cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бор (возера)
Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,32 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км.
Схілы катлавіны вышынёй да 2 м (на паўднёвым усходзе 5—7 м), пад лесам.
PP-клетка
PP-клеткі (вымаўляецца: ПП-клеткі) — клеткі, якія прадуцыруюць панкрэатычны поліпептыд. Лакалізуюцца па перыферыі астраўкоў, аднак нярэдка сустракаюцца і па-за астраўкамі — пераважна ў галіне галоўкі залозы.
Клеткі маюць паліганальную форму і ўтрымліваюць дробныя (не больш за 140 нм) гранулы.
Кіндыя
Кіндыя (Kindia) — адзін з васьмі рэгіёнаў Гвінеі, які размяшчаецца на захадзе краіны і мяжуе з Малі на ўсходзе і з Сьера-Леонэ на паўднёвым усходзе. Адміністрацыйны цэнтр — Кіндыя. Плошча — 28 873 км², насельніцтва складае 928 312 (на 1996 год).
Вячаслаў Іванавіч Дзьячэнка
Біяграфія
Скончыў Гомельскі політэхнічны інстытут, інжынер-механік; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, эканаміст-менеджар.
Працоўны шлях пачаў падручным сталявара на Беларускім металургічным заводзе, працаваў майстрам на дугавой сталеплавільнай печы, намеснікам начальніка, начальнікам коправага цэха, начальнікам аддзела тэхнічнага кантролю, начальнікам электрасталеплавільнага цэха № 1, галоўным спецыялістам па металургічнай вытворчасці адкрытага акцыянернага таварыства «Беларускі металургічны завод – кіруючая кампанія холдынга «БМК».
З'яўляўся дэпутатам Жлобінскага раённага Савета дэпутатаў дваццаць сёмага склікання.
З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі».
Асабістае жыццё
Жанаты, мае двух сыноў.
Грабеншчыкоў
Грабеншчыкоў — прозвішча.
Павел Восіпавіч Сухі
Па́вел Во́сіпавіч Сухі́ (,  —, ) — савецкі авіяканструктар. Лаўрэат Ленінскай прэміі (1968) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1943), двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1957, 1965), доктар тэхнічных навук (1940).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і выкладчыка народнага вучылішча, хрысціў хлопчыка глыбоцкі святар Іларыён Віляноўскі. Кватэра Сухіх размяшчалася ў будынку вучылішча, якое было побач з царквой, таму сем’і настаўніка і святара жылі побач і сябравалі. Улетку 1896 сям’я Сухіх пераехала ў Свянцяны, дзе прайшлі дзіцячыя гады П. В. Сухога.
У 1914 П. В. Сухі паступіў у Маскоўскі ўніверсітэт, пасля першага курса пераводзіцца ў Маскоўскае вышэйшае тэхнічнае вучылішча — тагачасна самую прэстыжную тэхнічную ВНУ. З 1916 П. В. Сухі ў арміі, заканчвае школу прапаршчыкаў, прымае ўдзел ў Першай сусветнай вайне. У 1918—1920 працуе выкладчыкам матэматыкі ў школе ў Лунінцы (цяпер Брэсцкая вобл.), чыгуначнай школе ў Гомелі. Пасля аднаўлення дзейнасці вышэйшых навучальных устаноў Расіі прадоўжыў вучобу ў Маскоўскім вышэйшым тэхнічным вучылішчы (1920), якое скончыў у 1925 г.
З 1920-х пачаў працу па стварэнні самалётаў. З 1925 працаваў інжынерам-канструктарам у Цэнтральным аэрагідрадынамічным інстытуце імя М. Жукоўскага (ЦАГІ). Прымаў удзел у праектаванні самалётаў АНТ-3, АНТ-4, АНТ-6, АНТ-9, АНТ-10. Пад кіраўніцтвам А. Тупалева распрацаваў знішчальнік І-4 (АНТ-5), выпрабаванні і серыйная вытворчасць якога былі пачаты ў 1927 г., і І-14 (АНТ-31) (1932—1934). Вядучы канструктар і кіраўнік аддзела па распрацоўцы самалётаў РД (АНТ-25) і «Радзіма» (АНТ-37). З 1936 — намеснікам начальніка канструктарскага бюро завода даследчых канструкцый ЦАГІ, а з 1937 г. — начальнікам канструктарскага бюро завода. З 1939 П. В. Сухі — галоўны канструктар даследчага канструктарскага бюро. Пад яго кіраўніцтвам у 1940—1941 створаныя эксперыментальныя знішчальнікі СУ-1, СУ-3 і інш. са звычайнымі і камбінаванымі сілавымі ўстаноўкамі з высокімі лётна-тэхнічнымі характарыстыкамі. Створаны шматфункцыянальны баявы самалёт СУ-2, машына з высокай хуткасцю і магутна ўзбраенем, якой не патрэбны быў адмыслова абсталяваны аэрадром. У чэрвені 1943 распрацаваны П. В. Сухім браніраваны штурмавік СУ-6 прайшоў дзяржаўныя выпрабаванні і быў вельмі высока ацэнены. Падчас Вялікай Айчынай вайны П. В. Сухім быў створаны браніраваны двухрухавіковы штурмавік СУ-8. За стварэнне выдатнай ваеннай тэхнікі П. В. Сухому ў 1943 была прысуджаная Дзяржаўная прэмія.
З 1956 П. В. Сухі — генеральны канструктар, адзін са стваральнікаў савецкай рэактыўнай і звышгукавой рэактыўнай авіяцыі. Распрацаваў рэактыўныя самалёты Су-9 з двума рэактыўнымі рухавікамі, знішчальнік-перахватчык Су-15 і інш. з турбарэактыўнымі рухавікамі, звышгукавыя знішчальнікі з стралападобным і трохвугольным крылом. Пад яго кіраўніцтвам быў распрацаваны першы знішчальнік-бамбардзіроўшчык Су-7Б. Прымаў удзел ў распрацоўцы і кіраваў лётнымі выпрабаваннямі бамбардзіроўшчыка Ту-14. Памёр 15.9.1975 у Маскве, пахаваны на Навадзевічых могілках.
П. В. Сухі — лаўрэат шматлікіх прэмій, узнагароджаны ордэнамі Леніна, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі. У 1975 Прэзідыум Акадэміі навук СССР за «найвыдатнейшыя дасягненні ў галіне авіяцыйнай навукі і тэхнікі» прысудзіў медаль № 1 імя А. Тупалева генеральнаму канструктару П. Сухому (пасмяротна). У Гомелі імем П. В. Сухога названая вуліца, а ў 1977 устаноўлены бронзавы бюст. Яго імя прысвоена Канструктарскаму бюро (сакавік 1977), Гомельскаму дзяржаўнаму тэхнічнаму ўніверсітэту. У Глыбокім на ўездзе ў горад размешчаны самалёт-помнік, у Глыбоцкай СШ № 1 створаны яго музей.
Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Сядзельнікі)
Свята-Параскева-Пятніцкая царква — мураваны праваслаўны храм у вёсцы Сядзельнікі Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці.
Гісторыя
Была пабудавана ў 1872 годзе па праекце гродзенскага архітэктара Мікалая Ціхвінскага. Царква з’яўляецца помнікам архітэктуры XIX стагоддзя.
У 1955 годзе царква была закрыта і ператворана ў склад.
У 1991 годзе будынак царквы быў вернуты праваслаўным вернікам. У снежні 1995 года царква была зноў асвечана мітрапалітам Філарэтам.
У царкве быў хрышчоны беларускі спявак і педагог Міхаіл Забэйда-Суміцкі.
Спіс сцяганосцаў Партугаліі на Алімпійскіх гульнях
Гэта спіс сцяганосцаў, якія прадстаўлялі Партугалію на Алімпійскіх гульнях.
Луіс Адрыяну
Луі́с Адрыя́ну ды Соза да Сі́лва або Луіс Адрыяна (Luiz Adriano de Souza da Silva; нар., , Бразілія) — бразільскі футбаліст, нападнік клуба «Інтэрнасьянал» з Порту-Алегры і былы ігрок нацыянальнай зборнай Бразіліі.
Кар’ера
Кар’еру пачаў у клубе «Інтэрнасьянал», аднак ужо ў хуткім часе перайшоў у склад данецкага «Шахцёра» за 3 млн еўра. Ужо 19 сакавіка 2007 года малады бразілец дэбютаваў у чэмпіянаце Украіны ў данецкім дэрбі супраць «Металурга».
21 кастрычніка 2014 года ў матчы Лігі чэмпіёнаў супраць беларускага БАТЭ Луіс адзначыўся пяццю забітымі галамі, паўтарыўшы дасягненне Ліянеля Месі па колькасці забітых мячоў у адным матчы турніру. Акрамя таго, нападнік стаў першым, хто здолеў вызначыцца чатыры разы за першы тайм, да таго ж ён усталяваў новы рэкорд, забіўшы чатыры галы за 16 хвілін. У гэтым жа матчы Адрыяну абышоў Андрэя Вараб’я і стаў найлепшым бамбардзірам у гісторыі клуба.
«Мілан»
2 ліпеня 2015 года нападнік афіцыйна перайшоў у італьянскі «Мілан», падпісаўшы пяцігадовы кантракт. Сума трансферу склала 8 млн еўра. У складзе «Мілана», аднак, не здолеў замацавацца ў аснове, прайграўшы канкурэнцыю Карласу Баку, стаў толькі зрэдку выхадзіць на замену. Па выніках 2016 года італьянскае выданне La Repubblica прызнала Луіса Адрыяну найгоршым іграком чэмпіянату.
«Спартак»
16 студзеня 2017 года было афіцыйна абвешчана аб пераходзе Луіса Адрыяну ў маскоўскі «Спартак».
Апошнія гады
У ліпені 2019 года вярнуўся ў Бразілію, падпісаўшы чатырохгадовы кантракт з «Палмейрасам». У лютым 2022 года падпісаў з турэцкім «Антальяспорам» кантракт на 1,5 гады. У лютым 2023 года папоўніў склад «Інтэрнасьянала».
Дасягненні
«Інтэрнасьянал»:
«Шахцёр»:
«Мілан»:
«Спартак»:
«Палмейрас»:
Юргевіч
Юргевіч — беларускае прозвішча:
NGC 2480
NGC 2480 (іншыя абазначэнні — UGC 4116, MCG 4-19-9, ZWG 118.26, KCPG 148A, IRAS07541+2354, PGC 22289) — галактыка ў сузор’і Блізняты.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
IC 5078
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010 (20-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Першай лізе) — другі па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай лігі) па футболе сярод беларускіх каманд 2010-га года. У турніры прымалі ўдзел 16 каманд. Яны змагаліся за адзіную прамую пуцёўку ў Вышэйшую лігу і адну пуцёўку ў плэй-оф за права змагацца за месца ў Вышэйшай лізе з перадапошнім клубам Вышэйшай лігі 2010. Першае месца ўпэўнена заваяваў футбольны клуб «Гомель», які аформіў вяртанне ў вышэйшы свет за шэсць тураў да фінішу чэмпіянату. За другое месца разгарнулася жорсткая барацьба, і толькі ў апошнім туры заўчасны пераможца «Гомель» расчараваў сваіх землякоў з ДБК, саступіўшы мінскаму СКВІЧу, у выніку чаго сталічны клуб заняў другое месца. Але ў матчах за права гуляць у Вышэйшай лізе 2011 СКВІЧ саступіў жодзінскаму «Тарпеда» і застаўся ў Першай лізе.
Прадстаўніцтва па рэгіёнах
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны, акрамя Магілёўскай.
Вынікі матчаў
Заўвагі. 1. Пры роўнай колькасці ачкоў «Рудзенск» змешчаны ў турнірнай табліцы вышэй за «Баранавічы», а «Хваля» вышэй за «Верас» дзякуючы большай колькасці перамог. 2. Пры роўнай колькасці ачкоў і перамог СКВІЧ змешчаны ў турнірнай табліцы вышэй за ДБК-Гомель, «Хімік» вышэй за «Славію-Мазыр» і «Белкард» вышэй за «Ведрыч» дзякуючы лепшым паказчыкам у асабістых сустрэчах гэтых камандаў. 3. У радках паказаны вынікі хатніх матчаў камандаў, у слупках — гасцявых.
Крыніца: football.by
Бамбардзіры
Крыніца: football.by
Румынская кампанія (1916—1917)
Уступленне Румыніі ў жніўні 1916 года ў вайну на баку Расіі і Антанты не ўзмацніла, а наадварот, аслабіла антыгерманскую кааліцыю. Румынская армія праявіла сябе як вельмі слабая саюзніца, што вымусіла Расію накіраваць значныя сілы ёй на дапамогу. Нягледзячы на гэта, аўстра-венгерскім і германскім войскам удалося ўжо да канца 1916 года акупаваць большую частку румынскай тэрыторыі і авалодаць сталіцай Румыніі — Бухарэстам.
Перадгісторыя
У палітычных і ваенных колах ваюючых краін панавала меркаванне, што ўступленне ў вайну малых дзяржаў зможа істотна змяніць ход падзей. Таму Антанта на працягу доўгага часу спрабавала перацягнуць Румынію на свой бок.
Назіраючы за поспехам Брусілаўскага прарыву, які ў Бухарэсце быў успрыняты як знак хуткага развалу аўстра-венгерскай арміі, Румынія вырашыла ўступіць у вайну, выгандляваць для сябе гарантыі саюзнікаў на здабыццё ў выпадку перамогі не толькі этнічных румынскіх тэрыторый, але і зямель, населеных украінцамі, венграмі (па рацэ Ціса) і сербамі (Заходні Банат). 14 (27 жніўня) 1916 года ўрад Іанэла Брэціяну абвясціў вайну Аўстра-Венгрыі. Значную палітычную ролю пры ўцягванні Румыніі ў вайну згуляла Францыя — перш за ўсё, галоўнакамандуючы Жазэф Жофр, які выступіў за прыняцце Румыніі ў саюз. Такую ж пазіцыю займаў і рускі ўрад.
Аднак у ваенных колах спробы займець Румынію як новага саюзніка выклікалі неадназначную рэакцыю. Начальнік штаба Стаўкі Вярхоўнага галоўнакамандуючага генерал Аляксееў рашуча супраціўляўся яе ўступленню ў вайну, лічачы армію Румынскага каралеўства небаяздольнай. Акрамя таго, нейтралітэт Румыніі ствараў буферную зону паміж поўднем Расіі і арміямі Цэнтральных дзяржаў. У выпадку іх перамогі на новым ТВД узнікала пагроза для паўднёвых расійскіх тэрыторый.
Румынская армія
Аптымістычны настрой многіх палітычных і ваенных дзеячаў адносна ўступлення ў вайну Румыніі на фоне рэальнага стану арміі караля Фердынанда I быў нічым не апраўданы. Хоць яе колькасць дасягала 650 тысяч чалавек, але гэтая лічба наўрад ці адлюстроўвала рэальную баяздольнасць. Стан інфраструктуры быў вельмі нізкім, і траціна арміі была вымушана несці службу ў тыле, каб забяспечыць хоць нейкае забеспячэнне баявых частак. Такім чынам, Румынія змагла адправіць на фронт ўсяго 23 дывізіі. Пры гэтым у краіне практычна адсутнічала чыгуначная сетка, і сістэма забеспячэння пераставала функцыянаваць ужо ў некалькіх кіламетрах углыб тэрыторыі праціўніка. Узбраенне і абсталяванне румынскай арміі было састарэлым, а ўзровень баявой падрыхтоўкі — нізкім. Армія мела ўсяго толькі 1300 гарматамі, з якіх толькі палова адказвала патрабаванням часу. Геаграфічнае становішча яшчэ больш пагаршала стратэгічную сітуацыю. Ні Карпаты на паўночным захадзе, ні Дунай на поўдні не прадастаўлялі дастатковай натуральнай абароны ад магчымага ўварвання праціўніка. А самая багатая правінцыя краіны, Валахія, непасрэдна межавала з Аўстра-Венгрыяй на поўначы і Балгарыяй на поўдні і, такім чынам, была ўразлівая перад нападзеннем Цэнтральных дзяржаў з двух бакоў.
Баявыя дзеянні ў 1916 годзе
Ужо ў жніўні румынская армія распачала наступленне на Венгрыю, ад якога французскі галоўнакамандуючы Жофр чакаў змены ходу вайны. 2-я армія пад камандаваннем генерала Грыгорэ Крайнічану і 4-я армія генерала Празана ўварвалася ў Трансільванію і прасунулася месцамі на 80 кіламетраў. Надыходзячая 400-тысячная румынская групоўка мела дзесяціразовую колькасную перавагу над 1-й аўстрыйскай арміяй Арца фон Штраўсенбурга. Гэта перавага, аднак, так і не была рэалізавана. Шляхі забеспячэння на занятых тэрыторыях былі вельмі дрэннымі, што стала галоўнай праблемай надыходзячых войскаў. І хоць ім удалося заняць некаторыя важныя памежныя ўмацаванні, ужо першы буйны горад на іх шляху, Сібіу, высвяціў слабасці румынскай арміі. Нават пры вельмі нешматлікім аўстра-венгерскім гарнізоне, які размяшчаўся ў горадзе, румыны з-за праблем з тылавым забеспячэннем нават не паспрабавалі яго захапіць. Баючыся новых праблем з забеспячэннем і перспектывы нямецкай інтэрвенцыі, абодва румынскіх генерала прыпынілі ўсе наступальныя дзеянні. Такім чынам, румынская армія ўжо ў пачатку верасня 1916 года завязла амаль на зыходных пазіцыях, знаходзячыся на перыферыі параўнальна малазначнай венгерскай правінцыі, чакаючы далейшых падзей і аддаўшы ініцыятыву войскам Цэнтральных дзяржаў.
Тым часам штаб Стаўкі Вярхоўнага галоўнакамандуючага рускай арміі накіраваў у дапамогу румынам 50-тысячную групоўку пад камандаваннем генерала Заянчкоўскага. Заянчкоўскі неаднаразова скардзіўся начальніку штаба Стаўкі генералу Аляксееву, што вылучаных яму сіл недастаткова для выканання пастаўленай задачы. Аднак Аляксееў меркаваў, што лепш здаць вялікую частку Румыніі, чым аслабляць іншыя ўчасткі фронту. Што тычыцца заходніх саюзнікаў, то іх дапамога на працягу ўсёй кампаніі заключалася ў накіраванні ў Румынію ваенных місій, якія складаліся з некалькіх вышэйшых афіцэраў.
Бяздзейнасць румынскай арміі і яе саюзнікаў прывяла да знішчальнага паражэння Румыніі. 1-я аўстрыйская армія Штраўсенбурга і 9-я нямецкая армія Фалькенхайна з лёгкасцю выціснулі румын з Трансільваніі, у той час як аб'яднаныя нямецка-баўгарска-аўстрыйскія войскі пад камандаваннем Макензена пачалі наступ на Бухарэст з боку балгарскай сталіцы Сафіі. Гэта стратэгічнае наступленне суправаджалася адцягваючымі дзеяннямі 3-й балгарскай арміі генерала Тошава ўздоўж ўзбярэжжа Чорнага мора ў бок Дабруджы.
Румынскае камандаванне разлічвала, што рускія войскі адаб'юць балгарскае ўварванне ў Дабруджу і пяройдуць у контр-наступленне, і на абарону Бухарэста былі вылучаны 15 румынскіх дывізій пад камандаваннем Авярэску. Аднак румынска-рускае контрнаступленне, якое пачалося 15 верасня, скончылася правалам. Нягледзячы на тое, што румынам удалося фарсіраваць Дунай, аперацыя была спыненая з-за беспаспяховага наступу на фронце ў Дабруджы. Рускія сілы былі малалікія і, за выключэннем сербскага батальёна, недастаткова матываваныя. У выніку адцягваючыя дзеянні балгарскіх войскаў абгарнуліся непрадбачаным стратэгічным поспехам. Руска-румынскія войскі былі адкінутыя на 100 кіламетраў на поўнач, а да канца кастрычніка баўгары здолелі авалодаць Канстанцай і Чарнаводай, ізаляваўшы такім чынам Бухарэст з левага фланга. У гэты ж час аўстрыйскія войскі вярнулі сабе цалкам Трансільванію і рыхтаваліся да кідку на румынскую сталіцу. 23 кастрычніка Макензен нанёс галоўны ўдар, фарсіраваўшы Дунай. Румыны, вымушаныя абараняцца адразу з трох кірункаў, не змаглі аказаць якога-небудзь істотнага супраціўлення. 29 лістапада пачалося наступленне на Бухарэст.
У ходзе абароны сталіцы краіны французскі генерал Бартэль, накіраваны французскім галоўнакамандуючым Жазэфам Жофрам, паспрабаваў арганізаваць контрудар з флангу, падобны таму, які выратаваў Парыж падчас Бітвы на Марне ў 1914. Энергічны саюзнік патраціў апошнія рэзервы румынскай арміі, не здолеўшы аказаць Цэнтральным дзяржавам якога-небудзь сур'ёзнага супраціўлення. 7 снежня 1916 года Макензен увайшоў у румынскую сталіцу. Рэшткі румынскіх войскаў адступілі ў правінцыю Малдову, страціўшы пры гэтым яшчэ восем з 22 ацалелых дывізій. Перад тварам катастрофы генерал Аляксееў накіраваў падмацаванні, каб перашкодзіць наступу Макензена на поўдзень Украіны.
Баявыя дзеянні ў 1917 годзе
Рускія войскі, якія прыйшлі на дапамогу румынскай арміі, спынілі ў снежні 1916 — студзені 1917 года аўстра-германскія войскі на рацэ Сірэт. Уступленне Румыніі ў вайну не палепшыла сітуацыю для Антанты. Быў створаны Румынскі фронт рускай арміі, у які ўвайшлі Дунайская армія, 6-я армія з Петраграда, 4-я армія са складу Заходняга фронту і 9-я армія са складу Паўднёва-Заходняга фронту, а таксама рэшткі румынскіх войскаў. Страціўшы ў баявых дзеяннях 1916 года амаль усю сваю тэрыторыю і 250 тысяч чалавек забітымі, параненымі і палоннымі, Румынія практычна выбыла з вайны.
Для ўзняцця маральнага духу салдат, у асноўным былых сялян, была адноўлена заканадаўчая дзейнасць па завяршэнні аграрнай і выбарчай рэформаў. Парламентам былі прыняты адпаведныя канстытуцыйныя папраўкі, а кароль Фердынанд I асабіста паабяцаў салдатам-сялянам зямлю і права голасу пасля заканчэння вайны. І да лета 1917 года румынская армія была ўжо значна лепш навучаная і абсталявана, чым у 1916 годзе, да чаго дадалася рашучасць у войсках не выпусціць «апошні шанец» для захавання румынскай дзяржаўнасці. Актыўныя баявыя дзеянні былі адноўленыя ў ліпені ў рамках задуманага расійскім Часовым урадам Чэрвеньскага наступлення. У бітве каля Мэрэшці (распачалася 22 ліпеня) румынскай арміі пад камандаваннем генерала А. Авярэску удалося вызваліць каля 500 квадратных кіламетраў тэрыторыі. Контрнаступленне ў адказ аўстра-германскіх войскаў пад камандаваннем Макензена ўдалося спыніць на бітве пры Мэрэшэшці. Лічыцца, што выяўлены там гераізм румынскіх салдат фактычна выратаваў Румынію ад вываду з вайны, тым больш што рускія часткі ў гэтых ваенных дзеяннях былі даволі пасіўныя з-за ўсё ўзмацняючагася разлажэння рускага войска. Да 8 верасня фронт канчаткова стабілізаваўся, і гэта былі апошнія актыўныя баявыя дзеянні на Усходнім фронце ў 1917 года.
Наступствы
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Расія выйшла з вайны, і Румынія аказалася акружаная з усіх бакоў войскамі Цэнтральных дзяржаў. Таму ў канцы года ўрад Румыніі пайшоў на заключэнне (падпісана ў Факшанах 26 лістапада (9 снежня) 1917 года). А пасля Брэсцкага міру сітуацыя для Румыніі ўскладнілася настолькі, што яна вымушана пачаць перамовы аб сепаратным міры, які і быў заключаны 24 красавіка (7 мая) 1918 года (Бухарэсцкі мірны дагавор). Страчаныя па гэтай дамове Румыніяй тэрыторыі былі пазней вернуты мірнымі дамовамі краін Антанты з пацярпелымі паражэнне краінамі Восі.
Заўвагі
<references group="заўв"/>
Аляксандр Міхайлавіч Стрыгалёў
Аляксандр Міхайлавіч Стрыгалёў (нар. ) — паэт, перакладчык і журналіст.
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Перм. Сын паэта і перакладчыка Міхася Стрыгалёва. У 1994 годзе скончыў Літаратурны інстытут імя М. Горкага ў Маскве. У 1994—1997 гадах працаваў у музычнай рэдакцыі Беларускага радыё, у 1997—1998 гадах — у газеце «Беларускі трактарабудаўнік», з 1998 года — у газеце «Кантакт». З 2000 года А. М. Стрыгалёў у аддзеле інфармацыі і грамадскіх сувязей Упраўлення ўнутраных спраў Мінскага абласнога выканаўчага камітэта.
Творчасць
Друкавацца пачаў у 1986 годзе. Піша на рускай мове. Пераклаў на рускую мову кнігу М. Мятліцкага «Бабчын» (1997, разам з М. Стрыгалёвым), творы Я. Купалы, Я. Коласа, М. Танка, М. Багдановіча, П. Броўкі, У. Караткевіча, Г. Пашкова, А. Пысіна і інш. На некаторыя вершы А. Стрыгалёва напісаны песні.
Сярод апублікаванага:
Вялікая Фінляндыя
Тэрмін Вялікая Фінляндыя (Suur-Suomi) абмяркоўваўся ў асяроддзі фінскіх ірэдэнтыстаў з XIX ст. і выказаў фінскую версію еўрапейскага нацыяналізму — панфінланізм, яшчэ тады, калі Фінляндыя тэрытарыяльна ўваходзіла ў склад Расійскай імперыі.
Варыянт стварэння і ўзнікнення Вялікай Фінляндыі ўяўляе сабой такую карту: акрамя ўласна Фінляндыі, яна ўключае ў сябе тэрыторыі, населеныя пераважна этнічна звязанымі народамі фіна-угорской групы: карэламі, эстонцамі, вепсамі і г. д. Ідэя стварэнне Вялікай Фінляндыі мела вялікі ўплыў на фінскае грамадства ў 1917, падчас інтэрбэлума і пасля Другой сусветнай вайны.
Найбольш маштабная версія Вялікай Фінляндыі была абмежавана так званымі натуральнымі межамі, якія ахопліваюць тэрыторыю, населяет фінамі і карэламі, у межах ад Белага мора да Анежскага возера, далей уздоўж ракі Свір і ракі Нявы — або, у больш сціплым варыянце, ад ракі Сястры — да Фінскага заліва (гэта былі ранейшыя межы Вялікага Княства Фінляндскага ў межах Расійскай імперыі). Некаторыя прыхільнікі таксама ўключаюць у склад Вялікай Фінляндыі Інгерманландыю, Эстонію, Паўночны Фінмарк і даліну Турнэ-Эльва.
У некаторых планах межы Вялікай Фінляндыі ўключалі ўсю вобласць ад Батнічнага заліва да Уральскіх гор і нават частку абласцей Заходняй Сібіры, дзе некаторыя прадстаўнікі фінскага этнасу жывуць і па сёняшні час.
Падольскае ваяводства
Падольскае ваяводства  — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Каралеўстве Польскім (з 1569 года — у Рэчы Паспалітай). Адміністрацыйны цэнтр — горад Камянец-Падольскі.
Апісанне
У сувязі з акупацыяй Падолля туркамі пасля Бучацкай дамовы, у 1672—1676 гадах сеймікі праводзіліся ў Галічы, а ў 1677—1698 гадах у Львове.
Межы ваяводства прасціраліся ад ракі Стрыпы да Валачыска да Янушполя, з усходу — рака Мурахва. Паўднёвую мяжу ад Малдовы складаў Днестр, а заходнюю ад Пакуцця — рэкі Днестр і Стрыпа.
Ваяводства падзялялася на тры паветы: Камянецкі, Ляцічаўскі, Чырвонагродскі. Мела трох сенатараў у Сенаце Рэчы Паспалітай.
Пасля 1793 года ваяводства ператворана ў Падольскую губерню Расійскай імперыі.
Hebecnema
Hebecnema — род двухкрылых сямейства.
Чарневіч
Чарневіч — беларускае прозвішча.
Віктар Паўлавіч Грыбкоўскі
Віктар Паўлавіч Грыбкоўскі (, в. Асташкавічы, Дубровенскі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1977), доктар фізіка-матэматычных навук (1973), прафесар (1979).
Біяграфія
Паходзіў з сялянскай сям’і. Скончыў БДУ у 1956 годзе. З 1959 г. выкладаў у Інстытуце фізікі АН БССР (з 1961 — загадчык лабараторыі оптыкі паўправаднікоў). Званне доктара фізіка-матэматычных навук прысвоена ў 1973 г. З 1975 года намеснік старшыні Савета па каардынацыі навуковай дзейнасці пры Прэзідыуме АН БССР і загадчык лабараторыі Інстытута фізікі. Працы ў галінах люмінісцэнцыі, квантавай электронікі, лазернай спектраскапіі. Распрацаваў тэорыю нелінейнага паглынання выпрамлення светавых патокаў вялікай інтэнсіўнасці атамамі, малекуламі і паўправадніковымі крышталямі.
За актыўную навуковую і грамадскую дзейнасць узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», медалямі і граматамі.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы Грыбкоўскага прысвечаны нелінейнай оптыцы, фізіцы лазераў, тэорыі люмінесцэнцыі, фізіцы паўправаднікоў. Ім была распрацавана тэорыя паглынання святла і люмінесцэнцыі пры інтэнсіўным ўзбуджэнні і выяўленыя асноўныя заканамернасці эфектаў насычэння ў паўправадніках; атрыманы агульныя формулы для шэрагу характарыстык (парога, магутнасці, каэфіцыента карыснага дзеяння, частаты, аптымальнага рэжыму генерацыі) паўправадніковых лазераў; унесены значны ўклад у фізіку стрымерных разрадаў у паўправадніках. За дзейнасць па распрацоўцы метадаў разліку энергетычных і часовых характарыстык цвёрдацельных аптычных квантавых генератараў Грыбкоўскі (сумесна з Б. І. Сцяпанавым, А. С. Рубанавым і А. М. Самсонам) былі ўдастоены Дзяржаўнай прэміі БССР (1976).
Лабэ
Лабэ (Labé) — адзін з васьмі рэгіёнаў Гвінеі, які размяшчаецца на поўначы краіны і мяжуе з Сенегалам на поўначы і з Малі на паўночным ўсходзе. Адміністрацыйны цэнтр — Лабэ. Плошча — 22 869 км², насельніцтва складае 799 545 (на 1996 год).
Генрых Восіпавіч Графціа
Генрых Восіпавіч Графціа (14 (26).12.1869, Дзвінск, цяпер  —, ) — савецкі вучоны-энергетык і інжынер, адзін з піянераў расійскага гідраэнергабудаўніцтва, акадэмік АН СССР (1932).
Біяграфія
Скончыў Наварасійскі ўніверсітэт у Адэсе (1892) і Пецярбургскі інстытут інжынерных шляхоў зносін (1896). У 1900—1917 гадах праектаваў і будаваў чыгунку, прымаў удзел у праектаванні і будаўніцтве трамвая ў Пецярбургу, склаў праекты электрыфікацыі чыгункі Крыма і Закаўказзя, а таксама ГЭС на рэках Вуокса (каля 1905 г.), Волхаве (1910-11) і інш. З 1907 года выкладаў у Пецярбургскім (Ленінградскім) электратэхнічным інстытуце (з 1921 прафесар). Шырокія інжынерныя веды і велізарная энергія Графціа знайшлі шырокае прымяненне ў гады савецкай улады. Графціа быў членам камісіі па распрацоўцы плана ГОЭЛРО і непасрэдна кіраваў секцыяй па электрыфікацыі Каўказскага раёна і секцыяй транспарту. У 1918-20 гадах памочнік галоўнага інжынера, у 1921-27 гадах галоўны інжынер будаўніцтва Волхаўскай ГЭС, затым узначальваў будаўніцтва Ніжнесвірскай ГЭС. У 1938-45 гадах галоўны інспектар па будаўніцтве гідраэлектрастанцый міністэрства электрастанцый СССР. У час Вялікай Айчыннай вайны праводзіў вялікую працу па развіцці гідраэнергетыкі адноўленых раёнаў краіны. Інжынерную і арганізацыйную дзейнасць па ўзвядзенню гідраэлектрастанцый Графціа спалучаў з навукова-даследчай. Узнагароджаны ордэнам Леніна і ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.
Крыжовае скляпенне
Крыжовае скляпенне — скляпенне, якое ўтвараецца шляхам скрыжавання двух скляпенняў цыліндрычнай або корабавай формы аднолькавай вышыні пад прамым вуглом. Ужываўся для перакрыцця квадратных, а часам прамавугольных у плане памяшканняў. Ён можа абапірацца на апоры (слупы, калоны) па вуглах, што дазваляе засяродзіць нагрузку толькі на вуглавых апорах.
Крыжовыя скляпенні шырока выкарыстоўваліся ў архітэктуры Старажытнага Рыма і Візантыі. Заходнееўрапейская готыка аддавала перавагу крыжовыя скляпенні, максімальна іх развіўшы ў бок спічастасці.
Купал, пастаўлены з барабанам на крыжовае перакрыцце называецца крыжова-купальным скляпеннем.
IC 5079
IC 5079 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Індзеец.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Алан Бейкер
Алан Бейкер (Alan Baker;,  — , ) — англійскі матэматык. Вядомы сваёй працай па эфектыўных метадах у тэорыі лікаў.
Нарадзіўся ў Лондане. Ступень бакалаўра атрымаў ва ўніверсітэцкім каледжы Лондана, ступень магістра і Ph.D. — у Трыніці-каледжы (Кембрыдж). У 1970 годзе, ва ўзросце 31 года, быў узнагароджаны медалём Філдса за яго працу па дыяфантавых ураўненнях. У 1972 годзе быў узнагароджаны прэміяй Адамса, у 1973 годзе абраны членам Лонданскага каралеўскага таварыства.
Большую частку часу Бейкер працаваў у Кембрыджскім універсітэце. У 1970—1971 гадах быў запрошаным членам Інстытута вышэйшых даследаванняў у Прынстане, а ў 1974 годзе — Стэнфардскага ўніверсітэта. З 2012 года з’яўляўся членам Амерыканскага матэматычнага таварыства.
Сярод яго інтарэсаў былі тэорыя лікаў, дыяфантаў аналіз, дыяфантава геаметрыя.
Памёр 4 лютага 2018 года.
Уладзімір Аляксандравіч Гераіменка
Уладзімір Аляксандравіч Гераіменка (нар., в. Зарубы, Дубровенскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі філосаф. Доктар філасофскіх навук (1990).
Біяграфія
Скончыў Віцебскі педагагічны інстытут (1977). З 1982 года выкладае ў Інстытуце філасофіі і права Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Даследуе праблемы логікі, метадалогіі і філасофіі навукі, выкарыстання розных тыпаў ведаў у экспертных (камп'ютарных) сістэмах.
NGC 2481
NGC 2481 (іншыя абазначэнні — UGC 4118, MCG 4-19-10, ZWG 118.27, KCPG 148B, PGC 22292) — галактыка ў сузор’і Блізняты.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Азям (адзенне)
Азям або озям  (цюрк., араб. Adzam — Персія, adzam — перс) — мужчынскае старадаўняе верхняе адзенне халатападобнага крою з доўгімі рукавамі на Русі, спачатку ўжывалася ўсімі саслоўямі, пазней толькі сялянамі ў святочныя дні і ў дарогу ; доўгі кафтан, сярмяжны або з тоўстага сукна хатняга вырабу, насіўся з кушаком. На беларускіх землях вядомы з XVI стагоддзя.
Крой азяма быў такі ж, як у звычайнага сялянскага кафтана. Назва паходзіць ад арабскага слова «аджэм», што азначала любую чужую нацыю, асабліва Персію. Адсюль заключалася, што азям быў запазычаны рускімі з Персіі.
Маму
Маму (Mamou) — адзін з васьмі рэгіёнаў Гвінеі, які размяшчаецца на поўдні краіны і мяжуе на поўдні з Сьера-Леонэ. Адміністрацыйны цэнтр — Маму. Плошча — 17 074 км², насельніцтва складае 612 218 (на 1996 год).
Таіці
Таіці — галоўны востраў архіпелага Астравы Таварыства і ўсёй Французскай Палінезіі. На востраве размешчаны адміністрацыйны цэнтр Французскай Палінезіі — горад Папеэтэ. Плошча 1043 км², насельніцтва каля 170 тыс. чалавек.
Востраў Таіці вулканічнага паходжання і складаецца з двух выразных частак, спалучаных паміж сабой вузкім перашыйкам. Паўночная частка — густа заселены востраў Таіці-Нуі (Вялікі Таіці), паўднёвая частка — амаль бязлюдны Таіці-Іці (Малы Таіці).
У складзе насельніцтва пераважаюць палінезійцы (83 %), вялікая доля еўрапейцаў (11 %). Дакладная дата засялення вострава невядомая (паміж 300 да н.э. і 300 н.э.). Вядома, што таіцянскае насельніцтва паходзіць ад перасяленцаў з іншых палінезійскіх астравоў, такіх як Тонга і Самоа.
Шах-намэ
Шах-намэ́ — выдатны помнік персідска-таджыкскай літаратуры, нацыянальны эпас іранскіх народаў. На беларускую мову перакладаецца як «Кніга аб царах». У кнізе апісваецца гісторыя Ірана ад старажытных валадароў да пранікнення ісламу ў VII стагоддзі. «Шахнамэ» — гэта зборнік празаічных і вершаваных твораў, самым значным з якіх лічыцца эпапея Фірдаўсі, якая была напісана прыкладна ў 976—1011 гадах. З астатніх зводаў засталіся толькі фрагменты ў пераказе розных аўтараў. Першапачаткова зборнік называўся «Худай-намэ», але пазней назва была зменена на сучасную.
Фірдаўсі пісаў «Шахнамэ» на працягу 35 гадоў і сабраў у паэме значны звод персідска-таджыкскага фальклору. Працуючы на творам, ён выкарыстоўваў не толькі эпізоды мусульманскай гісторыі, але і старажытнаіранскія міфы, і даісламскі эпас, і Авесту, святое пісанне зараастрыйцаў. Фірдаўсі дадаў у паэму таксама тысячу бейтаў, напісаных яго папярэднікам Дакікі, які загінуў у маладосці, не паспеўшы закончыць сваю працу.
«Шахнамэ» кампазіцыйна падзяляецца на 50 так званых царстваванняў рознага аб'ёму. Асобныя царстваванні ўключаюць у сябе вялікія сказанні (дастаны), якія маюць маральна-этычнае прызначэнне. Умоўна прынята падзяляць «Шахнамэ» на тры часткі: міфалагічную, гераічную і гістарычную. Эпас мае назвычайна важнае моўнае значэнне. Кніга аб валадарах, цалкам напісаная на фарсі, адыграла выключную ролю ў адраджэнні персідскай мовы, якая трапіла пад уплыў арабскай. Шахнамэ Фірдаўсі, згодна з указаннем аўтара, утрымлівала 60 тысяч бейтаў — двухрадкоўяў, прынятых у персідскай паэзіі. Лічыцца, што частка тэкста страчана.
Стварэнне
«Шахнамэ» - эпічная паэма, якая ўтрымлівае звыш 50 тысяч куплетаў на сучаснай персідскай мове. Яна заснавана галоўным чынам на аднайменнай празаічнай працы, якая была складзена Фірдаўсі ў тыя часы, калі ён жыў яшчэ ў Тусе. Гэтая празаічная праца ў сваю чаргу ў асноўным была перакладам з сярэднеперсідскамоўнай работы, вядомай як «Хватайнамак», ці «Кніга валадароў», познесасанідскай кампіляцыі гісторыі кіраўнікоў і герояў Персіі з міфічных часоў да панавання Хасрова II. У «Хватайнамаке» змяшчаюцца гістарычныя звесткі пра позні сасанідскі перыяд, але ён не ўтрымлівае звестак пра ранні перыяд III—IV стагоддзя. Фірдаўсі дадаў матэрыял, які працягваў гісторыю звяржэння Сасанідаў арабамі ў сярэдзіне VII стагоддзя.
Першае вершаскладанне на аснове сярэднеперсідскай хронікі зрабіў Абу-Мансур Дакікі, сучаснік Фірдаўсі і паэт пры двары Саманідаў, які ў хуткім часе гвалтоўна памёр, напісаўшы толькі 1000 строф. Гэтыя строфы, якія апісвалі час дзейнасці прарока Зараастра, былі пазней аб'яднаныя Фірдаўсі з яго уласным вершам. Стыль «Шахнамэ» праяўляе прыкметы як вуснай, так і пісьмовай літаратуры, што наводзіць некаторых вучоных на думку, што Фірдаўсі таксама выкарыстоўваў зараастрыйскія на́скі і зараз страчаны твор «Чыхрдад» у якасці крыніц. Пры складанні эпасу былі выкарыстаны многія іншыя крыніцы на пехлеві, напрыклад, выдатная «Карнамаг-і Ардашыр-і Пабаган», якая была напісана ў канцы сасанідскай эпохі і расказвала, як Ардашыр I прыйшоў да ўлады. Апошні твор, з-за сваёй гістарычнай блізкасці да апісаных падзей, лічыцца даволі дакладнай гістарычнай крыніцай.
Агляд зместу
«Шахнамэ» расказвае гісторыю Ірана, пачынаючы ад стварэння свету і ўвядзення ў побыт дасягненняў цывілізацыі (здабыццё агню, прыгатаванне ежы, металургія, грамадскія законы) арыйцаў (у сэнсе іранцаў) і заканчваючы арабскім заваяваннем Персіі. Работа не з'яўляецца строга храналагічнаю, але назіраецца агульны рух у часе. Некаторыя персанажы жывуць на працягу соцень гадоў, але большасць з іх мае звычайную працягласць жыцця. Ёсць шмат шахаў, якія прыходзяць і сыходзяць, а таксама герояў і злачынцаў, якія таксама з'яўляюцца і знікаюць. Нязменнымі застаюцца толькі сама Вялікая Персія і рад усходаў і заходаў, якія ніколі не бываюць аднолькавымі, што таксама адлюстроўвае ход часу.
У першым цыкле твора, зло з'яўляецца знешняй з'явай, д'яблам. У другім цыкле, назіраецца пачатак сямейнай нянавісці, дрэнныя паводзіны і зло прымае чалавечую прыроду. Два старэйшыя сына шаха Фарыдуна адчуваць прагнасць і зайздрасць у адносінах да свайго нявіннага малодшага брата і, мяркуючы, што іх бацька спрыяе яму, яны яго забіваюць. Сын забітага князя потым помсціць за забойства свайго бацькі і ўсе яны ўпадаюць у чараду забойстваў і помсты. У трэцім цыкле, мы сутыкаемся з радам слабых і заганных шахаў. У гэтай частцы расказваецца гісторыя шаха Кай Кавуса, яго жонкі Судабэ, і яе жаданне і непрыманне свайго пасынка, Сіявуша.
У наступным цыкле, усе дзеючыя асобы эгаістычныя і напоўненыя злом. Гэтая частка ў цэлым з'яўляецца найбольш змрочнай з усіх. Гэты тон, магчыма, адлюстроўвае ісламскае заваяванне сасанідскага Ірана і апошнія дні персідскага зараастрызму.
Усе героі працы Фірдаўсі складаныя. Ніхто з іх не з'яўляецца архетыпам. Нават самыя лепшыя персанажы не свабодныя ад заган, і нават найгоршыя героі маюць часціну чалавечнасці. Фірдаўсі быў засмучаны падзеннем Персідскай імперыі і наступным панаваннем арабаў і туркаў. «Шахнамэ» ў значнай ступені была яго намаганнямі па захаванню памяці пра залатыя дні Персіі, каб перадаць іх новаму пакаленню, каб яны маглі вучыцца і спрабаваць пабудаваць лепшы свет. Нягледзячы на тое, што твор фармальна з'яўляецца мусульманскім, «Шахнамэ» тым не менш мае пэўныя антыарабскія і антытурэцкія настроі.
Міфычная эпоха
Пасля пачатковага ўслаўлення Бога і Мудрасці «Шахнамэ» расказвае пра стварэнне свету і чалавека паводле меркаванняў, якія існавалі ў сасанідскія часы. Пасля гэтага ідзе расказ пра гісторыю першага чалавека, Гаёмарта, які таксама стаў першым царом пасля перыяду горнага жыцця. Яго ўнук Гушанг, сын Сіямака, выпадкова вынаўшаў агонь і ўсталяваў свята ў гонар агню. У гэтым раздзеле таксама размяшчаюца гісторыі Тахмураса, Джамшыда, Захака, Кавэ, Фарыдуна і яго трох сыноў і ўнука. Гэтая частка «Шахнамэ» адносна кароткая і мае ў цэлым каля 2100 вершаў ці чатыры працэнты ўсёй кнігі. Яна апавядае пра падзеі проста, прадказальна і са сцісласцю гістарычнай працы.
Гераічная эпоха
Амаль дзве трэці «Шахнамэ» прысвечаны эпосе герояў, якая распасціраецца ад пачатку панавання Манучэгра да заваявання Персіі Аляксандрам Македонскім, вядомым у Персіі пад іменем Секандар. Галоўнай асаблівасцю гэтага перыяду з'яўляецца вялікая роля сакійскіх герояў, якія паяўляюцца як асноўная сіла персідскай імперыі. Коратка ўпамінаецца Гаршасп і яго сын Нарыман, чый уласны сын Саам выступаў у якасці галоўнага паладзіна Манучэгра, калі той панаваў у Сістане. Яго пераемнікамі былі яго сын Зал і ўнук Рустам, найадважнейшы з адважных, а затым Фарамарз.
Сярод гісторый, апісаных у дадзеным раздзеле выдзяляюцца балады пра Зала і Рудабу, сем подзвігаў Рустама, гісторыя пра Рустама і Саграб, Сіяваша і Судабы, Рустама і Акван Дыў, балада пра Біджан і Маніжэ, гісторыя пра войны з Афрасіябам, Рустама і Эсфандыяра, а таксама гісторыя, напісаная Дакікі пра Гаштаспа і Арыспа.
Варта адзначыць, што легенда пра Рустама і Саграб сустракаецца толькі ў «Шахнамэ» і, як звычайна, пачынаецца з лірычнай і падрабязнай прэлюдыі. Тут Фірдаўсі знаходзіцца ў зеніце сваёй паэтычнай сілы, стаўшы сапраўдным майстрам апавядання. Тысяча ці каля таго вершаў гэтай трагедыі ўяўляе сабой адно з самых кранальных апавяданняў у сусветнай літаратуры.
Гістарычная эпоха
Кароткае ўпамінанне аршакідскай дынастыі ідзе пасля гісторыі пра Аляксандра і папярэднічае згадкам аб Ардашыры I, заснавальніку імперыі Сасанідаў. Пасля гэтага сасанідская гісторыя расказваецца з асаблівай дакладнасцю. Падзенне Сасанідаў і арабскае заваяванне Персіі апісваецца з асаблівай рамантычнасцю.
Аналіз твору
Гістарычны аналіз «Шах-намэ» і супастаўленне яе з Авесту вырабіў Фрыдрых Шпігель ; пры гэтым апынулася, што часта нават другарадныя міфічныя асобы і падрабязнасці «Шах-намэ» супадаюць не толькі з Авесты, але і з індыйскай Рыгведай. Сціснуты, але ўсебаковы аналіз «Шах-намэ» з боку гістарычнага, мастацкага, філалагічнага і палеаграфічнага з указаннем таго, што было зроблена раней, даў Тэадор Нёльдеке ў «Persische Studien» і, канчатковы, у «Das iranische Nationalepos».
Эл Казоўскі
Эл Казоўскі (El Kazovsky;, — , ) — венгерскі мастак рускага паходжання, адзін з самых выбітных сучасных венгерскіх творцаў.
Эл нарадзіўся ў Ленінградзе як Алена Казлоўская. У 1965 годзе з'ехаў у Венгрыю і пасяліўся ў Будапешце, дзе пачаў вучыцца ў Акадэміі мастацтва. Яго настаўнікамі былі Дзьёрдзь Кадар і Ігнат Кокаш.
Пасля заканчэння вучобы Эл пачаў кар'еру мастака і таксама працэдуры па змене полу. Пасля Эл адкрыта прызнаў сябе транссексуалам, і праводзіў дыскусіі на тую тэму.
Галоўным стылем Эла быў трансавангард, адзін з мастацкіх стыляў, народжаных у Венгрыі. Вобразы Казоўскага былі перапоўненымі міфалагічнымі пасыламі, а таксама іншымі формамі алегорыі. Акрамя працы мастака Казоўскі быў авангардным артыстам, звязаным з артыстычнай багемай Будапешта.
IC 5080
IC 5080 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Дэльфін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Эшнуна
Эшнуна (إشنونة), у нашы дні Тэль-Асмар (لتل أسمر) — помнік археалогіі на месцы старажытнага шумера-акадскага горада ў 30 км на паўночны ўсход ад Багдада, сталіцы Ірака.
У першай трэці 2 тысячагоддзя да н. э. Эшнуна з'яўлялася палітычным цэнтрам самастойнай дзяржавы, якая супернічала з Вавілонам. Разбурана пасля 1762 г. да н. э. вавілонскім валадаром Хамурапі.
Гісторыя
Шумерскае паселішча Эшнуна на ўсход ад ракі Дыяла ўзнікла ў пачатку 3 тысячагоддзя да н. э. У канцы 3 тысячагоддзя да н. э. яно было далучана да дзяржавы трэцяй дынастыі Ура, дзе стала цэнтрам правінцыі, тут дзейнічаў храм урскага валадара Шу-Суэна. Аднак каля 2026 г. да н. э. спадчынны намеснік энсі Іль-Шуілія выкарыстаў цяжкае становішча цэнтральных уладаў і абвясціў сябе валадаром с тытулам лугаль краіны вакол рэчышча Дыялы. Рэшткі яго палаца — адзін з рэдкіх прыкладаў захаванай свецкай архітэктуры той эпохі.
Характэрнай асаблівасцю Эшнуны было тое, што яна межавала з Субарту і Эламам, краінамі традыцыйна варожымі ў адносінах да Шумера і Акада. Вядома, што пасля смерці Іль-Шуіліі каля 2010 г. да н. э. валадар Нур-Ахум шукаў падтрымку Ісіна для спынення наступу амарэяў, а яго пераемнікі мелі эламскія імёны. У пачатку 2 тысячагоддзя да н. э. адзіная дзяржава вакол Дыялы распалася.
Тытул лугаль зноў быў прыняты толькі валадаром Ібалпіелям II (1780 — 1765 гг. да н. э.), які канчаткова ўзнавіў уладу Эшнуны над суседнімі гарадамі. Яго сын Сілі-Суэн імкнуўся да саюзу з Мары. Аднак вайна супраць Вавілона прывяла да паразы. Каля 1762 г. да н. э. вавілонскі валадар Хамурапі захапіў і разрабаваў Эшнуну, яе землі былі далучаны да Вавілоніі. Праз 2 гады горад моцна пацярпеў ад паводкі.
Апошняя ўзгадка пра Эшнуну ўтрымлівалася ў паведамленні пра падтрымку паўстанцаў з Ларсы ў 1736 г. да н. э. Ані, кіраўнік паўстання ў Эшнуне, быў вывезены ў Вавілон і задушаны.
Славутасці
Месца ракопак Тэль-Асмар займае плошчу каля 100 га. Да нашых дзён найлепей захаваліся наступныя будынкі:
Таіцянская мова
Таіцянская мова, мова таіцянцаў, адна з палінезійскіх моваў. Колькасць носьбітаў — 130 тыс. чалавек на Астравах Таварыства, Туамоту.
NGC 2482
NGC 2482 (іншыя абазначэнні — OCL 653, ESO 494-SC3) — рассеянае скопішча ў сузор’і Карма.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Таіцянцы
Таіцянцы — карэннае насельніцтва вострава Таіці і Астравоў Таварыства. Саманазва — маохі. Колькасць — 130 тыс. чалавек. Мова — таіцянская. Вернікі — пратэстанты і каталікі. Культура і традыцыі агульнапалінезійскага тыпу.
Хусіна
У 1920 годзе Камуністычная партыя Югаславіі арганізавала ў гэтай мясцовасці шахцёрскія хваляванні, якія атрымалі назву «Хусінскае паўстанне».
Свята-Троіцкая царква (Бытча)
Свята-Троіцкая царква — праваслаўны храм у в. Бытча (Барысаўскі раён). Размешчана на паўночна-заходняй ускраіне вёскі. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю.
Гісторыя
Пабудавана ў 1891 г. з цэглы на месцы старога храма. Зруйнавана ў гады Вялікай Айчыннай вайны, адноўлена ў 1990-я гг.
Архітэктура
Вертыкальнай дамінантай 4-часткавай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі будынка з'яўлялася 2-ярусная (васьмярык на чацверыку) званіца, спічасты шацёр якой завяршаўся макаўкай і меў слыхавыя кілепадобныя люкарны. Званіца ўрэзана ў папярочны аб'ём прытвора, які праз трапезную далучаецца да кубападобнай малітоўнай залы, накрытай пакатым 4-схільным дахам, які завяршаўся 4-гранным барабанам з цыбулепадобнай галоўкай. У дэкоры выкарыстаны кілепадобныя франтоны і аркі, здвоеныя бочкападобныя паўкалоны, цыбулепадобныя купалы (знесены ў пасляваенны час). Плоскасныя фасады дэкарыраваны філёнгавым фрызам і вуглавымі лапаткамі з шырынкамі, расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.
Інтэр'ер
Унутраная прастора царквы складаецца з рознавялікіх, размешчаных па падоўжнай планіровачнай восі памяшканняў прытвора, трапезнай, малітоўнай залы, апсіды. Па баках прытвора і апсіды вылучаны бакоўкі. Памяшканні перакрыты драўлянымі корабамі скляпеннямі і аб'яднаны шырокімі лучковымі аркамі.
Хрысцільная царква
З правага боку ад храма стаяла хрысцільная царква — прамавугольны ў плане драўляны будынак з апсідным 3-сценкам, накрыты 2-схільным з вальмамі дахам. Над якім узвышаліся 2 макаўкі.
Літаратура
Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн., БелЭн, 2007.
Хроніка Еўрапейскай Сарматыі
«Хроніка Еўрапейскай Сарматыі» (Kronika Sarmacyey Europskiey), або «Апісанне Еўрапейскай Сарматыі» (Sarmatiae Europeae descriptio) — помнік гістарыяграфіі эпохі феадалізму. Складзена А. Гваньіні ў першай палове 1570-х гг. на лацінскай мове. «Хроніка Еўрапейскай Сарматыі» стала першым творам, які пазнаёміў заходне-еўрапейскага чытача з гісторыяй Вялікага Княства Літоўскага і зместам беларуска-літоўскіх агульнадзяржаўных хронік.
Заснавана на розных крыніцах, у тым ліку на беларуска-літоўскіх хроніках. Аўтар выкарыстаў таксама матэрыялы, сабраныя М. Стрыйкоўскім. У творы апісваюцца Польшча, Беларусь, Літва, Украіна, Расія, Татарыя і інш. краіны, прыводзяцца звесткі з грамадзянскай гісторыі, геаграфіі, пра побыт, звычаі і культуру народаў Еўропы, напрыклад, артыкул «Спосаб узорвання глебы і сяўбы на Белай Русі» і інш. Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага выкладзена скарочана, пераважна паводле «Хронікі Вялікага Княства Літоўскага і Жамойцкага» і Хронікі Быхаўца.
Упершыню апублікавана ў 1578 годзе у Кракаве аб'ёмам 203 аркушы, багата ілюстраваная. Была прысвечана каралю Стафану Баторыю. Складалася з чатырох частак, у якіх былі выкладзены гісторыя і геаграфія Польшчы, Літвы, Жамойці, Мазовіі, Інфлянтаў, Прусіі, Памераніі, Масковіі і Татарыі. Апісанне падзей было скончана на пахаванні Жыгімонта Аўгуста (1574).
Яшчэ тады Мацей Стрыйкоўскі абвінаваціў Гваньіні, што той прысвоіў сабе яго рукапіс і апублікаваў пад сваім прозвішчам. 14 ліпеня 1580 года кароль Стафан Баторый выдаў дакумент, якім пацвердзіў уласнасць Стрыйкоўскага на працу. Большасць гісторыкаў лічаць, што менавіта гэтая акалічнасць стала прычынай выезду Гваньіні ў Швецыю, і што толькі смерць Стрыйкоўскага (канец 1580-х—пач. 1590-х гг.) дазволіла Гваньіні бесперашкодна карыстацца працай ад свайго імя. Аднак «Апісанне Еўрапейскай Сарматыі» працягнула выдавацца ад імя Гваньіні.
У 1581 у Спіры (Германія) у друкарні Бернхарда Альбіна выйшла 2-е, дапоўненае выданне; у 1583 надрукавана ў Італіі ў перакладзе на італьянскую мову. На Беларусі і Украіне была вядома ў выданні на польскай мове (Kronika Sarmacyey Europskiey; друкарня Мікалая Лоба, Кракаў, 1611, непасрэднай крыніцай для гэтай рэдакцыі паслужыла «Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі» Стрыйкоўскага), якое дапоўнена кароткім апісаннем Заходняй Еўропы, некаторых краін Блізкага Усходу, а таксама падзей у Польшчы, Вялікім Княстве Літоўскім і Расіі апошняй чвэрці XVI ст.. Фаліянт (852 старонкі) складаецца з дзесяці частак-кніг, кожная з якіх мае асобны тытульны ліст, прадмову аўтара з прысвячэннем выдатным асобам Рэчы Паспалітай. Выданне вылучаецца насычаным шматлікімі гравюрамі афармленнем з выявамі гістарычных герояў і князёў, гербаў і батальных сцэн, бытавых замалёвак. У пачатку кнігі змешчаны партрэт і герб аўтара.
У першай пал. XVII ст. перакладзена на беларускую мову. Паслужыла крыніцай для беларускіх і ўкраінскіх хронік і хранографаў XVII—XVIII стст. На яе спасылаецца Трафім Сурта ў прадмове да «Магілёўскай хронікі».
Шанхайскі музей
Шанхайскі музей — музей старажытнакітайскага мастацтва ў Шанхаі. Заснаваны ў 1952 годзе.
Фонды і аддзелы
У музеі сабрана каля 120 тыс. адзінак захоўвання. Найбольш каштоўнымі з’яўляюцца калекцыі вырабаў з бронзы, кераміка, каліграфія, мэбля, нефрытавыя статуэткі, старадаўнія манеты, карціны, пячаткі і скульптуры. Пастаянна дзейнічаюць 11 галерэй і 3 спецыяльныя выставачныя залы.