cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Анатоль Канстанцінавіч Лядаў
Анатоль Канстанцінавіч Ля́даў (Анатолий Константинович Лядов;, Санкт-Пецярбург — , сядзіба Палынаўка, каля Баравічоў) — рускі кампазітар, дырыжор і педагог, прафесар Пецярбургскай кансерваторыі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і вядомага рускага дырыжора Канстанціна Лядава.
Першыя ўрокі музыкі пачаў атрымліваць у пяць гадоў ад бацькі. У годзе паступіў у Пецярбургскую кансерваторыю. Займаўся па класах фартэпіяна і скрыпкі, неўзабаве зацікавіўся тэарэтычнымі дысцыплінамі і стаў узмоцнена вывучаць кантрапункт і фугу. Да гэтага ж часу адносяцца яго першыя кампазітарскія спробы.
Талент маладога музыканта высока ацаніў Мадэст Мусаргскі. Лядаў перавёўся ў клас тэорыі кампазіцыі да Рымскага-Корсакава, аднак у годзе быў адлічаны з кансерваторыі за ненаведванне. Праз два гады Лядаў аднавіўся ў кансерваторыі і паспяхова яе скончыў, пасля чаго ў тым жа годзе быў запрошаны туды выкладаць.
А. К. Лядаў быў адным з членаў Бяляеўскага кружка.
Творчасць
Сярод самых вядомых сачыненняў Лядава — сімфанічныя паэмы «Баба-Яга»,, «Кікімара», «Танец Амазонкі», «Журботная песня», «З Апакаліпсісу», а таксама сюіта «Восем рускіх песень» для аркестра.
Лядаў таксама вядомы як фалькларыст — ён склаў некалькі зборнікаў рускіх народных песень. Для голасу і ф-на: 18 дзіцячых песень на народныя словы, зборнікі народных песень, рамансы і інш. Для хору а cappella: «10 рускіх народных песень», «15 рускіх народных песень».
Абарот Анатоля Канстанцінавіча да духоўнай музыкі параўнальна невяліка — гэта «Штогадзінная малітва свяціцеля Іаасафа Гарленкі» (1910) і зборнік «Дзесяць пералажэнняў з Ужытку» (1909).
Па заказе Дзягілева Лядаў нанова аркестраваў некаторыя нумары для балета Фокіна на музыку Ф. Шапена  — прэм’ера «Сільфід» адбылася 2 чэрвеня года ў Парыжы, у тэатры Шатле. У далейшым на музыку Лядава трупа Рускі балет Дзягілева ажыццявіла пастаноўкі балетаў у харэаграфіі Мясіна: «Кікімара» і «Рускія казкі».
Імкнучыся да таго, каб «…кожны такт цешыў», Лядаў досыць павольна працаваў над сваімі творамі. Магчыма, менавіта гэта стала прычынай таго, што заказ на напісанне новага балета для рускіх сезонаў 1910 года, які, паводле пісьмаў Дзягілева, той замовіў кампазітару 10 верасня, урэшце быў перададзены ім маладому Ігару Стравінскаму (прэм’ера «Жар-птушкі» адбылася 25 чэрвеня года на сцэне Оперы Гарнье). Гэта версія адпрэчваецца даследчыкам Н. Л. Дунаевай, якая сцвярджае, што, хутчэй за ўсё, Дзягілеў даручыў працу над балетам адначасова абодвум кампазітарам, але затым, за некалькі месяцаў да канца прызначанага Лядаву тэрміна працы, аддаў перавагу Стравінскаму. Паводле яшчэ адной, больш ранняй версіі, Лядаў нават не прыступаў да партытуры балета, таму што вызначаны Дзягілевым тэрмін не ўлічваў тэмпаў яго працы — таму кампазітар адразу ж адмовіў.
Педагагічная дзейнасць
Адразу ж пасля заканчэння Пецярбургскай кансерваторыі Лядаў быў запрошаны туды на пасаду выкладчыка элементарнай тэорыі музыкі, гармоніі і інструментоўкі, выкладаў там да самай смерці. Сярод яго вучняў: Б. У. Асаф’еў, М. Ф. Гнесін, М. Я. Мяскоўскі, С. С. Пракоф’еў, В. М. Бяляеў, І. І. Чакрыгін, А. В. Асоўскі, А. А. Аленін, С. М. Майкапар і іншыя.
Таксама выкладаў тэорыю, гармонію, кантрапункт і форму ў Прыдворнай пеўчай капэле, дзе сярод яго вучняў быў В. А. Залатароў.
Пахаваны на Новадзявочых могілках. У 1936 г. перапахаваны ў Некропалі майстроў мастацтваў.
TikTok
«ЦікТок» або «ТыкТок» (TikTok) — сэрвіс для стварэння і прагляду кароткіх відэа. Належыць пекінскай кампаніі «ByteDance». Пачаў працаваць летам 2018 года. Неўзабаве TikTok стаў галоўнай відэаплатформай кароткіх ролікаў у Кітаі і робіцца ўсё папулярнейшым у іншых краінах, стаў найчасцей загружанай праграмай і павялічвае колькасць сваіх карыстальнікаў.
У Кітаі вядомая як «Доўінь» (抖音). «TikTok» і «Доўінь» па сутнасці аднолькавыя праграмы, але працуюць на розных серверах паводле дзейнага кітайскага заканадаўства і цэнзурных абмежаванняў. Прадстаўніцтвы «TikTok» знаходзіцца ў Лос-Анджэлесе, Нью-Ёрку, Лондане, Парыжы, Берліне, Дубаі, Мумбаі, Джакарце, Сеуле і Токіа.
У Кітаі, дзе праграма найбольш папулярная, 60 % яе карыстальнікаў маюць узрост 25-44 гады, а за межамі Кітая 43 % карыстальнікаў старэйшыя за 24 гады.
Гісторыя
TikTok запушчаны фірмай ByteDance ў верасні 2016 года ў Кітаі.
ByteDance выдаткавала 1 мільярд долараў, каб купіць musical.ly — шанхайскую стартапаўскую кампанію з сядзібай у Санта-Моніцы, Каліфорнія. 2 жніўня 2018 года TikTok аб’яднаўся з musical.ly.
У чэрвені 2018 года TikTok дасягнуў 500 мільёнаў штомесячных карыстальнікаў па ўсім свеце. TikTok стаў мабільнай праграмай з найбольшай колькасцю спамповак у свеце ў App Store.
Асаблівасці праграмы
Мабільная праграма «TikTok» дазваляе карыстальнікам ствараць кароткія відэа пра сябе, якія часта змяшчаюць музыку ў фонавым рэжыме, могуць быць паскораны, запаволены або адрэдагаваны з дапамогай фільтра. Для стварэння музычнага кліпа карыстальнікі могуць выбраць фонавую музыку з шырокага спектра музычных жанраў, рэдагаваць з дапамогай фільтра і запісаць 15-секунднае відэа з рэгуляваннем хуткасці перад запампоўкай, каб падзяліцца з іншымі на «TikTok» або іншых сацыяльных платформах. Яны таксама могуць здымаць кароткія відэа з сінхранізацыяй відэарада адносна папулярнай песні.
Адзін з рэжымаў «рэакцыя» дазваляе карыстальнікам здымаць іх рэакцыю на іншае відэа, ствараючы віртуальны экран, які накладаецца на відэа самой рэакцыі. Іншы рэжым, «дуэт», дазваляе карыстальнікам склейваць два відэа па гарызанталі, гэтая асаблівасць была ўласцівая яшчэ musical.ly
Праграма дазваляе карыстальнікам рабіць свой акаўнт «прыватным».
Забарона ў ЗША
У канцы ліпеня 2020 года прэзідэнт ЗША Дональд Трамп заявіў пра забарону кітайскай праграмы сацсеткі TikTok на тэрыторыі краіны. Дональд Трамп паабяцаў падпісаць дакументы 1 жніўня. Прэзідэнт таксама не падтрымаў ідэю набыцця TikTok амерыканскай кампаніяй. Паводле звестак газеты The New York Times, купляй кітайскай праграмы цікавілася кампанія Microsoft. Вашынгтон лічыць, што з яго дапамогай кітайскія ўлады збіраюць інфармацыю пра амерыканскіх грамадзян. Аўдыторыя TikTok у ЗША складае 80 мільёнаў чалавек на месяц.
Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп падпісаў указ, які забараняе грамадзянам краіны любыя здзелкі з уладальнікам папулярнай сацсеткі TikTok — кітайскай кампаніяй ByteDance. Калі на працягу 45 дзён TikTok не будзе прададзены любой амерыканскай кампаніі, працу сацсеткі ў краіне заблакіруюць. Цяпер у ЗША ў сэрвісе TikTok каля 100 млн карыстальнікаў. Указ уступіць у сілу 15 верасня 2020 года. Калі наступіць гэты дэдлайн, ByteDance ужо не зможа прадаць амерыканскае падраздзяленне сацсеткі і спыніць працу ў краіне.
Шушынскі раён (НКР)
Шушынскі раён (Շուշիի շրջան) — адміністрацыйная адзінка ў складзе непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — Шуша.
Антонія Джонсан
Антонія Маргарэт Аксельсан Джонсан (Ёнсан) (Antonia Margaret Ax:son Johnson; род. 6 верасня 1943, Нью-Ёрк) — шведская прадпрымальніца, адна з найбагацейшых жанчын Швецыі.
Па дадзеных часопіса Forbes, на 2018 год яе багацце ацэньваецца ў 6,3 млрд даляраў.
Двукроп'е ў прозвішчы Ax:son паказвае на скарачэнне ў шведскім стылі ад Аксельсан.
Біяграфія
Антонія Джонсан скончыла французскую школу ў Стакгольме, а затым вучылася ў Рэдкліфскім каледжы ў ЗША.
У 1971 годзе яна атрымала ступень магістра па эканоміцы і псіхалогіі ў Стакгольмскім універсітэце.
З 1971 года працуе ў шведскай інвестыцыйнай кампаніі Axel Johnson AB, заснаванай у 1873 годзе яе прадзедам Акселем Джонсанам. У 1982 годзе Антонія змяніла свайго бацьку на пасадзе кіраўніка кампаніі. У 2015 годзе яна сышла з пасады кіраўніка кампаніі, перадаўшы яго сваёй дачцы Каралін Берг.
Дапаўненне мностваў
Дапаўне́нне (або адніма́нне) мно́стваў — бінарная аперацыя над мноствамі, вынікам якой ёсць мноства, якое складаецца з элементаў першага мноства, што не ўваходзяць у другое. Вынік аперацыі дапаўнення між мноствамі A і B называюць рознасцю гэтых мностваў або дапаўненнем мноства B да мноства A.
Антонія Джонсан
Біяграфія
Джонсан валодае 50% акцый Axfood, адной з найбуйнейшых кампаній харчовай прамысловасці ў Скандынавіі. Яна таксама валодае конным заводам у горадзе Упландс-Весбю і з'яўляецца старшынёй шведскай асацыяцыі выездкі. Антонія замужам за Ёранам Эннерфельтам (нар. 1940), былым генеральным дырэктарам кампаніі Axel Johnson AB. У яе чацвёра дзяцей. Жыве ў Стакгольме.
Дапаўненне мностваў
Аперацыя дапаўнення мностваў абазначаецца знакам «–» або «\».
Уласцівасці дапаўнення мностваў
Гэтыя дзве ўласцівасці можна разглядаць як пашыраную фармулёўку правілаў дэ Моргана.
Крыжы-Луг
Крыжы́-Луг (, Крыжи-Луг) — былая вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Хоўхлаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска у складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета (з 1927 года Маладзечанскага павета), гміны Гарадок.
Алёсаўскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дрэтунскага раёна Полацкай акругі БССР. З 3 ліпеня 1925 года ў складзе Краснапольскага, з 4 жніўня 1927 года ў складзе Полацкага раёнаў Полацкай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Полацкім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці. 17 лістапада 1948 года да сельсавета далучана большая частка скасаванага Васільеўскага сельсавета. З 8 студзеня 1954 года сельсавет у Полацкім раёне Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Маласітнянскага сельсавета.
Амяла белая
Амяла́ бе́лая, Амяла, Амела белая, Вяха (Viscum album) — вечназялены паўпаразітны куст сямейства амяловых.
Арэал і экалогія
Мяжа распаўсюджання амялы на Беларусі пралягае прыкладна па лініі Ліда—Гомель. Паразітуе на дрэвах: таполях, клёнах, соснах, вербах, бярозах, рабінах, пладовых дрэвах. Селіцца на верхавіне ці на галінах. Мае выгляд густога зялёнага куста. Утрымлівае клейкае рэчыва званае вісцынам. Птушкі ядуць ягады амялы, пасля чысцяць дзюбу ад наліплых рэштак расліны і гэткім чынам пераносяць зародышы амялы, і насенне, якое выдаляецца са страўніка з экскрэментамі.
Значэнне і выкарыстанне
З ягадаў амялы вырабляюць гэтак званы, які ўжываецца ў паляванні на малых птушак. Экстракт з маладых лісцяў ужываюць для лячэння ранніх стадый гіпертанічнай хваробы.
Ехцаох
Ехцаох (Եղցահող, Yextsahoğ) — сяло ў Шушынскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Svietacjam
«Svietacjam» (Светацям) — трэці музычны альбом праекта «Pragnavit», выдадзены ў 2006 годзе на лэйбле «Crivia Records», у фармаце Digi-sleeve-CD-дыска з шасцістаронкавым буклетам і спецыяльнай паштоўкай. На вокладцы змешчаны старажытны свастычны беларускі арнаментальны сімвал Айчыны. У афармленні дадатковых інфармацыйных укладак выкарыстаная выява «Шклоўскага ідала», якая была змешчаная таксама на вокладцы папярэдняга альбома «Viede...» гэтага праекта.
Гэты альбом вельмі адрозніваецца ад папярэдніх прац праекта (багатым выкарыстаннем народных музычных інструментаў, высокай якасцю запісу ды інш.) З гэтага альбома адрадзіўся праект, які цягам 8 гадоў нічога не выдаваў. Музыка створаная на працягу 2005 года. Запіс «пачаты ў 2006 годзе пад канец панавання Зюзі ў гонар адраджэння Крывійскага Светацяму і скончаны падчас Пахавання Стралы».
Як сведчыць выдавец, гэты альбом прысвечаны традыцыйна-этнічнай духоўнай культуры балта-славянскага рэгіёну Старой Еўропы.
Рында (пасада)
Рында — збраяносец-целаахоўнік, воін прыдворнай аховы пры вялікіх князях і царах Расіі XVI—XVII стагоддзяў. Меў адмысловую форму, узбройваліся лёгкімі бярдышамі. Інстытут Рындаў скасаваны ў 1698.
Рынды назначаліся з юнакоў шляхецкага паходжання і суправаджалі цара ў паходах і паездках. Падчас палацавых цырымоній стаялі ў параднай вопратцы па абедзвюх баках трона з бярдышамі на плячах. Набіраліся з юнакоў баярскага паходжання. Падчас прыёму замежных паслоў рынды стаялі па абедзвюх баках царскага трона, з маленькімі сякеркамі; стаяць па правым боку лічылася больш ганаровым (адгэтуль месніцтва). Падчас вайны рынды ўсюды неадлучна следаваў за гасударам, носячы за ім зброю. У кожнага рынды былі па 1—3 падрынды або податня (таксама са стольнікаў). Галоўны рында карыстаўся правам дадаваць да свайго імя па бацьку -віч. Паколькі рынды не былі чынамі прыдворнымі, то яны не атрымлівалі жалавання. Знаходзіліся пад кіраўніцтвам аружэйнічага.
Рында з вялікім саадакам — галоўны збраяносец цара. Гэтак жа былі рынды з іншым саадакам, з меншым кап'ем, з рагацінай і г. д. Пасада рынды скасаваная пры Пятры I у 1698.
Іван IV Грозны
Іван Васільевіч, Іван IV (, с. Каломенскае пад Масквой —, ) — вялікі князь маскоўскі і ўсяе Русі (з 1533), цар усяе Русі (з 1547). З дынастыі Рурыкавічаў, сын Васілія III з яго другога шлюбу з Аленай Глінскай.
Адзін з найзначнейшых дзяржаўных дзеячаў расійскай гісторыі, але і дзеяч, дзейнасць якога атрымала самыя разнастайныя ацэнкі.
Імя
Па нараджэнні атрымаў малітвеннае імя Ціт. Перад смерці прыняў інацтва з імем Іона.
Празванне «Грозны», пад якім цар Іван Васілевіч вядомы ў пазнейшай літаратуры, не сустракаецца ў крыніцах 16 ст. На думку Скрыннікава, цара так празвалі пазней, калі ён героем гістарычных песень. Фальклорны вобраз Івана Грознага ― вялікага гаспадара сфарміраваўся, відаць, у часы Смуты, калі ва ўмовах вялікіх бедстваў часы «цара Івана» сталі згадвацца як часы росквіту і дабрабыту, а расправы апрычніны былі забыты.
Гран-пры Аўстраліі
Гран-пры Аўстраліі  — этап чэмпіянату свету па аўтагонках у класе Формулы-1. З года праводзіцца на трасе Альберт-Парк у Мельбурне.
Іван IV Грозны
Імя
Пераклад празвання як «Страшны» ці «Грозны», як лічыць Скрыннікаў, відавочна скажае яго сэнс ― ва ўяўленні людзей таго часу «граза (навальніца)» ўвасабляла больш боскую, чым прыродную, стыхію, якая лічылася няўхільнай, знішчальнай і бліскучай. ― знак умяшальніцтва нябесных сіл у жыцці людзей.
Гран-пры Аўстраліі
Кіраўніцтва Формулы-1 заключыла кантракт з аўстралійскім прамоўтарам на правядзенне гран-пры ў Мельбурне як мінімум да 2035 года.
Іван IV Грозны
Імя
Магчымую памылковасць традыцыйнага англійскага перакладу празвання «Ivan the Terrible», пацвярджае, напрыклад, Дэвід Стоўн, прапануючы як лепшыя «Ivan the Dread» (літар. «Пагрозлівы» ) або «Ivan the Awe-Inspiring» (літар. «Наводзіць Страх і Пашану» ).
Валадарства
Пасля смерці бацькі Іван Васільевіч быў абвешчаны гаспадаром пад апекай маці (3 снежня 1533); потым знаходзіўся пад апекай высокіх баярскіх радоў ― Шуйскіх, Вельскіх; самастойна кіраваць пачаў у 13-гадовым узросце, калі нечакана загадаў пакараць смерцю галоўнага са сваіх тагачасных апекуноў, князя Андрэя Шуйскага, і абвясціў сябе самадзержцам. У 1547 годзе ён, як першы валадар у расійскай гісторыі, прыняў тытул цара.
Пачынаючы з 1549, ён, з апорай на г.зв. «Выбраную раду», здзейсніў рад значных дзяржаўных пераўтварэнняў: Земскую, Губную, ваенную рэформы; скасаваў кармленні і прыняў «Улажэнне аб службе» (1555—1556), а таксама «Прыгавор аб месніцтве»; зацвердзіў новы судзебнік (1550); пад яго наглядам быў прыняты зборнік пастановаў аб царкоўным жыцці «Стоглаў» (1551); у пачатку 1560-х гадоў правёў рэформу дзяржаўнай сфрагістыкі (гл. герб Расіі пасля 1560-х гг.); была завершаная грашовая рэформа, пачатая пры Алене Глінскай.
У 1560-х — 1570-х гг. Іван Васільевіч ліквідаваў дарадчыя органы і пачаў валадарыць аднаасобна; у гэты перыяд ён здзейсніў некалькі хваляў палітычных рэпрэсій (вядомых таксама як «эпохі казняў» і «апрычніна»), скіраваных супраць баярства і на ўмацаванне самаўладдзя (гл. апрычніна, паход на Ноўгарад); як самі рэпрэсіі такога размаху, так і асабісты ўдзел у іх цара, цяжка адбіліся на грамадстве (гл. ацэнкі дзейнасці).
Пры Іване IV быў забаронены ўезд на тэрыторыю Расіі яўрэйскіх купцоў.
Ваенная справа
Воляй Івана IV былі праведзеныя дзве выдатныя для 16 ст. ваенныя кампаніі ― супраць Казанскага і Астраханскага ханстваў. Але сам ён не вызначыўся военачальніцкім дарам. У Лівонскай вайне, пасля ўдач першай кампаніі, войска Івана IV амаль пастаянна цярпела няўдачы, асабліва ў пазнейшы час, у кампаніях Стэфана Баторыя; адзіным выняткам стала ўзяцце Полацка ў 1563 годзе, дзе Іван IV камандаваў асабіста. Арганізаванае Іванам IV апрычнае войска, не падобнае да яго арміі 1550-х, выявілася малапрыдатным для вайны, што пацвердзілася, напрыклад, у пагроме Масквы крымскім ханам у 1571.
Асоба
Вялікі ўплыў на асобу Івана IV зрабіла яго дзяцінства, праведзенае пад наглядам баярскіх апекуноў, без бацькі, з 8 гадоў — і без маці. На думку Платонава, баяры далі маладому Івану IV дрэнны прыклад двулічнасці, жорсткасці, амаральнасці; паспрыялі развіццю менавіта дрэнных рысаў яго асобы.
Разумовае развіццё Івана Васільевіча, на думку Платонава, было вышэйшым за яго развіццё маральнае. Так, на думку Платонава, у ранейшы час свайго жыцця Іван Васільевіч з’яўляў пэўную адукаванасць і палітычную ўсвядомленасць, якія праявіліся, напрыклад, у яго прамовах да мітрапаліта і баяраў, калі ён абвясціў аб жаданні ажаніцца і прыняць царскі тытул; або ў іншых яго выступленнях канца 1540-х гг. Адносна нечаканае ўзнікненне гэтых рысаў у Іване Васільевічы, яго цікавасць да чытання, багаслоўскіх пытанняў і палітычных тэорый, можна прыпісаць, на думку Платонава, дабрадзейнаму ўплыву маскоўскага мітрапаліта Макарыя і святара Сільвестра, яго супрацоўніка. Пазней, калі пачаліся сутыкненні за ўладу паміж царом і баярствам (выразна ― з 1553), якія асабліва завастрыліся ў канцы 1550-х гг., горшыя рысы асобы Івана IV ізноў выйшлі наверх, і праявіліся ў характары многіх падзей апрычніны, у жорсткасцях, учыненых Іванам IV, у т.л. асабіста; у яго шматлікіх шлюбах, у «перабіранні нявест» (як выхваляўся сам цар Іван, ён «перапробаваў тысячу дзяўчын»).
Наогул, на думку Платонава, матэрыялы па жыцці Івана IV няпоўныя, і шмат якія гады і перыяды яго біяграфіі не забяспечаныя дакументальнымі крыніцамі. Таму, на думку Платонава, з навуковай дакладнасцю немагчыма вызначыць ані рыс асобы Івана IV, ані яго кіраўнічых здольнасцей; адсюль вынікае разнагалоссе ў навуковым свеце. Старэйшым гісторыкам (Шчарбатаў, Карамзін) Іван IV здаваўся чалавекам многіх абліччаў, дваістым; змяненне характару яго дзейнасці прыпісвалася нейкаму «ўнутранаму пералому», які адбыўся, магчыма, ці пад уплывам барацьбы за ўладу, ці пасля смерці любімай першай жонкі. Пазней, калі выявілася палітычная матывацыя шмат якіх меркаванняў аб Іване IV, як у маскоўскіх, так і ў замежных крыніцах, гісторыкі спрабавалі даць уласнае тлумачэнне яго асобы. Так, яго спрабавалі паказаць ці як ідэалізаваную перадавую, незразуметую сваім часам асобу (Кавелін), ці як чалавека неразумнага (Карамзін), ці як вар’ята (М. Кавалеўскі); як чалавека, чые разумовыя здольнасці не адпавядалі слабасці яго волі (Ю. Самарын); як разумнага і таленавітага чалавека, які «не ўдаўся», а таму быў хваравіта раздражнёны на свет (І. Н. Жданаў). Як паведамляе Платонаў, моцны розум і ўладную сілу Івана IV прызнавалі яго сучаснікі, напрыклад, шведскі кароль Іаан.
Некаторае тлумачэнне дзеянням Івана IV дае выразная дэгенерацыя, якую з’яўляла ў 16 ст. маскоўская дынастыя. Брат Івана IV быў глуханямым ад нараджэння ідыётам, старэйшы сын Івана IV цярпеў на моцную неўрастэнію, сярэдні быў слабы галавой, малодшы быў эпілептыкам. Пасля моцнага нервовага патрасення Іван IV, відаць, атрымаў цяжкае нервовае захворванне, аб чым сведчаць, на думку Скрыннікава, яго раптоўныя выбухі гневу, неверагодная падазронасць, помслівасць і «нечалавечая» жорсткасць. З іншага боку, на думку Скрыннікава, няслушна лічыць, што Іван IV быў з юнацтва параноікам, і менавіта псіхічнай хваробай тлумачыцца развязаны ім тэрор. На думку Скрыннікава, звесткі ў падтрымку такога меркавання дадзеныя яго праціўнікамі, а надзейных звестак такога роду няма; таксама і фазы тэрору не адпавядаюць фазам меркаванага захворвання — сімптомы параноі з’явіліся ўжо ў канцы жыцця Івана, пасля заканчэння рэпрэсій.
Наогул, на думку Скрыннікава, жорсткасць Івана IV, яго пагарда да чалавечага жыцця і годнасці не могуць лічыцца нечым надзвычайным сярод сярэднявечных валадароў, і не могуць тлумачыцца толькі паталагічнымі прычынамі. Так, напрыклад, за адну Варфаламееўскую ноч у Францыі было забіта больш народу, чым пакарана смерцю ў час праўлення Івана Грознага.
Сям’я
Іван IV быў жанаты 6 разоў:
Некаторыя аўтары (напрыклад, Хмыраў) называюць Марыю Нагую 7-й жонкай, а 6-й — любімую царову наложніцу Васілісу Меленцьеву, удаву па дзяку.
На думку Скрыннікава, шматлікія шлюбы Івана IV таксама стварылі шмат міфаў. Першы раз Іван IV ажаніўся ў 16 гадоў, і гэты яго шлюб быў самым працяглым (13 гадоў), і, відаць, самым шчаслівым. Пасля другога шлюбу, які трываў 8 гадоў і не пакінуў жывых нашчадкаў, у дзяржаве правялі новы перапіс нявест — 2000 дзяўчын, часта супраць волі бацькоў, былі звезеныя ў цараву Слабаду, цар Іван пазбаўляў іх нявіннасці, па чым выдаваў замуж за сваіх апрычных слугаў. Трэцяя жонка, Марфа Сабакіна, сваячка Малюты Скуратава, памерла неўзабаве пасля заручынаў, не стаўшы, на думку Скрыннікава, фактычнай жонкай цара. Шлюбы з Ганнай Васільчыкавай і Ганнай Калтоўскай былі непрацяглымі, а царыцы былі прымусам пастрыжаныя ў манашкі і скончылі жыццё ў манастырах. Апошні шлюб Івана IV быў з Марыяй Нагой, сваячкай тагачаснага фаварыта А. Ф. Нагога. Нягледзячы на тое, што ад гэтага шлюбу нарадзіўся сын Дзмітрый, Іван IV намерваўся развесціся, каб ажаніцца з англійскай прынцэсай, і гэтым намерам перашкодзіла, на думку Скрыннікава, толькі смерць Івана IV.
Ацэнкі
За час праўлення Івана IV Расійскае царства шматразова павялічыла сваю тэрыторыю і насельніцтва, і ў значнай ступені забяспечыла свае межы на ўсходзе і поўдні. Тэрыторыя Расійскага царства павялічылася з 2,8 млн км² да 5,4 млн км², а насельніцтва павялічылася на 30-50 % і склала 10-12 млн чалавек.
У палітыцы Іван IV выступіў як прыхільнік нічым не абмежаванага самаўладдзя, цэнтралізаванай улады, свецкага кантролю над царквой. Вядомай праявай поглядаў Івана IV на гэтыя пытанні з’яўляецца яго перапіска са збеглым у ВКЛ князем Курбскім.
Рашучае абмежаванне ўплыву баярства і ўмацаванне цэнтралізаванай улады былі, сапраўды, дасягнутыя, але метады дасягнення гэтага шмат чым прадвызначылі гаспадарчы ўпадак 1570-х—1580-х гг., увядзенне прыгоннага права ў дзяржаўным маштабе і Смуту пач. 17 ст. Лівонская вайна стала для Маскоўскага царства няўдалаю і безвыніковаю, прынесла спусташэнне не толькі на тэрыторыю, дзе вялися баявыя дзеянни, але и на і на землі самой Рускай дзяржавы, вычарпаўшы амаль усе яе людскія і матэрыяльныя рэсурсы Людскія і матэрыяльныя страты ў Лівонскай вайне спрычынілі палітычны, эканамічны і сацыяльны крызіс у Расіі ў 1580-я-1590-я гг. У той жа час у Паволжы і Сібіры былі зробленыя значныя тэрытарыяльныя заваёвы.
Асабістая жорсткасць цара, які, паводле народнага ідэалу, павінен быў увасабляць праўду і маральнасць, і якую цар спалучаў з захоўваннем самых строгіх правілаў манашаствання, прывяла, на думку Кастамарава, да таго, што ў грамадстве «знікла павага да праўды і маральнасці»; у выніку ў вярхах грамадства вырасла пакаленне людзей без маральнага грунту, якія і сталі рухавіком для падзей у часы запрыгоньвання і Смуты. Карамзін параўноваў Івана Грознага з рымскімі тыранамі.
Сярод вынікаў вяршэнства асабістых настрояў Івана IV над дзяржаўнымі інтарэсамі называюць, напрыклад, спыненне развіцця кнігадрукавання ў Расіі (бегства Івана Фёдарава ў ВКЛ з-за страты міласці цара) або бегства з дзяржавы такога значнага дзеяча праваслаўнай культуры заходняга кірунку, як князь Курбскі.
Уладзімір Сямёнавіч Камароў
Уладзімір Сямёнавіч Камаро́ў ( — ) — вучоны ў галіне калоіднай хіміі, доктар хімічных навук (1969), прафесар (1972), акадэмік Акадэміі навук БССР (1980), Заслужаны дзеяч навукі БССР (1978).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Княжыцы (сучасны аграгарадок у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі). Скончыў школу і падаў дакументы на паступленне ў Ленінградскую ваенна-марскую медыцынскую акадэмію. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны быў прызваны ў Чырвоную Армію. Дэмабілізаваны ў 1946 годзе. У 1952 годзе скончыў хімічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта і быў накіраваны ў аспірантуру пры Інстытуце хіміі Акадэміі навук БССР. Абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Тэрмадынаміка набухання высокапалімерных бінарных сістэм — са станоўчым і адмоўным адхіленнем ад закона Рауля». З 1956 года працаваў у акадэміі навук БССР. У 1964—1966 гадах на пасадзе намесніка дырэктара, з 1966 года — загадчыка лабараторыі, у 1969—1993 гадах — дырэктара Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі. Адначасова ў 1982—1992 гадах — акадэмік-сакратар Аддзялення хімічных і геалагічных навук. З 1994 года галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Асноўныя навуковыя працы У. С. Камарова па даследаванню адсарбентаў, стварэнню новых каталізатараў. Прапанаваў новыя метады актывацыі глін. Устанавіў сувязь паміж структурай сінтэзаваных адсарбентаў і прыродай інтэрміцэлярнай вадкасці. Распрацаваў тэарэтычныя асновы і метады атрымання механічна трывалых порыстых носьбітаў для каталізатараў высокатэмпературных працэсаў, а таксама спосабы атрымання каталізатараў крэкінгу, ізамерызацыі, сінтэзу аміяку, у тым ліку на аснове прыродных алюмасілікатаў. Вывучаў тэрмадынаміку набракання палімераў у бінарных асяроддзях і размеркаванне кампанентаў асяроддзя паміж растворам і палімерам і інш.
Аўтар больш за 800 навуковых прац, у тым ліку 7 манаграфій і шэрагу вынаходстваў.
Сярод апублікаванага:
Канач тала
Канач тала (Կանաչ թալա), Г'ёйтала (Göytala) — сяло ў Шушынскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Туймаада
Туймаада (Туймада, Туймаада) — даліна ў сярэдняй плыні, па левым беразе ракі Лены. У даліне знаходзіцца горад Якуцк з прылеглымі населенымі пунктамі, у ліку якіх Жатай, Хатасы, Табага, Кангалассы, Тулагіна, Кільдзямцы, Сырах і інш.
Геаграфія
Туймаада — самая вялікая па колькасці насельніцтва з трох асноўных далін (таксама Эркээні і Энсіэлі) ў сярэдняй плыні Лены. Плошча — 700 км². Насельніцтва — 276,2 тыс. чалавек (2008), то бок больш чвэрці насельніцтва ўсей Якуціі.
На тэрыторыі даліны мноства азёр, старыц і праток Лены. У заходняй частцы Туймаады — гара Чачур Муран.
Клімат рэзкакантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −39,6 °С, ліпеня +19,0 °С. Норма ападкаў — каля 240 мм у год.
Гісторыя
Па фальклорных паданнях у гэтай даліне пасяліліся прабацькі якутаў Амагой Бай і Элэй Баатур.
У рэчаіснасці даліна Туймаада была заселена яшчэ ў палеаліце. Археалагічныя даследаванні прывялі да вялікай колькасці знаходак на параўнальна невялікай тэрыторыі. Было знойдзена больш 70 археалагічных помнікаў неаліту і прыкладна гэтулькі ж помнікаў бронзавага і ранняга жалезнага вякоў.
Кукава (Маладзечанскі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета (з 1927 года Маладзечанскага павета), гміны Гарадок.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Хоўхлаўскага сельсавета.
Паводкі ў Еўропе (2021)
Паводкі ў Еўропе — серыя паводак, якія пачаліся 12 ліпеня 2021 года пасля праліўных дажджоў, выкліканых цыклонам Бернд (Bernd). Некалькі рачных басейнаў выйшлі з берагоў. Асноўная шкода нанесена Германіі. Паводка была названа найбуйнейшай за апошнія 100 гадоў. Да 16 ліпеня загінулі не менш 126 чалавек — 103 у Германіі, 22 у Бельгіі і 1 у Італіі, больш за 1300 прапалі без вестак.
Паводка
З-за праліўных дажджоў з 12 ліпеня на захадзе і паўднёвым захадзе Германіі выйшлі з берагоў прытокі Рэйна Ар і Мозель, а таксама некалькі маленькіх рэк. Асноўны ўдар стыхіі прыйшоўся на зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія і Рэйнланд-Пфальц. Больш за 165 000 чалавек засталіся без электрычнасці, былі пашкоджаныя чыгуначныя магістралі. Патокам вады былі разбураны масты і дама. Мінабароны абвясціла рэжым ваеннай катастрофы на захадзе краіны. Пры паводцы загінулі больш за 100 чалавек, яшчэ больш за 1 300 прапалі без вестак. Паводка стала самым разбуральным і смертаносным ў Германіі за апошнія дзесяцігоддзі.
Былі адзначаны выпадку марадзёрствы. У некаторых гарадах зафіксаваны перабоі з падачай пітной вады.
12 ліпеня навальніца з ліўнямі абрынулася на Лондан. Былі падтоплены вуліцы, зачынены некалькі станцый метро.
У Бельгіі ў выніку паводкі загінулі 22 чалавек, больш за 10 прапалі без вестак. Стыхія закранула правінцыі Л’еж, Намюр, Валёнскі Брабант, Люксембург, Антвэрпэн і Фламандскага Брабант. Дзясяткі тысяч людзей вымушаныя эвакуявацца. У пацярпелых рэгіёнах перабоі з электрычнасцю.
Некалькі камун былі эвакуіраваны ў Люксембургу.
16 ліпеня пачаўся эвакуацыя жыхароў у Лімбургу. У правінцыі назіраліся праблемы з электразабеспячэннем. Эвакуявана 15 000 чалавек.
У выніку непагадзі на поўначы Італіі загінуў 1 чалавек, пашкоджана канатная дарога.
Рэакцыя
Віцэ-канцлер ФРГ Олаф Шольц сказаў, што прыродная катастрофа звязана са зменамі клімату.
Улады зямлі Рэйнланд-Пфальц выдзелілі 50 мільёнаў еўра для ліквідацыі шкоды, нанесенай непагаддзю.
Лідары краін выказалі спачуванні Германіі ў сувязі са шматлікімі ахвярамі паводкі.
Папа Рымскі выказаў «духоўную блізкасць ўсім пацярпелым ад паводкі, а таксама аварыйна-выратавальным службам, якія бяруць удзел у ліквідацыі наступстваў разгулу стыхіі».
Еўрапейскі Саюз заявіў аб гатоўнасці дапамагчы пацярпелым раёнам.
Лукаш Клекерс
У 2012 годзе ва ўзросце 16 гадоў упершыню прыняў удзел у кваліфікацыі да нізкарэйтынгавага турніру на адкрытым чэмпіянаце Антверпена, а ў сезоне 2014/2015 два разы трапляў у асноўныя стадыі турніраў серыі PTC у Лісабоне і Гдыні, дзе саступіў Джону Хігінсу (1:4) і Марку Дэвісу (0:4) адпаведна. У 2015 годзе быў упершыню запрошаны да ўдзелу ў кваліфікацыі да чэмпіянату свету ў якасці найлепшага снукерыста Германіі, дзе саступіў Напону Санхаму (6:10), а таксама ўпершыню прымаў удзел у Q School, дайшоўшы да 1/32 фіналу першыга турніру, дзе саступіў Сідні Уілсану. У наступным сезоне ўпершыню дайшоў да 1/32 фіналу нізкарэйтынгавага турніру, перайграўшы прафесіянала Энтані Хэмілтана ў першым раундзе адкрытага чэмпіянату Рыгі з лікам 4:0, а ў другім раундзе саступіў Стывену Магуайру (0:4). У 2016 годзе ў другі раз гуляў у кваліфікацыі да чэмпіянату свету і прайграў Роры Мак-Лаўду ў першым раундзе з лікам 7:10.
Варанцоўскі палац (Санкт-Пецярбург)
Ад Садовай вуліцы палац аддзяляе парадны двор і вытанчаная агароджа, выкананая з літога чыгуну. За галоўным корпусам быў рэгулярны сад, які распасціраўся да Фантанкі.
Будаўніцтва і аздабленне палаца запатрабавала вялікіх сродкаў і ў 1763 годзе граф Варанцоў за даўгі быў вымушаны саступіць яго расійскай казне. Пасля ўзыходжання на прастол Паўла I палац у канцы 1790-х гадоў быў перададзены Мальтыйскаму ордэну, тут жа размяшчаўся Капітул расійскіх ордэнаў.
У 1798—1800 гадах архітэктарам Джакама Кварэнгі ў палацы створана царква Ражства Святога Іаана Прадцечы, а з боку саду па яго ж праекту да галоўнага корпуса была прыбудавана Мальтыйская капэла.
З 1810 па 1918 год у палацы размяшчаўся Пажаскі корпус. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі тут размясцілася Першая Петраградская пяхотная школа каманднага складу РСЧА. У 1937 годзе на базе гэтай школы было створана Ленінградскае пяхотнае вучылішча імя С. М. Кірава. У 1955 годзе тут жа размясцілася Сувораўскае ваеннае вучылішча.
Пісар дэкрэтавы літоўскі
Пісар дэкрэтавы літоўскі — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім. Загадваў дэкрэтавымі кнігамі Метрыкі ВКЛ. Урад быў утвораны ў 1645, падлягаў прысязе. 8.8.1699 выйшла дэкларацыя аб перавазе гэтага ўраду над інстыгатарам літоўскім. Але фактычна гэта тычылася толькі Рамановіча, бо пазней урад размяшчаўся ніжэй за інстыгаторыю.
Пісарамі дэкрэтавымі літоўскімі былі:
Алег Барысавіч Залётнеў
Алег Барысавіч Залётнеў (, г. п. Сухабязводнае, Ніжагародская вобласць, Расія — 20 лістапада 2020, Мінск, Беларусь) — беларускі кампазітар.
Біяграіфя
Нарадзіўся ў сям’і рэпрэсаваных. Выпускнік Мінскай музычнай вучылішча імя Глінкі (аддзяленне тэорыі музыкі). У 1974 годзе скончыў аддзяленне кампазіцыі Беларускай кансерваторыі (класа Пятра Падкавырава). У 1979—1983 гадах загадчык літаратурнай часткі Дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі Беларусі. У 1984 годзе пачаў выкладаць гукарэжысуру ў Беларускай акадэміі мастацтваў. Настаўнічаў у дзіцячых музыкальных школах у Мінску, выкладаў у Інстытуце культуры. Пазней быў спецыяльным карэспандэнтам і намеснікам дырэктара радыё «Культура». Памёр 20 лістапада 2020 года ад каранавірусу.
Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў ‎з 1976 года, член Беларускага саюза кампазітараў з 1978 года, член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 1992 года, член Беларускага саюза кінематаграфістаў з 1994 года.
Творчасць
Творчасці ўласцівы перавага лірычнай вобразнасці, спалучэнне класічнай традыцыі, неакласіцыстычных тэндэнцый і сучасных тэхнік кампазіцыі. Сярод твораў: балет «Кругаверць» па матывах народных балад (пастаўлены ў 1996, лібрэта Ю. Чурко); драматычныя араторыя «Лісткі календара» (словы М. Танка, 1983), «Літургія Св. Іаана Златавуста» (1994), «Нясвіжская меса» паводле твораў кампазітараў 18 ст. (1997); камерная сімфонія (1979), адажыа «Doloroso» (1980); канцэрты: для фартэпіяна (1974), для голасу (1988), для ўдарных інструментаў «Credo» (1992), для аргана і ўдарных (1993) з аркестрам; паэма-карціна «Купальская ноч» для народнага аркестра (1982); «Тэатральны дывертысмент» для ансамбля духавых, ударных і фартэпіяна (1992); камерна-вакальныя і камерна-інструментальныя творы; хары (у т. л. «Безнадзейнасць» ), рамансы, песні («Было ж толькі лета», словы Уладзіміра Карызны, «Песня о дружбе» словы Уладзіміра Някляева , «Песня аб памяці» словы А. Вярцінскага ). Аўтар музыкі больш як для 100 драматычных спектакляў, кіна- і тэлефільмаў, радыёпастановак.
Музычная п’еса «Купальскі напеў». Мюзікл «Валенсіянскія вар’яты» (1983, паводле Лопэ дэ Вэгі). Оперы «Адзінокі птах», «Міхал Клеафас Агінскі. Невядомы партрэт» (пастаўленая ў Маладзечанскім маладзёжным народным музычным тэатры ў 2013 годзе, лібрэта Сяргея Макарэя).
Фільмаграфія
Кампазітар 7 фільмаў :
Манастыры Метэоры
Метэо́ры (Μετέωρα) — адзін з найбуйнейшых манастырскіх комплексаў у Грэцыі, услаўлены, перш за ўсё, сваім унікальным размяшчэннем на вяршынях скал. Манаскі цэнтр быў утвораны каля X стагоддзя і з тых часоў існуе бесперапынна. У 1988 годзе манастыры былі ўключаны ў спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны. Паводле адміністрацыйна-царкоўнага падзелу ўваходзіць у мітраполію Стагі і Метэор (Σταγών και Μετεώρων) Эладскай праваслаўнай царквы.
Метэоры размешчаны ў гарах Фесаліі на поўначы Грэцыі, на поўначы нома. Яны знаходзяцца ў гарах Хасія (горны масіў Пінд) недалёка ад ракі Пініяс у 1-2 кіламетрах на поўнач ад горада (былая Стагі) і ў 21 кіламетры на паўночны захад ад горада.
Шэсць дзеючых праваслаўных манастыроў стаяць на вяршынях грандыёзных скал, размешчаных на роўнай паверхні. Скалы дасягаюць у вышыню 600 метраў над узроўнем мора і з’яўляюцца рэдкай геалагічнай з’явай. Яны ўтварыліся больш за 60 мільёнаў гадоў назад і некалі былі камяністым дном дагістарычнага мора, якое знаходзілася на месцы раўніны. У выніку ўздзеяння вады, ветру і перападаў тэмператур атрымаліся масіўныя каменныя слупы, якія нібы завіслі ў паветры. Адсюль і іх назва — Метэоры (ад μετέωρα — «які лунае ў паветры»).
Пустэльнікі
Паводле падання, першыя падняліся на гэтыя камяністыя і непрыступныя, адрэзаныя ад свету вяршыні скал задоўга да X стагоддзя. Яны жылі ў пячорах і ў скальных паглыбленнях, а побач засноўвалі невялікія пляцоўкі, так званыя «малельныя месцы» для сумесных малітваў і вывучэння духоўных тэкстаў. Аднак для ўдзелу ў набажэнствах і царкоўных (перш за ўсё прычасці) пустэльнікам даводзілася спускацца ў старую царкву Архангелаў у горадзе, а пазней у зноў пабудаваную царкву Багародзіцы.
Паводле большасці даследчыкаў, першым пустэльнікам быў нейкі Варнава, які ў 950—970 гадах пабудаваў найстарэйшы  Святога Духа (Σκήτη του Αγίου Πνεύματος). Затым быў узведзены Праабражэнскі скіт (1020) крыцкім манахам Андронікам, а ў 1160 годзе быў збудаваны скіт Стагі, або Дупіяні. Заснаванне гэтага скіта дало пачатак арганізаванай манаскай «дзяржаве» (абшчыне) — Метэорам, і абшчыннаму манастырскаму жыццю.
Утварэнне манастырскага комплексу
На працягу двух-трох стагоддзяў Метэоры жылі ў атмасферы міру і спакою, але ў XIII стагоддзі пачаліся ўварванні крыжакоў, сербаў, албанцаў і туркаў, якія імкнуліся захапіць Фесалію. У 1334 годзе ў Метэоры прыбыў манах Афанасій, выгнаны са Святой гары Афона нашэсцем карсараў, якога суправаджаў яго духоўны пастыр Рыгор. Яны пасяліліся на слупе Стагі («Слуп Кропель») і пражылі там каля 10 гадоў. Афанасій, пасля Святы, меў адзіную мэту — стварэнне добра арганізаванага манастыра па падабенству з афонскімі. У 1334 годзе ён сабраў 14 манахаў з суседняй акругі і падняўся на «Платыс Літас» (шырокі камень) — гіганцкую скалу вышынёй 613 метраў над узроўнем мора, 413 над узроўнем гарадка, пачаўшы сапраўды тытанічную для той эпохі справу — будаўніцтва першых збудаванняў знакамітага пазней , або Праабражэння. Гэты манах упершыню вызначыў правілы паводзін, якіх павінны былі прытрымлівацца манахі, выконваючы законы манастырскага жыцця ў Метэорах. Лічыцца, што менавіта Афанасій даў гэтым скалам назву «Метэоры». У 1371 годзе ў Метэоры прыбыў эпірскі, які нядаўна прыняў прастол пасля смерці свайго бацькі Сімяона Сінішы. Пазнаёміўшыся з Афанасіем Метэорскім, Іаан вырашыў пакінуць кіраванне краінай і прыняў манаскі пострыг пад імем Іаасаф; у 1390-х гадах, пасля смерці Афанасія, ён стаў ігуменам Праабражэнскага манастыра. З 1490 года настаяцель Праабражэнскага манастыра з’яўляецца кіраўніком усёй манастырскай абшчыны Літаполіса (скальнага горада) Стагі.
Пералік манастыроў
Росквіт манаскай краіны прыпадае на XVI стагоддзе. Веліч гэтага месца і яго натуральная прыродная бяспека ад нашэсцяў рабаўнікоў і разбойнікаў, якую адчувалі манахі дзякуючы вышыні стромых скал, дазволіла стварыць з цягам часу вялікую арганізаваную манаскую абшчыну са мноствам манастыроў, якія раслі і ўмацоўваліся з дапамогай шматлікіх дароў і ўкладаў кіраўнікоў і архонтаў. У выніку, шматлікія вядомыя і невядомыя духоўныя асобы заснавалі наступныя манастыры (паўтлустым вылучаны дзеючыя манастыры) : Гэтыя 24 манастыры існавалі ў перыяд росквіту манастырскай дзяржавы, аднак паступова яна прыйшла ў заняпад. Да 20-х гадоў XX стагоддзя, калі да манастыроў былі пракладзены дарогі і зроблены каменныя ступені для ўздыму, манахі і наведвальнікі маглі патрапіць у манастыры толькі па навясных драўляных лесвіцах, або з дапамогай манахаў, якія падымалі іх у спецыяльных сетках (а ў першыя стагоддзі існавання комплексу манахі карысталіся суцэльнымі рыштаваннямі з брусоў, якія мацаваліся ў расколінах скал). Пад’ём займаў больш за паўгадзіны; сеткі часам ірваліся, манах-гімнограф так папярэджваў пра небяспеку :
Такім жа чынам на вяршыню скал падымаліся ўсе будаўнічыя матэрыялы для ўзвядзення манастырскіх пабудоў, прадукты харчавання і іншыя неабходныя для манастырскага жыцця рэчы.
Падчас Другой сусветнай вайны манастыры былі разрабаваны нямецкімі і італьянскімі акупантамі, пацярпелі яны і ў гады. Аднак ужо ў першыя паваенныя гады пачалося аднаўленне манастырскага жыцця, пры гэтым Метэоры сталі папулярным турыстычным аб’ектам.
Дзеючыя манастыры
У наш час дзейнічае толькі шэсць манастыроў: Іншыя ж ці ператварыліся ў руіны, ці наогул зніклі.
Праабражэнскі манастыр (Вялікі Метэор)
Галоўны сабор манастыра (кафалікон) — Праабражэнскі сабор — пабудаваны ў 1388 годзе па ўзоры Афонскіх храмаў, крыжападобны ў плане з апсідамі па баках і дванаццацігранным купалам, вышынёй 24 метры і даўжынёй 32 м. Прыдзел абапіраецца на чатыры калоны, усе бакі якіх, таксама як і столь, пакрыты фрэскамі на рэлігійныя сюжэты са сцэнамі мук святых. У паўночнай частцы прыдзела размяшчаецца пахаванне заснавальнікаў манастыра прападобных і, а побач намаляваныя яны самі з манастыром у руках. Іаасаф (да быў апошнім сербскім царом у 1371—1372 гады) пашырыў Праабражэнскі сабор, упрыгожыў яго іконамі і забяспечыў неабходнымі. Ён дапамагаў і іншым мясцінам Метэораў, абараняючы іх правы царскімі граматамі.
У 1484 годзе сабор быў адноўлены і нанова распісаны, пра што сведчыць надпіс на паўднёвым баку алтара. Новы этап рэканструкцыі сабора прыйшоўся на сярэдзіну XVI стагоддзя, калі пасля наведвання Метэоры патрыярхам манастырскі комплекс уступіў у перыяд найвышэйшага росквіту. Тым часам была пабудавана значная частка пабудоў манастыра, якія дайшлі да нас (бальніца, кухня, трапезная, дом для састарэлых манахаў), а Праабражэнскі сабор набыў цяперашні выгляд. Захаваны роспіс сабора фрэскамі высокага мастацкага ўзроўню быў выкананы ў 1552 годзе невядомым майстрам. У 1791 годзе для сабора быў выраблены драўляны разьбяны іканастас з пазалотай, упрыгожаны фігуркамі жывёл і раслін. Таксама варты ўвагі драўляны разны трон ігумена з перламутравай інкрустацыяй (пачатак XVII стагоддзя).
У храме знаходзіцца вялікая колькасць каштоўных ікон XIV-XVI стагоддзяў, а ў былой трапезнай размешчаны музей манастырскіх каштоўнасцей. Сярод скарбаў манастыра асоба вылучаюцца: найстаражытнейшы па часе грэчаскі рукапіс 861 года; двухстворкавая ікона Маці Божай, уклад Марыі Палеалог, сястры аднаго з заснавальнікаў манастыра; частка Залатой булы з подпісам імператара Андроніка Палеалога; цалкам расшытая XIV стагоддзя; чатыры іконы XVI стагоддзя: Ражство Хрыстова, Распяцце Хрыстова, Мукі Хрыстовы, Маці Божай Смуткуючай.
Манастыр неаднаразова рабаваўся туркамі (напрыклад, у 1609 і 1616 гадах), у 1633 годзе перажыў моцны пажар. Для больш бяспечнага пад’ёму ў манастыр у 1922 годзе ў скале былі прасечаны ступені, але сетка дагэтуль выкарыстоўваецца для пад’ёму правізіі і іншых неабходных для жыцця манастыра рэчаў. Манастыр пацярпеў падчас Другой сусветнай вайны; пасля аднаўлення манастырскіх пабудоў у памяшканнях Мегала Метэора была адкрыта гасцініца, аднак пазней манастыр ізноў стаў дзеючым.
Манастыр Варлаама
Манастыр Варлаама (Μονή Βαρλαάμ), або Усіх Святых (Αγίων Πάντων).
Царква Трох Свяціцеляў, аднанефная базіліка, пры яе апошнім аднаўленні ў 1627 годзе была распісана фрэскамі схімнікам Яфрэмам Сірыйскім, адным з самых вядомых насельнікаў манастыра, плённым царкоўным аўтарам.
У 1550-х—1560-х гадах царква Усіх Святых была распісана вядомым жывапісцам (роспіс асноўнага храма быў скончаны ў 1566 годзе). Таксама ў царкве маецца некалькі мазаік са слановай косці і перламутру. У паўднёва-ўсходнім вугле прытвора знаходзіцца пахаванне заснавальнікаў манастыра Нектарыя і Феафана.
У манастырскай трапезнай размешчаны музей, дзе захоўваецца вялікі збор рэдкіх рукапісаў, вышытых золатам, разьбяных драўляных крыжоў выключна тонкай працы. Асабліва варта вылучыць пераносныя іконы паслявізантыйскага перыяду, а таксама Евангелле імператара Канстанціна Парфірароднага.
Манастыр Святой Тройцы
Скала, на якой стаіць мужчынскай манастыр Святой Тройцы (Μονή Αγίας Τριάδος), уяўляе сабой найбольш уражальны краявід Метэор: уцёс вышынёй 400 метраў, ля падножжа ў глыбіні ляжыць рэчышча ракі Піньяс, а над ёй — вяршыні парослага лесам горнага хрыбта Піндас.
Дакладных звестак пра заснаванне манастыра не захавалася, ён быў пабудаваны дзесьці ў перыяд з 1458 па 1476 год. Таксама дакладна невядома, ці з’яўляецца згаданы ў манастырскіх хроніках манах Даметый яго заснавальнікам.
У 1925 годзе пры ігумене Нікандры ў скале прасеклі 140 прыступак, якія ўслед за сцежкай каля падножжа скалы вядуць у манастыр. Пры пад’ёме ля ўваходу ў манастыр знаходзіцца высечаны ў скале маленькі храм Святога Іаана Прадцечы. Ён быў пабудаваны і распісаны ў 1682 годзе манахам Нікадзімам, пра што сведчыць надпіс над уваходам з унутранага боку будынка, прачытаны французскім археолагам XIX стагоддзя Л. Хазэ. Верагодна да таго, як былі прабіты ступені, тут было месца пустэльніцтва нейкага схімніка.
У паўночна-заходняй частцы манастыра знаходзіцца кафалікон, прысвечаны Святы Тройцы. Гэта маленькі сабор у візантыйскім стылі, крыжападобны, з дзвюма калонамі, нізкім купалам, які складаецца з цэнтральнай часткі, прытвора і рызніцы. Храм быў заснаваны ў другой палове XV стагоддзя. Паводле надпісу ў саборы, фрэскі ў ім былі створаны ў 1741 годзе святаром Анатолем і яго родным братам Нікадзімам. Прыдзел перакрыты паўсферычным скляпеннем, над унутранай часткай дзвярэй маецца надпіс, які паведамляе, што прыдзел быў пабудаваны ў 1689 годзе, а першы раз распісаны фрэскамі ў 1692 годзе. Справа ад алтара размешчана рызніца, большасць скарбаў якой былі раскрадзены ў часы замежных заваяванняў невядомымі варварамі разам з манастырскімі званамі. Удалося захаваць 26 старадаўніх ікон, якія ў наш час знаходзяцца ў манастыры Варлаама, а таксама 40 рукапісаў, якія перададзены ў манастыр Святога Стэфана. У 1979 годзе быў выкрадзены старажытны драўляны іканастас сабора разам з іконамі, замест яго быў усталяваны новы пазалочаны іканастас з іконамі Хрыста (1662 года) і Божай Маці (1718 года). Адзін з галоўных скарбаў манастыра — Евангелле ў сярэбраным акладзе, выдадзенае ў 1539 годзе ў Венецыі.
Ірына Мікалаеўна Савельева
Ірына Мікалаеўна Савельева (, Санкт-Пецярбург — ) — беларуская артыстка балета, педагог. Заслужаны артыст Таджыкскай ССР (1957), Народны артыст Беларускай ССР (1964).
Манастыры Метэоры
Манастыр Русану, або Святой Варвары
Манастыр неаднаразова раскрадаўся. Тыя яго рэліквіі, якія дашлі да нашых дзён, захоўваюцца цяпер у Праабражэнскім манастыры (Вялікі Метэор). Падчас турэцкіх ганенняў 1797 года і грэка-турэцкай вайны 1897 года ў сценах манастыра хаваліся жыхары навакольных паселішчаў. У 1897 годзе да манастыра былі падведзены два драўляныя масты, якія замянілі вяровачныя лесвіцы, якімі карысталіся манахі раней (у 1930 годзе гэтыя масты былі заменены сучаснымі). У 1940 годзе манастыр прыйшоў у заняпад і застаўся без насельнікаў. З 1950 года старыца Еўсевія з суседняй вёскі Кастракі ў адзіночку захоўвала трохпавярховы будынак манастыра; пасля смерці старыцы ў 1971 годзе манастыр зачынілі з-за дрэннага тэхнічнага стану. У 1980-х гадах сіламі Грэчаскай Археалагічнай службы манастырскія збудаванні былі адноўлены, і ў наш час у іх дзейнічае жаночы манастыр, які атрымаў сваю другую назву ў гонар Святой Варвары.