cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Валапюк
З’яўленне і першая папулярнасць
Першы артыкул пра валапюк быў апублікаваны Шлеерам у мае 1879 года ў рэдагаваным ім каталіцкім часопісе «Сіёнская арфа» (Sionsharfe). У 1880 годзе аўтар мовы выдае падрабязны падручнік на нямецкай мове. Сам Шлеер практычна не пісаў кніг на валапюку, хаця было некалі пісьменнікаў, якія гэтым займаліся. Доўгі час мова была вельмі папулярнай, да 1889 года на ёй выдавалася 25 часопісаў, было напісана 316 падручнікаў на 25 мовах і дзейнічала 283 клубы. Вядомы нават выпадак, калі валапюк быў для чалавека роднай мовай, гэта была дачка прафесара валапюку Генры Кона (Henry Cohm) Корын Кон (Corinne Cohn). Пра яе далейшы лёс нічога не вядома. У 1844 годзе адбылася канвенцыя прыхільнікаў валапюка ў Фрыдрыхсгафене, але працоўнай мовай падчас канвенцыі была нямецкая, другая канвенцыя, у Мюнхене, праходзіла такім жа чынам. Толькі трэцяя канвенцыя (у Парыжы, у 1889 годзе праходзіла на валапюку . Да 1889 года выйшла больш за 30 перыядычных выданняў таварыстваў валапюку, а саміх аб’яднанняў налічвалася каля 255. Інстытут выкладання складаўся ўвогуле з 1100 настаўнікаў і 50 прафесараў.
Зніжэнне папулярнасці
Першапачатковая папулярнасць валапюка была шмат у чым абумоўлена яго адноснай прастатой. У мове былі паменшаны асобныя складанасці натуральных моў, напрыклад, адсутнічалі: У той жа час, шматлікія асаблівасці нямецкай мовы, не заўважаныя яе носьбітамі як цяжкасці, перайшлі і ў валапюк. Напрыклад, назоўнікі мелі 2 лікі і 4 склоны, дзеясловы — 6 часоў, 4 лады, 2 трыванні і 2 станы, змяняліся па асобах і ліках.
Парушаўся прынцып узаемна адназначнага адпавядання літар і гукаў (паслядоўнасці [ks], [gz], [ts], [dz], [t͡ʃ], [d͡ʒ] абазначаліся адной літарай, асобныя літары дапускалі два варыянта чытання). Шмат хто з крытыкаў (у прыватнасці, першы дырэктар Акадэміі валапюка А. Керкгафс) ганілі валапюк за занадта складаныя, як у нямецкай мове, складаныя словы. Прыкладам трохкампанентнага слова можа служыць klonalitakip ‘жырандоля’ (klon ‘карона, вянец’ + litakip ‘падсвечнік кандэлябр’; апошняе ў сваю чаргу, утрымлівае два карані: lit ‘святло’ і kip ‘утрыманне, захаванне’, а таксама злучальную галосную -а-, якая зрэдку тлумачылася як паказальнік роднага склону (і тады перад намі прыклад не словазлучэння, а зрашчэння)), якое з’яўляецца, дарэчы, калькай з нямецкага kronleuchter (гэтым тлумачыцца нелагічнасць пастаноўкі кораня са значэннем «карона» на першае, а не на другое месца: даслоўна атрымліваецца, што klonalitakip не «кандэлябравы вянец», а «каронавы кандэлябр»). Здольнасць валапюка да злучэння неабмежаванай колькасці каранёў часам нават высмейвалася: так, як паведамляюць Л. Куцюра і Л. Ло ў сваёй «Гісторыі ўсеагульнай мовы», у часопісе «Le Volapük» адзін дасціпны чалавек спарадыраваў гэту словаўтваральную здольнасць валапюку, сканструяваў у жарт назоўнік klonalitakipfablüdacifalöpasekretan ‘сакратар дырэкцыі (заводаўпраўлення) жырандолявай фабрыкі’, а часопіс «Coglaber» («Забаўляльны лісток») прапанаваў сваім чытачам разгадаць сэнс слова löpikalarevidasekretel ‘обер-сакратар (вярхоўны сакратар) разліковай палаты’, што здолелі зрабіць толькі два валапюкісты. Што характэрна, абодва гэтыя словы не існавалі ў валапюку, першае было прыдумана як жарт, а другое — як галаваломка. Першае з гэтых слоў увогуле цяжка ўявіць у рэальным валапюку; у шлеераўскі перыяд суфікс -el выкарыстоўваўся значна часцей за -an (хаця супраць гэтай «экспансіі» -el выступалі шмат хто з валапюкістаў, у тым ліку А. Керкгафс), і выкарыстоўвалася слова sekretel ‘сакратар’ (а не sekretan); слова cifal ‘галоўны начальнік’ (суфікс -al з сэнсам ‘самая высокапастаўленая асоба’) выкарыстоўвалася ў адносінах да І. Шлеера як да кіраўніка валапюцкага руху, але наўрад ці ім азначалі дырэктара завода; патэнцыйнае cifalöp ‘месца, дзе знаходзіцца галоўны начальнік’ таксама не фіксавалася слоўнікамі, магчыма, таму што не паддаецца адназначнаму перакладу (можа азначаць і кабінет, і цэлы будынак); урэшце, цяжка ўявіць фабрыку, якая б вырабляла толькі жырандолі (fablüd фабрыка). Унутраная форма другога слова часткова залішняя: у ім ёсць два карані звязаных з ідэяй падліку kal ‘падлік’ і revid ‘рэвізія’ (löpi- — прыстаўка, аналагічная обер-, верхне-), прычым адсутнічае неабходны для расшыфроўкі элемент ‘камісія, палата’.
На працягу доўгага часу дырэктарам Акадэміі валапюка быў крыптограф з Фландрыі Агюст Керкгафс (Auguste Kerchhoffs). З цягам часу паміж ім і Шлеерам узнікла непаразуменне, звязанае з нежаданнем Шлеера, які лічыў сваім тварэннем і ўласнасцю, прызнаць неабходнасць унясення змен, на чым настойваў Керкгафс. Гэта вылілася ў раскол і сыход шматлікіх прыхільнікаў валапюку ў альтэрнатыўныя моўныя праекты, такія як нэўтраль і эсперанта, больш простай этымалагічна і граматычна мовы, чыё з’яўленне ў 1887 годзе яшчэ больш пагоршыла стан валапюку. У выніку, шмат якія валапюкісцкія клубы сталі эсперантысцкімі.
Рэформа
У 1920 годзе невялікая група валапюксітаў на чале з нідэрландцам Ары дэ Ёнгам распрацавала рэвізію мовы і прапанавала яе ў 1931 годзе. Дэ Ёнг спрасціў граматыку (адмяніў рэдка выкарыстоўваемыя формы дзеясловаў), а гук [r] стаў выкарыстоўвацца значна часцей. У выніку асобныя словы вярнуліся да свайго першапачатковага англійскага і нямецкага гучання (напрыклад, lömib («дождж») стаў rein). Пасля рэформ дэ Ёнга валапюк перажыў кароткі ўздым папулярнасці ў Нідэрландах і Германіі, але з прыходам да ўлады нацыстаў вывучэнне штучных моў у гэтых краінах было забаронена, што канечна знішчыла валапюцкі рух.
Валапюк сёння
З таго часу рух валапюкістаў знаходзіцца на стабільна нізкім узроўні. Цяпер у свеце налічваецца 2-3 дзясяткі валапюкістаў. На чале валапюцкага руху стаіць так званы лідар, ці вярхоўны кіраўнік (на валапюку Cifal). Ён выдае эдыкты, якія звычайна, тычацца надання афіцыйных званняў (настаўнік валапюка, член Акадэміі валапюка). Важную ролю ў развіцці валапюка іграе Міжнародная Акадэмія Валапюка, якая складаецца з 8 членаў, якія калегіяльна прымаюць рашэнні пра ўключэнне ў лексікон новых слоў, неабходных для адлюстравання новых паняццяў. Валапюкісты, якія жывуць у адной краіне, могуць ствараць нацыянальныя клубы, якія ўваходзяць у Федэрацыю клубаў валапюку. Праўда, цяпер валапюкістаў недастаткова для стварэння разгалінаванай міжнароднай арганізацыі.
Вікіпедыя на валапюку
Вікіпедыя на мове валапюк вядомая тым, што амаль усе яе артыкулы створаны ботамі. Амаль усе боты створаны адзіным актыўным удзельнікам праекта — Smeira. Гэта выклікала незадавальненне ў шмат каго з удзельнікаў з іншых Вікіпедый, бо большасць лічыць падобныя метады несумяшчальныя з правіламі Вікіпедыі, і што раздзел Вікіпедыі на валапюку трэба выдаліць. 25 снежня 2007 года было пачата галасаванне за перанос Вікіпедыі на мове валапюк назад да Інкубатара Вікімедыя. 28 студзеня 2008 года галасаванне было закрыта з рашэннем пакінуць Вікіпедыю на валапюку актыўным раздзелам Вікіпедыі.
Тэкст пра міжнародную мову (рэфармаваны варыянт)
Ven lärnoy püki votik, vödastok plösenon fikulis. Mutoy ai dönu sukön vödis nesevädik. e seko nited paperon. In dil donatida, ye, säkäd at pebemaston, bi tradut tefik vöda alik pubon dis vöds volapükik pareidons laodiko. Gramat e stabavöds ya pedunons in nüdug; das sinif valodik pegeton. binos prinsip sagatik. kel sagon. Das stud nemödik a del binos gudikum. ka stud mödik süpo.
Пераклад
Калі вывучаюць чужую мову, слоўнік выклікае цяжкасці. Неабходна пастаянна шукаць новыя словы, і, як вынік, цікаўнасць губляецца. У элементарнай частцы, аднак, гэтая праблема пераадолена, бо карэктны пераклад слова з’яўляецца пад словамі валапюка. ідзе падборка (тэкстаў для) чытання і мяркуецца, што словы валапюку прачытваюцца ўголас. Граматыка і базавы слоўнік ужо дадзены ва ўвядзенні; тым не менш рэкамендуецца беглы позірк на пераклад, каб забяспечыць агульнае разуменне. Мудра сказана, што лепей няшмат вучэння кожны дзень, чым шмат вучэння ў адзін дзень.
Грыгорый XIV
Грыгорый XIV (Gregorius PP. XIV) (свецкае імя: Нікало Сфандраці, італ. Niccolo Sfondrati); ( — ) — Папа Рымскі з 5 снежня 1590 да 16 кастрычніка 1591 г.
Біяграфія
Нікола Сфандраці нарадзіўся 11 лютага 1535 у Мілане. Вывучаў права. Ён быў чалавекам ціхмяным і хваравітым. Прызначаны кардыналам, пасяліўся ў Рыме, але ўдалечыні ад курыі. На канклаве яго кандыдатура на папскі трон была вылучана па ініцыятыве іспанскага двара. Пасля каранацыі падтрымліваў антыфранцузскую палітыку Філіпа II. Праз 10 месяцаў пасля абрання Папа памёр.
Пшэрасль (гміна)
Пшэ́расль (Przerośl) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сувальскага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пшэраслі. Плошча гміны складае 123,84 км². Станам на 2008 год у гміне Пшэрасль пражывалі 3035 чалавек, шчыльнасць — 24,51 чал./км².
Альгерд Абуховіч
Паходжанне
Паходзіў са шляхецкага роду Абуховічаў. Нарадзіўся ў сям’і Рышарда (Рычарда-Юліяна-Ксаверыя-Вінцэнта) Юзафавіча Абуховіча (1815—?) і Караліны Эсткі. Імёны продкаў пісьменніка не раз згадваюцца ў гісторыі.
Біяграфічныя звесткі
Альгерд Рышардавіч Абуховіч нарадзіўся ў маёнтку Калацічы Бабруйскага павета (цяпер Глускі раён). Як было прынята ў заможных памешчыцкіх сем’ях, Альгерд атрымаў добрае хатняе выхаванне. У далейшым, паводле сведчанняў сучаснікаў, пісьменнік свабодна валодаў асноўнымі еўрапейскімі мовамі — французскай, італьянскай, англійскай, нямецкай, лёгка чытаў па-іспанску. Адным з яркіх уражанняў дзяцінства была паездка ў Кіеў у 1852, дзе хлопчыку зрабілі даволі складаную па тым часе аперацыю (ён меў ад нараджэння фізічную хібу — так званую «заечую губу»). Увосень таго самага 1852 Альгерд паступіў у Слуцкую кальвінскую гімназію. Школьнае навучанне супала з пярэдаднем вялікага грамадскага ўздыму ў краіне, які адыграў вырашальную ролю ў станаўленні дэмакратычнага светапогляду будучага пісьменніка. «Растучы, я развіваўся, а перада мною штораз харашэй рассцілаўся свет… насталі часы, аб каторых можна сказаць, што людзей нікчэмных яны не бачылі», — гаварыў ён пазней у сваіх мемуарах. Пэўная ідэалізацыя далёкага часу юнацтва толькі рэльефней падкрэслівае ўзнёслыя настроі тагачаснай перадавой моладзі, да якой належаў пісьменнік.
У гімназіі А. Абуховіч правучыўся ўсяго некалькі гадоў (да 1854) і поўнага гімназічнага курса не скончыў. Для багатага юнака гэта было неабавязкова. Затое ён шмат падарожнічаў, жыў у Жэневе і Парыжы, дзе сустракаўся з многімі выдатнымі людзьмі таго часу, у тым ліку з кіраўнікамі польскай эміграцыі А. Чартарыйскім і Л. Мераслаўскім. У Жэневе, як цяпер устаноўлена паводле звестак замежных архіваў (рупнасцю швейцарскай беларусісткі М. Банькоўскі-Цюліг), будучы пісьменнік пражыў 8 месяцаў з восені 1858 да вясны 1859, у якасці вольнага слухача наведваў прырода- і літаратуразнаўчы факультэты тамашняй кальвінскай акадэміі. Тут умацавалася цікавасць А. Абуховіча да кальвінізму.
У 1862 пісьменнік некалькі разоў прыязджаў у Вільню, ёсць няпэўныя дадзеныя пра яго сувязі з У. Сыракомлем. Па некаторых звестках, не пацверджаных пакуль архіўнымі крыніцамі, А. Абуховіч удзельнічаў у паўстанні 1863 года, быў сасланы (нібыта нават у Сібір, што не зусім стасуецца з храналогіяй яго жыцця, зрэшты, яшчэ недастаткова вывучанай).
Вядома, што ў другой палове 1860-х гадоў пісьменнік ажаніўся (жонка памерла ў 1873), у 1878 зноў наведаў Кіеў. У мемуарных крыніцах (успаміны Я. Дылы) гаворыцца пра рэзкі канфлікт А. Абуховіча са сваякамі і ўсім памешчыцкім асяроддзем: пісьменнік хацеў усю зямлю аддаць сялянам, у выніку чаго ўзнікла пагроза аб’яўлення яго вар’ятам. Менавіта тады ён і пакінуў родны дом, забраўшы з сабой толькі любімыя кнігі.
Спачатку А. Абуховіч жыў у прыяцеля — удзельніка паўстання 1863 года Расудоўскага (маёнтак Курганы на Случчыне), потым перабраўся ў Слуцк, дзе займаўся рэпетытарствам. Цікава, што па афіцыйных дакументах за Абуховічам яшчэ ў 1884 лічыліся немалыя маёнткі ў Бабруйскім павеце (звыш 1360 дзесяцін зямлі), якія ацэньваліся амаль на 25 тыс. рублёў. Але яны, як і бацькоўскі маёнтак Грабава, былі закладзены-перазакладзены ў зямельным банку. У газетах неаднаразова аб’яўляўся продаж маёнткаў за даўгі, але калі ён адбыўся — дакладна невядома. Ясна адно — сацыяльны статус А. Абуховіча пад канец жыцця карэнным чынам змяніўся, нішто, апрача прозвішча і звязаных з ім генеалагічна-гістарычных асацыяцый (хоць, гэта таксама важна), пра былы арыстакратызм не нагадвала.
Па ўспамінах Я. Дылы, Абуховіч туліўся ў Слуцку бедным кватарантам ва ўладальніцы невялікага мяшчанскага доміка Федаровічыхі па Іванаўскай вуліцы. Адзіным яго багаццем была вялікая шафа з кнігамі. Сяброўскія стасункі падтрымлівалі з ім згаданы Расудоўскі, а таксама іншы ўдзельнік паўстання 1863 года К. Аколаў. Гуртаваліся вакол і маладыя сябры, з асяроддзя якіх выйшла нямала дзеячаў вызваленчага руху, культуры, навукі: Я. Дыла, П. Карповіч, I. Чудоўскі, А. Ярэміч і інш. Пісьменнік імпанаваў моладзі, паводле сведчання Я. Дылы, «як абаронца мовы свайго народа, як вястун і чараўнік роднага слова».
Цесныя творчыя стасункі А. Абуховіча з Ф. Багушэвічам сведчаць пра блізкі абодвум дэмакратызм у поглядах на жыццё і перспектывы развіцця беларускай літаратурнай мовы. I па ладу жыцця, і па светапогляду А. Абуховіч быў сапраўды шчырым дэмакратам. У прыватнасці, лічыў, што няўдача паўстання 1863 года абумоўлена тым, што земляўласнікі баяліся ўзняць на паўстанне беларусаў-сялян, каб у выніку не аддаваць паўстанцам зямлю. Літаратурная крытыка савецкага часу падкрэслівала, што пісаў ён у рэчышчы крытычнага рэалізму, прытрымліваўся прынцыпу народнасці літаратуры
Паэзія
Пры жыцці творы А. Абуховіча не друкаваліся (прынамсі такіх публікацый не выяўлена). Яго творчая спадчына дайшла да нас толькі ў фрагментах. 3 арыгінальнай беларускай паэтычнай творчасці Абуховіча да нас дайшло пяць вершаў, калі не лічыць асобных вершаваных фрагментаў у тэксце яго мемуараў.
Магчымасці Абуховіча-паэта добра паказвае верш «Дума а Каралю XII». Гэты невялікі твор вылучаецца як своеасаблівым паэтычным майстэрствам, так і нетрывіяльнасцю поглядаў на гісторыю. У вершы сутыкаюцца, параўноўваюцца тры вядомыя гістарычныя асобы часоў Паўночнай вайны (пачатак XVIII ст.) — Мазепа, Пётр I і шведскі кароль Карл XII. Яны (апрача Карла XII) прама ў творы не называюцца, але лёгка ўгадваюцца, пазнаюцца, нягледзячы на арыгінальную абмалёўку іх аўтарам. Верш вытрыманы ў рамантычным ключы. Рэзкімі, суровымі фарбамі малюецца экспазіцыя, перадаецца трывожны настрой удзельнікаў драмы, які пераносіцца і на ўвесь твор, надаючы яму спецыфічны каларыт:
У якасці крытэрыю для ацэнкі гістарычных асоб паэт выкарыстоўвае (прынамсі імкнецца да гэтага) ідэалы дэмакратыі, агульначалавечыя каштоўнасці. Важны крытэрый для яго ў гэтых адносінах — памяць «патомных». Разам з тым у ацэнках А. Абуховіча нямала суб’ектыўнага, спрэчнага. Сімпатыі аўтара на баку Карла XII, які паўстае ў вершы як ідэальны рамантычны герой, у адпаведным паэтычным антуражы.
Аўтар спрабаваў знайсці свае падыходы ў асвятленні мінулага. Несумненна, гэта было звязана з яго роздумам пра гістарычны лёс роднай зямлі, пра месца Беларусі паміж Усходам і Захадам. Як заўважыў А. Лойка, гэта «спроба ўбачыць родны край на скрыжалях гісторыі».
Побач з Ф. Багушэвічам А. Абуховіч з’явіўся заснавальнікам жанру байкі ў беларускай паэзіі. Сёння вядомы чатыры яго творы гэтага жанру, калі не лічыць перакладаў дзвюх баек I. Крылова («Вяльможа», «Малпа і люстэрка») на польскую мову, якія захаваліся ў архіве. У «Беларускім календары на 1915» надрукаваны яго байкі «Ваўкалака» і «Старшына».
Зварот А. Абуховіча да аднаго з самых дэмакратычных жанраў літаратуры заканамерны. У байках рэалізаваўся яго талент як сатырыка, уважлівага назіральніка і крытыка сацыяльных парадкаў і грамадскіх нораваў. Паэт умеў, адштурхоўваючыся ад класічных узораў, надаць сюжэту новы рух, пры гэтым «у кожную байку, па словах М. Гарэцкага, аўтар унасіў беларускі дух і склад».
Байка «Старшына» сюжэтна нагадвае байку І. Крылова «Мирская сходка». Але гэта сатыра на парэформенную Расію, А. Абуховіч напаўняе свой твор адпаведнымі рэаліямі. Драпежны воўк праз хабары і сувязі становіцца войтам — наглядчыкам за безабароннымі авечкамі. Так вырашыў Леў-манарх на «вольным сходзе» ўсіх звяроў. Заключная афарыстычная сентэнцыя лёгка пераносіцца і на многія іншыя падобныя сітуацыі:
Па сутнасці, перад намі мастацкае выкрыццё дэмагогіі і ханжаства, крывадушнасці ўлад самых розных часоў.
У байцы «Ваўкалак», звязанай з пэўнымі нацыянальнымі фальклорнымі і літаратурнымі традыцыямі, ставіцца праблема ўнутранай свабоды чалавека. Панскі паслугач Лыска заклікае вольнага Ваўкалака пайсці на службу да пана. Ваўкалак жа больш за ўсё на свеце цэніць сваю свабоду. Яе перавагі рознабакова і пераканаўча аргументуюцца:
Некаторыя даследчыкі не без падстаў адзначаюць пэўную аўтабіяграфічнасць гэтага твора (прынамсі можна гаварыць пра адпаведнасць праблематыкі асабістаму жыццёваму вопыту аўтара). Парваўшы са сваім класам, А. Абуховіч зведаў шмат цяжкасцей рознага парадку (у тым ліку бытавых), але ўнутрана разняволіўся, скінуў ланцугі каставых умоўнасцей. 3 другога боку, гордага самотніка Ваўкалака, які цураецца не толькі панскай ласкі, але і «сяла», гэта значыць, людзей наогул, зноў жа можна разглядаць як рамантычнага героя, супрацыіастаўленага прыземленаму Лыску.
Як і большасць баек А. Абуховіча, «Ваўкалак» мае свае паралелі ў сусветнай літаратуры, але ўвядзенне спецыфічнага і неадназначнага вобраза Ваўкалака, узятага з беларускай дэманалогіі, замест традыцыйнага Ваўка істотна ўзбагачае сюжэт, карэнным чынам паварочвае яго ў бок беларускай народнай культуры.
Не абмінаў А. Абуховіч у сваіх байках і традыцыйныя агульначалавечыя заганы. У даволі дасканалай у мастацкіх адносінах мініяцюры «Воўк і лісіца» выкрываюцца хітрасць і сквапнасць, характэрныя для людзей. Неаднамернай уяўляецца і байка «Суд». Суддзя Глушэц разганяе брахлівых сабак-адвакатаў і прысуджае да штрафу абодвух удзельнікаў судовай спрэчкі:
Здаецца, мудра вырашыў суддзя, але ў самім яго імені хаваецца іронія.
Перакладчыцкая дзейнасць
Вядома, што А. Абуховіч шмат перакладаў, перастварыў па-беларуску многіх паэтаў свету. Ён перакладаў на беларускую мову творы польскай, рускай і заходнееўрапейскіх літаратур: І. Крылова, А. Пушкіна, М. Лермантава, А. Міцкевіча, М. Канапніцкай, У. Сыракомлі, Ё. Гётэ, Ф. Шылера, В. Гюго, Дж. Байрана, Дантэ. Аднак гэтыя пераклады не захаваліся.
Мемуары
Асаблівае месца ў творчасці Абуховіча займаюць мемуары — нязмушанае пісьменніцкае апавяданне пра сябе і сваю эпоху, напоўненае роздумамі пра час, літаратуру, вечныя праблемы чалавечага жыцця. Упершыню гэтыя мемуары з’явіліся ў друку ў газеце «Гоман» у 1916 годзе пад назвай «3 папераў Альгерда Абуховіча». Рукапіс не захаваўся, публікацыя не найлепшай якасці, і даследчыкі маюць сёння клопаты з прачытаннем некаторых дат і прозвішчаў. Дастаткова сказаць, што асобныя мясціны твора нявопытныя публікатары датавалі 1904 годам, тады як у 1898 годзе пісьменнік памёр. Для ўзнаўлення правільнага тэксту мемуараў, як і для вывучэння жыццяпісу А. Абуховіча, шмат зрабілі Р. Родчанка, А. Мальдзіс, У. Казбярук і інш.
Сёння лічыцца даказаным, што мемуары пісаліся ў 1894 годзе ў Слуцку і часткова ў Зарэччы на Глушчыне.
Гэта параўнальна невялікі, але надзвычай ёмісты твор. Мемуары А. Абуховіча прывабліваюць не толькі цікавым зместам, але і каларытнасцю замалёвак, свабоднай, раскаванай формай, жывой, сакавітай мовай, шчырасцю, спавядальнасцю. Кавалкі ўспамінаў лёгка і натуральна спалучаюцца з дзённікавымі запісамі, з роздумам, з вершаванымі радкамі і пасажамі публіцыстычнага характару.
Запісы вяліся фрагментарна, А. Абуховіч звяртаўся да свайго рукапісу перыядычна, час ад часу. Усяго ў «Паперах Абуховіча» 12 фрагментаў або раздзелаў, якія можна разглядаць як своеасаблівыя празаічныя мініяцюры. Усе яны маюць свае назвы, некаторыя датаваныя. Звязаны яны паміж сабой па асацыятыўна-храналагічным прынцыпе. Пісьменнік не ставіў задачы паслядоўна апісваць усё сваё жыццё. Ён выбраў пэўныя моманты, паслядоўнасць якіх прадыктавана як храналогіяй, так у не меншай ступені і іншымі фактарамі (асацыяцыі, важнасць для «гісторыі душы», для духоўнага станаўлення аўтара-героя).
Першы фрагмент-раздзел мае назву «Успаміны Кіева». А. Абуховіч пачынае са свайго нараджэння і адразу пераходзіць да аднаго з самых яркіх дзіцячых ці падлеткавых уражанняў — паездкі ў Кіеў да хірурга Караваева. Па тым часе гэта была неардынарна паездка. Дабіраліся на ўласных конях — цэлым абозам — з немалымі прыгодамі. Аўтару паездка запомнілася да дробязяў, хоць ён свядома многае апускае:
У адзінаццацігадовага Альгерда, хоць ён мужна вытрымаў нялёгкую аперацыю, вельмі ўражлівае, чулае сэрца, якое і зрабіла яго пісьменнікам, дэмакратам, абаронцам прыгнечанага народа. Мемуарыст адзначае:
Пакаранні розгамі дваровых былі настолькі звыклай будзённай з’явай, што нават асвечаныя людзі маглі не толькі з лёгкім сэрцам ужываць гэту меру ў сваіх маёнтках, але (як успамінае Абуховіч) з усмешкай, не саромячыся расказваць пра гэта ў суседскіх салонах.
II раздзел носіць якраз назву «Палажэнне сялян». У ім расказваецца аб становішчы сялян у маёнтках Абуховічаў, гаворыцца аб пераменах у сувязі са смерцю Мікалая I і надыходам эпохі рэформ. 3 піетэтам характарызуецца тагачасная атмасфера грамадскага ўздыму, прызнаюцца заслугі ў гэтых адносінах «слаўнай памяці» Аляксандра II, які, што б там ні казалі, павярнуў Расію на шлях дэмакратызацыі. Іншая справа, што рэформы былі непаслядоўныя, неглыбокія і таілі ў сабе небяспеку новых грамадскіх канфліктаў.
Пасля разгляду гэтых айчынных спраў чарговы раздзел «Мая кніжка» пераносіць чытача ў Жэневу. А. Абуховіч закранае тут праблему асабістых маральна-духоўных пошукаў, з удзячнасцю ўспамінае англічанку пані Roberts, якая падаравала яму кніжку «Аб наследаванні Хрыста», што, паводле прызнання мемуарыста, на ўсё жыццё зрабілася яго любімай настольнай кнігай. Трэба думаць, глыбока засвоеныя хрысціянскія маральныя імператывы (у іх кальвінісцкім варыянце) аблегчылі яму шлях да свайго народа.
Не менш уплывалі сямейныя традыцыі. У раздзеле «Мой дзед» А. Абуховіч палічыў неабходным расказаць пра Юзафа Абуховіча. Фрагмент цікава арганізаваны: уводзіцца элемент дыялагічнасці. Спачатку Абуховіч прыводзіць уласнае чатырохрадкоўе:
А потым з гэтымі ж радкамі нібыта і спрачаецца:
Далей натуральны пераход да парыжскіх сустрэч 1860 года са стаўпом-лідарам польскай арыстакратычнай эміграцыі князем Адамам Чартарыйскім, які ведаў Юзафа Абуховіча.
Раздзел «Мая жонка», у адрозненне ад папярэдніх, мае дзённікавы характар: «Сягоння раніцай скончыўся 21 год ад смерці св. памяці маей жонкі». Пісьменнік нешматслоўна расказвае пра сваё нешчаслівае сямейнае жыццё і спрабуе аналізаваць прычыны гэтага. Віну ён цвяроза і мужна прызнае за сабой.
Расказвае А. Абуховіч у мемуарах і аб сваіх знакамітых італьянскіх суродзічах Бандынэлі, тым больш што яму неабходна было растлумачыць свой досыць экзатычны псеўданім. У канцы адпаведнага фрагмента прэтэнзіі А. Абуховіча, што яго род больш славуты, чым род А. Пушкіна.
Асобны фрагмент Альгерд Абуховіч вырашыў прысвяціць другому стаўпу тагачаснай польскай эміграцыі Людвіку Мераслаўскаму (у публікацыях напісанне прозвішча недакладнае — Міраслаўскі), з якім ён сустракаўся каля 1860 года ў Парыжы. Як вядома, Л. Мераслаўскі злучаў «чырвоныя», здавалася б, дэмакратычныя погляды са шляхецкім нацыяналізмам і шавінізмам, варожасцю да іншых народаў. Яго пазёрства («камедыянства») трапна адзначана А. Абуховічам, хоць мемуарыст заўважае і станоўчыя якасці, у прыватнасці, асабістую бескарыслівасць. Агульная ж ацэнка Л. Мераслаўскага як асобы і палітычнага дзеяча была не на яго карысць.
Наступны раздзел мемуараў зноў пачынаецца з дзённікавага запісу: «Зваліліся дзве навіны, як гром з яснага неба, аб дзвюх смерцях: пп. Адам Перасвет Солтан і Марка Узлоўскі ўчора развіталіся са светам». Далей з сімпатыяй расказваецца пра абодвух нябожчыкаў, якія былі жыхарамі слуцкіх ваколіц, паведамляецца, што Солтан пісаў у гімназіі беларускія сатырычныя вершы, праўда, у аўтарстве не прызнаваўся, выдаваў іх за чужыя. Размова пра блізкіх знаёмых, людзей неардынарных, па асацыяцыі працягваецца і ў IX раздзеле. Пра герояў сваіх аповедаў пісьменнік умее сказаць вобразна, метафарычна, у індывідуальным убачыць агульначалавечае, у побытавым — водбліскі вечнага: «Жыццё пана Адама можна прыраўняць да дня, ужо ж буднага, але каторы раніцай загарэўся чырвонай зоркай і да канца пагодна сышоў». У стылі адчуваюцца добра засвоеныя традыцыі заходнееўрапейскай, польскай мемуарыстыкі. «Успомніўшы дзеі мяча, пераходжу да кудзелі», — паважна пазначае аўтар пераход ад мужчынскай лініі да жаночай у радаводным экскурсе.
Важнейшае месца ў мемуарах займае невялікі X раздзел «Літаратурнае апраўданне», які сведчыць, што А. Абуховіч усведамляў сябе менавіта беларускім пісьменнікам, сур’ёзна ставіўся да літаратурнай працы, раздумваў аб шляхах развіцця беларускай літаратурнай мовы, суадносіў беларускі вопыт з вопытам іншых народаў. Пісьменнік спрачаецца з Ф. Багушэвічам, які, прагледзеўшы яго вершы, указаў на недастатковую чысціню яго мовы. А. Абуховіч адказаў чатырохрадкоўем, дзе адзначыў розную дыялектную арыентацыю іх «гаворак»:
Абодва маюць дзённікавы характар (прынамсі адштурхоўваюцца ад дзённікавых запісаў) і набываюць асаблівую танальнасць, уключаючы этнаграфічныя назіранні. На Спаса аўтара ўпершыню ўшанавалі зваротам «Дзеду, дзедку!», што надзвычай яго расчуліла. Гэта здарылася ў Зарэччы пад Глускам. Па асацыяцыі аўтар расказвае некалькі цікавых гісторый, звязаных з Зарэччам, гісторый, якія сваёй незвычайнасцю і каларытнасцю сведчаць пра незасвоеныя яшчэ багацці роднай мінуўшчыны. У прыватнасці, расказваецца пра сялянскага заступніка Пяровіча (Пёровіча), якога можна назваць беларускім Кармалюком. Аднак у адрозненне ад Кармалюка постаць Пяровіча застаецца не даследаванай гісторыкамі. Тым каштоўнейшы запіс Абуховіча:
Свята Дзядоў дало Абуховічу падставу для патрыятычнага запісу, прасякнутага трывогай за лёс роднай зямлі:
Завяршаецца твор успамінамі, як у далёкай маладосці, напярэдадні паўстання 1863 года, аўтар адзначаў свята Дзядоў у Парыжы.
Пруды (Ушацкі раён)
Пруды́ (, Пруды) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавета.
Ангурон
Ангурон (Онгурён) — сяло ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Ангуронскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года
Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года — працэс адцёку насельніцтва з Беларусі, які ўзмацніўся пасля пачатку масавых акцыяў пратэсту супраць чаговага перавыбрання прэзідэнтам Аляксандра Лукашэнкі. Асноўнымі напрамкамі іміграцыі з'яўляюцца Польшча, Украіна, Літва і Латвія.
Маштабы эміграцыі
Па дадзеных Міністэрства замежных спраў Польшчы за перыяд з чэрвеня 2020 года па ліпень 2021 года беларусам было выдадзена больш за 178 тысяч віз, 12 тысяч з якіх з'яўляюцца гуманітарнымі. У якасці параўнання, за ўвесь 2019, да пачатку пратэстаў Польшча выдала грамадзянам Беларусі 7 гуманітарных віз. Літва за 9 месяцаў 2021 года выдала беларусам больш за 4 тысячы гуманітарных віз. Акрамя гэтага з верасня 2020 года па жнівень 2021 года грамадзянам Беларусі было выдадзена 20 тысяч нацыянальных літоўскіх віз. 206 чалавек накіравалі запыт на атрыманне прытулку ў Літве. Інтэрнэт-выданне dev.by, якое спецыялізуюцца на IT-сектары Беларусі, ацаніла колькасць пакінуўшых краіну IT-спецыялістаў у 16-23 тысячы чалавек.
Грамадская рэакцыя
20 жніўня 2020 года, праз 2 тыдні пасля пачатку масавых пратэстаў, больш за 150 эканамістаў з 25 краін свету звярнуліся з адкрытым лістом да беларускага ўраду. Яно змяшчала папярэджанне аб згубных наступствах для эканомікі ў выпадку далейшага парушэння правоў чалавека і эканамічных правоў грамадзян. МУС Беларусі у сваю чаргу ініцыявала змены ў закон «Аб грамадзянстве», якія дазваляюць пазбаўляць грамадзянства пакінуўшых краіну беларусаў у выпадках, калі яно атрымана шляхам натуралізацыі. Урадамі Польшчы і Украіны былі прынятыя дакументы, якія палягчаюць эміграцыю і знаходжанне на тэрыторыі гэтых краін.
Рэймс
Рэймс (Reims, МФА: [ʀɛ̃s]) — горад і камуна ў паўночна-ўсходняй частцы Францыі ў адміністрацыйным рэгіёне Гранд-Эст, у дэпартаменце Марнэ. Знаходзіцца на адлегласці каля ад Парыжа, на рацэ Весле.
У 1990 годзе шчыльнасць насельніцтва складала 385 чал/км².
Колькасць жыхароў:
Пшэсмыкі (гміна)
Пшэсмы́кі (Przesmyki) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сядлецкага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пшэсмыках. Плошча гміны складае 117,13 км². Станам на 2004 год у гміне Пшэсмыкі пражывалі 3744 чалавекі, шчыльнасць — 32 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 23 салецтвы.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 23 населеныя пункты.
Жыцік
Жыцік (Lólium) — еўразійскі род аднагадовых і шматгадовых траў з сямейства Метлюжковыя.
Таксанамічнае становішча
Род Жыцік, як і блізкія яму роды Метлюжок і Купкоўка, уваходзяць у трыбу, якая адносіцца да падсямейства сямейства.
Таксанамичная схема (згодна з Сістэмай APG II):
Віды
Паводле базы даных The Plant List, род уключае 11 відаў :
Гібрыды
Найбольш блізкі да жыціка род —. Маецца некалькі міжродавых гібрыдаў паміж рознымі відамі жыціка і аўсяніцы; іх аб’ядноўваюць у гібрыдны род
Значэнне і выкарыстанне
Большай часткай гэта лугавыя расліны і палявое пустазелле, расце таксама ўздоўж дарог, на чыгуначных насыпах, некаторыя віды выкарыстоўваюцца як кармавыя і газонныя травы.
Салор
Салор (Solor) — востраў у групе аднайменных астравоў. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Плошча — 226,34 км². Насельніцтва (2020 г.) — 34 029 чалавек, пераважна ламахолат.
Востраў Салор месціцца за 2,87 км на ўсход ад вострава Флорэс, за 2,35 км на поўдзень ад вострава Аданара, за 1787 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшая вулканічная вяршыня Ілі-Ватуомі дасягае 690 м над узроўнем акіяну. Клімат трапічны. Вылучаюцца вільготны і сухі сезоны.
Да прыходу еўрапейцаў Салор быў заселены выхадцамі з усходняга Флорэса. Асноўным заняткам жыхароў узбярэжжа былі рыбалоўства і лоў кітоў. У цэнтральных раёнах вырошчалі проса. Многія астравіцяне спавядалі іслам.
У 1520 г. партугальцы, зацікаўленныя ў прамежкавай гандлёвай базе паміж Малакай і Малукскімі астравамі, заснавалі на востраве калонію і пачалі распаўсюджванне каталіцызму. Вызначальнае месца ў кіраванні паступова набыў Ордэн Братоў Прапаведнікаў, які ў 1599 г. выціснуў буйных гандляроў на Флорэс. Важную ролю ў існаванні калоніі адыграла крэпасць, узведзеная ў 1560 г. Яна вытрымала некалькі аблог з боку мусульман з Явы і Сулавесі, а таксама галандцаў. У 1613 — 1648 гг. востраў знаходзіўся пад кантролем Галандскай Ост-Індскай кампаніі, але ў выніку быў вернуты партугальцам. Да канца XVII ст. Салор згубіў важнасць як гандлёвы цэнтр. Тым не меней, ён з'яўляўся плацдармам для асваення суседняга Тымора, а таксама забяспечваў сувязь з Макаа. На ім здабывалі медзь.
Пасля Партугальскай рэвалюцыі 1820 г. улада на Салоры перайшла да цывільнай адміністрацыі, якая не здолела забяспечыць эканамічны дабрабыт. У 1851 г. Салор і суседнія астравы былі прададзены Нідэрландам і фармальна ўвайшлі ў склад Галандскай Ост-Індыі. З 1950 г. востраў у складзе Інданезіі.
Качэрыкова (Альхонскі раён)
Качэрыкова (Кочерико́ва) — вёска ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Ангуронскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Настольны камп’ютар
Настольны камп’ютар (desktop computer) — стацыянарны персанальны камп’ютар, прызначаны ў першую чаргу для працы ў офісе ці ў хатніх умовах. Тэрмін звычайна выкарыстоўваецца для таго, каб пазначыць від камп’ютара і адрозніць яго ад камп’ютараў іншых тыпаў, напрыклад, партатыўнага камп’ютара, кішэннага камп’ютара, убудаванага камп’ютара або сервера.
Грабянёўскі сельсавет
Грабянё́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Грабяні.
Гісторыя
Створаны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лельчыцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лельчыцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Лельчыцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў Мазырскім раёне.
30 верасня 2009 года скасавана вёска Воранаў.
Склад
На момант скасавання сельсавет налічваў 9 населеных пунктаў:
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 528 чалавек, з іх 97,3 % — беларусы.
Жэньшэнь
Жэньшэнь (Pánax) («Корань жыцця») — шматгадовая травяністая расліна, род сямейства Араліевыя. Уключае 11 відаў, якія растуць у Азіі і Паўночнай Амерыцы.
Добра вядомая як лекавая расліна. У асноўным выкарыстоўваецца як адаптаген і ў якасці танізуючагв лекавага сродку. У Карэі і Кітаі корань жэньшэня таксама выкарыстоўваюць у прыгатаванні ежы.
Гарадзішча і селішча (Мыто)
Гарадзішча, селішча — помнікі археалогіі каля в. Мыто Лідскага раёна Гродзенскай вобласці.
Гарадзішча
Гарадзішча другой паловы I тысячагоддзя да н.э. размешчана за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі, у пойме правага берага р. Дзітва. Яно займае ўзгорак, які ўзвышаецца над далінай ракі на 20 м. Пляцоўка авальнай формы выцягнута з захаду на ўсход, памерам 30 х 20 м. Схілы гарадзішча моцна абараны, а пляцоўка пашкоджана ямамі. Пры зачыстцы сценак ям знойдзена ляпная кераміка. Археолагі мяркуюць, што у тут было гарадзішча — сховішча, куды падчас небяспекі хаваліся жыхары з блізкага селішча. Валоў і равоў гарадзішча не мела і верагодна агароджвалася драўлянай сцяной.
Селішча
Побач з гарадзішчам у полі знаходзіцца селішча канца 1 тысячагоддзя да н.э. Плошча каля 1 га. Культурны пласт моцна пашкоджаны пры ворыве. Знойдзена ляпная кераміка, кавалкі абпаленай глінянай абмазкі.
Прыкладна з XVIII ст. на вяршыні ўзгорка знаходзіўся фальварак Мыто. З-за гаспадарчай дзейнасці у 1980-х гадоў значная частка гарадзішча разбурана.
Валун
На поўнач ад гарадзішча Мыто ляжыць валун, які на сваёй паверхні мае даволі вялікае паглыбленне ў выглядзе чашы. Мясцовыя людзі расказваюць, што ў выемцы гэтага незвычайнага каменя заўсёды стаіць вада, і яна не высыхае нават у самую спёку, і вада гэтая гаючая — лечыць бародаўкі і «канапушкі». Колькі людзі сябе памятаюць, яны хадзілі да гэтага каменя лекавацца і пасёння водзяць сюды дзетак. У 1988 ці 1989 гг. моладзь з менскай «Талакі» была тут у вандроўцы, і імі былі запісаны расказы мясцовых людзей пра гэты камень, які мае назву «Чара Багародзіцы». Адна з бабуляў распавяла наступную легенду:
На паўночным баку каменя быў высечаны крыж, аднак яго счасалі па загадзе мясцовага партсакратара на пачатку 1960-х гадоў.
Спіс сталіц армянскіх дзяржаў
Спіс гарадоў, якія ў розны час з'яўляліся сталіцамі армянскіх дзяржаў, з пазначэннем дзяржавы і перыяду знаходжання ў якасці сталіцы. У спіс не ўключаны некаторыя гарады, што былі ў Сярэднія вякі цэнтрамі армянскіх княстваў, а таксама горад Ван, на тэрыторыі якога знаходзілася сталіца Урарту — Тушпа (Урарту, верагодна, этнічна не армянская дзяржава, у любым разе, яго насельніцтва з'яўляюцца прамымі фізічнымі продкамі армян).
Лёзненскі лясгас
Лёзненскі лясгас — дзяржаўная лесагаспадарчая ўстанова на тэрыторыі Лёзненскага раёна, заснаваная ў 1984 годзе. Мяжуе з Аршанскім і Віцебскім лясгасамі, на ўсходзе лясгаса праходзіць дзяржаўная граніца з Расіяй. Адміністрацыйны цэнтр знаходзіцца ў г.п. Лёзна. У структуры прадпрыемства 7 лясніцтваў, дрэваапрацоўчы цэх, лесагадавальнік плошчай 22 га са штогадовай гадоўляй 2 млн шт. сеянцаў (хвоя, елка, дуб, ясень, клён і інш.), лесапаляўнічая гаспадарка, паляўнічая база на 8 койка-месцаў, домік паляўнічага на 5 месцаў. Агульная плошча складае 68 950 га, у т.л. пакрытая лесам 61 568 га, сярэдні ўзрост насаджэнняў 51 год. Вырабляе (2010): дзелавую драўніну, балансы бярозавыя, яловыя, хваёвыя і асінавыя, тэхналагічную сыравіну мяккалісцевых парод і інш. лесаматэрыялы, піламатэрыялы апрацаваныя (дошка, брус, брусок, пілаваныя нарыхтоўкі) і неапрацаваныя (піловачнік, балансы, фанерны краж і інш.); прадукцыя пабочнага лесакарыстання — бярозавік, мёд, ягады, венікі. На тэрыторыі лясгаса знаходзіцца Бабінавіцкі ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння, батанічны заказнік мясцовага значэння Бор. Экспартуе прадукцыю ў Літву, Латвію, Расію, Польшчу.
Ялга (Іркуцкая вобласць)
Ялга (Ялга́) — вёска ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Хужырскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Анатоль Фёдаравіч Кашкер
Анатоль Фёдаравіч Кашкер (, Прачыстае, Яраслаўская губерня, РСФСР — ) — беларускі акцёр тэатра і кіно. Заслужаны артыст Беларусі (1980).
Біяграфія
Нарадзіўся 25 снежня 1928 года ў с. Прачыстае Яраслаўскай губерні РСФСР. Бацька працаваў чыноўнікам на чыгунцы, меў грэцкія карані.
У 1942—1944 гадах працаваў токарам на Краснаглінскай чыгуначнай галіне ў Куйбышаве. У 1944—1947 гадах вучыўся ў сярэдняй школе № 64 г. Куйбышава. У 1947—1948 гадах — акцёр Тэатра юнага гледача (г. Куйбышаў). У 1948 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут, які скончыў у 1952 годзе па спецыяльнасці «Артыст драмы».
Януш Крупскі
Януш Крупскі (Janusz Krupski; году ў Любліне — пам. 10 красавіка 2010 года пад Смаленскам) — польскі гісторык, актывіст дэмакратычнай апазіцыі ў камуністычнай Польшчы (PRL), грамадзянскі служачы.
Анатоль Фёдаравіч Кашкер
Біяграфія
У 1950—1955 гадах і з 1957 года да апошніх дзён жыцця — акцёр Дзяржаўнага рускага драматычнага тэатра імя М. Горкага. У 1955—1957 гадах працаваў акцёрам у Тэатры юнага гледача ў Мінску, дзе вялікім поспехам стала роля Сяргея Бружака ў спектаклі «Як гартавалася сталь» М. Астроўскага. З 1971 года выкладаў тэхніку маўлення ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце.
Януш Крупскі
Біяграфія
За яго працы неаднаразова пераследавалі і ахвярамі афіцэры дзяржаўнай «Службы бяспекі» (PRL). За часам Польскай Народнай Рэспублікі дзейнічаў у апазіцыі. Падчас ваеннага становішча ў Польшчы (1981—1983) быў інтэрнаваны. Быў выкрадзены ў пушчу «Kampinoska» (у сельскай мясцовасці «Truskaw»), яго трымалі тры супрацоўнікі незалежнай групы «D» Дэпартаменту IV (MSW) пад камандаваннем капітана Гжэгажа Піятроўскага. Затым зрабілі яму цяжкія апёкі з’едлівай вадкасцю 21 студзеня 1983 года, у тым ліку капітанам Гжэгажам Пятроўскім (пазнейшым забойцам ксяндза Ежы Папялушкі]]). У выніку — атрымаў апёкі першай і другой ступені.
Анатоль Фёдаравіч Кашкер
Біяграфія
Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1961 года.
Памёр 20 сакавіка 1994 года. Пахаваны ў Мінску на Паўночных могілках.
Экалагічныя праблемы Кітая
Экалагічныя праблемы ў Кітаі шматлікія, разнастайныя і ўсеабдымныя; яны сур’ёзна ўплываюць на стан навакольнага асяроддзя краіны і рэгіёна і здароўя чалавека. Хуткая індустрыялізацыя, а таксама слабое экалагічнае заканадаўства — вось галоўныя ворагі кітайскай экалогіі. Кітайскі ўрад прызнае існуючыя праблемы і робіць некаторыя прыродаахоўныя захады, але звычыйна кволыя і неэфектыўныя.
Забруджванне атмасферы
У Кітаі найгоршая ў свеце сітуацыя з забруджваннем атмасферы. З 20 гарадоў з самым дымным небам 16 — кітайскія. Прычына таму — вугальная энергетыка і камунальная гаспадарка, імклівы рост аўтапарка. Ва ўмовах зімовага антыцыклону вялікія індустрыяльныя гарады паўночнага Кітая проста задыхаюцца ад смогу. Асабліва пакутуе Пекін, што ляжыць у замкнёным паніжэнні. Мяркуецца, што празмерная забруджанасць паветра выклікае рост лёгачных захворванняў, у тым ліку анкалагічных. Кітай падпісаў Кіёцкі пратакол, але не ўзяў на сябе ніякіх абавязкаў і не спяшаецца змяншаць выкіды вуглякіслага газу.
Забруджванне вод
Рэкі Кітая, нават самыя вялікія, ператварыліся ў сапраўдныя сцёкавыя канавы. Гэта звязана з выкідамі неачышчаных прамысловых і камунальных водаў і з вельмі спрэчнымі стандартамі дапушчальнай канцэнтрацыі забруджвальнікаў. Забруджаны нават падземныя воды, да чаго спрычынілася сельская гаспадарка.
Эрозія глебаў і апустыньванне
Сельская гаспадарка ў адказе і за імклівую эрозію глебаў. Лічыцца, што з 1949 года Кітай згубіў пятую частку ворных земляў. Адбываецца гэта ў тым ліку з-за пашырэння пустынь, асабліва, пустыні Гобі. Паводле даследванняў 2007 года Кітай страчвае каля 4000 кв.км. прадукцыйных земляў штогод. Нягледзячы на тое, што з 1970-х на мяжы Гобі ствараюцца «зялёныя бар’еры», працяглыя засухі і нерацыянальныя метады вядзення сельскай гаспадаркі прыводзяць да пыльных бур, якія назаляюць паўночнаму Кітаю кожную вясну, часам даходзячы да Карэі і Японіі.
Глабальнае пацяпленне
Раставанне леднікоў у Гімалаях можа патэнцыйна прывесці да недахопу вады для соцень мільёнаў чалавек.
Страта прыродных ландшафтаў і біяразнастайнасці
Прыродная расліннасць ва ўсходнім, густазаселеным, Кітаі амаль цалкам зведзена — субтрапічныя лясы засталіся толькі на стромых схілах гор ды ў нацыянальных парках. Следам за лясамі зніклі многія віды жывёл, напрыклад, алень Давіда, кітайскі тыгр, якіх цяпер можна сустрэць толькі ў заапарках.
Агульнабеларускі Саюз Вайскоўцаў
Агульнабеларускі Саюз Вайскоўцаў (АБСВ) — ветэранская арганізацыя беларускіх вайскоўцаў у другой палове 1940-х у Заходняй Германіі. Арганізаваны ў 1948(?), праўдападобна, як супрацьвага прабэнээраўскаму Аб'яднанню Беларускіх Ветэранаў генерала Ф. Кушаля. Меў прабэцээраўскую арыентацыю.
Вядомы праект статуту АБСВ. У ім абвяшчаліся наступныя заданні арганізацыі:
Найвышэйшым кіруючым органам АБСВ быў Агульны Сход. Існавала і «Часовае Кіраўніцтва АБСВ», аднак яго склад невядомы. Праект статуту дапускаў уваходжанне ў склад АБСВ ужо існых арганізацый беларускіх вайскоўцаў на аўтаномных правах. Невядома, ці АБСВ арганізацыйна аформіўся, або спыніў сваё існаванне яшчэ на самым пачатку. Цалкам магчыма, што сябры арганізацыі на пачатку 1950-х уліліся ў склад Беларускага Вызвольнага Руху, як больш перспектыўнай і актыўнай вайсковай арганізацыі.
Саковіч
Саковіч — беларускае прозвішча.
Ордэн Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай
Ордэн Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай (орден Креста преподобной Евфросинии Полоцкой) — найвышэйшая ўзнагарода Беларускай праваслаўнай царквы. Заснаваны па блаславенні Найсвяцейшага Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Алексія II 29 верасня 1998 года на паставе рашэння Сінода Беларускай Праваслаўнай Царквы ад 23 верасня 1998 года як найвышэйшая ўзнагарода Беларускага Экзархата. З імем прападобнай Ефрасінні Полацкай звязаны падзвіжніцкія працы па стварэнні манастыроў, праваслаўнага манаства і духоўнай асветы на зямлі Беларусі.
Статут ордэна
Ордэн Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай мае дзве ступені:
Ордэн Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай носіцца на правай баку грудзей і размяшчаецца перад ордэнам свяціцеля Кірыла Тураўскага.
Ордэнам узнагароджваюцца дзяржаўныя, грамадскія і рэлігійныя дзеячы, іерархі, клірыкі, манахі і прыхаджанне Беларускай Праваслаўнай Царквы:
Апісанне
Пярэдні бок (аверс) ордэна Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай I ступені мае выпуклую форму і ўяўляе сабой раўнаканцовы крыж з пашыранымі канцамі, якія абмежаваны паралельнымі бэлькамі па 20 мм кожная. Канцы крыжа пакрыты белай эмаллю. Кожны яго канец на вуглах бэлек упрыгожаны двума залацістымі шарыкамі. Памер крыжа 54x54 мм. Паміж канцамі крыжа выступаюць залацістыя канеліраваныя прамяні, з якіх сярэднія, шырэйшыя, нясуць на сабе па два чырвоныя штучныя камяні (рубіны). Цэнтр крыжа займае круглы накладны медальён, дыяметрам 30 мм, пакрыты белай эмаллю і аблямаваны кольцам з арэолам з дэкаратыўных рысачак. На медальён накладаецца рэльефная пазалочаная выява крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай. Крыж упрыгожаны дзевяццю маленечкімі эмалевымі кропкамі. Вышыня крыжа 30 мм.
Ордэн II ступені мае пасярэбраныя канеліраваныя прамяні, на якіх па два сінія камяні (лазурыты).
Рэверс ордэна плоскі і чысты, увагнуць з люстраным адлюстраваннем рэльефу пярэдняга боку (аверса). Мацуецца ордэн да адзення гарызантальнай шпількай. Даўжыня гарызантальнай шпількі — 30 мм. Пры мацаванні ордэна гарызантальнай шпількай бачныя два штыфты мацавання накладнога крыжа. На ніжнім канцы крыжа гравіруецца парадкавы нумар.
Да ордэна прыкладаецца грамата фармату АЗ у развароце (297x420 мм).
Паўночная брама Брэсцкай крэпасці
Паўночная брама — брама Кобрынскага ўмацавання Брэсцкай крэпасці. Аляксандраўская брама (праезд) была пабудавана ў 1834—1837 гадах у паўночнай частцы Кобрынскага ўмацавання, звязваючы крэпасць з горадам, а таксама з дарагой, што вяла ў Беласток.
На вонкавай сцяне брамы размешчаны байніцы з кожнага боку ад праезду, першапачаткова іх было па тры, але ў пасляваенны час дзве байніцы былі закладзены па невядомай прычыне. Абапал праезду знаходзяцца дзве казематаваныя галерэі (кардэгардыі), якія злучаюць унутраную частку крапасной агароджы з ровам курціны і капанірам другога фронту, які быў пабудаваны ў перыяд мадэрнізацыі крэпасці ў 1867 годзе. У 1873—1878 гадах з унутранага боку крапасной агароджы, што прылягала да брамы, была пабудавана казематаваная казарма на 12 казематаў. У ёй размяшчаліся жылыя казематы, якія ацяпляліся, 2 прыбіральні, 2 казематаваныя калідоры — сувязь з чыгуннымі лесвіцамі (не захаваліся) і 2 казематаванымі люкамі, для выхаду гарнізона на валганг і вядзення баявых дзеянняў. У гэтай казарме ў перыяд Расійскай Імперыі размяшчалася варта і гаўпвахта. Разліковая ўмяшчальнасць казармы — да 253 чалавек.
Першапачаткова брама называлася Аляксандраўскай, у гонар цэсарэвіча Аляксандра, сына расійскага імператара Мікалая I. У час кайзераўскай акупацыі — Паўночнай брамай. У перыяд міжваеннай Польшчы яе перайменавалі ў Брэсцкую. З 1939 года брама стала зноў называцца Паўночнай, па кірунку свету.
Пшэворна (гміна)
Пшэво́рна (Przeworno) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Стшэлінскага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пшэворне. Плошча гміны складае 111,96 км². Станам на 2013 год у гміне Пшэворна пражывалі 5 035 чалавек, шчыльнасць — 45 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 23 салецтвы.
Імянінскі сельсавет
Імяні́нскі сельсавет (па-руску: Именинский сельсовет) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Імянін.
Пшэворна (гміна)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 32 населеныя пункты.
Імянінскі сельсавет
Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Антопальскага раёна Брэсцкай вобласці БССР шляхам аб’яднання Дзераўноўскага і Заніўеўскага сельсаветаў. Падчас утварэння сельсавета вёска Тыневічы перададзена ў склад Аляксеевіцкага сельсавета Драгічынскага раёна, вёска Пацы — у склад Брашэвіцкага сельсавета Драгічынскага раёна. Пасля скасавання Антопальскага раёна 8 жніўня 1959 года ўвайшоў у склад Драгічынскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Імянінскага сельсавета было 9 населеных пунктаў.
Сірата
Сірата — асоба, у якой памерлі бацькі.
Імянінскі сельсавет
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1477 чалавек, з іх 92,2 % — беларусы, 4,9 % — украінцы.