cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі
Эксперыментальнае поле ў Туганавічах (1901)
Юзэфа Туганоўская, уладальніца маёнтка Туганавічы (Навагрудскі павет), якая захоўвала ў сядзібе ўсё, што было звязана там з памяццю Адама Міцкевіча, у 1901 г. пажадала, каб пасля яе смерці ў Туганавічах быў зроблены музей вялікага паэта. Пасля перамоў з Эдвардам Вайніловічам яна вырашыла перапісаць Туганавічы на карысць Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, захаваўшы за сабой права пажыццёвага валодання. «Але тады былі часы, калі нават і добрае зрабіць не было лёгка», — адзначыў у сваіх мемуарах Вайніловіч, бо паводле карніцкага ўказу ад 10 снежня 1865 г. каталікам не дазвалялася купляць ці атрымліваць ад другіх землі ў «заходніх губернях». Той факт, што ў МТСГ членамі былі не толькі землеўласнікі-каталікі, але і праваслаўныя, і добрыя адносіны з мінскім губернатарам (і адначасова старшынёй МТСГ) князем Мікалаем Трубяцкім дазволілі Вайніловічу атрымаць дазвол на набыццё Туганавічаў (праз фіктыўны акт куплі) на баланс МТСГ, якое ў Туганавічах стварыла сваю эксперыментальную станцыю. Для даследаванняў выкарыстоўваліся гаспадаркі членаў таварыства, у маёнтках вывучаліся перадавыя сельскагаспадарчыя дасягненні. Вынікі практычнай работы абагульняліся ў навуковых дакладах.
Аднак падзеі Першай сусветнай вайны зраўнялі сядзібу і парк з альтанкай у Туганавічах з зямлёй, а сама Туганоўская ледзь ацалела і стала жабрачкай.
Юбілейная сельскагаспадарчая выстаўка ў Мінску (1901)
Таварыства арганізоўвала ў розных гарадах Мінскай губерні выстаўкі. У Мінску з 26 жніўня па 4 верасня 1901 г. праходзіла самая вялікая — Юбілейная выстаўка сельскагаспадарчай і саматужнай прамысловасці, якая была прымеркавана да 25-гадовага юбілея дзейнасці Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі і прыцягнула да сябе ўвагу землеўладальнікаў не толькі Беларусі і Літвы, але і польскіх губерняў Расійскай імперыі. Выстаўка стала ажыццёўленай ідэяй і дэмантрацыяй сапраўднага трыумфа высокага развіцця сельскай гаспадаркі Мінскай губерні і ўсяго краю пад кіраўніцтвам таварыства на чале з Эдвардам Вайніловічам.
У 1912 г. МТСГ таксама арганізавала прыкметныя выстаўкі-кірмашы жывёлагадоўлі.
Грамадская функцыя МТСГ
Ад самага пачатку свайго існавання, акрамя гаспадарчай функцыі, МТСГ пачало займацца (з-за адсутнасці земстваў у «заходніх губернях») вырашэннем многіх мясцовых праблем, стаўшы адзінай уплывовай грамадскай арганізацыяй, дзе сканцэнтравалася грамадская дзейнасць заможных і сярэднезаможных уласнiкаў маёнткаў Мінскай губерні. У лепшы час членамі Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі былі 675 чалавек  — галоўным чынам, прадстаўнікі карэннага каталіцкага дваранства (Абрампальскія, Аскеркі, Багдашэўскія, Ваньковічы, Вайніловічы, Валадковічы, Горваты, Друцкія-Любецкія, Ельскія, Здзяхоўскія, Кастравіцкія, Кеневічы, Любанскія, Свіды, Скірмунты, Чапскія, Яленскія і інш.), якія менаваліся і як «літоўцы» (ці па-польску —«літвіны»), і як «палякі» (у палітанімічным значэнні), лічачы сябе прамымі спадкаемцамі шляхецкай эліты Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай. Мінская выстаўка (1901) паспрыяла актывізацыі дзейнасці іншых губернскіх селькагаспадарчых таварыстваў.
На базе таварыства пачалі стварацца іншыя грамадскія арганізацыі, якія, набраўшы арганізацыйную сілу і досвед, станавіліся самастойнымі. Эдвард Вайніловіч так падсумаваў вынікі дзейнасці сваёй арганізацыі: «Таварыства, канцэнтруючы ў сабе ўсе жыццяздольныя краёвыя сілы, ва ўсіх падзеях жывога пульса жыцця правінцыі брала ўдзел, не раз ім кіравала і заўсёды рашуча ў тым ці іншым кірунку выказвалася». Ён пабачыў, што высілкі таварыства ў канечным выніку прывялі да прагрэсу сельскай гаспадаркі гэтага рэгіёна Расійскай імперыі: ''«Зерні дабра і праўды, кінутыя нашымі продкамі ў зямлю, узышлі і далі выдатны плён — усеагульны дабрабыт. Зараз здаецца гэта ўсё ясным і простым. Не, панове. Не з лёгкасцю стаў дасягнуты такі вынік»''.
Лідарства МТСГ у краі
Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі (МТСГ) было найбуйнейшай і наймацнейшай арганізацыяй падобнага тыпу ў краі і Расійскай імперыі, адной з перадавых у тэхналагічным плане, што ў многім было заслугай выдатнай асобы яе віцэ-старшыні (а пасля і старшыні) — Эдварда Вайніловіча. Сход таварыства аднастайна прызнаваў за Эдвардам кіраўніцтва арганізацыяй, меўшага вялікую павагу і папулярнасць як у Мінскай губерні, так і шырэй. Аб яго неверагодным аўтарытэце і вядомасці ў грамадстве сведчыў такі факт, што калі землеўласнікі дакладна не ведалі адрас Вайніловіча, то пісалі на канверце проста «Пан Эдвард. Мінск», і лісты даходзілі да адрасата ў 90-тысячным горадзе. Камунікабельнасць, здольнасць адразу арыентавацца ў розных прафесійных і сацыяльных абставінах, вялікі жыццёвы досвед, хрысціянская набожнасць, рэалізм, лаяльнасць у адносінах да апанентаў дазвалялі Вайніловічу ўмела кіраваць таварыствам, пазбягаць вострых момантаў, якія б маглі пашкодзіць людзям і арганізацыі. Ацэньваючы ўплыў Эдварда Вайніловіча на дваран Мінскай губерні, граф Іпаліт Корвін-Мілеўскі ў сваіх мемуарах паважліва напісаў, што Вайніловіч стварыў самым шляхетным кіраўніцтвам сваю «Мінскую дзяржаўку».
Створаныя раней Віцебскае (1876) і пазней Магілёўскае (1879), Віленскае (1899), Ковенскае (1900) і Гродзенскае сельскагаспадарчыя таварыствы (1901) налічвалі меней членаў, чым Мінскае, — прыблізна 300—400 чалавек, галоўным чынам мясцовах дваран-каталікоў (да 90 %). На чале Гродзенскага таварыства стаялі князь Станіслаў Святаполк-Чацвярцінскі (1838—1916) і Канстанцін Скірмунт (1866—1949), Віленскага — Іпаліт Гечэвіч (1854—1935), Ковенскага — Аляксандр Мяйштовіч (1864—1943), Магілёўскага — Станіслаў Венцлавовіч, Віцебскага — Станіслаў Лапацінскі (1851—?). Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі фактычна стала цэнтральным у Паўночна-Заходнім краі, на якое аглядаліся сельскагаспадарчыя таварыствы астатніх літоўска-беларускіх губерняў, а Эдвард Вайніловіч — неафіцыйным лідарам карэнных дваран Паўночна-Заходняга краю (згрупаваных у сельскагаспадарчыя таварыствы), маючы сярод іх вялікі аўтарытэт.
Неафіцыйныя сходы МТСГ у Мінску
У Мінску ў кватэры Ядвігі Кастравіцкай, сястры Эдварда Вайніловіча, у доме на вуліцы Захараўскай (№ 20) часта адбываліся нефармальныя сходы членаў МТСГ, што рабіла кватэру Кастравіцкай важным цэнтрам грамадска-палітычнага жыцця літоўска-беларускіх губерняў. Эдвард Вайніловіч (1847—1928) адзначыў у сваіх мемуарах пра сваю сястру: ''«Надзвычай інтэлігентная, пастаянна занятая грамадскім жыццём, гасцінная, яна давала ў Мінску падчас агульных сходаў Таварыства „палітычныя абеды“, на якія прыбыўшых на пасяджэнне тых альбо іншых дэлегатаў, а таксама выдатных членаў Таварыства я ад яе імя запрашаў. Цяжка пералічыць тых усіх, якія пабывалі ў яе салонах; няма справы, якая б падчас тых абедаў не была закранута, каб пазней на агульным сходзе атрымаць фармальнае зацвярджэнне. Ішлі ажыўленыя дэбаты, ніводным поглядам і выказванню перакананняў не ставіліся замінкі. Старка, віно i прыродны гумар гаспадыні ажыўлялі бяседы, быць запрошаным на якія лічылася за вялікую пашану, а мне, як старшыні, дапамагала выбiраць належную арыентацыю ў кірунку сумеснай працы, не раз выраўноўваць разыходжаннi ў поглядах і г.д.»''.
Мова
Афіцыйнай мовай справаводства, публічных выступленняў, дакладаў і дыскусій у МТСГ была руская мова, бо гэта было прадпісана статутам таварыства і законамі Расійскай Імперыі. Польская мова выкарыстоўвалася толькі ў кулуарах і неафіцыйных сходах МТСГ, бо паводле законаў Расійскай Імперыі, карыстацца польскай мовай у публічных месцах і грамадскіх арганізацыях было забаронена — да выдання Маніфеста 17 кастрычніка 1905 г., які ўвёў свабоду выкарыстання любых моў у імперыі. У 1906 г. упершыню ў МТСГ на афіцыйным сходзе была афіцыйна ўжыта беларуская мова: маянтковец-каталік Ежы Булгак зачытаў на беларускай мове свой рэферат «Аб паляпшэнні пароды быдла і коней у сялянскай гаспадарцы». Вядома, што ў слуцкім аддзеле МТСГ выкарыстоўвалася беларуская мова пры кантактах з сялянамі.
Захаванне своеасаблівасці краіны
Пасля падаўлення Студзеньскага паўстання (1863—1864) ва ўмовах палітыкі працяглага і моцнага ідэалагічнага, асіміляцыйнага і эканамічнага націску з боку расійскага царызма на мясцовых дваран (галоўным чынам, польскамоўных і каталікоў, менаваўшых сябе і як «літоўцы» («літвіны»), і як «палякі») апошнія здолелі ўсё ж захаваць сваю этнічную самасць і значны працэнт у агульнай структуры землеўладання ў Паўночна-Заходнім краі. Немалая роля ў гэтым належала дзейнасці мясцовых таварыстваў сельскай гаспадаркі, што дазваляла мясцовым дваранам каардынаваць працу па ўдасканаленні кіравання гаспадаркай сваіх маёнткаў (для павышэння эфектыўнасці) і займацца ўзаемнай фінансавай дапамогай, каб утрымліваць свой эканамічны ўплыў у губернях Паўночна-Заходняга краю. Дзейнасць МТСГ і іншых падобных таварыстваў у апошняй трэці XIX — пачатку XX ст. было прамой рэалізацыяй прынцыпаў «арганічнай працы» і не выходзіла за межы г.зв. «згодніцтва» (польск. «ugoda») — імкнення да канкрэтнага паразумення з расійскім урадам і атрымання пэўных магчымасцей захавання своеасаблівасці сваёй краіны ў моўнай, рэлігійнай і адміністрацыйнай сферах як умовы такога паразумення.
Асобная нарада аб патрэбах сельскагаспадарчай прамысловасці (1902—1903)
У 1902—1903 гг. губернскія сельскагаспадарчыя таварыствы прынялі актыўны ўдзел у працы мясцовых камітэтаў Асобнай нарады аб патрэбах сельскагаспадарчай прамысловасці. Ініцыятарам Нарады быў расійскі міністр фінансаў Сяргей Вітэ (1849—1915). Пазначаючы межы кампетэнцыі камітэтаў, ён заявіў пра поўную свабоду ў выказванні ўласных поглядаў на становішча сельскай гаспадаркі і выказаў надзею, што ўдзельнікі Нарады не будуць пераследаваць мэты, якія не маюць дачынення да прамысловасці.
Як віцэ-старшыня МТСГ Эдвард Вайніловіч (1847—1928) быў запрошаны ў склад губернскага камітэта, але працаваў паралельна над прапановамі і з членамі селькагаспадарчага таварыства. Ён выказаўся ў сваіх мемуарах: ''«Гэтыя працы былі надрукаваны і прадстаўлялі сабой даволі вялікую брашуру, якая з усіх бакоў сведчыла аб здольнасці да падобных распрацовак нашага Таварыства. Справа рухалася вельмі актыўна — людзі яшчэ верылі, што гэтая праца можа даць штосьці карыснага для краю, таму горача ўзяліся за яе. Гэта была, можа, хвіліна найбольш інтэнсіўнай працы ў складзе Таварыства»''.
У запісках прадстаўнікоў МТСГ у мінскім камітэце (у прыватнасці — Эдварда Вайніловіча) указвалася, што гаротны стан сельскай гаспадаркі ў Паўночна-Заходнім краі звязаны з пратэкцыяй расійскага ўрада толькі прамысловасці, няправільнай фінансавай палітыкай у Расійскай імперыі, неадукаванасцю сялян, характарам землекарыстання, наяўнасцю сервітутаў і г.д. У якасці неабходных мер прадстаўнікі МТСГ прапаноўвалі ўдасканаленне тарыфа за правоз сельскагаспадарчых прадуктаў, улік у дагаворах інтарэсаў сельскай гаспадаркі шляхам бяспошліннага ўвоза ў Расійскую Імперыю сельскагаспадарчых машын, упарадкаванне экспарта хлеба, памяншэнне ролі гандлёвых пасрэднікаў і г.д. Гэтыя меры яскрава адлюстроўвалі інтарэсы дваран Паўночна-Заходняга края, якія імкнуліся весці гаспадарку ў сваіх маёнтках капіталістычным спосабам.
Акрамя таго, разгляд праблем сельскагаспадарчай прамысловасці непазбежна рабіў аб’ектам дыскусіі палітычнае і культурнае становішча мясцовых дваран літоўска-беларускіх губерняў. І трэба аддаць належнае членам сельскагаспадарчых таварыстваў, якія неаднаразова падкрэслівалі, што абавязковай умовай развіцця сельскай гаспадаркі і прамысловасці з’яўляецца свабода і роўнасць у палітычнай, сацыяльна-эканамічнай і культурнай галінах жыцця, а таксама адхіленне ідэі нацыяналізацыі зямлі. Абараняючы права прыватнай уласнасці на зямлю і неабходнасць захавання дваранскіх маёнткаў буйных і сярэдніх памераў, дзеячы МТСГ спасылаліся на асаблівую ролю дваранства ў гісторыі края і Расійскай Імперыі. Эдвард Вайніловіч у сваёй запісцы пісаў: «Пры лідарскім значэнні дваранскага саслоўя склалася ўсё культурнае прошлае дзяржавы, на сіле і ініцыятыве гэтага саслоўя заснавана цяперашняе развіццё вытворчых сіл правінцыі».
Погляды на аграрнае пытанне
Найболей рэльефна пачатковыя пазіцыі лідараў МТСГ (у часы Рэвалюцыя 1905—1907 гг. у Расіі) былі адлюстраваны ў дакладзе члена МТСГ Генрыха Свянціцкага «Аграрнае пытанне» ад 5 сакавіка 1906 г. Мінскаму таварыству сельскай гаспадаркі.
Свянціцкі ўказаў, што ідэя нацыяналізацыі зямлі як спосаб вырашэння не толькі аграрнага пытання, але і іншых эканамічных і палітычных праблем не з’яўляецца новай, бо выказвалася яшчэ Жан-Жакам Русо і Генры Джорджам, і не прыжылася ва ўсіх цывілізаваных краінах. Абсурднасць прапаноў сацыялістаў аб падзеле багацця паміж усімі грамадзянамі Свянціцкі бачыў у тым, што ліквідацыя прыватнай уласнасці непазбежна прывядзе грамадства да застою, эканамічнай адсталасці і беднасці, а не росквіту, бо пазбавіць імпульса да працоўнай актыўнасці і стымулаў да павышэння прадукцыйнасці працы. Свянціцкі ў дакладзе крытыкаваў тых рускіх землеўласнікаў у Паўночна-Заходнім краі, якія не выступалі супраць адчужэння сваіх зямель у краі, толькі б ім за такое адчужэнне зямлі заплацілі. Ён казаў, што для мясцовых каталіцкіх дваран-маянткоўцаў Паўночна-Заходняга края гэта асабліва непрымальна, бо яны жывуць у краі і любяць уласна кіраваць маёнткамі, а значная частка рускіх землеўласнікаў у краі не жыве і кіруе сваімі маёнткамі праз аканомаў альбо здае ў арэнду.
Падобныя погляды былі дамінуючымі ў краёўцаў-кансерватараў і выказваліся дэпутатамі-краёўцамі ў Дзяржаўнай Думе і Дзяржаўным Савеце Расійскай Імперыі, хоць у некаторых праектах (Эдварда Вайніловіча, Гераніма Друцкага-Любецкага, ксяндза Антонія Сангайлы і інш.) гучалі мажлівасці саступак (адчужэння часткі прыватнаўласнікіх зямель на карысць сялян) за адпаведную грашовую кампенсацыю маянткоўцам.
Лідары «краёўцаў»
Менавіта лідары і члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі (Эдвард Вайніловіч, Аляксандр Скірмунт, граф Ежы Чапскі, князь Геранім Друцкі-Любецкі, Раман Скірмунт і інш.) вылучыліся на ролю лідараў у распрацоўцы і рэалізацыі ідэй «краёвасці» ў 1905—1918 гг. — у яе ліберальна-кансерватыўнай плыні.
Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі прынялі актыўны ўдзел у балатаванні на пасады дэпутатаў Дзяржаўнай Думы і Дзяржаўнага Савета Расійскай Імперыі, дзе выступалі з ідэямі «краёвасці» — і ў першую чаргу з ідэяй стварэння адміністрацыйна-тэрытарыяльнай аўтаноміі з літоўска-беларускіх губерняў у складзе Расійскай Імперыі, а таксама сталі галоўнымі заснавальнікамі Краёвай партыі Літвы і Беларусі (1907).
Структура МТСГ напярэдадні Першай сусветнай вайны
У 1914 г., напярэдадні Першай сусветнай вайны, колькасць членаў таварыства была 508 асоб, якія штогод плацілі па 10 рублёў членскага ўзносу. Уступны ўзнос для новых членаў быў 2 рублі. Пры таварыстве меліся наступныя секцыі: 1) лясная секцыя; 2) секцыя саматужнай вытворчасці і хатняй гаспадаркі; 3) агранамічная секцыя; 4) садаводчая секцыя; 5) жывёлагадоўчая і конегадоўчая секцыя; 6) камерцыйны аддзел (т.зв. гандлёвы сіндыкат); 7) сервітутная камісія; 8) камітэт туганавіцкага доследнага поля; 9) мінскі аддзел Імператарскага расійскага таварыства садаводства; 10) мінскі аддзел Расійскага таварыства вінакурных заводчыкаў. Пастаяннымі ўстановамі МТСГ у той час былі: бібліятэка; доследнае поле; садаводчая, жывёлаводчая і насенная выстаўка; узорная ткацкая майстэрня ў Койданаве; 8 злучных пунктаў (для коней); інспекцыя (кантроль) жывёльных двароў; метэаралагічная станцыя II разрада; батанічная лабараторыя.
Акрамя таго МТСГ мела свае філіяльныя аддзелы ў паветах — Ігуменскі (заснаваны ў 1908 г.), Мазырска-Рэчыцкі (з цэнтрам у Мазыры — заснаваны ў 1908 г.), Навагрудскі (заснаваны ў 1906 г.), Палескі (з цэнтрам у Пінску — заснаваны ў 1901 г.) і Слуцкі (заснаваны ў 1905 г.) аддзелы. У сферу кантроля МТСГ уваходзілі таксама Давід-Гададоцкае сельскагаспадарчае таварыства (заснавана ў 1912 г.), Баранавіцкі земляробчы гурток (занаваны ў 1908 г.), Осаўскі і Столінскі земляробчыя гурткі ў Пінскім павеце (заснаваныя ў 1908 г.), Клецкі земляробчы гурток у Слуцкім павеце (заснаваны ў 1908 г.).
У пачатку Першай сусветнай вайны
Большасць мясцовых маянткоўцаў Мінскай губерні вырашылі не эвакуявацца ў цэнтральныя губерні Расійскай імперыі, а застацца, бо вайна магла цалкам зруйнаваць пакінутыя маёнткі, якія з перспектывай разглядаліся як падмурак эканомікі края.
Самая ўплывовая арганізацыя ў Мінскай губерні — МТСГ на чале з Эдвардам Вайніловічам — як у час расійскай ваеннай улады, так і нямецкай, імкнулася максімальна залагодзіць розныя канфлікты, праявы свавольства і страт, непазбежных ва вайны. МТСГ актыўна займалася дапамогай бежанцам і ахвярам вайны, захоўвала эвакуяваную пародзістую жывёлу, здолела наладзіць паразуменне з расійскімі генераламі і арганізаваць плённы дагляд за прыватнымі гаспадаркамі Мінскай губерні, імкнучыся ўзяць у свае рукі пастаўкі леса, коней і хлеба з маёнткаў для арміі, чым аддаваць гэтыя функцыі неахайным ваенным прадстаўнікам (бо па правілам ваеннага часу расійскія ваенныя ўлады без дазволу ўласнікаў маглі праводзіць рэквізіцыі). Гэта дапамагло пазбегчы мільённых страт для гаспадаркі губерні. У мемуарах Эдвард Вайніловіч напісаў: «Сельскагаспадарчае таварыства як калектыўная арганізацыя ніколі не ўступала з іншымі арганізацыямі ў палеміку і не складала ім канкурэнцыі (і гэта пахвальна), а толькі давала прытулак у сваіх сценах, заходзячы ў сваёй гасціннасці так далёка, што госці не раз забывалі нават аб абавязках госця перад гаспадаром».
Закрыццё МТСГ (1921)
29 красавіка 1921 г. у Варшаве адбылося паседжанне Рады Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі (МТСГ), дзе прысутнічаў і член Рады граф Ежы Чапскі. Быў напісаны праект пратакола, які дэклараваў самаскасаванне таварыства і па зместу быў своеасаблівым «тастаментам»: скарочана расказваў пра гісторыю стварэння і дзейнасць таварыства, яго ролю ў грамадскім жыцці края, падводзіў вынікі працы і ўказваў прычыны закрыцця арганізацыі. Па сутнасці гэта быў абвінаваўчы акт супраць падпісантаў Рыжскага дагавора, дзе не было ніводнага прадстаўніка ад жыхароў Беларусі, і польскага сейма, які ратыфікаваў ганебны дагавор. Канчатковы праект пратакола ўласна рэдагаваў Эдвард Вайніловіч (1847—1928). Радай было вырашана прадставіць 1 мая 1921 г. пратакол аб самаскасаванні Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі на разгляд усіх членаў таварыства і прапанаваць стварыць падобнае ж таварыства сельскай гаспадаркі з сядзібай у Баранавічах ці Навагрудку, куды перадаць ацалелыя грашовыя фонды Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі.
1 мая 1921 г. на агульным сходзе членаў МТСГ у Варшаве ў зале Цэнтральнага таварыства сельскай гаспадаркі (у доме № 30 на вуліцы Каперніка) Эдвард Вайніловіч зачытаў пратакол, які быў ухвалены пад апладысменты прысутнымі. Палітычная частка пратакола была апублікавана ў газетах.
Калона Жыгімонта III Вазы
Калона караля Жыгімонта (Kolumna Zygmunta III Wazy, Kolumna Zygmuntowska) — помнік каралю Жыгімонту III на плошчы перад Каралеўскім палацам у Варшаве.
Гісторыя
Калона была ўстаноўлена ў 1643—1644 гадах у якасці дара караля Уладзіслава IV у гонар яго бацькі, па праекце Аўгустына Лочы і Канстанціна Тэнкала. Статуя была створана Клементэ Молі і адлітая з бронзы каралеўскім ліцейнікам Даніілам Тымам.
Статуя адлюстроўвае караля ў рыцарскіх даспехах. У правай руцэ трымае крывую шаблю, левай рукой абапіраецца на крыж.
Ствол калоны, першапачаткова выраблены з мяккага кангламерату, быў у 1885—1887 гадах заменены ствалом з граніту.
NGC 4538
NGC 4538 (іншыя абазначэнні — MCG 1-32-105, ZWG 42.161, ARAK 378, VCC 1576, IRAS12320+0336, PGC 41850) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Андрадыт
Андрадыт — мінерал, сілікат з групы гранатаў. Названы ў гонар бразільскага мінералалога Жазэ Баніфацыя дэ Андрада е Сілва (парт. José Bonifácio de Andrade e Silva, 1763 - 1838).
Глібавычы
Глібавычы (Глі́бовичі) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Торы (воласць)
Торы (Tori) — воласць у Эстоніі, у складзе павета Пярнумаа.
Палажэнне
Плошча воласці — 282,1 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года складала 2538 чалавек.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Торы.
Воласць была ўтворана 19 снежня 1991 года.
У Торийской стайні, што знаходзіцца на тэрыторыі воласці, пад канец XIX стагоддзя была выведзена торыйская парода каня.
Непачаловіч
Непачаловіч — прозвішча
Кіеўская вобласць
Кі́еўская во́бласць (Ки́ївська о́бласть) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Украіны. Плошча 28,131 тыс. км². Насельніцтва 1763 тыс. чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтр у вобласці фармальна адсутнічае, але фактычна ім з’яўляецца горад Кіеў.
Клімат
Клімат умерана-кантынентальны, мяккі з дастатковым увільгатненнем. Сярэдняя тэмпэратура студзеня −6 °C, ліпеня +19,5 °C. Ападкі бываюць пераважна ўлетку, іх сярэднегадавая колькасць 500—600 мм. Працягласць вегетацыйнага перыяду 198—204 дні.
Рэльеф
Паверхня вобласці — узгорыстая раўніна з агульным нахілам да даліны Дняпра. Паводле характару рэльефу падзяляецца на тры часткі. Паўночная частка занятая Палескай нізінай (вышыня да 198 м). Левабярэжжа займае Прыдняпроўская нізіна. Паўднёва-заходняя частка занятая Прыдняпроўскім узвышшам з абсалютнымі вышынямі да 273 м.
Карысныя выкапні
Выяўленыя і распрацоўваюцца пераважна мінеральныя будаўнічыя матэрыялы: граніты, гнейсы, каалін, гліны, кварцавыя пяскі. Ёсць невялікія радовішчы торфу. Эксплуатуюцца крыніцы мінеральных радонавых вод.
Водныя аб’екты
Вобласць мае шчыльную рачную сетку (177 рэчак даўжынёй звыш 10 км). Найважнейшая водная артэрыя — Дняпро, яго галоўныя прытокі — Прыпяць, Цецераў, Ірпень, Рось (правыя); Дзясна і Трубеж (левыя). На тэрыторыі вобласці — Кіеўскае вадасховішча і частка Канеўскага вадасховішча (створаныя на Дняпры). Усяго ў вобласці — 13 вадасховішчаў і звыш 2000 азёраў.
Гісторыя
Кіеўская вобласць была ўтвораная 27 лютага 1932 года ў межах УССР, у ліку пяці першых абласцей рэспублікі.
15 кастрычніка 1932 года з ліку ўсходніх раёнаў вобласці была ўтвораная Чарнігаўская вобласць. 22 лютага 1937 года з ліку заходніх раёнаў вобласці была ўтвораная Жытомірская вобласць. 7 студзеня 1954 года з ліку паўднёвых раёнаў вобласці была ўтвораная Чаркаская вобласць, а Кіеўская вобласць атрымала сучасныя межы.
19 ліпеня 2020 у рамках рэформ з 25 раёнаў шляхам узбуйнення засталося 7.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У складзе вобласці 25 адміністрацыйна-тэрытарыяльных раёнаў, 26 гарадоў, з якіх 12 — абласнога значэння, 30 пасёлкаў гарадскога тыпу, 69 тэрытарыяльных грамад, 1121 сяло.
Карачунішке (Ігналінскі раён)
Карачу́нішке (Karačiūniškė) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Цэйкінейскай сянюніі. Размешчана за 8 км на паўднёвы ўсход ад Цэйкінея, на поўнач ад в. Карачунішке.
Ганчарыў (Пэрэмышлянскі раён)
Ганчарыў (Гончарі́в) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Лікі Фібаначы
Лікі Фібаначы — элементы паслядоўнасці у якой кожны наступны лік роўна суме двух папярэдніх лікаў. Названыя ў гонар сярэдневяковага матэматыка Леанарда Пізанскага (вядомага як Фібаначы).
Больш фармальна, паслядоўнасць лікаў Фібаначы задаецца лінейнымі рэкурэнтнамі суадносінамі:
Часам лікі Фібаначы разглядаюць і для адмоўных значэнняў h, як двухбакова бесканечную паслядоўнасць, якая адпавядае тым жа рэкурэнтным суадносінам. Пры гэтым члены з адмоўнымі індэксамі лёгка атрымаць з дапамогай эквівалентнай формулы «назад»: : Лёгко ўбачыць, што.
Сафлор
Адна- і двухгадовыя травяністыя расліны. У культуры ў Амерыцы, Еўразіі, Аўстраліі вырошчваецца.
Алейныя, лекавыя, фарбавальныя і кармавыя расліны.
Краснабель
Краснабе́ль (, Краснобель) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Арэхаўскага сельсавета.
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Халмоўскага сельсавета, да 1963 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Арэхаўскага пассавета , да 9 ліпеня 1965 года — у складзе Высокаўскага сельсавета , да 27 снежня 1985 года — у адміністрацыйным падпарадкаванні Арэхаўскага пассавета , да 8 красавіка 2004 года — у складзе Высокаўскага сельсавета.
Вёска размешчана за 20 км на паўночны ўсход ад Оршы. Побач праходзіць рэспубліканская аўтамагістраль М1.
Трэці ліст Яна
Трэці ліст апостала Яна, Трэці Саборны ліст Свято́га Апо́стала Іаана Багаслова, Трэцяе Саборнае Пасланне святога Апостала Іаана Багаслова' , 3-і ліст Яна , Трэцяе пасла́ньне Яна Багаслова   — адзін з лістоў апостала Яна, які ўваходзіць у спіс кніг Новага Запавету. Змяшчаецца пасля другога ліста апостала Яна перад лістом апостала Іуды.
Адрасат і аўтарства ліста
Ліст напісаны тым самым аўтарам, што і папярэднія два. У пачатку ліста аўтар вызначае сабе, як старшыню ці, што адно і тое ж на мове лістоў, як старэйшага чалавека. Па зместу і стылю ліст вельмі падобны на другі ліст Яна, а іх заканчэнні амаль аднолькавыя. У пачатку ліста пазначаны адрасат — нехта Гай, які быў кіраўніком адной з суполак; больш нічога ані пра Гая, ані пра месца, дзе ён жыў, не вядома.
Змест ліста
Ліст — адзін з самых кароткіх ў Новым Запавеце, у ім усяго 15 вершаў (карацейшы толькі другі ліст Яна, дзе вершаў увогуле 13). Аўтар вельмі задаволены тым, што Гай застаўся верным вучэнню і просіць таго заставацца дзейным і дапамагаць місіянерам-вандроўнікам. З іншага боку, апостал заклапочаны паводзінамі другога кіраўніка — Дыятрэфа, бачачы, што той працуе толькі дзеля ўласных мэтаў. У заканчэнні ліста апостал спадзяецца на хуткую сустрэчу і перадае прывітанні.
9-я танкавая дывізія (ГДР)
9-я бранетанкавая дывізія «Хайнц Гофман» (9. Panzerdivision) — адна з двух танкавых дывізій ННА ГДР, з’яўлялася найстарэйшай нацыянальнай дывізіяй у краіне.
Гісторыя
Падчас стварэння казарменнай народнай паліцыі планавалася стварыць танкавыя падраздзяленні. Адпаведны запыт быў атрыманы з СССР.
Дзявятая бранетанкавая дывізія была створана ў верасні 1956 года ў складзе механізаваных часцей народнай паліцыі V вайсковай акругі. Яе структура адпавядала, наколькі гэта было магчыма, бранятанкавым падраздзяленням савецкай арміі, што азначала, што ў мірны час дывізія мела налічваць 8 750 чалавек у сваім складзе. У супрацьлегласць савецкай арміі, танкавыя падраздзяленні ННА не мелі ў сваім складзе баявых верталётаў і саступалі па колькасці мотапяхотных падраздзяленняў. Наземныя сілы ННА былі падзелены на дзве вайсковыя акругі — V Паўночную і III Паўднёвую.
Паколькі сітуацыя ў Польшчы пагоршылася ў 1980 годзе з-за народных хваляванняў і дыфіцыту прадукцыі рознага кшталту, а ўмовы Варшаўскага дагавора прадугледжвалі інтэрвенцыю ў такіх выпадках, кіраўніцтва ГДР прызначыла 9-ю танкавую дывізію ў склад падраздзяленняў для ўварвання ў Польшчу. Дывізія была пераведзена ў баявы стан і пачалося планаванне ўварвання. Але гэтыя захады былі скасаваны ў 1982 годзе пасля таго, як своечасова было ўведзена ваеннае становішча ў ПНР.
У гонар былога міністра абароны, 24 лютага 1986 года дывізія атрымала імя «Хайнц Хофман». 2 жніўня 1990 гіда Нацыянальная народная армія была распушчана, а падраздзяленні 9-й дывізіі былі падпарадкаваны новастворанаму камандаванню Бундэсвер Ост.
Узбраенне
Фактычны запас у 1990 годзе ўключаў:
Вера Іванаўна Ульянчанка
Вера Іванаўна Ульянчанка (нар. 1 лютага 1958, Азяраны, Бабровыцкі раён Чарнігаўскай вобласці) — украінскі палітык.
Біяграфія
Член украінскай партыі Наша Украіна. Народны дэпутат Украіны 4 склікання (2005—2006). Кіраўнік Кіеўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі (ліпень 2006 года — май 2009 года). Кіраўнік Сакратарыята Прэзідэнта Украіны (май 2009 года — 24 лютага 2010 года).
(2063) Бахус
(2063) Бахус (Bacchus) — калязямны астэроід з групы апалонаў, які мае памеры 1,1×1,1×2,6 км і двухлопасцевую форму. Бахус належыць да астэроідаў рэдкага спектральнага класа Q і мае даволі выцягнутую арбіту, з-за чаго падчас свайго руху вакол Сонца, перасякае арбіты адразу трох планет: Венеры, Зямлі і Марса. Ён быў адкрыты 24 красавіка 1977 года французскім астраномам Чарлзам Ковалем у Паламарскай абсерваторыі і названы ў гонар бога старажытнагрэчаскай міфалогіі Бахуса (Дыяніса).
У сакавіку 1996 года групай навукоўцаў ЛРД пад кіраўніцтвам en:Steven J. Ostro і Lance Benner у абсерваторыі Голдстоўн былі праведзены радыёлакацыйныя назіранні гэтага астэроіда, якія дазволілі пабудаваць мадэль данага аб’екта. Аптычныя назіранні ў сакавіку і красавіку 1996 гады праводзілі П. Правец, М. Волф і Л. Коткава.
Грабнык (Пэрэмышлянскі раён)
Грабнык (Грабни́к) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Танганьіка
Танганьіка — буйное возера ў Цэнтральнай Афрыцы. Другое па глыбіні (пасля возера Байкал) возера планеты, адно з самых старажытных па паходжанню. Берагі возера належаць чатыром краінам — Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, Танзаніі, Замбіі і Бурундзі.
Даўжыня возера — каля 650 км, шырыня — 40—80 км. Плошча 34 тыс. км². Ляжыць на вышыні 773 метраў над узроўнем мора ў тэктанічнай упадзіне Усходне-Афрыканскай зоны разломаў. Прыбярэжныя ландшафты, як правіла, уяўляюць сабой велізарныя скалы і толькі з усходняга боку берагі спадзістыя. На заходнім узбярэжжы стромкія бакавыя сцены Усходне-Афрыканскай рыфтавай зоны, якія фарміруюць берагавую лінію, дасягаюць 2000 м у вышыню. Берагавая лінія спярэшчаная бухтамі і залівамі. Самы вялікі з іх — заліў Бертана. Сілкуецца возера ад некалькіх прытокаў. Адзіная рака, якая выцякае з возера, — Лукуга — пачынаецца ў сярэдняй частцы заходняга ўзбярэжжа і цячэ на захад, злучаючыся з ракой Конга, якая ўпадае ў Атлантыку.
У возеры водзяцца гіпапатамы, кракадзілы, шмат вадаплаўнай птушкі. Добра развітыя рыбалоўства і суднаходства.
Старажытнасць возера і доўгі перыяд ізаляцыі прывялі да развіцця вялікай колькасці эндэмічных арганізмаў, у тым ліку з сямейства Cichlidae (цыхлід). З больш чым 200 разнавіднасцяў рыб каля 170 — эндэмікі.
Танганьіка населеная прыкладна да глыбіні 200 м, ніжэй гэтай адзнакі назіраецца высокая канцэнтрацыя серавадароду і жыццё адсутнічае да самога дна. Гэты пласт возера з’яўляецца велізарным «магільнікам», які складаецца з арганічнага глею і асадкавых мінеральных злучэнняў.
Тэмпература вады Танганьікі строга адрозніваецца па пластах. У верхнім пласце тэмпература вагаецца ад 24 да 30 градусаў, з паніжэннем на вялікіх глыбінях. З-за рознай шчыльнасці вады і адсутнасці прыдоннага цячэння пласты не змешваюцца, і тэмпература на ніжніх гарызонтах дасягае ўсяго толькі 6-8 градусаў.
Вада Танганьікі вельмі празрыстая (да 30 м). У ёй у невялікіх канцэнтрацыях растворана мноства соляў, так што па сваім складзе яна нагадвае моцна разведзеную марскую. Калянасць вады (у асноўным абумоўленая солямі магнію) вагаецца ад 8 да 15 градусаў. Вада мае шчолачную рэакцыю, pН 8,0 — 9,5.
Возера адкрылі ў 1858 годзе англійскія вандроўнікі Рычард Фрэнсіс Бёртан і Дж. Спік.
Паходжанне возера
Возера з'яўляецца другім па велічыні ў свеце пасля Байкала па ўзросту на Зямлі. Яно утварылася 20 мільёнаў гадоў таму.
Аднак цяпер існуе добра пацверджаная гіпотэза аб тым, што на фарміраванне возера (асабліва часткі яго фауны і флоры) паўплываў Сусветны акіян. Англійскі навуковец Джэс Мур адкрыў буйныя марскія адклады на афрыканскім кантыненце і выкарыстоўвае гэтыя факты як адзін з самых важкіх аргументаў для доказу гістарычнай сувязі возера Танганьіка з Сусветным акіянам. Апошнія геафізічныя даследаванні паказваюць, што буйныя марскія «ўварванні» ў Афрыку адбываліся некалькі разоў у розныя геалагічныя перыяды. У вапняковых адкладах басейна Конга было знойдзена мноства астанкаў марской рыбы, што пераканаўча даказвае маштабныя марскія ўварванні на афрыканскі кантынент у канцы юрскага перыяду (150 мільёнаў гадоў таму). Аналізы седыменталогіі у Цэнтральнай і Заходняй Афрыцы паказваюць, што павышэнне ўзроўню мора з-за змены клімату працягвала стымуляваць марскія ўварванні пасля юрскага перыяду, і гэта пацвярджаецца высновамі і даследаваннямі ў Лівіі і Заходняй Афрыцы ў позніх пластах мелавага перыяду і да эацэну. Улічваючы частату і маштаб марскіх уварванняў на афрыканскі кантынент за апошнія 150 мільёнаў гадоў, некалькі дзіўна, што так мала ўвагі было нададзена магчымасці таго, што марскія арганізмы заставаліся ў прэснай вадзе Танганьікі і пазней ператварыліся ў сённяшнюю водную біяразнастайнасць.
Характарыстыкі
У даўжыню возера працягнулася на 676 кіламетраў (самае доўгае ў свеце прэснаводнае возера) і мае ў сярэднім 50 кіламетраў у шырыню. Плошча возера складае 32900 км², а даўжыня берагавой лініі — 1828 кіламетраў. Сярэдняя глыбіня — 570 метраў, а максімальная — 1470 метраў. Аб’ём — 18900 км³. Возера размешчана ў рыфтавай западзіне Альбярцін, якая з’яўляецца заходняй галіной Усходне-Афрыканскай зоны разломаў. Танганьіка — найбуйнейшае і найстарэйшае возера рыфтавай даліны. Прыбярэжныя ландшафты, як правіла, уяўляюць сабою велізарныя скалы і толькі з усходняга боку берага спадзістыя. На заходнім узбярэжжы стромкія бакавыя сцены Усходне-Афрыканскай рыфтавай зоны, якія фармуюць берагавую лінію, дасягаюць 2000 м у вышыню. Берагавая лінія спярэшчаная бухтамі і залівамі. Самы вялікі з іх — заліў Бертона. Жывіцца возера ад некалькіх прытокаў, плошча басейна складае 231000 км². Найбуйнейшай упадаючай ракой з’яўляецца Рузізі, дэльта якой знаходзіцца ў паўночнай частцы возера. З усходняга боку ў возера ўпадае рака Малагарасі. Малагарасі па паходжанні больш старажытная, чым Танганьіка, і ў мінулым упадала непасрэдна ў раку Конга. Адзіная вынікаючая рака — Лукуга (Lukuga) — пачынаецца ў сярэдняй частцы заходняга ўзбярэжжа і цячэ на захад, злучаючыся з ракой Конга, якая, ў сваю чаргу, ўпадае ў Атлантыку. . Гадавы прыход вады ў возера складае 64,8 км³, з іх 40,9 км³ прыпадае на ападкі (63 %) і 23,9 км³ — на прытокі (37 %). Значную долю расходу вады складае выпарэнне — 61,2 км³ (94,4 %), аб’ём сцёку праз Лукугу ацэньваецца ў 3,6 км³ (5,6 %). Сярэдняя тэмпература паверхні 25 °C, pH у сярэднім 8,4. Значная глыбіня возера і яго размяшчэнне ў трапічным поясе ствараюць умовы, пры якіх не адбываецца кругазвароту вады ў вадаёме, гэта значыць возера ўяўляе сабой мерыміктычны вадаём, у якім ніжні пласт вады не змешваецца з верхнімі пластамі. Па аб’ёме бескіслародных вод Танганьіка займае другое месца пасля Чорнага мора
Возера падзяляецца на тры аб’ёмных басейны: басейн Кігома ў паўночнай частцы з максімальнай глыбінёй 1310 метраў, басейн Кунгве ў сярэдзіне з максімальнай глыбінёй 885 метраў і басейн Кіпілі ў паўднёвай частцы з максімальнай глыбінёй 1410 метраў. .
Вада
Глыбіня пласта тэмпературнага скоку каля 100 м. Вада Танганьікі вельмі празрыстая (да 30 м). У ёй у невялікіх канцэнтрацыях растворана мноства соляў, так што па сваім складзе яна нагадвае моцна разбаўленую марскую. Жорсткасць вады (галоўным чынам абумоўленая солямі магнію) вагаецца ад 8 да 15 градусаў. Вада мае вадародны паказчык pH 8,0-9,5.
Утрыманне пажыўных рэчываў, такіх як азот, кісларод, крэмній і фосфар, мае ярка выяўленае адрозненне ў залежнасці ад глыбіні, што абумоўлена прыродай возера. Пры гэтым багацце верхняга пласта вод Танганьікі пажыўнымі рэчывамі, што павінна тлумачыць вялікія аб’ёмы здабычы рыбы, з’яўляецца вельмі нетыповым для азёр падобнага тыпу. Даследаванні паказалі, што магчымай прычынай можа з’яўляцца паслабленне тэрмакліну, якое выяўляецца ў перыяды зніжэння тэмпературы паветра і дзеянні паўднёвых пасатаў. Паслабленне тэрмакліну дазваляе пажыўным рэчывам, змешчаным на глыбіні, паднімацца ў эпілімніён (верхнія пласты возера). Такім чынам, возера знаходзіцца ў моцнай залежнасці ад кліматычных умоў. Супярэчлівасць паказчыкаў заахвоціла некаторых даследчыкаў аднесці возера да разраду псеўда-эўтрафікацыйных.
У сухі сезон (травень-верасень) пад дзеяннем паўднёвых пасатаў вада ссоўваецца з поўдня на поўнач, ініцыюючы такім чынам апвелінг вод з глыбіні і канцэнтрацыю цёплых мас вады на поўначы возера. У цёплы малаветраны сезон з кастрычніка па май адбываецца зваротнае пераразмеркаванне і выраўноўванне тэмпературы вады ў эпілімніёне. Пасля стабілізацыі ў верхнім пласце возера выяўляюцца сейшы, якія, аднак, слаба ўплываюць на мяшанне пластоў і практычна не правакуюць паступленні пажыўных рэчываў з глыбіні.
Фаўна
Фаўна возера налічвае больш за 2 тыс. відаў, уключаючы каля 600 эндэмікаў. З больш за 200 разнавіднасцяў рыб каля 170 эндэмічных. Тут водзяцца гіпапатамы, кракадзілы, вадаплаўныя птушкі, ракападобныя, бруханогія малюскі, дробныя медузы, розныя выгляды прамысловай рыбы. Адмысловае месца ў гаспадарцы прыбярэжных краін займае вылаў акварыўмных рыб.
Многія насельнікі Танганьікі маюць падабенства з марскімі жывёламі. Гэта тлумачыцца тым, што возера ўтварылася ў старажытны перыяд і ні разу за сваю гісторыю не перасыхала, з прычыны чаго фауна не вымірала, але ўвесь час папаўнялася новымі відамі, якія фармаваліся падчас эвалюцыі. Апроч гэтага, Танганьіка на працягу значнага часу была бяссцёкавым вадаёмам, таму яе жывёльны свет развіваўся ў ізаляцыі ад суседніх водных аб’ектаў.
Рыбныя запасы
Рыбныя запасы Танганьікі з’яўляліся галоўным фактарам харчовага, эканамічнага і сацыяльнага дабрабыту для карэнных жыхароў рэгіёна са старажытных часоў. Воды Танганьікі на першы погляд з’яўляюцца алігатрофнымі, гэта значыць, змяшчаюць мала пажыўных рэчываў, пра што сведчаць шматлікія прыкметы: воды возера звычайна заўсёды паказваюць высокую празрыстасць па дыску Секі, маюць недахоп біямасы багавіння, ніжнія пласты вады збедненыя ўтрыманнем кіслароду, аднак пры гэтым здабыча рыбы на возеры вельмі значная і пераўзыходзіць у адносных паказчыках здабычу на многіх буйных азёрах (запасы рыбы ў азёрах звычайна складаюць ад 0,02 да 0,2 ад, тады як у Танганьіке яны складаюць надзвычай высокую велічыню ў 0,45 %, што падобна з узроўнем марскіх біясістэм). Прыводзіліся адзнакі першаснай біялагічнай прадукцыі ў возеры (дадзеныя на пачатак 1980-х), якая знаходзілася ў межах ад 0,1 да 3,1 гК/(м²×д) (грамаў арганічна злучанага вугляроду з квадратнага метра ў дзень), аднак гэтая велічыня недастатковая, каб забяспечваць здабычу рыбы ў той жа перыяд у 125 кг/га. Меркавана, крыніцай адсутнасці пажыўных рэчываў могуць служыць воды рэк і раўчукоў, якія ўпадаюць у возера, а таксама асаблівасці цыклаў перасоўвання водных мас, адкрытыя ў апошнія дзесяцігоддзі. Таксама выказваліся здагадкі, што трафічныя сеткі возера падобная з марской, і базавым элементам у харчовым ланцужку з’яўляюцца весланогія ракападобныя, спажыўцамі якіх выступаюць падобныя на марскія віды рыб. Такім чынам, арганічна злучаны вуглярод прапускае стадыю акумуляцыі ў планктону. Спецыфіка гістарычнага развіцця возера, калі яно доўгія стагоддзі існавала як замкнёная сістэма, дазволіла шляхам эвалюцыі сфармавацца эфектыўным кароткім трафічным ланцугам.
Захаванасць і пагрозы
У воды Танганьікі, асабліва ў яе паўночнай частцы, у берагоў Бурундзі, увесь час адбываецца скід прамысловых, сельскагаспадарчых і бытавых адыходаў. З прычыны адсутнасці вадаправода і каналізацыі жыхары прыбярэжных вёсак нярэдка спраўляюць натуральныя патрэбы прама ў возера, пры гэтым ваду для побытавых патрэб яны бяруць з гэтага ж вадаёма. Як следства, у Бурундзі рэгулярна адзначаюцца ўспышкі інфекцыйных захворванняў, перш за ўсё халеры.
Іншай праблемай, якая пагражае экасістэме Танганьікі, у апошні час стала распаўсюджванне ў возеры новых відаў раслін. З іх найбольшую небяспеку, на думку навукоўцаў, уяўляе вадзяны гіяцынт (Eichhornia crassipes). Разрастаючыся з вялікай хуткасцю, гэта расліна пакрывае паверхню возера шчыльным дываном, што перашкаджае доступу сонечнага святла, а таксама парушае натуральны кіслародны рэжым вадаёма. Гэта прыводзіць да міграцыі ці гібелі арганізмаў — насельнікаў возера. Акрамя таго, ствараюцца перашкоды для суднаходства.
Эканамічнае значэнне
У 1995 годзе рыбнай лоўляй на возеры займалася каля 45 тысяч чалавек, колькасць рыбалоўчых судоў складала амаль 20 тысяч адзінак. Асноўныя аб'екты рыбалоўнай здабычы — ндагала (падобныя на сардзін віды селядцовых) ), нільскі акунь, тылапія.
Інфраструктура ўзбярэжжа і турызм
Найбуйнейшым горадам-портам Танганьікі з'яўляецца Бужумбура з насельніцтвам ~500 000 чалавек, другі па значнасці - горад-порт Калемі (Конга) і Кігома (Танзанія), які мае чыгуначныя зносіны з горадам Дар-эс-Салам на ўзбярэжжа Індыйскага акіяна. У гэтых гарадах дзейнічаюць суднаходныя лініі, з іх дапамогай ажыццяўляецца зносіны паміж многімі населенымі пунктамі на ўзбярэжжа возера. Інфраструктура найбольш развіта на поўначы і поўдні возера. На поўначы ўздоўж возера пракладзена асфальтаваная траса. На замбійскім узбярэжжы таксама ёсць шэраг невялікіх гасцініц эканомкласа, разлічаных на небагатых турыстаў. Гасцініцы размешчаны ў маляўнічых бухтах, такіх як Касаба, Ндоле, Нкамба і Ісанга. Дабрацца да іх прасцей за ўсё па чыгунцы, пабудаванай яшчэ немцамі ў пачатку мінулага стагоддзя.
На ўзбярэжжы Конга можна знайсці, у асноўным, невялікія, прыватныя, стылізаваныя хаціны, разлічаныя хутчэй на аматараў экзотыкі.
Транспарт
Возера Танганьіка адыгрывае значную ролю ў ажыццяўленні пасажырскіх і грузавых перавозак Танзаніі, Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, Замбіі і Бурундзі. З прычыны адсутнасці ў многіх прыбярэжных раёнах развітой сеткі дарог з цвёрдым пакрыццём возера фактычна з'яўляецца галоўнай транспартнай артэрыяй для мясцовых жыхароў.
Найважнейшыя парты — Бужумбура (Бурундзі), Кігома (Танзанія), Калемія (ДР Конга). Кігома мае чыгуначныя зносіны з Дар-эс-Саламам, партовым горадам на беразе Індыйскага акіяна. .
Даследаванні возера
З 1992 года функцыянуе "Праект па даследаванні возера Танганьіка" (The Lake Tanganyika Research Project, LTR), створаны Харчовай і сельскагаспадарчай арганізацыяй ААН. З 1995 года пачынае дзейнічаць яшчэ адзін праект — «Праект біяразнастайнасці возера Танганьіка», які атрымлівае сродкі праз Глабальны экалагічны фонд Праграму развіцця ААН Праграмы развіцця ААН. Праект LTR займаецца рыбнымі запасамі Танганьікі, іх ацэнкай, даследаваннем, стварэннем эфектыўных мадэляў выкарыстання з мэтай забеспячэння дабрабыту насельніцтва і захаванасці саміх запасаў. Штаб-кватэра праекта размяшчаецца ў Бужумбура Бужумбуры, Бурундзі, і ўключае прадстаўнікоў Воднага Дэпартамента, нацыянальных даследчых інстытутаў ваУвіры, Дэмакратычная Рэспубліка Конга, Кігома, Танзанія,, Замбія.
Праектам у ліпені 1993 года была запушчана спецыяльная навукова-даследчая праграма па правядзенні гідрадынамічных, лімналагічных даследаванняў, даследаванняў рыбы і планктону, правядзення генетычных даследаванняў відаў рыб, збору статыстычных звестак. Навукова-даследчае судна праграмы, Tanganyika Explorer, праводзіла розныя віды даследаванняў непасрэдна на возеры.
Шмітаўскі мост
Шмі́таўскі мост — аўтадарожны мост цераз Дняпро ў Магілёве. Злучае гістарычны раён Папенка ды заходні прамасловы вузел (правы бераг) і жылы раён Задняпроўе (левы). Па мосце праходзіць праспект Шміта, ад якога і паходзіць неафіцыйная назва моста. Узведзены ў 1967 годзе з жалезабетону і мае 7, яго даўжыня складае 315 метраў, шырыня — 21 метр. Да ўзвядзення Шмітаўскага моста адзінай аўтамабільнай пераправай цераз Дняпро ў Магілёве быў Дняпроўскі мост.
Стратэгія (значэнні)
Пад гэтым словам можна знайсці некалькі значэнняў:
Парламенцкія выбары ў Літве (2012)
Парламенцкія выбары ў Літве адбудуцца 14 кастрычніка 2012 года. Будзе абраны 141 дэпутат Сейму, у тым ліку 70 чалавек па партыйным спісам і 71 па аднамандатных мажарытарных акругах. Адначасова ў краіне адбудзецца рэферэндум па пытанню аб будаўніцтве новай атамнай электрастанцыі ў Вісагінасе.
Па партыйным спісам на выбары зарэгістравана 17 партый і яшчэ адна кааліцыя «За Літву ў Літве» чатырох партый. Для партый існуе пяціадсоткавы бар'ер, для кааліцыі — сяміадсоткавы. Згодна з дадзенымі сацыялагічных апытанняў, фаварытамі выбараў з'яўляюцца Сацыял-дэмакратычная партыя (16,3%) і Партыя працы (14,5%), значна меней падтрымка ў партый "Парадак і справядлівасць" (9,5%) і "Саюз айчыны — Літоўскія хрысціянскія дэмакраты" (7,6%). Тым не менш, некаторыя іншыя партыі маюць магчымасць правесці дэпутатаў па аднамандатным акругам.
Меланіт
Меланіт (ад μέλας - чорны) — мінерал, непразрыстая разнавіднасць андрадыта (дэмантоіда), чорнага колеру.
Адносіцца да групы гранатаў, утрымлівае TiO2.
Выкарыстоўваецца для ювелірных вырабаў, у якасці жалобных упрыгожванняў.
Радовішчы
У Расіі, Казахстане, Германіі (Кайзерштуле).
Спасылкі
Melanite
Тыстамаа (воласць)
Тыстамаа (Tõstamaa) - воласць у Эстоніі, у складзе павета Пярнумаа.
Палажэнне
Плошча воласці — 261 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2010 года складала 1475 чалавек.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Тыстамаа.
Воласць была ўтворана 17 чэрвеня 1991 года.
NGC 4539
NGC 4539 (іншыя абазначэнні — UGC 7735, MCG 3-32-71, ZWG 99.92, PGC 41839) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гуральня (вёска)
Гуральня (Гуральня) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Мандэла-Віта
Мандэла-Віта (Mandello Vitta) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Насельніцтва складае 261 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 52 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 28060. Тэлефонны код — 0321.
Халінга (воласць)
Халінга (Halinga) — воласць і пасёлак у Эстоніі.
Дабранычы
Дабранычы (Добря́ничі) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Вольга (княгіня кіеўская)
Вольга (ст.-рус. Вольга, у хрышчэнні Алена, пам. ) — княгіня кіеўская. Кіравала Руссю пасля гібелі мужа — князя кіеўскага Ігара Рурыкавіча, як рэгент пры сваім сыне, з 945 прыкладна да 960 года.
У 946 годзе жорстка адпомсціла драўлянам за забойства свайго мужа, аднак устанавіла нормы даніны, час і месцы (пагосты) яе збору.
Першай з правіцеляў Русі прыняла хрысціянства (у 957 годзе ў Канстанцінопалі), да агульнага хрышчэння Русі. Сын Ігара і Вольгі — Святаслаў Ігаравіч (князь кіеўскі ў 960—972). Першая на Русі святая.
Віктар Іванавіч Балога
Віктар Іванавіч Балога (Віктор Іванович Балога; нар. 15 чэрвеня 1963 года, сяло Завідава Мукачаўскага раёна Закарпацкай вобласці) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Украіны.
Настольныя гульні
Адным з прыкладаў настольнай гульні з’яўляюцца шахматы.
Хрыса
Хры́са (, Хрисо) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Пескаўскага сельсавета.
З 15 сакавіка 1971 года да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Белаазёрскага сельсавета.