cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шумілінскі раён
Шумі́лінскі раён (з 17 ліпеня 1924 года па 23 лістапада 1961 года — Сіроцінскі раён) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак Шуміліна. Размешчаны ў цэнтральнай частцы Віцебскай вобласці, мяжуе з Полацкім, Гарадоцкім, Віцебскім, Бешанковіцкім і Ушацкім раёнамі.
Прырода
У тэктанічных адносінах раён прымеркаваны да паўночна-ўсходніх схілаў Беларускай антэклізы. Сучасная паверхня складзена з паазерскіх марэнных і азёрна-ледавіковых адкладаў, ніжэй залягаюць утварэнні сожскага, дняпроўскага, месцамі бярэзінскага зледзяненняў. Агульная магутнасць тоўшчы антрапагенавых адкладаў 50—80 м.
Карысныя выкапні: торф, цагляная гліна, жвір, будаўнічы пясок.
У складзе сельгасугоддзяў пераважаюць дзярнова-падзолістыя глебы і дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы. Паводле механічнага складу глебы пераважна сугліністыя і супясчаныя.
Найбольшая рака Заходняя Дзвіна з прытокамі Обаль (з Усысай і Чарнаўкай) і Сечна. Густата натуральнай рачной сеткі 0,45 км/км².
Азёры на тэрыторыі Шумілінскага раёна: Будавесць, Віцір, Гародна, Дабееўскае, Заронаўскае, Княжно́, Круглік, Лезвінка, Лескавічы, Мошня, Разван, Расалай, Сасноўскае, Сосна, Бубальскае, Хвоя і інш.
На тэрыторыі раёна знаходзіцца геалагічны помнік прыроды Вялікі камень. Сярод 99 заказнікаў рэспубліканскага значэння 2 знаходзяцца на тэрыторыі раёна. Гэта ландшафтны заказнік «Казьянскі» і гідралагічны заказнік возера «Сосна», адзін заказнік мясцовага значэння «Варануха».
Лясныя ўчасткі размеркаваны па раёне нераўнамерна, больш у паўночнай і паўночна-заходняй, менш у паўднёва-ўсходняй частцы. У складзе лясоў хвоя, бяроза, елка і інш.
Гісторыя
23 лістапада 1961 года Сіроцінскі раён перайменаваны ў Шумілінскі раён. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, Мікалаеўскі сельсавет перададзены Бешанковіцкаму раёну, Дабейскі, Лескавіцкі, Пагарэліцкі, Сіроцінскі сельсаветы, 9 населеных пунктаў Лаўжанскага сельсавета і гарадскі пасёлак Шуміліна — Віцебскаму раёну, 20 населеных пунктаў Казьянскага сельсавета — Гарадоцкаму раёну, Лаўжанскі, Казьянскі, Клётчынскі, Мішневіцкі, Обальскі сельсаветы — Полацкаму раёну.
30 ліпеня 1966 года Шумілінскі раён утвораны зноў, уключаў гарадскі пасёлак Шуміліна і 8 сельсаветаў: Дабейскі, Клётчынскі, Лаўжанскі, Лескавіцкі, Мікалаеўскі, Обальскі, Пагарэлецкі і Сіроцінскі. 2 жніўня 1966 года да раёна далучаны Мішневіцкі сельсавет Гарадоцкага раёна. 12 студзеня 1968 года ўтвораны Казьянскі сельсавет. 30 верасня 1968 года вёска Обаль набыла статус гарадскога пасёлка. 1 лістапада 1968 года скасаваны Обальскі сельсавет, 26 сакавіка 1973 года Лескавіцкі сельсавет перайменаваны ў Светласельскі, Клётчынскі сельсавет — у Лявонаўскі, 19 красавіка 1973 года Пагарэліцкі сельсавет — у Язвінскі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Шумілінскага раёна 2 гарадскія пасёлкі, 9 сельсаветаў, 293 населеныя пункты. 18 ліпеня 1985 года ў склад раёна з Бешанковіцкага раёна перададзены Каўлякоўскі сельсавет. 20 кастрычніка 1995 года Шумілінскі раён і гарадскі пасёлак Шуміліна аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 8 лютага 2000 года Обальскі пассавет рэарганізаваны ў Обальскі сельсавет, скасаваны Лявонаўскі сельсавет. 26 верасня 2002 года скасаваны Казьянскі сельсавет, 8 красавіка 2004 года — Язвінскі сельсавет.
Гаспадарка
Буйнейшыя прадпрыемствы:
Сельская гаспадарка раёна спецыялізуецца на малочна-мясной жывёлагадоўлі, вытворчасці зерня і льну.
Адукацыя
Сістэма адукацыі Шумілінскага раёна ў 2012 годзе складалася з 9 сярэдніх, 3 базавых, 1 пачатковай, 4 сярэдніх школы-сада, 2 базавых дзіцячых садоў-школ, 3 пачатковых дзіцячых садоў-школ, Шумілінскай раённай гімназіі, у якіх навучалася 2733 навучэнцаў.
Глінаўка (Крупскі раён)
Глі́наўка (, Глиновка) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавета.
Шумілінскі раён
Адукацыя
Былі адкрыты 8 гімназічных і 3 ліцэйскія класы на базе Обальскай СШ і СШ № 1 г. п. Шуміліна.
Глінаўка (Крупскі раён)
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Янаўшчынскага сельсавета.
Шумілінскі раён
Ахова здароўя
Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва ў Шумілінскім раёне ажыццяўляе ўстанова аховы здароўя «Шумілінская цэнтральная раённая бальніца».
Памятныя мясціны
На тэрыторыі Шумілінскага раёна ўзяты на ўлік 108 помнікаў гісторыі і культуры, у тым ліку 14 помнікаў археалогіі (7 з іх рэспубліканскага значэння), 3 помнікі архітэктуры, 91 помнік гісторыі (22 з іх рэспубліканскага значэння).
Шэрань
Шэ́рань (ж.р.) або іней (м.р.) — від цвёрдых атмасферных ападкаў. Уяўляе сабой тонкі пласт крышталічнага лёду рознай таўшчыні, які нарастае на паверхні зямлі і наземных прадметах пры адмоўнай тэмпературы глебы, малавоблачным небе і слабым ветры. Крышталі шэрані пры слабых маразах маюць форму шасцівугольных прызмаў, пры ўмераных — пласцінак, а пры моцных — тупаканцовых іголак.
Утварэнне шэрані
Шэрань утвараецца праз дэсублімацыю вадзяной пары з паветра на паверхні глебы, травы, снежнага полага, а таксама на адкрытых паверхнях прадметаў у выніку іх радыяцыйнага астуджэння да адмоўных тэмператур, больш нізкіх, чым тэмпература паветра.
Найбольш спрыяльнымі для ўтварэння шэрані з’яўляюцца ясныя зацішныя ночы і шурпатыя паверхні цел, якія маюць малую цеплаправоднасць (напрыклад, драўляныя лавы, адкрытая глеба і да т.п.). Слабы вецер, які прыводзіць у дотык з халоднай паверхняй усё новыя масы вільготнага паветра, вельмі спрыяе ўтварэнню шэрані. Моцныя вятры з’яўляюцца перашкодай гэтаму працэсу.
Шэраневыя кветкі
Гэта адмысловы від шэрані, які ўяўляе сабой утварэнне дробных крышталёў лёду, якія групуюцца плямамі, часта нагадваюць па форме і тэкстуры лісце дрэў або кветкі. Яны ўтвараюцца на цёплай глебе ў выніку рэзкага пахаладання, якое наступае пасля працяглага пацяплення, звычайна — у восеньскі час.
Шэраневыя кветкі часцей за ўсё ўзнікаюць на друзлай аголенай глебе, а таксама наогул у месцах выхаду цёплага паветра з глебы. Акрамя гэтага, можна назіраць шэраневыя кветкі і на ледзяным полагу рэк і азёр уздоўж расколін і палонак. Ападкі шэрані фармуюцца сістэматычна і вельмі часта. Яны ўваходзяць у склад снежнага полага.
Стэпаніўка
Стэпаніўка (Степанівка) — пасёлак гарадскога тыпу ў Сумскім раёне Сумскай вобласці Украіны на рацэ Сумка. Цукровы камбінат, малочна-таварная ферма, аграпрадпрыемства, упраўленне механізацыі, элеватар і інш.
Алеся Ігараўна Дацко
Алеся Ігараўна Дацко (нар. года ў Львове) — украінскі навуковец, эканаміст, грамадскі дзеяч, доктар эканамічных навук.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзілася ў Львове ў 1977 годзе. Скончыла львоўскую сярэднюю школу № 40 (1991 год), Украінскі грэка-каталіцкі ліцэй імя Клімента Шаптыцкага (1995 год). Вышэйшую адукацыю атрымала на таваразнаўча-камерцыйным факультэце Львоўскай камерцыйнай акадэміі Укаапсаюзу ў 2000 годзе. З 2001 года працуе ў Львоўскай нацыянальнай акадэміі мастацтваў, з 2004 года — на кафедры менеджменту мастацтва.
Навуковая дзейнасць
У 2010 годзе ў Нацыянальным інстытуце стратэгічных даследаванняў пры Прэзідэнце Украіны абараніла дысертацыю на саісканее навуковай ступені кандыдата эканамічных навук па спецыяльнасці «Развіццё прадукцыйных сіл і рэгіянальная эканоміка» на тэму «Арганізацыйна-эканамічнае забеспячэнне фарміравання міжрэгіянальных кластараў народных тэкстыльных промыслаў».
У 2011 годзе ў Львоўскай камерцыйнай акадэміі Укаапсаюзу абараніла дысертацыю на саісканее навуковай ступені кандыдата тэхнічных навук па спецыяльнасці «Таваразнаўства» на тэму «Выкарыстанне натуральных фарбавальнікаў для пашырэння асартыменту і павышэння якасці тэкстыльных матэрыялаў».
У 2014 годзе атрымала навуковае званне дацэнта. У 2015 годзе скончыла дактарантуру Нацыянальнага інстытута стратэгічных даследаванняў пры Прэзідэнце Украіны.
У 2021 годзе у Львоўскім гандлёва-эканамічным універсітэце паспяхова абараніла дысертацыю на саісканне навуковай ступені доктара эканамічных навук па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне нацыянальнай гаспадаркай» на тэму «Забеспячэнне эканамічнай бяспекі Украіны: сацыяльна-гуманітарнае вымярэнне».
З’яўляецца аўтарам некалькіх соцень навуковых і навукова-метадычных публікацый, артыкулаў і манаграфій.
Грамадская дзейнасць
Кіраўнік такіх грамадскіх арганізацый як «Цэнтр грамадскіх інавацый» («Центр суспільних інновацій»), «Рэформы разам» («Реформи разом») і дабрачынны фонд «Мы — адзіная сям’я» («Ми — єдина родина»). Удзельнік некалькіх іншых грамадскіх арганізацый, сярод якіх «Абнова» («Обнова»), «Народнае дзеянне Львоў» («Народна дія Львів») і інш.
Член Грамадскай рады пры Львоўскай абластной дзяржаўнай адміністрацыі, член Камісіі ўнутранай і інфармацыйнай палітыкі, е-кіравання і е-дэмакратыі.
Сакратар навукова-метадычнай падкамісіі па спецыяльнасці «Менеджмент сацыякультурнай дзейнасці» сектара вышэйшай адукацыі Навукова-метадычнай рады Міністэрства адукацыі і навукі Украіны.
Брацкая магіла (Сасновы Бор)
Брацкая магіла — вайсковае пахаванне ў р. п. Сасновы Бор, Светлагорскі раён.
Апісанне
Сам пасёлак Сасновы Бор узнік у 1954 годзе, недалёка ад вёскі Вузнаж, таму пры апісанні баявых дзеянняў называецца толькі апошняя. Вядома, што вёска была захоплена ў пачатку жніўня 1941 года. Вызвалена 115-й асобнай стралковай брыгадай генерал-маёра І. І. Санкоўскага ў канцы лістапада 1943 года.
Зараз у цэнтры пасёлка каля клуба ў брацкай магіле пахаваны 163 воіна і партызана, якія загінулі ў 1943—1944 гадах у баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1958 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна з аўтаматам і каскай у руках. У 2009 годзе праведзены капітальны рамонт і ўпарадкаванне прылеглай тэрыторыі.
Арсеніты (раскол)
Арсеніты — усходне-еўрапейская хрысціянская секта.
Прынцыпы
Асноўнай ідэяй арсенітаў быў абсалютны падзел дзяржавы і царквы з поўнай незалежнасцю апошняй. Таксама вельмі важнымі лічыліся ідэі маральнасці і падзвіжніцтва, неабходнасць жа адукацыі адсоўвалася на другі план.
Гісторыя руху
Секта існавала з 1265 года і амаль да канца XIV ст, з'явіўшыся ў Візантыі пасля так званага «арсеніцкага расколу», які ўзнік у выніку звяржэння патрыярха нікейскага і канстанцінопальскага Арсенія Аўтарыяна (Αρσένιος Αυτωρειανός). У выніку дзейнасці арсенітаў узнікалі хваляванні на ўсёй тэрыторыі «Усходняй царквы», якія дайшлі і да Расіі.
Гістарычны аспект
Патрыярх Арсеній не ўхваляў палітыкі візантыйскага імператара Міхаіла VIII Палеалога і метадаў яе правядзення. Апошняй кропляй з'явілася адхіленне ад улады і асляпленне малалетняга Іаана IV, якое адбылося у 1262 годзе. Амаль адразу ж пасля гэтага Арсеній адлучыў Міхаіла ад Царквы.
У 1265 г. Міхал, які набраў да таго часу палітычную вагу і заручыўся падтрымкай часткі біскупаў, незадаволеных Арсеніем, склікае сінод, на якім вылучае шэраг абвінавачванняў супраць патрыярха. Аднак той не прызнае легітымнасць сабора і не з'яўляецца на яго. У выніку сабор прымае рашэнне аб дэтранізацыі патрыярха in absentia (гэта значыць у адсутнасці).
Герман III, які змяніў Арсенія, не вырашыў пытанне з адлучэннем Міхаіла, і праз 3 гады таксама быў скінуты (па некаторых крыніцах з-за карумпаванасці і некампетэнтнасці). Зняць адлучэнне з імператара даў згоду пераемнік Германа - Іосіф, высунуўшы абавязковай умовай, каб Міхаіл, апрануты ў рыззё, на каленях маліў аб прабачэнні. Аднак прыхільнікі Арсенія не былі задаволеныя і такім варыянтам і сышлі ў раскол, утварыўшы ўласную іерархію на чале з патрыярхам. Манаская партыя і іерархі, якія далучыліся да яе і  падзялялі студыйскую традыцыю супрацьстаяння імперскай уладзе (па імені Феадора Студыта), негатыўна ставяцца да імператарскага двара і лічачы Арсенія амаль святым, які адважыўся спрачацца з імператарам, адмаўляліся прызнаць кампраміс, прапанаваны Іосіфам, і працягваюць лічыць імператара адлучаным, што, натуральна, прывяло да жорсткага пераследу арсенітаў.
Стэпаніўка (значэнні)
Стэпаніўка (Степа́нівка) - тапонім ва Украіне.
Дудары (Крупскі раён)
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Янаўшчынскага сельсавета.
Пэтрушын
Пэтрушын (Петру́шин) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Пэтрушынскага сельсавета.
Артэрыіт
Артерыіт — гэта запаленне сценак артэрый, як правіла, у выніку інфекцыі ці аутаіммунных рэакцый.
Артэрыіт — гэта комплекс расстройстваў, які яшчэ не зусім вывучаны. Можна вылучыць розныя тыпы артэрыітаў на аснове сістэм арганізма, якія пакутуюць ад гэтага захворвання.
Аскладненнем артэрыіту з'яўляецца трамбоз, які можа стаць смяротным. Артэрыіт і флебіт з'яўляюцца адной з формаў васкуліту.
Тыпы
Артэрыіт можа быць першасным або другасным пасля некаторых іншых захворванняў.
Прыкладам другаснага артерыіту з'яўляецца артэрыіт, які становіцца вынікам інфікавання грыбковай інфекцыяй Candida albicans.
Эвералду
Эвера́лду Ма́ркіс да Сі́лва (Everaldo Marques da Silva;,  — , ) — бразільскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1970 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.
Пакорнае
Пакорнае (Покорное) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне.
Дзвінскі канал
Дзві́нскі кана́л, Дзві́нская кана́ва — меліярацыйны канал у Салігорскім раёне Мінскай вобласці і Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток Галоўнага канала. Даўжыня 23 км. Пачынаецца за 3,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Капацэвічы Салігорскага раёна, вусце за 5,5 км на захад ад вёскі Грычынавічы Жыткавіцкага раёна.
Сатпаеў (Усходне-Казахстанская вобласць)
Сатпаеў — сяло ў Тарбагатайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Сатпаеўскай сельскай акругі. Код КАТА — 635861100.
Шчучынскі раён
Шчу́чынскі раён — адміністрацыйная адзінка ў паўночна-заходняй частцы Гродзенскай вобласці.
Агульнае
Шчучынскі раён утвораны 15 студзеня 1940 г. З карысных выкапняў ёсць вапна, пясок, торф, гліна. Па тэрыторыі раёна працякае буйная рака Нёман, 48 малых рэк і 96 ручаёў. Пабудавана 21 штучная сажалка люстраной плошчай 424 га. Азёры: Берштаўскае, Доўгае, Зубраўскае і інш.
Адміністрацыйны цэнтр раёна — горад Шчучын. Першая згадка аб ім зафіксавана ў Літоўскай метрыцы пад 1537 г. Статус гарадскога пасёлка Шчучын атрымаў у кастрычніку 1940 г., горада — у 1962 г.
Гісторыя
Шчучынскі раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — гарадскі пасёлак Шчучын. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 14 сельсаветаў: Баліцкі, Востраўскі, Вялікабаярскі, Вярбілкаўскі, Герніцкі, Дэмбраўскі, Ельненскі, Еўлашоўскі, Залесненскі, Каменскі, Ражанкаўскі, Ракавіцкі, Шчучынскі і Шынкавецкі. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці.
20 верасня 2002 года скасаваны Берштаўскі сельсавет, 28 жніўня 2013 года — Бакштаўскі, Галавічпольскі, Навадворскі і Ракавіцкі сельсаветы.
Насельніцтва
Насельніцтва — 41,5 тыс. чалавек (2015), 38,5 тыс. чалавек (2019), 34,6 тыс. чалавек (2021). Згодна з перапісам 1999 г., беларусы складалі 41,1 % ад усяго насельніцтва, палякі — 50,5 %, рускія — 6,5 %. У невялікай колькасці на тэрыторыі раёна пражываюць таксама ўкраінцы, літоўцы, татары і прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей. Раён адносіцца да тэрыторый, насельніцтва якіх змяншаецца: калі ў 2001 г. яно сягала 57 тыс. чалавек, то ў 2015 г. скарацілася больш як на 25 %. У 2019 г. палітолаг В. Рубінчык звярнуў увагу на тое, што за 20 гадоў (з 1999 г.) насельніцтва Шчучынскага раёна зменшылася на 23 тысячы чалавек, або на 37,3 %.
Прамысловасць
Цяпер на тэрыторыі раёна працуе 5 прадпрыемстваў прамысловасці. Найбольш буйныя з іх — адкрытыя акцыянерныя таварыствы «Шчучынскі завод „Аўтапровад“» і «Шчучынскі масласырзавод», а таксама 3 прадпрыемствы недзяржаўнай формы ўласнасці, 573 індывідуальныя прадпрымальнікі.
Сельскагаспадарчая галіна Шчучынскага раёна (грамадскі сектар) прадстаўлена 8 сельскагаспадарчымі вытворчымі кааператывамі, 3 унітарнымі сельскагаспадарчымі прадпрыемствамі, адкрытым акцыянерным таварыствам «Васілішкі», 3 эксперыментальнымі базамі, племптушкарэпрадуктарам, 28 фермерскімі гаспадаркамі. У раёне таксама працуюць: ААТ «Шчучынаграхімсэрвіс», Шчучынскі вытворча-гандлёвы філіял ДУП «Аблсельгастэхніка», ТАА «Шчучынскае Аграпрамэнерга», Гродзенскі занальны навукова-даследчы інстытут сельскай гаспадаркі і шэраг іншых арганізацый.
Асноўны вытворчы напрамак сельскагаспадарчай галіны раёна — мяса-малочны, з вырошчваннем збожжавых, бульбы і цукровых буракоў.
Транспарт
Транспартныя паслугі аказваюць аўтамабільны парк № 12, аўтакалона № 9 аблспажыўсаюза і 2 чыгуначныя станцыі. Функцыянуюць 33 прыгарадныя, 4 гарадскія і 4 міжгароднія аўтобусныя маршруты. Сувязь у раёне забяспечваюць вузлы паштовай і электрычнай сувязі і 37 іх аддзяленняў.
Гандаль і быт
Гандлёвая сетка раёна налічвае 324 гандлёвыя аб’екты, 126 з якіх адносяцца да сістэмы спажывецкай кааперацыі. Дзейнічае 27 ведамасных магазінаў, з іх 6 прысвоены статус «фірменны» магазін, 2 крамы дома, 7 аўтамагазінаў. Арганізацыю грамадскага харчавання на тэрыторыі раёна ажыццяўляюць 23 прадпрыемствы, з іх 3 — індывідуальныя прадпрымальнікі і 2 — таварыствы з дадатковай адказнасцю.
Бытавыя паслугі аказваюцца насельніцтву 20 комплекснымі прыёмнымі пунктамі, 14 вытворчымі падраздзяленнямі камунальнага ўнітарнага прадпрыемства «Камбінат бытавога абслугоўвання насельніцтва Шчучынскага раёна» і 37 індывідуальнымі прадпрымальнікамі.
Адукацыя, культура, ахова здароўя
У раёне функцыянуюць 32 агульнаадукацыйныя школы, з якіх 16 сярэдніх, 15 базавых, гімназія; дапаможная школа-інтэрнат, 26 дашкольных устаноў, цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі, 6 пазашкольных устаноў, 3 вучэбна-вытворчыя камбінаты, прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 198 сельскагаспадарчай вытворчасці, Васілішкаўскі дом-інтэрнат для дзяцей-інвалідаў з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця, ДУ «Шчучынскі дом-інтэрнат для псіханеўралагічных хворых», дзіцячы сацыяльны прытулак Шчучынскага раёна; працуе гарадскі стадыён «Алімп».
Структуру ўстаноў культуры складае 38 устаноў клубнага тыпу, 44 бібліятэкі, школа мастацтваў, 3 музычныя школы, цэнтр рамёстваў, метадычны цэнтр народнай творчасці.
У раёне функцыянуюць цэнтральная раённая бальніца, 2 гарпасялковыя і 2 сельскія ўчастковыя бальніцы, 1 бальніца сястрынскага догляду, 5 урачэбных амбулаторый, 35 фельчарска-акушэрскіх пунктаў, 1 здраўпункт, каля 10 аптэк, раённы цэнтр гігіены і эпідэміялогіі. У 2017, аднак, паведамлялася, што ў Шчучынскім раёне «смяротнасць у працаздольным узросце склала ў 2017 годзе 686,69 на 100 тыс. насельніцтва, што вышэй за сярэднеабласны паказчык у 1,7 разы і вышэй за паказнік мінулага года на 11,5 %» .
Выдатныя асобы
Са шчучынскімі піярскімі навучальнымі ўстановамі звязаны імёны такіх вядомых навукоўцаў XVIII—XIX ст. як гісторык-археограф Мацей Доўгель, філосаф Казімір Нарбут, філосаф, логік і псіхолаг Анёл Доўгірд, біёлаг Станіслаў Баніфацы Юндзіл, геолаг, мінералаг, даследчык Чылі, удзельнік вызваленчага руху на Беларусі Ігнат Дамейка.
На тэрыторыі Шчучынскага раёна нарадзіліся генерал Парыжскай Камуны Валерый Урублеўскі, адна з пачынальніц беларускага пісьменства Цётка (Алаіза Пашкевіч), беларускі палітычны і грамадскі дзеяч Вацлаў Іваноўскі (1880, в. Лябёдка — 1943),  мастак-графік Казімір Альхімовіч, этнограф Тадэвуш Антонавіч Навагродскі, спявак Чэслаў Неман, фізік, дзяржаўны дзеяч Сяргей Аляксандравіч Маскевіч, Герой Сацыялістычнай працы Андрэй Іосіфавіч Бялко.
Піскы (Чарнігаўскі раён)
Пяскі ці Піскы (Піски́) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Піскыўскага сельсавета.
Брацкая магіла (Печышчы)
Брацкая магіла — вайсковае пахаванне ў в. Печышчы, Светлагорскі раён.
Апісанне
10 лістапада 1943 года пачалася Гомельска-Рэчыцкая наступальная аперацыя. На прыканцы лістапада савецкія войскі выйшлі на паўночны захад ад Парыч, пакінуўшы ў тылу вялікую групіроўку ворага ў раёне Азарычы-Калінкавічы-Мозыр. Быў створанф так званы «Парыцкі выступ». Далейшае наступленне на Бабруйск было спынена. Неабходна было ліквідаваць варожую групіроўку ў тылу. Большасць войск 65-й арміі камандаванне сцягнула на Калінкавіцкім напрамку, у выніку чаго правы фланг арміі, гэта значыць «Парыцкі выступ», аказаўся значна аслабленым. Гэта і было выкарыстана нямецкім камандаваннем, якое сцягнула супраць савецкіх войск часткі 4-й, 12-ю танкавыя дывізіі, 134-ю, 253-ю, 292-ю пяхотныя дывізіі, іншыя часткі. 18-19 снежня з Афрыкі была дастаўлена 16-я танкавая дывізія, машыны якой не паспелі перафарбаваць і яны былі жоўтымі, колеру пустэльні.
У канцы снежня абарону на р. Жардзянцы, змяніўшы 44-ю дывізію, заняла 170-я Рэчыцкая стралковая дывізія палкоўніка С. Р. Цыплёнкава, якая ўваходзіла ў састаў 48-й арміі. Часткі дывізій, якія праводзілі разведку, неаднаразова турбавалі засеўшых у Печышчах немцаў з 613-га палка.
У студзені 1944 года на пазіцыі на р. Жардзянку была перакінута 194-я Рэчыцкая стралковая дывізія палкоўніка П. П. Апякіна. Перад её была пастаўлена задача ва ўзаемедзеянні са 102-й Дальневасточнай стралковай дывізіяй генерал-маёра А. М. Андрэева прарваць варожую абарону на ўчастку Печышчы-Медведаў і весці наступленне ў кірунку вёскі Язвін. 16 студзеня пасля 35-хвіліннай падрыхтоўкі 470-ы і 954-ы стралковыя палкі 194-й дывізіі пайшлі ў атаку, аднак, страціўшы значную частку сіл пад шквальным агнём гітлераўцаў, залеглі. Выведзены ў бой 616-ы стралковы полк таксама залёг, не дасягнуўшы заданага рубяжу. З вялікімі стратамі 194-я і 102-я дывізіі павольна рухаліся наперад.
19 студзеня Печышчы і Медведаў былі вызвалены. У баю за Печышчы асабліва смела дзейнічалі байцы 1-га стралковага батальёна 470-га палка.
З боку в. Расава фашысты яшчэ неаднаразова спрабавалі авалодаць Печышчамі. У канцы студзеня-пачаіку лютага 1944 года ў раёне Печышч адбівала атакі нямецкіх войск 73-я Навазыбкаўская Чырвонасцяжная стралковая дывізія генерал-маёра І. І. Ястрабава. У лютым, калі была вызвалена вёска Расава, баявыя дзеянні каля вёскі Печышчы скончыліся.
Сёння ў цэнтры вёскі каля клуба пахаваны 1097 воінаў і партызан, якія загінулі ў 1943—1944 гадах у баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1958 годзе адбылося перазахаванне з аздіночных пахаванняў, на брацкай магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна. У 1988 годзе праведзена рэканструкцыя, усталяваны новы помнік — «Смуткуючая маці».
Вольша (Смаленскі раён)
Вольша (ольша) — сяло ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне. Насельніцтва — 533 жыхары (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 9 км на паўночны захад ад Смаленска, на аўтадарозе, на берагах ракі Альшанка. Уваходзіць у склад Дзівасаўскага сельскага паселішча.
Аўтобуснае паведамленне са Смаленскам. У сяле пачынаецца аўтадарога Смаленск — Невель.
Стэнтан
Стэнтан (Stanton) — прозвішча.
Акадэмія навук Албаніі
Акадэмія навук Албаніі (Akademia e Shkencave e Shqiperise) — галоўная навуковая ўстанова Албаніі. У склад акадэміі ўваходзіць 28 сапраўдных членаў, 11 членаў-карэспандэнтаў , і 26 ганаровых членаў. Акадэмія складаецца з двух аддзяленняў: У склад акадэміі таксама ўваходзяць наступныя падраздзяленні: Бібліятэка акадэміі навук Албаніі — найбуйнейшая навуковая бібліятэка краіны. Заснаваная ў 1975 годзе з фондам у 10 000 тамоў, і да 1986 годзе яна мела збор у 8,12 млн тамоў.
Клішына
Клі́шына (, Клишино) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Янаўшчынскага сельсавета.
Енькіў
Енькіў (Єнькі́в) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Піскыўскага сельсавета.
Навасельскі (Смаленскі раён)
Навасельскі (Новосельский) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне.
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 15 км на паўночны захад ад г. Смаленска, ля аўтамагістралі Смаленск — Невель. Насельніцтва — 218 жыхароў (2007). Адміністрацыйны цэнтр Навасельскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Да 2004 года пасёлак.
Плембаза
Плембаза (Плембаза) — пасёлак у Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне. Насельніцтва — 466 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчаны ў заходняй частцы вобласці за 7 км на ўсход ад гарадской мяжы г. Смаленска. Газіфікаваны. Уваходзіць у склад Карахоткінскага сельскага паселішча. Аўтобусныя зносіны са Смаленскам.
Эдгар Этэлінг
Эдгар Этлінг (Edgar Ætheling; каля 1051 Венгрыя — каля 1125) — унук Эдмунда Жалезнабокага, апошні прадстаўнік Уэсекскай каралеўскай дынастыі, абвешчаны (але не каранаваны) каралём Англіі ў перыяд нармандскага заваявання 1066 г. Пазней ён актыўна ўдзельнічаў у англасаксонскім супраціўленні Вільгельму Заваёўніку, але быў вымушаны скарыцца і пакінуць прэтэнзіі на англійскі прастол.
Луі Пастэр
Луі́ Пастэ́р (Louis Pasteur; — ) — французскі хімік і мікрабіёлаг, член Французскай акадэміі (1881). Пастэр, паказаўшы мікрабіялагічную існасць закісанні і многіх хвароб чалавека, стаў адным з заснавальнікаў мікрабіялогіі і імуналогіі. Яго працы ў вобласці будовы крышталёў і з'явы палярызацыі ляглі ў грунт стэрэахіміі. Таксама Пастэр паставіў кропку ў шматвяковай спрэчцы пра самазараджэнне некаторых формаў жыцця ў наш час, дасведчаным шляхам давёўшы немагчымасць гэтага (гл. Зараджэнне жыцця на Зямлі). Яго імя шырока вядомае ў ненавуковых колах дзякуючы створанай ім і названай пазней у яго гонар тэхналогіі пастэрызацыі.
Раннія гады жыцця
Луі Пастэр нарадзіўся ў французскай Юра ў 1822 годзе. Яго бацька, Жан Пастэр, быў гарбаром і ветэранам Напалеонаўскіх войн. Луі вучыўся ў каледжы ў Арбуа, дзе быў наймалодшым вучнем. Тут ён захапіўся чытаннем кніг і змог стаць памагатым настаўніка. Захаваліся лісты Пастэра гэтых гадоў, адрасаваныя сёстрам, у якіх апісана залежнасць «поспеху» ад «жадання і працы». Потым ён атрымаў месца малодшага выкладніка ў Безансоне, працягваючы вучыцца. Там настаўнікі параілі паступіць у Вышэйшую нармальную школу ў Парыжы, што яму атрымалася ў 1843. Скончыў яе ў 1847 годзе.
Пастэр выявіў сябе таленавітым мастаком, яго імя значылася ў даведніках партрэтыстаў XIX стагоддзя. Ён пакінуў партрэты сваіх сясцёр і маці, але, у сувязі з захапленнем хіміяй, займацца малярствам кінуў. Пастэлі і партрэты бацькоў і сяброў, напісаныя Пастэрам ва ўзросце 15 гадоў, зараз выстаўлены і захоўваюцца ў музеі Інстытута Пастэра ў Парыжы. Яго працы былі высока ацэнены — Луі атрымаў ступень бакалаўра мастацтваў (1840) і ступень бакалаўра навук (1842) у Вышэйшай нармальнай школе. Пасля недоўгачасовай службы прафесарам фізікі ў Дыжонскім ліцэі ў 1848 годзе Пастэр робіцца прафесарам хіміі ў Страсбургскім універсітэце, дзе ён у 1849 годзе пазнаёміўся і пачаў заляцацца за Мары Ларан, дачкой рэктара ўніверсітэта. 29 мая 1849 года яны пажаніліся, у шлюбе нарадзілася пяцёра дзяцей, аднак толькі двое з іх дажылі да сталага ўзросту (астатнія трое памерлі ад брушнога тыфу). Перанесеныя асабістыя трагедыі натхнілі Пастэра на пошук прычын і прымусілі паспрабаваць знайсці лекі ад заразных хвароб, такіх як тыф. У 1854 годзе Луі Пастэр быў прызначаны дэканам новага факультэта прыродазнаўчых навук у Лілі. Па гэтай нагодзе Пастэр прамовіў сваё часта цытаваную пазней заўвагу: «Dans les champs de l'observation, le hasard ne favorise que les esprits préparés» («У агульнай масе шанец выпадае толькі падрыхтаванаму розуму»). У 1856 годзе ён пераязджае ў Парыж, дзе займае пост дырэктара па навучальнай працы (directeur des études) у Вышэйшай нармальнай школе. Такім чынам, Луі Пастэр бярэ пад свой кантроль Вышэйшую нармальную школу і пачынае правядзенне серыі рэформаў (1858—1867). Сістэма прыёму экзаменаў робіцца больш цвёрдай, што спрыяе паляпшэнню вынікаў, умацаванню ведаў, узмацненню канкурэнцыі і падвышэнню прэстыжу навучальнай установы.
Працы ў вобласці хіміі
Першую навуковую працу Пастэр апублікаваў у 1848 годзе. Вывучаючы фізічныя ўласцівасці віннай кіслаты, ён выявіў, што кіслата, атрыманая пры закісанні, валодае аптычнай актыўнасцю — здольнасцю круціць плоскасць палярызацыі святла, тым часам як хімічна сінтэзаваная ізамерная ёй вінаградная кіслата гэтай уласцівасцю не валодае. Вывучаючы крышталі пад мікраскопам, ён вылучыў два іх тыпы, якія з'яўляюцца як бы люстраным адлюстраваннем адзін аднаго. Пры растварэнні крышталёў аднаго тыпу раствор паварочваў плоскасць палярызацыі па гадзіннікавай стрэлцы, а іншага — супраць. Раствор з сумесі двух тыпаў крышталёў у суадносінах 1:1 не валодаў аптычнай актыўнасцю.
Пастэр прыйшоў да думкі, што крышталі складаюцца з малекул рознай структуры. Хімічныя рэакцыі ствараюць абодва іх тыпу з аднолькавай імавернасцю, аднак жывыя арганізмы выкарыстоўваюць толькі адзін з іх. Такім чынам, упершыню была паказана хіральнасць малекул. Як было адкрыта пазней, амінакіслоты таксама хіральныя, прытым у складзе жывых арганізмаў прысутнічаюць толькі іх L-формы (за рэдкім выняткам). У чымсь Пастэр апярэдзіў і гэта адкрыццё.
Пасля дадзенай працы Пастэр быў прызначаны ад'юнкт-прафесарам фізікі ў Дыжонскі ліцэй, але праз тры месяцы, ужо ў маі 1849 года, па запрашэнні перайшоў ад'юнкт-прафесарам хіміі ва ўніверсітэт Страсбурга. Тут ён вырашыў жаніцца і напісаў дачкі дэкана ліст з паспяховай прапановай, дзе, у прыватнасці, Пастэр казаў пра сябе наступнае: У мне няма нічога, што магло б спадабацца маладой дзяўчыне, але, наколькі я ўзгадваю, усё, хто пазнаваў мяне бліжэй, вельмі мяне любілі.
Некаторыя яго доследы ў святле ведаў сучаснай навукі выглядаюць наіўнымі: так, спрабуючы змяніць хімічныя працэсы, што праходзяць у жывёльных арганізмах, Пастэр змяшчаў іх паміж гіганцкімі магнітамі. А з дапамогай вялікага ківачовага механізма спрабаваў, разгойдваючы расліны, ператварыць іх у люстраныя малекульныя адлюстраванні саміх сябе.
Вывучэнне закісання
Вывучэннем закісання Пастэр заняўся з 1857 года. У той час панавала тэорыя, што гэты працэс мае хімічную прыроду (Ю. Лібіх), хоць ужо публікаваліся працы пра яго біялагічны характар (Ш. Каньяр дэ Латур, 1837), якія не мелі прызнання. Да 1861 года Пастэр паказаў, што ўтварэнне спірта, гліцэрына і бурштынавай кіслаты пры закісанні можа адбывацца толькі ў наяўнасці мікраарганізмаў, часцяком спецыфічных.
Луі Пастэр давёў, што закісанне ёсць працэс, цесна злучаны з жыццядзейнасцю дражджавых грыбкоў, якія сілкуюцца і размнажаюцца за кошт вадкасці. Пры высвятленні гэтага пытання Пастэру мела быць аспрэчыць панавалы ў той час пагляд Лібіха на закісанне як на хімічны працэс. Асабліва пераканаўчыя былі доследы Пастэра, вырабленыя з вадкасцю, што змяшчала чысты цукар, розныя мінеральныя солі, што служылі ежай брадзільнаму грыбку, і аміячную соль, што дастаўляла грыбку патрэбны азот. Грыбок развіваўся, павялічваючыся ў вазе; аміячная соль выдаткоўвалася. Па тэорыі Лібіха, трэба было чакаць змяншэння ў вазе грыбка і вылучэння аміяку, як прадукту разбурэння азоцістага арганічнага рэчыва, што складае фермент. Услед за тым Пастэр паказаў, што і доўжачы малочнага закісання таксама патрэбна наяўнасць асаблівага «арганізаванага ферменту» (як у той час звалі жывыя клеткі мікробаў), які размнажаецца ў вадкасці, таксама павялічваючыся ў вазе, і з дапамогай якога можна выклікаць ферментацыю ў новых порцыях вадкасці.
У гэты ж час Луі Пастэр зрабіў яшчэ адно важнае адкрыццё. Ён знайшоў, што існуюць арганізмы, якія могуць жыць без кісларода. Для некаторых з іх кісларод не толькі не патрэбен, але і атрутны. Такія арганізмы завуцца строгімі (ці аблігатнымі) анаэробамі. Іх прадстаўнікі — мікробы, што выклікаюць маслянакіслае закісанне. Размнажэнне такіх мікробаў выклікае ёлкасць віна і піва. Закісанне, такім чынам, апынулася анаэробным працэсам, «жыццём без кіслароду», таму што на яго адмоўна ўплывае кісларод (эфект Пастэра).
Вывучэнне самазараджэння мікробаў
У 1860—1862 гадах Пастэр вывучаў магчымасць самазараджэння мікраарганізмаў. Ён правёў элегантны досвед, што даказаў немагчымасць самазараджэння мікробаў (у сучасных умовах, хоць тады не падымалася пытанне магчымасці самазараджэння ў мінулыя эпохі), узяўшы тэрмічна стэрылізаванае пажыўнае асяроддзе і змясціўшы яго ў адкрытую пасудзіну з доўгім выгнутым горлачкам. Колькі б пасудзіна ні стаяла на паветры, ніякіх прыкмет жыцця ў ёй не назіралася, бо змешчаныя ў паветры споры бактэрый асядалі на выгінах горлачка. Але каштавала адламаць яго ці спаласнуць вадкім асяроддзем выгіны, як неўзабаве ў асяроддзі пачыналі размнажацца мікраарганізмы, што выйшлі са спор. У 1862 годзе Французская акадэмія навук прысудзіла Пастэру прэмію за рашэнне пытання пра самазараджэнне жыцця.
Вывучэнне інфекцыйных захворванняў
У 1865 годзе Пастэр быў запрошаны сваім былым настаўнікам на поўдзень Францыі, каб знайсці прычыну хваробы шаўкоўнічных чарвякоў. Пасля публікацыі ў 1876 годзе працы Роберта Коха «Этыялогія сібірскай язвы» Пастэр цалкам прысвяціў сябе імуналогіі, даканцова ўсталяваўшы спецыфічнасць узбуджальнікаў сібірскай язвы, радзільнай гарачкі, халеры, шаленствы, курынай халеры і інш. бядней, развіў уяўленні пра штучны імунітэт, прапанаваў метад засцерагальных прышчэпаў, у прыватнасці ад сібірскай язвы (1881), шаленствы (супольна з Эмілем Ру, 1885), прыцягваючы спецыялістаў іншых медычных спецыяльнасцяў (прыкладам, хірурга А. Ланелонга).
Першы прышчэп супраць шаленства быў зроблена 6 ліпеня 1885 года 9-гадоваму Ёзафу Мейстару па просьбе яго маці. Лячэнне скончылася паспяхова, сімптомы шаленства ў хлопчыка не з'явіліся.
Пастэрызацыя
Падчас такой апрацоўкі ў прадукце гінуць вегетатыўныя формы мікраарганізмаў, аднак споры захоўваюцца ў жыццяздольным стане і пры ўзнікненні спрыяльных умоў пачынаюць інтэнсіўна развівацца. Таму пастэрызаваныя прадукты (малако, піва і іншыя) захоўваюць пры зніжаных тэмпературах цягам абмежаванага перыяду часу. Лічыцца, што харчовая каштоўнасць прадуктаў пры пастэрызацыі практычна не змяняецца, бо захоўваюцца смакавыя якасці і каштоўныя кампаненты (вітаміны, ферменты).
Памяць
Луі Пастэр памёр у 1895 годзе недалёка ад Парыжа. Смерць была выклікана ўскладненнямі, выкліканымі серыяй інсультаў, якая пачалася ў 1868 годзе. Ён быў пахаваны ў саборы Нотр-Дам-дэ-Пары, аднак пазней яго рэшткі перапахаваны ў склепе ў Інстытуце Пастэра (Ліль, Парыж). У наш час цела навукоўца знаходзіцца пад будынкам Інстытута Пастэра, зборы якога пакрыты візантыйскай мазаікай, якая ілюструе яго дасягненні.
Імем Пастэра названы больш 2 000 вуліц у многіх гарадах свету. Прыкладам, у ЗША: Пала-Альта (гістарычны цэнтр Сіліконавай даліны) і Ірвайн, у штаце Каліфорнія, Бостан і Полк, штат Фларыда; вуліцы каля Універсітэта Тэхаскага Навуковага цэнтра здароўя ў Сан-Антоніа; у гарадах Квебек, Jonquière, Сан-Сальвадор-дэ-Жужуй і Буэнас-Айрэс (Аргенціна), Грэйт-Ярмут у Норфалку (Злучанае Каралеўства); Квінсленд (Аўстралія); Пнампень (Камбоджа); Хашымін (В'етнам); Батна (Алжыр); Бандунг (Інданезія); Тэгеран (Іран); Мілан (Італія) і Бухарэст, Клуж-Напока і Тымішаара (Румынія), Астана (Казахстан), а таксама вуліца, на якой знаходзіцца будынак Адэскага дзяржаўнага медычнага ўніверсітэта (Адэса, Украіна). Авеню Пастэра ў Хашыміне (В'етнам) з'яўляецца адной з нешматлікіх вуліц у гэтым горадзе, якая захавала сваю французскую назву.
Пасля рэформы міністра Э. Фора 1968 года Страсбургскі ўніверсітэт быў падзелены на тры часткі. Адзін з іх (найбуйнейшы ў краіне) атрымаў назву «Універсітэт Пастэра — Страсбург I». Яна захоўвалася аж да зліцця страсбургскіх універсітэтаў у 2009 годзе.
У 1961 г. Міжнародны астранамічны саюз прысвоіў імя Луі Пастэра кратару на адваротнаму баку Месяца.
Намаляваны на паштовай марцы Бельгіі 1995 года.
Інстытут Пастэра
Інстытут Пастэра (Institut Pasteur) — інстытут мікрабіялогіі, французскі прыватны некамерцыйны навуковы інстытут у Парыжы, які займаецца даследаваннямі ў вобласці біялогіі, мікраарганізмаў, інфекцыйных захворванняў і вакцын. Названы ў гонар знакамітага французскага навуковага мікрабіёлага Луі Пастэра, заснавальніка і першага дырэктара інстытута. Інстытут быў заснаваны 4 чэрвеня 1887 года на сродкі, сабраныя па міжнароднай падпісцы, і адкрыты 14 лістапада 1888 года.
З моманту заснавання інстытут Пастэра займаецца фундаментальнымі даследаваннямі ў практычнай вобласці прыродазнаўчых навук. Луі Пастэр запрасіў узяць удзел у навуковай працы створанага інстытута навуковых розных спецыяльнасцяў. Першыя пяць кірункаў узначалілі навукоўцы таго часу: два выпускнікі Вышэйшай нармальнай школы: Эміль Дзюкло (даследаванні ў вобласці агульнай мікрабіялогіі) і (ужытковыя даследаванні ў вобласці мікрабіялогіі і гігіены), а таксама біёлаг Ілля Ілліч Мечнікаў (марфалагічнае даследаванне мікраарганізмаў) і двое лекараў, Жак-Жозэф Гранхер (працы па вывучэнні шаленства) і Эміль Ру (тэхнічныя даследаванні мікраарганізмаў). З 1877 года Эміль быў асістэнтам Пастэра пры хімічнай лабараторыі Вышэйшай нармальнай школы, дзе разам з Шамберленам займаўся даследаваннем сібірскай язвы. Праз год пасля адкрыцця інстытута Пастэра Эмілем Ру створаны Cours de Microbie Technique (курс метадаў даследавання мікробаў) — першы курс мікрабіялогіі, якую як навуку вывучаюць студэнты ва ўсім свеце. Навуковыя працы Ру, якія ён выконваў часткай аднаасобна, часткай у суаўтарстве і супрацы з Мечнікавым, Шамберланам, Ерсенам і іншымі, адносяцца, галоўным чынам, да шаленства, дыфтэрыі і слупняку. Найбольшую слыннасць Ру атрымаў публікацыяй сваіх даследаванняў «Contributions à l’etude de la diphthérie» (в «Annales de l’Institut Pasteur», 1888, 1889 і 1890), у якіх ім праліў святло на этыялогію дыфтэрыі. Ён давёў, што ўсе агульна-клінічныя праявы дыфтэрыі (заняпад сардэчнай дзейнасці, паралічы і іншае) — выклікаюцца вылучаным дыфтэрыйным кійком атрутным рэчывам (таксінам) і што рэчыва гэта, уведзенае ў арганізм, выклікае гэтыя з'явы само па сабе, пры поўнай адсутнасці ў арганізме таксігеннага штама корынебактерий дыфтэрыі.
Пасля смерці Пастэра ў 1895 годзе дырэктарам інстытута робіцца Эміль Дзюкло. Яго навуковыя інтарэсы дакраналіся фізікі, хіміі, мікрабіялогіі, метэаралогіі, матэматыкі, медыцыны, агульнай гігіены, сацыяльнай гігіены і іншых абласцей. Ён апублікаваў больш 220 навуковых прац. Апроч гэтага, яго пяру прыналежыць адна з лепшых біяграфій Пастэра і поўнае кіраўніцтва па сацыяльнай гігіене. Інстытут Пастэра з'яўляецца адным з сусветных лідараў у вывучэнні інфекцыйных захворванняў. Тут былі зроблены важнейшыя адкрыцці, якія прывялі да паспяховага змагання супраць такіх захворванняў як дыфтэрыя, слупняк, сухоты, поліяміэліт, грып, жоўтая ліхаманка і чума. У 1983 годзе тут быў адкрыты ВІЧ. З 1908 года 8 навукоўцаў інстытута сталі лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі ў вобласці медыцыны і фізіялогіі.
Підгірнэ (Чарнігаўскі раён)
Падгорнае ці Підгірнэ (Підгі́рне) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Піскыўскага сельсавета.
Рэдзькіўка (Чарнігаўскі раён)
Рэдзькіўка (Ре́дьківка) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Рэдзькіўскага сельсавета.
Сітніцкі канал
Сі́тніцкі кана́л — меліярацыйны канал у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці і Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Прыпяць. Даўжыня 24 км. Пачынаецца са старарэчча ракі Лань, за 6,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Грычынавічы Жыткавіцкага раёна, вусце за 4 км на поўдзень ад вёскі Сітніца Лунінецкага раёна. З Сітніцкага канала пачынаецца і ўпадае ў яго канал Глухая Лань (справа). Цячэ ў лясістай забалочанай мясцовасці. Пабудаваны ў 1937 годзе.
Кактубек (Усходне-Казахстанская вобласць)
Кактубек — сяло ў Тарбагатайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Сатпаеўскай сельскай акругі. Код КАТА — 635861200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 499 чалавек (260 мужчын і 239 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 474 чалавекі (256 мужчын і 218 жанчын).
Цыялкоўскі (горад)
Цыялкоўскі (Циолковский; да 2015 года — Вуглягорск) — горад у Амурскай вобласці, утварае закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (раней — ЗАТУ пгт Вуглягорск) і муніцыпальнае ўтварэнне са статусам гарадской акругі ЗАТУ Цыялкоўскі. Горад размешчаны на рацэ Вялікая Пёра, прытоку ракі Зеі, за 180 км на поўнач ад Благавешчанска, за 110 км ад мяжы з Кітаем. За 44 км на поўдзень ад размешчаны горад Свабодны, за 75 км на паўночны захад — горад Шыманоўск.
Чыгуначная станцыя Ледзяная на Транссібе размешчана за 5 км ад горада. Федэральная аўтамабільная дарога «Амур» праходзіць паблізу ад горада.
Ястрабок сценны
Ястрабок сценны, Ястрабок лясны (Hieracium murorum) — від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Еўропе, Турцыі, Каўказе.
Апісанне
Расліны дасягаюць вышыні 25-60 см. Сцеблы праксімальна валасатыя (валасінкі 1-3 мм), дыстальна валасатыя і залозістыя. Лісце: базальных лістоў 3-6, сцябловых — (0-)2-3; пласціны (часта пурпурна-плямістыя), эліптычнае, 50-110 × 25-45 мм, даўжыня ў 1.5-3 разы больш шырыні, асновы ад круглявых да зрэзаных, палі зубчастыя, верхавіны тупыя, паверхні валасатыя. Галоў 5-8. Сямянкі 2.5-3 мм.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Еўропе, на захадзе Азіі (Турцыі, Арменіі, Грузіі); натуралізаваны ў Канадзе і ЗША.
Раішчэ
Раішчэ (Рої́ще) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Раішчанскага сельсавета.
Минская речь
«Минская речь» — штодзённая грамадска-палітычная і літаратурная газета праваакцябрысцкага кірунку, якая выдавалася з 3(16) студзеня 1906 да 2(15) лістапада 1906 у Мінску на рускай мове. Выдавец Мінскі губернскі камітэт апекі народнай цвярозасці, рэдактар І. Арскі.
Згодна з апублікаванай праграмай, газета абязвалася выступаць за свабоду і парадак на аснове прынцыпаў, вызначаных царскім маніфестам ад 17 кастрычніка 1905 года, садзейнічаць ураду ў справе палітычнай стабілізацыі дзяржавы і абараняць інтарэсы Расіі.
Друкавала пастановы ўрада і губернатара П. Курлова, рабіла нападкі на «еврейско–польский блок» і кадэтаў за палітычныя і культурна–нацянальныя патрабаванні, якія супярэчылі адзінству Расіскай імперыі. Апраўдвала Курлоўскі расстрэл 1905 года ў Мінску. Адмаўляла права народаў Расіі на самавызначэнне, атаясамлівала нацыю з дзяржавай, абгрунтоўвала эканамічную неэфектыўнасць аднанацыянальных дзяржаў (10.6.1906, артыкул «Национальность и ее значение»). Даказвала несумяшчальнасць гвалтоўнага адчужэння прыватнай уласнасці і ваяўнічага атэізма з дэмакратыяй, гуманізмам і правасвядомасцю (15.7.1906, артыкул «Социализм апостольский и социализм современный»).
Выступала з нападкамі на рускіх літаратараў дэмакратычнага кірунку М. Горкага (24.1.1906 артыкул «Кривляния М. Горького»), Л. Андрэева (1.11.1906, артыкул «Кто он?»).
Спыніла існаванне з-за адсутнасці падтрымкі ў рускам грамадстве. Пераемнікам яе стала газета «Минское слово».
Канал Глухая Лань
Глухая Лань — меліярацыйны канал у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток Сітніцкага канала. Даўжыня 14,9 км. Пачынаецца з Сітніцкага канала за 4 км на паўночны ўсход ад вёскі Сітніцкі Двор, вусце за 3 км на поўдзень ад вёскі Сітніца. Па канале падаецца вада ў вадасховішча за 1 км на захад ад вёскі Сітніца. Пабудаваны ў 1937 годзе.
Лісічына (Крупскі раён)
Лісі́чына (, Лисичино) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавета.
Сулутал
Сулутал — сяло ў Тарбагатайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Сатпаеўскай сельскай акругі. Код КАТА — 635861300.
Лісічына (Крупскі раён)
Да 26 жніўня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Слабадскога сельсавета, да 30 кастрычніка 2009 года — у склад Янаўшчынскага сельсавета.
Гіпакінезія
Гіпакінезі́я (ὑπό — знізу, пад;  — рух) — стан недастатковай рухальнай актыўнасці арганізма з абмежаваннем тэмпу і аб'ёму рухаў. Гіпакінезія магчымая на фоне неўралагічных і псіхічных разладаў, напрыклад, паркінсанізму і іншых экстрапірамідных сіндромаў, дэпрэсіўнага, кататанічнага і апатычнага ступару. Таксама гіпакінезія можа быць выклікана маларухавым характарам працоўнай дзейнасці або ладу жыцця ўвогуле. У гэтым выпадку яна можа прывесці да гыпадынаміі.
Арлоўка (Смаленскі раён)
Арлоўка (Орловка) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Валокаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва складае 2 жыхары станам на 2007 год.
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 32 км на паўночны захад ад Смаленска, за 11 км на поўнач ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Удра. За 7 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Леляквінская на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Ціха Браге
Ціха Браге (Tycho Brahe;  — ) — дацкі шляхціч, паходзіў з правінцыі Сконэ (цяпер — тэрыторыя Швецыі), найбольш вядомы як адзін з першых астраномаў у Еўропе. Быў таксама астролагам і алхімікам. Ціха Браге — латынізаванае імя. Сапраўднае дацкае імя — Tyge Ottesen Brahe.
Ціха Браге валодаў маёнткам на востраве Гвен, дзе пабудаваў адзін з самых ранніх даследчых інстытутаў — Уранібург (у перакладзе — «Нябесны палац»). Там ён пабудаваў некалькі буйных астранамічных інструментаў і правёў шэраг дакладных вымярэнняў. Успрыняў геаметрычныя ідэі сістэмы Каперніка і філасофію сістэмы Пталамея і сфармуляваў сваю ўласную мадэль Сусвету — Ціханічную мадэль.
У сваёй абсерваторыі Ціха Браге назіраў зоркі i планеты з найвялікшай па тых часах дакладнасцю: 2-3 хвіліны дугі. Часцей за іншыя свяцілы ў кожным супрацьстаянні з 1580 г. Ціха назіраў Марс менавіта таму, што яго рух відавочна не адпавядаў ні сістэме Пталамея, ні сістэме Каперніка. У 1583 г. Ціха адзначыў, што каля супрацьстаяння Марс рухаецца ў другі бок з найвышэйшай хуткасцю — амаль палова градуса ў суткі, а гэта даказвала, што Марс у супрацьстаянні значна бліжэй да Зямлі, чым да Сонца, што было праўдзіва толькі ў сістэме Сусвету Каперніка, але не Пталамея. Аднак Ціха бачыў неадпаведнасць i сістэмы Каперніка сваім назіранням. Ён стварыў сваю адмысловую сістэму, дзе Зямля засталася ў цэнтры, а планеты рухаюцца вакол Сонца, якое, у сваю чаргу, рухаецца вакол Зямлі.
Уладзімір Іванавіч Журавель
Уладзімір Журавель (,, Казахская ССР — , ) — беларускі футбаліст (гуляў на пазіцыі абаронцы), а потым трэнер.
Ігравая
Доўгі час выступаў за мінскае «Дынама», з якім 6 разоў выйграваў чэмпіянат Беларусі. У канцы 1995 года выехаў у Ізраіль на запрашэнне іерусалімскага клуба «Хапаэль», за які, аднак, выступаў менш як 4 месяцы. Гуляў таксама ў расійскіх клубах. У 2003 годзе вярнуўся ў Беларусь, выступаў за «Дарыду» і жодзінскае «Тарпеда», у складзе якога і завяршыў кар’еру ў 2005 годзе.
У 1993—1997 гадах выступаў за нацыянальную зборную Беларусі.
Трэнерская
У 2005 годзе пачаў трэнерскую кар’еру ў жодзінскім «Тарпеда». У другой палове сезону 2006 выконваў абавязкі галоўнага трэнера жодзінцаў.