cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Паўночная вайна (1700—1721)
Першы Азоўскі паход
Аб’ектам прыкладання высілкаў, з розных прычын, быў абраны Азоў. Першы азоўскі паход быў распачаты ў 1695 годзе. Маскоўскія войскі былі падзелены на тры часткі. 2 ліпеня 1695 корпус пад камандаваннем аднаго з фаварытаў Пятра — Патрыка Гардона, пачаў абложныя работы. 5 ліпеня да яго далучыліся корпус Галавіна і корпус іншага фаварыта — Франца Лефорта. 14 ліпеня былі ўзяты дзве вежы з працягнутымі паміж імі ланцугом, якія заступалі выхад у мора рачным судам — гэта было фактычна адзіным поспехам падчас гэтай кампаніі. Былі зроблены дзве спробы штурму Азова (5 жніўня і 25 верасня), але крэпасць узяць не атрымалася. 20 кастрычніка 1695 года аблога была знята. Фактычна кампанія скончылася паразай, галоўнай прычынай якой было адсутнасць флоту, маскоўскае войска не магло перашкаджаць забеспячэнню і дастаўцы падмацаванняў да Азова з мора. Апроч таго, адсутнасць флоту, хоць бы рачнога, павялічвала час дастаўкі ваенных грузаў да абложваючых. Адбілася і нізкая інжынерная падрыхтоўка. Такі зыход кампаніі быў ударам па прэстыжу Маскоўскай дзяржавы, таму было вырашана рыхтаваць другі азоўскі паход.
Другі Азоўскі паход
Новая кампанія пачалася ў маі 1696 года — 20 мая ў вусці Дона казакі на галерах напалі на караван асманскіх грузавых судоў. У выніку былі знішчаны 2 галеры і 9 малых судоў, а адно невялікае судна захоплена. 27 мая маскоўскі флот выйшаў у Азоўскае мора і адрэзаў Азоў ад крыніц забеспячэння, а турэцкая флатылія, якая падышла, не адважылася ўступіць у бой. 16 ліпеня былі завершаны падрыхтоўчыя абложныя работы, пасля працяглага артылерыйскага абстрэлу — 19 ліпеня 1696, гарнізон Азова здаўся. Ужо да 23 ліпеня Пётр зацвердзіў план новых умацаванняў азоўскай крэпасці, якая была моцна пашкоджаная пры аблозе. Азоў не меў зручнай гавані, таму для базіравання марскога флоту было вызначана зручнейшае месца і 27 ліпеня 1696 заснаваны Таганрог.
Вялікае пасольства
Асноўным вынікам азоўскіх кампаній, была дэманстрацыя на практыцы важнасці артылерыі і флоту для вядзення вайны і адсталасць у гэтых пытаннях Маскоўскай дзяржавы. Аднак, нягледзячы на поспех, па завяршэнні кампаніі стала бачна яўная нетрываласць дасягнутых вынікаў. Без авалодання, прынамсі, Керчу, а лепш Крымам, бяспечны выхад у Чорнае мора быў па-ранейшаму немагчымы, а паўднёвыя ўскраіны Маскоўскай дзяржавы па-ранейшаму былі ў небяспецы. Для ўтрымання Азова і развіцці поспеху неабходна было ўмацоўваць флот, што было магчымым толькі забеспячэнні краіны спецыялістамі, здольнымі будаваць сучасныя марскія караблі. 20 кастрычніка 1696 года Баярская дума абвяшчае рашэнне аб неабходнасці Маскоўскай дзяржаве мець уласны марскі флот. Зацвярджаецца шырокая праграма караблебудавання — 52 (пазней 77) караблёў, для яе фінансавання ўводзяцца новыя павіннасці. 22 лістапада 1696 года абвяшчаецца ўказ аб адпраўцы дваран на навучанне за мяжу. Амаль адначасова пачынаецца падрыхтоўка да адпраўкі ў Еўропу Вялікага пасольства.
Вялікае пасольства ў складзе 250 чалавек выехала з Масквы 9 сакавіка 1697. Фармальна яго ўзначальваў адмірал Ф. Лефорт і генерал Ф. Галавін, але ў яго складзе інкогніта нахадзіўся Пётр I. Перад гэтым пасольствам было пастаўлена некалькі задач. А менавіта, падняць прэстыж Маскоўскай дзяржавы ў Еўропе паведамленнямі аб перамозе ў Азоўскіх паходах, заручыцца падтрымкай еўрапейскіх краін у барацьбе супраць Асманскай імперыі і Крымскага ханства, каб з гэтай падтрымкай атрымаць паўночнае ўзбярэжжа Чорнага мора, а таксама запрасіць на маскоўскую службу замежных спецыялістаў, замовіць і закупіць ваенныя матэрыялы, узбраенне. Акрамя пошукаў саюзнікаў у вайне з Асманскай імперыяй, Пётр паставіў перад сабою задачу вывучэння караблебудавання і мараходства ў Англіі і Нідэрландах. Пасольства наведала Прусію, Рэч Паспалітую, Францыю, Нідэрланды, Англію, Аўстра-Венгрыю. Пётр I на працягу паўгода працаваў на верфях у Саардаме (8 дзён) і Амстэрдаме. У студзені 1698 года Пётр пераехаў у Англію і заставаўся там тры з паловай месяца, працуючы пераважна на верфі ў Дэптфардзе.
Падчас перамоў стала цалкам яўна, што магчымасцей для заключэння ў Еўропе саюза для вайны з Асманскай імперыяй няма, бо асноўныя еўрапейскія дзяржавы рыхтаваліся да г. зв. «вайны за іспанскую спадчыну». У 1699 у чаканні хуткай смерці іспанскага караля, і вайны паміж Аўстрыяй і Францыяй, Аўстрыя, Рэч Паспалітая і Венецыя, магчымыя саюзнікі Маскоўскай дзяржавы ў вайне супраць Асманскай імперыі, заключымі з ёй мір. Гэта выключала магчымасць працягу паспяховай вайны з Асманскай імперыяй. У той жа час, правячыя колы Англіі і Нідэрландаў — асноўных праціўнікаў Францыі ў вайне, якая мусіла быць, і ў якіх большую частку свайго замежнага падарожжа знаходзіўся Пётр, давалі зразумець, што будучая вайна ў Еўропе дае магчымасць Маскоўскай дзяржаве пачаць вайну са Швецыяй за землі ў Прыбалтыцы, згубленыя па Сталбоўскаму дагавору, бо Швецыя не атрымае падтрымкі Францыі, адной з буйнейшых краін Еўропы. Натуральна, Англія і Нідэрланды пільнавалі свае інтарэсы, бо ў выпадку вайны з Маскоўскай дзяржавай і Швецыя, са сваім моцным войскам і флотам, не зможа аказаць дапамогу Францыі. Таксама, было дадзена зразумець, што Маскоўская дзяржава можа паспрабаваць прыцягнуць для мэт войны з Швецыяй Рэч Паспалітую і Данію, у якіх былі сур’ёзныя супярэчнасці з Швецыяй у Прыбалтыцы. Дацкі пасол Паўль Гейнс з прапановай ваеннага саюза супраць Швецыі з 1697 года знаходзіўся ў Маскве. Яўна, што такое меркаванне падтрымлівалі і галоўныя фаварыты Пятра — жэневец, які калісьці служыў у войску Нідэрландаў, Франц Лефорт і шатландзец-якабіт Патрык Гардон. Патрык Гордан меў вялікі давер у караля Англіі, які прапаноўваў яму нават быць паслом Англіі ў Маскоўскай дзяржаве, а таксама быў звязаны з некаторымі нідэрландскімі фаміліямі.
На еўрапейскіх назіральнікаў Пётр зрабіў уражанне дапытлівага, але ваўкаватага чалавека, зацікаўленага пераважна рамёствамі, прыкладнымі ведамі і разнастайнымі дзівамі, але нядосыць развітога, каб цікавіцца істотнымі плынямі еўрапейскага палітычнага і культурнага жыцця. Пётр, насупраць, быў уражаны ўбачанымі ў Еўропе, дасягненнямі навукі, культуры і тэхнікі, сапраўднымі плынямі вялікай еўрапейскай палітыкі аб якіх ён раней не ведаў. Першапачатковая мэта Вялікага пасольства не была дасягнутая — Маскоўская дзяржава не знайшла саюзнікаў для вайны з Асманскай імперыяй, але супрацоўнікі пасольства, у тым ліку сам Пётр, займаліся закупам зброі, рознага карабельнага і іншага абсталявання, найманнем ваенных, вучоных, рамеснікаў. Асноўным вынікам Вялікага пасольства стала тое, што ў Маскоўскай дзяржавы, а дакладней у яе маладога цара, з’явілася новая мэта — вайна са Швецыяй, для таго каб «прасекчы акно» у цывілізаваную Еўропу, удзельнічаць у вялікай еўрапейскай палітыцы.
Прычыны Паўночнай вайны, стварэнне Паўночнага саюза
Пашырана меркаванне, што прычынамі Паўночнай вайны было жаданне Маскоўскай дзяржавы вярнуць свае ўладанні ў Прыбалтыцы, страчаныя паводле Сталбоўскага дагавора 1617 года, і яе заклапочанасць з прычыны далейшага ўзмацнення Швецыі, якая нібы склала два антымаскоўскія дагаворы з Англіяй (4(14) мая 1698) і Нідэрландамі (13(23) студзеня 1700).
Першае цяжка прызнаць аб’ектыўным, бо афіцыйнай прычынай Паўночнай вайны былі абвешчаны не тэрытарыяльныя рознагалоссі, а абраза Вялікага пасольства, якая нібы мела месца ў Рызе — прычына надуманая, якая хутчэй можа гаварыць аб адсутнасці сур’ёзных супярэчнасцей паміж бакамі. Таксама і другое, бо яшчэ Карл XI імкнуўся ўсталяваць з Масквой добразычлівыя адносіны, напрыклад, улетку 1697 года, калі Маскоўская дзяржава ваявала за Азоў, Швецыя падарыла 300 гармат, з іх 150 3-фунтовых і столькі ж 3,5-фунтовых — меней 100 з падораных гармат былі дастаўлены ў Ноўгарад ужо пры Карлу XII, у 1699 годзе. Тым жа часам праз наўгародскага ваяводу Ф. М. Апраксіна шведскаму ліцейшчыку Эрэнкрэйцу было заказана яшчэ 280 гармат.
Зімовыя Алімпійскія гульні 1928
Зімовыя Алімпійскія гульні 1928 (1928 Winter Olympics), афіцыйна вядомыя як Гульні II Алімпіяды, праходзілі ў Санкт-Морыцы з 11 лютага па 19 лютага 1928 года.
Крыль
Крыль (Euphausiacea) — атрад дробных марскіх пелагічных ракападобных.
Апісанне
Даўжыня 8—60 мм.
Сустракаюцца ва ўсіх акіянах. Большасць харчуецца ўзвешанымі ў вадзе часцінкамі, некаторыя фільтуюць донныя адклады, зрэдку з’яўляюцца драпежнікамі. Многія здольны да біялюмінесцэнцыі.
Паўночная вайна (1700—1721)
Прычыны Паўночнай вайны, стварэнне Паўночнага саюза
24 жніўня 1699 года быў заключаны ваенны саюз з Даніяй, пасол якой Паўль Гейнс знаходзіўся з гэтай мэтай у Маскве з 1697 года, дагавор прадугледжваў удзел Саксоніі. На працягу восені 1699 года праходзілі перамовы аб саюзе з пасламі Аўгуста, у выніку 11 лістапада 1699 года быў заключаны саюзны дагавор Пятра I з Саксоніяй, але Рэч Паспалітая ў гэтым саюзе не ўдзельнічала. Паводле ўмоў дагавораў Маскоўская дзяржава абавязвалася ўступіць у Інгерманландыю і Карэлію адразу па заключэнні міру з Асманскай імперыяй, але не пазней як у красавіку 1700 года, а Аўгуст мусіў пачаць вайну супраць Швецыі ў Лівоніі сіламі саксонскіх войскаў. У красавіку 1700 ва ўмовы дагавораў быў уключаны пункт аб незаключэнні саюзнікамі сепаратнага міру са Швецыяй.
Крыль
Значэнне
Рачкі могуць сустракацца на глыбіні больш за 2000 метраў, аднак найбольшая колькасць засяроджваецца ў адносна токім слоі ў некалькі метраў ад паверхні вады. Антарктычныя віды, такія як, утвараюць вялізныя скопішчы. Яны служаць асноўнай ежай для шэрагу марскіх жывёл, як напрыклад. Важны аб’ект прамысловай лоўлі.
Паўночная вайна (1700—1721)
Пачатак кампаніі, бітва пры Нарве
Вырашыўшы пачаць вайну са Швецыяй, Пётр I не вельмі добра ацаніў магчымасці Маскоўскай дзяржавы, якая пасля расфарміравання стралецкіх палкоў фактычна засталася без войска. Два палкі былых пацешных, полк Лефорта, некалькі палкоў «іншаземнага строю», якія былі распушчаны па дамах, і дваранскае апалчэнне — усё, што меў Пётр I. Давялося тэрмінова ствараць новае войска, 17 лістапада 1699 быў абвешчаны набор 25 новых палкоў, падзеленых на 3 дывізіі, шляхам набору «датачных» людзей, ад вызначанай колькасці двароў, а таксама наймання вольных людзей. Першыя дзве дывізіі (Галавіна і Вейдэ) былі цалкам сфарміраваныя да сярэдзіны чэрвеня 1700 года.
Першыя ваенныя дзеянні распачала Саксонія, у лютым 1700 саксонскае войска падышла да межаў шведскай Лівоніі і стала лагерам на беразе Заходняй Дзвіны насупраць Рыгі. Аблога Рыгі праводзілася сіламі 7 тыс. саксонскіх войскаў. Данія ў сакавіку 1700 накіравала свае войскі колькасцю 16 тыс. у Гольштэйн-Гатторп і 20 сакавіка пачала аблогу горада Тэнінга.
Аднак Маскоўская дзяржава ўсё яшчэ чакала міру з Асманскай імперыяй, які быў заключаны ў Стамбуле толькі 13 ліпеня 1700. Умовамі гэтага мірнага дагавора замацоўваліся вынікі азоўскіх паходаў, забяспечваўся нейтралітэт Асманскай імперыі. Да Маскоўскай дзяржавы адышоў Азоў з прылеглымі тэрыторыямі, адмяняліся штогадовыя плацяжы крымскаму хану, ліквідаваліся асманскія крэпасці ў Падняпроўе. Аб заключэнні міру ў Маскве стала вядома 18 жніўня і з нагоды яго быў дадзены вялікі феерверк, святкавалі набыццё Азова. Наступным днём — 19 жніўня, была абвешчана вайна Швецыі. 22 жніўня маскоўскае войска разам ірэгулярнымі фарміраваннямі, агульнай колькасцю да 40 тыс. чалавек, у той жа дзень высунулася да Нарвы, узяўшы якую Пётр мог пагражаць Лівоніі і Эстляндыі. Толькі да канца верасня войска дайшло да Нарвы, толькі ў канцы кастрычніка пачаўся абстрэл горада.
Тымчасова Карл XII высадзіў дэсант у Даніі і 4 жніўня 1700 падышоў Капенгагена, прымусіўшы датчан да сепаратнага міру заключанага 18 жніўня. Затым Карл XII з 8 тыс. войскам высадзіўся Пернаве і накіраваўся на дапамогу абложанай Нарве. У ноч з 17 на 18 лістапада рускія пазналі, што Карл XII набліжаецца да Нарвы. Пётр з’ехаў з лагера, пакінуўшы камандаванне дэ Кроа. Шведскае войска, стомленая і галодная, разбіла без вялікіх высілкаў 40-тысячнае войска Маскоўскай дзяржавы. Прычынамі паражэння былі: слабасць артылерыі, недастатковая баявая вывучка войска, нізкая баяздольнасць кавалерыі і тая акалічнасць, што значную частку камандавання складалі іншаземцы, якіх салдаты не разумелі і часта проста ненавідзелі. Нягледзячы на ўмелыя дзеянні асобных частак, якія засталіся з дарэформавых часоў, маскоўскае войска страціла ўсю артылерыю, пазбавілася значных запасаў боепрыпасаў і рыштунку, панесла значныя страты. На працягу ўсёй гэтай кампаніі Пётр паказваў сваю няздольнасць як палкаводца, а пад канец і маладушнасць, чым сур’ёзна сапсаваў сваю рэпутацыю. Параза пад Нарвай рэзка пагоршыла знешнепалітычнае становішча Маскоўскай дзяржавы і стварыла пагрозу ўварвання шведаў у цэнтральныя яго раёны.
Ад бітвы пры Нарве да бітвы пад Палтавай
Пасля Нарвы Карла XII быў перад выбарам — ісці ў глыб Маскоўскай дзяржавы, маючы за спінай саксонскае войска, значна больш баяздольнае, чым маскоўскае, альбо ісці супраць Аўгуста. Карл XII выбраў апошняе, рашыў разбіць галоўнага, як ён лічыў, праціўніка. 20 ліпеня 1701 Карл здымае аблогу Рыгі, саксонскія войскі адыходзяць на захад. За перыяд з ліпеня 1701 па 1704 Карл разбівае войскі Аўгуста і прымушае яго збегчы ў Саксонію ў студзені 1704. Каралём Рэчы Паспалітай пры падтрымцы Швецыі абіраецца Станіслаў Ляшчынскі, і з гэтага часу Рэч Паспалітая становіцца саюзніцай Швецыі ў вайне з Маскоўскай дзяржавай. У жніўні 1706 Карл XII ужо ўварваўся ў Саксонію, дзе шведскае войска атрымала перамогу ў бітве пры Фраўштадце. 24 верасня 1706 Аўгуст заключыў са Швецыяй Альтранштэцкі мір, адмовіўся ад саюза з Маскоўскай дзяржавай і ад стальцоў Рэчы Паспалітай.
Маскоўскі ўрад выкарыстаў атрыманую перадышку. Пётр адышоў ад кіравання войскам і тым самым дасягнуў падвойнага эфекту — даў волю дзеянняў больш адораным, чым ён сам, палкаводцам і вызваліўся для працы ўнутры краіны, дзе сапраўды быў добрым арганізатарам. Узімку 1700—1701 гадоў цар пачаў рэарганізацыю войска, прамысловасці і дзяржавы. (Гл. падр. Рэформы ў Расіі, пачатак 18 ст.) Вынікі гэтай дзейнасці пачалі адбівацца вельмі хутка, з канца 1701 маскоўскае войска стала атрымліваць перамогі над часткамі шведскай арміі. Б. П. Шарамецьеў, карыстаючыся перавагай сваіх сіл, нанёс паражэнне Шліпенбаху пры Эрэстферы, прычым страты шведаў утрая перавышалі страты маскоўскага войска.
У ліпені 1702 Шарамецьеў зноў нанёс моцную паражэнне Шліпенбаху пры Гумельсгофе і заняў гарады Ям і Капор’е. Тады жа маскоўскія войскі ў вусце Паўночнай Дзвіны атрымалі першую марскую перамогу над шведамі. Гэтыя перамогі былі здабыты без удзелу Пятра. Адным з прычын гэтых перамог быў забарона Карла на пасылку ў Лівонію і Эстляндыю свежых падмацаванняў. У жніўні 1702 рускія выцеснілі шведаў з Ладажскага возера і раёна ракі Ижоры. Увосень 1702 сам цар узяў шведскую крэпасць Нотэбург на Няве, на месцы колішняга наўгародскага Арэшка, і, аднавіўшы ўмацаванні, назваў Шлісельбургам. У красавіку 1703 пасля артылерыйскага абстрэлу здалася крэпасць Ніеншанц на рацэ Ахце, якая ўпадае ў Няву ў самога вусця. 16 мая 1703 года была закладзена Петрапаўлаўская крэпасць — умацаваны выхад да мора, а пад яе сценамі заснаваны горад Санкт-Пецярбург.
На верфях Свіры і Ладажскага возера тэрмінова будаваліся караблі, у тым жа 1703 яны былі спушчаны на ваду. Увосень 1703 былі пачаты працы на востраве Котлін для пабудовы марской крэпасці Краншлота, гэтая крэпасць мусіла стаць базай для маскоўскага Балтыйскага флоту. У 1704 была ўзятая шведская крэпасць Дэрпт, што дазволіла перакінуць войскі пад зноў абложаную Нарву. У гэты раз тактыка была іншая, Нарва была пазбаўлена дапамогі з мора. Пры артабстрэле найважнейшую ролю гралі батарэі за ракой, амаль недасягальныя для шведаў. Праломы былі прабіты ўсяго за тыдзень, і 9 жніўня тры калоны абложнікаў (1600 чалавек) пайшлі на прыступ. Бой доўжыўся 45 хвілін і скончыўся ўцёкамі шведаў з пазіцый — горад быў узяты. Неўзабаве маскоўскія войскі авалодалі і Івангорадам. У канчатковым рахунку, да канца 1704 у руках Маскоўскай дзяржавы апынулася практычна ўся тэрыторыя Ліфляндыі і Эстляндыі. У руках шведаў засталіся толькі чатыры буйныя гарады: Рыга, Рэвель, Пернаў і Выбарг. Такім чынам, быў не толькі адчынены выхад да Балтыйскага мора, але гэты выхад быў значна абаронены з мора і сушы.
Карл XII у студзені 1708 авалодаў Гроднам, а ўлетку заняў Мінск і даў бой маскоўскай арміі каля Галоўчына, пасля якога рускія адышлі пад Смаленск. Заняўшы Магілёў, куды да яго на злучэнне з-пад Рыгі ішоў 16-тысячны корпус Левенгаупта, Карл не стаў чакаць Левенгаупта і пайшоў да Мсціслава, накіроўваючыся да Масквы, праз лясы і балоты, па спустошаным рускімі края. Перадавыя часткі яго войска 10 верасня былі пабіты М. М. Галіцыным каля сяла Добрага, а 20-21 верасня — каля вёскі Раеўка. Шведы панеслі значныя страты — да 5 тыс. забітымі. Насуперак радам сваіх генералаў Карл не вярнуўся ў Магілёў для злучэння з Левенгауптам, а накіраваўся на Украіну, разлічваючы на дапамогу гетмана І. Мазепы, пра здраду якога Пётр яшчэ не ведаў, а таксама на крымскіх татараў. Левенгаупт са сваім корпусам заставаўся ззаду Карла і вымушаны быў даганяць. Гэтым скарыстаўся Пётр, 28 верасня нагнаўшы Левенгаупта і разграміўшы ў бітве пры вёсцы Лясной, на рацэ Сож. Шведы страцілі 10 тыс. чалавек, усю артылерыю і галоўнае — усе запасы, якія былі вельмі важныя для Карла.
На Украіне Карл не атрымаў таго аб’ёму падтрымкі, на які разлічваў: Мазепа прывёў да яго не больш 4 тыс. чалавек. Харчы, якія Мазепа абяцаў Карлу, былі знішчаны маскоўскімі драгунамі, бо пазнаўшы пра здраду Мазепы, Пётр I загадаў знішчыць усе запасы, якія той сабраў на Чарнігаўшчыне. Пераправіўшыся праз Дзясну, Карл XII злучыўся з астаткамі войскаў Левенгаупта і размясціў сваё войска на поўначы Палтаўскай губерні. Тымчасова, у лістападзе, маскоўскія войскі размясціліся на зімовыя кватэры непадалёк ад шведаў у мястэчку Лябедзіна. Некалькі маскоўскіх атрадаў размясцілася ў Вепрыка, Міргарада, Палтавы і Нежына.
Бліжэйшай мэтай Карла было авалоданне Белгарадам, які ў то час з’яўляўся важным дарожным вузлом на поўдні Маскоўскай дзяржавы. Аднак калі ён у снежні рушыў да Белгарада, то сустрэў моцнае супраціўленне ў Вепрыку. Гэтая крэпасць была ўзятая шведамі, але час быў страчаны і яны вярнуліся на зімовыя кватэры. У канцы студзеня Карл распачаў другую спробу авалодання Белгарадам, але гэтаму перашкодзіла раптоўная адліга (хоць зіма 1709 была вельмі марознай). Частка шведскага войска з прычыны недахопу кватэр размясцілася біваком у стэпе. Да вясны 1709 становішча шведскага войска стала крытычным: баявыя запасы вычарпаліся, а надзеі на сур’ёзную падтрымку ва Украіне не апраўдаліся. Асманская імперыя і крымскія татары адмовіліся прыняць удзел у вайне на тым ці іншым баку.
30 красавіка 1709 шведскія войскі пачалі аблогу Палтавы. Яе гарнізон у складзе 4200 салдат і 2600 узброеных гараджан пад кіраўніцтвам палкоўніка А. Келіна паспяхова адбіў шэраг штурмаў. У канцы мая да Палтавы падышлі галоўныя сілы маскоўскага войска на чале з Пятром, яны размясціліся на процілеглым ад Палтавы, левым беразе, ракі Ворсклы. Пасля таго як 16 чэрвеня на ваеннай радзе Пётр рашыўся на генеральную бітву, у гэты жа дзень перадавы атрад маскоўскіх войскаў фарсіраваў Ворсклу паўночней Палтавы, у вёскі Пятроўка, забяспечыўшы магчымасць пераправы ўсяго войска.
19 чэрвеня галоўныя сілы маскоўскіх войскаў здзейснілі марш да пераправы і на наступны дзень перайшлі Ворсклу. Пётр размясціў войска лагерам у вёскі Сямёнаўка, а 25 чэрвеня перадыслацыраваў яшчэ паўднёвей, заняўшы пазіцыю ў пяці кіламетрах ад Палтавы, у вёскі Якаўцы. Перад пачаткам бітвы маскоўскае войска налічвала 42 тыс. салдат і 72 гарматы. Карл XII меў 35 тыс. салдат і 32 гарматы. Зарады шведскай артылерыі былі амаль поўнасцю вычарпаныя за дні аблогі Палтавы. 26 чэрвеня рускія пачалі будаваць перадавую пазіцыю. Было збудавана дзесяць рэдутаў, якія занялі два батальёна пяхоты. Ззаду рэдутаў нахадзіліся 17 кавалерыйскіх палкоў пад камандаваннем А. Д. Меншыкава. Карл XII, пазнаўшы, што рускія чакаюць прыбыцці да 29 чэрвеня новых падмацаванняў, рашыў атакаваць войскі Пятра да гэтага часу. Паранены на рэкагнасцыроўцы 17 чэрвеня, кароль перадаў камандаванне фельдмаршалу К. Г. Рэншыльду, які атрымаў у сваё распараджэнне 20 тыс. салдат. Каля 10 тыс. чалавек, у тым ліку ўкраінскія казакі Мазепы, засталіся ў лагеры пад Палтавай.
У дзве гадзіны ночы 27 чэрвеня шведская пяхота чатырма калонамі рушыла на маскоўскія рэдуты, за ёй ішло шэсць конных калон. Пасля ўпартага двухгадзіннага бою шведам атрымалася авалодаць толькі двума перадавымі рэдутамі. Рэншыльд зрабіў перагрупоўку войскаў, імкнучыся абыйсці рэдуты злева. Пры гэтым шэсць правафланговых батальёнаў і некалькі эскадронаў генералаў Шліпенбаха і Роса адарваліся ад галоўных сіл шведаў, трапілі ў лес паўночней Палтавы, дзе былі пабіты кавалерыяй Меншыкава. Прадзёршыся праз рэдуты, асноўная частка шведаў трапіла пад моцны артылерыйскі і ружэйны агонь з маскоўскага лагера і ў бязладзіцы адышла ў Будышчанскі лес. Каля шасці гадзін раніцы Пётр вывеў войска з лагера і пашыхтаваў яго ў дзве лініі, маючы ў цэнтры пяхоту, на правым флангу кавалерыю Меншыкава, а на левым — кавалерыю генерала Р. Х. Боўра. У лагеры быў пакінуты рэзерв з дзевяці пяхотных батальёнаў.
У выніку Палтаўскай бітвы шведскае сухапутнае войска перастала існаваць. Сам Карл з Мазепай схаваўся на тэрыторыі Асманскай імперыі. Ваенная магутнасць Швецыі была падарвана і ў Паўночнай вайне адбыўся пералом. Пасля нарвскай бітвы (1700) ў Заходняй Еўропе Пятра высмейвалі; зараз жа яго рэпутацыя палепшылася. Следствам Палтавы было аднаўленне саюза з Маскоўскай дзяржавай у вайне са Швецыяй з боку Даніі, Саксоніі і Рэчы Паспалітай, далучэнне да гэтага саюза Прусіі і Гановера. Хоць пазней занепакоенасць гэтых краін Маскоўскай гегемоніяй у рэгіёне прывядзе да астуджэння адносін паміж імі. Расія зрабілася гегемонам Паўночнай Еўропы.
Ваенныя дзеянні зноў былі перанесены ў Прыбалтыку. У 1710 былі ўзяты Выбарг, Рыга і Рэвель. Маскоўская дзяржава цвёрда абгрунтавалася ў Прыбалтыцы. Тымчасова Карл XII дабіўся ад Асманскай імперыі пры пасрэдніцтве Францыі і Аўстрыі абвяшчэння вайны Маскоўскай дзяржаве, што і адбылося 20 лістапада 1710 года.
Маскоўскае войска на чале з Б. П. Шарамецевым са згоды малдаўскага гаспадара Канцеміра пераправілася праз Днестр і накіравалася на Ісакчу для пераправы праз Дунай, але потым звярнула на Ясы, куды 25 чэрвеня падышло войска пад камандаваннем Пятра. Асманскае войска пад камандаваннем Баталджы-пашы пераправілася праз Дунай і разам з войскам крымскага хана Даўлет-Гірэя рушыла ўверх па Пруце да Яс, а потым атачыла маскоўскае войска ў мястэчка Новыя Станілешці дзе тое размяшчалася ўмацаваным лагерам, хутка яго становішча стала цяжкім з-за праблем з харчаваннем і вадой. (Гл.падр. Пруцкі паход) Праз вялікія падарункі вялікаму візіру рускім атрымалася заключыць Пруцкі дагавор, па ўмовах якога Асманскай імперыі вяртаўся Азоў з прылеглай тэрыторыяй, а Маскоўская дзяржава абавязвалася зрыць умацаванні на Дняпры і Доне, у т.л. Таганрогскую крэпасць. Апроч гэтага, Пётр абавязваўся не ўмешвацца ў справы Рэчы Паспалітай і даваў Карлу XII пропуск у Швецыю. Такім чынам, узмацняючыся на Балтыйскім моры і ў агульнаеўрапейскіх адносінах Маскоўская дзяржава губляе на поўдні бераг мора, да заваёвы і ўмацаванню якога яно так упарта імкнуўся і прыклала столькі высілкаў. У цэлым няўдача ў Пруцкім паходзе абышлася мінімумам страт. Асманская імперыя яшчэ двойчы (у канцы 1711 і ў канцы 1712) аб’яўляла вайну Маскоўскай дзяржаве, і толькі ў 1713 быў падпісаны Адрыянопальскі мір, які пацвердзіў умовы міру на Пруце.
Ваенныя дзеянні на Балтыйскім моры, завяршэнне вайны
У 1712 і 1713 гг. рускія са сваімі саюзнікамі, саксонцамі і датчанамі, працягвалі выціскаць шведаў з Памераніі. У тым жа 1713, у пачатку мая, галерны флот рускі, які складаўся з 200 судоў, выйшаў з Пецярбурга ў мора пад начальствам генерал-адмірала Апраксіна, а сам цар быў на чале часткі флоту ў званні контр-адмірала. Гельсінгфорс і галоўны горад шведскай Фінляндыі Аба былі ўзяты, абаўская бібліятэка перасланая ў Пецярбург. Шведы адыходзілі ва ўнутраныя вобласці Фінляндыі, але Апраксін ішоў за імі па пятах і нанёс паражэнне пры Тамерсфорсе, заняў амаль усю Фінляндыю. У 25 ліпеня 1714 рускі флот разбіў шведскі пры Гангуце, быў заняты востраў Аланд. Шведы сцягнулі ўсе войскі, якія змаглі сабраць, для абароны Стакгольма, паміж якім і Аландам толькі 15 міль. Заняццем Нейшлота кончана заваёва Фінляндыі. Маскоўская дзяржава ўсё больш і больш умацоўваўся на ўсходніх берагах Балтыйскага мора, а Карл знаходзіўся ў Стамбуле стараючыся зноў падняць Асманскую імперыю супраць Маскоўскай дзяржавы. Толькі ў лістападзе 1714 года Карл, прабраўшыся праз Венгрыю і Германію, з’яўляецца ў Штральзунду, абложаным саюзнікамі. З’яўленне караля падымае дух шведскіх войскаў, але змяніць штосьці ўжо немагчыма.
Маскоўская дзяржава, Англія, Гановер, Нідэрланды і Данія ствараюць саюз накіраваны супраць Швецыі. Але аб’яднаны флот саюза не ідзе далей ваенных дэманстрацый, бо Англія і Нідэрланды не былі зацікаўлены ў поўнай паразе Швецыі. Гэта прывяло да распаду саюза і заключэння Маскоўскай дзяржавай дагавора аб дружбе з Францыяй і да актыўных ваенных дзеянняў супраць Швецыі. У 1715 саюзнікамі быў захоплены Штральзунд, а ў наступным 1716 шведы страцілі і апошняе сваё валоданне ў Германіі — Вісмар. У 1718 на Аландскіх астравах пачаліся перамовы Швецыі з Маскоўскай дзяржавай аб міры, але неўзабаве, пасля згубы ў канцы 1718 года, пры аблозе крэпасці ў Нарвегіі, Карла XII, перамовы былі перарваны (восень 1719).
У 1719—1720 рускі флот атрымаў новыя перамогі над шведамі, рускія караблі дзейнічалі каля берагоў Швецыі, высаджваючы там дэсанты. Флот з 30 караблёў, 130 галер і 100 меншых судоў, быў адпраўлены да берагоў Швецыі, пасаджаныя на іх войскі высадзіліся паблізу сталіцы і знішчылі 2 гарады, 130 вёсак, 40 млыноў і некалькі жалезаробчых заводаў. 27 чэрвеня 1720 года, у 11-я ўгодкі Палтаўскай бітвы, Галіцын разбіў шведскі флот у Грэнгама. Гэта было апошняя бітва Паўночнай вайны.
Ніштацкі мірны дагавор, вынікі вайны
28 студзеня 1721 года Швецыя пагадзілася аднавіць мірныя перамовы, перарваныя восенню 1719 года, але яны пачаліся толькі 10 красавіка 1721 года, т.б. праз тры месяцы пасля згоды на іх і ішлі з пераменным поспехам, шведы не хацелі заключаць мірны дагавор і цягнулі час. Для паскарэння мірнага працэсу 28 мая 1721 года непасрэдна ў раён Стакгольма быў высаджаны рускі дэсант, але наступ рускіх войскаў быў спынены, як толькі было атрымана згода шведаў на перамовы аб заключэнні канчатковага міру ў хуткім часе.
Каб яшчэ болей паскорыць мірны працэс 10 жніўня 1721 года рускі галерны флот наблізіўся да Аландскіх астравоў з мэтай высадкі чарговага дэсанта каля Стакгольма. У выніку адбыўся з’езд маскоўскіх (Брус і Астэрман) і шведскіх дыпламатаў (Ліліенстэдт і Стрэмфельдт), недалёка ад Аба, у Ніштаце і 10 верасня 1721 года мір быў заключаны, так завяршылася дваццацігадовая вайна.
Паводле ўмоў Ніштацкага міру Маскоўская дзяржава атрымала Лівонію, Эстляндыю, Інгерманландыю і частку Карэліі, але вяртала Фінляндыю і абавязвалася выплаціць Швецыі 2 000 000 нідэрландскіх талераў за чатыры гады, такім чынам, фактычна Маскоўская дзяржава не толькі заваявала гэтыя землі ў Швецыі, але і купіла іх.
Значэнне гэтага міру для Маскоўскай дзяржавы вызначаецца каротка — панаванне на поўначы Еўропы, уваход у лік еўрапейскіх дзяржаў, злучэнне з імі агульнымі палітычнымі інтарэсамі і атрыманне больш зручных шляхоў зносін з Заходняй Еўропай праз атрыманыя тэрыторыі. Узмацненне палітычнай магутнасці Маскоўскай дзяржавы было ўсвядомлена сучаснікамі, падчас урачыстага святкавання міру — 22 кастрычніка 1721 года, Сенат прысвоіў Пятру тытул імператара, «бацькі Айчыны» і «Вялікага», а Пётр прыняў гэтыя тытулы. Такім чынам, не звяртаючы ўвагі на абгрунтаванасць прычын, спрэчную неабходнасць, фактычнае спусташэнне гаспадаркі Маскоўскай дзяржавы падчас гэтай вайны, можна сказаць, што менавіта ў выніку ўнутраных ператварэнняў у яе ходзе Маскоўская дзяржава стала Расійскай імперыяй, што з’яўляецца вынікам якасных унутраных змен у мадэрнізаванай ужо Расіі.
IC 5217
IC 5217 — галактыка тыпу PN (планетарная туманнасць) ў сузор’і Яшчарка.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Алешандры Боржыс
Алеша́ндры Бо́ржыс Карэ́я (Alexandre Borges Corrêa;, ) — бразільскі акцёр, прадзюсар.
Біяграфія
Алешандры Боржыс нарадзіўся 23 лютага 1966 года ў артыстычнай сям’і дырэктара тэатра Тана Карэі і танцоўшчыцы Розы Боржыс. У 1993 годзе дэбютаваў на тэлеканале «Маншэты» ў серыяле «Бясконцая вайна», а ў наступным годзе сыграў у сваёй першай кінастужцы. Пасля выканання ролі жыгала Бруну ў тэлесерыяле «Новая ахвяра» стаў вельмі запатрабаваным акцёрам на тэлебачанні. Часцей за ўсё яму дастаюцца ролі лавеласаў. Дэбют Алешандры ў якасці кінапрадзюсара адбыўся ў фільме «Захопнік», які атрымаў мноства ўзнагарод на кінафестывалях.
З 1993 года Алешандры Боржыс у шлюбе з актрысай Жулія Лемерц. У 2000 годзе ў іх нарадзіўся сын Мігел.
Жыровіцы
Жыро́віцы (, Жировицы) — аграгарадок у Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці, каля ракі Шчара (за 1 км ад яе). Адміністрацыйны цэнтр Жыровіцкага сельсавета. Насельніцтва 2570 чал. (2005). Знаходзяцца за 10 км на поўдзень ад Слоніма, за 138 км ад Гродна; на аўтамабільнай дарозе, што злучае Слонім з шашой Мінск — Брэст.
Жыровіцы — былое магдэбургскае мястэчка гістарычнай Слонімшчыны (частка Навагрудчыны), колішні грэка-каталіцкі цэнтр Літвы. У наш час у былых базыльянскіх мурах размяшчаецца манастырскі комплекс БЭМП.
Назва
На думку беларускага географа В. Жучкевіча, тапонім «Жыровічы» ўтварыўся да прозвішча Жыровіч. Афіцыйная форма назвы вёскі — Жыро́віцы. Існуе меркаванне, што апошняя ўзнікла пад польскім уплывам (ад Żyrowice).
Гісторыя
У сярэдзіне XV ст. Жыровічы належалі Гойцавічам (вядомы браты Юшка, Івашка і Федзька), але да канца стагоддзя іх род згас. Паміж 1493—1495 гадамі вялікі князь Аляксандр даў Жыровічы свайму маршалку Солтану Аляксандравічу. У 1495 годзе пан Солтан памёр пакінуўшы адзінага непаўнагадовага сына Аляксандра.
У 1624 годзе Жыровіцы атрымалі статус мястэчка, а ў 1652 годзе кароль і вялікі князь Ян Казімір надаў паселішчу Магдэбургскае права. Неўзабаве Жыровіцы сталі буйным гандлёвым цэнтрам, які карыстаўся ўласным гербам: «у блакітным полі выява двух мужчынскіх постацей — правая стаіць на каленях, левая трымае ў працягнутых руках кнігу» Падчас Трынаццацігадовай вайны ў 1655 годзе казацкія загоны спалілі мястэчка і манастыр.
19 верасня 1730 года ў Жыровіцах адбылася ўрачыстая каранацыя цудоўнага абраза Маці Божай. Карону, упрыгожаную каштоўнымі камянямі, ахвяравала княгіня Ганна Радзівіл. Абраз захоўваўся пад шклом у залачоных шатах.
Адукацыя
У Жыровіцах працуюць дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж (з 1945), сярэдняя школа (з 1966) і школа мастацтваў, дашкольная ўстанова.
Турыстычная інфармацыя
Жыровіцы — цэнтр турызму нацыянальнага значэння. Уваходзяць у турыстычныя маршруты «Мураваны летапіс Панямоння», «Мураваны летапіс Слоніма і Жыровіцаў».
Славутасці
У вёсцы размяшчаецца архітэктурны комплекс былога ўніяцкага (цяпер праваслаўнага) Свята-Успенскага манастыра, які складаецца з наступных збудаванняў:
Апроч таго, на паўночнай ускраіне вёскі, на могілках, захавалася драўляная царква Свята-Георгіеўская царква (кан. XVIII ст.).
Гаранова
Гаранова (Гореново) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ліпаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Гаранова абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Гразеняцкага сельскага паселішча.
Луцый Юній Брут
Брут — Луцый Юній Брут (каля 500 да н.э. — перад 460—450 да н.э.) — легендарны заснавальнік Рымскай рэспублікі і вызваляльнік Рыму ад тыраніі Тарквінія. Узор самаадданай барацьбы супраць тыраніі, Луцый Брут меў, паводле словаў Плутарха, «дух, цвёрды, як загартаваны меч… так што гнеў супраць тыранаў давёў яго да забойства родных сыноў».
Партрэт Луцыя Брута вісеў у доме забойцы Цэзара, Марка Юнія Брута, пазней той выбіваў манеты з выявай Луцыя Брута. Вядомая бронзавая статуя з мячом у руцэ, якая паслужыла арыгіналам для, між інш., мармуровай галавы на віле Альбані, была створаная, відаць, у сярэдзіне 5 ст. да н.э., пасля смерці Луцыя Брута. .
Фінансавы год
Таксама вядомы як бюджэтны год ці фіскальны год, ад fiscus — дзяржаўная казна.
Звычайна фінансавы год не супадае з каляндарным. Напрыклад, у ЗША фінансавы год — з 1 кастрычніка па 30 верасня, у Японіі — з 1 красавіка па 31 сакавіка, а ў Фінляндыі для акцыянерных таварыстваў — вызначаецца ў статуце.
У Беларусі фінансавы год пачынаецца 1 студзеня і заканчваецца 31 снежня, то бок, супадае з каляндарным.
Шартанды (Шартандзінскі раён)
Шартанды — пасёлак у Шартандзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Шартандзінскай пасялковай адміністрацыі. Код КАТА — 116830100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва пасёлка складала 7178 чалавекі (3674 мужчыны і 3504 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у пасёлку пражывалі 6268 чалавекі (3032 мужчыны і 3236 жанчын).
Нацыянальная кінапрэмія Беларусі за лепшы фільм у ігравой форме
Нацыянальная кінапрэмія Беларусі за найлепшы фільм у ігравой форме — узнагарода Нацыянальнай кінаакадэміі, адбываецца раз у два гады. Спіс прэтэндэнтаў фарміруецца членамі прафесійнага журы па выніках заявак, якія дасылаюць беларускія прадзюсары, аўтары, удзельнікі здымачных груп і выканаўцаў роляў фільмаў вытворчасці двух апошніх гадоў да 1 кастрычніка года, у якім прысуджаецца прэмія. У намінацыю ў выніку вылучаюцца 5 прэтэндэнтаў.
Лудчыцы (значэнні)
Назву Лу́дчыцы маюць:
Кулачны баец (Квірынал)
«Кулачны баец» (таксама «Баец з тэрм») — эліністычная бронзавая статуя, знойдзеная на схіле Квірынальскага ўзгорка ў Рыме ў 1885 годзе. Датуецца I стагоддзем да н. э. Адрозніваецца рэалізмам. Пастава барца, які адпачывае пасля бою, вельмі натуральная і нязмушаная. Статуя выстаўлена ў Нацыянальным рымскім музеі, які размяшчаецца ў тэрмах Дыяклетыяна.
NGC 2607
NGC 2607 (іншыя абазначэнні — UGC 4473, MCG 5-20-25, ZWG 149.51, KUG 0830+271, NPM1G +27.0202, PGC 24038) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Эдуард Вільдэ
Эдуард Ві́льдэ (Eduard Vilde; 4 сакавіка 1865, Пудыверэ, Эстонія — 26 снежня 1933, Талін) — эстонскі пісьменнік.
Біяграфія
Нарадзіўся 4 сакавіка 1865 года ў Пудыверэ. У 1875—1882 гадах вучыўся ў Таліне ў павятовым вучылішчы. З 1883 года працаваў журналістам у розных эстонскіх і нямецкіх газетах у Таліне, Тарту і Рызе.
У 1890—1892 гадах жыў у Берліне. У 1896 жыў у Маскве, дзе падтрымліваў сувязь з марксісцкімі кружкамі латышскіх студэнтаў. Вільдэ прыняў удзел у рэвалюцыйным руху 1905 года і вымушаны быў эміграваць у Фінляндыю, дзе выдаваў палітычны сатырычны часопіс «Шыбеніца» (1906), які тайна распаўсюджваўся ў Эстоніі. Затым эміграваў у Данію, у Капенгаген. Паездка ў Амерыку ў 1911 годзе дала пісьменніку матэрыял для зборніка сатырычных фельетонаў «Усмешкі».
Вярнуўся на радзіму пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года. Уступіў у эстонскую сацыял-дэмакратычную партыю. У незалежнай даваеннай Эстоніі займаўся галоўным чынам выданнем збору сваіх сачыненняў.
Перад смерцю Вільдэ звярнуўся з заклікам да эстонскага народа, заклікаючы яго да актыўнай барацьбы супраць фашызму.
Творчасць
Раннія творы — бытавыя, пераважна гумарыстычныя, апавяданні-фельетоны. Аўтар гістарычнай трылогіі «Вайна ў Махтра» (1902), «Калі сяляне з Аніл наведалі Талін» (1903), «Прарок Мальтсвет» (1905—1908) пра сялянскі рух 1850—60-х г. у Эстоніі. Псіхалагічны раман «Малочнік з Мяэкюлы» (1916), апавяданні і нарысы (зборнік «Усмешкі», 1913), драма «Няўлоўны цуд» (1912), камедыя «Дамавік» (1913) і інш. вызначаюцца драматызмам канфліктаў, напружанасцю дзеяння, эмацыянальнасцю мовы.
Зімовыя Алімпійскія гульні 1968
Зімовыя Алімпійскія гульні 1968 (1968 Winter Olympics), афіцыйна вядомыя як Гульні X Алімпіяды, праходзілі у Грэноблі з 6 лютага па 18 лютага 1968 года.
Эрозія (геалогія)
Эрозія (ад erosio — раз’яданне) — разбурэнне горных парод і глеб павярхоўнымі воднымі струменямі і ветрам, якое ўключае ў сябе адрыў і вынас абломкаў матэрыялу і суправаджаецца іх адкладаннем.
Эрозія глебы  — разбурэнне і знос верхніх найбольш урадлівых гарызонтаў глебы.
Часта, асабліва ў замежнай літаратуры, пад эрозіяй разумеюць любую разбуральную дзейнасць геалагічных сіл, такіх, як марскі прыбой, ледавікі, гравітацыя; ў такім выпадку эрозія выступае сінонімам дэнудацыі. Для іх, аднак, існуюць і спецыяльныя тэрміны: абразія (хвалевая эрозія), экзарацыя (ледавіковая эрозія), гравітацыйныя працэсы, саліфлюкцыя і г. д. Такі ж тэрмін (дэфляцыя) выкарыстоўваецца паралельна з паняццем ветравая эрозія, але апошняе значна больш распаўсюджана.
Па хуткасці развіцця эрозію дзеляць на нармальную і паскораную. Нармальная мае месца заўсёды пры наяўнасці якога-небудзь выяўленага сцёку, працякае павольней глебаўтварэння і не прыводзіць да прыкметных змяненняў ўзроўня і формы зямной паверхні. Паскораная ідзе хутчэй глебаўтварэння, прыводзіць да дэградацыі глеб і суправаджаецца прыкметным змяненнем рэльефу.
Па прычынах вылучаюць натуральную і антрапагенную эрозію. Варта адзначыць, што антрапагенная эрозія не заўсёды з’яўляецца паскоранай, і наадварот.
Ветравая эрозія
Гэта разбуральнае дзеянне ветру: развевание пяскоў, лясоў, узараных глеб; ўзнікненне пыльных бур; шліфоўка скал, камянёў, пабудоў і механізмаў цвёрдымі часціцамі, якія пераносацца сілай ветру. Ветравая эрозія падзяляецца на два тыпы:
Пачатак пыльнай буры звязана з пэўнымі хуткасцямі ветру, аднак з-за таго, што часціцы, якія ляцяць, выклікаюць ланцуговую рэакцыю адрыву новых часціц, заканчэнне яе адбываецца пры істотна меншых хуткасцях.
Найбольш моцныя буры мелі месца ў ЗША ў 1930-я гады («Пыльный кацёл») і ў СССР у 1960-я гады, пасля асваення цаліны. Часцей за ўсё пыльныя буры звязаны з нерацыянальнай гаспадарчай дзейнасцю чалавека, а іменна — масіраванаму узворванні зямель без правядзення глебаабаронных мерапрыемстваў.
Капельная эрозія
Разбурэнне глебы ўдарамі кропель дажджу. Структурныя элементы (камочкі) глебы руйнуюцца пад дзеяннем кінетычнай энергіі кропель дажджу і раскідваюцца ў бакі. На схілах перасоўванне ўніз адбываецца на большую адлегласць. Падаючы, часціцы глебы трапляюць на плёнку вады, што спрыяе іх далейшаму перамяшчэнню. Гэты выгляд воднай эрозіі набывае асаблівае значэнне ў вільготных тропіках і субтропіках
Плоскасная эрозія
Пад плоскаснай (павярхоўнай) эрозіяй разумеюць раўнамерны змыў матэрыялу са схілаў, які прыводзіць да іх выпалажвання. З некаторай доляй абстракцыі ўяўляюць, што гэты працэс ажыццяўляецца суцэльным пластом вады, аднак у рэчаіснасці яго вырабляе сетка дробных часовых водных патокаў.
Павярхоўная эрозія прыводзіць да ўтварэння змытых і намытых глеб, а ў больш буйных маштабах — дэлювіяльных адкладаў.
Лінейная эрозія
Змыты матэрыял адкладаецца звычайна ў выглядзе конусаў вынасу і фармуе пралювіяльныя адклады.
Механізм воднай эрозіі
Хімічнае ўздзеянне паверхневых вод, да якіх адносяцца і вады рэк, мінімальна. Асноўнай прычынай эрозіі з’яўляецца механічнае ўздзеянне на горныя пароды вады і пераносных ёю абломкаў, раней разбураных парод. Пры наяўнасці ў вадзе абломкаў эрозія рэзка ўзмацняецца. Чым больш хуткасць плыні, тым больш буйныя абломкі пераносяцца, і тым больш інтэнсіўна ідуць эразійны працэсы.
Для глебаў і полідысперсных грунтоў паняцце неразмываючай хуткасці не мае фізічнага сэнсу, паколькі нават пры самых нізкіх хуткасцях адбываецца вынас найбольш дробных часціц. Пры турбулентным патоку адрыў часціц адбываецца пры максімальных пульсацыйных хуткасцях, таму павелічэнне амплітуды вагання хуткасці патоку выклікае памяншэнне крытычных хуткасцей для дадзенага грунту.
Распаўсюд эрозіі
Працэсы эрозіі распаўсюджаны на Зямлі паўсюдна. Ветравая эрозія пераважае ва ўмовах арыднага клімату, водная эрозія — ва ўмовах гуміднага клімату.
Чатыры апосталы
Гэты твор меў для мастака велізарнае значэнне. У яго былі ўкладзены ідэі, якія найбольш хвалявалі Дзюрэра і складалі самую сутнасць высокіх этычных уяўленняў майстра пра чалавека, такім, якім ён павінен быць. Карціну Дзюрэр паднёс у дарунак роднаму гораду Нюрнбергу ўвосень 1526 г., і яна знаходзілася ў зале ратушы, дзе вырашаліся самыя важныя справы гарадскога самакіравання. Курфюрст Максіміліян I літаральна сілком вымантачыў яе ў жыхароў горада. Баючыся непаслухацца, яны адправілі яе ў Мюнхен, употай спадзяючыся, што тэкст пісання апосталаў пад імі ў лютэраўскім перакладзе прымусіць Максіміліяна вярнуць карціну назад. Аднак курфюрст загадаў адпілаваць ерэтычны тэкст і адправіць назад рамы. Толькі ў 1922 г. створкі і тэкст былі зноў адноўлены ў аўтарскіх старадаўніх рамах.
У чатырох апосталах таксама бачылі ўвасабленне асноўных тэмпераментаў — халерычнага, меланхалічнага, сангвінічнага і флегматычнага. Сапраўды, Дзюрэр імкнуўся стварыць розныя тыпы людзей, з іх здольнасцю да актыўнага жыццёвага дзеяння, але нароўні з гэтым і больш усяго яго захапляла мэта стварэння выявы магутнай, духоўна багатай асобы. Карціна «Чатыры апосталы» павінна была ўспрымацца своеасаблівым завяшчаннем вялікага нямецкага мастака-гуманіста сучаснасці і будучым пакаленням.
Пад фігурай Іаана цытата з 2-га пасланні Пятра (2:1):
Сычова (Жабінкаўскі раён)
Сычо́ва (, Сычёво) — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Азяцкага сельсавета.
Збароўскі сельсавет
Збаро́ўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Збароў.
IC 5218
IC 5218 — галактыка тыпу SBbc (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Тукан.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Збароўскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Рагачоўскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рагачоўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці.
Гарохава (Рослаўльскі раён)
Гарохава (Горохово) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ліпаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Гарохава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Гразеняцкага сельскага паселішча.
Андрэеўка (Акмолінская вобласць)
Андрэеўка — сяло ў Шартандзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Андрэеўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 41 км на захад ад цэнтра пасёлка Шартанды. Код КАТА — 116833100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1119 чалавекі (570 мужчын і 549 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 815 чалавекі (400 мужчын і 415 жанчын).
Мне пляваць, калі мы ўвойдзем у гісторыю як варвары
«Мне пляваць, калі мы ўвойдзем у гісторыю як варвары» (Îmi este indiferent dacă în istorie vom intra ca barbari) — мастацкі фільм 2018 года рэжысёра Раду Жудэ.
Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 25-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».
Сюжэт
Юная мастачка Мар’яна Марын аднаўляе гістарычныя падзеі 1941 года, падчас якіх румынскі ўрад пры дапамозе арміі арганізаваў этнічную чыстку на Усходнім фронце. Фільм — свайго роду новая рэдакцыя працы Ханны Арэнт пра банальнасць зла. Пры дапамозе гадараўскай бескампраміснай формы аповеду, фільм дэманструе, што да варварства прыводзіць не толькі здзяйсненне жорсткіх учынкаў — каб зрабіць чалавека варварам, часам досыць усяго толькі сумлення, якое маўчыць.
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 8 кінаўзнагародамі і яшчэ 15 намінацыямі.
Доўгі Дземінец
Возера знаходзіцца ў 400 м на паўднёвы ўсход ад вёскі Кавалеўшчына.
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, пясчаныя, вышынёй 7—8 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі сплавінныя. Дно плоскае, выслана сапрапелем.
Возера дыстрафіруючае, слабапраточнае. У паўночнай частцы выцякае ручай у возера Дземінец. Цалкам зарастае.
У возеры водзяцца лінь, шчупак, карась, акунь, плотка і іншыя віды рыб.
Нью-Брансуік (Нью-Джэрсі)
Нью-Брансуік (New Brunswick) — горад у акрузе Мідлсекс, Нью-Джэрсі, ЗША. Горад размешчаны на чыгуначнай лініі Northeast Corridor, якая абслугоўвае Паўночна-ўсходні мегаполіс, за 43 км на паўднёвы захад ад Манхэтэна на паўднёвым беразе ракі Рарытан. Насельніцтва паводле звестак Бюро перапісу ЗША на 2010 год — чалавек. Уваходзіць у склад Нью-Ёркскай агламерацыі.
Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі
Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі (Владимир Владимирович Маяковский; 7 (19) ліпеня 1893, сяло Багдадзі, Кутаісская губерня (сучасн. Багдаці, вобласць Імерэці, Грузія) —, Масква, РСФСР) — расійскі , ; футурыст.
Біяграфія
Вучыўся ў кутаіскай (з 1902) і маскоўскай (1906—08) гімназіях, у Маскоўскім вучылішчы жывапісу, скульптуры і дойлідства (1911—14), дзе зблізіўся з Ц. Бурлюком. У 1923—28 узначальваў літаратурна-мастацкае аб'яднанне ЛЕФ, у 1929—30 — Рэвалюцыйны фронт мастацтваў. Рэдагаваў часопісы «ЛЕФ» («Левы Фронт», 1923—25) і «Новый ЛЕФ» (1927—28) і «РЕФ».