cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Італьянізацыя
Істрыя і Джульянская Марка
У школах былі пастаўлены італьянскія настаўнікі, выкарыстанне славенскай і харвацкай моў забароненае ў адміністрацыі (1923) і судах (1925). У 1923 у кантэксце школьнай рэформы, падрыхтаванай фашысцкім міністрам Джавані Джэнціле, было скасавана навучанне на іншых мовах, акрамя італьянскай. Хаця ў Шушневіцы было дазволена карыстацца істрарумынскай мовай.
У 1926 на падставе «вяртання прозвішчаў да першапачатковай італьянскай формы» ўрад правёў італьянізацыю нямецкіх, славенскі і харвацкіх прозвішчаў. Толькі ў Трыесцкай правінцыі былі зменены 3000 прозвішчаў, што закранула 60 000 чалавек. Таксама былі італьянізаваны імёны.
Славенскія і харвацкія таварыствы, спартыўныя і культурныя аб'яднанні былі вымушаны спыніць дзейнасць паводле рашэнняў правінцыйных адміністрацый ад 12 чэрвеня 1927. Паводле асобнага загада прэфекта Трыеста 19 лістапада 1928 было распушчана палітычнае аб'яднанне Edinost. Славенскія і харвацкія фінансавыя кааператывы ў Істрыі, першапачаткова далучаныя да ашчадных банкаў Пулы ці Трыеста, паступова таксама былі ліквідаваны.
У 1927 паўстала славенская антыфашысцкая арганізацыя TIGR. Яна каардынавала славенскі супраціўленне фашысцкай Італіі да раззбраення фашысцкай сакрэтнай паліцыяй у 1941. Пасля гэтага частка членаў ТЫГРа далучылася да партызанаў.
Паўднёвы Ціроль
У 1919, у час анексіі, паўднёвая частка была населена амаль 90 % нямецкамоўнай. У кастрычніку 1923 італьянская мова была ўведзена як абавязковая (але не адзіная) для выкарыстання на ўсіх узроўнях федэральнай, правінцыйнай і мясцовай адміністрацый. Пастановамі фашысцкіх уладаў усе віды знакаў і грамадскіх абвестак павінны былі абвяшчацца толькі па-італьянску. Карты, паштоўкі і іншыя графічныя матэрыялы павінны былі адлюстроўваць італьянскія варыянты назваў. У верасні 1925 італьянская мова стала адзінай дазволенай у судах. Нямецкамоўная меншасць тады заснавала падпольныя «» дзеля навучання дзетак. Урад стварыў спрыяльныя ўмовы дзеля перасялення італьянцаў у паўднёвы Ціроль.
Пэўныя фактары абмежавалі эфект палітыкі італьянізацыі, у прыватнасці неспрыяльная прырода края (цяжкадасяжныя горы і даліны), складанасць адаптацыі для італьянцаў да абсалютна іншага асяроддзя і, пазней, саюз паміж Германіяй і Італіяй. Паводле 1939 года Адольф Гітлер і Беніта Мусаліні вызначылі статус нямецкага народа края. Яны павінны былі выбраць ці эміграцыю ў Германію, ці застацца ў Італіі і стаць цалкам італьянізаванымі. Але з-за пачатку Другой сусветнай вайны гэта пагадненне не прымянялася, і большасць этнічных немцаў засталіся ці вярнуліся пад канец вайны.
У XXI стагоддзі, амаль праз 100 гадоў пасля анексіі Паўднёвага Ціролю Італіяй, 64 % жыхароў края па-ранейшаму карыстаюцца нямецкай мовай як роднай.
Другая сусветная вайна
Падчас Другой сусветнай вайны Італія амаль цалкам акупавала Далмацыю, і італьянскі ўрад прыкладаў пераканаўчыя намаганні па яе італьянізацыі. Акупацыйныя войскі былі абвінавачваны ў здзяйсненні ваенных злачынстваў дзеля трансфармацыі акупаваных тэрыторый у этнічныя італьянскія.
Італьянскі ўрад карыстаўся канцэнтрацыйнымі лагерамі для славянскіх грамадзян, напрыклад Раб і адным з астравоў Молат. Пасля вайны ацалелыя вязні не атрымалі ад Італіі ніякіх кампенсацый.
Марыа Раата быў камандзірам 2-й італьянскай арміі ў Югаславіі. Каб здушыць супраціўленне славенскіх партызанаў, ён абраў тактыку «, узяцця закладнікаў, рэпрэсій, інтэрнаванняў і спальвання хат і вёсак». Пасля вайны югаслаўкі ўрад намагаўся яго экстрадыцыі з Іспаніі, аднак ён быў абаронены Франсіска Франка. выдаў загад дзеля выканання дырэктывы, атрыманай ад Мусаліні ў чэрвені 1942: «Я б не быў супраць, каб усе (sic) славенцы былі пазбаўлены волі і замененыя на італьянцаў. Інакш кажучы, неабходна прыняць меры, каб гарантаваць супадзенне нашых палітычных і этнічных межаў».
Вольна
Во́льна (, Вольно) — аграгарадок у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Вольнаўскага сельсавета. Размешчана за 27 км на паўднёвы ўсход ад Баранавічаў, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы на лініі Баранавічы — Мінск, на аўтамабільнай дарозе Сталовічы — Мір.
Цэнтр эксперыментальнай базы «Вольна — Чэрніхава».
Гісторыя
У пісьмовых крыніцах вядома як сяло Вольнае з сярэдзіны XVI стагоддзя. У 1567 годзе маёнтак Вольна — шляхецкая ўласнасць Ю. А. Хадкевіча, які выстаўляў у войска 4 коннікі. У 1571 годзе маёнтак, уласнасць Соф’і Слуцкай, а пасля Астафея Валовіча.
У 1632 годзе ўладальнікі Вольна, новагародскі стольнік Крыштаф Каменскі і яго жонка Алена Друцкая-Горская, фундавалі ў вёсцы царква і манастыр базыльян.
У 1768 годзе базыльяне пабудавалі царкву Святой Тройцы. Пры базыльянскім манастыры існавала школа, у якой вучыўся мастацтвазнавец, архітэктар і скульптар Рафал Слізень.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, сяло Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.
У 1886 годзе дзейнічалі праваслаўная царква, народнае вучылішча (адкрыта ў 1863 годзе), побач з сялом — вінакурны завод і млын. У 1890 годзе адкрыта царкоўна-прыходская школа. У 1897 годзе працавалі народнае вучылішча, царква, хлебазапасны магазін, кузня, піцейны дом, існаваў помнік у гонар вызвалення сялян ад прыгоннай залежнасці.
У 1900 годзе ў народным вучылішчы займаліся 100 хлопчыкаў (настаўніца Г. Тарановіч). З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, вёска Чэрніхаўскай гміны Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства. Побач з вёскай размяшчаўся аднайменны фальварак.
З 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета Гарадзішчанскага раёна, з 25 снежня 1962 года Баранавіцкага раёна Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей.
У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінуў 21 аднавясковец.
Інфраструктура
У аграгарадку знаходзіцца выканкам сельсавета, будынак эксперыментальнай базы, працавалі рамонтна-механічныя майстэрні, ветэрынарны ўчастак, спіртзавод, Дом быту, сярэдняя школа (у 1995 годзе адкрыты краязнаўчы музей), клуб, бібліятэка, амбулаторыя, аптэка, аддзяленне сувязі, ашчадны банк, аўтаматычная тэлефонная станцыя, дзіцячыя яслі-сад, сталовая, 4 магазіны.
Яўстах Дашкевіч
Яўста́х Дашке́віч герба Ляліва (1455 — 1535, Оўруч) — гетман казакоў запарожскіх, староста канеўскі, крычаўскі і чаркаскі.
Біяграфія
Яўстах Дашкевіч паходзіў з заможнага баярскага роду. У часы маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў ваявода караля і вялікага князя Аляксандра Ягелончыка разам з князем Міхалам Заслаўскім пацярпеў паражэнне пры Мсціславе. Быў абвінавачаны ў махлярстве і схаваўся ў Маскоўскім княстве. У 1505 годзе вярнуўся ў Літву і даказаў сваю невінаватасць на сойме літоўскім у Берасці.
У час маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў, у чэрвені 1513 года, разам з кіеўскім ваяводам Юрыем Радзівілам, спустошыў Севершчыну і знішчыў 6-тысячнае маскоўскае войска. У 1515 годзе разам з Андрэем Неміровічам паўтарыў свой напад на землі Севершчыны. У 1518 годзе разбіў аддзелы крымскіх татараў, якія ўварваліся на Валынь. У ліпені 1521 года разам з крымскімі татарамі і ханам Мехмет І-Гірэем накіраваўся на Маскву. Пасля разгрому маскоўскіх войскаў над Акой прарваўся да сцен сталіцы Маскоўскай дзяржавы. Вялікі князь Васіль III быў вымушаны плаціць даніну. Вясной 1522 года накіраваўся з пасольствам у Крым, быў вымушаны заплаціць хану выкуп у 15000 злотых, каб стрымаць яго ад уварвання ў польска-літоўскія землі. Увесну 1523 года, скарыстаўшыся нашэсцем Нагайскай Арды на Крымскае ханства, напаў на Ачакаў і Перакоп на чале казакоў. Гэтае прывяло да помсты з боку турак і татараў, якія прыйшлі ў Рагацін, а ў наступным годзе дайшлі да Буга і Сяна.
27 студзеня 1527 года разам з вялікім гетманам літоўскім Канстанцінам Астрожскім і гетманам польным літоўскім Андрэем Неміровічам здабыў вялікую перамогу над татарамі ў бітве пры Альшаніцы. У лістападзе 1528 года атакаваў Ачакаў і Белгарад-Днястроўскі. Захапіў больш за 30 000 быдла і 500 коняў. У 1531 годзе перажыў аблогу татарамі Чаркасаў.
Падчас літоўска-маскоўскай вайны 1534—1537 гадоў, пры дапамозе татараў, спустошыў Севершчыну, вынішчыў 3000 маскоўскіх салдат і забраў вялікую колькасць жывёлы.
Ненад Адамавіч
Ненад Адамавіч (Ненад Адамовић; нар., Тапола, Сербія) — сербскі футбаліст, паўабаронца клуба «Младаст» з Лучані.
Малая Альшанка
Назву Мала́я Альша́нка маюць:
Ненад Адамавіч
Клубная кар’ера
У складзе «Дынама» адразу замацаваўся ў аснове. Звычайна выступаў на пазіцыі флангавага паўабаронцы, але нярэдка выкарыстоўваўся ў якасці цэнтральнага нападніка.
У сезоне 2014 працягваў быць трывалым іграком асновы, пры гэтым канчаткова перайшоў на пазіцыю нападніка. З 8 галамі стаў адным з найлепшых бамбардзіраў клуба ў сезоне. У сезоне 2015, пасля з'яўлення на пазіцыі нападніка Фатаса Бечырая, перайшоў на пазіцыю левага паўабаронцы.
Узімку 2016 года «Дынама» з-за скарачэння бюджэту разглядала магчымасць продажу Адамавіча, але з-за адсутнасці іншых варыянтаў працягу кар’еры паўабаронца застаўся ў клубе. У першай палове сезона 2016 згуляў за «Дынама» ў чэмпіянаце 12 матчаў і забіў 2 галы. У ліпені 2016 года кантракт з мінскім клубам па пагадненні бакоў быў разарваны.
У верасні 2016 года Адамавіч падпісаў кантракт да заканчэння сезона з ізраільскім клубам «Макабі» Петах-Тыква, улетку 2017 года пакінуў каманду. У верасні 2017 года вярнуўся ў Сербію, стаўшы іграком клуба «Чукарычкі».
У сакавіку 2018 года зноў апынуўся ў Беларусі, далучыўшыся да «Віцебска», з якім неўзабаве падпісаў кантракт. Пачынаў сезон 2018 у стартавым складзе, у маі і чэрвені з’яўляўся на полі нерэгулярна, а з ліпеня зноў стаў трывалым іграком стартавага складу.
У студзені 2019 года адправіўся на прагляд у казахстанскі клуб «Жэтысу» і ў выніку падпісаў з ім кантракт. У лютым 2021 года перайшоў у «Тараз», дзе гуляў да канца сезона 2021.
У маі 2022 года падпісаў кантракт з гродзенскім «Нёманам» да канца сезона. У снежні 2022 года стала вядома, што Адамавіч па заканчэнні кантракта пакідае «Нёман» і далучыцца да сербскай «Младасці».
Міжнародная кар’ера
Падчас выступаў за «Партызан» выклікаўся ў юнацкія зборныя Сербіі.
Сары Каранавіч Каранаў
Сары Каранавіч Каранаў (1909—1988) — савецкі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч, урач-афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, акадэмік АН Туркменскай ССР.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1909 годзе ў сяле. Член КПСС.
З 1936 года — на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1936—1970 гг. — ардынатар, малодшы навуковы супрацоўнік Туркменскага навукова-даследчага трахаматознага інстытута, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, аспірант, загадчык кафедры, выканаўца абавязкаў дырэктара, намеснік дырэктара па навуковай рабоце Туркменскага навукова-даследчага трахаматознага інстытута.
Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Туркменскай ССР.
Памёр у Ашхабадзе ў 1988 годзе.
Ліст да Каласянаў Святога Апостала Паўла
Ліст да Калася́наў Свято́га Апо́стала Па́ўла, Ліст да Кало́сцаў , Пасла́ньне да Калася́наў  — адзін з лістоў апостала Паўла, які ўвайшоў у спіс кніг Новага Запавета. Змяшчаецца пасля ліста Філіпянам і перад першым лістом Фесаланікійцам.
Аўтар
Ліст напісаны ў суаўтарстве з вучням апостала Цімафеем, аднак Павел звяртаецца да чытачоў часцей асабіста ад сябе.
Адрасат
Царква ў Калосах была адной з тых, якую Павел асабіста не засноўваў і якую ён ніколі не наведваў. Ён прылічае каласян і лаадыкійцаў да тых, чыё аблічча ён не бачыў ў плоці. Але, па-за ўсякім сумневам, гэтая царква была створана па яго ўказанні. На працягу трох гадоў, якія Павел пражыў у Эфесе, Евангелле распаўсюджвалася ва ўсю правінцыю Азія. Усе яе жыхары чулі пропаведзь пра Бога. Калосы знаходзіліся на адлегласці 150 км ад Эфеса і, несумнеўна, гэтая царква была створана падчас той двухгадовай кампаніі. Невядома дакладна, хто яе заснаваў, хутчэй за ўсё гэта быў Эпафрас, які ахарактарызаваны ў лісце як супрацоўнік Паўла. Калі Эпафрас і не быў заснавальнікам царквы ў Калосах, ён, несумнеўна, быў святаром у гэтай вобласці.
Мэта напісання ліста
Павел даведаўся ад Эпафраса, што ў Калосах з’явіліся людзі, які пачалі распаўсюджваць у царкве вучэнне, у якім ідэі Евангелля суадносіліся з законніцтвам з аднаго боку, а з другога боку — з уласнымі гнастычнымі меркаваннямі. Магчыма, яны лічылі неабходным разам з Хрыстом ушаноўваць нейкія духоўныя ерархіі — Троны, Валадарства, Пачаткі і Ўлады, ці адносілі Хрыста да адной з гэтых істот. Павел быў вельмі заклапочаны гэтымі абставінамі, і, ведаючы, што царква ў Калосах прыслухаецца да голаса апостала, накіраваў вернікам ліст, каб засцерагчы іх ад небяспекі ілжэвучэння.
Асаблівасці ліста
Ліст моцна нагадвае той, што накіраваны Эфесянам. Таксама ліст утрымлівае шэраг слоў, якія не нідзе больш у Новым Запавеце не сустракаюцца. Таксама ліст адрозніваецца па стылю, мове і думцы ад больш ранніх твораў Паўла. Таму шэраг сучасных даследчыкаў лічаць ліст Каласянам узорам, па якому быў напісаны ліст Эфесянам.
Змест ліста
Галоўнай мэтай ліста з’яўляецца аправяржэнне «каласянскай ерасі». З самага пачатку апостал пераконвае вернікаў у перавазе Хрыста над духоўнымі істотамі. Гэтаму прысвечаны велічны гімн. Хрыстос не адносіцца да істот, якія былі створаны. Ен існаваў з самага Пачатку, Ён удзельнічаў у тварэнні ўсяго, што ёсць у свеце: нябеснага і зямнога, духоўнага і матэрыяльнага. Свет існуе дзякуючы Яму і для Яго. Хрыстос прымірыў мяцежны свет з Богам. Таму былыя язычнікі увайшлі ў лік Царквы, святога Божага народа. У свеце Яго Уваскрасення знішчаюцца ўсе перашкоды, якія дзеляць людзей, сыходзяць усе рытуальныя забароны, якія былі як у Законе Майсея, так і язычніцкім свеце. Неразумна ўшаноўваць тварэнне замест Творцы. Пачаткі і Ўлады не толькі меншыя за Хрыста, але і апанаваныя Ім. Усе сілы, якія трымалі людзей у страхе, знішчаны Хрыстом падчас смерці на крыжы. Апостал нагадвае слухачам пра свае нястачы і турэмнае зняволянне, называючы яго духоўнай барацьбой за вернікаў. І, як Бог падняў з мёртвых Хрыста, так разам з Хрыстом Бог падымае з мёртвых з-за грахоў усіх вернікаў. Таму былыя грэшнікі павінны жыць новым жыццём.
Месца і час напісання ліста
Ліст напісаны ў зняволенні, але вызначыць дакладна час і месца напісання цяжка. Магчыма, гэта Кесарыя ці Рым, а час напісання — 60-63 гг. н.э.
Кароткі план ліста
Ліст склалаецца з 4 раздзелаў. Можна выдзяліць тры часткі: вучэнне пра сутнасць Хрыста, аблічэнне ілжэвучэнняў і маральныя настаўленні. Ліст пачынаецца з малітвы за адрасатаў і з закліку ўзнесці пашану Айцу за дараванне свабоды ад улады цемры. Далей ідзе гімн Хрысту. Потым Павел распявядае пра сваё служэнне і раіць Каласянам жыць у яднанні з Хрыстом, праявіць цвярдыню і непахіснасць у веры, не паддавацца прыцягальным ілжэвучэнням. Далей Павел падвяргае разбуральнай крытыцы ілжэнастаўнікаў. У трэцяй частцы ліста апостал дае парады, настаўленні і заклікі, вельмі падобныя на тыя, якія даваў у лісце да Эфесянаў. Ліст канчаецца прывітаннямі і пажаданнямі.
Старадаўнія каментары на ліст да Каласянаў
Самыя старадаўнія тлумачэнні на ліст Каласянам - гутаркі Яна Златавуста, тлумачэнні Феадарыта, Феафілакта, тлумачэнні Экуменія, Амвросіяста і інш. З праваслаўных каментароў найболей вядомымі з’яўляюцца працы біскупа Феафана (тлумачэнне лістоў Апостала Паўла да Каласян і да Філімона) і Н. Мухіна «Лісты Апостала Паўла да Каласянаў». З пратэстанцкіх выданняў — Мэйера «Лісты з палону», П. Эвальда «Лісты Паўла да Эфесянаў, Каласянаў і Філімону», Дыбеліуса «Лісты Апостала Паўла да Эфесянаў, Каласянаў і Філімона» і іншыя.
Малая Каменка
Назву Мала́я Ка́менка маюць:
Пагранічнік (Паўладарская вобласць)
Пагранічнік — сяло ў Паўладарскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Аксу. Адміністрацыйны цэнтр Пагранічнай сельскай акругі. Код КАТА — 551665100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1170 чалавек (576 мужчын і 594 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 994 чалавекі (490 мужчын і 504 жанчыны).
Малая Падзер
Назву Мала́я Падзе́р маюць:
NGC 3707
NGC 3707 (іншыя абазначэнні — NPM1G -11.0301, PGC 35446) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Стшэгам
Стшэгам (Strzegom, Striegau — Штрыгау) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, размешчаны за 410 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 60 км на захад ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Свідніцкага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Стшэгам. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 20,49 км². Насельніцтва 16,2 тыс. чалавек.
Прысёла
Прысёла, канал Прысёла — рака ў Драгічынскім і Кобрынскім раёнах Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Мухавец.
Даўжыня 25 км. Пачынаецца за 4 км на паўночны захад ад вёскі Корсунь Драгічынскага раёна, вусце за 3 км на захад ад вёскі Падзяменне Кобрынскага раёна. Рэчышча каналізаванае. Асноўны прыток — рака Млынок (справа).
Усць-Лабінск
Усць-Лабінск (Усть-Лабинск) — горад (з 1958 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Усць-Лабінскага раёна Краснадарскага края. Насельніцтва 42,9 тыс. чалавек (2005). Крэпасць Аляксандраўская заснавана ў 1778 годзе; станіца Усць-Лабінская пры крэпасці заснавана ў 1794 годзе. Горад размешчаны на правым беразе ракі Кубань у сутоцы з ракой Лаба, за 62 км ад Краснадара.
Эканоміка
Харчовая прамысловасць: цукровы і масласыраробчы заводы, мясны і эфірамаслічны камбінаты, элеватар. З іншых прадпрыемстваў — дзве цагельні. Чыгуначная станцыя.
Сусветная выстаўка (2010)
Expo 2010, афіцыйна: Expo 2010 Shanghai China (кіт.: 中国2010年上海世界博览会; pinyin: Zhōngguó 2010 Nián Shànghǎi Shìjìe Bólǎnhuì) — сусветная выстаўка, якая праходзіла ў Шанхаі (КНР) з 1 мая па 31 кастрычніка 2010. Асноўная тэма выстаўкі — «Лепшы горад, лепшае жыццё» падкрэслівае новы амбіцыйны статус Шанхая як «новага вялікага сусветнага горада». Expo 2010 — самая вялікая (5,2 км² экспазіцый, 192 краіны-ўдзельніцы) і дарагая (4 млрд долараў) сусветная выстаўка ў гісторыі.
Цырымонія адкрыцця
На цырымоніі адкрыцця 1 мая выступілі Джэкі Чан, Андрэа Бачэлі і інш.
Беларусь на Expo 2010
Беларусь аб'явіла аб намеры прыняць удзел у шанхайскай выстаўцы ў 2006 і падпісала адпаведнае пагадненне ў 2008. За ўдзел у выстаўцы адказвае Урад Беларусі, нацыянальным выставачным аператарам прызначана Беларуская гандлёва-прамысловая палата. Краіна ўдзельнічае асобным павільёнам, які размясціўся ў прэстыжнай зоне С, у якой экспануецца большасць краін-удзельніц, у т.л. ўсе еўрапейцы.
Тэма беларускага павільёна — комплексная: культурная разнастайнасць у горадзе, матэрыяльны дабрабыт у горадзе, навукова-тэхнічныя інавацыі ў горадзе, паляпшэнне ўмоў жыцця, урбанізацыя. Павільён павінен выявіць гісторыка-культурную спадчыну беларускіх гарадоў на прыкладзе Мінска, які цалкам адрадзіўся пасля Другой сусветнай вайны, а таксама пазнаёміць наведвальнікаў з беларускай прыродай ва ўзаемадзеянні з гарадскім і сельскім асяроддзем і нацыянальным патэнцыялам у галіне экатурызму.
Дэвізам беларускай экспазіцыі стане «Горад-клад». Клад, па задумцы Урада і БелТПП, абазначае скарбніцу нацыянальных культурных каштоўнасцей, дасягненняў навукі, творчасці і вытворчасці. 13 галаграм у беларускім павільёне будуць імітаваць рэдкія экспанаты з Нацыянальнага музея.
Нацыянальны дзень Беларусі на Expo 2010 — 11 кастрычніка.
Перашчэпінскі скарб
Перашчэпінскі скарб, Малаперашчэпінскі скарб — найбагацейшы скарб знойдзены ва Усходняй Еўропе. Комплекс залатых і срэбных рэчаў (75 кг; зброя, упрыгажэнні, посуд, манета 4-8 ст. ст.), знойдзены ў 1912 годзе каля сяла (Палтаўская вобласць, Новасанжарскі раён). Рэшткі памінальнага комплексу, якія звязваюць з булгарскім ханам Кубратам.
Жэром Баатэнг
Жэром Баатэнг (Jérôme Boateng; нар., Берлін, ФРГ) — нямецкі футбаліст ганскага паходжання, абаронца французскага клуба «Ліён». Ігрок нацыянальнай зборнай Германіі (2009—2018). Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2010 года і чэмпіён свету 2014 года.
Клубная кар’ера
Баатэнг з’яўляецца цэнтральным абаронцам, валодае магутным целаскладам і высокім ростам, што дазваляе яму вельмі добра гуляць «на другім паверсе». Ён пачаў сваю кар’еру ў моладзевай камандзе «Тэніс Барусія», пазней выступаў за «Герту» і «Гамбург». У сезоне 2010/11 гуляў за англійскі «Манчэстэр Сіці», а ў ліпені 2011 года перайшоў у мюнхенскую «Баварыю» за 10,5 млн еўра. Выступаў за мюнхенскі клуб на працягу дзесяці гадоў. У красавіку 2021 года было абвешчана, што Баатэнг пакіне «Баварыю» па заканчэнні сезона ў якасці свабоднага агента.
У верасні 2021 года далучыўся да французскага «Ліёна», падпісаўшы двухгадовы кантракт.
Міжнародная кар’ера
У зборнай Германіі дэбютаваў 10 кастрычніка 2009 года ў матчы супраць Расіі ў Маскве, аднак быў выдалены ў дэбютным матчы.
Дасягненні
«Манчэстэр Сіці»:
«Баварыя»:
Германія:
Францішак Ксаверый Сапега
Біяграфія
З кодзенскай лініі магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Ігнацыя і Ганны з Красіцкіх. Меў братоў Юзафа і Каятана Міхала.
У 1750-я навучаўся ў Варшаве, па чым распачаў ваенную кар'еру. У 1763 атрымаў званне паручніка пяцігорскай харугві, а ў 1768 — яе палкоўніка.
Дзякуючы пратэкцыі Казіміра Нестара Сапегі атрымаў пасаду ваяводы смаленскага. Непрыхільна паставіўся да Канстытуцыі 3 мая.
Упершыню ажаніўся з Тэрэзай Суфчынскай (шлюб у 1768, роспуст да 1796), з якой меў сыноў Януша Аляксандра, Мікалая, Паўла і Аляксандра, а таксама дачок Тэклю, Ганну Агнешку і Барбару. Другі раз пабраўся шлюбам з Касільдай Залескай (у 1796). Пахавалі Францішка Ксаверыя Сапегу ў Базаліі.
Ала Мікалаеўна Сабалеўская
Біяграфія
Нарадзілася ў Клецкім раёне Мінскай вобласці. Пасля заканчэння з адзнакай Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава засталася там на пасадзе выкладчыка. Спецыялізуецца ў бухгалтарскім уліку, аналізе і аўдыце.
Навуковая дзейнасць
У 1999 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю «Улік выдаткаў і ўнутрыгаспадарчых разлікаў на прадпрыемствах АПК ва ўмовах іх рэфармавання».
З’яўляецца аўтарам і суаўтарам шматлікіх навучальных дапаможнікаў.
Рыленкі (мемарыяльны комплекс)
Мемарыяльны комплекс у Рыленках Дубровенскага раёна, Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на 467-м кіламетры аўтамагістралі Масква — Брэст, за 1 км на поўнач ад вёскі.
Гісторыя
Узведзены на брацкіх могілках, дзе пахаваны 35 тыс. воінаў 30-й гвардзейскай стралковай дывізіі 10-й гвардзейскай арміі Заходняга фронту, 84-й гвардзейскай і 331-й стралковых дывізій 31-й арміі 3-га Беларускага фронту, якія загінулі ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў.
Мемарыяльны комплекс адкрыты 3 ліпеня 1973 года. Скульптар М. Рыжанкоў, архітэктар М. Ткачук.
Апісанне
Займае вялікую плошчу і размешчаны перпендыкулярна да транспартнай магістралі. Уяўляе сабой прасторавую архітэктурна-скульптурную кампазіцыю з развітым сіметрычна-восевым планіровачным вырашэннем. Уваход у мемарыял утвораны 2 рознымі па велічыні апорнымі сценкамі, якія нясуць манументальны рэльефны фрыз з выявай суровых і мужных твараў савецкіх воінаў. На сценках бронзавымі літарамі надпіс: ''«Тут 10 тысяч гераічна загінуўшых савецкіх салдат. Чэрвень 1944 г.»''.
Уздоўж дарогі, якая вядзе да могілак, пастаўлены 4 бетонныя стэлы з урэзанымі ў іх сілумінавымі рэльефамі, якія адлюстроўваюць подзвігі герояў, што былі здзейснены на гэтай зямлі. Першая кампазіцыя прысвечана подзвігу Героя Савецкага Саюза Ю. Смірнова, другая — А. М. Васільеву, што паўтарыў подзвіг А. М. Матросава, трэцяя — подзвігу Героя Савецкага Саюза Г. А. Нікандравай, якая падняла байцоў у атаку.
Пра мужнасць лётчыкаў авіяпалка «Нармандыя — Нёман» С. Астахава і Бруна дэ Фальтана, што загінулі ў адным самалёце, расказвае чацвёртая экспазіцыя.
Брацкія могілкі вырашаны ў выглядзе прамавугольных тэрас. На верхняй — маляўнічая група бяроз і ёлак, абнесеная з 3 бакоў брустверам. Па перыметры тэрас раўнамерна ўстаноўлены 170 надмагільных пліт з імёнамі загінуўшых воінаў. Завяршаецца комплекс плітой-маналітам з надпісам «Подзвігі вашы неўміручыя». На пляцоўцы перад плітой — квадратная платформа, у барэльефнай зорцы — Вечны агонь.
Псуя
Псу́я (, Псуя) — аграгарадок у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці, на заходнім беразе возера Псуя, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага сельсавета.
Знаходзіцца за 45 км на паўночны ўсход ад Глыбокага, 164 км ад Віцебска, 7 км ад чыгуначнай станцыі Зябкі, аўтамабільнай дарогай злучана з шашой Глыбокае — Полацк.
Вялікае Княства Літоўскае
У «Полацкай рэвізіі» 1552 года паведамляецца, што Баркулаб Іванавіч Корсак, нашчадак роду Корсакаў, меў 3 «дымы», людзі з якіх працавалі ў двары па 3 дні на тыдзень. Вольных людзей налічвалася 12 «дымоў», з якіх сяляне «з усякага збожжа» чацвёртую частку здавалі ўладальніку. Адзначана, што была царква Святой Тройцы, раней пабудаваная Корсакамі. У 1620 годзе Псуя была падзелена на 3 часткі паміж братамі Пятром, Сцяпанам і Іосіфам Корсакамі. У 1623 годзе Іосіф Корсак сваю частку зямель з цэнтрам у Псуі прадаў Міхаілу Раманавічу Корсаку. Пазней ад Корсакаў Псуя перайшла да Рамуальда Падбіпенты — маршалка дзісенскага. Яго дачка Юстына выйшла замуж за Яна Дэспата-Зяновіча, нашчадкі якога гаспадарылі тут да канца XIX стагоддзя.
У складзе Расійскай імперыі
У канцы XVIII стагоддзя ў Псуі быў гаспадарскі двор, пабудаваны з дрэва, уніяцкая царква, пераробленая ў праваслаўную ў 1841 годзе. У гэтай царкве ў 1621 г. быў выраблены звон з надпісам на лацінскай мове. У 1888 годзе Псуя дзялілася на некалькі частак: мястэчка Псуя (Празароцкай воласці) — 7 дамоў, 53 жыхары, царква Святога Міхаіла; фальварак Старая Псуя — 1 дом, 18 жыхароў; фальварак Новая Псуя — 1 дом, 33 жыхары; вёска Псуя над рэчкай Ішанкай — 4 дамы, 18 жыхароў, належала Зянону Дэспат-Зяновічу. Наваколле было заселена з 6 ст. да н.э., пра што сведчаць шматлікія курганы, гарадзішча на могілках. У мінулым стагоддзі знойдзена мноства прадметаў, якімі карысталіся ў старажытнасці. Бронзавы бранзалет і жалезная сякера былі перасланы ў Адэскі музей старажытнасці. А. Сапуновым выяўлены падземны ход, абкладзены цэглай, пахаванні, абкладзеныя камянямі, на некалькіх магілках былі каменныя пліты, знойдзены крамянёвыя стрэлы, бранзалеты. У 1866 годзе адкрылася народнае вучылішча, у 1872 г. пабудавана драўляная школа, у якой навучалася каля 30 вучняў.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла у склад Савецкай Беларусі. У жніўні 1919 — ліпені 1920 года знаходзілася пад акупацыяй Польшчы.
У 1992 годзе ў вёсцы 222 двары, 524 жыхары.
Герб Аўстраліі
Герб Аўстраліі  з'яўляецца афіцыйным сімвалам краіны. Герб быў першапачаткова падараваны краіне каралём Эдуардам VII 7 мая 1908 года, а бягучая версія герба была падараваная каралём Георгам V 19 верасня 1912 года, але версія ад 1908 працягвала выкарыстоўвацца ў некаторых выпадках да 1966 года. Так, «стары» герб выкарыстоўваўся на манетах вартасцю шэсць пенсаў.
Дызайн
Герб краіны з'яўляецца сімвалам аўстралійскай дзяржавы. У верхняй палове, злева направа, прадстаўлены гербы штатаў: Новы Паўднёвы Уэльс, Вікторыя і Квінслэнд. У ніжняй частцы, злева направа: Паўднёвая Аўстралія, Заходняя Аўстралія, і Тасманія. Над шчытом размешчана 7-гранная «Зорка Садружнасці» або Зорка Федэрацыі над блакітным і залатым вянкамі, утварачюы герб краіны. Шэсць прамянёў зоркі ўяўляюць сабой 6 штатаў, а сёмы ўяўляе сабой сукупнасць тэрыторый і Аўстраліі.
Кенгуру і Эму, якія падтрымліваюць шчыт, з'яўляюцца неафіцыйнай эмблемай нацыі. Яны з'яўляюцца прадстаўнікамі аўстралійскай фауны, якія сустракаецца толькі на гэтым кантыненце. Часта сцвярджаецца, гэтыя жывёлы былі выбраны таму, што гэтыя жывёла не могуць рухацца назад, толькі наперад - і гэта ёсць прагрэс. На самай справе абодва жывёл могуць рухацца назад, але рэдка гэта робяць. На заднім плане вянок, афіцыйная нацыянальная кветкавая эмблема, хоць прадстаўленне выгляду не батанічна дакладна. У ніжняй частцы герба намаляваны скрутак, які змяшчае імя нацыі. На вянку з плота, выдзелена частка афіцыйнага дызайну, намаляванага на Каралеўскім ордэне, які з'яўляецца часткай гербавага дызайну.
У верхняй частцы герба размешчана сяміканцовая зорка. Яна сімвалізуе саюз паміж шасцю штатамі Аўстраліі і Аўстралійскай сталічнай тэрыторыяй.
Коханаўскі сельсавет
Ко́ханаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — гарадскі пасёлак Коханава.
Герб Аўстраліі
Дызайн
Шчыт падзелены на 6 частак, кожная з якіх заключае ў сабе эмблему адпаведнага штата:
Коханаўскі сельсавет
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Коханаўскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Коханава. 24 верасня 1926 года скасаваны ў сувязі з утварэннем Коханаўскага местачковага савета.
Герб Аўстраліі
Дызайн
Жывёлы - шчытатрымальнікі стаяць у перапляценні галін залатой акацыі (яе называюць таксама мімозай).
Коханаўскі сельсавет
Гісторыя
15 кастрычніка 1960 года да Коханаўскага пассавета далучана частка скасаванага Пярэвалачненскага сельсавета (10 населеных пунктаў: Астрашапкі, Байкал, Балашова, Вялікая Пярэвалачня, Забайкал, Кучына, Малая Пярэвалачня, Малое Гальцэва, Марцюхова, Чырвоны і 4 чыгуначныя будкі), таксама ў адміністрацыйнае падпарадкаванне пассавета з Жукнеўскага сельсавета перададзена вёска Кувечына. 29 снежня 1961 года ў склад Жукнеўскага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (Вялікае Галошава, Заазер’е і Кувечына). 12 лютага 1965 года да пассавета далучана частка Сальніцкага сельсавета (9 населеных пунктаў: Белаброддзе, Замошша, Кісялі, Круханавічы, Нагаўкі, Рамашкава, Сальнікі, Старынкі і Уладыкі), 8 красавіка 2004 года — частка скасаванага Жукнеўскага сельсавета (10 населеных пунктаў: Барашы, Дуброўскія, Замосце, Любатынь, Новае Рцішчава, Рэчкі, Сіманава, Старое Рцішчава, Хаценічы і Чотава). 29 сакавіка 2013 года скасавана сяло Пярэвалачня.
20 чэрвеня 2013 года Коханаўскі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет. 28 снежня 2022 года скасавана вёска Кучына.
Насельніцтва
Насельніцтва пассавета паводле перапісу 2009 года (без Коханава) — 2322 чалавекі, з іх 91,3 % — беларусы, 6,7 % — рускія, 1,4 % — украінцы.
Вайна віскі
Востраў
Востраў Ганса (Tartupaluk; Hans Ø; Hans Island) — невялікі незаселены востраў у цэнтры праліва Кенэдзі, часткі праліва Нэрса (Паўночны Ледавіты акіян). Даўжыня вострава — 1290 метраў, шырыня — 1199 метраў. Плошча 1,3 км². Востраў Ганса — самы маленькі сярод трох астравоў у праліве Кенэдзі.
Востраў названы ў гонар Ганса Хендрыка — грэнландскага вандроўніка і перакладчыка, удзельніка шэрагу амерыканскіх і брытанскіх арктычных экспедыцый Ілайшы Кента Кейна, Чарльза Фрэнсіс Хола, Ісаака Ізраэля Хееса і Джорджа Нэрса (з 1853 да 1876 год).
Зараджэнне канфлікту
У 1973-м бакі ў цэлым прыйшлі да пагаднення аб межах, аднак прыналежнасць Ганса ўзгоднена не была. Прычынай гэтаму паслужыла роўная аддаленасць острава як ад берага Канады, так і ад берага Грэнландыі — 18 кіламетраў. Згодна Міжнароднаму праву, абедзве краіны маглі прэтэндаваць на яго. Рашэнне лёсу спрэчнай тэрыторыі было адкладзена на потым.
У 1983 годзе Канада выдала дазвол канадскай нафтавай кампаніі на стварэнне навуковага лагера на востраве Ганса, нібыта для даследавання ўплыву марскога лёду на свідравыя ўстаноўкі. У той жа год грэнландскі журналіст, які наведаў Ганса, сустрэўся з навукоўцам кампаніі. Яго артыкул, што з’явіўся ў грэнладская газеце Hainan, прыцягнуў увагу як дацкіх, так і канадскіх уладаў.
Візіты на востраў
Першы «захоп» вострава адбыўся ў 1984 годзе, аднак дадзеныя, хто першы ажыццявіў высадку, адрозніваюцца. Па адной з версій, дацкі міністр па справах Грэнландыі наведаў востраў і пакінуў на ім бутэльку шнапса пад знакам «Сардэчна запрашаем на дацкую зямлю!». Па іншых дадзеных, першымі сюды прыбылі канадскія вайскоўцы, пакінуўшы віскі. Так ці інакш, але з гэтага моманту зарадзіўся звычай зменных высадак на Ганса, калі раз у некалькі месяцаў адзін з бакоў прыбываў на востраў, усталёўваючы свой сцяг і пакідаючы алкаголь для апанентаў. Дацкія памежнікі пакідалі бутэльку шнапсу для канадцаў. Канадцы са свайго боку прывозілі бутэльку Canadian Club Whiskey для датчан.
У 2001 годзе Ганса наведалі Кейт Д’юінг і Крыс Харысан, супрацоўнікі, якія складалі карту паўночнай часткі вострава Элсмір. Навукоўцы прыбылі туды на верталёце.
Адносіны некалькі абвастрыліся 13 ліпеня 2005 года, калі канадскія войскі высадзіліся на востраў Ганса, узвялі інуксук (каменную скульптуру) і паднялі нацыянальны сцяг. Праз тыдзень востраў наведаў міністр абароны Канады. Данія заявіла пратэст, у якім востраў быў абвешчаны «часткай дацкай тэрыторыі», і падала скаргу на «няўзгоднены візіт канадскага міністра». На гэтым фоне датчане перакінулі ў рэгіён арктычны/акіянскі патрульны катэр HDMS «Tulugaq».
Перамоўны працэс
8 жніўня 2005 года было абвешчана, што Канада жадае пачаць перамовы. Тагачасны прэм’ер-міністр Даніі Андэрс Фог Расмусен падтрымаў ідэю, заявіўшы аб недапушчальнасці «вайны сцягоў» у сучасным свеце. 16 жніўня міністр замежных справаў Даніі абвясціў аб гатоўнасці абодвух бакоў прыступіць да перамоваў. Урад Грэнландыі падтрымаў рашэнне. У выпадку, калі ім не ўдалося б дасягнуць пагаднення, бакі дамовіліся звярнуцца ў Міжнародны суд у Гаазе. Міністр замежных спраў Канады заявіў у інтэрв’ю  аб малаверагоднасці такога зыходу і сваіх намерах выкласці гістарычную прыналежнасць Ганса Канадзе.
19 верасня міністры замежных спраў Канады і Даніі сустрэліся ў Нью-Ёрку. Пэцігру заявіў, што краіны будуць працаваць разам, «каб пакінуць гэтае пытанне ззаду», але працягваў настойваць на прыналежнасці вострава Канадзе.
У 2018 годзе бакі стварылі сумесную рабочую групу для ўрэгулявання канфлікту.
Умовы
14 чэрвеня 2022 года была падпісана дамова аб падзеле вострава. Подпіс пад ёй у Атаве паставілі міністры замежных спраў Канады і Даніі і, а таксама прэм’ер-міністр Грэнландыі. Востраў падзялілі амаль напалову па натуральнай расколіне, якая праходзіць з поўначы на поўдзень (60% дасталіся Даніі, астатнія 40% — Канадзе ). Бакамі забяспечаны пастаянны доступ і свабода перамяшчэння па ўсім востраве для інуітаў, а таксама мясцовых жыхароў Аванерсуака, Нунавута і Грэнладыі. Дазвол распаўсюджаны ў тым ліку на паляванне, рыбалку і іншыя, звязаныя з імі культурныя, традыцыйныя і гістарычныя мерапрыемствы. Данія і Канада зацвердзілі таксама марскую мяжу, працягласцю амаль у 4 тыс. км.
Матывы
Шырока распаўсюджана меркаванне, што канфлікт галоўным чынам завершаны з-за неабходнасці разведаць магчымыя рэсурсы блізу вострава. Так, напрыклад, у 2012 годзе Канада і Данія завяршылі перамовы па разведцы нафты і прамысловых правах у моры Бафіна. Аднак вобласць вакол Ганса не была закранута. Тады Канада прапанавала падзяліць востраў Ганса напалову, але датчане ідэю не падтрымалі.
Згодна з версіяй дырэктара Еўразійскага камунікацыйнага цэнтра Аляксея Пілько, востраў Ганса, нягледзячы на свае невялікія памеры, мае пэўнае стратэгічнае значэнне ў зоне, дзе могуць праходзіць крытычныя важныя арктычныя марскія шляхі. У гэтай сувязі для краін НАТА паўстала неабходнасць атрымаць альтэрнатыву, што магла быць знойдзена ў выглядзе Паўночна-заходняга праходу.
Значэнне
Завяршыўшы канфлікт, Канада і Данія фармальна ўсталявалі самую доўгую марскую мяжу ў свеце: яе працягласць склала 3882 км. Была таксама ўстаноўлена сухапутная мяжа Канады і ЕС у асобе Дацкай Грэнландыі.
Бакі падкрэслілі кантэкст, у якім адбылося ўрэгуляванне тэрытарыяльнай спрэчкі — уварванне Расіі ва Украіну.
Absolute Games
Absolute Games, скарочана AG.ru або AG — расійскі інтэрнэт-партал, вэб-сайт, прысвечаны камп’ютарным гульням і індустрыі камп’ютарных гульняў, адзін з найстарэйшых у Рунеце.
Гісторыя
Са снежня 2008 года праект перайшоў з апісання выключна ПК-эксклюзіўных камп’ютарных гульняў на мультиплатформенность, дадаўшы ў сваю базу гульні з кансоляў PlayStation 3, Xbox 360, Nintendo Wii і г. д.
Пасля змены ўладальніка і сыходу каманды прыйшоў у заняпад і з 2016 года не абнаўляўся.
Рэйтынгі
У каталогу рускамоўных гульнявых рэсурсаў Яндэкса сайт Absolute Games займае першае месца. Па рэйтынгу кампаніі Alexa Internet сайт Absolute Games займае другое месца. Падчас падвядзення вынікаў «Прэміі Рунэту — 2005» сайт Absolute Games заняў 17 месца сярод сайтаў, якія аказалі максімальнае ўплыў на развіццё Рунэту ў 2005 годзе.
Пасад (Мсціслаў)
Пасад — гістарычны раён Мсціслава ў XII—XIII стст. складаўся з некалькіх частак.
Першая (плошчай каля 5—5,5 га) размяшчалася на ўсход і паўднёвы захад ад Замкавай гары, на месцы паселішча X—XI стст., на берагавым плато, з усходу і поўчаны абмежаваным ярамі. Другая — на Падоле, уздоўж р. Віхра і ручая Здаравец (вядомы з сярэдзіны XIII ст.), які цячэ паміж Замкавай, Троіцкай і Панівойскай гарамі; плошча каля 2,5—3 га.
Даследавалі ў 1957 Л. В. Аляксееў, у 1981—1987 А. А. Трусаў, у 1987 і 2008 А. А. Мяцельскі. Найбольш магутны культурны пласт 1-й часткі пасада — да 3 м на падыходах да Замкавай гары ў раёне касцёла кармелітаў; на асобных участках — да 0,8 м (адклады эпохі Кіеўскай Русі). У ім знойдзены керамічны посуд, шкляныя бранзалеты, сланцавыя прасліцы, ключы ад замкоў, крыж-энкалпіён, бронзавы абразок. Культурны пласт 2-й часткі пасада з матэрыяламі XIII ст. прасочваецца на працягу 200—250 м уніз па р. Віхра ад Замкавай гары і каля 100 м уверх ад яе. Уздоўж ракі, за 200 м вышэй і ніжэй ад упадзення ў яе ручая Здаравец, на схіле Троіцкай і Панівойскай гор знойдзена кераміка XII—XIII стст., што сведчыць пра існаванне часткі пасада плошчай каля 2 га уздоўж Троіцкай гары. У 12—13 ст. паселішча існавала і на Панівойскай гары (плошча каля 1,5—2 га), насупраць Замкавай. Тут пад час шурфоўкі быў выяўлены культурны пласт 0,3 м, у якім была знойдзена кераміка гэтага часу і матэрыялы XVI—XVIII стст. Агульная плошча Мсціслава ў 12—13 стст. складала каля 12—15 га.
У сярэдзіна XIV ст. вакол пасада на паўднёвы захад ад Замкавай гары былі ўзведзены штучныя гліняна-драўляныя ўмацаванні ў выглядзе вала вышынёй 1,5 м і шырынёй у падэшвы 4—10 м, што ператварыла пасад у вакольны горад (пл. каля 5,5—6 га). У крыніцах XVI—XVIII стст. адзначаны як «баркан», «паркан», «астрог». Сярод вытворчых комплексаў выяўлена Мсціслаўская касцярэзная майстэрня XV—XVI стст. 3 вакольнага горада выводзілі брамы-вежы Троіцкая, Спаская, Афанасьеўская (Шляхецкая), Папоўская (Васкрасенская), Хіславіцкая (з XVII ст.). Планіровачным цэнтрам горада, акрамя замка, з’яўляўся рынак пад замкам, які пазней быў перанесены ў цэнтр вакольнага горада, дзе існаваў да канца XVIII ст. У XIV—XV стст. тэрыторыя Падола пачала пашырацца (кераміка гэтага часу сустракаецца ўздоўж ручая Здаравец і р. Віхра). Насельніцтва асвойвала схіл Пятніцкай гары з боку р. Віхра, шырынёй да 100 м ад рэчышча, паміж сучаснымі вуліцамі Пушкіна і Рэспубліканскай. Была актыўна заселена і тэрыторыя на ўсходнім схіле Троіцкай гары вышэй вусця ручая Здаравец. Агульная плошча пасада на Падоле ў гэты час дасягала не меней за 7—8 га.
Верагодна, ужо з канца XV ст. пачало засяляцца і ўзвышша на левым беразе р. Віхра насупраць горада. Пазней за межамі гарадскога вала пачалі развівацца слабоды — Яўрэйская, Казіміроўская, Пячкоўская, Здаровец-Падол; фарміраваліся Зарэчча, паселішча вакол Мсціслаўскага Тупічэўскага манастыра. Да сярэдзіны XVII ст. горад значна павялічыў свае памеры (агульная плошча складала не меней за 45—50 га); з’яўляўся буйным цэнтрам кафлярства і шкларобства.
Маліннікі
Назву Малі́ннікі маюць:
Жан Тэнглі
Жан Тэнглі (Jean Tinguely, 22 мая 1925, Фрыбур, Швейцарыя — 30 жніўня 1991, Берн, Швейцарыя) — швейцарскі скульптар, прадстаўнік кінетычнага мастацтва, натхнёнага дадаізмам. Яго фантастычныя машыны часам называюць метамеханікай.
Малыя Азяранкі
Малы́я Азяра́нкі (, Малые Озеранки) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з сярэдзіны XVIII ст. У 1796 г. належала Адаму Ельскаму. У 1914 г. 6 двароў, 19 жыхароў.
Іван Іванавіч Ціцянкоў
Іва́н Іва́навіч Ціцянко́ў (нар. 5 лістапада 1953, в. Клеявічы, Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць) — дзяржаўны дзеяч Рэспублікі Беларусь. 1-ы кіраўнік справамі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (1994—1999).
Біяграфія
У чэрвені 1973 года скончыў Клімавіцкі саўгас-тэхнікум (Магілёўская вобласць). У 1973—1975 гадах служыў ў Савецкім войску. У 1975—1976 гадах працаваў заатэхнікам у саўгасах «Дуброва» (в. Белая Дуброва, Касцюковіцкі раён) і «Брацкі» (в. Брацькавічы, Касцюковіцкі раён), калгасе «Ленінская іскра» (в. Муравілле, Пралетарскі сельсавет, Касцюковіцкі раён). У 1976—1977 гадах — галоўным заатэхнікам, а ў 1977—1985 гадах — кіраўніком саўгаса «Каўгарскі» (в. Каўгары, Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць). У 1981 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (Горкі, Магілёўская вобласць). У 1985—1990 гадах — на савецка-партыйных пасадах.
З траўня 1990 года па травень 1995 года — дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання ад Краснапольскай выбарчай акругі № 300, на пасаду якога абраўся ў якасці 1-га сакратара Краснапольскага раённага камітэта Камуністычнай партыі Беларусі. На пасадзе дэпутата быў сакратаром Камісіі па праблемах ліквідацыі наступстваў Чарнобыльскай катастрофы. У 1992—1994 гадах адначасна быў камерцыйным кіраўніком фонду «Спадчына Чарнобыля» (Венгрыя). Таксама выступіў заснавальнікам сумесных прадпрыемстваў «Эспрэс-Сервіс-Брама» і «ТаймІнвест». Тым часам, артыкул 1 Закона аб барацьбе са злачыннасцю ў сферы эканомікі ад 15 чэрвеня 1993 года забараняў дзяржаўным службоўцам займацца прадпрымальніцкай дзейнасцю.
На прэзідэнцкіх выбарах 1994 года быў даверанай асобай і спонсарам Аляксандра Лукашэнкі. 17 чэрвеня 1994 года пад Лёзнам (Віцебская вобласць) быў саўдзельнікам інсцэніроўкі абстрэлу свайго «Мэрсэдэса», на якім вёз Лукашэнку. 4 жніўня 1994 года заняў толькі створаную пасаду кіраўніка справамі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, на якой заставаўся да адстаўкі 6 снежня 1999 года. 16 траўня 1995 года, праз 2 дні пасля рэфэрэндума аб змене дзяржаўных герба і сцяга, зняў з будынка Рэзідэнцыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь на той час яшчэ дзяржаўны бела-чырвона-белы сцяг, разарваў яго, і на яго кавалках паставіў свой подпіс з датай. Пасля ўзняў над рэзідэнцыяй чырвона-зялёны сцяг. У жніўні 1995 года стварыў у падпарадкаванні Упраўлення справамі прэзідэнта Беларусі прадпрыемства «ГандальЭкспа» («ТоргЭкспа»), якое да закрыцця ў 1999 годзе пазбегла падаткаабкладання ў Беларусі і Расіі ($4 млрд) на больш як $4,5 млрд ў выніку адмысловага прэзідэнцкага распараджэння. З лютага 2000 года па 2001 год быў кіраўніком аддзела лагістыкі ў расійскім прадпрыемстве «Ітэра» (Масква). У наступным перайшоў на працу ў будаўнічае прадпрыемства. У 2011 годзе вярнуўся ў Мінск, дзе ўладкаваўся ў прыватнае прадпрыемства. Два сыны засталіся ў Расіі.
Затым пенсіянер, жыве ў Тарасаве пад Мінскам.
ГандальЭкспа
У жніўні 1995 года Іван Ціцянкоў стварыў у падпарадкаванні галоўнай гаспадарчай управы Кіраўніцтва справамі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзяржаўнае гандлёва-экспазіцыйнае прадпрыемства «ГандальЭкспа» («ТоргЭкспа») са статутным капіталам 59 млн рублёў ($5,12 тыс.) і сядзібай за Мінскім заводам халадзільнікаў «Атлант» па праспекце Машэрава, д. 61 (цяпер пр-т. Пераможцаў). 22 лістапада Аляксандр Лукашэнка падпісаў Распараджэнне № 230 «Аб падатковых ільготах дзяржаўнаму гандлёва-экспазіцыйнаму прадпрыемству „ГандальЭкспа“» пад грыфам «Не для друку» з 2 пунктаў. Першы пункт абвяшчаў: «З мэтай забеспячэння насельніцтва Рэспублікі Беларусь таварамі народнага спажывання напярэдадні новага года вызваліць прадпрыемства „ГандальЭкспа“ ад выплаты мытаў, акцызаў і падатку на дададзеную вартасць … на падставе кантрактаў, узгодненых з Упраўленнем справамі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь». Другі пункт распараджэння прадпісваў: «накіроўваць сродкі, захаваныя „ГандальЭкспа“, у спецыяльны фонд прэзідэнта». 23 лістапада «ГандальЭкспа» заключыў з англійскім ТАА «Саюзнае размеркаванне» дамову аб пастаўцы ў Беларусь 50 відаў тавараў на агульную суму $500 млн. У спісе тавараў значыліся: аўтамабілі, малако, мяса і «іншыя прамысловыя тавары». Адзін з пунктаў кантракта прадугледжваў: «На даручэнне Пакупніка плацяжы могуць ажыццяўляцца трэцімі асобамі на рахункі, названыя Прадаўцом, з пісьмовай згоды абодвух бакоў», што дазволіла выкарыстаць падатковыя льготы староннімі прадпрыемствамі. 30 лістапада 1-ы намеснік старшыні Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь Вікенцій Макарэвіч падпісаў распараджэнне «Аб пропуску грузаў фірмы „ГандальЭкспа“». Бальшыня пастаўленых тавараў склалі падакцызныя заходнееўрапейскія алкагольныя напоі і цыгарэты, што «ГандальЭкспа» рээкспартаваў у Расію. Вызваленне ад падаткаабкладання перавысіла $320 млн, што раўнялася каля 10 % даходаў дзяржаўнага бюджэту Беларусі і пераўзышло агульныя выдаткі дзяржаўнага бюджэту на асвету, навуку і культуру.
Нароўля
Наро́ўля (, Наровля) — горад раённага падпарадкавання ў Гомельскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны, эканамічны і культурны цэнтр Нараўлянскага раёна, прыстань на правым беразе Прыпяці. Напэўна, упершыню Нароўля згадваецца як вёска-слабада ў 1604 годзе. У першай палове XVIII ст. ужо ўпамінаецца як мястэчка. У 1826 годзе стала цэнтрам латыфундыі мясцовага двараніна-каталіка Даніэля Ігнатавіча Горвата (1810—1868) і яго нашчадкаў да 1917 года. Даніэль Горват пабудаваў палац (1850) і альтанку, а яго ўнук Эдвард Артуравіч Горват (1866—1935) — кандытарскую фабрыку (1913), якія дагэтуль галоўныя сімвалы горада. Шляхецкі герб «Побуг», якім карысталіся Горваты, стаў асновай сучаснага герба (2001) Нароўлі. 27 верасня 1938 года мястэчка Нароўля атрымала статус пасёлка гарадскога тыпу, а 3 лістапада 1971 года — статус горада. Нароўля моцна пацярпела ад аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986), у 1986—1995 гадах выселена значная частка жыхароў і праведзена дэзактывацыя тэрыторыі. Знаходзіцца па аўтадарозе за 326 км ад Мінска (па геаграфічнай прамой — 268 км), за 173 км ад Гомеля, за 40 км ад Мазыра, за 29 км ад чыгуначнай станцыі Ельск на лініі Калінкавічы—Оўруч. Аўтадарогі на Мазыр, Ельск, Аляксандраўку (пагранічны пункт з Украінай). Насельніцтва 8 374 чал. (2022).
Назва
Пра паходжане назвы жаночага роду «Нароўля» ёсць некалькі версій. Сувязь назвы пасялення Нароўля і назвы ракі Нароўля (Нараўлянка) з’яўляецца несумненнай.