cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Загор’е (Руднянскі раён)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Селенга
Селенга́ (Сэлэнгэ мүрэн; Сэлэнгэ мөрөн) — рака ў Манголіі і Расіі (Бурація). Упадае ў возера Байкал, адносіцца да басейна Енісея.
Назва
Існуюць розныя версіі паходжання назвы ракі:
Геаграфія
Асноўныя прытокі: Эгійн-Гол, Джыда, Архон, Хілок, Уда. У басейне ракі больш за 5549 азёр агульнай плошчай каля 616 км².
Тафрынальныя
Тафрынальныя (Taphrinales) — парадак грыбоў-аскаміцэтаў, уваходзіць у монатыпны клас тафрынаміцэты (Taphrinomycetes), або архіяскаміцэты (Archiascomycetes Nishida & Sugiy. 1994). Усе вядомыя прадстаўнікі — паразіты вышэйшых раслін, якія выклікаюць розныя паталагічныя змены: утварэнне галаў і іншых дэфармацый лісця і пабегаў, плямістасць, «вядзьмарскія венікі», паразы пладоў, званыя «кішэнькамі» або «дутымі пладамі» (насенне не развіваецца, у яблыку утвараецца паражніна). Могуць існаваць у міцэліяльнай або дражджавой форме, прычым міцэліяльныя формы з’яўляюцца аблігатнымі біятрофамі і развіваюцца толькі ў тканках пашкоджанай расліны, а тафрынавыя дрожджы вядуць сапратрофны лад жыцця і размножваюцца бясполым спосабам (пачкаванне).
Мікалай Фёдаравіч Капіч
Мікалай Фёдаравіч Капіч (, в. Шаенка, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць — ?) — беларускі гісторык. Кандыдат філасофскіх навук (1962), доктар гістарычных навук (1979), прафесар (1981). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1987).
Біяграфія
Скончыў Ульскую сярэднюю школу (1932), Полацкі педагагічны тэхнікум (1935), Аршанскі настаўніцкі інстытут (1937), Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС (1953), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1957).
У 1937—1939 гадах — настаўнік Каханавіцкай сярэдняй школы Асвейскага раёна.
Удзельнік савецка-фінскай і Вялікай Айчыннай войнаў.
3 1945 года — на партыйнай рабоце, з 1958 года — загадчык аддзелам ЦК КПБ.
У 1969—1975 гадах — дырэктар Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ.
У 1975—1991 гадах — старшы выкладчык, загадчык кафедры, прафесар Мінскай вышэйшай партыйнай школы.
Член КПБ у 1960—1976 гадах. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963—1971 гг.
Навуковая дзейнасць
Член рэдкалегіі «Нарысаў гісторыі Камуністычнай партыі Беларусі» (ч. 2, 1967). Аўтар прац па гісторыі КПБ: «Ідэалагічная работа — магутная сіла ў барацьбе за камунізм» (1962), «У творчай актыўнасці мас — залог урачыстасці камунізму» (1964), «Шляхі далейшага ўдасканалення сацыялістычнага ладу жыцця» (1983).
Ліст да Галатаў Святога Апостала Паўла
Ліст да Гала́таў Свято́га Апо́стала Па́ўла, Ліст да Гала́таў , Пасла́ньне да Галя́таў  — адзін з лістоў апостала Паўла, які уваходзіць у лік Новага Запавету.
Адрасат
Апостал наведаў паўднёвыя гарады правінцыі Галатыя, такія як Антыёхія Пісідыйская, Дзэрбія, Лістра, Іконій, падчас сваей першай місіянерскай вандроўкі, а паўночную частку правінцыі, заселеную этнічнымі кельцкімі плямёнамі галатаў, — падчас другой місіянерскай вандроўкі. Паміж даследчыкамі вядуцца спрэчкі, да каго адрасаваны ліст Паўла.
Мэта напісання ліста
Прычыны напісання ліста былі падзеі, якія моцна ўзрушылі апостала Паўла. Праз хуткі час пасля адыходу апостала ад вернікаў у суполцы з’явіліся людзі, якія сцвярджалі, што вернікам для таго, каб атрымаць Выратаванне, неабходна прыняць абразанне і ўвогуле прытрымлівацца ўсіх прадпісанняў Закона Маісея. Гэтыя настаўнікі спасылаліся на аўтарытэт ерусалімскіх апосталаў і апавядалі новым вернікам, што Павел паведаміў толькі пачатковыя звесткі пра Евангелле, а яны значна пашыраюць змест Радаснай весткі. Сітуацыя пагоршалася яшчэ і тым, што сярод вернікаў пачаліся непаразуменні і спрэчкі.
Змест ліста
Ліст да цэркваў Галатыі займае чацвёрты радок сярод лістоў апостала Паўла. Яно меншае за лісты да хрысціян Рыма і двух лістоў да Карынфянаў і знаходзіцца ў Новым Запавеце пасля іх і перад лістом Эфесянам. Ліст да Галатаў — важнейшы багаслоўскі тэкст Паўла. У ім разглядаюцца такія важныя тэмы, як вера, апраўданне, уратаванне, Закон, хрысціянская свабода. Згодна Паўлу, выратаванне — гэта дар Бога, якія даецца праз веру, а не праз справы Закона. Дзякуючы ахвяры Хрыста, выратаванне могуць атрымаць людзі з кожнага народа. Выратаванне нельга атрамаць уласнымі сіламі, яно не падобнае на заробак. Выратаванне можна атрымаць толькі праз ласку Божую. Прыняўшы дар выратавання, вернікі становяцца Божымі дзецьмі. Яны атрымліваюць свабоду ад спраў граха, якую патрэбна выкарыстоўваць для служэння Богу. У яднанні з Хрыстом знішчаюццца ўсялякія перашкоды: сацыяльныя, нацыянальныя, рэлігійныя, культурныя ці расавыя. Аднак спробы зарабіць выратаванне выкананнем Закона вяртаюць вернікаў назад у рабства. Служэнне Закону супярэчыць ласцы Божай. У лісце апостал прыводзіць шмат прыкладаў: як са Свяшчэннай гісторыі, так і з уласнага вопыту як Паўла, так і галатаў. Панаванне Закона скончылася з прыходам Хрыста, эра Закона і рабства змянілася эрай Хрыста і ласкі Божай. Ліст напісаны ў вельмі гарачым, эмацыйным тоне, у якім можна разгледзіць характар апостала. Акрамя таго, Павел пакідае важную інфармацыю пра сваё жыццё як да сустрэчы са Хрыстом, так і пасля таго, як ён стаў хрысціянінам.
Структура ліста
Ліст складаецца з 6 раздзелаў. У ім адсутнічае традыцыйная малітва за адрасатаў. Апостал з першых радкоў эмацыйна пераходзіць да галоўнай тэмы ліста. Ён хоча паказаць, што яго служэнне Закону ледзь не прывяло да духоўнай смерці. Павел нагадвае галатам пра дар Святога Духа да іх, былых язычнікаў, нягледзячы на тое, што яны дагэтуль ніколі не прытрымліваліся Закона. Апостал піша пра сэнс Закона, яго функцыі, прыводзіць у прыклад Аўрама і яго сыноў. У другой частцы ліста ён дае практычныя парады і заклікае не разумець свабоду як сваволле.
NGC 2928
NGC 2928 (іншыя абазначэнні — MCG 3-25-5, ZWG 92.11, IRAS09343+1712, PGC 27380) — галактыка ў сузор’і Леў.
Ліст да Галатаў Святога Апостала Паўла
Старадаўнія каментары на ліст да Галатаў
Найбольш старадаўны каментаром з’яўляецца каментар, зроблены Арыгенам, які ў цяперашні час згублены. Захаваліся часткі каментара Феадора Мапсуесційскага (пам. 429 г. н.э.), цалкам захавалася лаканічнае тлумачэнне яго вучня Феадарыта Кірскага. Даволі вядомае тлумачэнне Яна Златавуста, напісанае паміж 395 і 398 гг., якое зроблена на кожны верш ліста. Тлумачэнні да ліста Галатам есць у працы Тэртуліяна «Супраць Маркіена». Таксама вядомы больш пазнейшыя каментары, зробленыя Янам Дамаскіным, Ікуменіям, Феаластам Балгарскім.
NGC 2928
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ліст да Галатаў Святога Апостала Паўла
Уплыў на развіццё хрысціянства
Ліст да Галатаў аказаў моцны ўплыў на развіццё хрысціянства, у першую чаргу на станаўленне пратэстантызму. У часы Адраджэння і Рэфармацыі цікавасць да ліста моцна ўзрасла. Вялікай папулярнасцю карысталіся «Парафразы» Эразма Ратэрдамскага. Марцін Лютэр, чытаючы ліст да Галатаў, а таксама ліст да Рымлянаў, упершыню ўбачыў добрую вестку ў апраўданні верай. Ён казаў: «Ліст да Галатаў — гэта мой ліст. Я ажаніўся з ім.» У 1519 годзе ён выдаў першы каментар, які шмат разоў перадрукоўваўся. Дактрына пра апраўданне праз веру, якая ярка адкрыта ў творах Лютара, 24 мая 1738 года змяніла жыццё Джона Уэслі, які ў той час жыў у Лондане. Уэслі стаў пачынальнікам духоўнага прабуджэння, якое распаўсюдзілася на увесь англамоўны свет.
Мікалай Міхайлавіч Нікольскі
Мікала́й Міха́йлавіч Ніко́льскі (,  — ) — расійскі і беларускі савецкі гісторык, усходазнавец. Акадэмік АН БССР (1931), член-карэспандэнт АН СССР (1946). Доктар гістарычных навук (1934). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1938).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і М. В. Нікольскага, арыенталіста з сусветным прызнаннем. Скончыў гімназію (1896) з залатым медалём. Паступіў на філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. Падчас вучобы зацікавіўся гісторыяй Старажытнага Усходу, найперш Палесціны. У 1901 г. апублікаваў дыпломную работу «Іудзея пры Макавеях і Асманеях» па гісторыі Іудзеі. Па сканчэнні Маскоўскага ўніверсітэта, ат­рымаў месца выкладчыка ў Мас­коўскай жаночай гімназіі імя В. Ф. Пратапопавай. У час рэвалюцыі 1905 г. на кватэры М. М. Ні­кольскага была бальшавіцкая яўка, сам ён распаў­сюдж­ваў нелегальныя газеты. Захапленні рэвалюцыйнымі плынямі, аднак, не заміналі навуковай кар’еры.
Цікавасць да гісторыі Старажытнай Палесціны абумовіла ў М. М. Нікольскага і цікавасць да пачаткаў хрысціянства і іншых рэлігій гэтага рэгіёна. Да пачатку 1-й сусветнай вайны выходзяць працы «Цар Давід і псалмы», «Старажытны Ізраіль», «Ранняе хрысціянства», «Вавілон і Біблія». Тады ж пачынае даследаваць і гісторыю старажытных Вавілона і Егіпта. У 1918 г. была надрукавана адна з найбольш вядомых яго работ «Ісус і першыя хрысціянскія абшчыны».
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. працаваў настаўнікам у савецкай працоўнай школе, выкладчыкам Сацыялістычнай акадэміі грамадскіх навук у Маскве. У 1918 г. перабраўся ў Смаленск, дзе быў адкрыты дзяржаўны ўніверсітэт, быў прафесарам Смаленскага ўніверсітэта, з восені 1919 г. — рэктарам.
Таксама М. М. Нікольскі, як намеснік дэкана, займаўся забеспячэннем кватэрамі выкладчыкаў, якіх запрашаў, удзельнічаў у камісіі па абкладан­ні студэнтаў платай за вучобу, каб падтрымаць існаванне факультэта і ўніверсітэта ў цэлым, фарміраваў экспазіцыю ўніверсітэцкага музея гісторыі, культуры і рэлігіі. У экспазіцыі, вядома, цалкам адлю­строўваліся навуковыя інтарэсы М. Нікольскага — першабытная культура, рэлігія, Егіпет, Вавілон, Асірыя і г.д.
Калегія Наркамасветы БССР 16 мая 1924 г. зацвердзіла М. Нікольскага на пасадзе дэкана педагагічнага факультэта БДУ. Мусіць першым, што зрабіў Нікольскі на гэтай пасадзе, было запрашэнне ў Мінск выдатнага хіміка з Кіева М. А. Прыляжаева, таксама вельмі важнай справай было адстойванне маёмасці і аўды­торнага фонду ад перадачы іх Цэнтральнай партыйнай школе.
У адным са сваіх выступленняў, 30.10.1922 г. у БДУ, М. М. Нікольскі выказваў захапленне новымі магчымасцямі для даследчыкаў, каб вывучаць рэлігію як з’яву сацыяльную, праз даследаванне і крытыку, а не праз дагматыку і апалогію. У 1922 г. выходзіць і яго буйная праца па гісторыі ранняга хрысціянства «Сусветны і сацыяльны пераварот па ўяўленнях ранняга хрысціянства» — аналіз раннехрысціянскай эсхаталогіі (вучэння аб канцы свету), дзе М. М. Нікольскі  рэалізоўвае матэрыялістычны погляд на гісторыю, аднак у працы Ісус — гістарычная асоба, храналогія кніг Новага запавету — сапраўдная.
У 1920-я і ў пачатку 1930-х гадоў М. М. Нікольскі выдаў шэраг сваіх прац па гісторыі хрысціянства і іудзейскай рэлігіі. Паказальна, што яго кніга «Політэізм і монатэізм у яўрэйскай рэлігіі» была выдадзена ў Мінску у 1931 г. на беларускай мове, а на рускую мову была перакладзена толькі ў 1974 г. у серыі «Навукова-атэістычная бібліятэка». З 1930-х гадоў М. М. Нікольскі фактычна перастаў даследаваць праблемы ранняга хрысціянства, аднак у гэты час выйшла яго кніга «Гісторыя рускай царквы».
У 1931 годзе абраны акадэмікам АН БССР. Сканцэнтраваўся на вывучэнні праблем гісторыі Старажытнага Усходу. З пачатку стварэння гістарычнага факультэта БДУ ўзначаліў кафедру гісторыі Старажытнага Свету і Сярэдніх вякоў, а пасля яе падзелу ў 1938 г. — кафедру гісторыі Старажытнага Свету. Шмат увагі надаваў працы з аспірантамі, студэнтамі. Аўтар падручніка па гісторыі Старажытнага Свету для школы, потым разам з С. І. Кавалёвым і А. В. Мішуліным яшчэ аднаго, якім у школах СССР карысталіся некалькі дзесяцігоддзяў, і які па ўзроўні пераўзыходзіў многія навейшыя падручнікі.
У 1937—1953 гг. М. М. Нікольскі ўзначальваў Інстытут гісторыі АН БССР.
У 1930-1950-я гады М. М. Нікольскі даследаваў праблемы абшчыннага ладу, рабства, культуры Старажытнага Міжрэчча. У дыскусіі савецкіх навукоўцаў аб рабаўладальніцкім ладзе Старажытнага Усходу не пайшоў звычайным тады шляхам фармацыённага падыходу, паводле якога рабаўладальніцкага цывілізацый старажытнасці Захаду і Усходу не розніўся. Даследаваў сацыяльную гісторыю Міжрэчча, Фінікіі, асабліва праблему ўласнасці на зямлю, яго вывады аб дзяржаўнай уласнасці на зямлю ў асобе валадара на Старажытным Усходзе паказалі прынцыповае адрозненне ад прыватнай зямельнай уласнасці ў Грэцыі і Рыме, а таксама і паміж рабствам у антычных і ва ўсходніх цывілізацыях старажытнасці.
У 1948 г. выйшла манаграфія М. М. Нікольскага «Эцюды па гісторыі фінікійскіх абшчынных і земляробчых культаў», яе рукапіс ён вывез у партызанскі атрад з акупіраванага Мінска ў 1943 г. Манаграфія прысвечана больш не рэлігіям Фінікіі, а асаблівасцям сацыяльнага ладу гарадоў Фінікіі.
У гонар акадэмікаў М. М. Нікольскага і У. М. Перцава, кафедра гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў з 1995 года раз у два гады праводзіць міжнародную навуковую канферэнцыю. Яна пачынаецца 13 лістапада — у дзень нараджэння М. М. Нікольскага, і называецца «Лістападаўскія сустрэчы».
Вектарны графічны рэдактар
Вектарныя графічныя рэдактары дазваляюць карыстачу ствараць і рэдагаваць вектарныя выявы непасрэдна на экране камп’ютара, а таксама захоўваць іх у розных вектарных фарматах, напрыклад, CDR, AI, EPS, WMF або SVG.
Параўнанне вектарных і растравых рэдактараў
Вектарныя рэдактары часта супрацьпастаўляюць растравым рэдактарам. У рэчаіснасці іх магчымасці часта дапаўняюць адзін аднаго:
Апошнія версіі растравых рэдактараў (такіх, як GIMP або Photoshop) падаюць карыстачу і вектарныя інструменты, а вектарныя рэдактары (CorelDRAW, Adobe Illustrator, Xara Designer, Adobe Fireworks, Inkscape, Alchemy, SK1 і іншыя) рэалізуюць і растравыя эфекты (напрыклад, заліванне), хоць часам і некалькі абмежаваныя ў параўнанні з растравым рэдактарамі.
Дэдпул 2
«Дэдпул 2» (Deadpool 2) — амерыканскі супергеройскі фантастычны фільм 2018 года аб прыгодах аднайменнага персанажа коміксаў кампаніі Marvel Comics. З’яўляецца сіквелам стужкі «Дэдпул», якая выйшла ў 2016 годзе.
Прэм’ера фільма ў Беларусі адбылася 17 мая 2018 года.
Сюжэт
Калі ў жыццё балбатлівага найміта ўрываецца суперсалдат з забойнай місіяй, Дэдпул змушаны задумацца аб сяброўстве і сям’і. А таксама аб тым, як гэта быць героем, адначасна надзіраючы 50 адценняў задніц. Бо часам, каб рабіць добрыя рэчы, трэба выкарыстоўваць брудныя метады.
Блізкаўсходні тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны
Блізкаўсходні тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны — тэатр ваенных дзеянняў паміж Асманскай імперыяй і дзяржавамі Антанты ў час Першай сусветнай вайны. Баявыя дзеянні тут пачаліся ў лістападзе 1914 года.
З-за геаграфічных і палітычных умоў баявыя дзеянні на Блізкім Усходзе распадаюцца на некалькі асобных кампаній, якія вяліся ў цэлым незалежна. З іх найважнейшымі з'яўляюцца руска-турэцкі Каўказскі фронт ва ўсходняй Анатоліі, дзеянні рускіх войскаў у Персіі, Дарданэльская аперацыя, дзеянні брытанскіх войскаў у Палестыне і Месапатаміі.
Уступленне ў вайну Турцыі
У жніўні 1914 года пачалася Першая сусветная вайна паміж Антантай і Цэнтральнымі Дзяржавамі. З першых дзён вайны абедзве ваюючыя кааліцыі спрабавалі ўцягнуць Турцыю ў вайну на сваім баку. Больш таго, з-за свайго выключнага геаграфічнага становішча і склаўшайся геапалітычнай сітуацыі ўдзел у ёй Асманскай імперыі быў непазбежны. Чарнаморскія пралівы, скрозь якія праходзіла палова ўсяго расійскага экспарту і імпарту, мелі велізарнае значэнне для Расійскай імперыі, у непасрэднай блізкасці ад асманскіх межаў былі Суэцкі канал, Брытанская Індыя з яе шматлікім мусульманскім насельніцтвам. Па асманскай тэрыторыі павінна была ісці Багдадская чыгунка, закліканая звязаць хуткасным сухапутным шляхам багатыя нафтай раёны Месапатаміі з Еўропай, і таму мела стратэгічнае значэнне. У той жа час кіраўніцтва Антанты аддавала сабе справаздачу ў тым, што ваенны альянс з Турцыяй малаверагодны, у першую чаргу з-за пазіцыі Расіі, традыцыйнага ворага Бліскучай Порты. У такой сітуацыі, краіны Антанты больш за ўсё задавольваў сцэнар дружалюбнага нейтралітэту, які б доўжыўся гэтак доўга, наколькі гэта магчыма. Па гэтых жа прычынах, Германскай імперыі было выгадна больш хуткае ўступленне Турцыі ў канфлікт у адзіным з ёй блоку. Баявыя дзеянні на Блізкім Усходзе павінны былі скаваць значныя сілы Антанты і знізіць ціск на Еўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны — галоўным для Цэнтральных дзяржаў. Такім чынам, удзел Турцыі ў вайне на баку той ці іншай кааліцыі мела б важнае значэнне для кожнай з іх.
У той жа час, праз пяць гадоў пасля младатурэцкай рэвалюцыі, калі да ўлады прыйшла партыя «Яднанне і прагрэс», Асманская імперыя знаходзілася ў стане сур'ёзнага эканамічнага і ўнутрыпалітычнага крызісу. У краіне з 22-х мільённым насельніцтвам да 85 % было занята ў сельскай гаспадарцы. У слабаразвітай прамысловасці і транспартнай інфраструктуры панаваў замежны капітал, пры тым, што ні тая ні іншая не былі арыянтаваныя на ваенныя патрэбы. На ўсю імперыю функцыянаваў адзіны артылерыйскі завод і адзіная снарадна-патронная фабрыка, а прадпрыемствы хімічнай прамысловасці адсутнічалі зусім <sup class="reference" id="_ref-а">[а]. Агульная працягласць чыгуначных пуцей складала толькі 5759 кіламетраў, для параўнання ў Францыі яна была роўная 51 000 кіламетрам, а ў Германіі — 64 000 кіламетрам. Ды і тыя дарогі, што меліся, былі арганізаваны такім чынам, толькі каб забяспечваць зносіны паміж гарадамі-гандлёвымі цэнтрамі імперыі, а не для больш хуткай мабілізацыі і перакідання войскаў да дзяржаўных межаў. Дадатковым фактарам, скоўваўшым эканамічную і палітычную незалежнасць краіны, быў капітуляцыйны рэжым — прэферэнцыі, якія прадстаўляюцца замежным кампаніям.
Чарада нядаўніх ваенных паражэнняў у Балканскіх і Трыпалітанскай войнах прывялі да вялікіх тэрытарыяльных страт. Італія захапіла Трыпалітанію, Кірэнаіку і Дадэканес, да Грэцыі адышлі выспы Эгейскага мора, Салоніцкая вобласць і Крыт, незалежнасць здабыла Балгарскае царства, над Кіпрам зацвердзіўся брытанскі кантроль, а Егіпецкі хедыфат заставаўся ў складзе Асманскай імперыі толькі намінальна. Пустая казна не магла пракарміць уласную армію, у некаторых частках салдатам месяцамі не плацілі заробак. На палітычнай арэне «панавала прыглушаная атмасфера змоў». У сукупнасці вышэйпададзенае фарміравала ў урадах Антанты ўстойлівае меркаванне аб нізкай баяздольнасці асманскай арміі, а ўрад младатурак успрымаўся як нешта часовае і несур'ёзнае.
Непасрэдна перад вайной, да ўлады ў Турцыі прыйшла пранямецкая групоўка Энвера-пашы, і таму ў краіне ўсталяваўся моцны германскі ўплыў, таму турэцкі ўрад схіляўся да германскай арыентацыі. Акрамя гэтага Германія выступала за тэрытарыяльную цэласнасць Турцыі, а таксама абяцала Асманскай імперыі новыя тэрытарыяльныя прырашчэнні<sup class="reference" id="_ref-б">[б].
Гэтыя фактары з'явіліся прычынай таго, што ўжо 22 ліпеня 1914 года ваенны міністр Турцыі Энвер-паша заявіў германскаму паслу аб намеры Турцыі ўступіць у саюз з Цэнтральнымі Дзяржавамі. 2 жніўня 1914 года ў Канстанцінопалі Турцыя падпісвае ваенны дагавор з Германіяй.
Турэцкая армія
Адначасова з падпісаннем германа-турэцкага дагавора, у Турцыі была абвешчаная ўсеагульная мабілізацыя. Аднак Турцыя яшчэ не была гатовая да ўдзелу ў вайне, таму 3 жніўня Турцыя абвясціла аб сваім нейтралітэце.
Турэцкая армія, пасля паражэнняў у Першай Балканскай вайне і Трыпалітанскай вайне, знаходзілася ў цяжкім стане. Арміі не хапала самага неабходнага — узбраення, боепрыпасаў, адзення, ботаў. Турэцкі флот не мог супернічаць з рускім флотам у Чорным моры. Турэцкая армія камплектавалася на аснове воінскай павіннасці, на службу прызываліся мужчыны па дасягненні 20-гадовага ўзросту. Усяго ў войсках у мірны час было 200 000 салдат і 8000 афіцэраў, не лічачы спецыяльных фарміраванняў. Запас і апалчэнне дасягалі 1 мільёна чалавек, з якіх толькі траціна была навучаная. Турэцкая пяхота была ўзброена 7,65-мм вінтоўкай Маўзера ўзору 1890 і 1903 гадоў з прыцэльнай далёкасцю стральбы да 2000 м. Кавалерыя мела на ўзбраенні карабіны, рэвальверы, шашкі, пікі.
Войска Турцыі знаходзілася пад кантролем германскай ваеннай місіі, на чале якой стаяў генерал Ліман фон Сандэрс<sup class="reference" id="_ref-в">[ў]. Навучанне турэцкай арміі рабілася па нямецкаму ўзору і па нямецкім статутам, таксама германскія афіцэры займалі ключавыя пасады ў турэцкім генштабе.
Пасля пачатку вайны і перамог Антанты на Марне і ў Галіцыі, многія члены турэцкага ўрада выказаліся за адмову ад удзелу ў вайне. Аднак, каб падтрымаць уступленне Турцыі ў вайну, Германія дала Стамбулу пазыку ў 100 млн франкаў. Гэта канчаткова пераканала турэцкі ўрад аб уступленні ў вайну на баку блока Цэнтральных дзяржаў.
Ваенныя планы і разгортванне войскаў
Па плану вайны турэцкая армія павінна была скаваць значныя сілы рускай арміі на Каўказе і адцягнуць на сябе як мага больш войскаў з руска-германскага фронту, а пры ўдалых дзеяннях аўстра-германцаў планавалася высадзіць дэсант пад Адэсай. Таксама планавалася абараняць Стамбул і чарнаморскія пралівы, не дапусціць уварвання брытанскіх войскаў у Ірак, Сірыю і Палестыну, захапіць Суэцкі канал, каб перапыніць зносіны Вялікабрытаніі з яе ўсходнімі калоніямі.
У Малой Азіі турэцкае камандаванне разгарнула 1-ю, 2-ю і 5-ю арміі для абароны чарнаморскага ўзбярэжжа, праліваў і Канстанцінопаля. 3-я армія сканцэнтравалася на Каўказе для дзеянняў супраць рускай арміі, 4-я на ўзбярэжжы Міжземнага мора для абароны Палестыны і Сірыі. Асобныя часткі разгарнуліся ў Месапатаміі.
30 кастрычніка 1914 года турэцкія караблі пад камандаваннем нямецкага адмірала Сушона без аб'явы вайны бамбілі рускія парты Севастопаль, Феадосію, Новарасійск, Адэсу. У адказ на гэта Расія абвясціла Турцыі вайну. Адначасова з гэтым турэцкія войскі перайшлі дзяржаўную мяжу і ўварваліся на тэрыторыю Расійскай імперыі. 8 лістапада туркі пачалі ўварванне на тэрыторыю Ірана, парушыўшы яго нейтралітэт, праніклі ў Іранскі Азербайджан і авалодалі заходняй часткай гэтай правінцыі.
5 лістапада 1914 года абвясціла вайну Турцыі Англія, а 6 лістапада — Францыя. Турцыя 12 лістапада абвясціла «святую вайну» (джыхад) Англіі, Францыі і Расіі. Асманская імперыя ўступіла ў Першую сусветную вайну.
Пачатак баявых дзеянняў
Галоўным фронтам Блізкаўсходняга тэатра баявых дзеянняў з'яўляўся Каўказскі фронт, дзе адбываліся жорсткія бітвы паміж рускімі і турэцкімі войскамі.
Для дзеянняў супраць Расіі турэцкае камандаванне засяродзіла 3-ю армію пад камандаваннем Гасан-Ізэт-пашы. Асноўныя сілы гэтай арміі былі сканцэнтраваны ў раёне Эрзурума. 3-я армія павінна была пачаць наступ супраць рускіх войскаў, разграміць іх у Сарыкамыша, а затым наступаць з мэтай захопу Ардагана і Батумі. Таксама 3-й арміі была пастаўлена задача не дапусціць пранікнення рускіх войскаў на тэрыторыю Асманскай імперыі і пры зручным выпадку нанесці ім контрудар.
Рускія войскі на Каўказе былі зведзены ў Каўказскую армію пад камандаваннем генерала Варанцова-Дашкова. Рускія войскі мелі задачу ўтрымаць дарогі Баку — Грозны і Баку — Тыфліс, абараняць важнейшы прамысловы цэнтр — Баку і не дапусціць з'яўлення турэцкіх сіл на Каўказе. Паколькі асноўным фронтам для рускай арміі быў руска-германскі, Каўказская армія павінна была актыўна абараняцца на занятых памежных горных рубяжах.
У пачатку лістапада на Каўказе завязаліся першыя сустрэчныя бітвы. У гэтых баях рускім войскам ужо да 7 лістапада атрымалася захапіць шэраг населеных пунктаў на тэрыторыі Турцыі. Аднак і туркі вялікімі сіламі пачалі наступленне. Рускія ўпарта супраціўляліся, аднак пад пагрозай абходу правага фланга былі вымушаныя адступіць. 14 лістапада зноў завязалася буйная бітва, у ходзе якога рускія вымусілі турак з 19 лістапада перайсці да абароны. Затым рускія войскі 21 лістапада перайшлі ў агульнае наступленне, нанеслі турэцкім войскам цяжкія страты і адкінулі іх. У ходзе першых баёў на каўказскім фронце турэцкая армія страціла 15 000 забітымі, параненымі і палоннымі. Рускія войскі страцілі 6000 чалавек.
Сарыкамышская аперацыя
Пасля першых бітваў Сарыкамышскі атрад рускай арміі апынуўся высунутым далёка наперад ад асноўных рускіх сіл. Гэтым вырашыла скарыстацца турэцкае камандаванне, каб акружыць і знішчыць асноўныя сілы рускай Каўказскай арміі, якімі з'яўляўся Сарыкамышскі атрад. Туркі планавалі дзеяннямі 11-га корпуса скаваць рускія войскі, сіламі 9-га і 10-га карпусоў абыйсці суперніка з флангу, захапіць Сарыкамыш, адрэзаўшы шлях адступлення рускім войскам.
Турэцкія войскі перайшлі ў наступ 22 снежня 1914 года, яны рухаліся па глыбока занесеным снегам горным сцежкам без належнай разведкі і сувязі. Часта турэцкія часткі бралі адзін аднаго за саперніка і ўступалі ў бой. Аднак усё ж нягледзячы на цяжкія страты, вялікую колькасць абмарожаных, турэцкім войскам удалося выйсці да Сарыкамыша, стварыўшы цяжкае становішча для рускіх войскаў. У той жа час для абароны Сарыкамыша, які меў важнае стратэгічнае значэнне, рускае камандаванне перакінула да гораду дадатковыя сілы. У ходзе разлютаваных баёў, нягледзячы на шматлікія атакі турак, рускім войскам удалося ўтрымаць Сарыкамыш. 2 студзеня змучаныя турэцкія войскі атрымалі загад на адыход.
3 студзеня 1915 года рускія войскі перайшлі ў наступленне ў Сарыкамыша, акружылі і захапілі ў палон рэшткі 9-га турэцкага корпуса на чале з яго камандуючым, камандзірамі дывізій і штабамі. 10-ы корпус, выкарыстоўваючы памылкі рускага камандавання, здолеў адысці. Рускія войскі з-за страт і стомленасці спынілі пераслед. Сарыкамышская аперацыя скончылася цяжкім паражэннем 3-й турэцкай арміі. Туркі страцілі 90 000 чалавек забітымі, параненымі і палоннымі (у тым ліку 30 000 чалавек змёрзлых), 60 гармат. Руская армія таксама панесла адчувальныя страты — 20 000 забітымі і параненымі і больш за 6000 абмарожанымі. Сарыкамышская аперацыя мела важнае значэнне. У выніку яе руская Каўказская армія перанесла ваенныя дзеянні на тэрыторыю Турцыі.
Баявыя дзеянні на іншых франтах
Акрамя бітваў на Каўказе, баявыя дзеянні ў 1914 годзе разгарнуліся таксама ў іншых рэгіёнах Блізкага Усходу. Галоўнай мэтай брытанцаў быў захоп Месапатаміі, якая была багатая нафтай. Туркі мелі тут войскі колькасцю ўсяго толькі каля 15 000 чалавек. Запасы нафты каля Персідскага заліва мелі велічэзнае значэнне для забеспячэння Брытаніі. Таму яшчэ да ўступлення Турцыі ў вайну, брытанцы высадзілі пяхотную брыгаду ў Месапатаміі.
З пачаткам вайны на Блізкім Усходзе 4 лістапада брытанскія войскі пры садзейнічанні флоту высадзіліся ў Фао. Затым брытанскія войскі рушылі на поўнач уздоўж ракі Шат-эль-Араб і 21 лістапада захапілі Басру. Пасля захопу гэтага важнейшага порта брытанскія войскі 9 снежня такім жа шляхам захапілі Эль-Кур у зліцці рэк Тыгра і Еўфрата.
Такім чынам, да канца 1914 года англічане трывала ўмацаваліся ў Персідскім заліве і Ніжняй Месапатаміі.
У Сірыйска-Палестынскім раёне 4-я турэцкая армія да 18 лістапада 1914 года захапіла ўвесь Сінайскі паўвостраў і працягнула рух для захопу найважнейшага Суэцкага канала.
Становішча ваюючых бакоў
Да пачатку кампаніі 1915 года руская Каўказская армія мела 111 батальёнаў, 212 сотняў і 364 гарматы; 3-я армія, аднавіўшы сваю баяздольнасць пасля разгрому пад Сарыкамышем, мела ў сваім складзе 167 батальёнаў, а таксама іншыя злучэнні.
У цэнтры ўвагі ваюючых бакоў была барацьба за флангі. Руская армія мела задачу выцесніць турак з раёна Батумі. Турэцкая армія, выконваючы план германа-турэцкага камандавання па разгортванні «джыхаду» (свяшчэннай вайны мусульман супраць няверных), імкнуліся ўцягнуць Персію і Афганістан у адкрытае выступленне супраць Расіі і Англіі і наступам на эрываньскім кірунку дамагчыся адарвання ад Расіі бакінскага нафтаноснага раёна.
У лютым-красавіку 1915 года баі мелі лакальны характар. Да канца сакавіка руская армія ачысціла ад турак паўднёвую Аджарыю і ўсю Батумскую вобласць. Руская Каўказская армія была строга лімітаваная ў снарадах<sup class="reference" id="_ref-г">[г]. Войскі арміі былі паслабленыя перакідкай на еўрапейскі тэатр часткі яе сіл<sup class="reference" id="_ref-д">[д].
Генацыд армян
Ужо ў першы перыяд баявых дзеянняў турэцкія ўлады прыступілі да высялення армянскага насельніцтва ў прыфрантавой паласе. У Турцыі разгарнулася антыармянская прапаганда. Заходніх армян абвінавачвалі ў масавым дэзерцірстве з турэцкай арміі, у арганізацыі сабатажу і паўстанняў у тыле турэцкіх войскаў. Каля 60 000 армян, закліканых у турэцкую армію ў пачатку вайны, былі пасля раззброеныя, накіраваны на работы ў тыле, а затым забітыя. З красавіка 1915 года, пад выглядам дэпартацыі армян з прыфрантавой паласы, турэцкія ўлады пачалі фактычнае знішчэнне армянскага насельніцтва. У шэрагу месцаў армянскае насельніцтва аказала туркам арганізаванае ўзброенае супраціўленне. У прыватнасці, на падаўленне паўстання ў горадзе Ван была накіравана турэцкая дывізія, блакаваўшая горад.
Ванская і Алашкерцкая бітвы
Каб дапамагчы паўстанцам, 4-ы Каўказскі корпус рускай арміі перайшоў у наступ. Туркі адступілі, рускай арміяй былі захопленыя важныя населеныя пункты. Рускія войскі ачысцілі ад турак шырокую тэрыторыю, прасунуўшыся на 100 км. Прыход рускіх войскаў выратаваў ад немінучай гібелі тысячы армян. Пасля гэтага ў ліпені турэцкія войскі перайшлі ў рашучае наступленне і здолелі пацясніць рускія войскі. 9 ліпеня 1915 года туркі перайшлі ў наступ з мэтай ахапіць з поўначы галоўныя сілы праціўніка, прыціснуць іх у цяжкапраходны і пустынны раён на поўнач ад возера Ван і знішчыць. Пад гэтым націскам рускія войскі сталі адыходзіць, аднак неўзабаве рускае камандаванне, сфармаваўшы рэзерв пад камандаваннем генерала Баратава, нанесла ўдар з раёна Даяр да даліны ракі Заходні Еўфрат, каб перарэзаць шляхі адыходу турэцкім войскам.
У далейшых баях з-за памылак рускага камандавання турэцкім войскам атрымалася пазбегнуць акружэння і выйсці з-пад удару. Войскі Абдул Керым-пашы пазбеглі разгрому ў Алашкерцкай аперацыі і адышлі на мяжу перавал Мергямір — Арджышы, дзе і замацаваліся.
Далейшыя баявыя дзеянні
Пасля Алашкерцкай аперацыі рускія войскі спрабавалі распачаць яшчэ шэраг наступаў, аднак з-за недахопу боепрыпасаў усе атакі скончыліся безвынікова.
Да канца 1915 года рускія войскі за невялікім выключэннем захавалі за сабой тыя раёны, якія яны адваявалі вясной і летам гэтага года, аднак з-за цяжкай сытуацыі на Усходнім фронце і недахопу боепрыпасаў, рускаму камандаванню прыйшлося адмовіцца ад актыўных дзеянняў на Каўказе ў 1915 годзе. Фронт Каўказскай арміі скараціўся на 300 км.
Аднак туркам таксама не ўдалося прасунуцца наперад і акружыць рускія войскі ў Алашкерцкай аперацыі. Турэцкае камандаванне сваіх мэтаў на Каўказе ў 1915 годзе не дамаглося.
Дарданэльская аперацыя
Найбуйнейшай аперацыяй на Блізкім Усходзе ў кампаніі 1915 года была Дарданэльская аперацыя, якая расцягнулася па часе амаль на цэлы год (19 лютага 1915 — 9 студзеня 1916 года). Рыхтуючыся да кампаніі 1915 года, англа-французскае камандаванне звярнулася да Расіі з просьбай, каб рускія войскі ўзмацнілі націск і адцягнулі германскія дывізіі з Заходняга фронту. Рускае камандаванне пагадзілася пры ўмове, што саюзнікі правядуць аперацыю ў Дарданэл і адцягнулі на сябе значныя сілы турак з Каўказскага фронту. Англічане і французы пагадзіліся на ўмовы Расіі і прыступілі да падрыхтоўкі аперацыі супраць Асманскай імперыі ў праліве Дарданэлы. Адначасова з гэтым саюзнікі запэўнілі Расію, што згодныя на далучэнне да Расіі Канстанцінопаля з прылеглымі да яго берагамі пралівамі.
Па плане саюзнага камандавання, прадугледжвалася фарсіраванне сіламі флоту Дарданэл і ўдар па Канстанцінопалю. Планавалася паслядоўнае разбурэнне турэцкіх берагавых фартоў агнём карабельнай артылерыі з папярэднім ачышчэннем Дарданэл ад мін. Саюзнікі разлічвалі, што берагавыя батарэі турак будуць падаўленыя, а сухапутныя войскі адступяць да Канстанцінопаля, таму выкарыстанне буйных сухапутных сіл англа-французы не планавалі. Аперацыя мелася быць 19 лютага, завяршыць яе планавалася праз месяц. Узначаліў аперацыю брытанскі віцэ-адмірал Кардэн.
Для правядзення аперацыі саюзнікі вылучылі буйныя ваенна-марскія сілы: 11 лінейных караблёў, 1 лінейны крэйсер, 4 лёгкіх крэйсера, 16 эскадраных мінаносцаў, 7 падводных лодак, 1 авіятранспарт з 6 гідрасамалётамі, 21 тральшчык, 1 кананерскую лодку і вялікую колькасць дапаможных судоў.
Кінафестываль у Сан-Себасцьяне
Міжнародны кінафестываль у Сан-Себасцьяне (Donostiako Nazioarteko Zinemaldi, Festival Internacional de Cine de Donostia-San Sebastián) — штогадовы міжнародны кінафестываль, з 21 верасня 1953 года праводзіцца ў Краіне Баскаў у горадзе Даностыя-Сан-Себасцьян. Па рэзанансе з’яўляецца адной з найбуйнейшых культурных падзей Іспаніі.
Блізкаўсходні тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны
Дарданэльская аперацыя
Даведаўшыся аб назначанай аперацыі, турэцкае камандаванне спешна стала перакідваць частцы 1-й і 2-й армій (каля 200 000 чалавек) у зону праліваў і прыводзіць у баявую гатоўнасць берагавыя ўмацаванні.
Да пачатку аперацыі туркі выставілі на поўдзень ад вузасці Дарданэл міннае загараджэнне (334 міны), якое складалася з 9 ліній. Абарону Дарданэл узначальвалі германскія генералы і афіцэры.
Кінафестываль у Сан-Себасцьяне
«Залатое стагоддзе» фестывалю прыйшлося на 1970-я гады, калі тут былі ўпершыню каранаваны рэжысёры-пачаткоўцы Фрэнсіс Форд Копала і Тэрэнс Малік. У 1976—1979 гадах на фестывалі тройчы перамагалі савецкія фільмы — «Табар сыходзіць у неба» (1976), «Няскончаная п’еса для механічнага піяніна» (1977) і «Восеньскі марафон» (1979).
Блізкаўсходні тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны
Пачатак аперацыі
Аперацыя пачалася раніцай 19 лютага, калі саюзныя сілы (6 лінкараў, 1 лінейны крэйсер) пачалі абстрэл знешніх фартоў Дарданэл. Аднак, нягледзячы на тое, што абстрэл працягваўся ўвесь дзень, ніякіх істотных вынікаў саюзнікам ён не прынёс. У туркаў часова выведзеныя са строю ўсяго былі толькі две гарматы. У наступныя 5 дзён саюзны флот не аднаўляў сваіх дзеянняў з-за штармавога і туманнага надвор'я.
Кінафестываль у Сан-Себасцьяне
Сярод іншых пераможцаў — фільмы «Двое на дарозе» (1967), «Калена Клер» (1971), «Дух вулля» (1973), «Пусташы» (1974), «Байцовая рыбка» (1984), «Гамер і Эдзі» (1989), «Панядзелкі на сонцы» (2002), «У доме» (2012).
Блізкаўсходні тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны
Пачатак аперацыі
У гэтых умовах саюзнае камандаванне прыняло рашэнне прарваць абарону Дарданэл усімі сіламі, вылучанымі для аперацыі. Генеральная атака Дарданэл прызначалася на 18 сакавіка. Да гэтага часу саюзнікі атрымалі падмацаванні, караблі былі зведзены ў тры дывізіі, аднак туркі таксама ўзмацнілі абарону Дарданэл, батарэі атрымалі новыя гарматы, туркі паставілі яшчэ адну лінію міннага загараджэння, дзясятую па рахунку.
Генеральная атака
У 10 гадзін 30 хвілін 18 сакавіка флот пад камандаваннем адмірала дэ Робека (які змяніў Кардэна) увайшоў у праліў, наперадзе ішлі тральшчыкі. У 11 гадзін караблі першай дывізіі адкрылі агонь па берагавых батарэям, аднак трапілі пад моцны агонь прамежкавых батарэй. У 12 гадзін 30 хвілін караблі трэцяй дывізіі прайшлі скрозь строй першай дывізіі і адкрылі агонь, тральшчыкі прыступілі да тралення мін. У гэты час караблі трэцяй дывізіі панеслі страты. Браняносец «Сюфрэн» атрымаў цяжкія пашкоджанні, караблі «Галуа» і «Буве» падарваліся на мінах, «Буве» неўзабаве затануў. Затым да абстрэлу берагоў падключыліся караблі другой дывізіі. Аднак карабель гэтай дывізіі «Ірэзістыбл» падарваўся на мінах, а затым быў затоплены агнём турэцкіх батарэй. Цяжкія пашкоджанні атрымалі і іншыя караблі. Неўзабаве застаўшыяся караблі працягвалі абстрэльваць батарэі, аднак у 18 гадзін саюзнае камандаванне прыняло рашэнне спыніць атаку. Пры адыходзе, падарваўся на міне і затануў лінейны карабель «Оўшн».
Кінафестываль у Сан-Себасцьяне
18 верасня 2020 года ў рамках фестывалю адбылася сусветная прэм’ера фільма «Фестываль Рыфкіна» Вудзі Алена.
Блізкаўсходні тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны
Генеральная атака
У выніку атака саюзнікаў правалілася, яны панеслі вялікія страты: 3 карабля былі патоплены, 3 выведзеныя са строю. Туркі панеслі нязначныя страты (было падбіта 8 гармат на берагавых батарэях). Генеральная атака Дарданэл цалкам правалілася.
Далейшыя баявыя дзеянні
Аднак нягледзячы на правал саюзнае камандаванне прыняло рашэнне працягваць аперацыю. Па новым плане, на паўвостраў Галіпалі неабходна было высадзіць дэсант, каб пяхотныя падраздзялення захапілі берагавыя батарэі, і флот змог прарвацца да Канстанцінопаля. Для дэсантавання былі прызначаныя англійскія, французскія, аўстралійскія і новазеландскія падраздзяленні колькасцю 81 000 чалавек. Высадка рыхтавалася адразу ў некалькіх раёнах паўвострава, планавалася высадзіць асноўны дэсант, дапаможныя і дэманстратыўныя. Аднак турэцкае камандаванне таксама спешна перакідала дадатковыя сілы на паўвостраў, перавозячы пяхотныя падраздзяленні праз праліў з Малой Азіі.
25 красавіка 1915 года, пад прыкрыццём артылерыйскага агню караблёў, саюзнікі пачалі высадку дэсанта. Турэцкія войскі 5-й арміі аказалі жорсткае супраціўленне саюзнікам. Жорсткія баі разгарнуліся на паўвостраве Галіпалі, усе намечаныя дэсанты саюзнікам удалося высадзіць. Аднак за некалькі дзён баёў яны страцілі 18 000 чалавек.
Пасля замацавання на ўзбярэжжы саюзнікі распачалі спробы перайсці ў наступленне і пашырыць плацдармы, аднак упартыя баі, якія доўжыліся ў маі, не прынеслі англічанам і французам вынікаў. За гэты час саюзнікі таксама панеслі вялікія страты ў караблях. Пасля гэтых няўдач адбыліся змены ў камандаванні саюзнікаў, аднак гэта не прынесла вынікаў. Было прынята рашэнне не падтрымліваць аперацыю сіламі флоту, якія былі адпраўленыя на базы. У ліпені, каб дамагчыся поспеху і змяніць сітуацыю, саюзнае камандаванне прымае рашэнне высадзіць дэсант у бухце Суўла, дзе туркі мелі нязначныя сілы. 7 жніўня пачалося дэсантаванне ў бухце Суўла. Адначасова з гэтым аўстрала-новазеландскія войскі перайшлі ў наступ у Габа-Тэпе, да 8 жніўня саюзнікі высадзілі ў Суўле 10 000 чалавек. Аднак 5-я турэцкая армія, абараняўшая Галіпалі, таксама была ўмацавана, баі зноў прынялі жорсткі характар. Аднак беспаспяховыя атакі саюзнікаў працягваліся да снежня. Пасля гэтых няўдач саюзнае камандаванне канчаткова прыняло рашэнне эвакуіраваць усе саюзныя войскі з Галіпалі.
Эвакуацыя завяршылася 9 студзеня 1916 года, асманскія войскі пры эвакуацыі кантынгента Антанты не прадпрымалі актыўных дзеянняў, лічачы сваю задачу выкананай.
Вынікі Галіпалійскай аперацыі
Галоўнымі прычынамі правалу аперацыі была паспешнасць пры падрыхтоўцы і адсутнасць узаемадзеяння паміж флотам і пяхотнымі падраздзяленнямі.
З нагоды паспяховай абароны Дарданэл у Асманскай імперыі пачалася радасць. У Канстанцінопалі былі арганізаваны пышнае свята. Султан Турцыі Мехмед V удастойваўся тытула «Газі» («Непераможны»). Германія таксама радавалася — ёй удалося прадухіліць выхад Турцыі з вайны. Пры гэтым пасля ўдалай для Цэнтральных дзяржаў аперацыі, у вайну на баку Цэнтральнага блока ўступіла Балгарыя, 14 кастрычніка 1915 года абвясціўшы вайну Антанты.
Персідская кампанія
З пачаткам вайны Персія абвясціла нейтралітэт. Аднак нямецка-турэцкая дыпламатыя рабіла ўсе спробы, каб уцягнуць Персію ў вайну на сваім баку. Нямецка-турэцкія агенты ў Персіі праводзілі агітацыю сярод іранскага народа супраць Расіі і Англіі. Восенню сітуацыя ў Персіі абвастрылася, камандаванне Антанты прыняло рашэнне правесці аперацыю супраць нямецка-турэцкіх агентаў у Персіі.
Для правядзення аперацыі ў Персіі рускае камандаванне вылучыла кавалерыйскі корпус генерала Баратова (3 батальёна, 39 сотняў, 20 гармат), які быў перапраўлены па моры з Баку ў іранскі горад Энзэлі, адкуль рускія войскі пачалі наступленне. Рускія войскі, рухаючыся хуткімі тэмпамі, захапілі два буйных горада Кум і Хамадан, па сваім шляху знішчаючы нямецкія і турэцкія дыверсійныя атрады, і неўзабаве выйшлі на подступы да Тэгерана. Гэта энергічнае наступленне рускіх войскаў атрымала назву Хамаданская аперацыя, у ходзе якой рускія войскі сумесна з брытанскімі падраздзяленнямі (дзеючымі на мяжы з Афганістанам) змаглі разграміць пранямецкія атрады і прадухілілі выступ Ірана на баку Цэнтральных дзяржаў.
Баявыя дзеянні ў Месапатаміі і на Сінайскім паўвостраве
Жадаючы як мага хутчэй захапіць багатыя нафтай раёны Месапатаміі, брытанскае камандаванне ў 1915 годзе высадзіла дэсант пад камандаваннем генерала Ніксана. Актыўныя баявыя дзеянні разгарнуліся ў лістападзе 1915 года, калі брытанскія войскі захапілі Эль-Курну і рушылі ўздоўж рэк Тыгр і Еўфрат з мэтай захопу Багдаду. Аднак прасоўванне войскаў ішло вельмі павольнымі тэмпамі. Гэта дазволіла турэцкаму камандаванню падцягнуць рэзервовыя войскі ў Месапатамію і стварыць групу армій «Ірак». 22 лістапада гэтая група армій нанесла магутны ўдар па брытанскім войскам у бітве пры Ктэсіфоне, дзе брытанскія войскі панеслі значныя страты і былі вымушаныя схавацца ў Эль-Куце. Турэцкія войскі пачалі аблогу крэпасці.
На Сінайска-Палестынскім фронце актыўныя баявыя дзеянні пачаліся яшчэ ў лютым 1915 года. Захапіўшы Сінайскі паўвостраў, турэцкія войскі колькасцю 20 000 чалавек працягнулі наступ з мэтай захапіць Суэцкі канал. Аднак усе спробы турэцкіх войскаў прарваць абарону брытанскіх войскаў і захапіць канал да поспеху не прывялі. Адначасова з крушэннем планаў па захопу Суэцкага канала, туркі страцілі надзею пракрасціся ў Афрыку і падняць мусульманскае насельніцтва на барацьбу супраць Антанты.
Вынікі кампаніі 1915 года
Кампанія 1915 года была супярэчлівай для Турцыі. На Каўказе турэцкія войскі не змаглі скарыстацца паслабленнем рускіх войскаў (з-за цяжкага становішча рускай арміі на Усходнім фронце) і не дасягнулі пастаўленых задач. У Персіі турэцкія часткі таксама былі разбітыя і не змаглі выканаць пастаўленую задачу ўцягнуць Персію ў вайну на сваім баку. Таксама турэцкім войскам не ўдалося захапіць Суэцкі канал. Нягледзячы на тое, што туркам удалося паспяхова справіцца з пагрозай Канстанцінопаля ў Дарданэльскай аперацыі, турэцкія войскі панеслі цяжкія страты.
Толькі ў Месапатаміі турэцкія войскі дасягнулі поспехаў, спыніўшы прасоўванне брытанскіх войскаў, прычыніўшы ім шэраг адчувальных удараў і прымусіўшы перайсці да абароны ў Эль-Кута. Таксама ў канцы 1915 года, пасля разгрому Сербіі, Германіі атрымалася ўсталяваць прамую сувязь з Турцыяй, гэта значна палегчыла становішча Асманскай імперыі, якая магла атрымліваць матэрыяльную дапамогу з Германіі.
Становішча ваюючых бакоў
Турэцкае камандаванне не мела выразных планаў вайны на Каўказе ў 1916 годзе. Вызваліўшыяся войскі пасля Дарданэльскай аперацыі, турэцкае камандаванне нават прапаноўвала перакінуць на Ізонца або ў Галіцыю. 3-я турэцкая армія мела ў сваім складзе 121,5 батальёна, 78 эскадронаў і часткі курдскага апалчэння, усяго — 80 226 салдат і афіцэраў, 150 гармат і 77 кулямётаў.
Рускае камандаванне, баючыся, што вызваліўшыяся значныя сілы турак будуць перакінутыя на каўказскі фронт, што ўскладніць сітуацыю для рускай арміі, прыняло рашэнне да прыбыцця асноўных сіл разграміць 3-ю турэцкую армію. Руская армія на Каўказе да пачатку 1916 года мела 118 батальёнаў, 23 апалчэнскія дружыны, 104,5 эскадронаў і сотняў, 338 гармат, 10 самалетаў і 150 грузавых аўтамабіляў.
Эрзурумская аперацыя
Згодна плану рускага камандавання, рускія войскі пачалі наступленне 10 студзеня 1916 года. Пасля таго, як рускія войскі ўзялі Кепрыкейскую пазіцыю і выйшлі ў тыл туркам, турэцкае камандаванне, каб пазбегнуць акружэння, аддало загад аб адступленні. Турэцкія войскі схаваліся ў крэпасці Эрзурум, плануючы яе абараняць. Рускае камандаванне прыняло рашэнне штурмаваць крэпасць.
Штурм пачаўся 11 лютага, на наступны дзень рускія захапілі 2 найважнейшых форта. Пасля гэтага рускія войскі ўвайшлі ў Эрзурум. У ходзе ўзяцця крэпасці рускія войскі захапілі 8000 палонных, 315 гармат, 9 сцягоў і вялікая колькасць розных запасаў і трафеяў. З Эрузурума вырваліся нешматлікія часткі 3-й арміі, якія працягнулі адступленне.