cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аляксей Міхайлавіч Пяткевіч
Навукова-даследчыцкая дзейнасць
З 1958 года друкаваў артыкулы, гісторыка-літаратурныя і краязнаўчыя даследаванні, рэцэнзіі ў альманахах, навуковых зборніках, энцыклапедычных выданнях, перыядычным друку. Выдаў кнігу «Сюжэт. Кампазіцыя. Характар: Аб прозе Кузьмы Чорнага» (1981). Адзін з аўтараў «Гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры» (1969), «Гісторыі беларускай літаратуры. XIX — пачатак XX ст.» (1981).
Быў навуковым кіраўніком аспірантаў, падрыхтаваў трох кандыдатаў навук.
Аўтар 527 літаратурна-крытычных і культуралагічных работ, у тым ліку 16 кніг.
Уладзімір Мсціславіч (князь берасцейскі)
Уладзімір Мсціславіч (каля 1158 — верасень 1170) — берасцейскі князь з дынастыі Манамахавічаў (1170).
Паходзіў з дынастыі Манамахавічаў (Ізяславічаў Валынскіх), быў наймалодшым сынам Мсціслава Iзяславіча і Агнешкі, дачкі польскага князя Баляслава Крывавустага. Пра смерць Уладзіміра Мсціславіча згадвае Іпацьеўскі летапіс: «У той жа час праставіўся быў яго [ Рамана Мсціславіча] брат меншы Уладзімір у Берасці».
Гісторык Аляксандр Праснякоў пісаў: «У Мсціслава было чатыры сыны: Раман замацоўваецца ва Уладзіміры, Усевалада бачым у Белзе, Святаслава і Уладзіміра — у Чэрвені і Берасці».
Амберд
Амбе́рд (Ամբերդ) — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана на правым беразе р. Касах, за 10 км на поўнач ад горада Вагаршапата, за 2 км на паўночны захад ад сяла Айгешат, за 2 км на поўнач ад сяла Дохс, за 3 км на паўночны ўсход ад сяла Агаўнатун і за 3 км на паўднёвы ўсход ад сяла Лернамерц.
Возера Макай (Тытан)
Макай (Mackay Lacus) — вуглевадароднае возера, якое знаходзіцца на паўночным полюсе самага буйнога спадарожніка Сатурна — Тытана, па каардынатах 78.32°N, -97.53°W
Дыяметр возера складае 180 км. Знаходзіцца на паўночным полюсе побач з яго морамі (Кракена, Лігеі і Пунгі). Возера складаецца з вадкіх вуглевадародаў (у асноўным з метану, этану і прапану). Возера Макай з'яўляецца адным з многіх азёр, якія раскіданыя ўздоўж паўночнага полюса Тытана. Пры дапамозе радара Касіні яно было знойдзена ў 2007 годзе.
Названа ў гонар зямнога возера Макай, размешчанага на тэрыторыі Аўстраліі.
Зарыжжа
Зары́жжа (, Зарижье) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Валосавіцкага сельсавета.
Размяшчэнне
За 28 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 258 км ад Гомеля, 35 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.
Гідраграфія
На поўдні — сетка меліярацыйных каналаў.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Азарычы.
Інфармацыя
Планіроўка складаецца з амаль прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на ўсходзе далучаецца кароткая прамалінейная вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Некрашынскі» з цэнтрам у Валосавічах, малочнатаварная ферма. Клуб, крама.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XX стагоддзя. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года спалілі 38 двароў і забілі 63 жыхары. 56 жыхароў загінулі на фронце. 16 красавіка 1959 года перададзена са складу Колкаўскага сельсавета Капаткевіцкага раёна ў склад Ламавіцкага сельсавета Акцябрскага раёна.
Возера Міватн (Тытан)
Міватн (Mývatn Lacus) — вуглевадароднае возера, якое знаходзіцца на паўночным полюсе самага буйнога спадарожніка Сатурна — Тытана, па каардынатах 78.19°N, -135.28°W.
Дыяметр возера складае 55 км. Знаходзіцца на паўночным полюсе побач з яго морамі (Кракена, Лігеі і Пунгі). Возера складаецца з вадкіх вуглевадародаў (у асноўным з метану, этану і прапану). Возера Міватн з'яўляецца адным з многіх азёр, якія раскіданыя ўздоўж паўночнага полюса Тытана. Пры дапамозе радара Касіні яно было знойдзена ў 2007 годзе.
Названа ў гонар зямнога возера Міватн, размешчанага на тэрыторыі Ісландыі.
Пенка Асенава Кынева
Пенка Асенава Кы́нева (Пенка Асенова Кънева; нар., с. , Велікатырнаўская воблаць, Балгарыя) — балгарская перакладчыца. Скончыла ў 1965 годзе Кіеўскі ўніверсітэт.
Megalopygidae
Megalopygidae — сямейства насякомых з атраду лускакрылых.
Размнажэнне
У раёнах з больш халодным кліматам дарослыя асобіны з’яўляюцца на свет адзін раз у год, у гарачых рэгіёнах — два і больш разы. Пасля спарвання молі адкладаюць жаўтлявыя яйцы даўгаватай формы на дрэвах і кустах, іх памер вар’іруецца ад 0,6 да 1,2 мм. Лічынкі з’яўляюцца на свет праз тыдзень і вельмі хутка развіваюцца. Працягласць жыцця дарослага насякомага складае не больш за тыдзень.
Арэал
Паўночная Амерыка, Паўднёвая Амерыка.
Ігар Мікалаевіч Ясуловіч
Ігар Мікалаевіч Ясуловіч (И́горь Никола́евич Ясуло́вич; нар., сяло Рэйнсфельд, Куйбышаўская вобласць - ) — савецкі і расійскі  тэатра і кіно,. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (2001) і лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расіі (2000).
Біяграфія
Продкі бацькі па паходжанні — беларусы. Дзяцінства правёў у горадзе Ізмаіл, Адэскай вобласці. У 1962 годзе скончыў акцёрскі, а затым, у 1974 годзе і рэжысёрскі факультэты УДІКа.
З 1962 году — акцёр Эксперыментальнага тэатра-студыі пантамімы («Эктэмім»), у 1964—1994 гадах — Тэатра-студыі кінаакцёра, з 1994 года — Маскоўскага ТЮГа.
У кіно з 1961 года (больш за 320 роляў, першая роля — малады пасажыр цягніка — у фільме «У дарозе»), здымаўся пераважна ў ролях другога плана і эпізодах.
Ігар Мікалаевіч — уладальнік унікальнага вядомага голаса, прыгожага тэнаральнага тэмбру, багатага эмацыйнымі адценнямі. Займаецца агучваннем фільмаў і мультфільмаў.
Рэжысёр-пастаноўшчык некалькіх фільмаў.
Сумесна з Аляксандрам Цітэлем выкладае ў сваёй майстэрні ў ГІТІСе, на факультэце акцёрскага мастацтва музычнага тэатра. Таксама вядзе сваю акцёрскую майстэрню ва УДІК.
Рэс Мікітавіч Алімаў
Рэс Мікітавіч Алімаў (, Жытомір, УССР — ) — беларускі архітэктар. Кандыдат тэхнічных навук (1971).
Біяграфія
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў у 1955 годзе Кіеўскі дзяржаўны мастацкі інстытут. Працаваў у Белпрампраекце, Белдзіпрасельпраекце, з 1960 па 1970 г. — галоўным канструктарам праектна-канструктарскага бюро Мінсельбуда БССР, з 1970 па 1984 г. — старэйшым навуковым супрацоўнікам, загадчык аддзела БелНДІдзіпрасельбуда.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1958 года, член Саюза журналістаў з 1962 года. Член КПСС з 1962 года.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): 185-кватэрны жылы дом на пл. Я. Коласа ў Мінску (1956), тыпавыя праекты крамы са сталовай, дома прыезджых з камбінатам бытавога абслугоўвання і чайнай (1971), лазні-пральні (1972), Дома навукі і тэхнікі для раённых цэнтраў БССР (1973), буйнапанэльны жылы дом у Слуцку (1980).
Біяграфічныя дакументы (аўтабіяграфіі, граматы, характарыстыкі ды інш.), дакументы дзейнасці (артыкулы, аўтарэферат) і фотаздымкі захоўваюцца ў БДАНТД, куды перададзены жонкай.
Кацярына Леанідаўна Міклашэвіч
Кацярына Міклашэвіч (нар., Маладзечна, Беларусь) — беларуская футбалістка, брамнік. Выступала за юніёрскую і маладзёжную зборныя Беларусі.
Клубная кар’ера
Выхаванка ДЮСШ-1 г. Маладзечна, першым трэнерам была Алена Фёдараўна Адамчук. Прафесійную кар’еру пачала ў ЖФК «Універсітэт» (Віцебск), а ў 2010 годзе перайшла ў ЖФК «Мінск».
У 2020 годзе далучылася да маскоўскага «Лакаматыва». У студзені 2022 года ў яе завяршыўся кантракт, за каманду яна згуляла 16 матчаў
Дэлятын
Дэлятын або Дзяляцін (Делятин), да 1989 года Дзілятын (Ділятин) — пасёлак гарадскога тыпу ў Надвірнянскім раёне Івана-Франкоўскай вобласці Украіны, цэнтр Дэлятынскай пасялковай тэрытарыяльнай грамады. На поўначы мяжуе з в. , на паўднёвым захадзе — з горадам Ярэмчэ, на паўднёвым усходзе — з в. Зарэчча, на ўсходзе — з в. .
Геаграфія
У пасёлку ручай упадае ў раку. На паўднёва-заходняй ускраіне рака Мала Рычка ўпадае ў раку.
Расійска-ўкраінская вайна
Паводле інфармацыі Мінабароны РФ, 18 сакавіка 2022 года падчас вайны з Украінай гіпергукавымі ракетамі комплексу «» быў знішчаны падземны ваенны склад у Дэлятыне. Прэс-сакратар камандавання ВПС Узброеных сіл Украіны Юрый Ігнат пацвердзіў факт ракетнага абстрэлу Дэлятына.
Allium atroviolaceum
Allium atroviolaceum — від травяністых раслін сямейства, распаўсюджаны ў Паўднёва-Усходняй і Паўднёвай Еўропе, Паўднёва-Заходняй і Цэнтральнай Азіі.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая расліна, якая вырабляе вялікую круглую цыбуліну. Сцябло да 100 см даўжынёй. Лісце шырока-лінейнае. Парасонік сферычны з многімі пурпурнымі або чырвона-фіялетавымі кветкамі.
Таксанамія
Класіфікацыя Кронквіста (1988) адносіла гэты род да, пазней паводле вынікаў філагенетычных даследаванняў род быў выдзелены ў асобнае сямейства  , аднак у больш позняй Сістэме класіфікацыі APG III (2009) роды, якія ўваходзілі ў гэта сямейства, былі ўключаны ў сямейства.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Паўднёва-Усходняй і Паўднёвай Еўропе, Паўднёва-Заходняй і Цэнтральнай Азіі.
Зацішша (Акцябрскі раён)
Заці́шша (, Затишье) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 13 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 243 км ад Гомеля, 8 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.
Гідраграфія
На рацэ Пціч (прыток ракі Прыпяць).
Экалогія і прырода
На ўсходзе мяжуе з лесам.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Навасёлкі — Акцябрскі.
Інфармацыя
Планіроўка складаецца з кароткай выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова, няшчыльна, драўлянымі сядзібамі. Аўталаўка.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XIX стагоддзя як засценак у складзе маёнтка Рудабелка. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я годы. Па дадзеных на 1897 год у вёсцы знаходзіліся гамарня і крама. Па стану на 1908 год у Рудабельскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні.
У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты ў красавіку 1942 года спалілі 17 двароў і забілі 64 жыхары. Некаторы час у вёсцы знаходзілася партызанская друкарня і выходзіла падпольная абласная газета «Бальшавік Палесся». 16 жыхароў загінулі на фронце.
Іосіф Сцяпанавіч Пятосін
Іосіф Сцяпанавіч Пятосін (, Бабруйскі павет, цяпер Магілёўская вобласць —, Мінск, НКУС) — беларускі матэматык, педагог. Прафесар (1932).
Біяграфія
З сям'і рабочага. Атрымаў вышэйшую адукацыю ў Маскоўскім універсітэце (1906). З 1906 года выкладаў у сярэдніх і вышэйшых навучальных установах Літвы і Расіі. З 1921 года ў БДУ (з 1922 намеснік дэкана, у 1924-31 загадчык фізіка-матэматычнага аддзялення педагагічнага факультэта), адначасова ў 1931-38 гадах у Беларускім энергетычным інстытуце, у 1933 годзе ў БПІ. Навуковыя працы па аперацыйным злічэнні і дыферэнцыяльных ураўненнях. Член матэматычнай секцыі Галоўнай тэрміналагічнай камісіі Інстытута беларускай культуры. Падчас арышту выкладчык Беларускага політэхнічнага інстытута. Арыштаваны 16.5.1938. Асуджаны «тройкай» НКУС 22.8.1938 як «удзельнік контррэвалюцыйнай паўстанцкай арганізацыі і агент польскай разведкі» да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны. Рэабілітаваны трыбуналам БВА 13.3.1956. Справа П. № 6692-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.
Анкаван
Анкава́н (Հանքավան) — паселішча-санаторый у Арменіі, у марзе Катайк, у даліне р. Мармарык. Размешчана за 40 км ад горада Раздан.
Нацыянальны музей Зямля і людзі
Нацыянальны музей «Зямля і людзі» — (Национален музей «Земята и хората») мінералагічны музей у цэнтры Сафіі, Балгарыя.
Гісторыя
Нацыянальны музей «Зямля і людзі» адзін з буйнейшых мінералагічных музеяў у свеце. Ён быў заснаваны 30 снежня 1985 года, адкрыты для наведвальнікаў 19 чэрвеня 1987 года. Музей знаходзіцца ў рэканструяваным гістарычным будынку плошчай 4000 м², пабудаваным у канцы 19-га стагоддзя (1896—1898). Ён мае шэраг выставачных залаў, складскіх памяшканняў, лабараторый, відэа-зал і канферэнц-зал.
Болшасць экспанатаў музея былі сабраны за кошт ахвяраванняў як кампаній, так і прыватных асоб у фонд «13 стагоддзяў Балгарыі».
Экспазіцыя
Асноўная экспазіцыя ахоплівае 40% усіх вядомых у прыродзе мінералаў, а таксама кераміку.
Экспанаты музея падзелены на сем экспазіцый. На першым паверсе размешчана выстава «Гігантскія крышталі», частка з іх памерамі з чалавека. З мінералаў тут размешчаны разнавіднасці апатыта, кварца, флюарыта. У зале «Мінералы Зямлі» размешчаны рэдкія віды мінералаў.
Цэлы зал адведзены пад калекцыю балгарскага спелеолага Петра Транцеева (1924-1979), які збіраў яе напрацягу 45 гадоў. Тут таксама выстаўлены пячорны жэмчуг карставых пячор.
Экспазіцыя другога паверха распавядае аб мінералах, якія сустракаюццца ў Балгарыі. Гэта апатыт, тытаніт, антаз, брукіт, малахіт, арфеіт, самародная медзь і інш.
Акрамя пастаяннай экспазіцыі, якая ахоплівае вялікую разнастайнасць карысных выкапняў, у музеі адбываюцца выставы, канцэрты камернай музыкі.
У межах штогадовай праграмы ў музеі адбываюцца выставы сабак і кошак, фотаконкурсы, выставы спелеалагічных калекцый.
У музеі ёсць навуковая бібліятэка, навуковыя лабараторыі, залы для правядзення канферэнцый.
Роўбіцк
Да 2006 года з’яўляўся цэнтрам Роўбіцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 38 км у напрамку на паўночны захад ад горада Пружаны, за 123 км ад Брэста, за 50 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы.
Андрэй Юр’евіч Вінаградаў
Андрэй Юр’евіч Вінаградаў (нар. 21 лютага 1976, Масква, СССР) — расійскі гісторык-антыказнавец, археолаг і перакладчык, даследчык Візантыі і ранняга хрысціянства. Кандыдат гістарычных навук, доктар філалагічных навук, дацэнт.
Дацэнт кафедры сацыяльнай гісторыі факультэта гісторыі НДУ ВШЭ. Старшы навуковы супрацоўнік навукова-вучэбнай лабараторыі медыевістычных даследаванняў НДУ ВШЭ.
Удзельнік шэрагу археалагічных экспедыцый. Аўтар шэрагу навуковых публікацый, у тым ліку трох манаграфій. Адзін з аўтараў «Праваслаўнай энцыклапедыі».
Член Association pour l'étude de la littérature apocryphe chrétienne (AELAC). Член Асацыяцыі мастацтвазнаўцаў. Член рэдакцыйнай калегіі навукова-багаслоўскага альманаха «Богословские труды».
Выкладае «Увядзенне ў хрысціянскую археалогію» ў МДУ і «практычную грэчаскую палеаграфію» ў РДГУ. Ведае нямецкую, англійскую, французскую, італьянскую, старажытнаяўрэйскую і новагрэчаскую мовы.
Вайныліў
Вайнілаў ці Вайныліў (Войнилів) — пасёлак гарадскога тыпу ў Калушскім раёне Івана-Франкоўскай вобласці Украіны. Размешчаны на правым беразе ракі Сіўка (прыток Днястра), за 17 км ад чыгуначнай станцыі Калуш. Упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах у 1443 годзе.
Андрэй Юр’евіч Вінаградаў
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і вядомага эпіграфіста і антыказаўца, доктара гістарычных навук Юрыя Вінаградава і доктаркі гістарычных навук Наталлі Вінаградавай. Цікавасць да гісторыі з’явілася ў раннім дзяцінстве падчас удзелу ў археалагічных раскопках Херсанеса Таўрычаскага і Еўпаторыі.
У 1993 годзе перамог у гуманітарнай Алімпіядзе «Умницы и умники», але адмовіўся ад прызу — залічэння ў МДІМА на факультэт па жаданні, выбраў кар’еру гісторыка.
У 1996—1999 гадах выкладаў старажытнаяўрэйскую мову ў ПСЦБІ.
У 1998 годзе скончыў гістарычны факультэт МДУ па кафедры гісторыі Старажытнага свету.
У 1998—2001 гадах вучыўся ў аспірантуры Інстытута ўсеагульнай гісторыі РАН, у 1999—2000 — таксама ў аспірантуры Трырскага ўніверсітэта.
У 2001 годзе ў ІУГ РАН пад навуковым кіраўніцтвам вядомага візантыніста доктара гістарычных навук, прафесара Ігара Чычурава абараніў дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук па тэме «Грэчаскія Жыціі ап. Андрэя: праблемы крыніц і выданне» (спецыяльнасць 07.00.09 «Гістарыяграфія, крыніцазнаўства і метады гістарычнага даследавання»).
З 2001 года — навуковы супрацоўнік, з 2006 года — старшы навуковы супрацоўнік Цэнтра ўсходнехрысціянскай гісторыі і культуры ІУГ РАН.
Таксама, у 2001—2005 гадах — выкладчык старажытнагрэчаскай мовы кафедры візантыністыкі і неаэліністыкі філалагічнага факультэта МДУ.
З 2003 года — адзін з кіраўнікоў археалагічнай экспедыцыі на пячорных гарадзішчах Тэпе-Кермен і Бакла (Крым).
У 2020 годзе ў НДУ ВШЭ абараніў дысертацыю на саісканне вучонай ступені доктара філалагічных навук па тэме «Грэчаская пісьменнасць на паўночнай перыферыі візантыйскага свету і яе функцыянаванне ў іншамоўным асяроддзі» (спецыяльнасць 10.02.14 — «Класічная філалогія, візантыйская і новагрэчаская філалогія»).
Навуковая дзейнасць
Займаецца вывучэннем візантыйскай прысутнасці ў Паўночным Прычарнамор’і і Усходнім Каўказе, яе уплывам на Русь. Разам з Мікітам Гайдуковым і Міхаілам Жалтовым выпрацаваў архітэктурна-літургічныя тыпалогіі пячорных храмаў Крыму. Разам з Дзянісам Бялецкім даследаваў фрэскі Сенцінскага храма (Карачаева-Чэркесія), даследчыкі ўпершыню вызначылі іх датыроўку і храналогію, таксама вывучаў дойлідства хрысціянскай Аланіі.
Іншыя галіны даследаванняў Андрэя Вінаградава — агіяграфія і іканаграфія святых разам з ідэалагічнымі задачамі візантыйскага мастацтва. Даследчыкам вывучаны традыцыі апостала Андрэя, святых Мікалая, Параскевы і іншых. Таксама даследуе раннюю гісторыю царквы Святых Апосталаў ў Канстанцінопалі.
Яшчэ адна галіна навуковых пошукаў — пісьмовыя сведчанні пра абразы і мошчы святых у Візантыі. Даследчыкам апублікаваны матэрыялы пра Спас Нерукатворны і рэліквіі многіх святых. Таксама працуе з надпісамі і рукапісамі. Асаблівую ўвагу надае стварэнню корпуса візантыйскіх надпісаў Паўночнага Прычарнамор’я, а таксама каталога грэчаскіх агіяграфічных рукапісаў на постсавецкай прасторы.
Гвіздэць
Гваздзец ці Гвіздэць (Гвізде́ць) — пасёлак гарадскога тыпу Каламыйскага раёна Івана-Франкоўскай вобласці Украіны. Пасёлак размешчаны на правым беразе ракі Чарнявы — прытоку Прута, за 20 км ад Каламыі, за 22 км ад Гарадзенкі. У 1540 годзе атрымаў магдэбургскае права.
Артур Сен-Леон
Артур Сен-Леон (Arthur Saint-Léon, сапраўднае імя Шарль Віктор Арцюр Мішэль, Arthur Michel;,  — , , Францыя) — французскі танцоўшчык, балетмайстар, педагог, скрыпач.
Біяграфія
Вучыўся танцу ў бацькі — Л. Мішэля, ігры на скрыпцы — у Н. Паганіні.
У 1834 годзе дэбютаваў як скрыпач у Штутгарце, у 1835 годзе — як танцоўшчык у Мюнхене.
У 1847 годзе выступіў у Парыжы ў «Гранд-апера» як харэограф і выканаўца (балет «Мармуровая прыгажуня» Ц. Пуні). З 1854 года працаваў балетмайстарам тэатра «» у Лісабоне, з 1859 года — галоўны балетмайстар у Пецярбургу і пастаянна працаваў у Маскве.
Артур Сен-Леон памёр ад сардэчнага прыступу ў кафэ непадалёк ад тэатра Оперы 2 верасня 1870 года ў Парыжы, не паспеўшы дажыць да 49 гадоў.
Творчасць
Бліскуча выконваў класічныя і характарныя партыі. Яго танец адметны элегантнасцю і тонкім густам, пластычнай арнаментыкай і глыбокім зместам.
У 1843 паставіў у Рыме першы балет «Маркітантка і фарэйтар». У парыжскай Оперы стварыў балеты: «Мармуровая прыгажуня» (1847), «Скрыпка д’ябла» (1849), «Стэла, або Кантрабандысты» (1850) — усе на музыку Ц. Пуні, «Пакерэта» Ф. Бенуа (1851).
У Лісабоне паставіў балет «Сальтарэла» на сваю музыку (1854) і «Метэора, або Даліна зорак» Пінто (1856).
Сярод яго пастановак найбольш вядомы балеты на музыку Ц. Пуні («Скрыпка д’ябла», пастаўлены ў 1849; «Грацыэла», пастаўлены ў 1860; «Сірата Тэалінда», пастаўлены ў 1862), Л. Мінкуса («Фіямета», пастаўлены ў 1864), Л. Дэліба («Ручай», пастаўлены ў 1866; «Капелія», пастаўлены ў 1870), Ц. Пуні і Пінто («Севільская жамчужына», пастаўлены ў 1861)і інш.
Спектаклі Сен-Леона азначалі заняпад рамантычнага балета, што выявілася ў палегчаным змесце, багацці знешніх эфектаў, эклектыцы выразных сродкаў. У той жа час яго харэаграфічныя знаходкі як у галіне віртуознага класічнага (пераважна сольнага), так і характарнага танца, спрыялі развіццю тэхнікі, узбагачэнні лексікі балета.
Стваральнік арыгінальнай сістэмы запісу танца — «Сценахарэаграфія». Некаторыя з запісаў Сен-Леона былі расшыфраваны французскім балетмайстрам П. Лакотам, які рэстаўраваў шэраг танцавальных нумароў (у т. л. «Па-дэ-сіс» з балета «Маркітантка», пастаўлены ў 1979 у парыжскай Оперы і Марыінскім тэатры).
Рудаўка (Пружанскі раён)
Руда́ўка (, Рудавка) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сухопальскага сельсавета.
Да 11 чэрвеня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Папялёўскага сельсавета.
Ульяна Фёдараўна Ямантавіч-Падбярэзская
Ульяна Фёдараўна Ямантавіч-Падбярэзская (1480-я — паміж лістападам 1555 і 26.5.1556) — ігумення Полацкага Спаскага манастыра.
З роду князёў Ямантавічаў на Падбярэззі, дачка князя Фёдара і княгіні Соф’і. У першыню згадваецца ў духоўнай грамаце (тастаменце) сваёй маці ад 20.10.1509 года, напэўна, была ўжо паўналетняя, але не яшчэ не замужам. Неўзабаве ўзяла шлюб з полацкім баярынам, канюшым гарадзенскім Міхаілам Сенькавічам з роду Радковічаў, але Міхаіл памёр у 1511—1512 гадах і Ульяна ўзяла другі шлюб — з яго братам Яцкам Сенькавічам. Паводле царкоўнага права, шлюб з братам мужа некананічны, але ці ведалі пра гэта сужэнцы і ці ведаў святар, які асвячаў шлюб, што другі муж братам першага, не вядома. У Ульяны і Яцкі было трое сыноў — Рыгор, Іван і Сямён.
Праблемы з кананічнасцю шлюбу выявіліся да 1518 года, мітрапаліт Іосіф Солтан прызнаў яго незаконным і скасаваў, дзяцей аднак прызнаў законнымі і адзначыў, што яны захоўваюць права спадчыны па бацьку і яго прозвішча, паводле закона дзеці забароненых шлюбаў такіх правоў не мелі, але менавіта гэты шлюб, хоць і памылкова, але быў асвечаны. Пляменнікі абодвух мужоў Ульяны — Яцка Багданавіч, Андрэй і Рыгор Івашкавічы, таксама прызналі яе сыноў сваімі стрыечнымі братамі і сынамі дзядзькі. Усё гэта на просьбу самога Яцкі Сенькавіча прывілеем ад 30.10.1518 года прызнаў законным і вялікі князь Жыгімонт Стары.
Далей, як адзначае Васіль Варонін, Ульяна добра разабралася ў праве, або карысталася паслугамі знаўцаў, пазней ва ўсіх вядомых цяпер справах выступае пазоўніцай. Ульяна звярнулася да караля, каб усе прэтэнзіі да сыноў былі адкладзены да іх паўналецця, бо паводле закона не можа выступаць за іх у судзе, і каб гаспадар абараніў яе з сынамі і іх маёмасцю. У прыватнасці такім чынам яна спрабавала абараніцца ад прэтэнзій князя Сямёна Адзінцэвіча на маёнтак Сямёнаўскае і полацкага ваяводы Пятра Кішкі на маёнтак Магільнае ў Полацкім павеце. Гаспадар прызначыў Ульяне апекуна — віцебскага ваяводу Івана Сапегу, выбар быў не самы ўдалы праз канфлікт Сапегі з каралевай Бонай, Ульяне давялося ездзіць у Кракаў, каб дамагчыся хоць якога выніку.
У 1528 годзе Жыгімонт Стары, пасля працяглай адсутнасці ў Княстве, прыехаў у Вільню і Ульяна зноў звярнулася па яго падтрымку. Аказалася, полацкі ваявода Пётр Кішка так і не вярнуў ёй Магільнае, а забраў яшчэ і Пагост, а князь Сямён Адзінцэвіч не вярнуў Сямёнаўскае, не гледзячы на ўсе загады гаспадара. Жыгімонт зноў загадаў вярнуць ёй усе маёнткі. Ульяна ўзняла свае пытанні перад гаспадаром і панамі-радай у Вільні на вальным сойме 3.11.1528 года, яна абвінавачвала князя Сямёна Адзінцэвіча, а ён на сойме паўтарыў сцверджанне, што сыны Ульяны і Яцкі Сенькавіча незаконныя. Ульяна паклала перад панамі-радай вырак канстацінопальскага патрыярха Іераміі, які на запыт Рыгора і Івана Яцкавічаў пацвердзіў выракі абодвух мітрапалітаў Іосіфаў і каралеўскія прывілеі адносна іх справы, што яны ёсць законныя дзеці і спадчыннікі свайго бацькі. Князь Сямён Адзінцэвіч у адказ заявіў, што будзе аспрэчваць і вырак канстанцінопальскага патрыярха. Вырак гаспадара і паноў-рады, аднак, быў адназначны, яны прызнавалі Рыгора і Івана Яцкавічаў законнымі сынамі і спадчыннікамі бацькі, а таксама моц выракаў мітрапалітаў, патрыярха і прывілееў гаспадара, усім астатнім загадана было вечна маўчаць наконт гэтай справы і пакінуць Ульяну і яе сыноў у спакоі.
На Попіс 1528 года «пані Міхайлавая Сяньковіча» ставіла 14 «коней», такім чынам, маёмасна належала да найбольш значных землеўласнікаў Полацкага павета.
Рэха справы трывала яшчэ пэўна час, пакуль Ульна праз суды замацоўвала правы сваіх сыноў на бацькавы маёнткі. На яе просьбу кароль асобным прывілеем ад 2.3.1529 года зноў пацвердзіў правы Рыгора і Івана Сенькавічаў «на вечнасць» на маёнткі бацькі, а таксама роду Сенькавічаў агулам. Як адзначае В. Варонін, Ульяна мела вялікі ўплыў на сваіх сыноў, у сталым ужо ўзросце яны ў судовых справах выступалі разам з маці як адзіны суб’ект прававых адносін.
У сакавіку 1534 года Ульяна з сынамі зноў судзілася з Пятром Кішкам за маёнткі Селядцова і Асвею, але гэта ўжо была звычайная спрэчка, магчыма, з-за межаў маёнткаў і чым яна скончылася невядома. У чэрвені 1537 года правяла размежаванне сваіх маёнткаў Обальцы, Дохнары і Прасяменец ў цэнтральнай частцы Полацкага павета з суседзямі — Міхаілам Стражом і Савам Бярнішчавым. На думку В. Вароніна, жыццёвы досвед давёў Ульяне пільнае стаўленне да маёмасных спраў.
У канцы 1530-х гадоў вырашыла пайсці ў манастыр. Гаспадарскі ліст ад 29.11.1539 года паведамляе, што баярыня Міхайлавая Сяньковіча атрымала ігуменства Спаскага манастыра, адзначана, што ў гэтым за яе прасілі полацкі ваявода Ян Глябовіч, архіепіскап Сімяон і баяры. На думку В. Вароніна, Ульяна мела немалы аўтарытэт у гэтым асяроддзі, вядомай яна была і пры двары, што дапамагло атрымаць нагэтулькі пачэсны «хлеб духоўны». Пэўны час Ульяна яшчэ пісалася ў дакументах як «полацкая баярыня пані», напэўна, пастрыглася не адразу, што і не было абавязковым, свецкія асобы маглі трымаць манастыры.
У 1540 годзе памёр брат Ульяны — князь Сямён Ямантавіч-Падбярэзскі, дзяцей ён не меў і сястра была адзінай спадкаемкай прынамсі 2/3 яго маёнткаў. Да 1/3 магла атрымаць бяздзетная ўдава, калі гэтую частку ёй «у вена» запісаў муж. Калі б муж запісаў у вена меней, удава атрымлівала менавіта запісанае, калі не запісаў нічога — 1/3 мужавых маёнткаў пажыццёва, або да новага шлюбу, тады і гэтая 1/3 мусіла вярнуцца роду мужа-нябожчыка. Удава князя Сямёна Ямантавіча — княгіня Фядора Багданаўна з Заслаўскіх, пасля смерці мужа затрымала за сабой усе яго маёнткі, а 2.1.1541 года таемна ўзяла шлюб з сынам князя Сямёна Адзінцэвіча — Андрэем. Пані Ульяна даведалася пра гэты шлюб амаль адразу, ад святара, які вянчаў у Басяі княгіню Фядору і князя Андрэя. Магчыма, асоба новага нявестчынага мужа актывізавала дзеянні Ульяны, таксама, магчыма, яна лічыла, што брат не запісаў вена жонцы, або запісаў меней за 1/3 маёнткаў, і пасля шлюбу Фядора страціць усё або амаль усё. Неўзабаве княгіня Фядора з Заслаўскіх атрымала позву гаспадарскага суда, а 22.2.1541 года ўжо другую позву. Суд паноў-рады мусіў адбыцца 16.3.1541 года, Ульяна з сынамі стала на яго, а Фядора назвалася хворай. Ульяна пакінула сваю позву ў судзе, каб яе ўпісалі ў судовыя кнігі, а слуга Фядоры скраў яе. Ужо 19.3.1541 года гэта стала вядома суду праз Рыгора Яцкавіча, княгіня Фядора адмовілася ад слугі, сказаўшы, што ён дзейнічаў па сваёй волі, але вымушана была даць суду сваю позву і яна была такі запісана ў судовыя кнігі.
Таксама княгіня Фядора і князь Андрэй Адзінцэвіч пагражалі святару, аднак Ульяна схавала яго ў Спаскім манастыры сярод сваіх слуг. Урэшце, настаяннем Ульяны і полацкага архіепіскапа Сімяона, святар даў паказанні суду, які на просьбу Уляны прызначыў вялікую заруку за магчымыя спробы пераследу сведкі. Апошняе пасяджэнне суда паноў-рады адбылося 25.6.1541 года, Ульяна з сынамі патрабавала ад княгіні Фядоры ўсе маёнткі і нерухомую маёмасць мужа-нябожчыка. Аднак, аказалася, князь Сямён Ямантавіч запісаў у вена жонцы 1/3 сваіх маёнткаў яшчэ 20.11.1533 года, прычым ацаніў іх вялікай сумай 1000 коп грошаў. У вена ўвайшлі асноўныя маёнткі князя Сямёна — сяло Падбярэззе, частка воласці Басея, частка Друцка, таксама князь пазначыў, што з гэтымі маёнткамі Фядора можа пайсці замуж у выпадку яго смерці. Напэўна, гэта было нечаканасцю для Ульяны, яна спрабавала аспрэчыць суму, але суд прызнаў вяноўны запіс князя Сямёна законным і прызначыў раздзел маёнткаў праз чатыры тыдні. Ульяна не аспрэчвала вырак, але заявіла пра намер выкупіць частку Фядоры. Пэўна не вядома як далей развівалася справа, але пазней гэтыя маёнткі належалі Рыгору і Івану Яцкавічам, то бок, былі выкуплены да ці пасля падзелу.
Неўзабаве, 5.5.1542 года, Ульяна перадала свае маёнткі сынам, адмовілася ад спадчынных правоў на іх. Рыгор і Іван далі маці пажыццёва сёлы Дохнары, Обальцы і Прасяменец у Полацкім павеце. У гэтым дакуменце сыны ўжо называюцца Падбярэзскімі.
Пра дзейнасць Ульяны як ігуменні Спаскага манастыра амаль нічога не вядома. Аднак, яна была данатаркай, напрыклад запісала трох «чалавек» у сваім сяле «на Обалі» полацкаму Міхайлаўскаму Гарадзецкаму манастыру. На думку В. Вароніна, ахвяруючы іншым Ульяна не абышла і свой манастыр, паводле рэвізіі 1552 года і Спаскі манастыр меў сяло «на Обалі», напэўна, яе наданне. Спаскі манастыр быў буйнейшым, багацейшым і бадай вядомейшым полацкім манастыром. Яшчэ пры жыцці Ульяны, іншыя асобы звярталіся да гаспадара з просьбай надання ігуменства па яе смерці, 8.7.1551 года вялікі князь Жыгімонт Аўгуст выдаў прывілей полацкай баярыні Федзі Галянчанцы, жонцы двараніна гаспадарскага Цішы Быкоўскага, якая паведамляла што ігумення «ужо ёсць у старасці гадоў сваіх і ў нямалай хваробе». Аднак Федзя Галянчанка памерла раней за Ульяну Падбярэзскую. Тады на просьбу свайго двараніна Міхаіла Мышкі вялікі князь Жыгімонт Аўгуст 18.1.1554 года даў прывілей на манастыр па смерці Ульяны яго маці Ганне Храбтоўне.
Ульяна 23.6.1555 года запісала свае маёнткі Дохнары, Обальцы і Прасяменец «на вечнасць» сыну Івану Яцкавічу, у пераказе гэтага дакумента адзначалася, што зрабіла яна гэта «перад сваім з гэтага свету зыходам». Напэўна, гэта была духоўная грамата (тастамент), але цалкам яе змест не вядомы, магчыма, паводле яе частку маёмасці атрымаў і другі сын — Рыгор. З ліста Жыгімонта Аўгуста ад лістапада 1555 года вядома, што Ульяна сама «дзеля старасці гадоў сваіх» пакінула ігуменства і яго атрымала Ганна Храбтоўна, як прадугледжваў ранейшы прывілей. Памерла да 26.5.1556 года, калі згадваецца як нябожчыца ў судовым акце паноў-рады у справе Івана Яцкавіча.
Абэртын
Абярцін ці Абэртын (Обертин) — пасёлак гарадскога тыпу ў Тлумацкім раёне Івана-Франкоўскай вобласці Украіны. У студзені 1989 года колькасць насельніцтва складала 3584 чалавек. На 1 студзеня 2013 года колькасць насельніцтва складала 3191 чалавек.
Нераўнаважная тэрмадынаміка
Тэрмадына́міка нераўнава́жных працэ́саў, нераўнава́жная тэрмадына́міка, ці тэрмадына́міка неабарача́льных працэ́саў — агульная тэорыя макраскапічнага апісання нераўнаважных працэсаў.
Асноўная задача нераўнаважнай тэрмадынамікі — колькаснае вывучэнне нераўнаважных працэсаў для станаў, якія мала адрозніваюцца ад раўнаважных, напрыклад, вызначэнне залежнасці канцэнтрацыі кампанентаў, скорасці, напрамку і іншых параметраў такога працэсу ад знешніх умоў.
На нераўнаважнай тэрмадынаміцы грунтуюцца даследаванні адкрытых сістэм (хімічных і біялагічных, у т.л. жывых арганізмаў), яна дазваляе тлумачыць многія нераўнаважныя з’явы ў гідрагазадынаміцы, электрычных правадніках, напрыклад, тэрмаэлектрычныя з'явы, гальванамагнітныя з'явы, тэрмагальванамагнітныя з’явы.
Аляксей Васілевіч Лыкаў
Аляксе́й Васі́левіч Лы́каў (, Кастрама, Расія — ) — савецкі і беларускі вучоны ў галіне цепла- і масапераносу. Акадэмік Акадэміі навук Беларусі (1956), доктар тэхнічных навук (1940), прафесар (1941). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1957).
Нераўнаважная тэрмадынаміка
Неабарачальныя працэсы на аснове тэрмадынамічных меркаванняў вывучаў У. Томсан (лорд Кельвін). Іх паслядоўнае даследаванне пачаў Л. Онсагер. Як самастойная навука тэрмадынаміка нераўнаважных працэсаў пачала развівацца ў працах І. Р. Прыгожына і нідэрландскага фізіка.
Аляксей Васілевіч Лыкаў
Біяграфія
Скончыў Яраслаўскі педагагічны інстытут (1930). З 1956 дырэктар Інстытута цепла- і масаабмену АН Беларусі, адначасова загадчык кафедры БДУ.
Нераўнаважная тэрмадынаміка
Сістэмы, у якіх працякаюць нераўнаважныя працэсы, разглядаюцца як суцэльныя асяроддзі, а іх параметры стану — як палявыя пераменныя (неперарыўныя функцыі геаметрычных каардынат і часу). Пры макраскапічным апісанні працэсаў лічаць, што такія сістэмы складаюцца з элементарных аб’ёмаў, кожны з якіх характарызуецца параметрамі стану (тэмпературай, ціскам і іншымі), якія залежаць ад каардынат і часу.
Аляксей Васілевіч Лыкаў
Навуковы ўклад
Навуковыя працы па цепла- і масапераносе, цеплаправоднасці, тэарэтычных асновах будаўнічай цеплафізікі, тэорыі сушкі.
Нераўнаважная тэрмадынаміка
Для колькаснага апісання працэсаў састаўляюцца ўраўненні балансу для элементарных аб’ёмаў на аснове законаў захавання энергіі, імпульсу і масы, а таксама састаўлення ўраўнення балансу энтрапіі і фенаменалагічных ураўненняў працэсаў пераносу, якія звязваюць патокі і тэрмадынамічныя сілы (гл. з'явы пераносу).
Аляксей Васілевіч Лыкаў
Навуковы ўклад
Атрымаў сістэму дыферэнцыяльных ураўненняў для апісання сумеснага пераносу цяпла і масы, выкарыстаў гіпербалічнае ўраўненне для апісання працэсу цеплаправоднасці руху вадкасці ў капілярах, развіў метады рашэння спалучаных задач цепла- і масаабмену.
Нераўнаважная тэрмадынаміка
Метады нераўнаважнай тэрмадынамікі дазваляюць сфармуляваць для нераўнаважных працэсаў першы і другі законы тэрмадынамікі ў лакальнай форме, атрымаць на аснове агульных прынцыпаў поўную сістэму (ураўненняў гідрадынамікі, цеплаправоднасці і дыфузіі) для простых і складаных сістэм з улікам хімічных рэакцый, фазавых ператварэнняў, электрамагнітных сіл і іншых знешніх уздзеянняў.
Аляксей Васілевіч Лыкаў
Узнагароды і памяць
Імем Лыкава названы Інстытут цепла- і масаабмену Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Нераўнаважная тэрмадынаміка
На Беларусі даследаванні па праблемах тэрмадынамікі нераўнаважных працэсаў пачаты ў 1956 у Інстытуце цепла- і масаабмену НАН Беларусі пад кіраўніцтвам А. В. Лыкава і Т. Л. Перэльмана.
Арабскае паўстанне
Антытурэ́цкае паўста́нне на Блі́зкім Усхо́дзе (الثورة العربية‎‎ Al-Thawra al-`Arabīya) — вызваленчы рух 1916—1918 гадоў, які прывёў да ўтварэння на Блізкім Усходзе незалежных арабскіх дзяржаў.
Перадгісторыя
Пасля Младатурэцкай рэвалюцыі 1908—1909 гадоў Асманская імперыя ўвесь час цярпела няўдачы. Імкнучыся кампенсаваць страты ад гэтых паражэнняў (у тым ліку і тэрытарыяльныя), младатуркі разгарнулі нястрымную прапаганду панцтюркізма і пераследавалі этнічныя меншасці імперыі нават мацней, чым зрынуты імі Абдул-Хамід II. Пад уплывам гэтых фактараў сярод найбольш актыўных груп арабскага насельніцтва імперыі сталі ўзнікаць настроі, а таксама выказваючыя іх групоўкі, якія паступова эвалюцыянавалі ад асманізма да нацыяналізму, што значыць ад лаяльнага супрацоўніцтва са Стамбулам да сцвярджэнні арабскай самабытнасці. У 1905 годзе сірыйскі эмігрант Наджыб Азуры апублікаваў у Парыжы маніфест «Лігі арабскай айчыны», у якім гаварылася: Арабы ўсвядомілі сваю нацыянальную, гістарычную і этнаграфічную аднастайнасць, і хочуць аддзяліцца ад гнілога асманскага дрэва з мэтай утварыць незалежную дзяржаву. Наджыб Азури належаў да панарабистам, якія разлічвалі дасягнуць сваёй мэты — утварэння незалежнай дзяржавы на базе арабскіх правінцый Асманскай імперыі ў рамках Арабскай Азіі — з дапамогай «гуманных асвечаных нацый Захаду». Існавалі і іншыя пазіцыі — напрыклад, моладзь, якая навучалася ў Еўропе (стварыўшая ў Францыі тайнае таварыства «Маладая Аравія») выступала за супрацьстаянне «пагрозе акупацыі, ад якой бы дзяржавы яна не зыходзіла».
Абстаноўка на Аравійскім паўвостраве перад Першай сусветнай вайной
Тэарэтычна асманскія ўлады кантралявалі ўсю велізарную тэрыторыю Аравійскага паўвострава, але на самой справе яны не мелі для гэтага дастаткова ні сродкаў, ні навучаных кадраў, ні войскаў. Таму асманскія пашы і гарнізоны, што стаялі ў найбольш буйных гарадах Аравіі, у асноўным абмяжоўваліся функцыямі назірання, бо, як правіла, не мелі магчымасці ў выпадку канфлікту дастаткова эфектыўна супрацьстаяць мясцовым феадалам.
Емен
Кіраваўшы ў Емене імам секты зейдзітаў Ях’я Хамід ад-Дын на падставе пагаднення 1911 года легальна карыстаўся шырокай аўтаноміяй. Ён быў зацікаўлены ў дапамозе асманаў, так як на паўднёвых межах варагаваў з англічанамі, якія захапілі яшчэ ў 1839 годзе поўдзень Емена з буйным портам Адэн, а на поўначы — з кіраўніком эмірата Асір Мухамадам Алі аль-Ідрысі, аспрэчваўшым у імама Ях’і прыбярэжную вобласць Ціхаму. Асманы не раз спрабавалі «паставіць на месца» эміра Асіра, але беспаспяхова.
Хіджаз
Асманскаму пашы ў Джыдзе падпарадкоўваліся у асноўным жывучыя ў Хіджазе туркі, у той час як арабы знаходзіліся пад юрысдыкцыяй шэрыфа Мекі. З 1908 года пазіцыі асманаў у рэгіёне ўзмацніліся ў сувязі з адкрыццём Хіджазскай чыгункі, звязаўшай Медзіну з Маанам.
Усход Аравіі
Яшчэ ў 1899 годзе Вялікабрытанія ўстанавіла сваё панаванне над Кувейтам, заключыўшы таемнае пагадненне з мясцовым шэйхам Мубаракам. Яшчэ раней яна паставіла ў залежнае ад сябе становішча Бахрэйн, Катар, Аман і Абу-Дабі. Замацаваўшыся на усходне-аравійскім ўзбярэжжы, англічане сталі актыўна ўплываць на ідучую з пераменным поспехам барацьбу феадальных кланаў Саудзідаў і Рашыдзідаў.
Неджд
Саудзіды, выгнаныя з Неджда, імкнуліся вярнуць сабе ўладу ў гэтым эміраце, і карысталіся пры гэтым падтрымкай Кувейта. Рашыдзіды, якія валодалі паўночнааравійскім эміратам Джэбель-Шамар, імкнуліся ўтрымаць уладу над Недждам з дапамогай асманаў. Абдэль Азіз ібн Сауд у 1902—1914 гадах здолеў не толькі аднавіць уладу сваёй дынастыі над Недждам, але і нанесці шэраг цяжкіх паражэнняў Рашыдзідам, пашырыць тэрыторыю сваёй дзяржавы і істотна аслабіць прысутнасць асманаў на ўсходзе Аравіі. Да 1912 годзе, па дадзеных рускіх дыпламатаў, у яго сталіцы Эр-Рыядзе ўжо не было «ні турэцкіх чыноўнікаў, ні салдат». Ідэйным сцягам саудзідаў быў салафізм. Да 1913 года Ібн Сауд захапіў багатую прыбярэжную вобласць Эль-Хаса і шэраг важных крэпасцяў, умацаваўшы свае пазіцыі ў супрацьстаянні з Хіджазім, які з 1911 года не пускаў салафітаў ў Меку і Медыну.
Ібн Сауд яшчэ ў маі 1914 года заключыў дагавор аб дружбе і саюзе з Асманскай імперыяй, што не перашкодзіла яму ў 1915 годзе падпісаць такі ж дагавор з англічанамі. На самой справе ён не падтрымаў у вайне ні тых, ні іншых, прытрымліваючыся палітыкі чакальнага нейтралітэту, і ў асноўным займаўся ўнутраным будаўніцтвам сваёй дзяржавы і рашэннем дробных праблем з суседзямі і непакорлівымі плямёнамі.
Янка Кудрук
Янка Кудрук ( —, Мельбурн, Аўстралія) — беларускі грамадскі дзеяч, капітан БКА.
Арабскае паўстанне
Джэбель-Шамар
Рашыдзіды ў Джэбель-Шамары падтрымалі Асманскую імперыю ў вайне.
Янка Кудрук
Дзейнасць
У 1949 годзе пераехаў з Германіі ў Аўстралію. У Мельбурне стаў актыўным удзельнікам грамадскага жыцця беларусаў. Адзін з заснавальнікаў і першы кіраўнік Беларускага аб’яднання ў Вікторыі. Удзельнік стварэння ў Мельбурне Беларускага вызвольнага руху ў 1953 годзе.
Арабскае паўстанне
Емен
Імам Ях’я адкрыта ў ход ваенных дзеянняў не ўмешваўся, але на справе дапамагаў туркам, аблажыўшым з пачаткам вайны брытанскі гарнізон Адэна з дапамогай некаторых плямёнаў паўночнага Емена.
Янка Кудрук
Дзейнасць
З канца 1950-х гадоў адышоў ад актыўнага ўдзелу ў беларускім эмігранцкім жыцці, з-за непрымання міжсуполкавай барацьбы. Пахаваны ў Мельбурне на беларускай дзялянцы Фокнерскіх могілак (Fawkner Memorial Park).
Арабскае паўстанне
Асір
Англічане дамовіліся з асірскім кіраўніком Мухамедам Алі аль-Ідрысі аб сумесных дзеяннях супраць асманаў. Аднак аль-Ідрысі, атрымаўшы грошы і зброю, не дапамагаў англічанам, а ў асноўным ваяваў у 1915—1916 гадах з непакорлівымі горцамі Асіра.
Возера Ней (Тытан)
Дыяметр возера складае 98 км. Знаходзіцца на паўночным полюсе побач з яго морамі (Кракена, Лігеі і Пунгі). Возера складаецца з вадкіх вуглевадародаў (у асноўным з метану, этану і прапану). Возера Ней з'яўляецца адным з многіх азёр, якія раскіданыя ўздоўж паўночнага полюса Тытана. Пры дапамозе радара Касіні яно было знойдзена ў 2007 годзе.
Арабскае паўстанне
Мекка
З шэрыфам Мекі Хусейнам бен Алі англічане вялі доўгія перамовы праз свайго вярхоўнага камісара ў Егіпце Макмагона. Апошні ў кастрычніку 1915 года абяцаў Хусейну прызнаць яго каралём будучай дзяржавы, якая павінна была ахопліваць усе арабскія краіны Азіі, за выключэннем Лівана, захаду Сірыі, поўдня і усходу Аравіі.
Возера Ней (Тытан)
Названа ў гонар зямнога возера Ней, размешчанага на тэрыторыі Паўночнай Ірландыі.
Арабскае паўстанне
Ход падзей
8 чэрвеня 1916 года шэрыф Хусейн падняў паўстанне. У яго было 50 тысяч чалавек, аднак толькі 10 тысяч стрэльбаў. Пры падтрымцы флоту Антанты, які ўсталяваў кантроль над Чырвоным морам, 10 чэрвеня арабы атакавалі порт Джыда, і 16 чэрвеня асманскі гарнізон капітуляваў. Да канца верасня арабы ўзялі шэраг прыбярэжных гарадоў, аднак прамая атака на Медзіну ў кастрычніку 1916 года была адбітая турэцкімі войскамі.
Брытанскі ўрад адправіў да арабаў капітана Лоўрэнса, які забяспечыў ім падтрымку Каралеўскага флота пры абароне Янбу ў снежні. Лоўрэнс здолеў пераканаць арабскіх лідараў не атакаваць Медзіну, а парушыць замест гэтага працу Хіджазскай чыгункі, што адцягнула на сябе значныя турэцкія сілы.
3 студзеня 1917 года Фейсал ібн Хусейн з 5100 коннікамі на вярблюдах, 5300 пехацінцамі, 4 горнымі гарматамі, 10 кулямётамі і 380 уючнымі вярблюдамі адправіўся на поўнач уздоўж Чырвонага мора да горада аль-Вадж. У той час як турэцкі гарнізон падрыхтаваўся да абароны ад нападу з поўдня, дэсант з 400 арабаў і 200 ангдійскіх маракоў 23 студзеня 1917 года атакаваў горад з поўначы. Праз 36 гадзін гарнізон здаўся, і туркі вырашылі адысці ад Мекі на больш выгадныя для абароны пазіцыі ля Медзіны, размясціўшы гарнізоны ўздоўж Хіджазскай чыгункі. Сілы арабаў узраслі да 70 тысяч чалавек, у іх на ўзбраенні стала ўжо 28 тысяч стрэльбаў.
У 1917 годзе на бок паўстанцаў перайшоў Аўда ібу Тайі, і 9 мая Лоўрэнс павёў яго сілы на штурм апошняга асманскага порта на Чырвоным моры — Акаба. 6 ліпеня, пасля жорсткай бітвы, горад быў узяты. Тым самым была ліквідаваная пагроза праваму флангу англійскіх сіл, якія наступалі з Егіпта ў Палестыну. Пасля гэтага арабы здзяйснялі рэйды на турэцкія пазіцыі і камунікацыі, падтрымліваючы наступленне генерала Аленбі.
Захоп Акабы дазволіў наладзіць забеспячэнне арабаў са складоў Антанты, у арабскіх войсках з’явіліся тэхнічныя спецыялісты, у інтарэсах арабаў дзейнічала англійская авіяцыя; у сваю чаргу арабы тактыкай дробных нападаў прымушалі трымацца расканцэнтраваных на вялікай плошчы вялікай колькасці турэцкіх сіл, дастаўлялі войскам генерала Аленбі разведвальную інфармацыю.
У верасні 1918 года Аленбі адвёў арабскім партызанам важную ролю пры планаванні бітвы пры Мегіда. Калі сілы Антанты атакавалі турэцка-нямецкія пазіцыі з фронту, арабы раптоўным ударам у тыле перарэзалі ўсе тры чыгункі, пазбавіўшы турак магчымасці атрымаць падмацавання або адступіць.
30 верасня 1918 года арабскія коннікі на вярблюдах падышлі да Дамаска, і выявілі, што арабскія нацыяналісты з ліку жыхароў горада ўжо паднялі сцягі арабскага паўстання. На наступны дзень у горад уступіла Аўстралійская лёгкая кавалерыя.
Вінчэнца Наталі
Вінчэнца Наталі (Vincenzo Natali; нар., , Мічыган, ЗША) — канадскі кінарэжысёр і сцэнарыст. Шырокую вядомасць набыў дзякуючы фільму «Куб» (1997). Часта супрацоўнічае з акцёрам, які зняўся ў пяці ігравых фільмах рэжысёра.
Тхакалі
Тхакалі (саманазва: थकाली) — народ у Непале. Агульная колькасць (2022 г.) — каля 14 700 чалавек.
Тхакалі — нашчадкі сіна-тыбецкіх качавых родаў, якія насялялі вярхоўі Гандака. У сярэдзіне XIX ст. тхакалі аказалі дапамогу непальскай дзяржаве ў вайне з Тыбетам і Кітаем, за што атрымалі значныя прывілеі, у тым ліку валодаць зямлёй, манаполію ў гандлі соллю і магчымасць мець свайго спадчыннага кіраўніка суба. Пазней тхакалі стварылі паспяховую гандлёвую супольнасць у розных частках Непала.
У нашы дні асноўныя заняткі: земляробства, гандаль, дробныя рамёствы. Тхакалі ствараюць фінансавыя кааператывы зікур, якія аказваюць узаемадапамогу сваім чальцам. Дзякуючы гэтаму многія з іх паспяхова займаюцца бізнесам, трымаюць гасцініцы, малыя прадпрыемствы, пасрэдніцкія кампаніі і г. д.
Тхакалі разглядаюцца як асобная замкнёнаая каста, якая падзяляецца на некалькі буйных экзагамных родаў. Найбольш высокі статус мае род суба. Яго чальцы традыцыйна выконваюць функцыі суддзяў і пасярэднікаў у выпадку ўзаемных спрэчак. Кожны род мае свае могілкі хімдж, падтрымлівае сустрэчы сваякоў падчас святаў. У сваю чаргу, роды падзяляюцца на лакальныя сямейныя супольнасці г'юпа. У мінулым было распаўсюджана выкраданне нявесты. У нашы дні дамінуюць шлюбы па разліку. Малодшыя сыны застаюцца жыць з бацькамі і ўтвараюць з імі пашыраныя сем'і. Старэйшыя сыны пасля шлюбу атрымоўваюць частку спадчыны пры жыцці бацькоў і ствараюць свае гаспадаркі.
Вернікі — індуісты, хаця захаваліся многія рэшткі старажытных анімістычных культаў і будызму. Тхакалі практыкуюць культ продкаў дху-тын-г'я, астралогію, некаторыя будысцкія цырымоніі дхом. Аднак яны ўстрымліваюцца ад ужывання ялавічыны і піва, шануюць індуісцкіх багоў. Характэрна, што тхакалі рэдка звяртаюцца да брахманаў бахун і вылучаюць святароў са свайго асяроддзя.
Allium erubescens
Allium erubescens — від травяністых раслін сямейства, распаўсюджаны ў Крыму, Перадкаўказзі, Каўказе, у Іране.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая расліна, 30-40 см. Лісточкі калякветніка завостраныя, з адтатурчанай верхавінай, 6.5-7 мм даўжынёй. Тычынкі ў 1,5 разы карацейшыя за калякветнік.
Таксанамія
Класіфікацыя Кронквіста (1988) адносіла гэты род да, пазней паводле вынікаў філагенетычных даследаванняў род быў выдзелены ў асобнае сямейства  , аднак у больш позняй Сістэме класіфікацыі APG III (2009) роды, якія ўваходзілі ў гэта сямейства, былі ўключаны ў сямейства.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Крыму, Перадкаўказзі, Каўказе, у Іране.
Атынія
Атыня ці Атынія (Отинія) — пасёлак гарадскога тыпу ў Каламыйскім раёне Івана-Франкоўскай вобласці Украіны. У студзені 1989 года колькасць насельніцтва складала 5278 чалавек. На 1 студзеня 2013 года колькасць насельніцтва складала 5490 чалавек.
Антарамеч
Антараме́ч (Անտառամեջ) — сяло ў марзе Гегаркунік, на ўсходзе Арменіі. Размешчана на паўночны захад ад горада Чамбарак, на паўночны ўсход ад горада Севан і на паўднёвы ўсход ад горада Дыліжан суседняга марза Тавуш.