cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Савецкая акупацыя Украіны
Выхад Украіны са складу СССР
19 жніўня 1991 года з мэтай вяртання грамадства да папярэдніх парадкаў была ажыццёўлена спроба дзяржаўнага перавароту. Яго ініцыятары — прадстаўнікі вышэйшага дзяржаўнага кіраўніцтва СССР — заявілі, што ў сувязі з нібыта хваробай прэзідэнта СССР М. Гарбачова яго абавязкі будзе выконваць Г. Янаеў, а краінай будзе кіраваць Дзяржаўны камітэт па надзвычайным становішчы. Але галоўныя падзеі разгарнуліся ў Маскве. Цэнтрам супраціву стаў Вярхоўны Савет РСФСР, вакол якога сабраліся тысячы абаронцаў дэмакратыі, былі ўзведзены барыкады. Супраціў ГКЧП узначаліў Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі Б. Ельцын. На яго заклік, дзесяткі тысяч людзей выйшлі на вуліцы сталіцы і перакрылі бронетэхніцы і войскам шлях да дома Вярхоўнага Савета РСФСР. Правал бунту меў катастрафічныя наступствы для КПСС, дзейнасць якой адразу ж была забаронена. 30 жніўня Прэзідыум Вярхоўнай Рады Украіны забараніў дзейнасць Кампартыі Украіны як складовай часткі КПСС.
24 жніўня 1991 года нечарговая сесія Вярхоўнага Савета Украінскай ССР прыняла «Акт абвяшчэння незалежнасці Украіны», якім была абвешчана незалежнасць Украіны. У той жа дзень ВС УССР прыняў пастанову «Аб абвяшчэнні незалежнасці Украіны», які абвясціў Украіну незалежнай дэмакратычнай дзяржавай, на тэрыторыі якой, у адпаведнасці з Актам, дзейнічаюць толькі ўкраінскія Канстытуцыя і заканадаўства. Дакумент усталяваў дату 1 снежня 1991 года днём правядзення рэспубліканскага рэферэндума ў пацверджанне Акту (адначасова з выбарамі першага прэзідэнта Украіны). 1 снежня 1991 года Акт быў пацверджаны ўсеўкраінскім рэферэндумам — за яго адабрэнне прагаласавала 90,32% удзельнікаў рэферэндума пры яўцы 84,18%. Першымі пяццю дзяржавамі, якія прызналі незалежнасць Украіны, сталі Канада, Польшча, Венгрыя, Латвія і Літва.
5 снежня 1991 года Вярхоўны Савет Украіны прыняў зварот «Да парламентаў і народаў свету», якім абвясціў, што «дагавор 1922 года аб стварэнні Саюза ССР Украіна лічыць адносна сябе несапраўдным і непрацуючым». 7-8 снежня 1991 года на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, у Белавежскай пушчы пад Брэстам, адбылася сустрэча Старшыні Вярхоўнага Савета Беларусі С. Шушкевіча, Прэзідэнта РФ Ельцына і Прэзідэнта Украіны Краўчука. Вынікам яе сталі афіцыйная канстатацыя факту распаду СССР, заключэнне пагаднення аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў (СНД). Аднак украінскі парламент не ратыфікаваў уступленне, і Украіна ніколі не была сябрам СНД, маючы толькі асацыяванае членства, якое завяршылася ў 2018 годзе з выхадам з усіх органаў СНД.
Рэспубліка Беларусь
3 кастрычніка 2020 года беларускі дзяржаўны тэлеканал СТБ («Сталічнае тэлебачанне») падпісаў Украіну як «былая Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка», што выклікала абурэнне ва ўкраінскім грамадстве. Прычына гэтай палітычнай правакацыі — пагаршэнне адносін паміж Беларуссю і Украінай пасля таго, як украінскія ўлады асудзілі фальсіфікацыю прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі ў 2020 годзе, іх вынікі і самаабвяшчэнне прэзідэнтам Аляксандра Лукашэнкі і падаўленне пратэстаў у Беларусі.
Акрамя таго, дзяржаўны тэлеканал падрыхтаваў сюжэт пра літоўцаў, якіх цікавяць выдаткі беларускай апазіцыянеркі Святланы Ціханоўскай, якая жыве «ў найлепшай гасцініцы краіны», а не ў цэнтры для бежанцаў. У дадзеным выпадку Літва згадвалася як «былая Савецкая Літоўская Рэспубліка». Іншы сюжэт праграмы быў прысвечаны Польшчы, якая была падпісана як «былая Польская Народная Рэспубліка». У ім разглядаюцца пытанні парушэнняў правоў дзяцей.
Расійская Федэрацыя
Кіраўніцтва Расійскай Федэрацыі не прызнае акупацыю тэрыторый былой Расійскай імперыі, пасля распаду якой утварыліся нацыянальныя дзяржавы. Афіцыйнай пазіцыяй Расіі з’яўляецца тое, што ўсе дадзеныя тэрыторыі добраахвотна далучыліся да СССР.
У інтэрв’ю ў чэрвені 2021 года Уладзімір Пуцін раскрытыкаваў магчымасць уступлення Украіны ў НАТА, заявіўшы, што ўкраінцы — адзін народ з рускімі, а Украіна — савецка-бальшавіцкае ўтварэнне:
Зразумела, улічваючы тысячагадовую дзяржаўнасць Украіны, а менавіта Кіеўскую Русь, Каралеўства Русь, Запарожскую Сеч, Гетманшчыну, Украінскую Дзяржаву і Украінскую Народную Рэспубліку, гэтыя сцвярджэнні з’яўляюцца часткай расійскай прапаганды для ўнутранага спажывання. Што тычыцца украінскага этноніма, то да XX ст. украінцы ўжывалі назву русы (руси), русіны (русини), казакі (козаки), а на Захадзе ўкраінцаў называлі рутэнамі (рутени; rutheny, ruteny). Аднак не рускія/расейцы і не маскавіты. Акрамя таго, прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін назваў Пераяслаўскую раду «Яраслаўскай радай».
12 ліпеня 2021 года на сайце прэзідэнта Расійскай Федэрацыі на рускай і нават на ўкраінскай мове быў апублікаваны скандальны артыкул «Аб гістарычным адзінстве рускіх і ўкраінцаў». Артыкул быў уключаны ў лік абавязковых тэм ваенна-палітычнай падрыхтоўкі ў расійскай арміі.
Згодна з апытаннем, праведзеным Цэнтрам Разумкова, нават выбаршчыкі прарасійскай Апазіцыйнай платформы—За жыццё разыходзяцца з тэзай Пуціна аб тым, што не было і не магло быць ніякіх гістарычных падстаў для ідэі аддзялення ўкраінцаў ад рускіх і аддзялення ўкраінцаў і беларусаў як асобных нацый, бо гэта было вынікам савецкай нацыянальнай палітыкі. Толькі 12,5% грамадзян Украіны пагаджаюцца з тэзісамі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі, 70% не згодныя, і яшчэ 17% не вызначыліся. На думку палітолагаў, артыкул Уладзіміра Пуціна «Аб гістарычным адзінстве рускіх і ўкраінцаў» адрасаваны не ўкраінцам, а сусветным лідарам як дэманстрацыя таго, што Расія як пераемніца СССР мае намер аднавіць кантроль над Украінай.
Украіна
Па стане на 2001 год, працэсуальныя дзеянні адносна ахвяр рэпрэсій былі ў цэлым завершаны: прагледжана 307.450 архіўных крымінальных і следчых спраў, рэабілітаваны 248.710 чалавек, адмоўлена ў рэабілітацыі 117.243 асобам. Толькі да 1 студзеня 1998 года органамі пракуратуры разгледжана 122,8 тыс. зваротаў грамадзян па пытаннях рэабілітацыі. Усяго ва Украіне рэабілітаваны да 440 тыс. чалавек (з іх 132 тыс. — за «хрушчоўскай адлігі»). У рамках дзяржаўнай палітыкі памяці афіцыйнае ўшанаванне ахвяр палітычных рэпрэсій (Дзень памяці ахвяр галадамору і палітычных рэпрэсій) упершыню ўведзена ўказам прэзідэнта Украіны ад 31 кастрычніка 2000 № 1181.
У 2003 годзе ў Кіеве быў адкрыты музей савецкай акупацыі, які адлюстроўвае злачынствы камуністычнага рэжыму ў перыяд 1917-1991 гг. ва Украіне. Мэтай музея з’яўляецца інфармаванне ўкраінскай і сусветнай грамадскасці аб яшчэ малавядомых старонках трагічнай гісторыі Украіны камуністычнага перыяду. Таксама ў Кіеве ёсць музей савецкай акупацыі пад адкрытым небам.
Указам Прэзідэнта Украіны ад 21 мая 2007 № 431 устаноўлена штогадовае святкаванне ў трэцюю нядзелю мая Дня памяці ахвяр палітычных рэпрэсій «з мэтай ушанавання памяці ахвяр палітычных рэпрэсій, прыцягнення ўвагі грамадства да трагічных падзей у гісторыі Украіны, выкліканых гвалтоўным укараненнем камуністычнай ідэалогіі, адраджэння нацыянальнай памяці, сцвярджэння нецярпімасці да любых праяваў гвалту супраць чалавецтва».
Для замацавання ў нацыянальнай памяці праблемы рэпрэсій асаблівае значэнне мае выяўленне і мемарыялізацыя адпаведных месцаў памяці — месцаў масавых пакаранняў смерцю і пахаванняў ахвяр. Ва Украіне па стане на 2010 год выяўлена як мінімум 18 месцаў масавых пахаванняў ахвяр палітычных рэпрэсій.
У 2015 годзе Украіна асудзіла злачынствы камуністычнага таталітарнага рэжыму Законам «Аб асуджэнні камуністычнага і нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарных рэжымаў ва Украіне і забароне прапаганды іх сімволікі».
Дырэктар Украінскага інстытута нацыянальнай памяці Уладзімір Вятровіч заяўляў ў 2016 годзе аб тым, што ўкраінцы павінны гаварыць аб савецкай акупацыі. У 2016 годзе ён заявіў, што савецкі перыяд ўкраінскай гісторыі з’яўляецца акупацыяй, і Украіна павінна заявіць пра тое, што з’яўляецца пераемніцай Украінскай Народнай Рэспублікі, якая існавала ў 1917—1921 гадах. Было адзначана, што Акт абвяшчэння незалежнасці Украіны з 1991 года трэба разглядаць менавіта як аднаўленне незалежнасці Украіны, як у Эстоніі, Латвіі і Літве. Гэтыя дзяржавы адзначаюць свае дні незалежнасці, пачынаючы адлік з 1918 года, а не 1990—1991 гг. .
Заявы Вятровіча выклікалі бурную рэакцыю ў Расіі і сярод карыстальнікаў сацыялоьных сетак. Пачалі распаўсюджвацца думкі, што калі сур’ёзна ставіцца да заяваў гісторыка, то тады прыйдзецца вярнуць Расіі не толькі Крым, але і палову сучаснай Украіны. Бо менавіта бальшавікі далучылі да УССР Данецк, Луганск, Херсон, Мікалаеў, Адэсу, Днепр і Крапіўніцкі, у 1939—1940 гадах у склад Украіны ўвялі Усходнюю Галіцыю, Паўночную Букавіну, а таксама Паўднёвую Бесарабію, у 1945 годзе ў УССР уключылі Закарпацце, і, нарэшце, у 1954 годзе да УССР указам генеральнага сакратара Мікіты Хрушчова далучылі Крымскі паўвостраў.
Аперацыя «Дунай»
У інтэрв'ю брытанскаму дзённіку, які цікавіўся стаўленнем сённяшніх чэшскіх камуністаў да падзей 50-гадовай даўніны, старшыня Кампартыі Чэхіі і Маравіі (КПЧМ) Войцех Філіп заявіў:
Паводле Філіпа, Расія не нясе адказнасці за дзеянні СССР, і тыя, хто лічаць інакш, кіруюцца сваімі антырасійскімі пазіцыямі, а не з гістарычных фактаў, якія татальна фальсіфікуюцца.
Чэшскі гісторык Пётр Блажек з Інстытута вывучэння таталітарных рэжымаў сказаўшы, што лідар чэскіх камуністаў спрабуе заблытаць сітуацыю:
Пасольства Украіны ў Чэхіі выказала ўпэўненасць, што гэта робіцца па замове расійскага кіраўніцтва: «Цалкам зразумела, што гэтая спроба была зробленая па замове Крамля менавіта цяпер, каб ён мог пазбавіцца адказнасці за свае злачынствы менавіта ў той час, калі чэхі і славакі адзначаюць 50 годдзя вялікай трагедыі абодвух народаў», — гаворыцца ў заяве амбасады Украіны ў Чэхіі.
Пераемнасць Украіны
Цяпер Украіна юрыдычна вызначана ў Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Украіны ад 16 ліпеня 1990 і ў Законе Украіны ад 12 верасня 1991 «Аб правапераемстве» як правапераемніца УССР. Пасля 1991 года гучалі заканадаўчыя ініцыятывы змяніць гэту правапераемнасць на УНР для таго, каб «аднавіць гістарычную справядлівасць». Таксама некаторыя дакументы ўтрымліваюць нефармальныя вызначэнні, прама ці ўскосна абвяшчаюць правапераемства Украіны ад іншых дзяржаў украінскага народа: Кіеўскай Русі, Каралеўства Рускага, Гетманшчыны, Украінскай Народнай Рэспублікі, Украінскай дзяржавы і Заходне Украінскай Народнай Рэспублікі. Нефармальна такога роду правапераемнасць таксама пацвярджаецца перадачай Прэзідэнтам УНР у выгнанні Мікалаем Плав’юком 22 студзеня 1992 клейноды новаабранаму Прэзідэнту Украіны Леаніду Краўчуку і яго складаннем з сябе паўнамоцтваў Прэзідэнта УНР. Гэта падзея пакуль лічыцца сімвалічнай, паколькі яна не мела ніякіх прававых наступстваў, хоць Краўчук запэўніў дэлегацыю УНР, што неўзабаве будзе распрацаваны рэгламент выкарыстання дзяржаўных сімвалаў, і, што важна, падкрэсліў:
22 студзеня 2018 года на мерапрыемствах, прысвечаных 100-годдзю абвяшчэння незалежнасці Украінскай Народнай Рэспублікі, пяты Прэзідэнт Украіны Пётр Парашэнка падчас выступленняў неаднаразова падкрэсліў пераемнасць дзяржаўнай традыцыі:
У той жа дзень групай дэпутатаў у Вярхоўную Раду Украіны быў пададзены праект закона №7521 «Аб правапераемстве Украіны ад Украінскай Народнай Рэспублікі». Сутнасць гэтага дакумента зводзіцца да таго, што сучасная ўкраінская дзяржава павінна абвясціць сябе правапераемніцай УНР, а не УССР, як гэта фармальна цяпер, з усімі вытворнымі ад гэтага наступствамі.
3 кастрычніка 2019 года ў Вярхоўнай Радзе Украіны быў зарэгістраваны праект пастановы, якім прапаноўвалася перанесці дату святкавання Дня Незалежнасці на дату абвяшчэння IV Універсала УНР — 22 студзеня, а 24 жніўня пакінуць выхадным днём, пераназваўшы ў «Дзень аднаўлення Незалежнасці Украіны» як у краінах Балтыі. На думку народнай дэпутакі Аксаны Саўчук, святкаванне Дня Незалежнасці трэба перанесці на 22 студзеня — дзень абвяшчэння ў 1918 годзе IV Універсала. Да таго ж, дата абвяшчэння незалежнасці УНР супадае з Днём саборнасці, калі 22 студзеня 1919 года адбылося аб’яднанне Украінскай Народнай Рэспублікі і Заходнеўкраінскай Народнай Рэспублікі.
УЦАЯА у праграме ЗНА па гісторыі Украіны апісвае падзеі 24 жніўня як «аднаўленне незалежнасці Украіны» (30 тэма, старонка 33).
Валеўскі раён
Валеўскі раён — раён у складзе Баранавіцкай вобласці БССР.
У сувязі з пераносам адміністрацыйнага цэнтра раёна з вёскі Валеўка ў мястэчка Карэлічы 25.11.1940 г. перайменаваны ў Карэліцкі раён.
Трэнта (правінцыя)
Аўтаномная правінцыя Трэнта (Provincia autonoma di Trento), вядомая таксама пад неафіцыйнай назвай Трэнціна (Trentino) — правінцыя ў Італіі, разам з правінцыяй Бальцана ўтварае вобласць Трэнціна — Альта-Адыджэ. Сталіца правінцыі — горад Трэнта.
Таксама Трэнта з’яўляецца часткай еўрапейскага рэгіёна Ціроль — Паўднёвы Ціроль / Альта-Адыджэ — Трэнціна, які ў асноўным адпавядае межам гістарычнай вобласці Ціроль. Правінцыя падзелена на 223 адміністрацыйныя адзінкі — камуны, аб’яднаныя ў 15 супольнасцей даліны, а таксама ўключае горад Трэнта з прыгарадамі.
Пётр Генрыхавіч Шыкшнян
Пётр Генрыхавіч Шыкшнян (, в. Іванскія,, Віцебская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
Біяграфія
Нарадзіўся 18 студзеня 1955 года ў в. Іванскія Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці.
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, інжынер-гідратэхнік; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, спецыяліст у галіне дзяржаўнага кіравання.
Працаваў майстрам, галоўным інжынерам, начальнікам ПМК, першым намеснікам старшыні Лепельскага гарадскога выканаўчага камітэта, старшынёй Лепельскага раённага выканаўчага камітэта.
У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі ўзнагародамі.
Асабістае жыццё
Жанаты, мае сына і дачку.
NGC 6016
NGC 6016 (іншыя абазначэнні — UGC 10096, MCG 5-38-1, ZWG 167.4, IRAS15538+2706, PGC 56410) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Паўночная Карона.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Мапучэ
Мапу́чэ (саманазва: mapuche, літаральна «людзі зямлі»), або араўка́ны (araucanos) — індзейскі народ на захадзе Паўднёвай Амерыкі. Жывуць у Чылі і Аргенціне. Агульная колькасць (2017 г.) — 1 674 000 чалавек.
Гісторыя
У прамежку паміж існаванем культуры Пірэн і прыходу іспанцаў мапучэ рассяліліся на тэрыторыі ціхаакіянскага ўзбярэжжа ад сучаснага горада Кансепсьён на поўначы да праліва з архіпелагам Чілаэ на поўдні. Вучоныя мяркуюць, што ў дакалумбавы перыяд мапучэ мелі кантакты з палінезійцамі. Каля 1485 г. у трохдзённай бітве на рацэ Маўле мапучэ спынілі наступ інкаў на поўдзень.
У 1536—1544 гг. іспанскія канкістадоры пры падтрымцы перуанскіх індзейцаў заваявалі частку чылійскага ўзбярэжжа і заснавалі горад Сант’яга. У 1553 г. мапучэ нанеслі паражэнне іспанцам каля крэпасці Тукапель, захапілі ў палон і забілі Педра дэ Вальдывія. Эпідэміі і засуха прывялі да высокай смяротнасці сярод індзейцаў і не дазволілі правадырам развіць поспех. У далейшым вайна набыла партызанскі характар. Ваенныя дзеянні не спынялі ўзаемных абмену і гандлю. Мапучэ запазычылі ў іспанцаў коняў, агнястрэльную зброю, ўменне будаваць крэпасці. Гэта дазволіла ім у XVI — XVIII стст. пашырыць месца рассялення. Мапучэ праніклі ў Патагонію, дзе хутка адбывалася аўраканізацыя мясцовага насельніцтва. Для кантролю сваіх валоданняў і падтрымкі наземных сувязяў паміж калоніямі іспанцы былі вымушаны заключаць з мапучэ дамовы аб свабодным праходзе караванаў. З канца XVIII ст. крэолы і нямецкія каланісты куплялі ў мапучэ зямлю за грошы.
Пасля абвяшчэння незалежнасці Чылі і Аргенціны паміж імі і мапучэ перыядычна ўспыхвалі канфлікты, паколькі індзейцы рабілі напады на паселішчы. Пасля заснавання ў 1843 г. чылійскай калоніі ў раёне Магеланава праліва ўрад Чылі выношваў планы далучэння паўднёвых тэрыторый. У 1860 г. французскі авантурыст Арэлі-Антуан дэ Тунан абвясціў незалежную дзяржаву Аўруканію. Згодна яго асабістым успамінам, мапучэ прызналі яго сваім каралём. Ён склаў Канстытуцыю, гімн і намаляваў сцяг новай дзяржавы. У 1862 г. А. дэ Тунан быў арыштаваны чылійскімі ўладамі і высланы ў Францыю, аднак яго ідэя існавання араўканскай дзяржавы жыла яшчэ доўгі час. У 1861—1871 гг. і 1881—1883 гг. чылійская армія арганізавала 2 паспяховыя ваенныя кампаніі, якія скончыліся заваяваннем тэрыторый мапучэ ўздоўж ціхаакіянскага ўзбярэжжа. У 1879—1885 гг. Аргенціна праводзіла так званае «Заваяванне пустыні». Падчас гэтай вайны загінула 2500 індзейцаў. Выжылыя былі пазбаўлены зямлі і сагнаны ў рэзервацыі.
Пасля страты незалежнасці мапучэ апынуліся ў гаротным эканамічным стане. З пачатку XX ст. у Чылі і з другой паловы XX ст. у Аргенціне ўдзельнічалі ў руху за правы карэннага насельніцтва. У 1992 г. мапучэ Чылі абвясцілі, што будуць змагацца за вяртанне зямлі. Гэта патрабаванне прывяло да серыі канфліктаў з сучаснымі ўладальнікамі, у тым ліку да нападаў і спальвання дамоў. Адначасова ў Аргенціне мапучэ арганізавалі грамадзянскую кампанію супраць Бенетон Груп, ва ўласнасці якой апынулася большасць патрабуемых імі зямель. У абедзьвюх дзяржавах палітычныя лідары мапучэ абвінавачваюцца ў радыкалізме і схільнасці да тэрору.
Культура
Да прыходу іспанцаў мапучэ вялі комплексную гаспадарку. Яны спалучалі паляванне і збіральніцтва з трыманнем лам і ручным земляробствам. Вырошчвалі кукурузу, бульбу, кабачкі, перац. Абавязкамі жанчын былі клопат пра дом, выраб керамікі і тканін. У выніку кантактаў з іспанцамі мапучэ асвоілі трыманне кароў, канёў і авечак. Да сярэдзіны XVI ст. яны ўжо мелі вялікія конныя статкі і ўмела ваявалі як коннікі. У XVII — XVIII стст. мапучэ сталі буйнымі гандлярамі свойскай жывёлай у Чылі. Тыя мапучэ, хто перасяліўся ў Патагонію, займаліся пераважна вандроўным паляваннем. Пасля заваявання мапучэ былі вымушаны ператварыцца ў дробных фермераў, наймаліся на працу на прадпрыемствы і ў буйныя сельскія гаспадаркі белага насельніцтва. У нашы дні сярод іх высокі працэнт беспрацоўных, пераважаюць часовая або малакваліфікаваная праца.
Распаўсюджаныя рамёствы — пляценне кошыкаў, ткацтва, разьбярства па дрэву.
Народная жаночая вопратка domo wesakelu уключае цёмную мантыю küpam, што пакрывала цела ад плячэй да ладыжак і замацоўвалася на плячы брошкай tupu, шырокі пояс trarüwe, плашч з каляровай паласой ikülla. Жанчыны упрыгожваліся галаўным уборам trarilongko, грудной пласцінай trapelakucha, бранзалетамі yüwülkuwü і завушніцамі chaway. Мужчынская вопратка wentru wesakelu складалася з саронга chiripa, чырвоны пояс trarüchiripa, понча makuñ, лямцпавы капялюш chumpiru, сандалі ekota і драўляны абутак sumel. Тканіны выраблялі з воўны.
Доўгі час грамадскі лад абапіраўся на палігамную сістэму сваяцкага рода. Большасць сем’яў былі манагамнымі, але сустракаліся выпадкі палігініі. Войны з іспанцамі зрабілі вызначальнай ролю высакародных ваенных правадыроў cacique. Існавалі таксама выбарныя ваенныя правадыры tokis і абшчынныя правадыры lonkos. Пасля заваявання ўводзілася сістэма пратэктарата, калі дзяржава перадавала зямлю ў карыстанне пэўнай суседскай абшчыне на чале cacique або lonkos.
Мапучэ захавалі багаты вусны фальклор — песні, казкі, міфы. Музыка была звязана з сакральнымі рытуаламі. Галоўным спеваком лічыўся шаман machi, які акампанаваў сабе з дапамогай барабана kultrun. Іншыя музычныя інструменты — флейта pifilcas, барабан kakelkultrun, дуда trutruka і г. д.
Мова
Мапудунгун, родная мова мапучэ, — ізалят. Першая граматыка на основе лацінкі была апублікавана езуітамі ў 1606 г. Ня мае афіцыйнай падтрымкі. Колькасць носьбітаў скарачаецца.
Рэлігія
Традыцыйная рэлігія мапучэ абапіраецца на дуалістычныя вераванні ў існаванне двух нябёс. Першае wen ú map ú аддано добрым багам і духам. Найбольш шануююца Nguenechén, стваральнік людзей, і Pillán, продак усіх мапучэ. Сувязь паміж людзьмі і багамі здзейсняе шаман machi. Неба ank á wen ú населена злымі багамі і духамі. У асяроддзі людзей ім служаць ведзьмакі kalkú. Правы бок асацыюецца з дабром, левы — са злом.
З XVI ст. распаўсюджваецца каталіцызм.
Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2018
Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2018 года прайшоў 28 сакавіка на стадыёне ФК «Мінск». У матчы сустрэліся чэмпіён і ўладальнік кубка 2017 года мінскі клуб «Мінск» і фіналіст кубка 2017 года клуб «Зорка-БДУ».
Кеўра
Ке́ўра — беларускае прозвішча.
Францыск
Імя Францыск маюць:
Журавінка
Жураві́нка (, Журавинка) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўскага сельсавета.
Гісторыя
30 ліпеня 1964 года вёска Сыроваткі была перайменавана ў вёску Журавінка.
Енджэй Марачэўскі
Інжынер, выпускнік Львоўскай політэхнікі. З 1894 года ў Галіцкай сацыял-дэмакратычнай партыі (пазней Польская сацыял-дэмакратычная партыя). Член рэйхсрата (парламента Аўстра-Венгрыі) у 1907-1918 гадах. Міністр шляхоў зносін у Часовым народным урадзе Польскай Рэспублікі. З 18 лістапада 1918 па 16 студзеня 1919 года — прэм'ер-міністр Польшчы. У 1920 годзе стаў начальнікам Ваеннага ўпраўлення Польскай сацыялістычнай партыі, кіраваў як наборам у добраахвотніцкія атрады, так і дыверсійнай дзейнасцю ў тыле савецкіх войскаў. У 1919-1925 гадах член Галоўнага савета, у 1919-1923 гадах член Цэнтральнага выканаўчага камітэта Польскай сацыялістычнай партыі. У 1919-1926 гадах — дэпутат і віцэ-маршалак Сейму. З лістапада 1925 па люты 1926 года быў міністрам грамадскіх работ ва ўрадзе Аляксандра Скшыньскага. У маі 1926 года ён стаў суарганізатарам забастоўкі чыгуначнікаў у падтрымку Юзафа Пілсудскага. Пасля пераходу Польскай сацыялістычнай партыі ў апазіцыю ён адмовіўся ад членства ў Вярхоўным Савеце ППС і сышоў з дэпутацкага мандата. Пасля ўваходжання ва ўрад Юзафа Пілсудскага ў якасці міністра грамадскіх работ 2 кастрычніка 1926 года, насуперак пазіцыі партыі, у 1927 годзе быў выключаны. У чарговых урадах Казімежа Барталя і Казімежа Світальскага на пасадзе міністра грамадскіх работ да 28 снежня 1929 года. У кастрычніку 1928 года далучыўся да ППС - былой Рэвалюцыйнай фракцыі. У 1930 годзе ўступіў у Цэнтральнае аб'яднанне прафсаюзаў, а ў снежні 1930 года стаў яго старшынёй. У сакавіку 1931 года разам з Медардам Даўнаровічам, Зыгмунтам Гардэцкім і Антоніем Панчэкам ён раскалоў аб'яднанне і аб'яднаўся з іншымі санацыйнымі прафсаюзамі. Падчас Другой сусветнай вайны ўдзельнічаў у працы мясцовай спажывецкай кааперацыі, супрацоўнічаў з падпольным Польскім сіндыкальным саюзам, заснаваным актывістамі Саюза незалежных таварыстваў. Загінуў 5 жніўня 1944 года, калі выпадковы артылерыйскі снарад трапіў у яго кватэру.
Кампаспіноза
Кампаспіноза (Campospinoso) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 863 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 234 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 27040. Тэлефонны код — 0385.
Сан-Ларэнца-Маджорэ (Неапаль)
Сан-Ларэнца-Маджорэ (San Lorenzo Maggiore) — царква і манастыр у Неапалі, Італія. Царква знаходзіцца ў цэнтры старажытнага грэка-раманскага горада, на скрыжаванні вуліц Віа Сан Грэгорыа Армена (італ. Via San Gregorio Armeno) і Віа Дэі Трыбуналі (італ. Via dei Tribunali). Назва «Сан-Ларэнца» таксама ўжываецца для абазначэння музея, адкрытага ў царкве, і для археалагічных раскопак рымскай эпохі пад царквой.
Гісторыя і архітэктура
Існуючая царква была заснавана францысканскім ордэнам у 1265. Участак быў перададзены ордэну ў кампенсацыю за іншы ўчастак, канфіскаваны пад будаўніцтва Карлам I Анжуйскім новай крэпасці Маскіа Анджаіна (Maschio Angioino), таксама званай Кастэль-Нуова (Castel Nuovo). Сан-Ларэнца складаецца з уласна царквы і манастыра. Вакол ўнутранага манастырскага двара размешчаны музей, прысвечаны гісторыі царквы і ранейшым будынкам.
Участак царквы з'яўляецца характэрным для Неапаля прыкладам напластавання пабудоў розных эпох. Цяперашні будынак манастыра пабудаваны ў XIII стагоддзі на месцы знесенай базілікі VI стагоддзя. Пад будынкам царквы зроблены археалагічныя раскопкі, якімі раскрыта каля паловы рынку рымскай эпохі. Доступ у зону раскопак адкрыты для наведвальнікаў у 1992 годзе, пасля 25 гадоў працы археолагаў.
Манастырскі комплекс пабудаваны ў другой палове XIII стагоддзя і цалкам перабудаваны архітэктарам Санфелічэ (Sanfelice) у 1742 годзе; на галоўным фасадзе былі захаваныя элементы XIV стагоддзя - вялікі партал з арыгінальнымі драўлянымі дзвярыма. Аднанефная царква мае апсіды (інтэр'ер выкананы французскімі майстрамі), з дзевяццю капэламі, якія прымыкаюць да абыходнай галерэі (амбулаторыі). У капэле знаходзяцца грабніца Кацярыны Аўстрыйскай, статуя працы Ціна ды Камаіна (Tino da Camaino) (1323); шостая капэла з правага боку ўпрыгожана фрэскамі, выкананымі неапалітанскія вучнямі Джота.
Сярод памяшканняў манастырскага комплексу, якія выходзяць у клуатр, асаблівую цікавасць уяўляюць Зала Сікста V, столь якой ўпрыгожаны роспісамі Луіджы Радрыгеса (пачатак XVII стагоддзя), і Зала Капітула, таксама багата упрыгожаны арнаментальным жывапісам.
У царкве Сан-Ларэнца Джавані Бакача ў 1338 годзе сустрэў сваю каханую Ф'ямету.
Адрыя
Адрыя (, Hadria, Adria) — горад і камуна ў Італіі, размяшчаецца ў правінцыі Равіга вобласці Венецыя, на канале Б’янка, на ўсход ад Равіга, паміж вусцямі рэк По і Адыджэ. Насельніцтва — 20 669 чалавек (2004), шчыльнасць насельніцтва — 183 чал./км². Плошча — 113 км². Паштовы індэкс — 45011. Тэлефонны код — 00426.
Заступнікам горада лічыцца св. Белін. Дзень горада штогод святкуецца 26 лістапада.
Малінаўка (Паўладарская вобласць)
Малінаўка — сяло ў Шчарбакцінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Таццянаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 556859300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 454 чалавекі (230 мужчын і 224 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 361 чалавек (197 мужчын і 164 жанчыны).
Уладзімір Леанідавіч Ланін
Уладзімір Леанідавіч Ланін (нар., в. Чуравічы, Клімаўскі раён, Бранская вобласць, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі радыёэлектроннай апаратуры. Доктар тэхнічных навук (2006), прафесар (2009).
Біяграфія
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (кваліфікацыя «Інжынер канструктар-тэхнолаг радыёапаратуры», 1971; аспірантура, 1978). Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (з 1971, факультэт камп’ютарнага праектавання, кафедра электроннай тэхнікі і тэхналогіі, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: тэхналогія паяных і мікразварных спалучэнняў у электронных модулях.
Узнагароды
Прэміі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1991), спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па сацыяльнай падтрымцы адораных навучэнцаў і студэнтаў (2013).
Іванкі (Брагінскі раён)
Іва́нкі (, Иванки) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Камарынскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 53 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 9 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 171 км ад Гомеля.
Транспартная сістэма
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.
Планоўка складаецца з крывалінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўначы далучаецца завулак. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснавана ў XIX стагоддзі перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 17 жыхароў вёскі, у памяць пра якіх у 1967 годзе ў цэнтры вёскі збудаваны абеліск. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камарынскі» (цэнтр — гарадскі пасёлак Камарын). Да 26 верасня 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Новаялчанскага сельсавета, да 12 лістапада 2013 года — у склад Камарынскага пассавета.
Яўген Міхайлавіч Бярковіч
Яўген Міхайлавіч Бярковіч (, Іркуцк) — матэматык, публіцыст, гісторык навукі і літаратуры, выдавец і рэдактар.
Стваральнік сеткавага партала «Нататкі па яўрэйскай гісторыі», у рамках якога выходзяць у свет аднайменны парталу часопіс і альманах «Габрэйская Старына». Стваральнік і галоўны рэдактар ​​часопіса «Сем мастацтваў» і часопіс-газеты «Майстэрня».
Аўтар кніг «Нататкі па яўрэйскай гісторыі» і «Банальнасць дабра. Героі, праведнікі і іншыя людзі ў гісторыі Халакосту. Нататкі па яўрэйскай гісторыі дваццатага стагоддзя», «Адысея Петэра Прингсхайма» (2013), «Антыподы: Альберт Эйнштэйн і Філіп Ленард ў кантэксце фізікі і гісторыі» (2014), «Рэвалюцыя ў фізіцы і лёсы яе герояў. Томас Ман і фізікі XX стагоддзя» (2017), «Рэвалюцыя ў фізіцы і лёсы яе герояў. Альберт Эйнштэйн у фокусе гісторыі XX стагоддзя» (2018). Аўтар сцэнарыя дакументальнага фільма «Пытанні да Бога».
Біяграфія
Нарадзіўся 6 кастрычніка 1945 гады ў Іркуцку. Бацька — Бярковіч Міхаіл Шаевич, радыёінжынер (1917, Украіна — 2001, Масква), маці — Сендерова Аляксандра Уладзіміраўна, гісторык (1924, Мілаславічы, Беларусь, — 1980, Масква).
З 1946 па 1995 гады жыў, вучыўся і працаваў у Маскве.
Скончыў фізічны факультэт МДУ ім. Ламаносава ў 1968 годзе, кандыдат фізіка-матэматычных навук (1973), старшы навуковы супрацоўнік, доктар прыродазнаўства (Германія).
З 1995 года жыве і працуе ў Германіі (горад Гановер).
Часопіс «Сем мастацтваў»
Электронная версія часопіса ўдастоена Бяляеўскай прэміі ў намінацыі «асветніцкі або навукова-папулярны сайт — за найбольш цікавую дзейнасць у папярэдні перыяд» (2018).
У склад рэдкалегіі ўваходзяць вядомыя дзеячы навукі і мастацтва, у тым ліку кампазітар Аляксандр Журбін, доктар фіз.-мат. навук і прафесар Фізічнага інстытута РАН Барыс Балатоўскі, пісьменнік, доктар культуралогіі і прафесар Санкт-Пецярбургскага універсітэта культуры і мастацтваў Аляксандр Ласкін, філосаф і фізік прафесар Ариэльского ўніверсітэта (Ізраіль) Эдуард Бармашэнка, гісторык і літаратар Леў Берднікаў і іншыя.
Сеткавая версія часопіса ўваходзіць у каталог Яндэкса (ІКС = 150), прадстаўлена на сайтах ЛитБук , «Openstat», «Web.archive.org» , «Cy-pr.Com» , матэрыялы часопіса цытуюцца ў многіх навуковых і іншых публікацыях.
Віктар Амазаспавіч Амбарцумян
Віктар Амазаспавіч Амбарцумя́н (,  —, Бюракан) — армянскі астраном і фізік, заснавальнік савецкай тэарэтычнай астрафізікі. Акадэмік АН СССР (1953) і АН Арменіі (1943). Герой Сацыялістычнай Працы (1968, 1978). Замежны член акадэмій навук многіх краін. Дзяржаўныя прэміі СССР 1946, 1950.
Біяграфія
Віктар Амазаспавіч Амбарцумян нарадзіўся ў Тыфлісе 5 (18) верасня 1908 года. Бацька Амбарцумяна быў філолагам, спрыяў развіццю здольнасцяў сына ў галіне матэматыкі і фізікі. У 1925 годзе ён паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Ленінградскага педагагічнага інстытута. У 1926 годзе, будучы ўжо студэнтам Ленінградскага ўніверсітэта, Амбарцумян апублікаваў першую навуковую працу, прысвечаную сонечным факелам. У гады вучобы ўваходзіў у лік карэспандэнтаў-назіральнікаў Рускага таварыства аматараў сусветазнаўства, не з'яўляючыся фармальна яго членам. Па заканчэнні ўніверсітэта паступіў у аспірантуру пры Пулкаўскай абсерваторыі, дзе працаваў пад кіраўніцтвам А. А. Белапольскага з 1928 па 1931 год.
У 1930 году Амбарцумян пабраўся шлюбам з Верай Фёдараўнай Клачыхінай, родам з вёскі Усолле, Салікамскага павета, Пермскай губерні. Яна была прыёмнай дачкой астраномаў Рыгора Абрамовіча і Пелагеі Фёдараўна Шайн (першапачаткова была пляменніцай апошняй).
Пасля заканчэння аспірантуры Амбарцумян працаваў у Ленінградскім універсітэце, дзе ў 1934 годзе заснаваў і ўзначаліў першую ў СССР кафедру астрафізікі. У 1935 годзе без абароны дысертацыі Амбарцумяну была прысуджана вучоная ступень доктара фізіка-матэматычных навук. У 1939—1941 гадах быў дырэктарам абсерваторыі Ленінградскага ўніверсітэта. У 1941 годзе, будучы прарэктарам Ленінградскага ўніверсітэта, узначальваў даследчы філіял універсітэта ў горадзе Ялабуга, куды былі эвакуіраваны навуковыя лабараторыі ўніверсітэта.
У 1939 году Амбарцумян быў абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук СССР, а ў 1953 годзе — акадэмікам Акадэміі навук СССР.
У 1943 годзе была створана Акадэмія навук Армянскай ССР. Амбарцумян быў абраны сапраўдным членам і прызначаны яе віцэ-прэзідэнтам, а прэзідэнтам стаў І. А. Арбелі. У 1947 году Амбарцумян быў абраны прэзідэнтам АН Армянскай ССР, пасля чаго абіраўся прэзідэнтам на ўсе тэрміны да 1993 года. З 1993 года стаў ганаровым прэзідэнтам Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Арменія.
У 1946 году Амбарцумян заснаваў Бюраканскую астрафізічнай абсерваторыі, стаў яе першым дырэктарам і працягваў кіраўніцтва абсерваторыяй да 1988 года.
Амбарцумян быў прэзідэнтам Міжнароднага астранамічнага саюза з 1961 да 1964 гады. Двойчы быў абраны прэзідэнтам Міжнароднага Савета навуковых саюзаў (1966—1972).
Віктар Амазаспович Амбарцумян памёр 12 жніўня 1996 года ў Бюракане, пахаваны там жа недалёка ад вежы вялікага тэлескопа.
Навуковая дзейнасць
Аўтар навуковых прац па фізіцы зорак і туманнасцяў, зорнай дынаміцы, пазагалактычнай астраноміі, касмагоніі, ядзернай і тэарэтычнай фізіцы.
Адкрыў і даследаваў зорныя сістэмы новага тыпу (т. зв. зорныя асацыяцыі).
Міжнародная прэмія ім. В. А. Амбарцумяна
Указам прэзідэнта Арменіі Сержа Саргсяна заснавана міжнародная навуковая прэмія імя астрафізіка Віктара Амбарцумяна. Прэмія прысуджаецца за выдатную навуковую працу ў астрафізіцы, а таксама ў прылеглых да яе сферах фізікі і матэматыкі, незалежна ад грамадзянскай прыналежнасці навукоўца. Прэмія прысуджаецца адзін раз у два гады; першым годам прысуджэння прэміі стаў 2010 год. Памер прэміі — 500 тысяч $.
Каневіна
Каневіна (Canevino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 127 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 27 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 27040. Тэлефонны код — 0385.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Слуцкае гета
Слуцкае гета — (жнівень 1941 — 8 лютага 1943) — месца прымусовага перасялення яўрэяў горада Слуцка і ваколіц падчас пераследу і знішчэння яўрэяў у час акупацыі тэрыторыі Беларусі войскамі Нацысцкай Германіі ў перыяд 2-й сусветнай вайны.
Стварэнне першага гета
Пасля захопу горада нямецкімі войскамі гебітскамісарам акругі быў прызначаны Генрых Карль (Heinrich Carl). У Слуцку пачалася падрыхтоўка да ізаляцыі яўрэяў. У ліпні была праведзена пашпартызацыя жыхароў горада. У пашпартных картках пазначаўся пол, узрост і спецыяльнасць. Яўрэяў абавязалі насіць на адзежы спераду і ззаду дзве жоўтыя зоркі з тканіны. Вялікая частка яўрэяў была пераселеная на тэрыторыю, дзе ў наш час размяшчаецца 10-ы ваенны гарадок. У сваіх дамах засталіся жыць сем'і кваліфікаваных рамеснікаў ці спецыялістаў.
Непрацаздольных жыхароў гета невялікімі партыямі вывозілі ва ўрочышча Гараваха і там расстрэльвалі. Напачатку кастрычніка за адзін раз расстралялі 500 пажылых яўрэяў, якім сказалі, што іх вязуць на сельскагаспадарчыя работы. Працаздольныя жыхары гета працавалі на створаных немцамі прадпрыемствах і майстэрнях, у прыватнасці, на гарбарнай фабрыцы.
Пагром у кастрычніку 1941
"«Што да самага спосабу правядзення акцыі, я павінен з глыбокім жалем адзначыць, што ён межаваў з садызмам. Сам горад падчас акцыі ўяўляў сабой жахлівую карціну. З неапісальнай лютасцю, як з боку нямецкіх паліцыянтаў, так і з боку літоўскіх партызан, яўрэйскае насельніцтва, а таксама нямала беларусаў, былі выведзены з хат і сагнаны ў адно месца. Паўсюль у горадзе была стральба, і на некаторых вуліцах валяліся трупы яўрэяў. Мала таго, што з яўрэйскім насельніцтвам, у тым ліку і з рамеснікамі, абыходзіліся па-зверску прама на вачах у беларускага насельніцтва, але і само беларускае насельніцтва сапраўды гэтак жа падвяргалася збіванню гумовымі дубінкамі і прыкладамі.»"
Карль паказваў, што забойствы суправаджаліся масавымі рабункамі, вымаганнем і вандалізмам і прасіў каб яго назаўсёды пазбавілі ад прысутнасці гэтага літоўскага батальёна.
Па ўспамінах відавочцаў у гэты дзень у Гаравахе былі расстраляны 5 тысяч чалавек. Літоўскаму батальёну аказваў дапамогу 3-і батальён які складаўся з немцаў і дапаможная паліцыя Слуцку, якая складалася з мясцовых жыхароў.
Стварэнне «закрытага» гета
Пасля кастрычніцкай акцыі частка пакінутай у жывых моладзі сышла ў партызаны. У сувязі з гэтым немцы стварылі новае гета — у раёне так званага Школішча (цяпер вул. Парыжскай Камуны, месца, якое займае СШ № 6 і паўночная частка вуліцы Манахава), дзе да вайны кампактна пражывалі яўрэі. Новае гета абнеслі калючым дротам і пільна ахоўвалі. Напярэдадні пераводу яўрэяў у новае гета некалькі сотняў непрацаздольных былі расстраляны.
Ліквідацыя гета
5 лютага 1943 года начальнік паліцыі бяспекі і СД оберштурмбанфюрар СС Эдуард Штраўх падпісаў загад пра ліквідацыю Слуцкага гета. Апроч паліцыі бяспекі ў акцыі былі задзейнічаны 110 ваенных латышскай добраахвотніцкай роты.
Акцыя працягвалася з 7:00 7 лютага да 20:00 8 лютага. З-за таго, што частка жыхароў гета хавалася ў загадзя падрыхтаваных сховішчах, камандаванне акцыяй прыняло рашэнне выкарыстаць агнямёты. Гета было цалкам спалена, а ўсе жыхары забітыя.
Пасля вайны
У памяць пра загінулых у цэнтры горада ўсталяваны помнік. Ён падвяргаўся антысеміцкаму вандалізму ў красавіку 2008 і ліпні 2009 года.
Па падазрэнні ва ўдзеле ў масавых забойствах Эстонія расследуе дзейнасць свайго грамадзяніна Міхаіла Гаршкова. Гаршкоў — былы супрацоўнік гестапа, які абвінавачваецца ў садзейнічанні забойству 3 тысяч чалавек у Слуцкім гета. Гаршкоў у 1953 годзе атрымаў грамадзянства ЗША, але ў 2002 быў яго пазбаўлены ў сувязі з тым што схлусіў пры атрыманні грамадзянства пра сваю калабарацыянісцкую дзейнасці падчас вайны. У 2001 годзе ў Аўстраліі памёр адзін з саўдзельнікаў злачынства ў гета — Карліс Озалс (Karlis Ozols).
Хмяльніцкае (Паўладарская вобласць)
Хмяльніцкае — сяло ў Шчарбакцінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Хмяльніцкай сельскай акругі. Код КАТА — 556863100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1440 чалавек (680 мужчын і 760 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1117 чалавек (507 мужчын і 610 жанчын).
Царква Скальцы
Царква дэльі Скальцы або Санта Марыя дзі Назарэт (degli Scalzi) — царква ў Венецыі, у раёне Канарэджа, пабудавана 1660-1689 гады. Галоўны - заходні - фасад выходзіць на Гранд-канал, ля моста Скальцы за чыгуначным вакзалам.
У 1915 годзе ў царкву трапіла бомба, выпушчаная аўстрыйскімі войскамі. Бомба разбурыла дах і знішчыла фрэску Цьепола.
У царкве быў пахаваны апошні дож Венецыі Ладавіка Манін.
Марыя фон Эбнер-Эшэнбах
Баранэса Марыя фон Эбнер-Эшэнбах (Marie Freifrau Ebner von Eschenbach; нар. Дубская; — ) — аўстрыйская пісьменніца, драматург, папулярнасць якой у канцы XIX стагоддзя прынеслі псіхалагічныя раманы і аповесці. З найболей вядомых прац — раман «Мірскае дзіцё» (1887). Таксама вядомая сваімі цытатамі.
Біяграфія
Марыя фон Эбнер-Эшэнбах вырасла пад кіраўніцтвам сваёй мачахі, якая прышчапіла ёй любоў да нямецкай літаратуры, чым і вызначыла яе далейшы лёс. Жывячы тое ў маёнтак бацькі ў Маравіі, то ў аўстрыйскай сталіцы, Марыя мела магчымасць вывучыць адразу два грамадскія пласты, маляваных у яе творах: мараўскае сялянства і аўстрыйскую арыстакратыю.
Ва ўзросце 18-ці гадоў яна выйшла замуж за барона Э., ваеннага інжынера. Пад уплывам венскага Бург-тэатра яна паспрабавала свае сілы ў драматычнай творчасці, але трагедыя яе «Maria Stuart in Schottland» (1860), пастаўленая ў Карлсруэ, не мела поспеху ні на сцэне, ні ў крытыкі; за ёй былі «Marie Roland» (1867), «Doctor Ritter» (1872) і камедыя «Männertreue» (1874).
Апроч указаных твораў, у «Gesammelte Schriften» (з 1892 г., 6 т.) Э. увайшлі «Aphorismen» (1880), «Parabeln, Marchen und Gedichte» (1892), новая серыя «Dorfund Schlossgeschichten» (1888), вялікія аповесці «Das Gemeindekind» (1888) і «Unsuhnbar» (1890). Выданне няпоўнае: у яго не ўвайшлі «Ein kleiner Roman» (1889) і шматлікія найпознія аповеды. Згодна ЭСБЕ, лепшыя з аповедаў: «Jakob Szela», «Die Unverstandene auf dem Dorfe», «Er lässt die Hand kussen», «Lotti, die Uhrmacherin», «Nach dem Tode», «Wieder die Alte», «Die Freiherrn von Gemperlein», «Oversberg», «Die Kapitalistinnen», «Zwei Komtessen», «Glaubenslos», «Rittmeister Brand», «Bertram Vogelweid».
Патроху кола яе назіранняў пашыралася; яна азнаёмілася таксама з буржуазнымі коламі і дала іх выяву; цікаўная таксама шырокая галерэя тыпаў прыслугі. Галоўная вартасць Эбнер-Эшэнбах — уменне расказваць; рух аповеда — яе асноўная мэта; ёй служаць, як яны ні ўдалыя самі па сабе, асобныя характары, асяроддзе, настроі. Выява грамадскіх супярэчнасцяў і несправядлівасцяў дзее ў яе творах тым мацней, што выяўна чужа кожнай тэндэнцыйнасці, непрымірымай з аптымістычным і ідэалістычным светапоглядам Эбнер-Эшэнбах.
Анатоль Пятровіч Лапо
Анато́ль Пятро́віч Лапо́ (нар., в. Кулакоўка, Бялыніцкі раён Магілёўскай вобласці) — савецкі і беларускі ваенны, пагранічнік. Генерал-лейтэнант (2020), Заслужаны пагранічнік Рэспублікі Беларусь (2022). 7-ы старшыня Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Беларусі (2016—2023).
Біяграфія
У 1986 годзе скончыў Галіцынскае Вышэйшае пагранічнае ваенна-палітычнае вучылішча КДБ СССР імя Варашылава, у 2001 годзе — Акадэмію Федэральнай пагранічнай службы Расійскай Федэрацыі.
У 1981—1992 гадах праходзіў службу ў Чырванасцяжнай Закаўказскай пагранічнай акрузе КДБ СССР на розных пасадах: ад радавога тэрміновай службы, намесніка начальніка пагранічнай заставы, начальніка пагранічнай заставы да намесніка каменданта — начальніка штаба пагранкамендатуры ў Батумскім пагранатрадзе.
У 1992—2008 праходзіў службу ў Смаргонскім пагранічным атрадзе, пачынаў начальнікам пагранкамендатуры «Астравец», з 2004 года займаў пасаду камандзіра пагранічнага атрада. Пад яго камандаваннем атрад дамогся ганаровага звання «Перадавая часць органаў пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь».
Прымаў удзел у стварэнні першага ў краіне Кіналагічнага цэнтра органаў пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь у 1995 годзе.
У 2008 годзе прызначаны на пасаду намесніка начальніка галоўнага аператыўнага ўпраўлення Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Беларусі, з 2014 года — намеснік старшыні Дзяржаўнага пагранічнага камітэта. У 2010 годзе прысвоена воінскае званне генерал-маёра.
29 снежня 2016 года быў прызначаны старшынёй Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь.
У кастрычніку 2020 года прысвоена воінскае званне генерал-лейтэнант.
2 снежня 2021 года Міністэрства фінансаў ЗША ўключыла Анатоля Лапо ў амерыканскі санкцыйны спіс. Таксама ён трапіў пад санкцыі Канады і ў чорны спіс Еўрасаюза. 20 снежня Лапо ў свой санкцыйны спіс уключыла Швейцарыя. 22 снежня да адпаведнага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Сербія, Чарнагорыя. У 2022 годзе санкцыі супраць яго ўвялі Японія і Украіна.
30 мая 2023 года быў вызвалены ад пасады старшыні Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Беларусі.
Узнагароды
Узнагароджаны шэрагам дзяржаўных узнагарод СССР і Рэспублікі Беларусь, сярод якіх ордэн «За службу Радзіме» ІІІ ступені (2008), медалі «За бездакорную службу» І і ІІ ступеняў (2003), медаль «За баявыя заслугі», медаль «За адзнаку ў ахове дзяржаўнай мяжы СССР», юбілейныя медалі і іншыя, ордэн Свяціцеля Кірыла Тураўскага II ступені (2013, Беларуская праваслаўная царква).
У 2022 годзе прысвоена ганаровае званне «Заслужаны пагранічнік Рэспублікі Беларусь».
Юлія Уладзіміраўна Хіраска
Юлія Уладзіміраўна Хіра́ска (, вёска Вомельна, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — ) — беларуская артыстка балета.
Біяграфія
Дачка святара Уладзіміра Рыгоравіча Хіраскі.
Вучылася ў прыватнай харэаграфічнай студыі К. Алексютовіча ў 1921—1925 гадах. З 1921 года артыстка балета БДТ-1, з 1930 года салістка Дзяржаўнай эстрады, у 1933—1959 гадах — Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.
Падчас вайны праца ў канцэртных брыгадах Паўночна-Заходняга і Калінінскага франтоў. Медалі «За доблесную працу ў ВАВ 1941–1945 гг.» і «За перамогу над Германіяй у ВАВ 1941–1945 гг.»
Жонка спевака І. М. Балоціна
Творчасць
Танцоўшчыца характарнага плана. У складзе творчых брыгад удзельнічала ў пастаноўцы балетаў «Салавей» М. Крошнера, «Палымяныя сэрцы» В. Залатарова. Сярод партый: Хмара («Князь-возера» Залатарова), Тао Хоа («Чырвоны мак» Р. Гліэра), Чага («Князь Ігар» А. Барадзіна), Сяброўка («Капелія» Л. Дэліба), а таксама характарныя танцы ў балетах «Раймонда» А. Глазунова, «Канёк-Гарбунок» Ц. Пуні, «Арлекінада» Р. Дрыга).
Лагодны Цмок
Назва студыі адлюстроўваецца на лагатыпе — блакітны цмок з маленькімі лапкамі і задаволенай пыскай.
Сяргей Рыгоравіч Коўчур
Сяргей Рыгоравіч Ко́ўчур (нар. ) — вучоны ў галіне хімічнай тэхналогіі неарганічных матэрыялаў, доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1990).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Прыдзіркі ( Мінскай вобласці Беларусі). У 1957 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Тэхналогія сілікатаў». У 1958—1963 гадах працаваў на шклозаводзе імя Ф. Э. Дзяржынскага ў горадзе Барысаў. У 1964—1967 гадах на пасадзе дырэктара Барысаўскага завода пластмасавых вырабаў, у 1967—1970 — начальнік цэха, начальнік аддзела тэхнічнага кантролю на Віцебскім заводзе радыёдэталей. З 1970 года С. Р. Коўчур у Віцебскім тэхналагічным інстытуце, прафесар кафедры «Ахова працы і хімія» канструктарска-тэхналагічнага факультэта, у 2015—2016 гадах яе загадчык. У 1971—1974 гадах займаў пасаду дэкана вячэрняга агульнатэхнічнага факультэта, у 1974—1987 — загадчыка кафедрай «Цеплатэхніка, ацяпленне, вентыляцыя і ўвільгатненне», у 1987—1989 — кафедры «Праектаванне прамысловых прадпрыемстваў», у 1989—2014 гадах — кафедры «Ахова працы і прамысловая экалогія».
Навуковая дзейнасць
Аўтар навуковых прац у галіне хіміі і тэхналогіі сілікатаў, прамысловай экалогіі, тэхналогіі вырабаў хатняга прызначэння і будаўнічых матэрыялаў з выкарыстаннем прамысловых адходаў. Сааўтар шэрагу патэнтаў і «Англа-рускага слоўніка па хіміі і тэхналогіі сілікатаў». Сярод публікацый: