cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эндзі Марэй
Эндру Бэран "Эндзі" Марэй (Andrew Barron Murray;, , Шатландыя) — брытанскі прафесійны тэнісіст. Лідар сусветнага рэйтынгу сярод брытанскіх ігракоў. Упершыню дасягнуў топ-10 рэйтынгу ў красавіку 2007 года, а яго вышэйшым месцам на дадзены момант з'яўляецца другое, на якое ён падняўся ў жніўні 2009 і, зноў, у красавіку 2013. Двухразовы пераможца Уімблдана (2013 і 2016), пераможца адкрытага чэмпіянату ЗША (2012) і двухразовы Алімпійскі чэмпіён у адзіночным разрадзе (2012 і 2016).
Выйграўшы ў фінальным пяцісэтавым матчы адкрытага чэмпіянату ЗША ў Новака Джокавіча, Марэй стаў першым брытанскім гульцом з 1977 і першым брытанскім мужчынам з 1936 года, які выйграў турнір Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе. Ён таксама стаў адзіным брытанскім пераможцам турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе ў Адкрытай эры. 7 ліпеня 2013 г. Марэй перамог на Уімблданскім турніры, стаўшы першым брытанскім пераможцам Уімблдана за 77 гадоў (з часоў перамогі Фрэда Пэры). У фінале ён таксама адолеў Новака Джокавіча, але ў трох сэтах. У выніку гэтай перамогі ў снежні 2013 Эндзі Марэй быў названы спартсменам года па версіі BBC.
Эндзі Марэй атрымаў перамогу ў адзіночным разрадзе на Алімпійскіх гульнях 2012 года ў Лондане, перайграўшы ў фінале Роджэра Федэрэра ў трох сэтах, і стаў першым брытанцам, які выйграў залаты медаль у адзіночным разрадзе, за 100 гадоў. У рамках тых жа гульняў ён заваяваў і сярэбраны медаль у міксце з Лаўрай Робсан. Марэй з'яўляецца адзіным тэнісістам у гісторыі, які выйграў алімпійскае золата і адкрыты чэмпіянат Злучаных Штатаў у адным годзе, і трэцім тэнісістам, які выйграў алімпійскае золата ў адзіночным разрадзе і два турніру Вялікага шлема на розных пакрыццях (пасля Андрэ Агасі і Рафаэля Надаля). У 2011 годзе Марэй стаў сёмым гульцом у Адкрытай эры, які дайшоў да паўфіналаў усіх турніраў Вялікага шлема за адзін год.
Ясэнка-Стэцёва
Ясэнка-Стэцёва (Ясенка-Стецьова) — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Плявіньская ГЭС
Асноўныя звесткі
Ад размеркавальнай прылады адыходзіць чатыры ЛЭП: на Рыгу, Кегумс, Екабпілс і ў Літву.
Філіпавічы (Жабінкаўскі раён)
Філі́павічы (, Филиповичи) — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ленінскага сельсавета.
Нонканфармізм
Нонканфармізм (ад лац. non — не і conformis — падобны, адпаведны) — 1) гатоўнасць, нягледзячы на ніякія абставіны, дзейнічаць насуперак меркаванню і пазіцыі пераважнай большасці супольнасці, гатоўнасць адстойваць строга супрацьлеглы супольнасці погляд; 2) здольнасць чалавека супраціўляцца ціску групы, думаць і рабіць па-свойму; 3) адмаўленне існага становішча рэчаў у грамадстве, сацыяльна-палітычны пратэст.
Нонканфармізм звычайна разглядаецца ў звязцы з канфармізмам, як супрацьлеглая мадэль паводзінаў індывіда ў групе.
У шырокім сэнсе нонканфармізм — гэта актыўнае непрыяцце агульнапрынятых нормаў, каштоўнасцяў, правілаў, законаў. Таму часта нонканфармізм таясаміцца з негатывізмам і разглядаецца не столькі як антонім паняццю канфармізм, колькі як яго адваротны бок, калі рэакцыя індывіда ўсё адно застаецца залежнай, толькі ў адрозненне ад канфармізму здзяйсняецца ў логіцы «не».
У іншых выпадках пад нонканфармізмам разумеецца незалежнасць, самастойнасць нормаў, каштоўнасцяў і меркаванняў індывіда, непадуладнасць яго поглядаў ціску групы. Негатывізм у такіх выпадках выступае, як асобная з'ява.
Нонканфармізм, як сацыяльна-палітычная пазіцыя, уяўляе сабой любую форму нязгоды і пратэсту супраць існай у грамадстве сістэмы рэчаў, як у галіне палітыкі, так і ў іншых сферах: сацыяльнай, культурнай, рэлігійнай.
Явара
Явара (Явора) — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Алеся Лаловіч
Алеся Лаловіч, па нараджэнні Бялевіч (нар., Мінск, Беларусь) — прафесійная беларуская баскетбалістка. Выступала за зборную Беларусі.
Біяграфія
У 2018 годзе скончыла сваю баскетбольную кар’еру. З’яўляецца трэнерам мужчынской каманды «VSS» у трэцім дывізіёне НБЛ і "Спецыялізаванай ДЮШ алімпійскага рэзерву па баскетболе адзінай прафсаюзнай арганізацыі холдынга «Гарызонт» (школа для дзяўчынак).
Pachnoda marginata
Pachnoda marginata — від жукоў з падсямейства бронзавак, з вялікай колькасцю падвідаў, які жыве ў Заходняй і Цэнтральнай Афрыцы.
Даўжыня цела 20-25 мм. Насяляюць перш за ўсе на дрэвах і кустах, сілкуюцца пладамі, пялёсткамі і сокам раслін. Працягласць жыцця самак — 7 месяцаў, у самцоў — 5 месяцаў. Самка адкладае да 178 яек у зямлю. Праз 3-4 тыдні вылупляюцца лічынкі белага колеру, вялікія, С-падобныя, без кіпцікаў на нагах, здольныя перасоўвацца на спіне. Развіваюцца ў гніючых раслінных рэштках: гнілой драўніне, кампосце, лясной падсцілцы, глебе.
Жукаў часта ўтрымліваюць у тэрарыуме. Кормяць нарэзанымі бананамі.
Жыгалка
Жыга́лка — ручай у Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток меліярацыйнага канала Кунаса.
Даўжыня ручая 5 км. Пачынаецца за 0,7 км на поўдзень ад вёскі Жыгалкі, вусце на паўднёвы захад ад вёскі Пагарэлае. На працягу 4ткм каналізаваны (0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Жыгалкі да вусця). Каля вёскі Жыгалкі і аграгарадка Любкаўшчына створаны сажалкі (плошчай 0,03 і 0,12 км² адпаведна).
Словаўтваральнае значэнне
Ад лексічнага
У адрозненне ад лексічнага значэння, словаўтваральнае значэнне выводзіцца са значэння мінімум двух вытворных словаў.
Ад граматычнага значэння
Граматычнае значэнне характэрнае для ўсіх словаў, а словаўтваральнае значэнне толькі для мінімум двух словаў.
NGC 5523
NGC 5523 (іншыя абазначэнні — UGC 9119, MCG 4-34-8, ZWG 133.18, KARA 621, IRAS14125+2533, PGC 50895) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Шум’яч
Шум’яч (Шу́м'яч) — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Парк Перамогі (станцыя метро, Санкт-Пецярбург)
«Парк Перамогі» — станцыя Пецярбургскага метрапалітэна. Размешчана на Маскоўска-Петраградскай лініі, паміж станцыямі «Маскоўская» і «Электрасіла».
Паул Брыл
Паул Брыл (Paul Bril; 1556,  —, ) — паўднёванідэрландскі (фламандскі) мастак, жывапісец і гравёр. Адзін з галоўных прадстаўнікоў нідэрландскага раманізму.
Біяграфія
Паул Брыл нарадзіўся ў 1556 годзе ў горадзе Антверпене, у вялікай сям’і патомных мастакоў. Вучыўся ў мясцовага жывапісца Даміяна Аортэльмана, у 1582 годзе пераехаў у Рым да свайго брата Матэуса Брыла і працягваў навучанне ў яго. Пасля смерці Матэуса ў 1583 годзе Паул, які, як лічыцца, значна перасягнуў брата майстэрствам, здолеў атрымаць яго пасаду і даход. У Рыме супрацоўнічаў з іншымі мастакамі і меў вялікую колькасць вучняў, у тым ліку з роднай Фландрыі. У 1621 годзе стаў кіраўніком Акадэміі Святога Лукі ў Рыме. Яго карціны былі папулярныя ў калекцыянераў.
Пісаў пейзажы, фрэскі. У адрозненне ад сваіх папярэднікаў Брыл імкнуўся да адзінства асвятлення на сваіх карцінах і тым самым значна развіў мастацтва пейзажа пад уплывам італьянскіх майстроў. Каляровая гама яго карцін, у асноўным, засталася па-галандску халоднай з перавагай блакітных і зялёных адценняў. Паул Брыл пісаў карціны на рэлігійныя тэмы, пейзажы, у тым ліку марскія, батальныя сцэны, алегорыі, якія зараз знаходзяцца ў розных музеях Еўропы. Таксама займаўся гравюрай.
Ранданіна
Ранданіна (Rondanina) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Генуя.
Насельніцтва складае 82 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 6 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 16025. Тэлефонны код — 010.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы апостал Варфаламей.
Хомі Джэхангір Баба
Хомі Джэхангір Баба (Homi Jehangir Bhabha;, Бамбей, Індыя — , Манблан, Францыя) — індыйскі фізік, які сыграў значную ролю ў развіцці індыйскай атамнай навукі, тэхнікі і ядзернай праграмы. Ганаровы член шэрагу навуковых таварыстваў і акадэмій навук, у тым ліку Лонданскага каралеўскага таварыства (1941).
Баба вучыўся ў Кембрыджскім універсітэце, які скончыў ў 1930. Навуковую працу пачаў пад кіраўніцтвам Ральфа Фаўлера. У 1940—1945 гадах працаваў у Індыйскім інстытуце навук у Бангалоры, з 1942 года — прафесар. У 1945 стаў ініцыятарам стварэння і першым кіраўніком Інстытута фундаментальных даследаванняў Тата ў Бамбеі. Баба стаў старшынёй Камітэта па атамнай энергіі Індыі (з 1947) і дырэктарам Атамнага цэнтра Трамбэй(з 1957), які ён таксама заснаваў.
Баба таксама з’яўляўся буйным грамадскім дзеячам. Ён быў старшынёй на першай канферэнцыі па мірным выкарыстанні атамнай энергіі ў Жэневе ў 1955. Акрамя таго ён некалькі гадоў (1960—1963) узначальваў Прэзідыум Міжнароднага саюза чыстай і прыкладной фізікі (IUPAP), а таксама з’яўляўся членам Навукова — кансультатыўнага савета МАГАТЭ.
Загінуў у горным масіве Манблан у выніку катастрофы самалёта, на якім накіроўваўся на чарговае пасяджэнне савета МАГАТЭ.
Фёдар Рыгоравіч Волкаў
Фёдар Рыгоравіч Волкаў (Фёдор Григо́рьевич Во́лков; 1729—1763) — рускі акцёр і тэатральны дзеяч, масон. Стварыў першы пастаянны рускі тэатр, і таму лічыцца яго заснавальнікам.
Біяграфія
30 жніўня 1756 г. быў афіцыйна заснаваны «Рускі для прадстаўлення трагедый і камедый тэатр», які паклаў пачатак стварэнню Імператарскіх тэатраў Расіі, а Фёдар Волкаў быў прызначаны «першым рускім акцёрам», а дырэктарам тэатра стаў Аляксандр Сумарокаў, у 1761 годзе гэты пост заняў Волкаў. Але дзеля ўлюбёнай справы Фёдар Рыгоравіч адмовіўся ад пасады кабінет-міністра, ордэна Святога Андрэя Першазванага, маёнткаў і прыгонных.
Фёдар Волкаў напісаў каля 15 п'ес («Суд Шамякін», «Усякі Ерамей пра сябе разумей», «Забаўкі маскоўскіх жыхароў на Масленіцы» і інш), не захаваліся да нашага часу, таксама быў аўтарам ўрачыстых од (вядома, што пачаў пісаць оду «Пётр Вялікі») і песень (захаваліся «Ты праходзіш міма келлі дарагая» аб гвалтоўна падстрыжанай ў манахіні і «Станем, браткі, спяваць старую песню, як жылі ў першым стагоддзі людзі» аб мінулым Залатым стагоддзі). Акрамя гэтага ён займаўся мастацкім афармленнем спектакляў; вядомая яго карціна, якая паказвае яго і братоў падчас спектакля, бюст Пятра I; паводле падання яго працай з'яўляецца і разьбяны іканастас Мікола-Надзеінскай царквы ў Яраслаўлі. Іграў на шматлікіх інструментах і ствараў музыку да спектакляў.
Фюн
Фюн (Fyn) — востраў у Даніі ў групе Дацкіх астравоў Балтыйскага мора, другі (трэці, калі ўлічваць Грэнландыю) паводле плошчы пасля Зеландыі.
Плошча — 2976 км². Насельніцтва каля 445 тысяч чалавек. Берагі нізкія, парэзаныя бухтамі. Рэльеф узгорысты раўнінны з марэннымі градамі. Вышыні да 131 м. Востраў злучаны мастамі з паўвостравам Ютландыя. На востраве горад Одэнсэ.
Дайкі Ніва
(丹羽 大輝; нар. ) — японскі футбаліст. У 2015 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Давід Джошуа Азрыэлі
Давід Джошуа Азрыэлі (David Joshua Azrieli, דוד עזריאלי; 10 мая 1922, Макаў — 9 ліпеня 2014) — канадскі і ізраільскі архітэктар, будаўнік, забудоўшчык і філантроп.
Біяграфія
Давід Азрылевіч нарадзіўся ў Польшчы, у яўрэйскай сям’і.
Іміграваў у Манрэаль, Канада, у 1954 годзе, і заснаваў там сваю будаўнічую фірму. Праектаваў спачатку невялікія жыллёвыя дуплексы, затым перайшоў да будаўніцтва шматпавярховых жылых дамоў, і канчаткова — гандлёвых цэнтраў. Ва ўзросце 75 гадоў атрымаў дыплом архітэктара ва ўніверсітэце Carleton. Праектаваў і будаваў гандлёвыя цэнтры, вышынныя офісы і жылыя будынкі ў Канадзе, ЗША, і Ізраілі.
Філантрапічная дзейнасць Азрыэлі ажыццяўляецца з дапамогай «Фонду Азрыэлі», заснаванага ў 1989 годзе. Фонд падтрымлівае шырокі спектр ініцыятыў і праграм у галіне адукацыі, архітэктуры, мастацтва, даследавання Халакосту, навуковых і медыцынскіх даследаванняў. У рамках праграмы Яўрэйскага нацыянальнага фонду па азеляненні і развіцці Негева ў лютым 2014 года адкрыўся парк Азрыэлі ў, які быў створаны дзякуючы ахвяраванням фонду. Давід Азрыэлі прысутнічаў на адкрыцці парку і выказаў упэўненасць у тым, што парк стане выдатным месцам адпачынку для жыхароў горада.
Ей
Ей (Yei) — горад у Паўднёвым Судане, адміністрацыйны цэнтр акругі у штаце Цэнтральная Экваторыя.
Геаграфічнае становішча
Горад размешчаны на вышыні 830 метраў над узроўнем мора.
Дэмаграфія
Насельніцтва горада па гадах :
Рэлігія
У горадзе ёсць каталіцкая епархія.
Захумска-Герцагавінская і Прыморская епархія
Гісторыя
Пасля сканчэння першай сусветнай вайны і ўтварэння Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў Захумска-Герцагавінская і Прыморская епархія ў 1920 годзе ўвайшла ў склад Сербскай праваслаўнай царквы, якая ізноў здабыла незалежнасць.
Цітвянскі сельсавет
Цітвя́нскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Цітва.
Захумска-Герцагавінская і Прыморская епархія
Гісторыя
У 1931 годзе кафедра займала трэцяе месца ў спісе епархій Сербскай праваслаўнай царквы і ахапляла наступныя вобласці: Мостар, Білеча, Гака, Невесіне, Столац і Трэбіне, Меткавіч, Дуброўнік і востраў Корчула.
Цітвянскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Шацкага раёна Мінскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Пухавіцкага раёна Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Пухавіцкім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Рудзенскага раёна, з 6 ліпеня 1935 года ў складзе Смілавіцкага раёна, з 11 лютага 1938 года ў складзе Рудзенскага раёна. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Рудзенскім раёне Мінскай вобласці. Пад час Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецкімі войскамі. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Азярычынскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Пухавіцкага раёна. 11 сакавіка 1977 года населенаму пункту, які ўзнік пры торфапрадпрыемстве «Сяргеевіцкае» на тэрыторыі сельсавета, прысвоена назва — пасёлак Праўдзінскі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 16 населеных пунктаў. 31 сакавіка 1977 года пасёлкі Бор, Бярозаўка, Васількі, Доўгі, вёскі Варонічы, Русаковічы, Цітва перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Рудзенскага пассавета, пасёлак Праўдзінскі перададзены ў склад Сяргеевіцкага сельсавета, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Узляны, сельсавет перайменаваны ва Узлянскі.
Захумска-Герцагавінская і Прыморская епархія
Гісторыя
У час Другой сусветнай вайны адна царква была разбурана і 18 пацярпелі, 5 прыходскіх дамоў былі знішчаны, 4 пацярпелі, 12 царкоўных бібліятэк і 21 архіў былі знішчаны, епіскап Мікалай (Ёканавіч) быў выгнаны з епархіі ўсташамі.
Падчас узброенага канфлікту 1991—1995 гадоў на тэрыторыі епархіі былі знішчаны 36 і пашкоджаны 28 цэркваў, манастыр Жытамісліч быў падарваны, манастыр Завала моцна пацярпеў ад абстрэлаў. У 1992 годзе ў Мостары быў разбураны кафедральны сабор Свяцейшай Сёмухі і кафедра была перанесена ў манастыр Тврдош. У Дуброўніку біскупскі двор быў падарваны, а ў верасні 1996 года ў саборны храм была кінута бомба.
Помнік Тадэвушу Касцюшку (Косава)
Помнік Тадэвушу Касцюшку — помнік у горадзе Косава Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчаны на тэрыторыі музея-сядзібы Тадэвуша Касцюшкі ў Мерачоўшчыне, недалёка ад Косаўскага палаца. Першы поўнафігурны помнік Касцюшку ў Беларусі.
Гісторыя
Прапановы паставіць поўнафігурны помнік Тадэвушу Касцюшку гучалі ўжо даўно. Раней былі пастаўлены бюсты на тэрыторыі пасольства ЗША ў Мінску і ў вёсцы Малыя Сяхновічы, дзе была радавая сядзіба Касцюшкаў. У 2016 годзе з такой прапановай да ўлад звярталася Таварыства беларускай мовы, аднак справа з месца не рушыла.
Ідэя паставіць помнік у Беларусі зноў узнікла пасля таго, як беларуская дыяспара ў 2017 годзе паставіла помнік Касцюшку ў швейцарскім Золатурне, дзе ён дажываў свае гады. Сродкі на помнік Тадэвушу Касцюшку ў Косаве збіралі ў інтэрнэце. Праект падтрымалі 690 чалавек, якія сабралі больш за 22 тысячы беларускіх рублёў. Імёны ўсіх ахвярадаўцаў будуць захоўвацца ў музеі. Скультура была створана беларускім скульптарам Гэнікам Лойкам і адліта ва Украіне. Архітэктары помніка — Уладзімір Казакоў і Аляксандра Баярына, якая стварыла праект пастамента, безкаштоўна выканага фірмай «Гранітны свет». Аўтарамі шыльды сталі Кацярына Горская і Ігар Засімовіч, яна была таксама безкаштоўна выканана фірмай «БелСтэнд».
Урачыстае адкрыццё помніка адбылося 12 мая 2018 года. На адкрыцці было шмат бел-чырвона-белых сцягоў. Сярод іншых прысутнічалі дыпламаты ЗША, Польшчы, Украіны, Расіі, мясцовыя ўлады, дэпутаты Палаты прадстаўнікоў, стваральнікі помніка і госці з многіх гарадоў.
Апісанне
Скульптура Касцюшкі вышынёй 2,2 м адліта з бронзы. Тадэвуш Касцюшка глядзіць удалячынь, у адной руцэ трымаючы шаблю, а іншай прыціскаючы да грудзей капялюш.
Штукавэць
Штукавэць (Штукове́ць) — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Пярэспа (ручай)
Пярэ́спа — ручай у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі і Навазыбкаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Ачоса (басейн Дняпра). Даўжыня 8,6 км. Пачынаецца ў Бранскай вобласці за 1 км на захад ад вёскі Грыва, вусце за 4,3 км на паўднёвы ўсход ад былой вёскі Кругоўка Добрушскага раёна. Рэчышча каналізаванае.
Шандравэць
Шандравэць (Шандрове́ць) — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Брэйгель
Брэйгель:
Прыстаўка
Прыстаўка:
Dynamopodinae
Dynamopodinae — падсямейства пласцініставусых, якое складаецца ўсяго з аднаго роду.
Распаўсюджанне
Сустракаюцца толькі ў паўночнай частцы Афрыкі і цэнтральнай частцы Азіі (усяго 7 відаў). У Расіі сустракаецца адзіны від [= Dynamopus athleta].
Хашчыў
Хашчыў (Ха́щів) — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Тэлескоп Роса
Тэлескоп лорда Роса, тэлескоп «Левіяфан» — тэлескоп-рэфлектар, збудаваны ірландскім арыстакратам Вільямам Парсансам — лордам Росам у лютым 1845 года. Аптычная канструкцыя — сістэмы Ньютана, дыяметр галоўнага люстэрка 183 см.
Самы вялікі тэлескоп свайго часу, тэлескоп Роса быў знакам тэхналогіі сярэдзіны 19 ст.; згадваўся ў фантастычным рамане Жуля Верна «З гарматы на Месяц».
Будова тэлескопа, які павінен быў перасягнуць памерамі найбольшы тады ў свеце тэлескоп Гершэля, узяла надзвычай вялікую на тыя часы суму 20 тысяч фунтаў стэрлінгаў. Лорд Рос не меў кваліфікаваных памочнікаў і не валодаў тэхналогіямі вырабу якасных рэфлектараў, і павінен быў ствараць ад пачатку і вытворчую, і тэхналагічную базу. У сваім двары лорд Рос збудаваў оптыка-механічныя майстэрні, і навучыў оптыцы і механіцы сваіх сялян. Майстэрні былі высокамеханізаванымі; так, шліфавальныя станкі прыводзіліся ў рух паравымі машынамі; тэхнічны ўзровень быў высокім для свайго часу.
Для галоўнага люстэрка быў выбраны бронзавы сплаў з 80 % медзі і 20 % волава, які быў надзвычай цяжкім у апрацоўванні — цвярдзейшым за сталь і крохкім як шкло, але пасля паліравання адбіваў нашмат больш святла, чым іншыя сучасныя яму металы (тэхналогій вырабу шкляных дэталяў буйнога памеру тады не існавала). Дыяметр люстэрка складаў 183 см, таўшчыня 15 см, фокусная адлегласць 14 м, маса 3 тоны. Люстэрка было адлітае вясной 1842, і пасля амаль 3-гадовай апрацоўкі было ўстаноўленае ў адмысловай сістэме платформ, падпорак і рычагоў, якая забяспечвала люстэрка ад выгінання пад уласнай вагой. Труба-футарал даўжынёй 18 м была зробленая з прыбалтыйскай елкі і змацаваная жалезнымі абадамі.
Тэлескоп быў устаноўлены паміж дзвюх высокіх каменных сценаў, якія засцерагалі яго ад ветру і служылі апорай. Ніжні канец тэлескопа, масай 15 т, абапіраўся на ўніверсальны чыгунны шарнір, а верх паварочваўся ў вертыкальнай плоскасці двума рабочымі з дапамогай сістэмы тросаў і блокаў. Магчымы зрух па азімуце не перавышаў 12 градусаў у адзін бок. Пляцоўка для назіральніка была збоку ад інструмента (гл. сістэма Ньютана). Часам назіранні рабіліся па сістэме Ламаносава.
Хадасы (Жабінкаўскі раён)
Хадасы́ (, Ходосы) — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ленінскага сельсавета.
Да 21 студзеня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Азяцкага сельсавета.
Тэлескоп Роса
Аднак клімат Ірландыі мала падыходзіць для назіранняў: за год бывае ўсяго 60—80 ясных начэй, пераважна ўзімку. Паднімаючыся да акуляра зімняй ноччу па даволі хісткай драўлянай лесвіцы, астраном мог зваліцца і зламаць сабе шыю. Трубу было вельмі складана навесці на аб’ект, яна ў асноўным магла толькі паднімацца і апускацца, а з боку ў бок паварочвалася нязначна. Лорд Рос вывучаў і замалёўваў новыя туманнасці, яшчэ не разумеючы, што гэта цэлыя зорныя міры — галактыкі. Праўда, ён запісаў, што некаторыя з іх «падаюцца ўсеянымі зоркамі». Лорд Рос першым убачыў, што шмат якія туманнасці маюць спіральную форму.
Пасля смерці лорда ў 1867 годзе назірання працягнуў яго сын, але ён звычайна аддаваў перавагу зручнейшым у працы тэлескопам з люстэркам дыяметрам 91 сантыметр. Унук першага ўладальніка тэлескопа не цікавіўся астраноміяй (ён быў інжынерам, вынайшаў паравую турбіну), і гігант, які заставаўся каля 75 гадоў самым буйным тэлескопам у свеце, паступова пад дзеяннем вільготнага ірландскага клімату прыйшоў у заняпад. Люстэрка пацямнела, цагляныя апорныя сцены сталі бурыцца, труба павалілася. Спадчынай лорда Роса ўжо ніхто не цікавіўся.
Аб гіганце ўспомнілі толькі ў 1970-х гадах і правялі касметычны рамонт. Нарэшце, у 1996 годзе цяперашні ўладальнік маёнтка вырашыў аднавіць гэты помнік навукі і тэхнікі. Ён здолеў дамагчыся субсідыі ад дзяржавы і ад некаторых фондаў.
Аднавіць тэлескоп дапамаглі старыя малюнкі і асабліва фатаграфіі, зробленыя жонкай лорда Роса (яна была першым фотааматарам у Англіі). Малюнкі і здымкі захаваліся ў архівах замка. Усё жа без асучаснівання не абышлося: цяжкае бронзавае люстэрка, якое цалкам пацямнела, замянілі лягчэйшым, з алюмініевага сплаву. Сістэма трасоў і паліспастаў засталася, але зараз яе прыводзіць у дзеянне гідраўліка.
Урачыстае адкрыццё адноўленага тэлескопа адбылося ў верасні 2001 года, але ён усё яшчэ не працуе поўнасцю. Ініцыятары аднаўлення гавораць, што засталіся тэхнічныя праблемы. Калі іх пераадолеюць, турысты змогуць зазірнуць у акуляр тэлескопа, які не выкарыстоўваўся амаль сто гадоў — з 1908 года.
Зеландыя (востраў)
Зела́ндыя (Sjælland ) — самы буйны востраў Балтыйскага мора і другі пасля Грэнландыі востраў Даніі.
NGC 5524
NGC 5524 — падвойная зорка ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Рэйнланд-Пфальц
Рэйнланд-Пфальц (Rheinland-Pfalz) — зямля ФРГ. Сталіца - Майнц. Запазычанасць: 6.262 € на душу насельніцтва (2002) Агульная запазычанасць: 25400000000 € (2002)
Германскі працоўны фронт
Германскі працоўны фронт (Deutsche Arbeitsfront) — асацыяцыя прафсаюзаў у Трэцім Рэйху, якая аб’яднала ў сабе ўсе існуючыя ў Германіі прафсаюзы і цалкам падпарадкоўвалася НСДАП пасля прыходу Адольфа Гітлера да ўлады.
Рэйнланд-Пфальц
Геаграфія
Зямля Рэйнланд-Пфальц размешчана на захадзе Германіі і мяжуе з федэральнымі землямі Паўночны Рэйн-Вестфалія, Гесэн, Саар, Бадэн-Вюртэмберг, а таксама з Бельгіяй, Францыяй і Люксембургам.
Германскі працоўны фронт
Гісторыя
У 1929 годзе падчас Нюрнбергскага з’езда НСДАП было прынята рашэнне аб стварэнні «нацыянал-сацыялістычнай арганізацыі вытворчых ячэек» — НСАВВ. Новая арганізацыя ўяўляла сабой аб’яднанне палітработнікаў НСДАП, якія былі закліканы ажыццяўляць на прадпрыемствах светапоглядную арыентацыю працоўных ў духу нацыянал-сацыялістычнай ідэі. НСАВВ павінна была аслабіць прафсаюзную дзейнасць Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі (СДПГ) і Камуністычнай партыі Германіі (КПГ).
Рэйнланд-Пфальц
Азёры
Самым вялікім возерам Рэйнланд-Пфальц з’яўляецца Лаахскае возера, размешчанае недалёка ад Кобленца.
Германскі працоўны фронт
Гісторыя
У 1933 годзе, пасля прыходу Адольфа Гітлера да ўлады, НСАВВ фактычна была ператворана ў Германскі працоўны фронт.
З паразай Германіі ў Другой сусветнай вайне, у ходзе дэнацыфікацыі, Германскі працоўны фронт спыніў існаванне.
Майскі пераварот
Майскі пераварот — гістарычная назва некалькіх ваенных пераваротаў XX стагоддзя, якія адбыліся ў маі ў некалькіх краінах свету.
Юнг
Юнг — прозвішча
Вядомыя носьбіты:
Горны хрыбет Баба
Баба — горны хрыбет у сістэме Гіндукуша, у цэнтральнай частцы Афганістана. Даўжыня каля 60 км. Вышыня да 5143 м (гара Шахфуладзі). З'яўляецца гідраграфічныя вузлом, водападзелам, у якім нараджаюцца вытокі рэк Герыруд, Гільменд, Сурхаб (левы прыток Амудар'і), Кабул (правы прыток Інда). Ландшафты гэтага хрыбта прадстаўлены пераважна пустэльнымі і стэпавымі тэрыторыямі.
Словаўтваральны тып
Словаўтваральны тып– комплексная адзінка словаўтваральнай сістэмы; сукупнасць словаў з агульнымі словаўтваральнымі характарыстыкамі.
Інакш кажучы, пад словаўтваральным тыпам разумеецца схема (формула) пабудовы блізкіх, што характарызуецца адзінствам дэрывацыйнага афікса і катэгарыяльным адзінствам іх утваральных асноў.
Прадуктыўнасць словаўтваральных тыпаў
Як і ўсякія іншыя элементы (канструкцыі) мовы, словаўтваральныя тыпы маюць розную ступень прадуктыўнасці. Па ўзоры адных словаўтваральных тыпаў новыя словы ўтвараюцца часцей, па ўзоры другіх – радзей, або зусім не ўтвараюцца.
Непрадуктыўныя словаўтваральныя тыпы з'яўляюцца замкнёнымі. У іх межах не ўзнікаюць новаўтварэнні, колькасць словаў тут паддаецца дакладнаму падліку.
Высокапрадуктыўныя словаўтваральныя тыпы – адкрытыя, незамкнёныя. Яны папаўняюцца новымі словамі, і колькасны склад такіх тыпаў цяжка вызначыць, таму што нельга ўлічыць усе адпаведныя словы і асабліва тыя новаўтварэнні, якія не набылі яшчэ шырокага ўжытку. Цяжка, напрыклад, выявіць з вычарпальнай паўнатой колькасны склад словаўтваральнага тыпу з прыстаўкай не-. Вялікая колькасць вытворных уваходзіць таксама ў словаўтваральны тып назоўнікаў, утвораных ад прыметнікавых асноў пры дапамозе суфікса -асць (санлівасць, пужлівасць).
Марфемы ў высокапрадуктыўных словаўтваральных тыпах вызначаюцца вялікай выбіральнасцю і шырокімі марфематычнымі сувязямі. Гэта стварае спрыяльныя ўмовы для далейшай словатворчасці. Так побач з рэальнымі ўзнікаюць патэнцыяльныя словы.
У межах словаўтваральных тыпаў дзейнічае тэндэнцыя абмяжоўваць іх утваральныя магчымасці. Гэтыя абмежаванні тыражваюцца сістэмай мовы, якая рэгулюе стварэнне словаў паводле пэўнага тыпу або мадэлі. Утварэнне новых словаў з парушэннем тых фармальных абмежаванняў, што тыражваюцца сістэмай мовы, прыводзіць да ўзнікнення аказіяналізмаў.
Ерытасардакан (станцыя метро)
Ерытасардака́н (Երիտասարդական — «Маладзёжная») — станцыя Ерэванскага метрапалітэна.
Гісторыя
Адкрылася 8 сакавіка 1981 года.
Бэн-Егуда
Бэн-Егуда — прозвішча.
Ерытасардакан (станцыя метро)
Апісанне
Станцыя размешчана ў цэнтры Ерэвана, у раёне Кентрон (даслоўны пераклад — «цэнтр») з выхадам на вуліцу Ісаакяна, оперны тэатр і плошчу Францыі. Хоць «Ерытасардакан» з армянскага перакладаецца даслоўна «Маладзёжная», руская назва на паказальніках у метрапалітэне ўяўляе сабою транслітарацыю армянскай (у адрозненне ад станцыі «Барэкамуцюн», для якой прынята перакладная назва «Дружба»). Вялікая колькасць моладзі, якая вучыцца ў навучальных установах у блізкіх да станцыі метро кварталах, і дала назву гэтай станцыі метрапалітэна.
Fossilworks
Fossilworks (раней — Paleobiology Database) — анлайнавая база дадзеных, прысвечаная даследаванню выкапневых арганізмаў. Мае запісы аб таксонах, навуковыя артыкулы і калекцыі рэшткаў.
База дадзеных з’явілася дзякуючы фінансаванню NCEAS (Нацыянальнага цэнтра экалагічнага аналізу і сінтэзу National Center for Ecological Analysis and Synthesis), даследчага цэнтра пры Каліфарнійскім універсітэце ў Санта-Барбары. Там серверы базы размяшчаліся з 2000 па 2010 год. У 2000-2006 гадах сайт фінансаваўся Нацыянальным навуковым фондам, у 2006-2010 гадах — прыватнымі асобамі, а ў 2010-2013 гадах — Аўстралійскім цэнтрам па навуковых даследаваннях (Australian Research Council). Цяпер серверы сайта размешчаны ва Універсітэце Макуоры.
Бэнёва (Львоўская вобласць)
Бэнёва (Беньо́ва) — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Кегумс
Кегумс (, Keggum) — горад (з 1993 года), раней пасёлак гарадскога тыпу ў Огрскім раёне Латвіі.
Транспарт
Чыгуначная станцыя на лініі Масква — Рыга.
Гісторыя
Горад з 1993 года.
Эканоміка
Дзейнічае Кегумская ГЭС магутнасцю 264,1 МВт. У савецкія часы адкрыты таксама і рыбаводны завод.
Himantoglossum formosum
Himantoglossum formosum) — від кветкавых раслін сямейства . Рэдкі ў раслінным свеце рэліктавы від, эндэмічны для Каўказа.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 30-70 см. Мае даўгавата-ланцэтнае тупа завостранае лісце. Суквецце гронкападобнае, рэдкае, шматкветкавае, да 30 см даўжынёй. Кветкі кучаравыя, адагнутыя ў бакі, па 12-25 штук. Губа доўгая, вывернутая клінаватая, фігурнага колеру. Кветка сагнутая, цыліндрычная, у 2 разы карацейшая за завязь.
Цвіценне адбываецца ў маі-чэрвені. Расце пачынаючы ад ніжняга пояса гор да верхняга, сустракаецца на лясных узлесках, сярод хмызнякоў, на стэпавых плато.
Распаўсюджанне
Сустракаецца ў Губінскай частцы Вялікага Каўказа, у горных раёнах Ленкарані
Ахова
Від занесены ў Чырвоную кнігу Азербайджана.
Роджэр Уільямс
Біяграфія
Сын англійскага краўца. Выпускнік Кембрыджскага ўніверсітэта. Роджэр Уільямс пацярпеў за свае погляды на рэлігію, ён быў высланы з Масачусетса ў сярэдзіне лютай зімы 1635 года. Папярэджаны па сакрэту губернатарам Джонам Уінтрапам, застаўся жывы толькі дзякуючы таму, што хаваўся сярод індзейцаў; у 1635 заснаваў новую калонію на Род-Айлендзе, якая вітала людзей любога веравызнання.
Прыхільнік раўнапраўя і дэмакратыі, ён на працягу ўсяго свайго жыцця быў сябрам індзейцаў. Роджэр Уільямс праяўляў спачуванне да працоўных людзей і да тых, хто мае погляды, адрозныя ад ягоных. Ён быў першым крытыкам імперыялізму, настойваючы на тым, што еўрапейскія манархі не мелі права дарьшь зямельныя хартыі, паколькі амерыканская зямля належала індземцам. Быў перакананы ў неабходнасці аддзялення царквы ад дзяржавы. Лічыў, што суды не павінны мець права караць людзей за рэлігійныя перакананні, і гэта пазіцыя падрывала строгія асновы тэакратыі ў Новай Англіі.
Творчасць
Сярод шматлікіх кніг, аўтарам якіх з’яўляецца Роджэр Уільямс, — адзін з першых фразеалагічных слоўнікаў індзейскіх моў, «Ключ да моў Амерыкі» (1643). Кніга ўяўляе сабой пэўную спробу этнаграфічнага выдання, паколькі ў ёй прыведзена апісанне жыцця індзейцаў у той час, калі ён сам жыў сярод іх. Кожны раздзел прысвечаны адной тэме — напрыклад, тэме харчавання і прыёму ежы. Індзейскія словы і фразы, што маюць дачыненне да гэтай тэмы, чаргуюцца з тлумачэннямі, анекдотамі, а напрыканцы кожнага раздзелу чытачу прапануецца верш. Першы раздзел заканчваецца страфой:
У раздзеле, прысвечаным забавам і ўцехам, Роджэр Уільямс адзначае, што «гэта дзіўная праўда, калі чалавек звычайна знаходзіць больш свабодных забаваў і адпачынку сярод гэтых варвараў, чым сярод тысячаў тых, хто называе сябе хрысціянамі».
Расільёнэ
Росільёнэ (Rossiglione) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Генуя.
Насельніцтва складае 2938 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 62 чал./км². Займае плошчу 47 км². Паштовы індэкс — 16010. Тэлефонны код — 010.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Transito di San Giuseppe.
Хемда Бэн-Егуда
Хемда Бэн-Егуда (חֶמְדָּה בֵּן־יְהוּדָה; пры нараджэнні — Бейла Ёнас, 4 ліпеня 1873, Дрыса — 25 жніўня 1951, Іерусалім) — ізраільская пісьменніца, перакладчыца. Другая жонка Эліэзера Бэн-Егуды.
Біяграфія
Па прыбыцці ў Эрэц-Ісраэль пісала апавяданні на іўрыце, артыкулы ў газеце «На-Цві». Дапамагала Эліэзеру Бэн-Егуду ў яго літаратурнай дзейнасці. Шмат зрабіла для падрыхтоўкі публікацыі навуковай і літаратурнай спадчыны Бэн-Егуды.
Пасля смерці Эліэзера Бэн-Егуды працягнула (сумесна з сынам Егудам) праект «Поўнага слоўніка старажытнага і сучаснага іўрыту».
Шверын
Шверын (Schwerin, Suerinum, Squirsina, Zuarina) — горад у Германіі, адміністрацыйны цэнтр федэральнай зямлі Мекленбург-Пярэдняя Памеранія. Размяшчаецца сярод сістэмы азёр, галоўным з якіх з'яўляецца Шверынскае возера. Насельніцтва складае 92 138 чалавек (31.12.2014) — гэта найменшы паводле колькасці насельніцтва горад сярод сталіц федэральных земляў Германіі і адзіны з іх, які не мае статус буйнога горада (т.б. насельніцтва складае менш за 100 000 чалавек).
Гісторыя
Упершыню горад згадваецца ў 1012 (або ў 1018 г.) у хроніцы біскупа Цітмара Мерзебургскага пад назвай Zuarina. Іншы летапісец — Гельмальд фон Бозаў — згадвае горад у 1160 пад назвамі Zuerin і Zwerin. З XV стагоддзя горад называўся Swerin, а з XVI стагоддзя афіцыйна стаў звацца Schwerin (Шверын). Сама назва горада паходзіць ад палабскага «zvěŕ» — звер.
Тэрыторыя сучаснага Шверыну была заселена даволі рана: прысутнасць чалавека была тут ужо паміж 1000 і 600 г. да н.э. У I стагоддзі тут існавала германскае паселішча. У пачатку VIII стагоддзя на гэтых землях пасяліліся славяне. У 965 тут ужо існаваў замак. У 1018 у ім ратаваўся ад люцічаў бодрыцкі князь Місціслаў, але вымушаны быў здацца. У 1160 бодрыцкі князь Ніклат спаліў замак, каб ён не дастаўся саксонскаму герцагу Генрыху Льву. Але Генрых адбудаваў замак і зрабіў яго сваім фарпостам на землях бодрычаў. Ужо ў 1167 Шверын становіцца цэнтрам графства і біскупства. У 1228 у Шверыне ўжо існаваў гарадскі савет. У 1270 пачалося будаўніцтва сабора.
У XIX стагоддзі горад страчвае свой сярэдневяковы выгляд. У 1837 Вялікі герцаг Паўль Фрыдрых зноў перанёс рэзідэнцыю ў Шверын і ў сувязі з гэтым вырашыў перабудаваць замак (што адбылося, аднак, ужо пасля яго смерці). У 1847 чыгунка злучыла Шверын з мястэчкам Гагенаў, якое знаходзілася на чыгунцы Берлін—Гамбург. У 1913 з Берліна ў Шверын быў перанесены авіязавод Fokker — менавіта на ім быў пабудаваны самалёт Манфрэда фон Рыхтгофена, аса часоў Першай Сусветнай вайны, больш вядомага як «чырвоны барон». У 1918 герцаг Фрыдрых-Франц IV ад стальцу, і Шверын стаў сталіцай Вольнай дзяржавы Мекленбург-Шверын.
У 1932 у Меклебургу-Шверыне перамаглі нацыянал-сацыялісты. У 1934 Шверын стаў сталіцай правінцыі (гау) Мекленбург. У час Другой Сусветнай вайны горад быў бамбаваны чатыры разы. 2 мая 1945 Шверын бяз бою быў заняты амерыканскімі войскамі, але паводле дагаворы паміж саюзнікамі, увайшоў у савецкую акупацыйную зону.
Пасля ўтварэння ГДР, Шверын становіцца ў 1952 г. адміністрацыйным цэнтрам акругі Шверын.
Ян Брэйгель Малодшы
Ян Брэйгель Малодшы (нідэрл.: Jan Bruegel de Jonge;  — ) — нідэрландскі (фламандскі) мастак, прадстаўнік паўднёванідэрландскай (фламандскай) дынастыі Брэйгель.
Быў старэйшым дзіцем у сям’і. Праз два гады пасля яго нараджэння памерла маці, Ізабела дэ Ёдэ, і бацька ажаніўся з Катарынай ван Марыенбург, ад якой у яго было 8 дзяцей. Будучы першынцам, Ян працягнуў бацькоўскую дынастыю і стаў мастаком. Ва ўзросце дзесяці гадоў ён паступіў у вучні да бацькі. На працягу свайго творчага шляху ён ствараў палотны ў такім стылі. Разам са сваім братам Амброзусам пісаў краявіды, нацюрморты, алегарычныя кампазіцыі і іншыя работы, поўныя дробных дэталей. Ён капіраваў працы свайго бацькі і прадаваў іх пад яго подпісам. Творы Яна Малодшага адрозніваюць ад работ Яна Старэйшага па крыху ніжэйшай якасці і асветленасці.
Ян здзяйсняў падарожжа па Італіі (1625), калі атрымаў вестку аб смерці свайго бацькі ад халеры. Ён перапыніў ваяж і неадкладна вярнуўся, каб узначаліць антверпенскую майстэрню. Неўзабаве ён дасягнуў значнага становішча і стаў дэканам Гільдыі Св. Лукі (1630). Лепшыя працы Яна Малодшага — буйныя пейзажы.
Кунаса (канал)
Ку́наса, Кунаска — меліярацыйны канал у Нясвіжскім і Стаўбцоўскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Гавязнянка (басейн Нёмана).
Назва
Назва Кунаса балцкага паходжання. Ад літоўскага kunė «балота, твань», ад якога таксама рачная назва Кунава (на Верхнім Павоччы), літоўскія гідронімы тыпу Kuna, Kun-upis.
Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам тыпу -es-, які таксама ў такіх балцкіх гідронімах на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Падзвінні, як Akesà (> Ачоса), Vilkesà (> Воўчас, Аўчоса), Velesà. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: žalias «зялёны» — žalesà «зеляніна; зяленіва», rudas «руды» — Rudesa «Рудая (рака)».
Назва значыць «Балацінная (рака)».
Лабавое супраціўленне
Лабавое (аэрадынамічнае) супраціўленне — складнік аэрадынамічнай сілы R, з якой газ (паветра) дзейнічае на цела, якое рухаецца ў ім. Узнікае з прычыны беззваротнага пераходу кінетычнай энергіі цела ў кінетычную энергію часціц газу ў следзе за целам і ў цеплавую энергію. Лабавое супраціўленне — адна з найважнейшых аэрадынамічных характарыстык лятальнага апарата, якія вызначаюць яго палётна-тэхнічныя даныя, у прыватнасці, патрэбную цягу рухальнай устаноўкі. Яно залежыць ад формы і памераў цела, яго арыентацыі да кірунку руху (або да скорасці набягаючага патоку), ад скорасці руху, а таксама ад уласцівасцей і стану асяроддзя, у якім рухаецца цела.
Калі цела мае плоскасць сіметрыі, напрыклад, самалёт, і рухаецца паралельна ёй, то аэрадынамічная сіла раскладаецца на пад'ёмную сілу Y, перпендыкулярную скорасці цэнтра інерцыі цела, і лабавое супраціўленне Х, паралельнае ёй.
Паходжанне Y высвятліў М. Я. Жукоўскі, які распрацаваў метады тэарэтычнага яе вылічэння. Лабавое супраціўленне дзеліцца на:
Супраціўленне пры нулявой пад'ёмнай сіле
Гэты складнік супраціўлення не залежыць ад велічыні стваранай пад'ёмнай сілы і складаецца з профільнага супраціўлення крыла, супраціўлення элементаў канструкцыі самалёта, якія не даюць ўкладу ў пад'ёмную сілу, і хвалевага супраціўлення. Апошняе з'яўляецца істотным пры руху на каля- ці звышгукавой скорасці і выклікана ўтварэннем ударнай хвалі, якая забірае істотную частку энергіі руху. Хвалевае супраціўленне ўзнікае пры дасягненні самалётам скорасці, якая адпавядае крытычнаму ліку Маха, калі частка патоку, які атачае крыло самалёта, набывае звышгукавую скорасць. Крытычны лік М тым большы, чым большы вугал стрэлападобнасці крыла, чым больш завостраны пярэдні край крыла і чым яно танчэй. Сіла супраціўлення накіравана супраць скорасці руху, яе велічыня прапарцыянальная характэрнай плошчы S, шчыльнасці асяроддзя ρ і квадрату скорасці V:
Вызначэнне характэрнай плошчы залежыць ад формы цела:
Індуктыўнае супраціўленне
Індуктыўнае супраціўленне (англ. Lift-induced drag) — гэта вынік утварэння пад'ёмнай сілы на крыле канечнага размаху. Несіметрычнае абцяканне крыла прыводзіць да таго, што струмень паветра збягае з крыла пад вуглом да набягаючага на крыло патоку (т. зв. скос патоку). Такім чынам, пры руху крыла адбываецца пастаяннае паскарэнне масы набягаючым паветрам ў кірунку, перпендыкулярным кірунку палёту, і накіраваным ўніз. Гэтае паскарэнне, па-першае, суправаджаецца стварэннем пад'ёмнай сілы, а па-другое — прыводзіць да надання кінетычнай энергіі патоку, які паскараецца. Колькасць кінетычнай энергіі, якая неабходная для надання патоку скорасці, перпендыкулярнай напрамку палёту, і вызначае велічыню індуктыўнага супраціўлення. На велічыню індуктыўнага супраціўлення ўплывае не толькі велічыня пад'ёмнай сілы, але і яе размеркаванне па размаху крыла. Мінімальнае значэнне індуктыўнага супраціўлення дасягаецца пры эліптычным размеркаванні пад'ёмнай сілы па размаху. Пры праектаванні крыла гэтага дасягаюць наступнымі метадамі: Індуктыўнае супраціўленне прапарцыянальнае квадрату пад'ёмнай сілы Y, і адваротна прапарцыяльнае плошчы крыла S, яго падаўжэнню λ, шчыльнасці асяроддзя ρ і квадрату скорасці V: Такім чынам, індуктыўнае супраціўленне ўносіць істотны ўклад пры палёце на малой скорасці (і, як вынік, на вялікіх вуглах атакі). Ён таксама павялічваецца пры павелічэнні вагі самалёта.
Агульнае супраціўленне
Патрэбная магутнасць, неабходная для пераадолення сілы паразітнага супраціўлення, прапарцыянальная кубу скорасці, а магутнасць, неабходная для пераадолення індуктыўнага супраціўлення, адваротна прапарцыянальная скорасці, таму сумарная магутнасць таксама залежыць ад скорасці нелінейна. Пры некаторай скорасці патрэбная магутнасць (а такім чынам і расход паліва) становіцца мінімальнай — гэта скорасць найбольшай працягласці палёту (баражыравання) або эканамічная скорасць. Скорасць, пры якой дасягаецца мінімум адносіны патрэбнай магутнасці (расходу паліва) да скорасці палёту, з'яўляецца скорасцю максімальнай далёкасці палёту або крэйсерскай скорасцю.
Ніжнякамскнафтахім
«Ніжнякамскнафтахі́м» (Нижнекамскнефтехим, «НКНХ») — найбольшае нафтахімічнае прадпрыемства Расіі, размешчанае ў горадзе Ніжнякамску, Татарстан. Заснаванае ў ліпені 1967 года як Ніжнякамскі хімкамбінат (цяпер Татарстан).
На 2020 год прадпрыемства было найбольшым вытворцам сінтэтычнага каўчуку і пластыку ў Расіі, якія выпускала з монамераў. Сярод пластыкаў пераважна вырабляла АБС, поліпрапілен, полістырол і поліэтылен. Таксама выпускала такія нафтахімічныя вырабы, як альфа-алефіны, вокіс прапілену, вокіс этылену і паверхнева-актыўныя рэчывы (ПАР). «Ніжнякамскнафтахім» уключаў вучэльню, навукова-тэхналагічны і праектна-канструктарскі асяродкі, а таксама 8 заводаў: 1) дывінілу і вуглевадароднай сыравіны, 2) бутылавага каўчуку, 3) сінтэтычнага каўчуку, 4) ізапрэну-монамеру, 5) этылену, 6) алігамераў і гліколяў, 7) стыролу і поліэфірнай смалы, 8) пластыку. Прадпрыемства наймала каля 20 000 супрацоўнікаў, з іх каля 5000 на 11 даччыных прадпрыемствах. Найбольшымі з іх былі ТАА «Кіраўніцтва этыленаправодаў НКНХ», «ТатСпецНафтаХімРамБуд», «Рамонтна-механічны завод НКНХ», «Каталіз-Прам» і тэкстыльнае АТ «Поліматыз». Таксама прадпрыемству належалі гандлёвае ТАА «Ніжэкс Скандынавіі» ў Швецыі (56 %) і хакейны клуб «Нафтахімік». Мацярынскае АТ «Татара-амерыканскія інвестыцыі і фінансы» («ТАІФ», Казань) валодала прадпрыемствам праз даччынае ТАА «Тэлеком-Менеджмент» (Казань), якому належала 58 % паёў ПАТ «Ніжнякамскнафтахім».
Гісторыя
18 жніўня 1993 года «Ніжнякамскнафтахім» пераўтварылі ў адкрытае акцыянернае таварыства. У 1995 годзе пачалі вытворчасць этылен-прапіленавага каўчуку на 30 000 тон за год і канцэнтраванага дыцыклапентадыену на 5500 тон. У 1998 годзе пусцілі цагляны завод на 25 млн цаглінаў за год. У 1999-м прынялі ўстаноўку неэтылаванага аўтабензіну і складнікаў вуглевадародных фракцый, а таксама адчынілі вытворчасць сінтэтычнага каўчуку гатунку СКДК магутнасцю 40 000 тон. У 2000 годзе пачалі вытворчасць нафтапалімернай смалы магутнасцю 2000 тон і тэрмапалімернага пакосту на 7000 т/год. У 2002-м на заводзе СКІ (ізапрэнавага каўчуку) стварылі вытворчасць метыл-трэт-бутылавага эфіру (МТБЭ) магутнасцю 90 000 тон. Для ўласных патрэбаў на заводзе СК (сінтэтычнага каўчуку) асвоілі выпуск нафтавай раствору з гексену-1. У 2003 годзе «Ніжнякамскнафтахім» набыў дзялянку пад уласнымі заводамі і кантрольны пакет паёў ААТ «Севілен», якое выпускала поліэтылен у Казані. Таксама пусцілі вытворчасць полістыролу на 50 000 т/год і набылі 32 % паёў ААТ «Хімічны завод імя Льва Карпава» ў Мендзялееўску. У 2004 годзе асвоілі выпуск полібутадыенавага каўчуку на неадымавам каталізатары (СКД-Н) магутнасцю 50 000 т/год і пачалі выпуск галабутыкаўчукаў. У 2006-м пусцілі вытворчасць поліпрапілену на 180 000 т/год. У 2007 годзе асвоілі выпуск полібутадыенавага каўчуку на літавым каталізатары (СКД-Л) на 50 000 т/год. У 2009-м пусцілі вытворчасць поліэтылену на 230 000 тон палімера. У 2010 годзе стварылі прамысловы парк «Камскія Паляны», дзе запусцілі вытворчасць нітак і плёнкі. У 2011-м на заводзе дывінілу і вуглевадароднай сыравіны ажыццявілі пуск калоны папярэдняй рэктыфікацыі. У 2013 годзе адчынілі вытворчасць АБС-пластыка. 13 лістапада 2014 года «Ніжнякамскнафтахім» пераўтварылі ў публічнае акцыянернае таварыства. У 2015 годзе на заводзе алігамераў асвоілі выпуск алюмінія (ТІБА). У 2017-м на заводзе ізапрэну-монамеру пусцілі ўстаноўку фармальдэгіду магутнасцю 100 000 тон. Таксама больш як падвоілі вытворчасць бутылкаўчуку да 220 000 т/год. У 2018 годзе тамсама падвоілі вытворчасць ізабутылену да 160 000 тон. На заводзе этылену пабудавалі 2 новыя печы піролізу віду Е-ВА-116 і Е-ВА-117.
Саксонія (федэральная зямля)
Свабодная дзяржава Саксонія (Freistaat Sachsen, Sakska; Swobodny stat Sakska) — зямля ФРГ. Сталіца - Дрэздэн.
Эканоміка
Запазычанасць: 3.783 € на душу насельніцтва (2002) Агульная запазычанасць: 16,5 мільярдаў. € (2002)
Навука
Універсітэты існуюць у Лейпцыгу, Фрайберге, Дрэздэне і Хемніцы.
Бэрэжок
Бэрэжок (Бережо́к) — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Бітля
Бітля (Бі́тля) — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
NGC 5525
NGC 5525 (іншыя абазначэнні — UGC 9124, MCG 3-36-96, ZWG 103.132, PGC 50946) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Словаўтваральная катэгорыя
Словаўтваральная катэгорыя – комплексная адзінка словаўтварэння, сукупнасць усіх словаўтваральных тыпаў, аб'яднаных адным словаўтваральным значэннем, сінанімічныя рады ў межах словаўтваральнага значэння.
Фрунзенская (станцыя метро, Санкт-Пецярбург)
Станцыя адкрыта 29 красавіка 1961 года ў складзе ўчастка «Парк Перамогі» — «Тэхналагічны інстытут». Назву атрымала ў гонар рэвалюцыянера, савецкага дзяржаўнага і ваеннага дзеяча Міхаіла Васільевіча Фрунзэ. У праекце станцыя насіла назву «Абводны канал».
Бабэрка (вёска)
Бабэрка (Бобе́рка) — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Баба (мыс)
Гістарычныя звесткі
31 мая 1828 г. флот Грэцыі патапіў тут 2 асманскія карветы (Бой ля мыса Баба). 8 сакавіка 1915 г. каля мыса Баба праходзіў нямецкі мінаносец «Цімур-Хісар».
Перасадскі сельсавет
Пераса́дскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Перасады.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Барысаўскага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1707 чалавек, з іх 86,8 % — беларусы, 10,1 % — рускія, 1,7 % — украінцы.
Diachea
Род мае касмапалітычнае распаўсюджанне.
Віды
Род уключае наступныя віды :
Эміль Хаўзер
Эміль (Эмануэль) Хаўзер (Emil Hauser; 17 мая 1893, Будапешт — 27 студзеня 1978, Ізраіль) — венгерска-амерыканскі скрыпач.
Нарадзіўся ў сям’і Ігнаца і Генрыэты Хаўзер.
У 1917 годзе быў адным з заснавальнікаў, у якім граў першую скрыпку да 1932 года. У 1933 годзе з’ехаў у Палесціну, быў адным са стваральнікаў Палесцінскай кансерваторыі і тут таксама стварыў струнны квартэт. У канцы 1930-х гадоў перасяліўся ў ЗША, выкладаў у. У канцы 1960-х гадах вярнуўся ў Ізраіль.
Жонка — ізраільскі педыятр і арганізатар аховы здароўя (1889, Ташкент — 1978, Іерусалім), лаўрэат  (1975); яе брат быў жанаты з дэпутаткай Кнэсета  (у дзявоцтве Любарскай).
Словаўтваральнае гняздо
Словаўтваральнае гняздо — упарадкаваная адносінамі вытворнасці сукупнасць аднакарэнных словаў. Усе словы аднаго гнязда маюць фармальнае і семантычнае адзінства, бо ў іх складзе вылучаецца адна каранёвая марфема.
Характарыстыкі словаўтваральнага гнязда
У склад словаўтваральнага гнязда ўключаюцца толькі вытворныя словы розных часцін мовы, якія ўпарадкаваныя паміж сабой адносінамі паслядоўнай словаўтваральнай вытворнасці (кожнае вытворнае, матываванае слова ў складзе словаўтваральнага гнязда павінна знаходзіцца пры сваім матывавальным слове).
Будова словаўтваральнага гнязда
Пачатак словаўтваральнага гнязда — зыходнае слова (невытворнае).
Будова словаўтваральнага гнязда: зыходнае слова + ступені дэрывацыі (максімум 5).