cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Падыгрушша
Падыгру́шша (, Подыгрушье) — вёска ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Забалоцкага сельсавета.
Allium spicatum
Allium spicatum — від травяністых раслін сямейства ; распаўсюджаны ў Непале, Тыбеце, паўночна-заходняя Індыя.
Апісанне
Шматгадовая травяная расліна. Суквецце — колас. Мае цыбулепадобны пах, коласападобнае суквецце і адзін прыкветак. 2n=16.
Распаўсюджанне
Распаўсюджанне: Непал, Тыбет, паўночна-заходняя Індыя.
Канвалія
Канвалія
Генадзь Майсеевіч Шутаў
Генадзь Майсеевіч Шутаў (, Мінск — ) — беларускі спецыяліст у галіне драўніназнаўства, тэхналогіі і абсталявання дрэваапрацоўкі. Доктар тэхнічных навук (1983), прафесар (1984).
Біяграфія
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (1961). Працаваў у Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1963, факультэт тэхналогіі і тэхнікі лясной прамысловасці, кафедра тэхналогіі клеяных матэрыялаў і пліт, з 1973 — загадчык навукова-даследчай лабараторыі, у 1981—1995 — загадчык кафедры).
Сан-Паўлу (штат)
Сан-Паўлу (São Paulo) — самы населены і эканамічна развіты штат Бразіліі, размешчаны на паўднёвым усходзе краіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сан-Паўлу, які таксама з'яўляецца найбуйнейшым горадам Бразіліі і ўсёй Паўднёвай Амерыкі. Сан-Паўлу па-партугальску значыць Святы Павел.
Геаграфія
Штат размешчаны на Паўднёвым Усходзе Бразіліі і мяжуе на поўначы са штатам Мінас-Жэрайс, на ўсходзе — з Рыа-дэ-Жанэйра, на поўдні — з Паранай, на захадзе — з Мату-Гросу-ду-Сул. На паўднёвым усходзе штат мае выхад да Атлантычнага акіяна, найважнейшы порт — горад Сантус. Вышэйшая кропка — гара Жарагуа (1135 м).
Паўазер’е (возера)
Паўазе́р’е, Палазер’е — возера ў Ушацкім раёне Віцебскай вобласці на мяжы з Бешанковіцкім раёнам. Знаходзіцца за 28 км на ўсход ад Ушачаў ў басейне ракі Тураўлянка, каля вёскі Паўазер’е. Належыць да групы Ушацкіх азёр.
Назва
Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў.
Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala, таксама назва дзвінскай ракі Палаты.
Адпачатная форма аднаўляецца ў выглядзе тыпу балцкага *Pal-eźera(n) (літоўскае ežeras, пруск. azaran «возера»). Значэнне назвы можна перадаць як «Возера, што разлілося» або нават аднаслоўна «Разліў». Назва можа сягаць часоў пасляледавікоўя — Палазер’е ў складзе кангламерацыі азёраў, якія ў пасляледавіковы час утваралі адно вялікае азярышча.
Назва Палазер’я магла быць балцкай першакрыніцай для пазнейшай фінскай назвы недалёкага ад яго возера Суя. Апошняя перагукаецца з назвай возера Suoja на Аўкштайцкім Паазер’і, яе звязваюць з фінскім suo «балота» і назвай Suo-järvi (возера ў Карэліі), што значыць «забалочанае возера». Узнікненне назвы-калькі Суя магло адбыцца пасля пачатку насоўвання ў 4400—4200 гг. да н.э. фінамоўных прадстаўнікоў археалагічнай культуры грабеньчата-ямкавай керамікі на тэрыторыі протабалцкіх нарвенскай і нёманскай культур (на поўдзень ад Дзвіны археалагічна вядомыя толькі асобныя астраўкі, звязаныя з культурай грабеньчата-ямкавай керамікі, найперш ля азёраў).
Гідраграфія
Плошча Паўазер’я складае 8 км². Найбольшая глыбіня возера 17 м, сярэдняя 4,8 м. Даўжыня возера — 4,8 км, найбольшая шырыня — 1,9 км. Даўжыня берагавой лініі — 17,9 км. Аб’ём вады ў возеры складае 38,8 млн м³, плошча вадазбору 30,9 км².
Катлавіна складанага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны возера маюць вышыню 2—8 м, часткова разараныя. Па поўначы і паўночным захадзе вышыня схілаў сягае 20—25 м, схілы парослыя лесам. Берагавая лінія звілістая, утварае шэраг заліваў. Берагі нізкія, пясчаныя, пад хмызняком. На пэўных участках берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Дно вадаёма роўнае, выслана спапрапелем, на найбольшых глыбінях дно глеістае. Мелкаводдзе возера да глыбіні 1 м пясчанае, да глыбіні 2 м дно выслана пясчанымі адкладаннямі (на поўначы да глыбіні 3 м). На возеры 2 невялікіх вострава. Возера эўтрофнае, слабапраточнае. У Паўазер’е ўпадаюць ручаі з азёраў Любжынскае, Калесіна і яшчэ аднаго возера без назвы, канал з возера Мугірына. Выцякае ручай у возера Крывое. Прыбярэжная расліннасць пашырана да глыбіні 3—4 м (рдзесты, рагаліснік, харавыя водарасці). Шырыня перарывістай палосы расліннасці дасягае 100 м (трыснёг, чарот).
У возеры водзяцца лешч, шчупак, язь, сом, лінь, мянтуз, акунь, карась, плотка, краснапёрка і іншыя віды рыб.
Каля возера вёскі Паўазер’е, Пола. Паблізу пралягае аўтамабільная дарога.
Ваўкавыск-Горад
Ваўкавы́ск-Горад (, Волковыск-Город)  — станцыя Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Размешчаны ў горадзе Ваўкавыску. У 1920-я гг. разбураны ў час Першай сусветнай вайны будынак станцыі быў адноўлены ў польскім нацыянальным стылі па праекце архітэктара Гіпаліта Грынцэвіча.
Асінаўшчына 2
Асінаўшчы́на 2 (, Осиновщина 2) — аграгарадок у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Каранёўскага сельсавета.
Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка
Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка (, Гродна, Беларусь —, Гродна, Беларусь) — беларускі мастак, дызайнер інтэр’ераў і мэблі.
Біяграфія
У 1970—1974 гадах вучыўся ў Мінскім мастацкім вучылішчы імя Глебава, у 1976—1981 гадах вучыўся ў Беларускай акадэміі мастацтваў на аддзяленні дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва па спецыяльнасці «Кераміка».
Гомельская дырэкторыя
Гомельская дырэкторыя — часовы орган улады ў Гомелі ў снежні 1918 — студзені 1919 гг. Утворана 17 снежня 1918 г. на пасяджэнні гарадской думы на ўзор Дырэкторыі УНР. Падтрымана гарадской рабочай канферэнцыяй і нарадай сацыялістычных партый. Бальшавіцкая арганізацыя адмовілася падтрымаць Гомельскую дырэкторыю і стварыла Ваенна-рэвалюцыйны камітэт. Асноўнай сацыяльна-палітычнай апорай дырэкторыі былі апазіцыйныя бальшавіцкай уладзе сілы рознага кірунку. У склад дырэкторыі ўвайшлі прадстаўнікі меншавікоў, Гомельскага сацыял-дэмакратычнага камітэта Бунда, сацыялістаў-сіяністаў, гарадской думы, Цэнтральнага бюро прафсаюзаў і інш. Гомельскую дырэкторыю падтрымлівалі германскія акупацыйныя ўлады. Дырэкторыя УНР прызначыла цывільным камісарам былога гарадскога галаву І.Бабарыкіна. 18 снежня 1918 г. апублікаваны зварот «Да грамадзян г.Гомеля», у якім абвяшчалася аб пераходзе ўлады да Гомельскай дырэкторыі часова — да стварэння органаў дзяржаўнай улады і гарадскога дэмакарытчнага самакіравання. Гомельская дырэкторыя адмяніла законы ўкраінскага пятлюраўскага ўрада, «украінскую дзяржаўную варту» рэарганізавала ў міліцыю, прызначыла камісараў горада, правяла абкладане наемных класаў для стварэння гарадскога бюджэту і барацьбы супраць спекуляцыі і крыміналу. Пасля перагавораў савецкага боку з германскім камандаваннем і Гомельскай забастоўкі чыгуначнікаў 1918 – 1919 гг. улада ў Гомелі 6 студзеня 1919 г. перададзена ВРК. Гомельская дырэкторыя самаліквідавалася.
Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка
Біяграфія
З 1982 года жыў і працаваў у Гродне. Працаваў у мастацка-вытворчых майстэрнях у Гродне, аформіў басейн у адным з дзіцячых садоў горада і комплекс для адпачынку ВА «Азот»; керамічны рэльеф яго працы ўпрыгожвае хол ЖРЭУ Кастрычніцкага раёна г. Гродна. Ён таксама выканаў серыю рэльефаў інтэр’ера кафэ «Верас».
Член Саюза дызайнераў Беларусі з 1997 года.
Удзельнічаў у мастацкіх выстаўках у Мінску, Гродне, Брэсце, Лідзе, Беластоку. Тры персанальныя выстаўкі ў г. Гродна.
Памёр 1 кастрычніка 2019 года. Развітанне адбылося 2-3 кастрычніка ў Пахавальнай зале на пр. Касманаўтаў у Гродне. 3 кастрычніка прайшла служба пройдзе ў Царкве Усіх Святых. Пахаваны на гродзенскіх могілках «Сакрэт».
Працы знаходзяцца ў прыватных калекцыях у Беларусі, Расіі, Польшчы, Германіі, ЗША.
Сям’я
У шлюбе з мастачкай і мастацтвазнаўцам Нінай Чурабай, малодшай дачкой мастака Мікалая Чурабы, меў сына Уладзіміра (нар. 1982), графіка, дызайнера, мастака і фатографа, і дачку Марыяну (нар. 1987), дызайнера. Уладзімір у шлюбе з Кацярынай Таберкай мае дачку Дарыя і сына Даніла.
Вялікі дыктатар
«Вялікі дыктатар» (The Great Dictator) — класічны кінафільм Чарлі Чапліна, палітычная сатыра на нацызм і Гітлера.
Прэм’ера фільма адбылася 15 кастрычніка 1940 года. «Вялікі дыктатар» — першы цалкам гукавы фільм у творчасці Чапліна — быў вельмі нетыповым для ЗША таго часу, бо падчас яго стварэння ЗША і Германія яшчэ знаходзіліся ў стане міру. Фільм меў вялікі камерцыйны поспех і ў той жа час выклікаў вялікія спрэчкі з-за палітычнай падаплёкі.
Карціна атрымала 5 намінацый на прэмію «Оскар», уключаючы за найлепшы фільм года, найлепшую мужчынскую ролю (Чаплін) і мужчынскую ролю другога плана (Джэк Оўкі).
Safari
Safari быў прадстаўлены ў Mac OS X Panther у студзені 2003 года. Ён быў усталяваны ў iPhone з першага пакалення, якое выйшла ў 2007 годзе. У той час Safari быў самым хуткім браўзерам на Mac. У перыяд з 2007 па 2010 гады Apple падтрымлівала версію для Windows, аднак адмовілася ад яе з-за нізкай долі рынку. У 2010 годзе Safari 5 прадставіў рэжым чытання, пашырэнні і інструменты распрацоўшчыка. Safari 11, выпушчаны ў 2017 годзе, дадаў Intelligent Tracking Prevention, які выкарыстоўвае штучны інтэлект для блакіроўкі адсочвання карыстальніка. Safari 13 дадаў падтрымку Apple Pay і аўтэнтыфікацыю з дапамогай ключоў бяспекі FIDO2.
У красавіку 2022 года Safari стаў трэцім па папулярнасці настольным браўзерам пасля таго, як яго абагнаў Microsoft Edge. На той момант Safari выкарыстоўваўся на 9,62 % персанальных камп’ютараў ва ўсім свеце.
Гісторыя
Пасля выпуску ў 1994 годзе браўзер Netscape Navigator хутка стаў дамінаваць на платформе Mac і ў канчатковым выніку стаў пастаўляцца ў камплекце з Mac OS. У 1996 годзе Microsoft выпусціла Internet Explorer для Mac, а Apple выпусціла інтэрнэт-пакет Cyberdog з уласным браўзерам. У 1997 годзе Apple адмовілася ад Cyberdog і дасягнула пяцігадовага пагаднення з Microsoft, каб зрабіць IE браўзерам па змоўчанні на Mac, пачынаючы з Mac OS 8.1. Netscape Navigator па-ранейшаму быў прадусталяваны на ўсіх Macintosh. Microsoft працягвала абнаўляць IE для Mac, які быў перанесены на Mac OS X DP4 у маі 2000 года. IE перастаў быць браўзерам Mac па змоўчанні пасля выхаду Mac OS X Jaguar у жніўні 2002 года.
Характарыстыкі
У першыя гады Safari стаў піянерам некалькіх стандартных функцый HTML5 (напрыклад, Canvas API). Яго функцыі ўключалі прыватны прагляд (рэжым, у якім браўзер не захоўвае ніякай інфармацыі аб вэб-актыўнасці карыстальніка), магчымасць архіваваць вэб-кантэнт у фармаце WebArchive, магчымасць адпраўляць па электроннай пошце поўныя вэб-старонкі непасрэдна з меню браўзера, магчымасць пошуку па закладках і магчымасць сумеснага выкарыстання ўкладак паміж усімі прыладамі Mac і iOS з адпаведнымі версіямі праграмнага забеспячэння праз уліковы запіс iCloud.
Рыа-дэ-Жанэйра (штат)
Рыа-дэ-Жанэйра (Rio de Janeiro) — штат Бразіліі, сталіца — горад Рыа-дэ-Жанэйра. Па ўкладу ў нацыянальную эканоміку штат займае другое месца пасля штата Сан-Паўлу. Гэта самы маленькі штат макрарэгіёну Паўднёвы Усход і адзін з найменшых штатаў краіны, разам з тым працягласць яго берагавой лініі — трэцяя ў краіне.
Найбуйнейшыя гарады штата: Рыа-дэ-Жанэйра, Нова-Ігуасу, Нітэрой, Дукі-дзі-Кашыяс, Сан-Гансалу
Safari
Характарыстыкі
Да версіі 6.0 у Safari быў убудаваны агрэгатар вэб-каналаў, які падтрымліваў стандарты RSS і Atom.
Рыа-дэ-Жанэйра (штат)
Насельніцтва штата па перапісу 2010 года складае 15 993 583 чалавек. Жыхары штата называюць сябе «флумінэнсе» (fluminense).
Safari
Характарыстыкі
Safari можа сінхранізаваць закладкі, гісторыю і ўкладкі праз iCloud. Гэта адбываецца па змоўчанні, калі Mac, iPhone або iPad карыстальніка ўвайшлі ў iCloud, але сінхранізацыю можна адключыць у наладах.
Рыа-дэ-Жанэйра (штат)
На бразільскім сцягу штат абазначаны бэтай сузор’я Паўднёвы Крыж (β = Mimosa).
Safari
Характарыстыкі
У Safari 15 дададзена функцыя групіроўкі ўкладак. Групы ўкладак і ўкладкі, якія яны змяшчаюць, сінхранізуюцца паміж прыладамі; калі ўкладка адкрываецца ў групе ўкладак на адной прыладзе, яна дадаецца ў гэтую групу ўкладак на ўсіх прыладах без неабходнасці ўручную адкрываць яе праз iCloud Tabs.
Safari падтрымлівае функцыю Handoff, якая дазваляе карыстальнікам працягваць там, дзе яны спыніліся на іншай прыладзе.
У верасні 2017 года Apple абвясціла, што будзе выкарыстоўваць штучны інтэлект, каб паменшыць магчымасць рэкламадаўцаў адсочваць карыстальнікаў Safari. Файлы cookie, якія выкарыстоўваюцца для адсочвання, будуць дазволены на працягу 24 гадзін, а затым адключаны, калі штучны інтэлект палічыць, што карыстальніку не патрэбны гэты файл cookie.
У 2018 годзе Apple унесла тэхнічныя змены ў функцыянальнасць блакіроўкі змесціва Safari, што выклікала негатыўную рэакцыю карыстальнікаў і распрацоўшчыкаў пашырэнняў для блакіроўкі рэкламы. Яны заявілі, што гэтыя змены робяць немагчымым узровень абароны карыстальнікаў, які ёсць у іншых браўзерах. Пачынаючы з Safari 13, такія папулярныя пашырэнні для блакіроўкі рэкламы, як uBlock Origin, больш не працуюць з Safari.
Трып-хоп
Трып-хоп (trip hop) — стыль музыкі, створаны на пачатку 1990-х гадоў у Англіі і дасягнуўшы сталых камерцыйных поспехаў. Узнік як сумесь эксперыментальнага хіп-хопа, джаза, даба, рока, традыцыйнага блюза і некаторых іншых элементаў. Стваральнікамі і першымі выканаўцамі трып-хопа з’яўляліся гурты Massive Attack ды з Брысталя (адсюль першапачатковая назва стылю: Брыстальская хваля альбо Брыстальскі cаўнд). Назва ж трып-хоп упершыню была выкарыстана ў англійскім часопісе «Mixmag».
У трып-хопе свабодна існуюць разам жывыя музычныя інструменты і сэмплы. Па гуку для яго характэрны: даволі павольны тэмп, прыглушаныя бубны, легатыўная бас-гітара, шырокае выкарыстанне гукаў са старых вінілавых кружэлак (джазавых, блюзавых, эстрадных), старых аналагавых клавішных інструментаў (Moog, Rhrodas, Korg SV2, Арган Хаманда), звычайна цёмныя гукавыя фарбы і некаторая дэпрэсіўнасць, абыякавасць у голасе, шмат хто з трып-хопавых выканаўцаў карыстаецца пры звядзенні тэхналогіяй Lo-Fi (Low Fidelity). Часам у якасці спеваў выкарыстоўваецца рэп, які прамаўляецца амаль што шэптам.
На Беларусі ў стылі трып-хоп працуе калектыў B side.
Эжэн Гільвік
Эжэн Гільвік (Eugène Guillevic;, Карнак, Марбіян, Брэтань — , Парыж) — французскі паэт.
Друкаваўся з 1939 года, дэбютаваў вершамі ў памяць загінулых рэспубліканцаў Іспаніі. Член Французскай кампартыі (з 1942, адышоў ад партыйнай дзейнасці ў 1980 годзе). Удзельнічаў у руху Супраціву і падпольны друк часоў вайны. У 1945—1947 гг. працаваў у апараце міністраў-камуністаў у часовым ўрадзе Францыі. У 1951 годзе выходзяць зборнікі «Прага жыцця», «Смак свету». Перакладаў з рускай і ўкраінскай (вершы Тараса Шаўчэнкі выходзілі ў яго перакладзе асобным выданнем). Лаўрэат буйных літаратурных прэмій: Вялікі Залаты арол (1973), прэміі Французскай Акадэміі (1976) і інш. Прэзідэнт Акадэміі Малармэ.
На беларускую мову творчасць Гільвіка перакладаў Язэп Семяжон.
Партызанская брыгада імя М. Ф. Гастэлы
'''Партызанская брыгада імя М. Ф. Гастэлы''' — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1943 года на базе атрадаў С. А. Кальцова (пазней імя Заслонава, створаны ў лютым 1943 года), А. С. Арлоўскага (пазней імя А. В. Бачкова, арганізаваны ў жніўні 1943) і імя Шчорса (арганізаваны ў жніўні 1943 у партызанскай брыгадзе «Народныя мсціўцы» імя В. Т. Варанянскага. Брыгада дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Шаркаўшчынскага, Пастаўскага, Ашмянскага, Смаргонскага, Астравецкага раёнаў. 8 ліпеня 1944 года брыгада (364 партызаны, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Склад
На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:
Гісторыя
Партызаны праводзілі аперацыі на чыгуначных участках Даўгаўпілс — Вільнюс, Полацк — Маладзечна, Маладзечна — Вільнюс, Шаркаўшчына — Швенчоніс — Вільнюс. У маі 1943 года вялі баі з карнікамі каля вёскі Ласіца Дунілавіцкага раёна, у верасні правялі засадныя баі, захапілі трафеі каля вёскі Варапаева. У ноч на 5 жніўня на чыгуначным участку Гудагай — Смаргонь падарвалі больш за 670 рэек.
IC 511
IC 511 — галактыка тыпу S0-a (спіральная галактыка) у сузор’і Жырафа.
ЙЦУКЕН
ЙЦУКЕН — асноўная кірылічная раскладка клавіятуры камп’ютараў і пішучых машынак.
Гісторыя
Раскладку прыдумалі ў ЗША ў канцы XIX стагоддзя (у Расіі вытворчасць уласных пішучых машынак было наладжана толькі да 1930-м гадам). Канструкцыя друкавалага вузла была досыць адпрацаванай, і важнейшыя літары размясцілі пад паказальнымі пальцамі — у адрозненне ад QWERTY. У той час раскладка афіцыйна называлася «Стандард-клавіятура». Літары Ц і Э размяшчаліся сярод лічбаў, а лічбы 0, 1 і 3 наогул адсутнічалі, бо лічылася, што іх можна было замяніць літарамі О, І і З.
Эканомія некаторых знакаў і літар была распаўсюджанай традыцыяй, якая прасочвалася з моманту стварэння пішучых машынак. У рускіх раскладках часцяком эканомілі літару Ё, кропку з коскай, зорачку і дужкі. Пры гэтым частка знакаў замянялася вонкава падобнымі, як гэта было з лічбамі 0, 1, 3; іншую частку атрымлівалі так званым «састаўным метадам», заключаецца ў тым, што некалькі знакаў друкаваліся сябар па-над аднаго.
Раскладкі на аснове ЙЦУКЕН
На аснове рускай раскладкі былі створаны раскладкі для ўсіх моў былога СССР, якія выкарыстоўваюць або якія выкарыстоўвалі кірыліцу. На дадзены момант існуюць афіцыйныя (т. е. Падтрымоўваныя вытворцамі праграмнага забеспячэння, такімі як Microsoft) раскладкі для наступных моў: азербайджанскі, башкірскі, беларускі, казахскі, кіргізскі, таджыкскі, татарскі, узбекскі, украінскую, якуцкая. Для астатніх моў існуе мноства самаробных карыстацкіх раскладак, перш за ўсё ў сістэмах GNU/Linux.
Беларуская і ўкраінская раскладкі з'явіліся яшчэ ў сістэме Windows 95. Азербайджанская, казахская, кіргізская, татарская і ўзбекская сталі даступныя пачынаючы з Windows XP. Башкірская і таджыкская — з Windows Vista. Якуцкая — з Windows 7.
Татарская
Рускія літары і дадатковыя сімвалы даступныя па адначасовым націску і ўтрыманню клавішы (правы ) і адпаведнай літары. Гэтая раскладка таксама падыходзіць для туркменскага і калмыцкага.
Кіргізская
Кіргізскія літары набіраюцца адначасовым націскам і утрыманнем клавішы (правы ) і адпаведнай літары.
Удмурцкая
Іжэўскім гісторыкам і лінгвістым Дзянісам Сахарных былі створаны дзве раскладкі клавіятуры для Удмурцкай: асноўная версія выкарыстоўвае для Удмурцкай літар верхні лічбавай шэраг, альтэрнатыўная версія замяняе рэдка выкарыстоўваюцца рускія літары на адпаведныя удмурцкія (па ўзоры татарскай раскладкі).
Марыйская
Для марыйскай мовы існуе комі-удмурцко-марыйская раскладка.
Мангольская (ФЦУЖЭН)
Мангольская раскладка заснавана на мадыфікаванай версіі раскладкі ЙЦУКЕН, названая ФЦУЖЭН, дзе літары адносяцца да рускай мовы замяняюцца літарамі, якія больш выкарыстоўваюцца ў мангольскім мове.
Македонская
Адзіная "мёртвая" клавіша выкарыстоўваецца для ўводу македонскіх літар «Ѓ ѓ» і «Ќ ќ», а таксама машынапіснага апострафа (у спалучэнні з клавішай «прабел»): «м. к. á»,«К к»→«Ќ ќ»,«м. к. á»,«прабел» → «'».
Балгарская
Стандартная балгарская раскладка ад 2006 года
Гэтая версія раскладкі даступная ў Windows Vista і вышэй. Загалоўныя версіі літар «Ь» і «Ы» таксама можна набіраць, але толькі пры ўключаным рэжыме Caps Lock. Загалоўную версію літары «Ѝ» можна набіраць з дапамогай дадатковай клавішы, а пры яе адсутнасці - аналагічна літары "Ы" (у рэжыме Caps Lock з заціснутай "Shift").
Фанетычная кірылічная раскладка для балгарскай мовы, ад 2006 года (Таксама вядомая як "ЧШЕРТЪ").
Віктар Аляксандравіч Манохін
Віктар Аляксандравіч Манохін — (23 студзеня 1911, Томск — 26 верасня, 1972) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Вілейскай вобласці.
Біяграфія
З 1932 года працаваў у органах АДПУ і НКУС СССР. Член КПСС з 1941 года. У партызанах з верасня 1941 года: з чэрвеня 1942 года камісар, з лютага 1943 камандзір атрада, у верасні 1943 — ліпені 1944 гадоў камандаваў партызанскай брыгадай імя М. Ф. Гастэлы, адначасова член Ашмянскага РК КП(б)Б. З 1944 года намеснік старшыні Полацкага аблвыканкама, намеснік міністра аўтамабільнага транспарту БССР, начальнік Упраўлення забеспячэння і збыту пры Савеце Міністраў Літоўскай ССР, у 1954—1967 гадах на адміністратыўна-гаспадарчай рабоце.
NGC 825
NGC 825 (іншыя абазначэнні — UGC 1636, MCG 1-6-45, ZWG 413.46, KCPG 56B, PGC 8173) — спіральная галактыка (Sa) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Адольф фон Гільдэбранд
Адольф фон Гільдэбранд (Хільдэбранд) (,  —, ) — нямецкі скульптар, архітэктар, жывапісец, малявальшчык і тэарэтык мастацтва.
Біяграфія
У 1891 скульптар быў узнагароджаны прускім ордэнам Pour le Mérite. У 1904 каралём Баварыі А.Гільдебранд быў узведзены ў рыцарскую годнасць.
Мікалай Ільіч Красоўскі
Біяграфія
Мікалай Ільіч Красоўскі нарадзіўся 19 снежня 1908 года ў горадзе Полацку.
Бурлівыя падзеі пачатку XX стагоддзя прынеслі ў сям’ю гора: бацькі Мікалая Красоўскага памерлі ад лютаваўшай эпідэмііі гішпанкі і дзеці засталіся сіротамі (пасля гэтага Мікалай гадаваўся разам з чатырма сынамі старэйшага брата — Сяргея Ільіча Красоўскага).
Усталяваная савецкая ўлада прынесла магчымасць вучобы ў знядоленыя сем’і. Расхінула яна далягляды і для Мікалая Красоўскага. У 1921 годзе ён паступіў у Другую Полацкую Беларускую Узорную сямёхгадовую школу, а 13 чэрвеня 1925 году ўжо атрымаў пасведчанне аб яе завяршэнні. У 1926 годзе паступіў у Полацкі педагагічны тэхнікум, узровень адукацыі ў якім быў вельмі высокі (пазней на ягонай базе быў створаны інстытут). Тагачасны атэстат тэхнікума за № 1323 сведчыць: «Красоўскі Мікола Ільіч лічыцца скончыўшым курс Тэхнікуму па школьнаму аддзяленьню і яму надаецца годнасьць настаўніка школ I кат., што сьведчыцца подпісамі і прыкладам пячаткі. Гор. Полацак, месяца травеня 30 1930г.».
Пасля завяршэння тэхнікума Мікалай Красоўскі працуе дырэктарам Ульскай школы сельскай моладзі. З жніўня 1932 па верасень 1939 года з’яўляецца дырэктарам Полацкай чыгуначна-дарожнай сярэдняй школы № 59 у г. Полацку. Адначасна (з 1932 по 1937 год) вучыцца завочна на гістарычным факультэце Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута, па завяршэнні якога атрымлівае дыплом аб прысваенні кваліфікацыі і звання настаўніка сярэдняй школы по спецыяльнасці гісторыі. У 1932 годзе ўступіў у камуністычную партыю. З 1939 года пачаў працававаць у партыйных органах. Быў сакратаром Брэсцкага гаркама, сакратаром Брэсцкага абкама КП(б)Б.
Пачатак вайсковых дзенняў паміж гітлераўскай Германіяй і СССР сустрэў у Брэсце. Удзельнічаў у арганізацыі эвакуацыі. Браў удзел у барацьбе супраць фашысціх захопнікаў на фронце і ў тыле ворага, працаваў у Беларускім штабе партызанскага руху. У тым ліку, займаўся дакументаваннем абставінаў разгортвання партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі. Да нашага часу захаваліся два друкапісы адпаведных гутарак: з камандзірам партызанскага атрада імя Суворава Лявонцьевым Андрэем Лявонавічам ад 17.08.1943 і з арганізатарам падпольнага і партызанскага руху на Берасцейшчыне Жыжкам Іванам Іосіфавічам ад 23.08.1943.
Прымаў удзел у арганізацыі друкавання і дастаўкі ў акупаваную Беларусь падпольнай літаратуры. Паводле ўспамінаў сына, Аляксандра Мікалаевіча Красоўскага, Мікалай Красоўскі ў тым ліку расказваў, што менавіта такім быў шлях у свет знакамітай кнігі паэзіі змагання Анатоля Астрэйкі «Слуцкі пояс». Пасля вызвалення Беларусі працаваў у 1944 годзе сакратаром Брэсцкага абкама КП(б)Б па прапагандзе. У першыя дні вызвалення на чыгунцы Брэста стаялі цягнікі з падрыхтаванымі да вывазу ў Германію кніжнымі скарбамі. У гэты час Мікалай Красоўкі асабіста удзельнічаў у вяртанні Беларусі яе кніжнай спадчыны.
Быў адным з першых, хто пачаў уздымаць тэму подзвіга абаронцаў Брэсцкай крэпасці ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Менавіта таму каля тысячы прадметаў захавання з асабістых збораў Мікалая Красоўскага (у тым ліку матэрыялы часоў Другой сусветнай вайны, узнагароды) перададзеныя яго сынам, Аляксандрам Красоўскім, у Музей абароны Брэсцкай крэпасці.
Пасля Брэста Мікалай Красоўскі пэўны час працаваў у Мінску (з 1947 па 1949 год) загадчыкам аддзела прапаганды і агітацыі ЦК КП(б)Б, пазней — сакратаром Бабруйскага абкама партыі (да моманту ліквідацыі Бабруйскай вобласці). Далей быў адкліканы ў рэспубліканскія органы кіравання і працаваў загадчыкам аддзела навукі і ВНУ ЦК КПБ.
З 1959 года і да выхаду на пенсію — намеснік міністра вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР. Па выхадзе на пенсію — выкладчык Беларускага Дзяржаўнага Ўніверсітэта.
Займаўся навуковай дзейнасцю. Даследаваў гісторыю вышэйшай адукацыі і абараніў кандыдацкую дысертацыю на гэтую тэму, атрымаўшы ў 1973 годзе вучоную ступень кандыдата гістарычных навук. Удзельнічаў у міжвузаўскіх канферэнцыях гісторыкаў-славістаў.
На працягу ўсяго жыцця падтрымліваў кантакты з беларускай творчай інтэлігенцыяй (у тым ліку з кампазітарам Несцерам Сакалоўскім, аўтарам музыкі да сучаснага беларускага дзяржаўнага гімна). Доўгі час сябраваў з Петрусём Броўкам, з якім пазнаёміўся яшчэ падчас вучобы ў Полацкім педагагічным тэхнікуме. Асабіста ведаў многіх беларускіх пісьменнікаў, у тым ліку Янку Купалу, Якуба Коласа. Яшчэ ў 1945 годзе Народны пісьменнік Беларусі Якуб Колас падараваў Мікалаю Красоўскаму віленскае выданне 1928 года сваёй знакамітай паэмы «Новая зямля» з цёплым аўтографам: «Дарагому Мікалаю Ільічу Красоўскаму на памяць ад Якуба Коласа. 8.VII.1945 г.».
Быў адданым бібліяфілам. Пачэснае месца ў бібліятэцы Мікалая Красоўскага займала беларуская тэматыка: кнігі класікаў беларускай літаратуры, культурна-гістарычныя выданні.
Значным быў збор на тэму партызанскай барацьбы ў гады Другой сусветнай вайны. У тым ліку: рукапісныя партызанскія часопісы, падпольныя выданні (лістоўкі, сатырычная газета «Партызанская дубінка», кнігі з паэзіяй змагання).
Вайсковы дзённік Мікалая Красоўскага
Мікалай Ільіч Красоўскі пакінуў па сабе ўнікальны дакумент эпохі — дзённік часоў Другой сусветнай вайны, запісы ў якім пачынаюцца з 22 чэрвеня 1941 года і завяршаюцца 14 мая 1943 года года. Апрача асабістых запісаў старонкі дзённіка маюць звесткі адносна такіх асобаў культуры і гісторыі Беларусі, як: Янка Купала, Якуб Колас, Пятро Глебка, Пімен Панчанка, Ілья Гурскі, Анатоль Астрэйка, Алесь Кучар, Цімох Гарбуноў, Панцеляймон Панамарэнка.
Гэтак, у запісе ад 30 красавіка 1942 года гаворыцца: "Я снова не знаю, что творится с моими котятами [маюцца на ўвазе жана і дачушка] и как они живут. Живу надеждой скоро получить хоть «маленькую пісулечку», как говорил Колас. Помнится, когда он говорил про эту пісулечку, Купала, обижаясь на немцев заявил, что: «Гітлер хацеў зрабіць мне непрыемнасць. Ён назваў маім імем вуліцу Савецкую ў Мінску. Хіба ж гэта не непрыемнасць»? На старонках дзённіка раскрываюцца некаторыя абставіны выдання агітацыйнай літаратуры проціфашысцкай скіраванасці, у тым ліку сатырычнай газеты «Партызанская дубінка», лістовак.
Таксама вайсковы дзённік Мікалая Красоўскага мае шмат запісаў, прысвечаных складаным абставінам таго часу.
«26.06.1941: Бобруйск — бомбёжка и паника».
''«18.10.1941: В поезде. Ночь на сортировочном… Я наверху вагона с боеприпасами. Налёт самолётов. Как сбили самолёт — феерверк. Отъезд из Москвы. Блок-пост».
«22.06.1942: Только что получил продукты. Неожиданно и робко ко мне подошла девочка лет 10. Мне почему-то кольнуло в сердце. Я невольно вспомнил свою Томульку. Девочка со слезинкой произнесла: „Дядя!“ — и дальше говорить не могла — расплакалась. Когда я ее расспросил, что с ней, она скороговоркой рассказала, что ее папа тоже военный, что они едут 2 недели и что у них нет ни куска хлеба… Мы собрали все, что было у нас в вагонах: хлеба, булок, сахару, печенья и отдали детям, которых множество было в вагонах. Дети! Сколько им пришлось перенести в этой войне! Они вынесли больше, чем взрослые. А сколько их погибло на дорогах от Бреста и Белостока при отходе. Их холодные обезображенные трупы взывают о мщении!»''
"28.09.1942: «Вечером получили извещение, что ночью 24-го числа немцы, переодевшись партизанами, вместе с полицейскими сняли незаметно часовых и заняли Пудоти [вёска ў Віцебскай вобласці], перебив часть актива. Это в ту ночь, когда я уехал из Бора и Пудоти. Если бы несколько часов, и кто знает, как повернулась бы фортуна. А может быть и лучше было бы, может хоть чем помог бы»?
Збігнеў Пашкевіч
Збігнеў Пашкевіч (нар. 12 кастрычніка 1928) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля, належаў да смаргонскай групы арганізацыі.
Біяграфія
Нарадзіўся 12 верасня 1928 года ў вёсцы Крапіўна Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер Смаргонскі раён Гродзенскай вобласці) у сялянскай сям’і, якая падчас Другой сусветнай вайны супрацоўнічала з Арміяй Краёвай. Брат Збігнева — Генрык Пашкевіч (псеўданім у АК — «Rąbalski») у складзе IX Брыгады Ашмянскай АК загінуў у ліпені 1944 года пад час баёў за Вільню.
Вучыўся ў Смаргонскай сярэдняй школе. Там быў сябрам мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля, але да актыўных дзеянняў не далучаўся. Арганізацыя Расціслава Лапіцкага ў асноўным займалася распаўсюджваннем антысавецкіх улётак, у будучыні планавала перайсці і да больш актыўных дзеянняў.
У пачатку 1950, калі быў вучнем 9 класа, арыштаваны. Пра допыты ўспамінаў так: "«Следчы ў мяне быў Жыркоў, рабы. Казаў: „Ты сваё жыццё ставіш вышэй за жыццё савецкай улады!“ А я ў адказ: „Я перажыў польскую ўладу, нямецкую ўладу, і камуністаў перажыву!“. Тады ён зайшоў ззаду і моцна выцяў мяне рубам далоні па патыліцы: „Падпісвай!“ Я яму: „Давай, падпішу“. Узяў пратакол і парваў, кінуў ашмоткі на стол. А зараз, кажу, я табе нічога адказваць ня буду і прашу пракурора Волаха»." У Маладзечне ў час допытаў сядзеў у турме непадалёку вакзала, у адной камеры з іншым удзельнікам арганізацыі, Анатолем Карнеем.
Летам 1950 г. ваенным трыбуналам Беларускай Вайсковай Акругі па справе мядзельска-смаргонскай падпольнай арганізацыі асуджаны на 10 гадоў зняволення ў канцлагерах за «неданясенне». Пакаранне адбываў спачатку ў Комі, дзе падвышаў палатно чыгункі, а потым пераважна на Архангельшчыне на лесанарыхтоўках.
Пасля смерці Сталіна вярнуўся на радзіму хворым чалавекам. Жаніўся, працаваў у машынна-трактарнай станцыі, пасля ліквідацыі МТС — у ГСМ мясцовага калгаса. Пераехаў і ўладкаваўся на працу ў Маладзечне, спачатку «Хіммантаж», затым у «Міжкалгасбуд». Выйшаў не пенсію. Мае сына. Удзельнічаў у напісанні ўспамінаў для кнігі Міхася Чарняўскага «Ня бойцеся ахвяраў і пакут».
Жыве ў Маладзечне.
Вадзім Мікалаевіч Акапян
Вадзім Мікалаевіч Акапян  (нар., Калінінград) — дырэктар Музея гісторыі і культуры яўрэяў Беларусі (2012-2019), старшыня беларускага Грамадскага аб’яднання Рэспубліканскі фонд «Халакост» (2012-2019), намеснік старшыні Саюза беларускіх яўрэйскіх грамадскіх аб’яднанняў і абшчын (2016-2021).
Біяграфія
Вадзім Акапян нарадзіўся ў Калінінградзе ў 1963 годзе. Бацька — Акапян Мікалай Аракелавіч, кіроўца, маці — Акапян (Клігер) Фаіна Гершэн-Гецелеўна, бухгалтар. У 1964 годзе сям’я пераехала ў Віцебск.
У 1985 годзе скончыў хімічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (БДУ). Пасля заканчэння працаваў у Мінску на прадпрыемствах электроннай прамысловасці. У 2016 годзе таксама атрымаў ступень бакалаўра на гістарычным факультэце.
З 2016 да 2021 года быў намеснікам старшыні Саюза беларускіх яўрэйскіх грамадскіх аб’яднанняў і абшчын.
З 2014 года да цяперашняга часу — намеснік старшыні Мемарыяльнага ў Рэспубліцы Беларусь.
Амара
Амара (Amaro) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Насельніцтва складае 801 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 24 чал./км². Займае плошчу 33 км². Паштовы індэкс — 33020. Тэлефонны код — 0433.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Мікалай Цудатворац.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Элен Бергман
Элен Бергман (швед. Ellen Bergman,, Стрэнгнес — ) — шведскі музыкант, вакальны педагог і актывістка руху за правы жанчын. Сябра Шведскай каралеўскай музычнай акадэміі.
Біяграфія
Элеанора (Элен) Магдалена Бергман нарадзілася ў Стрэнгнесе (Швецыя) у 1842 годзе. У 1864 годзе яна паступіла ў Шведскую каралеўскую музычную акадэмію ў Стакгольме. Яна вывучала віяланчэль, арган, гарманічныя і сольныя спевы. Бергман скончыла акадэмію ў 1867 годзе. Яна працавала настаўнікам спеваў у Каралеўскай семінарыі (Högre lärarinneseminariet) і Каралеўскай вышэйшай музычнай школе ў Стакгольме з 1868 па 1899 год. За свае дасягненні ў галіне музычнага выкладання Бергман была выбрана членам Шведскай каралеўскай музычнай акадэміі ў 1876 годзе.
З першай паловы 1880-х гадоў Бергман была вядомая як вядучы член Шведскай федэрацыі (Svenska Federationen), шведскага аддзялення Жаночай нацыянальнай асацыяцыі за адмену законаў аб інфекцыйных хваробах, якая ўпершыню была створана ў Вялікабрытаніі ў 1869 годзе Элізабет Уолстэнхалм (1833—1918) і Жазефіна Батлер (1828—1906). Гэтая арганізацыя вяла барацьбу з прастытуцыяй і асабліва з жорсткім абыходжаннем з геніталіямі зарэгістраваных прастытутак. Бергман была актыўным пісьменнікам і прамоўцам. Яна была ўцягнутая ў канфлікт са шведскім драматургам і раманістам Аўгустам Стрындбергам (1849—1912) з-за яе поглядаў на палавое пытанне, які аднойчы згадаў яе ў лісце, напісаным ў 1884 годзе: «djefla maran Ellen Bergman» (што літаральна перакладаецца як «праклятая мара Элен Бергман»).
Элен Бергман атрымала залаты медаль Іліс Кворум у 1899 годзе.
Алег Міхайлавіч Кубараў
Алег Кубараў (нар., ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер.
Клубная кар’ера
Гуляў у розных беларускіх клубах, а таксама ў Расіі, Латвіі і Казахстане. У 1996 годзе канчаткова вярнуўся ў Беларусь. У 2001 годзе завяршыў кар’еру ў клубе Другой лігі СКАФ.
Трэнерская кар’ера
У 2001 годзе быў гуляючым трэнерам клуба СКАФ. У 2003 годзе ўзначальваў ждановіцкую «Дарыду», а з 2006 года быў галоўным трэнерам жодзінскага «Тарпеда».
У снежні 2009 года прыйшоў у «Гомель», які па выніках сезона 2009 страціў месца ў Вышэйшай лізе. Дапамог клубу вярнуць месца ў элітным дывізіёне, а потым і ўзяць трафеі: Кубак Беларусі 2011 і бронзавыя медалі чэмпіянату Беларусі 2011. У сакавіку 2012 года «Гомель» таксама атрымаў перамогу над барысаўскім БАТЭ ў Суперкубку Беларусі.
У лістападзе 2012 года з’явілася інфармацыя аб тым, што Кубараў пакіне «Гомель» па заканчэнні сезона. У выніку «Гомель» не змог узяць медалі (4 месца), а Кубараў скончыў працу ў клубе.
Бенгальцы
Бенга́льцы (বাঙালি জাতি) — народ на паўночным усходзе Індастана, карэннае насельніцтва Бенгаліі. Жывуць пераважна ў Індыі і Бангладэш. Вялікія абшчыны бенгальцаў таксама склаліся ў Пакістане, Саудаўскай Аравіі, ААЭ, Вялікабрытаніі, ЗША і іншых краінах.
Бенгальцы — адзін з найбуйнейшых этнасаў у свеце. Агульная колькасць — каля 240 млн чалавек.
Алег Міхайлавіч Кубараў
Трэнерская кар’ера
У верасні 2013 года стаў галоўным трэнерам малдаўскага «Зімбру». У снежні 2013 года з’явілася інфармацыя аб тым, што Кубараў можа ўзначаліць мінскае «Дынама» або салігорскі «Шахцёр», але ў выніку застаўся ў «Зімбру». Пры Кубараве ў кішынёўскім клубе з’явіліся беларускія футбалісты — Кірыл Паўлючак і Дзмітрый Клімовіч, з якімі ён раней працаваў у «Гомелі». У маі 2014 года прывёў «Зімбру» да першага за апошнія сем гадоў трафея — Кубка Малдовы. Пазней таксама выйграў і Суперкубак, а таксама давёў «Зімбру» да раўнда плэй-оф Лігі Еўропы. У снежні 2014 года пакінуў пасаду галоўнага трэнера «Зімбру».
20 студзеня 2015 года афіцыйна ўзначаліў іншы клуб з Кішынёва — «Дачыю», якая на той момант узначальвала турнірную табліцу чэмпіянату Малдовы. Аднак, на чале «Дачыі» знаходіўся толькі ў адным афіцыйным матчы. 9 сакавіка 2015 года кантракт з кішынёўскім клубам быў разарваны.
З пачатку 2016 года зноў узначаліў латвійскі «Спартак», які прывёў да чэмпіёнства Латвіі 2016 года.
Бенгальцы
Гісторыя
Да канца XVI ст. Бенгалія была заваявана Вялікімі Маголамі. Яны спрыялі пашырэнню іслама, развіццю эканамічнай актыўнасці мясцовага насельніцтва, але ў выніку адміністрацыйных пераўтварэнняў яно было адсунута ад кіравання. У Бенгалію мігрыравалі выхадцы з іншых кутоў Індыі, Персіі, Аравіі, Арменіі. Перасяленцы, што спавядалі іслам, часцяком займалі важныя пасады, астатнія займаліся гандлем і паступова склалі пласт насельніцтва, што выступаў пасрэднікам паміж карэннымі бенгальцамі і заваёўнікамі. Арабская і персідская мовы паўплывалі на літаратурную бенгальскую. З 1528 г. на ўзбярэжжы адчыняліся еўрапейскія гандлёвыя факторыі. Першымі еўрапейцамі, з якімі былі ўсталяваны кантакты, з’яўляліся партугальцы. Яны аказалі значны ўплыў на развіццё сельскай гаспадаркі і мясцовай кулінарыі, паколькі ўвезлі новыя культурныя расліны. Аднак у выніку найбольшы ўплыў аказалі брытанцы. У 1615 г. Ост-Індская кампанія заснавала сваю першую факторыю. Пасля 1757 г. яна ўсталявала свой кантроль над рэгіёнам. У 1773 г. Калькута стала штаб-кватэрай кампаніі і да 1911 г. выконвала ролю сталіцы Брытанскай Індыі.
Каланіяльнае кіраванне мела дваістыя вынікі для развіцця бенгальцаў. У XVIII ст. попыт на танныя баваўняныя тканіны з боку еўрапейцаў прывёў да росту вясковага ткацтва. Але ў пачатку XIX ст. брытанцы пачалі ўвозіць у Індыю яшчэ больш танныя тканіны прамысловай вытворчасці, што прывяло да спусташэння вясковых рамеснікаў. У 1769—1773 гг. і 1943 г. голад выклікаў мільёны ахвяр. Супраціўленне прывяло да антыкаланіяльнага руху «факіраў», паўстанняў племянных супольнасцей, вахабітаў, сялян. Разам з гэтым, Бенгалія стала адным з першых рэгіёнаў Азіі, дзе пачалася індустрыялізацыя, будаўніцтва чыгункі, з’явіліся сродкі масавай інфармацыі на мясцовых мовах, універсітэты, пачалося вывучэнне мясцовай гісторыі. Многія бенгальцы наймаліся ў якасці адміністрацыйных служачых і сіпаяў, прычым выконвалі свае абавязкі не толькі ў Бенгаліі, але і на іншых каланіяльных тэрыторыях. Дзякуючы фарміраванню новых інтэлектуальных колаў адбыўся «бенгальскі рэнесанс», прадстаўлены рэфарматарам індуізму Рамам Махамам Роям, гісторыкам Нітышам Сенгуптам, пісьменнікам Рабіндранатам Тагорам. Для бенгальскага рэнесанса былі характэрны накіраванасць на ўдасканальванне грамадскага і палітычнага ладу, барацьба за незалежнасць. З 1862 г. бенгальцы атрымалі права на ўдзел у кіраванні.
Алег Міхайлавіч Кубараў
Трэнерская кар’ера
25 ліпеня 2017 года быў прадстаўлены ў якасці новага галоўнага трэнера жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ». Па выніках сезона 2017 прывёў каманду да пятага месца ў чэмпіянаце Беларусі. У лістападзе 2017 года падоўжыў кантракт з жодзінскім клубам на доўгатэрміновай аснове. У сезоне 2018 зноў прывёў каманду да пятага месца. У снежні 2018 года стала вядома, што Кубараў пакідае пасаду галоўнага трэнера жодзінцаў.
У сакавіку 2019 года стаў галоўным трэнерам дзейнага чэмпіёна Латвіі — клуба «Рыга». Аднак, ужо ў красавіку пакінуў яго, бо «Рыга» не здолела заявіць памочнікаў трэнера. У чэрвені 2019 года ўзначаліў іншы латвійскі клуб — «Елгаву», з якім у сезоне 2019 заняў сёмае месца ў чэмпінаце Латвіі, а таксама дайшоў да фінала Кубка. У студзені 2020 года стала вядома, што Кубараў застанецца трэнерам «Елгавы» ў сезоне 2020. У жніўні 2020 года быў звольнены з латвійскага клуба.
Бенгальцы
Гісторыя
Бенгальскія палітыкі, што паходзілі з індуісцкіх колаў, арыентаваліся на супольны індыйскі рух і ў 1885 г. прынялі актыўны ўдзел у стварэнні ІНК. Яго першым прэзідэнтам стаў бенгалец Вомеш Чандэр Банерджы. Але палітычная актыўнасць індуістаў выклікала адваротную рэакцыю мусульман. У 1905 г., калі каланіяльныя ўлады ініцыявалі падзел Бенгаліі на 2 правінцыі, у адной з якіх канцэнтравалася індуісцкая большасць, а ў другой — мусульманская, гэта выклікала сутычкі мусульман і індуістаў у Калькуце. У 1906 г. бенгальскія мусульмане садзейнічалі стварэнню Мусульманскай лігі. У 1912 г. у Даке была заснавана Бенгальская мусульманская ліга. Напярэдадні і пасля I Сусветнай вайны індуісты і мусульмане супрацоўнічалі ў каардынацыі руху за незалежнасць супраць Вялікабрытаніі. Аднак з 1930-х гг. яны арыентаваліся на стварэнне дзвюх розных дзяржаў Індыі і Пакістана.
Алег Міхайлавіч Кубараў
Трэнерская кар’ера
У лютым 2021 года стаў спартыўным дырэктарам клуба «Крумкачы», а ў ліпені таго ж года быў прызначаны галоўным трэнерам каманды. Пакінуў клуб у студзені 2022 года.
У лістападзе 2022 года ўзначаліў моладзевую зборную Таджыкістана. Пакінуў пасаду ў сакавіку 2023 года пасля выступлення зборнай на моладзевым Кубку Азіі, дзе яна не здолела выйсці з групы.
Бенгальцы
Эміграцыя
У другой палове XIX ст. пад уплывам эканамічных праблем пачалася масавая эміграцыя бенгальцаў пераважна ў іншыя брытанскія калоніі. Так, на тэрыторыю Гаяны ў 1838—1917 гг. прыбыло 238 909 індыйцаў, з іх 6 % былі выхадцамі з Бенгаліі. На паўночным захадзе краіны захавалася паселішча Бенгал, заснаванае эмігрантамі. Прыкладна ў той жа час на Маўрыкіі сфарміравалася гаворка калькутыя, паколькі большасць індыйскіх рабочых пераязджала на гэты востраў праз Калькуту. Бенгальцы таксама пераязджалі на працу ў Асам, дзе наймаліся на працу на чайныя плантацыі, пасля 1949 г. — на Андаманскія астравы, дзе іх нашчадкі складаюць большасць сучаснага насельніцтва
Многія прадстаўнікі першай хвалі эміграцыі былі вымушаны пераехаць з краін, дзе пасяліліся, у выніку падзення ўзроўню жыцця ці пераследа з боку мясцовага насельніцтва. Так, у 1972 г. Ідзі Амін выгнаў каля 50 тысяч «азіятаў» з Уганды. У большасці яны імкнуліся знайсці прытулак у заходніх краінах, асабліва ў Вялікабрытаніі і ЗША. Новыя хвалі эміграцыі назіраліся пасля II Сусветнай вайны пад уплывам як эканамічных, так і палітычных падзей. У нашы дні эміграцыя застаецца дынамічным сацыяльным фактарам у Бангладэш. У выніку бангладэшская дыяспара налічвае болей за 7,5 млн чалавек і з’яўляецца найбуйнейшай у свеце. Буйныя абшчыны эмігрантаў склаліся ў Саудаўскай Аравіі, ААЭ, Кувейце, Малайзіі, Сінгапуры і г. д.
Гаспадарка
Асновай эканомікі бенгальцаў здаўна з’яўляецца сельская гаспадарка. Традыцыйна большая ўвага надаецца земляробству. Цёплы вільготны клімат і ўрадлівыя глебы дазваляюць збіраць некалькі ўраджаяў рысу на працягу года. У мінулым сяляне вырошчвалі каля 5500 сартоў гэтай расліны, прычым некалькі сартоў адначасова. Такім чынам вырашалася праблема змен надвор’я і паводак, прыстасаванасці асобных сартоў да хвароб і шкоднікаў. Некаторыя старыя сарты і ў нашы дні супернічаюць па папулярнасці і ўраджайнасці з сучаснымі гібрыдамі. На затопленых рысавых палетках таксама вырошчваюць рыбу і крыветкі на продаж. Іншыя важныя харчовыя культуры: бабовыя, цукровы трыснёг, рапс, сезам, чай і г. д. Камерцыйны характар звычайна мае вырошчванне такіх тэхнічных культур, як джут, бавоўнік і індыга. Хаця ў вёсках і на ўскраінах гарадоў паўсюдна трымаюць авечак, коз, кароў і курэй, жывёлагадоўля адыгрывае дадатковую ролю.
Бенгальцы — выдатныя рамеснікі. Яны славяцца як прадзільшчыкі, ткачы, мастакі па тканінах, вышывальшчыкі. Ужо ў старажытнасці бенгальцы выраблялі тонкую баваўняную тканіну муслін. У нашы дні традыцыі яе ручной вытворчасці захоўваюцца ў Бангладэш. У сярэднявеччы з Кітая была запазычана тэхналогія вытворчасці шоўку. Прычым, бенгальцы навучыліся вырошчваць шаўкапрада не толькі на шаўкоўніцы, але і на клешчавіне. Бенгальскія тканіны адрозніваюцца трываласцю, прыгожым дробным арнаментам, устойлівымі расліннымі фарбамі. З развіццём ткацтва шчыльна звязана мастацтва патачытра малявання на тканінах і на паперы. Ім займаецца супольнасць рамеснікаў патуя. Сюжэты патачытра запазычаны з казак, міфаў і эпасу.
Багатыя радовішчы дробназярністай гліны ў алювіяльных адкладах спрыялі ўзнікненню і развіццю вытворчасці керамікі. Ужо ў сярэднявеччы бенгальскія ганчары выкарыстоўвалі разнастайныя тэхналогіі абпальвання, паліроўкі і глазуравання сваіх вырабаў. Для надання патрэбных якасцяў у гліну падмешвалі рысавую шалупіну і джутавае валакно. Галоўнымі прыладамі ганчароў з’яўляюцца набор малаткоў для адбівання сыравіны і ганчарнае кола, якое круцяць з дапамогай бамбукавай тычкі. Акрамя пасудзін яны робяць статуэткі і лялькі. Традыцыйна развіты разьба па дрэву і слановай косці, пляценне, выраб бісеру. Бенгальскія рамеснікі — захавальнікі звычаяў народнага мастацтва.
Заходняя Бенгалія стала адным з першых рэгіёнаў Азіі, дзе ў XIX ст. пачалася індустрыялізацыя. У першай трэці XX ст. тут размяшчалася да трэці ўсёй прамысловасці Брытанскай Індыі, але пазней эканамічная важнасць рэгіёна значна знізілася. Тым не меней, індустрыялізацыя спрыяла хуткаму росту гарадоў, з’яўленню новых сацыяльных пластоў гарадскога пралетарыята, буржуазіі, тэхнічнай інтэлігенцыі. Нават у нашы дні шырока распаўсюджана адыходніцтва жыхароў вёсак і дробных гарадоў на часовую працу ў прамысловыя цэнтры і камерцыйныя плантацыі. Стварэнне індустрыяльнага гарадскога асяроддзя спрыяла вылучэнню новых прафесій, росту адукацыі і фарміраванню сучасных культурных традыцый.
Кухня
Бенгальская кухня мае даўнія традыцыі. Згодна рэлігійнай паэме Манасмангал, складзенай у канцы XV ст., у той час нават індуісты ўжывалі мяса, рыбу і алкагольныя напоі, якія выраблялі з малака, какосаў, пальмавага або трысняговага цукру і рысу. У ранейшых тэкстах не ўзгадваліся бабовыя, але ў гэты час яны сталі звычайным харчам. Пазней пад уплывам шактызму індуісты значна скарацілі мясную ежу на карысць расліннай, хаця ласаваліся малочнымі стравамі. Цыбуля і часнык лічыліся непрыдатнымі. Затое елі рыс, розныя арэхі, зеляніну. На ўсходзе Бенгаліі, дзе жыло шмат мусульман, любілі рыбу са спецыямі, яйкі і мяса чарапах. У XVIII ст. пад уплывам партугальцаў шырока распаўсюдзіліся салодкія стравы і тварог. Да пачатку XIX ст. склаліся рэгіянальныя адрозненні ў харчаванні. Асобна вылучаюць кухні Калькуты, Дакі і Чытагонга.
Гільдэсгаймскі скарб
Гільдэсгаймскі скарб — скарб, знойдзены ў 1868 у г. Гільдэсгайм (Германія); складаўся з 69 адзінак срэбнага посуду і іншых рэчаў рознага прызначэння: талеркі, міскі, чары, кубкі, падносы, чарпакі, салоначніцы, трыножны сталок, кандэлябр, трыножак-падстаўка і інш. На некаторых сасудах ёсць рэльефныя выявы. Рэчы з Гільдэсгаймскага скарба італійскай, александрыйскай і пераважна кельцкай вытворчасці, пераважна 1 ст. да н.э. (ёсць прадметы, зробленыя ў 1 ст. н.э.). Скарб мае вялікае значэнне для вывучэння рамяства і мастацтва Рымскага дзяржавы.
Бенгальцы
Кухня
Разнастайнасць сортаў рысу, што вырошчваюцца бенгальцамі, вызначае разнастайнасць гатункаў рысу і страў з яго. Акрамя варанага рысу ядуць аладкі з рысавай мукі, запечаны салодкі рыс, смажаны рыс. У нашы дні запатрабаваны гарчычны алей, які сам па сабе робіць стравы вострымі, куркума, бабовыя, баклажаны, шпінат, гарбузы, манга, бульба. Папулярныя сучасныя стравы: вострая і салодкая падліва чатні; кары з мясам, рыбай, гароднінай або яйкамі; чатпоці — гарохавыя закускі; сыр чхена; ёгурт доі; сандэш — дэсерт з малака і цукру.