cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Блізкаўсходні тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны
Эрзурумская аперацыя
Рускія войскі страцілі 17 000 чалавек забітымі, параненымі і абмарожанымі. Турэцкая 3-я армія страціла палову асабістага складу і ўсю артылерыю, што было раўнасільна разгрому. Страта найважнейшай крэпасці Эрзурум, а таксама разгром 3-й арміі запатрабавалі ад турэцкага камандавання перакідання сіл з Ірака і Суэца на Каўказ для аднаўлення баяздольнасці арміі.
Пераслед адступаючых турэцкіх войскаў працягваўся, пакуль лінія фронту не стабілізавалася ў 70-100 км на захад ад Эрзурума. 5 красавіка 1916 пасля шэрагу паспяховых баёў быў узяты найважнейшы порт Трапезунд. Да лета 1916 года рускімі войскамі была вызвалена вялікая частка Заходняй Арменіі.
Далейшыя баявыя дзеянні
Да лета 1916 года з зоны праліваў на Каўказ было перакінута 10 пяхотных дывізій (2-я армія). Гэтыя сілы былі прызначаныя для правядзення буйнога контрнаступлення, мэтай якога было адбіць у рускіх войскаў Эрзурум. Акрамя галоўнага наступлення ў Эрзурума, турэцкае камандаванне правяло адцягваючы наступ у Трабзона, дзе турэцкім войскам удалося пацясніць рускія часткі, але 6 чэрвеня рускія войскі контрударам аднавілі становішча.
Галоўнае наступленне турак пачалося 22 чэрвеня, прарваўшы рускі фронт і нясучы вялікія страты, туркі былі вымушаныя прыпыніць наступ. 4 ліпеня турэцкае наступленне спынілася, а рускія войскі контрударамі нанеслі асманскім войскам новае паражэнне.
Нягледзячы на новае паражэнне, турэцкае камандаванне распачало яшчэ адну спробу наступу. З цяжкасцю стрымліваючы праўзыходнага па колькасці праціўніка, рускія войскі адышлі. Аднак рускія войскі наступальнымі дзеяннямі з 4 па 11 жніўня аднавілі становішча. Пасля гэтага баі мелі лакальны характар. Некаторыя пазіцыі часта пераходзілі з рук у рукі. Актыўныя баявыя дзеянні ішлі да 29 жніўня, калі ў гарах выпаў снег і бакі спынілі наступальныя дзеянні.
Месапатамскі фронт
Цяжкае становішча англічан у Месапатаміі вымусіла рускае камандаванне прапанаваць дапамогу і сумесныя дзеянні ў гэтым рэгіёне англічанам. Аднак брытанцы, лічачы Месапатамію зонай сваіх інтарэсаў і баючыся пранікнення Расіі ў рэгіён, адмаўляліся ад сумесных дзеянняў з рускімі часткамі.
Рускае камандаванне загадала корпусу генерала Баратава наступаць у Месапатаміі; у канцы красавіка ён заняў Ханэкін, які знаходзіўся ў 150 кіламетрах ад Багдада. Аднак расійская дапамога была запозненай.
З-за нежадання англічан узаемадзейнічаць з корпусам Баратава туркі атрымалі магчымасць дзейнічаць адначасова і супраць рускіх і супраць брытанцаў.
Сінайскі фронт
Доўгае пазіцыйнае зацішша ў раёне Суэца было выкарыстана брытанцамі для ўзмацнення абароны. Баявыя дзеянні абмяжоўваліся толькі рэдкімі рэйдамі малалікіх атрадаў. Пасля завяршэння Дарданэльскай аперацыі турэцкае камандаванне прыняло рашэнне стварыць ударную групоўку і правесці наступленне на Суэцкі канал з мэтай яго канчатковага захопу. З гэтай мэтай туркі стварылі экспедыцыйны корпус пад камандаваннем германскага афіцэра Фрыдрыха Крэса, у яго ўвайшлі 2 турэцкія пяхотныя дывізіі і аўстра-германскі тэхнічна-артылерыйскі атрад. Брытанцы абаранялі Суэц сіламі 3-х пяхотных дывізій, часткамі Анзак, кавалерыйскай брыгады і сіламі флоту. За час зацішша англічане значна ўмацавалі свае абарончыя пазіцыі.
Здзейсніўшы найскладаны пераход праз Сінайскую пустыню, да жніўня 1916 года турэцкія войскі дасягнулі англійскіх пазіцый. 4 жніўня завязаліся баі, аднак англічане, правёўшы шэраг контратак, адкінулі турак. Пасля гэтага, адбіўшы турэцкі наступ, брытанцы ў сваю чаргу перайшлі ў наступленне. Аднак тэмпы прасоўвання саюзных войскаў былі вельмі павольнымі. Толькі да снежня 1916 года англічане занялі населены пункт Эль-Арыш 140 кіламетраў на ўсход ад Суэцкага канала.
Вынікі кампаніі 1916 года
На Каўказскім фронце рускія войскі дамагліся значных вынікаў. Былі занятыя найважнейшыя населеныя пункты: Эрзурум, Эрзінджан, важнейшыя парты на Чорным моры: Рызе, Трабзон. Турэцкія войскі не выканалі задачы камандавання, 3-я армія была фактычна двойчы разгромлена, 2-я армія, перакінутая з Галіпалі, таксама панесла сур'ёзныя страты. Турэцкаму камандаванню прыйшлося перакідваць да 30 % усіх рэзерваў на Каўказ. Асманская армія не змагла пракрасціся на тэрыторыю Расіі, больш таго, адступіла ўглыб сваёй тэрыторыі.
Вынікі кампаніі 1916 года на Каўказскім фронце перасягнулі чаканні рускага камандавання. Рускія войскі прасунуліся ўглыб Турцыі, авалодаўшы найважнейшымі і найбуйнейшымі гарадамі — Эрзурумам, Трапезундам, Ванам, Эрзінджанам і Бітлісам. Каўказская армія выканала сваю асноўную задачу — абарону Закаўказзя ад уварвання турак на велізарным фронце, працягласць якога да канца 1916 года перавышала 1000 вёрст.
На Сінайскім фронце асманскія войскі таксама пацярпелі няўдачу, іх наступленне на Суэцкі канал цалкам правалілася. Турэцкае камандаванне канчаткова страціла надзеі авалодаць найважнейшым Суэцкім каналам. Аднак кампанія 1916 года на Сінайскім фронце мела важнае значэнне, паколькі турэцкае наступленне забрала вялікую колькасць брытанскіх сіл да Суэца і не дало перакінуць гэтыя войскі на Заходні фронт.
Толькі ў Месапатаміі туркі дамагліся значных поспехаў. У Эль-Кута была фактычна разгромлена групоўка брытанскіх войскаў, вялікая колькасць англічан трапіла ў палон. Акрамя гэтага, турэцкія войскі пацяснілі рускі корпус Баратава і мелі магчымасць дзейнічаць з поспехам адначасова супраць рускіх і брытанскіх войскаў. Гэта адбывалася з-за нежадання брытанцаў дзейнічаць сумесна з рускімі і французамі, лічачы Месапатамію зонай сваіх інтарэсаў — Брытанія не хацела з'яўлення войскаў іншых дзяржаў у гэтым рэгіёне. Такая пазіцыя значна ўскладняла вядзенне баявых дзеянняў рускай арміі, а таксама аблягчала турэцкаму камандавання задачу барацьбы на два фронта.
Да лета 1916 года рускімі войскамі была вызвалена вялікая частка Заходняй Арменіі.
Каўказскі фронт
У пачатку 1917 года на Каўказе ўсталявалася пазіцыйнае зацішша. На ўсім працягу фронту ад Чорнага мора да возера Ван адбываліся толькі нязначныя сутычкі. У рускай арміі пачаліся эпідэміі, з-за дрэннага надвор'я падвоз харчавання войскам быў ускладнены, многія падраздзяленні галадалі. Толькі хворымі, абмарожанымі і памерлымі ад ран Каўказская армія страціла да 100 000 чалавек.
У лютым 1917 года ў Расіі адбылася рэвалюцыя, камандуючым на Каўказскім фронце быў прызначаны генерал Юдзеніч. Аднак, з-за цяжкасцяў з забеспячэннем, эпідэмій і рэвалюцыйных настрояў салдат, ніякіх актыўных дзеянняў руская армія весці не магла. Толькі ў Персіі рускія войскі пад камандаваннем генерала Баратава правялі наступленне. Аднак рост захворвання малярыяй і агульнае разлажэнне арміі прымусілі рускае камандаванне спыніць наступальныя дзеянні.
На працягу 1917 года руская армія паступова раскладалася, салдаты дэзертыравалі, адпраўляючыся па хатах, і да канца года Каўказскі фронт апынуўся цалкам разваленым. У кастрычніку 1917 года ў Расіі адбылася яшчэ адна рэвалюцыя, да ўлады ў краіне прыйшлі бальшавікі, якія імкнуліся да хутчэйшага спынення вайны.
Усяго рускія баявыя страты склалі 22 000 забітымі, 71 000 параненымі, 6000 палоннымі і да 20 000 абмарожанымі. Туркі пазбавіліся 350 000 чалавек, з якіх 100 000 палоннымі. Рускімі страчана ў баях 8 гармат, узята — 650.
Постпазітывізм
Асноўныя прадстаўнікі: Карл Попер, Томас Кун, Імрэ Лакатас, Пол Феерабенд, Майкл Полані, Стывен Тулмін.
Да постпазітывізму блізкія працы школы неарацыяналізму, асабліва Г. Башляра і М. Фуко.
Нейтральны ток
Нейтральны ток — адзін з механізмаў слабага ўзаемадзеяння, апасродкаваны абменам  віртуальнымі  Z базонамі. Сваёй назвай нейтральны ток абавязаны тым, што абмен віртуальнымі Z базонамі можа адбывацца паміж нейтральнымі часціцамі, а не толькі паміж зараджанымі, у адрозненне ад  электрамагнітнага ўзаемадзеяння. Z базоны ўзаемадзейнічаюць з усімі часціцамі Стандартнай мадэлі, акрамя глюонаў.
HMS C37
HMS C37 — брытанская падводная лодка тыпу С. Пабудавана ў 1908-1909 гадах кампніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 1 студзеня 1910 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 31 сакавіка 1910 года.
Нейтральны ток
Існаванне нейтральных токаў прадбачылі ў 1973 Абдус Салам, Шэлдан Лі Глэшау і Стывен Вайнберг. Эксперыментальнае пацверджанне тэорыя атрымала ў 1974 у вопытах на пузырковай камеры Гаргамель у ЦЕРНе.
HMS C37
У 1911 годзе, HMS C37, HMS C37 і HMS C38, апошнія падводныя лодкі тыпу C былі адпраўлены ў Ганконг, дзе падчас Першай сусветнай вайны былі ў складзе флоту.
У 1919 годзе лодка была прададзена на металалом.
Эканоміка Рэспублікі Конга
Рэспубліка Конга — дастаткова багатая па афрыканскіх мерках краіна. Сакрэт дабрабыту ў даволі значных запасах нафты пры невялікай колькасці насельніцтва. У 2019 стала 14-м удзельнікам нафтавага картэлю АПЕК. Гаспадарка Рэспублікі Конга ўяўляе сабой сумесь натуральнай сельскай гаспадаркі, лясной гаспадаркі, саматужнай прамымсловасці, нафтавага сектару і сферы паслуг, што ўключае і забюракратызаваны дзяржапарат. У сельскай гаспадарцы занята 35 % працаздольнага насельніцтва, у прамысловасці — 20 %, у сферы паслуг — 44 % (2005). Дзякуючы экспарту нафты, ВУП на душу насельніцтва складае вельмі нават зайздросныя ў трапічнай Афрыцы $ 7300 (2018, па ППЗ). Залежнасць эканомікі ад цэн на нафту на сусветным рынку прыводзіць да гушкання эканамічнага росту/рэцэсій. Так 1980-я і 2000-я сталі часамі поспехаў, калі штогадовы рост ВУП дасягаў 5 %. Апошняе падзенне цаны на чорнае золата прывяло да рэцэсіі ў 2016–2017 гг.. За гэтыя два гады ВУП краіны скараціўся сумарна на 5 %. На інвестыцыйную прывабнасць Рэспублікі адмоўна ўплываюць унутраныя канфлікты: грамадзянская вайна 1997, канфлікт улады з апазіцыяй 2015-2017.
Прамысловасць
Аснову эканомікі складае нафтаздабыўная прамысловасць, якая пацясніла з першай пазіцыі лясную. Запасы нафты ў Рэспубліцы на 2016 ацэньваюцца ў 1,6 млрд барэляў, здабыча ў тым жа годзе складала 260 тысяч барэляў у суткі. Акрамя нафты, рэспубліка валодае значнымі запасамі разнастайнай мінеральнай сыравіны (золата, жалезнай руды, фасфарытаў), збольшага не кранутымі. У канцы ХХ ст. пачалася распрацоўка прыроднага газу і алмазаў.
Сельская гаспадарка
У раслінаводстве выкарыстоўваецца ўсяго 1,5 % зямлі, што звязана са складанымі прыроднымі ўмовамі. У ХХІ стагоддзі сельская гаспадарка прыйшла ў поўны заняпад і амаль суцэльна залежыць ад дзяржаўных субсідый. Галоўнай харчовай культурай з'яўляецца касава. У 2009 годзе Рэспубліка Конга здала ў арэнду 200 000 гектараў сваёй зямлі паўднёваафрыканскім белым фермерам, пакрыўджаным зямельнымі рэформамі на радзіме.
Знешні гандаль
60 % экспарту краіны складае сырая нафта, вялікія аб'ёмы экспарту прыходзяцца на драўніну і алмазы. Асноўны пакупнік кангалезскай прадукцыі — Кітай. Імпарт — прадукцыя машынабудавання, лекі, прадукты харчавання; галоўныя партнёры — Кітай, Францыя, Ангола.
Транспарт
Транспартная сістэма, створаная каланіяльнымі ўладамі ў 1920-х–1930-х, эксплуатуецца па сёння практычна без мадэрнізацыі. Аднак у 2010-я ў транспарт, як і паўсюль у Афрыцы, пачалі прыходзіць кітайскія інвестыцыі. У Рэспубліцы каля 1000 км заасфальтаваных дарог (згодна з іншымі крыніцамі – больш за 3 000), 500 км чыгункі Акіян–Конга з вузкай каляінай (1067 мм). Маецца больш за 1000 км воднага шляху па рэках Убангі і Конга. Паміж Бразавілем і Кіншасай курсуе паром. Ніжэй за Бразавіль рака становіцца бурнай і ажно да акіяна суднаходства спыняецца. Найбуйнейшы порт — Порт-Нуар. Два галоўныя аэрапорты — Мая-Мая ў Бразавілі і Понт-Нуар.
Міхаіл Уладзіміравіч Сямёнаў
Міхаіл Уладзіміравіч Сямёнаў (, Мінск, БССР, СССР) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю.
Біяграфія
Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Беларусі 2010 года ў Магілёве ў вагавай катэгорыі да 66 кг.
На Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 у Пекіне Сямёнаў атрымаў бронзавы медаль па грэка-рымскай барацьбе ў мужчынскай вагавай катэгорыі 66 кг.
Бель (Руднянскі раён)
Бель (Бель) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Перавалоцкага сельскага паселішча. Насельніцтва — 14 жыхароў (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 17 км на поўнач ад Рудні, за 10 км на паўночны захад ад аўтадарогі Дзямідаў - Рудня, на беразе ракі Баркоўская. За 17 км на поўдзень ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Сага пра нашчадкаў Кнута
Сага пра нашчадкаў Кнута, Сага пра Кнютлінгаў (Knýtlinga saga) або Жыціе дацкіх конунгаў (Ævi Danakonunga) — адна з каралеўскіх саг, прысвечаных жыццю манархаў Даніі пачынаючы прыкладна з 950 года н.э. з кіравання Харальда Сінязубага і сканчаючы 1187 годам, калі Кнуд VI атрымаў перамогу ў паходзе на Вендаў. Сага напісана ў Ісландыі прыблізна ў 1260 годзе.
Сага цесна звязана з працай Сноры Стурлусана пра гісторыю нарвежскіх конунгаў — Кругам зямным. Як і Сноры, аўтар сагі часта выкарыстоўвае скальдычныя песні ў якасці дакументальнай крыніцы.
Ёсць вялікая верагоднасць, што аўтарам сагі быў Олаф Тордарсан, пляменнік Сноры Стурлусана. Олаф знаходзіўся пры двары дацкага конунга Вальдэмара Пераможнага, брата Кнуда VI, у 1240-41 гадах, і Вальдэмар забяспечыў Олафа каштоўнымі звесткамі.
Сітцаўскі дуб-волат
Сі́тцаўскі дуб-волат — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння у вёсцы Сітцы Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.
Дрэва дуба звычайнага. Узрост каля 500 гадоў. Вышыня складае 26 м, дыяметр 2 м. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.
Паводле народнага падання, пад дубам адпачываў нацыянальны герой Беларусі і Польшчы Тадэвуш Касцюшка. Сітцаўскаму дубу-волату прысвечана «Балада пра дуб саўгаса Сітцы» народнага паэта Беларусі Петруся Броўкі.
Стэфанія дэ Багарнэ
Стэфанія Луіза Адрыянна дэ Багарнэ́ (Stéphanie Louise Adrienne de Beauharnais; 28 жніўня 1789, Версаль — 29 студзеня 1860, Ніца) — вялікая герцагіня Бадэнская, жонка вялікага герцага Карла Бадэнскага.
Біяграфія
Нарадзілася ў Версалі ў сям’і графа Клода Багарнэ, стрыечнага брата віконта Аляксандра дэ Багарнэ, і яго жонкі Кладзіны. Пасля смерці маці ад сухот у 1791 годзе выхоўвалася ў пансіёне пры кляштары ў Мантабане, адкуль па загадзе Напалеона была выклікана ў Парыж. Жазэфіна Багарнэ прызначыла яе ў модны пансіён мадам Кампан, дзе выхоўвалася яе дачка Гартэнзія. Па заканчэнні навучання ў 1806 годзе Стэфанія, як член імператарскай сям’і, пераехала на жыхарства ў палац Цюільры, дзе вяла раскошнае жыццё, якое доўжылася, аднак, нядоўга. Неўзабаве Напалеон з палітычных меркаванняў арганізаваў яе шлюб з курфюрстам Карлам Бадэнскім (1786—1816), дараваў Стэфаніі тытул «прынцэсы Францыі» і ўрачыста ўдачарыў яе. Каб дзед жаніха пагадзіўся на гэты няроўны шлюб, Напалеон павялічыў яго ўладанні і зрабіў яго вялікім герцагам. Акрамя таго ён прымусіў Карла Бадэнскага адмовіцца ад сваёй нявесты Аўгусты Баварскай, з якой ажаніў свайго пасерба Яўгенія Багарнэ.
Стаўшы прыёмнай дачкой імператара, Стэфанія была пераведзена ў асабліва раскошныя апартаменты Цюільры і ва ўсіх прыдворных цырымоніях займала другое месца пасля імператрыцы Жазэфіны, што ўзбудзіла зайздрасць Гартэнзіі і сясцёр імператара. Ад прыроды вясёлая, жывая і какетлівая (з добрым колерам твару, блакітнымі вачамі і прыгожымі бялявымі валасамі) Стэфанія аказвала Напалеону асобую ўвагу. Ён жа, маючы слабасць да добранькай сваячкі, паддаўся яе чарам. Пайшлі плёткі. Гэтаму ганебнаму скандалу паклала канец рэўнасць Жазэфіны, якая нагадала Стэфаніі, што «ў яе ёсць жаніх, якому ёй і трэба строіць вочкі, а не мужу цёткі». Калі Карл Бадэнскі прыехаў у Францыю, ён зусім не спадабаўся нявесце. Вяселле адбылося ў Парыжы 8 красавіка 1806 года, аднак, Стэфанія з першага ж дня замкнулі дзверы сваёй спальні перад мужам. Карыстаючыся вялікай папулярнасцю ў грамадстве, яна какетнічала з Жэромам Банапартам, яе вабіла яго страсць і на ўсіх балях яна танчыла толькі з ім. Аднойчы ўвечар іх блізкія адносіны сталі вельмі прыкметнымі і з прынцэсай Кацярынай здарылася істэрыка. Паводзіны Стэфаніі выклікалі ўсеагульнай скандал. Напалеон зрабіў ёй строгую вымову і адправіў яе з мужам у Карлсруэ, куды стаў пісаць ёй бацькоўскія лісты, раячы любіць мужа. У Германіі адчужэнне паміж мужам і жонкай працягвалася па-ранейшаму і прынц Карл стаў весці цалкам асобнае ад жонкі жыццё.
Але ў 1808 годзе ў легкадумнай Стэфаніі адбыліся змены, яна, разумеючы, што павінна нарадзіць спадчынніка, нечакана стала ласкавай з мужам, але прынц астуджаны яе супраціўленнем, не паверыў у шчырасць яе пачуццяў і адштурхнуў яе. Справа дайшла то таго, што яны не бачыліся ў працягу двух гадоў. Карл пражываў у Карлсруэ, а Стэфанія ў Мангейме. Тым не менш у 1810 годзе яны прымірыліся і сталі шчаслівай закаханай парачкай, нарадзіўшы на свет пецярых дзяцей. У 1811 годзе пасля смерці дзеда прынц Карл стаў вялікім герцагам, а Стэфанія герцагіняй. На працягу сямі гадоў яна была цалкам шчаслівай у сямейным жыцці, хоць смерць яе сына і прыдворныя інтрыгі з мэтай пераканаць мужа развесціся з ёй прычынілі ёй нямала гора. 8 снежня 1818 года Карл Бадэнскі нечакана памёр. Пасля яго смерці трон Бадэна заняў ягоны дзядзька Людвіг I. Застаўшыся ўдавой у 29 гадоў, Стэфанія доўга аплаквала мужа і сына. Яна жыла вельмі сціпла ў Мангеймскім замку, дзе яе салон быў папулярным месцам сярод мясцовых інтэлектуалаў, ці ў летнім палацы ў Бадэн-Бадэне. Праз некалькі гадоў яна перасялілася ва Фрайбург. Там у маляўнічым замку яна стала прымаць свецкіх асоб і нават давала балі. Пасля таго як прынц Луі Напалеон стаў прэзідэнтам другой Французскай рэспублікі, Стэфанія часта наведвала Парыж, дзе брала ролю гаспадыні на балях, якія даваў прынц у Елісейскім палацы. Яна вітала аднаўленне імперыі ў Францыі і памерла ад запалення лёгкіх у 1860 годзе ў Ніцы. Пахавана ў каралеўскай пахавальні ў ў Пфорцгайме.
Пузырковая камера
Пузырковая камера - дэтэктар трэкаў хуткіх зараджаных часціц, які выкарыстоўвае ўласцівасць іонаў быць цэнтрамі ўтварэння пузыркоў у перагрэтай вадкасці.
Зараджаная часціца, пралятаючы праз вадкасць, іанізуе яе малекулы ўздоўж сваёй  траекторыі. Іоны выконваюць ролю зародкаў пузыркоў у спецыяльна прыгатаванай перагрэтай вадкасці. Утвораны след фатаграфуюць.
Перагрэтую вадкасць падрыхтоўваюць рэзка зніжаючы ціск.
Пузырковую камеру звычайна змяшчаюць у магнітным полі, што дазваляе ідэнтыфікаваць часціцы па іх удзельных зарадах.
За вынаходства пузырковай камеры ў 1952 годзе Дональд Глейзер атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіцы ў 1960 г.
Геральдычны савет пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Геральдычны савет пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь — пастаянна дзеючы экспертны калегіяльны дарадчы орган у Беларусі, які каардынуе правядзенне адзінай дзяржаўнай палітыкі ў галіне заснавання і выкарыстання ордэнаў і медалёў, афіцыйных геральдычных сімвалаў.
Заснаваны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 7 жніўня 2002 г. № 441 «Аб утварэнні Геральдычнага савета пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь».
Асноўнымі задачамі Геральдычнага савета з’яўляюцца садзейнічанне развіццю афіцыйнай геральдыкі ў Рэспубліцы Беларусь у адпаведнасці з гісторыка-геральдычнымі традыцыямі беларускага народа, іншых народаў і дзяржаў; метадычнае забеспячэнне работ па заснаванні, стварэнні і выкарыстанні афіцыйных геральдычных сімвалаў; правядзенне абавязковай геральдычнай экспертызы ордэнаў, медалёў, афіцыйных геральдычных сімвалаў; арганізацыя кантролю за выкарыстаннем афіцыйных геральдычных сімвалаў.
Пасяджэнні Геральдычнага савета праводзяцца па меры неабходнасці (па рашэнні старшыні), але не радзей як адзін раз на два месяцы. Рашэнні Геральдычнага савета прымаюцца простай большасцю галасоў ад агульнай колькасці яго членаў, якія ўдзельнічаюць у пасяджэнні.
Арганізацыйна-тэхнічнае і інфармацыйнае забеспячэнне дзейнасці Геральдычнага савета ажыццяўляецца адпаведна Адміністрацыяй Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і Дэпартаментам па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі.
Кратар з Вікса
Кратар з Вікса  – умоўная назва старажытнай бронзавай грэчаскай пасудзіны, адкрытай у кельцкім пахаванні, паблізу вёскі Вікс у Францыі. З'яўляецца найбуйнейшай і самай вядомай знаходкай гэтага пахавання.
Гісторыя знаходкі
Кратар быў знойдзены ў 1953 годзе ў камеры багата абсталяванай падкургановай магілы на ўскраіне кельцкага опідума на пагорку Ласуа.
Час узнікнення кратара ацэньваецца каля 530-520 да н.э.
Стылістычныя асаблівасці дазваляюць звязваць яго з грэчаскай майстэрняй на тэрыторыі паўднёвай Італіі, хоць, на думку Джона Бордмана, ён і зроблены ў стылі, характэрным для Спарты. Было выказана меркаванне, што дадзены кратар з'яўляецца найбуйнейшай вядомай грэчаскай бронзавай пасудзінай. Яго варта разглядаць як абмен падарункамі, што кажа пра яго высокі статус. Гэта звязана з гандлем віна з Міжземнамор'я бартарам на сыравіну з Паўночнай Еўропы.
Кратар быў знойдзены раздушаным вагой кургана над ім. Ручкі былі выяўленыя на тым жа ўзроўні, што і аснаванне. Ён быў адноўлены пасля раскопак і ў цяперашні час знаходзіцца ў археалагічным музеі ў Шаціён-сюр-Сен.
Апісанне
Пасудзіна з'яўляецца кратарам, які ў грэчаскім свеце служыў для змешвання віна з вадой. Як правіла, іх рабілі з гліны. Металічны кратар з Вікса стаў знакавым аб'ектам, што прадстаўляе як багацце ранніх кельцкіх пахаванняў, так і мастацтва позніх архаічных грэчаскіх бронзавых вырабаў.
Яго памеры дасягаюць 1,64 м у вышыню і 127 см у дыяметры, вага 208,6 кг і аб'ём 1100 літраў.
Кратар быў зроблены з сямі ці больш асобных частак з алфавітным маркіроўкамі, паказваючы, на тое, што ён, верагодна, быў дастаўлены ў Бургундыю кавалкамі і сабраны на месцы.
Сама ваза была выраблена з суцэльнага ліста чаканнай бронзы, вагой каля 60 кг. Яго сценкі ад 1 мм да 1,3 мм таўшчынёй.
Яго ножкі выраблены з аднаго маналітнага металу дыяметрам 74 см, вага 20.2 кг. Яго паддон упрыгожаны стылізаванымі расліннымі матывамі. Тры ручкі, якія падтрымліваюцца ільвіцамі, важаць каля 46 кг кожная. Яны спіральна афармляюцца ў Гаргон з грымасамі на тварах (агульны матыў грэчаскага мастацтва). Шыйку кратара ўпрыгожвае фрыз з выявай пешых грэчаскіх воінаў і калясніц з імі. Яна зроблена з бронзавага кольца, устаўленага да асноўнай вазы, што падтрымлівае ручкі. Фрыз змяшчае восем калясніц, кожная запрэжаная чацвёркай коней і возьніка (іх паказана менш, чым гаплітаў для эканоміі месца). Кожная калясніца суправаджаецца адным узброеным гаплітам. Фрыз з'яўляецца важным прыкладам ранняга грэчаскага бронзавага рэльефнага мастацтва, якое мала захавалася. Крышка была выбіта бронзавым лістом, вагой 13.8 кг і мела форму адпаведную кратару і ўвянчаную жаночай статуэткай. Ручкі ўпрыгожаны апорамі ў форме галавы гаргоны.
Марыя Васілеўна Акцябрская
Марыя Васілеўна Акцябрская (нар., в. Блыжне, Краснагвардзійскі раён, Крым — , Смаленск) — Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Працавала ў Сімферопалі на кансервавым заводзе, потым тэлефаністкай. Яе муж, палкавы камісар I. Ф. Акцябрскі, загінуў на фронце 9 жніўня 1941 года.
На фронце з кастрычніка 1943 года. Унесла асабістыя зберажэнні на будаўніцтва танка, які назвалі «Баявая сяброўка», разам з экіпажам прымала ўдзел у зборцы танка на заводзе, стала яго механікам-вадзіцеліем. Гвардыі сяржант М. В. Акцябрская вызначылася у баях за вызваленне Віцебшчыны. У час вызвалення вёскі Новае Сяло Сенненскага раёна у танку М. В. Акцябрскай была пашкоджана гусеніца. 3-за моцнага артылерыйскага агню экіпаж трое сутак не меў магчымасці адрамантаваць танк. Увесь гэты, час экіпаж не пакідаў «Баявую сяброўку» і знаходзіўся ў пастаяннай баявой гатоўнасці. 20 лістапада 1943 года на досвітку чацвёртага дня, калі савецкія войскі аднавілі наступление на Новае Сяло, танкісты змаглі хутка адрамантаваць гусеніцу і адны з першых уварваліся на пазіцыі ворага.
17 студзеня 1944 года ў баі за в. Крынкі Лёзненскага раёна Марыя Васілеўна была цяжка паранена. Памерла ад ран 15 сакавіка 1944 года. Пахавана ў Смаленску ў Кутузаўскім садзе каля сцяны Славы.
Танк «Баявая сяброўка», як і марыла Марыя Акцябрская, дайшоў да Берліна, перад гэтым прымаў удзел у Беларускай аперацыі, вызваленні Польшчы.
Памяць
Імем М. В. Акцябрскай названа вуліца ў Лёзне, у в. Крынкі ёй пастаўлены помнік, недалёка ад месца апошняга бою пастаўлены манумент.
Альхон
Альхон — найбуйнейшы востраў возера Байкал. Даўжыня — 71 км, шырыня — да 12 км, плошча — 730 км ². З паўночна-заходнім берагам возера ўтварае Малое мора і праліў Альхонскія вароты. Недалёка ад вонкавага боку Альхона — самая глыбокая месца Байкала (1642 м).
Насельніцтва
Два буйныя пасёлкі на востраве — Хужыр і Харанцы. Усяго на востраве каля 8 населеных пунктаў. Большасць з іх (акрамя навукова-даследчага пасёлка Узуры) размешчаны ў заходняй, стэпавай частцы вострава.
Насельніцтва — рускія і бураты, у асноўным рыбакі. Улетку яны выходзяць «на мора» ў лодках, а ўзімку выязджаюць на лёд і ловяць з нарыхтаваных загадзя палонцы Байкальскага омуля.
Сонечнае зацьменне 5 верасня 1793 года
Сонечнае зацьменне 5 верасня 1793 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 141 сараса.
Зацьменне 5 верасня 1793 года стала 2-м сонечным зацьменнем у 1793 годзе і 234-м у XVIII стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 12 сакавіка 1793 года, наступнае — 31 студзеня 1794 года.
Перпіньян
Перпіньян (Perpignan, Perpinyà)  — горад у Францыі, на рацэ Тэт, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Усходнія Пірэнеі. Гістарычна з’яўляўся галоўным горадам правінцыі Русільён. Размешчаны за 13 км ад берага Міжземнага мора і за 31 км на поўнач ад франка-іспанскай мяжы. Насельніцтва 116 700 чал. (2004).
Гісторыя
У XVII стагоддзі, калі Францыя сутыкнулася з Іспаніяй у спрэчцы за ўладанне Русільёнам, Перпіньян быў ператвораны ў крэпасць. Паводле Пірэнейскага міру 1659 годзе горад быў пакінуты за Людовікам XIV. У XIX стагоддзі струхлелыя гарадскія сцены былі знесены за непатрэбнасцю. У 1936 годзе ў Перпіньян хлынулі ўцекачы з Іспаніі, дзе бушавала грамадзянская вайна. Пасля 1960 года тут сяліліся французы з паўночнаафрыканскіх калоній.
Славутасці
Візітнай карткай Перпіньяна лічыцца маленечкі форт Le Castillet, пабудаваны ў 1368 годзе і цяпер адкрыты для турыстаў у якасці музея. За бастыёнамі знакамітай Перпіньянскай цытадэлі часоў «старога рэжыму» хаваецца адноўлены ў апошні час палац сярэднявечных каралёў Маёркі. Сабор св. Іаана, закладзены ў 1324 годзе каралём Санча, будаваўся галоўным чынам у XV і XVI стагоддзях. Старадаўні марскі трыбунал (Loge de Mer) з часам быў перабудаваны ў тэатр.
З мастацкіх помнікаў увагу турыстаў прыцягвае Перпіньянскі вакзал, дэкараваны самім Сальвадорам Далі, які выпрабаваў у ім «прыступ касмаганічнага экстазу». У музеі Рыго выстаўлены палотны як самога гэтага мастака, так і майстроў каталанскага прымітыву.
Аднапартыйная сістэма
Аднапартыйная сістэма — гэта тып палітычнай сістэмы, у якой адна палітычная партыя мае права сфармаваць урад, як правіла, на аснове існуючай канстытуцыі. Усе астатнія партыі альбо забаронены, альбо маюць права прымаць абмежаваны ўдзел у выбарах. Часам тэрмін выкарыстоўваецца для апісання сістэмы дамінуючай партыі, якая, у адрозненне ад аднапартыйнай сістэмы, дазваляе дэмакратычныя шматпартыйныя выбары, але існуючая практыка альбо баланс палітычнай улады эфектыўна прадухіляе апазіцыю ад перамогі на выбарах.
Заразіха эльзаская
Заразі́ха эльзаская (Orobanche alsatica) — паразітная расліна з роду  сямейства.
Апісанне
Аднагадовая травяністая расліна. Вышыня 20—40 см. Лісце чаргаванае. Кветкі жаўтаватыя або буравата-жоўтыя, часта з ліловым адценнем на адгіне. Крона і сцябло афарбаваныя аднолькава.
Распаўсюджанне
Расце ў Паўночнай Афрыцы (Марока), Паўднёвай Еўропе і Цэнтральнай Азіі, а таксама ў раёнах з умераным кліматам. На тэрыторыі Беларусі сустракаецца на поўдні. Цвіце ў чэрвені—ліпені.
Паразіт і.
NGC 2929
NGC 2929 (іншыя абазначэнні — UGC 5126, MCG 4-23-17, ZWG 122.34, IRAS09346+2323, PGC 27398) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сезон 2017 ФК БАТЭ
У 2017-м годзе футбольны клуб БАТЭ з Барысава прымаў удзел у шасці афіцыйных турнірах:
Ігракі
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
1 Футбаліст пакінуў БАТЭ (яго нумар можа быць перададзены іншаму іграку)
Прыйшлі клуб
* З арэнды
Пакінулі клуб
* У арэнду
Глікахенадэзоксіхолевая кіслата
Глікахенадэзоксіхолевая кіслата — жоўцевая соль, якая ўтвараецца ў печані з хенадэзоксіхолевай кіслаты і гліцыну, звычайна сустракаецца ў выглядзе натрыевай солі.
Парцэляцыя
Парцэляцыя (Parcelacja, ад parcelle — часцінка) — раздрабленне зямельных надзелаў. У міжваеннай Польшчы, у тым ліку ў Заходняй Беларусі, дзе панавала буйное памешчыцкае землеўладанне, парцэляцыяй называлі разбіўку дзяржаўных, памешчыцкіх і так званых кінутых (землі бежанцаў, якія не вярнуліся на радзіму) зямель на дробныя ўчасткі (парцэлы, ад 2 да 20 га) і продаж іх праз дзяржаўны банк.
Адно з мерапрыемстваў аграрнай рэформы Польшчы ў 1920—кулака. Праводзілася паралельна з камасацыяй, асадніцтвам і ліквідацыяй сервітутаў на аснове законаў «Пра надзяленне зямлёй салдатаў польскай арміі» (1920) і «Пра парцэляцыю, камасацыю і асадніцтва» (1925).
HMS C38
HMS C38 — брытанская падводная лодка тыпу С. Пабудавана ў 1908-1909 гадах кампніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 1 студзеня 1910 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 31 сакавіка 1910 года.
У 1911 годзе, HMS C37, HMS C37 і HMS C38, апошнія падводныя лодкі тыпу C былі адпраўлены ў Ганконг, дзе падчас Першай сусветнай вайны былі ў складзе флоту.
У 1919 годзе лодка была прададзена на металалом.
Бутрава
Бутрава (Бутрово) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Перавалоцкага сельскага паселішча. Насельніцтва — 59 жыхароў (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 1,5 км на поўнач ад Рудні, у 1,5 км на поўнач ад аўтадарогі Арол — Віцебск. За 2 км на поўдзень ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Дзмітрый Мікалаевіч Лебядзевіч
Дзмітрый Мікалаевіч Лебядзевіч (, в. Замасцяны, Шчучынскі раён — 27 мая 2020, Гродна) — беларускі літаратуразнавец, педагог. Кандыдат філалагічных навук (1997).
Біяграфія
У 1988 годзе завочна скончыў аддзяленне беларускай і рускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта Гродзенскага ўніверсітэта. З 1989 года выкладаў на кафедры рускай і замежнай літаратуры гэтага ўніверсітэта, у 1991—1992 гадах — намеснік дэкана філфака. З 1993 года — на кафедры беларускай літаратуры ўніверсітэта, з 1998 года — на пасадзе дацэнта і загадчыка аддзялення беларускай філалогіі філфака Гродзенскага ўніверсітэта.
Памёр 27 мая 2020 года ад каранавіруснай інфекцыі.
Навуковая дзейнасць
Друкаваўся з 1990 года. Вывучаў традыцыі антычнасці ў беларускай літаратуры.
Зборная Беларусі па бейсболе
Зборная Беларусі па бейсболе — прадстаўляе Беларусь у міжнародных турнірах па мужчынскім бейсболе.
Поспехі ў чэмпіянатах
Чэмпіянат Еўропы па бейсболе сярод дзяцей 15-16 гадовага ўзроста
Адольф Рувімавіч Міроцін
Адольф Рувімавіч Міроцін (нар., Гомель) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2003), прафесар (2009).
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: функцыянальны аналіз; гарманічны аналіз; тэорыя аператараў.
Узнагароды
Нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2017) і інш.
NGC 2930
NGC 2930 (іншыя абазначэнні — MCG 4-23-18, ZWG 122.35, WAS 1, PGC 27404) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч
Біяграфія
Скончыў гарадскую школу ў Дзвінску (цяпер Даўгаўпілс, Латвія), вучыўся ў сельскагаспадарчай школе ў Шаўлях (цяпер Шаўляй, Літва). Ваяваў у складзе расійскай арміі ў 1-ю сусветную вайну. У 1917 вярнуўся на Браслаўшчыну, займаўся беларускай асветнай працай сярод насельніцтва, арганізацыяй кааперацыі. У 1920-я ўваходзіў у кіраўніцтва Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры, які дзейнічаў у Заходняй Беларусі. З 1926 у кіраўніцтве партыі «Беларускі сялянскі саюз». Супрацоўнічаў з газетай «Сялянская ніва», выступаў на яе старонках як публіцыст. У 1928 за беларускую патрыятычную дзейнасць арыштаваны польскімі ўладамі, два месяцы правёў у Лукішскай турме ў Вільні. Вызвалены пасля таго, як быў абраны паслом у польскі сейм і атрымаў дэпутацкую недатыкальнасць. Палітычную дзейнасць не спыняў да канца 1930-х. Публікаваўся на старонках часопісу «Новы шлях». Рэпрэсаваны савецкімі ўладамі. Пасля вяртання з лагераў жыў у Браславе. Загінуў у аўтамабільнай катастрофе.
Тахеометр
Тахеометр — геадэзічны інструмент для вымярэння адлегласцяў, гарызантальных і вертыкальных вуглоў. Адносіцца да класу не паўтаральных тэадалітаў, выкарыстоўваецца для вызначэння каардынат і вышынь кропак мясцовасці пры тапаграфічнай здымцы мясцовасці, пры разбівачных працах, вынасе на мясцовасць вышынь і каардынат праектных кропак.
Балцкая канцэпцыя
Балцкая канцэпцыя — канцэпцыя паходжання беларусаў, прыхільнікі якой лічаць, што продкамі беларусаў з’яўляюцца балты, асіміляваныя пазней славянамі. Сярод аргументаў назвы беларускіх рэк і азёр балцкага паходжання — Арэсы, Клёвы, Рэсты і іншых. Таксама пра балтаў як продкаў беларусаў сведчаць некаторыя элементы традыцыйнай беларускай культуры і мовы — культ вужа, жаночы галаўны ўбор намітка, цвёрды гук «р» і іншыя. Сярод вядомых прыхільнікаў балцкай канцэпцыі этнагенезу беларусаў Валянцін Сядоў, Георгій Штыхаў і іншыя.
Лахазвінская ГЭС
Лахазвінская ГЭС — Мікра ГЭС у вёсцы Яжона Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі, размешчаная на вадаскідзе вадасховішча Гаць на рацэ Лахазва.
Вызначаная магутнасць 90 кВт. Працавала ў 1950—1965 гадах, затым закінутая. Адноўленая ў 1995 годзе, работы выконвала ТАА «Малая энергетыка». Знаходзіцца на балансе ДПА «Белэнерга». Вызначаная магутнасць 138 кВт.
Уладзімір Мікалаевіч Семянчук
Уладзімір Мікалаевіч Семянчук (, Гомель — ) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (2001), прафесар (2008).
Біяграфія
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (механіка-матэматычны факультэт, 1974; аспірантура, 1979). Працаваў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1979, матэматычны факультэт, кафедра вышэйшай матэматыкі, у 1984—2017 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: тэорыя класаў канечных груп.
Бабін Яр
Бабін Яр (Бабин Яр) — урочышча ў паўночна-заходняй частцы Кіева, у якім праводзіліся масавыя расстрэлы грамадзянскага насельніцтва, галоўным чынам яўрэяў, цыган, а таксама савецкіх ваеннапалонных, нацыстамі і калабарацыяністамі ў 1941—1943 гадах падчас Другой сусветнай вайны, у перыяд акупацыі Украіны нямецкімі войскамі.
Першы масавы расстрэл адбыўся 29-30 верасня 1941 года, у выніку якога быў забіты 33 771 яўрэй. На працягу 1941—1943 гадоў у Бабіным Яры забіта каля 100 тысяч чалавек, пераважна яўрэі.
Нягледзячы на ​​тое, што ў Бабіным Яры была пахавана вялікая колькасць ахвяр Халакосту, Бабін Яр вядомы па-за межамі Украіны масавымі расстрэламі людзей розных нацыянальнасцей у 1941—1943 гадах нямецкімі акупацыйнымі ўладамі падчас Другой сусветнай вайны.
У 1976 годзе ў раёне Бабінага Яра ўзведзены манумент ахвярам фашызму. Да тэмы Бабінага Яра звярталіся многія дзеячы мастацтва, у т.л. Ілья Эрэнбург, Яўген Еўтушэнка, Анатоль Кузняцоў, Дзмітрый Шастаковіч.
Падчас расійскага ўварвання ва Украіну, 1 сакавіка 2022 года мемарыял пашкоджаны абстрэлам расійскіх войскаў.
Брацкая магіла (Харошаўка)
Брацкая магіла — вайсковае пахаванне ў в. Харошаўка, Добрушскі раён, Гомельская вобласць. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі, каля школы.
Гісторыя
Пахаваны 10 воінаў, якія загінулі ў верасні 1943 года пры вызваленні вёскі Харошаўка і пасёлка Уборак ад нямекца-фашысцкіх захопнікаў і адзін партызан, які загінуў у Вялікую Айчынную вайну. У 1959 годзе на магіле пастаўлены помнік, у 1963 годзе на магіле заменены помнік-скульптура воіна з аўтаматам.
Побач у 1977 годзе пастаўлена стэла ў памяць аб злучэнні Добрушскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна з часцямі Чырвонай Арміі, а таксама на ўшанаванне памяці 170 жыхароў вёскі Харошаўка і пасёлка Уборак, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў.
Крывіцкая канцэпцыя
Крывіцкая канцэпцыя — гісторыка-ідэалагічная тэорыя, паводле якой продкі беларусаў — крывічы, праз чыю самабытнасці беларусы адрозніваюцца ад рускіх і украінцаў. Аўтары канцэпцыі лічылі патрэбным называць беларусаў крывічамі, а Беларусь — Крывіяй.
Гісторыя
Ужываць назву Крывія датычна тэрыторый сучаснай Беларусі пачалі ў другой палове XVIII — пачатку XIX стагоддзяў. Польская гістарычная традыцыя другой паловы XVIII стагоддзя пашырала зону засялення племені крывічоў у раннім сярэднявеччы практычна на ўсю тэрыторыю сучаснае Беларусі. Гэта не адпавядае сучасным гістарычным ведам — лічаць, што крывічы засялялі толькі паўночныя і часткова цэнтральныя рэгіёны Беларусі, але стала падставай лічыць крывічоў непасрэднымі продкамі славянскага насельніцтва, якое пазней сталі называць «беларусамі». Узнікненне «крыўскай» візіі старажытнага мінулага Беларусі звязваюць звычайна з даследаваннямі Адама Нарушэвіча, які ў сваёй працы «Гісторыя народу польскага» сяліў крывічоў не толькі паміж Дзвіною і Дняпром, але і на Палессі. Крыўская тэрміналогія ўжывалася для азначэння насельніцтва сучаснае Беларусі, а таксама згадак пра яе мінулае. Але на працягу ХIХ стагоддзя слова «крывічы» паступова ператвараецца ў гістарыцызм, саступаючы цэнтральнае месца ў палітыцы і даследаваннях назве «Беларусь».
З 1920-х гадоў, канцэпт «Крывіі» ўспрымаецца як сродак канчатковай дэкаланізацыі нацыянальнае тоеснасці. У сваю чаргу Беларусь («Белая Русь») разглядаецца як форма ідэнтыфікацыі, моцна злучаная з каланіяльнай залежнасцю, навязаная адміністрацыяй Расійскае імперыі. У гэты перыяд у большасці выпадкаў Крывія ўжываецца як сінонім Беларусі, але як сінонім адлюстроўвае і розныя культурныя і гістарычныя канатацыі. Часам гэта мела навуковы грунт, часам выглядала малапраўдападобна, але на першым месцы была, відавочна, інтэнцыя да канчатковай дэкаланізацыі нацыянальнага наймення, а значыць і рэпрэзентацыі нацыі. «Крывія» і вытворныя ад яе словы становяцца сімвалам старажытнасці і «гістарычнай даўніны» Беларусі. Адсочваецца паралель з апазіцыяй «Украіна» і «Маларосія» ва ўкраінскім кантэксце ХIХ — пачатку ХХ стагоддзяў, толькі з супрацьлеглым вынікам. Назва замацоўваецца на агульнакультурным узроўні і пачынае цыркуляваць у літаратурных і мастацкіх тэкстах. У розных версіях і ў розных кантэкстах яе ўжывалі Ларыса Геніюш, Уладзімір Жылка, Янка Купала.
Нягледзячы на недастатковую ідэйную і палітычную аформленасць, «крыўская тэма» была заўважана ў БССР і стала адным з аб’ектаў крытыкі і ціску з боку савецкіх афіцыйных структур. Крытыка мела не толькі «навуковы», але і выразны ідэалагічны характар, інтэрпрэтуючы прыхільнасць да крыўскіх тэорый як праяву шавінізму і нацыяналізму, фашызму. З 1930-х гадоў «крыўская тэма» разам з іншымі праявамі «нацыяналізму» апазнаецца як ідэйны вораг савецкага разумення беларускае нацыянальнае тоеснасці і выціскаецца, у тым ліку праз фізічнае вынішчэнне прыхільнікаў, з літаратурнага і навуковага поля.
Бюст Францыска Скарыны (Кішынёў)
Гісторыя
Бюст быў выраблены ў Беларусі і ўсталяваны ў Кішынёве ў рамках праекта, зацверджанага Міністэрствам адукацыі, культуры і даследаванняў Малдовы. Расходы на распрацоўку праектнай дакументацыі па ўстаноўцы бюста, выкананні і мантажы, а таксама на добраўпарадкаванне прылеглай тэрыторыі, былі пакрыты за кошт сродкаў Рэспублікі Беларусь і ахвяраванняў. Лойка меў на мэце стварыць манументальны твор вышынёй тры метры, але яго абмежавалі ўдвая меншымі памерамі, а першапачатковую суму, 150 тысяч беларускіх рублёў, якую павінны былі выдаткаваць на выраб помніка, зменшылі ў 10 разоў.
Крывіцкая канцэпцыя
Гісторыя
Падчас нямецкае акупацыі крыўская тэма зазнае пэўны рэнесанс уласнай рэпрэзентацыі ў Беларусі, звязаны галоўным чынам з актыўнасцю Яна Станкевіча — друкуюцца адпаведныя падручнікі і часткова аднаўляецца дыскусія ў друку. Пасля вайны крыўская дыскусія канчаткова выціскаецца з Беларусі, працягвае сваё існаванне на эміграцыі і паступова згасае.
Бюст Францыска Скарыны (Кішынёў)
Гісторыя
Урачыста адкрыты 18 красавіка 2018 года. На цырымоніі прысутнічалі міністр адукацыі, культуры і даследаванняў Малдовы і міністр культуры Беларусі Юрый Бондар, які знаходзіўся ў краіне з афіцыйным візітам. У сваім выступленні Моніка Бабук адзначыла, што гэта падзея зробіць істотны ўнёсак ва ўмацаванне культурных сувязяў паміж Малдовай і Беларуссю. Юрый Бондар у сваю чаргу адзначыў, што «асоба Францыска Скарыны мае выключнае значэнне для гісторыі і культуры Беларусі. З яго імем звязаны традыцыі, дзякуючы якім мы адчуваем гонар за сваю краіну, народ і яго славутую гісторыю».
Сам скульптар заявіў, што адмовіўся ад паездкі на адкрыццё помніка, бо замест імя Францішак, якое, на ягоную думку, уласцівае беларускаму напісанню, на помніку было змешчана імя Францыск.
Апісанне
Бронзавы бюст Францыска Скарыны ўпрыгожаны выявай «скарынаўскага герба», які беларускі першадрукар змяшчаў у кожнай са сваіх кніг, і дэкараваны ручніком — сімвалічнай рэччу ў традыцыях беларускага і малдаўскага народаў.
Фердынанд II Арагонскі
Фердынанд II Арагонскі, Фердынанд Каталік (Fernando II de Aragón y V de Castilla «el Católico», Ferran II d'Aragó «el Catòlic», па-арагонску: Ferrando II d’Aragón «lo Catolico»;  — ) — быў каралём Арагона (1479—1516), Сіцыліі (1468—1516), Неапаля (1504—1516), Вaленсіі, Сардзініі і Навары, графам Барселонскім, праз сваю жонку дэ-юрэ каралём Кастыліі (1474—1504) і рэгентам і сапраўдным кіраўніком гэтай краіны з 1508 года да сваёй смерці ў імя сваёй псіхічна неўраўнаважанай дачкі Хуаны Вар’яткі.
Біяграфія
Першае дзесяцігоддзе сумеснага панавання Фердынанда і Ізабелы было занята захопам каралеўства Гранада, апошняга мусульманскага анклава на Іберыйскае паўвостраве, які завяршыўся ў 1492 годзе. У той жа самы год быў выданы Альгамбрскі дэкрэт, які выганяў яўрэяў як з Кастыліі, так і з Арагона. Таксама ў гэты год каралеўская пара выправіла Хрыстафора Калумба ў яго экспедыцыю ў Новы свет. Паводле дагавора заключанага ў Тардэсіяс у 1494 годзе, па-за еўрапейскі свет быў падзелены паміж каронамі Партугаліі і Кастыліі па паўночна-паўднёвай лініі, якая ішла праз Атлантычны акіян.
Пазнейшая частка жыцця Фердынанда была па большасці занята барацьбой з каралямі Францыі за кантроль над Італіяй пад час, так званых, Італьянскіх войн. У 1494 годзе, Карл VIII, кароль Францыі, ўварваўся ў Італію і выгнаў Альфонса II (які быў стрыечным братам Фердынанда і прыёмным сынам яго сястры) з трона Неапаля. Фердынанд уступіў у саюз з некаторымі італьянскімі кіраўнікамі і з імператарам Максіміліянам I і паспяхова выбіў французаў у 1496 годзе, пасадзіўшы на неапалітанскі трон Фердынанда II, сына караля Альфонса. У 1501 годзе, пасля смерці Фердынанда Неапалітанскага і ўступлення на трон яго дзядзькі Федэрыга, Фердынанд Арагонскі падпісаў пагадненне з пераемнікам Карла VIII, Людовікам XII, які толькі што паспяхова адстаяў свае прэтэнзіі на Міланскае герцагства, аб падзеле Неапалітанскіх уладанняў. Паводле гэтага дакуманта Кампанія і Абруца, якая ўключае ў сябе сам Неапаль, мусілі адысці да французаў, у той час калі Апулія і Калабрыя мусілі застацца за Фердынандам. Неўзабаве дамова развалілася на часткі, і на працягу некалькіх наступных гадоў найлепшы генерал Фердынанда, Гансала Фернандэс дэ Кордава, веў вайну супраць французаў, захапіўшы Неапаль у 1504 годзе. Яшчэ адзін менш знакаміты «захоп» адбыўся ў 1503 годзе, калі Андрэй Палеалог, de jure імператар Усходняй Рымскай імперыі зрабіў сваімі спадчынікамі Фердынанда і Ізабелу. Такім чынам Фердынанд стаў de jure усходнерымскім імператарам.
Пасля смерці Ізабелы
Пасля смерці Ізабелы яе каралеўства перайшло да іх дачкі Хуаны. Фердынанд кіраваў краінай у якасці рэгента ў час яе знаходжання ў Нідэрландах, якімі кіраваў яе муж эрцгерцаг Філіп. Фердынанд паспрабаваў заставіць рэгенцтва за сабой, але, сутыкнуўшыся з апазіцыяй кастыльскага дваранства, вымушаны быў саступіць на карысць мужа Хуаны, які такім чынам стаў каралём Філіпам I Кастыльскім. Па смерці Філіпа ў 1506 годзе Фердынанд вярнуўся да рэгенцтва з прычыны псіхічнага нездароўя Хуаны і непаўналецця яе сына, Карла Генцкага, які меў толькі 6 гадоў зроду, і кіраваў праз кардынала Франсіска Хіменеса дэ Сіснераса, канцлера каралеўства.
Фердынанд не пагаджаўся з палітыкай, якую праводзіў Філіп. У 1505 годзе Фердынанд ізноў ажаніўся з Жэрмен дэ Фуа, пра-праўнучкай яго зводнай сястры каралевы Элеаноры Наварскай, спадзяючыся займець дзіця мужскога полу, каб, такім чыман, раз’яднаць Кастылію і Арагон, і адмовіць Філіпу ў будучай магчымасці кіравання ў Арагоне, а таксама закласці падмурак прэтэнзій на землі наварскай кароны.