cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Цястоўскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Дрысенскі сельсавет у складзе Дрысенскага раёна Полацкай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Дрыса. 21 жніўня 1925 года перайменаваны ў Цястоўскі сельсавет, цэнтр перанесены ў вёску Цясты. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Дрысенскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Прудзінкаўскага сельсавета.
Купля Аляскі
Купля Аляскі — транзакцыя паміж Расійскай імперыяй і ЗША, паводле якой Аляска і некаторыя іншыя тэрыторыі пераходзілі ва ўладанне Злучаных Штатаў за 7,2 млн долараў выплаты на карысць Расіі.
Гісторыя здзелкі
Аляска была адкрыта рускай экспедыцыяй ў 1732 г. і стала ўладаннем Расіі. Але ў сярэдзіне ХІХ ст. ўрад Расіі лічыў нерэнтабельным трымаць рускія калоніі ў Амерыцы. І ў 1850-х гг. пачаліся перамовы афіцыйнага ўласніка Аляскі — Руска-амерыканскай кампаніі з прадстаўнікамі ЗША, якія спачатку не былі паспяховымі.
У 1867 г. перамовы па продажу Аляскі аднавіліся з удзелам расійскага пасла барона Эдуарда Стэкля. Быў распрацаваны праект і 30 сакавіка 1867 г. было падпісана афіцыйнае пагадненне аб продажы Аляскі — «Дагавор адносна перадачы расійскіх уладанняў у Паўночнай Амерыцы Яго Вялікасцю Імператарам усіх Расій Злучаным Штатам Амерыкі». А 18 кастрычніка 1867 г. адбылася афіцыйная цырымонія перадачы расійскіх уладанняў ЗША.
На момант продажы тэрыторыя Рускай Амерыкі — Аляскі, Алеуцкіх і некаторых іншых астравоў — складала прыкладна 1 520 тыс. кв. км., а насельніцтва каля 2,5 тыс. рускіх і 60 тыс. індзейцаў і алеутаў.
Некаторыя асаблівасці дамовы аб продажы Аляскі
Дамова была складзена на англійскай і французскай мовах, апошняя — для рускага боку. Ён складаецца з 7-і артыкулаў.
Дагавор гарантаваў усім цывілізаваным жыхарам Аляскі, якія вырашылі застацца, пасля адыходу рускай арміі («у зручны для яе час» (Артыкул VI)) і адміністрацыі, правы і свабоды грамадзян ЗША. На прыняцце рашэнне пакінуць Аляску ці застацца яе цывілізаваным жыхарам адводзілася 3 гады. Індзейцаў і алеўтаў чакала наступнае: «Нецывілізаваныя плямёны мусяць падпарадкоўвацца законам і пастановам, якія Злучаныя Штаты могуць прыймаць адносна плямёнаў абарыгенаў сваёй краіны» (Артыкул ІІІ).
Ацэнка здзелкі ў гісторыі і творчасці
Таксама тэма продажу Аляскі стала крыніцай для стварэння авантурнага фільма «Аляску, сэр», песні групы «Любэ» «Не валяй дурака Амерыка» і шэрагу твораў літаратуры.
Таня Скарынкіна
Таня Скарынкіна (нар. 24 сакавіка, Смаргонь) — беларуская і.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзілася 24 сакавіка 1969 года ў Смаргоні. Скончыла Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію. Працавала ілюстратарам дзіцячых кніг, паштальёнам, журналістам. Некаторы час жыла ў Партугаліі.
Творчасць і ўзнагароды
Першая публікацыя вершаў — газета «Зорька» (1980). Друкавалася ў часопісах «Першацвет», «Немига литературная», «Маладосць», «Arche», «Мінская школа», «Полымя», Мінкульт, у выданні чэшскіх сюрэалістаў «Аналогон», часопісах «Крещатик» (Германія), маскоўскім «Воздухе», сеткавых выданнях «Полутона», TextOnly, Лиterraтура, Прайдзісвет, Colta.ru і інш.
Піша на беларускай і рускай мовах. Вершы перакладзены на іўрыт, польскую, чэшскую, італьянскую, грузінскую, літоўскую, англійскую, румынскую, нарвежскую, іспанскую, латышскую, японскую і нямецкую мовы.
Зборнік эсэ «Шмат Чэслава Мілаша, крыху Элвіса Прэслі» трапіў у шорт-ліст прэміі Ежы Гедройца. У 2018 годзе выйшаў па-англійску, як «A Large Czesław Miłosz With a Dash of Elvis Presley», у выдавецтве Skotland Street Press (Шатландыя, Эдынбург). У 2020 годзе выдадзены па-руску ў аўтарскім перакладзе пад назвай «Большой Чеслав Милош, маленький Элвис Пресли» (Москва, «Планж»).
Ганаровы дыплом прэміі «Московский счёт» за кнігу «И все побросали ножи» — 2021.
Фёдарава (Пачынкаўскі раён)
Фёдарава (Фёдорово) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прудкоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Фёдарава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
У 1929—2005 у складзе Прылепаўскага сельсавету, да 1 студзеня 2019 у складзе Княжынскага сельскага паселішча.
Мальцін’яна
Насельніцтва складае 2526 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 306 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 63040. Тэлефонны код — 0736.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Cristanziano.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Рустыка
Рустыка або руст - абліцоўка знешняга фасаду будынка ў выглядзе груба абчасанага каменю альбо яго імітацыі. Элемент знешняй дэкарацыі будынка.
Сусуман
Сусума́н (Сусуман) — горад у Магаданскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 4297 чалавек (2023), адзін з двух гарадоў вобласці. Горад знаходзіцца на паўночным захадзе вобласці. Заснаваны ў 1936 годзе, з 1964 года — горад.
Рустыка
Ужыванне рустыкі аднавілася ў раннюю эпоху Адраджэння; звяртацца да яе асабліва любілі тасканскія дойліды той пары, пра што сведчаць шматлікія будынкі ва Фларэнцыі, якія адносяцца да яе, у тым ліку палац Піці, фасад якога цалкам абліцаваны рустыкай. Пасля, нароўні з натуральнымі, неабчасанымі камянямі, увайшлі ва ўжыванне ляпная падробка пад іх і перайманне — таксама ляпное — наздраватаму і як бы праточаныя чарвякамі вапнаваму туфу. Абліцоўванне рустыкай выконваецца і пры аздабленні фасада тынкоўкай з рэпрадукцыяй руста, імітацыяй разбіўкай сцяны на прамавугольнікі або на палосы.
Лідзія Саўлаўна Мухарынская
Біяграфія
Скончыла Маскоўскую кансерваторыю ў 1939 годзе. Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны.
У 1939—41 гадах і з 1948 года — выкладчык Беларускай кансерваторыі, з 1970 года — дацэнт.
Навуковая дзейнасць
У сваіх працах разглядала беларускае народна-песеннае мастацтва ў яго вытокавым развіцці, надзяляе асобую ўвагу інтанацыйнаму строю сучаснай беларускай народнай песні, гісторыі і музычна-паэтычнай стылістыцы беларускай рэвалюцыйнай і партызанскай песні.
GS-4
Gruppo GS-4 — паравоз, які выпускаўся ў 1941-1942 гадах на заводзе кампаніі Lima Locomotive Works для чыгункі Southern Pacific Transportation Company.
Будаваліся паравозы на заводзе Lima Locomotive Works.
Прысно
Прысно́ (, Присно) — аграгарадок у Беларусі, у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Прыснянскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 24 км у напрамку на паўночны захад ад горада Ветка, за 46 км ад Гомеля, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Касцюкоўка.
Несцеравічы (прыпыначны пункт)
Не́сцеравічы (, Нестеровичи)  — прыпыначны пункт Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Размешчаны за 0,7 км на поўдзень ад вёскі Несцеравічы; на лініі Андрэевічы — Свіслач, паміж п.п. Монтаўты і Сакі.
Лілекюла (прыпыначны пункт)
Лілекюла (Lilleküla) — прыпыначны пункт Эстонскай чыгункі. Знаходзіцца ў горадзе Талін на лініі Талін — Хаапсалу.
IC 1296
IC 1296 — галактыка тыпу SBbc (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Ліра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Рызніца
Ры́зніца — невялікае памяшканне пры алтарнай апсідзе хрысціянскага храма, у якім захоўвалася вопратка святара і царкоўны інвентар, патрэбны для службы.
Паняцце рызніца выкарыстоўваецца ў праваслаўнай архітэктуры, у той час як ў каталікоў падобныя функцыі выконвае сакры́стыя.
Рызніца часцей за ўсё знаходзіцца ўнутры храма. Таксама можа быць ў выглядзе прыбудовы да яго.
Жанаазен
Жанаазе́н (Жаңаөзен, был. Новы Узень) — горад абласнога падначалення ў Мангістаўскай вобласці Казахстана.
Жанчына па нараджэнні
«Жанчына па нараджэнні» (The Female of the Species) — амерыканскі чорна-белы нямы драматычны кароткаметражны фільм 1912 года рэжысёра Дэвіда Уорка Грыфіта. Прэм’ера адбылася 15 красавіка 1912 года.
Сінопсіс
Чацвёра пасяленцаў з шахтёрскага гарадка — жанчына з мужам і сястрой, а таксама маладая дзяўчына — вымушаныя адправіцца ў вандраванне праз пустыню. Мужчына пазнае, што ў яго ёсць пачуцці да маладой дзяўчыны. Неўзабаве ён памірае. Тры жанчыны працягваюць свой шлях, але нягоды пустыні і прага помсты няўмольна нарошчваюць напружанне паміж імі.
Lycaena alciphron
Даўжыня пярэдняга крыла імага — 16 — 19 мм.
Біялогія
Развіваецца ў адным пакаленні, лёт імага — з сярэдзіны мая — пачатку чэрвеня да канца жніўня. Самка адкладае па адным яйку на ніжнюю паверхню лісця. Вусень развіваецца з восені па красавік-май, зімуе. Адзначана сувязь гусеніц з мурашкамі. Акукліваецца на зямлі ў друзлым кокане з шаўкавіны.
Кармавыя расліны
і іншыя віды шчаўя.
Час лёту
Май — 2-3 дэкада, чэрвень, ліпень, жнівень.
Месцапражыванні
Лясныя ўзлескі, паляны, лугі, рэдкалессі, вільготныя стэпавыя бэлькі і яры, абочыны дарог, берагі рэк. Аддае перавагу пяшчаным месцам.
Арэал
Марока ў Паўночнай Афрыцы, Еўропа, Каўказ і Закаўказзе, Турцыя, Іран, горы Усходняга Казахстана і Кыргызстана, поўдзень Сібіры, Манголія. Па адзінкавых знаходках вядомы з Забайкалля і Сіхатэ-Аліня (Прыморскі край Расіі). Шырока распаўсюджаны від на тэрыторыі Усходняй Еўропы. Звычайны ў лясной і лесастэпавай зонах, рэдкі і вельмі лакальны у сухастэпавай падзоне стэпавай зоны. У паўднёва-ўсходняй частцы арэала прымеркаваны да рачных далін, вядомы з розных раёнаў Ніжняй Волгі і Дона, а таксама Цэнтральна-Чарназёмнага рэгіёну, лакальны у Растоўскай вобласці, дзе знаходзіцца паўднёвая ўскраіна распаўсюджвання намінатыўнага падвіда ў еўрапейскай Расіі. Адсутнічае ў Паўднёвай Фінляндыі, Эстоніі, паўночных абласцях Расіі, у Крыме і ў стэпавым Перадкаўказзі. У Карпатах не знойдзены вышэй 650 м над узр. м.
Заўвагі па ахове
Уключаны ў Чырвоную кнігу Маскоўскай вобласці, Расія (1998) (3 катэгорыя).
Жылічы (Шчучынскі раён)
Жы́лічы (, Жиличи) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Шчучынскага сельсавета.
У 1976 годзе вёска перададзена з Каменскага сельсавета ў Шчучынскі сельсавет.
Музей сялянскага мастацтва Румыніі
Музей сялянскага мастацтва Румыніі — установа культуры ў Бухарэсце (Румынія). Музей размешчаны на шашы Кісялёва.
Гісторыя
Музей заснаваны ў 1906 годзе. Першым кіраўніком музея на працягу сарака гадоў быў гісторык Аляксандру Цыгара-Самуркаш.
У 1944 годзе ў будынку быў арганізаваны Музей Леніна і Сталіна. Арыгінальны ж музей пад новай назвай «Папулярнае мастацтва Румынскай Сацыялістычнай Рэспублікі» на 25 гадоў пераехаў у палац Штырбей на галоўнай вуліцы Бухарэста. Увесь гэты час каштоўныя і асабліва рэлігійныя экспанаты не выстаўляліся. Тым не менш, калекцыя музея папоўнілася ўтройчы. У 1990 годзе музей вярнуўся ў свой спрадвечны будынак. Музей атрымаў мноства ўзнагарод. У 1996 годзе ён атрымаў прэмію «Музей года ў Еўропе».
Нійтвялья (прыпыначны пункт)
Нійтвялья (Niitvälja) — прыпыначны пункт Эстонскай чыгункі ў павеце Хар’юмаа. Знаходзіцца ў вёсцы Нійтвялья на лініі Кейла — Палдыскі.
У 2010 годзе заменена пасажырская платформа на сучасную.
Касцёл Карла Барамея (Пінск)
Касцёл Святога Карла Барамея — каталіцкі храм у Пінску, першапачаткова з'яўляўся касцёлам кляштара ордэна камуністаў.
Гісторыя
У адпаведнасці са статутам, члены ордэна жылі абшчынай (камунай) і мелі агульную касу даходаў. На тэрыторыі Беларусі кляштар ордэна камуністаў існаваў толькі ў Пінску. У Пінску члены ордэна асталяваліся дзякуючы дапамозе маршалка Вялікага княства Літоўскага Яна Караля Дольскага і яго жонкі Ганны, якія ў 1695 г. ахвяравалі на будаўніцтва кляштара пляц і 50 000 польскіх злотых. На гэтыя сродкі на ўсходняй ускраіне горада, якая атрымала назву Каралін, быў пабудаваны драўляны кляштар з касцёлам.
У канцы XVIII ст. ордэн камуністаў прыйшоў у заняпад. Многія яго кляштары былі закрыты, а манахі размеркаваны па розных парафіях.
Пасля закрыцця кляштара касцёл стаў прыпісным, але да 1860 г. знаходзіўся ў запушчаным стане — не было сродкаў на яго рамонт. Толькі пасля збору добраахвотных ахвяраванняў гэта пытанне было паспяхова вырашана: сцены касцёла пабялілі ўнутры і звонку, а адрамантаваны дах накрылі новай чарапіцай. Нанава адрамантаваны касцёл быў асвячоны пад назвай Святой Тройцы. Ён амаль не быў пашкоджаны ў час Вялікай Айчыннай вайны і дзейнічаў да 1960 г.
Пасля закрыцця касцёла ў 1960-я гг. ён выкарыстоўваўся рознымі арганізацыямі. У 1980 г. у будынку былі праведзены рэстаўрацыйныя работы. Цяпер будынак былога касцёла выкарыстоўваецца для размяшчэння мастацкіх выставак і правядзення музычных вечароў. У 2013 годзе будынак быў адрэстаўраваны
Архітэктура
Будынак уяўляе сабой прамавугольны ў плане аднанефавы храм, без вылучанай апсіды. З боку галоўнага фасада да касцёла далучаецца двух'ярусная званіца з шатровым дахам і купалам. Таўшчыня сцен у асобных месцах перавышае 2 м. Бакавыя з іх прарэзаны невялікімі арачнымі вокнамі і расчлянёны лапаткамі. Інтэр'еру залы надае ўрачыстасць і манументальнасць высокае крыжовае скляпенне. У нартэксе касцёла зроблены галерэя (хоры) і лесвіца, якая ўмуравана ў моцную сцяну званіцы.
Ордэн Пехлеві
Ордэн Пехлеві — вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода Ірана ў часы кіравання дынастыі Пехлеві.
Гісторыя
Ордэн Пехлеві быў заснаваны ў 1926 годзе шахіншахам Ірана Рэзам Пехлеві як вышэйшая ўзнагарода дзяржавы. Прызначаўся для ўручэння манархам, прынцам каралеўскай крыві, главам замежных дзяржаў.
Выява знака ордэна на ланцугу была змешчана на вялікім дзяржаўным гербе.
Пасля свайго заснавання знакі ордэна зведалі невялікія змены. Вядомы два варыянты знака.
Пасля Іранскай рэвалюцыі 1979 года нароўні з іншымі манархічнымі ўзнагародамі ордэн Пехлеві быў расфарміраваны. У наш час ордэн захоўваецца як дынастычная ўзнагарода Пехлеві.
Ступені
Ордэн Пехлеві меў дзве ступені:
Апісанне
Зорка ордэна залатая і ўяўляе сабой выяву горнай вяршыні Дамаванд з узыходзячым сонцам над ёй у круглым медальёне з белай аблямоўкай, на якой па баках размешчаны дзве лаўровыя галіны зялёнай эмалі, паміж імі ўверсе надпіс на арабскай мове «Пехлеві», унізе — год заснавання ўзнагароды па месяцавым календары «1304». Па чатырох баках ад медальёна размяшчаецца карона Пехлеві, утвараючы крыж. Паміж каронамі па пяць залатых прамянёў, сярэдні з якіх пакрыты сіняй эмаллю.
Знак ордэна аналагічны зорцы і мацуецца да ордэнскага ланцуга, які складаецца з залатых звёнаў у выглядзе васьмёркі і пакрытых сіняй эмаллю кольцаў.
Знак ордэна на стужцы адрозніваецца ад знака на ланцугу адсутнасцю прамянёў паміж каронамі, замененымі элементамі ордэнскага ланцуга: бачнымі палоўкамі васьмёрак пераплеценымі з кольцам, пакрытым сіняй эмаллю.
Стужка ордэна цёмна-сіняга колеру з залатымі палоскамі па краях.
Друмліны
Друмліны размешчаны групамі ў раёнах распаўсюджвання плейстацэнавых покрыўных ледавікоў; утвараюць друмлінавы ландшафт. Доўгай воссю друмліны выцягнутыя ў кірунку руху лёду; тупым, больш стромкім і высокім канцом, звернутыя ў процілеглы бок. Вышыня друмлінаў складае 5—45 м, шырыня — 150—400 м, даўжыня — ад некалькіх сотняў метраў да 2,5 км.
На тэрыторыі Беларусі друмліны трапляюцца на ўзгорыстых раўнінах Беларускага Паазер’я, каля гарадскога пасёлка Відзы, у напрамку на поўнач ад возера Мядзел, на паўднёвы захад ад Чашнікаў.
Алена Васілеўна Пасечнік
Алена Васілеўна Пасечнік (нар. ) — беларуская лёгкаатлетка. Спецыялізуецца ў штурханні ядра. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Бронзавая прызёрка Кубка Еўропы 2016 года ў штурханні ядра з вынікам 15.88.
Абідземля
Абі́дземля (, Обидемля) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Зажэвіцкага сельсавета.
Да 23 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Новацярушскага сельсавета.
Кахінхін
Кахінхін — парода свойскіх курэй мяснога тыпу. Паходзіць ад дзікага банкіўскага пеўня. Выведзена ў Паўднёва-Усходняй Азіі. Птушка буйная, а акругленымі формамі, пышным, рыхлым апярэннем. Колер белы, жоўты, паласаты, палевы, чорны. Галава невялікая; грэбень невялікі, прамастойны, лістападобны; спіна кароткая і шырокая, крылы кароткія, закругленыя, хвост кароткі; ногі невысокія, моцна апераныя. Жывая маса пеўня да 5, курыцы — да 4 кг. Несціся пачынаюць у 7-8 месячным узросце. Яйцаноскасць 100—120 яец.
Івакі
Іва́кі (, Иваки) — аграгарадок у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Івакаўскага сельсавета. За 20 кіламетраў на поўдзень ад г. Добруш, за 30 кіламетраў ад Гомеля. Чыгуначны раз’езд на лініі Гомель — Чарнігаў.
У 1943 годзе спаленая, амаль уся немцамі, адноўлена пасля вызвалення.
Памятныя мясціны
Каля вёскі курганны могільнік.
Відокі (Сенненскі раён)
Відо́кі (, Видоки) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.
Выяздное (Арзамаскі раён)
Выяздное — пасёлак гарадскога тыпу ў Арзамаскім муніцыпальным раёне Ніжагародскай вобласці Расіі. У сваім складзе мае адміністрацыйнае падраздзяленне Сельхазцехніка.
Размешчаны на заходнім, процілеглым Арзамасу беразе Цёшы.
Гісторыя
Пасля падпарадкавання Казанскага ханства ў 1552 годзе і задушэння выступленняў чарамісаў (гл. Чараміскія войны), для кантролю далучаных зямель маскоўскі цар Іван IV пачаў іх засяленне, у 1554 годзе на выездзе з Арзамаса было паселена 60 казацкіх сем’яў, якія ўтварылі «Гасударава дварцовае сяло, казачую Выязную слабаду», такім чынам назву паселішча атрымала ад размяшчэння на выездзе з горада.
У XVII ст. пры цары Міхаіле Фёдаравічы насельніцтва Выяздной слабады было яшчэ асабіста свабодным, вядома судовая справа слабаджан са Спаскім манастыром, пра што арзамаскі ваявода І. А. Страшнёў атрымаў царскую грамату ад 25 верасня 1629 года. У 1635 годзе Выяздная слабада нададзена ў вотчыну Барысу Міхайлавічу Салтыкову за тое, што "во 127 (1619) году, против королевича Владислава, польских, литовских и немецких людей и черкас стоял крепко и мужественно; на боях и на приступах бился, не щадя головы своей, и ни на какие королевичевы прелести не прельстился, многую свою службу и правду ко всему Московскому государству показал; а будучи в осаде, во всём оскуденье и нужду терпел". Запрыгоньванне казакаў было рэдкай з’явай, наўрад ці слабаджане прыязна паставіліся да яго.
З ранняй гісторыі паселішча вядома мала. У 1647 годзе баярын Барыс Міхайлавіч перадаў Выяздную Слабаду свайму брату - баярыну Міхаілу Міхайлавічу Салтыкову. У 1656 годзе сюды прынесена з Казані цудатворная ікона Божай Маці Адзігітрыі Смаленскай, а таксама, загадам М. М. Салтыкова, зроблена копія цудатворнай Седміязерскай іконы Божай Маці. Тады ў сяле была эпідэмія моравай язвы, якая спынілася пасля прынясення іконы.
У Выяздной Слабадзе нарадзілася Алёна Арзамаская,  паплечніца Сцяпана Разіна, падчас сялянскай вайны яна ўзначаліла атрад з 300 беглых і прыгонных сялян, які паступова вырас да 7000 чалавек, у верасні-кастрычніку 1670 года паўстанцы ў Арзамаскім павеце разбіты, а Алёну спалілі ў спецыяльна зробленым зрубе.
Ад Міхаіла Міхайлавіча (пам. 1671) маёнтак, па трацейскім палюбоўным раздзеле, перайшоў міма яго дзяцей - стольнікаў Аляксея і Пятра, да унукаў - стольнікаў Аляксея і Васіля Фёдаравічаў Салтыковых, братам царыцы Праскоўі Фёдараўны, жонкі цара Івана Аляксеевіча. Пасля 1710 года Васіль і Аляксей Фёдаравічы раздзялілі паміж сабой усю сваю спадчыну, паводле падзелу Выездная Слабада дасталася ў аднаасобнае ўладанне стольніку Аляксею. У 1712 годзе Аляксей Салтыкоў памёр без нашчадкаў, пакінуўшы ўдаву. Таму лейб-гвардыі Праабражэнскага палка капітан-паручнік Васіль Фёдаровіч Салтыкоў прасіў цара Пятра Аляксеевіча, каб родавыя вотчыны і маёнткі, якія застаюцца ў дажывотным удавы, былі ўказам перададзены яму. Пасля Васіля Фёдаравіча сяло Выяздная Слабада, перайшло сыну - Пятру Васілевічу, а потым да яго сына --.
Выгоднае геаграфічнае размяшчэнне на перакрыжаванні гандлёвых і паштовых трактаў, спрыяла актыўнаму развіццю Арзамаса і акругі. Праз Арзамас праходзілі важныя гандлёвыя тракты — Маскоўскі, Ніжагародскі, Сімбірскі, Саратаўскі, Тамбоўскі, вялікая дарога на Макар’еў. Росквіт Арзамаса, яго «залаты век», прыпадае на 1775—1850 гады. Заезныя двары, развіццё кавальскага, карэтнага і шорнага рамяства, футравай і скураной вытворчасці (быў шырока вядомы арзамаскі юхт) -- давалі вялікія прыбыткі і жыхарам, і гораду. У гэты час Выяздная Слабада стала заможным паселішчам, бо знаходзілася на гандлёвым шляху з казахскіх стэпаў і Арэнбургскай губерні ў цэнтральную частку Расіі, па ім пераганялі вялізныя статкі стэпавага быдла, таму ў паселішчы шмат хто займаўся гандлем быдлам і звязанымі з ім вытворчасцю і рамёствамі.
У канцы XVIII ст. належала (1753—1807), дыпламату часоў Кацярыны II. Уладальнік імкнуўся павысіць даходнасць маёнтка, устанавіў сістэму жорсткага кантролю за падданымі, стымуляваў развіццё промыслаў. Дворня займаліся лоўляй зайцаў і мядзведзяў, пляла рыбалоўныя снасці, уласна маёнтку належаў пчальнік на 350 вуллёў, у прысядзібным Уцешным гаі разводзілі гусей, для гэтых патрэб бралі глей з Брэхава балота (цяпер возера Брэхава ў паўднёвай частцы Выязднога). Маёнтак рэарганізаваны, выяздноўскія сяляне пераведзены на чынш (оброк) і мусілі на яго выплату неяк зарабляць, таму займаліся такой самай прамысловай дзейнасцю, што купцы і мяшчане суседняга Арзамаса. Падданыя былі падзелены на некалькі груп, адных гаспадар забяспечыў пачатковым капіталам у крэдыт, яны ездзілі купляць жывёлу ў Арэнбургскую губерню, другія таксама на яго крэдыт заводзілі майстэрні, дубілі скуру, валялі каровіну поўсць, тапілі барановае сала, варылі клей з рагоў і капытоў, трэція — асноўная маса жыхароў Выяздной Слабады — працавалі наёмнымі рабочымі на гэтых прадпрыемствах. Займалася гандлем і кіравала заводамі некалькі сем’яў сялян-прадпрымальнікаў, абавязаных Салтыкову выплатай пазычаных грошай і вельмі значнымі сумамі чыншу. За кароткі час у Выяздным з’явілася тры гарбарныя, два свечна-сальныя, тры кашмавальныя і два клеяварныя заводы. Юрыдычным уладальнікам іх быў Васіль Пятровіч Слатыкоў, усе здзелкі здзяйсняліся на яго імя. Такім чынам, да пачатку XIX ст. Выяздное стала буйным прамысловым сялом.
Да пачатку XIX ст. у Выяздной Слабадзе было дзве каменныя царквы — Раства Хрыстова з прыдзеламі ў імя свяціцеля Мікалая Цудатворца і прарока Божага Ільі і Смаленскай іконы Божай Маці з прыдзеламі ў імя свяціцеля Дзімітрыя Растоўскага і святых мучанікаў Флора і Лаўра, пабудаваныя (ад ансамбля ацалела шатровая званіца 1721 года пабудовы). Цэрквы былі ў благім стане, прыхаджане хадайнічалі перад епіскапам Ніжагародскім і Арзамаскім пра дазвол пабудаваць ім замест двух старых новы каменны ў імя Смаленскай іконы Божай Маці. Дазвол атрыманы з Ніжагародскай духоўнай кансісторыі 29 мая 1803 года, новы храм будаваўся 12 гадоў і быў самай вялікай сельскай прыходскай царквой у Ніжагародскай губерні таго часу. Цяпер царква помнік архітэктуры федэральнага значэння.
У 1807 годзе Выяздную Слабаду атрымаў у спадчыну сын Васіля Пятровіча — (1778—1846). Паводле яго тастамента, Выяздна-Слабодскі маёнтак раздзелены на 2 паншчыны (барщина, уладальніцкія долі ў адзіным маёнтку), большую ён завяшчаў сыну Сяргею Сяргеевічу (1819—1904), меншую — тром дочкам.
У 1815 годзе асвечана царква ў імя Смаленскай іконы Божай Маці, таму ў літаратуры сустракаюцца звесткі, што пабудавана яна ў гонар перамогі над Напалеонам, працяглы час у царкве знаходзілася копія цудатворнай Седміязерскай Божай Маці.
У 1850 годзе на ўскраіне Выяздной Слабады на сродкі мясцовага ўраджэнца Ф. С. Пузакова ўзведзены будынак з чырвонай цэглы — у ім адкрыта багадзельня на 55 месцаў. У 1920—1931 гады ў гэтым будынку знаходзіўся валасны выканаўчы камітэт.
У Выяздной Слабадзе быў святаром прадзед акадэміка А. Д. Сахарава — Мікалай Іванавіч Сахараў (1837—1916). У сваім першым доме, які Сахаравы набылі ў Выяздным ў 1860 годзе, ён адкрыў школу для навучання грамаце сялянскіх дзяцей. Айцец Мікалай і яго жонка самі выкладалі ў гэтай школе. Па некаторых звестках, яго сын — Іван Сахараў, адкрыў адну з першых бясплатных народных бібліятэк у Арзамаскім павеце.
Ва ўладанні Салтыковых сяло Выяздная слабада было амаль 250 гадоў. Паводле маніфеста ад 19 лютага 1861 гожа сяляне былі вызвалены з прыгону. Зямля, лясы і сядзіба распраданы Салтыковымі ў 1880-х гадах. Пасля сяло развівалася як прыгарад Арзамаса.У 1885 годзе на сродкі Ф. С. Пузакова адкрыта мужчынскае двухкласнае вучылішча, якое размясцілася ў доме Салтыкова. Вучылішча ўтрымлівалася на працэнты з фундуша Пузакова, размешчанага ў Ніжагародскі Банк паводле яго духоўнага завяшчання. У 1893—1894 навучальным годзе было 112 вучняў. У 1932 годзе пачатковая школа ператворана ў ШСМ — школу сялянскай моладзі з сямігадовым тэрмінам навучання. А ў 1935 годзе школа стала ўзорнай васьмігадовай, дзе ўжо навучалася каля 320 чалавек. З 1937 года школа стала сярэдняй з дзесяцігадовым тэрмінам навучання. Першы выпуск 30-ці навучэнцаў, якія скончылі 10 класаў, адбыўся ў чэрвені 1940 года.
Андрэй Сяргеевіч Адамовіч
Андрэй Сяргеевіч Адамовіч (нар., ) — беларускі паэт і празаік.
Выяздное (Арзамаскі раён)
Гісторыя
У пачатку ХХ ст. у Выяздным развіты садоўніцтва і агародніцтва. Сады ў гэтай мясцовасці маглі прыносіць да 100 рублёў гадавога даходу з 300 кв. сажняў (13,5 ар), што лічылася па тых часах добрым паказчыкам. Галоўнай садовай культурай была маліна, таксама вырошчвалі яблыні, але яны моцна цярпелі ад безнагляднага выпасу коз. На прысядзібных землях вакол сяла вырошчвалі агуркі і цыбулю, з адной дзесяціны (1,09 га) гарода ўладальнік мог атрымаць выручку 200—500 руб. .
У 1931 годзе створана Арзамаская МТС, цяпер АСТ-Рэгіён «Арзамас Сельгастэхніка». У 1954 годзе пры пашырэнні Арзамаскай машынна-трактарнай станцыі ў 1,5 км на поўдзень ад Выязднога закладзены пасёлак Сельхазцехніка.
Андрэй Сяргеевіч Адамовіч
Біяграфія
Удзельнік міжнародных літаратурных фестываляў («Кіеўскія лаўры», «Вялікае княства паэзіі», «Вершы на асфальце» і іншых). Творы перакладзены на літоўскую, польскую, грузінскую і іншыя мовы.
Выяздное (Арзамаскі раён)
Гісторыя
У 1954—1959 гадах сяло Выяздное было цэнтрам Арзамаскага раёна .Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1982 года.
Прамысловасць
У пасёлку размешчаны прадпрыемствы харчовай прамысловасці («Арзамасхарчканцэнтрат», Арзамаская кандытарская фабрыка і інш.), ЗАТ АСТ-рэгіён «Арзамас сельгастэхніка».
Рэлігійнае жыццё
У выязным размешчаны сабор Смаленскай іконы Божай Маці, узведзены ў 1803—1815 гадах з асобна стаячай шатровай званіцай, якая засталася ад папярэдняга Раства-Багародзіцкага храма, пабудаванага ў 1721 годзе. А таксама царква Сергія Раданежскага, асвечаная ў 1795 годзе.
У 2007 годзе Смаленскі сабор разам са званіцай сталі аб’ектамі культурнай спадчыны федэральнага значэння, царква прападобнага Сергія Раданежскага атрымала статус аб’екта культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.
З 2010 года пры Смаленскам саборы пачаў дзейнасць філіял епархіяльнага валанцёрскага руху «Ад сэрца да сэрца», святары і вернікі рэгулярна наведваюць дзяцей-адмоўнікаў у Цэнтральнай гарадской бальніцы Арзамаса.
Крытычная маса
Крытычная маса — мінімальная маса ядзернага гаручага, здольная забяспечыць ажыццяўленне ланцуговай ядзернай рэакцыі.
Велічыня крытычнай масы залежыць ад уласцівасцяў рэчыва (такіх, як перасеку дзялення і радыяцыйнага захопу), ад шчыльнасці, колькасці прымешак, формы вырабу, а таксама ад асяроддзя. Напрыклад, наяўнасць адбівальнікаў нейтронаў можа моцна паменшыць крытычную масу.
Крытычны памер
Крытычная маса M звязана з крытычнай даўжынёй l, дзе x залежыць ад формы ўзора і знаходзіцца ў межах ад 2 да 3. Залежнасць ад формы звязана з выцечкай нейтронаў праз паверхню: чым большая паверхня, тым большая крытычная маса. Узор мінімальнай крытычнай масы мае форму шара.
PRR M1
Паравоз PRR M1 — паравоз тыпу 2-4-1 (у амерыканскай сістэме запісу 4-8-2 «Mountain»), будаваўся ў ЗША па замове чыгуначнай кампаніі Pennsylvania Railroad на заводах Lima Locomotive Works, Altoona Works і Baldwin Locomotive Works.
Выбпрабавальны паравоз быў пабудаваны ў 1923 годзе, серыйны выпуск паравозаў пачаты ў 1926 годзе. Усяго выпушчаны 301 лакаматыў. Шырыня каляіны 1435 мм.
Паравозы Пенсільванскай чыгункі тыпу M1 былі прызначаны для цяжкага горнага профілю. Рухаючымі на гэтых паравозах - чатыры колавыя пары. Дзве колавыя пары, размешчаныя пад даволі вялікай топкай паравоза, змяншалі восевую нагрузку ад цяжкога паравоза.
Паравозы вырабляліся і для пасажырскага, і для грузавога руху, але выкарыстоўваліся пераважна ў грузавым руху з паскоранымі грузавымі цягнікамі.
Многія машыністы Пенсільванскай чыгункі лічылі гэты паравоз лепшым сярод тых, якія ім сустракаліся.
Першы паравоз быў пабудаваны на заводзе PRR ў горадзе Алтуна. Пасля трох гадоў інтэнсіўных выпрабаванняў у цягніковай працы і статычных выпрабаванняў былі атрыманы станоўчыя вынікі. Кіраўніцтва кампаніі прыняло рашэнне замовіць яшчэ 200 паравозаў гэтай серыі па сваіх чарцяжах на заводах Baldwin Locomotive Works (1975 адз.) і Lima Locomotive Works (25 адз.). Пры паступленні на чыгунку гэтыя лакаматывы атрымалі нумары з 6800 да 6999.
У 1930 годзе чыгунка замовіла яшчэ 100 лакаматываў гэтай серыі. На гэты раз лакаматывы атрымалі некалькі змен у канструкцыі, таму і ў назве з'явіўся індэкс a (PRR M1a). На паравозы быў усталяваны падагравальнік сілкавальнай вады. Замест адной парапаветранай помпы былі ўсталяваны дзве. Павялічылася ўмяшчальнасць тэндэраў.
Union Pacific Challenger
«Challenger» (Чэленджэр) — паўсучленены паравоз тыпу 2-3-0 +0-3-2 (ілжывы Маллет) (па амерыканскай класіфікацыі - 4-6-6-4). Ён будаваўся кампаніяй ALCO (завадское пазначэнне паравоза - CSA, пазней змянілася на клас 4664) для Union Pacific Railroad з 1936 да 1944 года і на момант стварэння быў самым буйным і цяжкім лакаматывам у свеце, бо пры агульнай даўжыні 121 фут агульная маса паравоза складала звыш мільёна фунтаў (амаль паўтысячы тон). Усяго было выпушчана 105 паравозаў Challenger, поспех ад эксплуатацыі якіх заахвоціў астатнія чыгункі замовіць аналагічныя паравозы. У 1941 годзе на базе "Challenger" быў створаны больш моцны і цяжкі паравоз - класа 4000 (Big Boy) тыпу 2-4-0 +0-4-2, які стаў самым цяжкім у свеце лакаматывам. Варта адзначыць, што імя Challenger з'яўляецца афіцыйнай назвай паравоза, тады як Big Boy (анг. Бамбіза, Здаравяка) з'яўляецца толькі асноўнай мянушкай класа 4000.
Столь
Столь — верхняе гарызантальнае перакрыццё памяшкання.
Традыцыйнае дойлідства
У традыцыйным дойлідстве таксама называлася столя, сталяванне, суфіт, пацёс ці пакот.
Былі распаўсюджаны два віды драўлянай столі:
Дэкарацыя
Паколькі ў працэсе будаўніцтва не заўсёды магчыма забяспечыць роўны стык пліт (механічныя пашкоджанні пры транспартоўцы або мантажы), пасля здачы аб’екта можна назіраць няроўныя і рэльефныя выступы на паверхні столі. Для гэтай мэты выкарыстоўваюцца розныя спосабы ліквідацыі дадзеных дэфектаў.
Сардыцкі сельсавет
Сарды́цкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Сардыкі.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Велікаплейкаўскі сельсавет у складзе Дрысенскага раёна Полацкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Вялікія Плейкі. 21 жніўня 1925 года перайменаваны ў Сардыцкі сельсавет, цэнтр перанесены ў вёску Сардыкі. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Дрысенскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Сар’янскага сельсавета. 25 снежня 1962 года Дрысенскі раён перайменаваны ў Верхнядзвінскі. 26 сакавіка 1973 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сар’я, сельсавет перайменаваны ў Сар’янскі.
Балтыйская казацкая флатылія
Праславілася падчас завяршэння рэчпаспалітаўска-шведскага ваеннага канфлікту 1635 года. Прымала актыўны ўдзел у баявых дзеяннях на Балтыйскім моры, адыграла вырашальную ролю ў падпісанні мірнага пагаднення Рэчы Паспалітай і Швецыі (Штумсдорфскае перамір’е).
Перадумовы стварэння
Ідэя выкарыстоўваць казакоў на Балтыйскім моры існавала з даўніх часоў. Яшчэ ў 1526 годзе, калі ўкраінскае казацкае войска удзельнічала ў паходах арміі Рэчы Паспалітай на Балтыйскае ўзбярэжжа, Сечавы старшыня прапаноўваў стварыць на Балтыцы казацкую эскадру. Але большасць шляхты тады не ўспрынялі гэтую ідэю ўсур'ёз.
Рэч Паспалітая з пачатку ХVII стагоддзя знаходзілася ў стане перманентнага ваеннага канфлікту са Швецыяй за валоданне паўднёва-усходнім узбярэжжам Балтыйскага мора. Чарговая вайна скончылася ў 1629 годзе Альтмаркскім перамір'ем, тэрмін якога заканчваўся ў 1635 годзе. Толькі атрымаўшы перамогу ў Смаленскай вайне, Рэч Паспалітая рыхтавалася да аднаўлення баявых дзеянняў, скарыстаўшыся тым, што шведскі трон пасля гібелі караля-палкаводца Густава Адольфа займала яго малалетняя дачка Крысціна. Войска Рэчы Паспалітай мела перавагу на сушы, але на моры панаваў шведскі флот. Сваімі дэсантамі ён не даваў замацавацца на ўзбярэжжы войскам і трымаў пад кантролем прускія парты.
У Рэчы Паспалітай баяздольнага флоту тады не было. Створаны рэгулярны флот Рэчы Паспалітай (дванаццаць караблёў: дзесяць фрэгатаў і дзве галеры) пасля некалькіх сутычак амаль спыніў сваё існаванне. Акрамя таго, шведскія марскія сілы налічвалі сотні баявых і дапаможных караблёў. у Рэчы Паспалітай існаваў флот на Запарожжы. Прыдворныя прапанавалі каралю Уладзіславу IV выкарыстоўваць казацкі флот супраць шведаў на Балтыйскім моры.
У гэтай сітуацыі польскі кароль Уладзіслаў IV быў вымушаны звярнуцца па дапамогу да запарожскіх казакоў.
Фармаванне эскадры
У траўні 1635 кароль Уладзіслаў IV накіраваў распараджэнне палкоўніку Войска Запарожскага Канстанціну Воўку, сабраць паўтары тысячы казакоў «добрых і з морам знаёмых» і накіраваць іх на Нёман. Адначасова ён вылучыў сродкі на будаўніцтва 30 чаек - казацкіх караблёў.
У Юрбург (Жамойць) прыбылі «казак-суднабудаўнікі». Пад яго кіраўніцтвам мясцовыя майстры за некалькі месяцаў пабудавалі пятнаццаць чаек з трыццаці замоўленых. Эскадра была збудаваная не цалкам з прычыны неналежнага прадастаўлення урадам будаўнічых матэрыялаў. Каб выправіць праблему, украінскія карабелы прапанавалі перабудаваць пад чайкі пятнаццаць мясцовых рыбалавецкіх судоў. Гэтыя караблі, як і чайкі, мелі неглыбокае ўляганне і па абрысах корпуса і абсталяваннем нагадвалі дракары - караблі вікінгаў. Урад забяспечыў чайкі неабходным абсталяваннем (компас, секстант, ліхтары, катлы) і зброяй (гарматы, гакаўніцы, дзіды і бусакі).
Тады ж, у траўні 1635 года быў пачаты набор з казакоў. Усяго было запісана каля тысячы рэестравых казакоў, якія мелі вопыт марскіх паходаў. Казакі, некалькімі атрадамі, у першай дэкадзе ліпеня прыбылі ў Коўна (цяпер Каўнас).
19 ліпеня 1635, праз ВКЛ, прыбыў са сваім палком Канстанцін Воўк, як пісаў хранікёр таго часу А. Радзівіл: «у вялікім парадку». З вусця Нёмана казакі на чайках пайшлі пад Каралявец (Кёнігсберг).
Баявыя дзеянні
Між тым, пакуль фармавалася флатылія, баявыя дзеянні паміж Рэччу Паспалітай і Швецыяй спыніліся. Шляхта адмаўлялася падтрымліваць працяг вайны і пачаліся чарговыя мірныя перамовы. Аднак дыпламатычныя меры не прынеслі станоўчага выніку. Больш за тое, падчас перамоваў шведы захапілі флагманскі карабель Рэчы Паспалітай і адправілі яго да берагоў Скандынавіі.
У баі казацкія чайкі зарэкамендавалі сябе вельмі добра. Дзякуючы малым памерам і манеўранасці, яны мелі перавагу ў блізкім баі перад вялікімі шведскімі фрэгатамі. Падчас бою ў адкрытым моры казакам удалося адрэзаць і захапіць карабель, гружаны ваеннай амуніцыяй і правіянтам для войска.
Пасля абардажнага бою казакі «вельмі збянтэжылі шведаў». Гэтая перамога на моры значна паскорыла мірныя перамовы. Акрамя таго, захоплены казакамі шведскі карабель дазволіў каралю неўзабаве выменяць яго на свой каралеўскі флагман «Чорны арол», раней захоплены шведамі ў Пілаў.
Пасля гучнай перамогі ўкраінскі флот яшчэ два тыдні патруляваў узбярэжжа ад вусця Нёмана да Пілаў, прымушаючы шведаў трымацца на адлегласці.
12 верасня 1635 было заключана са шведамі Штумсдорфскае перамір'е на 26 гадоў.
Запруддзе (археалагічны помнік)
Запруддзе — археалагічны помнік каля вёскі Запруддзе Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Гарадзішча і селішча адносяцца да ранняга жалезнага веку. Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.
Гарадзішча
Знаходзіцца за 1 км на паўночны захад ад вёскі, на высокім пагорку. Пляцоўка памерам 40×50 м з боку поля ўмацавана валам, які цяпер моцна аплыў. Даследавалі ў 1956 годзе Л. В. Аляксееў, у 1972 годзе М. А. Ткачоў, у 1981 годзе Л. У. Дучыц. Культурны пласт у агаленнях 0,8-0,9 м. Знойдзены ляпная кераміка, косці жывёл і шлакі.
Селішча
Знаходзіцца з усходу каля асновы гарадзішча. Плошча 0,5 га. Абследавалі ў 1972 годзе М. А. Ткачоў, у 1981 годзе Л. У. Дучыц. Культурны пласт да 0,3 м. Знойдзена ляпная кераміка.
Маса-Фермана
Маса-Фермана (Massa Fermana) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Ферма.
Кунтараўка
У 1926—1927 гадах цэнтр Кунтараўскага сельсавета.
Маса-Фермана
Насельніцтва складае 1000 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 124 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 63020. Тэлефонны код — 0734.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Лаўрэнцій.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Спірава (пасёлак гарадскога тыпу)
Спірава (Спи́рово) — пасёлак гарадскога тыпу ў Цвярской вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Спіраўскай муніцыпальнай акругі, да 17 красавіка Спіраўскага раёна, у складзе якога ўтвараў муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Спірава са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе.
Законам Цвярской вобласці ад 5 красавіка 2021 г. № 19-ЗО да 17 красавіка 2021 г. гарадское паселішча было скасавана ў сувязі з пераўтварэннем Спіраўскага муніцыпальнага раёна ў муніцыпальную акругу. Размешчаны за 80 км на паўночны захад ад абласнога цэнтра. Чыгуначная станцыя на лініі Масква — Санкт-Пецярбург.
Насельніцтва — 5194 чалавекі (2021).
Якуб Кубіцкі
Якуб Кубіцкі (Jakub Kubicki, Варшава 1758 — 13 чэрвеня 1833 Варшава) — польскі архітэктар эпохі класіцызму. Працаваў на мяжы 18-19 стст.
Жыццяпіс
Нарадзіўся ў Варшаве. Дакладнай даты нараджэння не ўстаноўлена (вядомы толькі год). Скончыў езуіцкі каледж.
Лічыцца вучнем польскага архітэктара Даменіка Мерліні. Кароткі перыяд працаваў з архітэктарам Шымана Багумілам Цугам (1733—1807).
У 1783 г. як пасланец польскага караля Станіслава Аўгуста адбыў на вучобу ў Італію разам са сваім братам. Вярнуўся ў Рэч Паспалітую ў 1786 г., дзе працаваў як архітэктар. У знак прызнання ў 1791 г. атрымаў дваранскае званне. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай заняў пост галоўнага выканаўчага афіцэра па будаўніцтве.
Быў жанаты ў 1783 г. У шлюбе меў траіх дзяцей. Памёр у радавым маёнтку пад Варшавай.
Зарэчча (Шчучынскі сельсавет)
Зарэ́чча (, Заречье) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Шчучынскага сельсавета.
У 1976 годзе вёска перададзена з Каменскага сельсавета ў Шчучынскі сельсавет.
Георг Заўэрвайн
Біяграфія
Нарадзіўся 25 студзеня 1831 года ў сям’і лютэранскага святара. З 1841 года навучаўся ў сярэдняй школе ў Гронаў, дзе яго бацька быў настаяцелем мясцовага лютэранскага прыходу. Вывучаў мовы і мовазнаўства і філасофію ў Гётынгенскім універсітэце. Вывучаў таксама фізіку, хімію і батаніку. Праз тры гады перапыніў сваё навучанне і пераехаў у Вялікабрытанію, дзе стаў займацца вывучэннем моў. У 1855 годзе ва ўзросце 24 гадоў апублікаваў англа-турэцкі слоўнік. З 1857 года быў прыватным настаўнікам княгіні, будучай пісьменніцы і каралевы Румыніі Лізаветы фон Нойвід. З 1856 года па 1896 год працаваў добраахвотнікам-перакладчыкам у Брытанскім біблейскім таварыстве. Займаўся перакладам Бібліі на розныя мовы і дыялекты. У 1873 годзе атрымаў навуковую ступень доктара філасофіі ў Гётынгенскім універсітэце. З 1874 года пражываў у Нарвегіі, дзе займаўся папулярызацыяй нарвежскай мовы. У 1885 годзе выдаў зборнік вершаў на нарвежскай мове «Frie Viso ifraa Vigguin» (Вольныя песні з гор).
Пісаў на 30 мовах, размаўляў на 62 мовах, у рознай ступені ведаў каля 200 моў і дыялектаў. Выступаў у абарону нацыянальных і культурных правоў армянаў, палякаў, балгараў, фінаў і лужычанаў. У 1877 годзе напісаў на верхнялужыцкай мове зборнік вершаў «Serbske stucki».
У 1875 годзе пражываў у Клайпедзе, дзе вывучаў літоўскую мову. Разам з літоўскімі грамадскімі дзеячамі выступаў за правы літоўскай мовы ва Усходняй Прусіі. Заснаваў у Тыльзіце Літоўскае літаратурнае таварыства (Lietuvių literatūros draugija), членамі якога сталі вядомыя еўрапейскія лінгвісты, у прыватнасці Адальберт Беценбергер, Філіп Фартунатаў, Эдуардас Гізявіюс, Ян Карловіч, Іван Бадуэн дэ Куртэнэ і Георг Несельман. Напісаў на літоўскай мове песню «Lietuviais esame mes gimę» (Літоўцамі мы нарадзіліся), якая стала ва Усходняй Прусіі гімнам мясцовых літоўцаў. У 1883 годзе пераклаў на літоўскую мову ўрывак з «Гамлета». У 1879 і 1881 гадах удзельнічаў на выбарах у дэпутаты Прускага ландтага як прадстаўнік літоўскай нацыянальнай меншасці. У 1898 годзе спрабаваў стаць дэпутатам ад акругі Тылзыт-Рагніт.
Быў членам Еўрапейскага саюза пацыфістаў. У 1898 годзе апублікаваў зборнік вершаў на пацыфісцкія тэмы на нямецкай і французскай мовах.
Памёр 16 снежня 1904 года ў Осла. Быў пахаваны на могілках Ледэр у горадзе Гронаў.
Княжыцы
Назву Кня́жыцы маюць:
Бярозаўка (Салігорскі раён)
Бяро́заўка (, Берёзовка) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Зажэвіцкага сельсавета.
Нікіфар Ільіч Фенічаў
Нікіфар Ільіч Фенічаў (1912—1943) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Нікіфар Фенічаў нарадзіўся 13 красавіка 1912 года ў вёсцы Палом цяпер Жыздрынскага раёна Калужскай вобласці. Пасля заканчэння шасці класаў школы працаваў спачатку ў сялянскай гаспадарцы, затым у калгасе. Пазней служыў у Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. Пасля звальнення ў запас у вёску не вярнуўся, жыў у Бранску, працаваў рабочым-будаўніком і работнікам падсобнай гаспадаркі Бранскай гарадской камунальнай гаспадаркі. З 1939 года — баец пажарнай каманды Бранскага завода дарожных машын імя С. М. Кірава, затым працаваў у пажарнай камандзе Бранскага механічнага артылерыйскага завода. У верасні 1941-га разам з заводам у Усть-Катаў (Чэлябінская вобласць) была эвакуяваная і пажарная каманда. Фенічаў працягнуў службу ў ваенізаванай пажарнай ахове Усць-Катаўскага вагонабудаўнічага завода.
У жніўні 1942 года Нікіфар Фенічаў добраахвотна пайшоў на фронт (нягледзячы на сваю бронь пажарнага). Катаў-Іваноўскім райваенкаматам Чэлябінскай вобласці адразу быў накіраваны ў баявое падраздзяленне, на фронт Вялікай Айчыннай вайны.
Да лістапада 1943 года старшы сяржант Нікіфар Фенічаў камандаваў аддзяленнем 755-га стралковага палка 217-й стралковай дывізіі 25-га стралковага корпуса 11-й арміі Беларускага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Гомельскай вобласці Беларускай ССР. 12 лістапада 1943 года аддзяленне Фенічава адным з першых пераправілася праз Сож у раёне вёскі Старое Сяло Веткаўскага раёна і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго беразе. На наступны дзень Фенічаў актыўна ўдзельнічаў у штурме нямецкай траншэі і дзота, знішчыўшы 4 салдат праціўніка і узяўшы ў палон афіцэра 1, а таксама знішчыўшы разлік супрацьтанкавай гарматы. 16 лістапада 1943 года аддзяленне Фенічава трапіла ў акружэнне ў раёне вёскі Калінаўка. у тым баі Фенічаў знішчыў каля 10 салдат і афіцэраў праціўніка, але і сам загінуў. Пахаваны ў брацкай магіле ў Старым Сяле.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» старэйшы сяржант Нікіфар Фенічаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна і медалём.
Памяць
У вёсцы Старое Сяло Гомельскай вобласці Рэспублікі Беларусь усталяваны бюст Героя. У горадзе Усць-Катаў Чэлябінскай вобласці імем Феничева названая вуліца, а на будынку адміністрацыі Усць-Катаўскага вагонабудаўнічага завода імя С. М. Кірава ўстаноўлена мемарыяльная дошка.
IC 1297
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мольтке
Мольтке (Moltke) — нямецкае прозвішча.
Уорык (значэнні)
Уорык:
Род-Айленд (парода курэй)
Род-Айленд — мяса-яечная парода курэй. Выведзена ў 19 стагоддзі ў ЗША скрыжаваннем мясцовых курэй з палевымі кахінхінамі, дамініканскімі, чырвона-бурымі малайскімі курамі і бурымі легорнамі. Выкарыстоўваюць для стварэння матчыных ліній пры вытворчасці бройлераў і гібрыдных нясушак з павышанай яйцаноскасцю. Гадуюць у ЗША, краінах Заходняй Еўропы і інш.
Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Ляхавічы)
Свята-Крыжаўзвіжанская царква — мураваны праваслаўны храм у горадзе Ляхавічы Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца каля могілак на вул. Сонечная, 4.
Гісторыя
Першы вядомы храм узгадваецца 5 верасня 1564 года, аб яго існаванні паведамляе «Прывілей Жыгімонта Аўгуста свяшчэнніку Ляхавіцкай царквы святога Юрыя Міхаілу Лявонавічу на карчму ў яго маёнтку Еўлашэвічы». У гэты час святаром быў М. Лявонавіч, бацька вядомага беларускага мемуарыста Ф. М. Еўлашэўскага. Вырашана 3-нефавай базілікай, завершанай паўкруглай апсідай. Двухсхільны дах цэнтральнага высокага нефа на фасадзе завершаны 8-гранным барабанам з цыбулепадобным купалам, тарцы бакавых нефаў — макаўкамі. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах з чырвонай цэглы. Першае апісанне пабудаванай па фундацыі паноў Хадкевічаў і паноў Сапегаў, драўлянай царквы святога Юрыя ў мястэчку Ляхавічы сустракаецца ў дакументах Візітаў уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гадоў. Святаром царквы на той час быў Юрый Далмацкі. Прыхаджан пры царкве было 1200 душ.
Сучасны храм пабудаваны ў 1992 годзе на месцы папярэдняга храма.
Архітэктура
Пабудавана з выкарыстаннем элементаў рэтраспектыўна-рускага стылю на месцы папярэдняга храма.