cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Польска-беларускія канфлікты XX стагоддзя
Першая сусветная вайна і яе вынікі
Расійская імперыя ўдзельнічала ў вайне ад яе пачатку ў ліпені 1914 года. Церпячы паражэнні у Польшчы, у ліпені 1915 года рускія здалі Варшаву. У пачатку верасня расійская армія пакінула Вільню, Гродна, Ліду, Брэст і іншыя гарады Заходняй Беларусі. У кастрычніку фронт стабілізаваўся на лініі Дзвінск—Паставы—Баранавічы—Пінск. Значная частка тэрыторыі Беларусі апынулася пад германскай акупацыяй.
Пасля падзення Расійскай імперыі, у снежні 1917 года ў Мінску адбыўся Першы Усебеларускі з’езд, у часе якога дэлегаты мелі прыняць рашэнні наконт будучыні края. Паралельна развіваліся арганізацыі і структуры, звязаныя з польскім рухам. У маі 1917 была створана Польская рада Мінскай зямлі, якая згуртавала мясцовыя польскія арганізацыі і мела задачу выконваць ролю органа самакіравання польскай супольнасці. Спачатку Рада падтрымлівала нацыянальныя імкненні беларусаў, выказвалася за аўтаномную Беларусь у складзе дэмакратычнай Расійскай рэспублікі, патрабуючы адначасова гарантыі для правоў польскай меншасці, але затым пачала выказвацца за ўлучэнне Міншчыны ў склад Польшчы. Падзеі ў Мінску 19—21 лютага 1918 года вызначаліся актыўнасцю польскіх і беларускіх добраахвотных ваенізаваных фарміраванняў. 25 сакавіка была абвешчана Беларуская Народная Рэспубліка «на землях, дзе жыве і мае лічэбную перавагу беларускі народ».
На тэрыторыі акупіраванай германскімі войскамі ўлады Обер-Оста спрабавалі праводзіць палітыку аднолькавага стаўлення да ўсіх нацыянальнасцей. Гэта праяўлялася ў адкрыцці школ з нацыянальнымі мовамі навучання, у тым ліку польскай і беларускай. Праблемамі пры адкрыцці беларускіх школ былі недахоп настаўнікаў і супрацьдзеянне каталіцкага духавенства. Летам-восенню 1918 года з мэтай абароны інтарэсаў мясцовага польскага насельніцтва, а таксама як авангард Польскай Арміі ствараліся фарміраванні Самаабароны Літвы і Беларусі.
З канцом вайны атрымала незалежнасць Польшча. Асноўнай мэтай кіраўніцтва краіны на чале з Юзафам Пілсудскім было аднаўленне гістарычных межаў Рэчы Паспалітай , з усталяваннем кантролю над Беларуссю, Украінай, Літвой і геапалітычным дамінаваннем ва Усходняй Еўропе
19 лістапада 1918 года ў Гродне ўтварылася Беларуская Рада, у снежні сюды пераехаў урад БНР на чале з Антонам Луцкевічам, пачалося фарміраванне беларускага войска. Ад пачатку 1919 года пасаду камісара польскага ўрада па Гродзенскай акрузе заняў Станіслаў Іваноўскі, ён паставіў мэтай ліквідацыю беларускага войска. Адразу рэалізаваць планы не ўдалося, але пасля адыходу з Гродна нямецкіх войскаў 27 красавіка 1919 года аддзелы Польскай вайсковай арганізацыі авалодалі галоўнымі аб’ектамі горада.
Польска-савецкая вайна (1919—1921)
У пачатку 1919 года ўтворана беларуская дзяржава на савецкай глебе — Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусь, а ў лютым было аформлена стварэнне Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялітычнай Рэспублікі, кіраўніцтва якой выступіла з прапановай да польскага ўраду аб мірным урэгуляванні спрэчных тэрытарыяльных пытанняў і вызначэнні граніцы. Аднак Польшча разгарнула наступленне, захапіўшы значную частку новастворанай дзяржавы.
Летам 1920 года ў Мінску бальшавікі зноў абвясцілі Беларускую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку. 12 кастрычніка 1920 ў Рызе падпісаны дагавор аб перамір’і і ўмовах міру, а 18 сакавіка 1921 года Рыжскі мірны дагавор, які вызначыў новую ўсходнюю мяжу Польшчы.
Заходняя Беларусь (1921—1939)
Санацыйны лагер спрабаваў правесці рэвізію палітыкі дзяржавы ў дачыненні да нацыянальных меншасцей. Шэраг палітыкаў з атачэння Юзафа Пілсудскага прапанавалі, каб малаэфектыўную палітыку нацыянальнай асіміляцыі замяніць на палітыку дзяржаўнай асіміляцыі, каб пераканаць грамадзян няпольскай нацыянальнасці, што Польшча з’яўляецца таксама і іх айчынай. У дачыненні да беларусаў дзяржава спрабавала дзейнічаць шляхам стварэння школ з беларускай мовай навучання, культурных устаноў, беларусізацыі царквы. Гэта мела зрабіць беларусаў устойлівымі да расійскіх уплываў і знішчыць прыцягальнасць Савецкай Беларусі ў культурным і палітычным плане. Але ўвосень 1926 г., у перыяд бурнага развіцця структур Беларускай сялянска-работніцкай грамады, была дэкларавана змена палітыкі.
Расправа над Грамадой хоць і адсоўвала небяспеку некантраляванае хады падзеяў, аднак узмацняла антыдзяржаўныя настроі. Увесну 1927 года ўрад зрабіў некалькі жэстаў з мэтай разрадзіць напругу і адцягнуць беларускую інтэлігенцыю ад прасавецкіх палітычных структур. У 1927 годзе міністр веравызнанняў і публічнай асветы Густаў Дабруцкі ўвёў абавязковае вывучэнне беларускай мовы ў польскіх гімназіях на землях, населеных беларусамі, надаў статус публічных школаў для дзвюх беларускіх гімназій — у Вільні і Наваградку, дазволіў стварыць шэраг школ з беларускай мовай навучання і дзвюхмоўных. Апеляцыйны суд панізіў гады турэмнага зняволення для асуджаных правадыроў БСРГ. У муніцыпальных выбарах беларусы атрымалі блізу 20 % месц у гарадскіх і гмінных радах.
Асіміляцыйную палітыку ў дачыненні да беларусаў каардынавалі Камітэт па справах нацыянальнасцей і Навуковая камісія па вывучэнні ўсходніх земляў. Абедзве ўстановы рэкамендавалі выхоўванне «несвядомага беларускага люду» лаяльнымі грамадзянамі. Па-свойму такое выхоўванне разумела крэсавая паліцыя, паўсюднай з’явай былі арышты і здзекі з сялян. Як згадвала Ларыса Геніюш, страх быў паўсюдным пачуццём у дачыненні да польскага паліцыянта, чыноўніка, суддзі і настаўніка.
У кастрычніку 1936 г. Міністэрства ўнутраных спраў падрыхтавала праект паскарэння нацыянальнай асіміляцыі беларусаў. На пачатку снежня гэтага ж года забаранілі дзейнасць беларускіх арганізацый. Адзінай беларускай партыяй, якая пратрымалася ў Польшчы да 1939 года, было Беларускае нацыянальнае аб'яднанне, але і яго дзеячы таксама патрапілі пад рэпрэсіі.
1939—1941
У верасні 1939 года, паводле Пакта Молатава — Рыбентропа, Трэці Рэйх і СССР падзялілі польскую тэрыторыю. БССР была пашырана за лік усходніх крэсаў. Мясцовае беларускае насельніцтва станоўча сустрэла далучэнне да савецкай дзяржавы і ўз’яднанне з Усходняй Беларуссю. Палякі, якія былі абураны знішчэннем сваёй краіны, пачалі ўспрымаць беларусаў як саюзнікаў СССР. Дэклараваная барацьба з савецкай акупацыяй прыняла з часам антыбеларускі характар, у першую чаргу на Беласточчыне.
У Скідзелі пад кіраўніцтвам былых членаў КПЗБ адбылося ўзброенае паўстанне супраць польскай улады. На падаўленне беспарадкаў кінуты вялікія сілы. У ходзе сутыкненняў цэнтр мястэчка спалілі, шэраг удзельнікаў бунту пакаралі смерцю. Аднак неўзабаве прыбылі савецкія войскі, і польскія сілы пакінулі Скідзель. Усяго ў паўстанні загінула парадку 18—31 мяцежнікаў.
Падчас далучэння Заходняй Беларусі ва ўмовах безуладдзя, якое прысутнічала на паўночна-ўсходніх землях Польскай Рэспублікі ў першыя дні пасля нападу СССР, адбыліся некаторыя інцыдэнты.
Забойствы палякаў, у асноўным асаднікаў, адбыліся па ўсёй Заходняй Беларусі, але найбольш жорсткія мелі месца ў Беластоцкім ваяводстве. Шэраг затрыманых былых польскіх ветэранаў катавалі і прымушалі пакаяцца за іх удзел у вайне з бальшавікамі ў 1920 годзе, а потым забівалі. Дзеячы камуністычнага падполля пачалі рыхтаваць спісы прадстаўнікоў польскай адміністрацыі, вайсковых уладаў, паліцэйскіх і асаднікаў яшчэ да пачатку паходу ў Заходнюю Беларусь. Менавіта апошнія сталі галоўным аб’ектам агрэсіі з боку мясцовых падпольшчыкаў і актывістаў. У першыя дні савецкай аперацыі забойствы адбыліся ў 13 асадах Палескага ваяводства, 11-ці — Навагрудскага, 4-х — Беластоцкага і 1-го — Віленскага.
1941—1944
У першыя месяцы нямецкай акупацыі адбыліся чысткі сярод беларускага насельніцтва. У першую чаргу, новая адміністрацыя была арыентавана на знішчэнне камуністычнага актыву і перакананых прыхільнікаў савецкай улады. Гэтыя задачы дэтэрмінавалі шырокае прыцягненне этнічных палякаў да кіравання на беларускіх тэрыторыях. Нацысты занялі пазіцыю вяртання на свае пасады асоб, якія займалі іх да верасня 1939 года. Праводзячы такую палітыку, немцы таксама хацелі знайсці апору для сваёй улады ў заможных пластах польскага насельніцтва, ствараючы пры гэтым унутрынацыянальны канфлікт сярод саміх палякаў. Тым не менш, з восені 1941 года польская адміністрацыя ў многіх месцах замяняецца беларускай.
Беларуска-польскі канфлікт падчас нямецкай акупацыі не меў шырокага масавага характару. Ён пераважна ахопліваў толькі кола палітычна заангажаваных беларусаў і палякаў. Адбываліся акцыі супраць беларускіх калабарантаў, існавала пэўная міжэтнічная напружанасць. У беларуска-польскім памежжы антыфашысцкі рух будаваўся па нацыянальнай прыкмеце, гэта тычылася як мясцовых камітэтаў, так і ўзброеных фарміраванняў — савецкіх партызанскіх атрадаў і Арміі Краёва (АК). Фарміраванне падраздзяленняў па нацыянальнай прыкмеце было рэкамендавана камандаваннем, у тым ліку і па прычыне абгрунтаванага недаверу да палякаў. Аднак існавалі і змешаныя атрады. Падраздзяленні АК не прымалі ў свае шэрагі беларусаў, абвінавачваючы іх у супрацоўніцтве з немцамі, а таксама прытрымліваючыся ўказанняў эмігранцкага ўрада, лініяй якога быў крайні нацыяналізм.
Аднак ва ўмовах супраціву агульнаму ворагу, палякі і беларусы апынуліся здольнымі да арганізацыі эфектыўных сумесных дзеянняў. Антыфашысцкі рух разгарнуўся ў трох арганізаваных формах: падпольныя камітэты ў гарадах, партызанскія атрады, звязаныя з Чырвонай Арміяй, і фармаванні Арміі Краёвай. Як савецкія, так і польскія партызаны актыўна супрацоўнічалі з мясцовым супрацівам. Нягледзячы на відавочныя рознагалоссі, здараліся і сумесныя дзеянні супраць нямецкіх сіл.
У гэты перыяд міжэтнічны канфлікт галоўным чынам выказаўся ў супрацьстаянні нацыяналістычных элітаў, як лаяльных да акупацыйнай адміністрацыі, так і антынацысцкіх. Большасць палякаў і беларусаў праявілі схільнасць да кансалідацыі, аб’яднаўшыся для барацьбы з агульным праціўнікам. Улічваючы размытую дзяржаўную ідэнтычнасць у краі, падобны спосаб узаемадзеяння шматнацыянальнага мясцовага насельніцтва быў найбольш эфектыўным метадам выжывання.
Змены межаў
Разгром і адступленне нямецкай арміі ў 1944 годзе не азначаў для мясцовага насельніцтва пераход да мірнага жыцця. Час пасляваеннай напружанасці нёс у сабе цяжкасці пераходнага перыяду, а таксама змяненне этнаканфесійнай структуры краю. У гэты перыяд вырваліся вонкі тыя міжнацыянальныя праблемы і супярэчнасці, якія не былі вырашаны ў папярэднія гады.
Савецкае кіраўніцтва, якое аднавіла кантроль над рэгіёнам, выступала за аднаўленне дзяржмяжы 1941 года. Эмігранцкі ўрад Польшчы ў Лондане жадаў вярнуць граніцу 1939 года. Улічваючы тое, што дамовіцца будзе амаль немагчыма, у Беластоцкім краі савецкімі ўладамі пачалі фарміравацца мясцовыя польскія камуністычныя ячэйкі і прасавецкія органы ўлады. У Маскве быў утвораны Польскі камітэт нацыянальнага вызвалення, з якім Іосіф Сталін пачаў абмяркоўваць пагранічныя пытанні. Па вынікаў перамоў СССР заставіў палякам Беласточчыну (хоць супраць гэтага выступалі беларускія камуністы) і г. Белавежа з часткай Белавежскай пушчы. Хутка кіраўніцтва БССР заключыла з польскімі прадстаўнікамі пагадненне аб абмене насельніцтвам.
Усе гэтыя мерапрыемствы выклікалі неадназначную рэакцыю мясцовых жыхароў. Так, напрыклад, беларусы ў г. Бельск апынуліся незадаволены вяртаннем у склад Польшчы. Жыхары нават пакінулі ўсю работу па адбудове вуліц, бо не жадалі «аднаўляць горад для палякаў». Асобныя жыхары памежных гарадоў і вёсак пісалі лісты з запытам вярнуць іх у склад Беларусі. Падобныя тэндэнцыі мелі месца сярод палякаў Гродзенскай вобласці.
Эскалацыя
Нежаданне палякаў заставацца пад савецкай уладай, а беларусаў — пад польскай напалілі сітуацыю ў рэгіёне.
«…даведаўшыся цяпер, што тут зноў будуць польскія парадкі і Бельск будзе польскім, кінуў работу. Не падымаецца рука працаваць на палякаў… Калі што, кіну сваю хату або лепш спалю яе… з сям’ёй пайду куды заўгодна, дзе ёсць беларусы, дзе ёсць савецкая ўлада. З палякамі беларусы жыць не будуць. Палякі подлыя і зайздросныя людзі, яны любяць толькі сябе. Нават пры немцах, калі было невыносна для беларусаў і палякаў, палякі і тады імкнуліся закрануць чымсьці беларусаў, чым-небудзь нашкодзіць ім…»
«Немец — звяруга, слоў няма. Пакуль гэты звер жывы, на зямлі жыцця нікому не будзе. Але палякі беларусам насалілі столькі, што беларусы з імі жыць ні за што не будуць, калі толькі не будзе савецкай улады. Бо паляк які? Будзь ён галадранец, але ён абавязкова хоча, каб шапку перад ім першы здымаў беларус. А дакраніся спрэчкі з ім? Судзіся ты з ім гадамі і будзь ты бясспрэчна мець рацыю, а вінаваты будзе беларус. Калі беларус пры польскай уладзе хацеў адкрыць які-небудзь гандаль, палякі задзяўбуць яго пакуль беларус не кідаў сваю лаўчонку…» Абвастрэнне нацыянальнай напружанасці было звязана галоўным чынам з дзейнасцю лонданскага эмігранцкага ўраду, што не хацеў прызнаваць факт страты ўсходніх крэсаў і імкнуўся да аднаўлення мяжы 1939 года. Зыходзячы з гэтага ўсе тыя, хто не падзяляў дадзены пункт гледжання, у Беласточчыне, дзе кампактна пражывала каля 135 тыс. беларусаў, так і ў заходнім рэгіёне БССР, разглядаліся падполлем польскіх нацыяналістаў («адрынутых салдат») як варожы элемент.
Гвалт
Польскае антысавецкае падполле, грунтуючыся на ідэалагічных пастулатах санацыйнага перыяду, не імкнуліся да наладжвання міжкультурнага дыялогу. Нягледзячы на дэклараваны антысавецкі характар, у рамках тэрарыстычных акцый пакутавала мірнае насельніцтва: як беларускае, так і польскае. Пры гэтым палякаў пагрозамі прымушалі да ўдзелу ў дзейнасці антысавецкага падполля. Афіцыйныя польскія ўлады, а таксама мірнае польскае насельніцтва асуджалі дзейнасць нацыяналістычных атрадаў, больш за тое, адмаўляліся лічыць іх палякамі.
Дзейнасць падполля «адрынутых салдат» супраць беларусаў выяўлялася ў розных формах і мела розныя наступствы. Адной з найважнейшых задач нацыяналістаў было прымусіць беларусаў пакінуць Польшчу і выехаць у БССР. Для гэтага выкарыстоўваліся як пагрозы (у вёсках з беларускім насельніцтвам распаўсюджваліся лістоўкі, дзе загадвалася неадкладна з’язджаць за лінію Керзана), так і рэпрэсіўныя акцыі са знішчэннем насельніцтва (толькі за 1945 год у Беластоцкім краі было забіта 229 чалавек). Таксама фіксаваліся шматлікія рабаванні.
Адным з вядомых забойстваў этнічных беларусаў палякамі сталі падзеі студзеня—лютага 1946 года, калі атрад нацыяналістаў пад пачаткам Рамуальда Райса забіў 79 сялян.
За 1944—1946 гады ахвярамі падполля сталі звыш за 500 беларусаў, зарэгістраваных на пераезд у БССР. Акрамя гэтага забіта 8 і паранена 15 упаўнаважаных СНК БССР па перасяленню. Звыш за 1000 беларускіх сем’яў былі абрабаваны па дарозе ў Беларусь. Фіксаваліся шматлікія напады і на беларускай тэрыторыі. Складаная сітуацыя адзначана ў Астравецкім (за жнівень—верасень 1944 года забіты 12 актывістаў партыі і камсамола), Свірскім (за жнівень—верасень 1944 года забіты 16 актывістаў), Лідскім (са жніўня 1944 па май 1945 года забіты 10 старшыняў і 2 сакратара сельскіх саветаў, 27 дэпутатаў сельсаветаў і ўпаўнаважаных, 28 раённых актывістаў, 11 салдат і афіцэраў Чырвонай Арміі, 34 мясцовых жыхара), Гродзенскім (за кастрычнік—лістапад 1944 года забіты 8 сялян) раёнах. У сувязі з тэрорам ЦК КП (б)Б абавязаў НКДБ і НКУС узмацніць барацьбу з антысавецкай дзейнасцю, а таксама размясціць дадатковыя воінскія часці ў райцэнтрах Маладзечанскай, Баранавіцкай, Гродзенскай абласцей.
Прасавецкія польскія ўлады не маглі абараніць насельніцтва памежжа ад дзейнасці нацыяналістаў, не падзейнічаў нават заклік урада ў Лондане скласці зброю. Сумеснымі намаганнямі СССР і Польскай Народнай Рэспублікі «адрынутых салдат» атрымалася разграміць. Апошнія атрады нацыяналістаў заставаліся ў беларускіх лясах да 1954 года.
Ацэнкі
М. Маркелаў заўважае, што пасляваенны тэрор антысавецкага падполля стварыў і замацаваў у свядомасці беларусаў негатыўны вобраз палякаў, якія забіваюць мірных сялян за веравызнанне і нацыянальную прыналежнасць. Негатыўны стэрэатып пра беларусаў, як пра натуральных саюзнікаў СССР у сваю чаргу замацаваўся ў свядомасці палякаў. Падобныя ўзаемныя крыўды на працягу доўгага часу перашкаджалі развіццю міжэтнічных адносін.
Як адзначаў кіраўнік Музея «адрынутых салдат» А. Карбавяк, дрэнныя адносіны непасрэдна антысавецкіх сіл выцякалі не з ідэі «Польшча для палякаў», а з негатыўнага стаўлення саміх беларусаў да падполля нацыяналістаў. Так, напрыклад, падчас нямецкай акупацыі шэраг этнічных беларусаў супрацоўнічалі з нацыстамі, часта накіроўваючы сваю дзейнасць супраць структур польскіх падпольшчыкаў.
Мекленбург-Пярэдняя Памеранія
Мекленбург-Пярэдняя Памеранія (Mecklenburg-Vorpommern) — зямля ФРГ. Сталіца — Шверын.
Дзякуючы геаграфічным фактарам і асаблівасцям гістарычнага развіцця, гэтая федэральная зямля з насельніцтвам каля двух мільёнаў чалавек уяўляе сабой найменш населеную з усіх федэральных зямель сучаснай Германіі.
Гісторыя
Доўгі час гэтыя землі былі населеныя славянскімі плямёнамі, пераход якіх да новых формаў вядзення сельскай гаспадаркі прыблізна супаў з пачаткам экспансіі насельніцтва з заходніх абласцей на Усход, націск на Усход, які пачаўся з крыжовага паходу, узначальваўся Генрыхам Львом супраць паганскага насельніцтва, якое складалася з шэрагу плямёнаў, званых агульным словам венды.
Прырода
Займае нізіннае Мекленбургскае паазер’е, у Балтыйскім моры астравы Руген, Пёль, Гідэнзе, частку Узедама і інш. Клімат умераны, цёплы, пад значным уплывам марскіх мас паветра. Рэкі кароткія. Шмат азёр, найбольшае Мюрыц (117 км²). Вялікую плошчу займаюць хваёвыя і букавыя лясы.
Эканоміка
У федэральнай зямлі вырошчваюць збожжавыя культуры, рапс, бульба. Прыносіць даходы рыбалоўства. Развіваюцца прадпрыемствы будаўнічай індустрыі, харчовай прамысловасці, дрэваапрацоўкі.
Транспарт
Добра развіта сетка аўтадарог і чыгунак. Галоўны гандлёвы і рыбалоўны порт — Ростак, паромны порт Засніц (сувязі з Швецыяй).
Пад’ёмная сіла
Пад'ёмная сіла — складнік аэрадынамічнай сілы, перпендыкулярны вектару хуткасці руху цела ў патоку газу або вадкасці, у адрозненне ад паралельнага складніка — аэрадынамічнага супраціву. Пад'ёмная сіла ўзнікае з прычыны несіметрычнага абцяканння цела патокам. Згодна з законам Бернулі, статычны ціск асяроддзя ў тых месцах, дзе хуткасць патоку вышэй, будзе ніжэй, і наадварот. Гэтая розніца ціскаў і спараджае пад'ёмную сілу.
Поўная аэрадынамічная сіла - гэта інтэграл ад ціску вакол контуру крыла.
Па тэарэме Жукоўскага, велічыня пад'ёмнай сілы прапарцыйна шчыльнасці асяроддзя, хуткасці патоку і цыркуляцыі хуткасці патоку.
Каэфіцыент пад'ёмнай сілы
Каэфіцыент пад'ёмнай сілы - бязмерная велічыня, якая характарызуе пад'ёмную сілу крыла пэўнага профілю пры вядомым вугле атакі. Каэфіцыент вызначаецца эксперыментальна ў аэрадынамічнай трубе, або па тэарэме Жукоўскага. Формулу разліку пад'ёмнай сілы праз каэфіцыент распрацавалі браты Райт і Джон Смітан ў пачатку XX стагоддзя. Формула мае выгляд:
Станкіў
Станкіў (Ста́нків) — вёска ў Стрыйскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Футзал
Футза́л — камандная спартыўная гульня ў зале, у якой прымаюць удзел дзве каманды па 5 гульцоў, адзін з якіх варатар. Кожнай камандзе дазваляецца выкарыстоўваць неабмежаваную колькасць замен. У адрозненне ад некаторых іншых відаў Indoor soccer (футбол на траве або шоубол, як яго называюць у Лацінскай Амерыцы), гульня праходзіць на пляцоўцы з цвёрдым пакрыццём, пазначаным лініямі; шчыткі або борцікі не выкарыстоўваюцца. У футзале выкарыстоўваюць меншы па памерах мяч, з меншым адскокам, чым звычайны футбольны мяч. Правілы ствараюць акцэнт на імправізацыі, крэатыўнасці і тэхніцы, а таксама кантролі мяча і перадачах у абмежаванай прасторы. Назва гульні паходзіць ад партугальскага futebol de salão і іспанскага fútbol sala. Па правілах футзал нагадвае футбол, хоць існуюць некаторыя істотныя адрозненні. У Беларусі і некаторых іншых краінах часта выкарыстоўваюць тэрмін «міні-футбол».
Гісторыя
Футзал пачаў сваё развіццё ў Мантэвідэа, Уругвай, у 1930-х, калі Хуан Карлас Серыяні стварыў правілы для новай версіі футбола. У Бразіліі гэтая версія футбола актыўна развівалася на вуліцах сталіцы Сан-Паўлу. Неўзабаве гэты від спорту пачаў распаўсюджвацца па ўсёй тэрыторыі Паўднёвай Амерыкі, а яго папулярнасць прывяла да з’яўлення кіруючага органа пад назвай Міжнародная федэрацыя футзала (FIFUSA — Federación Internacional de Fútbol de Salón). Першы чэмпіянат свету пад эгідай FIFUSA быў праведзены ў Сан-Паўлу ў 1972 годзе, чэмпіёнамі сталі гаспадары турніру, каманда Бразіліі. Яшчэ большая колькасць краін прыняла ўдзел у другім чэмпіянаце свету ў Мадрыдзе ў 1985 годзе.
Неўзабаве, ФІФА пачала праводзіць свае ўласныя спаборніцтвы па футзале і прызначаць свае ўласныя правілы гульні. Паводле новых правіл ФІФА, быў палепшаны тэхнічны бок гульні для гульцоў і гледачоў. Суддзя на лініі быў заменены памочнікам суддзі, і была дазволена неабмежаваная колькасць замен. Быў уведзены чацвёрты памер футбольнага мяча, вага якога была павялічана для таго, каб паменшыць адскок на 30 % у параўнанні са звычайным мячом, што дазволіла паскорыць гульню і забіваць галы галавой.
Адносіны ФІФА з членамі сваёй арганізацыі дазволілі большай колькасці краін даведацца пра міні-футбол. Упершыню ФІФА правяла свой уласны Чэмпіянат свету па футболе ў зачыненых памяшканнях у 1989 годзе ў Ротэрдаме, Нідэрланды. У 1992 годзе быў праведзены Чэмпіянат свету па міні-футболе пад эгідай ФІФА ў Ганконгу, а з 1996 года такія спаборніцтвы сталі называцца спаборніцтвы Чэмпіяната свету па футзале. Іспанія паклала канец дамінаванню Бразіліі ў гэтых спаборніцтвах, стаўшы чэмпіёнам два разы падрад у 2000 і 2004 годзе. На апошнім Чэмпіянаце свету па футзале ў Рыа-дэ-Жанэйра чэмпіёнамі зноў сталі бразільцы.
У 2002 годзе члены Панамерыканскай федэрацыі па футзале (PANAFUTSAL — The Pan-American Futsal Confederation) сфарміравалі Сусветную асацыяцыю футзала (AMF — World Futsal Association), міжнародны рэгулюючы орган, незалежны ад ФІФА. ФІФА і AMF працягваюць вызначаць уласныя правілы гульні.
Футзал пад эгідай AMF мае агульныя карані з футзалам пад эгідай ФІФА. Падзел на два розныя віды спорту адбыўся ў 1980-я гады, калі ФІФА паспрабавала атрымаць кантроль над футболам у залах і ў яе паўсталі істотныя рознагалоссі з PANAFUTSAL і FIFUSA. ФІФА забараніла ўжыванне слова «футбол» для наймення футбола ў зале ў версіі PANAFUTSAL і FIFUSA. Таму на кангрэсе FIFUSA ў 1985 годзе ў Мадрыдзе было прынята рашэнне ўжываць слова «futsal» ("футзал). Неўзабаве ФІФА таксама пачала выкарыстоўваць дадзенае слова. Прадстаўнікі FIFUSA і краін-членаў PANAFUTSAL неаднаразова сустракаліся з прадстаўнікамі ФІФА, але дасягнуць дамоўленасці па гэтай справе ім не ўдалося.
Правілы
Як міжнародныя кіруючыя органы, ФІФА і AMF нясуць адказнасць за падтрымку і прамульгацыю афіцыйных правілаў сваіх уласных варыянтаў футзала. Падобна футболу, футзал мае свае правілы, якія вызначаюць усе аспекты гульні, уключаючы магчымасць змен з улікам мясцовых матчаў і чэмпіянатаў. Правілы гульні па футзале ўключаюць 17 пунктаў.
Гульцы, экіпіроўка і судзейства
Кожная каманда складаецца з 5 гульцоў, адзін з якіх з’яўляецца брамнік. Максімальная колькасць запасных гульцоў сем з неабмежаванай колькасцю замен падчас гульні. Замены могуць адбывацца нават тады, калі мяч знаходзіцца ў гульні. Калі ў камандзе менш, чым тры футбаліста матч адмяняецца.
Матч праводзіцца суддзёй, які сочыць за выкананнем правілаў гульні, і толькі галоўны суддзя мае права перапыніць матч у выпадку перашкод правядзенню матчу. Галоўнаму суддзі дапамагае яго памочнік. Рашэнні, якія прымаюць суддзі, з’яўляюцца канчатковымі і могуць быць зменены толькі ў тым выпадку, калі суддзі лічаць гэта неабходным, да таго часу як гульня яшчэ не аднавілася. Акрамя іх ёсць яшчэ трэці суддзя і суддзя-хранаметрыст, які вядзе ўлік парушэнняў у матчы. У выпадку прычынення траўмы суддзі або яго памочніку, трэці арбітр можа замяніць памочніка суддзі.
Поле
Пляцоўка вырабляецца з дрэва або пластыка, могуць быць выкарыстаны любыя роўныя, гладкія, не абразіўныя матэрыялы. Даўжыня пляцоўкі падчас правядзення міжнародных спаборніцтваў вар’іруецца ў дыяпазоне 38-42 м, шырыня 18-25 м. Падчас правядзення іншых матчаў яна можа складаць 25-42 м у даўжыню і 15-25 м у шырыню. Вышыня столі павінна быць не менш за 4 м. Вароты прамавугольнай формы размяшчаюцца па цэнтру кожнай лініі брамы. Адлегласць паміж унутранымі бакамі стоек брамы павінна быць 3 м адна ад другой, а ніжняя частка перакладзіны брамы павінна быць на вышыні 2.2.м над паверхняй пляцоўкі. Сетка, вырабленая з канопляў, джуту або нейлону, мацуецца да задняй часткі перакладзіны і стоек брамы. Ніжняя частка сеткі прымацоўваецца да закругленай трубы ці іншых прыстасаванняў, якія падыходзяць для мацавання. Таўшчыня брамы ў верхняй частцы 80 см і 1 м у ніжняй.
Перад кожнымі варотамі знаходзіцца штрафная пляцоўка. Лінія, якая пазначае край штрафной пляцоўкі, называецца лінія штрафной пляцоўкі. У раёне штрафной пляцоўцы брамніку дазваляецца дакранацца рукамі да мяча. Знак, для таго каб прабіваць пенальці размяшчаецца за 6 м ад лініі брамы па цэнтры футбольных варот. Іншы знак для прабівання штрафнога ўдару размяшчаецца за 10 м ад лініі брамы па цэнтры футбольных варот. Пенальці з адлегласці 6 м прызначаецца ў выпадку парушэння правіл у зоне штрафной. Пенальці прызначаецца з адлегласці 10 м у выпадку, калі футбалісты адной каманды парушылі правілы 6 разоў. Свабодны ўдар выконваецца з другой штрафной адзнакі, размешчанай на адлегласці 10 м ад лініі брамы.
Працягласць гульні
Стандартны матч складаецца з двух аднолькавых таймаў, якія працягваюцца па 20 мінут кожны. Працягласць кожнага тайма можа быць павялічана, каб даць магчымасць выканаць пенальці або штрафны ўдар супраць той каманды, гульцы якой здзейснілі больш за 5 парушэнняў правілаў. Перапынак паміж двума таймамі не можа перавышаць 15 мінут.
Падчас некаторых матчаў, калі гульня не можа скончыцца нічыёй, пераможца вызначаецца трыма спосабамі: мяч, забіты ў гасцях, дадатковы тайм і выкананне пенальці. Мяч, забіты ў гасцях, азначае, што калі каманды згулялі ўнічыю дома і на выездзе, гол, забіты ў гасцевым матчы лічыцца за два. Дадатковы час складаецца з двух таймаў працягласцю 5мінут. Калі пераможца не вызначыцца ў дадатковы час, прабіваюцца 5 пенальці футбалістамі кожнай каманды; каманда, якая забіла больш, становіцца пераможцам. Калі пасля выканання 5 пенальці пераможца не выяўлены, кожная каманда працягвае выконваць па адным пенальці да тых часоў, пакуль адна з каманд не заб’е больш, чым іншая. У адрозненне ад дадатковага часу, галы, забітыя ў серыі пенальці, не залічваюцца да мячоў, забітых на працягу ўсяго матча.
Пачатак і аднаўленне гульні
У пачатку матчу падкінутая ўверх манета вызначае, хто пачне гульню. Увод мяча ў гульню з цэнтра поля сігналізуе аб пачатку матчу, а таксама выкарыстоўваецца для пачатку другога тайма і кожнага дадатковага перыяду. Гэтую працэдуру выконваюць кожны раз пасля забітага мяча, калі іншая каманда пачынае гульню з цэнтра поля. Пасля часовага спынення гульні па любой прычыне, не прадугледжанай Правіламі гульні, суддзя ўводзіць мяч у гульню ў тым месцы, дзе гульня была спынена пры ўмове, што да спынення мяч нахадзіўся ў гульні і не перасёк бакавую лінію пляцоўкі або лінію варот. Калі мяч сыходзіць за лінію варот або бакавую лінію, трапляе ў столь ці гульня была спынена арбітрам матчу, мяч знаходзіцца па-за гульні. Калі мяч трапляе ў столь памяшкання, гульня аднаўляецца ўдарам у карысць каманды, сапернік якога апошнім дакрануўся да мяча ў тым месцы, адкуль ён трапіў у столь.
Парушэнне правілаў
Штрафны ўдар можа быць прызначаны на карысць каманды саперніка, калі гулец паспрабаваў або зрабіў падножку свайму саперніку, штурхнуў, тузануў або насеў на свайго апанента, ударыў або паспрабаваў ударыць свайго саперніка. Затрымка з’яўляецца парушэннем, якое караецца штрафным ударам. Усе парушэнні правілаў накопліваюцца. Прамы штрафны ўдар выконваецца там, дзе здарылася парушэнне, за выключэннем, калі парушэнне было здзейснена супраць гульца той каманды, якая абараняецца ў сваёй штрафной пляцоўцы. У такім выпадку свабодны ўдар можа быць выкананы з любога месца ўнутры штрафной. Пенальці прызначаецца ў выпадку, калі футбаліст зрабіў адпаведнае парушэнне правілаў у межах сваёй штрафной пляцоўкі.
Непрамы свабодны ўдар дазваляецца зрабіць процілеглай камандзе, калі брамнік выпусціў мяч з рук, а затым зноў дакрануўся да яго рукамі, калі ён узяў мяч у рукі, калі перадачу яму аддаў яго партнёр па камандзе, або ён трымае (кантралюе) мяч на сваёй палове поля больш за 4 секунды. Непрамы свабодны ўдар таксама прадастаўляецца процілеглай камандзе, калі футбаліст гуляе небяспечна, наўмысна блакуе свайго апанента, перашкоджвае брамніку сапернікаў весці мяч у гульню рукамі, або што-небудзь яшчэ, калі гульня спыняецца для папярэджання або выключэння футбаліста. Штрафны ўдар выконваецца з месца, дзе адбылося парушэнне.
Кіруючыя органы
Футзал у цяперашні час мае два кіруючых органа: Міжнародная асацыяцыя футзала (AMF) і Міжнародная федэрацыя футбольных асацыяцый (FIFA). AMF з’яўляецца пераемнікам арганізацыі FIFUSA. FIFA пазней праявіў цікавасць да міні-футбола, аднак перамовы паміж FIFA і AMF, прымірыць арганізацыі не мелі поспеха. FIFA арганізуе ўласныя асобныя спаборніцтвы.
Стрыганці (Стрыйскі раён)
Стрыганці (Стриганці) — вёска ў Стрыйскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
ЦАР Вікторыя Брэст
ЦАР Вікторыя — беларускі жаночы баскетбольны клуб з горада Брэст. Прадстаўляе Брэсцкі абласны цэнтр алімпійскага рэзерву «Вікторыя» імя Анатоля Пятровіча Мяшкова. Каманда трэнеруецца на базе УСК «Вікторыя».
Каміль Брыян
Каміль Брыян (фр. Camille Bryen;,  — , ) — французскі паэт, мастак, скульптар. У 1926 годзе прыехаў у Парыж, зблізіўся з сюррэалістамі. Першая персанальная выстава адбылася ў 1934 годзе. Пасля Другой сусветнай вайны належаў да лірычнага абстракцыянізму. Выступаў таксама як мастак кнігі, ілюстраваў Ж. Лафорга, Т. Тцара, М. Бютора і інш.
NGC 3921
NGC 3921 (іншыя абазначэнні — UGC 6823, IRAS11484+5521, MCG 9-20-9, KUG 1148+553, MK 430, 1ZW 28, ZWG 268.95, ZWG 269.7, VV 31, ARP 224, PGC 37063) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Стрылкіў
Стрылкіў (Стрі́лків) — вёска ў Стрыйскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Сёго Танігуці
(谷口 彰悟; нар. ) — японскі футбаліст. З 2015 года выступае за нацыянальную зборную Японіі.
Азярычынскі сельсавет
Азяры́чынскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рудзенскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Азярычына.
Утвораны 21 жніўня 1925 года ў складзе Самахвалавіцкага раёна Мінскай вобласці БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Самахвалавіцкім раёне БССР. З 18 студзеня 1931 года сельсавет у Пухавіцкім раёне, з 12 лютага 1935 года — у Рудзенскім раёне, з 6 ліпеня 1935 года — у Смілавіцкім раёне, з 11 лютага 1938 года — у Рудзенскім раёне. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Рудзенскім раёне Мінскай вобласці. Пад час Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года тэрыторыя сельсавета акупіравана нямецкімі войскамі. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Цітвянскага сельсавета.
Рэццаальё
Рэццаальё (Rezzoaglio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Генуя.
Насельніцтва складае 1149 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 11 чал./км². Займае плошчу 105 км². Паштовы індэкс — 16048. Тэлефонны код — 0185.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Terenziano.
Ясянец
Назву Ясяне́ц маюць:
NGC 5521
NGC 5521 (іншыя абазначэнні — UGC 9122, MCG 1-36-30, ZWG 46.77, ARAK 443, PGC 50931) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Угэрска
Угэрска (Уге́рсько) — вёска ў Стрыйскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Кшна
Кшна, раней Кросна (па-старабеларуску: Кросна, пол.: Krzna) — рака ва ўсходняй Польшчы, левы прыток Заходняга Буга даўжынёй 120 км і плошчай басейна 3353 км². Цячэ праз Паўднёвае Падляшша і Паўднёвападляскую нізіну ў Люблінскім ваяводстве.
Паўстае са злучэння двух ручаёў, якія выплываюць з лясоў на Лукаўскай Раўніне: Паўночнай Кшны і Паўднёвай Кшны, якая бярэцца за пачатак Кшны. Гэтыя ручаіны злучаюцца ў Міжрэччы. Рака ўпадае да Буга на паўночны-ўсход ад вёскі Нэпле (Neple) ніжэй горада Цярэспаль.
Каналам злучана з ракою Вепш.
Угільня
Угільня (Угі́льня) — вёска ў Стрыйскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Цяга
Цяга — сіла, якая выпрацоўваецца рухавікамі і штурхае самалёт скрозь паветранае асяроддзе. Цязе супрацьстаіць лабавы супраціў. У сталым прамалінейным гарызантальным палёце яны прыблізна роўныя. Калі пілот павялічвае цягу, дадаючы абароты рухавікоў, і захоўвае пастаяннай вышыню, цяга пераўзыходзіць супраціў паветра. Самалёт пры гэтым паскараецца. Даволі хутка супраціў павялічваецца і зноў ураўноўвае цягу. Самалёт стабілізуецца на пастаяннай, але больш высокай хуткасці. Цяга — найважнейшы фактар ​​для вызначэння хуткаўздымнасці самалёта (як хутка ён можа набіраць вышыню). Вертыкальная хуткасць набору вышыні залежыць не ад велічыні пад’ёмнай сілы, а ад таго, які запас цягі мае самалёт.
Іцхак Эпштэйн
Іцхак Эпштэйн (1862, Любань, Мінская губерня — 1943, Іерусалім) — ізраільскі педагог і мовазнавец. Быў сярод заснавальнікаў выкладання на адроджаным іўрыце. Брат.
Біяграфія
Нарадзіўся ў мястэчку Любань у артадаксальнай сям’і яўрэйскага вучонага і выкладчыка іўрыту Нохема Эпштэйна і Фейгі-Бейлі Шапіра. Атрымаў традыцыйную адукацыю. У 1876 сям’я пераехала ў Адэсу, там ён скончыў у 1883 ; адначасова браў урокі іўрыту ў. У 1886 эміграваў у Эрэц-Ісраэль.
З адкрыццём у 1891 яўрэйскай школы ў, быў прызначаны дырэктарам (да 1901).
У 1902—1905 і ў 1915 годзе вывучаў педагогіку ва універсітэце ў Лазане (у 1915 атрымаў ступень доктара педагогікі і літаратуры).
У перыяд з 1909 па 1915 быў дырэктарам яўрэйскай школы «Талмуд-Тора» ў Салоніках.
У 1919 быў прызначаны дырэктарам жаночай настаўніцкай семінарыі імя Э. Лявінскага ў Тэль-Авіве. У 1920 пераехаў у Іерусалім, стаў інспектарам яўрэйскіх школ.
Кракаўскае ваяводства (да 1795 года)
Кракаўскае ваяводства (Województwo krakowskie) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Каралеўства Польскага і Рэчы Паспалітай, якая існавала з XIV стагоддзя па 1795 год у складзе Малапольскай правінцыі.
Сядзібай ваяводы быў горад Кракаў, а земскія сеймікі праходзілі ў Прашавіцах. Ваяводства займала тэрыторыю км² і падзялялася на 8 паветаў.
Гісторыя
Пасля феадальнай раздробленасці Польскай дзяржавы у 1138 годзе сярод сыноў Баляслава III Крывавустага Кракаўскае княства было перададзена, незалежна ад Сілезіі, старэйшаму з іх, Уладзіславу II Выгнанніку. Яно мела межы вельмі падобныя, калі не такія ж, да межаў пазнейшага Кракаўскага ваяводства. Пасля 1314 года Кракаўская зямля была пераўтворана ў Кракаўскае ваяводства, якое без змен стала адміністрацыйнай часткай Каралеўства Польскага і Рэчы Паспалітай. Праіснавала ваяводства да 1795 года, калі трапіла ў склад дзяржавы Габсбургаў. За стагоддзі яго межы мала змяніліся. Кракаўская зямля лічылася адной з найбагацейшых у Польшчы, бо мела саляныя руднікі, срэбраныя і свінцовыя руднікі, урадлівыя глебы.
У 1443 годзе кракаўскі біскуп Збігнеў Алясніцкі купіў Сявежскае княства ў Вацлава I, князя Цешынскага. З гэтага часу княствам кіравалі кракаўскія біскупы, фармальна гэтыя землі былі ўключаны ў склад Кракаўскага ваяводства ў 1790 годзе.
У Кракаўскім ваяводстве дынамічна развівалася Чэнстахова разам з Яснагорскім кляштарам, які быў дынастычнай святыняй Ягелонаў і Вазаў.
Вугал атакі
Вугал атакі - вугал паміж напрамкам хуткасці набягаючага на цела патока (вадкасці або газу) і характэрным падоўжным напрамкам, абраным на целе, напрыклад у крыла самалёта гэта будзе хорда крыла, у самалёта - падоўжная будаўнічая вось, у снарада або ракеты - іх вось сіметрыі. Пры разглядзе крыла або самалёта вугал атакі знаходзіцца ў нармальнай плоскасці, у адрозненне ад вугла слізгання.
Для самалёта ў гарызантальным прамалінейным палёце павелічэнне хуткасці і вугла атакі прыводзіць да павелічэння пад'ёмнай сілы, створанай крылом. У той жа час, павелічэнне вугла атакі суправаджаецца ростам індуктыўнага супраціву. Спроба захоўваць набор вышыні павелічэннем вугла атакі без павелічэння цягі рухавікоў з'яўляецца распаўсюджанай грубай памылкай у пілатаванні. Такая памылка можа прывесці да зрыву струменя і звальвання самалёта. Менавіта з-за вываду самалёта на закрытычныя вуглы атакі адбыліся шматлікія авіякатастрофы.
Вугал атакі лятальнага апарата (далей ЛА) - вугал паміж падоўжнай воссю ЛА і праекцыяй яго хуткасці V на плоскасць Ох звязанай сістэмы каардынатаў; лічыцца станоўчым, калі праекцыя V на нармальную вось Oу адмоўная. У задачах дынамікі палёту выкарыстоўваецца прасторавы вугал атакі — вугал паміж воссю ОХ і напрамкам хуткасці ЛА.
Змена вугла атакі самалёта дасягаецца адхіленнем органаў падоўжнага кіравання для павелічэння моманту тангажу і пераходу самалёта на іншы балансавальны вугал.
Для самалёта, акрамя, ўводзяцца дадатковыя характэрныя вуглы атакі:
Сувязь паміж вуглом атакі і пад'ёмнай сілай
Каэфіцыент пад'ёмнай сілы самалёта вар'юецца адначасова з вуглом атакі. Павелічэнне вугла атакі звязана з павелічэннем каэфіцыента пад'ёмнай сілы Су да Су max, пасля чаго Су памяншаецца.
Фалыш
Фалыш (Фа́лиш) — вёска ў Стрыйскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Полымя
Полымя — з’ява, выклікаецца свячэннем распаленага газападобнага асяроддзя, у шэрагу выпадкаў змяшчае плазму і/або дыспергаваныя цвёрдыя рэчывы, у асяроддзі адбываюцца фізіка-хімічныя ператварэнні рэагентаў, што прыводзіць да свячэння, цеплавыдзялення і самаразагрэву. Газападобнае асяроддзе полымя ўтрымлівае зараджаныя часціцы (іоны, радыкалы), што абумоўлівае наяўнасць электраправоднасці полымя і ўзаемадзеянне яго з электрамагнітнымі палямі. На гэтым прынцыпе пабудаваныя прыборы, здольныя з дапамогай электрамагнітнага выпраменьвання прыглушыць полымя, адарваць ад гаручых матэрыялаў або змяніць яго форму.
Марці Мак-Флай
Марцін Шэймус Макфлай (Martin «Marty» Seamus McFly), больш вядомы як Марці Мак-Флай (Marty McFly) — галоўны герой фантастычнай прыгодніцкай трылогіі «», створанай Робертам Земекісам у 1985—1990 гадах. У фільмах ролю Марці выканаў канадска-амерыканскі акцёр Майкл Джэй Фокс. У персанажа агучыў Дэвід Каўфман, а ў  — А. Дж. Лаказіа.
Ясянец (Ганцавіцкі раён)
Ясяне́ц (, Ясенец) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Нацкага сельсавета. Размешчаны за 20 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Ганцавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).
Гісторыя
Паводле перапісу 1897 г. — вёска Круговіцкай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні, 5 двароў, 32 жыхары, капліца.
З сакавіка 1921 г. ў складзе Польшчы, вёска Круговіцкай гміны Лунінецкага павета Палескага ваяводства, у верасні 1921 г. 15 дамоў 101 жыхар.
З 1939 г. ў складзе БССР, з 15.01.1940 г. ў Ганцавіцкім раёне Пінскай вобласці, у Лактышоўскім (з 1954 г. Нацкі) с/с. У 1940 г. 19 двароў, 95 жыхароў.
У Вялікую Айчынную вайну з 30.06.1941 г. да 07.07.1944 г. вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі; у наваколлі вёскі дзейнічалі партызаны брыгады імя Леніна Пінскага злучэння.
З 08.01.1954 г. ў Брэсцкай вобласці. Паводле перапісу 1959 г. ў вёсцы 66 жыхароў. З 25.12.1962 г. да 30.07.1966 г. ў Ляхавіцкім раёне. Паводле перапісу 1970 годзе 93 жыхары. Планіровачна складаецца з кароткай, двухбакова забудаванай вуліцы, арыентаванай з паўночнага ўсходу на поўдзень, і шэраг адасобленых домаўладанняў.
Славутасці
За 1 км на поўдзень ад вёскі ў лесе, па абодва бакі дарогі на Вялікія Круговічы, знаходзіцца археалагічны помнік — курганны могільнік, які мае больш за 100 насыпаў. Выявіў і раскапаў 3 курганы ў 1955 г. Б. В. Міралюбаў, у 1961 П. Ф. Лысенка раскапаў яшчэ 9 насыпаў. Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Беларускім дзяржаўным музеі Палесся ў Пінску. Могільнік датуецца ХІ — XIII ст., належаў дрыгавічам.
Насельніцтва Рэспублікі Сербскай
Насельніцтва Рэспублікі Сербскай складаюць галоўным чынам сербы. Апроч іх у Рэспубліцы жывуць баснійскія мусульмане, харваты і інш.
Общие данные
Паводле ацэнак 2010 года колькасць насельніцтва склала 1 433 038 жыхароў. Такім чынам, яна зменшылася на 2141 чалавека ў параўнанні з 2009 годам. Адной з прычын скарачэння насельніцтва стаў адмоўны натуральны прырост. Лік нованароджаных скараціўся на 4,3%. Сярэдні ўзрост маці, якая нараджае першае дзіця, склаў 25,9 гадоў. Сярэдні век кабет, якія нараджаюць, павялічыўся на 1 год і склаў 27,7 гадоў, аднак з'яўляецца найменшым сярод краін рэгіёна. 85% дзяцей нараджаюцца ў зарэгістраваным шлюбе. Дзіцячая смяротнасць складае 4 на 1000. Сярод краін рэгіёна дадзены паказнік ніжэй толькі ў Славеніі.
Смяротнасць у параўнанні з 2009 годам зменшылася на 1,9%. Сярэдняя працягласць жыцця — 72,1 года. У сярэднім, кабеты ў РС жывуць на 5 гадоў даўжэй мужчын.
З 2007 года змяншаецца колькасць складзеных шлюбаў. На тысячу жыхароў у сярэднім даводзіцца 4 новыя шлюбы. У 2010 годзе самым старым жаніхом стаў 90-гадовы мужчына, а нявестай — 85-гадовая кабета. Сярэдні ўзрост нявестаў — 27,4 гадоў, узрост першага шлюбу — 25,9 гадоў. Сярэдні ўзрост жаніхоў — 31 год, а ўзрост першага шлюбу — 29,2 гадоў.
Значным фактарам у дэмаграфіі Рэспублікі Сербскай з'яўляюцца міграцыі. Прыкладна палову з унутраных міграцый складаюць перасоўванні паміж Рэспублікай Сербскай і Федэрацыяй Босніі і Герцагавіны. Траціна міграцый даводзіцца на перасоўванні паміж абшчынамі Рэспублікі. Міграцыям найболей схільныя жыхары ва ўзросце 20-29 гадоў. Большая частка — кабеты. Тым часам як сярод мігрантаў старэй 30 гадоў пераважаюць мужчыны.
Перавалока (рака)
Пачынаецца з балотнага масіву і цячэ па тэрыторыі Белавежскай Пушчы, вусце на мяжы з Польшчай. У высокай плыні называецца Саломенка. На рацэ створанае вадасховішча Белавежская Пушча. Ад вытоку да пункта за 2 км ніжэй вадасховішча рэчышча каналізаванае.
Мышчыцы
Мы́шчыцы (, Мыщицы) — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ленінскага сельсавета.
Да 21 студзеня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Азяцкага сельсавета.
Яўн’елгава
Яўн’елгава  — горад у Яўн’елгаўскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр края. Мае статус горада з 1647 года. Размешчаны на правым беразе ракі Даўгавы, ніжэй Плявіньскага вадасховішча. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Айзкраўкльскага раёна.
Вялікі камень Бортніцкі
Вялікі камень Бортніцкі — валун з ружовага граніту памерамі 5,45 х 3,2 м, вышынёй 1,25 м ляжыць каля вёскі Багушэвічы Пліскага сельсавета побач з засценкам Бортнікі і з’яўляецца самым вялікім сярод тых, што зарэгістраваны ў Глыбоцкім раёне.
Легенда
Існуе паданне, што яго восі накіраваны на месца, дзе на глыбіні 30 футаў закапана 6 бочак з каштоўнасцямі на сем мільёнаў франкаў. Гэтыя каштоўнасці быццам былі нарабаваны салдатамі французскай арміі ў час вайны 1812 года Усяго бочак было сем, але адну салдаты разбілі і каштоўнасці распіхалі па кішэнях.
NGC 3920
NGC 3920 (іншыя абазначэнні — UGC 6795, MCG 4-28-56, ZWG 127.61, PGC 36926) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Яварыў (Туркіўскі раён)
Яварыў (Я́ворів) — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Сістэматычная памылка таго, што выжыў
Сістэматычная памылка таго, што выжыў (survivorship bias) — разнавіднасць сістэматычнай памылкі адбору, калі па адной групе («тым, хто выжыў») есць шмат дадзеных, а па іншай («загінулым») — практычна няма. Так што даследчыкі спрабуюць шукаць агульныя рысы сярод «тых, хто выжыў», забываючы аб тым, што не менш важная інфармацыя хаваецца сярод «загінулых».
Прыклады
Таксама вядомая фраза: «Чуткі аб розуме і дабрыні дэльфінаў заснаваныя на апавяданнях стомленых плыўцоў, якіх яны штурхалі да берага, але мы пазбаўленыя магчымасці пачуць аповед тых, каго яны штурхалі ў іншы бок».
Кнігі накшталт «Сакрэты поспеху ад Джона Сміта» таксама пакутуюць памылкай таго, хто выжыў: гэта значыць толькі тое, што справа Джона Сміта не згалела. Куды карысней было б даведацца: а якія памылкі дапусцілі збяднелыя канкурэнты Сміта? Стывен Левіт у сваім блогу «Фрыканоміка» прааналізаваў дзве такіх кнігі і высветліў: на момант напісання артыкула большасць кампаній, якія хвалілі кнігі, адчувалі сябе не вельмі добра, а некаторыя наогул спынілі свае існаванне. Такім чынам, «культура дысцыпліны» — або што-то яшчэ, што нібыта дапамагло ім утрымацца на плаву — у далейшым іх падвяло.
Даследаванні па ахове працы ўскладняюцца тым, што не прыстасаваныя да шкодных умоў рабочыя хутка звальняюцца (так званы эфект здаровага працоўнага).
Ветэрынарам вядомы парадокс: катоў, якія зваліліся з шасці і больш паверхаў, прыносяць да ветэрынараў ў нашмат лепшым стане, чым тых, што зваліліся з меншых вышынь. Адно з тлумачэнняў гэтаму — кот некаторы час напружаны, але праз некалькі секунд расслабляецца, і гэта дапамагае яму выжыць. Другое — памылка таго, хто выжыў: чым вышэй падзенне, тым больш шанцы, што пра ката скажуць: «Пасля такога не выжываюць» — і кінуць, а не панясуць у бальніцу.
У прамысловасці і будаўніцтве памылка таго, хто выжыў, таксама сустракаецца. Так, з старых будынкаў застаюцца толькі самыя прыгожыя і трывалыя — толькі таму, што астатнія падвяргаюцца зносу, і на іх месцы будуюць новыя. З тэхнікі старых пакаленняў застаюцца толькі тыя ўзоры, якія зроблены добра. Класічнае мастацтва — гэта тое, што праверана часам, а дрэннымі працамі таго часу большасць людзей не цікавіцца. Нягледзячы на існаванне такіх з'яў, як запланаванае састарэнне, на памылцы нярэдка гуляюць рэкламшчыкі («Яны не робяць машыны так, як раней», Гельмут Крон, «Фольксваген»).
Памылка таго, хто выжыў, важная і ў выпрабаваннях лекаў. Калі выпрабаванне аказалася няўдалым, яго, хутчэй за ўсе, не апублікуюць, і лекі — як мінімум спачатку — будуць пераацэнены. Адной з спробаў супрацьстаяць гэтаму стаў сайт AllTrials.net.
Задыяк (значэнні)
Задыяк: