cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Intel 8086
Папярэднікі
У 1972 годзе Intel выпусціла 8008, першы 8-бітны мікрапрацэсар. Ён ужываў набор інструкцый, распрацаваны карпарацыяй Datapoint для праграмавальных камп’ютарных тэрміналаў, прыдатны і для ўніверсальных працэсараў. Гэты працэсар патрабаваў некалькіх дадатковых мікрасхем для ўжывання ў паўнавартасным камп’ютары, збольшага таму, што ён ужываў маленькі 18-пінавы корпус ад мікрасхем DRAM, якія вырабляў Intel, і адпаведна не мог мець асобную шыну адрасу.
Двума гадамі пазней, у 1974, быў запушчаны 8080, у новым, 40-пінавым DIP-корпусе, першапачаткова распрацаваным для мікрасхем калькулятараў. Ён меў асобную шыну адрасу і пашыраны набор інструкцый, кодава- (не бінарна-) сумяшчальны з 8008, дапоўнены для зручнасці праграмавання некалькімі 16-бітнымі інструкцыямі. Працэсар i8080 часта называюць першым па-сапраўднаму зручным і карысным мікрапрацэсарам. У 1977 годзе ён быў заменны на i8085, з адным сілкуючым напружаннем (+5В) замест трох розных на папярэдніку і некалькімі іншымі ўдасканаленнямі. Найбольш вядомымі супернікамі былі 8-бітныя Motorola 6800 (1974), Microchip PIC16X (1975) (напэўна маецца на ўвазе працэсар CP1600 фірмы General Instrument, які з’яўляецца продкам мікракантролераў Microchip http://en.wikipedia.org/wiki/PIC_microcontroller#History), MOS Technology 6502 (1975), Zilog Z80 (1976), і Motorola 6809 (1978).
Распрацоўка
Праект 8086 быў пачаты ў траўні 1976 года, і першапачаткова задумваўся як часовая замена для амбіцыйнага праекта iAPX 432 (таксама вядомага як 8800). Гэта была спроба, з аднаго боку, супрацьстаяць менш спазняўшымся 16-ці і 32-бітным працэсарам іншых вытворцаў (такіх як Motorola, Zilog і National Semiconductor), а з другой — барацьба з пагрозай ад Zilog Z80 (распрацаванага камандай пад кіраўніцтвам сышоўшага з Інтэл Фрэдэрыка Фаджын), які стаў вельмі паспяховым. Першая версія архітэктуры 8086 (сістэма каманд, перапыненні, работа з памяццю і ўводам/вывадам) была распрацавана з сярэдзіны траўня да сярэдзіны жніўня Стывенам Морзэ. Потым каманда распрацоўшчыкаў была павялічана да чатырох чалавек, якія зрабілі два асноўныя праектныя дакументы — 8086 Architectural Specifications і 8086 Device Specifications. Падчас распрацоўкі не ўжывалася спецыялізаваныя CAD-праграмы, а дыяграмы былі зроблены з тэкставых сімвалаў. Ужываліся ўжо апрабаваныя элементы мікраархітэктуры і фізічнай рэалізацыі, у асноўным ад i8085.
Апісанне
Рынак 8-разрадных мікрапрацэсараў у канцы 1970-х быў перапоўнены, і Intel кідае спробы замацавацца на ім і прэзентуе свой першы 16-бітны працэсар. Працэсар i8086 уяўляе сабой мадэрнізаваны i8080 і, хоць распрацоўшчыкі не ставілі перад сабой мэту дасягнуць поўнай сумяшчальнасці на праграмным узроўні, большасць праграм, напісаных для i8080, здольны выконвацца і на i8086 пасля перакампіляцыі. Новы працэсар нясе ў сабе мноства зменаў, якія дазволілі значна (у 10 разоў) павялічыць прадукцыйнасць у параўнанні з папярэднім пакаленнем працэсараў кампаніі.
Рэгістры
Усяго ў працэсары i8086 было 14 16-разрадных рэгістраў: 4 рэгістры агульнага прызначэння (AX, BX, CX, DX), 2 індэксныя рэгістры (SI, DI), 2 указальныя (BP, SP), 4 сегментныя рэгістры (CS, SS, DS, ES), праграмны лічыльнік ці ўказальнік каманды (IP) і рэгістр флагаў (FLAGS, уключае ў сябе 9 флагаў). Пры гэтым рэгістры даных (AX, BX, CX, DX) дапушчалі адрасацыю не толькі цэлых рэгістраў, але і іх малодшай паловы (рэгістры AL, BL, CL, DL) і старэйшай паловы (рэгістры AH, BH, CH, DH), што дазваляла выкарыстоўваць не толькі новае 16-разраднае ПЗ, але захоўвала сумяшчальнасць і са старымі праграмамі (але іх трэба было перакампіляваць).
Шыны
Памер шыны адрасу быў павялічаны з 16 да 20 бітаў, што дазволіла адрасаваць 1 Мбайт (220 байтаў) памяці. Шына даных была 16-разраднай. Аднак у мікрапрацэсары шына даных і шына адрасу ўжывалі адны і тыя ж кантакты на корпусе. Гэта прывяло да таго, што нельга адначасова падаваць на сістэмную шыну адрасы і даныя. Мультыплексаванне адрасоў і даных у часе скарачае колькасць кантактаў корпуса да 20, але і замаруджвае хуткасць перадачы даных.
Работа з памяццю
1-ы варыянт. Для таго каб адрасаваць большы, чым i8080, аб’ём памяці, патрабавалася змяніць спосаб адрасацыі памяці. Ужываючы старыя метады, калі адрас да ячэйкі памяці змяшчаўся ў указальных рэгістрах, прыходзілася б павялічваць памер гэтых самых рэгістраў, каб мець магчымасць звяртацца да большага аб’ёму памяці. Таму для адрасацыі 1 Мбайт памяці выкарыстоўвалі наступную схему. На шыну адраса падаваўся фізічны адрас памерам 20 біт, які фармаваўся шляхам складання зместу аднаго з сегментных рэгістраў (16 біт), памножанага на 24, са зместам указальнага рэгістра: такім чынам, адрасацыя ячэйкі памяці праводзілася па нумару сегмента і эфектыўнаму адрасу ячэйкі ў сегменце (таксама завецца ссоўваннем). Калі вынік складання аказваўся больш, чым 220 -1, то 21-ы біт адкідваўся; такая працэдура завецца «закручваннем» адраса (address wraparound). Гэты метад у далейшым (пасля з’яўлення абароненага рэжыму) звалі рэальным рэжымам адрасацыі працэсара, такі рэжым дазваляе адрасаваць да 1 Мбайт памяці.
2-і варыянт. Для таго каб адрасаваць 1 мегабайт памяці (20 біт адрасу) з ужываннем 16-бітных рэгістраў выкарыстоўваецца сегментаванне. Старэйшыя 4 біты адрасу выводзяцца на асобныя кантакты корпусу, а малодшыя 16 выводзяцца на сумешчаную шыну адрасу-даных. Але мяжа сегмента не жорсткая, а плаваючая. Для таго, каб адрасаваць пэўны сегмент, ужываюцца 16-бітныя рэгістры сегмента, значэнне якіх ссоўваецца на 4 біты ўверх і складаецца з указальным 16-бітным рэгістрам. Атрыманае значэнне — 20-бітны адрас памяці ці прылады — выводзіцца на кантакты. Калі вынік складання аказваецца большым за 1 мегабайт, выводзяцца толькі малодшыя 20 бітаў адрасу, 21-біт адкідваецца.
Такім чынам, памяць падзяляецца на сегменты памерам 64 Кбайт кожны, пры тым кожны сегмент пачынаецца з адрасу, кратнага 16 (мяжа параграфа); памяць у 1 Мбайт падзялялася на 16 сегментаў. Гэтыя 16 сегментаў называюць старонкамі памяці. У камп’ютары, падобным IBM PC, апошнія 6 старонак (A, B, C, D, E, F) памяці (г. зв. верхняя памяць — upper memory) выкарыстоўваліся для відэапамяці і BIOS-а, гэта абмяжоўвала памяць, даступную карыстальніку, аб’ёмам у 640 Кбайт (г. з. звычайная памяць — conventional memory; старонкі 0~9).
Сістэма каманд
Сістэма каманд працэсара i8086 складаецца з 98 каманд (і больш 3800 іх варыяцый): 19 каманд перадачы даных, 38 каманд іх апрацоўкі, 24 каманды пераходу і 17 каманд кіравання працэсарам. Магчыма 7 рэжымаў адрасацыі. Мікрапрацэсар не змяшчаў каманды для работы з лікамі з плаваючай коскай. Дадзеная магчымасць рэалізавалася асобнай мікрасхемай, званай матэматычны сапрацэсар, які ўсталёўваўся на мацярынскай плаце. Сапрацэсар зусім не абавязкова павінен быць выраблены Intel (мадэль i8087), напрыклад, некаторыя вытворцы мікрасхем, такія як Weitek, выраблялі больш прадукцыйныя сапрацэсары, чым Intel.
Сістэма каманд працэсара i8086 уключае ў сябе некалькі вельмі моцных радковых інструкцый. Калі інструкцыя мае прэфікс REP (паўтор), то працэсар будзе выконваць аперацыі з блокамі — перасоўванне блока даных, параўнанне блокаў даных, наданне пэўнага значэння блоку даных вызначанага памеру, і г.д., адна інструкцыя 8086 з прэфіксам REP можа выконваць 4-5 інструкцый, якія выконваюцца на некаторых іншых працэсарах. Але варта згадаць, што падобныя прыёмы былі рэалізаваны і ў іншых працэсарах — Zilog Z80 меў інструкцыі перасоўвання і пошуку блокаў, а Motorola 68000 можа выконваць аперацыі з блокамі, ужываючы толькі дзве каманды.
У мікрапрацэсары i8086 была ўжыта прымітыўная форма канвеернай апрацоўкі. Блок інтэрфейса з шынай падаваў струмень каманд да выканальнай прылады праз 6-байтавую чаргу каманд. Такім чынам, выбарка і выкананне новых каманд маглі адбывацца адначасова. Гэта значна павялічвала прапускную здольнасць працэсара і пазбаўляла патрэбы чакаць счытвання каманды з памяці пры занятым іншымі аперацыямі інтэрфейсе мікрасхемы (у той час хуткасць памяці была значна большай за хуткасць гэтага працэсара).
Мікракамп’ютары на аснове i8086
1-ы варыянт. У персанальных камп’ютарах працэсар i8086 практычна не ўжываўся з-за дарагавізны спецыялізаваных мікрасхем, якія былі патрэбныя для работы працэсара. Гэта зразумелі і ў Intel, у 1979 годзе яна выпускае працэсар i8088, у якога шына даных была 8-бітнай.
2-і варыянт. З-за недахопу (яшчэ не былі распрацаваныя) дапаможных 16-бітных мікрасхем, і магчымасці ўжывання буйнога парку 8-бітных, а таксама для патанненя і змяншэння памераў плат, было вырашана выпусціць 8-бітны варыянт працэсара (i8088). У 70-я гады мікрасхемы дынамічнай аператыўнай памяці мелі 1-бітную структуру і для 8-бітнай сістэмы патрабавалася 8, а для 16-бітнай — 16 мікрасхем памяці. Таму выпуск 8 разраднай версіі патанняў вытворчасць і змяншаў памер друкаванай платы камп’ютара.
Але ж у некаторых мікракамп’ютарах выкарыстоўваліся і i8086, адным з такіх з’яўляецца Mycron 2000 — першы камерцыйны мікракамп’ютар на базе i8086. Машына для апрацоўкі тэкстаў IBM Displaywriter, Compaq DeskPro і Wang Professional Computer таксама ўжывалі i8086.
Станіслаў Васільевіч Коласаў
Станіслаў Васільевіч Коласаў (нар., Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (2000), прафесар.
Біяграфія
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (1970; аспірантура). Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (з 1971; факультэт інфармацыйных тэхналогій і кіравання, кафедра вылічальных метадаў і праграмавання, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: тэорыя аптымізацыі электронных прыбораў ЗВЧ.
Дастык (Усходне-Казахстанская вобласць)
Дастык — сяло ва Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад гарадской адміністрацыі Семея. Уваходзіць у склад Дастыкскай сельскай акругі. Код КАТА — 632843200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 528 чалавек (270 мужчын і 258 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 413 чалавек (224 мужчыны і 189 жанчын).
Груня Яфімаўна Сухарава
Груня Яфімаўна Сухарава (Груня Юхимівна Сухарєва; 11 лістапада 1891, Кіеў, Расійская імперыя — 26 красавіка 1981, Масква, РСФСР, СССР) — савецкі псіхіятр, заснавальнік дзіцячай псіхіятрыі ў СССР. Вядомая першым у навуковай літаратуры апісаннем сімптомаў дзіцячага аўтызму (1925). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР.
Біяграфія
Нарадзілася 11 лістапада 1891 года ў Кіеве, у сям’і Хаіма Файцялевіча Сухарава (?—1941) і Рахілі Іосіфаўны Сухаравай (?—1951). У 1915 годзе скончыла Кіеўскі жаночы медыцынскі інстытут, пасля чаго на працягу двух гадоў працавала ўрачом эпідэміялагічнага атрада. З 1917 па 1921 год працавала псіхіятрам у Кіеўскай псіхіятрычнай бальніцы. Працавала ў псіханеўралагічнай клініцы Інстытута аховы здароўя дзяцей і падлеткаў. У 1921 годзе пераехала ў Маскву, дзе арганізавала санаторныя і псіханеўралагічныя лячэбныя ўстановы для дзяцей і падлеткаў.
Сканала 26 красавіка 1981 года ў Маскве. Пахавана на Вастракоўскіх могілках. Загадам Дэпартамента аховы здароўя г. Масквы ад 26.03.2015 года № 243 з 18.05.2015 імя Г. Я. Сухаравай было прысвоена Маскоўскаму Навукова-практычнаму цэнтру псіхічнага здароўя дзяцей і падлеткаў (Былая клініка псіхозаў дзіцячага ўзросту). Цэнтр знаходзіцца па адрасе Масква, 5-ы Данскі пр., 21, з’яўляецца вядучым профільнай медыцынскай установай па лячэнні суіцыдальных станаў у дзяцей і падлеткаў да 18 гадоў.
Сястра — Марыя Яфімаўна Сухарава (1897—1991), педыятр-інфекцыяніст, доктар медыцынскіх навук (1946), прафесар (1947).
Уклад у развіццё савецкай псіхіятрыі
На пачатку XX стагоддзя дзіцячай псіхіятрыі як навукі ў свеце не існавала, а нешматлікія навуковыя працы, прысвечаныя псіхозам дзіцячага ўзросту, засноўваліся, галоўным чынам, на казуістычных назіраннях. Аднак каштоўнасць гэтых навуковых прац (дэ Санктыс, Вейгант, Гелер) складалася ў тым, што яны пацвердзілі магчымасць з’яўлення і развіцця псіхозаў нават у дзяцей ранняга ўзросту, далі імпульс да сістэматычнага вывучэння клінікі псіхозаў дзіцячага ўзросту. Гэтыя даследаванні з 1920-х гадоў былі творча развіты і абагачаны маладым Савецкім псіхіятрам Груняй Сухаравай.
Г. Я. Сухарава распрацавала эвалюцыйна-біялагічную канцэпцыю псіхічных захворванняў. Вывучыла ўплыў фактару узроставай рэактыўнасці на клінічныя праявы пры розных псіхічных захворваннях ў дзяцей і падлеткаў. Г. Я. Сухаравай ўпершыню апісаны асобныя назалагічных формы псіхічных захворванняў у дзіцячым і падлеткавым узросце. За 20 гадоў да класічных апісанняў дзіцячага аўтызму Л. Канер і Г. Аспергера апісала падобныя станы.
NGC 3908
NGC 3908 (іншыя абазначэнні — NPM1G +12.0292, PGC 36967) — эліптычная галактыка (E) у сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Марыя Луіза Мекленбург-Шверынская
Марыя Луіза Мекленбург-Шверынская (Marie Luise Friederike Alexandrine Elisabeth Catharina;,  — , ) — прынцэса Мекленбург-Шверынская, а 1848 года — герцагіня Саксен-Альтэнбургская.
Жыццё
Марыя была дачкой спадчыннага прынца Мекленбурга Фрыдрыха Людвіга Мекленбург-Шверынскага і рускай вялікай князёўны Алены Паўлаўны, дачкі імператара Паўла I.
7 кастрычніка 1825 года ў Людвігслюсце яна выйшла замуж за Георга, сына герцага Саксен-Хільдбургхаўзенскага. Марыя і Георг да 1829 гады жылі ў замку Шарлотэнбург у Хільдбургхаўзене, пасля чаго іх рэзідэнцыяй стаў замак Крысціянбург у Эйзенбергу.
У 1848 годзе муж Марыі стаў герцагам Саксен-Альтэнбургскім пасля адрачэння свайго старэйшага брата Іосіфа.
Шлюб і дзеці
У шлюбе з герцагам Саксен-Альтэнбургскім Марыя мела трох сыноў:
Чаховіч
Чаховіч — беларускае і польскае прозвішча.
Фробург
Горад падзяляецца на 33 гарадскія раёны.
Адам Іванавіч Магільніцкі
Адам Іванавіч Магільніцкі ( г., г., Навагрудскае ваяводства, Польская Рэспубліка — ) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і рабочых.
Пасля заканчэння юрыдычнага факультэта Белдзяржуніверсітэта ў 1953 годзе быў накіраваны на камсамольскую працу.
У 31 год узначаліў партыйную арганізацыю Смаргонскага раёна, а ў 1962 г. абраны першым сакратаром Гродзенскага гарадскога камітэта КП Беларусі.
У 1971 г. прызначаны пракурорам Гродзенскай вобласці.
Дзяржаўны саветнік юстыцыі 2 класа.
Даўмонт Пскоўскі
Даўмонт-Цімафей (? —, ) — князь у Нальшанскай зямлі (да 1260—1266), служылы князь пскоўскі (1266—1299). Кананізаваны праваслаўнай царквой (памяць 20 мая, у 3-і Тыдзень па Тройцы — у Саборы Пскоўскіх святых).
Імя
Імя Даўмонт (Доўмант) — з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў. Такія імёны дайшлі з індаеўрапейскай эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання.
Першая аснова Daug- паходзіць ад літ. daug «шмат», сярод сучасных літоўскіх антрапонімаў вядомыя і Dau-mant'as, і Daug-mant'as) . На другой пазіцыі гэтая аснова, напрыклад, у імені Міндоўг.
Другая аснова Mant- звязаная з літоўскім manta "перасоўная маёмасць; (ваенная) здабыча". Яно, у сваю чаргу, звязана з manyti, адно са значэнняў якога (апроч асноўнага "думаць, меркаваць") — "займець, здабыць".
Імя значыць "шматздабычлівы" і ўяўляла сабой імя-пажаданне.
Агляд крыніц
Крыніцы звестак пра Даўмонта падзяляюцца на 2 групы — летапісныя артыкулы і розныя рэдакцыі жыццяпісу Св. Даўмонта. Найбольш старажытнымі з’яўляюцца кароткія летапісныя артыкулы, якія захаваліся ў Наўгародскім I летапісе старэйшага ізводу (спіс кан. 13 ст., дапоўнены ў 1-ай траціне 14 ст.) і датычаць пскоўскага перыяду жыцця князя. Падрабязны апавяданне пра падзеі перад уцёкамі Даўмонта з Літвы ў Пскоў, захаваўся ў Галіцка-Валынскім летапісе, дзе апавядаецца пра забойства Даўмонтам вял.кн. Міндоўга. У інш. летапісах, якія адлюстроўваюць зборы 14 ст., ёсць рэдкія згадкі пра Даўмонта, летапісы 15-17 ст. злучаюць звесткі Наўгародскага I летапісу і жыццяпісу Даўмонта, складзенага пскоўскім аўтарам.
Жыццяпіс Даўмонта захаваўся ў некалькіх рэдакцыях 14-16 ст. У больш ранніх рэдакцыях жыццяпіс не меў загалоўка або называўся «Успенне» Даўмонта, «Сказанне» або «Аповесць» пра Даўмонта, назва «Жыціе» з’яўляецца толькі ў рэдакцыі кан. 16 ст. Пачатковая рэдакцыя жыццяпісу (Аповесць) з’явілася ў 2-й чвэрці 14 ст., гісторыя яе тэксту цесна звязаная з пскоўскім летапісаннем. Тэкстуальныя супадзенні паміж Аповесцю і артыкуламі пскоўскіх летапісаў 1323, 1341, 1343 г. даказваюць, што Аповесць і летапісныя артыкулы 2-й чвэрці 14 ст. ствараліся прыблізна адначасова ў адным коле кніжнікаў. У Аповесці князь паказаны выключна ў ратных сітуацыях (паходы на Літву, на Ракавор і ў Памор’е, бітвы на Мірапоўне, з лівонскім ландмайстрам, у царквы Пятра і Паўла). Аўтар не распавядае пра літоўскі перыяд жыцця князя і прычыны яго ўцёкаў у Пскоў, не згадвае пра будаўніцтва ім цэркваў і абарончай сцяны, пра заснаванне пскоўскага Снетагорскага манастыра. У Аповесці ўвасобіўся пскоўскі ідэал князя — ваяра, заўсёды гатовага да абароны пскоўскіх зямель. У заключнай хвале князю, складзенай на аснове адмысловай рэдакцыі Жыція Св. Аляксандра Неўскага, да ўслаўлення ратнай доблесці Даўмонта далучаецца пералік яго хрысціянскіх дабрадзейнасцей.
Аповесці пра Даўмонта ў складзе пскоўскіх летапісаў адводзілася адмысловае месца. У Пскоўскім I летапісе яна стала прадмовай, у Пскоўскім II летапісе яна змешчана пасля ўступа, дзе коратка выкладаецца пачатковая гісторыя Русі, і пасля Жыція Св. Аляксандра Неўскага; у Пскоўскім III летапісе Аповесць уключана ў храналагічны шэраг. Тэксты Аповесці ў 3 рэдакцыях пскоўскіх летапісаў блізкія, але неідэнтычныя. Пачатковы тэкст дакладней перададзены ў Пскоўскім I летапісе. Складальнік Пскоўскага III летапісу пры ўключэнні Аповесці ў храналагічны шэраг паставіў у яе тэксце даты, унёс малаважныя рэдактарскія змены. Аповесць у Пскоўскім II летапісе шмат у чым адрозніваецца ад тэкстаў Аповесці ў інш. крыніцах — складальнік гэтага збору 1486 г. унёс папраўкі, якія адлюстравалі яго прамаскоўскія і антывечавыя настроі (выключаны фрагменты, дзе пскоўскі князь па адвазе і славе прыпадабняўся Св. Аляксандру Неўскаму і яго сыну Св. Дзмітрыю, пераменшана роля «мужоў пскавічоў» у рашэннях і перамогах князя).
У 2-х пскоўскіх Пралогах 1341 г. змешчана кароткае Жыціе Даўмонта, дзе даюцца агульныя звесткі пра яго жыццё. Жыціе было складзена незалежна ад Аповесці, якая з’явілася прыкладна ў гэты ж час.
У 15 ст. Аповесць увайшла ў агульнарускія зборы, пры гэтым яе тэкст быў злучаны з весткамі Наўгародскага I летапісу. З часам тэкст Аповесці перажываў змены ў адпаведнасці з агульным характарам правак у летапісных помніках. Асобную цікавасць уяўляе жыццяпіс Даўмонта ў Скарочаным Літоўскім летапісе (спіс 1520-х г.), дзе гаворыцца як пра літоўскі перыяд жыцця Даўмонта, так і пра яго ўцёкі ў Пскоў, хрышчэнне і паходы на Літву. Жыццяпіс у гэтай крыніцы выяўляе падабенства са звесткамі пра князя інш. летапісаў (Уладзімірскага летапісца, летапісаў тыпу Сафійскага I, летапісных збораў 1479 г. і кан. 15 ст., «Кнігі ступеневай царскага радаслоўя» і інш.). Аповедам пра вял.кн. Войшалка, сына Міндоўга, і «вернага» «новапрасвечанага» Даўмонта завяршаецца апавяданне Скарочанага Літоўскага летапісу пра гісторыю Вялікага Княства Літоўскага; Войшалк і Даўмонт прадстаўленыя як апошнія прадстаўнікі дынастыі Міндоўга, пасля іх пайшлі князі «іншага роду».
Браніслаў Мінейка
Браніслаў Станіслаў Мінейка ( — ) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, землеўласнік.
Даўмонт Пскоўскі
Агляд крыніц
Тэкст, блізкі да Аповесці з Наўгародскага V летапісу, лёг у аснову 2-х рэдакцый 16 ст. жыццяпісу Даўмонта — хранаграфічнай і сярэдняй. Хранаграфічная рэдакцыя, паводле сведчання яе складальніка, была ім спісана «з хранографа». З разнесеных па гадавых артыкулах вестак пра Даўмонта, якія злучалі тэксты Наўгародскага I летапісу і пскоўскай Аповесці, рэдактар стварыў суцэльны твор, унёсшы ў летапісны тэкст некаторыя папраўкі і змены. Так, ён удакладніў, што рака Даўмонта была пастаўлена ў Траецкім саборы «за правым клірасам». Аўтар сярэдняй рэдакцыі значна перапрацаваў і дапоўніў агульны з хранаграфічнай рэдакцыяй пратограф. У сярэдняй рэдакцыі ўпершыню апавядаецца пра будаўніцтва Даўмонтам храмаў, заснаванне Снетагорскага манастыра. Аўтар сярэдняй рэдакцыі выключыў дэталі, якія нагадвалі пра залежнасць Даўмонта ад вял.кн. уладзімірскіх. Адно з асноўных адрозненняў сярэдняй рэдакцыі ад папярэдніх варыянтаў палягае ў тым, што ў ёй з’яўляецца «Сваяцтва пра блажэннага і прыснапамятнага князя Вышэлега», дзе апавядаецца пра Войшалка, яго пастрыжэнне на Афоне, вяртанне ў Літву, заснаванне манастыра «на нейкім месцы», месці забойцам бацькі і сыходу ў манастыр на Св. Гары. У «Сваяцтве…» Даўмонт названы братам Войшалка і малодшым сынам вял.кн. Міндоўга, пасля забойства якога «сваякамі» Даўмонт быў змушаны бегчы ў Пскоў. «Сваяцтва…» было складзена пад уплывам адной з версій радаводу вял.кн. літоўскіх, якая адбілася ў Летапіснай і Румянцаўскай рэдакцыях радаводных кніг 1530-х г.
Браніслаў Мінейка
Біяграфія
З шляхецкага роду Мінейкаў герба «Газдава», сын Тамаша і Эміліі з Ваўжэцкіх.
Даўмонт Пскоўскі
Агляд крыніц
Жыціе Даўмонта (прастранная рэдакцыя Аповесці), уяўляе сабой збор шматлікіх сведчанняў пра пскоўскі князя рознага часу і паходжанні, было напісана ў кан. 16 ст. У Жыціі (як і ў сярэдняй рэдакцыі Аповесці) князь названы сынам Міндоўга. Жыціе пачынаецца з апавяданню пра Войшалка, пра забойства Міндоўга «сваякамі», пра помсту Войшалка і пра ўцёкі Даўмонта ў Пскоў. Апроч вядомых па інш. рэдакцыях падзей, звязаных з Даўмонтам, у прастраннай рэдакцыі прыведзены апавяданне пра 2 пасмяротныя цуды і пра мрою каваля Дарафея з Багародзіцай і Пскоўскімі святымі, у т.л. Даўмонтам, падчас аблогі Пскова кар. Стэфанам Баторыем у 1581 г. Аўтар прастраннай рэдакцыі вольна абыходзіцца з гістарычным матэрыялам, суправаджае аповеды пра перамогі князя біблейскімі цытатамі, агіяграфічнымі характарыстыкамі, падрабязнымі апісаннямі бітваў, якія складаюцца з традыцыйных формулаў ваенных аповесцяў.
Браніслаў Мінейка
Біяграфія
Скончыў Шляхецкі інстытут у Вільні і Тэхналагічны інстытут у Санкт-Пецярбургу. Падчас паўстання належыў да «чырвоных» левай арыентацыі, у аддзеле Выслалуха змагаўся ў раёне Свянцянаў і Трокаў. Пасля задушэння паўстання займаўся сельскай гаспадаркай, гадоўляй коней. У 1878 годзе Браніслаў Мінейка пабудаваў у эклектычных формах новы палац у маёнтку Дубнікі па праекце інжынера Вайніцкага з Пецярбурга.
Даўмонт Пскоўскі
Агляд крыніц
Таксама Даўмонт згадваеццца ў беларуска-літоўскіх летапісах 16 ст., Хроніцы ВКЛ і Хроніцы Быхаўца, звесткі якіх у перыяд да смерці Гедзіміна надзвычай сумбурныя і ненадзейныя. Паводле гэтых летапісаў, Даўмонт быў сынам Рамана і братам Нарымунта, Трайдзеня, Гольшы і Гедруса. Гісторыя з жонкай Даўмонта расказваецца значна складаней: спачатку Даўмонт адабраў жонку ў свайго брата Нарымунта, а пасля апошні забірае яе назад. Міндоўг у Хроніцы ВКЛ не згаданы наогул, а ў Хроніцы Быхаўца з’яўляецца за некалькі пакаленняў да Даўмонта.
Браніслаў Мінейка
Сям’я
Быў жанаты з графіняй Ганнай Марыконі (1854—1937), дачкой Людвіка Марыконі і Людвікі з Ледахоўскіх. Меў дзяцей: Уладзіслава (1876—1952), Юзафа (1879—1970), Людвіка (1883—1920), Станіслава (1887—1889), Ганну, Ядвігу, Марыну, Тамаша.
Даўмонт Пскоўскі
Агляд крыніц
Мацей Стрыйкоўскі ўспамінаў не толькі Даўмонта Пскоўскага, але за часамі вялікага князя Вітаўта яшчэ і Даўмонта Гедройцкага, а таксама літоўскі народны напеў пра яго.
Біяграфія
Да 1260 г. нічога невядома пра Даўмонта, верагодна, быўшы князем (хутчэй адным з князькоў) у Нальшанскай зямлі, ён быў падпарадкаваны ўладзе вял.кн. Міндоўга, які да таго ж быў з Даўмонтам у сваяцтве — яны былі жанаты на сёстрах (недзе з сяр. 1251 г.). У 1-й пал. 1258 г. уладанні Даўмонта, верагодна, былі спустошаныя войскамі Бурундая і галіцка-валынскіх князёў. Пасля смерці (кан. 1262 — пач. 1263 г.) жонкі Міндоўга Марфы (або Марты), паводле Галіцка-Валынскага летапісу, сястра Марфы — жонка Даўмонта (Агна — паводле Стрыйкоўскага) была выкліканая для ўдзелу ў пахаванні да двара Міндоўга, дзе апошні, быццам паводле запавету памерлай жонкі, якая баялася мачахі сваім малым дзецям, прымусіў жонку Даўмонта да сужыцця. Відаць, гэта стала галоўнай з прычын удзелу Даўмонта ў змове літоўскіх князёў на чале з Транятам, кн. жамойцкім, супраць Міндоўга. У пач. восені 1263 г. разам з іншымі літоўскімі князямі Даўмонт быў пасланы ваяваць Бранскае княства, але вярнуўся з дарогі разам з дружынаю, спахіў і забіў Міндоўга і яго малодшых сыноў Руклю і Рэпека. Сталец вял.кн. заняў Транята, але хутка (сяр. 1264) ён быў забіты і Даўмонту давялося весці барацьбу з Войшалкам, старэйшым міндоўгавым сынам, які з войскам навагрудскіх і літоўскіх прыхільнікаў, у саюзе з галіцка-валынскімі і турава-пінскія князі, помсціў за смерць бацькі. Верагодна, у войшалкаву кааліцыю ўвайшлі і інш. нальшанскія князі, у т.л. Гердзень, якога наблізіў да сябе яшчэ Міндоўг.
Ужо ў 1265 г., магчыма, у выніку паходаў Войшалка супраць сваіх ворагаў у Нальшанах і Дзяволтве, каля 300 літоўцаў з жонкамі і дзецьмі ўцяклі ў Пскоў. Магчыма, праз гэтых уцекачоў яшчэ тады Даўмонт спрабаваў наладзіць або наладзіў сувязь з Ноўгарадам і Псковам — спачатку наўгародцы хацелі забіць літоўцаў, але тыя вырашылі ахрысціцца і за іх, паводле загаду бацькі заступіўся пскоўскі кн. Святаслаў Яраславіч, які разам з пскоўскім духавенствам у прысутнасці пскавічоў ахрысціў літоўцаў-паганцаў. Улетку 1266 г., разам з дружынай у 70 чал., у Пскоў прыехаў і Даўмонт — недзе тымчасова ж з Нальшанаў у Рыгу ўцёк і кн. Суксэ з братам, магчыма, адзін з даўмонтавых саюзнікаў. Даўмонт быў ахрышчаны ў пскоўскім Траецкім саборы з імем у гонар муч. Цімафея Палесцінскага (Газскага).
У 1266 г. Даўмонт з атрадам з 270 літоўцаў і пскавічоў здзейсніў удалы паход на Літву, а, верагодней, менавіта на Нальшанскую зямлю, бо ў палон да Даўмонта трапілі жонка і два сына Гердзеня (гл. Андрэй Гердзеневіч). Войска Гердзеня і інш. князёў, якое гналася за пскавічамі, 18.7.1266 г. было разбіта Даўмонта на Зах. Дзвіне. Вял.кн. уладзімірскі, пад уладай якога знаходзілася Наўгародская зямля, Яраслаў Яраславіч прыбыўшы ў 1266 г. у Ноўгарад хацеў выгнаць Даўмонта з Пскова, але адмовіўся ад гэтага з-за пазіцыі наўгародскіх баяраў, якія, магчыма, бачылі ў Даўмонце патэнцыйнага абаронцу Паўн.-Зах. Русі ад немцаў, літоўцаў і дамаганняў вял.князя. Узімку 1266—1267 г. Даўмонт здзейсніў яшчэ адзін удалы паход на Літву. У 1267 г. у выніку сумеснага паходу пскоўскага і наўгародскага войска на чале з Даўмонтам і баярынам Алферыем Сбыславічам была нанесена параза полацкаму войску, у бітве загінуў і кн. Герздень.
23 студз. 1268 г. з пскавічамі ўдзельнічаў у няўдалым паходзе кааліцыі князёў на чале з кн. Дзімітрыем Аляксандравічам, арганізаванай Вялікім Ноўгарадам, на эстонскія землі Лівонскага ордэна. 18 лют. 1268 г. у бітве пры замку Раквор Даўмонт камандаваў палком правай рукі. Пасля бітвы Даўмонт зрабіў самастойны паход у глыб зямель Лівонскага ордэна, «на Вируяны», аж да Балтыйскага мора. Гэта прывяло да паходу немцаў у адказ, якому ў 1269 г. падвергся Пскоў, але горад 10-дзённую аблогу і немцы адбітыя з дапамогаю наўгародскага князя. У 1269 г. Д. вытрымаў лівонскімі немцамі Пскова і адбіў яе пры дапамозе прыйшэлых на выручку наўгародскіх войскаў. У 1270 г. вял.кн. Яраслаў Яраславіч замяніў Даўмонта ў Пскове інш. выхадцам з Літвы — кн. Айгустам, але ўжо ў 1271 г. Даўмонт вярнуўся на пскоўскі сталец.
Увесну 1271 г., рухаючыся па Чудскім і Пскоўскім азёрам і р. Вялікай, войска лівонскіх немцаў разарыла шэраг памежных паселішчаў Пскоўскай зямлі. Захапіўшы шмат маёмасці і палонных, немцы пайшлі назад, 23 красав. 1271 г. на р. Мірапоўне з 60 пскавічамі Даўмонт дагнаў іх (паводле руск. крыніц 800 чал.) і разбіў. У 1272 г. напад немцаў на Пскоўскую зямлю паўтарыліся. 8 чэрв. 1272 г. пад Псковам Даўмонт перамог войскі лівонскага магістра, затым у адказ на спусташэнне пскоўскіх памежных воласцей (да 8 верасн.) спустошыў эстонскія землі Лівонскага ордэна. У Жыціі Даўмонта паведамляецца, што пасля здабытых у 1266—1272 гг. перамог князь узвёў у Пскове каля свайго палаца 3 храма, відаць драўляных, прысвечаных святым, якія заступаліся за яго ў бітвах: у імя мч. Цімафея, вмч. Георгія і Феадора Стратылата.
У кан. 1270-90-х г. Даўмонт падтрымліваў палітыку вял.кн. уладзімірскіх Дзмітрыя Аляксандравіча, затым яго малодшага брата Андрэя Аляксандравіча. У 1278 г. браў удзел у паходзе вял.кн. Дзмітрыя на Карэльскую зямлю. У 1282 г. валодаў Капор'ем у Наўгародскай зямлі, у лют. 1282 г. у адказ на паланенне наўгародцамі 1 студз. сям’і і дружыны вял.кн. Дзмітрыя Даўмонт з Капор’я здзейсніў напад на Ладагу, дзе вызваліў вызваліў сям’ю і баяраў вял.кн., а таксама вярнуў казну. Відавочна, да 1281—1282 г. трэба аднесці шлюб паміж Даўмонтам і Марыяй, дачкой Дзмітрыя Аляксандравіча. У 1285 г. разам з пскавічамі і літоўцамі Даўмонт здзейсніў няўдалы паход на Цвярскую зямлю. Тут у воласці Алешня князь пацярпеў паразу ад аб’яднанага войска гарадоў Цверы, Таржка, Зубцова, Ржэвы, Масквы, Валака Ламскага і Дзмітрава і трапіў у палон, але праз нейкі час быў вызвалены. У 1292 г. лівонскія крыніцы згадваюць Даўмонта як аднаго з 4 князёў Паўночна-Заходняй Русі, якія знаходзіліся ў падначаленні вял.кн. Дзмітрыя. У кан. 1293 г. у Даўмонта ў Пскове хаваўся ад ардынскай раці царэвіча Тудан-Менгу (паводле руск. крыніцах Дзюдзень) вял.кн. Дзмітрый.
Знойдзена 2 княжых пячаткі, якія належалі Даўмонту. Адна з іх знойдзена пры раскопках у Таржку, другая захавалася на дагаворнай грамаце Цяшаты і Якіма, якую напісаў «Давмонтаў пісец». Магчыма, грамата сведчыць пра функцыянаванне ў Пскове пры Даўмонце княжага адміністрацыйнага апарату.
Пасля смерці цесця і сюзерэна (1294) Даўмонт наладзіў кантакты з новым вял. кн. уладзімірскім Андрэем Аляксандравічам. 4 сакавіка 1299 г. пскоўскі князь ізноў разбіў войскі Лівонскага ордэна, якія знянацку захапілі пскоўскі пасад і спустошылі навакольныя манастыры. У бітве на беразе р. Псковы каля Петра-Паўлаўскай царквы немцы былі разбіты, палонных Даўмонт адправіў ва Уладзімір-на-Клязьме да вял. кн. Андрэя. Гэта была апошняя перамога, здабытая Даўмонтам.
Даўмонт памёр у Пскове падчас эпідэміі, пахаваны ў Траецкім саборы, над магілай быў павешаны яго меч. Пасля пабудовы ў сяр. 14 ст. каменнага Траецкага сабора магіла Даўмонта знаходзілася ў прыдзеле Св. кн. Усевалада (Гаўрыіла) Мсціславіча. Рака захавалася падчас моцнага пажару ў Пскове 15 мая 1607 г., калі пацярпеў Траецкі сабор.
Паводле сінодзіка Пскоўскага Міражскага Ператварэння Божага манастыра, Даўмонт быў сярод князёў, якія далі міласціну на гэты манастыр. З Міражскага манастыра паходзіць даўнейшы — 16 ст. — з захаваных спісаў Міражскага абраза Божай Маці, з выявай Даўмонта і яго жонкі, які капіруе, як лічаць даследчыкі, абраз 13 ст. Відавочна, князь апекаваў інш. манастырам і храмам Пскоўскай зямлі. Позняя традыцыя прыпісвае Даўмонту заснаванне пскоўскага Снетагорскага манастыра. Гэтая версія можа быць праўдзівай, бо ўпершыню манастыр згадваецца ў крыніцах пад канец валадарства Даўмонта.
NGC 6053
NGC 6053 (іншыя абазначэнні — NGC 6057, MCG 3-41-106, NPM1G +18.0472, ZWG 108.130, DRCG 34-120, PGC 57090) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 6053, NGC 6057.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Меццаніна
Меццаніна (Mezzanino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 1472 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 106 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 27040. Тэлефонны код — 0385.
Обаль
Обаль — тапонім:
Навіны (значэнні)
Назву Наві́ны маюць:
Мытва
Мытва, Мотва, Мутва — рака ў Мазырскім, Ельскім і Нараўлянскім раёна Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Прыпяць (басейн Дняпра).
Назва
Назва Мытвы балцкага паходжання. Пярвейшая форма *Мітва з балцкага *Mituva. Форму «Мытва» гідронім набыў пазней пад уплывам народнага вытлумачэння ў сувязі з «мыць». Корань Mit- звязваюць з этымалагічна роднаснымі лат. mitrs «вільготны» і літ. mitrus «шпаркі, увішны», якія аб’ядноўвае значэнне «умяты, падатлівы; скручаны». Таксама балцкага паходжання назва ракі Нароўля зусім побач з Мытвай.
Гідраграфія
Даўжыня ракі 47 км. Плошча вадазбору 430 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,7 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км.
Пачынаецца за 1,5 км на поўнач ад вёскі Бярозаўка Мазырскага раёна, цячэ ў межах Мазырскага і Гомельскага Палесся. Вусце каля вёскі Канатоп Нараўлянскага раёна. Даліна ў верхнім цячэнні трапецападобная (шырыня 1—2 км), у сярэднім і ніжнім цячэнні невыразная, зліваецца з прылеглай мясцовасцю. Абалона двухбаковая (шырыня ад 0,3 км да 1,3 км), месцамі чаргуецца па берагах. Рэчышча каналізаванае. На рацэ створана Бабруйкаўскае вадасховішча. У басейне ракі вадасховішчы Княжабор’еўскае і вадасховішча паміж аграгарадкамі Галоўчыцкая Буда і Галоўчыцы. Асноўны прыток — рака Млынок (справа).
Каля ракі населеныя пункты Бярозаўка, Антонаўка, Малы Бокаў, Рудня (Мазырскі раён), Мазуры, Санюкі, Бабруйкі (Ельскі раён), Лінаў, Галоўчыцкая Буда, Вербавічы, Грыдні, Канатоп (Нараўлянскі раён).
Сунгача
Сунгача — рака ў Азіі, прыток Усуры.
Рака выцякае з возера Ханка, цячэ праз балоцістую мясцовасць. Рэчышча Сунгачы хвалістае, змяняецца кожны год, даўжыня ад 180 да 210 км, шырыня 3060 м, глыбіня 3—3,5 м, плошча вадазбору — 25,6 тыс. км².
Фарватар ракі ад вытоку да вусця — дзяржаўная мяжа паміж Расіяй да Кітаем.
Возера багата рыбай, берага лясістыя, дзе жыве шмат птушак. Каля ракі шмат невялікіх азёр, дзе расце эндэмічны від раслін.
Леанінскі мур
Леанінскі мур (Леанінская сцяна) (Mura leonine) — сярэднявечнае ўмацаванне ў Рыме, (Італія). Леанінская сцяна акружае рымскі раён Борга і вялікую частку дзяржавы Ватыкан. Рэшткі часткі гэтай сцяны размешчаны ў заходнім сектары Папскага горада-дзяржавы, на тэрыторыі Ватыканскіх садоў. Раней Леанінская сцяна служыла знешняй граніцай Ватыкана. Сцяна была ўзведзена ў 848—852 гадах, калі Ватыкан знаходзіўся яшчэ па-за абароны крэпасці Рыма, па загаду папы Льва IV для абароны ад нападаў арабаў-мусульман. Непасрэднай прычынай для пачатку будаўніцтва стала разграбленне Рыма сарацынамі ў 846 годзе. Жылы раён унутры Леанінскай сцяны з часам пачаў называцца Леаградам (горадам Льва, лац. Civitas Leonina).
Міжземнаморскі клімат
Міжземнаморскі клімат — клімат, тыповы для тэрыторый Міжземнага мора, а таксама тэрыторый, якія ўваходзяць у яго басейн мораў (Чорнае, Азоўскае, Мармуровае, Эгейскае, Адрыятычнае, Тырэнскае). Часта сустракаецца на заходнім узбярэжжы мацерыкоў, прыкладна паміж шыротах 30 ° і 45 ° на поўнач і на поўдзень ад экватара. Адна з разнавіднасцяў субтрапічнага клімату.
Геаграфія
Міжземнаморскі клімат найбольш тыповы на узбярэжжах і ўнутраных частках Міжземнага мора (адсюль назва). У Еўропе да гэтага клімату адносяцца цэнтральная і паўднёвая Партугалія, так званая «Сухая Іспанія» (уся тэрыторыя краіны акрамя Галісіі, Астурыі, Кантабрыі, Краіны Баскаў, Навары і Ла-Рыёхі), міжземнаморскае ўзбярэжжа Францыі, цэнтральная і паўднёвая Італія, Адрыятычнае ўзбярэжжа Харватыі (Далмацыя) і Чарнагорыі, Албанія, Паўночная Македонія, Грэцыя, паўднёвая частка Балгарыі і Еўрапейская частка Турцыі. У Пярэдняй Азіі да міжземнаморскага клімату адносяцца міжземнаморскае ўзбярэжжа Турцыі, Кіпр, міжземнаморскае ўзбярэжжа Сірыі, Лівана, паўночная і цэнтральная часткі Ізраіля, лівійскае ўзбярэжжа Кірэнаікі, ўзбярэжжа Лівіі ад Сірта да мяжы з Тунісам, амаль увесь Туніс (акрамя поўдня), Алжыр на поўнач ад Сахарского Атласа і Марока на поўнач ад Высокага Атласа. Міжземнаморскі клімат характэрны і для ўзбярэжжа Чорнага мора, у тых месцах дзе раёны абаронены з поўначы ад халодных вятроў гарамі (Паўднёвы бераг Крыму, а таксама Чарнаморскае ўзбярэжжа Каўказа). Акрамя басейна Міжземнага мора, рэгіёны са міжземнаморскім кліматам ўключаюць значную частку Каліфорніі (Вялікая Каліфарнійская даліна і ўзбярэжжа ад Сан-Францыска да мяжы з Мексікай), правінцыю Заходні Кейп ў ПАР, цэнтральную частку Чылі, прыбярэжныя раёны на поўдні Заходняй Аўстраліі (раён горада Перт) і паўвостраў Эйр ў Паўднёвай Аўстраліі. Сустракаюцца прыклады мікраклімату, блізкага да міжземнаморскага, і за межамі названых зон, аднак гэта абумоўлена лакалізаванымі працэсамі, якія не з'яўляюцца характэрнымі для рэжыму міжземнаморскага клімату. На сушы міжземнаморскі клімат пераходзіць з павышэннем шыраты (бліжэй да палюсоў) у зоны акіянічнага або прыморскага клімату, для якога характэрныя багатыя летнія дажджы, а з паніжэннем шыраты (бліжэй да экватара) — у засушлівыя (у летні час) стэпы з рэдкімі дажджамі ў зімовы час.
Мікалай Іванавіч Сергеенка
Мікалай Іванавіч Сергее́нка (нар. ) — вучоны ў галіне анестызіялогіі і рэанімаматалогіі, доктар медыцынскіх навук (1999).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Доўгавічы (Мсціслаўскі раён, Магілёўская вобласць Беларусі). У 1970 годзе скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут. З 1988 года на пасадзе загадчыка аддзялення Віцебскай нефралагічнай бальніцы. З 2007 года на кафедры анестэзіялогіі і рэаніматалогіі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.
Навуковая дзейнасць
Аўтар прац па пытаннях эмацыйнай і нейравегетатыўнай абароны арганізма ва ўмовах хірургічнай агрэсіі.
Мікалай Фаміч Красінскі
Мікалай Фаміч Красінскі (,, Віленская губерня, цяпер Мінская вобласць — ) — беларускі тэатральны дзеяч, удзельнік хрысціянскага руху.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкай сям'і. Скончыў 1-ю гімназію ў Вільні і юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (1915). З 1920 жыў у Вільні. Працаваў настаўнікам і інспектарам у Віленскай духоўнай праваслаўнай семінарыі. Адначасова знаходзіўся на службе ў праваслаўнай духоўнай семінарыі. У асяроддзі віленскіх беларускіх дзеячаў празваны «архімандрытам». У 1922—24 гадах выкладаў у Віленскай беларускай гімназіі. Адзін з кіраўнікоў і арганізатараў «Беларускай драматычнай майстроўні», дзе ў 1922 годзе паставіў спектаклі «У зімовы вечар» паводле Э.Ажэшкі і «Лес шуміць» паводле У.Караленкі. У 1923 годзе эміграваў у БССР. Працаваў у Наркамаце асветы БССР. З 1925 года намеснік старшыні секцыі мастацтва і старшыня тэатральнай секцыі Інбелкульта. У 1926—28 гадах дырэктар БДТ-2; з 1928 — вучоны сакратар Беларускага дзяржаўнага музея. Пісаў аб праблемах культуры ў Зах. Беларусі (у тым ліку ў зборніку «Беларускае мастацтва»). Арыштаваны ДПУ БССР 14.3.1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі». На 5 гадоў высланы ў Шадрынск. У 1935 годзе пераехаў у Сарапул. Другі раз арыштаваны 12.6.1938 года. «Тройкай» НКВД Туркменскай ССР 30.10.1938 года прысуджаны да расстрэлу. Рэабілітаваны ў 1960 годзе.
Джон Роберт Вейн
Джон Роберт Вейн (John Robert Vane,, Тардэбіг, графства Вустэршыр, Вялікабрытанія — , Кент) — брытанскі фармаколаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1982 годзе разам з С.Бергстрэмам і Б.Самуэльсанам «за адкрыцці, якія датычацца простагландзінаў і блізкіх да іх біялагічна актыўных рэчываў».
Біяграфія
Джон Вейн быў адным з трох дзяцей і вырас у прыгарадзе Бірмінгема. Яго бацька, Морыс Вейн, быў сынам рускіх эмігрантаў, а яго маці, Фрэнсіс Вейн, паходзіла з фермерскай сям'і з Вустэршыра. Ён наведваў мясцовую дзяржаўную школу з 5 гадоў, перш чым перайсці ў школу караля Эдуарда ў Эджбастане, Бірмінгем. Ранняя цікавасць да хіміі стала падставай для вывучэння гэтага прадмета ва ўніверсітэце Бірмінгема ў 1944 годзе.
Джон Вейн скончыў універсітэт у Бірмінгеме ў 1946 годзе. З 1946 года ў Оксфардзе, з 1953 года ў Ельскім універсітэце, з 1955 года ў Інстытуце фундаментальных медыцынскіх даследаванняў пры Каралеўскім каледжы хірургаў, з 1973 года дырэктар аддзела даследаванняў і развіцця Фонду Уілкама ў Лондане.
Вейн займаўся вывучэннем фармакалагічных уласцівасцяў аспірыну і паказаў, што яго лячэбнае дзеянне абумоўлена інгібіраваннем актыўнасці ферменту цыклааксігеназы і біясінтэзу простагландзінаў.
Аўтар навуковых прац па вылучэнні простагландзінаў і вывучэнні іх хіміі і біяхіміі.
Доктар філасофіі (1953).
Член Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў.
Памёр 19 лістапада 2004 года ў Princess Royal University Hospital, што ў Кенце, ад доўгатэрміновых ускладненняў, звязаных з пераломамі нагі і сцягна, якія ён атрымаў у маі таго ж года.
Мукур (Усходне-Казахстанская вобласць)
Мукур — сяло ва Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад гарадской адміністрацыі Семея. Адміністрацыйны цэнтр Іртышскай сельскай акругі. Код КАТА — 632845100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1133 чалавекі (560 мужчын і 573 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1258 чалавек (627 мужчын і 631 жанчына).
Сялянская вуліца (Гомель)
Вуліца Сялянская — вуліца ў гістарычным цэнтры Гомеля. Адна з найстарэйшых вуліц горада, вядомая з XVI стагоддзя. На картах горада малюецца з канца XVIII стагоддзя.
Вуліца працягнулася ад вуліцы Пушкіна да вуліцы Гагарына. Праходзіць па тэрыторыі Цэнтральнага раёна горада.
Гісторыя і этымалогія назвы
З'яўляецца адной з найстарэйшых вуліц горада. Пасля будаўніцтва на рагу з Румянцаўскай вуліцай (цяпер Савецкая) Траецкай царквы вуліца была названа Траецкай. Цяпер на месцы Траецкай царквы размешчана гасцініца «Сож».
У дарэвалюцыйны час на вуліцы знаходзілася адна з лепшых аптэк горада - аптэка Эфрота (размяшчалася на месцы сучаснага будынка гарвыканкама).
Перайменаванне Траецкай вуліцы ў Сялянскую адбылося ў 1927 годзе і азначала пачатак суцэльнай калектывізацыі.
Кумары (багіня)
Кумары (невар.: कुमारी, літаральна «нявінніца») — жывое ўвасабленне багіні Лакшмі або Дургі, культ якой практыкуецца ў даліне Катманду. З'яўляецца нявіннай дзяўчынкай з джаці Шак'я, якая абіраецца ў юным узросце і ўшаноўваецца вернікамі. Лічыцца, што пасля першай менструацыі дух багіні пакідае дзяўчынку, замест яе абіраецца новая.
Гісторыя
Культ шанавання Кумары існуе ў некалькіх гарадах даліны Катманду. Усяго іх налічваецца каля 10. Аднак найбольш вядома шанаванне «каралеўскай» Кумары ў сталіцы Непала. Згодна легендам, традыцыя ўзнікла ў пачатку XVII ст., калі Трайлок'я, раджа Бхактапура, быццам бы наведваўся Таледжу, рэінкарнацыяй Лакшмі. У Катманду культ Кумары ўвёў раджа Джая Пракаш (1736 — 1746, 1750 — 1769 гг.). Існуе меркаванне, што шанаванне нявінніц існавала ў Непале здаўна. Пазней яно было аб'яднана з культам нявіннай Дургі, святы ў гонар якой вядомы ў даліне Катманду з XIII ст.
Шанаванне
Выбар прэтэндэнтак адбываецца па розных правілах. «Каралеўскую» Кумары ў Катманду выбірае камісія, у якую ўваходзяць будысцкія святары з джаці (племені) Баджрачар’я, індуісцкія святары і каралеўскі астролаг. Яны даследуюць здароўе, цела, скуру, похву і зубы. Прэтэндэнткай становіцца дзяўчынка да 3 гадоў з будысцкай джаці Шак'я. Яна не павінна баяцца крыві і людзей ў масках. Таму ёй дэманструюць забойства буйвалаў і танец людзей у масках на іх крыві. Калі дзяўчынка праяўляе мужнасць, яна праходзіць пэўныя рытуалы ачышчэння і абвяшчаецца жывой багіняй.
Кумары жыве ў асобным палацы Кумары Гар, дзе пра яе клапаціцца сям'я наглядчыкаў. Чальцы яе асабістай сям'і не маюць права наведвання і бачаць яе толькі падчас пакідання Кумары Гар, прыкладна 13 разоў на год. Наглядчыкі клапацяцца пра нязменны спакой падапечнай, паколькі яе гнеў можа прадвяшчаць непрыемнасці. У нашы дні дзяўчынка мае права на хатнюю адукацыю і карыстанне інтэрнэт.
Лічыцца, што нават погляд багіні гарантуе дапамогу, таму каля яе вокнаў заўсёды збіраецца натоўп. Афіцыйныя асобы, а таксама выбраныя наведвальнікі могуць прымацца жывой багіняй у Кумары Гар, дзе ў абмен на ахвярапрынашэнне маюць права пацалаваць яе чырвоную панчоху. Мяркуецца, што прыём у Кумары вызваляе ад непрыемнасцей і хвароб крыві. Пажадана, каб падчас наведвання яна заставалася маўклівай. Вераць, што ее плач або гучны смех прадвяшчаюць сур'ёзную хваробу або смерць, праціранне вачэй — хуткую смерць, дрыжыкі — турму, пераборлівасць у паднашэннях — фінансавыя страты. Кумары пакідае свой палац толькі падчас святаў шанавання пуджа. Пры гэтым яе ногі не могуць дакранацца зямлі, таму яе нясуць на руках або выкарыстоўваюць залатыя насілкі.
Кумары не павінна губляць сваю кроў. Таму раненні ці менструацыя разглядаюцца як згуба святасці. У такім разве абіраюць новую жывую багіню.
Крытыка
Абаронцы правоў чалавека ў Непале і за яго межамі крытыкуюць практыку шанавання Кумары за тое, што малое дзіця адлучаецца ад сям'і, мае абмежаваныя магчымасці, уласцівыя для дляцей яе ўзросту. Пасля згубы святасці яна вымушана прыстасоўвацца да звычайнага жыцця. Дзякуючы іх актыўнасці, у апошняе дзесяцігоддзе некаторыя правілы ўтрымання жывой багіні ў Кумары Гар былі зменены, у тым ліку з'явілася магчымасць атрымання хатняй адукацыі.
Якуб Шчавінскі (ваявода брэсцка-куяўскі)
Якуб Шчавінскі з Азаркова герба «Праўдзіц» (каля 1577 — 5 лютага 1637) — польскі дзяржаўны дзяч. Староста блонскі і гюбінскі, маршалак двара прымаса Лаўрэнція Гембіцкага, падкаморы лэнчыцкі (1610—1612), староста лэнчыцкі (1612—1626), ваявода брэсцка-куяўскі (1620—1637). Маршалак ардынарных сеймаў (1616, 1620).
Біяграфія
Сын Шымана з Азаркова Шчавінскага (пам. 1590), кашталяна інаўлодзкага. Вучыўся ў Кракаўскай акадэміі ў 1593 годзе, а таксама за мяжой.
Пасол Лэнчыцкага ваяводства на сеймы 1611 і 1613 гадоў. Маршалак ардынарных сеймаў у 1616, 1620 гадах.
Быў электарам караля Уладзіслава IV Вазы ад Брэсцка-Куяўскага ваяводства ў 1632 годзе, падпісаў яго pacta conventa.
Пахаваны ў капліцы Шчавінскіх у касцёле св. Андрэя Апостала ў Лэнчыцы, дзе ёсць надгробак ваяводы з найвялікшым у Польшчы барочным трунным партрэтам.
Беларускія выданні, напрыклад «Асветнікі і мысліцелі Беларусі», адзначаюць красамоўства Шчавінскага і, апроч прамоў на сеймах, прыпісваюць яму аўтарства «Прамовы на пахаванне Андрэя Баболі» (Вільня, 1629). Гэтыя звесткі перанесены са слоўніка Бракгаўза і Ефрона ў 86 тамах, дзе годам смерці пададзены 1673, магчыма, проста паблытаны парадак лічбаў або складальнікі мелі на ўвазе месіянера Андрэя Баболю (1591—1657), у «Асветніках і мысліцелях Беларусі» пададзены 1671 год. Аднак, аўтарства «Прамовы» належыць Якубу Сабескаму і напісана яна на пахаванне вялікага падкаморага кароннага Андрэя Баболі (1540—1616).
Сям’я
Жанаты быў, паводле адных звестак, з Ганнай з Карнкоўскіх, паводле другіх — з Сафіяй з Сакалоўскіх. Магчыма, гэта два шлюбы. Меў сыноў:
NGC 3907B
NGC 3907B (іншыя абазначэнні — UGC 6793, MCG 0-30-26, IRAS11468-0048, ZWG 12.92, KCPG 304A, PGC 36928) — спіральная галактыка (Sb) у сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога і быў дададзены пазней.
Дэльта-функцыя
Дэ́льта-фу́нкцыя, ці '''
δ
-фу́нкцыя,
-фу́нкцыя Дзіра́ка''' — абагульненая функцыя, якая выкарыстоўваецца ў матэматычнай фізіцы пры рашэнні задач, у якія ўваходзяць засяроджаныя велічыні (маса, зарад, нагрузка і інш.). Абазначаецца
δ(x)
Дэльта-функцыю можна вызначыць як шчыльнасць размеркавання масы, калі ў пункце