cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Свабодная Карэя (партыя)
Па выніках парламенцкіх выбараў 2004 года партыя пацярпела паражэнне, атрымаўшы толькі 121 месца з 299. Аднак ужо ў 2007 г. партыя адыгралася за паражэнне, паколькі на прэзідэнцкіх выбарах з буйным перавагай перамог кандыдат гэтай партыі Лі Мёнбак.
2 лютага 2012 года партыя вялікай краіны вырашыла прыняць новае імя і надалей называцца «Партыя новых рубяжоў».
Пад гэтым імем яна атрымала перамогу на выбарах 2012 года атрымаўшы 152 з 300 месцаў у парламенце. На прэзідэнцкіх выбарах 2012 года ад партыі была вылучана Пак Кынхе.
На парламенцкіх выбарах 2012 года Пак Кынхе прывяла партыю да перамогі, і партыя атрымала большасць у парламенце (152 месца з 300). Гэта павысіла ролю Пак Кынхе ўнутры партыі як кандыдата на прэзідэнцкіх выбарах.
Выбары кандыдата ў прэзідэнты ад Партыі новых рубяжоў прайшлі 20 жніўня 2012 года. Пак Кынхе перамагла сваіх супернікаў, атрымаўшы 83,97 % галасоў (86 589 з 103 118) і была выбрана кандыдатам у прэзідэнты ад партыі. На ўсенародных выбарах 19 снежня Пак Кынхе набрала 51,55 % галасоў выбаршчыкаў.
Дачка заўчасна загінулых ад рукі тэрарыстаў Пак Чонхі (забойца: Кім Джэгю) і Юк Ёнсу (забойца: Мун Сегван) — стала першай у гісторыі Рэспублікі Карэя жанчынай-прэзідэнтам — інаўгурацыя адбылася 25 лютага 2013 года.
На выбарах у Нацыянальны сход 20-га склікання, якія адбыліся 13 красавіка 2016 года, пацярпела паражэнне. Лідар партыі Кім Мусон абвясціў пра сыход у адстаўку з пасады лідара партыі.
8 лютага 2017 года партыя вырашыла прыняць новае імя і надалей называцца «Свабодная Карэя».
Узгоркі (Смаленская вобласць)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Ігар Палынскі
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і журналістаў. У 2010 годзе скончыў Полацкую дзяржаўную гімназію № 1 імя Францыска Скарыны. У 2017 годзе скончыў Інстытут журналістыкі БДУ. Працаваў у газеце «Полацкі веснік» (2011—2015), на тэлеканале «Саміт+ТБ» (2015—2018), тэхнічным рэдактарам «Рэгіянальнай газеты» (Маладзечна). Ад 2021 года працуе шэф-рэдактарам MOST Media (Беласток).
На працягу 2017 года выступаў як калумніст у часопісе «Маладосць». Адзін з галасоў праекта «Гарошак.by». Голасам Ігара Палынскага агучаны прыпынкі шэрагу цягнікоў Беларускай чыгункі.
Сябра Беларускай асацыяцыі журналістаў (2017).
Творчасць
У 2009 годзе разам з Антонам Івановым заснаваў гурт Sumarok. У 2013 годзе выступіў у «Снайперскім хоры» Дзіяны Арбенінай.
У 2014 годзе стаў адным з аўтараў літаратурнага зборніка «Час бліскавіц», які выдала аб’яднанне «Літаратурны каўчэг».
Фларыда Пантэрз
Фларыда Пантэрз  — амерыканскі прафесійны хакейны клуб, выступае ў Нацыянальнай хакейнай лізе ў Паўднёва-ўсходнім дывізіёне Усходняй канферэнцыі. Каманднай сталіцай з’яўляецца горад Санрайз, штат Фларыда, ЗША.
Год заснавання клуба: 1993.
У залежнасці ад месца гульні, каманда выкарыстоўвае наступныя колеры формы: Цёмна-сіні, чырвоны і залаты.
Парламенцкія выбары ў Германіі (1874)
Федэральныя выбары былі праведзены ў Германскай імперыі 10 студзеня 1874 года. Нацыянал-ліберальная партыя засталася найбуйнейшай партыяй у рэйхстагу, заняўшы 155 з 397 месцаў. Яўка выбаршчыкаў склала 61,2%.
Асвета на Палессі
Украінскае таварыства «Асвета» на Палессі (1923—1939, Українське товариство «Просвіта» на Поліссі) — украінская культурна-асветная арганізацыя Палескага ваяводства. Вярхоўны орган — Агульныя сходы арганізацыі. Зарэгістравана рашэннем Палескага ваяводскага кіравання № 161. Мела цесныя кантакты з львоўскай «Асветай» і таварыствам «Родная школа». Прычынай стварэння асобнай асветніцкай арганізацыі былі перашкоды ў распаўсюдзе ўкраінскіх арганізацый з Галіцыі на Валынь і Палессе.
Арганізацыйная структура
Узнікла на базе берасцейскай і кобрынскай гарадскіх Асвет. У перыяд найбольшага росквіту мела 127 чытальняў і 1754 члены ў Берасцейскім, Кобрынскім, Пружанскім, Дарагічынскім, Пінскім і Столінскім паветах Палескага ваяводства. Найбольш шматлікай была Берасцейская чытальня.
Асветніцкая дзейнасць
Удзельнічала ў школьных плебісцытных акцыях. Арганізавала адукацыйныя курсы. Уладальнік «Украінскай прыватнай 7-класнай пачатковай школы імя Аляксея Старажэнка ў Брэсце». Спрыяла папулярызацыі нацыянальнага тэатра і росту сеціва ўкраінскіх бібліятэк.
13 студзеня 1924 г., на Стары Новы год, у рэзідэнцыі Берасцейскай «Асветы» адбывалася ёлка для дзяцей. Ялінка была добра арганізавана дзякуючы намаганням жаночай секцыі. Удзельнічалі 50 украінскіх дзяцей, 20 з якіх чыталі вершы, спявалі калядкі і песні, танцавалі. Рада таварыства паклапацілася пра падарункі, і кожнае дзіця атрымала пакецік з цукеркамі і кнігі, якія асабіста ўручыў пасол на Сойм Васіль Дзмітрюк.
19 студзеня 1924 г. на Вадохрышча ў гарадскім тэатры намаганнямі «Асветы» быў наладжаны вечар, на якім ішла п’еса «На Каляды» і ўкраінскія песні і танцы.
20 студзеня 1924 года ў памяшканні Берасцейскай Асветы было прадстаўлена маладым супрацоўнікам культурна-адукацыйнай секцыі А. Крыжанівскім рэферат на тэму: Гетман Багдан Хмяльніцкі, які ўсебакова ахарактарызаваў эпоху Хмяльніччыны (Гетьман Богдан Хмельницький, який всебічно охарактеризував добу Хмельниччини).
Ліквідацыя
Прычынай узмацнення рэпрэсій супраць «Асветы» на Палессі стала забойства міністра ўнутраных спраў Браніслава Перацкага. У 1934 годзе кіраўніка арганізацыі Паўла Арцемюка адправілі ў лагер у Бярозе. У 1934 г. ліквідавана школа ім. Аляксея Старажэнка. Рашэннем польскага ваяводы Костэк-Бернацкага знята з рэгістрацыі. Фармальна арганізацыя праіснавала да поўнай ліквідацыі ў лютым 1939 года.
Наступствы
Памяць пра дзейнасць «Асветы на Палессі» паспрыяла адраджэнню асветніцкага руху на Кобрыншчыне і Маларыце ў 90-я гады ХХ стагоддзя. Спадчыннікам лічыла сябе таварыства «Асвета Берасцейшчыны».
Юдаль Пэн
Юдаль Моўшавіч (Іегуда Майсеевіч) Пэн (за савецкім часам таксама Юрый; יודל פּען — Юдл Пэн ; , Новааляксандраўск — ноч з 28 лютага на 1 сакавіка 1937, Віцебск) — беларускі мастак-жывапісец, педагог, дзеяч «яўрэйскага рэнесансу» ў беларускім мастацтве пачатку XX стагоддзя.
Біяграфія
Юдаль Пэн нарадзіўся 24 мая (5 чэрвеня) 1854 года ў горадзе Новааляксандраўск (цяпер Зарасай, Літва) у беднай шматдзетнай яўрэйскай сям’і. Артадаксальная сям’я лічыла грахоўнай цягу да малявання, але хлопчык працягваў свае спробы. Згодна рэлігійнай традыцыі, ён не маляваў у суботы, гэта ж замінала яму вырашыцца на атрыманне прафесійнай адукацыі. Рана асірацеў, з 1867 года працаваў чаляднікам маляра ў Дзвінску (цяпер Даўгаўпілс, Латвія). У 1879 годзе пераехаў у Санкт-Пецярбург, у 1880 годзе паступіў у Акадэмію мастацтваў. Вучыўся ў Паўла Чысцякова. Па заканчэнні Акадэміі (1886) жыў у Дзвінску і Рызе.
У 1898 годзе пасяліўся ў Віцебску і адкрыў там прыватную Школу малявання і жывапісу (1897—1918)  — першае ў Расійскай імперыі яўрэйскае мастацкае вучылішча. Вучнямі Пэна былі Восіп Цадкін, Лазар Лісіцкі, Ілля Мазель, Яфім Мінін, Леў Лейтман, Аскар Мешчанінаў, Марк Шагал, Саламон Юдовін, Давід Якерсон. Пры савецкай уладзе на аснове школы Пэна Маркам Шагалам было створана Віцебскае народнае мастацкае вучылішча. У 1922 годзе Пэн стаў прарэктарам па навучальнай частцы і сябрам праўлення, аднак праз год па прыходзе новага дырэктара Міхаіла Керзіна ён сышоў з пасады. Пачаў на палову стаўкі выкладаць маляванне ў механічным тэхнікуме, прыватна займаўся з сваімі вучнямі. У 1927 годзе Пэну было прысуджанае званне Заслужанага яўрэйскага мастака.
Апошнія гады жыцця амаль не браў вучняў, але працягваў працаваць. Мастак быў забіты ў сваёй віцебскай хаце ў ноч з 28 лютага на 1 сакавіка 1937 года. Дакладныя абставіны забойства не высветленыя дагэтуль. Паводле афіцыйнай версіі, быў забіты сваякам з сям’і Файнштэйн з мэтай авалодання спадчынай. Забойцы атрымалі ад 2 да 10 гадоў зняволення. Паводле некаторых версій, да забойства мог быць датычны НКУС. Прычынай забойства маглі быць сувязі з Маркам Шагалам і планы з’ехаць з краіны.
Пахаваны на Старасямёнаўскіх могілках Віцебска.
Творчасць
Творчасць Пэна дастаткова слаба вывучана, вядома крыху больш за 200 яго карцін, якія складаюць толькі малую частку з усяго таго, што было створана мастаком. Як мастак Пэн пачаў з пейзажаў («Вуліца ў Віцебску», канец 1890-х гг.), Аднак у 1900-х гадах звярнуўся, галоўным чынам, да малюнку побыту яўрэйскай беднаты (карціны «Развод», 1907, «У пярэднім пакоі ў пана», створана да 1912; «У пякарні» — 1918), а таксама падзей 1905 («Пасля забастоўкі»), імкнучыся спалучаць глыбіню псіхалагічных характарыстык і манументалізацыі вобразаў, дэталёвае прайграванне натуры і мастацкае абагульненне. Асабліва ўражлівыя карціны-партрэты (дакладней — партрэты ў інтэр’еры), у якіх Пэн увасобіў у звыклым для іх асяроддзі пэўныя чалавечыя тыпы («Стары салдат», 1902; «Сляпы музыка», канец 1910-х гг., «Сват», 1926) або характары («Стары рабін», «Дзяўчына ў белым», абедзве — да 1907 г.). Звычайна ў партрэтах абагульнены душэўны стан чалавека: матчын туга («Ліст з Амерыкі», 1913), пакора лёсу («Стары кравец», 1910-я гг.), поўная глыбокай пашаны засяроджанасць («За ранішнім лістом Талмуда» — партрэт Т. Каплана, каля 1910 г.) і да т. п.
Тэмы палотнаў мастака з’яўляецца максімальна рэалістычнымі і па-жыццёва прыземленымі. Самыя любімыя сюжэты карцін Пэна — партрэты ў інтэр’еры (пераважна з жыцця местачковых яўрэяў). Любоўна выпісваючы дэталі, ён часта стылізаваў свае рэчы пад класіку «рэмбрандтаўскага» 17 стагоддзя.
Фарфоравае
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 488 чалавек (227 мужчын і 261 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 741 чалавек (364 мужчыны і 377 жанчын).
Будынак чыгуначных кас (Мінск)
Будынак чыгуначных кас — будынак у Мінску на Прывакзальнай плошчы, знаходзіцца па адрасе вул. Бабруйская, 4. Узведзены ў 1955 годзе па праекце архітэктараў Сяргея Баткоўскага і Натана Шпігельмана.
Сусветная эсперанта-асацыяцыя
Сусве́тная эспера́нта-асацыя́цыя(Universala Esperanto-Asocio, UEA) — самая вялікая міжнародная недзяржаўная арганізацыя эсперантыстаў, створаная на прынцыпах нейтралізма. Цяперашнім прэзідэнтам з'яўляецца канадскі прафесар Марк Фетэс. У 2008 годзе ў UEA састаялі жыхары 121 краіны. Мае афіцыяльныя зносіны з ААН і ЮНЕСКА. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Ротэрдаме (Нідэрланды). Таксама арганізацыя мае офіс у будынку ААН у Нью-Ёрку.
Структура і арганізацыя філіялаў
Вышэйшы орган UEA — камітэт, у які ўдзельнікі komitatanoj абіраюцца трымя рознымі спосабамі:
Камітэт (komitato) абірае праўленне - Estraro. Estraro прызначае генральнага дырэктара, а зрэдку і наместніка дырэктара. Генеральны дырэктар і яго адміністрацыя знаходзяцца ў галоўным офісе UEA, Oficejo de UEA у Ротэрдаме.
Асобны ўдзельнік можа стаць delegito — дэлегатам. Гэта значыць, што ён можа працаваць мясцовай кантактнай асобай для эсперанта і членаў UEA у пэўным горадзе. Глава дэлегацыі - ĉefdelegito - таксама прызначаецца галоўным офісам UEA, але з мэтай сабіраць членскую плату ў дадзенай краіне.
Мэты і задачы
UEA працуе не толькі для распаўсюджання эсперанта, але і для развіцця дыскусіі аб сусветнай моўнай праблеме, а таксама заклікае звярнуць увагу на неабоходнасць роўнасці моў. Яе Статут утрымлівае наступныя чатыры мэты:
Асаблівым клопатам UEA з'яўляецца развіццё эсперанта ў краінах і рэгіёнах света, дзе яшчэ адсутнічае самастойны эсперанта-рух, усталяванне кантактаў актыўных эсперантыстаў з гэтых краін з сусветным эсперанта-рухам. Акрамя таго, UEA ужо доўгі час прадстаўляе эсперанта-рух у такіх міжнародных арганізацыях як ААН, ЮНЭСКА, Савет Еўропы і інш.
UEA з'яўляецца буйным выдавецтвам, асноўным распаўсюджвальнікам эсперанта-кніг па пошце, сакратарыятам і інфармацыйным цэнтрам, які пастаянна дзейнічае. UEA валодае буйной бібліятэкай, а сетка яе актывістаў з'яўляецца самай вялікай і інтэрнацыянальнай ва ўсім эсперанта-руху. UEA штогод праводзіць Сусветны кангрэс эсперантыстаў (Universala Kongreso).
Маладзёжны сектар
Сусветная маладзёжная арганізацыя эсперантыстаў (TEJO) з’яўляецца часткай UEA. Падобна да Сусветнага кангрэса TEJO арганізуе Міжнародны маладзёжны кангрэс эсперанта (Internacia Junulara Kongreo) у розных месцах. IJK працягваецца тыдзень, у гэты час адбываюцца канцэрты, прадстаўленні, экскурсіі. Сотні маладых людзей наведваюць дадзеныя мерапрыемствы.
Маладзёжны сектар таксама мае камітэт, як міжнародны, так і асобныя філіялы ў іншых краінах, таксама як і сама UEA. Валанцёры маладзёжнай арганізацыі працуюць у галоўным офісе ў Ротэрдаме.
Святая вада Дзехцяроўская
Святая вада Дзехцяроўская — крыніца, якая знаходзіцца каля вёскі Дзегцяры Мёрскага раёна, за 7,5 км на поўнач ад Новага Пагоста і за 11 км на паўднёвы захад ад Мёраў у паніжэнні сярод марэнных пагоркаў.
Апісанне
«Святая вада Дзехцяроўская» аб’яўлена гідралагічным помнікам прыроды мясцовага значэння Рашэннем Мёрскага раённага выканаўчага камітэта № 803 ад 23.09.2011 г. Землекарыстальнікам з’яўляецца Новапагосцкае лясніцтва ДЛГУ «Дзісненскі лясгас». Агульная плошча гідралагічнага помніка прыроды мясцовага значэння «Святая вада Дзехцяроўская» складае 1,5 га (15 000 м²). Межы ахоўнай зоны не пазначаныя.
Крыніца знаходзіцца на вышыні 149,2 м над узроўнем мора ; прымеркавана да ўскрайкаў марэннага масіва і балота, на якім праведзена меліярацыя і пракладзены шэраг каналаў. Над крыніцай усталяваны зруб з падстрэшкам. Лясная паляна абсталявана альтанкай, вогнішчам. Праз крынічны ручай пракладзеныя масткі. Вада крыніцы з’яўляецца гідракарбанатнай кальцыева-магніевай з павышаным утрыманнем сульфатаў. Павялічанае ўтрыманне сульфатаў у вадзе тлумачыцца ўплывам асушанага балотнага масіва, які знаходзіцца побач.
Лічыцца, што вада дапамагае ад многіх хваробаў, у тым ліку вачэй. У крыніцу звычайна кідаюць манеты. Раней адбываліся фэсты (на Яна).
Ліпан
Ліпан (саманазва: Lépai-Ndé) — народ з групы апачы, карэнныя жыхары ЗША. Жывуць пераважна ў штатах Тэхас і Нью-Мексіка. Агульная колькасць (2000 г.) - каля 1 000 чал.
Ліпан з'яўляюцца нашчадкамі канфедэрацыі паўднёвых атабаскаў, што насялялі ў XVIII ст. тэрыторыю Тэхаса і Нью-Мексіка. Іх асноўным заняткам было коннае паляванне.
Канфедэрацыя распалася да сярэдзіны XIX ст. ў выніку паражэнняў ад каманчаў. Асобныя групы ліпан далучыліся да іншых апачы, каёва і кікапу, але захоўвалі родную мову і памяць пра адзінства. У канцы XIX ст. - першай палове XX ст. мова і звычаі ліпан вывучаліся амерыканскімі антраполагамі.
У нашы дні ліпан працягваюць падзяляцца на асобныя групы і жывуць сярод іншых індзейскіх народаў. На афіцыйным ўзроўні яны не прызнаюцца ўладамі ЗША ў якасці асобнай нацыі, фіксуюцца як апачы або чальцы пэўнай рэзервацыі. Аднак з канца XX ст. назіраецца імкненне ліпан да ўзаемнай культурнай інтэграцыі і адраджэння роднай мовы.
Акіянічнае дно
Акіянічнае дно — паверхня літасферных пліт, якая пакрыта водамі сусветнага акіяна.
Рэльеф дна
Падводны рэльеф не менш разнастайны, чым рэльеф мацерыкоў. Тут ёсць хрыбты, расколіны і даліны. Асноўныя часткі дна - падводная ўскраіна мацерыка, ложа акіяна, глыбакаводныя жолабы і Сярэдзінна-акіянічныя хрыбты.
Падводная ўскраіна мацерыка складаецца з шэльфа (водмелі), мацерыковага схілу і мацерыковага падножжа. Шэльф апярэзвае кантынентальную сушу. Ён уяўляе з сябе падводную раўніну з невялікім нахілам, у якой ёсць скальныя ўтварэнні. Глыбіня шэльфа ў сярэднім каля 130 метраў. Аднак, на берагах, схільных да абледзянення, у шэльфе за кошт руху леднікоў ўтвараюцца паглыбленні: западзіны і адгор'і (лагчыны). Падобныя паглыбленні ёсць ля берагоў штату Мэн, уздоўж берагавой лініі Нарвегіі, Аляскі, у паўднёвай частцы берага Чылі, у заліве Святога Лаўрэнція.
На фарміраванне рэльефу шэльфа істотны ўплыў аказала сусветнае абледзяненне. У гэтую эпоху на сушы ўтварыліся ледзяныя масы, а ўзровень акіяна панізіўся. Такім чынам у цяперашніх участках шэльфа ўтварыліся дэльты рэк - асаблівасці рэльефу, якія захаваліся пасля таго, як шэльф зноў пакрыўся вадой. Таксама ў ледніковы перыяд на межах мацерыкоў ўтварыліся абразійныя платформы. На ўчастках шэльфа, што былі сушай ў ледавіковую эпоху, археолагі знаходзяць прадметы чалавечага побыту і косткі мамантаў.
Мяжа паміж шэльфам і мацерыковым схілам (броўка), як правіла, выразная. Вугал нахілу мацерыковага схілу ў сярэднім роўны 4 °. Аднак, у некаторых месцах схіл можа быць вельмі стромкім. Схіл звычайна мае ступеністы профіль, ва ўступы чаргуюцца з гарызантальнымі прыступкамі. Мацерыковы схіл, як правіла, перасечаны падводнымі каньёнамі. Каньёны маюць глыбіню 300 м і больш. Самы глыбокі каньён - Вялікі Багамскі. Яго глыбіня 5 км. Мяркуюць, што ступеністы профіль схілу і падводныя каньёны ўтварыліся ў выніку тэктанічнага руху.
Мацерыковае падножжа, якое займае прамежкавае становішча паміж мацерыковым схілам і ложам акіяна, мае ўзгорысты рэльеф. Глыбіня падножжа ад 3,5 км. У ім ёсць навалы асадкавых парод, утвораныя муцьевымі патокамі і апоўзнямі.
Тамара Мікалаеўна Сыраед
Тамара Мікалаеўна Сыраед (, станіца Паўлаўская, Краснадарскі край, РСФСР) — вучоны-эканаміст, педагог. Кандыдат эканамічных навук (1972), прафесар (1993), рэктар Беларускага гандлёва-эканамічнага ўніверсітэта спажывецкай кааперацыі (1996—2002).
Біяграфія
У 1964 годзе паступіла ў Маскоўскі кааператыўны інстытут. Скончыла інстытут у 1968 годзе па спецыяльнасці «Эканоміка і арганізацыя гандлю і грамадскага харчавання».
У 1968 годзе паступіла ў аспірантуру Маскоўскага кааператыўнага інстытута на кафедры «Фінансы і крэдыт». Абараніла дысертацыю з прысваеннем навуковай ступені кандыдата эканамічных навук у 1972 годзе.
З 1972 года працуе ў Беларускім гандлёва-эканамічным універсітэце спажывецкай кааперацыі. Займала пасады: старшы выкладчык кафедры «Фінансы і крэдыт» (1972—1976), дацэнт кафедры «Эканоміка гандлю» (1976—1977), загадчыка кафедры «Эканомікі гандлю» (1977—1994), першы прарэктар Гомельскага кааператыўнага інстытута (1994—1996), рэктар Гомельскага кааператыўнага інстытута (Беларускі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт) (1996—2002), саветнік рэктара (2002—2003), з 2003 года прафесар кафедры «Эканоміка гандлю».
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па эканоміцы гандлю, праблемах цэнаўтварэння і стымулявання працы.
Полацкая і Глыбоцкая епархія
Полацкая і Глыбоцкая епархія — епархія Беларускага экзархата Рускай праваслаўнай царквы, якая ўключае заходнюю частку Віцебскай вобласці з цэнтрам у Полацку. Гістарычна, кіруючыя епіскапы мелі рознае тытулаванне: Полацкія; архіепіскапы Полацкія і Віцебскія; Полацкія, Віцебскія і Мсціслаўскія; Полацкія і Велікалуцкія; епіскапы Полацкія і Віленскія; Полацкія і Глыбоцкія.
Гісторыя
У X—XIII стст. у яе склад уваходзіла тэрыторыя з гарадамі Віцебск, Мінск, Ізяслаўль, Лагойск, Слуцк, Друцк, Навагрудак, Орша, Лукомль.
З 1391 года кафедра атрымала статус архіепархіі.
З кастрычніка 1596 года па кастрычнік 1620 года, са жніўня 1628 года па чэрвень 1657 года епархія заставалася без епіскапа ў сувязі з пераходам духавенства ва ўніяцтва. У 1662 годзе епархія канчаткова была скасавана.
У 1833 годзе епархія была адроджана і называлася Полацкай і Віленскай. У яе склад увайшлі землі Віцебскай, Віленскай і Курляндскай губерняў. З 1840 года епархія называлася Полацкай і Віцебскай.
У 1840—1856 гадах дзейнічала Полацкая духоўная семінарыя. У 1856 годзе яна была пераведзена ў Віцебск, але працягвала называцца Полацкай да снежня 1871 года.
Да пачатку Другой сусветнай вайны на Полацкай зямлі не засталося ніводнага дзеючага храма. Епархія спыніла сваё існаванне.
Падчас вайны адкрылася некалькі храмаў і Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр.
У 1955 годзе ў Віцебскай вобласці налічвалася 26 цэркваў, але 10 з іх і Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр былі закрыты ў час хрушчоўскіх ганенняў на Царкву.
Царкоўнае жыццё стала аднаўляцца толькі ў канцы 1980-х гадоў. 6 ліпеня 1989 года Полацкая епархія была адроджана.
Сучасны стан
Тэрыторыя епархіі ўключае: тэрыторыі Браслаўскага, Верхнядзвінскага, Глыбоцкага, Докшыцкага, Мёрскага, Полацкага, Пастаўскага, Расонскага, Ушацкага, Шаркоўшчынскага раёнаў.
Кафедральныя саборы — Богаяўленскі (Полацк), Сабор Раства Прасвятой Багародзіцы (Глыбокае).
Налічвае (2012): 100 прыходаў; 63 свяшчэннаслужыцелі (59 святароў, 4 дыяканы).
Кіруючы архірэй з 30 жніўня 2009 года — Ігнацій (Луковіч), епіскап Полацкі і Глыбоцкі.
NGC 2819
NGC 2819 (іншыя абазначэнні — UGC 4924, MCG 3-24-40, ZWG 91.62, PGC 26274) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Рака.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Шаркі (Смаленская вобласць)
Шаркі (Шарки) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Панізоўскага сельскага паселішча. Станам на 2007 год пастаяннага насельніцтва не мае. Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 39 км на поўнач ад Рудні, за 22 км на захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Каспля. За 40 км на поўдзень ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Кадваладр ап Кадвалан
Кадва́ладр ап Кадва́лан, ці Кадва́ладр Блаславёны (Cadwaladr ap Cadwallon, памёр у ) — кароль Гвінеда (655—682), сын Кадвалана ап Кадвана.
Шаркі (Смаленская вобласць)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Кадваладр ап Кадвалан
Біяграфія
Кадваладру быў усяго год, калі загінуў яго бацька Кадвалан ап Кадван. Прастол Гвінеда ўзурпаваў Кадавайл, а немаўля павезлі ў Брэтань. Нават даведаўшыся пра смерці ўзурпатара ў 655 годзе, Кадваладр не паехаў на радзіму. Тым часам Гвінед пакутаваў ад голаду, чумы і міжусобіц, а звестак пра падзеі, якія адбываліся ў ім, вельмі скупыя. Кадваладр вярнуўся ў свае ўладанні толькі праз некалькі гадоў пасля смерці Кадавайла. Ён працягнуў барацьбу з англасаксонскай экспансіяй на захад, але здзейснены ім у 658 годзе паход у Сомерсет завяршыўся яго паражэннем у бітве пры Пеонуме.
Шаркі (Смаленская вобласць)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Кадваладр ап Кадвалан
Біяграфія
Гэты кароль надаваў вялікую ўвагу царкве. Асабліва ён падтрымліваў абацтва Клінаг Ваўр. Паводле некаторых звестках пад канец жыцця Кадваладр сышоў у манастыр Эглуіс Айл і памёр падчас паломніцтва ў Рым, магчыма, ад чумы. Яго цела было вернута на радзіму і пахавана ў гэтым манастыры, пераназваным у яго гонар у Лангадваладр. Пазней Кадваладр быў прылічаны да ліку святых. Яго сцяг з чырвоным драконам выкарыстоўвалася Генрыхам VII Цюдарам, які лічыў сябе прамым спадчыннікам каралёў Гвінеда. Гальфрыд Монмуцкі называе Кадваладра апошнім Вярхоўным каралём брытаў.
Сяргей Сяргеевіч Бадроў
Сяргей Сяргеевіч Бадроў (Серге́й Серге́евич Бодро́в;, , РСФСР, СССР — , Кармадонская цясніна, Паўночная Асеція, Расія), таксама вядомы як Сяргей Бадроў-малодшы, — расійскі кіно,  і ; лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі (1997).
Творчасць
Выканаўца галоўных роляў у фільмах «» (1996), «Брат» (1997), «Стрынгер» (1998), «Усход-Захад» (1999), «Брат 2» (2000) і «Мядзведжы пацалунак» (2002); вядучы тэлепраграм «Марафон-15», «Погляд» і першага сезона праекта «Апошні герой»; рэжысёр і аўтар сцэнарыяў фільмаў «Сёстры» (2001) і «Сувязны» (не завершаны, 2002); сцэнарыст фільма «Морфій» (выйшаў у 2008).
З 20 верасня 2002 года Бадроў афіцыйна лічыцца зніклым без вестак разам са здымачнай групай падчас сходу ледавіка Колка ў Кармадонскай цясніне Паўночнай Асеціі, дзе праводзіліся здымкі фільма «Сувязны».
Атэрасклероз
Атэрасклероз — хранічнае захворванне артэрый эластычнага і мышачна-эластычнага тыпу, узнікае з прычыны парушэння ліпіднага абмену і суправаджаецца адкладам халестэрыну і некаторых фракцый ліпапратэідаў у інтым сасудаў. Адклады фармуюцца ў выглядзе атэраматозных бляшак. Наступнае разрастанне ў іх злучальнай тканкі (склероз), і кальцыноз сценкі сасуда прыводзяць да дэфармацыі і звужэння прасвету да аблітэрацыі (закаркавання). Важна адрозніваць атэрасклероз ад артэрыясклерозу Менкеберга, іншай формы склератычных паражэнняў артэрый, для якой характэрна адкладанне соляў кальцыю ў сярэдняй абалонцы артэрый, дыфузныя паразы (адсутнасць бляшак), развіццё анеўрызмаў (а не закаркаванне) сасудаў. Атэрасклероз сасудаў вядзе да развіцця ішэмічнай хваробы сэрца.
Папярэджанне
Развіццё хваробы стрымлівае ўніканне тлустай ежы жывёльнага паходжання і спажыванне гародніны (буракі, баклажаны, капуста і таматы) і ягадаў (агрэст, ажына, маліна, чарнаплодная рабіна, суніцы, чарнасліў і яблыкі), што выводзяць халестэрын.
Прычыны
Хваробе спрыяе павышаны артэрыяльны ціск, залішняя вага цела, маларухомы лад жыцця, хранічныя стрэсы і паленне.
Праявы
На першай (пачатковай) ступені хваробы адзначаецца зябкасць, сутаргі ў, паколванне і смыленне ў кончыках пальцаў, стомленасць. Перамежавальная кульгавасць выяўляецца праз боль у ікраножных мышцах галёнкі і ступні, што змушае спыняць хаду.
На другой ступені скура становіцца сухой і лушчыцца, з'яўляецца. Замаруджваецца рост пазногцяў, яны патаўшчаюцца, становяцца крохкімі з матавай і бурай. Парушэнне росту валасоў вядзе да з'яўлення ўчасткаў аблысення. Развіваецца атрафія падскурнай тлушчавай клятчаткі і дробных мышцаў.
Трэцяя ступеня выяўляецца праз боль у пашкоджанай канцавіне ў спакоі, што замінае хадзіць. Афарбоўка скураных покрываў рэзка змяняецца ў залежнасці ад позы пашкоджанай канцавіны. Яе пад'ём суправаджаецца пабяленнем, апусканне — пачырваненнем скуры, якая вытанчаецца і становіцца лёгкаранімай. Дробныя раны ў выніку пацёртасцей, удараў, стрыжкі пазногцяў прыводзяць да ўтварэння трэшчынаў і хваравітых язваў на паверхні.
На чацвёртай ступені боль у ступні і пальцах становіцца пастаянным і невыносным. Краі і дно язваў на пальцах пакрываюцца брудна-шэрым налётам. Далучаецца ацёк ступні і галёнкі, развіваецца гангрэна пальцаў і ступняў.
Фукідыд
Фукідыд (Θουκυδίδης; ~460 да н.э. — пасля 404 да н.э.) — старажытнагрэчаскі гісторык. Паходзіў з фракійскага арыстакратычнага роду. Грамадзянін Афін. Прыхільнік Перыкла.
У 424 да н.э. з-за няўдалага камандавання ў Пелапанескай вайне (431 да н.э. — 404 да н.э.) быў асуджаны на выгнанне, дзе працаваў над стварэннем гісторыі вайны ў 8 кнігах, даведзенай да 411 да н.э.. Паводле самога Фукідыда, яго «Гісторыя» мае на мэце даць наступным пакаленням ключ для разумення будучых падзей, якія паўтараюць мінулае з-за нязменнасці быцця. Асноўнымі метадамі Фукідыда былі аб'ектыўнасць і крытычнае супастаўленне крыніц. Паводле Фукідыда, прычынай вайны было імкненне Афін і Спарты да гегемоніі ў Грэцыі. Ход вайны акрамя палітычных і эканамічных фактараў ускладнялі непадкантрольныя чалавеку абставіны, нерацыянальнасць масавай псіхалогіі і непрамое боскае ўмяшальніцтва. Тым не менш, Фукідыд прызнаваў здольнасць выдатных асоб (Перыкл, Брасід і іншых) уплываць на падзеі. Абгрунтаванасць канцэпцыі і аб'ектыўнасць дазваляюць лічыць Фукідыда адным з найвялікшых гісторыкаў антычнасці.
Гарантала (горад)
Гарантала (Gorontalo) — горад, адміністрацыйны цэнтр інданезійскай правінцыі Гарантала. Насельніцтва (2010 г.) - 179 991 чал.
Вера Рыч
Вера Рыч (Vera Rich;, Лондан — ) — англійская паэтэса і перакладчыца.
Віламет (рака)
Віламет (Willamette River) — рака ў ЗША, на паўночным захадзе штата Арэгон.
Працякае ў асноўным у паўночным напрамку. Даўжыня ракі складае 301 км. Плошча яе басейна налічвае 29 800 км². Сярэдні расход вады — 908 м³/с. Адна з буйных рэк штата Арэгон. Упадае ў раку Калумбія.
Вера Рыч
Біяграфічныя звесткі
З 1953 г. ўдзельнічала ў каталіцкіх службах усходняга абраду ў капліцы Св. апосталаў Пятра і Паўла. Скончыла Оксфардскі ўніверсітэт (1958). Доўгі час працавала журналісткай навукова-папулярнага часопіса «Nature». Перад выхадам на пенсію перайшла на працу ў часопіс «New Scientist».
Займалася перакладамі літаратурных твораў беларускіх, украінскіх, польскіх і іншых славянскіх аўтараў на англійскую мову. Заснавала літаратурны часопіс «Manifold», на старонках якога друкаваліся яе пераклады. Чытала лекцыі па славянскіх літаратурах у Бірмінгемскім універсітэце, аўтар некалькіх прац па беларусістыцы, адна з якіх была прысвечаная Максіму Багдановічу, іншая — беларускім элементам у скандынаўскіх сагах. Вынікі гэтых даследаванняў друкаваліся на старонках часопіса «The Journal of Byelorussian Studies».
Сябра лонданскага аддзелу ЗБВБ.
Творчасць
У 1960 годзе выйшла першая паэтычная кніга Веры Рыч — «Outlines» («Накіды»). У 1971 годзе ў Лондане — зборнік беларускай паэзіі ў яе перакладзе «Like Water, Like Fire» («Як вада, як агонь»), дзе былі апублікаваны творы 41 аўтара. Зборнік паэзіі Максіма Багдановіча, Алеся Гаруна і Змітрака Бядулі ў перакладах Веры Рыч пад назвай «The Images Swarm Free» («Снуецца зданяў рой») пабачыў свет у Лондане ў 1982 годзе. Дзвюхмоўны зборнік з прадмовай Арнольда Макміліна выйшаў пад шыльдай Англа-беларускага таварыства (АБТ), а грошы на выданне дало ЗБВБ. Верагодна, змест кнігі склалі пераклады, якія Вера Рыч прапаноўвала ўвазе гасцей шэрагу беларускіх літаратурных вечароў, што ладзіліся ў Лондане супольнымі намаганнямі ЗБВБ, АБТ і Бібліятэкі імя Францыска Скарыны. Пераклала паэму «Тарас на Парнасе», усе санеты і «Курган» Янкі Купалы. Яе пераклады адметныя дакладнай перадачай зместу і формы арыгінала. Перакладала таксама са стараславянскай, старанарвежскай, польскай, рускай, украінскай моў. Выступала з лекцыямі пра беларускую літаратуру.
8-я Круглянская партызанская брыгада
Склад
У маі 1942 года ў Круглянскім раёне сустрэліся і пачалі дзейнічаць разам атрады «Сяргея» (С. Г. Жуніна, пазней 36-ы атрад 8-й партызанскай брыгады і Дз. А. Кулікава (пазней 8-ы партызанскі атрад). 7 чэрвеня 1942 года ў размяшчэнне атрадаў была дэсантавана аператыўная група Заходняга фронту, якая 12 чэрвеня 1942 года аб'яднала атрады «Сяргея», Кулікава, Г. С. Мясніка (пазней 24-ы партызанскі атрад) у так званае «Аб’яднанне атрадаў «Дзядзькі Сашы». 8 кастрычніка яно было перайменавана ў «Аб’яднаныя атрады Барысаўскага аператыўнага цэнтра» («Атрады БАЦ»), у красавіку 1943 ў 8-ю Круглянскую партызанскую брыгаду. У ліпені 1942 года ў брыгаду ўліўся ассобны атрад «Гая» (пазней 30-ы партызанскі атрад), у лістападзе — атрады А. С. Нікітчанкі і П. А. Красякова з брыгады «Чэкіст».
Савет пяцісот (Францыя)
Савет пяцісот (Conseil des Cinq-Cents) — ніжняя палата французскага Заканадаўчага корпуса у перыяд 1795—1799 гадоў, паводле французскай Канстытуцыі III года рэспублікі.
Савет складаўся, як вынікае з назвы, з 500 дэпутатаў, якія выбіраліся дэпартаменцкімі выбарчымі сходамі на тры гады, з асоб, якія дасягнулі 30-гадовага ўзросту.
Савет пяцісот засядаў у Цюільры, асобна ад верхняй палаты — Савета старэйшын, які засядаў спачатку ў манежы, а затым у Бурбонскім палацы.
Каб не дапусціць стварэння дэпутацкіх груп і партый (як гэта адбылося ў Нацыянальным Сходзе, дзе дэпутаты ў залежнасці ад палітычных поглядаў садзіліся па правы ці левы бок ад старшыні, або як у Заканадаўчым сходзе і Канвенце, дзе радыкальныя дэпутаты займалі месцы на верхніх лавах, адкуль і атрымалі назву — мантаньяры (ад французскага «montagne» — гара)), былі прынятыя спецыяльныя правілы для рассадкі дэпутатаў:
Савет пяцісот абіраў прэзідэнта і сакратара не больш, як на месячны тэрмін. Пасяджэнні яго былі публічныя, члены атрымлівалі дараванне. Выключна савету належала па канстытуцыі права прапановы новых законаў. Прапановы, прынятыя Саветам пяцісот, называліся рэзалюцыямі (résolutions) і, каб стаць законам, мелі патрэбу ў зацвярджэнні Саветам старэйшын. Савет пяцісот праіснаваў да перавароту 18 брумера ў 1799 годзе.
Мёдасмок-званочак
Мёдасмок-званочак, або мёдасмок-макамака (Anthornis melanura) — птушка з сямейства мёдасмокавых. Адзіны від у родзе.
Мархур
Мархур, Вінтарогі казёл (Capra falconeri) — парнакапытная жывёла з роду горных казлоў сямейства пустарогія (Bovidae).
Апісанне
Назва гэтага віду паходзіць ад формы рагоў, што закручваюцца накшталт лейцара або шрубы. У самцоў на шыі і грудзях падвес з падоўжаных цёмных валасоў. Афарбоўка поўсці звычайна рудавата-шэрая, у старых самцоў — брудна-белая. Даўжыня цела да 1,7 м, вышыня ў карку 90 см, важыць да 90 кг, радзей больш.
У самцоў рогі дасягаюць 1,5 м і больш, у самак невялікія рожкі 20-30 см даўжыні.
Арэал
Распаўсюджаны ў Заходніх Гімалаях, Кашміры, Малым Тыбеце і Афганістане, а таксама ў гарах па рацэ Пяндж, хрыбтах Кухі-Тангтоб і Бабатаг у Таджыкістане. Утварае некалькі падвідаў, якія адрозніваюцца формай рагоў. Вінтарогі казёл засяляе стромкія схілы цяснін, скалы і абрывы на вышыні ад 500 да 3500 метраў, сілкуючыся травой і лісцем. З'яўляецца родапачынальнікам некаторых парод хатніх коз.
Вінтарогі казёл — адзін з сімвалаў Пакістана (дзе вядомы як мархур, мархор — «змеяяд»).
Дом-крэпасць Нонхартаў
Гайцюнішскі дом-крэпасць – унікальнае збудаванне ў в. Гайцюнішкі, Воранаўскі раён, якое не мае прамых аналагаў. Уяўляе сабой рэдуцыраваны замак, пабудаваны па абагульненай схеме сярэдневяковых крэпасцей. Гайцюнішскі дом-крэпасць арганічна спалучыў перадавыя дасягненні заходнееўрапейскага абарончага дойлідства XIV–XVI стст. з мясцовымі традыцыямі.
Гісторыя
Дом-крэпасць узведзены ў паўднёвай частцы вёскі, на левым беразе р. Жыжма ў 1611-12 гг. з цэглы будаўніком і начальнікам каралеўскіх збудаванняў у Вільні галандцам П. Нонхартам разам з інжынерам-фартыфікатарам Ван Данэнам.
У гадах 1900—1905 г. Эдвард Рымша дабудаваў да яго шырокі ганак, з тэрасай, сапсаваўшы такім чынам чысціню і арыгінальнасць першапачатковага праекта.
Эдвард Рымша, пад час дабудовы, знайшоў насценныя малюнкі са сцэнамі палявання, якія аднак не закансерваваў. Ёсць меркаванне, што гэтыя малюнкі належалі пэндзлю вядомага Віленскага мастака і ўладальніка маёнтка Шротэра.
У маёнтку былі архіў і бібліятэка, якія загінулі пад час І-й сусветнай вайны. Ацалела толькі «Генеалогія роду Рымшаў», якая сягала часоў хрышчэння Літвы.
Маншук
Маншук — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Маншукскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 37 км на поўдзень ад цэнтра сяла Акмол. Код КАТА — 116658100.
Дом-крэпасць Нонхартаў
Гісторыя
У 1946 — 49 гг. у доме-крэпасці знаходзілася школа механізатараў. З 1960 г. — абласная псіхіятрычная бальніца. Быў праведзены капітальны рамонт, у выніку ўнікальны дом-крэпасць добра захаваўся і зараз у ім знаходзіцца адміністрацыйны будынак бальніцы. Захаваліся некаторыя гаспадарчыя пабудовы XIX- 1-й паловы XX ст.
Маншук
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 907 чалавек (436 мужчын і 471 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 817 чалавек (404 мужчыны і 413 жанчын).
Дом-крэпасць Нонхартаў
Архітэктура
Будынак прамавугольны ў плане, двухпавярховы, пад высокім вальмавым дахам. Цэнтр галоўнага фасада вылучаны трохпавярховай прамавугольнай у плане вежай з уваходам у выглядзе нсвысокага кубічнага аб'ёму з арачнымі праёмамі і тзрасай (наверсе), які прыбудаваны пазней. Чатыры вуглавыя вежы круглыя, накрыты шатрамі. Кожная вежа з вузкімі вокнамі-байніцамі, што дазваляла абаронцам з усіх бакоў кантраляваць подступы да дома. Фасады амаль не маюць дэкаратыўнага ўбранства. Тоўстыя сцены прарээаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.
Планіроўка дома анфіладная. Цэнтральную частку будынка займае вестыбюльаая група памяшканняў з дзвюма лесвіцамі. Галоўная лесвіца звязвае вестыбюль з 2-м паверхам, дапаможная вядзе на гарышча. Большасць памяшканняў мае плоскія перакрыцці. Частка гаспадарчых памяшканняў 1-га паверха перакрыта цыліндрычнымі скляпеннямі а распалубкамі, у вежы — крыжовымі скляпеннямі. Памяшканні, размешчаныя ў вуглавых вежах, перакрыты сферычнымі купаламі. На скляпеннях захаваліся дэкаратыўныя нервюры. Пад домам шырокі сямікаморны падвал, у якім быў калодзеж. На 1-м паверсе знаходзіліся службы і казарма для невялікага гарнізона, наверсе — «панскія» пакоі і сталовая.
Антывакс
Рух Антывакс (Antivaxx, ад Anti vaccination, літаральна Супраць вакцынацыі) — гэта тэорыя змовы і глабальны рух, прыхільнікі якога адмаўляюцца ад вакцынацыі. У 2019 годзе СААЗ ідэнтыфікавала антывакс як адную з найвялікшых пагрозаў грамадскаму здароўю.
Прыхільнікаў гэтай тэорыі змовы завуць антываксерамі.
Практыкі, якіх, прытрымліваюцца антываксеры, уключаюць просты адказ ад вакцынавання, адказ ад вакцынавання дзяцей, затрымка вакцынавання, атрымоўванне вакцыны, але адмова ад яе ужывання, а таксама адказ ад адных вакцын, а не ад іншых.
У 2020 годзе, падчас COVID-19, антываксеры так жа сама скрыжавалі свае памкненні з прыхільнікамі тэорый змоў супраць «чыпіравання» і супраць 5G. Гэтым чынам яны таксама далучыліся да акцый разбурэння і спальвання 5G-вышак па ўсёй планеце.
Антывакс з’яўляецца псеўданавуковым і анты-навуковым рухам і быў неаднаразова абвергнуты навуковымі і медыцынскімі коламі.
Аляксандр Іванавіч Вярхоўскі
Александр Іванавіч Вярхоўскі (Алекса́ндр Ива́нович Верхо́вский, 9 снежня, Пецярбург — 19 жніўня 1938, Камунарка, Маскоўская вобласць) — расійскі ваенны дзеяч. Ваенны міністр Часовага ўрада (1917). Генерал-маёр (1917). Камбрыг (1936).
Біяграфія
Выхадзец са старадаўняга дваранскага роду.
Выхоўваўся ў Пажаскім корпусе. Пасля растрэлу дэманстрацыі 9 студзеня 1905 заявіў, што «лічыць для сябе ганьбай ужываць зброю супраць бяззбройнага натоўпу». Быў выключаны з корпуса, пазбаўлены звання камер-пажа і адпраўлены «вальнапісаным унтар-афіцэрскага звання» на фронт Руска-японскай вайны. Служыў у 35-й артылерыйскай брыгадзе, наводчыкам у 1-м горным артылерыйскім дывізіёне. У ноч з 28 на 29 ліпеня падчас разведкі адрозніўся, удзельнічаючы ў захопе ў палон групы японскіх штабных працаўнікоў. За баявыя адрозненні быў узнагароджаны Знакам адрознення ваеннага ордэна 4-й ступені і выраблены ў падпаручнікі.
Афіцэр Генеральнага штаба
У 1905—1908 служыў у 3-м Фінляндскім стралковым артылерыйскім дывізіёне. Скончыў Нікалаеўскую ваенную акадэмію (1911). З 1909 — паручнік, з 1911 — штабс-капітан, з 1913 — капітан. У 1911—1913 камандаваў ротай ва 2-м Фінляндскім стралковым палку. З 1913 — старэйшы ад'ютант штаба 3-й Фінляндскай стралковай брыгады. Быў камандзіраваны ў Сербію для вывучэння досведу ўдзелу сербскага войска ў Балканскіх войнах.
Першая сусветная вайна
З пачаткам Першай сусветнай вайны вярнуўся ў Расію, разам са сваёй брыгадай удзельнічаў у баях ва Усходняй Прусіі ў складзе 22-га армейскага корпуса. Быў узнагароджаны ордэнам Святога Георгія 4-й ступені
і Георгіеўскай зброяй
Пасля выхаду са шпіталя знаходзіўся на штабной працы. З 1915 — начальнік аператыўнай часці штаба 22-га армейскага корпуса. Са жніўня 1915 — і.д. старэйшага ад'ютанта аддзялення кіравання генерал-кватэрмайстара 9-й арміі. Са снежня 1915 — і.д. памочніка начальніка аддзялення кіравання генерал-кватэрмайстра 7-й арміі. Са студзеня 1916 — і.д. старэйшага ад'ютанта аддзялення генерал-кватэрмайстра штаба 7-й арміі. З сакавіка 1916 — начальнік штаба групы армій, арганізаванай для авалодання Трапезундам з мора. Падпалкоўнік (1916). У гэты перыяд пісаў у сваім дзённіку: "Страта веры ў камандны склад стала агульнай з'явай і выліваецца часам у выродлівыя формы: так, карпусы і дывізіі па сігнале нападу не выходзяць з акопаў і адмаўляюцца атакаваць. Гэта з'ява ўжо прама пагрозлівая."
З верасня 1916 — памагаты па аператыўнай частцы рускага прадстаўніка пры Румынскай галоўнай кватэры. Са снежня 1916 — памагаты флаг-капітана па сухапутнай частцы штаба начальніка высадкі Чорнага мора. З лютага 1917 — і.д. начальніка штаба асобнай Чарнаморскай марской дывізіі, якая павінна была прыняць удзел у Басфорскай дэсантнай аперацыі.
Рэвалюцыя
Актыўна падтрымаў Лютаўскую рэвалюцыю, у сакавіку 1917 быў абраны членам і таварышам старшыні Севастопальскага савета рабочых дэпутатаў. Распрацаваў Палажэнне аб мясцовых салдацкіх камітэтах, прынятае 30 сакавіка. Падтрымліваў высілкі камандуючага Чарнаморскім флотам адмірала А. В. Калчака па падтрыманні парадку ў войску і на флоце. Лічыў, што "цяпер ужо стала ясна: маса зразумела рэвалюцыю як вызваленне ад працы, ад выканання абавязку, як неадкладнае спыненне вайны. Трэба рабіць што-небудзь, каб спыніць гэты рух, узяць яго ў рукі, захаваць хоць тое, што можна, ад арміі. Мы павінны дацягнуць з гэтай арміяй да міру. Трэба нам, афіцэрам, скласці саюз з лепшай часткай салдацкай масы і накіраваць рух так, каб перамагчы нарастальны анархічны пачатак і захаваць сілу нашых войскаў і караблёў."
У канцы сакавіка 1917 быў накіраваны ў Петраград для працы ў камісіі па пераглядзе законапалажэнняў і статутаў у адпаведнасці з новымі прававымі нормамі. Затым вярнуўся ў Севастопаль, дзе актыўна ўдзельнічаў у працы камітэтаў. Уступіў у Партыю сацыялістаў-рэвалюцыянераў (эсэраў).
Быў выраблены ў палкоўнікі. З 31 мая (12 чэрвеня) 1917 — камандуючы войскамі Маскоўскай ваеннай акругі. У ліпені 1917 войскі, якія знаходзіліся пад яго камандаваннем, здушылі салдацкія выступы ў Ніжнім Ноўгарадзе, Цверы, Уладзіміры, Ліпецку, Яльцы і інш. Пры гэтым гэтыя дзеянні Вярхоўскага атрымалі падтрымку з боку Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, большасць у якім складалі эсэры і сацыял-дэмакраты (меншавікі).
У жніўні 1917 спрабаваў пераканаць генерала Л. Г. Карнілава адмовіцца ад яго выступу. Калі ж гэты выступ усё ж адбыўся, стаў яго праціўнікам, абвясціў Маскоўскую ваенную акругу на ваенным становішчы, вылучыў пяць палкоў для нанясення ўдару па Магілёву, дзе знаходзілася Стаўка вярхоўнага галоўнакамандуючага (зрэшты, гэтыя дзеянні апынуліся залішнімі). Па яго загадзе былі арыштаваны ці зрушаны са сваіх пасад прыхільнікі Карнілава ў Маскве, праведзены ператрусы ў Маскоўскім аддзеле Саюза афіцэраў арміі і флоту.
Ваенны міністр
З 30 жніўня (12 верасня) 1917 — ваенны міністр Часовага ўрада, 1 верасня (14 верасня) 1917 выраблены ў генерал-маёры. У верасні 1917 уваходзіў у склад Дырэкторыі, у склад якой увайшлі пяць міністраў на чале з А. Ф. Керанскім. Правёў частковую дэмабілізацыю, імкнуўся павялічыць баяздольнасць арміі, якая развальвалася. Спрабаваў абнавіць вышэйшы камандны склад, ініцыяваў прызначэнне на ключавыя пасты маладых афіцэраў (камандуючага Петраградскай ваеннай акругай палкоўніка Палкоўнікава, камандуючага Маскоўскай ваеннай акругай палкоўніка Рабцава), якія пасля выявілі нерашучасць у барацьбе з бальшавіцкай рэвалюцыяй. Па меркаванні А. Ф. Керанскага, «быў не толькі не здольны авалодаць становішчам, але нават зразумець яго» і хутка паплыў «без руля і без ветразяў» прама насустрач катастрофе. Дзейнасць Вярхоўскага на пасадзе міністра выклікала рэзкую крытыку з боку прадстаўнікоў генералітэту, у тым ліку А. І. Дзянікіна.
18 кастрычніка (31 кастрычніка) 1917 на паседжанні Часовага ўрада выступіў за заключэнне міру з Германіяй, але не атрымаў падтрымкі астатніх членаў урада. На наступны дзень падаў рапарт аб адстаўцы. 20 кастрычніка (2 лістапада) выказаў сваю пазіцыю падчас сумеснага паседжання камісій па абароне і замежным справам Часовага савета Расійскай рэспублікі (Прадпарламента), заявіўшы, што "вестка пра хуткі мір не замарудзіць унесці ў войска пачаткі, якія аздараўляюць, што дасць магчымасць, абапіраючыся на найбольш цэлыя часці, сілай здушыць анархію на фронце і ў тыле. А бо самое заключэнне міру запатрабуе значнага часу… можна разлічваць на ўзнаўленне баявой моцы войска, што ў сваю чаргу спрыяльна адаб'ецца на саміх умовах міру."
Аднак не быў падтрыманы і ў Прадпарламенце. 21 кастрычніка (3 лістапада) быў звольнены ў двухтыднёвы адпачынак і на наступны дзень выехаў на Валаам, дзе знаходзіўся падчас прыходу да ўлады бальшавікоў.
Антыбальшавіцкая дзейнасць
3 лістапада (16 лістапада) 1917 вярнуўся ў Петраград, затым накіраваўся ў Стаўку ў Магілёў, дзе разам з членамі Цэнтральнага камітэта партыі эсэраў удзельнічаў у спробе арганізацыі «аднастайнага сацыялістычнага ўрада». У снежні 1917 па даручэнні кіраўніцтва партыі эсэраў прыбыў у Кіеў для арганізацыі сумесна з Украінскай Радай барацьбы супраць савецкай улады шляхам стварэння «арміі Устаноўчага сходу».
Затым вярнуўся ў Петраград, дзе неўзабаве быў ненадоўга арыштаваны. З’яўляўся адным з кіраўнікоў петраградскай ваеннай арганізацыі левацэнтрысцкага Саюзу адраджэння Расіі. Апублікаваў свае дзённікі ваеннага часу пад назвай «Расія на Галгафе». З чэрвеня 1918 знаходзіўся ў зняволенні ў петраградскай турме «Крыжы».
Служба ў Чырвонай арміі
У снежні 1918 быў вызвалены і ўступіў у Чырвоную армію, нядоўга служыў начальнікам аператыўнага аддзела штаба Петраградскай ваеннай акругі. Звярнуўся з просьбай адправіць яго на фронт, аднак бальшавікі, не давяралі Вярхоўскаму, накіравалі яго ў тылавое апалчэнне. У траўні — кастрычніку 1919 ізноў знаходзіўся ў зняволенні. З кастрычніка 1919 — інспектар ваенна-навучальных устаноў Запасной арміі, чытаў курс тактыкі на Казанскіх інжынерных курсах. З 2 мая 1920 — член Спецыяльнай нарады пры Галоўнакамандуючым (разам з іншымі генераламі расійскай арміі). З 2 чэрвеня 1920 знаходзіўся ў распараджэнні Галоўнага кіравання ваенна-навучальных устаноў. З 12 жніўня 1920 — галоўны інспектар ваенна-навучальных устаноў рэспублікі. Начальнік штаба Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі. У 1922 быў ваенным экспертам савецкай дэлегацыі на Генуэзскай міжнароднай канферэнцыі.
У 1922 быў прыцягнуты ў якасці сведкі на следстве па справе правых эсэраў. У гэты перыяд афіцыйна адмовіўся ад палітычнай дзейнасці. Даў сведчанні следчаму Я. Агранаву]], які заявіў Вярхоўскаму ад імя калегіі ГПУ і ЦК ВКП(б), што гэтыя сведчанні неабходны для гістарычнага высвятлення ролі партыі эсэраў, а не для прыцягнення яе членаў да адказнасці. Калі яго сведчанні былі скарыстаны на судзе, выступіў з пратэстам, пасля якога Вярхоўны трыбунал вынес прыватныя вызначэнні ў адрас як Агранава (за «відавочную няправільнасць у справе допыту сведкі»), так і Вярхоўскага, які «з'яўляецца актыўным і адказным працаўніком Чырвонай арміі і, такім чынам, Рабочая Рэспубліка мае права патрабаваць ад яго найвышэйшай праявы пільнасці і непрымірымасці па стаўленні да ўсіх ворагаў Рабоча-Сялянскай Расіі».