cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сымон Будны
Светапогляд
Значнае месца ў творчасці займала эклесіялагічная тэматыка. Новае прачытанне Бібліі і пераасэнсаванне яе зместу стварылі перадумовы для перагляду традыцыйных поглядаў на Царкву. Услед за еўрапейскімі рэфарматарамі ён выступіў з крытыкай царкоўнай іерархіі, абсалютызаванай і абогатворанай улады Папы Рымскага. Адстойваючы гуманістычныя ідэі свабоды духу, індывідуальнай вартасці чалавека, унікальнасці кожнае асобы, С. Будны сцвярджаў, што ўсякі вернік можа размаўляць з Богам без пасярэднікаў.
На старонках сваіх твораў С. Будны неаднаразова выказваў адмоўнае стаўленне да манастырскага жыцця, і скітніцтва. Крайнія формы аскетызму, як і прага непамерных багаццяў, супярэчыла, паводле яго слоў, сутнасці Царквы. Але ў адрозненне ад радыкальных пратэстанцкіх ідэолагаў С. Будны бараніў правы хрысціянскіх збораў на прыватную ўласнасць, маёнткі і землі.
Ідэі Сымона Буднага паўплывалі на развіццё еўрапейскага рацыяналізму XVII стагоддзя, садзейнічалі фарміраванню вальнадумства. Як прадаўжальнік традыцый Ф. Скарыны, ён выступаў за роўнасць саслоўяў перад законам і справядлівасць правасуддзя. Яго палітычны ідэал — асветная манархія. Не адмаўляючы сутнасці прыгонніцтва, патрабаваў абмежавання феадальнага самавольства. Лічыў, што простаму народу патрэбны мір, што феадалы павінны клапаціцца пра яго адукацыю. Сымон будны шмат зрабіў для развіцця беларускай мовы, выступаў за выкарыстанне жывой народнай мовы ў рэлігійным пісьменстве і царкоўных набажэнствах, за ўсебаковае супрацоўніцтва славянскіх народаў.
Ацэнкі сучаснікаў
Пасля перакладу Новага Запавету і апокрыфаў (1574) імя Сымона Буднага набыло папулярнасць у краінах Заходняй Еўропы — Англіі, Францыі, Германіі; сучаснікі імкнуцца пачуць яго меркаванні па розных праблемах. Сведчанне гэтага — перапіска з англійскім гісторыкам Ёганам Фоксам (ліст Буднага да яго ад 4 мая 1574 года захоўваецца ў Оксфардскай бібліятэцы).
У С. Буднага былі і апаненты, да ліку якіх належаў цюрыхскі багаслоў. Так, па выхадзе кнігі «Аб дзвюх прыродах Хрыста» (Лоск, 1574) Сімлер выступіў з крытыкай яе ў сваім творы «Абвяшчэнне праўдзівага вучэння аб дзвюх прыродах Хрыста» (1575). Хрысталагічныя ідэі С. Буднага, выказаныя ім у творы «Кароткі доказ таго, што Хрыстос не з’яўляецца такім жа Богам, як Бог Айцец» (1574), раскрытыкаваў другі апанент у кнізе «Туман арыянскай ерасі».
Трактат «Аб асноўных артыкулах хрысціянскай веры» (1576) стаў аб’ектам палемічных выпадаў Пётры Гоняда, Сімлера, Мацвея Бжазоўскага, Яна Віснёўскага, Гераніма Занхіуса, Станіслава Фарноўскага, Марціна Чаховіца. З’едліва С. Буднага крытыкавалі П. Скарга і Я. Віганд, апошні адгукнуўся на новы твор беларускага тэолага кнігай «Аб Ісусе Хрысце» (1576). На працягу некалькіх наступных дзесяцігоддзяў трактат С. Буднага заставаўся ў цэнтры рэфармацыйнай палемікі. 3 яго высновамі дыскутавалі Станіслаў Астроўскі ў кнізе «Аб спрадвечнай боскасці Ісуса Хрыста» (1588) і Марцін Сміглецкі ў творы з гэткай жа назваю, што выйшаў з Віленскай езуіцкай друкарні ў 1595 годзе.
У 1570-я гадах на землях Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы пачаўся працэс выпрацоўкі дзяржаўна-палітычнай і этычнай дактрыны пратэстанцтва, між прадстаўнікамі розных яго накірункаў узнікалі вострыя дыскусіі, найперш па пытаннях аб прызначэнні дзяржавы, сутнасці ўрада, абавязках урадоўцаў. Свой погляд С. Будны выказаў у творы «Абвяржэнне Чаховіца, які лічыць, што хрысціяніну нельга займаць дзяржаўную пасаду». З боку так званых анархістаў — Якуба з Калінаўкі, Пётры Гоняда, Яна Немаеўскага, Паўла з Візны і інш. — пасыпаліся надзвычай рэзкія абвінавачанні. У студзені 1581 года Будны склікаў у Лоску пратэстанцкі сінод Вялікага Княства і вынес на яго абмеркаванне пытанне пра ўладу. Падчас галасавання, сінод, за выключэннем двух чалавек, падтрымаў яго. Наступны агульны антытрынітарны сінод ўдалося склікаць у сакавіку 1582 года (праходзіў у Любчы). Спрэчкі доўжыліся два дні, ідэйныя ворагі лоскага міністра здолелі навязаць дыскусію пра Сына Божага. «Яны, — пісаў пазней Будны, — гвалтам прымусілі нас да тае размовы, паставіўшы ўмову: калі мы не захочам гаварыць аб Сыне Божым, то яны адмовяцца весці гутарку пра ўрад». Праціўнікі С. Буднага ўзвялі паклёп, нібыта ён абвяргае ў сваіх казаннях боскасць Хрыста, а на сінодзе не хоча пра гэта гаварыць. На наступным Луцлавіцкім сінодзе, які адбываўся ў маі 1582 года, апаненты адлучылі яго ад збору.
Спадчына
Катэхізіс Сымона Буднага перавыдаваўся 2 разы. Першы раз у Стакгольме ў 1628 годзе, а другі — у Мінску ў 2005 годзе. Да 2005 года бібліятэкі Беларусі не мелі ніводнага асобніку гэтай кнігі, а з кнігай маглі пазнаёміцца толькі даследчыкі, у аддзеле рэдкай кнігі Нацыянальная бібліятэкі і толькі з ксеракопіяй.
Ушанаванне памяці
У Нясвіжы па вул. Міцкевіча ў 1982 годзе была ўсталяван бронзавы помнік Сымону Буднаму. Ва ўзнятаў руцэ асветніка кніга з эмблемай сонца — сімвалам святла і ведаў. Вышыня фігуры — 2,85 м, пастамента — 0,65 м. Скульптар Святлана Гарбунова, архітэктар Юры Казакоў.
У 2000 годзе ва ўнутраным дворыку БДУ была ўстаноўлена кампазіцыя «Дыспут: Цяпінскі і Будны» скульптара Ігара Голубева.
Мікаян
Мікаян — армянскае прозвішча.
Іван Міхайлавіч Саламонікаў
Іван Міхайлавіч Саламоннікаў (1918-1944) — стралок 255-га стралковага палка 123-й стралковай дывізіі 7-й арміі Паўночна-Заходняга фронту, чырвонаармеец. Герой Савецкага Саюза.
Біяграфія
Нарадзіўся 20 лютага 1918 года ў вёсцы Трыбухі, цяпер Калінавая Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі, у сялянскай сям'і. Беларус. Член ВКП(б) з 1941 года. Скончыў 10 класаў. Працаваў у калгасе, затым будаўніком у горадзе Магілёве.
У Чырвонай Арміі з 1938 года. Удзельнік савецка-фінскай вайны 1939-1940 гадоў.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1940 года «за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з фінскай белагвардзейшчынай і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» чырвонаармейцу Саламоннікаву Івану Міхайлавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».
На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 года. У 1942 годзе І. М. Саламоннікаў скончыў артылерыйскае вучылішча і курсы камандзіраў дывізіёнаў пры Ваеннай акадэміі імя Ф. Э. Дзяржынскага.
Камандзір 255-га Адэскага асобнага зенітна-артылерыйскага палка Герой Савецкага Саюза маёр Саламоннікаў І. М. прапаў без вестак 24 кастрычніка 1944 г. у раёне горада Ньірэдзьхазе.
Узнагароджаны таксама ордэнам Чырвонай Зоркі за «выключную мужнасць, храбрасць і адвагу» падчас баёў 1944 года.
Імянем Героя названа вуліца ў яго роднай вёсцы.
Мен
Мен — прозвішча, тапонім.
Капелан Яго Святасці
Капелан Яго Святасці (Cappellanis Sanctitatis Suae) — святар, якому Папа Рымскі падаў гэты тытул. Капеланы называюцца мансеньёрамі і маюць некаторыя прывілеі ў частцы царкоўнага адзення. У прыватнасці ён мае права насіць чорную сутану з фіялетавымі элементамі, і накладаць на яе фіялетавы пас.
У адпаведнасці з motu proprio Pontificalis Domus ад 28 сакавіка 1968, тыя святары, якія раней зваліся пазаштатнымі Тайнымі Камергерамі, працягнулі быць часткай Папскага Дому пад новай назвай Капеланы Яго Святасці. Ніжнія рангі Тайных Камергераў (Ганаровыя Камергеры Фіялетавага Адзення, Камергеры extra Urbem, Ганаровыя Тайныя Капеланы і Ганаровыя Капеланы extra Urbem) былі скасаваны.
З'яўленне Капеланаў адносіцца да часоў Папы Рымскага Урбана VIII. Яны прадугледжваюць неаплачвальную службу пачынаючы з пантыфіката Папы Рымскага Пія VI. Дакумент адносна іх прызначэння, які прадстаўляецца па патрабаванні іх біскупа, складзены Дзяржаўным Сакратарыятам Святога Прастола.
Члены капітула адной царквы ў Рыме і кафедральнага сабора ў Лодзі валодаюць гэтым тытулам durante munere.
Тытул больш не страчвае сілу, але патрабуе аднаўлення пасля смерці Папы Рымскага, які падаў яго.
Агульнанацыянальная забастоўка ў Германіі (2023)
Забастоўка 2023 года ў Германіі — агульнанацыянальная забастоўка работнікаў транспарту, якая адбылася ў сакавіку 2023 года ў Германія. Акцыя арганізавана і, двума буйнымі транспартнымі прафсаюзамі, якія запатрабавалі павышэння заработнай платы для сваіх членаў на 10,5 %, каб кампенсаваць рост цэн на прадукты харчавання і энергію. Гэтая забастоўка стала адной з найбуйнейшых за дзесяцігоддзі ў краіне і закранула буйныя аэрапорты, уключаючы Мюнхен, Франкфурт і Гамбург, грамадскі транспарт і найбуйнейшы марскі порт. Чыгуначныя зносіны, а таксама раннія ранішнія рэгіянальныя і прыгарадныя цягнікі былі прыпынены па ўсёй Германіі.
У выступленні прынялі ўдзел больш за 400 000 транспартнікаў, што зрабіла яе найбуйнейшай акцыяй транспартнікаў пасля серыі забастовак 1990-х гадоў. Яе мэта складалася ў тым, каб паслужыць папярэджаннем ураду і працадаўцам аб магчымых наступствах няздольнасці дамовіцца аб павышэнні заработнай платы, што будзе ісці ў нагу з інфляцыяй. Забастоўка насіла ў асноўным мірны характар, але выклікала сур’ёзныя праблемы з паездкамі і гандлем у краіне, якая з’яўляецца найбуйнейшай эканомікай Еўропы. Праз 24 гадзіны забастоўка завяршылася, пасля чаго перамовы паміж прафсаюзамі і працадаўцамі аднавіліся.
Ліпа Мемі
Ліпа Мемі (Lippo Memmi; працаваў з 1317 па 1350, Сіена) — італьянскі мастак, сіенская школа.
Біяграфія
Яго бацька, Мема дзі Філіпуча, таксама быў мастаком, таму асновам рамяства Ліпа навучаўся хутчэй за ўсё ў яго майстэрні. Аднак самы вялікі ўплыў на яго творчасць аказаў Сімонэ Марціні, сумесна з якім Ліпа Мемі, верагодна, працаваў ужо ў 1315 годзе над фрэскай «Маэста» ў сіенскай ратушы. У 1324 годзе Марціні ажаніўся з дачкой Мема дзі Філіпуча, і сястрой Ліпа Мемі, Джаваннай. Уплыў Сімонэ Марціні выявіўся як у станковых працах, так і ў фрэсках. У далейшым іх творчае ўзаемадзеянне набыло бачныя формы: над знакамітым «Дабравешчаннем» (1333, Галерэя Уфіцы, Фларэнцыя) яны працавалі разам. Ліпа, і яго брат Тэдэрыка Мемі працавалі ў майстэрні Марціні, і верагодна суправаджалі яго падчас паездкі ў Авіньён.
Брэйдлерыя
Брэйдлерыя (Breidleria) — род брыевых імхоў сямейства.
Вазнэсэнск
Вазнэсэнск, або Вазнясенск (Вознесенськ) — горад абласнога значэння ў Мікалаеўскай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Вазнэсэнскага раёна, не ўваходзіць у яго склад. Насельніцтва 35243 жыхароў (2017).
Адоніс (род раслін)
Адо́ніс, Жаўтацвет (Adonis) — род кветкавых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны. Сцёблы прамыя або разгалінаваныя, вышынёй 5—40 см, часам да 70 см. Лісце чаргаванае, рассечанае. Кветкі буйныя, адзіночныя, залаціста-жоўтага або чырвонага колеру. Плод — сухі шматарэшак з носікам.
Распаўсюджанне і экалогія
Прадстаўнікі роду распаўсюджаны ва ўмераным поясе Еўразіі і Паўночнай Афрыкі. Растуць у сухіх адкрытых месцах.
Віды
Паводле базы даных The Plant List (2013), род уключае 32 віды :
Яшчэ некаторая колькасць відавых назваў гэтага роду маюць у The Plant List (2013) статус unresolved name, гэта значыць адносна гэтых назваў нельга адназначна сказаць, ці варта іх выкарыстоўваць як назвы самастойных відаў — альбо іх варта звесці ў сінаніміку іншых таксонаў.
Выкарыстанне
Расліны роду выкарыстоўваюцца ў якасці дэкаратыўных. Прэпараты з адонісу вясновага выкарыстоўваюцца ў медыцыне.
Джуста дэ Менабуоі
Джуста дэ Менабуоі (Giusto de' Menabuoi; каля 1320—1391) — італьянскі мастак эпохі ранняга рэнесансу; вядомы таксама пад мянушкай Джуста з Падуі (Giusto da Padova). Яго творчы стыль склаўся пад уплывам работ Джота і яго паслядоўнікаў, у прыватнасці, Маза дзі Банка.
Найбольш вядомымі працамі Джуста дэ Менабуоі з’яўляюцца:
Арына Сітнікава
Арына Сітнікава (нар., Брэст, Беларусь) — беларуская футбалістка, абаронца.
Клубная кар’ера
Выхаванка спартовай школы БАЦАРа г. Брэст, першы трэнер была Ніна Мікалаеўна Жукава.
Сезон-2020 правяла ў складзе БАЦАРа, дзе адгуляла 21 матч. У 2021 годзе абараняла колеры жаночай каманды «Днепр-Магілёў», прыняла ўдзел у 24-х гульнях. У лютым 2022 года падпісала кантракт з мінскім «Дынама».
Выступала ў WU-17 (2017—2018), у 2018 годзе дэбютавала за зборную WU-19.
NGC 7308
NGC 7308 (іншыя абазначэнні — IC 1448, PGC 69194, MCG -2-57-17) — галактыка ў сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Міхаіл Іосіфавіч Гурэвіч
Міхаіл Іосіфавіч Гурэвіч (, Рубаншчына, Курская вобласць, Расія — ) — савецкі авіяканструктар. Герой Сацыялістычнай Працы (1957), доктар тэхнічных навук (1964). Лаўрэат Ленінскай (1963) і Сталінскіх (1941, 1947, 1948, 1949, 1952, 1953) прэмій.
Скончыў Харкаўскі тэхналагічны інстытут у 1925 годзе. З 1929 года на прадпрыемствах авіяцыйнай прамысловасці. З 1938 года намеснік галоўнага канструктара, у 1957—1964 гадах галоўны канструктар. З А. І. Мікаянам стварыў знішчальнікі МіГ (МіГ-1, −3, −9, −15, −19, −21), шэраг хуткасных рэактыўных самалётаў.
Генадзь Генадзьевіч Сабыніч
Генадзь Генадзьевіч Сабыніч (, Шунеўцы,, Віцебская вобласць, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Віцебскага райвыканкама з 2015 года
Біяграфія
У 1995 г. скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці «Механізаванне сельскай гаспадаркі». Свой працоўны шлях Генадзь Сабыніч пачынаў на пасадзе інжынера па укамплектаванню тэхнікі ў калгасе «Парыжская камуна» Глыбоцкага раёна, затым быў загадчыкам майстэрнямі, з 1997 па 2001 год — галоўным інжынерам калгаса імя Чапаева гэтага ж раёна.
З 2001 па 2006 год займаў пасаду дырэктара камунальнага унітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Лукомль» Чашніцкага раёна. З 2006 па 2012 год Генадзь Сабыніч быў першым намеснікам старшыні — начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Сенненскага райвыканкама. У 2007 годзе Генадзь Генадзьевіч скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне». З 2012 па 2015 год займаў пасаду намесніка старшыні камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванні Віцебскага аблвыканкама, вёў пытанні механізацыі і сельскагаспадарчай перапрацоўкі.
Алег Юр’евіч Вярняеў
Але́г Ю́р’евіч Вярня́еў (Олег Верняєв; ) — украінскі спартыўны гімнаст, алімпійскі чэмпіён.
Біяграфія
На Алімпійскіх гульнях 2016 у Рыа заваяваў сярэбраны медаль у  абсалютным першынстве, саступіўшы 0,099 бала пераможцу Уцімуры Кохэю і стаў алімпійскім чэмпіёнам у практыкаваннях на паралельных брусах.
Нова Адэса
Нова Адэса, або Новая Адэса (Нова Одеса) — горад раённага значэння, адміністрацыйны цэнтр Новаадэскага раёна Мікалаеўскай вобласці Украіны. Заснавана як сяло Фёдараўка ў 1776 годзе. Названая Новай Адэсай у 1832 годзе. У 1897 годзе Новая Адэса з'яўлялася мястэчкам Херсонскай губерні.
Кацярына Кавальчук
Кацярына Кавальчук (нар., Ліда, Гродзенская вобласць, Беларусь) — беларуская футбалістка, брамнік.
Клубная кар’ера
З 2016 года выступала ў складзе ЖФК «Мінск». Кацярына з’яўляецца чатырохразовай чэмпіёнкай Беларусі і чатырохразовай уладальніцай Жаночага Кубка і Суперкубка Беларусі.
У 2018 годзе ў складзе «чырвона-сініх» стала пераможцай Балтыйскай Лігі. У сезоне-2021 футбалістка стала гульцом ЖФК «Нёман». У 2021 годзе прыняла ўдзел у 17 матчах каманды. У студзене 2022 года падпісала кантракт з мінскім «Дынама».
Спіс аб’ектаў PGC (1962001—1963000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1962001—1963000)
Баальбекская тэраса
Баальбекская тэраса  — руіны старажытных гіганцкіх збудаванняў у г. Баальбек у даліне Бекаа, ля падножжа Антыліванскіх гор, за 85 кіламетраў на паўночны ўсход ад Бейрута. З'яўляецца часткай грандыёзнага храмавага ансамбля.
Агульнае апісанне
Спосаб будаўніцтва тэрасы дагэтуль застаецца для даследчыкаў нявысветленым.
Паводле памераў і аб'ёму работ Баальбекскае свяцілішча — найбуйнейшы храмавы комплекс на Блізкім Усходзе. Ён фарміраваўся на працягу двух тысячагоддзяў: храм старажытнага бажаства Фінікіі Баала (Ваала) — у антычныя часы Геліёпаліс (Горад Сонца, XVIII ст. да н.э.) — у эпоху рымскага імператара Аўгуста Баальбек храм Юпітэра — у часы Візантыйскай імперыі хрысціянскі храм — потым эпохі арабскага і турэцкага панавання.
Плошча Баальбекскай тэрасы складае 49х89 метраў. Тэраса, на якой пабудаваны храм Юпітэра складаецца з дзевяці радоў каменных блокаў-маналітаў, кожны памерам ад 11х4,6х3,3 м (300 тон) да 19,1х4,3х5,6 м. (750 тон). З паўночна-заходняга боку тэрасы ўбудаваны тры найбуйнейшыя ў свеце апрацаваныя маналіты. Іх называюць «Трылітон» або «Цудам трох камянёў». Гэтыя камяні маюць даўжыню 29 м, вышыню 4 м і таўшчыню 3,6 м. Вага кожнага з трох гігантаў складае ад 800 да 1000 тон. Прычым, камяні Трылітона так акуратна складзены і так дакладна злучаны адзін з адным, што паміж імі амаль немагчыма прасунуць нават іголку. На тэрасе ўзвышаюцца шэсць самых высокіх на Зямлі калон (22 м) — рэшткі храма Юпітэра, які дасягаў у даўжыню 90, а ў шырыню 50 метраў. Храм акружала магутная каланада з 52 калон. Храм Юпітэра пачаты ў часы імператара Антаніна Пія і завершаны пры імператары Нероне (37-68 гады н.э.). Лічыцца, што пры ўзвядзенні гэтых гіганцкіх каменных збудаванняў прыменены «азіяцкі спосаб вытворчасці», калі тысячы людзей, абляпілі, як мурашы, гіганцкія каменныя блокі, часалі і цягнулі іх за дзясяткі вёрст. Каменяломня знаходзіцца прыкладна за 1 км ад Баальбекскай тэрасы. У гэтай каменяломні знаходзіцца найбуйнейшы ў свеце апрацаваны камень — так званы «Паўднёвы камень» — велізарная каменная глыба, памерамі 23х5,3х4,55 м (1000 тон) высечаная звычайнымі зубіламі. Тэхналогія паводле якой перасоўвалі і падымалі такія камяні, вырабленыя яшчэ ў да рымскія часы, невядомая (верагодная — тэхналогія «землянога насыпу»). Па разліках для перамяшчэння «Паўднёвага каменя» спатрэбіліся б сумесныя намаганні ад 40 да 60 000 чалавек.
Брытні Спірс
Бры́тні Джын Спірс (Britney Jean Spears; нар. ) — амерыканская поп-спявачка, уладальніца «Грэмі», танцоўшчыца, аўтар песень, актрыса.
Еўрарэгіён Азёрны край
Еўрарэгіён "Азёрны край" — гэта еўрарэгіён, у які ўваходзяць памежныя тэрыторыі трох краін — Беларусь, Латвія і Літва. У склад еўрарэгіёна ўваходзяць Браслаўскі, Верхнядзвінскі, Міёрскі, Пастаўскі і Глыбоцкі раёны Беларусі, Даўпаўпілскі, Краслаўскі, Прэйльскі і Рэзекненскі раёны (у тым ліку гарады Даўгаўпілс і Рэзекне) Латвіі, Зарасайскі, Ігналінскі, Уценскі і Швянчонскі раёны (у тым ліку горад Вісагінас) Літвы.
Гісторыя еўрарэгіёна
Утвораны 29 студзеня 1999 г., калі ў горадзе Ігналіна (Літва) Радзе па трансмежным супрацоўніцтве, якая існавала з 1998 г., быў нададзены статус еўрарэгіёна. Еўрарэгіён з’яўляецца членам Асацыяцыі Еўрапейскіх памежных тэрыторый.
Накірункі дзейнасці і праекты
Накірункамі дзейнасці еўрарэгіёна "Азерны край" з’яўляюцца:
Першы мільённы праект еўрарэгіёна "Азерны край" – "Развіццё сеткі веламаршрутаў ў Балтыйскім азёрным краі" – быў зацверджаны праграмамі INTERREG III A и TASIS.
Праграма трансмежнага супрацоўніцтва Латвія – Літва – Беларусь
Часткова еўрарэгіён “Азерны край” разам з іншымі рэгіёнамі трох краін удзельнічае ў Праграме трансмежнага супрацоўніцтва Латвія – Літва – Беларусь, якая рэалізуецца ў межах Еўрапейскага інструменту добрасуседства і партнёрства, з’яўляецца пераемніцай Прыярытэту III A Поўдзень праграмы INTERREG III В рэгіёна Балтыйскага мора на перыяд з 2007 па 2013 гг. Агульнай стратэгічнай мэтай Праграмы з’яўляюцца паляпшэнне тэрытарыяльнай еднасці беларускага, латвійскага і літоўскага прымежнага рэгіёна, гарантаванне высокага ўзроўню аховы навакольнага асяроддзя, забеспячэнне эканамічнага і сацыяльнага дабрабыту, а таксама садзйнічанне культурнай разнастайнасці і культурнаму дыялогу. Сумесным органам кіравання праграмай з’яўляецца Міністэрства унутраных спраў Літвы.
Цяжкасці з правядзеннем праграм міжнароднай тэхнічнай дапамогі
У межах еўрарэгіёна "Азёрны край" рэалізуюцца сумесныя беларуска-еўрапейскія праекты па ахове навакольнага асяроддзя,культуры, паляпшэнні трансмежнай даступнасці. Але, згодна з беларускім заканадаўствам, праекты павінны быць зацверджаны сямю беларускімі міністэрствамі. Міністэрства фінансаў і Міністэрства эканомікі Беларусі часта не згаджаюцца з фінансавай часткай праектаў (кожны бок-удзельнік павінен унесці сафінансаванне ў памеры 10 % ад сумы гранту).
Пэрвамайск (Мікалаеўская вобласць)
Пэрвамайск, або Первамайск (Первома́йськ) — горад у Мікалаеўскай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Пэрвамайскага раёна (не ўваходзіць у склад раёна); створаны шляхам аб’яднання трох населеных пунктаў: горада Альвіёпаля, мястэчка Багаполя і сяла Голты. Знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы Мікалаеўскай вобласці, за 180 км ад Мікалаева, пры зліцці рэк Паўднёвага Буга і Сінюхі.
Сямён Шоламавіч Гурэвіч
У Чырвонай Арміі з 1935 года. Скончыў Тамбоўскае кавалерыйкае вучылішча ў 1942 годзе. У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года на Заходнім, Бранскім, Стэпавым, 2-м Украінскім і 1-м Украінскім франтах. Камандзір узвода сувязі лейтэнанта Гурэвіч вызначыўся ў ноч на 25 верасня 1943 г. пры фарсіраванні Дняпра на поўнач ад сяла Даматкань Днепрапятроўскай вобласці (Украіна). Пасля вайны працаваў у Мінску на прамысловых прадпрыемствах.
Карла Мензэ
Карла Мензэ (Carlo Mense;, Райнэ — , Кёнігсвінтэр) — нямецкі мастак — экспрэсіяніст, прадстаўнік такіх плыняў у германскім жывапісе XX стагоддзя, як рэйнскі экспрэсіянізм і новая рэчыўнасць, прафесар мастацтваў.
Пасля ўступлення ў шлюб у 1919 годзе з Верай Баске майстар часта прыязджае і падоўгу жыве ў Мюнхене, дзе быў блізка знаёмы з Паўлем Клее, Оскарам Какошкам, Георгам Шрымпфам, Аляксандрам Канальтам. У 1920—1925 гадах здзяйсняе паездку ў Італію. У 1925 годзе К. Мензэ ўдзельнічае ў выставе «Новая рэчыўнасць» у мастацкім музеі Мангейма. У тым жа годзе ён становіцца прафесарам Акадэміі прыкладнога мастацтва ў Брэслау (цяпер — Уроцлаў), дзе ўстанаўлівае сяброўскія адносіны з такімі мастакамі, як Оскар Шлемер і Оскар Мол. Пасля закрыцця Акадэміі ў Брэслау ў 1932 годзе і атрымання ў 1933 годзе Рымскай прэміі К. Мензэ з’яжджае ў Рым, дзе працуе пры Нямецкай акадэміі Віла Масіма.
У 1937 годзе, падчас кампаніі нацыянал-сацыялістаў супраць т. зв. дэгенератыўнага мастацтва, 37 работ К. Мензэ былі канфіскаваны з нямецкіх музеяў і знішчаны. Сам жа мастак у якасці афіцэра германскай арміі быў прызваны на фронт. Пасля таго, як пры бамбардзіроўцы Кёльна была знішчана яго рабочая майстэрня, мастак жыў у Бад-Гонефе. Да яго 70-годдзя ў 1956 годзе прайшла персанальная выстаўка яго палотнаў у Кёнігсвінтэры. У 1961 годзе К. Мензэ быў узнагароджаны ордэнам «За заслугі перад ФРГ».
Кёнігсвінтэр
Кёнігсвінтэр (Königswinter) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Кёльн. Уваходзіць у склад раёна Рэйн-Зіг. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 76,19 км². Афіцыйны код — 05 3 82 024.
Горад падзяляецца на 50 гарадскіх раёнаў.
Хёрт
Хёрт — прозвішча.
Брэмія
Брэмія (Bremia) — род храмістаў сямейства. Назва ўпершыню апублікаваная ў 1843 годзе.
Класіфікацыя
Да роду Bremia адносяць 32 відаў:
Врадзііўка
Врадзііўка, або Урадзіеўка (Врадіївка) — адміністрацыйны цэнтр Врадзііўскага раёна Мікалаеўскай вобласці Украіны. Размешчана за 183 км на паўночны захад ад абласнога цэнтра. Чыгуначная станцыя на лініі Падгародная-Баршчы Адэскай чыгункі. Заснавана ў 1772 годзе.
Bremia
Bremia — шматзначны тэрмін.
Філіп V (кароль Іспаніі)
Філі́п V (Felipe V), да ўступлення на прастол — Філіп, герцаг Анжуйскі (Philippe duc d’Anjou) ( — ) — кароль Іспаніі з 1700 па 1746 (за выключэннем перыяду адрачэння ад трона на карысць сына Луіса з 14 студзеня па 6 верасня 1724 года), заснавальнік іспанскай лініі Бурбонаў. Другі сын Людовіка Вялікага Дафіна, унук Людовіка XIV і дзядзька Людовіка XV. Праз бабку па бацьку, Марыю Тэрэзію, даводзіўся праўнукам іспанскаму каралю Філіпу IV.
Біяграфія
З 1700 да 1715 г. Іспанія цалкам знаходзілася пад французскім уплывам і з’яўлялася як бы правінцыяй Францыі. Філіп ва ўсім прытрымліваўся інструкцый Людовіка XIV.
З другі шлюб Філіпа з Елізаветай Фарнезэ, і са смерцю Людовіка XIV французскі ўплыў саступіў месца іншым, галоўным чынам італьянскаму, правадырамі якога былі каралева і кардынал Альбероні (да 1719 г.), прыкладам чаго з’яўляецца Змова Чэламарэ, накіраваная на прызнанне Філіпа, унука памерлага Людовіка XIV, рэгентам Францыі.
Міністры Філіпа галоўныя высілкі свае звярталі на абмежаванне ўплыву царквы і правоў духавенства ў вобласці суда і дзяржаўнага кіравання і на ўзняцце ўзроўню народнай асветы. З рэформаў гэтага валадарання найбольш выдатнымі былі скасаванне кастыльскага закона пераходу ў спадчыну прастола і ўвядзенне салічнага, па якім жанчыны пазбаўляліся права на спадчыну.
Акрамя таго, кіраванне Філіпа было адзначана знішчэннем фуэрас Каталоніі, пасля таго як у 1714 г. было падушана паўстанне каталонцаў, якія падтрымлівалі правы эрцгерцага Карла.
Пры ім эканоміка Іспаніі пачала ў значнай меры аднаўляцца пасля зацяжнога крызісу XVII стагоддзя, што было звязана з прыцягненнем у краіну замежных саветнікаў (французскіх і, пазней, італьянскіх), аднак вайну за французскі прастол Іспанія прайграла.
Думка пра вяртанне Гібралтара ніколі не пакідала Філіпа; ён спадзяваўся вярнуць яго пры дапамозе прэтэндэнта на англійскі прастол Якава III Сцюарта. Ён таксама марыў і пра вяртанне італьянскіх правінцый, якія дасталіся Аўстрыі паводле Утрэхцкага дагавора. Урэшце яму ўдалося, часткова пасродкам дыпламатыі, часткова пры дапамозе ваеннай сілы, дамагчыся таго, што Каралеўства Абедзвюх Сіцылій дасталася яго сыну дон Карласу.
Ён спрабаваў уступіць у саюз з Расіяй, пасля таго як паміж ёй і Аўстрыяй адбылося пагадненне (Венскі трактат), накіраванае супраць Францыі, Англіі і Прусіі (Гановерскі саюз).
У 1724 годзе Філіп, які пакутаваў на цяжкія нервовыя расстройствы і «меланхолію», адрокся на карысць свайго старэйшага сына Луіса I, але юны кароль памёр у тым жа годзе ад воспы, і бацька зноў вярнуўся на прастол, хоць хвароба не пакідала яго да канца жыцця.
Пахаваны паводле завяшчання ў палацавай царкве Ла-Гранха.
Сям’я
У 1701 годзе Філіп V ажаніўся з Марыяй Луізай Савойскай (1688—1714). У іх нарадзіліся чатыры сына, двое з якіх памерлі ў маленстве. Другі раз ён ажаніўся 24 снежня 1714 года з Елізаветай Фарнезэ (1692—1766), у гэтым шлюбе нарадзіліся:
Даманіўка
Даманіўка, або Даманёўка (Доманівка) — пасёлак гарадскога тыпу, раённы цэнтр Даманіўскага раёна Мікалаеўскай вобласці Украіны. Насельніцтва 6077 чалавек (2018).
NGC 7310
NGC 7310 (іншыя абазначэнні — PGC 69202, ESO 533-49, MCG -4-53-15, KAZ 544, IRAS22318-2244) — галактыка ў сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Жэлька Аджыч
Жэлька Аджыч (Željko Adžić, таксама вядомы як Джэры Аджыч, , ) — харвацкі футбаліст, паўабаронца.
Клубная кар'ера
Ён выйграў Чэмпіянат Харватыі па футболе з "ХАШК Граджанскі" ў 1993 годзе. Гуляючы за «Мельбурн Краацыя», ён выйграў медаль Джоні Уорэна. Неўзабаве пасля гэтага пакінуў Аўстралію пасля таго, як нібы ўступіў у адносіны з 16-гадовай дачкой члена камітэта "Мельбурн Найтс".
Міжнародная кар'ера
Ён згуляў адну гульню на міжнародным узроўні за Харватыю, у таварыскім матчы супраць Украіны 26 чэрвеня 1993 года, забіўшы гол на стадыёне "Максімір".
Райнэ
Райнэ (Rheine) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Мюнстэр. Уваходзіць у склад раёна Штайнфурт. Насельніцтва — чалавекі (на 31 снежня 2013 года). Плошча — 145,08 км². Афіцыйны код — 05 5 66 076.
Акадэмфарм
«Акадэмфарм» — рэспубліканскае вытворчае ўнітарнае прадпрыемства ў структуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Дзейнасць
«Акадэмфарм» - гэта беларускае дзяржаўнае навукаёмістае фармацэўтычнае прадпрыемства, створанае ў структуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ў 2009 годзе. Прадпрыемства ўваходзіць у склад Дзяржаўнага навукова-вытворчага аб'яднання «Хімічны сінтэз і біятэхналогіі».
Праект стварэння навукова-фармацэўтычнага прадпрыемства ўвабраў у сябе адразу некалькі актуальных ідэй: дзяржаўны ўдзел у фармаванні інавацыйнага кластара эканомікі, умацаванне сувязі навукі з вытворчасцю, камерцыялізацыя навуковых даследаванняў, імпартазамяшчэнне.
Асноўнымі напрамкамі дзейнасці прадпрыемства з'яўляюцца: прамысловы выпуск лекавых сродкаў і іншых фармацэўтычных прадуктаў, вітамінных, вітамінна-мінеральных і метабалічных комплексаў, нутрыцэўтыкаў, лабараторныя фармацэўтычныя даследаванні, кантрактная фармацэўтычная вытворчасць і інш.
Ірландская Рэспубліка (1919—1922)
Ірландская Рэспубліка (Poblacht na hÉireann) — самаабвешчаная дзяржава, якая існавала з 1919 па 1922 год на востраве Ірландыя. Час існавання рэспублікі супадае з вайной за незалежнасць Ірландыі. Падчас вайны ў рэспубліцы ўзніклі палітычныя органы, якія абапіраліся на падтрымку большасці насельніцтва. Толькі Савецкая Расія прызнала маладую рэспубліку. Спроба ліквідаваць брытанскі ўплыў на ірландскім востраве пацярпела крах. Хоць рэспубліка ўключыла ўсю тэрыторыю вострава, уплыў урада не даходзіў да паўночна-ўсходніх рэгіёнаў (цяперашняя Паўночная Ірландыя). Канцом рэспублікі лічыцца ўтварэнне Ірландскай Свабоднай дзяржавы ў 1922 годзе.
Папярэднія падзеі
Яшчэ ў канцы XIX стагоддзя ў Ірландыі, якая з'яўлялася часткай Брытанскай імперыі, пачынае набіраць сілу палітычны рух прыхільнікаў самакіравання, Home Rule (гамруль), які ставіў сваёй мэтай стварэнне ірландскага парламента для рашэння пытанняў унутры краіны, пры захаванні вярхоўнай улады брытанскага манарха.
Абвяшчэнне рэспублікі
У 1916 годзе ў Дубліне адбылося паўстанне, вядомае як Крывавы вялікдзень, падчас якога было дэкларавана стварэнне Ірландскай Рэспублікі. Паўстанне было падушана брытанскімі войскамі, правадыры былі расстраляныя, тысячы ірландцаў трапілі ў турму, аднак наступная гераізацыя вобраза рэвалюцыянераў і барцоў за незалежнасць знайшла водгук у ірландскай грамадскасці. З гэтага часу рэвалюцыйная партыя Шын Фейн, якая была ўтворана ў 1905—1908 гадах і абвясціла сваёй мэтай стварэнне незалежнай ірландскай дзяржавы, пачала заваёўваць усё большую папулярнасць у выбаршчыкаў.
Ерслеў (сотня)
Ерслеўская сотня (Jerslev Herred) — былая сотня ў Дацкім каралеўстве. Згадваецца ў Ёрбозе Вінскага сісла як сотня ярлаў і да 1793 года была сотняй у Вінскага сісла. Тады ён належыў акрузе Острупа, Сейлструпа і Берглума. Але ў выніку рэформы 1793 года сотня была ліквідавана, а тэрыторыя была падзелена паміж Берглумскай сотняй і Дронінглунскай сотня.
Ірландская Рэспубліка (1919—1922)
Абвяшчэнне рэспублікі
У кастрычніку 1917 года на з'ездзе партыі Шын Фейн была зацверджана канстытуцыя, прынята рашэнне пра накіраванасць на перамогу ў парламенцкіх выбарах, прэзідэнтам партыі быў выбраны Эйман дэ Валер.
Утварэнне Дойла
У снежні 1918 гады адбыліся выбары ў парламент Вялікабрытаніі. На выбарах у Ірландыі пераканаўчую перамогу атрымала партыя Шын Фейн, якая атрымала 73 з 105 дэпутацкіх месцаў, 6 месцаў замест папярэдніх 80 атрымала Ірландская парламенцкая партыя, астатнія 26 дэпутатаў прадстаўлялі партыю юніяністаў, прычым 23 з іх былі выбраны ў Ольстэры, што пацвярджала наяўнасць відавочнага расколу ў ірландскім грамадстве.
У студзені 1919 года дэпутаты-шынфейнеры адмовіліся засядаць у Вэстмінстэры, абвясцілі пра стварэнне ўласнага ірландскага парламента — Дойла і прыняццем дэкларацыі незалежнасці пацвердзілі існаванне абвешчанай яшчэ ў 1916 годзе Ірландскай Рэспублікі.
Proceratium google
Proceratium google — від мурашак з падсямейства Proceratiinae, які жыве на Мадагаскары. Адкрыты Браянам Фішэрам з Каліфарнійскай акадэміі навук.
Proceratium google быў знойдзены ў 2005 годзе на гары ў паўночна-ўсходняй частцы Мадагаскара (-14.75°N, 49.45°W).
Фішэр назваў мурашкі ў гонар Google, аддзячыўшы кампанію за праект Google Earth. У гэтую праграму можна інтэграваць дадзеныя праекта AntWeb — базы дадзеных мурашак усяго свету, адным з распрацоўшчыкаў якой з'яўляецца Фішэр.
Казанка (пасёлак гарадскога тыпу)
Казанка (Казанка) — раённы цэнтр Казанкіўскага раёна Мікалаеўскай вобласці Украіны. Размешчаны за 9 км ад чыгуначнай станцыі Казанка. У студзені 1989 года колькасць насельніцтва — 9030 чалавек. На 1 студзеня 2013 года колькасць насельніцтва — 7252 чалавек.
Арбузынка
Арбузынка, або Арбузінка (Арбузинка) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Арбузынскага раёна Мікалаеўскай вобласці Украіны. Праз пасёлак працякае рака Арбузынка. Размешчаны на абодвух берагах ракі. Арбузынка знаходзіцца за 131 км на паўночны захад ад Мікалаева.
Кубак Польшчы па баскетболе 2015/2016
Кубак Польшчы па баскетболе 2015/2016 — 52-ы кубак Польшчы па баскетболе.
Аляксандр Андрэевіч Вейс
Аляксандр Андрэевіч Вейс (Вайс) (Gustav Johann Alexander von Weiss, Александр Андреевич Вейс (Вейсе, Вейсс); 17 студзеня 1792 — 29 студзеня 1845) — ваенны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў з дваран Эстляндскай губерні. Нарадзіўся 17 студзеня 1792 года ў (Weissenfeld, Roethel, Wiek, Estland) у сям’і калежскага саветніка Андрэя Андрэевіча фон Вейса (Аndreas Otto Georg von Weiss; 1760—1821) і яго жонкі Ганны Львоўны фон Альбрэхт (Anna Marie von Albrecht; 1768—1843).
Выпускнік II Кадэцкага корпуса. Служыў у Елісаветградскім палку.
Удзельнічаў у баявых дзеяннях вайны 1812 года, у чыне карнета служыў у 1-й брыгадзе генерал-маёра  1-га рэзервовага кавалерыйскага корпуса генерал-лейтэнанта Фёдара Пятровіча Уварава 1-й Заходняй арміі, удзельнічаў у бітвах 18 чэрвеня пры сяле Веркі, 19 чэрвеня пры мястэчку Давігон, 20 чэрвеня пры пераправе праз Дзісну каля мястэчка Качаржышкі, 12 ліпеня пры Бабінавічах, 14 ліпеня пад Віцебскам, 6-7 жніўня пры, 24 жніўня пры , 26 жніўня пры Барадзіно, 8 кастрычніка пры , 12 кастрычніка пад  і 4-5 лістапада пры , дзе паранены.
У час Замежных паходаў 1813—1814 гадоў удзельнічаў у бітвах 20 красавіка 1813 года пры, 23 красавіка пры Герсдорфе, 8-9 мая пры , 17-18 жніўня пры , 16-19 кастрычніка пры Лейпцыгу, 9 сакавіка 1814 года пры , 13 сакавіка пры  і 18-19 сакавіка 1814 года пры штурме Парыжа. Узнагароджаны чынам падпаручніка і 20 кастрычніка 1814 года разам з палком вярнуўся ў Санкт-Пецярбург.
7 снежня 1817 года — паручнік лейб-гвардыі Уланскага палка, з 1818 года выконваў абавязкі ад’ютанта Вялікага князя Канстанціна Паўлавіча (1779—1831) і 7 сакавіка 1820 ажаніўся з яго мэтрессе Ульяне Міхайлаўне Аляксандравай, народжанай Жазэфіне Лемерсье (1778—1824), былой жонкай фельд’егера Яўстафія Іванавіча Фрыдрыхса (August Friedrichs; 1773—1830). З пісьма князя Пятра Андрэевіча Вяземскага Аляксандру Якаўлевічу Булгакаву ад 22 сакавіка 1820 года :
Пасля заключэння шлюбу пара пераехала ў Францыю і пасялілася ў Ніцы, дзе 5 красавіка 1824 года Ульяна Міхайлаўна памёрла ва ўзросце 45 гадоў. Гвардыі ротмістр Вейс вярнуўся ў Расію. 29 снежня 1825 года адпушчаны з гвардыі з чынам палкоўніка і прызначэннем у Валынскі ўланскі полк палкоўніка Карла Хрысціянавіча Меера 2-га (1788—1859), у тым жа годзе выйшаў у адстаўку.
У 1831 годзе вярнуўся да актыўнай службы і ў наступным годзе прызначаны камандзірам Польскага ўланскага палка ў складзе 6-й уланскай дывізіі, пасля расфарміравання палка 21 сакавіка 1833 года прызначаны да кавалерыі, 29 ліпеня 1833 года — камандзір Літоўскага ўланскага палка, 29 верасня 1836 года выйшаў у адстаўку з узвядзеннем у генерал-маёры, мундзірам і пансіёнам поўнага даравання.
Памёр 29 студзеня 1845 года ва Ухтэне (Uchten, Wesenberg, Wierland, Estland) ва ўзросце 53 гадоў.
Партрэт афіцэра, напісаны ў 1825 годзе мастачкай, захоўваецца ў калекцыі Дзяржаўнага гістарычнага музея.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Святой Ганны 3-й ступені (1812), Святога Уладзіміра 4-й ступені з бантам (1812), прускім ордэнам Жалезнага Крыжа 2-га класа (29 красавіка 1814), медалямі «У памяць Айчыннай вайны 1812 года» і «За ўзяцце Парыжа», а таксама залатым шабляй «За адвагу» (1812).
Сям’я
У шлюбе з Ульянай Міхайлаўнай Аляксандравай (1778—1824). была жонкай фельд'егера Фрыдрыхса. У 1807 г. яна развялася з ім, стаўшы наложніцай вялікага князя Канстанціна Паўлавіча. Ад яго яна нарадзіла сына (1808—1857), якому прысвоілі прозвішча Аляксандраў па імі хросніка Аляксандра I; у красавіку 1812 пазашлюбны сын быў узведзены ў дваранскую годнасць і атрымаў герб, а ў верасні 1816 г. яго маці, пасля набыцця маёнтка, таксама была прылічана да дваранства з прозвішчам Аляксандрава. Незадоўга да сваёй жаніцьбы (27 мая 1820 года) на Жанэце Грудзінскай Канстанцін Паўлавіч паклапаціўся пра далейшы лёс Жазэфіны. 22 сакавіка 1820 года яна выйшла замуж за яго ад’ютанта Аляксандра Андрэевіча Вейса.
З 26 кастрычніка 1826 года ў другім шлюбе з баранесай Ганнай Лізаветай фон Урангель (Anna Elisabeth (Betsy) von Wrangell; 1804—1875), ад якой меў чацвярых дзяцей :
NGC 7311
NGC 7311 (іншыя абазначэнні — PGC 69172, UGC 12080, MCG 1-57-9, ZWG 404.22) — галактыка ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ä
Ä, ä (А з кропкамі, я) — літара пашыранага лацінскага алфавіта. Сустракаецца ў нямецкім і эстонскім алфавітах. Пазначае гук [ja]. Выкарыстоўвыецца ў транслітарацыі як замена літары "я".
Вэсэлынавэ
Вэсэлынавэ, або Весялінава (Веселинове) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Вэсэлынаўскага раёна Мікалаеўскай вобласці Украіны. Размяшчаецца на рацэ Чычыклея. У 1969 годзе колькасць насельніцтва складала 5,4 тыс. чалавек, на пачатак 1971 года тут дзейнічалі пяньковы завод і інкубатарна-птушкагадоўчая станцыя. У студзені 1989 года колькасць насельніцтва — 8123 чалавек.
Ібенбюрэн
Ібенбюрэн (Ibbenbüren) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Мюнстэр. Уваходзіць у склад раёна Штайнфурт. Насельніцтва — чалавек (на 2009 года). Плошча — 108,54 км². Афіцыйны код — 05 5 66 028. Горад размешчаны на паўночна-заходнім канцы Тэўтабурга. Сярэдняя вышыня — 75 м над узроўнем мора.
Горад падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў.
Сінгапур
Сінгапур — краіна ў Паўднёва-Усходняй Азіі, каля паўднёвага краю Малайскага паўвострава, у 137 км на поўнач ад экватара. Астраўная дзяржава-горад, аддзеленая ад Малайзіі пралівам Джахор, а ад Інданезіі — Сінгапурскім пралівам, складаецца з 63 астравоў. Большасць зямель меліяравана, новыя тэрыторыі адваёўваюцца ў мора; некранутай прыроды амаль не засталося, пры гэтым палова краіны пакрыта зелянінай.
Сінгапур з’яўляецца унітарнай аднапартыйнай парламенцкай рэспублікай з Вэстмінстэрскай сістэмай аднапалатнага парламента. Партыя народнага дзеяння (PAP) выйграла ўсе выбары з 1959 года. Прававая сістэма Сінгапура мае свае фонды ў англійскай сістэме агульнага права, але са змяненнямі. Дэмакратыя і правы чалавека тут моцна парушаюцца. Так у рэйтынгу свабоды прэсы у 2018 Сінгапур аказаўся паміж Эфіопіяй і Свазілендам, трохі вышэй за Беларусь.
Насельніцтва краіны складае 5,8 млн чалавек, з якіх 3,9 млн нарадзіліся тут і з'яўляюцца грамадзянамі. Імігранты пераважна кітайскага, малайскага і індыйскага паходжання. Краіна высокаўрбанізаваная, 100 % жыхароў — гараджане. У Сінгапуры 4 дзяржаўных мовы: англійская (першая і афіцыйная), малайская, тамільская, і кітайская. Большасць сінгапурцаў двухмоўныя.
Заселены ў II стагоддзі нашай эры, Сінгапур быў часткай розных мясцовых імперый. Сучасны Сінгапур быў заснаваны як гандлёвы цэнтр Ост-Індскай кампаніі сэра Стэмфарда Рафлза ў 1819. Сінгапур аб’яднаўся з іншымі былымі брытанскімі тэрыторыямі для фарміравання Малайзіі ў 1963 годзе, аднак стаў цалкам незалежнай дзяржавай праз два гады пасля аддзялення ад Малайзіі. З тых часоў горад-дзяржава, зрабіўшы краевугольным камянём знешні гандль і якасную працоўную сілу, дэманстравала значны эканамічны рост, стаўшы адным з чатырох так званых азіяцкіх тыграў. Цягам жыцця аднаго пакалення пад кіраўніцтвам Лі Куан Ю Сінгапур, здзейсніў рывок з трэцяга свету ў лік развітых краін.
Сённяшні Сінгапур — сусветны транспартны, гандлёвы, фінансавы, адукацыйны, інавацыйны, тэнналагічны, лагістычны, прамысловы хаб. Гэта трэці вядучы сусветны фінансавы цэнтр, другі па велічыні ў свеце па колькасці казіно і рынку азартных гульняў, і трэці па велічыні ў свеце нафтаперапрацоўчы цэнтр. Порт Сінгапура з’яўляецца адным з пяці самых ажыўленых партоў у свеце; аэрапорт Чангі — адзін з самых сучасных аэрапортаў, а нацыянальны перавозчык Singapore Airlines у 2018 прызнаны лепшымі авіялініямі свету. Сінгапур з'яўляецца лідарам шматлікіх сацыяльна-эканамічных рэйтынгаў, пачынаючы з трэцяга месца па душавым ВУП. Некалькі гадоў запар Сінгапур прызнаецца самай тэхналагічна падрыхтаванай нацыяй свету. Сусветны банк адзначае, што Сінгапур — адна з найзручнейшых для вядзення бізнесу краін. Што тычыцца Сінгапура як горада, то ён прызнаны самым бяспечным і адным з найпрыгажэйшых гарадоў свету.
Сінгапур з'яўляецца сябрам АСЕАН, АЦЭС (у Сінгапуры знаходзіцца штаб-кватэра арганізацыі), Садружнасці нацый, Руху недалучэння. Сінгапурскі пашпарт дазваляе яго ўладальнікам наведаць 188 краін без візы — найлепшы у свеце паказчык пасля Германіі.
Этымалогія
Назва паходзіць ад двух санскрыцкіх словаў: singa (леў) і pura (горад), і часам Сінгапур называюць Горадам Ільва.
Геаграфія
Краіна Сінгапур размяшчаецца на востраве Сінгапур (малайская назва — Пулау Уджонг) разам з групай невялікіх прылеглых астравоў, найбольш значнымі з якіх з’яўляюцца астравы Джуронг, Пулаў Тэконг, Пулаў Убін і Сентоса. Плошча Сінгапура складае 721,5 км² (2018 год), яна паступова павялічваецца дзякуючы праграме намыву тэрыторыі, якая дзейнічае з 1960-х гадоў, павялічваецца і колькасць астравоў — цяпер іх 63. Агульны прырост тэрыторыі з пачатку рэалізацыі праграмы склаў 23 %, да 2030 года плануецца прыдбаць яшчэ 45 кв.км новай зямлі. З іншага боку, некаторыя праекты прыводзяць да зліцця дробных астравоў, гэткім чынам з 7 малых выспачак быў створаны востраў Джуронг.
Сінгапур знаходзіцца ў 137 км на поўнач ад экватара, што адпавядае 1 з лішкам градусу пн.ш. Востраў Сінгапур аддзелены ад паўвострава [[Малака (паўвостраў)
Геалагічную аснова вострава Сінгапур складаць магматычныя скальныя пароды. У сейсмічных адносінах Сінгапур даволі спакойны, паколькі бліжэйшыя тэктанічныя разломы (Суматранскі і Сунда) праходзяць на бяспечнай адлегласці і землятрусы толькі "гайдаюць", але не разбураюць горад. Вышэйшы пункт вострава — узгорак Букіт-Цімах — мае вышыню 163,6 м над узроўнем мора.
Клімат тэрыторыі экватарыяльны, вільготны, з высокімі тэмпературамі на працягу ўсяго года. Сярэдняя гадавая тэмпература 26 °C, а розніца тэмператур самага халоднага (студзень) і самага цёплага (травень) месяцаў не перавышае 1 °C. Сярэдняя гадавая сума ападкаў 2400 мм., размеркаваны яны раўнамерна цягам году (каля 150 мм за месяц), зрэшты, лістапад-студзень за кошт мусонаў удвая вільгатнейшыя.
Самая доўгая рака краіны (Селатар) мае даўжыню 16 км.
Раней на востраве раслі вільготныя трапічныя лясы, але цяпер першародныя лясы амаль цалкам знішчаныя з-за хутка росту горада, следам знікла бадай што палова аўтэнтычнай флоры і фаўны. Тым не менш, зеляніны на востраве хапае: усцяж вуліц раскінулі свае шаты дрэвы, а на ўзгорку Букіт-Цімах арганізаваны вялікі запаведнік, што займае амаль 10 % вострава. На паўночным усходзе ў забалочанай мясцовасці Сунгей-Булах у 2002 годзе быў створаны запаведнік з мэтай аховы пералётных птушак. Далёка за межамі Паўднёва-Усходняй Азіі вядомы сінгапурскі батанічны сад — першы аб'ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Сінгапуры, адзін з трох увогуле і адзіны трапічны батанічны сад у гэтым пачэсным спісе.
З непрыемных экалагічных з'яваў можна адзначыць прыток забруджанага тарфянымі пажарамі паветра з суседняй Суматры, што нярэдка здараецца ў ліпені-кастрычніку і завецца паўднёва-азіяцкай смугой.
Гісторыя
Упершыню Сінгапуры згаданы ў кітайскіх хроніках яшчэ III ст.н.э..
У сярэднявеччы востраў Сінгапур быў аплотам малайска-інданезійскай імперыі Шрывіджая, з цэнтрам на Суматры, і меў яванскую назву Тэмасек. Тэмасек нейкі час быў важным гандлёвым цэнтрам, але потым прыйшоў у заняпад.
У XV—XVI стагоддзях Сінгапур уваходзіў у склад султаната Джахор. У часы малайска-партугальскай вайны ў 1613 годзе Сінгапур падвергнуўся нападу з боку партугальскага войска, невялікае паселішча, што існавала ў той час, было спалена і востраў абязлюдзеў на два стагоддзі, працягваючы намінальна адносіцца да султаната Джахор.
У 1819 годзе сэр Рафлз, брытанскі губернатар Явы і прадстаўнік Брытанскай Ост-Індыйскай кампаніі, заключыў дагавор з султанам Джахора аб стварэнні ў Сінгапуры гандлёвай зоны з дазволам іміграцыі розных этнічных груп. Рафлз заснаваў тут факторыю Сінгапур. Англічане надавалі востраву вялікае значэнне як важнаму пункту на шляху да Кітая і неўзабаве вакол факторыі вырас горад — адзін з найбольшых цэнтраў Паўднёва-Усходняй Азіі. Пасля крушэння кампаніі Рафлза у 1859 годзе Сінгапур быў далучаны да Брытанскай Індыі — калоніі Брытанскай імперыі.
Падчас Другой Сусветнай вайны Японія захапіла Малайзію і перамагла ў бітве пры Сінгапуры, калі непадрыхтаванае англійскае войска не здолела аказаць супраціў, нягледзячы на сваю значную колькасную перавагу, 15 лютага 1942 года Сінгапур перайшоў пад уладу Японіі да самага паражэння краіны ўзыходзячага сонца ў верасні 1945 года.
У 1959 годзе Сінгапур стаў самакіруючайся дзяржавай у складзе Брытанскай імперыі, пасля выбараў пасаду прэм’ер-міністра заняў Лі Куан Ю. У 1963 годзе па выніках рэферандуму краіна ўвайшла ў склад Малазійскай Федэрацыі разам з Малаем, Сабахам і Саравакам. Аднак 7 жніўня 1965 года ў выніку канфлікту Сінгапур быў выключаны са склада Малайзіі і праз два дні абвясціў аб незалежнасці. Урад Партыи народнага дзеяння (ПНД), напачатку на чале з прэм’ер-міністрам Лі Куан Ю, з лістапада 1990 г. — Го Чок Тонгам, ажыццяўляла палітыку прыцягнення замежнага капіталу і развіцця рыначнай эканомікі, што прывяло да хуткага эканамічнага росту Сінгапура і ператварэння яго да пачатку 1990-х гадоў у адну з найбольш развітых краін Азіі.
Дзяржаўны лад і палітыка
Сінгапур — рэспубліка з парламенцкай формай праўлення. Член брытанскай Садружнасці. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, які выбіраецца на прамых усеагульных выбарах тэрмінам на 6 гадоў. Пасада прэзідэнта з'яўляецца ў большай ступені цырыманіяльнай, хоць змены канстытуцыі 1991 года пашырылі спіс вета, якія можа накласці прэзідэнт.
Заканадаўчую ўладу ажыццяўляе аднапалатны парламент, які выбіраецца на 5 гадоў.
Выканаўчая ўлада належыць ураду на чале з прэм’ер-міністрам. З 2004 года пасаду займае Лі Сяньлун, сын першага прэм'ера Лі Куан Ю. Ён з'яўляецца ўсяго трэцім кіраўніком Сінгапура за 60гадовую гісторыю і паслядоўна працягвае палітыку папярэднікаў. Сінгапур застаецца аўтарытарнай дзяржавай, займаючы апошнія месцы ў рэйтынгах розных свабодаў (слова, друку...).
Знешняя палітыка Сінгапура
Сінгапур падтрымлівае дыпламатычныя адносіны з 186 краінамі свету, хоць у многіх з іх няма яго амбасадаў. Прадстаўніцтва Сінгапура знаходзяцца ў Брунеі, Камбоджы, КНР, Індыі, Ізраілі, Японіі, Паўднёвай Карэі, Лаосе, Малайзіі, М’янме, Філіпінах, Саудаўскай Аравіі, Тайландзе і В’етнаме. У пасольстве Паўночнай Карэі працуюць сінгапурцы.