cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алег Рыгоравіч Трафімчук
Творчасць
Адзін з аўтараў дапаможніка для ВНУ «Тэхналогія будаўнічай вытворчасці» (Мінск, 1977).
Узнагароды
Узнагароджаны Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР (1975, 1980), бронзавым і залатым медалямі ВДНГ СССР (1975, 1978).
Цімафей Іванавіч Валковіч
Цімафей Іванавіч Валковіч (Тимофей Иванович Волкович;, Жукава, Мсціслаўскі павет, Расійская імперыя — , Баравічы, РСФСР) — савецкі ваенны дзеяч, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, генерал-маёр (1945).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Жукава Мсціслаўскага павета (цяпер — Манастыршчынскага раёна Смаленскай вобласці Расіі) ў сям’і вясковага дзячка. Рускі.
Скончыў Мсціслаўскае духоўнае вучылішча (1914), да кастрычніка 1917 года вучыўся ў Магілёўскай духоўнай семінарыі.
Працоўную дзейнасць пачаў у 1918 годзе пісарам Магілёўскага губернскага суда, справаводам Піранскага валаснога ваенкамата. У Чырвоную армію ўступіў добраахвотнікам у маі 1919 года. Удзельнічаў у баях на Заходнім фронце супраць палякаў у складзе другога Гомельскага пралетарскага батальёна, у кастрычніку пад Заслаўем быў паранены.
Выбіраўся сябрам Любавіцкага валаснога выканаўчага камітэта, праз 4 месяцы прызначаны валасным ваенкамам Казімірава-Слабадской воласці. У жніўні 1920 года Мсціслаўскім павятовым камітэтам партыі накіраваны на вучобу ў Маскву.
У 1923 годзе скончыў 1-ую Маскоўскую кавалерыйскую школу. Працягнуў службу ў 2-ім кавалерыйскім палку 1-й каўказскай дывізіі «Чырвонага казацтва» — памочнікам камандзіра ўзвода, загадчыкам разведкі палка, памочнікам начальніка штаба. У маі 1928 года — начальнік пагранразведкі на польска-савецкай мяжы, з 1933 года — начальнік вайсковай разведкі Далёкаўсходняга ўмацаванага раёна Дэ-Кастры, з 1937 года — старшы памочнік начальніка 9-га аддзела штаба Далёкаўсходняй ваеннай акругі. У сакавіку 1940 года прызначаны для асобных даручэнняў пры камандуючым Закаўказскай ваеннай акругай.
Са снежня 1940 года — палкоўнік, камандзір 47-й горна-стралковай дывізіі Закаўказскай ваеннай акругі. У жніўні 1941 — лютым 1942 года — камандзір 402-й стралковай дывізіі. Са жніўня 1942 года — камандзір 75-й стралковай дывізіі, што знаходзілася ў Іране. Са снежня 1943 па май 1945 года — камандзір 117-й гвардзейскай стралковай Бярдзічаўскай дывізіі 1-га Украінскага фронту.
У 1947 годзе скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзе, з 1948 па 1956 год — начальнік Шуйскага ваеннага вучылішча (пераведзенага потым у горад Баравічы).
З 1956 года — у адстаўцы па хваробе. Жыў у горадзе Баравічы Наўгародскай вобласці. Памёр 1 ліпеня 1981 года.
Узнагароды
Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна (21 лютага і 6 красавіка 1945), чатырма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Кутузава 2-й ступені, Чырвонай Зоркі, сямю медалямі (у тым ліку юбілейным медалём «XX гадоў Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі»). Быў прадстаўлены да звання Героя Савецкага Саюза. Ганаровы грамадзянін горада Бярдзічава.
Джон Джэрард
Джон Джэрард (John Gerard , 1545 — люты 1612) — англійскі батанік , траўнік , натураліст (прыродазнавец) , лекар , хірург.
Біяграфія
Джон Джэрард нарадзіўся ў канцы 1545 года  у графстве Чэшыр.
Больш за дваццаць гадоў ён быў кіраўніком садоў у Лондане. У 1596 годзе Джэрард выдаў каталог раслін, вырашчаных у яго ўласным садзе ў Лондане. У 1597 годзе ён напісаў навуковую працу The Herball or Generall Historie of Plantes, апублікаваную ў Лондане. У 1599 годзе ён выдаў навуковую працу Catalogus arborum, fruticum ac plantarum tam indigenarum, quam exoticarum.
Джон Джэрард памёр у Лондане ў лютым 1612 года.
Ушанаванні
Шарль Плюм'е назваў у яго гонар род раслін Gerardia.
Вышэйшая сацыяльна-эканамічная школа ў Гданьску
Вышэйшая сацыяльна-эканамічная школа ў Гданьску (Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna w Gdańsku) — польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Гданьску.
Ванга
Ванга (Вангелія Пандзева Гушцерава, народжаная Дзімітрава;  — ) — сляпая балгарская жанчына-экстрасэнс. Нарадзілася ў Асманскай імперыі ў сям’і беднага балгарскага селяніна. Вялікую частку жыцця пражыла ў вёсцы Петрыч, на стыку трох межаў (Балгарыя, Грэцыя, Рэспубліка Македонія). Апошнія 20 гадоў прымала наведвальнікаў у сяле Рупіце.
Біяграфія
Ванга нарадзілася 31 студзеня 1911 у горадзе Струміца на тэрыторыі сучаснай Рэспублікі Македонія. Імя «Вангелія» у перакладзе з грэчаскай (грэч. Ευαγγελία) азначае «добрая вестка». З пачаткам Першай сусветнай вайны, бацька Вангі, Панда, быў мабілізаваны ў балгарскае войска. Маці памерла, калі Ванзе было чатыры гады. Дзяўчынка расла ў доме суседкі. Вярнуўшыся пасля вайны, аўдавелы бацька паўторна ажаніўся.
Вочы Вангі былі сур’ёзна траўмаваныя. Вангу адправілі ў горад да лекара. Урач адмовіўся рабіць аперацыю з-за таго, што ў яго склалася ўражанне, што багаты чалавек не дае дастаткова грошай на аперацыю беднай сваячцы. Адбылося так таму, што Вангу да лекара прывёз не бацька, а сусед, які ехаў у тыя краі і ўзяў з сабой маленькую Вангу. Бацька ж Вангі не паехаў сам, каб зэканоміць на паездцы, не марнаваць грошы, і ўсе сабраныя сродкі аддаць менавіта ўрачу. Лекар не зрабіў аперацыю, але распачаў некаторыя меры па аздараўленні вачэй і даў строгія рэкамендацыі — здаровае харчаванне і здаровы лад жыцця ў цэлым. Сям’я Вангі была беднай, ні аб якім добрым харчаванні не было і гаворкі. У выніку Ванга аслепла.
У 1925 годзе была накіравана ў Дом сляпых у Земуне, Сербія, дзе правяла тры гады. Пасля смерці мачахі яна вярнулася ў дом бацькі ў Струміцы.
У 1939 годзе Ванга захварэла на плеўрыт.
У маі 1942 года Ванга выйшла замуж за Дзімітрыя Гушцерава з сяла Крынджыліца Петрычаскай аколіі. Незадоўга да вяселля яна пераехала з жаніхом у Петрыч, дзе пасля набыла шырокую вядомасць. Дзімітрый правёў нейкі час у войску, захварэў на алкагалізм і памёр у 1962 годзе.
Памерла ў 1996 годзе ад рака правай грудзі, не дазволіўшы рабіць сабе аперацыю.
Музей вады (Масква)
Гісторыя
Адкрыццё адбылося 15 чэрвеня 1993 года, праз стагоддзе пасля правядзення Першага Рускага вадаводнага з'езда, што праходзіў у Маскве.
Музей размешчаны шэрагам з Круціцкім падворкам, на тэрыторыі першай каналізацыйнай пампоўні Масквы. Яна была ўведзена ў эксплуатацыю ў 1898 годзе і абслугоўвала 219 домаўласніцтваў.
Ансамбль гістарычных пабудоў быў створаны па праекце Максіма Гепенера і з'яўляецца помнікам прамысловай архітэктуры канца XIX — пачатку XX стст. . Усе збудаванні Галоўнай каналізацыйнай пампоўні былі выкананы ў «цагляным стылі», характэрным для прамысловых і складавых пабудоў таго часу. Будынак, у якім размясціўся музей, пабудавалі пазней — у 1947—1948 гадах .
Калекцыя
Музейная экспазіцыя лагічна падзелена на дзве часткі — архіўную і актуальную. Першая знаёміць з гісторыяй узнікнення і развіцця сетак водазабеспячэння Масквы. Тут можна даведацца пра першыя крамлёўскія самацёчныя вадаводы, што дзейнічалі ў часы кіравання Івана Каліты, Івана III і Міхала Раманава і пра этапах будаванні Мыцішчанскага вадавода, збудаванага па ўказу Кацярыны II. Копіі ўказаў імператрыцы выстаўлены нароўні з фрагментамі драўляных труб. Тутака ж пададзены сапраўдныя гістарычныя дакументы — атласы, тэхнічныя кнігі, рукапісныя альбомы, карты і працоўныя рысункі.
Іншая частка экспанатаў першага паверха ілюструе стварэнне сістэмы каналізацыі Масквы, першай вадаводнай станцыі ў раёне Рублёва і запуск Кожухаўскай станцыі аэрацыі. Дэталёвыя карты ствараюць поўную карціну таго, як з часам змянялася іх тэхнічнае абсталяванне і дасканалілася тэхналогія працы. У вітрынах гістарычных залаў пададзены злучаныя з вадой прадметы побыту VIII—XIX стст.
Паверхам вышэй выстаўлены макеты больш за дасканалыя сістэмы водазабеспячэння і каналізавання горада. Інтэрактыўныя мадэлі ілюструюць розныя ступені ачысткі, якія неабходны для выкарыстання вады і вяртанні яе ў прыроду. Асобную катэгорыю экспанатаў уяўляюць сродкі ачысткі вадаводнай і вадасцёкавай сістэм. Якары, шары, «яршы», кіраваная тэхніка — прылады абслугоўвання сетак дасканаліліся сумерна нарастальнаму попыту. Наведнікаў знаёмяць з айчыннымі распрацоўкамі сродкаў абслугоўвання і эксплуатацыі гарадскіх сістэм, праблемамі якасці і рацыянальнага выкарыстання вады.
Залы абсталяваны віртуальным гідам, з дапамогай якога можна самастойна азнаёміцца з экспазіцыяй. Перыядычна ў музеі праводзяцца часовыя выстаўкі. Прыкладам, у 2014 годзе пастаянную экспазіцыю дапоўніла падборка каналізацыйных люкаў.
П’етрафіта
П'етрафіта (Pietrafitta) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Калабрыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Казенца.
Насельніцтва складае 1422 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 158 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 87050. Тэлефонны код — 0984.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Nicola di Bari.
IC 3238
IC 3238 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Лань (значэнні)
Лань — шматзначны тэрмін:
Адукацыя ў Смаленскай вобласці
Адукацыя ў Смаленскай вобласці — адзіны мэтанакіраваны працэс выхавання і навучання, які з’яўляецца грамадска значным дабром і які ажыццяўляецца ў інтарэсах чалавека, сям’і, грамадства і дзяржавы, а таксама сукупнасць набываямых ведаў, уменняў, навыкаў, каштоўнасных установак, вопыту дзейнасці і кампетэнцый, вызначаных аб’ёму і складанасці ў мэтах інтэлектуальнага, духоўна-маральнага, творчага, фізічнага і (або) прафесійнага развіцця чалавека, задавальнення яго адукацыйных патрэбаў і інтарэсаў.
Станаўленне адукацыі
Пасля прыняцця хрысціянства (990 г.) у Смаленску сталі стварацца школы і бібліятэкі. Цалкам верагодна, што школьнай адукацыі садзейнічаў князь Смаленскі Расціслаў Мсціславіч. У 2-й палове ХII ст. падчас княжання Рамана Расціславіча былі заведзены школы для пастыраў царквы. У іх навучалі рускай мове, лацінскай і грэцкай мовах. Значны ўклад у развіццё адукацыі на Смаленшчыне ўнёс Аўрамій Смаленскі — таленавіты прапаведнік, царкоўны дзеяч і жывапісец. Ён ператварыў Селішчаўскі манастыр (10 км на поўдзень ад Смаленска) ў своеасаблівую школу. У ёй пісаліся і распаўсюджваліся духоўныя кнігі, а таксама пропаведзі. Пазней ён заснаваў манастыр, названы яго імем, і завёў шматлікіх вучняў, з якіх выйшлі летапісцы, настаўнікі, літаратары, мастакі. Смаленскія літаратурныя творы ХIII-ХV стст. («Аповесць пра Меркурыі Смаленскам», «Хаджэнне архімандрыда Агрэфенія ў Святую Зямлю», «Хаджэнні Ігната Смаляніна», Псалтыр Анежскага манастыра і інш.) гавораць аб тым, што культура і асвета на Смаленшчыне не прыйшлі ў заняпад у перыяд мангола-татарскага нашэсця.
Як сведчыць замежны падарожнік Фабр (1525 г.), на Смаленскай зямлі ў ХVI ст. сустракаліся гімназіі. Тут дзеці шляхетных вучыліся на рускай мове вольным навукам, займаліся грэцкім мовай і нават вывучалі іншыя замежныя мовы. У працы Стогаловага Сабору (1551 года), які прыняў рашэнне аб далейшым павелічэнні вучэльняў і распаўсюдзе пісьменнасці на Русі, удзельнічаў і Смаленскі епіскап Гурый Забалоцкі, нашчадак радавітых смаленскіх баяраў (іх радавы маёнтак быў у сяле Забалоцце Ельнінскага павета). Быў складзены праект установы ва ўсіх гарадах вучэльняў (у іх навучаліся чытанню, пісьму, спеву). Яны адкрыліся і на Смаленшчыне; навучаліся дзеці духавенства і баяраў. З сярэдзіны смаленскага баярства выйшла нямала высокаадукаваных дзеячаў Рускага дзяржавы (князь А. М. Курбскі; смаленскі баярын і літоўскі ваявода З. І. Коткін, ад якога пайшла дынастыя Раманавых. Іх радавы маёнтак — сяло Кошкін у Рослаўльскім павеце; смаленскі ваявода князь В. Шуйскі і інш.).
У перыяд уваходжання Смаленшчыны ў склад Рэчы Паспалітай у Смаленску была адкрыта найбуйнейшая каталіцкая семінарыя (1625 г.); узначальваў яе Адам Лемпіцкі. Рускія звычаі і асвета пераследаваліся, усюды замацоўвалася польская мова. Адзіным паўлегальных цэнтрам праваслаўнай асветы на тэрыторыі Смаленскага краю быў Бізюкоўскі манастыр, заснаваны з дазволу польскага караля баярынам С. Салтыковым.
Пасля захопу Смаленска войскамі маскоўскага цара Аляксея Міхайлавіча (1654 г) касцёлы і кляштары перарабляліся ў праваслаўныя царквы і манастыры. Пры іх пачыналі працаваць школы. Пры Вазнясенскім жаночым манастыры ў Смаленску існавала вучылішча для дачок смаленскага служылага дваранства (шляхты). Тут выхоўвалася дачка палкоўніка Наталля Нарышкіна, якая стала жонкай цара Аляксея Міхайлавіча і маці Пятра I.
Зарававель перад Дарыем
«Зарававель перад Дарыем» — карціна галандскага мастака Нікалауса Кнюпфера са збору Дзяржаўнага Эрмітажа.
Карціна напісана на дубовай дошцы і ілюструе старазапаветны сюжэт, апісаны ў некананічнай Другой кнізе Ездры (3:4—24, 4:1—41): целаахоўнікі персідскага цара Дарыя паспрачаліся наконт таго, што ўсяго мацней. Упрыгожаны вінаградным лісцем абараняў сілу віна. Целаахоўнік у чырвоным плашчы і кароне стаяў за царскую ўладу. І трэці целаахоўнік, па імі Зарававель, усхваляў сілу жанчын і ісціны. Над ім на аблоках намалявана алегарычная фігура Ісціны з вагамі ў руках у акружэнні анёлаў-пуці, трое з якіх трымаюць перад Ісцінай раскрытую кнігу — сімвал мудрасці і праўды — з нечытэльным надпісам лацінскім шрыфтам. Жаночая фігура са скруткам у руках побач з Дарыем з'яўляецца персаніфікацыяй краіны Персіі. Злева на падножжы трона стаіць подпіс мастака: NKnupfer (NK — лігатурай).
Злева ўнізе белай фарбай нанесены нумар 120 — пад гэтым нумарам карціна значылася ў вопісах Паўлаўскага палаца; у правым ніжнім куце чырвонай фарбай напісаны нумар 78 — яго значэнне нявысветлена. Па перыметры карціны маюцца значныя пацёртасці ад рам, правы ніжні куток дошкі адколаты. На абароце карціны стаіць чырвоны сургучная пячатка імператара Паўла I і стаіць налепка з надпісам «ПДМ 1919» (Паўлаўскі палац-музей).
Дакладная дата стварэння карціны невядомая, у каталогу-рэзанэ творчасці мастака, складзеным у 2005 годзе Дж. Сакстан, гаворыцца што карціна напісана пасля 1644 года, гэтае датаванне падтрымана і ў Эрмітажы.
Ранняя гісторыя карціны невядомая, першыя згадкі пра яе адносіцца да 10 мая 1764 года — карціна фігуравала на аўкцыёне ў Боне пры распродажы збору курфюрста Клеменса Аўгуста Баварскага, дзе яе купіў прыдворны саветнік Брогія. У канцы XVIII стагоддзя карціну набыў імператар Павел I і яна знаходзілася ў Паўлаўскам палацы. У канцы 1920-х гадоў яе збіраліся прадаць за граніцу і выдалі ў кантору «Антыкварыят», аднак продаж не адбыўся і ў 1931 годзе карціна перададзена на захоўванне ў Эрмітаж.
Першапачаткова карціна насіла назву «Гісторыя Артаксеркса», пасля сюжэт тлумачыўся як «Данііл, які абараняе Сусану ад паклёпу» і «Алегорыя правасуддзя». Правільную атрыбуцыю сюжэту карціны зрабіў Ю. І. Кузняцоў у 1974 годзе. У Нідэрландах прынята трохі іншая трактоўка сюжэту «Зарававель у Дарыя просіць дазволу аднавіць Іерусалімскі храм».
Адукацыя ў Смаленскай вобласці
Пятроўская эпоха
У перыяд праўлення Кацярыны II была праведзена рэарганізацыя старых навучальных устаноў — свецкіх і духоўных — і пачалося стварэнне новых выхаваўча-адукацыйных устаноў, якія павінны былі стаць усесаслоўным (маламаёмасныя і немаёмныя вызваляліся ад платы за навучанне). У Смаленскай губерні такія школы былі адкрыты 25 красавіка 1779 г. у Смаленску, Вязьме, Рослаўлі, Белым; называліся яны градскімі. У 1780 г. у Смаленску пры Свірскай царквы купец і дабрачынец В. Г. Хлебнікаў зладзіў прыватную школу, у якой навучаліся штогод ад 24 да 35 хлопчыкаў розных саслоўяў.
5 жніўня 1786 г. быў зацверджаны «Статут народных вучэльняў у Расійскай імперыі», згодна з якім у Расіі вызначалася агульнаадукацыйная сістэма школ. Яна складалася з
Усе яны аб’яўляліся ўсесаслоўнымі і бясплатнымі. 22 верасня 1786 г.
Па «Статуту навучальных устаноў, падведамных універсітэтам» (1804 г.) стваралася чатырохступеністая сістэма народнай адукацыі: парафіяльныя вучылішча, павятовыя вучылішчы, губернскія вучылішча (або гімназіі) і ўніверсітэты. 26 сакавіка 1804 г. Смаленскае Галоўнае народнае вучылішча было пераўтворана ў гімназію, якая стала першым свецкім сярэднім навучальнай установай у губерні.
Пры гімназіі быў адкрыты камерцыйны клас па хадайніцтве і на сродкі купцоў Гжацка. У адным будынку з гімназіяй размясціліся Смаленскае павятовае і прыходскае вучылішча (1804 г.). На базе Малых вучэльняў зноўку пачалі адчыняцца падведамныя гімназіі павятовыя двухкласныя вучылішчы. У 1837 г. працавалі 7 павятовых вучылішчаў, у якіх выкладалі 45 настаўнікаў і навучаліся 480 хлопчыкаў (усе павятовыя вучылішча былі мужчынскімі).
Вучылішчы былі адкрыты ў Рослаўлі ў 1811 годзе (на сродкаў сувязі, а мясцовага дваранства), у Смаленску (у 1813 годзе, на сродкі князя Г. А. Друцкага-Сакалінскага), у Гжацку (у 1814 годзе, на сродкі мясцовага купецтва), Дарагабужы (1814 году, на сродкі І. І. Барышнікава), у Вязьме (1816 г.). Па даных 1857 года ў Смаленскай губерні працавала 14 парафіяльных школ, у якіх навучалася 907 вучняў. Парафіяльныя і павятовыя вучылішча не задавальнялі патрэбы насельніцтва ў адукацыі (іх было недастаткова, асабліва для дзяўчынак; праграма вучэльняў не задавальняла заможных бацькоў і г.д.), таму ў Смаленску і гарадах сталі ўзнікаць прыватныя пансіёны і школы. У 1857 годзе ў Смаленску было 3 прыватных пансіёну і 4 школы, прыватныя школы меліся ў Вязьме, Рослаўлі, Дарагабужы, Ельні і Духаўшчыне. Па даных 1857 года ў Смаленскай губерні налічвалася 26 школ Міністэрства дзяржаўных маёмасцяў (у іх працавалі 31 настаўнік і навучаліся 985 хлопчыкаў і 65 дзяўчынак), духоўнае ведамства ўтрымлівала 13 царкоўна-прыходскіх школ (13 свяшчэнна і царкоўнаслужыцеляў навучалі 157 хлопчыкаў і 39 дзяўчынак).
У 1804 годзе ў Смаленску было адкрыта Дваранскае ваеннае вучылішча (200 навучэнцаў ва ўзросце ад 8 да 18—19 гадоў). З 1807 года яно стала называцца Смаленскім кадэцкі корпус. Гэта было трэцяе падобнага роду ваенна-навучальная ўстанова ў Расіі. Да ваеннаму ведамству ставіўся ваенна-сіроцкі дом, створаны ў Смаленску ў 1798 годзе, ператвораны ў 1824 годзе ў батальён ваенных кантаністаў у складзе 8 рот. У ім навучалася больш за 3 тыс. чалавек. У 1856 годзе гэтае навучальная ўстанова перастала існаваць. Да 1856 года навучальная ўстанова кантаністаў існавала ў Парэччы (1000 вучняў).
Міністэрства ўнутраных спраў у 1830 годзе адкрыты ў Смаленску, як і іншых губернскіх гарадах, вучылішча закрытага тыпу для дзяцей канцылярскіх служачых (трохкласная з шасцігадовым тэрмінам навучання), навучаліся ў ім хлопчыкі з 10—12-гадовага ўзросту. У 1861 годзе яна была закрытая. Ведамству ўстаноў імператрыцы ў Смаленску належаў Дзіцячы прытулак, адкрыты ў 1846 годзе для сірот і дзяцей немаёмных бацькоў (у ім жылі і навучаліся дзяўчынкі ад 6 да 14 гадоў; з 1849 года ў прытулку выхоўваліся і хлопчыкі). Усяго ў сярэдзіне ХIХ стагоддзя на тэрыторыі Смаленскай губерні працавалі 124 рознага роду навучальныя ўстановы (акрамя прыватных школ у памешчыцкіх сядзібах), у якіх навучалася каля 8670 хлопчыкаў і больш за 550 дзяўчынак, выкладалі 304 настаўнікі.
У 2-й палове ХIХ стагоддзя асноўнай сярэдняй навучальнай установай заставалася гімназія. Па новым Статуту 1864 г. (дапоўнены ў 1871 г.) гімназіі сталі дзяліцца на класічныя і рэальныя. У Смаленскай губерні ў пачатку ХХ ст. дзейнічалі 27 гімназій і 4 рэальных вучылішча. Згодна з Палажэннем аб гарадскіх вучылішчах 1872 года, яны ствараліся ізноў або ператвараліся з павятовых або парафіяльных вучэльняў ва ўсіх гарадах. У пачатку ХХ стагоддзя ў Смаленскай губерні працавалі 39 такіх вучэльняў, называліся яны вышэйшымі пачатковымі вучылішчамі.
З 1870-х гадоў сталі стварацца прафесійныя навучальныя ўстановы. У Смаленскай губерні налічвалася 11 рамесных і 1 тэхнічнае вучылішча, 2 гандлёвыя класы і 6 сельскагаспадарчых школ.
Вялікую ролю ў развіцці народнай адукацыі ў сельскай мясцовасці згулялі земствы. Ужо на 1881 год у Смаленскай губерні яны ўтрымлівалі 240 вучэльняў, дзе навучалася больш 8300 хлопчыкаў і 1560 дзяўчынак. Па ініцыятыве земстваў пачалася падрыхтоўка настаўнікаў. У 1872 годзе пад Вязьмой была адкрыта Алфёраўскі мужчынская настаўніцкая семінарыя (навучалася да 100 чалавек), у 1910 годзе — Собалева-Вараб’ёўская жаночая настаўніцкая семінарыя (навучалася да 60 чал.). Настаўнікаў рыхтавалі епархіяльнае вучылішча і духоўная семінарыя. У 1912 годзе ў Смаленску пачаў працаваць Настаўніцкі інстытут, другое пасля Археалагічнага інстытута, адкрытага годам раней, вышэйшая навучальная ўстанова ў Смаленскай губерні. Настаўнікаў рыхтавалі 13 мужчынскіх і жаночых 2-класных школ, адкрытых па лініі духоўнага ведамства ў 8 паветах губерні.
Многія навучальныя ўстановы Смаленскай губерні мелі ганаровых папячыцеляў, аказваць ім матэрыяльную дапамогу. Княгіня М. К. Ценішава ўтрымоўвала сельскагаспадарчую школу для сялянскіх дзяцей, смаленскі купец Пестрыкаў матэрыяльна падтрымліваў рамеснае вучылішча, Рослаўльскі купец Мухін — гімназію ў Рослаўлі. У 90-х гг. Грамадства апекі аб дзецях адкрыла ў Смаленску дзіцячы сад (Пушкінская) і яслі.
У развіцці народнай адукацыі немалую ролю адыгралі навучальныя ўстановы духоўнага ведамства: царкоўна-парафіяльныя школы і школы граматы. У 1910 годзе ў Смаленскай губерні налічвалася 133 школы граматы з лікам навучэнцаў 4123, аднакласная царкоўна-прыходскіх школ — 520 (27646 навучэнцаў), двухкласнае — 13 (1191 вучняў). У агульнай складанасці ў 1917 годзе ў Смаленскай губерні пачатковых вучылішч было 1482 (112554 вучня), сярэдніх агульнаадукацыйных навучальных устаноў — 34 (9337 навучэнцаў), гарадскіх вучылішчаў — 21 (2428 навучэнцаў), прафесійных навучальных устаноў па падрыхтоўцы настаўнікаў — 16 (824 навучэнцаў), настаўніцкі і археалагічны інстытуты.
Савецкі час
Пасля рэвалюцыі 1917 г. наступіў новы этап у развіцці народнай адукацыі. Ішоў пошук новых форм арганізацыі навучальных устаноў. У кастрычніку 1918 г. было прынята «Палажэнне аб адзінай працоўнай школе РСФСР» і «Дэкларацыя аб адзінай працоўнай школе», згодна з якімі навучальныя ўстановы розных тыпаў і ведамстваў ператваралася ў Адзіныя працоўныя школы (АПШ) I і II ступені з сумесным навучаннем хлопчыкаў і дзяўчынак і тэрмінам навучання ў іх 9 гадоў. Па даных 1920 г. у Смаленскай губерні было адкрыта 27 АПШ I ступені і 165 АПШ II ступені. 7 лістапада 1918 г. ва Смаленску адкрыўся ўніверсітэт у складзе 2-х факультэтаў: сацыяльных і юрыдычных навук. 8 красавіка 1920 годзе быў арганізаваны яшчэ і медыцынскі факультэт. 1 снежня 1918 г. настаўніцкі інстытут быў ператвораны ў Смаленскі педагагічны інстытут. 13 красавіка 1919 г. адкрыўся Смаленскі політэхнічны інстытут. З 1930-31 навучальнага года пачаў дзейнічаць сельскагаспадарчы інстытут.
31 снежня 1920 г. — 4 студзеня 1921 г. праходзіла першая партыйная нарада па народнай адукацыі, якая прыняла палажэнне аб зніжэнні ўзросту агульнай адукацыі з 17 да 15 гадоў. Гэта было звязана з неабходнасцю прывядзення сістэмы народнай адукацыі ў адпаведнасць з патрэбамі народнай гаспадаркі пасля грамадзянскай вайны. Адукацыйная школа стала сямігадовай. Пасля школы-сямігодкі павінны былі прытрымлівацца тэхнікумы — сярэднія прафесійныя навучальныя ўстановы з 3-4-гадавым тэрмінам навучання. У Смаленскай губерні ў 1924-25 навучальным годзе налічвалася 10 тэхнікумаў (1115 вучняў).
Галоўнымі відамі прафесійнай адукацыі з’яўляліся педагагічнае, сельскагаспадарчае, медыцынскае, музычнае, кааператыўнае. З 1921 г. паўсталі 4-гадавыя ФЗУ (фабрычна-завадскога вучнёўства), якія мелі мэтай падрыхтоўку кваліфікаваных рабочых для прамысловасці і транспарту. Першыя ФЗУ былі адкрыты ў Смаленску, Ярцава, Дуброўне, Рослаўлі і Вязьме. У 1925-26 навучальным годзе ў Смаленскай губерні былі створаны школы сялянскай моладзі — агульнаадукацыйныя сямігадовыя школы, дзе вывучаўся тэхнічны курс сельскай гаспадаркі, а таксама прадугледжваўся прадукцыйны праца ў камунах і саўгасах. З 1930-31 навучальнага года ўсе сямігадовыя школы ў сельскай мясцовасці былі рэарганізаваны ў школы сялянскай моладзі. Было створана 249 школ сялянскай моладзі (29400 вучняў). У 1926 г. у краіне была зацверджана ФЗС (фабрычна-заводская сямігодка) — агульнаадукацыйная школа, дзе вывучалі асновы прамысловай вытворчасці. З 1930-31 навучальнага года ўсе сямігодкі рабочых пасёлкаў Смаленскай губерні былі рэарганізаваны ў ФЗС (70 ФЗС; 20800 вучняў).
Беларуская асвета
У 1927-28 навучальным годзе ў губерні налічвалася 36 беларускіх школ 1-й ступені і 4 школы павышанага тыпу. Да сярэдзіны 30-х гг. сетка беларускіх школ налічвала 84 пачатковых (8190 навучэнцаў) і 15 школ павышанага тыпу (2000 вучняў). Для падрыхтоўкі і перападрыхтоўкі настаўнікаў беларускіх школ арганізоўваліся спецыяльныя курсы ў Смаленскай губерні, Заходняй вобласці і ў Мінску. Руднянскі белпедтэхнікум у 1932 годзе навучаў 165 навучэнцаў; мелася тры аддзяленні: дашкольную, падрыхтоўчае і школьнае.
Было адкрыта беларускае аддзяленне пры Собалева-Вараб’ёўскім педтэхнікуме. У 1929 г. аддзел народнай адукацыі арганізаваў кансультатыўна-метадычныя бюро ў тым ліку і для беларускіх настаўнікаў. Для павышэння кваліфікацыі беларускіх работнікаў адукацыі ствараліся праграмы курсаў-канферэнцый.
Нягледзячы на распрацаваныя ў вышэйшых інстанцыях бліжэйшыя і перспектыўныя планы беларусізацыі, аж да сярэдзіны 30-х гг., праца стала згортвацца ўжо ў пачатку 30-х гг.
Апошнія беларускія школы ў вобласці былі зачыненыя напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны.
Дашкольная адукацыя
Дашкольныя ўстановы з’явіліся ў другой палове ХIХ ст. і падпадзяляліся на дзіцячыя сады, яслі, прытулкі, ачагі, пляцоўкі, установы догляду.
Разнавіднасцю дашкольных устаноў у Смаленску з’явіліся яслі. Яны былі арганізаваны Таварыствам апекі аб дзецях у пачатку ХХ ст., абслугоўвалі дзяцей груднога і дашкольнага ўзросту. Усяго наведвала яслі 56 дзяўчынак і 55 хлопчыкаў ва ўзросце ад 3 месяцаў да 7 гадоў (грудных дзяцей 10 %, ад 1 года да 5 гадоў — 56 %, ад 5 да 7 гадоў — 34 %). Выразна ўстаноўленага рэжыму дня ў яслях не было. Можна было прыводзіць дзяцей у 5-6 гадзін раніцы, забіраць у 7-8 гадзін вечара. Праіснавалі тыдзень, бо не мелі трывалай матэрыяльнай базы. 15 верасня 1906 былі зачынены.
Да дашкольных устаноў да 1917 г. адносіліся дзіцячыя пляцоўкі, мэта якіх складалася ў аздараўленні і фізічным развіцці дзяцей і юнацтва.
З 1899 г. першыя дашкольныя ўстановы сталі арганізоўвацца ў паветах Смаленскай губерні. Адкрываліся на сродкі Таварыства апекі аб дзецях, Таварыства барацьбы з заразнымі хваробамі, прыватнай дабрачыннасцю. Мэта складалася ў дапамогі маці ў страдную пару, догляду дзяцей бедных бацькоў у летні час, прафілактыка ў вёсках інфекцыйных хвароб. Зваліся — яслі-прытулкі. Наведвалі іх дзеці груднога і дашкольнага ўзросту бясплатна.
У Смаленскай губерні першыя яслі былі арганізаваны ў Краснінскім, Дарагабужскім, Вяземскім, Ельнінскім, Духаўшчынскім, Прачысценскім, Парэцкім, Гжацкі, Юхноўскім, Сычоўскім, Бельскім паветах. Як правіла, існаванне іх было кароткачасовым, паколькі не было трывалай матэрыяльнай базы.
Стварэнне сеткі дашкольных устаноў спрыяла распаўсюджванню прагрэсіўных ідэй і развіццю сістэмы дашкольнай адукацыі ў Расіі пасля 1917.
У 1919 годзе меліся звесткі з 9 паветаў, у якіх існавала 38 дзіцячых садоў, 6 дзіцячых пляцовак, 3 дзіцячыя ачага. У 1929-30 гг. колькасць дзіцячых садоў было даведзена да 248, дзіцячых пляцовак — 600, дзеткамбінатаў — 1900 з лікам дзяцей у іх 92 388.
У 2000 у параўнанні з 1992 г. яна скарацілася з 743 дзіцячых садкоў да 432. Пры гэтым колькасць дзяцей, якія не наведваюць дашкольныя адукацыйныя ўстановы, дасягнула 31 тыс., што складае 49 % ад колькасці дзяцей ва ўзросце 1-7 гадоў. Абнавілася ўтрыманне дашкольнай адукацыі.
Сярэдняя адукацыя
Першыя школы ў Смаленску з’явіліся падчас княжання Вялікага князя Смаленскага Рамана Расціславіча. Яны былі прызначаныя для пастыраў царквы. Па некаторых даных, адна з такіх школ знаходзілася пры Іаана-Багаслоўскай царкве. Тут рыхтавалі настаўнікаў, якіх у той час называлі «майстрамі граматы». Аб развіцці і стане культуры і асветы ў Смаленску сведчыць «Жыціе і цярпенне прападобнага Аўрамія Смаленскага». Татара-мангольскае нашэсце прыпыніла развіццё асветы.
У ХVII ст. пры касцёлах пачалі адкрываць школы. У 1625 годзе ў Смаленску была заснавана каталіцкая семінарыя. Пасля 1654 года дзейнічалі школы і пры Вазнясенскім жаночым манастыры, Троіцкім і Бізюкоўскім манастырах, кірунак якіх вызначала праваслаўная царква.
Пры Пятры I у Смаленску адкрываецца Архірэйская школа (1711 г.) якая ў 1728 г. пераўтворыцца ў духоўную семінарыю. У 1716 у горадзе стала дзейнічаць лічбавая школа, а пазней адкрыліся і гарнізонныя школы, дзе навучаліся геаметрыі, трыганаметрыі, фартыфікацыі. Пасля прыняцця «Статута народных вучэльняў у Расійскай імперыі» ў 1786 годзе ў Смаленску было ўрачыста адкрыта Галоўнае народнае вучылішча. Акрамя таго, ужо існавалі прыватныя школы і пансіянаты. Пасля 1802 года, калі ў Расіі было створана Міністэрства народнай асветы, і 1804 годзе пасля прыняцця Статута школ, падведамных універсітэтам, Смаленскае Галоўнае вучылішча было пераўтворана ў гімназію (26 сакавіка 1804 года). Крыху пазней тут ствараецца павятовае вучылішча і прыходскае вучылішча.
У ХIХ ст. вядучым сярэднім навучальнай установай у горадзе працягвала заставацца гімназія, якая пасля вядзення статута гімназій і прагімназій ў 1864 годзе стала называцца губернскай класічнай гімназіяй. Да пачатку першай сусветнай вайны ў Смаленску дзейнічалі 2 мужчынскія і 4 жаночыя гімназіі, 2 рэальных вучылішча, мужчынская прагімназія, духоўная семінарыя.
У 1943 створаны Школы рабочай моладзі як агульнаадукацыйныя ў складзе 5-7 класаў для навучання без адрыву ад вытворчасці. У 1958 г. перайменаваны ў вячэрнія (зменныя) сярэднія агульнаадукацыйныя.
На 2000 год сістэма пачатковай адукацыі прадстаўлена ў галіне 83 пачатковымі школамі, пачатковымі класамі ў 584 поўных і няпоўных сярэдніх школах. Яна ахоплівае 47,3 тыс. Дзяцей малодшага школьнага ўзросту (30,8 % ад агульнай колькасці школьнікаў). Глыбокія якасныя змены перажывае сістэма агульнай сярэдняй (поўнай) адукацыі, прадстаўленая 667 школамі. Менавіта на гэтай адукацыйнай ступені найбольш інтэнсіўна ідуць працэсы дыферэнцыяцыі і стварэння якаснага разнастайнасці ў змесце адукацыі.
Земскія школы
На тэрыторыі Смаленскай губерні існавалі з 60-х гадоў XIX ст. да 1918 года, адкрываліся пераважна ў сельскай мясцовасці, радзей — у павятовых гарадах на сродкі земства. Мелі ў сваёй большасці трохгадовай навучанне, з 90-х гг. перайшлі на чатырохгадовы тэрмін. Дзейнасць земстваў па развіцці народнай адукацыі вызначалася «Палажэннем аб губернскіх і павятовых земскіх установах» (1864 г.). Яны распавядалі пераважна фінансава-гаспадарчымі пытаннямі (збор сродкаў з сельскіх таварыстваў на пабудову і ўтрыманне школ, наём памяшканняў пад школы, забеспячэнне іх гаспадарчым абсталяваннем, палівам і інш.), Але разам з тым яны маглі аказваць істотны ўплыў на ідэйны кірунак земскіх школ праз падбор настаўнікаў, прылада розных курсаў, падбор падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў, камплектаванне бібліятэк. Земскія школы адрозніваліся лепшай пастаноўкай вучэбнай працы ў параўнанні з міністэрскімі і асабліва царкоўна-прыходзкімі. У земскай школе выкладалі прагрэсіўныя настаўнікі, выкарыстоўваліся найноўшыя педагагічныя методыкі (ужыванне гукавога метаду навучання грамаце, напрыклад), заняткі вяліся па лепшым падручніках, якiя дапушчаны Міністэрствам народнай асветы ў пачатковай школе («Роднае слова» К. Д. Ушынскага, «Азбука» і «Кніга для чытання» Л. М. Таўстога, «Наш сябар» Н. А. Корфа, «Буквар „і кнігі для дзяцей малодшага“ Свет у апавяданнях для дзяцей» В. П. Вахцерова і інш.). У земскай школе выкладаліся Закон Божы, чытанне, пісьмо, арыфметыка, па магчымасці спевы, у парадку тлумачальнага чытання даваліся элементарныя звесткі па прыродазнаўству, геаграфіі, гісторыі. Земскія дзеячы надавалі вялікае значэнне навучанні розным рамёствам, лічылі, што гэта падыме народнага дабрабыту за кошт прывучвання да саматужным працы ў вольны ад палявых работ зімовы час, таму пры земскіх школах адкрываліся спецыялізаваныя класы ручной працы. Земскія школы гралі важную ролю ў распаўсюдзе пісьменнасці і пачатковай адукацыі сярод сялян.
Сярэдняя спецыяльная адукацыя
Сярэдняя спецыяльная адукацыя — першая ступень прафесійнай адукацыі моладзі. 2 кастрычніка 1940 г. Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР прыняў Указ «Аб дзяржаўных працоўных рэзервах», які паклаў пачатак сучаснай дзяржаўнай сістэме прафесійна-тэхнічнай адукацыі. Развіццё сеткі прафесійных навучальных устаноў вобласці пачалося перад Вялікай Айчыннай вайной.
Да першых школ фабрычна-завадскога вучнёўства на Смаленшчыне ставяцца школа паліграфічнай вытворчасці, школы фабрычна-завадскога вучнёўства ў Ярцаве, Дуброўне, чыгуначнага вучнёўства ў Вязьме і Рослаўлі.
У вобласці было адкрыта 22 школы фабрычна-завадскога вучнёўства з лікам навучаюцца 8100 чалавек. Звыш 20 гадоў праіснавалі рамесныя і чыгуначныя вучэльні, школы фабрычна-завадскога навучання. У іх было падрыхтавана для розных галін прамысловай і сельскай гаспадаркі дзясяткі тысяч кваліфікаваных спецыялістаў. У другой палове 1963 г. пачалася рэарганізацыя навучальных устаноў у сістэме Працоўных рэзерваў Смаленскай вобласці. На працягу двух з лішнім гадоў рамесныя і чыгуначныя вучэльні і школы фабрычна-завадскога вучнёўства былі рэарганізаваны ў прафесійна-тэхнічныя вучылішчы. Сямідзесятыя гады адзначыліся новым этапам якаснага абнаўлення і перабудовы сістэмы прафтэхадукацыі Смаленскай вобласці, стварэннем сярэдніх прафесійна-тэхнічных вучэльняў. Патрэба ў працоўных кадрах нязменна дыктавала развіццё і пашырэнне сеткі прафесійных навучальных устаноў. За дзесяць гадоў да 1980 г. лік вучылішчаў узрасло да 36.
Пераход эканомікі ў рынкавае рэчышча пацягнуў за сабой перабудову сістэмы прафесійнай адукацыі. Законам РФ «Аб адукацыі» на прафесійна-тэхнічныя вучылішчы ўскладзена функцыя рэалізацыі праграм пачатковай прафесійнай адукацыі.
На 1 студзеня 2000 г. функцыянуюць 36 адукацыйных установы пачатковай прафесійнай адукацыі ў 11 гарадах і 5 раёнах вобласці, у якіх навучаецца за 12,5 тысяч чалавек па 62 прафесіях. Арыентацыя пачатковай прафесійнай адукацыі на задавальненне зменлівых патрэб грамадства і дзяржавы, дыферэнцыраваных запытаў асобы спрыяе перагляду традыцыйнага Пераліку падрыхтоўваемых прафесій у адукацыйных установах, з’яўлення якасна новых навучальных устаноў — прафесійных ліцэяў.
На пачатак XXI ст. у прафесійных вучылішчах вобласці навучаецца каля 12 тысяч навучэнцаў. Падрыхтоўка рабочых кадраў у іх ідзе па спецыяльнасцях розных профіляў: сельскагаспадарчы ПВ № 6 г. Духаўшчына, ПВ № 8 г. Гагарын, ПВ № 25 г. Рослаўль, ПВ № 27 г. Сычоўка, ПВ № 29 г. Пачынак, ПВ № 31 Казлоўка, ПВ № 32 г. Ельня, ПВ № 33 Туманава, ПВ № 34 Катынь, ПВ № 35 Каспля, ПВ № 36 г. Веліж; Будаўнічае ПВ № 9 г. Сафонава, ПВ № 12 г. Вязьма, ПВ № 18 г. Смаленск, ПВ № 20 г. Дзямідаў; металаапрацоўчы — ПВ № 7 г. Смаленск, ПВ № 14 г. Ярцава; электрарадыётэхнічная — ПВ № 13 г. Смаленск; грамадскае харчаванне, гандлёвы — ПВ № 17 пасёлак Верхнедняпроўскі, ПВ № 22 г. Смаленск; швейны — ПВ № 1 г. Сафонава, ПВ № 4 г. Смаленск, ПВ № 15 г. Вязьма, ПВ № 26 г. Дзеснагорск, ПВ № 24 г. Рослаўль; чыгуначны — ПВ № 2 г. Смаленск, ПВ № 5 г. Вязьма.
У 2015 годзе прайшла рэарганізацыя навучальных устаноў у вынніку якой прайшла іх ліквідацыя і рэарганізацыя.
Спіс СНУ вобласці
Спіс актуальны на кастрычнік 2020 года.
Вышэйшыя навучальныя ўстановы
Першае ВНУ Смаленшчыне быў Настаўніцкі інстытут, ён быў адкрыты 1 ліпеня 1912 г. У ім за 2 гады рыхтавалі настаўнікаў для пачатковай школы, не даючы ні вышэйшай адукацыі, ні права паступлення ва ўніверсітэты, якія рыхтавалі настаўнікаў для сярэдняй школы. У Смаленскай губерні да 1918 г. настаўніцкія кадры рыхтавалі разам з настаўніцкім інстытутам яшчэ жаночае епархіяльнае вучылішча і Алфёраўскі настаўніцкая семінарыя. У 1918 г. гэтая навучальная ўстанова была пераўтворана ў педагагічны інстытут. Сёння гэта Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт
Вядучы навуковы супрацоўнік
Вядучы навуковы супрацоўнік — пасада ў навуковых, навукова-даследчых, навукова-практычных і вышэйшых навучальных установах. У пасадовай іерархіі знаходзіцца вышэй старшага навуковага супрацоўніка і ніжэй галоўнага навуковага супрацоўніка.
Кваліфікацыйныя патрабаванні
Навуковая ступень доктара або кандыдата навук, наяўнасць навуковых прац ці аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы, а таксама рэалізаваных на практыцы буйных праектаў і распрацовак.
Службовыя абавязкі
Ажыццяўляе навуковае кіраўніцтва правядзеннем даследаванняў па асобных праблемах (тэмах, заданнях) навукі і тэхнікі і ўзначальвае групу занятых імі работнікаў або з'яўляецца адказным выканаўцам асобных заданняў навукова-тэхнічных праграм (праектаў). Распрацоўвае навукова-тэхнічныя рашэнні па найбольш складаных праблемах, метады правядзення даследаванняў і распрацовак, выбірае неабходныя для гэтага сродкі. Абгрунтоўвае напрамкі новых даследаванняў і распрацовак і метады іх выканання, уносіць прапановы для ўключэння ў планы навукова-даследчых работ. Арганізуе складанне праграмы работ, каардынуе дзейнасць іншых выканаўцаў пры сумесным іх выкананні з іншымі ўстановамі (арганізацыямі), абагульняе атрыманыя вынікі. Вызначае сферу прымянення вынікаў навуковых даследаванняў і распрацовак і арганізуе практычную рэалізацыю гэтых вынікаў. Ажыццяўляе падрыхтоўку навуковых кадраў і ўдзельнічае ў павышэнні іх кваліфікацыі.
Павінен ведаць: навуковыя праблемы ў адпаведнай галіне ведаў, навукі і тэхнікі, напрамкі развіцця галін эканомікі, кіруючыя і метадычныя дакументы і матэрыялы, айчынныя і замежныя дасягненні па гэтых праблемах; найноўшыя метады, сродкі і практыку планавання, арганізацыі, правядзення і ўкаранення навуковых даследаванняў і распрацовак (ацэнкі, патэнтна-інфармацыйнага забеспячэння, выпуску навукова-тэхнічнай дакументацыі і г.д.); эканоміку адпаведнай галіны, арганізацыю працы і кіравання, асновы працоўнага заканадаўства, правілы і нормы аховы працы і пажарнай бяспекі.
Гданьская вышэйшая гуманітарная школа
Гданьская вышэйшая гуманітарная школа (Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna) — польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Гданьску.
Анатоль Паўлавіч Зажогін
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1967).
Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1967, фізічны факультэт, кафедра лазернай фізікі і спектраскапіі, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: атамная і малекулярная спектраскапія; лазерная фізіка і тэхніка.
Пётр Міхайлавіч Трафімаў
Пётр Міхайлавіч Трафі́маў (, в., Анежскі раён, Архангельская вобласць, Расія — ) — беларускі вучоны-эканаміст. Доктар эканамічных навук (1963), прафесар (1963).
Біяграфія
Скончыў у 1933 годзе Архангельскі лесатэхнічны інстытут, працаваў у ім у 1933—1941, 1946—1967 (з 1946 загадчык кафедры). У 1967—1985 гадах загадчык кафедры Беларускага тэхналагічнага інстытута.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па праблемах эканамічнага развіцця, лясной і дрэваапрацоўчай вытворчасці, прыродакарыстання.
IC 3239
IC 3239 — галактыка тыпу Irr (іррегулярна галактыка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пэтрыўскі раён
Пэтрыўскі раён (Петрівський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Кіраваградскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Пэтровэ (Петрове).
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 35 сёлаў.
Масква (ракетны крэйсер)
«Масква» (да 1996 «Слава») — ракетны крэйсер Чарнаморскага флоту Расіі праекта 1164 «Атлант».
Быў пабудаваны на суднабудаўнічым заводзе імя 61 камунара ў Мікалаеве. Прызначаны для нанясення ўдараў па буйных надводных караблях праціўніка, забяспечваў баявую ўстойлівасць карабельных супрацьлодачных груп. Супрацьпаветраная абарона аддаленых злучэнняў, агнявая падтрымка дэсанта.
Баявы карабель увайшоў у склад ВМФ СССР у 1982 годзе. Водазмяшчэнне 9800 тон (поўнае 11490 тон). Даўжыня 186,4 м, шырыня 20,8 м, вышыня 42,5 м, асадка 8,4 м. Скорасць 32 вузлы (эканомная 16 вузлоў). Аўтаномнасць плавання поўная (30 вузлоў): 2500 міль, эканомная: 6000 міль, 30 сутак. Экіпаж 510 чалавек.
У пачатку 1990-х гадоў разглядалася пытанне далейшай эксплуатацыі крэйсера. Карабель вярнуўся ў баявы склад флота ў 1999 годзе дзякуючы садзейнічанню ўрада Масквы, пасля чаго і атрымаў сваё новае імя. Асноўнае ўдарнае ўзбраенне складалі 16 пускавых установак ракет П-1000 «Вулкан».
Быў флагманам і найбуйнейшым баявым караблём Чарнаморскага флоту Расіі. У 2015 годзе ён узначальваў пастаяннае аператыўнае злучэнне ВМФ Расіі ў Міжземным моры, дзе сваімі сродкамі СПА прыкрываў расійскую авіябазу Хмеймім у Сірыі.
24 лютага 2022 года ў пачатку расійскага ўварвання ва Украіну карабель удзельнічаў у захопе вострава Змяіны.
У ноч з 13 на 14 красавіка 2022 года на борце ракетнага крэйсера ўзнік пажар, у выніку ўзгарання адбылася дэтанацыя боезапасу, карабель атрымаў сур’ёзныя пашкоджанні. Паведамлялася, што атака на карабель была здзейснена крылатымі ракетамі з украінскага комплекса «Нептун».
14 красавіка крэйсер «Масква» затануў падчас буксіроўкі.
Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі
Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі — адна з першых легальных палітычных партый Беларусі ў пачатку ХХ ст. Створана ў канцы 1905 — пачатку 1906 г. віленскім каталіцкім епіскапам Э. Ропам.
Гісторыя
На арганізацыйным з'ездзе, які адбыўся ў лютым 1906 г. у Вільні, прысутнічала каля 1000 яе прыхільнікаў, прадстаўнікоў каталіцкага духавенства, землеўладальнікаў, інтэлігенцыі, рабочых і сялян. Спалучала лібералізм кадэцкага кірунку ў адносінах да палітычнага жыцця, кансерватызм у падыходах да сацыяльна-эканамічных праблем Беларусі і Літвы і ідэалы хрысціянскай дэмакратыі.
Супрацоўнічала з польскай нацыянальна-дэмакратычнай партыяй. Мела курсы навучання ксяндзоў, выдавала газету «Nowiny Wileńskie» («Віленскія навіны», студзень-люты 1906), «Towarzysz pracy» («Сябра працы», люты-сакавік 1906), «Przyjaciel ludu» («Сябра народу», са студзеня 1906). Патрабавала абласнога самакіравання для Беларусі і Літвы, аўтаноміі з заканадаўчым сеймам для Польшчы. Вырашэнне аграрнага і іншых пытанняў звязвала з устанаўленнем мясцовага самакіравання. Адстойвала памешчыцкае землеўладанне, выказвалася за садзеянне сялянам у набыцці зямлі.
Іота
Ι, ι (назва: іота, таксама ёта , грэч. Ιώτα) — 9-я літара грэчаскага алфавіта. У сістэме грэчаскага алфавітнага запісу лікаў мае лікавае значэнне 10. Паходзіць ад фінікійскай літары - ёд. Ад літары «іота» паходзяць лацінскія літары I і J і іх варыянты, кірылічныя І і (апасродкавана) Ї, J, а таксама многія іншыя (у асаблівасці пасродкам утварэння дыграфы і лігатуры).
Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі
Гісторыя
На выбарах у І Дзяржаўную думу блакіравалася з Канстытуцыйна-дэмакратычнай партыяй («кадэтамі») і дамаглася значнага поспеху: з 7 дэпутатаў ад Віленскай губерні 6 — прыхільнікі партыі, з іншых заходніх губерняў яе падтрымлівалі 11 дэпутатаў (т.зв. аўтанамісты). У ІІ Дзяржаўнай Думе Расійскай імперыі ідэі партыі падтрымлівалі 11 аўтанамістаў.
Партыя распалася ўвосень 1907 г.
Залізнычны раён (Львоў)
Залізнычны раён або Чыгуначны раён (Залізничний район, ад залізниця — чыгунка) — раён горада Львова, які ахоплівае заходнюю частку горада: мясцовасці Білагоршча, Лэвандзіўка, Рудна, Скнылівак, Сыгніўка, часткова Багданіўку і Клэпарыў.
Назва
Залізнычны раён разам з Шаўчэнкаўскім раёнам — адзін з двух раёнаў, назву якіх не мянялі з савецкіх часоў. Відавочна, яна звязаная з тым, што раён утвораны вакол разгалінаванай сеткі чыгункі — на яго тэрыторыі знаходзіцца галоўны чыгуначны вакзал Львова, а таксама шэраг невялікіх станцый. Акрамя таго, менавіта ў Залізнычным раёне, у асноўным на Лэвандзіўцы, традыцыйна пражываюць работнікі Львоўскай чыгункі, што было запачаткавана яшчэ ў часы актыўнага чыгуначнага будаўніцтва ў Аўстра-Венгрыі ў сярэдзіне і другой палове ХІХ ст.
Тэрыторыя
Раён ахоплівае значную частку Прывакзальнай — раёна забудовы канца XIX — пачатку ХХ ст., які ўтварыўся вакол галоўнага чыгуначнага вакзала Львова. Акрамя таго ў яго склад уваходзяць такія мясцовасці Львова як Лэвандзіўка, Білагоршча, Скнылівак, Сыгніўка а таксама часткова Багданіўка, Раснэ, часткова Клепарыў. У склад Зализничнага раёна таксама ўваходзіць пасёлак Рудна, які тэрытарыяльна аддзелены ад Львова палоскай земляў Пустамыціўскага раёна Львоўскай вобл.
Галоўнай вуліцай Залізнычнага раёна з’яўляецца частка вуліцы Гарадоцкай — ад царквы Святой Ганны да мяжы горада і Львоўскай кальцавой аўтадарогі. Мяжа раёна ўтворана вуліцамі Шаўчэнкі, якая аддзяляе яго ад Шаўчэнкаўскага раёна, і Кульпаркаўскай, якая аддзяляе яго ад Франкіўскага раёна. Таксама сярод важнейшых вуліц раёна вуліцы Шырокая, Паветраная, Сяйво, Лэвандзіўская (усе на Лэвандзіўцы), а таксама Любінская, Выгоўскага, Патона, Рашыўская. Што тычыцца апошняй, то яе плануецца падоўжыць ад вуліцы Патона да Навуковай.
Crambus
Біялагічнае апісанне
Вусікі пільчатыя. Прадстаўнікі дадзенага роду характарызуюцца наступнымі прызнакамі :
Арэал
Апісана каля 250 відаў. У Беларусі сустракаюцца 10 відаў :
Малодшы навуковы супрацоўнік
Малодшы навуковы супрацоўнік — пасада ў навуковых, навукова-даследчых, навукова-практычных і вышэйшых навучальных установах. У пасадовай іерархіі знаходзіцца нижэй навуковага супрацоўніка.
Кваліфікацыйныя патрабаванні
Вышэйшая адукацыя і досвед працы па адпаведнай спецыяльнасці не менш 3 гадоў. Пры наяўнасці навуковай ступені, заканчэнні аспірантуры і праходжання стажыроўкі альбо пры наяўнасці акадэмічнай ступені магістра — без прад'яўлення патрабаванняў да стажу працы.