cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чараўнік двухлісты
Біялагічнае апісанне
Суквецце — рэдкі цыліндрычны колас, дасягае 20 см у даўжыню, складаецца з 8-40 кветак. Кветкі — з белымі, злёгку зялёнымі на канцах калякветнікамі; губа вузкая лінейная або ланцэтная, 12 мм даўжынёй, пры аснаванні без грудаў над сярэдняй жылкай; з паралельнымі пылавікамі 2 мм даўжынёй. Шпорац тонкі, злёгку выгнуты, на канцы завостраны, гарызантальны або накіраваны коса ўверх. Прыліпальцы круглявыя. Палінарый карацей 2,5 мм. Кветкі валодаюць моцным прыемным водарам (асабліва вечарам і ноччу або пры пахмурным надвор’і). Цвіце ў чэрвені — ліпені.
Плоданасіць у жніўні — верасні.
Распаўсюджанне і экалогія
Шырока расце па ўсёй Еўропе, а таксама ў Малой Азіі і на Каўказе.
На тэрыторыі Расіі чараўнік двухлісты расце ў еўрапейскай частцы, Заходняй і Усходняй Сібіры па ўсёй лясной паласе.
У Беларусі сустракаецца па ўсёй тэрыторыі, але не шматліка.
Жыве ў светлых іглічных, лісцяных і змешаных лясах на палянах і ўзлесках.
Да глебаў непатрабавальны.
З-за масавага збору на букеты амаль цалкам знік паблізу буйных населеных пунктаў.
Значэнне і выкарыстанне
Расліна са старажытных часоў ўжываецца ў народнай медыцыне. Адвар каранёў ужываецца пры зубным болю, ліхаманцы, жаночых хваробах, гнайніках, пры атручваннях ядамі, захворваннях страўнікава-кішачнага тракту, паносах, запаленні мачавога пузыра, нервовых знясіленнях, запаленчых агменях, ранах. З клубняў робяць прэпарат.
З расцёртых ў муку і звараных з мёдам высушаных клубняў на Усходзе рыхтуюць напой, які вельмі шануецца. На Каўказе клубні клалі ў супы, рабілі з іх жэле, размолвалі ў муку.
У ветэрынарыі можна выкарыстоўваць як ахінальнае пры страўнікава-кішачных захворваннях.
Паколькі расліна занесена ў спіс відаў, якія маюць патрэбу ў ахове, нарыхтоўка каранёў забароненая.
Вельмі дэкаратыўная, часта ў месцах натуральнага вырастання збіраецца на букеты, можа вырошчвацца як садовая расліна.
Культываванне
Культывуецца лёгка. Чараўнік высаджваюць ў друзлую глебу, багаты перегной, у цені кустоў. Ён нядрэнна разрастаецца і кожнае лета радуе пяшчотнымі кветкамі і тонкім духмяным пахам.
Зацвітае на 11-м годзе; апыляецца начнымі матылькамі. Працягласць жыцця — да 27 гадоў. Сцыяфіт, да вільгаці не пераборлівы.
Ахова
Занесена ў Чырвоную кнігу Украіны. Ахоўваецца ў прыродных запаведніках,. Трэба ажыццяўляць кантроль за станам папуляцый.
Манеты
У 1999 годзе Нацыянальны банк Украіны выпусціў дзве : з нейзільберу і  са срэбра з выявай чараўніка двухлістага на Рэверсе.
Чудын
Чудын (Чу́дин) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Радамышльскай гарадской ашчыны.
Вышэвычы
Вышэвычы (Више́вичі) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Вышэвыцкай вясковай ашчыны.
Маркс Аронавіч Крэмень
Маркс Аронавіч Крэмень (,, Гомельскай вобласці) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі і псіхалогіі. Доктар псіхалагічных навук, прафесар.
Біяграфія
Скончыў Даўгаўпілскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча (1953), Ваенна-паветраную інжынерную акадэмію імя Жукоўскага (1960), кадравы афіцэр, палкоўнік у адстаўцы. З 1960 па 1985 год працаваў у Армавірскім вышэйшым ваенна-авіяцыйным вучылішчы лётчыкаў на пасадах загадчыка лабараторыі, выкладчыка, старшага выкладчыка, начальніка кафедры. У 1985—1990 гадах загадчык кафедры навуковай арганізацыі кіравання вытворчасцю Рэспубліканскага міжгаліновага інстытута павышэння кваліфікацыі спецыялістаў і кіруючых работнікаў галін народнай гаспадаркі. У 1991—1997 гадах галоўны навуковы супрацоўнік Нацыянальнага інстытута адукацыі. З 1997 года прафесар кафедры псіхалогіі кіравання Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
З’яўляецца вядучым спецыялістам у галінах авіяцыйнай псіхалогіі, інжынернай псіхалогіі і псіхалогіі працы, псіхалогіі кіравання. Аўтар больш за 200 навуковых публікацый.
Навасяды (Воранаўскі раён)
Навася́ды (, Новосяды) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пераганцаўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Воранаўскага сельсавета.
Дубрава (Гарадоцкі раён)
Ду́брава (, Дуброво) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Стадолішчанскага сельсавета.
Ірша (Жытомірская вобласць)
Ірша (Ірша́) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Вышэвыцкай вясковай ашчыны.
Дубрава (Гарадоцкі раён)
У 1928—1954 гадах цэнтр Вышадскага сельсавета. З чэрвеня 2009 года цэнтр Стадолішчанскага сельсавета.
Давыд Міхайлавіч Кукуй
Давыд Міхайлавіч Куку́й  — беларускі вучоны ў галіне металургіі і ліцейнай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук, прафесар. Лаурэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1990).
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1969). З 1969 года ў Беларускай політэхнічнай акадэміі.
Навуковая дзейнасць
Распрацаваў рэсурсазберагальныя тэхналагічныя працэсы вырабу дакладных адлівак і новых ліцейных матэрыялаў.
Сярод апублікаванага:
Мэжырычка (Радамышльскі раён)
Мэжырычка (Межирі́чка) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Вышэвыцкай вясковай ашчыны.
Камп’енскі палац
Камп’енская рэзідэнцыя (Château de Compiègne) — палац французскіх каралёў у горадзе Камп’ень дэпартамента Уаза, Пікардыя. Размешчаны за 75 км на паўночны ўсход ад Парыжа. У Сярэднявеччы — упадабаная рэзідэнцыя Меравінгаў і Каралінгаў. У сваім цяперашнім класіцыстычным выглядзе пабудаваны ў XVIII стагоддзі. Апошнім французскім манархам, які жыў у палацы, быў імператар Напалеон III.
Палац з паркам цяпер адкрыты для наведвальнікаў. На тэрыторыі палацавага комплексу працуюць музеі Другой імперыі і сродкаў перамяшчэння.
Пры Меравінгах
Пры Каралінгах Камп’ень часта служыў месцам сходу генеральных асамблей біскупаў і сеньёраў. У часы кіравання Піпіна Кароткага ён становіцца важным дыпламатычным пунктам: у 757 той сустракае тут пасольства візантыйскага імператара Канстанціна V і баварскага герцага Тасілона III. У Камп’ені Піпін склікаў шэраг асамблей, дзве з якіх, у 830 і 833 гадах, ледзь не прывялі яго да адрачэння.
Пры Карле II
Карл II Лысы ўсталяваў у Камп’ені свой каралеўскі, а затым імператарскі трон. У 875 ён прымаў тут дыпламатычную місію эміра Кордавы Мухамада I. Абвешчаны імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі, Карл, у 877 годзе загадаў пабудаваць на месцы старога замка абацтва Сен-Карней. Для сябе ж Карл стварыў новы замак, размешчаны бліжэй да ракі Уазы. Абацтва ён выкарыстоўваў як імператарскую капліцу, па прыкладзе яго дзеда Карла Вялікага, які пабудаваў Ахенскі сабор.
Сын Карла Людовік II у 877 узышоў на прастол і каранаваўся ў капліцы Камп’еня, дзе і быў пахаваны праз два гады. Тут жа каранаваўся Эд Парыжскі, які часта бываў у Камп’ені — галоўнай каралеўскай рэзідэнцыі. Менавіта тут у 987 годзе памёр апошні з Каралінгаў Людовік V.
Капетынгі таксама спыняліся ў Камп’ені, але замак паступова страчваў сваё палітычнае значэнне. Развіццё горада вымусіла іх мала па малу аддаць каралеўскія ўгоддзі насельніцтву. Філіп II Аўгуст умацаваў сцены горада і ўмацаваў стары замак дадаўшы да яго данжон, каб лепш кантраляваць тэрыторыі.
Працэс перадачы каралеўскіх маёнткаў скончыўся пры Людовіку IX. Толькі вялікая зала і вежа былі пакінуты ў якасці сімвала ваеннага феадальнага кіравання. У далейшым усе сходы праходзілі ў абацтве Сен-Карней. Кароль захаваў у Камп’ені толькі сціплую рэзідэнцыю на граніцы з лесам.
Сярэдневяковы замак
У 1358 годзе Карл V, тады яшчэ толькі рэгент, сабраў у Камп’ені генеральныя штаты каб абмеркаваць адсутнасць бяспекі жыхароў на граніцы з лесам. Ён вырашыў узвесці новы замак на землях набытых у абацтва Сен-Карней, якія ім прадаў Карл Лысы. Аднак працы не былі скончаны пры жыцці Карла V, які памёр у 1380 годзе. Замак павялічваўся з часам і паслужыў асновай для сучаснага палаца.
Карл VIII і Людовік XII даволі доўга жылі ў Камп’ені. Францыск I, бываючы тут часта, паклапаціўся аб добраўпарадкаванні будынкаў і расчыстцы лесу. Карл IX быў ініцыятарам стварэння шасці гектараў «каралеўскага саду» які стаў асновай для будучага парку. Рэлігійныя войны ў Францыі мала спрыялі каралеўскім паездкам у Камп’ень. Генрых III быў вымушаны адмяніць там у 1576 годзе скліканне генеральных штатаў. Але менавіта ў абацтва Сен-Карней яго цела было прывезена для пахавання пасля забойства ў 1589 годзе.
Замак, пусты і занядбаны на працягу рэлігійных войнаў, стаў непрыдатным для жылля. Калі Генрых IV прыехаў у Камп’ень, ён вырашыў спыніцца ў горадзе. Урэшце работы па аднаўленні замка пачаліся ў 1594 годзе.
У 1619 годзе Людовіку XIII, які прыехаў у Камп’ень, так там спадабалася, што ён вяртаўся туды тры разы на год. У 1624 годзе ён жыў у замку з красавіка па ліпень і сустракаў там пасольства караля Англіі Якава I і дэлегатаў рэспублікі Злучаных правінцый. У час свайго апошняга наведвання, у 1635 годзе, ён загадаў цалкам абнавіць пакоі караля і каралевы, што было зроблена пры рэгенцтве Ганны Аўстрыйскай.
Пры Людовіку XIV недахоп месца ў замку прывёў да таго, што ў горадзе былі пабудаваны будынкі вялікай і малой канцылярый, стайні для коней караля і месье, рэзідэнцыі для міністраў і іх бюро. Камп’ень быў нароўні з Версалем і Фантэнбло адзінай каралеўскай рэзідэнцыяй, дзе кароль збіраў Савет. Сам Людовік XIV бачыў у Камп’ені перш за ўсё месца для адпачынку і перадышкі.
У 1666 годзе ў Камп’ені прайшлі першыя палявыя вучэнні, за імі яшчэ шаснаццаць, апошнія адбыліся ў 1847 годзе. Яны прызначаліся для падрыхтоўкі палкоў і іх камандзіраў, навучання прынцаў і для забавы прыдворных і народа.
Рэканструкцыя палаца ў XVIII стагоддзі
Людовік XV упершыню прыехаў у Камп’ень у 1728 годзе. Малады кароль вырашыў абгрунтавацца ў замку ў той час як у Суасоне праходзіў кангрэс па абмеркаванні міру з Іспаніяй. Людовіку XV спадабалася там паляваць і з тых часоў ён праводзіў тут месяц ці два штогод.
Цесната палаца, нязручнасць невыкарыстоўваных будынкаў вакол, пабудаваных без якога-небудзь плана і не звязаных паміж сабой сталі відавочнымі. Пасля працэсу ўнутраных змен замка, пры Жаку Габрыэле з 1736 па 1740 былі праведзены працы па разбудове.
Паміж 1740 і 1751 годамі было прапанавана шмат праектаў па рэканструкцыі. Самым цікавым апынуўся план, які быў прадстаўлены ў 1751 годзе Анж Жакам Габрыэль, і неадкладна пачаў прыводзіцца ў выкананне. Нягледзячы на работы, якія праводзіліся ў палацы, Людовік XV працягваў бываць у Камп’ені, дзе ён любіў паляваць. Менавіта тут ён прыняў у 1770 годзе эрцгерцагіню Аўстрыйскую Марыю-Антуанэту, нявесту дафіна. Работы не спыніліся са смерцю караля, яны працягнуліся пад кіраўніцтвам вучня і калегі Анж Жака Габрыэля — Луі ле Дро дэ ла Шатра. Ён скончыў рэканструкцыю палаца ў 1788 годзе, скрупулёзна прытрымліваючыся плана настаўніка.
Людовік XVI рэдка бываў у Камп’ені. Першы раз ён быў там у 1774, пасля ўзыходжання на трон. Прытрымліваючыся традыцыі, кароль спыняўся ў замку тры дні ў 1775 па дарозе ў Рэймс і тры дні на зваротным шляху. Пасля чаго кароль зрабіў некалькі рэдкіх візітаў для палявання. Павелічэнне колькасці работ у замку, якое адыблося пасля рашэння караля і каралевы, зрабіла пражыванне там немагчымым. Людовік XVI і Марыя-Антуанэта так і не ўбачылі свае апартаменты гатовымі.
Сход натабляў у 1787 годзе палічыў выдаткі на рамонт замка празмернымі. У час Вялікай французскай рэвалюцыі начынне было распрададзена, як і ва ўсіх каралеўскіх замках. У 1799 годзе ў Камп’ені было створана першае Нацыянальнае ваеннае вучылішча, якое займала замак да 1806 года.
Пасля рэвалюцыі
У 1807 годзе пасля загаду Напалеона пачалося аднаўленне палаца. Архітэктар Луі-Мартэн Берто кіраваў работамі. Яны складаліся ў ачыстцы палаца ад вады, ва ўнутранай перабудове і змяненні ўбрання. Апрача іншага была пабудавана вялікая галерэя для правядзення баляў. Сад быў цалкам перасаджаны і плаўна пераходзіў у лес.
У былым крыле каралевы, Берто спраектаваў апартаменты для высокапастаўленых замежных гасцей. Яны не засталіся пустуючымі: у чэрвені 1808 года туды заехаў кароль Іспаніі Карл IV, які быў вымушаны адрачыся ад прастола. Ён заставаўся там да верасня, пасля чаго быў пераведзены ў Марсель.
У Камп’ені Напалеон прызначыў першую сустрэчу з будучай імператрыцай Марыяй-Луізай, эрцгерцагіняй Аўстрыйскай 27 сакавіка 1810. Двор прыехаў у Камп’ень пасля святкавання вяселля ў Парыжы. Наступным летам імператарская пара прыехала сюды ўжо ў суправаджэнні спадчынніка, Напалеона II. У 1813 годзе палац служыў часовым прыстанкам каралю Вестфаліі Жэрому Банапарту і яго жонцы Кацярыне.
У красавіку 1814 года Людовік XVIII спыняўся ў Камп’ені па дарозе ў Парыж каб аналізаваць сітуацыю ў сталіцы. У наступныя гады прынцы і прынцэсы каралеўскай сям’і часта бывалі ў Камп’ені, але звычайна не затрымліваліся больш за некалькіх дзён. Карл X першы візіт у якасці караля здзейсніў у лістападзе 1824 года ў суправаджэнні шматлікай світы. Луі-Філіп I наведаў палац у 1832 годзе пры падрыхтоўцы да вяселля сваёй старэйшай дачкі Луізы з каралём Бельгіі Леапольдам I. Вяселле святкавалі ў палацы 9 жніўня 1832.
Пасля рэвалюцыі 1848 года палац Камп’ень быў нацыяналізаваны. Прынц-прэзідэнт Напалеон III Банапарт прыехаў туды ў 1849 годзе з нагоды адкрыцця чыгуначнай галіны Камп’ень-Нуаён. Стаўшы імператарам, ён правёў там каля двух тыдняў у снежні 1852 года са світай, якая складалася з сотні чалавек. Двор вяртаўся ў Камп’ень у 1853 і 1855, але толькі з 1856 года пачаліся «Камп’енскія серыі», гэта значыць прыезды ў палац працягласцю ад месяца да месяца з паловай штовосень. Для забавы гасцей ладзіліся балі і прыёмы, выезды на паляванне. Правілы этыкету былі зведзены да мінімуму і запрошаныя карысталіся вялікай свабодай.
У 1901 годзе палац прымаў імператара Мікалая II, апошняга манарха, які гасціў у Камп’ені. У час Першай сусветнай вайны там размяшчалася стаўка англійскага галоўнакамандуючага, затым нямецкі генеральны штаб у 1914 годзе. Палац быў пераўтвораны ў шпіталь у 1915, пасля чаго служыў штабам французскаму генералу Анры Філіпу Петэну. Пасля вайны ў Камп’ені размясцілася міністэрства па вызваленых рэгіёнах, што пацягнула за сабой сур’ёзныя непрыемнасці: у 1919 у палацы адбыўся пажар, які знішчыў Пакой Імператара і Кабінет Саветаў. У 1939 годзе з прычыны пачатку Другой сусветнай вайны ўся мэбля замка была эвакуіравана, але ў 1945 вернутая.
23 верасня 2006 года ў палацы прайшоў саміт Францыя-Германія-Расія, на якім прысутнічалі главы дзяржаў: Жак Шырак, Ангела Меркель і Уладзімір Пуцін.
Архітэктура
Сучасны Камп’енскі замак у выкананы ў стылі класіцызму (будаваўся з 1370-х гг.; 1751-88, арх. Ж. А. Габрыэль, з 1776 — арх. Л. Ле Дро дэ Ла Шатр; фрагменты сцен 14-18 стст.; частка з дваром аранжарэі — 1736-1740, арх. Ж. Габрыэль Старэйшы; у плане — няправільны трохвугольнік з парадным дваром з малога боку і садовым фасадам па вялікім боку), аздоблены пад імператарскі палац пры Напалеоне I (1808-11, архітэктары Л. М. Берто, Ш. Персье, П. Ф. Л. Фантэн, дэкаратары Ф. Дзюбуа, П. Ж. Рэдутэ); пры Луі Філіпе пабудаваны тэатр (1832-1835); пры Напалеоне III, які выкарыстоўваў замак як восеньскую рэзідэнцыю (1856-1869), — галерэя Натуара (1858-1859, арх. Г. А. Анселе; серыя габеленаў «Гісторыя Дон Кіхота» па кардонах Ш. Ж. Натуара).
У інтэр’ерах: капліца (завершана ў 1830-я гг., карціны 16-18 стст.); лесвіца каралевы, зала гвардыі, салон гульняў каралевы (усё 1783-1786); танцавальная зала (1809, роспісы А. Л. Жырадэ-Трыязона); спальні Марыі Луізы і Напалеона I (1810); салон кветак (пано Дзюбуа і Рэдутэ, 1810); бібліятэка і інш. імператарскія апартаменты з карцінамі Жырадэ-Трыязона, габеленамі 17-18 стст. (у т.л. серыя «Паляванні Людовіка XV» па кардонах Ж. Б. Удры), ампірнай мэбляй Ф. А. Жакоба-Дэмальтэра; салон карт з мэбляй 1863. Музеі: экіпажаў і турызму (заснаваны ў 1927), Другой імперыі і імператрыцы (1953). Да замка прылягае т.з. Камп’енскі лес (звыш 15 тыс. га) з «Малым паркам» (каля 6 га; спланаваны ў 1560-х гг., зменены па праекце Ж. А. Габрыэля з 1755, часткова рэарганізаваны з 1811 у пейзажны, арх. Берто; каля 30 статуй), прамой алеяй (даўжынёй 4,5 км, шырынёй 60 м), альтанкай Марыі Луізы («зялёны тунэль» даўжынёй 1200 м, 1810), дарогай, якая вядзе да паляўнічага доміка імператрыцы Яўгеніі (сяр. 19 ст.);
Вэпрын
Вэпрын (Ве́прин) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Вышэвыцкай вясковай ашчыны.
Пажыжма
Пажы́жма (, Пожижма) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пераганцаўскага сельсавета.
У 1954—1966 гадах цэнтр Пажыжмаўскага сельсавета. У 1966—2013 гадах вёска ўваходзіла ў склад Воранаўскага сельсавета і Воранаўскага пассавета.
Глядавічы (Мастоўскі раён)
Глядаві́чы (, Глядовичи) — аграгарадок у Беларусі, у Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Лунненскага сельсавета.
З 8 верасня 1975 года да 26 лютага 2013 года вёска ўваходзіла ў склад і з’яўлялася цэнтрам Глядавіцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 39 км у напрамку на паўночны захад ад горада Масты, за 36 км ад Гродна, за 16 км ад чыгуначнай станцыі Чарлёна, каля ракі Нёман.
Вырва (Радамышльскі раён)
Вырва (Ви́рва) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Вышэвыцкай вясковай ашчыны.
Рангерык
Рангерык (Rongerik, маршал.: Ron̄dik) — атол у складзе Маршалавых Астравоў. Плошча сушы — 1,68 км². У наш час незаселены.
Рангерык належыць да заходняга ланцуга атолаў Ралік Маршалавых Астравоў за 34 км на ўсход ад атола Рангелап, за 633 км на паўночны захад ад Маджура. Рангерык складаецца з шырокай лагуны (143,95 км²) і каралавага рыфа, на якім месцяцца 17 астраўкоў, агульнай плошчай 1,68 км².
Рангерык быў адкрыты 3 верасня 1767 года брытанскай экспедыцыяй на чале С. Уоліса. У той час ён быў населены маршальцамі. Паводле легенды, вярхоўны правадыр Рангерыка быў жанаты на жанчыне-злым духу з атола Уджае. У выніку гэтай небяспечнай сувязі ён аднойчы знік у моры.
У 1885—1914 гадах атол знаходзіўся ў каланіяльнай залежнасці ад Германіі. У 1914—1944 гадах — пад кантролем Японіі. Падчас Другой сусветнай вайны невялікае па колькасці карэннае насельніцтва Рангерыка пакінула сваю радзіму і мігрыравалі на суседнія атолы. У 1946—1948 гадах на атоле Рангерык знаходзіліся выхадцы з атола Бікіні, часова пераселеныя амерыканскімі ваеннымі.
У 1947 годзе Рангерык афіцыйна трапіў пад апеку ЗША. У 1954 годзе ён быў забруджаны радыёактыўнымі ападкамі пасля чарговага выпрабавання ядзернай зброі на Бікіні.
У 1986 годзе атол стаў часткай Рэспублікі Маршалавых Астравоў.
Грушаўка (Мастоўскі раён)
Гру́шаўка (, Грушевка) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Лунненскага сельсавета.
Да 26 лютага 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Глядавіцкага сельсавета.
Пацііўка (Радамышльскі раён)
Пацііўка (Поті́ївка) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Пацііўскай вясковай ашчыны.
Стасіно
Стасіно́ (, Стасино) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пераганцаўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Воранаўскага сельсавета.
Буглакы (Радамышльскі раён)
Буглакы (Буглаки́) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пацііўскай вясковай ашчыны.
Дубрава 1
Ду́брава 1 (, Дуброво 1) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Стадолішчанскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Вярэцкага сельсавета.
Асмолавічы (Клімавіцкі раён)
Асмо́лавічы (, Осмоловичи) — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Родненскага сельсавета. У 1924—1960 гадах цэнтр Асмолавіцкага сельсавета. Да 26 ліпеня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Яноўскага сельсавета, да 21 снежня 2011 года — у склад Лазовіцкага сельсавета.
Геаграфія
Асмолавічы знаходзяцца за 10 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Клімавічы, за 130 км ад Магілёва. У вёсцы чыгуначны прыпыначны пункт Асмолавічы. Прыкладна за 1 км у напрамку на паўночны ўсход працякае рака Лабжанка (прыток ракі Сож).
Востраў (Клімавіцкі раён)
Во́страў (, Остров) — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гусаркаўскага сельсавета.
Да 21 снежня 2011 года вёска ўваходзіла ў склад Лазовіцкага сельсавета.
Будыліўка
Будыліўка (Буди́лівка) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пацііўскай вясковай ашчыны.
Сцілгуны
Сцілгу́ны (, Стилгуны) — хутар у Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пераганцаўскага сельсавета.
Да 2013 года хутар уваходзіў у склад Воранаўскага сельсавета.
Макс Саламонавіч Скобла
Макс Саламонавіч Скобла (Скобло Макс Соломонович;,  — , ) — савецкі неўролаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.
Біяграфія
У 1926 годзе скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію. З чэрвеня 1926 г. малодшы лекар Харкаўскага акруговага ваеннага шпіталя. З жніўня таго ж года выкладчык кафедры нервовых хвароб. З 1933 г. прыват-дацэнт Ленінградскага інстытута ўдасканалення ўрачоў. У 1934 г. загадчык кафедры нервовых хвароб 3-га Ленінградскага медыцынскага інстытута, па сумяшчальніцтве загадчык нервовым аддзяленне бальніцы імя Мечнікава (з 1934 г. бальніцы імя Нячаева). Па сумяшчальніцтве з 1929 года кансультант, намеснік дырэктара, а ў 1936—1937 гг. дырэктар Ленінградскага нейрахірургічнага інстытута. Працаваў кансультантам-неўрапатолагам Цэнтральнай бальніцы Дальстроя СССР (Магадан). У 1946 годзе быў датэрмінова вызвалены. У маі—жніўні 1946 г. загадчык нервова-псіхічным аддзяленнем і кансультант-неўрапатолаг Магаданскай гарадской бальніцы і паліклінікі. З верасня 1946 па красавік 1949 г. прафесар кафедры нервовых хвароб Томскага медыцынскага інстытута. Адначасова складаўся кансультантам Томскага абласнога шпіталя інвалідаў вайны і гарадской бальніцы. У Томскім медыцынскім інстытуце чытаў лекцыі студэнтам санітарна-гігіенічнага, стаматалагічнага і педыятрычнага факультэтаў.
Віўчэ
Віўчэ (Ві́вче) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пацііўскай вясковай ашчыны.
Выхля
Выхля (Вихля́) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пацііўскай вясковай ашчыны.
Грышкіўка (Радамышльскі раён)
Грышкіўка (Гришкі́вка) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пацііўскай вясковай ашчыны.
Антоніа Марыя Альковер і Сурэда
Антоніа Марыя Альковер і Сурэда, таксама вядомы (на каталонскай мове) як Mossèn Alcover (, Санта Кірга (Santa Cirga), Манакор, —, Пальма) — пісьменнік-мадэрніст з Мальёркі, які пісаў па шырокаму колу пытанняў, у тым ліку пра каталіцкую царкву, фальклор, лінгвістыку. Ён галоўным чынам звязаны з намаганнямі па адраджэнні цікавасці да каталонскай мовы і дыялектаў. Сярод яго работ каталонска-валенсіяна-балеарскі слоўнік.
Альковер нарадзіўся ў Санта Кірга, невялікай тэрыторыі паміж Манакорам і Порта-Крыста; сын рабочых. У 15-гадовым узросце ён пераехаў у Пальма-дэ-Маёрка, дзе працягваў вучобу ў семінарыі. Ён стаў хутка вядомы як упарты палеміст.
Хаця яго першыя літаратурныя вопыты былі на іспанскай мове, ён звярнуўся да каталонскай мовы пасля 1879 года. Пачынаючы з гэтага года, ён пачаў збіраць байкі і фальклор Маёркі, які пачаў публікаваць у 1880 годзе ў розных часопісах пад псеўданімам Jordi d'es Racó. Гэтая калекцыя складаецца з каля 430 народных баек, якія былі перакладзеныя на некалькі моў.
У 1886 годзе ён быў пасвечаны і стаў парафіяльным святаром у Манакоры. У 1888 годзе ён стаў прафесарам царкоўнай гісторыі ў семінарыі ў Пальме. У 1898 годзе, новы біскуп Маёркі, Пер Джаан Кампінс і Барсела, прызначыў яго генеральным вікарыем дыяцэзіі Маёрка. Антоніа заставаўся на гэтай пасадзе да 1916 гады. У 1905 годзе ён таксама атрымаў пасаду каноніка сабора Маёрка.
У 1906 годзе па яго ініцыятыве і пад яго старшынствам быў праведзены першы Міжнародны кангрэс каталонскай мовы. Ён быў прызначаны прэзідэнтам філалагічнага аддзялення Інстытута вывучэння Каталоніі, але даволі хутка пазбавіўся пасады пасля рознагалоссяў з іншымі членамі інстытута.
Творчасць
Яго літаратурная праца была сканцэнтравана на лінгвістычных даследаваннях, гісторыі, народных звычаях і фальклоры, розных біяграфіях, турыстычных апавяданняў.
Спіс аб’ектаў PGC (2170001—2171000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2170001—2171000)
Гута-Пацііўка
Гута-Пацііўка (Гу́та-Поті́ївка) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пацііўскай вясковай ашчыны.
Дітынэць
Дітынэць (Дітинець) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пацііўскай вясковай ашчыны.
Насельніцтва Польшчы
Па колькасці насельніцтва займае шостае месца ў Еўрапейскім саюзе. Для Польшчы характэрна стабільная колькасць насельніцтва, яго нізкі як натуральны, так і міграцыйны прырост; паказчыкі эміграцыі таксама невысокія. Польшча з’яўляецца адной з найбольш этнічна аднародных краін: каля 97 % жыхароў складаюць палякі. Дзяржаўная мова — польская. У рэлігійным дачыненні насельніцтва Польшчы з’яўляецца самым веруючым у Еўропе пасля Мальты: толькі 6 % жыхароў заявілі аб сваім атэізме ці абыякавасці да рэлігіі. Дамінуючыя пазіцыі займае Рымска-Каталіцкая Царква, першы неітальянскі Папа Рымскі Ян Павел ІІ быў палякам. Найбуйнейшыя гарады — Варшава, Кракаў, Лодзь, Вроцлаў, Познань, Гданьск.
Дэмаграфія
Па колькасці насельніцтва (38,4 млн чал.) Польшча з’яўляецца восьмай краінай у Еўропе і пятай у Еўрасаюзе (без Вялікабрытаніі). У рэгіёне Цэнтральная і Усходняя Еўропа Польшча займае 3-е месца пасля Расіі і Украіны. Цягам апошніх 30 гадоў колькасць насельніцтва застаецца практычна нязменнай і вагаецца ў межах 38 і 39 млн чалавек, аднак узроставая структрура трансфармуецца. Для краіны характэрны нізкі натуральны прырост насельніцтва і паступовае яго старэнне. У асобныя гады смяротнасць перавышае нараджальнасць. Для Польшчы характэрна высокая ўдзельная вага насельніцтва ў працаздольным узросце. Такім чынам, дэмаграфічныя працэсы тут падобныя да агульнаеўрапейскіх, за выключэннем таго, што для Польшчы характэрны нізкі міграцыйны прырост. Польшча пазіцыянуе сябе як транзітную для мігрантаў краіну. Выключэнне робіцца для асобаў з польскімі каранямі ў краінах Усходняй Еўропе — ім дастаткова атрымаць карту паляка і стаць паўнавартым членам польскага грамадства. Пасля ўступлення Польшчы ў ЕС вялікая колькасць працоўных мігрантаў выехала ў краіны Заходняй і Паўночнай Еўропы. Асабліва вялікая польская дыяспара ў Вялікабрытаніі, Ірландыі і Ісландыі. У 2010-х, калі заробкі ў Польшчы дасягнулі 70 % ад сярэдніх па ЕС, гэты трэнд зменшыўся. Польская дыяспара, што сфармавалася цягам апошніх стагоддзяў — адная з самых шматлікіх у свеце: паводле найбольш смелых ацэнак колькасць палякаў за мяжой складае 20 млн чалавек, з якіх большасць прыходзіцца на ЗША, Германію, Бразілію, Францыю.
Этнічны склад
Сучасная Польшча — адна з самых монанацыянальных дзяржаў свету. Паводле дадзеных перапісу насельніцтва 2011 года, 96,88 % насельніцтва Польшчы аднеслі сябе да этнічных палякаў. Астатнюю частку складаюць іншыя нацыянальнасці — этнічныя меншасці і дыяспары, якія кампактна пражываюць на прыгранічных тэрыторыях (кашубы, беларусы, літоўцы, немцы). Да іншых нацыянальнасцей аднеслі сябе 1,23 % працэнта насельніцтва краіны, з іх самыя значныя этнічныя групы — роднасныя палякам сілезцы (1,13 %, а ў 2002 — усяго 0,45 %), немцы (0,09 %), беларусы (0,1 %), украінцы (0,1 %), цыганы, яўрэі, польска-літоўскія татары. Беларуская дыяспара ў Польшчы адна з найбольш шматлікіх — каля 30 тысяч чалавек паводле перапісу 2011 (згодна з іншымі ацэнкамі, у пачатку 1990-х у Польшчы жылі ад 215 да 230 тыс. беларусаў). 1,35 % насельніцтва адмовіліся даць адказ на пытанне аб нацыянальнасці. Варта дадаць, што прыведзеная статыстыка не ўключае легальных украінскіх працоўных мігрантаў, якіх апошнім часам паболела — каля 1,7 млн чалавек у 2017!
Мовы
Больш за 98 % жыхароў краіны размаўляюць на польскай мове — найбуйнейшай заходнеславянскай мове. Польскі алфавіт сканструяваны на лацінскай аснове і мае 9 дадатковых сімвалаў (ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż); літары q,v, і x ужываюцца толькі ў запазычаных словах. Не менш за 1,4 % жыхароў Польшчы карыстаюцца сілезскай гаворкай (самі сілезцы або шлянзакі лічаць сваю гаворку асобнай мовай і дамагаюцца для яе афіцыйнага статусу; на сілезскай мове ствараюцца літаратурныя творы, выдаюцца газеты). Да рэгіянальных моў аднесена кашубская — заходнеславянская мова, родная для 366 000 чалавек, размаўляе на ёй каля 108 000 чалавек. У раёнах кампактнага пражывання кашубаў — пераважна на захад ад Гданьска — выкарыстоўваюцца двухмоўныя ўказальнікі, шыльды і т.п. Цікава, што ў адрозненні ад сілезцаў, кашубы ідэнтыфікуюць сябе як палякі. 16 моваў, у тым ліку, беларуская, маюць статус моваў нацыянальных меншасцяў.
Канфесійны склад
Рэлігія ў Польшчы займае даволі значнае месца ў грамадскім жыцці. Самаю ўплывоваю рэлігіяй у краіне з’яўляецца хрысціянства (рымскае каталіцтва), прыхільнікамі якога, па розных ацэнках, з’яўляюцца ад 75 да 95 працэнтаў насельніцтва. Каталіцкая царква аказвае вялікі ўплыў на жыццѐ палякаў і палітыку дзяржавы. Палякам быў 264-ы Папа Рымскі Ян Павел II (Караль Вайтыла). Таксама прысутнічаюць прадстаўнікі некалькіх іншых канфесій: праваслаўныя, лютэране, грэкакатолікі, кальвіністы і іудзеі, сведкі Іеговы.
Размяшчэнне і рассяленне
Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва складае 122 чалавекі на км². Па ўзроўні ўрбанізацыі (62 %) Польшча саступае большасці еўрапейскіх дзяржаў (у тым ліку Беларусі). Шмат у чым гэта абумоўлена сялянскім характарам сельскай гаспадаркі. Палова гараджан — жыхары вялікіх гарадоў. Найбуйнейшыя гарады Польшчы: Варшава (1,77 млн), Кракаў (770 тыс), Лодзь (690 тыс), Вроцлаў (640 тыс), Познань (537 тыс), Катавіцы, Бельска-Бяла, Быдгашч, Беласток, Торунь, Гданьск, Гдыня, Сопат (апошнія тры ўтвараюць агламерацыю, якую неафіцыйна называюць Труймяста). Месца гарадоў у рэйтынгу з цягам часу можа змяніцца: так Лодзь, што быў вялікім цэнтрам прамысловасці, за апошніх 30 гадоў траціў каля 100 тыс чалавек і саступіў другую прыступку Кракаву. Дзесяць найбуйнейшых агламерацый — Варшаўская, Верхнесілезская (Катавіцкая), Кракаўская, Труймяста і інш. канцэнтруюць 25 % грамадзян краіны.
Жылічы (Мастоўскі раён)
Жы́лічы (, Жиличи) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Лунненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1940—1961 гадах цэнтр Жыліцкага сельсавета. Да 26 лютага 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Глядавіцкага сельсавета.
Геалогія
На плошчы паміж Жылічамі і вёскай Няцечы Гродзенскага раёна залягае Няцецкае радовішча глін. Паклад у выглядзе дзвюх лінз звязаны з лімнагляцыяльнымі адкладамі паазерскага ледавіка. Гліны стужачныя. Ва ўскрышы супескі, радзей пяскі, торф.
Заазер’е (Гарадоцкі раён)
Да 4 сакавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Болецкага сельсавета.
Пётр Яўсеевіч Гаро
Пётр Яўсеевіч Гаро (, в. Майск,  —) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
З 1928 на савецкай працы. З 1933 у Чырвонай Арміі. Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі ў 1939. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнік абароны Гродна. У партызанах са жніўня 1941: камандзір групы, палітрук роты, камісар атрада, з кастрычніка 1943 — 61-й партызанскай брыгады, у снежні 1943 — ліпені 1944 — 200-га партызанскага атрада.
У 1946-70 на савецкай і партыйнай працы ў Мінску.
Рыян Эванс
Рыян Эванс (Reanne Evans; нар., , графства Уэст-Мідлендс, Англія) — англійская непрафесійная снукерыстка. Адзінаццаціразовая чэмпіёнка свету па снукеры сярод жанчын (2005—2014, 2016). Эванс была запрошана да выступу ў мэйн-туры ў сезоне 2010/2011, але не выйграла ніводнага матча за ўвесь сезон і не здолела захаваць сваё месца сярод прафесіяналаў.
Антоні Рамальетс
Антоні Рамальетс Сымон (Antoni Ramallets Simón,, Барселона, Іспанія — , Вільяфранка-дэль-Пенэдэс, Каталонія, Іспанія) — іспанскі футбаліст (брамнік), а таксама менеджар і трэнер іспанскіх клубаў.
Рыян Эванс
Асабістае жыццё
Была замужам за Маркам Аленам, ёсць дачка.
Антоні Рамальетс
Правёў большую частку сваёй кар’еры ў «Барселоне» ў 1950-х і пачатку 1960-х гадоў, выйграўшы Трафей Саморы як лепшы брамнік у Ла Лізе 5 разоў (гэта дасягненне паўтарыў праз паўстагоддзя, у 2012 годзе Віктар Вальдэс ), і атрымаўшы 17 асноўных клубных трафеяў.
Рамальетс прадстаўляў Іспанію на чэмпіянаце свету 1950. У 1960-х атрымаў некалькі трафеяў як менеджар, у прыватнасці, выйграўшы два галоўных трафеяў з «Рэал Сарагоса».
Клубная кар’ера
Нарадзіўся ў Барселоне, Каталонія; падпісаў кантракт з «Барселонай» ў 1947 годзе ва ўзросце 23 гадоў, з клуба «Рэал Вальядалід», дзе ён таксама правёў свой ​​першы сезон пасля продажу на правах арэнды. Ён вярнуўся ў клуб, дэбютаваўшы ў Ла Лізе ў матчы супраць «Севільі» 28 лістапада 1948 г., які скончыўся перамогай з лікам 2:1. Хоць гэта было яго адзінае з’яўленне на працягу сезону, ён у рэшце рэшт стаў гульцом асновы, з’яўляючыся неад’емнай часткай абароны, як яго каманда — тады «Клуб дэ Футбол Барселона» (па завяршэнні Грамадзянскай вайны ва ўмовах дыктатуры Франка футбольным клубам забаранілі выкарыстоўваць неіспанамоўныя назвы, у выніку каманда была ў 1941 годзе вымушана змяніць назву са старога, англамоўнага Football Club Barcelona на «правільнае» іспанскае Club de Fútbol Barcelona) — працягваў выйграваць лігу (6 разоў) і ўнутраныя кубкі (5 разоў), а ў сезоне 1951-52, у якім «Барселона» выйграла пяць галоўных трафеяў, ён гуляў у 28 матчах чэмпіянату, і ў першы раз атрымаў прыз Трафей Саморы.
Да 1950 Антоні быў важным членам клуба «Барселона», якая таксама ўключала такіх зорак як Жаана Сегара, Марыяна Гансальва Фальконэ, Ласла Куба, Шандар Кочыш, Эварыста дэ Маседа, Луіс Суарэс, Золтан Цыбар і іншыя. За час выступлення за «Барселону» ён адыграў у 538 матчах, у тым ліку 288 матчаў у розных лігах нацыянальных чэмпіянатах.
На заходзе кар’еры гульца, у 1961 годзе, у фінале Кубка чэмпіёнаў-1961 супраць «Бенфікі» пры ліку 1:1 36-гадовы капітан каманды Рамальетс забіў аўтагол, і матч скончыўся паразай 2:3.
Пасля 1962 Рамальетс стаў трэнерам, за 7 гадоў трэнерскай кар’еры змяніў 7 месцаў працы і 6 клубаў.
Міжнародная кар’ера
За 11 гадоў Рамальетс згуляў 35 гульняў за Іспанію, дэбютаваўшы супраць Чылі 29 чэрвеня 1950 г, падчас чэмпіянату свету па футболе 1950 у Бразіліі. Падчас турніру ён атрымаў мянушку «Кот з Мараканы».
Таксама сыграў сем гульняў за неафіцыйную каталонскую зборную.
Сям’я
Жонка Пакіта Дамінгес, дзве дачкі.
Ігрок
Клубныя трафеі («Барселона»):
Індывідуальныя трафеі:
Трэнер
«Сарагоса»:
Дарагунь (Жытомірская вобласць)
Дарагунь (Дорогу́нь) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пацііўскай вясковай ашчыны.
Заміры
Заміры (Замі́ри) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пацііўскай вясковай ашчыны.
Дубовык (Радамышльскі раён)
Дубовык (Дубови́к) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пацііўскай вясковай ашчыны.
Цівадар Сорас
Цівадар Сорас (сапраўднае прозвішча Шварц ;,  — , ) — венгерскі яўрэй, адвакат, пісьменнік-эсперантыст, бацька Пола (1926—2013) і Джорджа (нар. 1930) Сорасаў.
Біяграфія
Пайшоў дабравольцам у аўстра-венгерскую армію падчас першай сусветнай вайны. Апынуўся ў расійскім палоне і быў адпраўлены ў лагер для вязняў у Сібіры, збег і вярнуўся ў Будапешт.
Разам з працай адвакатам, займаўся літаратурнай дзейнасцю на мове эсперанта (у тым ліку пад імём Teodoro Ŝvarc і пад псеўданімам Teo Melas
У 1923 годзе напісаў аповесць «Сучасныя Рабінзоны» (Modernaj Robinzinoj).
Жонка — Эржэбет Суч (Erzebet Szuz), двое сыноў — Павел (Пол) і Дзьёрдзь (Джордж).
Памёр у 1968 годзе ў Нью-Ёрку.
Кухары (Мастоўскі раён)
Ку́хары (, Кухари) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Лунненскага сельсавета.
Да 26 лютага 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Глядавіцкага сельсавета.
Занькы (Радамышльскі раён)
Занькы (За́ньки) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пацііўскай вясковай ашчыны.
Клэн (Радамышльскі раён)
Клэн (Клен) — вёска ў Радамышльскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Пацііўскай вясковай ашчыны.
Капліца Божай Міласэрнасці (Свяцк)
Капліца Божай Міласэрнасці — мураваны каталіцкі храм у вёсцы Свяцку Гродзенскага раёна, частка палацава-паркавага комплексу Валовічаў. Знаходзіцца ў заходняй ускраіне вёскі.
Гісторыя
Капліца пабудавана ў 1889 годзе з цэглы насупраць палаца Валовічаў як родавая пахавальня.
За савецкім часам капліца не дзейнічала. Пасля асвячэння 6 жніўня 1996 года капліца была перададзена каталіцкай грамадзе парафіі касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі Сапоцкінскага дэканата.
У 2007 годзе капліца ў складзе палацава-паркавага ансамбля была занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.
Гіркі
Гі́ркі (, Гирки) — аграгарадок у Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Гіркаўскага сельсавета.
Капліца Божай Міласэрнасці (Свяцк)
Гісторыя
28 студзеня 2020 года ў капліцы адбыўся пажар. Агнём была знішчаная мэбля, падлога, закураныя сцены і столь. Абыйшлося без пацярпелых.
Архітэктура
Помнік архітэктуры неаготыкі. Уяўляе сабой кампактны і прыземісты кубападобны аб’ём з трохсценнай алтарнай часткай. Фасад вырашаны суцэльным двухгранным шчытом-вімпергам, сіметрычна расчлянёным трыма стральчатымі ўваходнымі і аконнымі праёмамі і крапаваным у тымпане круглай разеткай (імтацыяй гатычнага акна-ружы).
Гіркі
Геаграфія
Знаходзіцца за 36 км у напрамку на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Воранава, за 88 км ад Гродна, за 27 км ад чыгуначнай станцыі Бастуны, каля аўтамабільнай дарогі Радунь—Астрына.
Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)
Палацава-паркавы комплекс Валовічаў — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва другой паловы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў. Размешчаны ў в. Свяцк, цяпер Гродзенскі раён, у былым маёнтку Валовічаў, на маляўнічай узгорыстай мясцовасці.
Не трэба блытаць з маёнткам «Свяцк Гурскіх» або «Малы Свяцк», размешчаным каля 6,5 км далей у вёсцы Радзівілкі.
Гісторыя
Створаны паводле праекту італьянскага архітэктара Дж. Сака пры гродзенскім маршалку Юрыі Валовічу і яго сыне Антоніі. Фармаваўся ў два этапы: на першым у 1779 годзе — будаўніцтва і афармленне інтэр’ера палаца ў раннекласіцыстычным стылі, на другім у пачатку XIX стагоддзя — дапаўненне агульнай кампазіцыі бакавымі флігелямі з галерэямі-каланадамі.
Вялікую шкоду маёнтку нанесла Першая сусветная вайна, у выніку якой палац быў разрабаваны, а інтэр’еры моцна панішчаныя.
Палац у міжваенны перыяд
У 1920-я гады ўладальнікі Свяцка Мірэцкія прадаюць яго Гумніцкім, якія падверглі маёнтак парцэляцыі, а палац давялі да стану руінаў. У 1929 годзе ўладальнікі хацелі яго разабраць на цэглу, але палацу пашанцавала: яго выкупіла Міністэрства аховы здароўя Польшчы з мэтай стварыць тут наркалагічны санаторый. У 1930—1933 гадах палац быў рэканструяваны па праекце архітэктарам Оскарам Сасноўскім. Згодна з праектам Сасноўскага і Ю. Рачыньскага, свяцкаму палацу быў пакінуты стылістычны выгляд XVIII стагоддзя, старанна адрэстаўраваны інтэр’ер, некалі адкрытая калонная галерэя была аформлена шклом. Па звестках М. Арловіча, рэстаўрацыя палаца каштавала дзяржаве каля 1 млн. злотых.
Палац у савецкі і паслясавецкі час
У час Другой сусветнай вайны ў палацы размяшчаўся шпіталь, у пасляваенны час — санаторый «Свяцк» для хворых на сухоты. У 1985 годзе парк адноўлены паводле спецыяльнага праекту. Старадаўні інтэр’ер быў знішчаны. У 2000-х гадах санаторый быў выведзены з будынкаў палацу, а палац перададзены на баланс упраўлення адукацыі гарадзенскага райвыканкама. Палацавы комплекс апынуўся ў занядбаным стане. Праз разбурэнне сістэмы вадасцёкаў у сценах з’явіліся глыбокія прамыіны, сцены пакрыліся цвіллю, пачала развальвацца цагляная кладка.
Рэканструкцыя комплексу ў 2009—2023 гг.
У 2009 годзе закінуты палац перадалі на баланс ААТ "‎Санаторый «‎Азёрны», які з’яўляецца камерцыйнай структурай Нацыянальнага банка . У 2011—2012 гадах рэканструявалі водную сістэму з чатырох спалучаных каскадных вадаёмаў, расчысцілі парк . Гэта пацягнула выдаткі каля 800 тыс. долараў, пасля чаго вольныя сродкі санаторыя скончыліся і ўласнік, разам з раённымі ўладамі, спадзяваўся атрымаць на працяг прац грант Еўрасаюза ў межах транспамежнага супрацоўніцтва з польскай гмінай Хорашч.
У студзене 2017 года пачаўся рэканструкцыя з частковай рэстаўрацыяй будынкаў палацава-паркавага комплексу пад шматфункцыянальны аздараўленчы комплекс. У левым флігелі быў зроблены новы дах, пакрыты чарапіцай. У правым флігелі быў узмоцнены падмурак, зроблены маналітныя сцены, заменена пакрыццё даху. Былі перакладзены вонкавыя сцены дваровых і паркавых фасадаў галерэй, а таксама быў перакладзены падмурак правай галерэі. Згодна з праектам левы флігель комплексу будзе функцыянаваць як гасцініца. У цэнтральнай частцы палаца каля ля параднай лесвіцы, што вядзе на другі паверх, падчас даследавання слаёў тынкоўкі былі раскрыты фрагменты гістарычнага роспісу сценаў з выявай рыцара са шчытом у руках. Таксама будзе адноўлены роспіс рамантычнай залы з выявай неба на столі і пейзажных замалёвак на сценах. Пры галоўным ўваходзе адноўлены спадзістыя карэтныя спускі паабапал шырокай лесвіцы.
Палацава-паркавы комплекс афіцыйна адкрылі пасля рэканструкцыі 15 мая 2023 года, калі былі скончаны працы першай чаргі рэканструкцыі. Аднак яшчэ ў чэрвені патрапіць на тэрыторыю турысты не маглі, бо комплекс не мог адкрыцца праз праблемы з арганізацыяй харчавання і пошукам персанала. Ад 21 ліпеня комплекс адкрыты для турыстаў з пятніцы да нядзелі. Уваход на тэрыторыю платны. У палацы працягваюцца ўнутраныя працы. Побач працуе рэстаран «‎Свяцкі бровар» з уласнай міні-піваварняй.
Палац
Палац, які знаходзіцца на ўзвышшы, ўяўляе сабой двухпавярховы мураваны будынак з цокальным паверхам, накрыты высокім ламаным мансардавым дахам. Галоўны фасад расчлянёны трыма рызалітамі, цэнтральны — чатырохкалонны з трохвугольным, бакавыя — з лучковымі франтонамі. Дваровы з пяцігранным эркерам, дэкарыраваны пілястрамі і завершаны гранёным шатровым дахам. У дэкоры будынка выкарыстаныя дробныя пілястры, парталы ўваходаў, вузкія рызаліты.
Інтэр’ер
Планіроўка першага паверху калідорная, другога — анфіладная. У цэнтры — вестыбюль з параднай трохмаршавай лесвіцай, на другім паверсе — парадная васьмігранная зала з калонамі.
Першы паверх, выразна ніжэйшы за другі, быў задуманы як жылыя памяшканні для гаспадароў і пакоі для прыватных сустрэч. Другі паверх з вышэйшай столлю і высокімі вокнамі задумваўся як бельэтаж з багата ўпрыгожанымі заламі для прыёму гасцей.
У аздобе інтэр’ераў выкарыстаныя рэльефы, ліштвы дзвярэй, нішы з камінамі і скульптурай, роспісы сцен (рамантычныя пейзажы, антычныя статуі, вазы; мастакі Т. Манькоўскі, Ф. Смуглевіч; не захаваліся); мелася зала ў пампейскім стылі. Элементы інтэр’ера (панэлі, каміны, дзверы, люстры, кансолі, вазоны, супрапорты, мэбля) былі зроблены па эскізах і пад кіраўніцтвам Сакі.
Флігелі
Флігелі ў стылі класіцызму былі прыбудаваныя ўжо пасля сканчэння асноўнага аб’ёму палаца, магчыма ў пачатку XIX ст. Яны пастаўленыя перпендыкулярна да асноўнага корпуса, накрытыя вальмавымі дахамі, аздобленыя руставанымі лапаткамі; адзін выкарыстоўваўся пад жыллё, у другім — манеж. З асноўным корпусам злучаныя паўцыркульнымі галерэямі ў выглядзе аркад. Галерэі пачаткова былі адкрытымі, іх зашклілі ў час рэканструкцыі комплексу ў 1930—1933 гады.
Гаспадарчыя пабудовы
На ўсход ад палаца, за паркам, знаходзіцца вялікая (двухпавярховая, даўжынёй больш за 100 метраў) гаспадарчая пабудова ў форме літары Г, узнесеная ў 1841 годзе з бутавага каменю. Вуглы выкладзены з чырвонай цэглы, франтон таксама цагляны.
Дубінцы (Воранаўскі раён)
Дубі́нцы (, Дубинцы) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гіркаўскага сельсавета.
Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)
Капліца
За савецкім часам капліца не дзейнічала. Наноў яе асвяцілі 6 жніўня 1996 года. У наш час капліцу абслугоўвае Сапоцкінская парафія Сапоцкінскага дэканата. Аднак капліца не з’яўляецца ўласнасцю парафіі, а належыць, як і ўвесь палацава-паркавы комплекс, санаторыю «‎Азёрны».
У капліцы здарыўся пажар 28 студзеня 2020 года. У выніку часткова быў знішчаны інтэр’ер, закураны сцены і столь. Паводле стану на пачатак жніўня 2023 года рамонт у капліцы працягваецца.
Парк
Парк пейзажнага тыпу, плошча 12 га; закладзены ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў. Размешчаны на двух пагорках, у лагчыне — сістэма з чатырох каскадных вадаёмаў, размешчаных на ручаі, які ўпадае ў Агустоўскі канал. За вадаёмамі — лясны масіў. Цэнтр кампазіцыі — палац з партэрам перад ім.
Праз парк праходзіць уязная алея, якая плаўна выгібаецца і вядзе да палаца. Парк не мае выразных межаў і візуальна плаўна пераходзіць у ландшафт навокал. Часткай парку быў пладовы сад, размешчаны паміж будынкам палаца і гаспадарчай пабудовай. Сёння насаджэнні парку прадстаўлены перадусім мясцовымі відамі раслін.
Машталеры (Мастоўскі раён)
Маштале́ры (, Машталеры) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Лунненскага сельсавета.
Да 26 лютага 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Глядавіцкага сельсавета.
Абрам Іосіфавіч Нодаў
Абрам Іосіфавіч Нодаў (Нодов Абрам Иосифович;, , Віцебскай вобласці — ) — савецкі патолагаанатам. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.