cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аперацыя «Меню»
Аперацыя «Меню» (Menu) — кодавая назва таемных бамбардзіровак авіяцыяй ЗША тэрыторыі Камбоджы (1969—1970) падчас В’етнамскай вайны. Пачатку аперацыі спрыяў факт ваеннай прысутнасці в’етнамскіх камуністаў у краіне. Авіяўдары не прынеслі значных ваенных дасягненняў. Канчаткова кампанія скончылася з наземным уварваннем амерыканцаў у Камбоджу.
Перадумовы
У 1953 годзе Камбоджа атрымала незалежнасць ад Францыі. Згодна з Жэнеўскім пагадненням 1954 года, якія завяршылі каланіяльную вайну Францыі ў Індакітаі, Камбоджа абвяшчалася нейтральнай краінай. Кіраўніком каралеўства стаў прынц Нарадом Сіянук. Манарх спачатку карыстаўся вялікай папулярнасцю сярод насельніцтва. Ён быў перакананы, што дамінуючай сілай у Паўднёва-Усходняй Азіі ў будучыні апынецца Кітай. У 1965 годзе Камбоджа разарвала дыпламатычныя адносіны з ЗША.
10 кастрычніка
10 кастрычніка — дзвесце восемдзесят трэці (дзвесце восемдзесят чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Каўнаскі павет
Каўнаскі павет (Ковенскі павет, Kauno apskritis) — павет у цэнтральнай частцы Літвы. Мяжуе з Марыямпальскім, Алітускім, Вільнюскім, Панявежыскім, Шаўляйскім і Таўрагскім паветамі.
Аперацыя «Меню»
Перадумовы
З 1968 года ў Камбоджы пачалася грамадзянская вайна. Актывісты мясцовай Камуністычнай партыі («Чырвоныя кхмеры») разгарнулі ўзброеную барацьбу супраць урада Сіянука. Пад уплывам гэтых падзей Сіянука пайшоў на паступовае збліжэнне з ЗША, якое ўвянчалася аднаўленнем дыпламатычных адносін.
У студзені 1969 года на пасаду прэзідэнта ЗША ўступіў Рычард Ніксан, які арганізаваў сваю перадвыбарчую кампанію пад лозунгам дасягненні для краіны «ганаровага міру» ў В’етнаме. Усяго толькі праз месяц камуністычныя сілы ў Паўднёвым В’етнаме актывізавалі баявыя дзеянні (так званае Другое Тэцкае наступленне). Ніксан расцаніў гэта як парушэнне «няпісаных пагадненняў», па якіх, як меркавалася, паўночнікі ўстрымаюцца ад буйных наступальных дзеянняў на поўдні ў абмен на спыненне бамбардзіровак Паўночнага В’етнама, што ўступіла ў сілу 1 лістапада 1968. Ён збіраўся прадэманстраваць паўночнікам, што не мае намеру ігнараваць парушэнне імі «пагадненняў». Праблема была ў тым, што да гэтага часу ў ЗША ўжо адужэў антываенны рух, і любая эскалацыя вайны магла выклікаць буру пратэстаў. Таму Ніксан прыняў рашэнне нанесці ўдар у Камбоджы, які б застаўся ў таямніцы ад грамадскасці. У студзені—лютым з ініцыятывай бамбардзіровак Камбоджы выступілі старшыня Аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў Эрл Уілер і камандуючы амерыканскімі войскамі ў В’етнаме Крэйтан Абрамс. Амерыканская разведка атрымала ад высокапастаўленага в’етнамскага перабежчыка інфармацыю пра месцазнаходжанне Цэнтральнага ўпраўлення Паўднёвага В’етнама (ЦУПВ) — штаба, які кіраваў дзеяннямі камуністычных сіл на поўдні, які ўжо некалькі гадоў беспаспяхова шукалі войскі ЗША; цяпер з’явілася магчымасць знішчыць яго адным ударам.
Аперацыя
Пасля таго як у пачатку сакавіка праціўнік абстраляў Сайгон ракетамі (што трактавалася амерыканскім бокам як чарговае парушэнне «дамоўленасцяў»), Ніксан прыняў канчатковае рашэнне аб удары. 18 сакавіка 1969 года па меркаваным месцы размяшчэння ЦУПВ адбамбіліся 48 стратэгічных бамбардзіроўшчыкаў B-52. Вынік гэтага налёту няясны; на думку амерыканскай разведкі, ЦУПВ быў нанесены нейкі ўрон. Справа не абмежавалася адзіночным налётам — з гэтага моманту пачаліся рэгулярныя бамбардзіроўкі тылавых баз паўночнав’етнамскіх войскаў у Камбоджы. Уся аперацыя насіла кодавую назву «Меню», яе фазы называліся «Сняданак» (Breakfast, самы першы налёт), «Ланч» (Lunch), «Перакус» (Snack), «Абед» (Dinner), «Вячэра» (Supper) і «Дэсерт» (Dessert). Да аперацыі прыцягваліся выключна самалёты B-52, тактычная авіяцыя задзейнічана не была. Аб гэтых авіяўдарах ведаў вельмі невялікі лік асоб у амерыканскай адміністрацыі. У прэс-рэлізах ВПС ЗША вылеты на Камбоджу падаваліся як звычайныя аперацыі ў Паўднёвым В’етнаме. Ні Кангрэс ЗША, ні прынц Сіянука не былі апавешчаны аб ударах. Кароль, па ўсёй бачнасці, ведаў пра іх, аднак не зрабіў ніякіх фармальных заяў з гэтай нагоды. Паўночны В’етнам таксама пакінуў таемныя бамбардзіроўкі без каментароў, магчыма, не жадаючы лішні раз прыцягваць увагу да факту прысутнасці ў нейтральнай краіне сваіх войскаў. Цікава, што Ханой не адрэагаваў на бамбардзіроўкі не толькі на афіцыйным узроўні, але і ў ходзе таемных кантактаў з амерыканскай дэлегацыяй на перамовах у Парыжы.
Ён Арнасан
Біяграфія
Працаваў таксама бібліятэкарам у Нацыянальнай бібліятэкі Ісландыі ў Рэйк’явіку. У 1862 і 1864 гг. свет пабачылі два тамы ісландскіх народных саг і казак, якія былі надрукаваныя на ісландскай мове ў Лейпцыгу, дзякуючы дапамозе Конрада Маўрэра.
Ён Арнасан таксама склаў біяграфію Марцін Лютэра (1852) і гісторыю Карла Вялікага (1853).
Аперацыя «Меню»
Аперацыя
Заслон сакрэтнасці, аднак, апынуўся не вельмі трывалым: ужо ў маі газета «Нью-Ёрк Таймс» апублікавала недакладную інфармацыю аб аперацыі «Меню». Публікацыя не прыцягнула ўвагі грамадскасці, але прымусіла Ніксана аддаць распараджэнне аб пошуку крыніцы ўцечкі інфармацыі з адміністрацыі. Праслухоўванне тэлефона аднаго з супрацоўнікаў Белага дома паклала пачатак ланцужку незаконных актаў, вынікам якіх стаў Уотэргейцкі скандал і зыход Ніксана ў адстаўку.
Вынік
Увесну 1970 года пасля звяржэння Сіянука і рэзкай эскалацыі грамадзянскай вайны ў Камбоджы амерыканскія войскі ўварваліся ў краіну, і аперацыя «Меню» страціла сэнс — яна завяршылася ў маі. За год з невялікім было здзейснена 3630 баявых вылетаў і скінута 108 тысяч тон бомбаў. З мая 1970 года бамбардзіроўкі Камбоджы сталі адкрытымі і працягваліся да жніўня 1973 года пад кодавай назвай «Курс свабоды» (Freedom Deal) і ўжо з выкарыстаннем тактычнай авіяцыі.
Аперацыя «Меню» перастала быць сакрэтнай у канцы 1972 года, калі маёр ВПС ЗША адправіў у Кангрэс ЗША ліст з просьбай патлумачыць факт таемных бамбардзіровак нейтральнай краіны; варта адзначыць, што ў тым жа годзе адбыўся гучны скандал з «несанкцыянаванымі» бамбардзіроўкамі Паўночнага В’етнама, які каштаваў пасады камандуючаму 7-й паветранай арміяй генералу Джону Лавелю. У ходзе праведзеных у Камітэце па справах узброеных сіл слуханняў былі ўсталяваны падрабязнасці тайнай аперацыі, як і той факт, што адміністрацыя паспрабавала фальсіфікаваць прадастаўленыя Кангрэсу дакументы па авіяналётам. Нягледзячы на гэта, Камітэт кангрэса па юрыдычных справах прагаласаваў супраць уключэння гэтай фальсіфікацыі ў спіс абвінавачванняў для імпічмента Ніксана.
Емяльян Раманавіч Вітун
Емяльян Раманавіч Вітун (, в. Мачуль, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі эканаміст. Кандыдат эканамічных навук (1971), прафесар (1991).
Біяграфія
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны сельскагаспадарчы інстытут (спецыяльнасць «Аграномия», 1961), Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева (аспірантура, 1971).
Працаваў у Кустанайскім філіяле Цэлінаградскага сельскагаспадарчага інстытута (1972—1977, дацэнт кафедры эканомікі і арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці, з 1977 — дэкан эканамічнага факультэта), Гродзенскім дзяржаўным сельскагаспадарчым інстытуце (1977—1997, дацэнт, загадчык кафедры арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці, прафесар кафедры эканомікі АПК, прарэктар па вучэбнай рабоце, у 1990—1995 — рэктар), Гродзенскім філіяле Інстытута сучасных ведаў (1998—2005, загадчык кафедры эканомики и менеджменту), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (з 2005, прафесар кафедры эканомікі і кіравання на прадпрыемстве).
Навуковыя інтарэсы: эканоміка сельскай гаспадаркі.
Вакзал Аўстэрліц
Вакзал Аўстэрліц (Gare d'Austerlitz) — адзін з шасці асноўных чыгуначных вакзалаў Парыжа. Ён размяшчаецца на левым беразе Сены ў 13-й муніцыпальнай акрузе. Штодня вакзал абслугоўвае 68000 пасажыраў (25 млн у год), што складае прыкладна палову пасажыраперавозак вакзалу Манпарнас.
Назва вакзала паходзіць ад мараўскага горада Аўстэрліц, дзе 2 лістапада 1805 г. адбылася «бітва трох імператараў», падчас якой Напалеон разграміў праўзыходныя па колькасці руска-аўстрыйскія войскі. У гонар перамогі пры Аўстэрліцы ля вакзала ўстаноўлены французскі ваенны карабель.
Гісторыя
Вакзал Аўстэрліц быў адкрыты 20 верасня 1840 года ў сувязі з адкрыццём лініі Парыж — Жывусі, якая была падоўжана да Арлеана ў 1843 годзе. У 1846 годзе вакзал павялічыў свае памеры. Да Сусветнай выставы 1900 года вакзал заставаўся канчатковым прыпынкам лініі Парыж-Арлеан, пакуль не быў адкрыты новы вакзал Гар д’Арсе, у якім цяпер размешчаны музей Арсе. Будынак Арсе быў зачынены ў 1939 годзе, і разам з тым усе цягнікі далёкага следвання былі зноў перанесены на вакзал Аўстэрліц.
Габсбургі
Габсбургі — адна з найбольш магутных манархічных дынастый Еўропы на працягу Сярэднявечча і Новага часу. Прадстаўнікі дынастыі вядомыя як кіраўнікі Аўстрыі (з 1282), якая трансфармівалася пазней у шматнацыянальную Аўстрыйскую імперыю (да 1918 г.), якая з’яўлялася адной з вядучых еўрапейскіх дзяржаў, а таксама як імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі, чый прастол Габсбург займалі з 1438 па 1806 г. (з кароткім перапынкам у 1742—1745 гг.)
Гісторыя
Імаверным продкам Габсбургаў быў Гунтрам Багаты, граф Брэйсгаў, які жыў у сярэдзіне 10 стагоддзя. Унукам Гунтрама лічыцца Ра́дбат, які збудаваў замак Габсбург і даў пачатак роду гэтага імені.
У 1273 г. Рудольфа Габсбурга абралі імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі, гэты тытул успадкавалі і яго нашчадкі. Ён набыў у сваё валаданне герцагства Аўстрыю і Штырыю. У XVI ст. Габсбургі падзяліліся на дзве галіны: іспанскую і аўстрыйскую. Імператарская карона захоўвалася аўстрыйскай галіной. Іспанская правячая дынастыя абарвалася ў 1700 годзе, уступіўшы дынастыі Бурбонаў. Аўстрыйская — згасла ў 1780 г., разам са смерцю імператрыцы Марыі Тэрэзіі. Але нашчадкі яе і яе мужа Франца I (вялікага герцага Тасканскага і былога герцага Латарынгіі) перанялі імя Габсбургаў (дакладней — Габсбург-Латарангіў). Унук Марыі Тэрэзіі, апошні імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Франц II у 1804 г. абвясціў сябе першым імператарам новаўтворанай Аўстрыйскай імперыі пад імем Франца I (з 1867 г. — Аўстра-Венгрыя). Апошнім манархам з дынастыі Габсбургаў быў імператар Аўстра-Венгрыі Карл I, які зрокся ўлады ў 1918 г. Яго сын Ота Габсбург пасля быў дэпутатам Еўрапарламента.
Андрэа дэль Верок’я
Андрэа дэль Верок’я (Andrea del Verrocchio, сапраўднае імя Andrea di Michele Cioni — Андрэа ды Мікеле Чоні; 1435 ці 1436, Фларэнцыя — ) — італьянскі скульптар, жывапісец і ювелір ранняга Адраджэння.
Біяграфія
Вучыўся ў ювеліра Верок’я, імя якога ўзяў сабе. Зазнаў уплыў і. Майстэрня Верок’я ў Фларэнцыі была цэнтрам мастацкага жыцця.
У эпоху Ранняга Адраджэння мастакі працавалі амаль выключна па заказах. Вось чаму ў гэты час і была гэтакай вялікай роля мецэнатаў. Гэтая практыка асабліва распаўсюдзілася ў Фларэнцыі XV стагоддзя, дзе мастацкія майстэрні ажыццяўлялі любыя пажаданні заступнікаў (вытворчасць посуду, архітэктурныя праекты і многае іншае). Вучань, які жадаў стаць мастаком, спачатку паступаў чаляднікам да майстра і толькі пасля шасці гадоў навучання мог заснаваць ўласную майстэрню. Андрэа дэль Верок’я спецыялізаваўся на скульптуры, але часам звяртаўся і да жывапісу. З яго майстэрні выйшлі Леанарда да Вінчы, П. Перуджына і Сандра Бацічэлі.
Верок’я славіўся непераўзыдзеным дэкаратарам і рэжысёрам прыдворных святкаванняў. Гэтыя практычныя навыкі, успрынятыя ад настаўніка, спатрэбіліся Леанарда ў будучыні.
У 1482 годзе Верок’я з’ехаў у Венецыю для працы над коннай статуяй кандацьера Барталамеа Калеоне. Мастак памёр там у 1488 годзе, не завяршыўшы.
Творчасць
Выканаў шэраг твораў на заказ сям’і Медычы (надмагілле Джавані і, 1472; статуя «», 1473—1475; «», бюст Джуліяна Медычы, абедзве каля 1475), якія вылучаюцца арыстакратычнай вытанчанасцю, крохкай гармоніяй ліній і аб’ёмаў. Аўтар кампазіцыі «Нявер’е Фамы» (1476—1483) на фасадзе будынка Арсанмікеле ў Фларэнцыі, помніка кандацьеру Барталамеа Калеоне (1479—1483) у Венецыі. Жывапіс Верок’я вызначаецца дакладнасцю малюнка, дасканалай мадэліроўкай формаў, панарамнасцю пейзнажных фонаў («Мадонна», каля 1470; «», пасля 1470, у сааўтарстве з Леанарда да Вінчы).
Галубіўка (Ружынскі раён)
Галубіўка (Голубі́вка) — вёска ў Ружынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Вацлаў Ганскі
Вацлаў Ганскі (, Пулыны, Жытомірскі павет, Кіеўскае ваяводства, Рэч Паспалітая —, Вярхоўня, Жытомірскі павет, Валынская губерня, Расійская імперыя) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, маршалак Валынскай губерні, маршалак Радамысльскага павета, інспектар народных вучылішч Жытомірскага павета, дэпутат шляхецкай камісіі Кіеўскай губерні, магнат, мецэнат, першы муж Эвеліны Ганскай.
Біяграфія
Сын Яна Ганскага, харунжага Кіеўскага ваяводства, і Сафіі Ганскай са Скарупак. У спадчыну атрымаў больш за 15 мільёнаў рублёў золатам (станам на 1810 год) і значныя зямельныя ўладанні ў Гарнастайпалі, Пулінах, Вярхоўне і інш. Разам больш за 25 000 дзесяцін зямлі або 36 000 га, ва ўпраўленні якімі дасягнуў значных поспехаў — лічыўся паспяховым гаспадаром, хоць і строгім з прыгоннымі. Заснаваў сяло Вацлаўпаль каля Пулін.
Атрымаў добрую адукацыю (таксама у Вене), займаўся мецэнацтвам, захапляўся зборам біяграфій знакамітых людзей, быў прыхільнікам творчасці Джаакіна Расіні. Палітычную кар’еру пачаў ужо пасля падзелаў Рэчы Паспалітай, у 1801 годзе стаў дэпутатам шляхецкай камісіі Кіеўскай губерні. У 1808 годзе стаў маршалкам Радамысльскага павета, a ў 1811 годзе маршалкам Валынскай губерні. Гэтую пасаду займаў да 1814 года, калі стаў інспектарам народных вучылішч Жытомірскага павета. Кавалер ордэнаў св. Ганны, св. Уладзіміра і св. Іаана Іерусалімскага.
У 1819 годзе ажаніўся з Эвелінай Жавускай, маладзейшай за яго амаль на 20 год. У гэтым шлюбе нарадзіліся шасцёра дзяцей, але выжыла толькі адна дачка Ганна, якая пасля выйшла замуж за Ежы Мнішака. Іх шлюб быў бяздзетным.
Член масонскай ложы. У 1833—1835 гадах з сям’ёй падарожнічаў па Еўропе, тады ж пазнаёміўся з Бальзакам, з якім да канца жыцця перапісваўся на тэмы літаратуры і аграноміі.
Волхаў (горад)
Волхаў — горад (з 1933) абласнога падпарадкавання ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Волхаўскага раёна Ленінградскай вобласці.
Геаграфічныя звесткі
Колькасць пастаяннага насельніцтва на 1 студзеня 2011 г. — 47 255 чалавек. Плошча — 12821 га.
Горад размешчаны на рацэ Волхаў, за 121 км ад Санкт-Пецярбурга. У горадзе знаходзяцца чыгуначныя станцыі «Волхаўбуд-1», «Волхаўбуд-2», «Мурманскія Вароты» і «Новакастрычніцкая».
Чэмпіянат Беларусі па бадмінтоне
Чэмпіянат Беларусі па бадмінтоне — рэгулярныя штогадовыя спаборніцтвы па бадмінтоне сярод бадмінтаністаў Беларусі. Чэмпіянат праводзяцці з 1992 года.
Кіджандон
Кіджандон  — вёска ў Паўночнай Карэі, размешчаная ў Дэмілітарызаванай зоне. У заходніх СМІ часта называецца «прапагандысцкай вёскай» (the Propaganda Village).
У цалкам закрытай Паўночнай Карэі гэта адзіны населены пункт, які можна назіраць з тэрыторыі Паўднёвай Карэі.
Паводле афіцыйнай пазіцыі Паўночнай Карэі, у вёсцы пражываюць 200 сем’яў калгаснікаў, там размешчаны дзіцячы сад, дзве школы (пачатковая і сярэдняя), бальніца.
Гісторыя збудавання
Вёска была пабудавана ў 1950-х гадах і ўяўляла сабой мноства ярка афарбаваных дамоў з відавочнымі прыкметамі электрыфікацыі (на той момант — раскоша для сельскай мясцовасці як Паўночнай, так і Паўднёвай Карэі).
Сцвярджэнне аб тым, што Кіджандон з’яўляецца пацёмкінскай вёскай, грунтуецца на наступных назіраннях:
Коды ONS
Коды ONS (Office for National Statistics — Нацыянальная статыстычная служба) — серыя кодаў Нацыянальнай статыстычнай службы (НСС) Вялікабрытаніі для ідэнтыфікацыі геаграфічных адзінак Вялікабрытаніі, якая выкарыстоўваецца пры табуляванні вынікаў перапісу і іншых статыстычных даных. Часам называюць GSS (Government Statistical Service — Дзяржаўная статыстычная служба), бо НСС з'яўляецца часткай апошняй.
Кіджандон
Гісторыя збудавання
Пасля з’яўлення магутнай аптычнай тэхнікі паўднёвакарэйцы даказалі, што будынкі ўяўляюць сабой толькі «скрынкі», без унутраных памяшканняў. Да 2004 года наймагутныя дынамікі, устаноўленыя на будынках Кіджандона, транслявалі перадачы, якія ўсхваляюць годнасць жыцця ў Паўночнай Карэі, і якія сцвярджаюць, што паўднёвакарэйцы, якія перайшлі мяжу, будуць сустрэтыя як браты. У 2004 годзе, мабыць, зразумеўшы, што эфектыўнасць такіх перадач — мінімальная, іх змест памянялі на простую антызаходнюю прапаганду і патрыятычныя маршы. Аб’ём вяшчання складаў 20 гадзін у дзень.
Коды ONS
Са студзеня 2011 года папярэдняя іерархічная сістэма кодаў была заменена сістэмай дзевяцізнакавых кодаў для геаграфічных адзінак усіх тыпаў без сувязі паміж кодамі адзінак розных узроўняў. Старая сістэма функцыянавала паралельна з новай да канца 2013 года.
Кіджандон
Гісторыя збудавання
У тым жа годзе ўрад Паўднёвай Карэі вырашыў, нарэшце, прыняць своеасаблівыя меры ў адказ. У паўднёвакарэйскай вёсцы Пханмунджом, якая знаходзіцца за 1,8 км ад Кіджандона, былі ўсталяваныя ўласныя равучыя дынамікі, якія сталі трансляваць паўднёвакарэйскую рок-музыку.
У выніку шум у раёне дэмілітарызаванай зоны стаў абсалютна невыносным, і па сакрэтным пагадненні абодва бакі адключылі дынамікі.
Падобнае спаборніцтва разгарнулася і ў сферы вышыні флагштокаў, устаноўленых, адпаведна, у вёсцы Кіджандон і на паўднёвакарэйскай тэрыторыі. Абодва бакі напераменку нарошчвалі вышыню флагштокаў.
Аднак Кніга рэкордаў Гінеса адмаўляецца называць збудаваную канструкцыю флагштокам, называючы так толькі структуру, якая не падтрымваецца (free-standing), вертыкальны слуп.
Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020
Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020 — 28-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па гандболе.
10 красавіка
10 красавіка — соты (сто першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Дзялошын (гміна)
Дзяло́шын (Działoszyn) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Паянчанскага павета Лодзьскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Дзялошыне. Плошча гміны складае 120,92 км². Станам на 2007 год у гміне Дзялошын пражывалі 12926 чалавек, шчыльнасць — 107 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 15 салецтваў.
Марыямпальскі павет
Марыямпольскі павет (Marijampoles apskritis) — павет на паўднёвым захадзе Літвы, у гісторыка-этнаграфічнай вобласці Сувалкія.
Мяжуе з Калініградскай вобласцю Расійскай Федэрацыі і Польшчай, а таксама з Алітускім, Каўнаскім і Таўрагскім паветамі.
Раёны, якія складаюць павет:
Германавічы
Герма́навічы (, Германовичи) — аграгарадок у Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці, на рацэ Дзісна. Уваходзіць у склад і з'яўляецца цэнтрам Германавіцкага сельсавета. Насельніцтва 645 чал. (2006). Знаходзіцца за 18 км на паўночны ўсход ад Шаркаўшчыны.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Германавічы (Ерманавічы) як сяло на мяжы Віленскага і Полацкага ваяводстваў датуецца 1563. Імаверна, мястэчка належала да маёнтку Сапегаў з цэнтрам у Іказні. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Германавічы ўвайшлі ў склад Браслаўскага павета Віленскага ваяводства.
У 1739 Юзаф Станіслаў Сапега прадаў мястэчка Германавічы з фальваркам Шабалаўшчына інфлянцкаму пану Яну фон Экель Гілзену. 3 гэтага часу Германавічы — цэнтр асобнага маёнтка, які ахопліваў вёскі Атокі, Белы Двор, Марыямпаль, Перамены, Пузаны, Рэчкі, Юзафоў. У 1782 мястэчка перайшло ў валоданне Шырынаў: Ігнацій заснаваў тут касцёл, яго сын Юстын — капліцу.
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Германавічы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Дзісенскім павеце. Па скасаванні прыгоннага права ў 1861 мястэчка зрабілася цэнтрам воласці. У кан. XIX ст. у Германавічах працавалі вінакурны завод, млын, крама, карчма.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Германавічы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павета Віленскага ваяводства. У 1927 у палацы адкрылася школа.
У 1939 Германавічы ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 сталі цэнтрам сельсавета Шаркоўшчынскага раёна. Статус паселішча змянілі да вёскі.
Інфраструктура
У Германавічах працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, бібліятэка, дом культуры, пошта.
Эканоміка
Цэнтр сельскагаспадарчага кааператыва «Германавічы».
Турыстычная інфармацыя
Дзейнічаюць Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі імя Я. Драздовіча, школьны гістарычна-краязнаўчы музей.
Спіс аб’ектаў IC (5001 — 5386)
Спіс аб’ектаў Індэкснага каталога (IC) пранумараваных 5001 — 5386. Гэты астранамічны каталог дапаўняе Новы агульны каталог, і ў асноўным складаецца з зорных скопішчаў, туманнасцяў і галактык.
Жукава (Магілёўскі раён)
Жу́кава (, Жуково) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Пашкаўскага сельсавета.
Трасейкі
Трасе́йкі (, Трасейки) — вёска ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Райцаўскага сельсавета.
Да 21 жніўня 1989 года вёска ўваходзіла ў склад Варанчэўскага сельсавета, да 28 верасня 1995 года — у склад Цырынскага сельсавета, да 4 красавіка 2017 года — у склад Варанчанскага сельсавета.
Старое Грудзінава
Старо́е Грудзі́нава (, Старое Грудиново) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Узмёнскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Лявонпаль Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
У міжваенны перыяд (1923—1939) у Старым Грудзінаве месцілася памежная застава KOP.
Вуглепластыкі
Вуглепластыкі (або карбон, карбонапластыкі, ад carbon — вуглярод) — палімерныя кампазіцыйныя матэрыялы з пераплеценых нітак вугляроднага валакна, размешчаных у матрыцы з палімерных (напрыклад, эпаксідных) смол. Шчыльнасць — ад 1450 кг/м3 да 2000 кг/м3.
Матэрыялы адрозніваюцца высокай трываласцю, калянасцю і малой масай, часта трывалей сталі, але значна лягчэй. Па удзельнай характарыстыках пераўзыходзіць высокатрывалую сталь, напрыклад, легированную канструкцыйную сталь 25ХГСА.
З прычыны дарагоўлі пры эканоміі сродкаў і адсутнасці неабходнасці атрымання максімальных характарыстык гэты матэрыял ўжываюць у якасці ўзмацняюць дапаўненняў у асноўным матэрыяле канструкцыі.
Асноўныя звесткі
Для надання яшчэ большай трываласці тканіны, ніткі вугляроду кладуць пластамі, кожны раз змяняючы кут напрамкі пляцення. Пласты змацоўваюцца з дапамогай эпаксідных смол.
Ніткі вугляроду звычайна атрымліваюць тэрмічнай апрацоўкай хімічных або прыродных арганічных валокнаў, пры якой у матэрыяле валакна застаюцца галоўным чынам атамы вугляроду. Тэрмічная апрацоўка складаецца з некалькіх этапаў:
Дарагоўля карбону выклікана, перш за ўсё, больш складанай тэхналогіяй вытворчасці і большай коштам вытворных матэрыялаў. Напрыклад, для праклейкі слаёў выкарыстоўваюцца больш дарагія і якасныя смалы, чым пры працы з стеклонитью, а для вытворчасці дэталяў патрабуецца больш дарагое абсталяванне (да прыкладу, такое як аўтаклаў).
Недахопы
Пры вытворчасці вугляпластыкаў неабходна вельмі строга вытрымліваць тэхналагічныя параметры, пры парушэнні якіх трывальныя ўласцівасці вырабаў рэзка зніжаюцца. Неабходныя складаныя і дарагія меры кантролю якасці вырабаў (у тым ліку, ультрагукавая дэфектаскапія, рэнтгенаўская, токавіхравая, аптычная галаграфія і нават акустычны кантроль).
Іншым сур'ёзным недахопам вугляпластыку з'яўляецца іх нізкая ўстойлівасць па адносінах да ударных нагрузак. Пашкоджанні канструкцый пры ўдарах староннімі прадметамі (нават пры падзенні інструмента на яе) у выглядзе ўнутраных расколін і расслаенняў могуць быць нябачныя воку, але прыводзяць да зніжэння трываласці; разбурэнне пашкоджанай ўдарамі канструкцыі можа адбыцца ўжо пры адноснай дэфармацыі, роўнай 0,5 %.
Вытворчасць
Трубы і іншыя цыліндрычныя вырабы вырабляюць намотваннем. Форма валакна: нітка, стужка, тканіна. Смала: эпаксідная або поліэфірная. Магчыма выраб формаў з вугляпластыку ў хатніх умовах, пры наяўнасці вопыту і абсталявання.
Прымяненне
Вуглепластыкі шырока выкарыстоўваюцца пры вырабе лёгкіх, але трывалых дэталяў, замяняючы сабой металы, у многіх вырабах ад частак касмічных караблёў да вудаў, сярод якіх:
Палімеры, узмоцненыя вугляроднымі нанатрубкмі (CNRP)
Вугляродныя нанатрубкі, як аснова вугляпластыку ў некалькі разоў трывалей, гнутчэй чым гума і нават лягчэй чым O2. Матэрыял моцна адрозніваецца ад звычайнага вугляроднага валакна. Такі выгляд вугляпластыку ужыты, у прыватнасці, у канструкцыі самалёта Lockheed Martin F-35 Lightning II.
Сяргей Іосіфавіч Юткевіч
Сяргей Іосіфавіч Юткевіч (15(28).12.1904, Пецярбург-) — савецкі, , , , , прафесар, тэарэтык кінамастацтва, народны артыст СССР (1962), Герой Сацыялістычнай Працы (1974), доктар мастацтвазнаўства (1941).
Біяграфія
У 1921—1923 гадах вучыўся ў Дзяржаўных вышэйшых рэжысёрскіх майстэрняў пад кіраўніцтвам У. Э. Меерхольда і ў Вышэйшых мастацка тэхнічных майстэрнях (ВХУТЕМАС). Разам з Р. М. Козінцавым і Л. 3. Траўбергам арганізаваў групу ФЭКС (Фабрыка эксцэнтрычнага акцёра), унеслі ў кінематограф рысы сумежных мастацтваў (цырка, эстрады). З 1925 года працаваў у кіно.
Прызнанне рэжысёру прынёс фільм «Карункі» (1928). Значную ролю ў станаўленні паэтыкі кінематографа сыграў гукавы фільм Юткевіча «Залатыя горы» (1931). Фільм «Сустрэчны» (1932, сумесна з Ф. М. Эрмлерам) пра лёсы людзей сучаснага завода стаў этапнай падзеяй у гісторыі савецкага кіно. У 1930−1950 гадах Юткевічам былі створаны дакументальныя і мастацкія карціны: «Анкара — сэрца Турцыі» (1934), «Шахцёры» (1937), «Чалавек з ружжом» (1938), «Якаў Свердлаў» (1940), «Вызваленая Францыя» (1944), «Прывітанне, Масква!» (1946), «Пржэвальскі» (1952). Галоўны рэдактар ​​"Кінаслоўніка" (т. 1-2, 1966—1970).
Бор-Дубінец
Бо́р-Ду́бінец (, Бор-Дубинец) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Беражноўскага сельсавета.
Асака востраканцовая
Асака востраканцовая (Carex muricata) — від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Еўропе і Заходняй Азіі.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна. Рэпрадуктыўныя парасткі 20-60 см вышынёй. Суквецці 1.5-3 см даўжынёй. Мяшэчкі 3-4.5 мм даўжынёй.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Еўропе і Заходняй Азіі.
Ва Украіне від расце ў шыракалістых, радзей іглічна-шыракалістых лясах — на Палессі, у лесастэпе, горным Крыме, Данецкім лесастэпе спарадычна.
Царква ў гонар прападобнай Ефрасінні Полацкай (Мінск)
Царква ў гонар прападобнай Ефрасінні Полацкай — мураваны праваслаўны храм у горадзе Мінску.
Гісторыя
Першае набажэнства здзейсніў свяцейшы Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Аляксій ІІ 23 чэрвеня 1995 года.
Шануюцца абразы «Уладзімірская Маці Божая» і «Маці Божая Усіх гаротных Радасць». Да царквы прыпісана капліца ў гонар абраза «Маці Божая Знайдзенне загінуўшых» на вул. Карастаянавай.
Архітэктура
Праект створаны ў архітэктурна-будаўнічых майстэрнях М. Дзятко і У. Даніленкі пад кіраўніцтвам І. Карастылёва.
Храм вырашаны ў традыцыях старажытнарускага царкоўнага дойлідства. Канструкцыйна выканана з цэглы і жалезабетонных элементаў. Дынаміка вертыкальна выцягнутых фасадаў узмоцнена высока ўзнятымі арачнымі аконнымі праёмамі і пазакамарным завяршэннем сценавых праслаў. У сяродкрыжжа адкрываецца светлавы круглы барабан з паўсферычным купалам і бакавыя крылы з арачнымі скляпеннямі. Над уваходам у храм размешчана мазаічнае пано «Прападобная Еўфрасіння ігумення Полацкая», над аркай галоўнага ўвахода — «Маці Божая Усіх гаротных Радасць» (мастак В.Барабанцаў).
Дзямяны (гміна)
Дзямя́ны (Dziemiany) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Касцерскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Дзямянах. Плошча гміны складае 124,97 км². Станам на 2011 год у гміне Дзямяны пражывалі 4058 чалавек, шчыльнасць — 32,6 чал./км².
Фёдар Дзямідавіч Пыталеў
Фёдар Дзямідавіч Пы́талеў (, в. Усушак, Чавускі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі кампазітар, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1990).
Біяграфія
Скончыў у 1966 годзе Беларускую кансерваторыю па класе М. Аладава. У 1966—1967 гадах выкладаў у Брэсцкім музычным вучылішчы, з 1969 года ў Мінскім музычным вучылішчы імя М. Глінкі.
Член Беларускага саюза кампазітараў‎ з 1971 года.
Творчасць
Найбольшыя творчыя дасягненні ў сімфанічнай музыцы. Для яго твораў характэрны лірыка-філасофскай накіраванасць, інтэлектуальны пачатак, разнастайнасць вобразнага зместу, апора на нацыянальны фальклор, выкарыстанне беларускай народнай песні, увага да тэмбравага боку музыкі. Сярод твораў: 10 сімфоній (1967, 1970, 1972, 1974, 1979, 1980, 1983, 1987, 1990, 1991), 2 уверцюры (1973, 1975), паэмы для сімфанічнага аркестра «Беларусь партызанская» (1975), «Радзіма» (1977), кантата «Наш край» (словы Я. Коласа, 1966, канчатковая рэдакцыя 1985), Скерца для сімфанічнага аркестра (1975), Паэма для фартэпіяна (1975), санаты для скрыпкі, віяланчэлі і фартэпіяна, для габоя і фартэпіяна, трыпціхі для кантрабаса і фартэпіяна, для фартэпіяна, цыклы п’ес для фартэпіяна «Дзіцячы сшытак» (1971), для віяланчэлі з фартэпіяна (1982) і інш. Аўтар шматлікіх песень, музыкі для дзяцей, да дакументальных фільмаў.
Сью Бёрд
Сюзанна Брыджыт «Сью» Бёрд (Suzanne Brigit "Sue" Bird; нар., Саёсет, Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканская баскетбалістка, выступае за клуб жаночай нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі (ВНБА) «Сіэтл Шторм». Алімпійская чэмпіёнка 2004, 2008, 2012, 2016 і 2020 гадоў, чэмпіёнка свету 2002, 2010 і 2014 гадоў, а таксама бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2006 года ў складзе нацыянальнай зборнай ЗША.
Выступаючы за баскетбольную каманду школы яна была абраная гульцом года штата Нью-Ёрк, гульцом года па версіі New York Daily News і абраная ва Усеамерыканскую каманду. У 2002 годзе падчас драфта ВНБА была абраная пад першым нумарам камандай «Сіэтл Шторм». Выступаючы за каманду яна восем разоў прымала ўдзел у матчы ўсіх зорак і сем разоў уключалася ў зборную ўсіх зорак. Бёрд адна з сямі баскетбалістак, якія выйгравалі залаты алімпійскі медаль і станавіліся чэмпіёнамі NCAA і ВНБА.
Гарадок (Ружынскі раён)
Гарадок (Городо́к) — вёска ў Ружынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Забалацце (Пашкаўскі сельсавет)
За́балацце (, Заболотье) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Пашкаўскага сельсавета.
Аляксандр Мікалаевіч Дудук
Біяграфія
Удзельнік партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны (сувязны спецатрада «Авангард», які дыслацыраваўся на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці з верасня 1943 года па ліпень 1944 года). У 1944—1945 гадах сакратар Чырванаслабодскага сельсавета Клецкага раёна Баранавіцкай вобласці. У 1967—1972 гадах дырэктар саўгаса «Чырвоны сцяг». З мая 1973 года дырэктар саўгаса-камбіната «Мір».
Узнагароды
Удастоенны звання «Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі БССР». Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена 7 ліпеня 1986 года. Узнагароджаны залатым медалём «Серп і Молат», ордэнамі Леніна (двойчы), Працоўнага Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны II ступені, «Знак Пашаны».
Труды (Мёрскі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Лявонпаль Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
У 2004 годзе перададзена са складу скасаванага Узмёнскага сельсавета ў Даўгінаўскі сельсавет, які ў 2010 годзе быў перайменаваны ва Узмёнскі.
Ганна Іванаўна Карповіч
Ганна Іванаўна Карповіч (, в. Быткоўшчына, Баранавіцкі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы.
Біяграфія
З 1955 года палявод калгаса «Бальшавік», з 1961 года птушніца Гарадзішчанскай птушкафабрыкі, з 1975 года птушніца-аператар Баранавіцкага вытворчага аб’яднання па птушкагадоўлі.
Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена 22 сакавіка 1966 года за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і загатовак прадуктаў птушкагадоўлі.
Новая Англія
Першыя англійскія пурытане, якія ўцяклі ад рэлігійных праследаванняў у Еўропе, пасяліліся ў Новай Англіі ў 1620 годзе, у калоніі Плімут. У канцы XVIII стагоддзя калоніі Новай Англіі былі ў ліку першых паўночнаамерыканскіх калоній Брытанскай імперыі, якія прадэманстравалі незалежнасць ад Брытанскай кароны, аднак пазней яны выступалі супраць вайны 1812 года паміж Злучанымі Штатамі і Вялікабрытаніяй.
У XIX стагоддзі рэгіён сыграў бачную ролю ў руху за адмену рабства ў Злучаных Штатах, стаўшы галоўным рэгіёнам у амерыканскай літаратуры і філасофіі, тут стартавала сістэма бясплатнай дзяржаўнай адукацыі; Новая Англія стала першым рэгіёнам у Злучаных Штатах, ператвораным у рамках паўночнаамерыканскай прамысловай рэвалюцыі.
Горад Бостан лічыцца камерцыйным і культурным цэнтрам рэгіёна.
Дэрганіўка
Дэрганіўка (Дерга́нівка) — вёска ў Ружынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Алітускі павет
Алітускі павет (Alytaus apskritis) — павет на поўдні Літвы. Цэнтр павету — горад Алітус. Алітускі павет мяжуе з Марыямпольскім, Каўнаскім, Вільнюскім паветамі, а таксама з Польшчай і Гродзенскай вобласцю Беларусі.
У склад павета ўваходзіць 5 раёнаў:
Беражное
Гісторыя
Вядома з 1508 года, калі пінскі і давыд-гарадоцкі князь Фёдар Іванавіч Яраславіч даў Беражное баярыну Пятру Пятровічу Алешы. Па смерці князя Фёдара Іванавіча яго ўладанні перайшлі на вялікага князя, які даў іх сваёй жонцы Боне Сфорцы. Каралева Бона ў 1524 годзе пацвердзіла баярыну Пятру Алешы ўладанне Беражным, Гарадком і Парканямі. Род Алешаў валодаў Беражным, пазней званым Старым Беражным, на працягу 13-ці пакаленняў. Пасля адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гадоў, у Берасцейскім ваяводстве.
Пасля 2-га раздзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Мінскай губерні Расійскай імперыі. У 1884 годзе пабудавана царква Параскевы Пятніцы.
12-м гаспадаром Старога Беражнога быў Цэзарый Антоній Алеша (1820—1892), які яшчэ пры жыцці даў яго свайму малодшаму сыну Уладзіславу Алешы. У 1909 годзе Уладзіслаў прадаў беражноўскі маёнтак Станіславу Радзівілу, гаспадару суседняга Давыд-Гарадка.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) у складзе Польшчы, у Столінскай гміне Столінскага павета Палесскага ваяводства. З 1939 года ў БССР.
Зарычча (Ружынскі раён)
Зарычча (Заріччя) — вёска ў Ружынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Беражное
Гісторыя
Апошняй уладальніцай Старога Беражнога была дачка Станіслава Радзівіла, Анна дэ Майе.
Труднава
Тру́днава (, Трудново) — вёска ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Райцаўскага сельсавета.
Да 21 жніўня 1989 года вёска ўваходзіла ў склад Варанчэўскага сельсавета, да 28 верасня 1995 года — у склад Цырынскага сельсавета, да 4 красавіка 2017 года — у склад Варанчанскага сельсавета.
Векшэ
Ве́кшэ (Växjö) — горад на паўднёвым усходзе Швецыі ў правінцыі Смоланд, адміністрацыйны цэнтр лена Крунуберг і камуны Векшэ. Насельніцтва 60 887 чалавек (2010). Векшэ мае мянушку «Найзялёны горад Еўропы».
Гісторыя
Векшэ вырас з гандлёвага месца каля возера, дзе збягаліся некалькі шляхоў — адсюль і яго першапачатковая назва — «Vägsjö», у якой «Väg» азначае «шлях», а «sjö» — «возера». Паводле легенды, англійскі місіянер Зігфрыд прыбыў у Швецыю і пабудаваў у Векшэ першую ў краіне біскупскую царкву. Такім чынам, легенда сцвярджае, што ўжо ў 1170 годзе Векшэ становіцца цэнтрам біскупства, а горад (ці гандлёвае месца) існаваў яшчэ ў XI стагоддзі. Аднак першыя пісьмовыя згадкі аб Векшэ адносяцца да 1342 года, калі кароль Магнус Эрыксан надаў Векшэ гарадскі прывілей. У XV стагоддзі для абароны гораду быў пабудаваны замак Крунуберг, ад якога пазней пайшла назва лена. У адрозненні ад Ёнчэпінгу, індустрыяльная рэвалюцыя XIX стагоддзя практычна не закранула Векшэ, і ў цяжкія годы канца стагоддзя горад і яго наваколле перажываюць хвалю эміграцыі. Толькі ў другой палове наступнага, XX стагоддзя горад пачынае даволі хутка расці. Штуршком для гэтага стала адкрыццё ў 1967 годзе філіяла Лундскага ўніверсітэта, які ў 1999 годзе быў пераўтвораны ва Універсітэт Векшэ, а ў 2010 атрымаў назву Універсітэт Лінея.
Адукацыя
Акрамя Універсітэта Лінея, у Векшэ дзейнічаюць Школа Паліцыі (пры ўніверсітэце), Вышэйшая Прафесыйна-Тэхнічная школа і Вышэйшая народная школа Святога Зігфрыда. А яшчэ ў сярэднявеччы, пры Кафедральным саборы дзейнічала школа, ў якой хлопчыкі маглі атрымаць адукацыю на адносна высокім узроўні.
Эдуарда Альварэс
Эдуарда Альварэс (Eduardo Alvarez; нар., Маямі, Фларыда) — амерыканскі бейсбаліст і шорт-трэкіст, прызёр Алімпійскіх гульняў.
У пяць гадоў упершыню стаў на ролікавыя канькі. Першапачаткова займаўся баскетболам, гуляў за зборную каледжа.
У 2013 годзе быў уведзены ў нацыянальную зборную ЗША.
На Алімпіядзе ў Сочы не змог выйграць асабістых медалёў, а ў складзе эстафетнай чацвёркі заваяваў срэбра, саступіўшы зборнай Расіі.
Увайшоў у склад зборнай ЗША па бейсболе на Алімпійскіх гульнях 2020, нёс сцяг ЗША на цырымоніі адкрыцця. Стаў шостым у гісторыі атлетам, які выйграў медаль і на летняй, і на зімовай Алімпіядзе.
Дзяжгова (гміна)
Дзяжго́ва (Dzierzgowo) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Млаўскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Дзяжгове. Плошча гміны складае 150,63 км². Станам на 2004 год у гміне Дзяжгова пражывалі 3489 чалавек, шчыльнасць — 23,2 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 29 салецтваў.
Вільнюскі павет
Вільнюскі павет (Vilniaus apskritis) — павет на паўднёвым усходзе Літвы, самы вялікі з дзесяці паветаў Літвы па тэрыторыі і колькасці жыхароў. Мяжуе з Алітускім, Каўнаскім, Панявежыскі і Уцянскім паветамі, а таксама з Гродзенскай вобласцю і Віцебскай вобласцю Беларусі.
Ларыса Фёдараўна Мурашка
Ларыса Фёдараўна Мура́шка (нар., Мінск) — беларускі кампазітар.
Біяграфія
Скончыла ў 1975 годзе Беларускую кансерваторыю па класе П. Падкавырава. З 1977 года выкладае ў Беларускай акадэміі музыкі (з 1997 года дацэнт), у 1978—1988 гадах адначасова рэдактар рэпертуарна-рэдакцыйнай калегіі Міністэрства культуры Беларусі.
Член Беларускага саюза кампазітараў з 1979 года, член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1979 года, член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 1991 года.
Творчасць
У яе творчасці пераважаюць камерна-інструментальныя і вакальныя жанры, музыка для дзяцей. Распрацоўвае розныя пласты нацыянальнага музычнага фальклору. Сярод твораў: кантата «Замчышча» на словы Я. Купалы, канцэрт для фартэпіяна з аркестрам (абодва 1975), «Званы Нямігі» для духавога аркестра (1995), санаты, сюіты, прэлюдыі і фугі для фартэпіяна, саната-імправізацыя ў трох медытацыях (1990) для цымбалаў; камерна-інструментальныя, у т.л. струнны квартэт (1979), «Драматычная паэма» для фагота і фартэпіяна (1993); цыкл «Жалейка» на словы Я. Купалы для хору a cappella, рамансы, песні, музыка да драматычных спектакляў.
Кальмарскі сабор
Кафедральны сабор Кальмара (Kalmar domkyrka) — у наш час галоўная царква прыходу Кальмар. Да 1915 года быў кафедральным саборам епархіі Кальмара, якая затым у якасці прыходу ўвайшла ў епархію Векшэ. Аднак за царквой захавалася назва кафедральнага сабора.
Будынак пабудаваны па праекце шведскага архітэктара Нікадэмуса Тэсіна Старэйшага. За ўзор ім была ўзята рымская царква Іль-Джэзу. Будаўнічыя працы пачаліся ў 1660 годзе, асвячэнне адбылося ў 1700 годзе. У архітэктуры будынка спалучаюцца элементы класіцызму і барока. Будынак мае крыжападобную форму — заходняя частка ўпрыгожана дзвюма вежамі, а ва ўсходняй знаходзіцца апсіда, унутры якой размешчаны алтар. Ззаду алтара маецца алтарная карціна, якая адлюстроўвае зняцце Ісуса Хрыста з крыжа (падобныя выявы характэрны для шведскай высокацаркоўнай лютэранскай традыцыі).
Антаніна Сцяпанаўна Керко
Антаніна Сцяпанаўна Керко (, в. Кіёвец, Бяльскі павет, Люблінскае ваяводства — ) — Герой Сацыялістычнай Працы.
Біяграфія
З 1949 года жыла ў Баранавічах. У 1949—1982 гадах швачка-матарыстка пашывачнага цэха, майстар, брыгадзір арцелі «Камунарка» (з 1956 года — трыкатажная фабрыка).
За працоўныя поспехі ўзнагароджана ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга і медалём «За доблесную працу». 5 красавіка 1971 года прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат». .
Пруская мова
Пру́ская мова (саманазва: Prūsiskan, Prūsiska Bila) — мёртвая заходнебалцкая мова балцкае групы індаеўрапейскай моўнай сям’і, на якой гаварылі прусы — балцкі народ. Была распаўсюджана на паўночным усходзе сучаснай Польшчы і Калінінградскай вобласці сучаснай Расіі.
Часам мову называюць старажытнапрускай (Altpreußische Sprache, Old Prussian), каб адрозніваць яе ад прускіх гаворак нямецкай мовы.
Першыя пісьмовыя фіксацыі мовы прыпадаюць на XIII ст. і былі зроблены лацінскім алфавітам. На цяперашні момант захавалася невялікая колькасць пісьмовых помнікаў мовы. Многія з іх адлюстроўваюць на сабе ўплыў з боку польскай і нямецкай моў. Некаторае ўяўленне пра мову даюць тапаніміка і антрапаніміка, а таксама прускія запазычанні і субстратныя элементы ў суседніх мовах: нямецкай, польскай, літоўскай, беларускай.
Гісторыя
Апрача ўласна гістарычнага рэгіёна Прусія, на ўсход ад ракі Вісла, мова магла быць таксама распаўсюджанай на ўсходзе гістарычнага рэгіёна Усходняе Памор’е, разам з гэтым, на думку некаторых даследчыкаў, тэрыторыя распаўсюджвання носьбітаў мовы магла працягвацца на ўсход і поўдзень, закранаючы Падляшша і Палессе.
Па войнах XIII-XV стст. ў гэтым рэгіёне, арэал прускай мовы распаўся на шэраг невялікіх тэрыторый. Ад пачатку XVII ст. мова стала выміраць нават у апошніх традыцыйных арэалах (напрыклад, існуюць сведчанні пра смерць «апошняга старога, які жыў на Куршскай касе і ведаў прускую» ў 1677 годзе), на пачатак XVIII ст. нашчадкі прусаў поўнасцю перайшлі на ніжненямецкую мову; таксама шэраг апошніх носьбітаў мовы вымер з прычыны голаду і чумы, якія доўжыліся ў перыяд з 1709 да 1711 гады. У лексіцы нямецкага маўлення нашчадкаў прусаў часам захоўваліся некаторыя элементы прускага субстрату (напрыклад, kurp — «абутак», ад прускага kurpi, параўн. з літаратурным нямецкім Schuh).
У дадатак да нямецкіх каланістаў, падчас Рэфармацыі ў Прусіі знаходзілі прытулак перасяленцы з Польшчы, Літвы, Францыі, Шатландыі. Гэтыя прычыны выклікалі паступовы пераход прусаў на іншыя мовы, асабліва нямецкую, якая была дзяржаўнай мовай тагачаснай Прусіі.
Фанетыка
Для фанетыкі прускай мовы былі характэрнымі проціпастаўленне галосных паводле даўжыні або кароткасці, адносна простая сістэма зычных, вольны націск, супрацьпастаўленне інтанацый, палаталізацыя і лабіялізацыя зычных, змяшэнне шыпячых і свісцячых, дыфтангізацыя доўгіх галосных, захаванне di, ti (перайшлі ў шыпячыя ў латышскай і літоўскай), але пераход si у шыпячы; змена глухіх і звонкіх (у шэрагу выпадкаў звязаная з успрыманнем мовы немцамі).
Марфалогія
У прускай мове засведчана наяўнасць склонаў, аднак не існуе пэўнага меркавання пра іх колькасць. У прускай мове налічваюцца прынамсі чатыры склоны: назоўны, родны, давальны і вінавальны. Ёсць сляды клічнага склону (напрыклад, фраза O Deiwe Rikijs — «О Божа»), у якіх адлюстроўваецца захаванне праіндаеўрапейскага канчатку клічнага склону *-e. Адзначаецца наяўнасць вызначаных і нявызначаных артыкляў, аднак застаецца спрэчным пытанне, ці было гэта ўласна прускай моўнай з’явай, ці калькаванем з нямецкай мовы. У прускай мове вылучаюцца дзеясловы мінулага, цяперашняга і будучага часу, існуе аналітычны перфект з дзеясловам быць, чатыры лады, стан. У прускай мове адзначаўся лексікалізаваны дзеяслоўны від славянскага тыпу (напрыклад, прыстаўка po-), аднак ён слаба задакументаваны. У некаторых адносінах пруская мова праяўляе падабенства са славянскімі мовамі (у прыватнасці, агульныя структурныя рысы ў марфалогіі).
Сінтаксіс і лексіка
Не захавалася дакладных звестак пра сінтаксіс у прускай мове, што звязана з дакладнай адпаведнасцю парадку слоў у катэхізісах нямецкаму арыгіналу.
Пруская мова была досыць блізкай да іншых заходнебалцкіх моў (на цяперашні момант усе яны з’яўляюцца мёртвымі), у меншай ступені — да ўсходнебалцкіх (літоўская, латышская). Мова мае запазычанні славянскага, германскага (напрыклад, з гоцкай мовы), а таксама скандынаўскага паходжання.
Сведчанні
Да прамых сведчанняў прускай мовы адносяцца тапонімы Прусіі (першае даследаванне па гэтай тэматыцы было ажыццёўлена Георгам Герулісам), уласныя імёны, асобныя словы ў гістарычных дакументах, дыялектызмы ў нямецкай, літоўскай і беларускай мовах.
Разам з гэтымі звесткамі асабліва вылучаецца выпадкова знойдзены ў 1970-х гадах Базельскі фрагмент (XIV ст., пасля 1369 года), які лічыцца найстаражытнейшым балцкім тэкстам. Гэты тэкст з’яўляецца жартаўлівай эпіграмай, складзенай, верагодна, прускім студэнтам Карлаўскага ўніверсітэта.
Kails rekyse Thoneaw labonache thewelyse Eg koyte poyte Nykoyte pennega doyte.
Звычайна тэкст перакладаюць наступным чынам: «Вітаю, спадар! Ты нядобры таварыш, калі хочаш піць, а грошай даваць не жадаеш».
Серад некаторых іншых пісьмовых сведчанняў адзначаюцца слоўнік з 100 слоў, складзены ў 1517—1526 гг. Сымонам Грунаў, эльбінскі слоўнік XIV ст. (памезанскі дыялект, 802 словы), выкананыя немцамі пераклады трох катэхізісаў (XVI ст., самбійскі дыялект), аднак застаецца дыскусійным пытанне пра ступень правільнасці адлюстравання прускага маўлення ў гэтых катэхізісах.
Адраджэнне
У Літве, Польшчы, Расіі і некаторых іншых краінах існуе некалькі эксперыментальных супольнасцей, якія ставяць мэту рэканструкцыі прускай мовы. Каля 200 чалавек вывучыла мову і спрабуе выкарыстоўваць яе ў паўсядзённым жыцці ў пэўнай ступені. Сярод дзеячаў руху адзначаюцца Вітаўтас Мажуліс і Летас Палмаціс, лідар руху і аўтар тэматычнага сайта.
Светагорск
Светагорск (Enso) — прамысловы горад у Выбаргскім раёне Ленінградскай вобласці, адміністрацыйны цэнтр Светагорскага гарадскога паселішча.
Апісанне
Горад размешчаны на рацэ Вуоксе ў паўночнай частцы Карэльскага перашыйка. Па свайму геаграфічнаму становішчу з'яўляецца самым паўночным горадам Ленінградскай вобласці. Побач - мяжа з Фінляндыяй. Да Санкт-Пецярбурга - 201 км.
Бліжэйшы горад з боку Фінляндыі - горад Іматра (адлегласць каля 7 км).
Атмасферныя ападкі
Атмасферныя ападкі — вада ў вадкім або цвёрдым стане, выпадае з аблокаў або асядае з паветра на зямную паверхню. Ападкі з аблокаў: дождж, град, снег.
Адрозніваюць:
Ападкі з паветра: раса, шэрань, галалёд.
Ападкі вымяраюцца таўшчынёй пласта вады, якая выпала, у міліметрах. У сярэднім на зямным шары выпадае каля 1000 мм ападкаў у год, а ў пустынях і ў высокіх шыротах — менш за 250 мм у год.
Ападкі — адно з звёнаў вадазварота на Зямлі.
Дзежгань (гміна)
Дзе́жгань (Dzierzgoń) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Штумскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Дзежгані. Плошча гміны складае 131,4 км². Станам на 2004 год у гміне Дзежгань пражывалі 9826 чалавек, шчыльнасць — 73,1 чал./км².
Град
Град — атмасферныя ападкі, якія бываюць у цёплую пару года з магутных кублавата-дажджавых аблокаў у выглядзе крупінак цвёрдага льда розных памераў (часам моцна вялікіх). Град звычайна назіраецца ў час навальніцы, а таксама разам з залевай.
10 лютага
10 лютага — сорак першы дзень года па Грыгарыянскім календары
Цінявічы (Карэліцкі раён)
Да 21 жніўня 1989 года вёска ўваходзіла ў склад Варанчэўскага сельсавета, да 28 верасня 1995 года — у склад Цырынскага сельсавета, да 4 красавіка 2017 года — у склад Варанчанскага сельсавета.
Хорстмар
Хорстмар (Horstmar) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Мюнстэр. Уваходзіць у склад раёна Штайнфурт. Насельніцтва — 6515 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 45 км². Афіцыйны код — 05 5 66 024.
Горад падзяляецца на 2 гарадскія раёны.