cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беркут
Знешні выгляд
Самкі значна большыя за самцоў, звычайна яны важаць ад 3,8 да 6,7 кг, тады як самцы — ад 2,8 да 4,6 кг.
Дзюба — тыпова арліная: высокая і сціснутая з бакоў, крукападобна загнутая ўніз. Пёры на зашыйку некалькі падоўжаныя — прыкмета, якая таксама сустракаецца ў арла-магільніка. Крылы доўгія і шырокія, некалькі звужаныя ля асновы крыла і ў аснаванні кісці, так што пры лунанні задні край крыла выглядае выгнутым ў выглядзе лацінскай літары S; гэтая характэрная асаблівасць найбольш ярка выяўлена ў маладых птушак. Хвост злёгку закруглены і даўжэйшы, чым у іншых тыповых арлоў. Па суадносінах да шырыні крыла ён больш блізкі да ястрабіных арлоў, у прыватнасці, да арла-карліка, аднак у адрозненне ад яго шырокі і ў палёце раскрыты веерам. Пры лунанні птушка пальцападобна расстаўляе пярэднія махавыя пёры.
Афарбоўка апярэння дарослай птушкі вагаецца ад цёмна-бурай да чорна-бурай з залацістымі пёрамі на патыліцы і шыі, з-за чаго па-англійску яго назва гучыць як «залаты арол» (Golden Eagle). Па заканчэнні лінькі пер’е часам адлівае фіялетавым колерам, які пасля знікае. Абодва полы афарбаваныя аднолькава. Маладыя птушкі ў цэлым падобныя на дарослых, але вылучаюцца больш цёмным (у першы год амаль чорным) апярэннем і маюць белыя «сігнальныя» плямы на верхнім і ніжнім баку крыла, а таксама светлы хвост з цёмнай паласой па краю. На думку арнітолагаў, белыя меткі служаць своеасаблівай абаронай ад агрэсіі дарослых арлоў, нецярпімых да прысутнасці іншых драпежнікаў на сваёй тэрыторыі. Гэтыя асаблівасці апярэння не спрыяюць магчымасці ўладкаваць свой уласны гнездавы ўчастак, аднак дазваляюць здабываць корм на чужой тэрыторыі.
Канчатковы дарослы ўбор набываецца к 5,5-6,5 гадам, паступова пасля кожнай лінькі арол прымае ўсё больш дарослы выгляд. Вочы цёмна-карычневыя, дзюба цёмная, васковіца і ногі жоўтыя. Птушаняты пры вылупленні пакрыты белым з шараватым налётам пухам, які пасля замяняецца чыста белым. Лапы магутныя, з вельмі моцнымі вялікімі чорнымі кіпцюрамі, як і ў іншых арлоў апераны да пальцаў.
Вылучаюць шэсць падвідаў беркута, якія адрозніваюцца агульнымі памерамі і інтэнсіўнасцю афарбоўкі апярэння (падрабязней гл. раздзел Класіфікацыя і падвіды).
Зрок
Шэраг адаптацый, якія выявіліся ў здольнасці хутка вызначыць велічыню аб’екта і адлегласць да яго, развіліся ў выніку эвалюцыі. Вялікія вочы дазваляюць адлюстроўваць буйнейшы малюнак на сятчатцы вока, а значна вышэйшая шчыльнасць святлоадчувальных клетак (палачак і колбачак) робіць яго больш выразным і дэталёвым. Пры гэтым у кожным воку прысутнічаюць не адна, як у многіх жывёл, а дзве цэнтральныя ямкі — зоны максімальнай канцэнтрацыі рэцэптараў (такая ж асаблівасць ёсць у некаторых іншых груп птушак, якім патрабуецца павышаная канцэнтрацыя ўвагі — калібры, зімародка і ластавак). Асаблівыя колцавыя мышцы хутка факусіруюць крышталік вока на бягучай жывёле, не губляючы яе з поля зроку — асаблівасць, вядомая пад назвай акамадацыя. Рухомая шыя здольна паварочваць галаву на 270 градусаў, як у соў, што істотна павялічвае сектар агляду.
Надброўная складка, якая надае драпежнікам грозны «нахмураны» выгляд, абараняе вочы ад яркага сонечнага святла, а мігальная перапонка ў ніжняй частцы вейка засцерагае іх ад пападання часціц пылу. З чалавекам беркута аб’ядноўваюць рэдкі сярод жывёл бінакулярны зрок і здольнасць адрозніваць колеры — першае дазваляе сумяшчаць малюнкі з абодвух вачэй, ствараючы стэрэаскапічны эфект, другое паляпшае выяўленне нерухомых аб’ектаў на мясцовасці.
Палёт
У пошуках ежы беркут часцей за ўсё падоўгу лунае высока ва ўзыходзячых патоках цёплага паветра, пры гэтым крылы злёгку прыўзнятыя над корпусам і V-падобна выцягнутыя ўверх. Іншы спосаб палявання — палёт на невялікай вышыні падобна цецяроўніку з мэтай застаць здабычу знянацку. Махаючы палёт лёгкі і манеўраны, з моцнымі і глыбокімі ўзмахамі крылаў. Арол лёгка кіруе ў паветры нават пры вельмі моцных парывах ветру. Прымеціўшы патэнцыйную ахвяру, беркут пікіруе на яе, пры гэтым яго хуткасць можа дасягаць.
Арэал
Беркут распаўсюджаны спарадычна на большай частцы тэрыторыі Галарктыкі. Яго біятопы: горы або нізіны са старымі лясамі паблiзу адкрытых тэрыторый, якія слаба заселены (выкарыстоўваюцца як месцы палявання); водна-балотныя тэрыторыі, скалістыя ўзбярэжжы, паўпустыні з групамi саксаулу.
У Паўночнай Амерыцы гняздуецца пераважна ў заходняй палове кантынента ад Хрыбта Брукса на Алясцы на поўдзень да цэнтральных раёнаў Мексікі, а таксама ў невялікай колькасці на ўсходзе Канады і ЗША. У Паўночнай Афрыцы жыве месцамі ад Марока на ўсход да Туніса, а таксама ў раёне ўзбярэжжа Чырвонага мора. У Еўропе гнездавы арэал мазаічны, звязаны пераважна з горнымі раёнамі ў паўднёвай і цэнтральнай частцы, Шатландыі, Паўночнай Скандынавіі, Каўказа, Турцыі (у тым ліку азіяцкая частка), а таксама з раўнінамі Беларусі (у асноўным у Паазер’і, таксама на Палессі), Прыбалтыкі і Расіі. Сустракаецца на астравах Міжземнага мора — Балеарскія, Корсіцы, Сардзініі, Сіцыліі і Крыце. У Азіі распаўсюджаны на поўдзень да Сінайскага паўвострава, Ірака, Ірана, Афганістана, паўднёвых схілаў Гімалаяў, горнай Паўночнай М’янмы і кітайскай правінцыі Юньнань. Акрамя таго, гняздуецца на японскім востраве Хонсю і, магчыма, на Хакайда і Сікоку.
Распаўсюджаны на 3/4 тэрыторыі Расіі, аднак амаль усюды рэдкі і гняздуецца толькі асобнымі парамі. Сустракаецца амаль ва ўсёй лясной зоне (за выключэннем паласы лесатундры і Прыамур’я), у горных сістэмах на поўдні краіны (Каўказ, Саяны і Алтай), а таксама ў раёне возера Ханка на крайнім поўдні Прымор’я. У еўрапейскай частцы распаўсюджаны на поўначы на ​​Кольскім паўвостраве да 69° з. ш., Да раёна Архангельска, у даліне Пячоры да 67° с. ш. У Заходняй Сібіры гняздуецца на поўнач да 68° з. ш., Ва Усходняй да 71° з. ш., На Далёкім Усходзе да даліны Малога Анюя, Паўночнай часткі басейна Анадыр і Камчаткі
На Беларусі вельмі рэдкі від, адзінкавыя пары вядомы на гнездаванні ў паўночнай частцы краіны; месцамі сустракаецца ўзімку.
Міграцыі
Вядзе пераважна аселае жыццё. Толькі на паўночнай перыферыі арэала (прыкладна на поўнач ад 55-й паралелі ) у Расіі і Паўночнай Амерыцы, дзе дзічына, на якую палююць птушкі (напрыклад, суркі), упадае ў спячку, частка беркутаў на зіму качуе на поўдзень, тым не менш застаючыся ў межах гнездавога арэала або ў непасрэднай блізкасці ад яго. Маладыя птушкі больш схільныя да далёкіх перамяшчэнняў, злятаюць раней за астатніх і на большую адлегласць. Дарослыя арлы імкнуцца трымацца паблізу ад гнездавых участкаў і ў выпадку патрэбы толькі нязначна перамяшчаюцца на поўдзень. У гарах беркуты здзяйсняюць вертыкальныя качаванні, зімой спускаючыся ў менш снежныя даліны. У Паўночнай Амерыцы асенні адлёт пачынаецца ў верасні, вяртанне да месцаў гняздавання ў пачатку лютага і пазней.
Месцапражыванні
Засяляе разнастайныя адкрытыя і часткова парослыя ландшафты, якія рэдка наведваюцца людзьмі, у тым ліку тундру, лесатундру, месцы, парослыя хмызняком, высокаствольныя іглічныя і змешаныя лясы з адкрытымі ўчасткамі, стэп, паўпустынныя каньёны. Найбольшай шчыльнасці рассялення дасягае ва ўзгорыстай мясцовасці і гарах, дзе ў гнездавы перыяд сустракаецца ў міжгорных далінах і альпійскіх лугах на вышыні да 3600 м над узроўнем мора. У раўнінных лясах часта выбірае парослыя дравяністай расліннасцю «выспы» пасярод сфагнавых балот, схілы рачных далін. Для пабудовы гнязда і адпачынку выбірае цяжкадаступныя скалістыя ўступы або вялікія дрэвы з тоўстымі гарызантальнымі галінамі. Кармавая тэрыторыя знаходзіцца ў радыусе да 7 км ад гнязда — як правіла, гэта шырокія адкрытыя прасторы, дзе жывуць зайцы, грызуны і іншая прыдатная дзічына — напрыклад, балоты, даліны рэк, высечкі, гары, верасовыя пусткі і пашы. У густым лесе беркут ніколі не палюе — шырокі размах крылаў не дазваляе яму лавіраваць паміж дрэвамі.
У няволі
Да жыцця ў няволі беркут прызвычайваецца нядрэнна, працягласць яго жыцця ў заапарках дасягае 60 і болей гадоў, але там ён не размнажаецца. У Казахстане і Сярэдняй Азіі беркута са старадаўніх часоў прыручаюць і выкарыстоўваюць на паляванні. Арол здабывае для людзей зайцаў, ліс, маладых ваўкоў і розных птушак. Прычым прыручаная птушка можа жыць у гаспадара многія гады, цярпліва выконваючы свае паляўнічыя абавязкі.
Рацыён
Палюе на разнастайную дзічыну, у тым ліку і буйную, лёгка прыстасоўваючыся да ўмоў пэўнай мясцовасці і пэўнага часу года. Нярэдка ў рацыёне пераважаюць, , , , , (напрыклад, у Балгарыі да 20 % корму прыпадае на чарапах). Часам нападае на жывёл, якія значна пераўзыходзяць яго па вазе і памерах, асабліва хворых ці маладняк —, , ,.
Харчуецца беркут таксама вавёркамі, мышамі, цецерукамі, гусямі, глушцамі, можа справіцца з дзікімі казламі, лісіцамі і іншымі жывёламі.
У савецкай літаратуры сярод здабычы беркута часта ўпамінаюцца розныя грызуны (пачынаючы ад дробных ),, , , , , нованароджаныя і. Часта палюе на птушак —, , , , , , , хатніх , і нават.
На поўдні арэала есць, і іншых паўзуноў і земнаводных. Ахвотна ўжывае ў ежу і падаль, асабліва ў халодную пару года.
Спосаб палявання
Па-за сезонам размнажэння звычайна палюе парамі. Тэхніка здабычы ежы шмат у чым залежыць ад надвор’я. У ясны сонечны дзень арол часцей за ўсё падоўгу лунае высока ў небе ці як лятае на малой вышыні. Іншы варыянт палявання больш характэрны для непагодлівага дня — з засады, калі птушка цярпліва азірае наваколлі з вышыні мёртвага дрэва або буйнога валуна. Прымеціўшы патэнцыйную ахвяру, арол пераходзіць на хуткі і манеўраны махаючы палёт альбо пікіруе з часткова складзенымі крыламі, хапае яе на зямлі альбо, калі гэта птушка, часам на ўзлёце. Хапаць і забіваць здабычу можа па-рознаму. Часцей за ўсё беркут адной лапай хапае ахвяру за галаву, а другою за спіну, спрабуючы пераламаць хрыбетнік. Часам б’е дзічыну ў шыю вострай дзюбай, раздзіраючы буйныя сасуды. Калі буйная жывёла супраціўляецца, ударае некалькі разоў, з дапамогай крылаў балансуючы на яго спіне.
Выніковасць палявання павялічваецца з узростам арла. Маладая, непаўналетняя птушка ў сярэднім ловіць толькі аднаго зайца з дваццаці, аднак пазней дасягае такога майстэрства, што хапае ахвяру яшчэ да таго, як тая паспрабуе ўцячы. Да здабычы, якую цяжка злавіць, як напрыклад, фазаны або курапаткі, беркут хутка губляе цікавасць. Птушка здольна пераносіць у лапах да 4-5 кг мяса і ў перыяд размнажэння нярэдка раздзірае здабычу на кавалкі перш, чым аднесці яе ў гняздо. Калі здабыча досыць буйная, арол вяртаецца да яе зноў і зноў, праганяючы іншых падлаедаў, такіх як грыфы. Часам арлы адбіраюць здабычу ў іншых птушак, свайго ці чужога віду. У прыватнасці, у Канадзе такія спробы неаднаразова адзначаліся ў выпадку з.
Размнажэнне
Як правіла, беркуты пачынаюць размнажацца з узросту чатырох ці пяці гадоў, часам яшчэ да набыцця канчатковага дарослага пер’евага ўбору (ёсць рэдкія назіранні маладых самак на гняздзе). Будучы тыпова манагамнай птушкай, гэты арол захоўвае шлюбную вернасць на працягу многіх гадоў, пакуль жывы іншы член пары. Калі птушак не турбаваць, то адзін і той жа гнездавы ўчастак выкарыстоўваецца некалькі гадоў запар, пры гэтым самец і самка ахоўваюць яго ад іншых драпежных птушак круглы год і стараюцца не пакідаць нават у халодную зіму.
Шлюбныя гульні
Шлюбны сезон у залежнасці ад шыраты і ўзроўню аселасці надыходзіць у перыяд з лютага па красавік.
У гэты час абедзве птушкі пары вядуць сябе дэманстратыўна — выконваюць розныя паветраныя фігуры. Адной з самых відовішчных фігур лічыцца тыповы для арлоў і канюкоў так званы «гірляндавы», хвалепадобны палёт з вялікай амплітудай, які можа выконвацца адным ці двума членамі пары. Падчас трука арол набірае вышыню і зрываецца ў крутое піке, разгарнуўшы плечы і прыціснуўшы канцы крылаў да хваста. У ніжнім пункце птушка рэзка змяняе кірунак руху і пад вуглом адбіцця імкнецца ўгору на ранейшую вышыню. У верхнім пункце арол, страціўшы хуткасць, робіць некалькі ўзмахаў крыламі і зноў нырае, паўтараючы папярэдні віраж. Іншыя дэманстратыўныя нумары — пагоня адзін за адным, сімуляванне нападу, дэманстрацыя кіпцюроў, сумеснае лунанне і кружэнне па спіралі.
Гняздо
У сезон размнажэння тэрыторыя заўсёды добра ахоўваецца ад іншых драпежнікаў, аднак птушкі абараняюць не столькі само гняздо, колькі межы ўчастка, праганяючы прышэльцаў на яго ўскраінах. Пры гнездаванні птушкі, патрывожаныя чалавекам, вельмі рэдка спрабуюць уступіць у сутычку, замест гэтага вельмі лёгка кідаюць кладку альбо птушанят і назаўсёды пакідаюць гэты раён.
На дрэве беркуту трэба хаця б невялікая адкрытая прастора для падлёту — у лесе гэта могуць быць прасека, старая дарога, паляна, схіл пагорка, ускраіна балота. Яшчэ адно патрабаванне — абарона ад моцнага ветру і прамых сонечных прамянёў, якія могуць згубна адбіцца на развіцці птушанят. Адлегласць ад гнязда да паверхні зямлі сама па сабе вялікага значэння не мае (вядомы выпадкі ад 0 да 107 м ), калі яно недаступна для буйных наземных драпежнікаў накшталт бурага мядзведзя або расамахі. Пры размнажэнні на дрэвах гняздо, як правіла, уладкоўваецца ў ніжняй або сярэдняй частцы кроны на вышыні ад 10 да 18 м, дзе галіны досыць тоўстыя і трывалыя, каб вытрымаць вагу пабудовы і птушак. Гнёзды, зробленыя з тоўстых сукоў, у гэтым выпадку маюць вельмі вялікія памеры — дыяметр 1-2 м і вышыню 0,5-1,9 м. У адрозненне ад іншых блізкіх відаў беркуты заўсёды высцілаюць латок леташняй травой, карой і кавалачкамі моху, а па краі гнязда зялёнымі галінкамі іглічных ці радзей лісцевых парод дрэў і хмызнякоў. У гняздзе таксама могуць прысутнічаць пёры і мех забітых жывёл, якія служаць свайго роду подсцілам. Гняздо ўтрымліваецца ў чысціні — свежае высціланне адбываецца не толькі перад кладкай яек, але і на працягу ўсяго перыяду размнажэння аж да вылету птушанят. Кожны год гняздо падпраўляецца і дабудоўваецца, паступова павялічваючыся ў памерах. Паміж тоўстымі сукамі гнязда могуць жыць вераб’і, на якіх беркуты не звяртаюць увагі.
Выседжванне і птушаняты
Час адкладвання яек расцягнуты ў залежнасці ад раёна гнездавання — ад першай паловы снежня ў Амане да сярэдзіны чэрвеня на поўначы Аляскі і Сібіры. У кладцы 1-3 (часцей за ўсё 2) яйкі, якія самка адкладае з прамежкам у 3-4 дні. Яны брудна-белага колеру, з бурымі або рудымі пярэсцінамі і плямкамі рознай інтэнсіўнасці, больш кантраснымі ў параўнанні з. Памеры яек (68-89)×(51-66) мм. Наседжванне пачынаецца з першага яйкі і працягваецца 40-45 дзён. Сядзіць большай часткай самка, якую зрэдку і ненадоўга падмяняе самец.
Пакрытыя белым з шараватым налётам пухам птушаняты з’яўляюцца на свет у тым жа парадку, як і адкладаліся яйкі — з інтэрвалам у некалькі дзён. Пры гэтым больш шанцаў выжыць у першынца, які вядзе сябе агрэсіўна ў адносінах да малодшых братоў і сясцёр — дзяўбе іх, адштурхвае і не дае браць ежу. Пры гэтым бацькі застаюцца безуважныя да таго, што адбываецца. У выніку 50-80 % птушанят, якія з’явіліся другімі, гінуць у першыя ж два тыдні жыцця. Пакуль птушаняты маленькія і бездапаможныя, самец самастойна здабывае корм і прыносіць яго ў гняздо, у той час як самка сагравае і корміць вывадак, раздзіраючы здабычу на часткі. Як толькі птушаняты падрастаюць і пачынаюць самастойна дзяўбці ежу, самка таксама вылятае на паляванне. Ва ўзросце 65-80 дзён арляняты ўстаюць на крыло, але яны яшчэ доўга застаюцца ў межах гнездавога ўчастка — напрыклад, у Шатландыі і Скандынавіі да кастрычніка, а ў Альпах да зімы, у некаторых выпадках да студзеня. Працягласць жыцця беркута на волі ў сярэднім складае каля 23 гадоў, так што нават пры малым поспехе размнажэння папуляцыя застаецца ўстойлівай. Найбольшы вядомы ўзрост у дзікай прыродзе ў Еўропе быў зарэгістраваны ў Швецыі — больш за 32 гады. У заапарках арлы дажываюць да 50 гадоў.
Колькасць
На цяперашні час беркут цалкам знік або стаў вельмі рэдкай птушкай ў многіх рэгіёнах свету, больш ці менш захаваўшыся толькі ў гарах, бязлеснай тундры і стэпе. Паводле ацэнак арнітолагаў, у цяперашні час агульная колькасць гэтай птушкі ў свеце складае каля 170 тысяч асобін, з якіх толькі ад 6,5 да 7,5 тысяч прыпадае на Еўропу. У краінах Еўропы самыя вялікія папуляцыі ёсць у Іспаніі (1277—1294 пар, даныя 2002 года), Нарвегіі (862—1042 пар, 2003 г.), Італіі (больш за 500 пар, 2001 г.), Расіі (каля 500 пар, 2001 г., еўрапейская частка), Фінляндыі (410—430 пар, 2003 г.), Францыі (390—460 пар, 2002 г.), Аўстрыі (300—350 пар, 2002 г.), Германіі і Швейцарыі (у абодвух выпадках 30-310 пар, 1996 г.). Прыкладная колькасць беркутаў у Паўночнай Амерыцы — ад 25 да 50 тысяч пар.
На тэрыторыі Расіі ёсць статыстыка толькі па асобных абласцях. Найбольш буйныя папуляцыі са шчыльнасцю да 5-10 пар на 1000 км² (1995—1998), як і ў Заходняй Еўропе, адзначаны ў горных раёнах — на Урале (каля 350 пар, 1998), Паўночным Каўказе (60-80 пар, 1988—1997) і Горным Алтаі (больш за 100 пар, 1996). У многіх іншых рэгіёнах, у тым ліку на паўночным захадзе і цэнтральных раёнах еўрапейскай часткі, на Сярэднім Паволжы, у Башкірыі, на Урале, у Паўднёвай Сібіры, арнітолагі паведамлялі аб знікненні віду. Толькі ў апошнія гады сталі з’яўляцца паведамленні пра адзінкавыя гнездаванні гэтага арла.
Гнездавая папуляцыя ў Беларускім Паазер’і, як мяркуюць, пад канец XX ст. складала 20-25 пар, у 1975—1987 гады тут выяўлена 7 гнездавых участкаў з 14 гнёздамі птушкі. У гнездавы перыяд адзіночныя дарослыя беркуты або іх пары няраз сустракаліся на буйных вярховых балотах. Для іншых абласцей Беларусі колькасць невядомая. Гняздуецца ў Белавежскай пушчы, пара птушак была зарэгістравана ў Прыпяцкім запаведніку. У 1983 годзе ў Кобрынскім раёне назіралі здабычу беркутам дзікай гусі.
Абмежавальныя фактары
Пачынаючы з XVII стагоддзя, беркута разам з іншымі драпежнікамі, такімі як буры мядзведзь, воўк, рысь, барадач, пачалі сістэматычна пераследваць і знішчаць у Заходняй Еўропе, а затым і ў Амерыцы. Прычынай таму былі частыя напады на авечак, цялят і іншую хатнюю жывёлу, якія прыводзілі да скарачэння пагалоўя, а таксама мода на выраб пудзілаў. Так, на прыкладзе Германіі ў першай палове XVII стагоддзя апошнія птушкі былі вынішчаны ў Цюрынгенскім Лесе, і Рудных гарах, з 1750 года ў гарах Гарц, да пачатку XIX стагоддзя ў. У 1816 годзе апошнія гняздуючыя пары былі адзначаны ў Шварцвальдзе і, каля 1840 года ў , у 1860 годзе ў , у 1864 годзе ў , у 1865 годзе ў Мекленбургу, у 1870 годзе ва Усходняй Прусіі, у 1876 годзе ў Брандэнбургу, у 1887 годзе ў Памераніі. У Паўночнай Амерыцы арлоў таксама бескантрольна нішчылі — толькі ў перыяд з 1940-х па 1960-я гады на паўднёвым-захадзе ЗША было знішчана больш за 20 тысяч птушак. Многія беркуты гінулі ад удару электрычнага току, пакуль не была ўведзена дадатковая ізаляцыя высакавольтных ліній. Нягледзячы на заканадаўчыя акты па ахове беркута, бескантрольны адстрэл да гэтага часу застаецца адной з найбольш частых прычын гібелі гэтых птушак.
Яшчэ адзін істотны фактар ​​абмежавання колькасці — залежнасць ад багацця кармавой базы. Заўважана, што ў амерыканскім штаце Айдаха прадуктыўнасць арлоў напрамую залежыць ад колькасці  — асноўнай здабычы арлоў у гэтым раёне. Нараджальнасць беркутаў рэзка ўзрастае, калі раз у 7-12 гадоў наступае пік папуляцыі, і наадварот, зніжаецца, калі зайцы становяцца рэдкімі. У верхнім цячэнні Іртыша, дзе жыве шмат, шчыльнасць гнездоўяў беркута амаль у 10 разоў вышэйшая чым там, дзе суркоў мала: 1 пара на супраць 1 пары на 1000 км².
Беркут успрымальны да неспакою, які прычыняе чалавек, і ніколі не селіцца калі жылых раёнаў — калі паспрабаваць падысці на блізкую адлегласць да птушак у час гнездавання, яны могуць назаўжды кінуць гняздо, нават калі там знаходзяцца яйкі або птушаняты. Асваенне дзікіх адкрытых біятопаў, напрыклад, асушэнне балот або апрацоўка зямлі пад сельскагаспадарчыя патрэбы, таксама прыводзіць да знікнення арлоў з гэтых раёнаў.
Ахова
Занесены ў Чырвоныя кнігі Беларусі, Латвіі, Літвы, Польшчы, Украіны.
Гняздоўі беркута нярэдка знаходзяцца пад аховай запаведнікаў і нацыянальных паркаў. У Паўночнай Амерыцы прыкладам такіх ахоўных тэрыторый можна назваць біясферны рэзерват на Алясцы і нацыянальны парк  ля берагоў Каліфорніі, у Заходняй Еўропе Швейцарскі нацыянальны парк і парк Гленвех (Glenveagh) у Ірландзіі.
На тэрыторыі Расіі беркут дакладна ці імаверна, гняздуецца ў дваццаці запаведніках і нацыянальных парках, у тым ліку у, , , , , , , Краноцкім, , , , , , і. Беркуты нядрэнна ўжываюцца ў заапарках, але патомства прыносяць нячаста.
Класіфікацыя і падвіды
Першае навуковае апісанне беркута пад назвай Falco chrysaëtos (Aquila chrysaëtos) было зроблена шведскім натуралістам Карлам Лінеем у 1758 годзе ў 10-м выданні яго «Сістэмы прыроды». Родавая назва Aquila паходзіць з латыні і літаральна азначае «арол» (адсюль aigle і eagle), і ў сваю чаргу, мае агульны корань са словам aquilus — цёмны. Відавая назва паходзіць ад двух старажытнагрэчаскіх слоў — chrysaetos χρῡσός (залаты) і (арол — птушка, прысвечаная Зеўсу).
Беркут адносіцца да сямейства, роду. Згодна з генетычным даследаваннем МтДНК, праведзеным нямецкімі спецыялістамі ў пачатку 2000-х гадоў, бліжэйшымі сваякамі беркута па сястрынскай лініі з’яўляюцца, , , а таксама афрыканскі від.
Па інтэнсіўнасці афарбоўкі апярэння і агульным памерам вылучаюць шэсць падвідаў беркута:
Этымалогія
На думку спецыялістаў, слова беркут, відаць, прыйшло з цюркскіх моў — стараўзбекскай börküt альбо казахскай bürküt. Вядомы нямецкі мовазнавец рускага паходжання у «Этымалагічным слоўніку рускай мовы» адзначае падобныя назвы ў іншых мовах з гэтай і іншых суседніх груп: bircut у татарскай, mörküt (ці mürküt) на тэлеўтскім дыялекце горнаалтайскай, bürgüd у мангольскай. Так, у міфалогіі туркменаў прысутнічае персанаж даісламскага паходжання Буркут-баба (Буркут-канапы) — гаспадар дажджу, бог, які ўступае ў спрэчку з самім Алахам. Буркут-бабу прасілі выклікаць дождж, ён паганяў аблокі бізуном і выклікаў гром і маланку. Назва птушкі замацавалася і ў некаторых славянскіх мовах — украінскай і рускай беркут, польскай berkut, bircut. Расійскія арнітолагі і М. А. Гладкоў у шматтомніку «Птушкі Савецкага Саюза» адзначаюць, што ў валійскай мове існуе слова bargud, якое жыхары Брытанскіх астравоў ўжываюць у адносінах да буйных драпежных птушак.
Паляванне з беркутам
У качавых народаў Цэнтральнай Азіі, галоўным чынам казахаў, кіргізаў і манголаў, беркут выкарыстоўваецца ў якасці лоўчай птушкі для палявання на лісіц-карсакаў,, часам ваўкоў, сайгакаў і.
Традыцыя палявання з беркутам мае вельмі старажытную гісторыю — пра гэта, у прыватнасці, сведчаць наскальныя малюнкі (пятрогліфы), знойдзеныя на тэрыторыі Манголіі і якія адносяцца да андронаўскага перыяду бронзавага веку (XVI—XIV стст. да н. э.).
Патомныя паляўнічыя, якіх называюць бяркутчы або кузбегі, вучацца з дзяцінства і сакрэты майстэрства перадаюць з пакалення ў пакаленне. Звычайна паляўнічы-пачатковец спачатку вучыцца кіраваць і, затым спрабуе прыручыць , , балобана. Толькі пасля гэтага чалавеку давяраюць навучанне больш буйнога, моцнага і небяспечнага беркута, заўсёды пад наглядам больш дасведчанага настаўніка.
У казахаў, кожная птушка ў залежнасці ад узросту мае сваю адмысловую назву: аднагадовая — балапан/balapan, двухгадовая — қантүбіт/qantubit, трохгадовая — тірнек/tirnek, 4-гадовая — тастүлек/tastulek, 5-гадовая — мұзбалақ/muzbalaq, 6-гадовая — көктүбіт/koktubit, 7-гадовая — қана/qana, 8-гадовая — жана/zhana, 9-гадовая — майтүбит/maitubit, 10-гадовая — барқын/barqyn, 11-гадовая — баршын/barshyn, 12-гадовая — шөгел/shogel. Каб выдрэсіраваць беркута трэба месяцы і нават гады.
Як правіла, да палявання прывучаюць маладых, але ўжо лятаючых арлоў. Працэс лоўлі дзікай птушкі займае адзін—два дні: паляўнічы расстаўляе сетку з прынадай (напрыклад, або ) у месцах, дзе палюе птушка. Злоўленага беркута некалькі дзён мардуюць голадам і бяссонніцай. Паляўнічы неадлучна знаходзіцца побач з птушкай, размаўляе з ёй, гуляе на. Затым птушку дрэсіруюць на кармленне з рукі. Спачатку дзікі арол не прымае ежу ад чалавека і часта на яго кідаецца, аднак праз некаторы час прывыкае і становіцца больш паслухмяным. Наступны этап — траўля на прынаду з набітым саломай пудзілам лісіцы, прывязаным на доўгую вяроўку (даўней практыкаваліся з жывым сабакам). Галодную птушку выносяць на вуліцу з надзетым на галаву скураным каўпачком — тамага (або клабучком), і здымаюць яго ў прысутнасці ахвяры. Птушка накідваецца на здабычу, але ёй не даюць разарваць ахвяру і ўзнагароджваюць кавалкам мяса. Беркута таксама прывучаюць да сядла, вывозяць з гаспадаром у стэп, даюць прывыкнуць да пастаяннага пагойдвання і пошчаку капытоў. Асобы момант — дрэсіроўка на вяртанне да рукі паляўнічага. Пасля доўгіх урокаў беркут бывае гатоў да палявання і разам з тым настолькі прывыкае да свайго гаспадара, што больш не імкнецца паляцець ад яго.
Палююць зімой з каня, звычайна раніцай ці вечарам. Беркута не трымаюць на руцэ як лёгкіх ], а садзяць наперадзе бяркутчы на каня. Да выступаючага выгібу, лукі, мацуецца спецыяльная падпорка з ашэсткам, на якую кладзецца апранутая ў тоўстую і доўгую скураную пальчатку рука вершніка, а зверху на яе ўсаджваецца птушка. Надзеты на вочы скураны каўпачок з бразготкамі дае беркуту адчуванне ночы і не адцягвае ўвагу на дарогу, скураныя папружкі і ланцужок не дазваляюць узляцець раней часу. Прымеціўшы дзічыну, паляўнічы з трывожным крыкам аслабляе путы, скідае з галавы беркута каўпачок і падштурхоўвае ўверх. Узляцеўшы арол з незвычайнай хуткасцю нападае на пераследуемую жывёлу, учапляецца ў яе кіпцюрамі і забівае. Падскокваючы, паляўнічы ўгаворвае птушку адпусціць звера, ласкава размаўляючы з ёй і ўзнагароджваючы кавалкам мяса. Прыняўшы здабычу, бяркутчы тут жа здымае з яе шкуру, а птушцы зноў насоўвае на вочы каўпак, сцягвае ногі путамі і саджае яе на сядло.
У культуры народаў Алтая
Беркут меў вельмі важнае значэнне ў шаманскім уборы старажытных алтайцаў і лічыўся яго памочнікам — пра гэта, у прыватнасці, сведчаць пятрогліфы з помнікаў наскальнага мастацтва Бага-Агура, Чанкыр-Кель, Сярэдняй Катунь,. Фігуры птушак, арла і беркута, у палёце маляваліся на тыльным баку шапкі — адном з найважнейшых атрыбутаў касцюма шамана. Плечы ўпрыгожвалі пучкі пёраў беркута, савы і пугача, сімвалізуючы двух беркутаў або двух сокалаў — лічылася, што гэтыя птушкі павінны паўсюль суправаджаць гэтага пасярэдніка паміж людзьмі і духамі. Да беркута звяртаўся шаман ў сваіх закліках — «з лунападобнымі крыламі, чорны мой беркут».
У культуры індзейцаў
У многіх культурах паўночнаамерыканскіх індзейцаў беркут і лічацца святымі птушкамі, духоўнымі пасланцамі багоў. Пёры, косці і кіпцюры, якія выкарыстоўваюцца ў рэлігійных абрадах і цырымоніях, маюць сакральнае значэнне і па значнасці параўнальныя з і святым пісаннем у хрысціянстве. У племені  іх падаюць чалавеку ў якасці даніны павагі, прызнання яго вялікіх дасягненняў. У былыя часы прыкладамі такіх дасягненняў у гэтых народаў маглі служыць адвага падчас бітвы ці баявы дотык да ворага (але не забойства) пры дапамозе рук, лука, дзіды, ляскоткі або плеці. Першы ўдачлівы воін атрымліваў права прымацаваць пяро беркута на патыліцу апахалам ўверх, другі воін, дакрануўшыся да таго ж ворага, прымацоўваў пяро наўскасяк пад вуглом у левы бок, трэці набываў права насіць пяро ў гарызантальным становішчы, а чацвёрты апахалам ўніз. Падобны знак павагі меўся ў народа аджыбвэ: воін, які зняў скальп з ворага, ўзнагароджваўся двума пер’ямі на галаву, а той, хто ўзяў у палон — пяццю.
Пёры ідуць на выраб нацыянальных галаўных убораў, і. Асабліва каштоўнымі лічацца пёры маладога беркута — светлыя з цёмнай палоскай па краі. Кіпцюры драпежнікаў нярэдка выкарыстоўваюцца як амулеты альбо служаць аксэсуарам падчас танцавальных нумароў. З костак крыла вырабляюць цырыманіяльныя свісткі, а ў старажытнасці лекары высмоктвалі хваробу з арганізма з дапамогай трубчастых костак. У племені беркут і белагаловы арлан сімвалізуюць пладавітасць, бо будуюць гнёзды высока над зямлёй і адчайна абараняюць патомства. Індзейцы раскідвалі пух птушак, вітаючы дарагіх гасцей. Некаторыя плямёны, у прыватнасці кроу і шашоны, прымацоўвалі пудзіла беркута над уваходам у жыллё, лічачы яго «гаспадаром ўсіх паветраных істот» і «захавальнікам, які абараняе чалавека ад злых духаў». Індзейцы лічылі, што арол, якога часта надзялялі эпітэтам буравеснік, бліжэй за іншых падлятае да сонца і з’яўляецца пасланнікам, які перадае весткі паміж духамі і чалавекам.
У заходняй культуры
У большасці старых еўрапейскіх моў беркут не мае сваёй адмысловай назвы. Часцей за ўсё буйных драпежных птушак з характэрным арліным абліччам называлі адным словам — аквіла (aquilla) у Рыме, аэтас (ἀετός) у Грэцыі, арлом на Русі і г. д. Аднак беркут, як самы буйны з арлоў, безумоўна прыцягваў да сябе ўвагу чалавека. Вобраз гэтай птушкі часта выкарыстоўваўся ў старажытнасці, напрыклад, у Другім законе — пятай кнізе Торы і Старога Запавету — клопат Госпада пра Якава параўноўваецца з клопатам арла пра патомства: «як арол вызывае гняздо сваё, носіцца над птушанятамі сваімі, распасцірае крылы свае, бярэ іх і носіць іх на сабе, так Гасподзь адзін вадзіў яго, і не было з ім чужога бога».
У міфах Старажытнай Грэцыі арла звязвалі з Зеўсам — вярхоўным богам, які пасылаў гэту птушку дзяўбці печань Праметэю і сам ператвараўся ў птушку, каб выкрасці прыгожага траянскага юнака Ганімеда. у выглядзе арла быў упершыню выкарыстаны персамі у 401 годзе да н.э. у, аднак найбольш шырока стаў прымяняцца рымскімі легіянерамі.
У Сярэднявеччы выява арла пачала з’яўляцца на шматлікіх фамільных, а затым і дзяржаўных гербах. Гэтая традыцыя захавалася да гэтага часу. У геральдыцы арол сімвалізуе сілу, мужнасць, дальнабачнасць і неўміручасць. Сярод сучасных дзяржаў выява канкрэтна беркута маецца толькі на гербе і сцягу Мексікі. Гэты ж арол афіцыйна лічыцца нацыянальнай птушкай гэтай краіны. Арол, які сядзіць на і пажырае змяю, з’явіўся на дзяржаўных сімвалах дзякуючы паданню ацтэкаў, якое апавядае пра заснаванне іх сталіцы Тэначтытлана. Легенда кажа, што бог сонца загадаў індзейцам пасяліцца там, дзе ім сустрэнецца арол, які сядзіць на высокім кактусе і трымае ў дзюбе змяю, так яны і зрабілі. У 1960 годзе іспанскі арнітолаг ) ідэнтыфікаваў намаляваную птушку, як, шырока распаўсюджаную ў Мексіцы, але тым не менш на афіцыйным узроўні арол называецца águila real (літаральна «сапраўдны арол» — іспанская назва беркута).
Яшчэ адна характэрная выява залатога арла маецца на сцягу Казахстана. Хоць у апісанні да сцяга назва беркут не ўпамінаецца, у тлумачэнні да дзяржаўных сімвалаў падкрэсліваецца, што беркут «займае асаблівае месца ў светаразуменні качэўнікаў», а «яго адлюстраванне на гербах і сцягах народаў і этнічных груп, якія засялялі Казахстан, мае даўнюю традыцыю». З расійскіх рэгіёнаў залаты беркут прысутнічае на гербе і сцягу Беларэцкага раёна Башкартастана і на сцягу горада Дальнерэчанска Прыморскага краю. З казахстанскіх рэгіёнаў пара беркутаў намалявана на гербе горада Кастанай.
Каралеўскія 1
Карале́ўскія 1 (, Королевские 1) — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Язненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
У 1940—1954 гадах цэнтр Каралеўскага сельсавета. Да 15 кастрычніка 1960 года хутар уваходзіў у склад Завуццеўскага сельсавета.
Маньшына (Угранскі раён)
Маньшына (Маньшино) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Велікаполлеўскага сельскага паселішча.
Леў I
Леў I:
Гіберна
Гіберна — від грашовай павіннасці гараджан у ВКЛ, якую плаціла насельніцтва гарадоў на ўтрыманне войска ўзімку. Падатак спаганяўся з дзяржаўных сялян, у той час як прыватнаўласніцкія сяляне плацілі рэйтаршчыну. За перыяд з 1676 па 1775 ваенны падатак на тэрыторыі Княства спаганяўся штогод.
Этымалогія
Словам гіберна (ад hibernare — зімаваць, hibernus — зімовы) першапачаткова называўся зімовы абоз у Старажытным Рыме.
У Рэчы Паспалітай гібернай называлі падатак за вызваленне ад войска. Павіннасць плацілася на і царкоўных землях. Да 1649 гіберна спаганялася ў натуральнай форме.
У 1649—1652 гадах натуральныя выплаты змянілі грашовыя, якія былі накіраваныя на ўтрыманне войска ў зімовы час. У аснову ацэнкі была пакладзена колькасць зямлі.
Гіберна была адменена Парламентам у 1775 годзе.
Канстанцін Валер’евіч Сямёнаў
Біяграфія
Актыўна займацца дзюдо пачаў з ранняга дзяцінства. Упершыню заявіў пра сябе ў сезоне 1995 года, атрымаўшы перамогу на Еўрапейскім юнацкім алімпійскім фестывалі ў Вялікабрытаніі. Праз два гады выйграў сярэбраны медаль на чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў у Любліне.
Першага сур’ёзнага поспеху на дарослым міжнародным узроўні дасягнуў у 2000 годзе, калі трапіў у асноўны склад беларускай нацыянальнай зборнай і дэбютаваў у заліку Кубка свету, у прыватнасці на этапе ў Маскве атрымаў бронзу.
У наступным сезоне ў лёгкай вагавай катэгорыі стаў бронзавым прызёрам Кубка свету ў Мінску і летняй Універсіяды ў Пекіне. Яшчэ праз год упершыню атрымаў перамогу ў Кубку свету, гэта адбылося зноў жа ў Мінску. У 2003 годзе стаў чэмпіёнам Беларусі ў лёгкай вазе, узяў бронзу на Суперкубку свету ў Маскве.
У 2005 годзе быў лепшым у заліку беларускага нацыянальнага першынства, выйграў бронзавы медаль на міжнародным турніры класа «Б» у Стамбуле. Праз год, атрымаўшы перамогу на чэмпіянаце Беларусі, заваяваў бронзавыя ўзнагароды на этапе Кубка свету ў Мінску і на камандным чэмпіянаце Еўропы ў Белградзе, тады як у асабістым заліку на еўрапейскім першынстве ў Тампэрэ заняў толькі пятае месца.
У 2007 годзе ў чацвёрты раз выйграў нацыянальнае першынства, стаў бронзавым прызёрам асабістага і каманднага чэмпіянатаў Еўропы, атрымаў бронзу на міжнародным турніры ў Германіі.
На чэмпіянаце Еўропы 2008 года ў Лісабоне заняў сёмае месца, выйграў сярэбраны медаль на этапе Кубка свету ў Празе. Дзякуючы чарадзе удалых выступленняў удастоіўся правы абараняць гонар краіны на летніх Алімпійскіх гульнях у Пекіне.
Казыр
Казы́р (Казыр)  — рака на поўдні Сібіры, у Іркуцкай вобласці і Краснаярскім краі Расіі, правы складнік ракі Туба (басейн Енісея).
Даўжыня ракі 388 км. Плошча вадазбору 20 900 км². Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні 308 (каля 570 ) м³/с і вагаецца ад 20,6 да 3430 м³/с. Аб'ём гадавога сцёку складае 9,721 км³. Рака бярэ пачатак на Хандаджуглымскім хрыбце, працякае ў межах Усходняга Саяна і яго адгор'яў. У вярхоўі Казыр — горная рака з парогамі і вадаспадамі.
337
337 — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 337 год нашай эры, 337 год 1 тысячагоддзя, 37 год IV стагоддзя, 7 год 4-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 8 год 330-х гадоў.
Ксеркс
Ксеркс:
Петрогліф
Петрогліф (πέτρος — камень,  — рэзь) — малюнак, высечаны на камені. Петрогліфы — адна з найстаражытнейшых формаў мастацтва і перадачы інфармацыі праз апасродкаваны носьбіт (у дадзеным выпадку — камень), якая ўзнікла ў познім палеаліце.
Маўры Шры-Ланкі
Маўры Шры-Ланкі (இலங்கைச் சோனகர்) — народ, этнічная і рэлігійная меншасць у дзяржаве Шры-Ланка. Агульная колькасць - 1 869 820 чал. (2012 г.).
Гісторыя
Маўры Шры-Ланкі лічаць, што іх продкамі былі арабскія і персідскія гандляры, што трапілі на Шры-Ланку ў сярэднявеччы. Да XVI ст. назіралася перасяленне мусульман на поўнач Шры-Ланкі з Малабарскага ўзбярэжжа. Некаторыя з іх займаліся пасрэдніцкім гандлем і ліхвярствам. Малабарскія мусульмане трымалі плантацыі спецый, апрацоўвалі зямлю, лавілі рыбу, лічыліся добрымі рамеснікамі. У XII — XV стст. узгадваюцца мусульманскія ўладары, якія кіравалі пэўнымі тэрыторыямі на поўначы вострава.
З прыходам на Шры-Ланку партугальцаў сітуацыя значна змянілася. Мусульмане былі выгнаны з сінгальскай дзяржавы, а пасля захопу Джафны сталі прыціскацца хрысціянамі. Многія былі вымушаны перабрацца на ўсходняе ўзбярэжжа, дзе да сёй пары складаюць значную частку насельніцтва.
338
338 — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 338 год нашай эры, 338 год 1 тысячагоддзя, 38 год IV стагоддзя, 8 год 4-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 9 год 330-х гадоў.
Маўры Шры-Ланкі
Гісторыя
У эпоху галандскай каланіяльнай улады сярод маўраў сяліліся мусульмане-малайцы, якія служылі ў галандцаў ваеннымі наёмнікамі. Пасля абвяшчэння ў пач. XIX ст. брытанскай каланіяльнай адміністрацыяй рэлігійнай свабоды маўры пачалі перасяляцца ў іншыя раёны, дзе традыцыйна займаліся гандлем.
Прадстаўнікі сінгальскага нацыянальнага руху першапачаткова адмоўна ставіліся да маўраў як іншаверцаў і моўных тамілаў. Але ў XX ст. пасля абвяшчэння незалежнасці Шры-Ланкі мусульманская меншасць ператварылася ў аб'ект спрэчак паміж сінгаламі і таміламі. У гады грамадзянскай вайны 1983 — 2009 гг. маўры станавіліся ахвярамі ўзброеных сіл з абодвух бакоў.
Асаблівасці культуры
Культурныя асаблівасці маўраў Шры-Ланкі вызначаюцца іх рэлігіяй, якая моцна адрознівае іх ад тамілаў і сінгалаў. Яны спавядаюць іслам суніцкага толку. Размаўляюць на тамільскай мове, але ў адрозненні ад тамілаў-мусульман Індыі маўры цалкам адвяргаюць каставы падзел. Жыхары ўсходняга і паўночнага ўзбярэжжаў падтрымлтіваюць традыцыйныя сваяцкія сувязі з малабарскімі мусульманамі, часцяком маюць прозвішчы індыйскага паходжання. Астатнія маўры носяць арабскія прозвішчы і імёны.
Крый
Крый (Крыяс) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі:
Мініна (Угранскі раён)
Мініна (Минино) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Велікаполлеўскага сельскага паселішча.
1948 год у гісторыі кіно
1948 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
339
339 — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 339 год нашай эры, 339 год 1 тысячагоддзя, 39 год IV стагоддзя, 9 год 4-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 10 год 330-х гадоў.
Генрых Берэнгар
Генрых Берэнгар ці Генрых VI (Henry Berengar) — пам. — старэйшы законны сын імператара Конрада III і Гертруды Зульцбахскай. Прадстаўнік дынастыі Гогенштаўфенаў.
Часам яго нумаруюць пад парадкавым нумарам як Генрых VI, менавіта гэта імя ён бы насіў, калі б узышоў на трон у якасці аднаасобнага кіраўніка. Ён быў названы ў гонар дзядулі свайго бацькі — Генрыха IV і дзядулі па матчынай лініі — графа Шульцбаха Берэнгара II.
Конрад назваў свайго сына суправіцелем у сакавіку 1147 і каранаваў яго 30 сакавіка ў Аахене. Генрыха падрыхтоўвалі да спадчыны бацькі, аднак ён памёр у 1150 годзе і быў пахаваны ў кляштары Лорша.
Лазавічы (Клецкі раён)
Лазаві́чы (, Лазовичи) — аграгарадок у Клецкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Морацкага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Нагорнаўскага сельсавета.
Гасцілаўцы
Гасці́лаўцы (, Гостиловцы) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавета.
У 1954—1997 гадах цэнтр Гасцілаўскага сельсавета.
Вольга Аляксандраўна Талаева
Вольга Аляксандраўна Талаева (, Орша, Віцебская вобласць Беларусь) — беларуская спарстменка, інструктар па шорт-трэку Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь, удзельніца XXII Алімпійскіх гульняў у горадзе Сочы.
Плеснева
Плеснева (Плеснево) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Велікаполлеўскага сельскага паселішча.
Фларын Кыцу
Флары́н Васі́ле Кы́цу (Florin Vasile Cîțu; нар. 1 красавіка 1972 года, Бухарэст) — румынскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Член Нацыянальнай ліберальнай партыі. Старшыня Сената Румыніі з 23 лістапада 2021 па 29 чэрвеня 2022 года, прэм’ер-міністр Румыніі з 23 снежня 2020 па 25 лістапада 2021 года. Са снежня 2016 года — член Сената Румыніі.
Біяграфія
Пасля заканчэння Грынелскага каледжа ў 1996 годзе Кыцу атрымаў ступень магістра эканомікі і ў 2001 годзе доктарскую ступень па макраэканоміцы і міжнароднай эканоміцы ва Універсітэце штата Аява.
Пасля заканчэння ўніверсітэта з 2001 па 2003 год працаваў эканамістам у Рэзервовым банку Новай Зеландыі і з 2003 па 2005 год у Еўрапейскім інвестыцыйным банку. Пасля ён працаваў інвестыцыйным банкірам у румынскім падраздзяленні ING да 2011 года.
У 2019 годзе аб’яднаны камітэт па бюджэце і фінансах Парламента Румыніі не ўхваліў кандыдатуру Кыцу на пасаду міністра фінансаў (хоць іх галасаванне не было абавязковым).
26 лютага 2020 года, пасля вотуму недаверу кабінету Орбана, сфарміраванага 5 лютага, прэзідэнт Клаус Яханіс прызначыў Кыцу прэм’ер-міністрам Румыніі і заклікаў яго сфарміраваць новы ўрад.
9 снежня 2020 года прэм’ер-міністр Нацыянальнай ліберальнай партыі запрапанаваў змяніць выконваючага абавязкі кіраўніка ўрада Нікалае Чукэ пасля адстаўкі Людовіка Орбана 7 снежня. Кыцу стаў прэм’ер-міністрам 23 снежня, сфарміраваўшы кааліцыйны ўрад з трыма партыямі. Склад яго кабінета быў раскрытыкаваны за тое, што ў ім была толькі адна жанчына-міністр, і за тое, што быў прызначаны міністрам аховы здароўя (на папярэдняй міністэрскай пасадзе ён прапанаваў закон, «які абараняе тых, хто быў абвінавачаны ў плагіяце сваіх навуковых дысертацый»).
З 22 снежня 2020 года — прызначаны прэм’ер-міністр Румыніі. Пасля вотуму даверу 23 снежня 2020 года ён стаў прэм’ер-міністрам Румыніі (260 галасоў «за», 186 галасоў «супраць»).
5 кастрычніка 2021 года парламент Румыніі падтрымаў вынясенне вотуму недаверу ўраду на чале з Кыцу.
Штандартэнфюрар
Штандартэнфюрар (Standartenführer) — чын (званне) у СС і СА, адпавядаў чыну палкоўніка.
У 1929 годзе гэты чын быў уведзены ў структуру СС для кіраўнікоў тэрытарыяльных падраздзяленняў СС — штандартаў (SS Standarte). Звычайна штандарт фарміраваўся з членаў СС вялікага горада ці дзвюх-трох малых гарадоў. У штандарт уваходзілі тры штурмбаны (SS Sturmbann), адзін рэзервовы штурмбан (з ліку старэйшых членаў СС ва ўзросце 35-45 гадоў) і шпільманцуг (аркестр). Колькасць штандарта даходзіла да 3500 чалавек.
З 1936 года, пасля стварэння войскаў СС, чын штандартэнфюрара адпавядаў чыну палкоўніка і пасады камандзіра палка.
Юрый Віктаравіч Шаюноў
Юрый Віктаравіч Шаюноў (нар. ) — беларускі лёгкаатлет. Спецыялізуецца ў кіданні молата. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.
Дасягненні
Бронзавы прызёр Кубка Беларусі 2016 года ў кіданні молата з вынікам 75,74 м.
Хаўмы
Хаўмы́ (, Холмы) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбавіцкага сельсавета.
Honda
Хонда (Honda Motor Co., Ltd., 本田技研工業株式会社) — міжнародная прамысловая кампанія, найперш вядомая як вытворца матацыклаў і аўтамабіляў.
Кампанія заснаваная 24 верасня 1948 г, заснавальнік — Саітыра Хонда.
Прадукцыя — легкавыя аўтамабілі, грузавікі, самалёты, матацыклы, скутэры, электрагенератары, робаты, марскія рухавікі, газонакасілкі. Плануецца вырабляць бія-паліва (этанол), фотаэлектрычныя элементы.
Да 60-х г.г. Honda не займалася аўтамабілебудаваннем, спецыялізуючыся на вытворчасці матацыклаў. Рашэнне кампаніі аб вынахадзе на аўтамабільны рынак было вельмі неўхваляльна сустрэта японскім урадам, бо лічылася, што Honda, канкуруючы на сусветным рынку з Toyota, Nissan і Mitsubishi, у выніку нашкодзіць інтэрасам краіны. Аднак, ціск дзяржавы быў праігнаравана кіраўніцтвам кампаніі.
Пасля энергетычнага крызісу 1973 г. (рэзкі рост коштаў на нафту з-за абмежаванняў на здабычу, уведзеных краінамі Персідскага заліва) эканамічныя аўтамабілі Honda сталі бэстсэлерамі на рынку ЗША, а ў меншай ступені таксама і Еўропы.
Вясёлае 2
Вясёлае 2, да 2014 года Вясёлае (, Весёлое) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавета.
Honda
Асноўнымі складнікамі поспеху Honda з’явіліся высокая надзейнасць аўтамабіляў (адзін з лідараў у галіне), сучасныя тэхналагічныя рашэнні (так, канструктары Honda упершыню ўжылі папярочную ўсталёўку рухавіка ў маторным адсеку і пярэдні прывад, што зрабіла салон больш прасторным пры кампактных памерах аўтамабіля), арыгінальная маркетынгавая палітыка (Honda -drivers' cars — аўтамабілі, арыентаваныя на актыўны стыль кіравання, c сучасным дызайнам у стылях «спорт» і «тэхна»).
Галоўны офіс размешчаны ў горадзе Токіа, Японія.
Вясёлае 2
Гісторыя
Паводле перапісу 1926 г. пасёлак.
Honda
Статыстыка продажаў
Паказаныя агульнасусветныя продажы ў тыс. штук.
Вясёлае 2
Гісторыя
Пад час Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 г. да ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Дрычынскага сельсавета.
Honda
Статыстыка продажаў
Планы на 2007 год:
Мадэльны шэраг аўтамабіляў Honda
У канцы 80-х і пачатку 90-х гадоў Honda сумесна з Rover удзельнічала ў распрацоўцы і выпуску Rover 200, 200/400, 600 і 800/Sterling.
Вясёлае 2
Чыгунка
Каля вёскі праходзіць Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі Мінск — Гомель. Знаходзіцца прыпыначны пункт Дрычын
Прусінскі сельсавет
Пру́сінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Прусіна.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Касцюковіцкага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Касцюковіцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 8 снежня 1959 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дзямідавічы, сельсавет перайменаваны ў Дзямідавіцкі.
Павел Аляксеевіч Громаў
Павел Аляксеевіч Громаў (, в. Цімошкіна, Кальчугінскі раён, Уладзімірская вобласць — да 2009, в. Цімошкіна, Кальчугінскі раён, Уладзімірская вобласць) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1962).
Біяграфія
Нарадзіўся года ў вёсцы Цімошкіна Уладзімірскай вобласці ў сям’і протаіерэя Аляксея Сяргеевіча Громава. Меў брата Сяргея.
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
Скончыў Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1951 годзе. Працаваў у Белдзяржпраекце, з 1957 па 1985 г. — галоўным архітэктарам сектара, старэйшым навуковым супрацоўнікам, загадчыкам аддзела БелНДІПгорадабудаўніцтва.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1954 года. Пражываў у Мінску, пасля выхаду на пенсію вярнуўся на радзіму. Пахаваны за алтаром мясцовай Дабравешчанскай царквы, дзе хавалі яго продкаў-святароў.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): праекты забудовы Магілёўскай шашы (1952), эксперыментальнага жылога раёна па вул. Валгаградскай (1957) у Мінску, генплан Салігорска, ПДП мікрараёна Машэкаўка ў Магілёве (1958), эксперыментальны ПДП цэнтра і жылога раёна Барысава (1967).
Больш за 70 навуковых прац у вобласці планіроўкі і забудовы жылых тэрыторый, структуры жыллёвага фонду, дэмаграфічнага складу, архітэктуры жылля ў гарадах БССР, у т.л.: «Мікрараёны Беларусі» (1963), «Новыя гарады Беларусі» (1966), «Рэкамендацыі па планіроўцы, забудове і пераўтварэнні гарадоў з улікам асваення поймавых і забалочаных тэрыторый» (1981), «Архітэктурна-планіровачная і тыпалагічная арганізацыя жылых тэрыторый гарадскіх паселішчаў» (1987), «Добраўпарадкаванне і азеляненне жылых зон мікрараёнаў масавага жыллёвага будаўніцтва ў гарадах Беларускай ССР» (РКН 36-87) — усё ў аўтарскім калектыве.
Бака (пігмеі)
Ба́ка (саманазва: Baaka) — этнічная супольнасць пігмеяў. Жывуць пераважна ў Камеруне і Габоне. Агульная колькасць (2019 г.) — 60 200 чалавек.