cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Speedtalk
Speedtalk (спідток, хуткамоў) - назва выдуманай мовы, прыдуманае Робертам Ханлайнам і ўжытае ім у аповесці "Заліў". "Звычайныя мовы нарадзіліся ў часы невуцтва і забабонаў, і генетычна змяшчаюць замацаваныя ў структурах памылковыя ўяўленні аб сусвеце" - піша Роберт Хайнлайн у аповесці "Заліў". Фантастычная ідэальная мова, створаная Ханлайнам, - спідток (Speedtalk), згодна са сцвяржэннем аўтара, "не змяшчае тых памылак, якімі багатая англійская мова, бо яна сканструявана так, як і рэальны свет. Speedtalk быў вызначаны як мова створаная на аснове логікі. Спідток ужывае складаны сінтаксіс з мінімальным слоўнікам і шырокім алфавітам. Паколькі ідэя мовы толькі апісана, але не развіта ў працы Хайнлайна, шмат хто спрабаваў стварыць Speeedtalk, які спрабуе ўвасабіць яго прынцыпы. Шмат з гэтых ідэй былі ўзяты ў мову Ыфкуіль. Урывак з інтэрвью з Джонам Кіхадай- стваральнікам мовы Ыфкуіль: Цікава, што менавіта ў гэты час я прачытаў навелу Роберта Хайнлайна "Заліў", у якой быў апісаны прыдуманы ім "Speedtalk", Спачатку я быў здзіўлены, і нават некалькі расчараваны тым, што нехта ўжо прыдумаў тое, над чым я працаваў, але потым, я зразумеў, што "Speedtalk" быў не больш чым павярховай спробай, працуючай толькі на морфа-фналагічным узроўні, у той час як "Ыфкуіль", які я ствараў, ужываў тыя ж прынцыпы да ўсіх структурных узроўняў мовы.
Гісторыя
У пачактку 1950-ых гадоў Роберт Хайнлайн у зборніку "Прызначэнне ў вечнасць" ("Assignment in Eternity", 1953), апублікаваў невялічкую аповесць пад назвай "Заліў" ("Gulf", 1949). Нейкі спецагент спрабаваў перашкодзіць ворагам атрымаць сакрэт суперзброі, здольнага пераўтварыць Зямлю ў новую зорку. Падзеі адбываюцца ў далёкай будучыні, людзі лётаюць адпачываць на Луну і ў той жа час карыстаюцца мікрафільмамі, пнеўматычнай почтай і дротавымі тэлефонамі. Але з ходам дзеяння герой апынууся ў нейкай арганізацыі "суперменаў", якія прыдумалі, як павялічыць хуткасць свайго мышлення. Зрабілі яны гэта, стварыў спецыяльную мову - Speedtalk, - на якой доўгі сказ магчыма сказаць адным словам. У спідтоке існавала некалькі соцен гукаў, і кожнае спалучэнне з двух літар адпавядала нейкаму слову. таім чынам, "слова" на спідтоке адпавядала дліннаму сказу звычайнай мовы. Людзі вывучыўшыя гэту сакрэтную мову, лічылі сабе наступнай ступенню эвалюцыі чалавека - homo novus. Яны імкнуліся захапіць уладу над Зямлёй і ставіліся да сучасных людзей віда homo sapiens як свойскіх жывёл. Каб хучэй думаць, новая мова павінна дазваляць змясціць у некалькі кароткіх сказаў мысль, для адлюстравання якой у звычайнай мове патрабавалася б некалькі доўгіх сказаў.
Бурація
Бурація (Республика Бурятия; Буряад Улас) — суб’ект Расійскай Федэрацыі, размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Усходняй Сібіры ў Забайкаллі, мяжуе з Іркуцкай і Чыцінскай абласцямі, Тывой і Манголіяй. Абмываецца возерам Байкал. Насельніцтва Бураціі — 969,1 тыс. чал. (2005). Шчыльнасць насельніцтва: 2,8 чал./км² (2005), удзельная вага гарадскога насельніцтва: 57,0 % (2005).
Гісторыя
У 1703 г. Бурація па дагавору, падпісанаму Пятром I, увайшла ў склад Рускай дзяржавы. 30 мая 1923 была створана Бурат-Мангольская АССР у складзе РСФСР. У 1937 г. з складу Бураціі былі вылучаны Усць-Ардынская і Агінская Бурацкія аўтаномныя акругі. У 1958 г. ператвораная ў Бурацкую АССР. З 1992 Бурація — рэспубліка ў складзе Расійскай Федэрацыі.
Геаграфія
Цаган-Дабан, Цаган-Хуртэй.
Насельніцтва
Нацыянальны склад: рускія (67,8 %), бураты (27,8 %), немцы (1,16 %), украінцы (0,98 %), татары (0,83 %).
У Бураціі 6 гарадоў, 21 адміністрацыйны раён, 12 пасёлкаў гарадскога тыпу і 631 сельскі населены пункт:
Мікалай Тарла
Мікалай Юзаф Тарла (Mikołaj Józef Tarło; 1666 — 18 кастрычніка 1702 ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Тарлаў герба «Тапор».
Чашнік вялікі літоўскі з 25 верасня 1692 года.
У 1689 годзе разам з жонкай Аленай з Агінскіх прадаў яе маёнтак Кайраны (Віленскае ваяводства), які запісаў ёй першы муж Станіслаў Далмат-Ісайкоўскі, за 25 000 злотых Яну Шрэтэру і яго жонцы Кацярыне Дэскачоўне.
Памёр 18 кастрычніка 1702 года. Пахаваны ў касцёле Святога Крыжа ў Варшаве.
Сям’я
У шлюбе з Аленай Яаннай з Агінскіх, дачкой Яна Агінскага ад першага шлюбу з Ганнай з Сямашкаў, меў трох сыноў :
NGC 5429
NGC 5429 — падвойная зорка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Мампантэра
Мампантэра (Mompantero) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 678 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 25 чал./км². Займае плошчу 30 км². Паштовы індэкс — 10059. Тэлефонны код — 0122.
Гельбах
Гельбах (Gelbach) — рака ў Германіі, працякае па зямлі Рэйнланд-Пфальц. Правы прыток ракі Лан.
Гельбах працякае ў паўднёвым Вестэрвальдзе. Утвараецца зліццём ручаёў Аўбах і Штатбах у горадзе Мантабаўр. Цячэ на поўдзень. Упадае ў Лан у камуне Обернгоф. Даўжыня ракі складае 39,7 км (з Аўбахам), плошча вадазборнага басейна — 221,2 км². Сярэдні расход вады ля вусця складае 2,46 м³/с. Вышыня вытоку складае 210 м, вышыня вусця — 90 м.
Смыкіў (Сакальскі раён)
Смыкіў (Сми́ків) — вёска ў Сакальскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Перу
Перу́ (Perú, Piruw, Piruw), афіцыйная назва — Рэспу́бліка Перу́ (República del Perú, Piruw Mama Llaqta , Piruw Suyu ) — дзяржава ў Паўднёвай Амерыцы. Мяжуе на паўночным захадзе з Эквадорам, на поўначы — з Калумбіяй, на ўсходзе — з Бразіліяй, на паўднёвым усходзе — з Балівіяй і Чылі. На захадзе абмываецца Ціхім акіянам. Трэцяя па плошчы (пасля Бразіліі і Аргенціны) краіна Паўднёвай Амерыкі. Тэрыторыя — 1285,2 тыс. км², насельніцтва — 32 млн чалавек, сталіца — г. Ліма (каля 10 млн жыхароў), афіцыйныя мовы — іспанская, кечуа (абедзве дзяржаўныя), аймара. Асноўная рэлігія — каталіцызм. Нацыянальнае свята — 28 ліпеня — Дзень незалежнасці (1821).
Менавіта на тэрыторыі Перу сфармавалася найбольш развітая цывілізацыя дакалумбавай Амерыкі — цывілізацыя Інкаў. Дзяржава інкаў прасціралася ад паўночных межаў сучаснага Перу да Чылі і Аргенціны.
Перу належыць да Андскіх дзяржаў Паўднёвай Амерыкі. З’яўляецца членам ААН, АЦЭС, ААД.
Этымалогія
Назва ўпершыню згадваецца ў 1525 г. (Пісара і Альмагра). Хутчэй за ўсё, яна ўтворана ад імя мясцовага правіцеля Біру (пач.16 стагоддзя).
Геаграфічнае становішча
Мяжуе на паўночным захадзе з Эквадорам, на поўначы — з Калумбіяй, на ўсходзе — з Бразіліяй, на паўднёвым усходзе — з Балівіяй і Чылі. На захадзе абмываецца Ціхім акіянам. У Перу знаходзіцца мыс Парыньяс — крайняя заходняя кропка Паўднёвай Амерыкі. Змена халоднага Перуанскага цячэння на цёплае Эль-Ніньё перыядычна (прыкладна раз у 7-10 гадоў) выклікае значныя экалагічныя і эканамічныя катастрофы.
Прырода
Тэрыторыя Перу падзяляецца на 3 фізіка-геаграфічных рэгіёны: Коста — пустынная паласа берагавых раўнін на захадзе (шырыня да 180 км); Сьера — магутная сістэма Перуанскіх Андаў з участкамі плато і пласкагор’яў у цэнтры, з вяршыняй Уаскаран (6768 м), пагаслымі і дзеючымі вулканамі; на паўночным усходзе і ўсходзе раскінулася частка Амазонскай нізіны — Сельва. Паміж С’ерай і Сельвай ляжыць паласа перадгорных раўнін — Мантанья. Паколькі у вобласці берагавой лініі Перу праходзіць мяжа паміж літасфернымі плітамі (пліта Наска заглыбляецца пад Паўднёваамерыканскую), тут бываюць моцныя землетрасенні і вывяржэнні вулканаў. Карысныя выкапні: нафта, руды цынку, свінцу, срэбра і інш. На прыбярэжных астравах паклады гуана.
Клімат берагавых раўнін і заходніх схілаў Андаў трапічны, пустынны, амаль без ападкаў. Сярэднямесячныя тэмпературы 17-25 °C на поўначы і 15-24 °C на поўдні. Клімат горнай часткі краіны высакагорна-трапічны, больш вільготны на поўначы (ападкаў да 1000 мм) і кантынентальны на поўдні (ападкаў 700—800 мм у год). Сярэднія тэмпературы паветра ў міжгорных далінах у ліпені 5-12 °C, у студзені 9-16 °C з рэзкімі сутачнымі ваганнямі. У высакагор’і клімат больш халодны, на вяршынях (вышэй 4000-5000 м) — вечныя снягі. На ўсходніх схілах Андаў і ў нізінах клімат вільготны экватарыяльны (ападкаў да 3000 мм за год). Сярэднямесячныя тэмпературы 24-27 °C.
Большая частка рэк належыць басейну Амазонкі (Амазонка, якая пачынаецца на перуанскай зямлі ад зліцця рэк Мараньён, Укаялі). У Ціхі акіян упадаюць кароткія малаводныя рэкі (напр. рака Чыра). На паўднёвым усходзе на мяжы з Балівіяй — высакагорнае возера Тытыкака. Другое былое возера — возера Хунін, хутчэй не возера, а серыя водных вокнаў паміж балотамі, папулярнае месца для бёрдуотчынгу.
Расліннасць берагавых і заходніх схілаў Андаў пустынная і паўпустынная (рэдкія хмызнякі і кактусы), на ўнутраных пласкагор’ях і плато — высакагорны трапічны стэп (халка) і паўпустыня (пуна). Усходнія схілы Андаў да вышыні і нізіна на ўсходзе ўкрыты вільготнымі вечназялёнымі лясамі (сельвай) з каштоўнымі пародамі дрэў (каўчуканосы, хіннае дрэва). Ад 1500 м да да 2300—2500 м — пояс горнага трапічнага лесу: мноства дрэвападобных папарацяў вышынёй 10-14 м, калючых кустоў, імхоў, лішайнікаў, дзеразы, багацце вогненна-чырвоных ці ярка-жоўтых архідэй, хіннае дрэва, адлюстраванае на гербе краіны Увогуле пад лесам і хмызнякамі 66 % тэрыторыі. Жывёльны свет берагавых раўнін збеднены; на міжгорных плато — ламы (гуанака, вікунья), шмат птушак; на ўсходніх раўнінах у сельве — малпы, ляніўцы, мурашкаеды, тапіры, пекары, пумы і ягуары. Нацыянальныя паркі: Нацыянальны парк Уаскаран, Нацыянальны парк Ману.
Старажытная гісторыя
Дакладны час засялення Перу палеаіндзейцамі не вядомы. Мяркуецца, што гэта адбылося у перыяд паміж 18 тысячагоддзем да н.э. і 9 тысячагоддзем да н. э. Найстаражытнейшым з вядомых паселішчаў з’яўляецца Уака-Прыета, жыхары якога займаліся збіральніцтвам і паляваннем на ціхаакіянскім узбярэжжы. У першай палове 5 тысячагоддзя да н.э. яны ўжо займаліся земляробствам, у 4 тысячагоддзі да н.э. асвоілі ткацтва.
У 3 тысячагоддзі да н.э. ў Перу ўзнікла культура Нортэ-Чыка, у 2 тысячагоддзі да н.э. — культура Чавін, якія далі пачатак цывілізацыі ў Андах. Носьбіты Чавін прыручылі ламу, пачалі займацца металургіяй.
У I-м тыс. н.э. развітыя культуры стварылі індзейцы мочэ, тыаўанака і іншыя. Да XIII—XV стст. адносіцца росквіт дзяржавы Чыму на поўначы Перу з цэнтрам у г.Чан-Чан.
Дзяржава інкаў
Каля 1200 г. інкі на поўдні Перу стварылі імперыю. У момант свайго росквіту (XVI ст.) яна ўключала разам з тэрыторыяй Перу сучасныя тэрыторыі Эквадора, Балівіі, Аргенціны, Чылі з насельніцтвам ад 8 да 15 млн чалавек.
Канкіста і каланіяльны перыяд Перу
У 1532—1536 гг. Перу заваявалі іспанскія канкістадоры на чале з Ф.Пісара. У час іспанскага панавання тэрыторыя Перу ўваходзіла ў склад віцэ-каралеўства Перу. Найбуйнейшае антыіспанскае паўстанне індзейцаў на чале з Тупакам Амару II адбылося ў 1780—1781 гг.
Вайна за незалежнасць
У 1809 г. пачалася вайна за незалежнасць Перу. 28 ліпеня 1821 г. абвешчана незалежнасць Перу, у 1827 г. прынята першая кастытуцыя, якая абвясціла краіну рэспублікай.
Незалежнае Перу ў XIX ст.
У выніку вайны з Чылі ў 1879—1884 гг. Перу страціла багатую салетрай правінцыю Тарапака. Знясіленае вайной Перу трапіла ў фінансавую залежнасць ад замежных дзяржаў, найперш ад ЗША.
Незалежнае Перу ў XX ст.
Становішча ў краіне значна пагоршылася ў час прэзідэнцтва Аўгуста Легія (1919—1930 гг.), які ўсталяваў сваю дыктатуру. У 1924 г. В.Р.Ая дэ ла Торэ заснаваў у выгнанні Амерыканскі народна-рэвалюцыйны альянс (АПРА), на базе якога ўзнік папулісцкі нацыяналістычны рух — апрызм, што адлюстраваў інтарэсы сярэдніх слаёў насельніцтва. У верасні 1930 г. створана Перуанская апрысцкая партыя (ПАП), якая выступала за нацыяналізацыю буйной прамысловасці і роўныя правы для ўсіх грамадзян, у тым ліку для індзейцаў. У 1932-34 адбылася Летысійская вайна. Пасля таго, як ПАП стала на шлях палітычнага тэрору, яна была забаронена, але і ў падполлі захавала значны ўплыў у грамадстве ў 1930 — 1940-я гг. Урад Ф.Белаундэ Тэры, які прыйшоў да ўлады ў 1963 г., спрабаваў ажыццявіць дэмакратычныя рэформы, але вымушаны быў капітуляваць перад замежнымі манаполіямі і мясцовай алігархіяй. Гэта выклікала патрыятычны ўздым у грамадстве, у тым ліку ў арміі.
Пераўтварэнні ваеннага ўрада 1968—1980 гг.
У кастрычніку 1969 г. армія скінула Белаундэ Тэры, новы рэвалюцыйны ўрад узначаліў генерал Х.Веласка Альварада. Былі нацыяналізаваны некаторыя прадпрыемствы, якія належалі манаполіям ЗША, прыняты закон пра аграрную рэформу. Але наступны ўрад генерала Ф.Маралеса Бермудэса (1975—1980 гг.) зрабіў шэраг уступак замежнаму і мясцоваму капіталу і пачаў дэнацыяналізацыю.
Грамадзянскае праўленне 1980—1992 гг.
У 1979 г. ваенныя перадалі ўладу цывільным дзеячам. Пры прэзідэнце Ф. Белаундэ Тэры (1980—1985 гг.) працягваўся адыход ад рэформ. На прэзідэнцкіх выбарах 1985 г. перамог кандыдат ПАП А. Гарсія Перэс, які намагаўся ажыццявіць праграму сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў, але не здолеў спыніць крызісныя з’явы — інфляцыю, беспрацоўе. Вялікай праблемай стаў масавы тэрор левых экстрэмісцкіх арганізацый.
Дыктатура А. Фухіморы
У 1990 г. прэзідэнтам абраны незалежны кандыдат А. Фухіморы, зноў перавыбраны ў 1995 г. і, у парушэнне канстытуцыі, у маі 2000 г. Пры ім была ажыццяўлена праграма стабілізацыі эканомікі Перу, значна зменшана інфляцыя, дасягнуты вялікія поспехы ў барацьбе з левым экстрэмізмам. У лістападзе 2000 г. Фухіморы, з-за абвінавачванняў яго акружэння ў сувязях з наркамафіяй, быў вымушаны адмовіцца ад прэзідэнцкіх паўнамоцтваў.
Перу ў XXI ст.
У 2007 годзе адбылося моцнае землетрасенне.
Дзяржаўны лад
Перу — прэзідэнцкая рэспубліка. Дзейнічае канстытуцыя 1993. Кіраўнік дзяржавы і галоўнакамандуючы — прэзідэнт, які выбіраецца прамым тайным галасаваннем на ўсеагульных выбарах на 5 гадоў. Заканадаўчая ўлада належыць аднапалатнаму парламенту — Кангрэсу Рэспублікі Перу, які выбіраецца паводле сістэмы прапарцыянальнага прадстаўніцтва тэрмінам на 5 гадоў. Выканаўчую ўладу ажыццяўляюць прэзідэнт і ўрад на чале са старшынёй Савета міністраў.
У міжнародных справах Перу выступае за ўмацаванне ролі ААН, рашэнне любых спрэчак і канфліктаў паміж дзяржавамі на аснове агульнапрынятых норм міжнароднага права, рознабаковае міжнароднае супрацоўніцтва, у тым ліку ў барацьбе з такімі выклікамі сучаснасці, як міжнародны тэрарызм, наркабізнес і арганізаваная злачыннасць. З аналагічных пазіцый Перу выступае і ў Савеце Бяспецы ААН, нясталым членам якога краіна абраная на перыяд 2006—2007.
Адміністрацыйны падзел
Перу падяляецца на 12 рэгіёнаў, якія ўключаюць 24 дэпартаменты, і адна самастойная правінцыя — Кальяа.
Насельніцтва
У 1500 паводле сучасных падлікаў на зямлі Перу жыло 6.7 млн чалавек. Эксплуатацыя мясцовых жыхароў іспанскімі каланізатарамі абязлюдзіла рэгіён: да 1800 г. насельніцтва скарацілася амаль утрая — да 2.5. млн. У ХХ ст, як і па ўсёй Лацінскай Амерыцы, у Перу назіраўся дэмаграфічны выбух, які ў пачатку нашага стагоддзя паступова затухае. Прырост насельніцтва у 2017 склаў 0,9 % (1.1 % — натуральны, −0.2 % — міграцыйны).
Перу — адзіная краіна Паўднёвай Амерыкі, дзе сёння пераважае індзейскае насельніцтва. Што тычыцца этнічнай геаграфіі, то белыя і метысы (усяго 37 %) пераважаюць у Косце, а індзейцы (45 %) — у Сельве і С’еры. Афіцыйныя мовы Перу — іспанская і кечуа. Пераважна на кечуа размаўляе 13 % насельніцтва. У горных рэгіёнах распаўсюджаны аймара і іншыя індзейскія мовы. 84 % насельніцтва — каталікі, 12 % — евангелісты.
Насельніцтва па тэрыторыі Перу размеркавана нераўнамерна. Найбольш шчыльна заселеная Коста, што абумоўлена самымі спрыяльнымі кліматычнымі ўмовамі. 80 % перуанцаў жыве ў гарадах. (Ліма — 9.9 млн, Арэкіпа — 900 тыс., Трухільё — 800 тыс.). Ліма — буйнейшая агламерацыя заходняга ўзбярэжжа Паўднёвай Амерыкі.
Эканоміка
Перу адносяць да ліку дзяржаў, якія развіваюцца. Аснову нацыянальнай эканомікі складаюць гарнарудная прамысловасць, сельская гаспадарка і рыбалоўства. Цяперашняе кіраўніцтва краіны надае значную ўвагу стварэнню спрыяльных умоў для эканамічнага развіцця, інтэграцыі Перу ў сусветную гаспадарку, падтрыманню ўзаемавыгадных гандлёва-эканамічных сувязяў з ўсімі дзяржавамі свету, забеспячэнню прытоку замежных інвестыцый і фінансавай дапамогі. Пачатак ХХІ стагоддзя стаў паспяховым для перуанскай эканомікі, у 2012 амерыканскя эканамісты аднеслі краіну да «Ціхаакіянскіх пум» разам з Чылі, Калумбіяй, Мексікай. Адмоўную ролю грае моцная залежнасць ад кошту сыравіны на сусветным рынку: паколькі 55 % экспарту складаюць мінеральныя рэсурсы, у 2013—2016 гг. у сувязі з нізкімі цэнамі на сыравіну эканоміка Перу расла нізкімі тэмпамі. Сёння (2017) ВУП на душу насельніцтва Перу складае каля 14000 — крыху ніжэйшы за сярэдні ў Паўднёвай Амерыцы.
Перу займае дугое месца ў свеце па здабычы медзі, першае ў Лацінскай Амерыцы — па здабычы золата; уваходзіць у першую дзесятку сусветных вытворцаў і экспарцёраў вісмуту, вальфраму, волава, тэлурыя, цынку, свінцу, серабра, індыю, селену, ртуці, малібдэну, кадмію. Здабыча нафты ў 2016 склала 5,6 млн тон, што не забяспечыла ўнутраных патрэбаў, хоць Перу традыцыйна адносяць да экспарцёраў нафты.
Перу мае вялікі энергетычны патэнцыял, пераважна гэта нафта і гідраэнергарэсурсы. Аснову энергетыкі складае нафта, што ў здабываецца на ўсходзе краіны ў рэгіёне Ларэта. ГЭС выпрацоўваюць толькі 7 % электраэнергіі, астатняе прыходзіцца на ЦЭС. Прамысловасць дастаткова развітая (сталеліцейная, аўтазборачная, тэкстыльная, харчовая). На экспарт вырошчваюцца кава, спаржа. Для ўнутранага рынку: кукуруза, бульба, ячмень. Дзякуючы багатай кіслародам і мінеральнымі рэчывамі вадзе халоднага цячэння, на Перу прыходзіцца 10 % сусветнага ўлову марской рыбы. Асноўны аб’ект рыбалоўства — перуанскі анчоус. Краіна займае першае месца ў свеце па экспарце рыбнай мукі. Паспяхова развіваецца турызм.
Артыкуламі перуанскага экспарту з’яўляюцца руды каляровых металаў, а таксама кава, воўна, бавоўна, тэкстыль, морапрадукты. Увозяцца машыны і абсталяванне, прамысловая сыравіна, спажывецкія тавары. Знешнеэканамічныя сувязі Перу досыць дыверсіфікаваныя. Асноўныя гандлёвыя партнёры: ЗША, ЕС (найболей моцныя пазіцыі традыцыйна ў Іспаніі), дзяржавы Лацінскай Амерыкі, а таксама Японія і Паўднёвая Карэя. Асобна варта сказаць пра Кітай: у 2016 Кітай атрымаў чвэрць перуанскага экспарту і паставіў 22 % імпарту. Міжнародны гандаль ажыццяўляецца ў асноўным пры дапамозе марскога транспарту, галоўны порт — Кальяа.
Авазан
Аваза́н (Ավազան) — сяло ў марзе Гегаркунік, на ўсходзе Арменіі. Сяло размешчана на поўнач ад горада Вардэніс і на паўднёвы ўсход ад горада Чамбарак.
Куска (рэгіён)
Ку́ска (Cusco, на кечуа: Qusqu suyu) — адзін з 24-х дэпартаментаў Перу. Адміністрацыйны цэнтр — горад Куска.
Вушан звычайны
Вуша́н звычайны (Plecotus auritus) — млекакормячая жывёла сямейства гладканосых лятучых мышэй атрада рукакрылых.
Апісанне
Даўжыня цела 4,2—5,4 см, хваста да 5,2, вушэй да 4 см, маса да 10,5 г. Поўсць мяккая шаўкавістая, зверху палева-буравата-шэрая з карычневым адценнем, знізу шэра-белавата палевая. Палёт хуткі, нераўнамерны.
Пашырэнне
Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Афрыцы; на Беларусі трапляецца ўсюды, нешматлікі. Аселы. Жыве пад адсталай карой, на гарышчах, за аканіцамі, у дуплах, зімой — у скляпах, падвалах, бульбяных ямах і інш.
Асаблівасці біялогіі
Нараджае 1, зрэдку 2 дзіцянят.
Ніжнякамск
Ніжнякамск (Нижнекамск, Түбəн Кама) — горад (з 1966) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ніжнякамскага раёна Татарстана. Насельніцтва 226,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1961 годзе ў сувязі са будаўніцтвам нафтахімічнага камбіната.
Горад размешчаны на левым беразе ракі Кама, каля месца ўпадзення ў яе ракі Зай, за 2 км ад рачнога порта, за 35 км ад чыгуначнай станцыі Круглае Поле (лінія Агрыз-Акбаш). Адлегласць да Казані — 236 км. Плошча — 61,0 км².
Ніжнекамск — буйнейшы цэнтр нафтахімічнай прамысловасці: ТАА «Кампласт», ААТ «Ніжнекамскнафтахім», ААТ «Ніжнекамскшына»,ААТ «ТАІФ-НК», у стадыі будаўніцтва нафтаперапрацоўчы завод ААТ «ТАНЕКО», завод «Эластык», завод тэхнічнага вуглярода. Механічны завод «Прагрэс». Развітыя: электраэнергетыка (дзве ЦЭЦ), вытворчасць будматэрыялаў (ПА «Камэнергабудпрам», заводы: жалезабетонных вырабаў, буйнапанэльнага домабудавання, цагляны і інш.). Прадпрыемствы лёгкай (швейная фабрыка) і харчовы (малочны камбінат, хлебакамбінат) прамысловасці.
Аляксандра Марыяна Весялоўская
Аляксандра Марыяна Весялоўская (Aleksandra Marianna Wiesiołowska; ? — 14 верасня 1645) — жонка Крыштафа Весялоўскага, дзяржаўнага дзеяча Вялікага княства Літоўскага, маршалка вялікага літоўскага (у 1635—1637).
Біяграфія
Выйшла замуж за тады крайчага вялікага літоўскага Крыштафа Весялоўскага.
Шлюб быў бяздзетны. Муж і жонка выхавалі пляменніцу Аляксандры прыёмную дачку Грызельду Вадынскую, будучую жонку Яна Станіслава Сапегі, маршалка вялікага літоўскага (з 1621).
Пасля смерці мужа ў 1637, Аляксандра Марыяна ўступіла ў заснаваны ёю манастыр, у якім служыла ў якасці ігуменні.
У гродзенскім касцёле Дабравешчання Найсвяцейшай Панны Марыі знаходзіўся яе партрэт у адзенні манашкі, які цяпер разам з партрэтам мужа Крыштафа Весялоўскага і прыёмнай дачкі Грызельды Вадынскай (Сапегі) захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь у Мінску.
Мікіта Юр’евіч Вайлупаў
Кар’ера
Выхаванец віцебскай школы гандбола, дарослую кар’еру пачынаў у наваполацкім ГК імя Лёвіна. У 2012 годзе перайшоў у мінскае «Дынама», некаторы час выступаў у арэндзе ў «Аркатроне». У 2014 годзе, пасля таго як «Дынама» спыніла існаванне, далучыўся да сталічнага СКА, дзе з цягам часу стаў адным з асноўных ігракоў.
У маі 2019 года падпісаў трохгадовы кантракт з БГК імя Мяшкова, які пачаў дзейнічаць у ліпені.
Роджэр Корнберг
Роджэр Дэвід Корнберг (Roger David Kornberg; нар., Сент-Луіс, Місуры, ЗША ) — амерыканскі біяхімік і прафесар структурнай біялогіі ў школе медыцыны Стэнфардскага ўніверсітэта. Корнберг быў ганараваны Нобелеўскай прэміі па хіміі ў 2006 годзе за даследаванні працэсу, з дапамогай якога генетычная інфармацыя з ДНК капіруецца ў РНК, «малекулярную аснову транскрыпцыі эўкарыётаў».
Адукацыя і ранняе жыццё
Корнберг нарадзіўся ў Сент-Луісе, штат Місуры, быў старэйшым сынам біяхіміка Артура Корнберга, які атрымаў Нобелеўскую прэмію, і Сільві Рут (Леві), якая таксама была біяхімікам. Ён атрымаў ступень бакалаўра па хіміі ў Гарвардскім універсітэце ў 1967 годзе і атрымаў ступень доктара філасофіі ў хімічнай фізіцы ў Стэнфардзе ў 1972 годзе пад кіраўніцтвам Хардэн М. Макконел.
Кар’ера
Корнберг стаў доктарам даследчыкам лабараторыі малекулярнай біялогіі ў Кембрыджы, Англія, а затым асістэнтам прафесара біялагічнай хіміі ў Гарвардскай медыцынскай школе ў 1976 годзе, перш чым перайсці да яго цяперашняй пасады, як прафесар структурнай біялогіі Стэнфардскай медыцынскай школы ў 1978 годзе. З 2004 года Корнберг з’яўляецца рэдактарам часопісу Annual Review of Biochemistry.
Даследаванне
Усе арганізмы маюць гены, якія кадуюцца ДНК, якая капіюецца ў РНК, якая стварае бялкі, якія ўяўляюць сабой паслядоўнасці амінакіслот. ДНК знаходзіцца ў ядры. Калі клетка выражае ген, яна капіруе (транскрыбуе) паслядоўнасць ДНК гэтага гена ў паслядоўнасць матрычных РНК (мРНК). мРНК транспартуецца з ядра ў рыбасомы. Рыбасомы счытваюць мРНК і пераводзяць код у патрэбную паслядоўнасць амінакіслот, каб зрабіць бялок гэтага гена.
ДНК транскрыбуецца ў мРНК з дапамогай фермента РНК-палімеразы II з дапамогай многіх іншых бялкоў. Выкарыстоўваючы дрожджы, Корнберг вызначыў ролю РНК-палімеразы II і іншых бялкоў у транскрыпцыі ДНК і стварыў трохмерныя выявы бялковага кластара з дапамогай рэнтгенаўскай крышталяграфіі. Палімераза II выкарыстоўваецца ўсімі арганізмамі з ядрамі, уключаючы чалавека, для транскрыпцыі ДНК.
Корнберг і яго даследчая група зрабілі некалькі фундаментальных адкрыццяў, якія тычацца механізмаў і рэгулявання транскрыпцыі эўкарыётаў. Будучы аспірантам, які працаваў з Хардэнам Макконэлам у Стэнфардзе ў канцы 1960-х гадоў, ён адкрыў «трыгер» і латэральную дыфузію фасфаліпідаў у двухслаёвых мембранах. У той час як аспірант, які працаваў з Ааронам Клугам і Фрэнсісам Крыкам у Медыцынскім навукова-даследчы савеце у 1970-х гадах, Корнберг выявіў нуклеасому ў якасці асноўнага бялковага комплексу, які пакуе храмасомную ДНК у ядры эукарыятычных клетак (храмасомную ДНК, якую часта называюць «хромацін», калі яна звязана з бялкамі такім чынам, што адлюстроўвае адкрыццё Вальтэра Флемінга аб тым, што некаторыя структуры ў ядры клеткі паглынаюць фарбавальнікі і становяцца бачныя пад мікраскопам). Унутры нуклеасомы Корнберг выявіў, што прыкладна 200 пар ДНК абгорнуты вакол октамера гістонавых бялкоў. З дапамогай Яхлі Лорх Корнберг паказаў, што нуклеасома на прамотары прадухіляе ініцыяцыю транскрыпцыі, што прыводзіць да прызнання функцыянальнай ролі нуклеасомы, якая служыць агульным рэпрэсарам генаў.
Даследчай групе Корнберга ў Стэнфардзе пазней удалося распрацаваць верную сістэму транскрыпцыі з хлебапякарскіх дрожджаў, простага аднаклетачнага эўкарыёта, які яны затым выкарысталі, каб вылучыць у вычышчаным выглядзе ўсе некалькі дзясяткаў бялкоў, неабходных для працэсу транскрыпцыі. Дзякуючы працы Корнберга і іншых, стала ясна, што гэтыя бялковыя кампаненты надзвычай захаваліся ва ўсім спектры эукарыётаў, ад дрожджаў да клетак чалавека.
Выкарыстоўваючы гэтую сістэму, Корнберг зрабіў галоўнае адкрыццё, што перадача рэгулятарных сігналаў генаў да механізму РНК-палімеразы ажыццяўляецца з дапамогай дадатковага бялковага комплексу, які яны назвалі «пасярэднікам». Як адзначылі ў камітэце Нобелеўскай прэміі, «вялікая складанасць эукарыятычных арганізмаў на самай справе абумоўлена тонкім узаемадзеяннем паміж тканка-спецыфічнымі рэчывамі, узмацняльнікамі ў ДНК і медыятарам. Такім чынам, адкрыццё Медыятара з’яўляецца сапраўднай вяхой у разуменні працэсу транскрыпцыі».
У той жа час, калі Корнберг праводзіў гэтыя біяхімічныя даследаванні працэсу транскрыпцыі, ён прысвяціў два дзесяцігоддзі распрацоўцы метадаў візуалізацыі атамнай структуры РНК-палімеразы і звязаных з ёй бялковых кампанентаў. Першапачаткова Корнберг скарыстаўся вопытам у галіне ліпідных мембран, атрыманых у аспірантуры, каб распрацаваць методыку фарміравання двухмерных бялковых крышталяў на ліпідных біслоях. Гэтыя 2D крышталі можна было б затым прааналізаваць з дапамогай электроннай мікраскапіі для атрымання малюнкаў структуры бялку ў нізкім раздзяленні. У рэшце рэшт, Корнберг змог выкарыстаць рэнтгенаўскую крышталаграфію для вырашэння 3-мернай структуры РНК-палімеразы пры атамным раздзяленні. Нядаўна ён пашырыў гэтыя даследаванні, каб атрымаць структурныя выявы РНК-палімеразы, звязаныя з дадатковымі бялкамі. Дзякуючы гэтым даследаванням Корнберг стварыў рэальную карціну таго, як працуе транскрыпцыя на малекулярным узроўні. На думку Нобелеўскага камітэта, «сапраўды рэвалюцыйны аспект карціны, якую стварыў Корнберг, у тым, што яна адлюстроўвае працэс транскрыпцыі ў поўным аб’ёме. Тое, што мы бачым, гэта канструяваны ланцуг РНК, а значыць, і дакладныя пазіцыі ДНК, палімеразы і РНК падчас гэтага працэсу».
Ліпідная мембрана
Будучы аспірантам Стэнфардскага ўніверсітэта, Корнберг вывучаў кручэнне фасфаліпідаў і ўпершыню вызначыў дынаміку ліпідаў у мембране. Корнберг назваў перамяшчэнне ліпідаў ад аднаго лістка да іншага трыгерам, таму што ён вывучаў усяго за некалькі гадоў да таго электронныя схемы, якія называліся трыгерамі. Гэты тэрмін даў падставу для назвы бялкоў, названых фліппазамі і флопасамі (ад flip-flop — трыгер).
Прамысловыя кааперацыі
Корнберг быў членам навукова-кансультатыўных саветаў наступных кампаній: Cocrystal Discovery, Inc (старшыня), ChromaDex Corporation (старшыня), StemRad, Ltd, Oplon Ltd (старшыня) і Pacific Biosciences. Корнберг таксама быў дырэктарам наступных кампаній: OphthaliX Inc., Protalix BioTherapeutics, Can-Fite BioPharma, Ltd, Simploud і Teva Pharmaceutical Industries, Ltd.
Узнагароды
Корнберг атрымаў наступныя ўзнагароды:
Ганаровы доктар універсітэта Умеа.
Майскія дні ў Барселоне
Майскія дні ў Барселоне (Jornadas de Mayo) — сутыкненні з 3 па 8 мая 1937 года паміж сіламі каталонскага ўрада — Жэнералітэту, сацыялістамі, камуністамі, з аднаго боку, і анархістамі НКП—ФАІ і трацкістамі POUM, з другога.
Напярэдадні
Падаўленне ваеннага бунту летам 1936 года ў Барселоне атрымалася галоўным чынам дзякуючы аб’яднаным у прафсаюзы ўзброеным рабочым. Анархісты і анарха-сіндыкалісты аказвалі вялікі ўплыў на палітыку як у Барселоне, так і ва ўсёй Каталоніі, але не ўваходзілі ў каталонскі ўрад — Жэнералітэт — з-за сваёй анархісцкай ідэалогіі. Анархістаў падтрымлівала марксісцкая (антысталінская, трацкісцкая) партыя POUM. Жэнералітат, зыходзячы з патрабаванняў вайны, спрабаваў падпарадкаваць ураду самакіраванне на прадпрыемствах і прадухіліць сацыяльную рэвалюцыю.
Ход падзей
3 мая 1937 года начальнік барселонскай паліцыі, камуніст Эўсебіа Радрыгес Салас загадаў грамадзянскай гвардыі і штурмавой гвардыі на трох бронетранспарцёрах заняць цэнтральную тэлефонную станцыю на Пласа-дэ-Каталунья ў Барселоне, якая кантралявалася НКП—ФАІ з пачатку грамадзянскай вайны і мела вырашальнае значэнне для тэлефоннай сувязі ўнутры краіны. Узброеныя анархісты і трацкісты на тэлеграфе аказалі супраціў.
Па меры распаўсюджвання навін па горадзе аб стральбе, многія рабочыя стыхійна пачалі страйк, па ўсёй Барселоне былі ўзведзены барыкады. Узброеныя апалчэнцы з POUM і НКП—ФАІ прабіліся ў кварталы, якія ўтрымліваліся грамадзянскай гвардыяй і камуністамі, і 4 мая ў асноўным авалодалі Барселонай.
З пачатку баёў, 5 мая, 1500 апалчэнцаў з анархісцкай калоны «Роха-і-Негра», ленінскай дывізіі трацкістаў і 128-й брыгады 28-й дывізіі выступілі з Арагонскага фронту ў бок Барселоны. Яны былі атакаваны рэспубліканскімі самалётамі каля Бінефара. Пасля далейшых перамоваў войскі вярнуліся на фронт.
У той жа час цэнтральны ўрад адклікаў воінскія часці з фронту на Хараме і накіраваў іх у Мадрыд. Акрамя таго, камандаванне загадала эсмінцам «Лепанта» і «Санчэс Баркайзтэгі», з ваенізаванымі фарміраваннямі на борце, адплыць з Валенсіі ў Барселону.
Мадрыд і Жэнералітэт Каталоніі заклікалі да спынення агню і адправілі з Валенсіі міністраў-анархістаў ў Барселону для пасярэдніцтва ў перамовах. Калі аказалася, што гэта не ўвянчалася поспехам, дэпутат Хуан Негрын запатрабаваў ад прэм’ера Франсіска Ларга Кабальера выкарыстоўваць рэспубліканскія войскі. Са свайго боку, Луіс Компаніс, які ўзначальваў Каталонскі Жэнералітэт, аказаў ціск на Кабальера, каб той не парушаў каталонскую аўтаномію, выкарыстоўваючы войскі цэнтральнага ўрада.
6 мая некалькі бачных анархістаў былі забіты ў сваіх кватэрах праўладнымі «эскадронамі смерці». На наступны дзень больш за 6000 штурмавых гвардзейцаў прыбылі на двух эсмінцаў з Валенсіі і часова ўзялі пад свой кантроль Барселону. Толькі 8 мая беспарадкі цалкам спыніліся.
Вынікі
Рэспубліканскія ўлады не прынялі дадатковых мер супраць анархістаў з-за вялікай улады, якой яны ўсё яшчэ валодалі ў Каталоніі, і іх высокага ўзроўню народнай падтрымкі. Неўзабаве пасля гэтых падзей (16 чэрвеня) цэнтральны ўрад абвесціць партыю POUM па-за закона і арыштаваў яе асноўных лідараў, у тым ліку Хуліана Горкіна і Андрэа Ніна. POUM знікне з палітычнай карты, а анархісцкі рух больш ніколі не будзе ўмешвацца ў вайну, як гэта было да таго часу.
Народная і ўніверсітэцкая бібліятэка Рэспублікі Сербскай
Народная і ўніверсітэцкая бібліятэка Рэспублікі Сербскай (Народна и универзитетска библиотека Републике Српске) — нацыянальная бібліятэка Рэспублікі Сербскай, якая знаходзіцца ў горадзе Баня-Лука на вул. Яўрэйская, д. 30. Уваходзіць у структуру Універсітэта Баня-Лукі. Штаб-кватэра Асацыяцыі бібліятэкараў Рэспублікі Сербскай.
Назіна
Назіна (Nasino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Савона.
Народная і ўніверсітэцкая бібліятэка Рэспублікі Сербскай
Гісторыя
Патрэба стварэння ў Баня-Луцы бібліятэкі наспела ўжо даўно, бо аж да 1935 года ў горадзе не было ніводнай падобнай установы. Дырэктыва пра падставу бібліятэкі была аддадзена адміністрацыяй Врбаскай банавіны і мясцовым муніцыпалітэтам. Афіцыйнае адкрыццё адбылося 26 красавіка 1936 года пад назвай Нацыянальная бібліятэка караля Пятра I Вялікага Вызвольніка, у гонар Пятра I Карагеоргіевіча. Пасля назва некалькі разоў змянялася, так, у перыяд 1980—1999 гадоў бібліятэка насіла імя вядомага сербскага пісьменніка і драматурга Петара Кочыча. 7 снежня 1999 года рашэннем Урада Рэспублікі Сербскай атрымала сваю цяперашнюю назву — Народная і ўніверсітэцкая бібліятэка Рэспублікі Сербскай.
Назіна
Насельніцтва складае 230 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 11 чал./км². Займае плошчу 21 км². Паштовы індэкс — 17030. Тэлефонны код — 0182.
Народная і ўніверсітэцкая бібліятэка Рэспублікі Сербскай
Гісторыя
У красавіку 2012 года было падпісана пагадненне пра супрацу з Нацыянальнай бібліятэкай Сербіі. Паводле ўмоў дамовы ўстановы абавязваюцца забяспечваць захаванасць унікальнай сербскай культурнай і духоўнай спадчыны. Пратакол агадвае памен публікацыямі, супольны ўдзел у праектах міжнароднага і нацыянальнага значэння.
Назіна
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Іаан Хрысціцель.
Трыўмфальная арка (Магілёў)
Трыўмфальная арка — збудаванне ў Магілёве, размешчанае ў заходняй частцы горада, у жылым раёне Казіміраўка, на разваротным кольцы вуліцы Грунвальдскай і Мінскай шашы.
Аўтар праекта архітэктар «Магілёўграмадзянпраекта» Віталь Рагаўцоў, заказчык — «Упраўленне капітальным будаўніцтвам г. Магілёва». Узвядзенне аркі прымеркавана да 750-годдзя Магілёва, якое адзначалася ў 2017 г., і стане завяршальным этапам рэканструкцыі Мінскай шашы. Праект плананалася рэалізаваць за кошт ахвяраванняў магілёўцаў, для чаго быў адкрыты рахунак па зборы сродкаў. Будаўніцтва пачалося ў ліпені 2017 г. Але існуючых грошай не хапіла і будаўніцтва замарозілі. Адкрыццё вырашылі прымеркаваць па часе да V Форума рэгіёнаў Беларусі і Расіі, які быў запланаваны на кастрычнік 2018 года. Незалежныя эксперты ў галіне архітэктуры раскрытыкавалі праект аркі «ў сілу яго эклектычнасці», актывісты звярталіся да кіраўніцтва горада з прапановай спыніць будаўніцтва «непатрэбнага аб’екта» і марнаванне сродкаў.
Пад канец мая 2018 г. мясцовыя арганізацыі па даручэнні старшыні гарвыканкама Уладзіміра Цумарава атрымалі ад адміністрацыі Кастрычніцкага раёна лісты з просьбай аказаць спонсарскую дапамогу для будаўніцтва аркі.
Спасіў (Сакальскі раён)
Спасіў (Спа́сів) — вёска ў Сакальскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Каталіцкая ліга (1609)
Каталіцкая ліга — аб’яднанне каталіцкіх княстваў Германіі напярэдадні Трыццацігадовай вайны. Саюз быў арганізаваны ў 1609 г. па ініцыятыве герцага Максіміліяна Баварскага. Ён стаў адказам нямецкіх католікаў на стварэнне Евангелічнай уніі ў 1608 г. Разам з Баварыяй у лігу ўваходзілі духоўныя княства — епіскапствы Кёльна, Трыра, Майнца і Вюрцбурга. Разам з тым архіепіскапства Зальцбургскае і шэраг іншых каталіцкіх княстваў у лігу не ўвайшлі. Ліга адыграла значную ролю ў пачатковы перыяд Трыццацігадовай вайны.
Была распушчаная па ўмовах Пражскага міру 1635 года.
Нурлат
Нурлат (Нурлат, Норлат) — горад (з 1961) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Нурлацкага раёна Татарстана. Насельніцтва 33,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1905 годзе.
Тыхова
Тыхова (Tychowo, Groß Tychow — Грос Тыхаў) — горад на паўночным захадзе Польшчы. Размешчаны за 490 км на паўночны захад ад Варшавы, за 160 км на паўночны ўсход ад Шчэціна. Уваходзіць у склад Бялагардскага павета Заходнепаморскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Тыхова. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 3,96 км². Насельніцтва 2,5 тыс. чалавек.
Нурлат
Горад размешчаны на левым беразе ракі Кандурча (прыток ракі Сок). За 224 км ад Казані.
Абрахам Бос
Абрахам Бос (Abraham Bosse;, Тур — , ) — французскі гравёр, майстар афорта. Адзін з заснавальнікаў французскай Акадэміі жывапісу і скульптуры. Яго работы ўяўляюць сабой выявы цырымоній, святкаванняў і жыцця простага народа свайго часу.
Біяграфія
Абрахам Бос нарадзіўся ў Туры ў 1604 годзе. Яго бацькі былі гугенотамі. У 1629 годзе ён сустракае ў Парыжы вялікага афартыста-наватара Жака Кало, і гэтая сустрэча становіцца лёсавызначальнай для Боса. У 1632 годзе ён ажаніўся з Катрын Сараба. У 1641 годзе пачаў наведваць заняткі Жэрара Дэзарга. Напісаў шмат твораў па тэорыі і практыцы малявання і гравёрнага мастацтва і асабліва па тэорыі перспектывы.
Свірыдаўка
Свірыдаўка — тапонім, назва паселішчаў у Беларусі і Расіі.
NGC 5430
NGC 5430 (іншыя абазначэнні — UGC 8937, MCG 10-20-62, MK 799, ZWG 295.32, IRAS13591+5934, PGC 49881) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Стаіўка
Стаіўка (Ста́ївка) — вёска ў Сакальскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Асіповіцкі раённы гісторыка-краязнаўчы музей
Асіповіцкі раённы гісторыка-краязнаўчы музей — музей у г. Асіповічы Магілёўскай вобласці, размешчаны па вуліцы Інтэрнацыянальнай, 48. Заснаваны ў 2000 г. па рашэнні Асіповіцкага райвыканкама.
Экспазіцыя
Станам на 2001 год колькасць прадметаў асноўнага фонду складала 579 адзінак. Агульная плошча музейных будынкаў складае 377 м², экспазіцыйна-выставачная плошча — 183 м², плошча пад захаванне фондаў — 70 м². Была адкрыта экспазіцыя па гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Вядзецца праца па стварэнні пастаяннай экспазіцыі.
Самсонаў
Самсонаў — прозвішча.
Старгарад
Старгарад (Ста́ргород) — вёска ў Сакальскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Ла-Лібертад
Ла-Лібэета́д (La Libertad, на кечуа: Qispi kay suyu) — адзін з 24-х дэпартаментаў Перу. Адміністрацыйны цэнтр — Трухілья.
Малдоўскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт
Малдоўскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт — вышэйшая навучальная ўстанова Рэспублікі Малдова, акрэдытаваная дзяржавай. Знаходзіцца ў Кішынёве. лучае 8 факультэтаў. Праводзіцца навучанне па 23 спецыяльнасцях.
Універсітэт заснаваны ў 1933 годзе.
Навуковая бібліятэка ДАУМ мае фонд звыш 750 тысяч кніг.
Піуска
Піу́ска — прадмет аблачэння вышэйшага рымска-каталіцкага духавенства. Невялікая шапачка, бывае розных колераў у залежнасці ад іерарха:
Жыліцкі гістарычны комплекс-музей
Жыліцкі гістарычны комплекс-музей — музей у аг. Жылічы Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Размешчаны ў палацы Булгакаў па вул. Міру, 5. Заснаваны 27 лістапада 1996 г. паводле рашэння № 11–61 Кіраўскага райвыканкама.
Экспазіцыя
Станам на 2001 год колькасць прадметаў асноўнага фонду складала 755 адзінак. Агульная плошча музейных будынкаў складае 968 м², экспазіцыйна-выставачная плошча — 718 м², плошча пад захаванне фондаў — 119 м².
Лічбы (раман)
«Лічбы» («Числа») — пяты раман рускага пісьменніка Віктара Пялевіна, апублікаваны ў 2003 годзе.
Змест
Раман распавядае пра жыццё савецкага хлопчыка Сцёпы, які звяртаецца да дапамогай да магіі лічбаў. Спачатку ён абраў у якасці лічбы-апекуна сямёрку, але затым змяніў свой выбар на карысць лічбы 34. Па-першае, сямёрцы «пакланяліся» шматлікія вядомыя асобы, і Сцёпа ацэньваў свае шанцы «быць пачутым» лічбай 7 як мінімальныя. Па-другое, сума 3 і 4 дае тую ж сямёрку. Пасля, заўсёды кіруючыся сваёй лічбай і яе асаблівасцямі, Сцёпа стаў прадпрымальнікам, а ў постсавецкі перыяд і вельмі паспяховым банкірам. Лёс зводзіць яго і з праявамі варожай лічбы 43, якая з’яўляецца антыподам лічбы 34. І, што яшчэ горш, Сцёпа выявіў, што іншы расійскі банкір, які знаходзіцца ў той жа вагавой катэгорыі і верціцца ў падобных колах, выбраў лічбу 43 у якасці свайго асабістага заступніка. Сустрэчу з гэтым чалавекам прадказала яму задоўга да таго варажбітка. Калі Сцёпе спаўняецца 43 гады, гэта акалічнасць прыносіць яму шмат непрыемнасцяў, ставіць яго ў вельмі нязручныя сітуацыі, і падрывае баланс яго ўнутранага свету.
Твор, як і многія іншыя раманы Пялевіна, поўны паралеляў са з’явамі сучаснай культуры. Напрыклад, Мюс Джуліянаўна (жанчына Сцёпы) атаясамляе і сябе, і яго з пакемонамі, а супрацоўнік ФСБ атаясамляе сябе з джэдаем.
Выданні
Раман быў выдадзены ў 2003 годзе ў складзе зборніка «ДПП (NN)», пасля чаго неаднаразова перавыдаваўся. У 2014 годзе выйшаў пераклад на французскую мову.
Дзяржаўны бюджэт
Дзяржаўны бюджэт — каштарыс (расклад) даходаў і расходаў краіны на наступны год; асноўны фінансавы план дзяржавы. Уяўляе сабой самы буйны грашовы фонд, які выкарыстоўвае ўрад для фінансавання сваёй дзейнасці. За кошт дзяржаўнага бюджэту ўтрымліваюцца армія, паліцыя, значная частка аховы здароўя, пры яго дапамозе дзяржава аказвае ўздзеянне на эканамічныя працэсы.
Дзяржаўны бюджэт складаецца з дзвюх узаемазлучаных і ўзаемадапаўняльных частак: даходнай і расходнай. Даходная частка паказвае, адкуль паступаюць грашовыя сродкі для фінансавання дзейнасці дзяржавы, якія пласты грамадства адлічваюць на ўтрыманне дзяржавы больш за ўсё з сваіх даходаў. Расходная частка паказвае, на якія мэты накіроўваюцца акумулюемые дзяржавай сродкі.
У кожнай краіне структура бюджэту мае свае асаблівасці. Яна вызначаецца эканамічным патэнцыялам краіны, маштабнасцю задач, якія вырашаюцца дзяржавай на дадзеным этапе развіцця, роляй дзяржавы ў эканоміцы, станам міжнародных адносін і шэрагам іншых фактараў. Крыніцамі дзяржаўнага бюджэту з’яўляюцца:
Кожны ўрад у сваёй дзейнасці імкнецца да таго, каб даходная частка бюджэту была роўная расходнай. Адпаведнасць іх называецца «балансам даходу». У рэальнай рэчаіснасці расходная частка, як правіла, перавышае даходную. Такі стан бюджэту называецца «бюджэтным дэфіцытам». Яго ўзнікненне абумоўліваецца шматлікімі прычынамі, сярод якіх можна вылучыць наступныя: спад грамадскай вытворчасці, завышаныя расходы на рэалізацыю прынятых сацыяльных праграм, узрослыя выдаткі на абарону, рост ценявога сектара эканомікі.
Чачоты
Радавод
Васіль Данілевіч Чачот, згадваецца ў 1545
Манастэра-дзі-Ланца
Манастэра-дзі-Ланца (Monastero di Lanzo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 424 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 25 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 10070. Тэлефонны код — 0123.
Парцянка
Парцянка — шматзначны тэрмін.
Лічбава-аналагавы пераўтваральнік
Аналага-лічбавы пераўтваральнік (АЛП) здзяйсняе адваротную аперацыю.
Гукавы ЛАП звычайна атрымлівае на ўваход лічбавы сігнал у імпульсна-кодавай мадуляцыі (PCM, pulse-code modulation). Задача пераўтварэння разнастайных сціснутых фарматаў у PCM выконваецца адпаведнымі кодэкамі.
Ужыванне
ЛАП выкарыстоўваецца заўсёды, калі патрэбна пераўтварыць сігнал з лічбавага ўяўлення ў аналагавае, напрыклад у прайгравальніках кампакт-дыскаў (Audio CD).
Тыпы ЛАП
Найбольш вядомыя тыпы электронных ЛАП:
Характарыстыкі
ЛАП знахоздяцца у пачатку аналагавага тракта любой сістэмы, таму параметры ЛАП істотна вызначаюць параметры ўсёй сістэмы агулам. Далей пералічаны наибольш важныя характарыстыкі ЛАП.
Кымсусанскі мемарыяльны палац Сонца
Маўзалей Кім Ір Сена і Кім Чэн Іра (афіцыйная назва — Кымсусанскі мемарыяльны палац, 금수산기념궁전; з 16 лютага 2012 года — Кымсусанскі мемарыяльны палац Сонца) — пахавальня Кім Ір Сена і Кім Чэн Іра. размешчана на паўночным усходзе Пхеньяна. Насупраць маўзалея, на гары Тэсон знаходзяцца Мемарыяльныя могілкі рэвалюцыянераў, на якіх пахаваны Кім Чэн Сук, жонка Кім Ір Сена і маці Кім Чэн Іра. Разам маўзалей і могілкі складаюць адзіны комплекс.
Гісторыя
Пры жыцці Кім Ір Сена ў палацы размяшчалася яго рэзідэнцыя. Пасля яго смерці па загадзе Кім Чэн Іра будынак быў пераабсталявана ў маўзалей Кім Ір Сена. Цела Кім Ір Сена ляжыць у адкрытым саркафагу.
29 снежня 2011 года ў маўзалеі было пахавана цела Кім Чэн Іра. 16 лютага 2012 года ў гонар 70-годдзя з дня нараджэння Кім Чэн Іра пераназваны ў Кымсусанскі палац Сонца.
Допуск у маўзалей замежнікаў ажыццяўляецца толькі падчас турыстычных паездак. Забаронена фатаграфаваць целы памерлых кіраўнікоў КНДР, гучна размаўляць. Усталяваны дрэс-код прадугледжвае наяўнасць годнага адзення з няяркай расфарбоўкай.
Паўль фон Русдарф
Па́ўль фон Ру́сдарф (Paul von Rusdorf, Paul von Rußdorf) — 29-ы вялікі магістр Тэўтонскага ордэна, кіраваў Ордэнам паміж 1422 і 1440 гадамі.
Фераёла
Фераёла, часам ужываецца проста назва плашч — элемент аблачэння рымска-каталіцкага духавенства. Шырокая доўгая палярына, выкарыстоўваецца па прамым прызначэнні, то бок у якасці плашча, бывае розных колераў у залежнасці ад іерарха.
Стэнятын (Львоўская вобласць)
Стэнятын (Стеня́тин) — вёска ў Сакальскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
NGC 5431
NGC 5431 (іншыя абазначэнні — MCG 2-36-20, ZWG 74.65, PGC 50046) — галактыка ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Цецюшы
Цецюшы (Тетюши, Тәтеш) — горад (з 1781) ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Цецюшскага раёна Татарстана. Насельніцтва 11,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1578 годзе.
Горад размешчаны на левым беразе ракі Волгі, за 180 км ад Казані, за 180 км ад Ульянаўска.
Харчовая прамысловасць, камбікормавы завод, механічны завод (філіял Казанскага верталётнага завода), мэблевая фабрыка, цагельня.
Покатка
По́катка — ручай у Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Покаць (прыток ракі Сож, басейн Дняпра).
Даўжыня ручая 11 км. Плошча вадазбору 76 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 м/км. Упадае ў Покаць каля вёскі Сідаравічы. Вадазбор раўнінны.
Жаночая зборная Беларусі па галболе
Жаночая зборная Беларусі па галболе — прадстаўляе Беларусь у міжнародных турнірах па жаночым галболе.
Гісторыя
У 2005 годзе на чэмпіянаце Еўропы каманда заняла дзясятае месца з 10 у бельгійскім Нерпельце.
Нолі
Нолі (Noli) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Савона.
Насельніцтва складае 2918 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 303 чал./км². Займае плошчу 10 км². Паштовы індэкс — 17026. Тэлефонны код — 019.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Eugenio.
Вольныя танцы: новая альтэрнатыва
«Вольныя танцы: новая альтэрнатыва» — беларускі зборнік песень, выдадзены ў 2000 годзе лэйблам «БМАgroup».
Куска
Куска (Cuzco, Qosqo) — горад на паўднёвым захадзе Перу, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Куска і аднайменнай правінцыі правінцыі. Насельніцтва 319,4 тыс. чалавек (2002).
Васіль Васілевіч Пашкевіч
Васіль Васілевіч Пашке́віч (, в. Сямёнавічы Ігуменскага павета Мінскай губерні — ) — расійскі і савецкі вучоны ў галіне пладаводства. Доктар біялагічных і сельскагаспадарчых навук (1934). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1934). Акадэмік УАСГНІЛ (1935).