cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esanthelphusa
Гэты род быў перанесены з сямейства Parathelphusidae у сямейства Gecarcinucidae.
NGC 2573
NGC 2573 (іншыя абазначэнні — ESO 1-1, IRAS02425-8934, PGC 6249) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Актант.
Esanthelphusa
Практычнае выкарыстанне
Ужываецца ў ежу сялянамі ў Тайландзе.
Спірыдонаўка (Акмолінская вобласць)
Спірыдонаўка — сяло ў Егіндыкольскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Армавірскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 10 км на поўдзень ад цэнтра пасёлка Егіндыколь. Код КАТА — 114437100.
NGC 2573
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Спірыдонаўка (Акмолінская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 728 чалавекі (373 мужчыны і 355 жанчын). Паводле звестак перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 464 чалавекі (233 мужчыны і 231 жанчына).
Пшэмысль
Пшэмысль, таксама Пярэмышль (Przemyśl, Пере́мишль) — горад на правах павета ў Польшчы. Уваходзіць у склад Падкарпацкага ваяводства, адміністрацыйны цэнтр Пшэмыскага павета (не ўваходзіць у яго склад). Пшэмысль з’яўляецца адным з найстарэйшых гарадоў Польшчы.
Адлегласць па прамой паміж гарадамі Пшэмысль — Мінск 555 км, да Варшавы — 297 км.
Насельніцтва — 63 537 жыхароў (2014 год).
Алфея
Алфея  (Алтэя ці Алтая) — у грэчаскай міфалогіі — дачка Фесція і Еўрытэміды (ці Леўкіпы ), жонка Айнея, маці Таксея, Тырэя, Клімена, Горгі, а таксама (ад Айнея або Дыяніса) Дэяніры і (ад Айнея або Арэса) Мелеагра. Згадана ў «Іліядзе» (IX 555). Лічылася прыгажуняй.
Па версіі, калі Дыяніс быў госцем Айнея, ён пакахаў Алфею. Айней пакінуў горад, зрабіўшы выгляд, што для здзяйснення святадзейства, Алфея ж нарадзіла ад Дыяніса Дэяніру, за гасціннасць Дыяніс падарыў Айнею лазу.
У адну ноч з Алфеяй ляглі Айней і Арэс, нарадзіўся Мелеагр. Калі ён нарадзіўся, з’явіліся тры мойры і праспявалі яго лёс: Клато — што ён будзе высакародны, Лахесіс — што адважны, Атрапас — што будзе жыць, пакуль не згарыць галавешка, якая гарэла тым часам у ачагу. Тады Алфея патушыла галавешку і закапала яе (ці схавала ў куфар).
Мелеагр, стаўшы дарослым, прыняў удзел у Калідонскім паляванні, пасля якога, у запальчывасці ён забіў свайго дзядзьку, брата Алфеі, Плексіпа (або некалькіх братоў ). Гамер апісвае вайну курэтаў і эталян, якая рушыла за гэтым.
Помсцячы за смерць брата, Алфея дастала з куфра галавешку, ад якой залежала жыццё Мелеагра і кінула яе ў агонь, забіўшы тым самым свайго сына. Пасля Алфея, ахопленая раскаяннем, скончыла самагубствам. Па іншай версіі, Мелеагр загінуў у бітве, а Алфея павесілася.
Дзеючая асоба трагедыі Фрыніха «Плеўранянкі» і п’ес аб Мелеагры.
Таксама Алфея (Alfea) — назва школы юных чараўніц з папулярнага мультсерыяла Вінкс (Winx Club)
Леброн Джэймс
Лебро́н Рэ́йман Джэймс (LeBron Raymone James; нар. 30 снежня 1984, Акран, Агая) — амерыканскі баскетбаліст, які гуляе ў НБА за каманду «Лос-Анджэлес Лэйкерс» і Нацыянальную зборную ЗША.
Чэмпіён НБА 2012 года ў складзе «Маямі Хіт». Двухразовы Алімпійскі чэмпіён (2008, 2012).
16 студзеня 2013 года стаў самым маладым гульцом у гісторыі НБА, які здолеў набраць 20 000 ачкоў.
7 лютага 2023 года форвард «Лос-Анджэлес Лэйкерс» падняўся на першае месца ў гісторыі НБА паводле колькасці ачкоў за кар’еру. У матчы з «Аклахомай» 38-гадовы баскетбаліст дасягнуў адзнакі ў 38 388 ачкоў і абыйшоў такім чынам Карыма Абдул-Джабара.
Чарнобыль
Чарнобыль (Чорнобиль — быльнёг, палын) — горад у Кіеўскай вобласці Украіны.
Чарнобыль размешчаны на рацэ Прыпяць, недалёка ад яе ўпадзення ў Кіеўскае вадасховішча.
Сумна вядомы з-за Чарнобыльскай аварыі (1986 год). Да аварыі ў горадзе пражывала 12 500 чалавек. У цяперашні час у горадзе пражываюць толькі работнікі устаноў і прадпрыемстваў Зон адчужэння і безумоўнага гарантаванага адсялення Чарнобыльскай АЭС (працуюць на вахтавай аснове) і самасёлы.
Гісторыя
Першае згадванне Чарнобыля ставіцца да падзеяў 1193 года. Пасля Люблінскай уніі горад перайшоў пад кантроль Польшчы.
У сярэдзіне XV стагоддзя, калі гэтыя землі кантралявала Вялікае Княства Літоўскае, па суседстве з Чарнобылем быў пабудаваны замак, аддзелены ад селішча глыбокім ровам, які захаваўся да нашых дзён. У пачатку XVI стагоддзя замак быў рэканструяваны, пераўтвораны ў добра умацаваную і цяжкадаступную крэпасць, а горад Чарнобыль стаў павятовым цэнтрам.
У другой палове 18 стагоддзя горад становіцца адным з цэнтраў хасідызму. Падчас Грамадзянскай вайны быў месцам баёў. Польская абшчына выселеная ў Казахстан у 1936 годзе, яўрэйская — знішчана ў 1941-44 гг.
У 1970-х у 10 км на поўнач ад горада збудаваная першая ва Украіне атамная электрастанцыя.
У 1985 была ўведзеная ў строй загарызонтная РЛС «Дуга» (аб’ект Чарнобыль-2).
26 красавіка 1986 на чацвёртым энергаблоку Чарнобыльскай АЭС адбылася аварыя, якая стала самай вялікай катастрофай у гісторыі атамнай энергетыкі.
Ілья (Крычаў)
Сюжэт
Ілья паказаны амаль пакаленна ў светла-вохрыстым хітоне, падпяразаным карычнева-чырвоным поясам, і блакітным на аранжавай падкладцы гімаціі. У правай руцэ меч, на якім дата, у левай — белы скрутак. Фон пазалочаны з раслінным арнаментам. Палі блакітныя з белым раслінным арнаментам. Былі валікі, «камяні».
Іканаграфія
Іканаграфічная схема, распрацаваная ў візантыйскім мастацтве, была засвоена ў многіх цэрквах Малдавіі і Расіі. Атрыбутам гэтага святога з’яўляецца меч. Іканаграфічная аналогія — гравюра «Ілья» ў «Трэфалагіёне».
Паходжанне
Абраз выяўлены да Вялікай Айчыннай вайны ў Ільінскай царкве Крычава.
Ікона раскрыта брыгадай рэстаўратараў Дзяржаўнага Рускага музея ў складзе І. В. Ярыгінай, С. І. Голубева, М. Г. Малкіна, А. Т. Дзеднянкова ў 1972—1975 гадах (Ленінград).
У культуры
У 1996 годзе выява іконы была выкарыстана на паштовай марцы «Белпошты».
Феномен 2012 года
Феномен 2012 года — комплекс шырока распаўсюджаных эсхаталагічных перакананняў, паводле якіх 21 (ці 23) снежня 2012 года здарыцца глабальны катаклізм ці адбудзецца фундаментальная трансфармацыя свету. Гэта дата разглядаецца як апошняя ў 5125-гадавым цыкле мезаамерыканскага календара, пабудаванага на аснове Доўгага Ліку. Для абгрунтавання даты былі прапанаваны розныя тэорыі, такія як тэорыя «галактычнага выраўноўвання» і нумералагічныя формулы, але ніводная з іх не была прызнана ў навуковым асяроддзі.
У інтэрпрэтацыі адэптаў руху Нью Эйдж дата азначае так званы «Вялікі пераход», пасля якога Зямля і яе жыхары выпрабуюць фізічнае ці, 21 снежня 2012 можа стаць пачаткам новай эры. Паводле іншых здагадак, у гэты дзень адбудзецца канец свету ці падобная сусветная катастрофа. Разглядаюцца розныя яе сцэнарыі, такія як разбуральнае гравітацыйнае ўзаемадзеянне паміж Зямлёй і чорнай дзіркай у цэнтры Млечнага Шляху ў выніку «галактычнага выраўноўвання», інверсія магнітнага поля Зямлі як следства каласальнай магутнасці ці сутыкненне Землі з Планетай X, напрыклад, з міфічнай блукаючай планетай Нібіру, населенай разумнымі істотамі.
Вучоныя з розных галін навукі адпрэчваюць магчымасць якога-небудзь усепланетнага катаклізму ў 2012 годзе. У прыватнасці, прафесійныя маяністы заяўляюць, што ні ў адным з захаваных эпіграфічных помнікаў класічных мая няма сведчанняў ці прадказанняў пра гібель чалавецтва, і што здагадкі пра «канец» Доўгага Ліку ў 2012 годзе скажаюць уяўленні аб гісторыі і культуры мая. Аўтарытэтныя астраномы і спецыялісты з іншых абласцей абвясцілі тэорыі пра «канец свету» ілжэнавуковымі, з прычыны таго, што яны супярэчаць даным назіранняў і «адцягваюць ад куды больш надзённых праблем, такіх як глабальнае пацяпленне і страта біялагічнай разнастайнасці».
Ам’ен
Славутасці
Ам’ен моцна пацярпеў падчас абедзвюх сусветных войнаў. Цэнтр горада з адноўленай ратушай XVII стагоддзя, царквой Сен-Жэрмен XV стагоддзя і тэатрам часоў Людовіка XVI быў адбудаваны ў пасляваенны час.
Галоўная славутасць горада — Ам’енскі сабор, здольны змясціць больш вернікаў, чым любы іншы гатычны храм Францыі. Джон Роскін назваў яго найчыстым узорам готыкі. З 1981 г. сабор знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА як помнік Сусветнай спадчыны чалавецтва.
Зборы старажытнаегіпецкага, антычнага і заходнееўрапейскага мастацтва размешчаны ў музеі Пікардыі — адным з найбуйнейшых рэгіянальных музеяў Францыі.
Рэкі і каналы Беларусі
На Беларусі маецца густая сетка рэк і каналаў.
Рэкі
Беларусь багатая на паверхневыя воды, у краіне налічваецца каля 20800 рэк. Большасць рэк невялікія, 42 ракі маюць даўжыню ад 100 да 500 км. Гушчыня рачной сеткі складае прыкладна 40 км/км², на паўночным усходзе Беларусі 60 км/км². Сярэдні агульны сцёк 57,9 км³. 59 % сцёку складаецца ў межах Беларусі (унутраны сцёк).
Найбольш распаўсюджаны на Беларусі раўнінныя малыя рэкі, якія працякаюць у адносна неглыбокіх, добра распрацаваных шырокіх далінах са спадзістымі схіламі. Яны маюць складзеныя з лёгкаразмыўных грунтоў звілістыя рэчышчы з чаргаваннем плёсаў і перакатаў, невялікія нахілы воднай паверхні, павольнае цячэнне. У межах узвышшаў даліны рэк больш выразныя, іх цячэнне больш хуткае; месцамі, асабліва ў вярхоўях, такія рэкі цякуць у ярах; іх берагі стромкія, узроўні вады пры раставанні снегу і значных дажджах могуць павышацца на 2—3 м, але затым хутка спадаць. На поўдні Беларусі шмат рэк, якія цякуць праз балоты або маюць значныя забалочаныя участкі ў складзе сваіх вадазбораў. На поўначы Беларусі значную частку складаюць рэкі, якія выцякаюць з азёр або цякуць праз іх. За вытокі рэк звычайна прымаюць месцы, з якіх з’яўляецца пастаяннае рэчышча патоку; на Беларусі гэта найчасцей крыніцы, балоты, радзей азёры.
У рачной сістэме з вялікай колькасцю вытокаў галоўным лічыцца найбольш аддалены ад вусця ці найбольш мнагаводны. Калі вярхоўе ракі, што выцякае з балота, каналізавана, за выток прымаюць пачатак асноўнага асушальнага канала, які з’яўляецца працягам ракі ўверх па цячэнні; у рэках, якія часова перасыхаюць, — месца на дне лагчыны ці яра, дзе назіраюцца сляды рэчышча, распрацаванага снегавымі ці дажджавымі водамі.
Рэчышчы характэрных для Беларусі раўнінных і нізінных рэк звычайна звілістыя, месцамі падзелены на рукавы. Ва узвышаных раёнах рэчышчы больш выразныя, без рукавоў і праток. З наносаў у іх фарміруюцца рэчышчавыя ўтварэнні — перакаты, косы, астравы, мелі, асяродкі і пляжы. На поўначы рэчышчы звілістыя, неразгалінаваныя, у асноўным устойлівыя. Шырыня іх пераважна 10—20 м, у ніжніх цячэннях 30—50 м. Шырыня буйных рэк звычайна 80—120 м, месцамі да 300—500 м. Пераважныя глыбіні рэк 0,5—1 м, на плёсах 2—4 м, месцамі да 8 м. Дно часцей пясчанае і пясчана-ілістае, на паўночным захадзе месцамі камяністае і парожыстае. На поўдні Беларусі рэчышчы некананізаваных рэк звілістыя, разгалінаваныя, часта сустракаюцца старыцы, пратокі, меліярацыйныя канавы. Шырыня рэчышча ад 5—10 м у вярхоўях да 20—40 м у ніжніх цячэннях, месцамі да 60—80 м. Глыбіня ад 0,1—0,3 м да 7 м у асобных ямах. Часта трапляюцца пясчаныя нізкія астравы.
Правыя берагі на рэках мерыдыянальнага напрамку часцей больш высокія, абразійныя, левыя — нізінныя акумуляваныя. Пераважаюць пясчаныя берагі, на поўдні часта сугліністыя. Вышыня іх абумоўлена марфалогіяй і геалогіяй рэльефу, што уплывае на ваганні узроўню вады ў рэках (да 12 м на асобных участках Дняпра і Заходняй Дзвіны).
Даліны рэк займаюць амаль 10 % усёй тэрыторыі Беларусі. На поўдні ад мяжы апошняга (паазерскага) зледзянення сучасныя даліны шырокія, адносна мелкія, звычайна асіметрычныя ў папярочным сячэнні, іх правыя схілы больш высокія і стромкія, чым левыя. Самыя маладыя даліны на Беларускім Паазер’і (пачатак іх утварэння 16—14 тыс. гадоў назад, калі вобласць апошняга зледзянення хутка вызвалялася ад ледавіковага покрыва). Даліны тут звычайна глыбокія (20—30 м) і адносна вузкія, месцамі каньёнападобныя, са стромкімі схіламі, поймы вельмі вузкія або адсутнічаюць. У развітых поймавых далінах вылучаецца шырокае і плоскае дно, якое перыядычна затапляецца ў разводдзе, межаннае рэчышча ракі і схілы з тэрасамі. Вышыня поймаў над межанным узроўнем у рачных далінах Палесся 0,5—3 м, цэнтральных і паўночных частках краіны ад 1,5—4 да 6 м. Нахілы рэк Беларусі вагаюцца ад 0,1 да 2—3 ‰. Сярэднія скорасці цячэння вялікіх і сярэдніх рэк 0,5—0,7 м/с, на перакатах да 0,8—1,5 м/с, на плёсах да 0,1—0,3 м/с, на парожыстых участках малых рэк больш за 1,5 м/с. Максімальныя скорасці назіраюцца ў час разводдзя і паводак, мінімальныя — у межань.
Для рэжыму рэк Беларусі характэрна выразнае веснавое разводдзе і параўнальна устойлівыя летне-асенняя і зімовая межані, якія часам парушаюцца паводкамі ад дажджоў летам і ў час адліг зімой. Сярэдняе перавышэнне разводдзя над самым нізкім летнім узроўнем на вялікіх рэках складае ад 1,5 да 7 м (у залежнасці ад водных умоў года), на сярэдніх і малых рэках — прыкладна ўдвая ніжэйшае.
Каналы
Рачную сетку дапаўняюць штучныя каналы: Агінскі, Аўгустоўскі, Бярэзінская водная сістэма, Дняпроўска-Бугскі. У 1971 г. пабудавана Вілейска-Мінская водная сістэма.
На Беларусі створана густая сетка каналаў агульнай працягласцю каля 200 тыс. км. Пераважаюць асушальныя меліярацыйныя каналы. Абсалютная большасць з іх мае невялікую працягласць, якая рэдка перавышае 10—20 км. Найбольшае значэнне сярод меліярацыйных каналаў маюць магістральныя. З іх самыя вялікія: Слаўкавіцка-Ямінскі, Дубайскі, Заазерскі, Асавецкі, Шчэлбінскі, Ненач: іх даўжыня ад 38 да 52 км. Нахілы магістральных меліярацыйных каналаў 0,3—0,4‰, скорасць цячэння ў іх вагаецца ад 0,3 да 1,4 м/с. На поўдні шмат каналізаваных рэк (Арэса, Ведрыч, Іпа, Сведзь, Віць, Ненач і інш.); сетка меліярацыйных каналаў на балотных масівах павышае густату гідраграфічнай сеткі ў 2,5—4 разы.
Некаторыя каналы створаны з мэтай злучэння суднаходных рэк: Дняпроўска-Бугскі (196 км) і Мікашэвіцкі (7 км). Захаваліся Агінскі, Аўгустоўскі, Бярэзінскі (у складзе Бярэзінскай воднай сістэмы) каналы, якія ў наш час страцілі сваё першапачатковае значэнне, але маюць значную каштоўнасць як гістарычныя аб’екты для турызму.
Сярод каналаў трэба вылучыць водападвадныя, па якіх вада падаецца для арашальных сістэм, жыўлення рыбаводных сажалак, для цеплавых электрастанцый, пітнога водагаспадарчага забеспячэння, абвадняльных сістэм (напр., Сляпянская водная сістэма ў Мінску).
Васіль Пятровіч Сташэўскі
Васіль Пятровіч Сташэ́ўскі (11 (23) сакавіка 1895, в. Свінка, цяпер в. Лугавая, Капыльскі раён, Мінская вобласць —, Менск, НКУС) — беларускі драматург, перакладчык, празаік, грамадскі дзеяч. Псеўданім: Базыль Сташэўскі. Крыптанімы: ''В. С.; В.Ст.''
Біяграфія
У 1914 годзе скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю. Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне. У 1919—1920 гадах настаўнічаў. У шэрагах Чырвонай Арміі на польска-савецкай вайне.
У 1920—1921 гадах працаваў ваенкамам і загадчыкам аддзела асветы Магілянскага валаснога рэўкама, сакратар Нясвіжскага павятовага ваенкамата, загадчык беларускага пададзела Менскага павятовага аддзела народнай асветы. У 1923 годзе працаваў настаўнікам.
У 1924 годзе скончыў Менскі настаўніцкі інстытут. Працаваў настаўнікам у Оршы, з 1927 года быў адказным сакратаром літаратурнага аб’яднання «Маладняк», з 1929 года — аб’яднання «Полымя». У 1928—1929 гадах у газеце «Савецкая Беларусь». Сябра Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1934 года.
Арыштаваны 4 лістапада 1936 года. Асуджаны 28 кастрычніка 1937 года да найвышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны. Рэабілітаваны 8 чэрвеня 1957 года.
Творчасць
Друкаваўся з 1923 года, першую п’есу «На другі дзень» апублікаваў у 1926 годзе. Аўтар больш чым 20 п’ес: «Бацька і сын» (1927), «Музыка Цвілеўскі», «Спявай, вясна!» (абедзве 1928), «Архангелы з крэсаў» (1929), «Віхор» (1930), «На варце» (1932), «На платформу» (1934), «Самсон і Людміла» (1936), «Мікола Гоман» (паст. 1936) і інш. Выдаў кнігі нарысаў «Гаворыць Асінстан…», «Па сонечным шляху», «Чырвоны сцяг» (усе 1930), «Койданаўская МТС» (1931), «Каласіцца зямля» (1932). Найлепшыя творы Васіля Сташэўскага вылучаюцца добрым веданнем жыцця, арыгінальным спалучэннем лірызму, тонкага гумару з публіцыстычнай скіраванасцю. На беларускую мову пераклаў аповесць Івана Мікітэнкі «Вуркаганы», п’есу Міраслава Ірчана «Сям’я шчотачнікаў», паасобныя творы Аляксандра Афінагенава, Аляксандра Карнейчука, Івана Качаргі, Івана Ле, Івана Сенчанкі і інш. Пісаў для дзяцей.
Сям’я
Жонка — Сташэўская Лідзія Пятроўна (нар. 2 кастрычніка 1908 года ў Мінску). Арыштаваная 5 лістапада 1937 года ў Менску, 28 кастрычніка асуджаная асаблівай нарадай НКУС як «член сям’і расстралянага ворага народа» да 8 гадоў лагераў і этапаваная ў Карагандзінскі лагер НКУС (Казахская ССР.) Вызваленая 6 лістапада 1945 года. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваная 24 ліпеня 1956 года.
Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019
Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019 — 27-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па баскетболе сярод жанчын.
Ферэнц Пушкаш
Ферэнц Пушкаш (Puskás Ferenc; сапраўднае імя Ферэнц Пурцэльд Біра, Purczeld Bíró Ferenc;, , Венгрыя — , там жа) — венгерскі футбаліст, які прызнаецца многімі адным з найвялікшых гульцоў у гісторыі футбола, удзельнік венгерскай «Залатой каманды».
Ферэнц Пушкаш яшчэ пры жыцці быў прызнаны найлепшым венгерскім футбалістам усіх часоў. Імя Ферэнца Пушкаша носіць мультыспартыўны стадыён у Будапешце. Прыз найлепшага гола года па версіі ФІФА носіць імя Пушкаша.
Кубанскае вадасховішча
Кубанскае вадасховішча (Кубанское водохранилище) — наліўное вадасховішча ў Прыкубанскім раёне Карачаева-Чаркесіі, уваходзіць у склад збудаванняў Вялікага Стаўрапольскага канала.
Выкарыстоўваецца для сезоннага рэгулявання сцёку — напаўняецца з канала ў летні паводкавы перыяд, спрацоўваецца ў малаводны зімовы перыяд, забяспечваючы працу каскада Кубанскіх ГЭС і працу сістэм водазабеспячэння, якія жывяцца з канала. Напаўненне і спрацоўка вадасховішча ажыццяўляецца праз збудаванні Кубанскай ГАЭС. Напоўнена ў 1967 годзе, створана ў натуральнай катлавіне на месцы возера Вялікае Салёнае. Штогадовыя ваганні ўзроўню складаюць да 15 м. Уласнік плаціны, якая ўтварае вадасховішча — ПАТ «Русгідра». Плошча паверхні — 50 км², поўны аб’ём — 0,587 км³, карысны аб’ём — 0,475 км³.
Замошша (курганны могільнік)
Замошша — курганныя могільнікі X—ХІ стагоддзяў каля вёскі Замошша Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзяцца за 0,2 км на поўдзень ад вёскі, на полі.
Апісанне
13 моцна абараных насыпаў паўсферычнай формы дыяметрам 5—15 м, вышынёй 1,5—2 м. Абследавалі Г. В. Штыхаў (1967) і А. Р. Мітрафанаў (1972).
У 1972 годзе З. М. Сяргеева раскапала тры курганы на знос з захаваннем броўкі шырынёй 1 м. Пахавальныя абрады — трупапалажэнне і трупаспаленне. Знойдзены абломак масіўнага жалезнага прадмета, бронзавыя накладкі на пояс, цэлае глінянае вядзерца з вушкам і лінейным арнаментам, фргамент жалезнага нажа з шырокай спінкай, бронзавыя літыя накладкі на пояс з раслінным арнаментам, кераміка, косці чалавека, каня і дробных жывёл.
Аналагі пахавання знойдзены ў Люцынскім могільніку X—XI стагоддзяў каля горада Лудза ў Латвіі і Гняздоўскіх курганах X стагоддзя ў Расіі.
Акадская мова
Акадская мова (трансліт. Lišānum akkadītum, па назве г. Акад), або асіра-вавілонская мова, — адна з самых старажытных семіцкіх моў, якая ўтварае іх паўночную або паўночна-ўсходнюю групу (магчыма, разам з эблаіцкай); размоўная мова трох народаў, якія засялялі тэрыторыю Старажытнай Месапатаміі — акадцаў, вавіланян і асірыйцаў. Для пісьмовай фіксацыі акадскай мовы ўжываўся славесна-складовы клінапіс, запазычаны ў шумераў. Найстаражытнейшы акадскі помнік датуецца XXV стагоддзем да н. э., пазнейшыя — I стагоддзем; у апошнія стагоддзі свайго існавання акадская мова, выцесненая арамейскай, выкарыстоўвалася толькі ў некалькіх гарадах Вавілоніі.
Гісторыя
Першыя сляды акадскай мовы выяўляюцца ў клінапісных надпісах на шумерскай мове (старажытная несеміцкая мова Старажытнай Месапатаміі, якая вымерла к пачатку II тыс. да н. э .; клінапіс быў вынайдзены іменна шумерамі), датаваных прыкладна 3000 да н. э. Гэта асабістыя імёны і словы, запазычаныя шумерамі з акадскай мовы. З узнікненнем першай акадскай дзяржавы і яе наступнай экспансіяй пры цары Саргоне і яго пераемніках (каля 2341—2160 да н. э.), на стараакадскай мове (гэтым тэрмінам абазначаецца аккадская мова III тыс. да н. э.) сталі гаварыць і пісаць на вялікай тэрыторыі ад Акада (раён сучаснага Багдада) на поўдні да Асірыі (раён сучаснага Масула) на поўначы. Акрамя таго, у гэты ж час стараакадская мова стала паступова распаўсюджвацца па тэрыторыі Шумера на поўдні Месапатаміі і па тэрыторыі Элама, усходняга суседа акадцаў. Наступнае адраджэнне шумерскага панавання, якое доўжылася прыкладна два стагоддзі, некаторы час пагражала пакласці канец акадскай экспансіі, аднак новыя нашэсці семіцкіх народаў каля 2000 да н. э. прывялі да поўнага выцяснення шумерскай мовы акадскаю, якая стала афіцыйнай на ўсёй тэрыторыі Месапатаміі.
Пачынаючы з XIV стагоддзя да н. э., у Месапатамію пранікае арамейская мова (гл. таксама арамейская літаратура), прынесеная новай хваляй качэўнікаў — семітаў. Паступова гэтая мова становіцца гутарковай мовай усяго насельніцтва, так што ў IX стагоддзі да н. э. на вавілона-асірыйскай мове гаворыць ужо амаль выключна кіруючы клас, а пачынаючы з VI стагоддзя да н. э., гэта значыць з заснаваннем Новававілонскай дзяржавы з Халдзейскай дынастыяй, вавілона-асірыйская мова застаецца толькі ў якасці пісьмовай мовы. Пры Персіі яна была афіцыйнай мовай усходняй палавіны дзяржавы, а асобныя помнікі на вавілона-асірыйскай мове сустракаюцца да сярэдзіны III стагоддзя да н. э.
Дыялекты
Пасля 2000 г. да н. э. ў акадскай мове вылучаюцца два выразна розныя дыялекты: вавілонскі, на якім гаварылі на поўдні — у Вавілоніі, і асірыйскі (не варта блытаць з сучаснай асірыйскай мовай, якая адносіцца да іншай групы семіцкіх моў), на якім гаварылі на поўначы — у Асірыі; для кожнага з гэтых дыялектаў вылучаецца некалькі гістарычных этапаў развіцця. З-за гэтага падзелу акадскую мову часта называюць «асіра-вавілонскай» ці «вавілона-асірыйскай». Асірыйскі дыялект акадскай, магчыма, з'яўляецца прамым нашчадкам стараакадскай мовы (ва ўсякім выпадку, ён бліжэйшы да стараакадскай, чым вавілонскі), тады як у вавілонскім ёсць рад асаблівасцей, якія не выводзяцца са стараакадскай, а ўзыходзяць да іншых, больш старажытных і да гэтага часу дрэнна распазнаных дыялектаў.
Вавілонскі дыялект меў значна большае культурнае значэнне, чым асірыйскі. Пачынаючы з сярэдзіны II тысячагоддзя да н. э. вавілонскі шырока ўжываўся як свайго роду лінгва франка на ўсёй тэрыторыі Блізкага Усходу і ператварыўся ў мову перапіскі паміж царскімі дварамі хетаў, хурытаў, Арамеяў, Ханаанеяў і егіпцян. Багазкёйскі архіў (Малая Азія) і архіў Тэль-эль-Амарны (Егіпет) уяўляюць сабой найлепшае сведчанне шырокай распаўсюджанасці вавілонскага дыялекту акадскай мовы. Нават жыхары Асірыі, якія раней ужывалі выключна свой уласны дыялект, з сярэдзіны II тысячагоддзя сталі выкарыстоўваць вавілонскі дыялект — спачатку ў сваіх гістарычных надпісах, а пасля і ў пісьмовых тэкстах агульнага дзяржаўнага характару. У выніку к канцу асірыйскай перыяду ўсе асірыйскія тэксты пісаліся на вавілонскім дыялекце, за выключэннем шматлікіх асабістых пісьмаў і гаспадарчай дакументацыі, дзе працягваў ужывацца мясцовы дыялект. Больш архаічны характар асірыйскага дыялекту відавочны пры яго параўнанні з вавілонскім; у прыватнасці, так званыя слабыя зычныя застаюцца нясцягнутымі нават у познеасірыйскім, тады як у самых старажытных вавілонскіх тэкстах яны паўстаюць ўжо ў сцягнутым выглядзе.
Вылучаюць наступныя дыялекты акадскай мовы:
Архангельск
Архангельск — горад у Расіі на Паўночнай Дзвіне, за 40—45 км ад яе ўпадзення ў Белае мора, адміністрацыйны цэнтр Архангельскай вобласці, культурна-гістарычная сталіца Памор'я. 351 тыс. чал. (2005).
Клімат субарктычны, марскі, з працяглай зімой і кароткім летам. Сярэдняя тэмпература студзеня — −13°, ліпеня — +17°. 529 мм ападкаў у год.
Гісторыя
Забудоўваецца з 1584 г. Больш за стагоддзе быў адзіным марскім портам Расіі. З заснаваннем Санкт-Пецярбурга значэнне Архангельска зніжаецца. Канчаткова страціў значэнне як гандлёвы порт з 1916 г. — з пабудовай на беразе Кольскага заліва незамярзаючага порта Мурманск. З пачатку 1990-х ідзе дэкаланізацыя расійскай Поўначы, колькасць насельніцтва Архангельска пастаянна скарачаецца.
7 красавіка 2019 г. на Плошчы прафсаюзаў прайшоў несанкцыянаваны мітынг супраць будаўніцтва смеццевага палігона каля станцыі Шыес. Мітынгоўцы (каля 2—3 тыс. чал.) заклікалі губернатара вобласці Ігара Арлова, які падтрымлівае будаўніцтва, сысці ў адстаўку. Супрацоўнікі паліцыі спрабавалі разагнаць пратэстуючых, але не затрымлівалі іх.
Эканоміка
Прамысловасць: дрэваперапрацоўчая, лесахімічная, цэлюлозна-папяровая, рыбная.
Тайпінскае паўстанне
Тайпінскае паўстанне (1850—1864) — сялянская вайна ў Кітаі супраць маньчжурскай імперыі Цын, у склад якой уваходзіў Кітай, і замежных каланізатараў. Лідарам паўстання стаў хрысціянін Хун Сюцюань, які стварыў Нябесную Дзяржаву Вялікага Спакою — незалежную кітайскую дзяржаву, якая існавала адначасова з маньчжурскай імперыяй. Сама назва «Тайпін» азначае «Вялікі Спакой». Тайпінская дзяржава займала значную частку паўднёвага Кітая, пад яго юрысдыкцыяй знаходзілася каля 30 мільёнаў чалавек. Тайпіны спрабавалі праводзіць радыкальныя сацыяльныя пераўтварэнні, замену традыцыйных кітайскіх рэлігій на спецыфічнае «хрысціянства», пры гэтым Хун Сюцюань лічыўся малодшым братам Ісуса Хрыста.
Трафімаўка
Трафімаўка:
Тайпінскае паўстанне
Тайпінскае паўстанне выклікала чараду мясцовых паўстанняў у іншых частках імперыі Цын, якія змагаліся супраць манчжурскіх улад, нярэдка абвяшчаючы ўласныя дзяржавы. У вайну ўвязаліся таксама замежныя дзяржавы. Становішча ў краіне стала катастрафічным. Тайпіны занялі буйныя гарады, спачуваючыя тайпінам паўстанцы занялі Шанхай, прадпрымаліся паходы на Пекін і ў іншыя часткі краіны.
Андрэй Блажэвіч
Андрэй Блажэвіч, сапр.:Андрэй Вангін (, Відзы —, Гнеў, Польшча) — беларускі акцёр. Вядучы акцёр трупы Галубка — Беларускага дзяржаўнага вандроўнага тэатра. Выступаў у характарных ролях.
Біяграфія
Арыштаваны ў 1937. Пасля Другой Сусветнай вайны выехаў у ПНР. Удзельнічаў у аматарскіх спектаклях на Памор'і.
З 1968 дажываў у доме састарэлых у Гдыні. Наведваў беларускі клуб у Гданьску пры Доўгім Таргу. Яго адведвалі Ірэна Мельнікаў і Анна Красько. Абедзве ўспамінаюць, як наракаў на адзіноту.
Пра яго згадваў Міхась Хмялеўскі на старонках «Нівы» ў 1970, публікуючы кароткую нататку пра галубкоўца А. Блажэвіча і яго здымак.
Свята-Ушэсцеўская царква (Забычанне)
Свята-Ушэсцеўская царква — праваслаўны храм у в. Забычанне Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Размешчана ў цэнтры вёскі, на плошчы.
Андрэй Блажэвіч
Біяграфія
Увесну 1977 знік з дому састарэлых Гдыні. Толькі праз 25 год высветлілася, з прычыны пагаршэння здароўя яго перавезлі ў Гнеў — у адпаведны дом. Там пасля 19 дзён памёр. Пахаваны ў Гневе на каталіцкіх могілках, у той частцы, дзе хавалі жыхароў дому састарэлых.
Свята-Ушэсцеўская царква (Забычанне)
Гісторыя
Першая драўляная царква ў імя апосталаў Пятра і Паўла згадваецца ў 1511 годзе. У пачатку XVII стагоддзя мясцовы шляхціч збудаваў у Забычанні новую драўляную царкву Святога Духа. Калі ў ёй перастала хапаць месца, было вырашана ўзвесці каменны храм.
Андрэй Блажэвіч
Біяграфія
Дзякуючы гданьскім беларусам магіла без помніка была адшукана. Дзякуючы складкам (да якіх далучыўся і Генеральны консул Рэспублікі Беларусь у Гданьску Міхал Аляксейчык) быў усталяваны помнік, які з граніту вельмі хутка выканаў мясцовы каменячос Рышард Адамчык.
Свята-Ушэсцеўская царква (Забычанне)
Гісторыя
Будоўля пачалася ў 1893 годзе і вялася за кошт сродкаў памешчыка Аркадзя Астанкевіча і тутэйшых жыхароў нямецкім архітэктарам Зімбергам, запрошаным з Пецярбурга. Будаўнікамі былі запрошаныя спецыялісты з Магілёўскай губерні. Абразы для храма пісаліся афонскімі майстрамі на кіпарысавых дошках, пакрытых разьбой, аконныя рашоткі каваліся ў Пецярбургу і дастаўляліся ў Забычанне абозамі. У 1897 годзе да дня Ушэсця Гасподняга будаўніцтва царквы скончылася. Аднак, зрабіць роспіс інтэр’еру да рэвалюцыі не паспелі.
Андрэй Блажэвіч
Біяграфія
Помнік адкрылі бурмістр Гнева Багдан Бадзёнг, дырэктар Дому для састарэлых Мечыслаў Матысяк і гданьская беларуска Анна Іванюк.
Свята-Ушэсцеўская царква (Забычанне)
Гісторыя
У пасляваенны час пабудова выкарыстоўвалася для захоўвання гною, заняпала і стаяла без даха. У 1990-я гады пачаліся працы па аднаўленні храма, і 23 верасня 2018 года адрэстаўрваная царква была паўторна асвечана ў гонар Ушэсця Гасподняга.
Андрэй Блажэвіч
Біяграфія
Тэрэса Эльманоўская знайшла ў доме састарэлых і дакументальны архіў Вангіна.
Свята-Ушэсцеўская царква (Забычанне)
Архітэктура
Помнік эклектычнай архітэктуры з элементамі рэтраспектыўна-рускага стылю і неаготыкі. Чатырохчасткавая падоўжна-восевая кампазіцыя будынка складаецца з прытвора, трапезнай, малітоўнай залы і пяціграннай апсіды. Вертыкальнымі дамінантамі з’яўляюцца васьмігранныя шатровыя барабаны надбудаванай над прытворам званіцы і цэнтральнага кубападобнага аб’ёму.
Унутры ў малітоўную залу адкрываецца светлавы барабан з самкнутым скляпеннем, абапёрты праз парусы на шырокія аркі прыдзелаў, апсіды і прытвора; апсіда перакрыта конхай. Арыгінальнае дэкаратыўнае ўбранне не захавалася. Ад першапачаковых рэліквій захаваўся драўляны вынасны запрастольны крыж, пакрыты разьбой, які сёстры Федарыставы, пеўчыя храма, паспелі схаваць, калі зачынялі царкву.
Вышыня будынка — 23–25 м, таўшчыня вонкавых сценаў — да 2 м. Для гідраізаляцыі ў падмурку пакладзены пласт бяросты.
Першапачаткова храм быў абнесены мураванай агароджай, у левым вуглу якой знаходзілася вартоўня.
IC 5181
IC 5181 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) ў сузор’і Журавель.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 2573A
NGC 2573A (іншыя абазначэнні — ESO 1-9, AM 2247-892, IRAS22443-8923, PGC 70680) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Актант.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Баўманскае (Акмолінская вобласць)
Баўманскае — сяло ў Егіндыкольскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Баўманскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 39 км на захад ад цэнтра пасёлка Егіндыколь. Код КАТА — 114439100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 906 чалавекі (440 мужчын і 466 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 778 чалавекі (379 мужчын і 399 жанчын).
Аксаут (рака)
Аксаут (Схауат, ) — бурная, шматводная, горная рака, якая працякае па паўночным схіле Галоўнага хрыбта Вялікага Каўказа, правы выток Малога Зелянчука. Працякае па тэрыторыі Карачаева-Чаркескай Рэспублікі. Бярэ свой пачатак з Хасауцкага ледавіка і зліваецца з ракой Марухай, утвараючы раку Малы Зелянчук. Даўжыня ракі — 77 км, плошча вадазборнага басейна — 843 км².
Данілавічы (Дзятлаўскі раён)
Дані́лавічы (, Даниловичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.
Хаценчыцкі бой
Хаценчыцкі бой — бой паміж партызанскай брыгадай імя М. В. Фрунзэ і нямецкім гарнізонам у вёсцы Хаценчыцы Ільянскага раёна 26 чэрвеня 1943 года.
Перадумовы
Гарнізон у вёсцы Хаценчыцы быў адным з галоўных апорных пунктаў у сістэме нямецкай абароны ад партызан. Ён глыбока ўкліньваўся ў партызанскую зону і перакрываў подступы да чыгуначных участкаў Мінск — Маладзечна і Маладзечна — Крулеўшчына, прыкрываў сабою гарнізоны праціўніка ў бліжэйшых населеных пунктах Ілья, Вязынь, Краснае, Раёўка. Гарнізон налічваў каля 100 гітлераўцаў, узброеных 45-мм гарматай, 2 мінамётамі, 12 кулямётамі, умацаваны загародамі з калючага дроту, палосамі траншэй і 5 дзотамі з кругавым абстрэлам. Аперацыя па разгроме гарнізона рыхтавалася паводле загада камандавання брыгады, план бою распрацаваны начальнікам штаба брыгады капітанам А. Д. Коўбіям. Сілы партызанскай брыгады (480 байцоў) былі падзелены на чатыры групы: ударную, скоўваючую, прыкрыцця і засады на шляхах у вёскі Ілья і Раёўка.
Бой
Пасля дакладнай разведкі асноўныя сілы брыгады 23 чэрвеня да 20 гадзін вечара скрытна сканцэнтраваліся ў лесе на паўднёвым захадзе ад вёскі Панышы (у 3—4 км на поўдзень ад вёскі Хаценчыцы). Перад пачаткам дзеянняў партызанская разведка паведаміла, што частка байцоў Хаценчыцкага гарнізона 22 чэрвеня 1943 года зрабіла напад на хутар Пляшчаніцы Ільянскага раёна, дзе спаліла дамы і расстраляла мясцовых жыхароў. Скоўваючая група наносіла ўдар з боку вёскі Хаценчыцы, штурмавая, на чале з камандзірам атрада імя Варашылава Э. Л. Смаленскім, яго намеснікам лейтэнантам П. І. Карабіцыным і А. Д. Коўбіем падавіла агонь гарматы і 5 дзотаў, адзін з якіх аказаў супраціўленне. Агульнымі намаганнямі партызан дзот быў знішчаны, гарнізон поўнасцю разбіты. Уся зброя і боепрыпасы праціўніка перайшлі ў рукі партызан.
Разгром гарнізона ў вёсцы Хаценчыцы дазволіў на 120 км расчысціць раён дзеянняў партызанскай брыгады, пазбавіў насельніцтва ад пастаянных акцый гітлераўцаў. Гарнізон у вёсцы Хаценчыцы акупанты аднавіць не змаглі.
Мураўнічы (курганны могільнік)
Мураўнічы — курганныя могільнікі каля вёскі Мураўнічы Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзяцца за 3 км на паўночны ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Змееў Бор, у лесе.
Апісанне
Захаваліся 6 курганоў. Два з іх падоўжаныя: адзін даўжынёй 30 м, шырынёй 10—12 м, вышынёй 2,2 м. 3 заходняга і ўсходняга бакоў яго захаваліся раўкі глыбінёй да 0,5 м; другі даўжынёй 15 м, шырынёй 10 м, вышынёй 1,5 м. Чатыры курганы круглыя, дыяметрам 8—10 м, вышынёй 1—1,5 м. Даследавалі Л. В. Аляксееў (1956) і Г. В. Штыхаў (1981). Раскопкі не праводзіліся.
Алена Лукрэцыя Карнара Піскапія
Але́на Лукрэ́цыя Карна́ра Піска́пія (Elena Lucrezia Cornaro Piscopia,, 5 чэрвеня 1646 — , Венецыя) — італьянскі матэматык і філосаф, першая жанчына, якая атрымала доктарскую ступень.
Біяграфія
Піскапія была дачкой пракуратара Венецыі. Атрымала добрую адукацыю, у прыватнасці валодала некалькімі сучаснымі і класічнымі мовамі, а таксама «свабоднымі мастацтвамі». Яна пагарджала фрывольнасцю венецыянскага грамадства і ў маладосці пайшла ў манашкі-бенедыктынкі. Піскапія з часам вырашыла цалкам прысвяціць сябе навуцы. У 1677 годзе яна правяла свой першы публічны дыспут у Падуанскім універсітэце. Першыя спробы абароны скончыліся няўдачай; апаненты лічылі, што месца жанчыны ў царкве, дзе яна павінна маўчаць, але ў выніку Піскапія дамаглася дазволу абараніць доктарскую дысертацыю. 25 чэрвеня 1678 яна стала першай жанчынай у свеце, якая атрымала званне доктара навук (у новы час першай жанчынай з доктарскай ступенню стала Стэфанія Валіска ў 1875 годзе).
Наступныя шэсць гадоў яна займалася выключна навуковай працай, у прыватнасці філасофіяй і матэматыкай. Памерла ва ўзросце 38 гадоў, як мяркуюць, ад рака. У 1688 годзе яе навуковыя дасягненні былі апублікаваныя ў Парме.
HMS B4
HMS B4 — брытанская падводная лодка тыпу B. Пабудавана ў 1904-1905 гадах кампніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 14 лістапада 1905 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 28 снежня 1906 года.
У 1914 годзе B3 была размешчана ў Дэванпорце, уключана ў 10-ую падводную флатылію пад камандаваннем лейтэнанта Генры П. Х'юза.
1 красавіка 1919 года судна было прададзена «Ardrossan Dry Dock Co». .
Гарохаўскі сельсавет
Гаро́хаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бабруйскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Гарохаўка.
Гісторыя
Утвораны 20 снежня 1982 года ў складзе Бабруйскага раёна Магілёўскай вобласці БССР у складзе 33 населеных пунктаў (вёскі Аколіца, Астравы, Гародчына, Гарохаўка, Двор Глуша, Дворышча, Каменка, Кіслаўшчына, Кліны, Красновічы, Круглоніва, Лагадаўка, Ленінцы, Лужанец, Макараўка, Мартынаўка, Масты, Мачулкі, Палошкава, Пасека, Пятровічы, Рагаселле, Рымаўцы, Спорнае, Сулева, Фартуны, Харошыя, Ясёны і пасёлкі Дзеўчын, Красная Зара, Красны Агарод, Ляды і Трусаўшчына), якія раней уваходзілі ў склад Гарбацэвіцкага сельсавета. 15 снежня 1987 года скасавана вёска Сулева. 23 снежня 2011 года скасаваныя населеныя пункты Дзеўчын і Кліны. 20 лістапада 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя размеркавана паміж Глушанскім сельсаветам (20 населеных пунктаў: пасёлкі Красны Агарод, Ляды, Красная Зара, вёскі Гародчына, Двор-Глуша, Дворышча, Каменка, Кіслаўшчына, Красновічы, Круглоніва, Ленінцы, Лужанец, Масты, Палошкава, Пасека, Рымаўцы, Трусаўшчына, Фартуны, Харошыя, Ясёны) і Гарбацэвіцкім (10 населеных пунктаў: вёскі Аколіца, Астравы, Гарохаўка, Лагадаўка, Макараўка, Мартынаўка, Мачулкі, Пятровічы, Рагаселле, Спорнае) сельсаветамі.
Склад
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 30 населеных пунктаў.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 822 чалавекі, з іх 93,1 % — беларусы, 6,0 % — рускія.
Лашт
Ласт (ад Last «цяжар»): назва некалькіх гістарычных мер аб'ёму.
Калісь
«Калісь» — двухактавая драма беларускага драматурга Францішка Аляхновіча, напісаная ў 1917 годзе ў часе яго знаходжання ў Чорным Боры пад Вільняй. Апублікаваная асобным выданнем у 1919 годзе.
З напісаннем гэтай драмы ў творчасць аўтара ўвайшла не зусім характэрная для яго тэма — тэма рэвалюцыі. Гэты твор быў забаронены як нямецкай, так і польскай цэнзурамі.
Сюжэт
Падзеі адбываюцца ў 1905—1906 гадах. Галоўны герой — малады рабочы і рэвалюцыянер Юрка Івашка. Ён перакананы ідэйны баец, які змагаецца з самадзяржаўем за сваё нацыянальнае і сацыяльнае вызваленне. Аўтару ўдаюцца вобразы яго паплечніцы Людвікі і яе маці, якая не дужа верыць у поспех рэвалюцыйных планаў і просіць іх адмовіцца ад безразважных авантур. Аднак пераконванні маці не здолелі ўратаваць дачку, якая гіне разам з Юркам ад жандарскіх куляў.
На тэатральных падмостках ролю Людвікі бліскуча выконвала Паўліна Мядзёлка.
Французская беларусістка Віржынія Шыманец адзначае:
у «Калісь» канва «Рамео і Джульеты» служыць прэтэкстам, каб паставіць крыж на рэвалюцыі, рэпрэзэнтуючы яе трагічнае вымярэнне.
Кросна
Кросна (Krosno) — горад на правах павета ў Польшчы, на рацэ Вісла. Уваходзіць у склад Падкарпацкага ваяводства, адміністрацыйны цэнтр Красненскага павета (не ўваходзіць у яго склад).
Адлегласць па прамой паміж гарадамі Кросна — Мінск 604 км, да Варшавы — 288 км.
Насельніцтва — жыхары (2014 год).
IC 5182
IC 5182 — галактыка тыпу Sd ў сузор’і Тукан.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 2573B
NGC 2573B (іншыя абазначэнні — ESO 1-8, AM 2240-892, PGC 70533) — галактыка ў сузор’і Актант.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Дзяўчаты мары
Сюжэт
Дэтройт, 1962 год. Малады і амбіцыйны прадавец аўтамабіляў Керціс Тэйлар на шоу талентаў уражаны выступам музычнага трыа «Dreamettes», якое складаецца з трох чарнаскурых дзяўчат: вакалісткі Эфі Уайт і бэк-вакалістак Дзіны Джонс і Лорэл Робінсан. Прадпрыемлівы хлопец бачыць у таленавітых спявачках велізарны патэнцыял і становіцца іх менеджарам. Ён арганізоўвае для дзяўчат падпісанне кантракту з вядомым R&B-выканаўцам Джымам Эрлі. З гэтай знамянальнай падзеі для маладых дзяўчат пачынаецца шлях да славы, які яны плануюць прайсці разам.
Аднак для Керціса Тэйлара важней за ўсё дагадзіць густам белай публікі і зарабіць як мага больш грошай на набіраючым папулярнасць поп-гурце. Ён мяняе надзвычайную вакалістку Эфі Уайт на дзяўчыну з больш прывабнай знешнасцю Дзіну Джонс. Поўная фігура і традыцыйная манера выканання Эфі не ўпісваецца ў агульнапрынятыя стандарты прыгажосці. Пасля вылучэння Дзіны на месца салісткі і змены назвы на «The Dreams» папулярнасць гурта рэзка ўзрастае. Пакрыўджаная Эфі пакідае музычны ансамбль і пачынае самастойнае плаванне.
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 68 кінаўзнагародамі і яшчэ 92 намінацыямі.
Карыбскае мора
Карыбскае мора (Mar Caribe, Caribbean Sea, Lamè Karaïb, Mer des Caraïbes, Caraïbische Zee, Laman Karibe) — акраіннае паўзамкнутае мора мора басейну Атлантычнага акіяна. Абмывае на поўдні Венесуэлу, Калумбію, Панаму; на захадзе — Коста-Рыку, Нікарагуа, Гватэмалу, Беліз і мексіканскі паўвостраў Юкатан; на поўначы — Вялікія Антыльскія астравы (Куба, Гаіці, Ямайка, Пуэрта-Рыка); на ўсходзе — Малыя Антыльскія астравы. . Плошча мора — 2,7 млн км², найбольшая глыбіня — 7,5 км.
Гісторыя
Калі іспанцы прыбылі на Антыльскія астравы, яны былі заселены індзейцамі таіна, якія прыкладна ў I стагоддзі да н.э. мігравалі туды з Паўднёвай Амерыкі. У 1492 годзе першая экспедыцыя Хрыстафора Калумба высадзілася на Багамах, знаходзячыся ў поўнай упэўненасці, што імі быў адкрыты новы шлях у Азію. На востраве, які атрымаў назву Эспаньёла, было заснавана першае іспанскае паселішча, якое паклала пачатак панавання Іспаніі ў рэгіёне. З 1506 па 1511 гады з удзелам Эрнана Картэса і Дыега Веласкеса дэ Куэльяру астравы Эспаньёла і Куба былі заваяваны, а мясцовае насельніцтва пераўтворана ў рабоў. У 1517 годзе Франсіска Эрнандэс дэ Кордава адкрыў паўвостраў Юкатан, дзе іспанцы ўпершыню сустрэліся з развітой цывілізацыяй мая. Далейшыя экспедыцыі Хуана дэ Грыхальвы (1518) і Эрнана Картэса (1519) паклалі пачатак заваёвы і каланізацыі Мексікі.
Іншыя еўрапейскія імперыі таксама сталі пашырацца на захад, накіроўваючы караблі ў Новы Свет. Першыя брытанскія калоніі з’явіліся на Бермудскіх астравах (1612), астравах Сент-Кітс (1623) і Барбадас (1627) і былі затым выкарыстаны для каланізацыі іншых астравоў рэгіёна. Французская Вест-Індыя таксама пачалася з вострава Сент-Кітс (1624), затым былі заснаваны паселішчы на астравах Гвадэлупа і Марцініка (1635). Брытанія і Францыя таксама паспяхова адваёўвалі астравы ў слабеючай іспанскай імперыі: у 1655 годзе пад кантролем англічанін апынулася Ямайка, а ў 1697 годзе французы захапілі заходнюю частку Эспаньёлы. У XVII стагоддзі на астравах Кюрасаа, Сен-Мартэн, Аруба і шэрагу іншых з’явіліся галандскія калоніі, якія пазней увайшлі ў склад Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў. Дацкія ўладанні ў рэгіёне з’явіліся ў 1672 годзе на астравах Сент-Джон і Сент-Томас.
Еўрапейскія дзяржавы актыўна завозілі афрыканскіх рабоў і вывозілі прадукцыю сельскай гаспадаркі (тытунь, цукар, фарбавальнікі) і каштоўныя металы (золата і серабра), выкарыстоўваючы для гэтага нават спецыяльныя флатыліі. Рэгіён Карыбскага мора ператварыўся ў пляцоўку гандлю новымі для Еўропы таварамі, што пацягнула развіццё пірацтва.
Каланізацыя
Іншыя еўрапейскія імперыі таксама сталі пашырацца на захад, скіроўваючы караблі ў Новы Свет. Першыя брытанскія калоніі з’явіліся на Бермудскіх астравах (1612), астравах Сент-Кітс (1623) і Барбадас (1627) і былі потым скарыстаны для каланізацыі іншых астравоў. Французская Вест-Індыя таксама пачалася з вострава Сент-Кітс (1624), потым былі заснаваны селішчы на выспах Гвадэлупа і Марцініка (1635). Брытанія і Францыя таксама паспяхова адваёўвалі астравы ў слабелай Іспанскай імперыі: у 1655 годзе пад кантролем англічан апынулася Ямайка, а ў 1697 годзе французы захапілі заходнюю частку Эспаньёлы. У XVII стагоддзя на астравах Кюрасаа, Святога Марціна, Аруба і шэрагу іншых з’явіліся галандскія калоніі, якія пазней увайшлі ў склад Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў. Дацкія ўладанні ў рэгіёне з’явіліся ў 1672 годзе на астравах Сент-Джон і Сент-Томас.
Еўрапейскія дзяржавы актыўна завозілі афрыканскіх рабоў і вывозілі прадукцыю сельскай гаспадаркі (тытунь, цукар, фарбавальнікі) і каштоўныя металы (золата і срэбра), скарыстаючы для гэтага нават адмысловыя флатыліі. Рэгіён Карыбскага мора ператварыўся ў пляцоўку гандлю новымі для Еўропы таварамі, што пацягнула развіццё пірацтва.
Пірацтва
Пірацтва ў Карыбскім моры ўзнікла ў XVII стагоддзі, асноўнымі цэнтрамі збору піратаў, карсараў і буканьераў сталі востраў Тартуга і горад Порт-Роял. Адным з першых капераў на службе Каралёў Вялікабрытаніі быў Фрэнсіс Дрэйк, найболей вядомы захопам іспанскага Срэбнага каравана ў порце Номбрэ-дэ-Дыяс у 1572 годзе. Яго справу працягнуў Генры Морган, які распачаў у 1671 годзе вядомы паход на Панаму і стаў пазней віцэ-губернатарам Ямайкі.
Росквіт пірацтва давёўся на 1700—1730 гады — гэты час завуць залатым стагоддзем пірацтва. За гэты перыяд уславіліся Чорная Барада і Стыд Бенет, дзейнічалыя ў Карыбскім моры ў 1716—1718 гадах, а таксама Чарлз Вейн, чыя кар'ера доўжылася з 1716 па 1719 гады. Услаўлены Чорны Барт, а таксама Джэк Рэкхэм і яго сяброўкі Эн Боні і Мэры Рыд варочалі ў Вест-Індыі да 1720 года. Важнай крыніцай звестак пра біяграфію гэтых і іншых піратаў з’яўляецца кніга Чарлза Джонсана, якая выйшла ў 1724 годзе пад назвай «Усеагульная гісторыя рабаванняў і забойстваў, учыненых самымі знакамітымі піратамі».
Сярод позных піратаў вылучаецца Раберта Кафрэсі, які зарабляў у Карыбскім рэгіёне ў 1818—1825 гадах.
Посткаланіяльны перыяд
З XIX стагоддзя пачынаецца выйсце каланіяльных краін з імперый. У выніку паўстанні рабоў французская асада Сан-Дамінга першай атрымала незалежнасць у 1804 годзе. Астатняя частка Эспаньёлы была заваявана гаіцянамі ў 1821 годзе, але ў 1844 годзе на гэтай тэрыторыі сфармавалася Дамініканская Рэспубліка. Пасля серыі войн Куба пры ўмяшанні ЗША атрымала незалежнасць ад Іспаніі ў 1898 годзе, а востраў Пуэрта-Рыка перайшоў да Злучаных Штатаў Амерыкі, якія пачалі гуляць дамінантную ролю ў рэгіёне. У 1903 годзе пры ўдзеле ЗША пасля аддзялення Панамы ад Калумбіі быў пабудаваны Панамскі канал, які звязаў Карыбскае мора з Ціхім акіянам. Ён быў адкрыты 15 жніўня 1914 года і знаходзіўся пад кіраваннем ЗША да 31 снежня 1999 года. У 1917 годзе Данія прадала свае ўладанні ЗША, і яны атрымалі назву Амерыканскія Віргінскія выспы. У перыяд з 1958 па 1962 гады вялікая частка кантраляваных Вялікабрытаніяй земляў былі вылучаны ў Федэрацыю Вест-Індыі, якая потым распалася на асобныя дзяржавы.
12 снежня 2001 года кіраўніка дзяржаў і ўрадаў краін-чальцоў Асацыяцыі карыбскіх дзяржаў, якія памкнуліся на востраве Маргарыта (Венесуэла), прынялі «Маргарыцкую дэкларацыю», якая прызнае Карыбскае мора агульнай спадчынай і неацэнным актывам, а таксама задае кірунак супрацы краін у пытаннях гандлю, турызму, транспарта і ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў.
29 ліпеня 2005 года на сустрэчы ў Панаме члены асацыяцыі пацвердзілі свае намеры.
Гісторыя даследавання
Асноўныя геаграфічныя характарыстыкі рэгіёна былі вывучаны Хрыстафорам Калумбам падчас яго вандраванняў. За першыя дзве экспедыцыі (1492 і 1493 гг.) ім былі адкрыты Багамскія, Вялікія Антыльскія і паўночныя вострава Малой Антыльскай дугі. Трэцяя экспедыцыя (1498) адкрыла востраў Трынідад і заліў Парыя. Чацвёртую экспедыцыю, якая доўжылася з 1502 па 1504 гады і стала для Калумба апошняй, мараплавец скіраваў далей на захад у спробах адшукаць праход у Індыйскі акіян. За час гэтага вандравання былі даследаваны берага Гандураса, Маскітаў, Коста-Рыкі і Панамскага перашыйка, а таксама заліўшы Маскітас і паўночная частка Дар'енскага заліва Хуан дэ ла Коса, які камандаваў адным з караблёў першай экспедыцыі, па выніках вандраванняў Калумба, Амерыга Веспучы (1497, 1498), а таксама Джона і Себасцьяна Кабатаў (1497, 1498) склаў у 1500 годзе першую карту Новага Света.