cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Павел Андрэевіч Растаргуеў
Дзейнасць
На Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі 1926 года прапаноўваў афрыкаты дз і дж перадаваць літарамі сербскага алфавіта — ђ (ђед), ћ (хаћу), а літару й замяніць літарай j і выкарыстоўваць яе ў тых выпадках, як там жа прапанаваў Язэп Лёсік (замест літары й увесці літару j і спалучэнне зычнага гуку j з галоснымі гукамі э, о, у, а абазначаць літарай j з адпаведнай галоснай — jэхаць, jолка, jунак, мaja, a літары е, ё, ю, я пакінуць для абазначэння адпаведнага галоснага гуку і мяккасці папярэдняга зычнага — лес, нёс, людзі, мяса).
Яжджэнцы
Яжджэ́нцы (, Еждженцы) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Lagochilus
Lagochilus — род траў і паўхмызнякоў сямейства.
Назва
Назва роду ўтворана ад грэчаскіх слоў lagos і cheilos, якія азначаюць «заяц» і «губа», адпаведна. Назва адлюстроўвае марфалогію верхняй губы венчыка.
Батанічнае апісанне
Лісце простае, пасаджанае на хвосціках, размяшчэнне супраціўнае. Кветкі зігаморфныя.
Арэал
Род уключае 45 відаў, якія растуць на тэрыторыі Сярэдняй Азіі і Блізкага Усходу.
Выкарыстанне
Самы вядомы від гэтага роду —, які ўжываецца ў лекавых мэтах.
Акадэмія музыкі, тэатра і выяўленчых мастацтваў
Акадэмія музыкі, тэатра і выяўленчых мастацтваў (Academia de Muzică, Teatru și Arte Plastice) — малдоўская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў горадзе Кішынёў.
Гісторыя
Вучэльня з'яўляецца пераемнікам Кішынёўскай дзяржаўнай кансерваторыі, заснаванай у 1940 годзе, і ўстаноў музычнай адукацыі, якія працавалі ў Кішынёве пачынаючы з 1919 года, калі па ініцыятыве Джорджэ Энеску была створана кансерваторыя «Unirea». У цяперашнім выглядзе Акадэмія музыкі, тэатра і выяўленчых мастацтваў была створана шляхам рэарганізацыі Дзяржаўнага ўніверсітэта мастацтваў (раней створанага шляхам аб'яднання Акадэміі музыкі імя Гаўрыіла Мусічэску і Дзяржаўнага інстытута мастацтваў у 1999 годзе) 1 верасня 2002 года.
Святлана Віктараўна Ходчанкава
Святла́на Віктараўна Хо́дчанкава (у замужжы — Яглыч; нар., Масква, СССР) — расійская тэатра, кіно і тэлебачання.
Біяграфія
Святлана Ходчанкава нарадзілася ў Маскве 21 студзеня 1983 года. Доўгі час жыла з маці ў горадзе Жалезнадарожны. У 16 гадоў нядоўга працавала ў мадэльным агенцтве.
Дэбют у кіно — у фільме Станіслава Гаварухіна «Блаславіце жанчыну» (2003). За гэты фільм была намінавана на кінапрэмію «Ніка» за лепшую жаночую ролю. Працягнула кар’еру роллю празорлівай Касандры ў гістарычным тэлесерыяле «Талісман кахання» (2005).
У 2011 годзе адбыўся галівудскі дэбют актрысы  — карціну «Шпіён, выйдзі прэч!» Святлана прадставіла разам з амерыканскімі калегамі на Венецыянскім кінафестывалі.
Член партыі «Адзіная Расія». Член Саюза кінематаграфістаў Расіі.
Палац Сапегаў (значэнні)
Рэзідэнцыі магнацкага роду Сапегаў:
Харчовыя дабаўкі
Харчовая дабаўка — уведзенае падчас вытворчасці або гандлю ў харчовы выраб рэчыва для захавання або надання водару, смаку ці выгляду. Воцатная і малочная кіслоты, кухонная соль выкарыстоўваюцца цягам тысячагоддзяў. Шырокае выкарыстанне большасці іншых пачалося ў 2-й палове ХХ ст. з развіццём знешняга гандлю і выяўнай, каляровай рэкламы.
Віды
Паводле прызначэння падзяляюцца на: антыакісляльнікі (Е300-399), вільгацезахавальнікі, водара- і смакаўзмацняльнікі (Е600-699), глазуравальнікі (Е1000), жэлявальнікі, кансерванты (Е200-299), загушчальнікі (Е300-399), мукаапрацоўнікі, падсаладжальнікі (Е1000), пенагаснікі (Е900-999), пенаўтваральнікі, разрыхляльнікі (Е1000), рэгулятары кіслотнасці (Е1000), стабілізатары (Е300-399), фарбавальнікі (E100-182), хлебазапякальнікі і эмульгатары (Е500-599).
Беларусь
У Беларусі пры вытворчасці харчавання для дзяцей першага года жыцця з харчовых дабавак дапушчаецца выкарыстанне толькі солі. У вырабах для дзяцей да трох гадоў выключаецца выкарыстанне генетычна змененай сыравіны.
Кефір
Кефі́р — кісламалочны напой, які атрымліваецца з суцэльнага або абястлушчанага каровінага малака шляхам кісламалочнага і спіртавога закісання з ужываннем кефірных «грыбкоў» — сімбіёзу некалькіх відаў мікраарганізмаў: малочнакіслых стрэптакокаў і палачак, воцатнакіслых бактэрый і дрожджаў (усяго каля двух дзесяткаў). Аднастайны, белага колеру, магчыма невялікае вылучэнне вуглекіслаты.
Кефір з'яўляецца распаўсюджаным напоем у Беларусі, Расіі, Украіне, Германіі, Швецыі, Нарвегіі, Венгрыі, Польшчы, Казахстане, Кыргызстане, Узбекістане, Ізраілі, ЗША, Аўстраліі і краінах Прыбалтыкі.
Кузьмы (Іўеўскі раён)
Ку́зьмы (, Кузьмы) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У сярэдзіне XIX ст. вёска Алімкі ці Кузьмы ў складзе Ліпнішкаўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У 1861 г. 36 рэвіскіх душ, у складзе маёнтка Пачэрня, які належаў Альяшэвічу. у 1866 г. 6 двароў, 82 жыхары. Паводле перапісу 1897 г. 20 двароў, 124 жыхары. У 1909 г. 23 двары, 154 жыхары, 108 дзесяцінаў зямлі.
У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 22 двары, 100 жыхароў.
3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (34 двары, 118 жыхароў) ў Некрашоўскім сельсавеце Іўеўскага раёна. 3 1952 г. у калгасе «Воля». 3 16 ліпеня 1954 г. у Князікоўскім, з 9 верасня 1960 г. у Суражскім, з 15 мая 1963 г. у Жылёўскім, з 13 студзеня 1967 г. у Ліпнішкаўскім сельсаветах. 3 1960 г. у калгасе «Кастрычнік». У 1970 г. 33 жыхары. Пасля ў складзе калгасу «Маладая гвардыя».
Інфармацыя для турыстаў
Каля в. Сакавічы знаходзіўся старадаўні могільнік. Другі такі могільнік быў дзесьці ў лесе.
Тыгын Дархан
Тыгын Дархан (Тыгын Дархан; ? — 1632) — таён (князь) кангаласкага племя якутаў, вядомы герой шматлікіх якуцкіх паданняў, сапраўдная гістарычная асоба, што жыла ў канцы XVI — першай траціне XVII стагоддзяў.
Біяграфія
Паводле падання, першым правадыром якутаў на Сярэдняй Лене быў дзед Тыгына, Баджэй. У якуцкіх легендах XIX-XX стст. ён фігуруе як Дойдуса Дархан, а паводле дадзеных С. І. Бола таксама Тюсюлге Дархан. У Тюсюлге было два сына: Мунньан Дархан і Малдзягор. Мунньан Дархан меў двух сыноў: Тыгына і Усун Оюуна.
Ёсць дапушчэнне, што Тыгын Дархан паходзіў ад аргынскага рода мейрам.
Паводле паданняў меў сядзібы амаль па ўсіх прыкметных месцах шырокай даліны Туймаады на левым беразе Лены. Трымаў шмат конней і буйной рагатай жывёлы, ваяроў, халопаў, залежных табуншчыкаў, кароўнікаў і іншай прыслугі.
У найболей пашыраных варыянтах легендаў Тыгын маляваўся ў выглядзе волата-гіганта (пераважна ў хангаласкіх паданнях). З нагоды яго ролі, як гістарычнай асобы, на дадзены момант няма адзінай думкі. Некаторыя гісторыкі лічаць яго найболей імаверным яднальнікам якуцкіх плямён, у якіх на той момант адбываўся пераход да раннякласавага грамадства і існавалі перадумовы да з’яўлення протадзяржавы. Іншыя зважаюць на занадта цвёрдыя метады ў яго палітыцы, якія не прыводзілі да падначалення іншых родаў, а насупраць — адштурхвалі нават некаторых паплечнікаў і прыводзілі да дэцэнтралізацыі.
Тыгын жыл на стыку эпох, яму давялося сустрэцца з прыйшэлымі з Енісея рускімі казакамі, з прычыны чаго адбываліся ваенныя сутычкі і дыпламатычныя перамовы. Верагодна невядома, калі і пры якіх акалічнасцях скончыў свой жыццёвы шлях першы вярхоўны таён якутаў. Ліндэнау піша, што Тыгын быў узяты казакамі ў закладнікі і памёр як палонны перад прыездам першых ваявод у Якуцкі астрог. Паводле іншых звестак, Тыгын памёр ужо старым, і пытанне, ці злучана яго смерць з прыходам рускіх, застаецца адкрытым.
На думку акадэміка А. П. Акладнікава, Тыгын, дзякуючы сваёй асабістай энергіі, бясспрэчным арганізатарскім і ваенным здольнасцям, стаў валадаром большасці якуцкіх родаў і плямён. Ён імкнуўся з’яднаць іх вакол сябе дзеля стварэння асноў дзяржаўнасці, прыкладна гэтак жа, як у IX ст. адбывалася аб’яднанне Русі пад уладай кіеўскіх князёў.
Імем Тыгына названа адна з гасцініц у цэнтры Якуцка — гасцініца «Тыгын Дархан». Пяру якуцкага пісьменніка Якаўлева В. С. — Далана прыналежыць раман «Тыгын Дархан».
Красняны
Красня́ны (, Красняны) — вёска ў Беларусі, у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Пацавічы
Назву Пацавічы маюць:
Мароз
У зонах умеранага клімату распаўсюджана наступнае вызначэнне.
Ва Украіне пры маразах дзяцей вызваляюць ад наведвання школы: 1-4 класы пры марозе ў −20 °C, 5-11 пры марозе ў −24 °C. Таксама на вуліцах Харкава пры тэмпературы ніжэй −20 °C ствараюцца «пункты абагравання», дзе змерзлыя людзі могуць выпіць гарбаты і абагрэць рукі ля агню ў армейскім намёце, які падтрымліваюць супрацоўнікі службы па надзвычайных сітуацыях.
У расійскіх школах на Еўрапейскай тэрыторыі 1-4 класы вызваляюць ад наведвання школы пры −25° З, а 5-11 класы пры −27°…−31° З, а ва Ўсходняй Сібіры, напрыклад, у Чыце, 1-4 класы вызваляюць пры −36° З, 5-11 класы — пры −38° С. У Расіі традыцыйна пік маразоў даводзіцца на свята Вадохрышча Гасподне — 19 студзеня («вадохрышчанскія маразы»). Людзей, якія плаваюць у маразы у адкрытых вадаёмах, клічуць маржамі.
Квачы
Назву Квачы маюць:
Кафедральны сабор Дзевы Марыі (Капенгаген)
Кафедра́льны сабо́р Дзе́вы Марыі (Vor Frue Kirke) — кафедра дацкай лютэранскай царквы ў Капенгагене. Сучасны неакласічны выгляд будынак займеў у 1829 годзе пад кіраўніцтвам архітэктара Крысціяна Фрэдэрыка Хансена.
Гісторыя
Будаўніцтва калегіяльнай царквы Найсвяцейшай Дзевы Марыі на гэтым месцы пачалося за часам біскупа Абсалона ў канцы XII стагоддзя. Яна размясцілася на найвышэйшым пункце ля горада Гаўн (цяпер Капенгаген). Кансекрацыя храма адбылася ўжо пры Абсалонавым пераемніку, біскупе Педэры Сунесэне. Царква была пабудавана ў раманскім стылі з паўкруглымі аркамі.
У 1314 годзе царква была знішчана ў пажары, і яна была перабудавана з чырвонай цэглы ў гатычным стылі. Галоўная вежа з-за недастачы сродкаў была дабудавана толькі ў часы караля Крысціяна II.
У 1479 годзе з школы, што дзейнічала пры царкве, быў утвораны Капенгагенскі ўніверсітэт. Дзякуючы запрошаным з Кёльна прафесарам ён стаў правадыром перадавых ідэй і мыслярства, аднак каталікі намагаліся захаваць яго як цэнтр каталіцкага супраціўлення Рэфармацыі. Каралеўскае рашэнне перадаць храм у супольнае выкарыстанне каталікоў і лютэранаў раз’юшыла гараджан, і 27 снежня 1530 года натоўп уварваўся ў кафедру, дзе разбіў усе статуі і паламаў хоры. Былі разрабаваны і разбіты 17 пазалочаных алтароў, рэліквіі, знішчаны царкоўнае адзенне і іншае начынне. З назвы царквы была выкінутая нават згадка «Святой Марыі», пакінутая проста назва «Царква нашай Дзевы» («Vor Frue Kirke»).
Праз год храм быў перададзены ва ўладанне лютэранаў, а ўніверсітэт быў закрыты. Аднак ужо ў 1537, у часе дацкай Рэфармацыі, ён стаў цэнтрам лютэранскай думкі. У 1539 годзе былі прызначаны першыя суперінтэндэнты (пазней біскупы) Даніі. З 1568 дэкан Сабора Дзевы Марыі стаў фактычным кіраўніком нацыянальнай царквы.
У 1573 і 1585 маланка пашкодзіла царкву, у выніку з-за пажару абрынуліся скляпенні, вежа і дах. Вежа была перабудавана ў 1609 годзе. У кастрычніку 1728 года вялізны чатырохдзённы пажар, у якім згарэла траціна Капенгагена, цалкам знішчыў і кафедру. Праз дэкаду царква была адноўлена ў тым самым выглядзе і чырвонай цэгле. Інтэр’ер спалучыў гатычны і барочны стылі.
У верасні 1807 года кафедра была зноў знішчана ў бамбардзіроўцы Капенгагена брытанскім флотам адмірала Джэймса Гамб’е ў часе Напалеонаўскіх войнаў.
Пасля гэтага на запыт капенгагенскага магістрата аднаўленнем будынка заняўся найлепшы архітэктар Даніі Фрэдэрык Хансен, вырашана было рабіць праект у неакласічным стылі. З-за недахопу сродкаў у праекце скарысталі частку захаваных муроў. Працы цягнуліся з 1817 да 1829 года. Вежа, якая не была прадугледжана ў неакласічным стылі, была дададзена на патрабаванне гараджан.
У 1977—1979 адбылася перабудова інтэр’ера, у 1995 пастаўлены новы арган.
Архітэктура
Будынак памерам 83×33 м. Неф даўжынёй 60 м і вышынёй 25 м. З улікам усіх галерэй памяшканне можа змясціць больш за 1100 чалавек. Вежа вышынёй 60 м з чатырма званамі (у тым ліку і найвялікшы ў Даніі Стормклокен вагай 4 тоны, а таксама найдаўнейшы звон у Даніі 1490 года).
Падлога ўпрыгожана выявамі Ісуса Хрыста і апосталаў. Інтэр’ер таксама дэкараваны выявамі 12 апосталаў, уваскрослага Хрыста, які дэманструе раны на целе.
Буньярыт Кеятыкун
Буньярыт Кеятыкун  — тайскі прафесійны гулец у снукер. Чэмпіён свету ва ўзросце да 21 года 2015 года.
У выніку перамогі на моладзевым чэмпіянаце свету атрымаў статус прафесіянала ў сезоне 2016/2017, але цярпеў паразы ў першых васьмі рэйтынгавых матчах. У канцы 2016 года ўпершыню здабыў перамогу ў паядынку рэйтынгавага спаборніцтва ў кваліфікацыі да German Masters 2017 года супраць Скота Дональдсана (5:3). З 2014 года тры разы ўдзельнічаў на чэмпіянатах свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі, дайшоўшы да чвэрцьфінальнай стадыі ў 2015 годзе.
Палац Сапегаў (Варшава)
Гісторыя
Палац быў пабудаваны па замове Яна Фрыдэрыка Сапегі, канцлера вялікага літоўскага, архітэктарам Іаганам Зыгмундам Дэйбелем у стылі ракако ў 1731—1746 гадах Ён узводзіўся ў французскім стылі гарадскога палаца, так званым асабняку. Тым часам ён складаўся з пяцівосевага галоўнага будынка (corps de logis) і двух асобных будынкаў паміж палацам і вуліцай. Паміж 1741—1742 гадамі аднапавярховы будынак быў злучана з палацавым комплексам, а паміж 1771—1790 гадамі і другі будынак уз’яднаўся з галоўным corps de logis.
Разбураны ў 1944 годзе нямецкімі нацыстамі, палац быў адноўлены ў 1950-я гады Марыяй Захватавіхавай.
Delicate (песня Тэйлар Свіфт)
«Delicate»  (бел. «Далікатная тэма») — песня амерыканскай спявачкі Тэйлар Свіфт з яе шостага студыйнага альбома «Reputation». Трэк быў выпушчаны ў якасці сінгла 12 сакавіка 2018 года на лэйбле Big Machine Records. У той жа дзень адбыўся рэліз відэакліпа на кампазіцыю. «Delicate» атрымала станоўчыя водгукі ад музычных крытыкаў і стала адной з самых паспяховых з альбома. Песня дасягнула 12 месца ў галоўным хіт-парадзе ЗША «Billboard» Hot 100, заняла 28 радок у хіт-парадзе Аўстраліі і 33 — у Новай Зеландыі, дабралася да 45 пазіцыі ў Вялікабрытаніі і 20 — у Канадзе. Часопіс Rolling Stone назваў яе лепшай за ўвесь 2017 год.
Асноўная інфармацыя
Тэйлар Свіфт расказала пра сэнс песні і яе месца на альбоме:
Крытычныя водгукі
«Delicate» атрымала станоўчыя водгукі ад музычных крытыкаў і інтэрнэт-выданняў. Consequence of Sound назвалі песню адной з лепшых на альбоме,а Newsweek, The Independent — увогуле адной з лепшых ва ўсёй дыскаграфіі спявачкі. Часопіс Rolling Stone выбраў яе ў якасці лепшай за ўвесь 2017 год. Выданне Vanity Fair таксама уключыла кампазіцыю у спіс лепшых песень.
Маслікаўцы
Ма́слікаўцы (, Масликовцы) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Гаўя. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У сярэдзіне XIX ст. у складзе Ліпнішкаўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У 1861 г. 11 рэвіскіх душ, у складзе маёнтка Маслікаўцы, засценак Маслікаўцы, 9 рэвіскіх душ, у складзе казённага маёнтка Ліпнішкаўскай плябаніі. Паводле перапісу 1897 г., 14 двароў, 68 жыхароў, у засценку 2 двары, 12 жыхароў. У 1909 г. в. Маслікаўцы 1-я 11 двароў, 60 жыхароў, 33 дзесяціны зямлі, у в. Маслікаўцы 2-я 8 двароў, 43 жыхары, у в. Маслікаўцы 3-я 2 двары, 12 жыхароў, 24 дзесяціны зямлі.
Частка насельніцтва займалася сплавам лесу па р. Гаўя.
У 1921—1939 гг. у Ліпнішскай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 26 двароў, 136 жыхароў.
3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (38 двароў, 180 жыхароў) ў Галімшчынскім сельсавеце Іўеўскага раёна. 3 1952 г. у калгасе «Чырвоная зорка», з 1954 г. уваходзіла ў калгас «Радзіма». 3 2 снежня 1961 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 150 жыхароў.
Фолюш (Гродна)
Фолюш (ад слова фаляваць) — мікрараён у заходнім Гродна каля Ласасянкі.
Гісторыя
Узнік у другой палове XVIII стагоддзя як прамысловае прадмесце Гродна. На Ласасянцы з канца XVIII стагоддзя працавалі суконныя мануфактуры.
У жніўні 1915 года, падчас германскага наступлення на Гродна, Фолюш стаў арэнай кровапралітных баёў.
У савецкі час — ваенны гарадок Гродзенскага гарнізона, у якім дыслакуецца 6-я гвардзейская асобная механізаваная брыгада.
У сучаснай Беларусі з’яўляецца месцам актыўнага жыллёвага будаўніцтва.
Энрыка Лета
Энрыка Лета (Enrico Letta, нар. 20 жніўня 1966) — італьянскі палітык, намеснік сакратара Дэмакратычнай партыі. 83-ці Старшыня Савета Міністраў Італіі з 24 красавіка 2013 года па 14 лютага 2014 года.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Пізе, скончыў у 1994 годзе Пізанскі ўніверсітэт (спецыялізацыя па паліталогіі) і, дзе атрымаў у 2001 годзе ступень Ph.D па заканадаўстве Еўрапейскага саюза. На працягу працяглага часу займаўся навукай, працаваў прафесарам у прыватным у Кастэланца (2001—2003), Школе даследаванняў Святой Ганны (2003), запрошаным прафесарам у  (2004).
Дзядзька Энрыка, Джані Лета, быў адным з высокапастаўленых памочнікаў С. Берлусконі. Энрыка Лета заняўся палітычнай дзейнасцю з пачатку 1990-х гадоў: быў прэзідэнтам Моладзі Еўрапейскай народнай партыі (YEPP) у 1991—1995 гадах. У 1994 годзе ўступіў у, дзе зрабіў хуткую кар'еру, стаўшы ў 1997 годзе намеснікам сакратара (кіраўніка) партыі ва ўзросце 32 гадоў, а ў 1998 годзе быў прызначаны міністрам па справах Еўрасаюза ў кабінеце Д’Алема. На парламенцкіх выбарах 2001 года быў упершыню абраны ў палату дэпутатаў ад партыі Маргарытка: Дэмакратыя — гэта свабода.
З 2004 па 2006 год ён быў дэпутатам Еўрапарламента, у Еўрапейскім парламенце ўваходзіў у групу Альянс лібералаў і дэмакратаў за Еўропу і Камітэт па эканамічных і валютных пытаннях У 2006 годзе пакінуў Еўрапарламент і заняў пасаду сакратара Савета міністраў у другім кабінеце Продзі.
З'яўляецца адным з заснавальнікаў Дэмакратычнай партыі, у 2007 годзе на выбарах кіраўніцтва партыі Лета заняў трэцяе месца з 11 % галасоў. З 2009 года з'яўляецца намеснікам сакратара (кіраўніка) партыі П'ера Луіджы Берсані.
24 красавіка 2013 года прэзідэнт краіны Джорджа Напалітана прапанаваў Э. Лета ўзначаліць урад Італіі, каб спыніць крызісную сітуацыю, якая склалася пасля выбараў 24—25 лютага 2013 года.
Кузьмічы (Слабадскі сельсавет)
Кузьмічы́ (, Кузьмичи) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Жосна Дунілавіцкага (з 1926 года Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства.
Ціраспальскі дзяржаўны ўніверсітэт
Ціраспальскі дзяржаўны ўніверсітэт (Universitatea de Stat din Tiraspol) — малдоўская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая часова знаходзіцца ў горадзе Кішынёў.
Сцю Ангер
Сцюарт Эрал «Сцю» Ангер (Stuart Errol "Stu" Ungar;, Манхэтэн — , Лас-Вегас) — прафесійны гулец у покер, блэкджэк і джын рамі, які многімі лічыцца найвялікшым гульцом усіх часоў у Тэхас Холдэм і джын.
Адзін з двух гульцоў, які выйграў галоўны турнір Сусветнай серыі покера тры разы (Джоні Мос таксама тройчы выйграваў тытулы, але першы ён атрымаў паводле галасавання гульцоў, а не за перамогу на турніры), а таксама адзін з чатырох гульцоў, які паслядоўна выйграў два тытулы галоўнага турніру (разам з Джоні Мосам, Дойлам Брансанам і Джоні Чэнам). Апроч таго, з'яўляецца адзіным гульцом, які тройчы выйграў «Super Bowl of Poker», другі найпрэстыжнейшы покерны турнір свайго часу.
Спіс зорак сузор’я Паўночнай Кароны
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Паўночнай Кароны да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Уяздоўскі палац
Уяздоўскі замак (Zamek Ujazdowski) — варшаўская рэзідэнцыя польскага караля Аўгуста II, якая займае ўчастак паміж Уяздоўскім і Лазенкоўскім паркамі. Яе гісторыя ўзыходзіць да XVI стагоддзя, аднак цяперашні будынак быў галоўным чынам збудаваны ў канцы XVII стагоддзя па праекце Тыльмана Гамерскага.
Станіслаў Панятоўскі надбудаваў палац яшчэ адным паверхам, але пасля падзелаў Рэчы Паспалітай ён быў перабудаваны пад казармы і ваенны шпіталь. Падчас фашысцкай акупацыі палац быў спалены, а яго сцены ў 1954 годзе вырашана было знесці, нягледзячы на пратэсты архітэктараў і гісторыкаў мастацтва, каб па загадзе галоўнакамандуючага польскай арміі, Канстанціна Ракасоўскага, пабудаваць будынак тэатра польскай арміі.
У 1975 годзе, аднак, замак быў ізноў адбудаваны ў тым выглядзе, які ён павінен быў мець у часы Аўгуста II. У наш час у ім размешчаны цэнтр сучаснага мастацтва.
Шведская Памеранія
Шведская Памеранія  (Svenska Pommern) — тэрыторыя на часткі Памераніі, якую Швецыя атрымала паводле Вестфальскага міру 1648 года і захоўвала ў сваім складзе да 1815 года. У тэрыторыю ўваходзілі гарады Штральзунд і Грайфсвальд, а таксама востраў Руген, да 1720 года таксама горад Штэтын.
Гісторыя
Падчас Трыццацігадовай вайны герцагства Памеранія стала месцам вядзення баявых дзеянняў паміж войскамі шведскіх войскаў лютэранскага караля Густава II Адольфа і каталіцкіх войскаў Свяшчэннай Рымскай імперыі. Швецыя, якая ўступіла ў вайну на баку лютэранскіх княстваў на поўначы Германіі, у 1628 годзе заключыла саюз з горадам Штральзундам, які знаходзіўся пад аблогай імперскіх войскаў, пасля чаго ў шведаў з'явіўся апорны пункт для наступу ўглыб краіны. 10 ліпеня 1630 годзе Швецыя заключае «вечны саюз» з герцагам памеранскім Багіславам (Багуславам) XIV і ў тым жа годзе шведская армія ўсталёўвае поўны кантроль над тэрыторыяй герцагства. З гэтага моманту Густаў II Адольф становіцца фактычным кіраўніком Памераніі.
У 1637 годзе Багіслаў памёр, не пакінуўшы спадчынніка. У наступныя 11 гадоў кіраванне вялося шведскай ваеннай адміністрацыяй. Вестфальскі мір афіцыйна перадаў Швецыі частку Пярэдняй Памераніі. Агульная плошча шведскіх уладанняў у Памераніі склала каля 2000 км².
У наступныя дзесяцігоддзі Шведская Памеранія неаднаразова падвяргалася нападам палякаў, аўстрыйцаў і брандэнбуржцаў. У 1675—79 гадах была акупавана Даніяй і Брандэнбургам. Падчас Паўночнай вайны была захоплена сіламі кааліцыі Даніі, Рэчы Паспалітай, Прусіі і Расіі. Паводле Стакгольмскага мірнага дагавора 1720 года Прусія атрымала большую частку выйграных шведамі ў 1648 годзе тэрыторый. За шведамі засталася толькі вобласць плошчай у 700 км². Спробы вярнуць страчаныя тэрыторыі падчас Сямігадовай Вайны не ўвянчаліся поспехам.
У эканамічным плане ўладанні ў Памераніі не прыносілі Швецыі даходу, а наадварот, патрабавалі фінансавання, напрыклад, на ўтрыманне крэпасці ў Штральзундзе і знаходжанне войскаў у правінцыі ў цэлым. У канцы XVIII стагоддзя ў Шведскай Памераніі пражывала прыкладна 100 000 чалавек, 2/3 з якіх складалі прыгонныя сяляне. Меліся свае суды, а таксама Вярхоўны суд нямецкіх правінцый Швецыі ў горадзе Вісмар. Мясцовая знаць мела вялікія прывілеі.
У 1807 г. падчас вайны чацвёртай кааліцыі Францыя акупавала Пярэднюю Памеранію. Паводле Кільскага міру 1814 года Шведская Памеранія была перададзена Даніі, наўзамен на скасаванне дацка-нарвежскай уніі і перадачы Нарвегіі Швецыі. У тым жа годзе былая шведская тэрыторыя была перададзена Прусіі, якая выплаціла і Швецыі, і Даніі грашовыя кампенсацыі. Шведская Памеранія была затым уключана ў склад прускай правінцыі Памеранія.
Закапанэ
Закапа́нэ (Zakopane) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Татшанскага павета Малапольскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну. Плошча 84 км², насельніцтва — каля 27 тысяч чалавек (2009).
Закапанэ — цэнтр гуральскай культуры і папулярны гарналыжны курорт, празваны «зімовай сталіцай Польшчы».
Геаграфія
находзіцца за 120 км ад Кракава. Закапанэ ляжыць у паўднёвай частцы Падгалля ля падножжа Татраў, у Падтатранскім рове. На тэрыторыі горада працякае некалькі патокаў, воды якіх упадаюць у рэку Закапянку, прыток Белага Дунайца.
Гісторыя
Закапанэ ўзнікла на месцы сезонных паселішчаў пастухоў. Імаверна, упершыню дакументальна засведчана гэта пасяленне было 1578 годам каралём Стэфанам Баторыем, аднак дакумент не захаваўся. Першыя дакладныя згадкі пра Закапанэ датаваны XVII стагоддзем і апісваюць паляну пад назвай Закапіска. У 1676 годзе тут была вёска з 43 жыхарамі.
Першапачаткова паселішча належала польскаму каралю, пасля падзелу Рэчы Паспалітай — Аўстрыйскай імперыі. У 1824 годзе Закапанэ было прададзена сям’і Гамаляскаў. У XVIII стагоддзі ў ваколіцах паселішчы (Кужніцы) пабудавана жалезная ліцейная. У XIX стагоддзі Закапанэ стала найбуйнейшым металургічным цэнтрам у Галіччыне, а таксама цэнтрам горнай здабычы.
Росквіт Закапанэ пачаўся ў другой палове XIX стагоддзя з дзейнасцю Цітуса Халубінскага. У 1876 годзе ў Закапанэ была адкрыта школа разьбярства, а ў 1886 годзе паселішча прызнана аздараўленчым курортам. У 1889 годзе Закапанэ налічвала 3000 жыхароў. 1 кастрычніка 1889 года пачала дзейнічаць чыгунка.
У 1918 годзе па заканчэнні Першай сусветнай вайны Закапанэ зноў увайшло ў склад Польшчы.
З 1954 года горныя тэрыторыі, якія прымыкаюць да горада з поўдня, уключаны ў склад Татранскага нацыянальнага запаведніка.
Закапанскі стыль
Закапанскі стыль — унікальны архітэктурны стыль, характэрны для высакагорнага Падгалля. Паклаў пачатак яму Станіслаў Віткевіч, узяўшы за аснову традыцыйны стыль будаўніцтва падгальскіх гураляў і малюнкі паводле матываў і традыцый.
Спорт
Высокія Татры — папулярнае месца для альпінізму. Узімку, асабліва ў калядны перыяд і ў лютым, у Закапанэ прыяжджаюць тысячы гарналыжнікаў. Існуюць таксама гоначныя трасы. Тут ладзіліся чэмпіянаты і кубкі свету па лыжах, біятлонныя і гарналыжныя спаборніцтвы.
Турыстычная інфармацыя
штогод Закапанэ наведваюць больш за 250 000 турыстаў: узімку найперш аматары лыжных відаў спорту, улетку — дзеля альпінізму і спелеатурызму. Цікавасць уяўляе таксама гуральская культура са сваімі ўнікальнымі стравамі, гаворкай, архітэктурай, музыкай і строямі. Зімовыя святы заўжды адзначаюцца ў традыцыйным стылі, з танцамі, катаннем у і смажаннем ягняці.
Кільскія мірныя дагаворы (1814)
Кільскія мірныя дагаворы 1814 года — шведска-дацкі і англа-дацкі мірныя дагаворы, якія паклалі канец Англа-дацкай вайне 1807—1814 гадоў. Падпісаны ў паўночнагерманскім горадзе Кіль 14 студзеня 1814 года.
Дагавор паміж Швецыяй і Даніяй
Паводле шведска-дацкага мірнага дагавора Данія саступала Швецыі Нарвегію. Наўзамен Данія атрымлівала востраў Руген і права на Шведскую Памеранію (акрамя Штральзунда — для яго ўстанаўліваўся асобы рэжым). У 1816 годзе гэтыя тэрыторыі былі перададзены Даніяй Прусіі ў абмен на Лаўэнбург і грашовую кампенсацыю.
Англа-дацкі дагавор
Паводле дагавора Даніі з Вялікабрытаніяй апошняя вяртала Даніі ўсе захопленыя ёю падчас войны дацкія ўладанні, акрамя вострава Гельгаланд. Вялікабрытанія атрымлівала асобыя правы ў Штральзундзе, які павінен быў на працягу 20 гадоў служыць базай для англійскіх тавараў і быць адкрытым для англійскага і шведскага гандлю без якіх-небудзь абмежаванняў. Данія абавязвалася ўдзельнічаць у вайне супраць напалеонаўскай Францыі.
Гістарычныя наступствы і значэнне
Іншым значным наступствам Кільскага дагавора стала тое, што спрадвечна нарвежскія тэрыторыі — Грэнландыя, Ісландыя і Фарэрскія астравы, — з якімі Нарвегія ўступіла ва унію з Даніяй, засталіся ў Даніі.
Страта заморскіх уладанняў нарвежскай дзяржавы — Ісландыі, Грэнландыі і Фарэрскіх астравоў — у 1814 годзе і асабліва тое, як гэта страта адбылася, заўсёды адклікаліся ў розумах нарвежцаў болем і гневам.
Спробы Нарвегіі вярнуць страчаныя тэрыторыі ў сферу свайго ўплыву ў 30-я гады XX стагоддзя не прынеслі ніякіх вынікаў. У прыватнасці поўны суверэнітэт Даніі над усёй Грэнландыяй быў прызнаны Міжнародным судом.
Вінцэнт Герберскі
Вінцэнт Герберскі (, Гарадзеншчына — ) — медык. Кандыдат філасофіі (1808), магістр (1811) і доктар медыцыны (1812); член шматлікіх навуковых таварыстваў.
Біяграфія
Скончыў Віленскую гімназію i Віленскі ўніверсітэт.
У 1804 накіраваўся ў англійскую калонію пад Пецярбургам для практычнага вывучэння сельскай гаспадаркі i ў Пецярбургскі ўніверсітэт для слухання лекцыяў з фізікі, хіміі i сельскай гаспадаркі.
Па вяртанні ў Вільню (1806), вывучаў медыцыну. Атрымаў навуковыя ступені. У 1813—1824 ад'юнкт медыцынскай клінікі i памочнік прафесара Франка.
У 1817—1823 вывучаў за мяжой афтальмалогію. Па вяртанні (1823) выкладаў у Віленскім універсітэце тэорыю і клініку. 3 1824 экстраардынарны, а потым ардынарны прафесар на кафедры прыватнай тэрапіі і паталогіі і дырэктар клінікі з унутраных хвароб.
Аўтар артыкулаў (у рукапісах) «Пра шпіталі», «Навука пра хваробы вачэй» і інш.
Лейцы
Ле́йцы (, Лейцы) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Жосна Дунілавіцкага (з 1926 года Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства.
Васіль Сяргеевіч Мічурын
Васіль Сяргеевіч Мічурын (, в. Кузьміно, Кастрамская губерня, Расійская імперыя —, Мінск) — удзельнік савецка-фінскай (кулямётчык 271-га мотастралковага палка 17-й мотастралковай дывізіі 13-й арміі Паўночна-Заходняга фронту, чырвонаармеец) і Вялікай Айчыннай войнаў, найстарэйшы Герой Савецкага Саюза (07.04.1940), палкоўнік у адстаўцы. З’яўляўся найстарэйшым доўгажыхаром — Героем Савецкага Саюза сярод тых, хто атрымаў гэта званне за савецка-фінскую вайну і да пачатку Вялікай Айчыннай вайны.
Элені Глікадзі-Арвелер
Біяграфія
Нарадзілася ў Афінах 29 жніўня 1926 года ў сям’і грэчаскіх уцекачоў з Малой Азіі. Сямейнае паходжанне шмат у чым вызначыла яе далейшыя цікавасці як гісторыка. Скончыла Філасофскі факультэт (Афінскі ўніверсітэт). У гады патройнай германа-італа-балгарскай акупацыі Грэцыі ўзяла ўдзел у Супраціве, у шэрагах Нацыянальнай Усёгрэчаскай Арганізацыі Моладзі (ЭПОН), у адным вочку з, сталым вядомым надалей, грэчаскім кампазітарам Манасам Хадзідакісам. Па завяршэнні навукі працавала даследчыкам у Цэнтры Малаазійскіх даследаванняў. Пераехала ў Парыж у 1953 году для працягу навукі ў École pratique des hautes études, дзе атрымала ступень доктара гісторыі. Праз 2 гады знаходжання ў Францыі была прынята ў Нацыянальны цэнтр навуковых даследаванняў Францыі (CNRS). У 1964 годзе атрымала тытул дырэктара Цэнтра і ў 1967 годзе прафесара Сарбоны, адначасна атрымала тытул Docteur des Lettres. Была дырэктарам Цэнтра Гісторыі і Культуры Візантыі і Хрысціянскай археалогіі.
У 1970—1973 гг. Універсітэт Парыж 1 Пантэон-Сарбона, абраў яе на пост намесніка рэктара, а ў 1976—1981 гг. на пост рэктара. Арвелер стала першай кабетай на гэтым пасту за ўсю гісторыю ўніверсітэта.
Тут яна пазнаёмілася і выйшла замуж за афіцэра французскай арміі Жака Арвелера, з якім нарадзіла адну дачку.
У 1982 годзе, прэзідэнт Францыі Франсуа Мітэран прызначыў яе рэктарам Парыжскай Акадэміі і канцлерам усіх Парыжскіх універсітэтаў. На гэтым пасту Элені Арвелер заставалася да 1989 года. З лютага 1989 года па жнівень 1991 года, яна была прызначана прэзідэнтам у Цэнтр Пампіду.
З’яўляецца, апроч іншага, прэзідэнтам Камітэта этыкі, пры Нацыянальным цэнтры навуковых даследаванняў (Францыя), Еўрапейскага Культурнага Цэнтра Дэльфы (Грэцыя) і ганаровым прэзідэнтам Міжнароднай асацыяцыі Візантыйскіх даследаванняў.
Яе працы галоўным чынам ставяцца да вобласці візантыністыкі. Сярод самых значных яе прац варта адзначыць «Даследаванні пра кіраванне Візантыйскай імперыі ў 9-м і 10-м стагоддзях» (1960), «Візантыя і мора» (1966), «Даследаванні пра арганізацыю кіравання і грамадскую структуру Візантыі» (1971), «Візантыя, краіна і тэрыторыі» (1976), «Палітычная Ідэалогія Візантыйскай Імперыі» (1976), «Візантыйская Геаграфія», «Гістарычная геаграфія міжземнаморскага свету». Арвелер вядомая сваімі ліберальнымі паглядамі і паглядамі на волю выяўлення ідэй. Як яна сама заявіла ў адным са сваіх інтэрв’ю : «Я ніколі не дазволіла, быўшы прэзідэнтам універсітэта Сарбоны, уваход ва ўстанову паліцыянта без маёй асабістай прысутнасці».
Элені Глікадзі-Арвелер лічыцца сёння адной з самых выбітных універсітэцкіх асоб, асабліва ў візантыністыцы, з вялікім лікам лекцый і выступаў у Грэцыі і за яе межамі. Сярод яе кніг таксама адзначаны «Смірна паміж дзвюма турэцкімі акупацыямі» (1975), «Дыяспара ў Візантыі» (1995), «Стварэнне Еўропы» (2000), «Чаму Візантыя» (2010).
Узнагароды і ганаровыя званні
Арвелер з’яўляецца членам-карэспандэнтам наступных акадэмій: Брытанская акадэмія, Афінская акадэмія навук, Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities, Балгарская акадэмія навук, і асацыяваным членам Каралеўскай Акадэміі навук і мастацтваў Бельгіі. Арвелер носіць шэраг ганаровых навуковых ступеняў, і атрымала наступныя ўзнагароды-званні ад французскага ўрада: Таксама ў 1984 годзе Арвелер была ўзнагароджана Алімпійскім ордэнам.
Дораці Гіш
Дораці Гіш (Dorothy Gish; 11 сакавіка 1898, Дэйтан, Агая, ЗША — 4 чэрвеня 1968, Рапала, Італія) — амерыканская актрыса кіно, сястра Ліліян Гіш.
Біяграфія
Дораці Гіш нарадзілася ў Дэйтане 11 сакавіка 1898 года ў сям’і Джэймса Лі Гіша і Мэры Робінсан Мак-Конел, у якой, акрамя яе, была яшчэ старэйшая дачка — Ліліян. Пасля таго, як бацька кінуў сям’ю, маці прыйшлося шмат працаваць, у тым ліку актрысай, каб утрымліваць дачок.
Акцёрская кар’ера сясцёр Гіш пачалася ў 1912 годзе, пасля таго, як сяброўка Мэры Пікфард прадставіла іх дырэктару кінастудыі American Mutoscope & Biograph Company Дэвіду Грыфіту. Сумесны дэбют сясцёр у кіно адбыўся ў тым жа годзе ў фільме «Нябачны вораг».
За гады сваёй кар’еры Дораці з’явілася больш чым у ста фільмах, у многіх з якіх іграла таксама яе старэйшая сястра.
Афрыканская чума свіней
Афрыка́нская чума́ свіне́й (pestis africana suum), афрыканская ліхаманка, усходнеафрыканская чума, хвароба Мантгомеры — высокакантагіёзная вірусная хвароба свіней, характэрная ліхаманкай, цыянозам скуры і вялікімі гемарагіямі ва ўнутраных органах. Адносіцца да спісу A згодна з Міжнароднай класіфікацыяй заразных хвароб жывёл. Для чалавека афрыканская чума свіней небяспекі не ўяўляе.
Пятрэлеўцы
Пятрэ́леўцы (, Петрелевцы) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Педасфера
Педасфера (Pedon — глеба + Sphaira — сфера) — глебавае покрыва зямлі. З’яўляецца часткай геасферы — глеба і слаі, што ляжаць пад ёй (падглеба з карой выветрывання) — як асяроддзе пражывання жывых арганізмаў (педабіёнтаў).
Педасфера акрэслівае мяжу паміж літасферай і атмасферай, з’яўляецца зонай узаемнага пранікнення атмасферы, гідрасферы, літасферы і біясферы.
Лукаш Сковайса
Лу́каш Ско́вайса (Lukáš Skovajsa; нар., , Славакія) — славацкі футболіст, абаронца клуба «Трэнчын».
Кар’ера
Лукаш пачаў займацца футболам у камандзе з роднага горада, «Трэнчын».
За асноўны склад славацкага клуба абаронца дэбютаваў 25 верасня 2012 года ў сустрэчы Кубка Славакіі. Неўзабаве ён правёў і першую гульню ў чэмпіянаце, калі выйшаў на поле ў першыя хвіліны матча з «Нітрай». У сезоне 2012/13, як і 2013/14, Сковайса больш гульняў за «Трэнчын» не праводзіў.
У 2015 годзе «Трэнчын» стаў уладальнікам Кубка Славакіі, а Лукаш правёў 2 матчы розыгрышу, якія прыйшліся на сустрэчы папярэдняга этапу з «Лакаматывай» з Кошыцаў і «Лакаматывай» са Зволена.
30 верасня 2014 года, праз амаль два гады пасля дэбюту, Сковайса зноў згуляў у чэмпіянаце Славакіі. 30 мая 2015 года Лукаш у заключнай гульні сезона 2014/15 адзначыўся першым у кар’еры забітым мячом.
У студзені 2020 года стаў іграком бухарэсцкага «Дынама», а ў жніўня таго ж года ў якасці свабоднага агента папоўніў склад «Дынама» з Чэске-Будзеёвіцаў. У ліпені 2023 года вярнуўся ў «Трэнчын».
Рамантычная арыентацыя
Рамантычная арыентацыя паказвае на тое, да якога полу ці гендару чалавек можа адчуваць рамантычную цягу. Ужываецца як у якасці альтэрнатывы, так і нароўні з сексуальнай арыентацыяй, і грунтуецца на тым, што сексуальная арыентацыя з'яўляецца толькі кампанентам буйнейшай сістэмы чалавечых узаемаадносін. Да прыкладу, бісексуальны чалавек можа адчуваць сексуальную цягу да двух палоў, але пры гэтым рамантычныя пачуцці мець толькі да аднаго з іх. Больш таго, эмацыйная ці рамантычная цяга паміж партнёрамі не патрабуе сексуальнай цягі, таму што не з'яўляецца залежнай ад яго.
У асексуалаў рамантычная арыентацыя можа вар'іравацца гэтак жа, як і ў людзей, якія адчуваюць сексуальная цяга.
Сяргей Іванавіч Сікорскі
Сярге́й Іва́навіч Сіко́рскі (,  —, ) — савецкі партыйны і ваенны дзеяч, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў падполля і партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (01.01.1944 ).
Біяграфія
С. І. Сікорскі нарадзіўся ў Бабруйску. Працаваў рабочым, старшынёй калгаса, дырэктарам МТС. У 1929—1930 гг. праходзіў службу ў Чырвонай Арміі. У 1937 годзе скончыў Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу Беларусі. Працаваў інструктарам ЦК КП(б)Б, з 1939 года — сакратаром па кадрам Брэсцкага абкама КП(б)Б.
З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны С. І. Сікорскі па заданню ЦК КП(б)Б займаўся арганізацыяй падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці, а з лістапада 1942 г. прызначаны ўпаўнаважаным ЦК КП(б)Б па Брэсцкай вобласці. З красавіка 1943 г. — адначасова сакратар Брэсцкага падпольнага абкама партыі і камандзір Брэсцкага партызанскага злучэння.
Пасля вайны С. І. Сікорскі на адміністрацыйных і гаспадарчых пасадах — сакратар Баранавіцкага абкама ЦК КП(б)Б, намеснік міністра сельскай гаспадаркі БССР, 1-ы сакратар Магілёўскага абкама КПБ, міністр унутраных спраў БССР у 1958—1960 гадах. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1951—1954 гадах, дэпутат Вярхоўнага Савета СССР з 1954 года. Выбіраўся членам ЦК КПБ з 1952 года.
Памёр С. І. Сікорскі ў Мінску і пахаваны на Вайсковых могілках.
Манчаары
Васіль Фёдараў, ці Манчаары, ці Басылай Манчаары, ці Васіль Фёдаравіч Слободчиков (06.1805—06.11.1870) — якуцкі нацыянальны герой, які выступіў супраць прыгнёту мясцовых феадалаў, «шляхетны разбойнік». Шырока вядомы казачнік і запявала, майстар імправізацыі. Выява Манчаары была неаднаразова асветлена ў рускай, якуцкай і савецкай літаратуры.
Гульні Манчаары — спаборніцтвы па нацыянальных выглядах спорту, якія праводзяцца ў Якуціі кожныя два гады з 1968 года.
Фасфарытная вайна
Фасфары́тная вайна́ (Fosforiidisõda) — назва, якой апісваецца кампанія па ахове навакольнага асяроддзя ў канцы 1980-х гадоў у тагачаснай Эстонскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы, накіраваная супраць адкрыцця вялікіх фасфарытных шахтаў у вобласці Вірумаа. Рух, які дасягнуў найбольшай актыўнасці ў 1987, не толькі дабіўся пастаўленых кароткатэрміновых мэтаў, але таксама заахвоціў і ўзмацніў нацыянальную плыню, што ў канчатковым выніку што стала прычынай аднаўлення незалежнасці Эстоніі ў 1991. У Эстоніі яго называюць каталізатарам, які прывёў да дэстабілізацыі і развалу савецкага рэжыму.
Кампанія была сфакусавана на дзвюх галоўных праблемах. Найбольш хвалюючай праблемай у грамадстве была магчымая шырокамаштабная дэградацыя навакольнага асяроддзя, якая магла адбыцца пры адкрыцці новых шахтаў. Другая, больш схаваная, — непакой з тай прычыны, што з'яўленья новых рабочых месцаў выкліча хвалю міграцыю ў Эстонію з іншых савецкіх рэспублік. На думку этнічных жыхароў, гэта магло значна пагоршыць і без таго кволы дэмаграфічны баланс (дзеля эстонцаў у ЭССР зменшылася з амаль 97% неўзабаве пасля Другой сусветнай вайны да 61,5% у 1989 ).
Перадгісторыя
Фасфарытавыя паклады выяўленыя ў некалькіх мясцінах паўночнай Эстоніі. Паклад Ракверэ, які збольшага знаходзіцца ў павеце Ляэнэ-Вірумаа — найбольшае кладовішча фасфарытаў у Еўропе. Здабыча руды пачалася ў Эстоніі ў 1924 годзе ля горада Маарду. У 1940 была адчынена большая шахта, якая разам з заводам па вырабе нізкаякасных фосфарных угнаенняў дзейнічала да канца 1991 года, выклікаючы забруджванне экасістэм. У цяперашні час здабыча фасфарытаў у Эстоніі прызнаная эканамічна нявыгаднай.
Цэнтральны ўрад Савецкага Саюза ў Маскве праявіў зацікаўленасць у распрацоўцы фасфарытных пакладаў у Ляэнэ-Вірумаа на пачатку 1970-х. Першапачаткова было запланавана адкрыць здабычу ў пакладзе Тоалсэ (на поўнач ад Ракверэ), аднак на пачатку 1980-х больш выгадным было адкрыццё шахтаў на Ракверскім пакладзе. Гэтыя планы не былі публічна агучаныя, аднак сярод эстонскіх вучоных і эколагаў, якія ўдзельнічалі ў прыняцці рашэнняў, ужо з самага пачатку абмеркавання з'явілася апазіцыя ўрадавым планам.
Асноўныя падзеі
25 лютага 1987 года планы Масквы па распрацоўцы новых фасфарытных пакладаў у паўночнай Эстоніі сталі вядомыя грамадскасці пасля таго, як пра іх распавяло Эстонскае тэлебачанне. Гэты дзень лічыцца пачаткаў Фасфарытнай вайны. Хоць Камуністычная партыя Эстоніі і сцвярджала, што рашэнне пра адкрыццё новых шахтаў будзе прымацца эстонцамі, выглядала на тое, што цэнтральны ўрад ужо зацвердзіў планы.
Дарапеевічы
Дарапе́евічы (, Доропеевичи) — вёска ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чарнянскага сельсавета.
Фасфарытная вайна
Асноўныя падзеі
Супраць адкрыцця новых шахтаў выбухнулі пратэсты і распачаўся збор подпісаў пад пэтыцыямі. Сітуацыя асабліва абвастрылася ўвесну 1987 у беспрэцэндэнтным грамадскім абмеркаванні. У красавіку студэнты Тартускага ўніверсітэта сабраліся ў галоўнай залы ўніверсітэту і адзінагалосна асудзілі дзеянні кіраўніцтва Эстонскай ССР. На традыцыйных першамайскіх дэманстрацыях студэнты неслі лозунгі супраць фасфарытавай здабычы і апранулі жоўтыя цішоткі з надпісам «Фасфарыты — дзякуй, не трэба», які стаў надзвычай папулярны.
Дарапеевічы
Каменны крыж
У вёсцы ёсць каменны крыж, які нібы расце з зямлі. У мясцовай кнізе «Гісторыя вёскі» напісана: «На тэрыторыі Дарапеевіч ёсць археалагічны помнік — камень, які нагадвае крыж, ці фігуру чалавека, вышынёй каля метра. Адносіцца да эпохі жалезнага веку ці ранняга феадалізму. Ёсць такое паданне, што крыж узнік не выпадкова. Некалі, вельмі даўно, на тым месцы, дзе зараз стаіць крыж, быў мост, а навокал — балота. Мост быў не вельмі шырокі, і на ім не маглі размінуцца дзве падводы. А ў той дзень, у адзін і той жа час, на мосце сустрэліся два вяселлі: і ніхто не хацеў прапускаць. Па народным павер'і, калі сустракаюцца два вяселлі, то гэта не да дабра. І калі на мост пачалі з двух бакоў ехаць першыя падводы, на якіх сядзелі сваты з маладымі, то мост раскалоўся, і мост, і падводы з коньмі і людзьмі пайшлі пад зямлю. Праз некаторы час, на тым месцы з'явіўся крыж».
Фасфарытная вайна
Асноўныя падзеі
8 мая ў газеце «Sirp ja Vasar» была надрукавана карыкатура Прыйта Пярна пад назвай адно дзярмо! (Sitta kah!). На ёй быў паказаны селянін, які, корпаючыся рыдлёўкай на сваім лапіку зямлі, вырыў кавалак гною, што па форме нагадваў Эстонію. Карыкатура выклікала шырокі розгалас і, магчыма, ёсць сямай вядомай эстонскай карыкатурай.
Дарапеевічы
Каменны крыж
Мясцовыя жыхары абнеслі крыж невысокім плотам.
Фасфарытная вайна
Асноўныя падзеі
Сутыкнуўшыся з падобным супрацівам, у верасні 1987 савецкія ўлады вымушаныя былі адмовіцца ад сваіх планаў. Канец Фасфарытнай вайны выразна не акрэслены, аднак рух збольшага сцішыўся цягам 1988 года.
Наступствы
Нечакана для саміх удзельнікаў экалагічных пратэстаў, іхняя дзейнасць паўплывала на эстонскі незалежніцкі рух. Фасфарытная вайна актывавала эстонскі народ, дала людзям веру ў моц калектыўнага дзеяння і стала немалаважным фактарам у знішчэнні страху перад рэжымам. У канчатковым выніку пратэсты сталі каталізатарам, які прывёў да дэстабілізацыі савецкай улады ў Эстоніі.
Дарапеевічы
Свята-Раства-Багародзіцкая царква
Свята-Раства-Багародзіцкая царква — помнік драўлянага дойлідства. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. Пабудаваная ў 1671 годзе.
Квачы (Іўеўскі раён)
Квачы́ (, Квачи) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Гісторыя
У сярэдзіне XIX ст. у складзе Іўеўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Адносілася да маёнтка Іўе графіні Замойскай. У 1861 г. 33 рэвізскія душы. у 1866 г. 15 двароў, 85 жыхароў. Паводле перапісу 1897 г., вёска ў Ліпнішкаўскай воласці, 22 двары, 133 жыхары. У 1909 г. 26 двароў, 165 жыхароў, 133 дзесяціны зямлі.
У 1921—1939 гг. у Ліпнішскай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 27 двароў, 120 жыхароў.
3 12 кастрычніка 1940 г. вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Іўеўскага раёна. У 1950 г. арганізаваны калгас «Бальшавік». 3 1954 г. у калгасе імя А. В. Суворава, з 1956 г. у калгасе «Авангард». У 1970 г. 73 жыхары. Пасля ў складзе калгаса «Радзіма».
Інфармацыя для турыстаў
Каля в. Сакавічы знаходзіўся старадаўні могільнік. Другі такі могільнік быў дзесьці ў лесе.
Тырана
Тырана (Tirana ) — сталіца Албаніі і адміністрацыйны цэнтр рэці Тырана, галоўны палітычны, эканамічны і культурны цэнтр краіны. Заснаваная ў 1614 годзе, сталіца краіны з 1920 года. Знаходзіцца ў міжгорнай даліне (на вышыні 89 м над узроўнем мора) уздоўж ракі Лана ў цэнтральнай частцы Албанскай раўніны ля падножжа горнага хрыбта Круя-Дайці, за 40 км ад Адрыятычнага мора.
Клімат субтрапічны, міжземнаморскі; лета спякотнае, сухое (сярэдняя тэмпература ліпеня 24 °C), зіма мяккая, вільготная (сярэдняя тэмпература студзеня 4—5 °C); ападкаў 1376 мм у год. Плошча 30 км². Насельніцтва Тыраны, па афіцыйных дадзеных у 2003 годзе складала 353 400 жыхароў (11 тыс. жыхароў у 1923; 40 тыс. жыхароў у 1939; 108 тыс. жыхароў у 1955; 136,3 тыс. жыхароў у 1960, звыш 200 тыс. чал. у 1975). Горад утварае самастойную адміністрацыйную адзінку.
Гарадское кіраванне
Тырана — горад рэспубліканскага падначалення і адміністрацыйны цэнтр Тыранскай вобласці. Орган дзяржаўнай улады — гарадская Народная рада, абіраная на 3 гады грамадзянамі, якія дасягнулі 18 гадоў. Народныя рады абіраюцца таксама ў гарадскіх раёнах Тырана Народныя рады абіраюць выканаўча-распарадчыя органы — выканаўчыя камітэты.