cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Калабарацыянізм
Калабарацыянізм (collabaration — супрацоўніцтва) — асобы, палітычныя партыі, грамадскія рухі і арганізацыі на часова акупіраваных тэрыторыях падчас Другой сусветнай вайны, якія супрацоўнічалі з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў справе т. зв. будаўніцтва «Новай Еўропы». Да ліку калабарацыяністаў належалі А. Ф. Петэн, П. Лаваль (Францыя), В. Квіслінг, К. Гамсун (Нарвегія), А. Уласаў (Расія), Р. Астроўскі (Беларусь) і інш.
Флейта (РСЗА)
РСЗА «Флейта» — беларуская рэактыўная сістэма залпавага агню (РСЗА), калібра 80 мм. Створана ў 2019 годзе і прызначана для непасрэднай агнявой падтрымкі падраздзяленняў сухапутных войскаў і сіл спецыяльных аперацый, знішчэння адкрытай і накрытай жывой сілы праціўніка, небраніраванай і лёгкабраняванай тэхнікі ў раёне засяроджвання, паразы артылерыйскіх і мінамётных батарэй, вырашэння іншых аператыўных баявых задач. Пускавая ўстаноўка мае 80 накіроўвалых для НАР С-8 (выкарыстоўваюцца боепрыпасы наступных тыпаў: кумулятыўна-аскепкавыя, бетонабойныя, аскепкава-фугасныя, пранікальныя, тандэмныя кумулятыўныя) і размяшчаецца на базе лёгкабраняваны аўтамабіля «АСІЛАК». У склад комплексу РСЗА «Флейта» ўваходзіць пускавая ўстаноўка і пункт кіравання. Сістэма спадарожнікавага пазіцыянавання GPS/ГЛОНАСС. Кут абыходу кабіны -34...+ 34°. Упершыню шырокай публіцы рэактыўная сістэма была прадстаўлена на парадзе войскаў мінскага гарнізона, прымеркаванага да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне.
Шасі
У якасці транспартнай платформы для пускавы ўстаноўкі РСЗА «Флейта» выкарыстоўваецца лёгкабраняваны аўтамабіль «АСІЛАК» SHTS. Шасі абсталявана дызельным рухавіком аб’ёмам 4,4 літра. Максімальны крутоўны момант Нм 670. У варыянце ППУ машына абсталявана сістэмамі сувязі і кіравання, інтэграванымі ў АСК «Альянс». На ўсталяваных у ППУ маніторах ў рэжыме рэальнага часу адлюстроўваецца тактычная абстаноўка на поле бою, а таксама відэавыява, якая атрымліваецца з оптыка-электронных і цеплавізійных сродкаў назірання і разведкі. Экіпаж ППУ складаецца з чатырох чалавек — кіроўцы, камандзіра і двух аператараў. З улікам таго, то РСЗА «Флейта» трэба будзе дзейнічаць на пярэднім краі лініі фронту, адной з важных складнікаў канструкцыі транспартнай базы з’яўляецца абарона экіпажа ад падрыву на мінах, фугасе і абстрэлу з лёгкага стралковага ўзбраення. З гэтай мэтай лабавая і бакавая праекцыя машын маюць браніраванне па класе STANAG 1 і STANAG 2, а часткова V-вобразнае дно здольна вытрымаць падрыў дзесяці гранат тыпу Ф1, супрацьпяхотныя міны або самаробнай баявыя прыпасу з 0,6 кг TNT.
Узбраенне
РСЗА абсталявана пакетам з 80 накіроўвалых, адкрытых з казённай часткі, для некіравальных авіяцыйных ракет (НАР) С-8 і мае куты слабага нахілу — ад 0 да +55 градусаў. Кутнія параметры па гарызантальным навядзенні складаюць: 70 градусаў направа ад шасі і 102 градуса — налева ад шасі. Далёкасць стральбы — да 5000 метраў (пры выкарыстанні мадэрнізаваных версій НАР, адлегласць павялічваецца да 11000 метраў). Пры гэтым кругавое верагоднае адхіленне ракеты ў палёце складае каля 0,3 адсоткі далёкасці. Дзякуючы наяўнасці ў пускавой ўстаноўцы спецыяльнай электрычнай схемы магчыма весці выбарачную стральбу асобнымі ракетамі. Боекамплект РСЗА «Флейта» ў залежнасці ад выкананых задач камплектуецца НАР С-8 з наступнымі тыпамі баявых частак: кумулятыўна-аскепкавая, бетонобойная, аскепкава-фугасная, пранікальная і тандэмная кумулятыўная. Першапачаткова НАР С-8 прызначаліся для штурмавой і бамбардзіровачнай авіяцыі і ў цяперашні час — гэта адзін з самых распаўсюджаных у свеце авіяцыйных боепрыпасаў.
Калабарацыянізм
Беларускія калабарацыяністы ставілі за мэту стварэнне беларускага войска (Беларускі корпус самааховы, Беларуская краёвая абарона) і беларускай нацыянальнай дзяржавы пад пратэктаратам Германіі (Беларуская самапомач, Беларуская рада даверу). Становішча на франтах, разгортванне антынацысцкай барацьбы на акупаваных тэрыторыях вымушалі акупантаў пашыраць сацыяльную базу калабарацыі. У снежні 1943 года створана Беларуская цэнтральная рада, якая фактычна спыніла дзейнасць у чэрвені 1944 года.
Флейта (РСЗА)
Кіраванне
Пускавая ўстаноўка РСЗА абсталявана бартавым навігацыйным комплексам (БНК), які дазваляе разлічыць бягучыя каардынаты машыны ў рэжыме рэальнага часу, вызначыць кутнюю арыентацыю пускавы ўстаноўкі — курс, нахіл, тангажу і вызначыць параметры руху РСЗА — пройдзены шлях, хуткасць. Акрамя таго, БНК дазваляе ажыццявіць дакладную тапыпрывязку і арыентаванне на мясцовасці, а таксама разлiчыць маршрут руху пускавой устаноўкі. Навядзенне пакета накіроўвалых магчыма ажыццяўляць непасрэдна з кабіны «Флейты» пры дапамозе пульта наводчыка. Аўтаматызаванае працоўнае месца камандзіра (АРМ-К) пункта кіравання РСЗА «Флейта» інтэгравана ў АСК «Альянс» і дазваляе вырашаць метэаралагічныя, балістычныя, тапагеадэзічнай задачы, ажыццяўляць дыстанцыйны ўвод даных палётныя заданні снарада, прымаць і перадаваць інфармацыю па мэты, а таксама забяспечваць увод камандзірам тыпу і характару мэты, аўтаматычна адлюстроўваць выяўленую мэта на электроннай карце. У выніку прымянення інфармацыйных тэхналогій, бартавога навігацыйнага комплексу і інтэграцыі ў аўтаматызаваную сістэму кіравання войскамі і зброяй, РСЗА «Флейта» здольна разгортвацца на мясцовасці для стральбы ўсяго за 60 секунд. А падчас падрыхтоўкі да залпу займае не больш за 30 секунд.
Калабарацыянізм
У сучаснасці калабарацыянізмам называюць усвядомленае, добраахвотнае і наўмыснае супрацоўніцтва з ворагам, у яго інтарэсах і ў шкоду сваёй дзяржаве. У крымінальным заканадаўстве пераважнай большасці дзяржаў свету факт гэта кваліфікуецца як злачынства супраць сваёй дзяржавы, звычайны трактуецца як дзяржаўная здрада. У некаторых краінах калабарацыянізм таксама прыроўнены ды разнавіднасці экстрэмізму, а асобы, якія ажыццявілі такую ​​дзейнасць у рамках дзяржаўнага перавароту і знаходзіліся ва ўладзе працяглы час, падвяргаюцца вышэйшай меры пакарання або люстрацыі.
Да сучаснага калабарацыянізму звычайна адносяць новыя сілавыя структуры Ірака, сфармаваныя акупацыйнай адміністрацыяй міжнароднай кааліцыі на чале з ЗША і якія дзейнічалі ў гады Іракскай вайны 2003—2011 гадоў.
Ракавішчы
Ра́кавішчы (, Раковищи) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Юшкавіцкага сельсавета.
Тэльцкі замак
Тэльцкі замак (Zámek Telč) — замак у горадзе Тэльч.
Дагэтуль у замку захоўваюцца багата ўпрыгожаныя драўляныя столі і каштоўныя інтэр'еры эпохі Рэнесансу, якія адносяцца пераважна да XVI стагоддзя. Надпісы на сценах выкананы галоўным чынам на чэшскай ці лацінскай мовах. Знадворку: «Лепш сціплы прыбытак пад сваім драўляным дахам, чым пад чужым». Унутры: «Блаславенне божае зыходзіць на багатых людзей». Паны з Градца ў канцы XVI стагоддзя не пакінулі пасля сябе мужчынскага нашчадства. У 1604 годзе апошняя прадстаўніца роду і спадчынніца ўсяго стану Луцыя-Отылія выйшла замуж за Вілема Славату з Хлума і Кошумберка, які падчас Пражскай дэфенестрацыі ў 1618 годзе ён быў выкінуты з акна Пражскага града. У 1691 годзе замкам валодаюць Ліхтэнштэйны з Кастэлькорна, бо ўнучка Вілема Славаты выйшла замуж за графа Ліхтэнштэйна-Кастэлькорн. Пасля смерці апошняга прадстаўніка гэтага роду ў 1761 годзе адзін са сваякоў Алаіз-Подстацкі аб'ядноўвае гербы абодвух родаў. Ліхтэнштэйн-Подстацкія валодаюць Тэльчам аж да 1945 года, калі яны былі высланы ў Аўстрыю.
У студзені 2007 г. замак Тэльча перамог у чэшскім конкурсе «Самы казачны замак Чэхіі». Унутры замка экскурсіі праводзяцца толькі ў суправаджэнні гіда.
Алег Аляксандравіч Карамушка
Алег Карамушка (нар., Канеў, УССР) — украінскі футбаліст, абаронца клуба «Левы бераг» з Кіева.
Клубная кар’ера
Выхаванец чаркаскага футбола, потым пераехаў у Кіеў, гуляў у розных украінскіх клубах Прэм’ер-лігі. У 2011 годзе трапіў у магілёўскі «Дняпро», дзе стаў адным з асноўных ігракоў, але не змог выратаваць каманду ад вылету ў Першую лігу.
Сезон 2012 распачынаў у складзе «Мінска», але пазней страціў месца ў аснове і пакінуў клуб. Другую палову 2012 года правёў у «Крымцяпліцы».
Пасля вяртання «Дняпра» ў эліту зноў далучыўся да магілёўскага клуба ў лютым 2013 года. Сезоны 2013 і 2014 правёў трывалым іграком асновы на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. У снежні 2014 года, пасля чарговага вылету ў Першую лігу, пакінуў магілёўскі клуб.
У студзені 2015 года апынуўся на праглядзе ў «Белшыне» і ў выніку пачаў сезон 2015 у складзе бабруйскага клуба. У новым сезоне перастаў лічыцца легіянерам у чэмпіянаце Беларусі. Здолеў замацавацца ў асноўным складзе бабруйчан на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. У ліпені 2016 года пакінуў «Белшыну» і падпісаў кантракт з «Віцебскам», дзе таксама стаў асноўным іграком. У сезоне 2018 стаў нярэдка заставацца на лаўцы запасных, а ў 2020 годзе толькі эпізадычна выхадзіў на поле.
У снежні 2020 года пакінуў «Віцебск» і завяршыў прафесійную кар’еру. У 2021 годзе далучыўся да клуба «Левы бераг», які пазней заявіўся ў Другую лігу Украіны.
Міжнародная кар’ера
У 2004—2005 гадах гуляў за моладзевую зборную Украіны.
Званочак шыракалісты
Званочак шыракалісты (Campánula latifólia) — тыпавы від роду Званочак сямейства званочкавыя.
Батанічнае апісанне
Званочак шыракалісты — шматгадовая травяністая расліна 60-120 см у вышыню з магутным карэнішчам і верацянопадобнымі патоўшчанымі бакавымі каранямі.
Прыкаранёвыя лісты даўгавата-яйкападобныя, з кароткімі хвосцікамі.
Суквецці пэндзлепадобныя. Кветкі буйныя, фіялетавага колеру, з яйкападобна-ланцэтнымі чашалісцікамі.
Арэал
Расліна сустракаецца ў Еўропе, а таксама ў Альпах і Гімалаях.
Выкарыстанне
Званочак шыракалісты выкарыстоўваецца ў кветаводстве як дэкаратыўная расліна для групавых пасадак. Выкарыстоўваецца таксама для складання букетаў.
Сінонімы
У сінаніміку віду ўваходзяць :
Дзечын
Дзе́чын (Děčín), был. Тэчэн-Бодэнбах (Tetschen-Bodenbach) — горад на поўначы Чэшскай рэспублікі, ва Усцецкім краі. Размешчаны на рацэ Эльба, недалёка ад мяжы з Германіяй. Адміністрацыйны цэнтр раёна Дзечын. Насельніцтва паводле даных на 2012 год складае 50 311 чалавек.
Дзечын ляжыць на важнай чыгуначнай галіне Прага — Дрэздэн — Берлін. З'яўляецца буйным прамысловым цэнтрам. Сярэдняя вышыня горада над узроўнем мора складае ўсяго 135 м, такім чынам, Дзечын з'яўляецца самым нізкаразмешчаным горадам Чэхіі.
Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Ражанка)
Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла — помнік дойлідства неаготыкі. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.
Гісторыя
Пабудаваны ў 1674 годзе з цэглы і бутавага каменю на паўночнай ускраіне вёскі Ражанка Шчучынскага раёна. Архітэктар Генрык Марконі перабудаваў храм па замове Паца. Так у Беларусі з’явіўся першы неагатычны будынак. Перабудаваны ў 1924—1925 гадах. Капітальна адрамантаваны ў 1990 годзе.
Касцёл дзейнічае.
Архітэктура
Аднанефавы крыжападобны ў плане храм з больш нізкімі пяціграннай апсідай і трансэптам. Тарцы высокіх двухсхільных дахаў над нефам і крыламі трансэпта закрытыя ступеньчатымі шчытамі. Да бакавых сцен асноўнага аб’ёму далучаныя дзве прастакутныя ў плане капліцы. Да паўднёва-заходняга кута нефу прыбудаваная трох’ярусная вежа (васьмярык на двух чацвярыках), накрытая васьмігранным спічастым шатром, да апсіды з паўночнага боку — невялікая сакрысція. Куты асноўнага аб’ёму і трансэптаў умацаваныя контрфорсамі і завершаныя дэкаратыўнымі вежачкамі — пінаклямі. Бакавыя фасады з высокімі паўцыркульнымі вокнамі, дэкарыраваныя геаметрычнымі вітражамі. У цэнтры галоўнага фасаду круглае акно-«ружа», вышэй яго дэкаратыўны арнамент, пояс і шчыт, аздоблены вузкімі плоскімі нішамі з трохлопасцевымі арачнымі завяршэннямі і ляпным гербам у сярэдзіне. Галоўны ўваход вырашаны стральчатым парталам.
Інтэр’ер
Унутраная прастора касцёла перакрытая цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі на падпружных арках, крылы трансэпта — крыжовымі. Апсіда і капліцы раскрываюцца ў прастору нефа арачнымі праёмамі. Над уваходам — хоры. Сцены асноўнага аб’ёму расчлянёныя пілястрамі і размаляваныя ў верхняй частцы шматфігурнымі кампазіцыямі на біблейскія тэмы.
Антон Гадзімавіч Матолька
Антон Гадзімавіч Матолька (4 чэрвеня 1988) — беларускі фатограф, блогер, грамадскі актывіст. Заснавальнік анлайн-праекта па дапамозе ў вырашэнні гарадскіх праблем «МотолькоПомоги».
Біяграфія
Скончыў у 2004 годзе гімназію № 29 г. Мінска. Навучаўся ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі сувязі, потым у Інстытуце прадпрымальніцкай дзейнасці. Працаваў фатографам. Здымаў рэпартажы для буйных выданняў з конкурсаў прыгажосці, канцэртаў, важных грамадскіх мерапрыемстваў. Супрацоўнічаў з інтэрнет-парталам TUT.BY.
У ліпені 2011 года быў затрыманы падчас маўклівай акцыі пратэсту ў Мінску.
У 2016 годзе адбыўся суд па іску Антона Матолька да Белтэлерадыёкампаніі, якая ў сакавіку 2015 года размясціла два фотаздымка паўночнага ззяння без дазволу аўтара. Матолька патрабаваў выплаціць яму кампенсацыю за кожны са здымкаў. Суд не задаволіў патрабаванні істца і вырашыў, што фотаздымкі паўночнага ззяння не з’яўляюцца аб’ектам аўтарскага права, бо гэта прыродная з’ява, якая не з’яўляецца вынікам творчасці.
Смольгава
Смо́льгава (, Смольгово) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. З 2009 года цэнтр Юшкавіцкага сельсавета.
Антон Гадзімавіч Матолька
Біяграфія
Антон Матолька з’яўляецца актыўным удзельнікам партала электронных зваротаў «Зручны горад» — petitions.by. Быў ініцыятарам зваротаў, якія мелі шырокі грамадскі рэзананс: супраць ваенных парадаў у горадзе Мінску; патрабаванне адстаўкі міністра абароны пасля смерці салдата Коржыча; супраць усталявання кіёскаў гандлёвай сеткі «Табакерка» у Мінску; за выкарыстанне беларускай мовы пры інфармаванні аб таварах і паслугах і іншыя.
Заснавальнік і адміністратар тэлеграм-канала «МотолькоПомоги», які знаходзіцца на 11 месцы па колькасці падпісчыкаў сярод усіх беларускіх каналаў. Па стану на 21 сакавіка 2021 года на канал падпісаны каля 140 тысяч чалавек. Першапачаткова канал ладзіўся для асвятлення праблем добраўпарадкавання ў гарадах Беларусі. Летам 2020 года ў канале пачалі пераважаць паведамленні пра палітычныя падзеі. Найбольшая колькасць публікацый (каля 1,5 тысяч у месяц) прыйшлося на перыяд са жніўня па лістапад 2020 года, калі ў Беларусі праходзілі буйныя акцыі пратэсту. Менавіта гэта і зрабіла канал папулярным: па стане на чэрвень 2020 года тут было толькі 9 тысяч падпісчыкаў, а ў лістападзе 2020 года іх было ўжо больш за 127 тысяч, колькасць штомесячных праглядаў узрасла за адпаведны перыяд больш чым у 50 разоў да 103 млн праглядаў.
У сакавіку 2021 года Следчы камітэт па горадзе Мінску ўзбудзіў супраць Антона Матолькі крымінальную справу па артыкулах Крымінальнага кодэксу: па ч. 3 арт. 130 (распальванне варожасці да прадстаўнікоў улады і праваахоўнікаў), па ч. 1 арт. 361-1 (утварэнне экстрэмісцкага фарміравання), па ч. 3 арт. 361 (заклікі да дзеянняў, накіраваных на прычыненне шкоды нацыянальнай бяспецы). Таксама паведамляецца, што блогер мае дачыненне да злачынстваў па арт. 293 (масавыя беспарадкі) і па арт. 342 (арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак). Як паведамляецца, азначаныя дзеянні ён здзейсніў з ужываннем тэлеграм-канала.
З 2020 года жыве ў Польшчы.
Будапешт
Будапе́шт  — сталіца Венгрыі і самы буйны горад краіны. Па колькасці насельніцтва, якая складала на сакавік 2007 года 1,7 млн жыхароў, Будапешт займае ў Еўрапейскім саюзе дзявятае месца. Горад утварыўся ў 1873 годзе ў выніку зліцця некалькіх венгерскіх гарадоў: Пешта, размешчанага на ўсходнім боку ракі Дунай, Буды і Обуды, займальных заходні бераг Дуная.
Рымскі перыяд
Гісторыя Будапешту налічвае больш за дзве тысячы гадоў. Ужо ў I стагоддзі да н.э. на яго месцы існавала буйнае кельцкае паселішча Ак-Інк, а пасля таго як гэта тэрыторыя ўвайшла ў склад Рымскай імперыі, яно стала адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Панонія. Горад быў пераназваны ў «Аквінум» — ад слова «аква» — «вада», і даслоўна перакладаўся як «багатыя воды». Напэўна, таму што тут было мноства гарачых крыніц. Рымляне хутка заўважылі гаючыя ўласцівасці тутэйшай вады і пабудавалі мноства купалень, шматлікія шляхетныя патрыцыі прыязджалі сюды падправіць здароўе. Акрамя гэтага яны праклалі ў горадзе брукаваныя камянём дарогі, пабудавалі вежы, амфітэатры і ўмацаванні, шматлікія з іх захаваліся дагэтуль. На сённяшні дзень у музеі «Аквінум» можна паглядзець на рэшткі гарадскіх рымскіх збудаванняў і багатую калекцыю археалагічных помнікаў.
У сярэдзіне IV стагоддзя рымлян выцеснілі гуны і заснавалі ў гэтых месцах сваю імперыю. Венгерскія плямёны змянілі іх толькі ў самым канцы IX стагоддзя. На месцы былога рымскага Аквінума вырас венгерскі горад Буда — менавіта ён стаў цэнтрам дзяржаўнасці будучай дзяржавы. Залатым стагоддзем Буды звычайна лічаць XII—XV стагоддзі. З 1350 года Буда стала афіцыйнай рэзідэнцыяй венгерскіх каралёў. Тады тут вялося актыўнае будаўніцтва: быў пашыраны і перабудаваны сам замак, збудавана некалькі цэркваў, якія і цяпер прыцягваюць мноства турыстаў — напрыклад, царква Св. Мацяша. Гэта гатычная царква — адна з галоўных славутасцей Будапешту; яна, як і большасць сярэдневяковых сабораў на працягу цэлых стагоддзяў дабудоўвалася і перабудоўвалася.
Сядзібна-паркавы комплекс Путкамераў (Райца)
Сядзібна-паркавы комплекс Путкамераў — помнік дойлідства класіцызму ў в. Райца (Карэліцкі раён). У будынку размешчаная медыцынская ўстанова.
Будапешт
Нашэсце татара-манголаў
Татара-мангольскае нашэсце было для маладой краіны разбуральным: горад Буда быў цалкам разбураны. Пасля вызвалення ў сярэдзіне XIII стагоддзя на Крапасной гары быў збудаваны ўмацаваны замак — менавіта яго і сталі цяпер называць Будай. А раён былога Аквінума і горад, які вырас там, з тых часоў завецца Абудай ці па-іншаму Старой Будай. На процілеглым беразе Дунаю неўзабаве паўстала яшчэ адно паселішча, якое атрымала назву Пешт, там сяліліся галоўным чынам купцы і рамеснікі. Да другой паловы XIX стагоддзя так і існавала тры гарады — Буда, Абуда і Пешт. Толькі ў 1873 годзе адбылося аб'яднанне іх у адзін горад, які атрымаў назву Будапешт. Пешт стаў культурным, палітычным і гандлёвым цэнтрам краіны, а Буда гістарычным раёнам.
Пад уладаю туркаў
Напачатку XVI стагоддзя Венгрыя была заваявана туркамі. Для горада гэта быў сумны час — каралеўскі палац быў разбураны, а царква Св. Мацьяша пераўтворана ў мячэць. Але туркі не толькі руйнавалі, яны яшчэ і будавалі. Ім спадабаліся тутэйшыя тэрмальныя крыніцы, і ў часы іх валадарства шматлікія старыя купальні былі перабудаваны, а таксама пабудавана дзевяць новых. На жаль, пабудаваныя ў Пешце купальні не захаваліся, да нас дайшлі толькі звесткі пра іх.
У складзе Аўстра-Венгрыі
У 1686 годзе Венгрыя вызвалілася ад турэцкага валадарства і ўвайшла ў склад Аўстра-Венгрыі. Пры Габсбургах быў адноўлены Каралеўскі палац, у ім змясцілася рэзідэнцыя эрцгерцагаў. Зрэшты, у гэты перыяд актыўна развіваўся і рос галоўным чынам гандлёвы Пешт. З сярэдзіны XIX стагоддзя, калі была адменена забарона яўрэям сяліцца ў горадзе, тут утварылася значная яўрэйская абшчына. Сінагога, пабудаваная ў Пешце ў 1859 годзе, з'яўляецца самай вялікай у Еўропе. У 1873 годзе з'явілася электрычнае асвятленне на вуліцах горада, а ў 1887 годзе па іх быў пушчаны першы трамвай.
Асабліва актыўнае будаўніцтва вялося на мяжы XIX і XX стагоддзяў. Венгрыя тады пышна адзначала «Тысячагоддзе здабыцця Радзімы»: роўна за тысячу гадоў да гэтага першыя мадзьярскія плямёны абгрунтаваліся на Дунаі. З 1885 па 1906 год узводзіўся велічны будынак Парламента. Цяпер вялізарны неагатычны Парламент — адна з галоўных «візітных картак» Будапешта: ён звернуты фасадам да Дуная і нібыты парыць над ракой, падпарадкоўваючы сабе навакольныя прасторы. У 1905 годзе скончана будаўніцтва Сабора Св. Іштвана, з імем якога звязваюць пачатак дзяржаўнасці і прыняцце хрысціянства.
У тыя ж гады было створана адно з найпрыгажэйшых збудаванняў цяперашняй Буды — так званы Рыбацкі бастыён. Гэты пышны беласнежны будынак, які заснаваны на месцы былога рыбнага рынку. Цяпер бастыён з'яўляецца чымсьці накшталт гіганцкай назіральнай пляцоўкі, бо з яго галерэй адкрываецца пышны выгляд на Дунай і Парламент з аднаго боку і на царкву Св. Мацьяша з іншай. Да свята «Тысячагоддзя здабыцця Радзімы» ў Будапешце быў пабудаваны яшчэ адзін аб'ект — найстарэйшае ў Еўропе метро, першы напрамак якога быў пушчаны ў 1886 годзе.
Дзве вайны — адзін горад
Перад самай Першай сусветнай вайной былі збудаваны знакамітыя купальні «Сечэньі». Купальні выдатна функцыянуюць дагэтуль, а цёплая вада адтуль абагравае таксама гарадскі заапарк, які размешчаны побач. Заапарк Будапешта, які функцыянуе з сярэдзіны XIX стагоддзя, таксама лічыцца адным з самых старых у Еўропе. Горад значна пацярпеў падчас Другой сусветнай вайны ад бамбардзіровак. Былі разбураны ўсе масты і велізарная колькасць будынкаў, папакутавалі шматлікія гістарычныя збудаванні. Аднаўленне вялося на працягу ўсёй другой паловы мінулага стагоддзя, і цяпер горад Будапешт ізноў паўстае перад намі ва ўсёй сваёй прыгажосці, прыцягваючы мноства турыстаў з усіх краін свету.
Астравы
У межах Будапешта на Дунаі размешчана сем астравоў: Хаядзьяры сігет, Маргіт і Чэпель (частка раёна XXI), Палатаі (насамрэч — паўвостраў), Непсігет, Хараш-сігет і Мольнар-сігет з'яўляюцца часткай раёнаў III і XIII.
Востраў Маргіт
Востраў Маргарыты названы ў гонар дачкі караля Белы IV — Маргарыты (па-венгерску — Маргіт). Востраў мае даўжыню 2,5 км і плошчу 0,965 км². Асноўную частку вострава займае парк і аздараўленчыя ўстановы. Востраў размешчаны паміж мастамі Маргіт (на поўдні) і Арпада (на поўначы). На востраве знаходзіцца водны парк, фітнес-цэнтр, веласіпедныя дарожкі і інш. месцы забаў. У XIII стагоддзі на востраве быў заснаваны манастыр дамініканскага ордэна, дзе дзейнічала Маргіт. Маргіт кананізавана пад імем св. Маргарыты.
Пазней востраў прыйшоў у запусценне, і толькі ў XVIII стагоддзі на востраве быў пабудаваны палац, а сам востраў быў засаджаны рэдкімі пародамі дрэў і кветкамі. Да нашых дзён захаваліся разваліны манастыра і капліца.
Клімат
Клімат Будапешта з'яўляецца ўмерана-кантынентальным. Зіма вельмі мяккая і кароткая, лета адносна працяглае і спякотнае, але звычайна без экстрэмальных тэмператур. Маразы звычайна недоўгачасовыя, і не вельмі моцныя.
Эканоміка
Будапешт з'яўляецца важным эканамічным цэнтрам, класіфікуецца як горад альфа-свету ў вывучэнні глабалізацыі і гарадоў сусветнай навукова-даследчай сеткі. На нацыянальным узроўні Будапешт, безумоўна, з'яўляецца галоўным горадам Венгрыі адносна эканомікі і бізнеса, на які прыпадае 39 % нацыянальнага даходу. Будапешт меў валавы сталічны прадукт амаль 100 млрд долараў у 2012 годзе, што робіць яго адной з найбуйнейшай рэгіянальнай эканомікай у Еўрапейскім саюзе. Згодна сасатыстыкай Еўрастата ВУП на душу насельніцтва па парытэце пакупніцкай здольнасці Будапешта складае 147 % ад сярэдняга паказчыку па ЕС, а гэта значыць, 37 632 еўра на душу насельніцтва.
Горад з'яўляецца буйным цэнтрам банкаўскай справы і фінансаў, рознічнага гандлю, транспарту, турызму, нерухомасці, медыя, рэкламы, юрыдычных паслуг, бухгалтарскага ўліку, страхавання, моды і мастацтва. У Будапешце размяшчаюцца не толькі штаб-кватэры амаль усіх нацыянальных інстытуцыяў і дзяржаўных устаноў, але і для многіх айчынных і міжнародных кампаній. У 2014 годзе ў горадзе было зарэгістраван 393 289 кампаній. Большасць з іх маюць штаб-кватэры ў цэнтральным бізнесовым раёне горада. Буйны рознічны гандаль таксама сканцэнтраваны ў цэнтры горада, у прыватнасці праз два найбуйнейшыя гандлёвыя цэнтры ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, цэнтр WestEnd City Center (на 186 тысяч м²) і Arena Plaza (180 тысяч м²).
Будапешт таксама мае і значны інавацыйны патэнцыял, як развіццё тэхналогій і запуск цэнтру, дзе шматлікія стартапы маюць свае штаб-кватэры і пачынаюць свой бізнес. Сярод добра вядомых такім стартапаў варта вылучыць Prezi, LogMeIn і Nav N Go. Добры паказчык, таксама, і патэнцыялу горада для інавацый і даследаванняў, пра што свьедчыць размяшчэння штаб-кватэры Еўрапейскага інстытута інавацый і тэхналогій. Акрамя таго, глабальны аспект навукова-даследчай дзейнасці горада праяўляецца праз адкрыццё ў Будапешце Еўрапейска-кітайскага навукова-даследчага інстытута. Іншыя важныя сектары ўключаюць таксама, як даследванні ў галіне натуральных навук, інфармацыйных тэхналогій і медыцынскіх даследаванняў, размяшчэнне ў горадзе некамерцыйных арганізацый і ўніверсітэтаў. Сярод вядочых бізнес-школ і ўніверсітэтаў у Будапешце маюцца Будапешцкая бізнесовая школа, CEU Business School і ўніверсітэт Корвіна, якія прапануюць цэлы спектр курсаў у галіне эканомікі, фінансаў і кіравання на англійскай, французскай, нямецкай і венгерскіх мовах выкладання. Узровень беспрацоўя ў горадзе адзін з самых нізкіх у краіне і складае 2,7 %, аркамя таго ў Будапешце працуюць многія тысячы замежных грамадзян.
Сядзібна-паркавы комплекс Путкамераў (Райца)
Пабудаваны ў XIX стагоддзі ў маёнтку Слізняў. У пачатку XX стагоддзя сядзіба належала Ваўжынцу Путкамеру.
Архітэктура
Аднапавярховы драўляны Т-падобны ў плане будынак накрыты двухсхільным дахам. Сцены атынкаваныя і дэкарыраваныя кутнімі пілястрамі, расчлянёныя вузкімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Цэнтр галоўнага паўднёва-ўсходняга фасада вылучаны чатырохкалонным порцікам. З боку дваровага фасада да будынка прымыкае выцягнутае крыло. Унутраная планіроўка анфіладная.
Чорнае (возера, Гродзенскі раён)
Чо́рнае — бяссцёкавае возера ў Гродзенскім раёне ў басейне ракі Пыранка.
Плошча паверхні возера 0,05 км². Даўжыня 0,62 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 1,27 км.
Катлавіна возера моцна выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны пераважна спадзістыя, вышынёй 3—12 м. Берагавая лінія слабазвілістая.
Армянскае пытанне
Армянскае пытанне — комплекс праблем, злучаных з армянскім насельніцтвам Асманскай імперыі у канцы XIX — пачатку XX стагоддзя.
Рэформы асманскага грамадства ў XIX стагоддзі далі армянскай меншасці магчымасць патрабаваць абароны ад гвалту і выканання роўных праў нароўні з мусульманамі. Прыгнечанае становішча армянаў стала прадметам ціску на Асманскую імперыю з боку еўрапейскіх дзяржаў. Улады Асманскай імперыі і султан Абдул-Хамід II бачылі ў гэтым вылучна спробы разбурыць імперыю і спрабавалі жорстка здушыць выступы армянаў. Нявырашанасць армянскага пытання была адной з прычын генацыду армян у 1915 годзе.
Гістарычныя перадумовы
Армянскі этнас паўстаў у IV—II стст. да н.э. на тэрыторыі сучаснай усходняй Турцыі, у рэгіёне, што ўключае ў сябе гару Арарат і возера Ван. Да другога стагоддзя да н.э. армяне з’ядналіся пад валадараннем цара Арташэса I. Найбольшы памер Вялікая Арменія мела ў перыяд кіравання цара Тыграна II Вялікага, калі межы яго імперыі рассунуліся ад Еўфрата і Міжземнага мора да Каспійскага мора. У пачатку IV стагоддзя Арменія стала першай краінай, якая афіцыйна прыняла хрысціянства як дзяржаўную рэлігію, у 405 годзе святым Месропом Маштоцам быў створаны армянскі алфавіт, а ў 414 годзе на армянскую мову была перакладзена Біблія. Прыняцце хрысціянства стала вызначальным фактарам, што аб’яднаў армянскі этнас пасля страты дзяржаўнасці, а Армянская апостальская царква стала найважнейшым інстытутам нацыянальнага жыцця. Рэлігійнае супрацьстаянне армянаў, якія не жадалі адмовіцца ад хрысціянства, падчас шматлікіх уварванняў мусульманаў (арабскіх Абасідаў, сельджукаў і агузскіх цюркаў) на тэрыторыю гістарычнай Арменіі, спусташальныя войны і масавыя перасяленні прывялі да змяншэння колькасці армянскага насельніцтва на гэтай тэрыторыі.
Насельніцтва Асманскай імперыі і тэрміналогія
Насельніцтва Асманскай імперыі ў канцы XIX стагоддзя было этнічна размаітым. У яго ўваходзіла некалькі мусульманскіх этнасаў: туркі, курды, адыгі, арабы, выхадцы з Паўночнага Каўказа і інш., сярод хрысціянскіх этнасаў вылучаліся армяне, грэкі, балгары і інш. Таксама ў Асманскай імперыі жылі яўрэі і прадстаўнікі некаторых іншых народаў. У шэрагах асманскага афіцэрскага корпуса служылі, у тым ліку, арабы, таксама займалыя высокія ўрадавыя пасады, асабліва пры Абдул-Хамідзе.
Да пачатку XX стагоддзя этнонім «турак» (Türk) часта ўжываўся ў зневажальным сэнсе. «Туркамі» называлі цюркамоўных сялян Анатолі, з адценнем пагарды да іх невуцтва (напр. kaba türkler «грубыя туркі»). У пачатку XX стагоддзя, з прыходам да ўлады младатурак, палітыка турэцкага нацыяналізму робіцца больш заўважнай, панцюркізм робіцца афіцыйнай ідэалогіяй, а этнонім «туркаў» губляе адмоўную канатацыю (гл. падзел «Арганізацыя знішчэння армян»). Тым не менш, многія арабы працягвалі лічыць сябе «асманамі» да канца існавання імперыі.
У артыкуле пры апісанні падзей, папярэдніх распаду Асманскай імперыі, для ідэнтыфікацыі мусульманскага насельніцтва, калі гэта не вызначаныя этнічныя групы (як, прыкладам, курдскія качавыя плямёны), выкарыстоўваюцца тэрміны «мусульмане» ці «асманы», хочучы, строга кажучы, у лік апошніх фармальна ўваходзілі і армяне. Так, у склад асманскіх войскаў эпохі Першай сусветнай вайны ўваходзілі прадстаўнікі амаль усіх падуладных асманскім султанам народаў, у тым ліку армяне. Пры апісанні дзяржаўных інстытутаў імперыі да сканчэння Першай сусветнай вайны галоўным чынам выкарыстоўваюцца тэрміны «атаманскі» ці «асманскі», радзей «турэцкі» — хоць гэта прынятая назва ў рускай гістарыяграфіі.
У забойствах армянаў бралі ўдзел многія мусульманскія этнасы, у тым ліку курды і чаркесы, аднак гэтыя дзеянні часта здзяйсняліся на заказ турэцкіх службовых асоб.
Асманская імперыя і армянскае пытанне
Армяне Асманскай імперыі, не быўшы мусульманамі, лічыліся другаразраднымі грамадзянамі. Нягледзячы на тое, што 70 % армянскага насельніцтва складалі бедныя сяляне, сярод мусульманскага насельніцтва быў пашыраны стэрэатып хітрага і паспяховага армяніна з вялікім камерцыйным талентам, хоць самі асманскія султаны заклікалі армян заняцца гандлем з Еўропай, здабываючы з гэтага выгаду. Нявырашаныя сацыяльныя праблемы ў гарадах і змаганне за рэсурсы ў сельскай гаспадарцы спараджалі варожасць да армян. Армяне гулялі важную ролю ў дзелавым свеце імперыі, як і еўрапейскія прадпрымальнікі. У 1912 годзе немусульмане складалі ўсяго 17 % насельніцтва Анатоліі, аднак яшчэ напачатку стагоддзі дзель немусульманаў у Стамбуле складала 55,9 %, у Ізміры — 61,5 %, у Трапезундзе — 42,8 %, у іншых гарадах іх дзель таксама была вышэй, чым у сярэднім па імперыі. З 42 друкарняў мусульманам прыналежалі толькі адзінаццаць, з 21 металаапрацоўчага завода — толькі адзін, з вядомых шаўковых прадпрыемстваў Бурсы шэсць прыналежалі мусульманам, два — ураду, трыццаць тры — армянам. Армяне, грэкі і ў меншай ступені яўрэі складалі значны лік уладальнікаў камерцыйных прадпрыемстваў. Незадаволенасць сялянскага насельніцтва ўсходняй Анатолі добра апранутымі гараджанамі, якія ўсталёўваюць нізкія закупныя цэны на прадукты сялянскай працы, лёгка пераносілася на армянаў. Гэта незадаволенасць скіроўвалася дзяржавай і кансерватыўным мусульманскім духавенствам, што ўспрымала армянаў як падбухторшчыкаў спакою і крыніцу радыкальных палітычных ідэй, такіх як прафсаюзы і сацыялізм. У зімовы час армяне былі абавязаны падаваць свае пашы качэўнікам, што, апроч фінансавай нагрузкі, прыводзіла да рабаванняў і гвалту. Армянам забаранялася насіць зброю, што рабіла іх безабароннымі перад рабаваннем курдскіх і іншых качавых плямён. Яны павінны былі плаціць больш высокія падаткі. Армяне-хрысціяне не мелі права сведчыць у судзе. У перыяд эканамічнага спаду, распаду імперыі і перад тварам патэнцыйнай страты асманамі свайго імперскага статусу армяне асацыяваліся з ненавісным асманам Захадам .
Гэтыя працэсы ўскладняліся прытокам мухаджыраў — мусульманскіх уцекачоў з Каўказа (пасля Каўказскай вайны і руска-турэцкай вайны 1877-78 гадоў) і з наватворных балканскіх дзяржаў. У турэцкай гістарычнай памяці гэта вядомае як sokumu — «бедства». Выгнаныя хрысціянамі са сваіх земляў, уцекачы пераносілі сваю нянавісць на мясцовых хрысціянаў. Мухаджыры складалі значную частку карпусы жандараў і нерэгулярных ваярскіх фармаванняў, якія познае прымалі актыўны ўдзел у забойствах армян. Урад стымуляваў рассяленне гэтых мігрантаў у армянскіх абласцях, што павялічвала рыскі для жыцця і ўласнасці мясцовага армянскага насельніцтва. У перыяд паміж 1870 і 1910 гадамі каля 100 000 армян змушаны былі эміграваць, у 1890—1910 гадах не менш за 741 тысячы гектараў армянскіх земляў былі незаконна адабраны ці канфіскаваны прадстаўнікамі дзяржавы. У гэты ж час адзначаны ўзрост нацыянальнай самасвядомасці сярод утвораных армянаў, узнікненне сеткі армянскіх школ і газет. Дамагання армянаў на асабістую і калектыўную бяспеку і адначаснае пагаршэнне іх становішча ў Асманскай імперыі прывялі да ўзнікнення так званага «армянскага пытання» як часткі больш агульнага ўсходняга пытання. Асаблівасць армянскага пытання складалася ў тым, што балканскія народы былі засяроджаны ў правінцыях імперыі, якія знаходзіліся падчас аддзялення, армяне ж былі рассяроджаны па ўсёй тэрыторыі імперыі і толькі ў некаторых раёнах складалі большасць. Дэмаграфічная сітуацыя змушала армян для паляпшэння свайго становішча патрабаваць не незалежнасці, а бяспекі, палітычных і сацыяльных рэформаў.
Паўстанне балканскіх хрысціянаў у 1875 годзе і рэпрэсіі супраць хрысціянаў выклікалі абурэнне ў Еўропе, і грамадская думка Брытаніі вымусіла Дызраэлі, які спрабаваў папярэдзіць умяшанне Расіі дзеля абароны хрысціянскага насельніцтва, прапанаваць правесці канферэнцыю, якая адбылася ў Канстанцінопалі ў снежні 1876 — студзені 1877 гг. На канферэнцыі быў пададзены праект новай канстытуцыі, падрыхтаваны Мітхат-пашай і Грэгарам Аціянам, які прадугледжваў падзел улад, гарантыю грамадзянскіх праў і роўнасці перад законам усіх грамадзянаў імперыі, у выніку прыняты 23 снежня 1876 года. Спасылаючыся на прыняцце канстытуцыі, асманскі бок настойваў на непатрэбнасці канферэнцыі і адхіліў яе рашэнні, што дало Расійскай імперыі падставу абвясціць у наступным годзе вайну Турцыі. Армянскі патрыярх Нерсес заклікаў паству маліцца і працаваць на перамогу асманскага войска, аднак армяне ў прымежных раёнах чакалі рускае войска як збавенне ад анархіі і прыгнёту. Гэтыя пагляды атрымалі пацверджанне, калі перад наступам рускага войска на Карс у раён баёў былі перакінуты банды курдаў і башыбузукаў, якія рабавалі армянскія сёлы ў гэтым і суседніх раёнах і якія забілі 5-6 тысяч армянаў. Калі праз тры месяцы руская армія на чале з армянскімі генераламі Лорыс-Мелікавым, Тергукасавым і Лазаравым увайшла ў Карс, армяне віталі рускіх як вызвольнікаў. У выніку Сан-Стэфанскага мірнага дагавора Расіі адышлі некалькі раёнаў заходняй Арменіі, астатнія ж былі паварочаны туркам. Брытанская дыпламатыя бачыла пагрозу ва ўзмацненні расійскага ўплыву на армянаў і ў магчымым стварэнні армянскай аўтаноміі і прыклала высілкі, каб армянскае пытанне абмежавалася бяспекай насельніцтва. Турцыя абавязвалася правесці рэформы і забяспечыць бяспеку армян ад курдаў і чаркесаў.
На Берлінскім кангрэсе 1878 года Порта (урад Асманскай імперыі) ізноў абавязалася правесці рэформы, злучаныя са становішчам армянаў, і гарантаваць іх бяспеку. Аднак выкананне ўмоў Берлінскага трактата сабатавалася ўрадам султана Абдул-Хаміда II, які асцерагаўся, што рэформы прывядуць да дамінавання армянаў ва ўсходняй Турцыі і да ўсталявання іх незалежнасці. Абдул-Хамід заявіў нямецкаму амбасадару фон Радаліну, што ён хутчэй памрэ, чым саступіць ціску армян і дапусціць правядзенне рэформаў, злучаных з аўтаноміяй. На падставе Кіпрскай канвенцыі ангельцы скіравалі ва ўсходнія правінцыі Асманскай імперыі сваіх консулаў, якія пацвердзілі дрэннае абыходжанне з армянамі. У 1880 годзе шэсць краін, што падпісалі Берлінскі трактат, скіравалі ноту Порце і запатрабавалі пэўных рэформаў, «каб забяспечыць бяспеку жыцця і ўласнасці армян». Аднак Турцыя не выканала ўмовы ноты, а распачатыя ёю меры былі ахарактарызаваны ў брытанскай консульскай справаздачы як «цудоўны фарс». У 1882 годзе заходнія дзяржавы зноў паспрабавалі дамагчыся плана правядзення рэформаў, аднак гэта ініцыятыва была сарвана Бісмаркам.
Пасля забойства Аляксандра II у Расіі да ўлады прыйшоў Аляксандр III, перыяд валадарання якога быў адзначаны антыармянскімі кампаніямі. У Вялікабрытаніі Бенджаміна Дызраэлі змяніў Гладстан, аднак ён таксама не дасягнуў поспеху ў развязку армянскага пытання. Армяне дарэмна спрабавалі дамагчыся правядзення рэформаў негвалтоўнымі метадамі, патрабуючы толькі асабістай бяспекі. Яны заяўлялі, што не хочуць пераходзіць пад уладу рускіх, бо тыя імкнуліся навязаць руск праваслаўную веру уласным падданым армянскага паходжання і тым самым нейтралізаваць іх нацыянальную самасвядомасць. Аднак зараз інтарэсы еўрапейскіх дзяржаў былі засяроджаны на каланізацыі Афрыкі і Далёкага Усходу, і армянскае пытанне апынулася забыты на 15 гадоў. Немагчымасць вырашыць пытанне шляхам рэформаў падпіхнула армянскае насельніцтва да рэвалюцыйных настрояў. У 1879 годзе падчас неўраджаю курды рабавалі армянскае насельніцтва, што прывяло да галоднай смерці дзясяткаў тысяч армянаў.
У 1882 годзе ў Эрзурумскай вобласці было створана адно з першых армянскіх з’яднанняў — «Сельскагаспадарчае грамадства», закліканае абараніць армянаў ад рабаванняў, што ажыццяўляліся курдскімі і іншымі качавымі плямёнамі. У 1885 годзе была створана першая армянская палітычная партыя Арменакан, платформа якой агадвала дасягненне мясцовага армянскага самавызначэння з дапамогай асветы і прапаганды, а таксама вайсковай падрыхтоўкі для супраціву дзяржаўнаму тэрору. Праграма партыі не агадвала адкрытага супраціву і аддзялення ад Асманскай імперыі нават у аддаленай перспектыве. У 1887 годхе паўстала сацыял-дэмакратычная партыя Гнчакян, мэтай якой было вызваленне турэцкай Арменіі шляхам рэвалюцыі і стварэнне незалежнага сацыялістычнай дзяржавы. Праграма Гнчакян меркавала ўдзел у рэвалюцыі ўсіх этнічных груп турэцкай Арменіі і наступную гарантыю ўсіх грамадзянскіх праў па еўрапейскім узоры. Нарэшце, у 1890 годзе ў Тыфлісе прайшоў першы з’езд найболей радыкальнай партыі Дашнакцуцюн. Праграма партыі агадвала аўтаномію ў межах Асманскай імперыі, волю і роўнасць для ўсіх груп насельніцтва, а ў сацыяльнай частцы абапіралася на стварэнне сялянскіх камун як асноўных элементаў новага грамадства. Для гэтага Дашнакцутюн меркавала арганізацыю ўзброеных груп, якія павінны былі змагацца супраць эксплуататараў, карумпаваных урадоўцаў і здраднікаў, у тым ліку і тэрарыстычнымі метадамі. Аднак большасць армянскага насельніцтва пасля стагоддзяў рэпрэсій і становішча людзей другога гатунку баялася супраціву, мяркуючы, што яно прывядзе да яшчэ большых пакут. Прывілеяваныя класы армянаў таксама не падзялялі сацыялістычныя памкненні армянскіх партый, бачачы ў іх пагрозу ўласнаму дабрабыту.
Не маючы магчымасці больш чакаць дапамогі ад заходніх дзяржаў, армяне пачалі барацьбу, атрымваючы падтрымку ад армян з Расіі. Мяцежна наладжаныя групы арганізоўвалі выбегі на турэцкую тэрыторыю ад Эрзурума да Стамбула і іншых гарадоў Турцыі, колькасць якіх асабліва павялічылася пасля ўтварэння партыі Дашнакцуцюн. Першае сутыкненне адбылося ў Эрзуруме ў чэрвені 1890 года, калі ўлады паспрабавалі знайсці зброю ў армянскім саборы. Нягледзячы на тое, што зброя не была знойдзена, праз некалькі дзён туркі напалі на армянскія дамы і крамы. Калі каля 200 армян памкнулася, каб скласці заступніцтва з пратэстам, улады загадалі ім разысціся, а пасля адмовы ўжылі зброю. Наступнае сутыкненне адбылося ў ліпені таго ж года ў Стамбуле, калі прадстаўнікі гнчакистов вымусілі армянскага патрыярха далучыцца да працэсіі ў палац для перадачы султану маніфеста з пратэстам. Салдаты і паліцыя атачылі дэманстрантаў, рушыла ўслед страляніна, падчас якой было забіта трохі чалавек, улучаючы прынамсі аднаго паліцыянта. Гэты выпадак паслужыў пацверджаннем таго, што ў рэпрэсіўным атаманскім грамадстве нават мірныя дэманстрацыі выклікаюць гвалт.
Напачатку 1890-х гадоў армянскія арганізацыі, асабліва партыя «Гнчакян», пачалі ўвозіць зброю і скарыстаць тэрарыстычныя метады як супраць прыгнятальнікаў армянаў, так і супраць багатых армянаў. Паводле дактрын марксізма, сялянства не мела самасвядомасці для ўдзелу ў рэвалюцыйнай дзейнасці, і тэрарызм павінен быў яго натхняць. Для супраціву прапанаваным рэформам і армянскаму рэвалюцыйнаму руху Абдул-Хамід пачаў выбудоўваць новую армянскую палітыку, заснаваную на санкцыянаваным тэроры. Для гэтага з 1891 года ён пачаў арганізоўваць напады на армян, выкарыстоўваючы, у прыватнасці, нерэгулярныя войскі з курдскіх плямён — хамідые («прыналежныя Хаміду»), афіцыйным заданнем якіх з’яўлялася прыгнечанне армянаў. Хаміду мелі імунітэт ад крымінальнага пераследу, супраціў хамидие расцэньвалася як паўстанне супраць дзяржавы і султана, адпаведна яны маглі рабаваць і тэрарызаваць армянскае насельніцтва. Хаміду былі перададзены пашы ўздоўж мяжы з Расіяй для стварэння ісламскага бар’ера паміж Расіяй і армянамі. Таксама Абдул-Хамід пачаў праграму перагляду меж, у выніку якой у акругах з пераважалым да гэтага армянскім насельніцтвам армяне сталі складаць меншасць.
Азломль
Азло́мль (, Озломль) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Асавецкага сельсавета.
Да 29 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Ямінскага сельсавета.
Пік вечнага святла
Упершыню здагадка пра існаванне такіх пунктаў выказаў французскі астраном Каміль Фламмріон ў 1879 годзе. Ён лічыў, што пікі вечнага святла (pics de lumiere eternelle) могуць існаваць на полюсах Месяца.
Такія пункты могуць быць вельмі карысныя пры даследаванні і каланізацыі космасу дзякуючы, па-першае, таму, што прыборы, якія працуюць ад энергіі Сонца, змогуць атрымліваць яе незалежна ад пары сутак, а па-другое, перапад тэмператур у такіх пунктах адносна малы.
Грунтуючыся на малюнках, атрыманых ад зонда Clementine, навукоўцы з універсітэта Джона Хопкінса (Johns Hopkins University) вызначылі, што чатыры пункты на краі кратэра Перы, які знаходзіцца паблізу паўночнага полюса Месяца, могуць з'яўляцца пікамі вечнага святла. На менш гарыстым паўднёвым полюсе падобных пунктаў не было выяўлена. Выявы былі атрыманы толькі для летняга сезона паўночнага полюса Месяца, і невядома, ці трапляюць гэтыя кропкі ў цень у зімовы сезон.
Запушчаны ў 2003 годзе спадарожнік Еўрапейскага касмічнага агенцтва «Смарт-1» пачаў даследаванне месяцавых полюсаў, каб дакладней вызначыць размяшчэнне пікаў вечнага святла. Ён будзе назіраць за полюсамі і даследаваць сезонныя змены іх асветленасці. Пункты, якія апынуцца пікамі вечнага святла, могуць у будучыні стаць месцам пасадкі касмічных апаратаў для правядзення імі працяглых даследаванняў.
Існуюць здагадкі аб наяўнасці пікаў вечнага святла на паверхні Меркурыя.
Бэнджамін-Павел Дуду
Бэнджамін-Павел Дуду (нар., г. Светлагорск) — беларускі баскетбаліст.
Кар’ера
У сезоне 2013/2014 у складзе моладзевай каманды «Хімкі» стаў чэмпіёнам Адзінай моладзевай Лігі ВТБ.
Наступным этапам яго кар’еры стала маскоўскае «Дынама», з якім ён выйграў бронзавыя медалі Суперлігі і стаў фіналістам Кубка Расіі. У сакавіку 2016 года далучыўся да «Буравесніка». У Яраслаўлі ён павінен быў правесці прынамсі 2 сезона, але ўжо ў лістападзе 2016 года ён і клуб скасавалі кантракт. Ігрок адправіўся ў «Дынама-МДТУ», дзе і завяршыў гульнявы год. З 2017 года па 2020 год правёў у магілёўскім «Барысфене», якому двойчы дапамог заваяваць срэбра чэмпіянату Беларусі і бронзу Еўразійскай Лігі.
Касмічны цэнтр Танегасіма
Касмічны цэнтр Танегасіма (種子島宇宙センター) (TNSC) — найбуйнейшы ракетна-пускавы комплекс Японіі, агульнай плошчай каля 9,7 квадратных кіламетраў. Ён размешчаны на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы Танегасімы, вострава прыблізна ў 40 км на поўдзень ад Кюсю. Ён быў створаны ў 1969 годзе, разам з Нацыянальным агенцтвам касмічных распрацовак Японіі (NASDA). Цяпер ім кіруе JAXA.
Да дзейнасці TNSC адносіцца зборка, выпрабаванне, запуск і кантроль за спадарожнікамі, а таксама выпрабаванне ракетных рухавікоў.
У той час як многія падобныя аб'екты па ўсім свеце знаходзяцца на плоскай адкрытай мясцовасці, касмічны цэнтр Танегасіма знаходзіцца сярод красачных зялёных гор, а стартавы комплекс акружаны каралавымі рыфамі. Паколькі ён пабудаваны каля ўскрайку мыса, яго часам называюць «самай прыгожай ракетнай базай на свеце»
Аб’екты
Асноўныя мясцовыя аб’екты ўключаюць:
Гэтыя аб’екты выкарыстоўваюцца для выканання аперацый ад зборкі ракет-носьбітаў, тэхнічнага абслугоўвання, інспекцый, канчатковых праверак спадарожнікаў, загрузкі спадарожнікаў на ракеты-носьбіты, запускаў ракет і кантролю за ракетамі-носьбітамі пасля запуску. TNSC адыгрывае ключавую ролю ў запусках спадарожнікаў сярод касмічнай інфраструктуры Японіі.
Арбітальныя запускі адбываюцца са стартавага комплексу Ёсінобу, з двух стартавых пляцовак:
Рухавік першай ступені H-IIA, LE-7A, выпрабоўваўся на выпрабавальным стэндзе Ёсінобу. Маюцца дапаможныя будынкі для зборкі новых касмічных апаратаў, а таксама для радыёлакацыйнага і аптычнага суправаджэння запускаемых ракет.
Лейк-Элсінар
Лейк-Элсінар (Lake Elsinore) — горад у акрузе Рыверсайд, штат Каліфорнія, ЗША. Насельніцтва - 51 821 чалавек (перапіс 2010 года). Размешчаны на беразе прэснаводнага возера Элсінар, за 32 км на поўдзень ад адміністрацыйнага цэнтра акругі, горада Рыверсайд. На захад ад горада знаходзяцца горы Элсінар, якія з'яўляюцца часткай буйнейшага горнага хрыбта Санта-Ана.
Народная школа Альты
Народная школа Альты (Alta folkehøgskole) — лютэранская школа, размешчаная ў камуне Альта ў Фінмарку. Школа размешчана ў 6 км на поўдзень ад цэнтра горада Альта і ў 12 км ад Альта-Люфтгамна. Ён спецыяльна арыентаваны на актыўны адпачынак і прымае каля 110 вучняў у год.
Вучні школы выбіраюць лінейны прадмет і чатыры факультатывы, падзеленыя па перыядах восень, лета і вясна/зіма. Усім студэнтам прадастаўляюцца сумесныя паездкі і дні з рознымі тэмамі і семінарамі. Сумесныя школьныя паездкі адпраўляюцца на Кольскі паўвостраў у Расіі і ў Леві ў Фінляндыі. Акрамя таго, сярод іншага, адбываюцца паездка ў Арашыту, дзе знаходзіцца школьны домік на плато Фінмарк-Віда, дзе адбываецца курс першай дапамогі, семінар па саамам (культура, мова, гісторыя) і інш.. У школе ёсць трэнажорная зала, стралковы трэнажор, веласіпедная майстэрня і інш.
Школа была заснавана ў 1917 годзе ў Хавейсуне ў камуне Масой пад назвай Эйтун. На працягу першых 50 гадоў Эйтун быў нацыянальным універсітэтам у Хавейсуне ў камуне Масой, але ў 1967 годзе было прынята рашэнне перанесці школу ў Альту. 22 верасня 1968 года пачалося будаўніцтва новай школы, і яно скончылася 13 верасня 1970 года. Хоць школа цяпер знаходзілася пасярод лесу, гэта быў Эйтун, назва якога захоўвалася да снежня 2016 года, калі школа змяніла сваю назву. Жывёльны двор па-ранейшаму называецца Эйтун.
Школа размешчана ў сасновым бары ля падножжа гары Шодэварэ і ў некалькіх хвілінах хады ад ракі Альтэльва. Будынак школы, 8 інтэрнатаў і вялікая сабачая ферма размешчаны вакол ідылічнай фермы. Школа належыць Нарвежскай місіі і Аб’яднанай унутранай місіі.