cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Трон (фільм)
Сюжэт
Кевін Флін (Брыджэс) — малады і адораны праграміст, які працуе на мегакарпарацыю ENCOM. Хлопец стварае наватарскія гульні, аднак новы супрацоўнік Эд Дылінджэр нахабна прысвойвае аўтарства і атрымлівае належныя Кевіну ганарары і кар'ерны рост, а Фліна звальняюць. Тады Флін вырашае знайсці адзін файл, які дакажа, што Дылінджэр абакраў яго.
У адзін цудоўны дзень Дылінджэр пазбаўляе ўсіх праграмістаў з сёмым узроўнем аўтарызацыі (у тым ліку і Кевіна) доступу да MCP (Master Control Program) — штучнага інтэлекта, які ўпраўляе сеткай камп'ютараў карпарацыі. Двое супрацоўнікаў вырашаюць ўзламаць сістэму, і ў гэтым ім дапамагае Кевін Флін. Тут адбываецца неверагоднае: Флін аказваецца «алічбаваным» і трапляе ўнутр камп'ютара, што было падстроена MCP. Там яго чакае зусім іншы свет. Аказваецца, камп'ютарныя праграмы жывуць у таталітарным грамадстве, а MCP — жорсткі кіраўнік. Звычайныя праграмы ўтрымліваюцца ў своеасаблівых «канцлагерах» і перыядычна ўдзельнічаюць у жорсткіх гладыятарскіх баях. У гэтым свеце свая рэлігія — праграмы вераць у тое, што ў іх ёсць вышэйшыя істоты-заступнікі, нейкія «карыстальнікі». Калі Флін трапляе ў віртуальны свет, няшчасныя праграмы прымаюць яго за свайго Збавіцеля. Герой павінен прайсці серыю гладыятарскіх баёў і знайсці суперпраграму Трон, з дапамогай якой можна перамагчы злога дыктатара.
Спецэфекты
«Трон» — першы ў гісторыі кінематографа фільм, у якім шырока выкарыстоўвалася камп'ютарная графіка. У асноўным камп'ютар выкарыстоўваўся для стварэння фонавых элементаў і матацыклаў, а таксама многіх іншых спецэфектаў. У фільме змяшчаецца каля 20 хвілін чыстай графікі, дзе жывыя героі сумешчаныя з намаляванымі. Аднак некаторыя спецэфекты ўсё ж ствараліся па-старому — метадам ротаскапіравання і ручной размалёўкі кожнага кадра (дзеянне «ўнутры камп'ютара» здымалася на чорна-белую плёнку). Акрамя таго, упершыню ў гісторыі кінематографа ў мастацкім фільме была прадэманстравана камп'ютарная анімацыя асобы, хоць і ў значнай ступені спрошчаная.
Макраны (Маларыцкі раён)
Геаграфія
Знаходзіцца за 29 км у напрамку на ўсход ад горада Маларыта, за 41 км ад Брэста.
NGC 7068
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
NGC 7069
NGC 7069 (іншыя абазначэнні — PGC 66807, UGC 11747, MCG 0-54-19, ZWG 375.40) — галактыка ў сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Альберт Ферт
Альбер Ферт (Albert Fert, нар., Каркасон, Францыя) — французскі вучоны-фізік. Самым вядомы яго адкрыццём з'яўляецца эфект гіганцкага магнетасупраціўлення, за якое ён атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіцы (2007).
Варбург (значэнні)
Варбург — прозвішча, тапонім.
Альбрэхт VII Аўстрыйскі
Альбрэхт VII Аўстрыйскі (Albrecht VII. von Österreich;, Вена — , Брусель) — штатгальтар Іспанскіх Нідэрландаў з 1595 года і з 1598 года суправіцель Іспанскіх Нідэрландаў разам са сваёй жонкай Ізабелай Кларай Яўгеніяй, дачкой Філіпа II, на якой ён жаніўся 18 красавіка 1599 года.
Альбрэхт быў пятым сынам імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Максіміліяна II. Ён быў адпраўлены да іспанскага двара ва ўзросце 11 гадоў, дзе яго дзядзька, кароль Іспаніі Філіп II, кіраваў яго адукацыяй. Альбрэхту прадказвалі царкоўную кар’еру. У 1577 годзе ва ўзросце 18 гадоў ён быў узведзены ў кардыналы. Філіп II планаваў прызначыць яго архібіскупам Таледа, але дзеючы архібіскуп Гаспар дэ Кірога пражыў даўжэй чаканага. Тым часам Альбрэхт займаў другарадныя пасады.
Пасля далучэння Партугаліі Альбрэхт стаў у 1583 годзе першым віцэ-каралём метраполіі і ўсіх заморскіх уладанняў. Ён быў таксама прызначаны папскім легатам і вялікім інквізітарам Партугаліі. У якасці віцэ-караля ён браў удзел у стварэнні Непераможнай армады ў 1588 годзе і быў разбіты англічанамі ў 1589 годзе пад Лісабонам. У 1593 годзе ён быў адкліканы Філіпам II да іспанскага двара, у Мадрыд, каб дапамагчы Філіпу ў вядзенні дзяржаўных спраў.
Штатгальтар Іспанскіх Нідэрландаў
Пасля смерці эрцгерцага Эрнста ў 1595 годзе, Альбрэхт быў накіраваны ў Брусель, каб прыняць справы свайго памерлага брата. Ён прыбыў у Брусель 11 лютага 1596 года. Яго першай задачай было аднаўленне ваеннага панавання Іспаніі ў Ніжніх краінах. Іспанія сутыкнулася з аб’яднанымі сіламі Галандскай рэспублікі, Англіі і Францыі і цярпела паразу за паразай пачынаючы з 1590 года.
Альбрэхт VII — вядомы мецэнат, заступаўся за мастакоў залатога стагоддзя галандскага жывапісу, у прыватнасці Пітэра Паўля Рубенса.
Новыя Боркі
Но́выя Бо́ркі (, Новые Борки) — вёска ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Макранскага сельсавета.
Быкава (Усходне-Казахстанская вобласць)
Быкава — сяло ў Алтайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Малееўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 21 км на ўсход ад раённага цэнтра, горада Алтая. Код КАТА — 634839300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 414 чалавек (214 мужчын і 200 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 374 чалавекі (195 мужчын і 179 жанчын).
Сцяпуры
Сцяпу́ры (, Степуры) — вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Цімкавіцкага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Вялікараёўскага сельсавета.
Лізавета Юр’еўна Юмінава
Дасягненні
Срэбраная прызёрка Рэспубліканскай спартакіяды школьнікаў 2013 года на дыстанцыі 200 м на спіне.
Бронзавая прызёрка чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2013 года на дыстанцыі 200 м на спіне.
Бронзавая прызёрка Першынства Беларусі 2014 года на дыстанцыі 200 м на спіне.
Бронзавая прызёрка чэмпіянату Беларусі 2015 года на дыстанцыі 200 м на спіне.
Аксаміты
Акса́міты (, Аксамиты) — вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Грозаўскага сельсавета.
NGC 7070A
NGC 7070A (іншыя абазначэнні — PGC 66909, ESO 287-34, MCG -7-44-21, AM 2128-34) — галактыка ў сузор’і Журавель.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Полікі
По́лікі (, Полики) — вёска ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Макранскага сельсавета.
Міхаіл Анатолевіч Ярашэвіч
Міхаіл Анатолевіч Ярашэвіч (нар. ) — беларускі плывец. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Срэбраны прызёр Алімпійскіх дзён моладзі Беларусі 2014 года на дыстанцыі 200 м комплексным плаваннем.
Срэбраны прызёр Першынства Беларусі 2015 года на дыстанцыі 200 м батэрфляем.
NGC 7071
NGC 7071 — группа звёзд ў сузор’і Лебедзь.
Флагман 2-га рангу
Фла́гман 2-га ра́нгу — воінскае званне Марскіх Сіл Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі Саюза ССР (МС РСЧА СССР) было ўведзена Пастановай ЦВК СССР і СНК СССР ад 22 верасня 1935 года і зацверджана пастановай Савета Народных Камісараў СССР № 2591 для Марскіх Сіл РСЧА СССР ад 22 верасня 1935 года і абвешчана загадам Народнага Камісара абароны № 144 ад 26 верасня 1935 года. Званне флагман флоту 1-га рангу было адменена 7 мая 1940 года ў сувязі з увядзеннем новых званняў зацверджаных Указам Прэзідыума Вярхоўнага савета СССР «Аб устанаўленні воінскіх званняў вышэйшага каманднага саставу Ваенна-Марскога Флоту».
Вышэй капітана 1-га рангу, ніжэй флагмана 1-га рангу. Адпавядала званням камдзіва, дывізіённага камісара, дывваенюрыста. Аналаг воінскага звання контр-адмірала ў замежных ваенна-марскіх флатах.
Парадак прысваення і пазбаўлення звання
Для ваеннаслужачых каманднага і начальніцкага складу, якія мелі ваеннае званне камбрыг (і яму адпаведныя ваенныя званні) і вышэй, тэрмінаў выслугі ў ваенных званнях не ўстанаўліваўся. Прысвойванне гэтым ваеннаслужачым званняў камдзіваў і вышэйшыя камандныя званні (і адпаведныя ім ваенныя званні) ажыццяўлялася рашэннем Народнага Камісара Абароны СССР. Прысваенне чарговых ваенных званняў да камкора ўключна (і ім адпаведных) ажыццяўлялася загадамі Народнага Камісара Абароны Саюза ССР.
Пазбаўленне ваеннага звання камдзіва і вышэй (і ім адпаведных) ажыццяўляецца па прысуду суда, зацверджаным Урадам Саюза ССР.
Варбург
Варбург (Warburg) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Хекстэр. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 168,71 км². Афіцыйны код — 05 7 62 036.
Пуцінцава (Усходне-Казахстанская вобласць)
Пуцінцава — сяло ў Алтайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Малееўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 15 км на поўнач ад раённага цэнтра, горада Алтая. Код КАТА — 634839500.
Варбург
Горад падзяляецца на 16 гарадскіх раёнаў.
NGC 7072
NGC 7072 (іншыя абазначэнні — PGC 66874, ESO 287-31, MCG -7-44-18, IRAS21273-4322) — галактыка ў сузор’і Журавель.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гарохавішча
Гаро́хавішча (, Гороховище) — вёска ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Олтушскага сельсавета.
Да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Маларыцкага сельсавета.
Елянева
Елянева (Jeleniewo, гістарычная беларуская назва — Еленева ) — вёска ў Польшчы, за 14 км на поўнач ад Сувалкаў і за 122 км на поўнач ад Беластока, каля возера Вялікага Шэльманта. Уваходзіць у склад Сувальскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Елянева.
Вялікае Княства Літоўскае
Мястэчка ўтварылася ў 1773—1782 гадах дзякуючы рэформам, праведзеным Антоніем Тызенгаўзам у Гарадзенскай эканоміі. Уваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Еленева апынулася ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні.
На 1800 год у Еленеве было 64 будынкі, на 1827 год — 63.
Найноўшы час
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Елянева апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.
У часы Другой сусветнай вайны з верасня 1939 да 1945 года Елянева знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 1975—1998 гадах Елянева ўваходзіла ў склад Сувальскага ваяводства.
Раман Карпавіч Сабаленка
Раман Карпавіч Сабаленка (, в. Сабалі, Рэчыцкі павет, Мінская губерня, цяпер, Гомельская вобласць — , ; Псеўданімы: Раман Заравы; Ромусь Заравы; Крыптанімы: Р. С.; С. Р.) — беларускі празаік, паэт, публіцыст.
Біяграфія
Першы верш апублікаваў у 1927 годзе ў газеце «Звязда». Пісаў нататкі ў гомельскую сялянскую газету «Новая деревня». У 1929 годзе скончыў Гомельскі педагагічны тэхнікум. У 1929—1931 гадах служыў у Чырвонай Арміі. Пасля дэмабілізацыі працаваў стыльрэдактарам у газеце «Палеская праўда». У 1933—1935 гадах вучыўся на вячэрнім аддзяленні Гомельскага педагагічнага інстытута. Арыштаваны ў снежні 1933 года, але справу закрылі. Другі раз арыштаваны 28.9.1937, але Сабаленка зноў быў выпушчаны. Член СП Беларусі з 1939 года. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны мабілізаваны ў армію, ваяваў на Калінінскім фронце; намеснік камандзіра роты. Зноў арыштаваны і 13 ліпеня 1942 года прыгавораны ваенным трыбуналам 39-й арміі да 10 гадоў пазбаўлення волі. Але 31 ліпеня 1942 года прысуд быў адменены з-за адсутнасці складу злачынства. Накіраваны ў армію, ваяваў на 2-м Прыбалтыйскім фронце. У 1945—1953 гадах працаваў загадчыкам аддзела культуры, намеснік галоўнага рэдактара баранавіцкай абл. газ. «Чырвоная звязда».
З 1953 года ў Мінску. Працаваў у газеце «Калгасная праўда», часопісе «Маладосць». У 1957—1966 намеснік галоўнага рэдактара штотыднёвіка «Літаратура і мастацтва».
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі і медалямі.
Пахаваны на могілках у Заслаўі.
Творчасць
Дэбютаваў вершам у 1927 г. (газета «Звязда»). У 1935 г. апублікаваў паэму «Брагінь» (часопіс «Полымя»). Выдаў зборнікі вершаў «З родных крыніц» (1950) і «Мая эстафета» (1954).
Аўтар зборнікаў аповесцей і апавяданняў «Жменя зярнят» (апавяданні і нарысы, 1957), "Сустрэчы (1958), «Юнацтва ў дарозе» (1958), «Блакітнае ззянне» (1959), «Каралінцы» (1960), «Іду ў жыццё» (1961), «З пройдзеных дарог» (1962), «Паляўнічыя боты» (гумарыстычныя апавяданні, 1962). «Незамужняя ўдава. Былое застаецца ў сэрцы» (1905). «Пад дажджом і сонцам» (апавяданні, партрэты, 1966), «Спатканне пасля разлукі» (1971), «Роздум у дарозе» (1973), кнігі нарысаў аб дзеячах беларускай літаратуры і культуры «Колерамі вясёлкі» (1975).
Аповесці «Юнацтва ў дарозе», «Выпрабаванне сталасці» («Іду ў жыццё») і «Былое застаецца ў сэрцы» склалі трылогію «Іду ў жыццё». Выйшлі «Выбраныя творы» у 2 тамах (1967—1968), «Выбранае» (1977), «Творы» (1983).
Аляксей Сяргеевіч Бушмін
Аляксей Сяргеевіч Бушмі́н (Алексей Сергеевич Бушмин; — ) — савецкі літаратуразнавец, акадэмік Акадэміі навук СССР (1979, член-карэспандэнт з 1960).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сяле Левая Росаш Караткаярскага павета Варонежскай губерні (зараз у Кашырскім раёне Варонежскай вобласці Расіі). У 1932 годзе скончыў Варонежскі зоаветэрынарны інстытут. Колькі часу працаваў у саўгасе, а з 1933 г. у зоаветэрынарным інстытуце і адначасова на кафедры эканомікі і арганізацыі прадпрыемстваў Варонежскай камуністычнай сельскагаспадарчай школы. У 1939 годзе экстэрнам скончыў факультэт рускага языка і літаратуры Варонежскага педагагічнага інстытута. З кастрычніка 1941 г. вучыўся ў Ваенна-палітычнай акадэміі імя У. І. Леніна, пасля сканчэння якой выкладаў у Ленінградскім ваенна-палітычным вучылішчы. Пасля дэмабілізацыі ў 1946 г. А. С. Бушмін — навуковы супрацоўнік у Інстытуце рускай літаратуры (Пушкінскі Дом) Акадэміі навук СССР, з 1951 г. намеснік дырэктара інстытута, у 1955—1965 гг. і з 1978 г. яго дырэктар.
Памёр А. С. Бушмін 19 сакавіка 1983 г. у Ленінградзе. Пахаваны на Камароўскіх пасялковых могілках.
Навуковая дзейнасць
Вучонаму належаць працы па распрацоўцы праблем метадалогіі літаратуразнаўства, тэорыі і гісторыі рускай літаратуры XIX—XX стагоддзяў. Займаўся даследаваннем творчасці М. Я. Салтыкова-Шчадрына, А. С. Серафімовіча, А. А. Фадзеева.
Сярод апублікаванага:
Балгавічы
Ба́лгавічы (, Балговичи) — вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Грозаўскага сельсавета.
Акцябрскі (Зыранаўскі раён)
Акцябрскі — пасёлак у Алтайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Акцябрскай пасялковай адміністрацыі. Знаходзіцца прыкладна за 51 км на захад ад раённага цэнтра, горада Алтая. Код КАТА — 634841100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва пасёлка складала 2045 чалавек (963 мужчыны і 1082 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у пасёлку пражывалі 1797 чалавек (854 мужчыны і 943 жанчыны).
Грудак (Беластоцкі павет)
Гру́дак (Gródek, традыцыйныя беларуская назва — Гарадо́к) — вёска ў Польшчы, за 33 км на ўсход ад Беластока, на рацэ Супраслі. Уваходзіць у склад Беластоцкага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Грудак. Насельніцтва 2599 чалавек (2011).
Вялікае Княства Літоўскае
Гарадок узнік у XV стагоддзі як замак Вялікага Княства Літоўскага, у Гарадзенскім павеце Троцкага ваяводства. Першы пісьмовы ўспамін пра Гарадок датуецца 1498 годам, калі Аляксандр Хадкевіч фундаваў тут манастыр. У 1500 годзе гэты манастыр быў перанесены вышэй па плыні ракі ў Супрасль.
У сярэдзіне XVI стагоддзя Гарадок стаў мястэчкам. У XVII—XVIII стагоддзях мястэчка знаходзілася ў валоданні Пацаў, Сапегаў, Радзівілаў.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Гарадок апынуўся ў складзе Прусіі, у Беластоцкім дэпартаменце. У 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам паміж Расіяй і Францыяй, мястэчка апынулася ў Беластоцкім павеце Беластоцкай вобласці Расійскай імперыі.
У 1897 годзе афіцыйны статус Гарадка быў паніжаны да вёскі.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Гарадок абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Грудак апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Беластоцкім ваяводстве.
З пачаткам Другой сусветнай вайны 15 верасня 1939 года Грудак акупавалі войскі Трэцяга Рэйха, але праз тыдзень вёску перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбентропа. У лістападзе 1939 года Гарадок увайшоў у склад БССР, у Беластоцкую вобласць. З чэрвеня 1941 да верасня 1944 года вёска зноў знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Грудак Польскай Народнай Рэспубліцы.
Лізавета Іванаўна Паўлоўская
Лізавета Іванаўна Паўло́ўская (, г. Магілёў — ) — збіральніца беларускага фальклору.
Скончыла Магілёўскую гімназію. Жыла ў в. Фёдараўка Рагачоўскага павета (2063 дзес. зямлі, вадзяны млын, сукнавальня). Склала зборнікі «Народныя беларускія песні» (выдадзены 1853 на рускай мове ў Пецярбургу пад крыптонімам Е. П.), куды ўвайшлі творы каляндарна-абрадавай і пазаабрадавай народнай лірыкі, запісаныя ў Быхаўскім павеце. Значнае месца ў кнізе адведзена апісанню мясцоваму вясельнага абраду і тэкстам звязаных з ім песень (пераклады недасканалыя).
Сям’я
У шлюбе з Людвігам Кігнам мела сыноў Аляксея, рагачоўскага маршалка, і (1856—1908), пісьменніка, дзяржаўнага, грамадскага і культурнага дзеяча, і дачку Вольгу. Пасля забойства Уладзіміра пабудавала ў памяць пра сына мураваную школу ў суседнім сяле Асмолавічы (будынак, верагодна, захаваўся).
Фелікс Варбург
Фелікс Морыц Варбург (Felix Moritz Warburg; 14 студзеня 1871, Гамбург, Германія — 20 кастрычніка 1937, Нью-Ёрк, ЗША) — нямецкі і амерыканскі фінансіст яўрэйскага паходжання. Старэйшы партнёр у фірме «Kuhn, Loeb & Co.», партнёр у «M. M. Warburg & CO.», адзін з заснавальнікаў «Джойнта».
Біяграфія
Фелікс Варбург нарадзіўся ў сям'і Майсея Варбурга, нямецкага банкіра. Яго братамі былі мастацтвазнавец Абі, «бацька Федэральнай Рэзервовай Сістэмы ЗША» Пол, дырэктар фамільнага банка Варбургаў Макс і тэолаг Фрыц.
У ЗША Фелікс пераехаў у 1894 годзе. У гэтым жа годзе ён ажаніўся з Фрыдай Шыф, дачкой прэзідэнта «Kuhn, Loeb & Co.» Якаба Шыфа. Варбург стаў старэйшым партнёрам у кампаніі «Kuhn, Loeb & Co.».
У 1910 годзе ён вылучаў грошы на доўгатэрміновы крэдыт для мадэрнізацыі ваенна-прамысловага комплексу Брытаніі, у рамках заканадаўчага акту аб мадэрнізацыі грамадзянскага і ваеннага флоту Вялікабрытаніі».
Фелікс Варбург стаў адным са стваральнікаў Амерыканскага яўрэйскага размеркавальнага камітэта (Джойнт) сумесна з Я. Шыфам і. Ён праславіўся як актыўны філантроп і лідар амерыканскай яўрэйскай абшчыны ў першых дзесяцігоддзях дваццатага стагоддзя. Варбург спрыяў развіццю яўрэйскіх паселішчаў у Эрэц-Ісраэль, аказваў падтрымку Палесцінскай эканамічнай карпарацыі і Яўрэйскаму ўніверсітэту ў Іерусаліме, браў удзел у пашырэнні Яўрэйскага агенцтва.
У 1927 годзе Фелікс Варбург наведаў Савецкі Саюз, у якасці аднаго з кіраўнікоў праекта «Агра-Джойнт». Ён пабываў у сарака яўрэйскіх паселішчах ва Украіне і ў Крыме.
У Ф. Варбурга былі чатыры сыны — Фрэдэрык Маркус, Геральд Фелікс, Пол Фелікс і Эдвард Морцімер. А таксама дачка Карола, якая ў 1916 годзе выйшла замуж за Уолтэра Натана Ротшыльда.
Мікалай Адольфавіч Буш
Мікалай Адольфавіч Буш (Николай Адольфович Буш;  — ) — батанік, член-карэспандэнт Акадэміі навук СССР (1920).
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Слабадской Вяцкай губерні (зараз раённы цэнтр у Кіраўскай вобласці Расіі). Скончыў Вяцкую мужчынскую гімназію, у 1891 годзе — Казанскі ўніверсітэт, у 1895 годзе — Лясны інстытут у Санкт-Пецярбургу. З 1895 года выкладаў у Юр’еўскім універсітэце (з 1900 года — прыват-дацэнт). З 1902 года на пасадзе малодшага кансерватара Санкт-Пецярбургскага Імператарскага батанічнага сада. У 1903 годзе абараніў дысертацыю на званне магістра, у 1911 годзе — доктарскую. у 1908—1911 гг. выкладаў батаніку на Вышэйшых жаночых сельскагаспадарчых курсах (створаны ў 1904 годзе па ініцыятыве І. А. Сцебута, сучасны Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт). З 1911 года прафесар Вышэйшых жаночых (Бястужаўскіх) курсаў. З 1909 года ў Пецярбургскім універсітэце: прыват-дацэнт, прафесар, з 1918 г. — загадчык кафедрай батанічнай геаграфіі. У 1910—1917 гг. загадчык кафедрай батанікі Пецярбургскага псіханеўралагічнага інстытута. З 1931 года ў Батанічным інстытуце Акадэміі навук СССР, загадчык каўказскім гербарыем.
Памёр М. А. Буш у горадзе Белазерск Валагодскай вобласці.
Навуковая дзейнасць
М. А. Бушу належаць навуковыя працы па батанічнай геаграфіі Каўказа, Сібіры і Далёкага Усходу. Займаўся складаннем батаніка-геаграфічных картаў раёнаў Каўказа. Прапанаваў схему падзелу Сібіры на батаніка-геаграфічныя вобласці. Аўтар падручнікаў для вышэйшых навучальных устаноў «Морфология и систематика растений» (2-е выд. 1924) і «Курс систематики высших растений» (1940), манаграфіі, навукова-папулярных кніг, артыкулаў і інш.
У 1916—1934 гг. вучоны сакратар Рускага батанічнага таварыства.
Узнагароды
За праведзеныя экспедыцыі на Каўказ Рускім геаграфічным таварыствам узнагароджаны медалём імя М. М. Пржавальскага.
Замшаны (Маларыцкі раён)
Замша́ны (, Замшаны) — вёска ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Хаціслаўскага сельсавета.
Да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Маларыцкага сельсавета.
NGC 7072A
NGC 7072A (іншыя абазначэнні — PGC 66870, ESO 287-29, MCG -7-44-17) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Журавель.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Гусарыя
Гуса́рыя альбо крыла́тыя гуса́ры (husaria) — элітная кавалерыя Рэчы Паспалітай, якая дзейнічала на палях баёў з пачатку XVI да сярэдзіны XVIII стагоддзя, спецыялізавалася на «праломліванні» баявых парадкаў варожай конніцы або пяхоты канцэнтраваным дзідавым кавалерыйскім ударам. Гусарыя была ўтворана на рубяжы XV-XVI стагоддзяў і ўяўляла з сябе атрады цяжкай кавалерыі са спецыфічнай тактыкай, узбраеннем, камплектаваннем і мела лёгка пазнавальныя адметныя атрыбуты — крылы (мацаваліся рознымі спосабамі за спінай вершніка), вельмі доўгія пікі з прапарцамі і звярыныя шкуры. Крылатыя гусары на многія дзесяцігоддзі былі асноўнай ударнай сілай войска Рэчы Паспалітай, у адрозненне ад звычайных гусараў, якія былі лёгкай кавалерыяй і дапаможнымі падраздзяленнямі.
Гусарыя была падраздзяленнем народнага аўтарамента — наёмнага войска Рэчы Паспалітай. Найбольш шматлікаю і баяздольнаю часткай войска Рэчы Паспалітай была кавалерыя, у якой гусары складалі значную частку. Астатнія роды войск адыгрывалі ў войску Рэчы Паспалітай дапаможную ролю: ўзаемадзеянне пяхоты і артылерыі з кавалерыяй было наладжана дрэнна, таму кавалерыя і самая яе баяздольная частка гусарыя з'яўляліся асноўнай ваеннай сілай тагачаснага войска. Доўгі час крылатыя гусары не мелі сабе роўных у Еўропе, іх атакі не раз здабывалі перамогу Каралеўству Польскаму і Вялікаму Княству Літоўскаму.
Паходжанне назвы
Паводле адной з версій у X стагоддзі ў візантыйскіх ваенных статутах упамінаецца лёгкая конніца, якая называлася chosariori ці chonsariori. У ёй служылі балканскія найміты, часцей за ўсё сербы, асноўнымі абавязкамі якіх былі разведка і дыверсійныя набегі. У сваю чаргу, візантыйскі тэрмін мог утварыцца ад лацінскага cursores — так называлася лёгкая конніца ў часы заняпаду Рымскай імперыі. У сербскай мове грэчаскае chosariori ператварылася ў гусар і стала сінонімам слова бандыт. У XIV стагоддзі Сербскае царства са сталіцай у горадзе Рас пала, і многія сербскія гусары знайшлі прытулак у Венгрыі — дзе разам з венграмі змагаліся з асманскай экспансіяй. Так у венгерскай мове магло з'явіцца слова гусар.
Паводле іншай версіі ў 1458 годзе венгерскі кароль Мацьяш Корвін загадаў для мэтаў эфектыўнай абароны ад турак сабраць коннае апалчэнне. У яго набіралі па салдату з дваццаці двароў — па-венгерску husz азначае дваццаць, ar — заробак. Адсюль пайшла назва коннікаў— «гусары».
Станаўленне
Найбольш верагодна, што на экіпіроўку і выгляд крылатых гусар аказалі ўплыў турэцкая кавалерыя і, асабліва, (літаральна — «вар'яты»). Так зваліся ваяры конных атрадаў, якія ішлі ў авангардзе турэцкай арміі. Яны звычайна набіраліся з балканскіх народаў (паўднёвых славян, албанцаў і г. д.), падуладных Асманскай імперыі. Дэлі адрозніваліся «вар'яцкай» адвагай, замест даспехаў яны насілі шкуры дзікіх звяроў і ўпрыгожвалі сябе крыламі драпежных птушак. Па прыкладу дэлі, крылы на шчытах і галаўных уборах сталі насіць венгерскія гусары.
Першымі польскімі гусарамі былі сербы. У 1500 годзе некалькі шляхетных сербаў са сваімі невялікімі атрадамі паступілі на службу караля польскага і вялікага князя літоўскага Аляксандра. Неўзабаве ў гэтыя падраздзяленні пачалі набіраць венграў, палякаў і літвінаў. У снежні 1501 года былі сфарміраваны першыя рэгулярныя роты гусарыі (hussarorum alias raczev ).
Сербскія гусары былі лёгкай конніцай, не мелі даспехаў і ў якасці ахоўнага рыштунку выкарыстоўвалі толькі невялікі шчыт, часам кальчугу і шышакі, а ўзброеныя былі толькі лёгкай пікай. Польскія ж гусары, ужо з сярэдзіны XVI стагоддзя імкнуліся да заходняй традыцыі, мелі розную зброю і ахвотна выкарыстоўвалі лёгкі ахоўны рыштунак — панцыр, кальчугу, нагруднік і іншыя разнавіднасці даспехаў. У 1577 годзе, абраны годам раней князем літоўскім і каралём польскім Стэфан Баторый зрабіў стандартызацыю ўзбраення і рыштунку гусара — нашэнне шчыта было скасавана, замест гэтага гусары сталі насіць металічны нагруднік. З другой паловы XVI стагоддзя гусары сталі цяжкай конніцай, якая мае абавязковы набор ўзбраення, рыштунку і атрыбутыкі.
Росквіт
Гусарыя адыграла вырашальную ролю ў шматлікіх бітвах, у якіх удзельнічала: бітва пад Оршай у 1514 годзе, ў 1531 годзе. Зыход (1577) прадвызначылі дзеянні гусарыі Стэфана Баторыя. Затым была серыя перамог над маскоўцамі ў Інфлянцкай вайне (1558—1582), перамогі над Габсбургамі пры (1588) і над малдаванамі пры  ў 1600 годзе. Пасля іх былі трыумфальныя перамогі над шведскай арміяй пры Кокенгаўзене (1601), якая колькасна пераўзыходзіла, у Бітве пад Белым Каменем (1604) і ў бітве пры Кірхгольме ў 1605 годзе, а таксама над руска-шведскай арміяй пры ў 1610 годзе. На той час гусары складалі 75 % ўсёй кавалерыі Рэчы Паспалітай і лічыліся непераможнымі.
Найбольшай колькасці ў сваёй гісторыі гусарыя Рэчы Паспалітай дасягнула ў 1621 годзе — у Хоцінскай бітве яе колькасць склала 8280 чалавек.
У бітве пры Клушыне войскі Рэчы Паспалітай ў складзе 6800 літвінаў, запарожскіх казакоў і палякаў, з якіх было каля 5500 гусар, разбіла 35-тысячную рускую армію, у складзе якой было каля 5-ці тысяч шведаў, нямецкіх, шатландскіх і французскіх наймітаў Якуба Дэлагардзі. Вось як гетман Станіслаў Жалкеўскі апісвае сваю перамогу:
… на тую іншаземную конніцу, злучыўшыся, напалі некалькі нашых рот, узброеных пікамі, шаблямі і канчарамі. Конніца, не падтрыманая рускай і нямецкай пяхотай, не магла выстаяць і пусцілася ў свой табар …
На іх плячах гусары ўварваліся ў рускі лагер.
Ян Сабескі перад пагрозай асманскага ўварвання фарміраваў усё новыя гусарскія роты, пры ім у гусар была перафарміравана лёгкая конніца. У звароце да сейма ён называў гусар «касцяком ваеннай салдацкай сілы … яе аздобай і абаронай … падобнай да якой не знайсці ні ў адной іншай краіне ». У 1683 годзе польскія гусары выступілі на дапамогу абложанай туркамі Вене і заслужылі рэпутацыю «адважнейшых з ваяроў, што калі-небудзь сустракаліся пад сонцам ».
Бітва пад Венай стала апошняй значнай перамогай гусарыі пад камандаваннем караля Яна III Сабескага. Пагроза заваявання Заходняй Еўропы мусульманскай Асманскай імперыяй была знята. Аднак эканоміка Рэчы Паспалітай была падарвана, салдаты не атрымлівалі жалавання больш за дзесяць год. Саюзная дзяржава аслабла, што неўзабаве, па гістарычных мерках, прывяло да таго, што тэрыторыя Рэчы Паспалітай была падзелена паміж суседзямі.
Заняпад
З развіццём агнястрэльнай зброі і артылерыі, к пачатку XVII стагоддзя цяжкая конніца пачала знікаць са складу заходнееўрапейскіх войск. Рэфарміраваныя арміі заходнееўрапейскіх дзяржаў паспяхова супрацьстаялі гусарыі, пры сутыкненнях з імі гусары сталі малаэфектыўным анахранізмам. У жніўні 1622 года пад Мітаў гусары нават не здолелі пачаць атаку, прыціснутыя агнём шведскай артылерыі і стрэльбаў:
Падобныя сцэны паўтараліся ў 1626 годзе пад Гневам, пры Дыршаў (1627), у гады «шведскага патопу» (1655—1658). Аднак самы адчувальны ўдар па гусарыі нанеслі ўкраінскія казакі. Кавалерыя мала што магла проціпаставіць казацкай тактыцы гуляй-горада і шквальнаму стрэльбаваму агню. У 1652 годзе ў цвет польска-літоўскага гусарства трапіў у палон і быў закатаваны.
Раўнінныя прасторы Рэчы Паспалітай і неабходнасць ваяваць са шматлікімі ворагамі на доўгі час падоўжылі выкарыстанне гусар. Але ўрэшце ў 1775 годзе сойм пастанавіў скасаваць гусарыю. Крылатых гусар замянілі больш эфектыўныя, мабільныя, узброеныя лёгкай пікай уланы.
Фарміраванне і камплектаванне
Гэты род войск патрабаваў асаблівай ваеннай падрыхтоўкі і баявога духу. У гусарыю падбіраліся вопытныя, дужыя, рослыя і смелыя шляхціцы. Служба ў гусарскіх харугвах была вельмі прэстыжнай — афіцэры іншых родаў войск лічылі за гонар перавесціся туды простымі таварышамі. У гусарыі служыла найбольш заможная шляхта, яны атрымлівалі найвышэйшы заробак — 51 злоты «на каня», гэта значыць 7 дукатаў (эквівалент 400 грам срэбра) на вершніка ў квартал.
Камплектаванне гусарыі ў XVII стагоддзі заставалася такім жа, як і ў эпоху Сярэднявечча. Гэта быў прынцып «таварыскага почату», паводле якога будучы камандзір гусарскай роты-харугвы — ротмістр, атрымаўшы ад караля адмысловую грамату, наймаў на службу таварышаў з ліку рыцараў-шляхціцаў, кожны з якіх абавязаны быў прывесці з сабой «світу» ў складзе аднаго-двух узброеных слуг з коньмі. Світа-ваяры, якія называліся таксама пачтовыя (почат, пахолікі, пахолкі, пахолікі, шэраговыя, шэранговыя) ці «чаляднікамі», звычайна набіраліся з дваровых людзей шляхціца ці, калі таварыш быў дастаткова заможным, — з дробнай «убогай» шляхты. Набор у харугву адбываўся на добраахвотнай аснове, для чаго ротмістру даваўся пэўны тэрмін (з 1620 года — двухмесячны, лічачы з дня выдачы граматы).
Фінансаванне
Узбраенне, рыштунак, адмысловым чынам выезджаныя коні таварыша гусарыі каштавалі вельмі дорага — толькі коні світы гусара абыходзіліся яму ў гадавое жалаванне. Апроч таго, з кожным таварышам гусарыі было 3—12 пачтовых і чэлядзі да 10 чалавек ці больш. Нават з улікам казённага жолду, выдаткі можна было пакрыць толькі за кошт багатай ваеннай здабычы.
Даражэй за ўсё каштаваў адмыслова выезджаны гусарскі конь — яго кошт быў ад 200 да 1000—1500 дукатаў, гэта значыць ад 9 да 44-66 кілаграм срэбра ў эквіваленце. Рыштунак каштаваў каля 40 злотых.
Гусары экіпіраваліся за свой кошт. Таварыш разглядаў усе выдаткі як укладанні ў сваю кар'еру. Ротмістр павінен быў быць дастаткова багатым, каб пры неабходнасці сфарміраваць роту без фінансавай дапамогі сейма. Таксама ротмістр нёс дадатковыя расходы, бо набываў пікі, леапардавыя чапракі і крылы, пры гэтым часта пазычаючы грошы сваім падначаленым. Ён фарміраваў харугву на аснове «ліста аб прызыве» (list przypowiedni). Звычайна ліст падпісваўся каралём. Маючы такі ліст, ротмістр мог пачынаць фарміраваць роту. Займаючыся фарміраваннем, ён наймаў па кантракту некалькіх таварышаў.
Кожны таварыш прыводзіў з сабой уласнае падраздзяленне: «кап'ё» або «почат» (poczet). Таварыш быў, у прамым сэнсе, таварышам ротмістра, бо падзяляў яго фінансавыя і ваенныя рызыкі. Таварышы ўтваралі свайго роду ваеннае братэрства. Адзін да аднаго ротмістр і таварышы звярталіся «пан брат».
Падрыхтоўка
Абавязак падрыхтоўкі байцоў роты асабіста ўскладаўся на ротмістра.
Найбольш важным навыкам гусара было дасканала валоданне пікай і ўпэўненае кіраванне канём, бо на практыцы вершніку часта прыходзілася на поўным скаку кіраваць аднымі нагамі. Гэтыя ўменні адточваліся адмысловымі практыкаваннямі, як: скок у сядло (не кранаючыся пры гэтым сядзельнай лукі); разварот пасля галопу ў акрэсленым крузе малога дыяметра; узняцце з зямлі пікай шапкі ці перахват пікай пярсцёнка, усталяванага на козлах або падвешанага на шнурку. Папулярнымі на пачатку XVII стагоддзя былі гусарскія турніры, падобныя да сярэднявечных рыцарскіх.
Вельмі эфектна і вельмі небяспечна гусары адпрацоўвалі імітацыю атакі — лоб у лоб трымаючы дзіды наперавес, дзве сценкі вершнікаў несліся насустрач: пры гэтым кожны гусар павінен быў трапіць у прамежак у процілеглым шыхце між суседнімі коннікамі, нікога пры гэтым не параніўшы выцягнутай пікай і пільнаваць, каб не параніцца самому.
Склад і шыхт харугвы
Гусарыя была арганізавана ў харугвы (роты) па 100—200 коней, а на полі бою харугвы аб'ядноўваліся ў гуфы — атрады, блізкія па колькасць да палкоў (да 400 коней).
Харугва складалася з початаў — найменшай вайсковай адзінкі ў кавалерыі Рэчы Паспалітай. Почат складаўся з чаляднікаў і таварыша, уласна ўладальніка гэтага почату, які за ўласныя сродкі купляў коней, увесь рыштунак і зброю. Выключэннем была толькі вядомая гусарская піка, якую абавязаны быў купіць ротмістр. З-за дарагоўлі коней, зброі і рыштунку, ротмістр нярэдка купляў для таварышаў адсутныя элементы, так яму нярэдка прыходзілася браць на сабе набыццё дарагіх шкур.
У рэгістры гусарскай роты кракаўскага ваяводы вялікага гетмана Стэфана Патоцкага на перыяд з 1 красавіка і да канца чэрвеня 1658 значацца : Світа пана ротмістра — 24 кані, світа пана паручніка — 6 коней, світа пана харунжага — 4 кані, далей ідуць таварышы, пералічаныя пайменна, 48 з якіх са світай у 3 кані і 2 са світай у 2 кані.
У часы Яна Сабескага ў другой палове XVII стагоддзя гусарская харугва шыхтавалася наступным чынам: у тры шэрагі, у першым ставіліся найбольш загартаваныя гусары — таварышы. У астатніх шэрагах ставіўся пачтовыя (ці, іншыя назвы: пачот, світа, пахолкі, пахолікі, шэраговыя, шэранговыя) — звычайныя гусары. Асобна выдзяляліся:
Акрамя вышэйпералічаных, на полі бою разам з харугваю абавязкова прысутнічалі ротныя музыкі — барабаншчыкі і некалькі трубачоў, і ўзброеныя слугі, якія падносілі гусарам новыя дзіды замест зламаных, а ў выпадку патрэбы самі маглі ўступіць у бой.
Каманды
Пры атацы паводле гетманскага ўказа ад 1704 года ротмістр падаваў наступныя каманды :
Атака
Для атакі харугва гусар шыхтавалася ў тры і больш шэрагаў. Першыя шэрагі складалі самыя вопытныя і добра ўзброеныя таварышы, а заднія — іх пачтовыя, якія развівалі поспех у выпадку прарыву варожага шыхту.
Атака пачыналася з адлегласці прыблізна ў 100 крокаў ад непрыяцеля. Спачатку вершнікі ехалі крокам-алюрам, потым — трушком, затым — галопам, а на адлегласці некалькі крокаў ад ворага першы шэраг пераходзіў у кар'ер.
Гэткі нарастаючы тэмп атакі дазваляў зберагчы сілы коней і знізіць страты ад агнястрэльнай зброі ворага, якая была эфектыўна толькі на блізкай адлегласці. Акрамя гэтага, існуе версія, што падчас атакі коннікі ад флангаў змяшчаліся да цэнтру харугвы (некаторыя летапісцы ўпамінаюць нават аб шыхце «калена ў калена»), тым самым, нібыта, павялічваючы шчыльнасць і сілу ўдару. Аднак пералік каманд, якія падаваліся пры атацы, абвяргае гэту гіпотэзу. Шэрагі змыкаліся яшчэ да атакі, а не падчас яе.
Войцех Ракаўскі ў сваім памфлеце «Пабудка годных сыноў Кароны Польскай да службы ваеннай, на паход супраць непрыяцеляў каронных году гасподняга 1620» (pobudka zacnym synom Korony Polskiey do służby woienney, na expedicyą przeciwko nieprzyjaciołom koronnym roku pańskiego 1620) дае такія інструкцыі датычна атакі гусар:
Пасля першага ўдару дзідамі, якія часта ламаліся або губляліся, гусары пераходзілі ў бліжні бой, пускаючы ў ход вісячыя на правай руцэ на цемляку палашы ці іншую зброю, якая адпавядала гушчыні схваткі, а таксама рыштунку і ўзбраенню праціўніка.
У бітве ў адкрытым полі часта ўсё вырашала адна атака гусарыі. Калі прарваць шыхт з першага разу не ўдавалася, то супраціўленне ворага ламалася паслядоўнымі хвалямі кавалерыі. Напрыклад, у бітве пры Клушыне гусары атакавалі 7 разоў. Каманды падаваліся пры дапамозе сігналаў трубы або праз конных ардынарцаў. Гетманы асабіста ўдзельнічалі ў бітвах, нярэдка ў першых шэрагах.
Пасля таго, як шыхт быў прарваны, гусары секлі і гналі ворага. Аднак у момант пералому бітвы статут патрабаваў асцярожнасці і абачлівасці, забараняючы самачынныя атакі. Асабліва гэта тычылася баёў з татарамі і казакамі, якія часта практыкавалі прытворнае адступленне. Таго, хто ў ходзе бою кідаўся на здабычу, статут прадпісваў забіваць на месцы.
Процідзеянне
Улічваючы шырокае распаўсюджванне кавалерыі ў цэлым, і гусарыі ў прыватнасці, на працягу некалькіх стагоддзяў праціўнікам Рэчы Паспалітай трэба было распрацоўваць розныя тактыкі процідзеяння нападам гусарскіх харугваў. У асноўным пры гэтым выкарыстоўваліся розныя інжынерныя збудаванні і канструкцыі:
Некаторыя ваенныя трактаты XVII стагоддзя раілі перад атакай гусарыі расступацца, каб атакаваць гусараў у фланг, калі смяротныя пікі пранесліся міма.
Узбраенне
Комплекс узбраення і рыштунку гусара фарміраваўся пад моцнымі венгерскім і турэцкім уплывамі.
Піка
Галоўнай зброяй гусарыі была адмыслова вырабленая рыцарская дзіда — піка даўжынёй ад 3,6 да 6,2 м ), полая ад сярэдзіны да наканечніка, з аздобленай меддзю шарападобнай гардай і рознакаляровым «прапарцом», аднолькавым для кожнай харугвы . Дзіда гусарыі была значна даўжэйшаю за сваіх папярэднікаў, але пры гэтым лягчэйшаю (каля 2,5 кг). Немалаважна, што піка была даўжэйшая за пікі непрыяцеля і гусар меў магчымасць паваліць пікінёра, перш чым той пратне пікай гусара.
Забеспячэнне гусарыі пікамі заўсёды было праблемай, бо пасля першай жа атакі большасць з іх ламалася ці заставалася на полі бою.
Іншая зброя
Акрамя пікі, да ўзбраення таварыша гусарыі ўваходзілі :
Засцерагальны рыштунак
Засцерагальны рыштунак крылатага гусара складалі, галоўным чынам, элементы :
Вопратка і вупраж
Таварыш быў апрануты звычайна ў сіняе ці, даражэйшае, чырвонае адзенне, на ногі абуваў высокія скураныя жоўтыя, часам барвовыя ці чорныя, боты са шпорамі. Боты польскага тыпу мелі прыбітыя шпоры, нямецкага — здымныя. Сядло ўжывалася ўсходняга тыпу, ў багатых шляхціцаў было аздоблена аксамітам, з падхвоснымі рамянямі для паляпшэння апоры вершніка пры дзідавым удары.
Багатыя гусарскія афіцэры і таварышы ўражвалі іншаземцаў усходняй пышнасцю свайго ўбрання і строю, сабалінымі, куніцавымі і бабровымі шапкамі, бліскучымі шлемамі з раскошнымі плюмажамі, аздобленымі золатам, серабром і каштоўнымі камянямі, дарагой зброяй.
Экзатычнай дэталлю экіпіроўкі гусарыі была абавязковая леапардавыя шкура. З-за дарагоўлі і рэдкасці, шкуры таварышам купляў ротмістр. Часам бралі шкуру іншай жывёлы і малявалі на ёй плямы. Пахолікі замест леапардавых насілі ваўчыныя ці мядзведжыя шкуры або каляровыя накідкі — кілімы.
Коні
У гусарыі выкарыстоўваліся коні, выведзеныя з мясцовых парод з прымешкам усходніх: турэцкай, туркменскай, персідскай і г.д. Гэта былі трывалыя і хуткія коні, здольныя працяглы час несці на сабе вагу да 100 кілаграм (сярэдняя маса вершніка разам з рыштункам) і, у выпадку патрэбы, адразу пасля маршу ўступіць у бой. У 1568 годзе Папскі нунцый Рудж'еры адзначаў, што «польскія коні даволі рослыя, больш марудныя за турэцкіх, хоць дужэйшыя і прыгажэйшыя за іх». Тут жа ён дадаваў, што літоўскія рысакі «нашмат меншыя і слабейшыя за польскіх».
Конь быў асноўным выдаткам на экіпіроўку гусара і каштаваў сама менш 200 талераў. Звычайна таварыш меў па некалькі коней: два-тры, сустракаліся нават чатырохконныя таварышы. Коні мяняліся ў залежнасці ад умоў і патрэбы ў тых ці іншых дзеяннях. Выдача ці продаж гусарскага каня за мяжу не дазваляліся пад пагрозай смяротнага пакарання.
Крылы
Дзеля ўпрыгожвання, а таксама для застрашэння ворага гусары ў чыне таварыша насілі за плячыма «крылы» з арліных пёраў на лёгкай драўлянай раме. Адно альбо два «крылы» мацаваліся да сядла ці да даспеху гусара.
Першае сведчанне аб з'яўленні крылаў у гусар адносіцца да 1533 года, калі тры вершнікі з'явіліся з крыламі за спінай на вяселлі караля Жыгімонта II у Кракаве. У 1574 годзе пры каранацыі Генрыха Валуа засталося такое апісанне, пакінутае замежным госцем:
У іншым апісанні згадваюцца крылы, прымацаваныя да шчытоў і конскіх грыў. У 1576 годзе Стэфан Баторы правёў ваенную рэформу і скасаваў нашэнне шчытоў, куды часта мацаваліся крылы. Крылы сталі абавязковым атрыбутам гусар — патрабаванні мець крылы змяшчалася ў рэкруцкіх лістах. Да канца XVI стагоддзя крылы перанеслі на заднюю луку сядла, спачатку мацавалася толькі адно крыло, левае, каб не перашкаджаць працы пікай. Да сярэдзіны XVII стагоддзя ў каронным войску сталі пераважаць парныя крылы, прымацаваныя прама да спіны гусара. Кансерватыўныя літвіны, аднак, па-ранейшаму звычайна выкарыстоўвалі «стары» тып крыла. Тагачасны гісторык і сведка Енджэй Кітовіч адзначае:
Літоўскія гусары,.. сеўшы на каня, злева мацуюць вялізнае крыло, вырабленае са страўсавага пер'я. Крыло закрывае ўвесь левы бок каня і вершніка да лыткі.
Існуюць таксама меркаванні, у тым ліку і сучаснікаў, што крылы падчас нападу стваралі шум і палохалі коней саперніка, нібыта абаранялі ад шабельных удараў ззаду, а таксама перашкаджалі накідванню аркана.
Падчас свайго візіту ў Рэч Паспалітую ў 1588 годзе папскі легат Іпаліто Альдобрандзіні сцвярджаў, што крылы палохаюць коней праціўніка і абараняюць вершніка ад шабельных удараў. Версія пра перашкоду ад накідвання аркана ўзнікла ў 1949 годзе і была прапанавана Т. Тылінгерам.
Некаторыя заходнееўрапейскія аўтары XVII стагоддзя прыпісвалі крылам нейкі «шумавы» эфект, які ўздзейнічаў на ворага падчас атакі.
У гэтым сцвярджэнні, відаць, ёсць сэнс, хоць страх на коней саперніка відавочна наводзілі не толькі шапаценне пёраў, але і звярыныя шкуры, накінутыя на спіны вершнікаў, якія атакавалі, і прапарцы на дзідах, якія з асаблівым шумам калыхаліся на ветры. Акрамя такіх функцый «застрашэння», гусарскія крылы, відавочна, не мелі ніякага баявога прызначэння. Генрых Вольф з Цюрыха, які быў сведкам каранацыі Стэфана Баторыя ў 1576 годзе, адзначаў:
Польскае гусарства было настолькі шчыльна пакрытае скуранымі рамянямі, рысінымі і мядзведжымі шкурамі, што здавалася, гэта не людзі, а дзікія звяры скачуць на крылатых конях. Ці яшчэ:
Сярод даследчыкаў працягваюцца спрэчкі пра мэту нашэння крылаў, аднак большасць лічыць, што крылы былі хутчэй парадным, чым карысным баявым атрыбутам.
Пры здымках Ежы Гофманам фільма «Агнём і мячом» пад Познанню ў маі 1998 года рабілася некалькі дубляў атакі 50 гусар. Пры гэтым крылы не выдавалі ніякіх прыкметных гукаў. Быў чутны толькі тупат капытоў і бразганне даспехаў і зброі.
Сведчанні сучаснікаў
Адно з найбольш цікавых апісанняў гусарыі пакінуў французскі інжынер і картограф Гіём дэ Баплан. Вось як апісвае ён гусарыю :
Гусары на службе ў якасці ўланаў — гэта шляхціцы з вялікай маёмасцю, якія маюць да 50 тысяч ліўраў [прыбытку]. У іх вельмі добрыя коні, самая танныя з якіх каштуюць не менш за 200 дукатаў; гэта турэцкія коні, паходжаннем з Анатоліі, з правінцыі, што называецца Карманья (Carmenie). Кожны ўлан служыць на пяці конях; такім чынам, у харугвы з сотні ўланаў ёсць толькі 20 таварышаў, якія едуць у адзін рад, так што кожны ўзначальвае [свой] шэраг; наступныя чатыры рады — гэта іх служкі, кожны ў сваім шэрагу. Даўжыня іх дзіды 19 футаў, яна полая, пачынаючы ад лаза да яблыка, астатняе зроблена з трывалага дрэва; на лязо свае пікі яны прымацоўваюць значкі, заўсёды двухколерныя: бела-чырвоныя, сіня-зялёныя або чорна-белыя, даўжынёй у 4—5 локцяў. Гэта робіцца, мабыць, для таго, каб палохаць варожых коняў, бо калі яны [гусары], апусціўшы дзіды, нясуцца ва ўвесь кар'ер [у атаку], сцяжкі раздзімаюцца, апісваючы кругі, і наводзяць жах на непрыяцельскіх коней, шыхт якіх яны хочуць прадзерці. Убраныя яны ў панцыры, наручы, накаленнікі, шлемы і г. д. Узбоч у іх толькі шабля, пад левым сцягном палаш, прывязаны да сядла, да правай лукі якога прымацаваны доўгі меч, шырокі ў рукаяці і вузейшы да лаза, у форме чатырохгранніка, для таго, каб можна было калоць таго, хто зваліўся на зямлю, але яшчэ жывога чалавека. Меч мае 5 футаў у даўжыню і круглую галаўню, каб зручней было прыціснуць да зямлі [саперніка] і пракалоць кальчугу; прызначэнне палаша — секчы целы, а шаблі — біцца з яе дапамогай і секчы кальчугу. Яны носяць таксама баявыя сякеры вагой да шасці фунтаў, якія падобныя выглядам да нашай чатырохграннай пікі, вельмі вострыя з доўгай дзяржальняй-рукаяццю, для таго каб можна было наносіць удары па варожых панцырах і шлемах, якія разбіваюцца ад такой зброі.
Больш патэтычнае сведчанне, да якіх звычайна залішне сур'ёзна ставяцца польскія гісторыкі, пакінуў Веспасіян Кахоўскі ў сваёй «Песні вызваленай Вене» (1684), апісваючы гусарскую атаку, сведкам якой ён быў:
У кінематографе
Крылатая кавалерыя знайшла кінаўвасабленне ў такіх стужках, як:
Армейскі камісар 2-га рангу
Арме́йскі каміса́р 2-га ра́нгу — персанальнае воінскае званне ў РСЧА і РСЧФ для вышэйшага палітычнага складу ВС СССР.
Ніжэй армейскага камісара 1-га рангу, вышэй карпуснога камісара.
Гісторыя
Уведзена Пастановай ЦВК СССР і СНК СССР ад «Аб увядзенні персанальных ваенных званняў начальніцкага складу РСЧА».
Фактычна скасавана з увядзеннем генеральскіх званняў Указам Прэзідыума Вярхоўнага савета СССР ад «Аб устанаўленні воінскіх званняў вышэйшага каманднага складу Чырвонай Арміі».
Парадак прысваення і пазбаўлення звання
Для ваеннаслужачых каманднага і начальніцкага складу, якія мелі ваеннае званне камбрыг (і яму адпаведныя ваенныя званні) і вышэй, тэрмінаў выслугі ў ваенных званнях не ўстанаўліваўся. Прысвойванне гэтым ваеннаслужачым званняў камдзіваў і вышэйшыя камандныя званні (і адпаведныя ім ваенныя званні) ажыццяўлялася рашэннем Народнага Камісара Абароны СССР. Званнi камандарма 1-га і 2-га рангу, флагмана флоту 1-га і 2-га рангу, армейскага камісара 1-га і 2-га рангу (і ім адпаведныя) — прысвайваліся пастановай Урада Саюза ССР па прадстаўленні Народнага Камісара Абароны Саюза ССР.
Зніжэнне ў званні дапускалася толькі ў выключных выпадках і толькі па асобай пастанове Урада Саюза ССР.
Пазбаўленне ваеннага звання камдзіва і вышэй (і ім адпаведных) ажыццяўлялася па прысуду суда, зацверджанаму Урадам Саюза ССР.
Знакі адрознення
Знакі адрознення армейскага камісара 2-га рангу ў арміі і авіяцыі: чатыры ромба ў пятліцах з эмблемай роду войскаў (пасля 30), і агульная для палітработнікаў усіх званняў чырвоная зорка з сярпом і молатам, нашытая на абодвух рукавах вышэй абшлагу (1 жніўня 1941 года нашэнне такіх нашывак было адменена).
Спіс аб’ектаў PGC (903001—904000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (903001—904000)
Бухтарма (станцыя)
Бухтарма — станцыя ў Алтайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акцябрскай пасялковай адміністрацыі. Код КАТА — 634841200.