cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лічбавы фотаапарат
Лічбавы люстраны фотаапарат
Асобны клас люстраной апаратуры (жаргонныя тэрмін — «полузеркалка») забяспечваецца замест рухомага люстэрка напаўпразрыстым нерухомым. Пры гэтым святло ад аб'ектыва падзяляецца на дзве часткі, адна з якіх накіроўваецца на матрыцу, а іншая — у выглядашукальнік. Часцей за ўсё светлавы паток падзяляецца ў прапорцыі 65/35 %, як, напрыклад, у сямействе Sony Alpha SLT. Годнасці нерухомага люстэрка заключаюцца ў магчымасці бесперапыннага візавання ў момант здымкі, а таксама ў адсутнасці вібрацыі, якая зніжае рэзкасць здымка. Акрамя таго, магчымая вельмі высокая частата бесперапыннай здымкі, недасяжная ў камерах з рухомым люстэркам. У той жа час, светлавая эфектыўнасць такога візіра значна ніжэй, чым традыцыйнага, паколькі вачэй атрымлівае толькі частка святла ад аб'ектыва.
Безлюстэркавыя фотаапараты
Клас лічбавай фотаапаратуры, у якім адсутнічае аптычны візір, ролю якога выконвае беспаралаксны электронны выглядашукальнік. Адсутнасць грувасткага і складанага люстранога выглядашукальніка з пентапрызмай дазволіла значна паменшыць габарыты камеры і яе вагу. Па памерах большасць беззеркалок супастаўныя з кампактнымі камерамі. Безлюстэркавыя фотаапараты атрымалі распаўсюджванне у канцы 2000-х гадоў, рэзка змяніўшы рынак аматарскай фотатэхнікі, і пацясніўшы люстраную апаратуру.
Прынцыповым недахопам безлюстэркавых камер, якія замінаюць цалкам выцесніць люстраную апаратуру, лічыцца немагчымасць паўнавартаснай рэалізацыі фазавага аўтафокусу, які патрабуе асобнага аптычнага тракта. Кантрасны аўтафокус, даступны ў безлюстэркавай апаратуры, значна павольней фазавага. У 2011 годзе з'явіліся першыя безлюстэркавыя фотаапараты, абсталяваныя матрыцай, у якой частка пікселяў выдзелена для аўтофакусоўкі метадам вымярэння рознасці фаз, што істотна павялічыла хуткасць аўтофакусоўкі. Да такім мадэлям ставяцца Nikon 1 V1, Nikon 1 J1, Canon EOS M.
Лічбавыя далямерныя фотаапараты
Нешматлікая група лічбавых фотаапаратаў з ручной факусоўкай пры дапамозе далямера. Гэты тып апаратуры можна лічыць лічбавай рэалізацыяй далямерных фотаапаратаў, зручных для рэпартажнай жанравай здымкі. У адрозненне ад люстраной апаратуры, далямерныя вельмі ўстойлівыя на доўгіх вытрымках з-за адсутнасці рухомага люстэрка. Акрамя таго, дакладнасць факусоўкі далямерам не залежыць ад асветленасці якая здымаецца сцэны і светосилы аб'ектыва, што выгадна адрознівае гэты тып візіра ад люстранога. Першым лічбавым дальномерным фотаапаратам у 2004 годзе стаў «Epson R-D1». У 2006 і 2009 гадах ўбачылі святло «Leica M8» і «Leica M9». Пазней папоўнілі лінейку «Leica M 240» і «Leica M Monochrom». Апошняя мадэль аснашчана матрыцай без фільтра Баера, генеруе чорна-белыя здымкі высокага дазволу. Ва ўсіх гэтых мадэляў мацаванне аб'ектываў такое ж, як у дальномерных плёначных «Леек» — баянет Leica M. Адрозніваюцца высокай коштам, спалучаюць якасць малюнка з практычна бясшумным спрацоўваннем засаўкі, не прывабліваюць увагі на вуліцы.
Ультразумы
Псеўдалюстэркавыя лічбавыя фотаапараты атрымалі сваю назву з-за вонкавага падабенства з люстранымі і не абсталёўваюцца аптычным візірам. Выява у электронным выглядашукальніку такога апарата фармуецца сігналам, якія атрымліваюцца непасрэдна з матрыцы. Першымі ў гэтым класе былі камеры з спрошчанай версіяй люстранога выглядашукальніка са светладзялітельнай прызмай. У 2000-х гадах гэты тып выглядашукальніка выкарыстоўваўся ў такіх фотаапаратах, як «Olympus E-10» і «Olympus E-20». Удасканаленне тэхналогій электроннага візавання дазволіла ў далейшым цалкам адмовіцца ад аптычнага выгляддашукальніка.
Кампактныя лічбавыя фотаапараты
Грэбліва называецца «лічбамыльніца» з-за прымітыўных органаў кіравання і невысокай якасці здымкаў. У большасці мадэляў зум-аб'ектыў мае тэлескапічную канструкцыю, і ў непрацоўным стане прыбіраецца ў корпус, дазваляючы насіць камеру ў кішэні. Акрамя стандартнага электроннага візіра ў такіх фотаапаратах часам ёсць аптычны выглядашукальнік, сінхранізаваны з змяненнем фокуснай адлегласці аб'ектыва. За кампактнасць даводзіцца плаціць малюсенькай матрыцай — звычайна 1/2,5 відыконных цаляў. Малы фізічны памер матрыцы азначае нізкую адчувальнасць і высокі ўзровень шумоў. Для атрымання прымальнай якасці здымкаў ужываецца агрэсіўнае шумапрыглушэнне. Гэты тып камер звычайна адрознівае адсутнасць або недастатковая гнуткасць ручных налад экспазіцыі. Кратнасць зум-аб'ектыва звычайна не перавышае 3× 4×, што часам кампенсуецца лічбавым трансфакатарам. Пакутуюць і магчымасці макраздымкі. За выключэннем самых танных мадэляў, мае зум-аб'ектыў, а таксама добрыя магчымасці ў макраздымцы. У многіх мадэляў памер аб'екта здымкі 30 мм і нават менш.
У апошнія гады гэты клас апаратуры, як і псеўдалюстраныя камеры, імкліва губляе пазіцыі на рынку, вытесняясь супастаўнымі па магчымасцях камерафонамі.
Модульныя фотаапараты
Разнавіднасць лічбавых фотаапаратаў са зменнымі аб'ектывамі, аб'яднанымі з затворам і фатаматрыцай у агульным модулі, які можа быць адстыкаваны ад корпуса камеры і заменены з аналагічным аб'ектывам іншай фокуснай адлегласці. У корпусе змяшчаюцца відашукальнік, дысплей, органы кіравання і батарэя. Упершыню такая канструкцыя была выкарыстаная ў 1996 годзе ў фотаапараце Minolta Dimage V, і атрымала далейшы працяг у наступных мадэлях EX 1500 і 3D 1500. У 2009 годзе выпушчаны пабудаваны па такім жа прынцыпе Ricoh GXR.
Модульны прынцып атрымаў развіццё ў смартографах: у іх корпусе сабраны аб'ектыў з матрыцай, а часам нават флэш-карта з акумулятарам, але адсутнічае відашукальнік, у якасці якога выкарыстоўваецца дысплей смартфона, да якога далучаецца прылада. Перадача дадзеных ажыццяўляецца пры гэтым па пратаколах Wi-Fi або NFC. Смартографы, якія часам называюць аўтаномнымі аб'ектывамі, пераўзыходзяць убудаваную камеру па большасці параметраў, захоўваючы пры гэтым мабільнасць і сеткавыя магчымасці. Аднымі з першых у 2013 годзе з'явіліся модульныя камеры серыі «Sony SmartShot QX».
Убудаваныя фотакамеры
Магчымасці першых камерафонаў былі абмежаваныя, дазваляючы здымаць толькі пры добрым асвятленні і з вельмі нізкім дазволам, часцей за ўсё стандарту VGA. Аднак з пачатку 2010 гадоў камерафоны атрымалі магутны імпульс развіцця, дасягнуўшы дазволу, супастаўнага з кампактнымі фотаапаратамі, і нават праўзыходнага гэты сегмент рынку. Напрыклад, асноўная камера смартфона iPhone 7 валодае разрозненнем у 12 мегапікселяў і добрай святлоадчувальнасцю. Пры гэтым большасць камерафонаў з-за мініяцюрных памераў матрыцы абсталёўваюцца аб'ектывам тыпу фікс-фокус, не патрабуюць факусоўкі. Аднак вядомыя мадэлі з высакахуткасным лазерным аўтафокусам, напрыклад LG G3.
Экшн-камеры і фатапасткі
Клас лічбавай апаратуры, прыдатны для здымкі як нерухомых фатаграфій, так і відэа ў экстрэмальных умовах, а таксама без удзелу чалавека. Канструкцыя такіх камер звычайна выконваецца ва ўдарастойлівым і абароненым ад брызгаў корпусе, які дазваляе весці здымку ў цяжкадаступных месцах. Відашукальнік часцей за ўсё адсутнічае, што кампенсуецца вялікім полем гледжання звышшырокавугольнага аб'ектыва. Счытванне дадзеных магчыма дыстанцыйна па бесправадным пратаколам Wi-Fi. Фатапасткі ў адрозненне ад экшэн-камер валодаюць вялікім запасам аўтаномнасці, кругласутачна працуючы ў чакаючым рэжыме да некалькіх месяцаў. Пастаянная гатоўнасць забяспечваецца адчувальнасцю да нябачнага інфрачырвонага выпраменьвання, якім аб'екты падсвятляюцца ў цёмны час сутак. Запуск здымкі ў такіх камерах часцей за ўсё ажыццяўляецца з дапамогай датчыка руху, фіксуючы дзікіх жывёл у натуральных умовах.
Камеры светлавога поля
Эксперыментальнае кірунак фотаапаратабудоўлі, якое існуе толькі ў выглядзе адзінкавых «канцэптаў». Лічбавыя фотаапараты, якія фіксуюць замест размеркавання асветленасці на матрыцы, хвалевую карціну, створаную пучкамі святла ўнутры святлонепранікальнай камеры. Дзякуючы гэтаму магчымая дакладная факусоўка выявы ўжо пасля здымкі ў гатовым файле. Аналагічным годнасцю валодае лічбавая камера «Light L16», аснашчаная 16 аб'ектывамі і здольная ствараць фатаграфіі з разрозненнем 52 мегапікселя.
Спажывецкая класіфікацыя
З пункту гледжання рэкламы і маркетынгу лічбавыя фотаапараты падпадзяляюцца на некалькі класаў у залежнасці ад меркаванай сферы прымянення. Большасць удзельнікаў рынку дзеляць фотаапараты на «прафесійныя», «спажывецкія» і «пачатковага ўзроўню». Гэта адлюстроўваецца ў выглядзе простага правілы, якога прытрымліваецца большасць вытворцаў фотатэхнікі, і якое заключаецца ў колькасці знакаў, якія абазначаюць назва канкрэтнай мадэлі.
Самыя дарагія прафесійныя мадэлі ў назве маюць толькі адну арабскую лічбу, напрыклад «Canon EOS-1D X» або «Nikon D5». Пры гэтым, іншыя лічбы (напрыклад, «Canon EOS 5D Mark III») адлюстроўваюць нумар распрацоўкі і для ліквідацыі блытаніны пішуцца рымскімі сімваламі. Мадэлі з пазначэннем ў выглядзе двух і больш арабскіх лічбаў ставяцца да спажывецкіх, напрыклад «Canon EOS 50D» або «Nikon D500». Адрозненне ад прафесійных заключаецца ў выкарыстанні больш танных матэрыялаў і спрашчэнні некаторых вузлоў, якія адлюстроўваюцца ў першую чаргу на надзейнасці камеры і яе лімітавым рэсурсе да першай магчымай паломкі. Пры гэтым зыходзяць з сярэднестатыстычнай штодзённай напрацоўкі ва ўмовах прафесійнага выкарыстання, або ў якасці бытавой прыналежнасці. У апошнім выпадку вялікі рэсурс і механічная трываласць часцей за ўсё не патрабуюцца. У некаторых выпадках датычацца спрашчэння герметызацыі корпуса і надзейнасці працы ва ўмовах агрэсіўнага асяроддзя: пад дажджом, на марозе і пры высокай запыленасці. Пры гэтым, тэхнічныя параметры спажывецкай апаратуры часцей за ўсё не саступаюць прафесійным аналагам, а ў некаторых выпадках і пераўзыходзяць іх, так як усе новыя канструктарскія рашэнні «обкатываются» перш за ўсё на малодшых мадэлях. Часам люстраныя фотаапараты спажывецкага ўзроўню выкарыстоўваюцца, як бюджэтная альтэрнатыва прафесійным ў сферах, дзе рэсурс і трываласць не гуляюць вырашальнай ролі. Пры гэтым, па параўнанні з прафесійнымі, спажывецкія фотаапараты значна лягчэй і кампактней.
Тэрмін «гэты лічбавы фотаапарат» («просьюмер» або «просьюмерка» — калька з prosumer ад professional і consumer) таксама ўжываецца ў адносінах да недарагіх люстраных і безлюстэркавых камерах, не прызначаным для фотажурналістыкі і прафесійнай фатаграфіі. Тэрмін «Камера пачатковага ўзроўню» ужываецца ў адносінах да псеўдалюстраных фотаапаратаў, кампактных камераў і іншым танных прыладаў. У гэтым выпадку назва мадэлі звычайна складаецца з 4 арабскіх лічбаў, напрыклад, «Nikon D5000».
Лыпіўка (Макарыўскі раён)
Лыпіўка (Ли́півка) — вёска ў Макарыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Мікалай Уладзіслаў Пшаздзецкі
Мікалай Уладзіслаў Пшаздзецкі (1620 — 11 кастрычніка 1683) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ. Маршалак Трыбунала ВКЛ ў 1683 годзе.
Біяграфія
З роду Пшаздзецкіх герба «Рох III», сын Пятра Паўла Пшаздзецкага.
Стольнік упіцкі ў 1658—1666 гадах, стольнік ашмянскі ў 1666—1667 гадах, харунжы ашмянскі ў 1667—1670 гадах. Падваявода віленскі ў 1668—1669 гадах. Маршалак ашмянскі з 1670 года. Кашталян новагародскі з 1677 года.
Пасол на соймы 1665—1676 гадоў, маршалак Трыбунала ВКЛ у 1683 годзе.
Вэлыкэ Бакавэ
Вэлыкэ Бакавэ (Вели́ке Бокове́) — вёска ў Любашыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Бульвар Шаўчэнкі (Мінск)
Бульвар Шаўчэнкі — бульвар у Цэнтральным раёне Мінска. Размешчаны ў паўночнай частцы горада паміж вуліцамі Веры Харужай і Кахоўскай, дзе ўпіраецца ў Кіеўскі сквер. Кампазіцыйная вось аднаго з першых у Мінску мікрараёнаў, забудаванага ў 1950—1960-я гады. Бульвар названы ў 1964 годзе ў гонар украінскага паэта, мастака, грамадскага дзеяча Тараса Шаўчэнкі.
Даўжыня складае 700 м. У забудове (арх. А. Гуль, А. Кудравіцкі, В. Сахно і інш.) пераважаюць 5-павярховыя жылыя дамы з убудаванымі ў першых паверхах магазінамі, прадпрыемствамі культурна-бытавога абслугоўвання. На тэрыторыі, якая прылягае да Кіеўскага сквера, сфарміраваны грамадска-гандлёвы цэнтр мікрараёна; шмат дзесяцігоддзяў працуе публічная бібліятэка.
Ансамблевасць забудовы ствараецца прыкладна аднолькавай працягласцю і вышынёй будынкаў. У пачатку бульвара ўстаноўлены мемарыяльны знак у гонар Т. Шаўчэнкі (1978, скульптар С. Вакар). Перспектыву замыкае будынак кінатэатра «Кіеў» на 560 месцаў.
Здарэнні
17 снежня 2022 г. у доме 4 на бульвары Шаўчэнкі адбыліся выбух і пажар, якія сталі прычынаў гібелі 6 чалавек і шпіталізацыі яшчэ трох.
Юзаф Несялоўскі
Юзаф Несялоўскі (1728 — ) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Рэчы Паспалітай, апошні новагародскі ваявода з 1773 года.
Біяграфія
З роду Несялоўскіх герба «Кошбак». Сын Адама Несялоўскага і Ганны Беразоўскай.
Працаваў у каралеўскай канцылярыі, дзе спадабаўся каралю Станіславу Панятоўскаму. Староста цырынскі з 1756, прэнскі і прапойскі з 1769. Падкаморы новагародскі, чашнік літоўскі ў 1765, кашталян новагародскі 1765—1773, ваявода новагародскі з 1773.
У 1756 як цырынскі староста абраны паслом новагародскім на сойм, быў таксама паслом на соймы 1764 (удзельнічаў у абранні на трон Станіслава Аўгуста Панятоўскага) і 1766. Дэпутат Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага ў 1762, маршалак Скарбовага Трыбунала.
У 1769 ажаніўся з Кацярынай Масальскай, дачкой гетмана Міхала Юзафа Масальскага і сястрой біскупа Ігнацыя Масальскага. Біскуп адмовіў сястры ў пасадзе, за што Несялоўскі ў 1770 збройна захапіў маёнткі, якія належалі жонцы. Рашэннем Новагародскага трыбуналу асуджаны на 6 тыдняў арышту ў Новагародскай вежы (на працэсе шляхту абараняў бацька Адама Міцкевіча — Мікалай Міцкевіч). Першы высокі службоўца, які атрымаў такі суровы вырак.
Яму належаў маёнтак Новая Мыш, дзе ён прымаў у 1784 караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага.
У 1788—1792 гг. — удзельнік Чатырохгадовага Сойма. Адзін з аўтараў «Узаемных заручынаў абодвух народаў».
Удзельнік паўстання Тадэвуша Касцюшкі. Віленскі актам паўстання 24 красавіка 1794 прызначаны старшынёй Найвышэйшай Літоўскай Рады. Пасля паражэння паўстання хаваўся ў лясах. У лістападзе 1794 схоплены казакамі. Па загаду імператрыцы Кацярыны II вызвалены з-пад арышту. Былі вернуты секвестраваныя маёнткі — Новая Мыш, Варонча.
Меў сына Францішка Ксаверыя Несялоўскага, генерала войска літоўскага.
Згаданы ў «Пане Тадэвушы» Адама Міцкевіча (Кн. І): ''А што бы сказаў Несялоўскі, стары ваявода, ''што гончых трымае найлепшага ў свеце завода ''і дзвесце стральцоў аж дагэтуль абычаем панскім ''і мае сяней сто вазоў у дварэ варанчанскім, ''а столькі гадоў, як манах, ён сядзіць сабе ў хаце ''й не можа ніхто дапрасіцца яго паляваці, нат Белапятровічу й то не шчадзіў ён адмовы!
Кавалер ордэна Святога Станіслава (1772).
Завялёўе
Завялёўе (, Завелёвье) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Брашэвіцкага сельсавета.
Вэлыка Васыліўка
Вэлыка Васыліўка (Вели́ка Васи́лівка) — вёска ў Любашыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Генрых VIII
Ге́нрых VIII Цю́дар (Henry VIII;, Грынвіч — , Лондан) — кароль Англіі з 22 красавіка 1509 года, сын і спадчыннік караля Генрыха VII, другі брытанскі манарх з дынастыі Цюдараў. Са згоды Рымскай каталіцкай царквы, англійскія каралі называліся таксама «ўладарамі Ірландыі», аднак у 1541 годзе, па патрабаванню адлучаны ад каталіцкай царквы Генрыха VIII, ірландскі парламент надзяліў яго тытулам «Кароль Ірландыі».
Адукаваны і адораны, Генрых кіраваў як прадстаўнік еўрапейскага абсалютызму, да канца царавання жорстка пераследваў сваіх сапраўдных і ўяўных палітычных апанентаў. Падчас праўлення Генрыха VIII у Англіі праведзена рэфармацыя, якую ён разглядаў як важны сродак умацавання абсалютызму і казны. Штуршком да яе правядзення паслужыла выступленне папы рымскага супраць скасавання шлюбу Генрыха VIII з Кацярынай Арагонскай і ўступлення ў шлюб з Ганнай Болейн. Пасля разрыву з папам узначаліў англіканскую царкву. У 1536 і 1539 выдаў акты пра секулярызацыю манастырскіх зямель, якія пераходзілі да новага дваранства і буржуазіі, а таксама жорсткія законы супраць сялян, сагнаных з зямель у выніку агароджванняў. У той жа час абмяжоўваў агароджванні, спрабуючы затармазіць развіццё капіталістычных адносін у вёсцы.
Генрых VIII вядомы незвычайным для хрысціяніна лікам шлюбаў — усяго ў караля было 6 жонак, з якіх ён з дзвюма развёўся, а дзвюх пакараў смерцю па абвінавачванні ў здрадзе.
Лысыця (Макарыўскі раён)
Лысыця (Лиси́ця) — вёска ў Макарыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
IC 2975
IC 2975 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Васыліўка (Любашыўскі раён)
Васыліўка (Васи́лівка) — вёска ў Любашыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Камея
Камея — разнавіднасць гемы, ювелірны выраб ці ўпрыгожванне, выкананы ў тэхніцы барэльефа на каштоўных ці напаўкаштоўных камянях ці на марской ракавіне. Супрацьлегласць інталіі, якая выконваецца ў тэхніцы паглыбленага рэльефу.
Эфект камеі выкарыстоўваецца пры чаканцы манет, калі выявы і надпісы на манетах выконваюцца ў выглядзе выпуклага рэльефу. Камеі вядомы з IV стагоддзя да н.э. У часы Рэнесансу, у XVII— XVIII ст., мастацтва камеі перажыло свой росквіт. Пры вырабе камей выкарыстоўваюць розныя матэрыялы. Звычайна для ніжніх слаёў (фону) бярэцца больш цёмны матэрыял і на цёмны фон накладваюцца выявы з больш светлага матэрыялу, гэтым дасягаецца больш кантраснае вылучэнне выявы. Для вырабу камей часта выкарыстоўваюць агат, які мае слаі рознай расфарбоўкі. Часам, для павелічэння кантраснасці колераў, выкарыстоўваюць фарбы.
Этымалогія
Пра паходжанне слова «камея» маюцца розныя тэорыі. Лічаць, што слова паходзіць ад персідскага chumahäu, ці ад лацінскага camahatus, ці ад італьянскага chama (марская ракавіна), для камей на марскіх ракавінах.
Інталія
Інталія (ад intaglio — разьба, разьба па камені) — разнавіднасць гемы, ювелірны выраб ці ўпрыгожванне, выкананы ў тэхніцы паглыбленага (адмоўнага) рэльефу на каштоўных ці напаўкаштоўных камянях ці на шкле. У супрацьлегласць камеі, якая выконваецца ў тэхніцы выпуклага рэльефу.
Тэхніка інталія часта ўжываецца для вырабу пячатак, адбітак з якіх выглядае выпуклым. Таму шматлікія кольцы-пячаткі выконваліся ў тэхніцы інталія.
Лышня
Лышня (Ли́шня) — вёска ў Макарыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
NGC 918
NGC 918 (іншыя абазначэнні — UGC 1888, MCG 3-7-11, ZWG 462.11, KARA 103, IRAS02230+1816, PGC 9236) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) у сузор’і Авен.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Бакавэ (Любашыўскі раён)
Бакавэ (Бокове́) — вёска ў Любашыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Вялікая Траецкая вуліца (Гродна)
Вялі́кая Трае́цкая ву́ліца — вуліца ў гістарычным цэнтры Гродна, адна з самых старажытных у горадзе. Гістарычная назва вернутая ў пачатку 1990-х гадоў. Даўжыня — каля 700 м. Па вуліцы ходзіць грамадскі транспарт — тралейбус.
Праходзіць ад вуліцы Давыда Гарадзенскага да Віленскай вуліцы праз месцы, якія ў мінулым складалі яўрэйскі квартал. Перпектыву вуліцы з боку Нёмана замыкае Стары замак. На вуліцы знаходзяцца прынамсі 2 будынкі сінагогі, адна з іх — Харальная, з’яўляецца адной з самых вялікіх у Беларусі.
Перасякаецца з вуліцамі Кастрычніцкая, Дамініканская, Найдуса. Рух транспарта ў два бакі, па адной паласе ў кожны бок.
Гісторыя
Фарміраванне вуліцы адбывалася ў некалькі этапаў. Частка вуліцы, якая знаходзіцца ля Харальнай сінагогі, была тэрыторыяй пасада XII—XIII стст. Вялікая сінагога і тэрыторыя вакол яе былі цэнтрам старога яўрэйскага квартала. Далей ішла Рыбная плошча (якая пазней стала Мясной), а ў міжваенны час яна называлася ў гонар рабі Нохума (Нохіма, які жыў у Гродне ў XIX ст.). Значную частку вуліцы займалі яўрэйскія могілкі, якія займалі тэрыторыю ад сінагогі да сённяшняй аўтастаянкі па Дамініканскай вуліцы ўздоўж Гараднічанкі. Лічыцца, што могілкі з’явіліся ўжо ў XIV ст., а ў крыніцах яны згадваюцца ў першай палове XVI ст. як «копішча іхняе, дзе хаваюць сваіх памерлых». Пахаванні былі зачынены ў пачатку XIX ст. У лісце ад 24 мая 1932 года яўрэйская рэлігійская суполка прасіла мясцовыя ўлады ўзяць могілкі пад ахову. Вядома, што на могілках знаходзілася камяніца. Падчас пракладкі вадаправоду ў 1931 годзе на тэрыторыі могілак была знойдзена сякера, якую перадалі ў мясцовы музей. Падчас Другой сусветнай вайны могілкі ўваходзілі ў склад гета № 1, і там хавалі памерлых вязняў. У жніўні 1944 года былыя могілкі былі перададзены вайсковым часткам для размяшчэння аўтатранспарта і паліўнага склада. У канцы XVII ст. вуліца падоўжылася адрэзкам, які злучаў могілкі і Нямецкі рынак, гэты адрэзак называўся «вуліца яўрэйская ад могілак да Нямецкага рынку». Нямецкі рынак знаходзіўся каля яўрэйскіх могілак і меў прамавугольную форму (цяпер на месцы рынка знаходзіцца заасфальтаваная аўтастаянка па вул. Дамініканскай). Лічыцца, што Нямецкі рынак быў яшчэ да атрымання Гродна Магдэбургскага права (1496 год), бо ўжо ў крыніцах XVI ст. ён згадваецца як «старадаўні». У валочнай памеры Гародні 1560—1561 гг. адзначаецца заняпад рынку і што тут «ніякага гандлю не бывае». У пачатку XVIII ст. вакол рынка знаходзіліся двор Ваўкавыскіх («воўпенская» юрыдыка), пабудовы дамініканцаў і каля дваццаці іншых дамоў. Пасля плошча рынку называлася Шпітальная (Госпитальная) плошча (1882 г.), Казіны рынак (1830-я гг. і пачатак XX ст.), Рыбны рынак (1920—1930-я гг.). У 1928 годзе гарадская Рада разглядала пытанне пераносу рынка ў сувязі з плануемым будаўніцтвам моста ў Каложу, аднак справа скончылася будаўніцтвам новых навесаў і добраўладкаваннем тэрыторыі рынка.
Апошні адрэзак вуліцы — ад цяперашніх вуліц Дамініканскай да Віленскай складала «вуліца ў бок Троіцы ад Віленскага гасцінца». Пазней яна называлася — «вуліца з Нямецкага рынку ідучы да Гарадніцы». Існуюць меркаванні, што тут стаяў кляштар аўгусцінцаў з касцёлам Св. Троіцы, ад якога вуліца і атрымала сваю назву.
Няцотны бок
№ 1 — Шэраг двухпавярховых будынкаў, аб’яднаных паміж сабой. Рэканструкцыя — ў пачатку XX ст. Увесь комплекс будынкаў займае банк Масква-Мінск.
№ 5 — Двухпавярховы будынак. Год пабудовы — 1880 год. Рэканструкцыя ў пачатку 2010-х.
№ 7 — Двухпавярховы будынак пабудаваны ў 1900 годзе. Дом утварае кампазіцыю з адна-двух павярховых камяніц. Дэкаратыўная аздоба будынка моцна зменена, засталіся прафіляваныя карнізы і рэшткі кутніх пілястраў. № 11 — Двухпавярховы будынак. Пабудаваны ў другой палове XIX ст., рэканструкцыя — 2009 год. . На першым паверсе знаходзіцца крама кухняў, другі паверх — жылы. № 13 — Адна-двухпавярховы будынак вядомы як малітоўная школа Хаем Адам (па іншых звестках — сінагога Хаеі Адам Хагадол ці Бейт Хакнесет Хагодоль). Пабудаваны ў 1875 годзе (па іншых звестках, яшчэ раней — да 1867 года) у стылі эклектыкі. .
Будынак атынкаваны. Карніз і дэкаратыўны падаконны пояс прафіляваны. На парадным фасадзе захаваліся рэшткі цагляных падаконных ліштваў, міжаконная прастора падзелена пілястрамі, якія трымаюць цягу — кампенсатар розніцы паміж вышынёй вокнаў і вышынёй столі малітоўнай залы. Дэкаратыўная аздоба моцна зменена падчас капітальных рамонтаў. У малітоўнай школе магло знаходзіцца некалькі сотняў вернікаў. У школе вучыліся вядомы паэт Найдус, фізік Старавольскі. У 1930-я гады адміністратарам школы быў Гірш Фарбер. У 1946 годзе ў будынку знаходзіліся інтэрнат школы ФЗА № 44 і спартыўны зал, у 1982 годзе — ДСА «Буревестник».
№ 23 — Двухпавярховы Г-падобны будынак. Знаходзіцца на скрыжаванні з вуліцай Дамініканскай. . Пабудаваны ў 1890 годзе ў цагляным стылі. Дом цагляны, доўгі, верагодна спачатку не атынкаваны. Карніз і дэкаратыўны міжпаверхавы пояс аздоблены сухарыкамі. Вокны з луковымі перамычкамі і падаконнымі цаглянымі ліштвамі. Першапачаткова дом меў балконы, а таксама аздобу вузкага параднага фасада, які выходзіў на рынак.
У будынку знаходзіцца турыстычнае агенства, жылыя памяшканні. № 29 — Двухпавярховы дом. Пабудаваны ў канцы XIX ст. Прыклад невыразнай эклектыкі.
№ 37 — Аднапавярховы дом з чырвонай цэглы, знаходзіцца ў глыбіні вуліцы. Цалкам жылы дом.
№ 39 — Трохпавярховы будынак. Пабудаваны ў пасляваенны час. Увесь будынак займае інспекцыя Міністэрства па падатках і зборах па Гродзенскай вобласці. № 47 — Двухпавярховы дом. Год пабудовы — 1918. Дом не атынкаваны, з жоўтай цэглы, яскравы прыклад цаглянага стылю. Дэкаратыўная аздоба сканцэнтравана на парадным фасадзе. Карніз і дэкаратыўны міжпаверхавы пояс прафіляваны. Вокны аздоблены падаконнымі цаглянымі ліштвамі. Лучковыя перамычкі вокнаў другога паверха маюць сандрыкавае завяршэнне з сухарыкамі. Фасад не мае роўнай лініі, а паўтарае канфігурацыю былога рынка, выгін падкрысліваецца пілястрамі. Бачныя закладзеныя бакавы шырокі аркавы праезд і асіметрычны парадны ўваход. Будынак знаходзіцца ў аварыйным стане пад пагрозай разбурэння. № 51 — Трохпавярховы будынак. Пабудаваны ў пасляваенны час, у сярэдзіне 2000-х перабудаваны. Увесь будынак займае Гродзеннскае рэгіянальнае аддзяленне Белзнешэканамбанку. № 57 — Двухпавярховы будынак вядомы як малітоўная школа «Кляуз», малітоўны дом Левінсона Хаім-Іцка, Талмуд Тора І. Пабудаваны да 1890 года, яскравы прыклад цаглянага стылю ў ансамблі. Будынак з жоўтай цэглы, не атынкаваны. Карніз і дэкаратыўны міжпаверхавы пояс аздоблены сухарыкамі. Вокны з лучковымі перамычкамі і фігурнымі цаглянымі ліштвамі. Фасад аздоблены па баках і цэнтры імітацыяй рызалітаў, падкрысленых фігурнымі атыкамі ў форме какошніка, а таксама руставанымі пілястрамі.
У 1920-я гг. тут працавалі прыватныя настаўніцкія курсы, сямікласная «Талмуд Тора І» (кіраўніком школы быў С. Бадалькес), рамесніцкая школа імя Брэгмана. У 1950 годзе ў будынку знаходзіліся кааператыўны тэхнікум і гандлёва-кааператыўная школа. З 1960 года — інтэрнат кааператыўнага тэхнікума. Цяпер будынак знаходзіцца ў стане рэканструкцыі.
У 2019 годзе пракуратура Гродзенскай вобласці выявіла, што будынак (уласнік — ТАА «Лайт-М Інвест Буд») на працягу трох гадоў так і не быў уведзены ў эксплуатацыю.
№ 59а — Трохпавярховы будынак Вялікай харальнай сінагогі. Таксама мае назву сінагога Хаем Адам. . Пабудаваны каля 1575—1578 гг., перабудаваны ў першай палове XVII ст., 1880-х гг., 1902—1905 гг. Будынак квадратны ў плане пад двухсхільным дахам.
Сінагога была адлюстравана на малюнках Н. Орды. Закрыта Савецкай уладай у 1940 годзе. У Вялікую Айчыную вайну сінагога выкарыстоўвалася як перавалачны пункт дэпартуемых яўрэяў. У савецкі час у будынку месціліся розныя грамадскія ўстановы: Гродзенскі кааператыўны тэхнікум, тэхнікум Белкаапсаюза і інш. У 1992 годзе будынак перададзены яўрэйскай суполцы. У наш час вядзецца рэстаўрацыя будынка.
Цотны бок
№ 2 — Двухпавярховы будынак вядомы як дом яўрэйскай абшчыны-Талмуд Тора. (Забудова вуліцы Вялікая Траецкая. Канец XIX — XX стагоддзі). Год пабудовы дома — 1888 год, паводле іншых даных — 1899 год. Спачатку дом быў, хутчэй за ўсё, не атынкавамым. Будынак — прыклад цаглянага стылю. Карніз і дэкаратыўны міжпавярховы пояс прафіляваныя. Вокны з лучковымі перамычкамі і падаконнымі ліштвамі.
Цяпер у будынку знаходзяцца хімчыстка, цэнтр запраўкі катрыджаў, турыстычнае агентства «Слетать.ru». № 4 — Трохпавярховы будынак вядомы як рамеснае вучылішча імя Эліазара Бергмана. Дом быў спраектаваны і пабудаваны ў 1930-я гг. варшаўскім архітэктарам Н. Гарціцье ў стылі «ампірнага» канструктывізму. Будынак — высокі, мураваны, атынкаваны, са скатным дахам, першапачаткова прызначаўся пад устанаву адукацыі. Цэнтральная частка будынка была падвышана за кошт вялікай залы з вылучанымі вертыкальнымі вокнамі. Будынак вызначаецца па баках лесвіцавымі маршамі з суцэльным ашкленнем. Архітэктар удала выкарыстаў рэльеф мясцовасці: будынак замыкаў на сабе перспектыву Віленскага завулка на мосце праз Гараднічанку.
Сама школа была заснавана ў 1902 годзе і першапачаткова размяшчалася ў будынку, які цяпер мае № 57 па вуліцы Вялікая Траецкая. Школа выпускала слесароў, кавалёў, механікаў, а з сярэдзіны 1920-х гг. дзейнічала аддзяленне краення і пашыву для дзяўчынак. У школе вучылася каля ста чалавек, дырэктарам быў М. Гажаньскі. У савецкі час у будынку працягвалі знаходзіцца розныя вучылішчы: рамеснае вучылішча № 14 (з 1944 года), з 1946 года рамеснае вучылішча металістаў, з 1955 года гродзенскае вучылішча № 7. У рэшце рэшт, будынак быў перададзены Медуніверсітэту, у чыёй уласнасці ён знаходзіцца і зараз.
На будынку ўсталяваныя памятныя дошкі заслужанаму дзеячу навукі БССР М. Караблёву; падпольшчыкам Шчаснаму і Роліку, якія вучылісь у рамесным вучылішчы. № 8 — Двухпавярховы атынкавы цагляны дом. Пабудаваны ў 1880 годзе ў стылі эклектыкі. .
Дэкаратыўная аздоба дома сканцэнтравана на другім паверсе параднага фасада. Карніз і дэкаратыўны міжпаверхавы пояс прафіляваныя, вокны другога паверха аздоблены падаконнымі цаглянымі ліштвамі. Па цэнтры фасада знаходзіцца каваны балкон.
Цяпер у будынку знаходзіцца крама гаспадарчых вырабаў (ТАА «Піліца»). № 8а — Двухпавярховы неатынкаваны будынак пабудаваны з жоўтай цэглы ў глыбіні двара ў стылі эклектыкі. Пабудаваны ў 1880 годзе. . Карніз дома аздоблены сухарыкамі. Вокны маюць лучковыя перамычкі. У будынку знаходзіцца майстэрня па рамонце электрабрытваў. № 14 — Двухпавярховы будынак канца XIX ст. (моцна перабудаваная эклектыка). . Дом атынкаваны, карніз і дэкаратыўны міжпаверхавы пояс прафіляваныя. Вокны другога паверху аздоблены ліштвамі. Аздоба будынка моцна пацярпела падчас капітальнага рамонту; у 90-х гадах была зроблена прыбудова. Цалкам жылы дом.
№ 16 — Двухпавярховы будынак, які атрымаўся аб’яднаннем комплекса будынкаў 1880—1889 гг., адзін з якіх — дом гродзенскага вадавоза. . Тры атынкаваныя камяніцы захавалі рэшткі прафіляваных карнізаў і міжпаверхавых паясоў, падаконных цагляных ліштваў і сандрыкаў, а таксама сляды аркавых праездаў. Будынак — прыклад эклектыкі ў ансамблі. У доме знаходзіцца кветкавая крама, крама швейшых машын, другі паверх — жылыя памяшканні.
№ 28 — Будынак пабудаваны ў канцы XIX ст. У 1946 годзе ў ім знаходзілася Гродзенская чыгуначная школа ФЗА № 44.
№ 32 — Двухпавярховы будынак. Пабудаваны ў 1925 годзе з жоўтай цэглы, першапачаткова не атынкаваны, цяпер моцна перароблены. . Карніз і дэкаратыўны міжпаверхавы пояс аздоблены сухарыкамі. Вокны з луковымі перамычкамі, падаконнымі цаглянымі ліштвамі. Фасад аздоблены пілястрамі з рустам.
№ 38 — Трохпавярховы будынак, П-падобны ў плане. Знаходзіцца на скрыжаванні з вуліцай Кастрычніцкай. Пабудаваны ў пасляваенны час. Жылы дом.
№ 40 — Трохпавярховы будынак. Пабудаваны ў пасляваенны час. Жылы дом. № 42 — Двухпавярховы будынак. Перабудаваны ў 2006 годзе па месцы камяніцы 1889 г. . У доме знаходзіцца арганізацыя Цяплохіммантажахова (Теплохиммонтажзащита).
№ 44 — Двухпавярховы будынак. Падчас будаўнічых прац у 2002 годзе тут быў знойдзены грашовы скарб — каля ста манет XVI—XVII стст. У доме знаходзіцца Цэнтр медыцынскай касметалогіі і фізіятэрапіі.
№ 46 — Двухпавярховы будынак. . Пабудаваны ў 1900 годзе ў стылі эклектыкі. Пасля апошняй перабудовы ў пачатку XXI ст. захавалася толькі сцяна фасада. Дом неатынкаваны, з жоўтай цэглы, дэкаратыўная аздоба сканцэнтравана на парадным фасадзе будынка. Карніз і дэкаратыўны міжпаверхавы пояс аздоблены сухарыкамі. Лучковыя перамычкі вокнаў з замкамі, падаконнымі цаглянымі ліштвамі. Цяпер у будынку знаходзіцца Авіда (Авидо) светадыёднае асвятленне.
№ 48 — Двухпавярховы будынак з мансардай. Пабудаваны ў пачатку 2000-х. У будынку знаходзяцца цэнтр англійскай мовы Mr.English, медыцынскі цэнтр Медэліт, візавы цэнтр.
№ 50 — Двухпавярховы будынак. Цалкам жылы дом.
Ева з Нахарона
Ева з Нахарона (Eva de Naharon) — 25-30-гадовай жанчыны, знойдзены ў секцыі Нахарон падводнага готу сістэмы Нараньял у Мексіцы недалёка ад горада, прыкладна ў 80 мілях да паўднёвага захаду ад Канкуна. Сістэма Нараньял з’яўляецца часткай буйнейшай. Паводле дадзеных мае ўзрост каля 13,600 гадоў, што робіць яго найстарэйшым у Амерыцы.
Адкрыццё
Падчас раскопак з 2004 па 2008 год рэшткі Евы з Нарахону выявіў Артура Гансалес і яго каманда за 80 міль на паўднёвы захад ад Канкуна. Гансалес, дырэктар ў Сальтыльё, Мексіка сказаў: «Мы не ведаем, як [людзі, парэшткі якіх былі знойдзены ў пячорах] прыбылі і прыйшлі яны з боку Атлантычнага акіяна, джунгляў, або з унутранай часткі кантыненту, але мы лічым, што гэтыя знаходкі з’яўляюцца найстаражытнымі, якія былі знойдзены ў Амерыцы і могуць уплываць на нашы тэорыі аб тым, як прыбылі першыя людзі.» Гансалес і яго каманда працавалі на раскопках на працягу 4 гадоў, а іх адкрыццё змяніла меркаванні экспертаў пра тое, дзе іменна з’явіліся першыя насельнікі Амерыкі.
Значэнне
Па дадзеных Артура Гансалеса, дырэктара Музея пустыні ў Сальтыльё і вядучага археолага праекта, касцяная структура шкілета з’яўляецца больш блізкай людзям з Паўднёвай Азіі, чым людзям з Паўночнай Азіі.
Гэта падабенства з паўднёва-азіяцкімі шкілетнымі тыпамі паставіла пад сумнеў храналогію і геаграфію сучаснай тэорыі рассялення карэннага насельніцтва Новага Свету.
Многія навукоўцы лічаць, што першыя народы Амерыкі прыбылі па сушы і па моры, агінаючы ўзбярэжжа на каноэ, з Паўночнай Азіі праз мясцовасць, дзе цяпер знаходзіцца Берынгаў праліў.
Першыя людзі патрапілі ў Амерыку з Азіі ў палеаліце, магчыма, працягваючы прыбываць да прыкладна 10 000 года да н. э., калі раставанне леднікоў затапіла сухапутны мост і ізалявала амерыканскі кантынент ад астатняга свету.
На думку некаторых навукоўцаў, салёная вада, якая цяпер пакрывае месца знаходкі Евы з Нахарона, магла паўплываць на дакладнасць радыёвугляроднага датавання.
Мантэязі
Мантэязі (Monteiasi) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Таранта.
Насельніцтва складае 5318 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 577 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 74020. Тэлефонны код — 099.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Зубр еўрапейскі
Папуляцыя зубра ў Еўропе складалася з двух падвідаў: горных зуброў (Bison bonasus caucasicus) і раўнінных бізонаў (Bison bonasus bonasus). Горныя зубры вымерлі і існуюць сёння выключна як змешаны від (гібрыд) з раўнінным зубрам (раўнінна-каўказская лінія). Гэта лінія ўзыходзіць толькі да аднаго горнага зубра, т. зв. «каўказскага», апошняга чыстакроўнага прадстаўніка гэтага падвіда. Такім чынам, у пародзе зуброў выдзяляецца дзве лініі: раўнінная (Bison bonasus bonasus) і раўнінна-каўказская — скрыжаванне раўнінных і горных зуброў. Кожная пародзістая жывёліна знаходзіцца на ўліку ў адмысловай кнізе, якая вядзецца ў Белавежскім нацыянальным парку.
У 1920-х гг. зубр быў пад пагрозай знікнення. Апошняга дзікага зубра застрэлілі на Каўказе ў 1927 г. Усе сённяшнія зубры паходзяць усяго ад дванаццаці асобін, захаваных у заапарках і запаведніках. Нізкая генетычная зменлівасць з’яўляецца адною з галоўных пагроз для доўгатэрміновага захавання віду.
Дзякуючы намаганням па захаванні віду з боку заапаркаў і прыватных асоб, у 1952 г. стала магчымым ізноў пасяліць першыя свабодныя статкі зуброў у раёне сённяшняга Белавежскага нацыянальнага парку на беларуска-польскай мяжы. У 2004 г. існавала 31 свабодная папуляцыя з агульнай колькасцю 1955 зуброў. Гэта складае каля 60 % сусветнага пагалоўя.
Этымалогія
Зубр — кароткая форма старажытнага прыметніка, утвораная ад зуб з дапамогай суфікса -р-. Зуб мае больш старажытнае значэнне тыпу «востры, выступаючы прадмет», якое пазначала доўгія рогі гэтай жывёлы, таму Зубр можна перакласці як «рагаты».
Апісанне
Зубр — самае цяжкае і буйное з наземных млекакормячых у Еўропе. Варта заўважыць, што гэта тычыцца старых замераў XIX і першай паловы і сярэдзіны XX стагоддзяў, а сучасныя зубры сталі некалькі драбнейшыя і саступаюць па памерах як сваім продкам (і іх пудзілам), гэтак і сучасным амерыканскім (падвід амерыканскіх бізонаў). Вага сучасных дарослых самцоў белавежскага падвіду дасягае 850 кілаграмаў, каўказскага — 700. Даўжыня тулава да 330 см ці нават большая, вышыня ў плячах ад 1,6 да амаль 2 метраў. Самкі драбнейшыя за самцоў. Як ужо адзначалася, сучасныя зубры некалькі здрабнелі, а даныя аб звычайным для іх росце ў 2 метры і вазе да тоны, якія сустракаюцца ў энцыклапедыях і даведніках, грунтуюцца на абмеры жывёл векавой даўнасці.
Паўлаградскі раён
Паўлаградскі раён (Павлоградський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Днепрапятроўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Паўлаград (Павлоград).
Зубр еўрапейскі
Апісанне
Пярэдняя частка цела ў зубра значна лепш развіта  — яна масіўнейшая, вышэйшая і шырэйшая чым задняя, карак і перад выдаецца гарбом.
Паўлаградскі раён
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 28278 чалавек, плошча — 1450 км².
Зубр еўрапейскі
Апісанне
падабраны і не правісае.
Галава жывёлы масіўная, укарочаная з шырокім выпуклым ілбом , нахіленая ўніз. Рогі ў зубра невялікія і чорныя, круглявыя, выпуклыя, накіраваныя выгібам вонкі (у бакі), а кончыкамі ўверх. На працягу жыцця яны не змяняюцца, унутры полыя. Даўжыня іх па вонкавым выгібе да 65 см, развал — да 78 см.
Паўлаградскі раён
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі сельскага тыпу і 37 сёлаў.
Зубр еўрапейскі
Апісанне
Вочы маленькія і шырока расстаўленыя, цёмна-карычневага, амаль чорнага колеру, вочны яблык выпуклы і рухлівы. Зрэнка вертыкальна даўгаватая, у сярэдзіне звужаная. Вейкі доўгія і густыя.
Губы, язык і цёмныя, аспідна-сіняватага колеру. Язык пакрыты сасочкамі значнай велічыні.
Зубоў 32. Формула іх у зуброў агульная з большасцю : разцы 0/3, клыкі 0/1, перадкарэнныя 3/3, карэнныя 3/3. Разцы пашыраныя і маюць долатападобную форму.
Шыя магутная, тоўстая, без характэрнага для многіх быкоў адвіслага. Ногі у зубра моцныя, тоўстыя, прычым пярэднія нашмат карацейшыя за заднія. Капыты вялікія, выпуклыя, ёсць таксама маленькія бакавыя капыткі, якія не дасягаюць зямлі.
Хвост у зуброў пакрыты доўгімі валасамі амаль па ўсёй даўжыні, на канцы густы валасяны пучок, падобны на пэндзаль. Хвост прыкметна адрознівае зубра ад іншых быкоў і хатняга рагатага быдла. Хваставых пазванкоў ў зубра на адзін больш, чым у хатняга быка, але кожны з іх карацейшы, таму ў цэлым і ўвесь хвост карацейшы, што асабліва прыкметна пры параўнальна вялікіх памерах звера. Апошні хваставы пазванок не даходзіць да.
Без уліку рагоў і капытоў зубр цалкам пакрыты густой поўсцю і толькі сярэдзіна верхняй губы і пярэдні край ноздраў голыя. Спераду тулава і на грудзях поўсць доўгая і падобная на грыву, а на горле і падбародку — на бараду. Галава і лоб пакрытыя кучаравай поўсцю. Ззаду поўсць кароткая, што асабліва кідаецца ў вочы ў параўнанні з доўгай поўсцю спераду, таму часам складваецца памылковае ўражанне, быццам задняя частка ў зубра голая, але гэта не так — уся скура ў зубра пакрыта поўсцю.
Летняя зубра каштанава-бурая. Галава прыкметна цямнейшая за тулава. Барада чорная, грыва светла-каштанавая. Зімовая афарбоўка цямнейшая, акрамя таго зімовая поўсць даўжэйшая, гусцейшая і больш кучаравая чым летняя. У маладых цялят поўсць бежавая пры нараджэнні, пазней — карычневая з чырвоным адценнем.
Вясновая адбываецца ў сярэдзіне мая-чэрвені, прычым да чэрвеня старая поўсць вылазіць настолькі, што зубры здалёк здаюцца голымі. У верасні поўсць кароткая, але такі густы, што з-за яго ўжо не відаць скуры. Да зімы поўсць даўжэе, асабліва ў пярэдняй частцы цела і на галовах у самцоў. Шэрсць на загрыўку зуброў тырчыць уверх, з-за чаго жывёлы здаюцца вышэйшымі.
Каровы меншыя за быкоў ростам, маюць больш тонкія і гладкія рогі. Поўсць на галаве і шыі, а таксама барада меншыя чым у самцоў. Зубраняты адрозніваюцца ад хатніх цялят вялікімі галовамі, высокім гарбатым каркам і барадой, якая звешваецца з ніжняй часткі мыскі. Поўсць у маладых зуброў карацейшая чым у дарослых.
У зубра добра развітыя нюх і слых, а зрок крыху горшы. Сам зубр адчувальна пахне мускусам.
Наяўнасць зуброў у пэўнай мясцовасці можна вызначыць па іх і памёце, а таксама па аб’едзенай папараці (ні ва ўсходнееўрапейскіх лясах, ні на Каўказе цяпер няма іншых жывёл, якія б елі папараць). Памёт зуброў вельмі падобны на каровін. След звера таксама вельмі падобны на след каровы, толькі пяткі значна больш ўціскаюцца і самі сляды большыя і круглейшыя, чым у кароў. У зубрыц след некалькі даўжэйшы і вастрэйшы, чым у самцоў.
Арэал
Гістарычны арэал віду прасціраўся ад Пірэнеяў, Англіі і паўднёвай Скандынавіі да Заходняй Сібіры.
Вольнажывучыя папуляцыі зараз ёсць у Польшчы, Літве, Беларусі , Украіне , Румыніі , Расіі , Славакіі , Латвіі, Кыргызстане, Малдове (з 2005 года) і Іспаніі (з 2010).
На Беларусі існуе сем прыродных мікрапапуляцый зуброў: Белавежская, Барысаўска-Бярэзінская, Налібоцкая, Палеская, Асіповіцкая, Азёрская, Азяранская, агульнай колькасцю каля тысячы галоў.
Роднасныя адносіны
Зубр вельмі блізкі да, з якім уваходзіць у адзін род. Абодва віды могуць без абмежаванняў скрыжоўвацца і даваць пладавітае патомства —, з-за чаго іх часам разглядаюць як адзін від.
Падвіды
Усяго існавалі тры падвіды зуброў, два з якіх на сучасных момант зніклі:
Белавежскі (еўрапейскі) падвід аднаўляецца шляхам развядзення жывёл, якія захаваліся ў заапарках, каўказскі — узнаўляецца гібрыдызацыяй Bison bonasus і Bison bonasus caucasicus.
Гон
у зуброў адбываецца ў канцы лета — пачатку восені (жнівень (ліпень )-верасень). У быкі рыюць капытамі зямлю, труцца аб дрэвы, б’юцца паміж сабой, але пры гэтым у адрозненне ад хатняй жывёлы не равуць.
Бойкі часта атрымліваюцца даволі жорсткімі. У барацьбе за самку самцы нярэдка наносяць адзін аднаму цяжкія. Пераможаны зубр апускае галаву, як бы прызнаючы перавагу суперніка, паварочваецца і адыходзіць.
Цяжарнасць і дзяцінства
Як і ў свойскіх быкоў, у зуброў цяжарнасць доўжыцца 9 месяцаў, таму роды прыпадаюць на канец красавіка-май. У каровы нараджаецца адно зубраня вагой да 25 кг, якое праз 1-1,5 гадзіны ўжо можа бегчы за самкай. Зубрыха год выкормлівае цяля малаком (яго тлустасць — 8-12 %, часам да 14 % ) , але дзіцяня не пакідае маці на працягу двух гадоў, хоць на другі год ужо сілкуецца самастойна. Першую раслінную ежу зубраня спрабуе ва ўзросце трох тыдняў.
зубры дасягаюць у шасцігадовым узросце, часам раней. Гон у самак здараецца раз у 3 гады. Працягласць жыцця складае 20-25 гадоў, асобныя прадстаўнікі віду дажываюць да 30 гадоў (у заапарках працягласць жыцця зуброў звычайна даўжэйшая чым на волі).
Харчаванне
У вясенне-летні перыяд зубры трымаюцца ў мясцінах з разнатраўем і сілкуюцца пераважна травой і значна менш — карой дрэў, увосень часта збіраюцца ў дубровах. Зімой добра раскопваюць корм з-пад снегу капытам ці рогам, робяць ямкі ў снезе пысай, ядуць шмат галінак і кары , але часам могуць есці нават ігліцу, у запаведніках трымаюцца паблізу спецыяльных падкормачных пляцовак. Акрамя гэтага могуць есць пабегі раслін, лішайнікі і нават грыбы.
Склад кармавых раслін зуброў адносна вялікі — не меней чым 400 відаў, склад корму мяняецца ў залежнасці ад сезону і канкрэтнай мясцовасці.
З драўнянага корму перавага аддаецца, , , , з травяністых раслін — , ,. Хмызнякі і кустоўі ў рацыёне прадстаўлены, ,. Дарослыя зубры ў суткі з’ядаюць 40-60 кг зялёнай масы (маладняк ва ўзросце 2-3 гадоў удвая менш) і выпіваюць да 50 літраў вады. У натуральных умовах у летні перыяд травяністы корм зубра складае 70-80 %, драўняна-галінаваты — 20-30 %.
Паводзіны
Вялікую частку дня зубры спяць або дрэмлюць, хоць зрэдку могуць пасвіцца і днём, але як правіла на пашу або на вадапой яны ідуць увечары за тры-чатыры гадзіны да заходу сонца.
Нягледзячы на свой велічэзны рост, зубр перамяшчаецца хутка. Ён нават можа скакаць галопам і, больш таго, лёгка пераскоквае перашкоду вышынёй у 2 метры.
У адрозненне ад хатніх кароў зубры маўклівыя жывёлы, рыкаюць яны толькі зрэдку і вельмі ціха — іх не чуваць ўжо за некалькі дзясяткаў крокаў. Голас зубра — адрывістае нягучнае рохканне, пры раздражненні — буркатанне, пры спалоху — пырханне.
Да іншых жывёл зубры ставяцца  — асабліва да іншых буйных траваедных. У Белавежскай пушчы ля зуброў знаходзілі трупы забітых імі коней, ласёў і аленяў. Людзей зубры звычайна пазбягаюць, калі ж чалавек падыходзіць вельмі блізка, то могуць пагражаць — матляць галавой, настаўляць рогі, сапці. У летні перыяд жывёлы больш палахлівыя і асцярожныя. Убачыўшы ці пачуўшы чалавека ў тую пару, жывёлы ўцякаюць па сігналу самкі-важака, але падняць сігнал трывогі можа любы зубр. За важаком накіроўваюцца наўскач усе астатнія члены групы: у галаве бягуць цяляты, а ў хвасце статка — самцы. На людзей нападаюць вельмі рэдка, але вядомыя выпадкі, калі зубры атакавалі машыны. Таксама часам (з-за свайго даволі дрэннага зроку), калі чалавек падыходзіць з падветранага боку, могуць самі падысці да яго каб лепш разгледзець.
Натуральнымі ворагамі зуброў з’яўляюцца, ,  (на Каўказе) і. Праўда ні адна з гэтых жывёл у адзіночку не ўяўляе пагрозы для дарослага зубра, але яны могуць паляваць на цялят і моладзь, а зграя ваўкоў часам небяспечная нават для дарослых асобін.
Пражыванне
Гістарычна зубры — жыхары мяшаных лясоў, пры гэтым белавежская папуляцыя жыла ў раўнінных, а каўказская — у. Звычайна зубры выбіраюць сабе пэўны ўчастак, як правіла каля ракі, на якім і пасвяцца. У выпадку недахопу корму жывёлы шукаюць сабе новыя участкі. Багністых мясцовасцей зубры пазбягаюць і наведваюць іх толькі ў засухі, калі нават такія ўчасткі становяцца сушэйшымі. У старажытнасці, калі ў еўрапейскіх лясах яшчэ жылі, гэтыя два віды быкоў дзялілі паміж сабой экалагічныя нішы — туры жылі ў вільготных і багністых нізінах, а зубры ў сухіх лясах. Вясной зубры трымаюцца каля рэк, а з пачаткам лета пераходзяць пасвіцца ў глыбіню лесу. У самую спякоту хаваюцца ў густых цяністых зарасніках. Ад насякомых-крывасмокаў жывёлы ратуюцца ў сухіх месцах і ў мясцовасцях, дзе лес прадзімаецца ветрам.
Пасвяцца зубры раніцай і ўвечары, выходзячы на ​​паляны, а сярэдзіну дня праводзяць на лежні ў лесе, перажоўваючы жвачку. У гарачае надвор’е зубры двойчы ў дзень ходзяць на вадапой. Яны любяць катацца ў сухой друзлай зямлі, але гразевых ваннаў не прымаюць.
Гісторыя
У даўнія часы зубры насялялі ўсю Еўропу : на радзіме галаў, германцаў, шведаў, дакаў і славян. У Грэцыі, Паўночнай Іспаніі і Англіі зуброў вынішчылі ў дагістарычныя часы.
Магчыма, першая згадка пра зубра сустракаецца ў працы Арыстоцеля ў 300 да н.э., дзе, побач з апісаннем жывёлы, вельмі падобнай да зубра, напісана наступнае :
Яшчэ адно апісанне зубра было зроблена Плініем Старэйшым, які назваў яго «Бізонам»