cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сусветны энергетычны крызіс (2021—2022)
У пачатку жніўня ф’ючэрсы на газ у Еўропе гандляваліся ў раёне 515 долараў за тысячу кубаметраў, да канца верасня яны выраслі больш чым удвая, а ў пачатку кастрычніка перавысіўшы рэкордныя 1900 дол. за тысячу кубаметраў. Пазней, 6 кастрычніка, сума апусцілася да 1937 дол. за тыс. кубоў, але цэны ўсё роўна заставаліся высокімі. Па дадзеных лонданскай біржы ICE Futures, на 20 кастрычніка газ гандляваўся за 1125 долараў за тысячу кубаметраў. На 29 кастрычніка яны рэзка ўпалі да 838 долараў, аднак праз дзень зноў скакнуўшы да ранейшай велічыні. Чакаўся яшчэ больш буйны рост да канца года. У канцы снежня цана на газ упершыню ў гісторыі дасягнула 2220 долараў за тысячу кубаметраў, але тут жа рушыў рэзкі абвал цэны.
Дадзеная сітуацыя звязаная з некалькімі фактарамі :
Трупны сінод
Перадумовы
У IX—X стагоддзях папства перажывала цяжкі палітычны і маральны крызіс. Пры адсутнасці надзейнай эканамічнай і палітычнай апоры пантыфік ператвараўся ў марыянэтку уладароў тускулумскіх, спалецкіх, неапалітанскі і беневенцкіх, кожны з якіх імкнуўся да прырашчэння свайго дамена і падвяргаў Папскую вобласць драпежніцкім набегам. Асабліва зацяты былі апетыты маркграф Спалета з дому Гвіданідаў.
За 93 гады з 872 па 965 год на папскім троне змянілася 24 пантыфіка. У сярэднім кожны пантыфікат доўжыўся тры-чатыры гады. Вядучыя сенатарскія фаміліі Рыма, якія прадстаўлялі інтарэсы феадальных дамоў Італіі, шляхам інтрыг і махінацый прыводзілі ў Латэран сваіх стаўленікаў і ўхілялі іх у выпадку неабходнасці. Беднасць і урыўкавасць звестак пра пап таго часу спрыялі ўзнікненню самых неверагодных легенд — напрыклад, пра тое, што адзін час папам была жанчына.
Папа Фармоз (891—896), каранаваў пад прымусам у 892 годзе імператара Ламберта Спалецкага, распачаў спробу супрацьпаставіць яго ўплыву аднаго з апошніх Каралінгаў, Арнульфа Карынтыйскага. Ён заклікаў Арнульфа ў Рым, вянчаў яго на імператарскі трон і спрабаваў схіліць да ўварвання ва ўладанні маркграфаў спалецкіх. Па дарозе ў Рым Арнульф паспеў аблажыць у Павіі і выцесніць адтуль бацьку Ламберта Гвіда III, каранаванага імператарам яшчэ папярэднікам Фармозы. Гвіда памёр, спрабуючы мабілізаваць сваіх прыхільнікаў у Ламбардыі. Нягледзячы на шматабяцальны пачатак, раптоўная хвароба і смерць як Арнульфа, так і Фармозы паклала канец іх антыгвіданіцкім справам.
Судзілішча
Пасля смерці Фармозы прыхільнікі Гвіданідаў ліквідавалі яго пераемніка Баніфацыя VI і паставілі папам маладога Стэфана. Гэта быў атожылак Спалецкага дома, пастаўлены Фармозам у біскупы лацінскага горада Ананьі. У студзені 897 года ў Рым прыбылі Ламберт і яго стрыечны брат Гвіда IV. Мяркуецца, што менавіта яны запатрабавалі эксгумаваць труп памерлага за дзевяць месяцаў да гэтага Фармозы і аддаць яго суду. Стэфан і сам быў зацікаўлены ў аб’яўленні пастаноў Фармозы нікчэмнымі, бо сярод такіх аказвалася і яго рашэнне аб становішчы Стэфана ў біскупы. Што Нікейскі сабор забараняў біскупам пераходзіць з кафедры на кафедру; адпаведна, рымскім біскупам не мог быць абраны біскуп іншага горада.
Судовае пасяджэнне, падобнага якому не адшукаць у аналах «вечнага горада», разгарнулася ў Латэранскай базіліцы. Папа загадаў пасадзіць на трон напаўразкладзены труп свайго папярэдніка і падвергнуў яго пасмяротнаму допыту, падчас якога за нябожчыка адказваў, пераймаючы яго голас, дыякан, які схаваўся за тронам. Фармозу ставіліся ўсе тыя абвінавачванні, якія вылучаў супраць яго яшчэ Ян VIII, а менавіта: вераломства, пераход з адной епіскапскай кафедры (Порта) на іншую (Рым) у абыход устаноўленага Нікейскім саборам забароны, а таксама ўчыненне ім, свецкім, рэлігійных сакрамэнтаў. Акрамя таго, Фармозу ставілася ў віну вянчанне на царства «незаконнанароджанага» Арнульфа пры жыцці законных імператараў Гвіда і Ламберта.
Па выніках сінода абранне Фармозы было абвешчана несапраўдным, яго ўказы адменены, а пальцы, якімі ён бласлаўляў народ, былі адсечаныя. Цела Фармоза, пазбаўленае адзення, без якіх-небудзь знакаў Папскай годнасці, правалаклі па вуліцах «вечнага горада» і закапалі ў брацкай магіле для чужакоў. Пазней яно было выкапана (верагодна, могілкавымі злодзеямі, якія чакалі багатай нажывы) і з прымацаваным грузам скінута ў Тыбр.
Наступствы
Падчас глумлення над трупам Фармозы Латэранскі храм узрушыў землятрус, што выклікала яго частковае абвальванне. Гэты знак абудзіў ў рымлянах поўны глыбокай пашаны жах і ўзбудзіла ўсеагульнае абурэньне супраць абразіцеляў Фармозы. Пайшлі чуткі, што вылаўленае з Тыбра цела пантыфіка стала тварыць цудоўныя вылячэнні, як пра тое апавядае Ліутпранд: Наколькі вялікія былі аўтарытэт і набожнасць папы Фармозы, мы можам заключыць з таго, што калі пазней ён быў знойдзены рыбакамі і аднесены ў царкву блажэннага князя апостала Пятра, яго, які ляжыць у труне, паважліва віталі выявы святых. Я часта чуў пра гэта ад найбольш набожных мужоў горада Рыма. Рымская чэрнь узбунтавалася, папа Стэфан быў зняволены ў цямніцу і там задушаны, яго пераемнік Тэадор II рэабілітаваў Фармозу і з ушанаваннямі перапахаваў убранае ў папскія рызы цела пантыфіка. Годам пазней папа Ян IX з адабрэння Ламберта Спалецкага забараніў надалей судзіць нябожчыкаў, падвергнуў трупны сабор фармальнаму асуджэнню і загадаў спаліць усе датычныя да яго дакументы.
Раз’езд 84 Кумсагіз
84 Кумсагіз — раз’езд у Аральскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Саксаульскай сельскай акругі. Код КАТА — 433257700.
Трупны сінод
Наступствы
Аднак антыфармазоўская партыя не лічыла сябе пераможанай і вылучыла на рымскую кафедру кандыдатуру патрыцыя Сергія, які прымаў у падрыхтоўцы і правядзенні злашчаснага сабора самы дзейны ўдзел. Усіх пераемнікаў Стэфана Сергій лічыў антыпапамі. Чахарда ў Латэране працягвалася з 896 па 904 год, і ўвесь гэты час за кулісамі ішла барацьба паміж прыхільнікамі і супернікамі Фармозы, пра якую вартых даверу крыніц захавалася вельмі мала. Больш падрабязную інфармацыю паведамляюць пра гэты перыяд Ліутпранд Крэмонскі і Рэгінон Прумскі. За гэты час на папскім троне змянілася сем пап (не лічачы аднаго антыпапы), якія па чарзе аддавалі сваіх папярэднікаў на анафему. Некаторыя (як, напрыклад, Тэадор II і Раман) паміралі пры нявысветленых абставінах ўсяго праз некалькі тыдняў пасля абрання, што кідала на папскі пасад вельмі злавесны водбліск.
Раз’езд 84 Кумсагіз
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва раз’езда складала 14 чалавек (7 мужчын і 7 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у раз’ездзе пражывалі 34 чалавекі (21 мужчына і 13 жанчын).
Трупны сінод
Наступствы
Кропку ў гісторыі трупнага сабора паставіў Сергій III (904—911), які нарэшце авалодаў Рымам дзякуючы ўзброенай дапамогі тускуламскага каміта Тэафілакта і камерынскага маркграфа Альберыха. Сваіх папярэднікаў — папу Льва V і антыпапу Хрыстафора — ён распарадзіўся затрымаць і забіць. Сергій адмяніў рашэнні Тэадора II і Яна IX, падвергнуў Фармозу новаму ганьбаванню і загадаў выгравіраваць на надмагіллі Стэфана хвалебную эпітафію. З гэтага «бязбожнага і крыважэрнага» пантыфіка ў Рыме пачаўся не менш скандальны перыяд парнакратыі.
Сэйны (гміна)
Сэ́йны (Sejny) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сэйнэнскага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Сэйнах. Плошча гміны складае 218,01 км². Станам на 2008 год у гміне Сэйны пражывалі 4089 чалавек, шчыльнасць — 18,76 чал./км².
Ятаган
Ятага́н (тур. yatağan)  — клінковая колюча-рэжучая і сякуча-рэжучая халодная зброя з доўгім адналязоўным клінком, які мае двайны выгін; нешта сярэдняе паміж шабляй і цесаком.
Курт Вейль
Курт Вейль, Вайль (Kurt Julian Weill;, Дэсау — , ) — нямецкі і.
Біяграфія
Кампазіцыі вучыўся ў Э. Хумпердынка, Ф. Бузоні. У 1919-20 ажыццяўляў оперныя пастаноўкі як дырыжор і рэжысёр у Дэсаў і Людэншэйдзе. Сусветную вядомасць атрымала сатырычная «Трохграшовая опера» (мадэрнізаваная версія «Оперы жабракоў» Дж. Гея і Дж. Пепуша з вершамі Б. Брэхта, 1928); з яе пачалося супрацоўніцтва В. з Брэхтам, да п’ес якога Вейль пісаў устаўныя нумары — песенькі і балады, затым оперы на яго лібрэта («Шчаслівы канец», 1929; "Чалавек, заўсёды казаў "так "", «Узвышэнне і падзенне горада Махагоні», 1930; балет са спевамі «Сем смяротных грахоў», 1933) і многія інш.
У 1933 эміграваў у Францыю, жыў у Англіі, з 1935 — у ЗША, працаваў для брадвейскіх тэатраў (Нью-Ёрк), пісаў мюзіклы, імкнуўся ўнесці ў гэты жанр сацыяльна-крытычны змест (народная опера «Вулічная сцэна», 1947, опера «Страчаны ў зорках», 1949, і інш.)
Распаўсюджванне COVID-19 у Італіі
Італія стала першай краінай у Еўропе, якая прыпыніла ўсе прамыя авіярэйсы ў Кітай і з Кітая. Пасля першых двух выпадкаў, зарэгістраваных у студзені 2020 года ў Рыме, улада пачала правяраць тэмпературу ў пасажыраў, якія прыбываюць з іншых краін, з дапамогай цеплавых сканараў.
Ход падзей
31 студзеня 2020 года ў двух кітайскіх турыстаў, якія прыбылі ў Рым, быў пацверджаны SARS-CoV-2.
21 лютага было пацверджана 16 выпадкаў COVID-19 у Ламбардыі. 22 лютага было зафіксавана яшчэ 60 выпадкаў у паўночных рэгіёнах краіны, у тым ліку некалькі смяротных. Адзінаццаць муніцыпалітэтаў на поўначы Італіі былі вызначаныя як эпіцэнтры заражэння і зачыненыя на каранцін.
Нягледзячы на ​​гэта, ужо ў канцы лютага Італія выйшла на другое месца ў свеце па колькасці заражэнняў (на першым месцы заставаўся Кітай).
29 лютага ў Італіі было праведзена больш за 18 500 тэстаў на каранавірус. 29 лютага было зарэгістравана 29 смерцяў, 1128 выпадкаў заражэння і 50 ачунялых пацыентаў.
9 сакавіка Італія падоўжыла статус каранціну і прыняла больш рашучыя меры для прадухілення распаўсюджвання інфекцыі. Гэтыя меры ўключалі агульныя абмежаванні на паездкі, забарона публічных мерапрыемстваў, закрыццё школ і публічных месцаў, а таксама прыпыненне рэлігійных мерапрыемстваў, уключаючы пахаванне і вяселля.
Па даных на 19 сакавіка, у Італіі зарэгістравана 41 035 выпадкаў заражэння. З гэтых людзей 3405 памерла (для параўнання — у Кітаі памерла 3245) і 4440 вылечылі.
Ламбардыя
Успышка ў Ламбардыі пачалася, калі ў 38-гадовага італьянца з горада Каданьё ў правінцыі Лодзі ў Ламбардыі быў выяўлены новы каранавірус. Па словах яго жонкі, ён меў зносіны са сваім сябрам, які вярнуўся з Кітая 21 студзеня, але дадзеная інфармацыя не пацвердзілася. 14 лютага пацыент адчуў сімптомы ВРВІ і наведаў лекара. Яму прапісалі лячэнне ад грыпу.
28 лютага загінулі чатыры чалавекі — жыхары П’ячэнца ва ўзросце ад 77 да 85 гадоў.
Венета
21 лютага 2020 гады два чалавекі былі інфіцыраваны COVID-19 у Венета. На наступны дзень адзін з іх, 78-гадовы мужчына, памёр у бальніцы Ск’явоне ў Падуі, што зрабіла яго першай ахвярай каранавіруса ў Італіі. Мужчына жыў у муніцыпалітэце Во, які быў змешчаны на каранцін.
28 лютага ў Венета было пацверджана 151 выпадкаў захворвання, у муніцыпалітэце Па — 70 выпадкаў, у тым ліку два смяротных.
Іншыя рэгіёны
Губернатар Базілікаты Віта Бардзі ўвёў абавязковы 14-дзённы каранцін для людзей, якія прыбываюць з раёнаў паўночнай Італіі, што пацярпелі ад успышкі COVID-19. Міністэрства аховы здароўя Італіі аб’явіла, што заключыла кантракт з 31 лабараторыяй у краіне на правядзенне тэстаў на наяўнасць COVID-19. Міністр аховы здароўя Раберта Спэранцы прызначыў Уолтара Рычкардзі, члена выканаўчага камітэта Сусветнай арганізацыі аховы здароўя і былога прэзідэнта Нацыянальнага інстытута аховы здароўя Італіі, спецыяльным саветнікам па адносінах паміж Італіяй і міжнароднымі арганізацыямі аховы здароўя. Здымкі фільма «Місія невыканальная 7» у Венецыі з Томам Крузам у галоўнай ролі былі перапыненыя.
23 сакавіка было заяўлена, што колькасць загінуўшых за суткі пачатак зніжацца.
Замежная дапамога
12 сакавіка ўлады Кітая накіравалі ў Італію чартэрны самалёт з медыцынскім персаналам для дапамогі ў барацьбе з каранавірусам. На борце была каманда з дзевяці лекараў — шасці мужчын і трох жанчын на чале з віцэ-прэзідэнтам Чырвонага Крыжа Кітая Ян Хуйчуанам і прафесарам сардэчна-лёгачнай рэанімацыі Лянам Цанганам. Гэта рэанiматары, педыятры, медсёстры і дзеячы, якія кіравалі каранавіруснай сітуацыяй у Кітаі. Гэта трэцяя каманда з Кітая, якая адправілася на дапамогу ў краіны з высокім узроўнем заражэння. Першыя дзве былі адпраўленыя ў Ірак і Іран. Акрамя таго, з Шанхая ў Італію таксама адправілі некалькі тон медыцынскай дапамогі.
21 сакавіка стала вядома, што дэпутат нямецкага парламента ад партыі «Альтэрнатыва для Германіі» Ульрых Эме папрасіў Расію дапамагчы Італіі ў барацьбе з каранавірусам, спасылаючыся на просьбу Паола Грымольдзі, дэпутата Савета Еўропы ад еўракансерватыўнай партыі «Ліга Поўначы» ў Ламбардыі аб дапамозе. Першы самалёт з расійскімі спецыялістамі і абсталяваннем вылецеў у Італію 22 сакавіка. Хутка, 23 сакавіка, у Італію накіравана брыгада з 52 лекараў з Кубы.
Багушоўскі сельсавет (Бабруйскі раён)
Багушо́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бабруйскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Багушоўка.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бабруйскага 1-га раёна Бабруйскай акругі БССР. 24 верасня 1926 года рэарганізаваны ў Багушоўскі нацыянальны рускі сельсавет. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Бабруйскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР. У 1937 годзе рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Гарбацэвіцкага сельсавета.
Аснежыцкі сельсавет
Асне́жыцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пінскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Аснежыцы.
29 снежня 2010 года пасёлак Дружны ўвайшоў у склад вёскі Аснежыцы.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 5963 чалавекі, з іх 89,6 % — беларусы, 2,8 % — рускія, 2,6 % — украінцы.
Ігар Георгіевіч Ратнікаў
Ігар Георгіевіч Ратнікаў (нар., г. Брэст) — беларускі архітэктар.
Падсёльскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чачэвіцкага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэвіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Быхаўскага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе Кіраўскага раёна. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Стайкаўскага сельсавета.
Ігар Георгіевіч Ратнікаў
Біяграфія
Скончыў у 1970 годзе БПІ. У 1970—1971 гадах архітэктар Гомельскага філіяла Белдзяржпраекта. У 1971—1973 гадах служыў у Савецкай Арміі камандзірам узвода. У 1973—1990 гадах старэйшы архітэктар, вядучы інжынер, вядучы архітэктар, кіраўнік групы, начальнік групы Белдзяржпраекта у Мінску; у 1990—1993 гадах кіраўнік сектара, галоўны спецыяліст аддзела Галоўнага ўпраўлення архітэктуры і горадабудаўніцтва Мінгарвыканкама; у 1994—1995 гадах начальнік аддзела Камітэта архітэктуры Мінгарвыканкама. У 1994—1996 гадах член гарадскога мастацкага савета пры «Мінгарафармленні». У 1996—1999 гадах вядучы інжынер, начальнік аддзела ТАА «Трайпл»; у 1999—2001 гадах намеснік дырэктара па праектаванні ТАА «Тэкстур»; у 2001—2008 гадах намеснік начальніка інспекцыі, намеснік начальніка аддзела, галоўны спецыяліст аддзела Камітэта архітэктуры, горадабудаўніцтва і землеўпарадкавання Мінгарвыканкама; у 2008—2012 гадах галоўны спецыяліст аддзела кіруючай кампаніі холдынгу «Агракамбінат Мачулішчы»; з 2012 — інжынер-канструктар праектна-будаўнічага бюро ВРУП МЭТЗ імя В. І. Казлова. З 2005 года галоўны архітэктар праектаў па сумяшчальніцтве ва УП «Стройнаука».
Член Беларускага Саюза архітэктараў з 1986 года.
Пражывае ў Мінску па вул. Гарадзецкай, 2
Творчасць
Сааўтар праекта серыі буйнапанэльных жылых дамоў з блок-секцый «БО» для г. Бабруйска, выкарыстанага заводам КПД для ажыццяўлення масавай жылой забудовы ў г. Бабруйску; аўтар праекта шматкватэрнага жылога дома з падземным гаражом-стаянкай, пабудаванага па вул. Грыбаедава ў г. Мінску; аўтар больш за 20 рэалізаваных праектаў індывідуальных жылых дамоў і інш. аб’ектаў у г. Мінску.
Мікалай Аляксандравіч Сакалоў (кампазітар)
Мікалай Аляксандравіч Сакало́ў (,  —, , па іншых дадзеных нарадзіўся 14 сакавіка 1858 года — рускі кампазітар і музыказнавец.
Біяграфія
Скончыў Санкт-Пецярбургскую кансерваторыю, вучань М. А. Рымскага-Корсакава, удзельнік. Выкладчык і Пецярбургскай кансерваторыі — сярод яго вучняў, у прыватнасці,, Юрый Шапорын, ,  і Дзмітрый Шастаковіч.
Пахаваны на Новадзявочых могілках. У 1936 годзе перапахаваны ў.
Сям’я
М. А. Сакалоў абвянчаўся з дачкой святара Гатчынскага Сіроцкага інстытута Аляксандра Фёдаравіча Кудраўцава — Яўгеніяй (15 лістапада 1857—1924). Ад гэтага шлюбу былі дзеці:
Гюнтэр Вайзенборн
Гюнтэр Вайзенборн (Günther Weisenborn;, Фельберт — , Берлін) — нямецкі пісьменнік-антыфашыст, удзельнік нямецкага руху Супраціўлення.
Біяграфія
У гады Другой сусветнай вайны — удзельнік антыфашысцкага Супраціву, разам са сваёй жонкай Джой Вайзенборн уваходзіў у падпольную групу «Чырвоная капэла». У 1942 арыштаваны гестапа, прысуджаны да смяротнага пакарання смерцю, якая была замененая турэмным зняволеннем. У 1945 вызвалены Савецкай арміяй.
Мараўскія Вароты
Мара́ўскія Варо́та (Moravská brána, Brama Morawska, Mährische Pforte, Moravská brána) — горны праход у Чэхіі, паміж усходнімі адгор'ямі Судэтаў і заходнімі адгор'ямі Бяскідаў.
Растуць рэдкія яловыя і дубовыя лясы. Палі заняты бульбай, пасевамі збожжавых. Рыцарскія замкі. У гарадах — помнікі Сярэднявечча. Здаўна тут праходзіў важны гандлёвы шлях з басейна Дуная ў басейн Балтыйскага мора. Пракладзены шаша і чыгунка Брно — Острава, а таксама газаправод.
Георг Фрыдрых Гендэль
Геóрг Фры́дрых Ге́ндэль (Georg Friedrich Händel, George Frideric Handel; 23 лютага 1685, Гале — 14 красавіка 1759, Лондан) — нямецкі кампазітар эпохі барока, вядомы сваімі операмі, араторыямі і канцэртамі. Ён нарадзіўся ў Германіі ў адзін год з Іаганам Себасцьянам Бахам і Даменіка Скарлаці. Атрымаўшы музычную адукацыю і досвед у Італіі, ён затым перасяліўся ў Лондан, а пасля стаў англійскім падданым. У лік яго найбольш знакамітых твораў уваходзяць «Месія», «Музыка на вадзе» і «Музыка для каралеўскага феерверка».
Паходжанне
Хутчэй за ўсё, сям'я Гендэля перамясцілася ў саксонскі горад напачатку XVII стагоддзя. Дзед кампазітара Валянцінаў Гендэль быў меднікам з Брэслау; у Гале ён ажаніўся з дачкой майстра-медніка Сэмюэля Бейчлінга. Яго сын, быў прыдворным цырульнікам—хірургам, які служыў у судзе Брандэнбурга і Саксоніі, і ганаровым грамадзянінам Гале. Калі нарадзіўся Георг Фрыдрых, першае дзіця Георга ад другога шлюбу, яму было 63 года.
Маці Георга Фрыдрыха Даратэя вырасла ў сям'і святара. Калі яе брат, сястра і бацька паміралі ад чумы, яна да канца заставалася побач з імі і адмаўлялася іх пакідаць. Георг і Даратэя абвянчаліся ў 1683 годзе ў электараце Брандэнбурга. Бацькі Гендэля былі вельмі рэлігійныя і з'яўляліся тыповымі прадстаўнікамі буржуазнага грамадства канца XVII стагоддзя.
Дзяцінства і вучоба (1685—1702)
Гендэль нарадзіўся 23 лютага 1685 года у Гале. Бацька жадаў каб Георг Фрыдрых стварыў кар'еру юрыста і ўсяляк пярэчыў яго прыхільнасці да музыкі, з прычыны таго, што прытрымваўся меркаванні, што ўмацавалася ўГерманіі, што музыкант — несур'ёзная прафесія, а толькі забаўляльная. Аднак пратэсты бацькі не падзейнічалі належны чынам на Георга Фрыдрыха: ён ва ўзросце чатырох гадоў самастойна навучыўся іграць на клавесіне. Гэты інструмент знаходзіўся на гарышчы, куды Георг Фрыдрых прыходзіў па начах, калі члены сям'і спалі.
У 1692 годзе Георг Фрыдрых разам з бацькам з'ехаў у Вейсенфельс да свайго стрыечнага брата Георга Крысціяна. Тут герцаг Саксен-Вейсенфельса ацаніў талент сямігадовага Гендэля, які іграў на аргане, і параіў бацьку не перашкаджаць музычнаму развіццю дзіцяці.
Бацька паслухаўся гэтага савета: у 1694 годзе Гендэль пачаў займацца ў кампазітара і арганіста у Гале, пад кіраўніцтвам якога вывучаў кампазіцыю, генерал-бас, ігру на аргане, клавесіне, скрыпцы і габоі. Менавіта ў перыяд навучання ў Цахау Гендэль сфармаваўся як кампазітар і выканаўца. Цахау навучыў Гендэля надаваць музычным ідэям дасканалую форму, навучыў розным стылям, паказаў розныя метады запісу, уласцівыя розным нацыянальнасцям. На Гендэля таксама паўплываў стыль Цахау; уплыў настаўніка прыкметны ў некаторых творах кампазітара (напрыклад, у «Алілуі» з «Месіі»).
Скончыўшы навучанне ў Цахау, Гендэль у 1696 годзе наведаў Берлін, дзе ўпершыню пачаў выступаць у якасці клавесініста і акампаніятара на канцэртах пры двары курфюста. Адзінаццацігадовы клавесініст карыстаўся поспехам у вышэйшых кругах і курфюст Брадэнбургскі пажадаў, каб Георг Фрыдрых служыў у яго і прапанаваў бацьку хлопчыка адправіць Георга Фрыдрыха ў Італію для канчатка навучання, аднак Георг Гендэль адмовіўся, пажадаўшы бачыць сына побач з сабой. Гендэль вярнуўся ў Гале, але не паспеў заспець бацьку: той сканаў 11 лютага 1697 года.
У 1698—1700 гадах Георг Фрыдрых вучыўся ў гімназіі ў Гале. У 1701 годзе замяшчаў арганіста ў кальвінісцкім саборы. У гэты перыяд ён пазнаёміўся з кампазітарам Георгам Філіпам Тэлеманам. Два маладых кампазітара мелі шмат агульнага, і сяброўства паміж імі ўмацавалася.
У 1702 годзе Гендэль паступіў на юрыдычны факультэт універсітэта Гале-Вітэнберга. Тут ён вывучаў багаслоўе і права. Факультэт багаслоўя быў цэнтрам піетызму, але Гендэль, быўшы вельмі рэлігійным, усё ж не падзяляў поглядаў піетыстаў. Праву кампазітар навучаўся пад кіраўніцтвам прафесара Хрысціяна Тамазія, аднак прадмет не выклікаў у яго цікавасці. Паралельна з вучобай Гендэль выкладаў тэорыю і спеў у пратэстанцкай гімназіі, быў музычным кіраўніком і арганістам у саборы.
Гамбург (1703—1706)
У 1703 годзе малады Гендэль пераехаў у Гамбург, дзе знаходзіўся адзіны на той момант нямецкі оперны тэатр. Абгрунтаваўшыся тут, кампазітар пазнаёміўся з Іаганам Матэзонам і Райнгардам Кайзерам. Апошні кіраваў аркестрам опернага тэатра, у які Гендэль паступіў на працу ў якасці скрыпача і клавесініста. Кейзер шмат у чым паслужыў прыкладам для Гендэля: кіраўнік аркестра выступаў супраць выкарыстання нямецкай мовы ў операх і ў сваіх сачыненнях змешваў нямецкія словы з італьянскімі; Гендэль, складаючы першыя оперы, паступіў гэтак жа.
Гендэль нейкі перыяд быў у вельмі блізкіх адносінах з Матэзонам. Разам з ім кампазітар улетку 1703 года наведаў Любек, каб паслухаць вядомага кампазітара і арганіста Дытрыха Букстэхудэ, які прапанаваў двум музыкантам замяніць яго на пасадзе арганіста, для чаго трэба было ажаніцца з яго дачкой. Гендэль і Матэзон адмовіліся ад гэтай прапановы. Праз два гады яны сустрэлі Іагана Себасцьяна Баха, які таксама накіроўваўся ў Любек, каб паслухаць Букстэхудэ.
У 1705 годзе ён напісаў свае першыя оперы, «Альміра» і «Нерон». Яны былі пастаўлены ў Гамбургскім тэатры пры садзейнічанні Райнгарда Кейзера. Прэм'ера «Альміры» адбылася 8 студзеня, а «Нерон» быў пастаўлены 25 лютага. У абедзвюх пастаноўках Іаган Матэзон выканаў другарадныя ролі. Аднак тэатр быў у бядотным матэрыяльным становішчы, не было перадумоў для развіцця нямецкай нацыянальнай оперы. У творчасці Гендэля праяўлялася прыхільнасць да італьянскага барока, і ён з'ехаў у Італію ў 1706 годзе па запрашэнні герцага Тасканскага Джана Гастонэ Медычы, які наведваў Гамбург у 1703—1704 гадах.
У 1708 годзе ў Гамбургскім тэатры пад кіраўніцтвам Кейзера былі пастаўлены дзве оперы Гендэля, напісаныя ім у 1706 годзе, якія ўяўлялі сабой дылогію, — «Фларында» і «Дафна».
Італія (1706—1709)
Гендэль прыехаў у Італію ў 1706 годзе, у самы разгар вайны за іспанскую спадчыну. Ён пабываў у Венецыі, пасля чаго пераехаў ў Фларэнцыю. Тут музыкант гасцяваў у герцага Тасканскага Джана Гастонэ Медычы і яго брата, які цікавіўся музыкай і іграў на клавіры. Фердынанда спансаваў шмат якія пастаноўкі опер у Фларэнцыі, першае фартэпіяна было зроблена пад яго заступніцтвам. Усё ж Гендэля тут прынялі даволі суха, збольшага з-за таго, што яго нямецкі стыль быў чужым для італьянцаў. У Фларэнцыі Гендэль напісаў некалькі кантат (HWV 77, 81 і інш.).
У 1707 годзе Гендэль наведаў Рым і Венецыю, дзе пазнаёміўся з Даменіка Скарлаці, з якім змагаўся ў гульні на клавіры і аргане. У Рыме, дзе Гендэль жыў з красавіка па кастрычнік, опера была пад папскай забаронай, і кампазітар абмежаваўся сачыненнем кантат і дзвюх араторый, у тым ліку араторыі «Трыўмф Часу і Праўды», лібрэта якой напісаў кардынал. Гендэль хутка асвоіў стылістыку італьянскай оперы і вярнуўшыся з Рыма ў Фларэнцыю, заняўся першай пастаноўкай оперы «Радрыга» (прэм'ера адбылася ў лістападзе), якая мела поспех у італьянскай публікі.
У наступным годзе Гендэль ізноў наведаў Рым, дзе пазнаёміўся з Алесандра Скарлаці, Арканджэла Карэлі, Бенедэта Марчэла і Бернарда Паскуіні. Ён карыстаўся папулярнасцю ў вышэйшых колах італьнскага грамадства і заваяваў славу першакласнага кампазітара. Кампазітар часта прыходзіў на канцэрты і сустрэчы ў, дзе выступалі Скарлаці, Карэлі і шмат хто іншыя. У тым жа годзе ім была напісана пастаральная серэнада «Аціс, Галатэя і Паліфем». У чэрвені Гендэль з'ехаў у Неапаль, дзе таксама быў вельмі цёпла прыняты.
Другая італьянская опера кампазітара, — «Агрыпіна», была пастаўлена ў 1709 годзе ў Венецыі. «Агрыпіна» мела аглушальны поспех і лічыцца лепшай «італьянскай» операй Гендэля.
Гановер і Лондан (1710—1712)
У 1710 годзе Гендэль прыехаў у Гановер па парадзе нейкага барона Кілмансека, якога музыкант сустрэў у Італіі. Кампазітар Агасціна Стэфані, якому падабалася творчасць Гендэля, дапамог яму стаць капельмайстарам пры двары гановерскага курфюрста Георга I, які па закону 1701 года павінен быць стаць каралём Вялікабрытаніі. Падчас працы капельмайстрам у Гановеры Гендэль наведаў сваю састарэлую, аслеплую маці ў Гале. Гендэль папрасіў дазволу ехаць у Лондан і, атрымаўшы яго, увосень адправіўся ў сталіцу Вялікабрытаніі праз Дзюсельдорф і Галандыю.
Англійская музыка перажывала заняпад, тут яшчэ не быў развіты жанр оперы, якая была папулярна толькі ў арыстакратычных колах, а ў Лондане не засталося ніводнага кампазітара. Прыехаўшы сюды ўзімку, Гендэль быў прадстаўлены каралеве Ганне і адразу здабыў яе прыхільнасць.
Заваяваўшы папулярнасць у Лондане, Гендэль узяўся за сачыненне новай оперы. Лібрэта для яго будучага сачынення напісаў італьянскі пісьменнік, які жыў у Англіі, па сцэнарыі, дырэктары Тэатра Яе Вялікасці ў Хеймаркеце. Першая італьянская опера кампазітара для англійскай сцэны «Рынальда» была пастаўлена 24 лютага 1711 года ў Тэатры Яе Вялікасці, мела вялізны поспех і прынесла Гендэлю славу першакласнага кампазітара, аднак ўдастоілася негатыўных водгукаў праціўнікаў італьянскай оперы Рычарда Стыла і Джозефа Адысона. Пасля вяртання ў чэрвені 1711 года у Гановер Гендэль напісаў каля дваццаці камерных дуэтаў, канцэрт для габоя, санаты для флейты і баса. Ён завязаў сяброўства з прынцэсай Каралінай (будучай каралевай Вялікабрытаніі). Аднак у Гановеры не было опернага тэатра, і гэта перашкодзіла Гендэлю паставіць тут «Рынальда». Позняй восенню 1712 года Гендэль у другі раз едзе ў Лондан, атрымаўшы дазвол на выезд з умовай праз які час вярнуцца.
Вялікабрытанія (1712—1759)
Прыехаўшы ў Лондан, Гендэль адразу ж заняўся пастаноўкай сваёй новай оперы «Верны пастух». Яна была пастаўлена 22 лістапада 1712 года ў Хеймаркеце. Лібрэта напісаў Джакама Росі (аўтар лібрэта «Рынальда») на аснове трагікамедыі Батысты Гуарыні. Опера была пастаўлена ўсяго шэсць разоў і гэтак жа як наступная опера «Тэзей» (прэм’ера 10 студзеня 1713 года), не мела таго поспеху, якім карыстаўся «Рынальда».
Гендэль імкнуўся ўмацаваць свае пазіцыі ў Англіі і, каб паказаць сваю лаяльнасць англійскаму двару, у студзені 1713 года напісаў Утрэхцкі Te Deum, прысвечаны ўтрэхцкаму мірнаму дагавору, які паклаў канец вайне за іспанскую спадчыну. Te Deum павінен быў быць выкананы падчас нацыянальнай урачстасці, аднак англійскія законы забаранялі замежніку пісаць музыку для афіцыйных цырымоній. Тады Гендэль падрыхтаваў віншавальную оду ў гонар дня нараджэння каралевы Ганны, якая была выканана 6 лютага ў Сент-Джэймскім палацы і вельмі спадабалася яе вялікасці. Ганна даравала яму пажыццёвую пенсію ў 200 фунтаў. 7 ліпеня ў саборы Святога Паўла быў выкананы Утрэхцкі Te Deum.
Гендэль правёў год у графстве Сурэй, у доме багатага мецэната і аматара музыкі Барна Элмса. Затым на працягу двух гадоў жыл у графа Бёрлінгтана (каля Лондана), для якога напісаў оперу «Амадыс» (прэм’ера — 25 мая 1715). Каралева была ў дрэнных адносінах з гановерскай галіной сям’і, у тым ліку з патронам Гендэля, а Гендэль у той час ужо меў званне кампазітара пры англійскім двары і не думаў пра вяртанне ў Гановер, нягледзячы на сваё абяцанне.
1 жніўня 1714 года каралева Ганна сканала. Яе месца на прастоле заняў Георг I Гановерскі, прыехаўшы ў Лондан. Гендэль апынуўся ў цяжкім становішчы, з прычыны таго, што зараз яго патрон, якому ён абяцаў вярнуцца, быў тут. Кампазітару трэба было зноў заслужыць ласку караля. Але Георг быў добрасардэчным чалавекам і вельмі любіў музыку, так што, пачуўшы новую оперу Гендэля «Амадыс», ізноў прыняў яго ў свой двор.
У ліпені 1716 года Гендэль у свіце караля Георга наведаў Гановер. У гэты момант у Германіі быў папулярны жанр Страсцей. Гендэль вырашыў напісаць твор у гэтым жанры па лібрэта «Der fur die Sunde der Welt gemarterte und sterbende Jesus», на аснове якога напісалі пасіёны дзесяць розных кампазітараў, у тым ліку Матэзон, Тэлеман і Кейзер. Новы пасіён «Страсці Брокса» быў дэманстрацыяй таго, што гэты жанр быў чужы кампазітару.
З лета 1717 да вясны 1719 года Гендэль па запрашэнні жыў у яго замку Кэнанс (Cannons) у дзевяці мілях ад Лондана, дзе склаў антэмы (HWV 146—156), араторыю  і кантату. За араторыю «Эстэр» (першая пастаноўка адбылася ў Кэнансе 20 жніўня 1720 года) герцаг Чэндаскі заплаціў Гендэлю тысячу фунтаў. У 1718 годзе кампазітар кіраваў хатнім аркестрам герцага.
З 1720 па 1728 год Гендэль займае пасаду дырэктара. Атрымаўшы пасаду, Гендэль адправіўся ў Германію, каб набраць спевакоў у сваю трупу, пабываў у Гановеры, Гале, Дрэздэне і Дзюсельдорфе. З гэтага моманту кампазітар пачынае актыўную дзейнасць у вобласці оперы. 27 красавіка 1720 года ў Хеймаркеце адбылася прэм’ера новай, прысвечанай каралю оперы кампазітара «Радаміст», якая мела поспех. Аднак у канцы года ў Лондан прыехаў італьянскі кампазітар Джавані Бананчыні і паставіў сваю оперу «Астарта», якая засланіла гендэлеўскага «Радаміста». З прычыны таго, што Гендэль пісаў оперы ў італьянскім стылі, паміж ім і Бананчыні пачалася канкурэнцыя. Італьянскага кампазітара падтрымлівалі многія арыстакраты, якія былі настроеныя варожа ў адносінах да Гендэля і знаходзіліся ў апазіцыі да караля. Наступныя оперы Гендэля апынуліся няўдалымі, за выключэннем «Юлія Цэзара». Гендэль задзейнічаў у оперы «Алесандра» (прэм’ера — 5 мая 1721 года) італьянскіх спявачак і, якія варагавалі паміж сабой.
13 лютага 1726 года кампазітар пераходзіць у брытанскае падданства. У чэрвені 1727 года сканаў кароль Георг I, яго месца на прастоле заняў Георг II, прынц Уэльскі, па выпадку каранацыі Георга II Гендэль напісаў антэм «Садок-Святар» (Zadok the Priest).
У 1728 годзе адбылася прэм’ера «Оперы жабракоў» Джона Гея і Іагана Пепуша, які змяшчаў сатыру на арыстакратычную італьянскую оперу-серыа, у тым ліку на творчасць Гендэля. Пастаноўка гэтай оперы апынулася цяжкім ударам для Акадэміі, і арганізацыя апынулася ў цяжкім становішчы. Гендэль жа знайшоў падтрымку ў асобе і адправіўся ў Італію на пошукі новых выканаўцаў, з прычыны таго, што старыя з’ехалі з Англіі пасля краху прадпрыемства. Быўшы ў Італіі, Гендэль наведаў Школу Оперы Леанарда да Вінчы, каб абнавіць свой стыль сачынення італьянскіх опер; тут выступалі за больш драматычны характар выканання і былі супраць канцэртнага стылю ў оперы. Гэтыя змены ў стылі кампазітара можна заўважыць у яго наступных операх «Лотар» (2 снежня 1729), «Партэнопа» (24 лютага 1730) і інш. Найбольш паспяховай операй гэтага перыяду лічыцца «Арланда» (27 студзеня 1733), напісаная на лібрэта, якое ён склаў у апошні месяц свайго жыцця. Падчас падарожжа па Італіі Гендэль даведаўся аб пагаршэнні здароўя маці і тэрмінова вярнуўся ў Гале, дзе прабыў з маці два тыдні.
Гендэль таксама склаў дзве араторыі («Дэвора» і «Гафолія»), якія не мелі поспеху, пасля чаго зноў звярнуўся да італьянскіх опер. У гэты момант прынц Уэльскі, канфліктуючы з бацькам Георгам II, заснаваў «Оперу дваранства» і наладзіў супраць Гендэля італьянскага кампазітара Нікола Парпору, з якім у іх завязалася канкурэнцыя. да Парпоры таксама далучыўся Іаган Хасэ, аднак яны не вытрымалі канкурэнцыі. Справы Гендэля ішлі на лад, яму атрымалася сабраць у трупу новых італьянскіх спевакоў. Ён дамовіўся з аб пастаноўках у Ковент-Гардене, дзе з пачаткам сезону паставіў новую французскую оперу-балет «Тэрпсікор» (9 лістапада 1734), напісаную спецыяльна для французскай балярыны Сале, а таксама дзве новыя оперы «Арыядант» (8 студзеня 1735) і «Альчына» (16 красавіка); тут ён таксама ставіў свае старыя творы.
У 1720-х і 1730-х Гендэль працягвае пісаць шмат опер, а пачынаючы з 1740-х асноўнае месца ў яго творчасці займаюць араторыі (самая вядомая з іх — «Месія», яна была пастаўлена ў Дубліне). На мяжы 1750-х у кампазітара пагаршаецца зрок. 3 мая 1752 года яму беспаспяхова аперуе вочы доктар-шарлатан, які да таго апераваў Баха, які таксама пакутаваў ад катаракты. Хвароба Гендэля працягвае прагрэсаваць.
У 1753 годзе настае поўная слепата. За некалькі дзён да смерці, 6 красавіка 1759 года, Гендэль дырыжаваў араторыяй «Месія». Падчас выканання сілы пакінулі яго, і праз некаторы час, 14 красавіка 1759 года, ён сканаў. Пахаваны ў Вэстмінстэрскім абацтве (Куток паэтаў).
Творчая спадчына
За сваё жыццё Гендэль напісаў каля 40 опер («Юлій Цэзар», «Рынальда» і г. д.), 32 араторыі, мноства царкоўных харалаў, арганных канцэртаў, камернай вакальнай і інструментальнай музыкі, а таксама шэраг твораў «папулярнага» характару (Water music, «Музыка для каралеўскіх феерверкаў», Concerti a due cori).
Ацэнка творчасці
Гендэль лічыцца найбуйнейшым, акрамя І. С. Баха, кампазітарам позняга барока і ранняга класіцызму. Ён стварыў новы музычны жанр — «англійскую араторыю», якая адрозніваецца ад італьянскай больш ўзнёслай мелодыкай і манументальнай аранжыроўкай. Моцарт лічыў Гендэля найбуйнейшым майстрам харавога пісьма. Гендэлю прыпісваюць стварэнне папулярнай музыкі, хоць ён кіраваў аркестрам на адкрытым паветры, і гэтыя выступы мог слухаць кожны. Прыкладамі «папулярнай» барочнай музыкі могуць служыць «Музыка на вадзе» (1717) і «Музыка для каралеўскага феерверка» (1749), якія ў сваім родзе не маюць роўных.
Музыка Гендэля лёгкая і ў той жа час магутная, кіпіць жыццём і энергіяй. Яна таксама можа быць вельмі драматычнай, напрыклад у буйных арыях, такіх як Cara Sposa з оперы «Рынальда» (1711). Гендэль быў таксама майстрам ігры на аргане. Аматары музыкі ў Германіі, марылі пра дуэль Гендэля з Бахам ў арганным майстэрстве. Двойчы такую ​​сустрэчу спрабаваў зладзіць і сам І. С. Бах з дапамогай сына Вільгельма Фрыдэмана, аднак музыканты так і не сустрэліся.
Як і многія іншыя кампазітары таго часу, Гендэль тварыў у т. зв. галантным стылі, які быў пераходным ад барока да класіцызму. У падобным стылі тварылі таксама Георг Філіп Тэлеман і сыны Баха, тады як сам Іаган Себасцьян заставаўся прыхільнікам чыстага барока. Пад канец жыцця Гендэль пазнаёміўся з К. В. Глюкам, які дзяліўся з кампазітарам планамі і ідэямі рэфармавання опернага мастацтва. Аднак, сваёй прыхільніцы Сюзан Цібер Гендэль сказаў, што Глюк разбірацца ў мастацтве кантрапункта гэтак жа як і яго кухар Густаў Вальц.
Гендэль пры жыцці карыстаўся вялікай славай па ўсёй Еўропе. Брытанцы лічаць Гендэля гонарам сваёй нацыі разам з Генры Пёрселам.
Па меркаванні П. І. Чайкоўскага: ''«Гендэль быў непараўнальны майстар адносна ўмення распараджацца галасамі. Ніколькі не гвалтуючы харавыя вакальныя сродкі, ніколі не выходзячы з натуральных меж галасавых рэгістраў, ён здабываў з хору такія цудоўныя эфекты, якіх ніколі не дасягалі іншыя кампазітары…»''
Арганізацыі і выданні
У 1856 годзе ў Лейпцыгу было створана па ініцыятыве  і Георга Готфрыда Гервінуса. З 1858 па 1903 год таварыства публікавала творы Гендэля (выдавецтва Брэйткопф і Хертэль). Напачатку Грызандэр самастойна выдаваў творы кампазітара, знаходзячыся ў сябе дома, а калі грошай бракавала, прадаваў гародніну і садавіну, выгадаваныя ў яго садзе. За 45 гадоў Гендэлеўскае таварыства выдала больш за сто тамоў сачыненняў кампазітара. Гэта выданне няпоўнае.
У 1882—1939 гадах у Лондане існавала іншае Гендэлеўскае таварыства, мэтай якога было выкананне малавядомых твораў Гендэля, галоўным чынам харавых.
Таварыства (Галеўскае Выдавецтва Гендэля, скарочана HHA), якое існуе з 1955 года, выдала больш поўны збор сачыненняў, зрабіўшы асноўны акцэнт на крытычнай ацэнцы творчасці: у прадмове да ўсіх тамоў гаворыцца, што выданне прызначана дзеля задавальнення навуковых і практычных патрэб.
Найбольш вядомы каталог твораў Гендэля (Händel-Werke-Verzeichnis, скарочана HWV) быў апублікаваны нямецкім музыказнаўцам у 1978—1986 гадах у трох тамах. У выданне ўвайшлі ўсе творы, якім прыпісвалася аўтарства Гендэля, а таксама сачыненні, аўтарства якіх сумніўна. HWV таксама ўтрымлівае фактычную інфармацыю.
Ушанаванне памяці
У гонар Гендэля названы кратар на Меркурыі.
Леакадыя Іванаўна Богдан
Леакадыя Іванаўна Богдан (, в. Ліпшчаны, зараз Падляскае ваяводства —, в. Кулакоўшчына, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1963—1967), Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
Біяграфія
Нарадзілася 5 мая 1931 года ў в. Ліпшчаны Беластоцкага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Пасля заканчэння школы з 1949 па 1956 годы працавала закаркавальніцай бутэлек на Гродзенскім піваварным заводзе, пазней пераехала ў вёску.
Працягвала працаваць свінаркай у саўгасе (пазней пераўтвораны ў калгас «Чырвоны барацьбіт») да выхада на пенсію.
Памерла 26 ліпеня 1999 года ў в. Кулакоўшчына Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці.
IC 2136
IC 2136 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральная галактыка) ў сузор’і Голуб.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Спасылкі
IC 2136
Ліпштат
Ліпштат (Lippstadt) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Зост. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 113,3 км². Афіцыйны код — 05 9 74 028.
Горад падзяляецца на 18 гарадскіх раёнаў.
Касцянскі павет
Касцянскі павет (Powiat kościański) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Велікапольскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Косцян. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 722,53 км². Насельніцтва павета складае 79,2 тыс. чалавек.
Понца (Лацыа)
Понца (Ponza) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыа, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лаціна.
Насельніцтва складае 3307 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 336 чал./км². Займае плошчу 10 км². Паштовы індэкс — 4027. Тэлефонны код — 0771.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Сільверый.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Варонскі сельсавет
Варо́нскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Астравецкага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Вароны.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Астравецкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 27 сакавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Варнянскага сельсавета.
Сцяг Арэнбургскай вобласці
Сцяг Арэнбургская вобласці з'яўляецца сімвалам Арэнбургскай вобласці. Прыняты 17 лістапада 1997 года.
Наларбар
На́ларбар (Nullarbor Plain) або Нааларбар — раўніна ў Аўстраліі, уяўляе сабою значную плошчу плоскай, практычна пазбаўленай дрэў пустыннай або паўпустыннай мясцовасці, размешчанай на поўнач ад Вялікага Аўстралійскага заліва. Назва Наларбар паходзіць ад : 'нішто' ці 'ніводны' і : 'дрэва'. Абарыгенская назва гэтай мясцовасці 'Oondiri' азначае 'бязводны'. Гэта самы вялікі ў свеце адзіны маналіт вапняка, які займае плошчу каля 200 000 км² (77 200 кв міль). У самай шырокай зоне раўніна распасціраецца на 1 200 км з усходу на захад паміж штатамі Паўднёвая Аўстралія і Заходняя Аўстралія.
600
600 — высакосны год, пачаўся ў пятніцу. 600 год нашай эры, 600 год 1 тысячагоддзя, 100 год VI стагоддзя, 10 год 10-га дзесяцігоддзя VI стагоддзя, 1 год 600-х гадоў.
Тэадорых I (кароль Аўстразіі)
Гістарычныя крыніцы
Галоўным біёграфам Тэадорыха I з'яўляецца Грыгорый Турскі, біскуп горада Тура. І летапісец Фрэдэгар, які запісаў сваю «Хроніку» ў VII стагоддзі, і ананімны аўтар «Кнігі гісторыі франкаў», які жыў у VIII стагоддзі, галоўным чынам паўтараюць Грыгорыя Турскага, не робячы значных адступленняў ад яго тэксту. Таксама некаторыя звесткі пра Тэадорыха можна знайсці ў Відукінда Карвейскага ў яго працы «Дзеянні саксаў», у прыватнасці, там распавядаецца пра ўзаемаадносіны Тэадорыха з цюрынгамі і саксамі. Пра тое ж, але ў больш сціснутай форме, апавядаюць і Кведлінбургскія аналы. Імя Тэадорых складаецца з дзвюх частак — каранёў theut (гэта значыць «народ», «людзі») і ric (што перакладаецца як «правадыр», «кароль»); гэта значыць «Тэадорых» на франкскай мове азначае «Кароль народа».
Паходжанне Тэадорыха
Маці Тэадорыха, нідзе не названую па імені, Грыгорый Турскі і іншыя летапісцы лічаць наложніцай, хоць больш верагодна, што яна была дачкой каго-або з франкскіх каралёў, найбольш верагодна караля рыпуарскіх франкаў з рэзідэнцыяй у Кёльне Сігіберта Кульгавага. У вачах хрысціянскіх святароў і манахаў, якія ў тыя часы пісалі свае хронікі, шлюб, не асвячоны царквой, быў несапраўдным, і таму яны называюць яе наложніцай, а яе сына Тэадорыха прызнаюць незаконнанароджаным. Аднак, мяркуючы па тым, што Тэадорых, як старэйшы сын, атрымаў долю ў бацькаўскай спадчыне ледзь не большую за сваіх адзінакроўных братоў, гаворыць пра тое, што ў вачах франкаў ён быў цалкам законным сынам. Мяркуючы па тым, што менавіта Тэадорыху дасталіся землі рыпуарскіх франкаў, яго маці павінна была адносіцца да кіруючага дому каралёў менавіта гэтых рэйнскіх франкаў.
Каралеўства Тэадорыха
Тэадорых, адзіны з сыноў Хлодвіга, пры жыцці бацькі ўжо дасягнуў паўналецця і нават камандаваў войскамі ў 507 — 508 гадах у вайне з вестготамі. Пад яго кіраўніцтвам франкі занялі Авернь, а таксама захапілі гарады Альбі і Радэз.
Пасля смерці Хлодвіга I у 511 годзе Франкскае каралеўства было падзелена на чатыры часткі паміж яго сынамі: Тэадорыхам, Хладамірам, Хільдэбертам I і Хлотарам I. Тэадорых атрымаў каля траціны каралеўства, а астатнія землі былі падзелены прыкладна на роўныя часткі паміж яго братамі.
У склад каралеўства Тэадорыха ўваходзілі наступныя землі: старыя рыпуарскія вобласці на ўсход ад Рэйна, землі па Рэйне і Мозелі, вобласці па верхнім цячэнні Мааса з гарадамі Туль і Вердэн, а таксама акруга Базель, Шалон і Рэймс. Межы ўладанняў братоў у Аквітаніі не могуць быць дакладна ўсталяваны. Вядома толькі, што Авернь належала Тэадорыху. Таксама ён, верагодна, захаваў за сабой горада Альбі і Радэз, захоплены ім у час вайны з вестготамі. Яго сталіцай быў спачатку Рэймс, а затым Мец.
Адбіццё нападу данаў
У часы кіравання Тэадорыха на яго дзяржаву напаў народ паўночных мараплаўцаў данаў. Іх кароль Хахілайх праплыў са сваімі воінамі ўверх па Рэйне і разарыў акругу хатуарыяў. Сын Тэадорыха Тэадэберт выйшаў з войскам насустрач прышэльцам і пасля паспяховай бітвы адабраў у іх захопленую здабычу і палонных. Хахілайх паў у бітве. Гэты Хахілайх, пра якога распавядае Грыгорый Турскі, несумнеўна тоесны каралю гаўтаў Хігелаку, які згадваецца ў англасаксонскім эпасе пра Беавульфа. Там распавядаецца пра гібель Хігелака, які напаў са сваёй дружынай на франкаў і пацярпеў ад іх паражэнне. Разам з Хігелакам у баі загінуў і яго сын Хердрэд. Нажаль, у «Беавульфе» няма падрабязнасцей пра франкаў, Тэадорыха і яго сына Тэадэберта, які перамог данаў.
Грыгорый Турскі, распавядаючы пра гэты набег данаў, па сваім звычаі, не прыводзіць ніякіх дат. Большасць гісторыкаў датуюць гэту падзею 515 годам. Аднак, існуе і датаванне 521 годам, што здаецца больш абгрунтаваным, таму што сын караля Тэадэберт, які нарадзіўся каля 503 года, наўрад ці мог кіраваць адбіццём уварвання ў такім юным узросце.
Вайна ў Бургундыі
У 524 годзе Тэадорых разам з адзінакроўным братам Хладамірам вёў вайну з каралём бургундаў Гадамарам II, нягледзячы на тое, што быў жанаты на пляменніцы Гадамара. Пасля таго як Хладамір паў, змагаючыся з бургундамі каля Везеронса, яго родныя браты Хільдэберт I і Хлотар I забілі дзвюх з трох яго малалетніх сыноў і падзялілі яго каралеўства. Тэадорых спачатку застаўся ўбаку ад учыненай братамі разні, але трохі пазней запатрабаваў сваю долю ў спадчыне забітага брата і атрымаў вобласці Труа, Санс, Аксер і Лімож.
Вайна ў Цюрынгіі
З пачатку VI стагоддзя экспансіянісцкія памкненні франкаў былі накіраваны ў першую чаргу на дзяржаву цюрынгаў, чые ўладанні цягнуліся ад Эльбы да Дуная. Аднак пры жыцці остгоцкага караля Тэадорыха Вялікага, на пляменніцы якога Амалаберзе быў жанаты кароль цюрынгаў Герменефрэд, Тэадорых I Франкскі не смеў адкрыта напасці на цюрынгаў, якія былі ў саюзе з остготамі.
Цюрынгія ў той час была падзелена паміж братамі Герменефрэдам, Бадэрыхам і Бертахарам. Пра тое, якой часткай каралеўства цюрынгаў валодаў кожны з братоў, і ў якой залежнасці быў адзін да іншага — нічога не вядома. Тым часам Герменефрэд у 525 годзе забіў свайго брата Бертахара і захапіў яго ўладанні. Затым у 529 годзе кароль цюрынгаў заключыў саюз з Тэадорыхам I супраць іншага свайго брата, Бадэрыха, абяцаўшы каралю франкаў палову каралеўства брата: «Калі ты заб'еш яго, мы пароўну падзелім яго каралеўства». Тэадорых выступіў у паход, Бадэрых, які пацярпеў паражэнне, быў забіты і Тэадорых вярнуўся ў сваё каралеўства. Аднак Герменефрэд не аддаў яму абяцанага, чым выклікаў адкрытую варожасць Тэадорыха.