cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гісторыя фізікі
Тэорыя адноснасці
Максвел ў 1868 годзе прапанаваў схему вырашальнага вопыту, які пасля вынаходкі інтэрфераметрыі змог ажыццявіць ў 1881 годзе амерыканскі фізік Майкельсан. Пазней Майкельсан і Эдвард Морлі паўтарылі вопыт некалькі разоў з нарастаючай дакладнасцю, але вынік быў нязменна адмоўным — «эфірнага ветру» не існавала.
Поле (фізіка)
Электрастатыка
На зараджаную пробную часціцу дзейнічае сіла F, звязаная выключна з зарадам q часціцы. Можна апісаць электрычнае поле E так, каб. Адсюль і з закона Кулона атрымліваем напружанасць электрычнага поля як сілу, якая дзейнічае на адзінкавы пробны зарад
Гісторыя фізікі
Тэорыя адноснасці
У 1892 Лорэнц і (незалежна ад яго) Джордж Фіцджэральд выказалі здагадку, што эфір нерухомы, а даўжыня любога цела скарачаецца ў кірунку яго руху. Адначасова вывучаўся пытанне, пры якіх пераўтварэннях каардынат ураўненні Максвела інварыянтныя. Правільныя формулы ўпершыню выпісалі Лармар (1900) і Пуанкарэ (1905), які даказаў іх групавыя ўласцівасці і прапанаваў назваць пераўтварэннямі Лорэнца.
Поле (фізіка)
Электрастатыка
Электрычнае поле з'яўляецца патэнцыяльным, і таму яго можна апісаць скалярным патэнцыялам, V(r):
Гісторыя фізікі
Тэорыя адноснасці
У знакамітай працы «Пра дынаміку электрона» (1905) Пуанкарэ таксама даў абагульненую фармулёўку прынцыпу адноснасці, які ахоплівае і электрадынаміку. У гэтай працы ёсць нават 4-інтэрвал Мінкоўскага. Тым не менш Пуанкарэ працягваў верыць у рэальнасць эфіру, а распрацаванай ім матэматычнай мадэлі не надаваў аб’ектыўнага фізічнага зместу, разглядаючы яе, у адпаведнасці са сваёй філасофіяй, як пагадненне («канвенцыю»).
Поле (фізіка)
Магнітастатыка
Пастаянны ток I, які цячэ па шляху ℓ, стварае сілу, якая дзейнічае на размешчаныя побач зараджаныя часціцы і колькасна адрозніваецца ад сілы электрычнага поля, апісанай вышэй. Сіла, з якою ток I ўздзейнічае на размешчаны побач зарад q, які рухаецца з хуткасцю v, раўняецца дзе B(r) — магнітнае поле, якое вызначаецца токам I па закону Біё — Савара — Лапласа:
Гісторыя фізікі
Тэорыя адноснасці
— інерцыя вызначаецца энергіяй.
Поле (фізіка)
Магнітастатыка
Магнітнае поле ўвогуле кажучы не кансерватыўнае, і таму яго, як правіла, нельга запісаць праз скалярны патэнцыял. Тым не менш, яго можна выразіць у тэрмінах вектарнага патэнцыялу, A(r):
Гісторыя фізікі
Тэорыя адноснасці
У іншых працах гэтага перыяду Эйнштэйн даў квантавую тэорыю фотаэфекту і цеплаёмістасці, тэорыю броўнаўскага руху, эфекту Эйнштэйна — дэ Хааза (малекулярных токаў), статыстыку Бозэ — Эйнштэйна і інш. Далей ён засяродзіў свае намаганні на развіцці тэорыі адноснасці.
Частка навукоўцаў адразу прыняла СТА: Планк (1906) і сам Эйнштэйн (1907) пабудавалі рэлятывісцкую дынаміку і тэрмадынаміку, а Мінкоўскі ў 1907 годзе прадставіў матэматычную мадэль кінематыкі СТА ў выглядзе геаметрыі чатырохмернага неэўклідавага свету і распрацаваў тэорыю інварыянтаў гэтага свету. Сам Лорэнц прыняў СТА толькі к канцу жыцця.
Спробы Эйнштэйна і іншых вучоных пашырыць АТА, аб’яднаць гравітацыю і электрамагнетызм поспехам не ўвянчаліся.
Першыя тэорыі будовы атама
Пасля адкрыцця электрона стала ясна, што атам мае складаную структуру, і паўстала пытанне, якое месца ў ёй займае электрон, і якія ёсць яшчэ субатамныя часціцы.
Яшчэ ў 1808 Джон Дальтан, каб растлумачыць закон кратных адносін, дапусціў, што існуюць атамы з рознымі масамі. Адпаведнасць розных ацэнак ліку Авагадра стала вырашальным довадам для атамістычнае тэорыі.
У 1904 годзе з’явілася першая мадэль атама, вядомая як мадэль «пудынгу з разыначкамі», дзе атам прадстаўляў сабой дадатна зараджанае цела, з раўнамерна перамешанымі ў ім электронамі. Рухаюцца яны там ці не — гэта пытанне было пакінута адкрытым. Адначасова японскі фізік Нагаока прапанаваў планетарную мадэль, але Він адразу паказаў, што кругавыя арбіты электронаў несумяшчальныя з класічнай электрадынамікай: пры ўсякім адхіленні ад прамой электрон павінен губляць энергію.
У 1909—1910 гадах эксперыменты Рэзерфорда і Гейгера па рассейванню альфа-часціц у тонкіх пласцінках выявілі, што ўнутры атама існуе невялікая кампактная структура — атамнае ядро. Ад «мадэлі пудынгу» прыйшлося адмовіцца. Рэзерфорд прапанаваў удакладненую планетарную мадэль: дадатнае ядро, зарад якога (у адзінках зарада электрона) адпавядае нумару элемента ў табліцы Мендзялеева.
Першым поспехам новай тэорыі было тлумачэнне існавання ізатопаў. Але былі і іншыя мадэлі. Дж. Дж. Томсан лічыў, што ўзаемадзеянне электронаў і ядра адрозніваецца ад кулонаўскага; рабіліся спробы прыцягнуць тэорыю адноснасці і нават нееўклідавы геаметрыі.
Першую паспяховую тэорыю, якая растлумачыла спектр атама вадароду, пабудаваў Нільс Бор ў 1913 годзе. Бор дапоўніў мадэль Рэзерфорда пастулатамі некласічнага характару:
Спектр атама вадароду тэорыя Бора прадказвала дакладна, але для іншых элементаў згоды не было.
У 1915 тэорыя Бора была дапоўнена Зомерфельдам і Вільсанам; былі растлумачаны эфект Зеемана і тонкая структура спектра вадароду. Бор дадаў да сваіх пастулатаў прынцып адпаведнасці, які дазволіў вызначыць інтэнсіўнасць спектральных ліній.
У 1925 Паўлі выказаў гіпотэзу аб наяўнасці ў электрона спіна, а пазней — прынцып забароны, па якім ніякія два электрона не могуць мець аднолькавыя квантавыя лікі (з улікам спіна). Пасля гэтага стала нарэшце зразумела, як і чаму размяркоўваюцца электроны па слаях (арбітах) у атаме.
1932: Чэдвік адкрыў нейтрон, прадказаны Рэзерфордам яшчэ ў 1920-м. Структура ядра стала цяпер ясная. Пратон фактычна быў адкрыты ў 1919 годзе, калі Рэзэрфорд выявіў расшчапленне атама азоту пры абстрэле альфа-часціцамі; саму назву часціцы Рэзэрфорд прыдумаў пазней.
Квантавая тэорыя
У 1880-я гады быў эксперыментальна атрыманы спектр выпраменьвання абсалютна чорнага цела; размеркаванне энергіі па частотах аказалася няўзгодненым з усімі наяўнымі на той момант тэорыямі, асабліва для доўгіх (інфрачырвоных) хваль.
Правільную формулу падабраў ў 1900 годзе Макс Планк. Некалькімі тыднямі пазней ён высвятліў, што гэту формулу можна строга даказаць, калі зрабіць дапушчэнне, што выпраменьванне і паглынанне энергіі адбываецца порцыямі, не меншымі за некаторы парог (квант), прапарцыянальны частаце хвалі. Сам Планк спачатку разглядаў такую ​​мадэль як чыста матэматычны трук; нават шмат пазней, у 1914 годзе, ён спрабаваў абвергнуць уласнае адкрыццё, але беспаспяхова.
Эйнштэйн адразу прыняў гіпотэзу квантаў святла, прычым лічыў, што квантаванне адносіцца не толькі да ўзаемадзеяння святла з рэчывам, але ўласціва і самому святлу. У 1905 годзе ён пабудаваў на гэтай аснове тэорыю фотаэфекту, у 1907 годзе — тэорыю цеплаёмістасці, якая да Эйнштэйна пры нізкіх тэмпературах разыходзілася з эксперыментам. У 1912 годзе Дэбай і Борн ўдакладнілі тэорыю цеплаёмістасці Эйнштэйна, і згода з вопытам была дасягнута.
Нарэшце, у 1920-х гадах было выяўлена адразу некалькі істотных квантавых з’яў, невытлумачальных з класічных пазіцый. У 1921 годзе хвалевыя ўласцівасці электронаў былі выяўлены ў эфекце Рамзаўэра, але ў той час яны не былі належным чынам растлумачаны. Найбольш паказальны быў эфект Комптана — другаснае выпраменьванне пры рассеянні рэнтгенаўскіх прамянёў у лёгкіх газах. У 1923 Комптан распрацаваў тэорыю гэтай з’явы (заснаваную на працы Эйнштэйна 1917 года) і прапанаваў тэрмін «фатон».
1923: Луі дэ Бройль выказаў здагадку, што карпускулярна-хвалевы дуалізм уласцівы не толькі святлу, але і рэчыву. Кожнай матэрыяльнай часціцы ён параўнаў хвалю пэўнай частаты. Гэта тлумачыць, чаму прынцып Ферма ў оптыцы падобны на прынцып Маперцюі, а таксама — чаму ўстойлівыя арбіты Бора іменна такія: толькі ў іх даўжыня хвалі дэ Бройля ўкладваецца на арбіце цэлую колькасць разоў.
1925: Вернер Гейзенберг прапанаваў выкарыстоўваць у тэорыі субатамных з’яў толькі назіраемыя велічыні, выключыўшы каардынаты, арбіты і пад. Для вызначэння назіраемых велічынь ён распрацаваў т. зв. «Матрычную механіку». Гейзенберг, Макс Борн і Ёрдан сфармулявалі правілы, па якіх класічным велічыням супастаўляліся эрмітавы матрыцы, так што кожнае дыферэнцыяльнае ўраўненне класічнай механікі пераходзіла ў квантавае.
Сінтэз ідэй дэ Бройля і Гейзенберга ажыццявіў Эрвін Шродзінгер, які ў 1926 году стварыў «хвалевую механіку» на аснове выведзенага ім ураўнення Шродзінгера для новага аб’екта — хвалевай функцыі. Новая механіка, як паказаў сам Шродзінгер, эквівалентная матрычнай: элементы матрыцы Гейзенберга, з дакладнасцю да множніка — уласныя функцыі аператара Гамільтана (а ўласнымі значэннямі аказалася квантаваная энергія). У такім выглядзе хвалевая механіка была зручнейшаю за матрычную, і неўзабаве стала агульнапрызнанай.
Першапачаткова Шродзінгер лічыў, што амплітуда хвалевай функцыі апісвае шчыльнасць зарада, але гэты падыход быў скора адкінуты, і была прынята прапанова Борна (1926) тлумачыць яе як шчыльнасць імавернасці выяўлення часціцы («Капенгагенская інтэрпрэтацыя»).
1927: Дэвісан выявіў дыфракцыю электронаў, што было ўспрынята як пацвярджэнне імавернаснай канцэпцыі, а Гейзенберг сфармуляваў прынцып нявызначанасці. Бор абагульніў яго да «прынцыпу дадатковасці»: карпускулярнае і хвалевае апісанне з’яў дапаўняюць адно аднаго; калі нас цікавіць прычынная сувязь, зручна карпускулярнае апісанне, а калі прасторава-часавая карціна, то хвалевае. Фактычна ж мікрааб’ект не з’яўляецца ні часціцай, ні хваляй; гэтыя класічныя паняцце ўзнікаюць толькі таму, што нашы прыборы вымяраюць класічныя велічыні. Школа Бора наогул лічыла, што ўсе атрыбуты атама не існуюць аб’ектыўна, а з’яўляюцца толькі пры ўзаемадзеянні з назіральнікам. «Няма рэальнасці, не якая залежыць ад спосабу яе назірання» (Бор).
Многія фізікі (Эйнштэйн, Планк, дэ Бройль, Бом і інш) спрабавалі замяніць Капенгагенскую інтэрпрэтацыю іншай, але поспеху не дабіліся.
1928: Поль Дзірак даў рэлятывісцкі варыянт квантавай механікі (ураўненне Дзірака) і прадказаў існаванне пазітрона, даўшы пачатак квантавай электрадынаміцы.
1935: апублікаваны знакаміты парадокс Эйнштэйна — Падольскага — Розена.
Да другой палове XX стагоддзя ў ў фізіцы склалася ўяўленне, што ўсе ўзаемадзеяння фізічнай прыроды можна звесці да ўсяго толькі чатырох тыпах ўзаемадзеяння:
У апошнюю дзесяцігоддзе XX стагоддзя назапасіліся астранамічныя дадзеныя, якія пацвярджаюць існаванне касмалагічнай пастаяннай, цёмнай матэрыі і цёмнай энергіі. Ідуць пошукі агульнай тэорыі поля — тэорыі ўсяго, якая апісала б усе фундаментальныя ўзаемадзеянні абагульненым фізіка-матэматычным чынам. Адным з сур’ёзных кандыдатаў на гэтую ролю з’яўляецца М-тэорыя — нядаўняе развіццё тэорыі суперструн.
Усё больш праблем звязана з эвалюцыяй Сусвету, з яго раннімі этапамі, з прыродай вакууму, і, нарэшце, з канчатковай прыродай уласцівасцей субатамных часціц. Частковыя тэорыі — гэта найлепшае, што можа прапанаваць фізіка ў цяперашні час.
На працягу ўсяго XX стагоддзя працягваліся спробы пабудаваць квантавую тэорыю гравітацыі; асноўныя з іх — гэта тэорыя суперструн і петлявая квантавая гравітацыя.
XXI стагоддзе і новыя рубяжы
З 1970-х гадоў у тэарэтычнай фізіцы назіраецца некаторае зацішша, некаторыя навукоўцы нават загаварылі аб «крызісе фізікі» ці нават пра «канец навукі». Тым не менш, намячаюцца некаторыя адкрыцці. Так, напрыклад, праводзяцца спробы параўнаць скорасці распаўсюджвання гравітацыйнага і электрамагнітнага ўзаемадзеяння, якія, па прадказаннях тэорыі адноснасці, супадаюць. У ЦЕРН пабудаваны і эксплуатуецца Вялікі адронны калайдар высокіх энергій, які павінен дапамагчы праверыць дзве фундаментальныя тэорыі: суперсіметрыю і базон Хігса.
Шэраг фізікаў вылучае актуальныя фундаментальныя задачы, рашэнне якіх прывядзе да істотнага прагрэсу фізікі.
Тамініемі
Тамініемі (Tamminiemi) — першапачаткова рэзідэнцыя прэзідэнта Фінляндыі, а цяпер музей Урха Кеканена, размешчаны ў Хельсінкі ў раёне Меілахты. Тамініемі з’яўлялася афіцыйная рэзідэнцыя прэзідэнта Фінляндыі з 1940 па 1981 год. Пасля сыходу Урха Кеканена з пасады прэзідэнта па стане здароўя ў 1981 годзе, калі яму ўжо споўніўся 81 год, яму было прадастаўлена права застацца жыць у Тамініемі. Тамініемі стала яго асабістым «службовым» домам. Пасля смерці Кеканена ў 1986 годзе ў Тамініемі арганізавалі дом-музей, які дэманструе гісторыю жыцця Кеканена ў святле ўсёй найноўшай гісторыі Фінляндыі. Спадчыннікі Кеканена перадалі ў дар музею яго асабістыя рэчы.
Альбрэхт V (герцаг Баварыі)
А́льбрэхт V Баварскі (Albrecht V. von Bayern, Альбрэхт V Вялікадушны (Albrecht V. der Großmütige);, Мюнхен, герцагства Баварыя — , Мюнхен) — герцаг Баварыі з 1550 года.
Кіраванне
Альберт атрымаў адукацыю ў Інгальштаце ў выкладчыкаў-каталікоў. Ён быў адным з нешматлікіх нямецкіх князёў, які цвёрда стаяў на баку каталіцтва, і адным з кіраўнікоў нямецкай контррэфармацыі. Пасля смерці бацькі ў 1550 годзе ён стаў герцагам Баварыі. Некаторыя гісторыкі паказваюць на малаважную ролю герцага Альбрэхта V у кіраванні дзяржавай. Напрыклад, Генрых Бемер так ахарактарызаваў асобу герцага: «…герцаг быў дабрадушны, але гультаяваты, бестурботны і пазбаўлены ўсякай сур’ёзнага ўсведамлення сваіх абавязкаў.» Герцаг усё ж браў удзел у справах дзяржаўнага кіравання, аднак быў пад моцным уплывам сваіх саветнікаў, сярод якіх на пачатковым этапе яго кіравання былі два каталікі, Георг Штокхамер і Вігулеус Хунт. Апошні адыгрываў важную ролю ў падзеях, якія прывялі да падпісання Пасаўскага дагавора ў 1552 і Аўгсбургскага міру ў 1555 годзе.
Назіраючы сур’ёзную неабходнасць у царкоўнай рэформе, герцаг прыняў дапамогу езуітаў і 7 ліпеня 1556 года 8 айцоў-езуітаў і 12 схаластыкаў прыбытку ў Інгальштат. Менавіта ва ўніверсітэце Інгальштата, заснаваным Альбертам V, езуіты ўпершыню занялі сур’ёзныя выкладчыцкія пасады. У Інгальштаце езуіты адкрылі гімназію, а ў 1578 годзе яшчэ і бясплатную семінарыю. Пры ім калегіумы езуітаў з’явіліся таксама ў Аўгсбургу і Мюнхене (у 1559 годзе), асаблівы ўплыў набыў езуіт Пётр Канізій.
Рэлігійная палітыка герцага Альбрэхта пасля з’яўлення ордэна езуітаў у Баварыі набыла даволі рэзкую контррэфармацыйную афарбоўку. Пачынаючы з 1563 года герцаг стаў бязлітасна пераследваць анабаптыстаў (паводле слоў езуіта Агрыкалы, «агнём, вадою і жалезам» ) і паслядоўна знішчаць пратэстанцкія кнігі і памфлеты. Тысячы адступнікаў ад рымскай каталіцкай царквы былі выгнаны з Баварыі. Гарадскому савету Мюнхена герцаг Альбрэхт заявіў літаральна наступнае: «Але слава Божая і выратаванне душ мусяць быць пастаўлены вышэй за ўсе свецкія інтарэсы.»
Альберт намагаўся зрабіць свайго сына Эрнста архібіскупам-курфюрстам Кёльна. Гэта адбылося толькі пасля смерці Альберта, аднак на працягу наступных двух стагоддзяў гэтую пасаду займалі баварскія Вітэльсбахі. З 1560 года Альбрэхт кіраваў таксама графствам Глатц у якасці пераемніка свайго дзядзькі Эрнэста Зальцбургскага, але прадаў яго імператару Максіміліяну II у 1567 годзе.
Мецэнацтва
Альбрэхт быў аматарам мастацтваў, мецэнатам і калекцыянерам і зрабіў Мюнхен адным з культурных цэнтраў Еўропы. Кнігі яго асабістай бібліятэкі паслужылі асновай для Баварскай дзяржаўнай бібліятэкі ў Мюнхене. Ён меў велізарную калекцыю грэчаскага і рымскага антыкварыяту, карцін і манет. Для захоўвання сваёй калекцыі герцаг адвёў Антыкварыум у Мюнхенскай рэзідэнцыі, які стаў найбуйнейшай залай твораў мастацтва Рэнесансу на поўнач ад Альпаў. Ён запрасіў да двара Арланда дзі Ласа і падтрымліваў многіх іншых творчых асоб, што пацягнула за сабой узнікненне немалых даўгоў. Герцаг выступіў заказчыкам ілюстраванага вопісу каштоўнасцей сваёй жонкі «Кніга скарбаў герцагіні Ганны Баварскай» — манускрыпта, выкананага мастаком Гансам Міліхам у 1555 годзе.
Альбрэхт V быў пахаваны ў мюнхенскай Фраўэнкірхэ. Пераемнікам стаў яго сын Вільгельм.
Сям’я
Сын герцага Баварыі Вільгельма IV і Марыі Якабы Бадэнскай.
У 1547 годзе Альбрэхт ажаніўся з Ганнай Аўстрыйскай (1528—1590), дачкой імператара Фердынанда I. Мэтай саюза было заканчэнне палітычнага суперніцтва паміж Аўстрыяй і Баварыяй. З сямі дзяцей герцага выжылі пяцёра:
Альбрэхт быў апекуном сястры Якобы Бадэнскай, пасля герцагіні Юліхскай, і Філіпа Бадэнскага, пасля маркграфа Бадэна-Бадэна.
Андрыіўка
Андрыіўка (Андріївка) — тапонім ва Украіне.
Універсітэт Турку
Універсітэт Турку (Turun yliopisto) — другі па велічыні ўніверсітэт Фінляндыі пасля Хельсінкскага ўніверсітэта. Размешчаны на паўднёвым захадзе краіны, у горадзе Турку. Заснаваны ў 1920 годзе. Уваходзіць у аб’яднанне Каімбрская група.
У 2012 годзе, па версіі Times, універсітэт уваходзіў у сотню лепшых еўрапейскіх універсітэтаў. У 2013 годзе ў рэйтынгу аўтарытэтнай брытанскай кампаніі QS Quacquarelli Symonds універсітэт займаў 205 месца сярод лепшых універсітэтаў свету.
Гісторыя
Заснаваная ў 1640 годзе ў Турку Каралеўская акадэмія Аба была першым і адзіным універсітэтам Фінляндыі. У 1827 годзе пасля вялікага пажару, які знішчыў Турку, універсітэт быў пераведзены ў новую сталіцу — Хельсінкі. У 1822 годзе ў Акадэміі пачыналі сваё навучанне вядомыя фінскія дзеячы — Юхан Вільгельм Снельман, Эліяс Лёнрат, Юхан Людвіг Рунеберг.
У 1918 годзе ў Турку быў адноўлены прыватны шведскамоўны ўніверсітэт — Акадэмія Аба. Адначасова, па жаданні шырокіх грамадскіх колаў, у 1920 годзе ў горадзе быў заснаваны прыватны фінскамоўны Універсітэт Турку. Ахвяраванні на яго стварэнне пералічылі 22040 чалавек.
У 1952—1959 гадах па праекце архітэктара Арнэ Эрві быў пабудаваны новы гарадскі ўніверсітэцкі кампус на ўзгорку Юуліяпістанмякі. Новыя будынкі — бібліятэкі, лабараторый, факультэта прыродазнаўчых навук і галоўнага адміністрацыйнага блока размешчаны на ўсход ад старога корпуса ўніверсітэта, узведзенага ў пачатку XIX стагоддзя.
Андрыіўка (Бэрдзянскі раён)
Андрыіўка (Андріївка) — пасёлак гарадскога тыпу ў Бэрдзянскім раёне Запарожскай вобласці Украіны.
Паселішча заснавана ў пачатку ХІХ ст. перасяленцамі з Канатопскага павета Чарнігаўскай губерні на землях ранейшага татарскага паселішча «Канжэгалы».
Лейтэ
Знаходзіцца ў напрамку на поўнач ад вострава Мінданаа і на паўднёвы ўсход ад вострава Самар, з якім злучаецца пабудаваным у 1973 годзе мостам даўжынёй 2162 м. З усходняга напрамку абмываецца водамі заліва Лейтэ.
Плошча вострава складае 7214 км². Даўжыня ў напрамку з поўначы на поўдзень 183 км. Рэльеф пераважна нізкагорны, з патухлымі вулканамі. Вышыні да 1349 м (гара Лобі ). Востраў складзены пераважна з пясчанікаў, сланцаў і вапнякоў, ва ўсходняй чыстцы — алювіяльныя адклады. Клімат субэкватарыяльны, мусонны. Расліннасць вострава — вечназялёныя і лістападныя лясы.
Галоўны горад і порт — Таклобан. Нацыянальныя паркі Махгнао-Волькана і Куапніт-Балінсасаяо. Насельніцтва вострава займаецца вырошчваннем какосавай пальмы, цукровага трыснягу, кукурузы,.
Вясёлка (беларуская міфалогія)
Вясёлка — прыродная з’ява, насычаная разнастайным міфаэпічным зместам у беларускай міфалогіі і фальклоры. Часцей уяўлялася як жывая істота.
Згодна з паданнем, якое Е. Раманаў зафіксаваў на Сеннешчыне, вясёлка — гіганцкі нябесны змей (цмок), які, бывае, абернецца дугой над Лукомскім возерам і п’е ваду. Калі спускаецца на зямлю, прымае прыгожае чалавечае аблічча. Пярун (так у дадзеным сюжэце называюць маланку) тройчы б’е ў цмока і забівае яго. Верагодна, гэтае паданне захавала рэшткі асноўнага балта-славянскага міфа аб бітве Перуна (бога-грымотніка) і Змея.
Гл. таксама
Вясёлка (прыродная з’ява)
Калінавы мост
Калінавы мост — у беларускай міфалогіі і фальклоры мост, які звязваў чалавечы свет са светам смерці. Ноччу ці ў пераходныя тэрміны сутак (вечар, сутонне, раніца) мост рабіўся зонай кантакту чалавека з нячыстай сілай ці пачварамі, а днём ці на світанку — месцам сустрэчы з прадстаўнікамі боскай сферы.
Гарадскі музей Хельсінкі
Гарадскі музей Хельсінкі (Helsingin kaupunginmuseo) — гістарычны музей, прысвечаны гораду Хельсінкі. На выстаўках прадстаўлены этапы развіцця Хельсінкі ад маленькага горада да сталіцы краіны.
Уваход у музей і філіялы бясплатны.
Аддзелы
Галоўны будынак. У галоўным будынку музея прадстаўлена выстаўка «Helsinki Horizons», якая прадстаўляе больш чым 450-гадовую гісторыю горада. Будынак знаходзіцца ў самым цэнтры горада, побач з Кафедральным саборам, на вуліцы, якая выходзіць на Сенацкую плошчу. Адрас: Sofiankatu 4, 00170 Helsinki.
Дом бюргера (фін. Ruiskumestarin talo; адрас : Kristianinkatu 12) быў пабудаваны ў 1818 годзе. Ён з'яўляецца самым старым драўляным будынкам Хельсінкі. Унутры адноўлена абстаноўка побыту 1860-х гадоў.
Дом Седэрхольма (фін. Sederholmin talo; адрас : Aleksanterinkatu 18) - найстарэйшы (1757) каменны будынак у гістарычным цэнтры Хельсінкі. Размешчаны на рагу Сенацкай плошчы.
Музей трамвая (фін. Ratikkamuseo; адрас: Töölönkatu 51 A). Размешчаны ў памяшканні найстарэйшага ў Хельсінкі трамвайнага дэпо. Экспазіцыя прысвечана гісторыі грамадскага транспарту ў Хельсінкі.
Музей сядзібы Туамарынкюля і Дзіцячы музей
Педра дэ Альварада
Педра дэ Альварада і Кантрэрас (Pedro de Alvarado y Contreras; каля 1485, Бадахос, Эстрэмадура, Іспанія -, паблізу Гвадалахары, Новая Іспанія) — іспанскі канкістадор з тытулам адэлантада, які адказваў за заваяванне Цэнтральнай Амерыкі, першы губернатар Гватэмалы. Індзейцы называлі яго «Танаціў» (Tonatiuh — «Сонца») за ярка-руды колер яго валасоў. Адрозніваўся надзвычайнай жорсткасцю, стаў адным з ключавых персанажаў «Чорнай легенды».
Грамадзянская вайна ў Іраку
Грамадзянская вайна ў Іраку працягвалася з моманту вываду амерыканскіх войскаў у снежні 2011 года, калі Іракскія паўстанцкія групоўкі разгарнулі ўзброеную барацьбу супраць цэнтральнага іракскага ўрада і замежных прыватных ваенных кампаній. Адначасна разгарэўся канфлікт паміж рознымі рэлігійнымі групамі. Пасля вываду амерыканскіх войскаў узровень гвалту вырас, групы баевікоў актывізавалі свае дзеянні супраць шыіцкай большасці насельніцтва з мэтай падрыву даверу ў шыітаў да ўрада і яго намаганням, накіраваным на абарону грамадзян уласнымі сіламі, без непасрэднага амерыканскага ўдзелу. Узброеныя групоўкі ў Іраку арганізавалі «Свабодную армію Ірака» і падтрымлівалі сірыйскую апазіцыю ў барацьбе супраць урада Башара Асада.
У 2014—2015 гадах значную частку краіны захапілі баевікі Ісламскай дзяржавы, у тым ліку буйны горад Масул. Падчас гэтага ісламарадыкалы часова аб’ядналіся з баасісцкай АЛНО і некаторымі суніцкімі атрадамі, але затым яны пачалі канфліктаваць. Гэта прымусіла летам 2014 года кааліцыю на чале з ЗША вярнуцца ў краіну. Аднак у большасці ўдзел замежных сіл абмяжоўваўся каардынацыяй дзеянняў, авіяпадтрымкай і правядзеннем спецаперацый. Дзякуючы аб’яднанню розных іракскіх і замежныя сіл, атрымалася перайсці ў контрнаступленне, а ўжо летам 2017 года адбылося вызваленне Масула, пасля чаго ІД у Іраку пачала слабець.
У Іраку ІД, нягледзячы на ​​паразу і страту кантролю над 99 % тэрыторый (2018), усё яшчэ існавала — яна працягвала браць на сябе адказнасць за тэракты як у Іраку, так і іншых краінах.
Адальберт II
Адальберт II:
Спіс графаў Асера
Граф Асера (comtes d'Auxerre) — тытул кіраўніка бургундскага графства Асер, якое існавала з IX стагоддзя да 1370 года.
Спіс графаў Галандыі
Граф Галандыі (Graven van Holland, Grafen von Holland) — тытул кіраўніка Галандыі ў перыяд з X па XVII стагоддзе.
Галандскі дом (Герульфінгі)
Першы граф Галандыі, Дзірк I быў сынам (родным або прыёмным) Герульфа, графа Кенемерланда (Заходнефрызскага), хоць існуе версія, што Дзірк быў сынам сястры Герульфа, муж якой памёр, калі дзіцё было яшчэ немаўлём. Ён атрымаў у 922 годзе ад караля Заходне-Франкскага каралеўства Карла III Дурнаватага ўладанні каля Эгманда — у мястэчку пад назвай Бладэла (каля сучаснага Эйндхавена). Менавіта ад гэтай падзеі вядзе сваю гісторыю Галандскае графства. Аднак да 1100 года гэтыя землі былі больш вядомыя пад назвай Заходняя Фрысландыя, Фрызія ці Кенемерланд.
Варта заўважыць, што храналогія кіравання першых графаў не вельмі дакладная. Апошнія гістарычныя тэорыі гавораць пра існаванне яшчэ аднаго графа, паміж Дзіркам I і Дзіркам II, таму што імя Дзірка I згадваецца ў шэрагу гістарычных дакументаў паміж 896 і 988, прычым у залежнасці ад часу — кіраванне і агульная характарыстыка яго розныя. Гэты трэці граф Дзірк размешчаны паміж Дзіркам I і Дзіркам II, і пранумараваны як Дзірк I Другі, каб пазбегнуць блытаніны з ужо ўсталяванай нумарацыяй.
Авенскі дом
Пасля смерці бяздзетнага Яна I графства ў спадчыну атрымаў Іаан (Ян) II Авенскі, граф Эно, сын Адэлаіды Галандскай, сястры Вілема II.
Баварскі дом (Вітэльсбахі), Галандская лінія
У 1428 годзе Якоба прызнала сваім спадчыннікам Філіпа III Добрага, герцага Бургундыі, на чыю карысць адраклася ў 1433 годзе.
Дом Габсбургаў
Пры Габсбургах графствам фактычна кіраваў намеснік імператара — статхаўдар (штатгальтар).
Тытулярныя графы Галандыі (Габсбургі)
Паводле Мюнстэрскага дагавора, падпісанага ў 1648 годзе, кароль Іспаніі прызнаў незалежнасць Рэспублікі Злучаных Правінцый і перастаў выкарыстоўваць тытул графа Галандыі.
Усумасінта
Усумасінта (Usumacinta) — рака ў Цэнтральнай Амерыцы. Працякае па паўднёва-ўсходняй частцы Мексікі і паўночным захадзе Гватэмалы. Яе агульная даўжыня складае 560 км, сама рака адносіцца да найбольш паўнаводных рэк Цэнтральнай Амерыкі. Утвараецца ў выніку зліцця рэк Пасьён і Салінас, абедзве з якіх цякуць у Гватэмале. Усумасінта ўтварае мяжу паміж Гватэмалай і мексіканскім штатам Ч’япас. Ніжэй па цячэнні Усумасінта цячэ праз штат Табаска і ўпадае ў Мексіканскі заліў. На беразе Усумасінты размешчаны руіны старажытных гарадоў культуры мая — Яшчылана і Педрас-Неграс.
Маці ўрагану (фільм)
«Маці ўрагану» — беларускі мастацкі фільм, зняты у 1990 годзе на кінастудыі «Беларусьфільм» (студыя «Дыялог») пры ўдзеле студыі «Барандаў» (Чэхаславакія) і в/а «Саюзкінасервіс».
Сюжэт
Паводле п’есы Уладзіміра Караткевіча «Маці ўрагану».
Віталь Віктаравіч Пяскоў
Віталь Віктаравіч Пяскоў (Виталий Викторович Песков) (, Масква —, там жа) — савецкі і расійскі мастак-карыкатурыст. На думку часопіса «Лица», лепшы мастак Расіі ў намінацыі «Карыкатурыст». Акрамя карыкатуры, займаўся ілюстрацыяй і мультыплікацыяй.
Біяграфія
Маці — Аляксандра Мікалаеўна Пяскова (1919—1991); бацька — Віктар Дзмітрыевіч Пяскоў, ваенны, служыў разам з, выкладаў у Ваеннай акадэміі, паводле афіцыйнай версіі, застрэліўся падчас перамены паміж заняткамі ў ваеннай акадэміі неўзабаве пасля нараджэння сына.
Сям'я: грамадзянская жонка Ірына Яфімаўна Коршыкава (трымальнік аўтарскіх правоў па даверанасці мастака) і яе сын (1983—2006, пакончыў з сабой), літаратурны перакладчык і музычны крытык, спецыяліст па класічнай оперы.
Сын Пётр ад вельмі кароткага першага шлюбу, з бацькам практычна адносін не падтрымліваў, пазнаёміўся з ім толькі за чатыры гады да смерці мастака.
Віталь Пяскоў хлопчыкам быў залічаны ў Сувораўскае вучылішча, але сышоў адтуль, не скончыўшы, бо ваеннай кар'ерай не зацікавіўся. Заўсёды хацеў быць толькі мастаком.
Творчасць
Першая карыкатура апублікаваная ў маскоўскім часопісе «» у 1967 годзе. Рэдактар ​​часопіса параіў публікавацца яшчэ ў іншых рэдакцыях і даў тэлефоны і адрасы, у тым ліку аддзела гумару «Клуб 12 крэслаў» у «», які толькі што тады адкрыўся. Малады Віталь (23 гады) прыйшоў туды, паказаў свае малюнкі і застаўся назаўжды. Яго тут жа прынялі на працу і ён стаў адным са знакамітай «цудоўнай чацвёркі» карыкатурыстаў «ЛГ», якая адкрыла новы сучасны выгляд карыкатуры (яшчэ, Уладзімір Іваноў, Ігар Макараў). Да гэтага карыкатура служыла толькі сатырычнай зброяй улады. Упершыню савецкая карыкатура ператварылася ў від мастацтва.
Працаваў таксама ў мультыплікацыі мастаком і рэжысёрам. Самы папулярны яго м/ф парадыйны «», 1980 год, дзе ён выступіў мастаком і рэжысёрам-пастаноўшчыкам (сумесна з ).
Неаднаразова запрашаўся ў папулярную тэлеперадачу «КВЗ» у якасці члена журы. Працаваў таксама яшчэ ў шматлікіх тэлевізійных праектах: «», «» і іншых. Віталя пастаянна запрашалі ў розныя тэлевізійныя, дзе выказвалі свае меркаванні па розных тэмах самыя вядомыя людзі.
Пасмяротныя выстаўкі і кніга
Пры яго жыцці не было ні адной яго персанальнай выстаўкі або персанальнага выдання (выходзілі толькі зборнікі або ілюстрацыі да гумарыстычных кніг, напрыклад, Обухов Е., Песков В. Волки почетные. Клуб 12 стульев представляет. М. Вече. 2002 г. 304 с. ).
Злачынства і незаконныя выданні
На наступны дзень пасля скону мастака з кватэры былі скрадзеныя ўсе грошы, уся маёмасць і малюнкі.
Малюнкі аб'явіліся хутка. З 12 па 25 красавіка 2002 года, праз месяц пасля смерці мастака ў маскоўскім клубе «Муха» праходзіла персанальная выстаўка 300 арыгінальных малюнкаў «Віталь Пяскоў: той самы і іншы», падрыхтаваная пры ўдзеле. Арганізатары абвясцілі, што гэта ўсё малюнкі, якія «ў іх атрымалася знайсці» (інтэрв'ю з Л. Цішковым ў «Российской газете» ад 15 красавіка 2002 года) у кватэры мастака на наступны дзень пасля яго скону. Гэтыя ж малюнкі паслужылі асновай для арганізацыі яшчэ некалькіх вернісажаў у Маскве, выданняў і публікацый. Самая вядомая кніга, якая цалкам складаецца з выкрадзеных малюнкаў, — «Чалавек у квадраце», выпушчаная пры ўдзеле таго ж Л. Цішкова ў 2004 як адказ на выпуск сайта, зробленага сям'ёй мастака. Яшчэ да гэтага выдання, у 2000 г., выйшла кніга памяці мастака Алега Цеслера з той жа назвай (не блытаць з вядомым малюнкам Леанарда Да Вінчы ), у якасці галоўнага рэдактара выступіў Л. Цішкоў. «Чалавек у квадраце» называлася серыя філасофскіх коміксаў А. Цеслера: намаляваны чалавечак спрабаваў вырвацца з квадрата, у які быў змешчаны, але бакі квадрата не пускалі яго, тады ён ўцякаў ўнутр квадрата, становячыся ўсё менш, пакуль не знікаў цалкам. Назва да кнігі А. Теслера выглядала цалкам пераканаўчай.
У суправаджальным лісце да архіва (апублікаваны ў рускамоўнай прэсе розных краін) удакладняецца, што ў гэтым жа сайце праз два гады сталі тэрмінова фарматаваць малюнкі з архіву В. Пяскова, прычым праца рабілася гэтак хутка, што назву новай кнігі забыліся памяняць, новая кніга выйшла з той жа назвай. Больш за тое, кніга цалкам легальна прадавалася ў Маскве, а «Літаратурная газета» паведаміла, што ў яе выданні прынялі ўдзел многія вядомыя дзеячы культуры Расіі і нават назвала іх імёны.
Арганізатарам быў прад'яўлены шэраг крымінальных абвінавачванняў і парушэнне аўтарскіх правоў, але акрамя закрыцця галерэі «Муха» някіх наступстваў не адбылося.
Сямейны архіў мастака
Сям'я мастака засталася на становішчы бамжоў, пазбаўленых усяго: акрамя мноства малюнкаў, жылля і ўсяго, што знаходзілася там, накопленых грошай на новую кватэру, толькі што пабудаванай дачы, машыны, адзення, усіх бытавых прадметаў. Яны вырашылі пакінуць краіну.
Сям'і дапамагалі чужыя людзі: збіралі грошы, адзенне, сотні суайчыннікаў з усяго свету, з розных краін, дапамаглі ў кампутарнай апрацоўцы малюнкаў, якія засталіся, і выданні кнігі. Удава мастака, у якой захаваўся другі (няпоўны) архіў мужа (больш за 3 тысячы малюнкаў), сумесна з сябрамі, у прыватнасці, правяла некалькі выставак карыкатуры Віталя Пяскова — у тым ліку ў Нью-Ёрку на дзве вялікія персанальныя выстаўкі ў 2004 і 2005 гг., і выдала кнігу ўспамінаў «Виталию от Ирины. Памяти художника Виталия Пескова», куды ўвайшло 2.224 малюнка (скарочаны варыянт кнігі ў 850 малюнках быў змешчаны на сайце ), інтэрнэт-выданне дапоўнена аўтарам-складальнікам. Малюнкі, якія не ўвайшлі ў кнігу, таксама выкладзены ў фармаце кнігі ў інтэрнэце, такім чынам іх таксама могуць бачыць чытачы.
Міка Койву
Міка Койву (Mikko Sakari Koivu;, , Фінляндыя) — прафесійны фінскі хакеіст, цэнтральны нападнік. Чэмпіён свету 2011 у рангу капітана зборнай Фінляндыі. Выступае ў НХЛ за каманду «Мінесота Уайлд», таксама з'яўляючыся яе капітанам.
Старэйшы брат Міка Саку Койву (старэйшы на 9 гадоў) — адзін з найвыдатных фінскіх хакеістаў усіх часоў, чатырохкратны прызёр Алімпійскіх гульняў, правёў больш за 1000 матчаў у НХЛ, набраўшы больш 700 ачкоў. Большую частку кар'еры Саку гуляў за «Манрэаль Канадыенс», прычым на працягу 9 сезонаў быў капітанам гэтай легендарнай каманды.
Аж да 2012 г. Міка вяртаўся з медалямі з усіх найбуйнейшых міжнародных спаборніцтваў (уключаючы юніёрскія і маладзёжныя чэмпіянаты свету), у якіх удзельнічаў — іх было адзінаццаць, уключаючы два алімпійскія турніры і адзін розыгрыш Кубка свету. Гэта серыя перапынілася на хатнім для фінаў чэмпіянаце свету 2012 г., дзе гаспадары засталіся толькі чацвёртымі.
ХК ТПС
Хакейны клуб ТПС (HC TPS Turku Oy) — фінская хакейная каманда з горада Турку. Выступае ў СМ-лізе. Заснаваны ў 1922 годзе
Гісторыя
Клуб арганізаваны ў 1922 годзе як футбольный. TPS з'яўляецца абрэвіятурай фінскага «Turun Palloseura» — Футбольнае таварыства Турку. Хакейная секцыя з'явілася пасля 1929 года. Да нядаўняга часу галоўным трэнерам каманды з'яўляўся фінскі трэнер Кай Суйканен, былы галоўны трэнер клуба першай лігі Хокі з горада Каяні, які прывёў ТПС да залатых медаляў у сезоне 2009/2010 і напачатку сезону 2010/2011 узначальваў хакейны клуб «Лакаматыў» (Яраслаўль, Расія).
Дасягненні
ТПС станавіўся чэмпіёнам Фінляндыі ў 1956, 1976, 1989, 1990, 1991, 1993, 1995, 1999, 2000, 2001 і 2010 гадах.
Пераможца Кубка Еўрапейскіх Чэмпіёнаў 1994 і Еўралігі 1997 гадоў.
Уладальнік 11 сярэбраных і 4 бронзавых узнагарод у нацыянальных чэмпіянатах.
Саку Койву, Міка Койву, Міка Кіпрусаф і Антэра Ніітымякі прыйшлі ў НХЛ з ТПС.
Эспарцэт пасяўны
Эспарцет пасяўны, Эспарцэт вікалісты (Onobrychis viciifolia) — від кветкавых раслін роду  сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна, 30—80 (120) см даўжынёй. Прылісткі трохкутна-яйкападобныя, 7—9 мм. Лісце 10—18 см, 13—19-лісточкавыя; лісточкі ад даўгавата-ланцэтных да ланцэтных, 2—3 × 0,4—1 см. Кветкі 8—14 мм даўжынёй. Чашачка званочкападобная, 68 мм, раснічастая; зубчыкі шылападобна-ланцэтныя. Вяночак ружова-фіялетавы, 8—10 мм. Бабы 7—9 мм даўжынёй, паўяйкападобна-круглявыя, узброеныя як па дыску, так і па яе грэбені кароткімі зубцамі.
Распаўсюджанне
Радзіма — Сярэдняя Еўропа. Натуралізаваны від у Еўропе, Аўстраліі, Алжыры. Шырока інтрадуцыраваны і культывуецца ў некаторых іншых частках свету.
Ва Украіне расце на палях, часам дзічэе — на ўсёй тэрыторыі. Кармавая, лекавая расліна.
Прэзідэнт Украіны
Прэзідэ́нт Украі́ны (Президент України) — кіраўнік Украіны. Прадстаўляе краіну ў міжнародных стасунках, кіруе замежнай дзейнасцю, праводзіць перамовы і падпісвае міжнародныя ўгоды. З'яўляецца гарантам дзяржаўнага суверэнітэту, тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны, выканання канстытуцыйных правоў і свабод асобы і грамадзяніна.
З 20 мая 2019 года пасаду займае Уладзімір Зяленскі.
Паўнамоцтвы
Прэзідэнт абіраецца прамымі выбарамі ўсімі грамадзянамі на тэрмін пяць гадоў. На гэтую пасаду можа прэтэндаваць грамадзянін, якому споўнілася 35 гадоў. Адна асоба не можа быць прэзідэнтам больш за 2 тэрміны запар. Канстытуцыя Украіны забараняе прэзідэнту быць кіраўніком якой-небудзь партыі.
Прэзідэнт Украіны вызначае замежную палітыку і, адпаведна, прызначае міністра замежных спраў. Ён таксама з'яўляецца Вярхоўным галоўнакамандуючым Узброеных сіл і кіраўніком Рады нацыянальнай бяспекі і абароны, склад якой таксама вызначае кіраўнік дзяржавы.
Прэзідэнт можа накладваць вета на рашэнні, прынятыя Вярхоўнай Радай; тая можа пераадолець яго вета 2/3 галасоў. Прэзідэнт мае права распускаць Раду. Падае на зацвярджэнне кандыдатаў на пасты міністра замежных спраў і міністра абароны; прызначае 6 з 18 суддзяў Канстытуцыйнага суда.
Афіцыйная рэзідэнцыя прэзідэнта, Марыінскі палац, размяшчаецца ў Пячэрскім раёне Кіева. Акрамя гэтага, ён мае яшчэ некалькі рэзідэнцый, такіх як Дом з хімерамі і Дом удавы, што плача. Адміністрацыя прэзідэнта Украіны знаходзіцца на вуліцы Банкавай.
Гісторыя
Пасада прэзідэнта ва Украіне з'явілася ва Украіне адразу пасля здабыцця незалежнасці ў 1991 годзе разам з іншымі інстытутамі, такімі як Кабінет міністраў і Вярхоўная Рада. Паводле ўнесеных у Канстытуцыю УССР 1978 года змяненняў прэзідэнт з'яўляўся старшынёй выканаўчай улады.
З прыняццем у 1996 канстытуцыі незалежнай Украіны прэзідэнт фармальна перастаў быў кіраўніком выканаўчай улады, аднак пакінуў за сабою права прызначаць са згоды парламенту прэм'ер-міністра, і з яго падачы зацвярджаць міністраў, а таксама права скасоўваць акты Кабінету міністраў.
Пасля канстытуцыйнай рэформы 2004 года Украіна стала парламенцка-прэзідэнцкаю рэспублікай. Парламенцкая большасць вызначала асобу прэм'ер-міністра і прадстаўляла яе прэзідэнту, а той у сваю чаргу яшчэ раз уносіў кандыдатуру прэм'ер-міністра для зацверджання ў парламент. Прэзідэнт быў пазбаўлены права выносіць на разгляд парламенту кандыдатуры міністраў (гэта рабіў прэм'ер-міністр), генеральнага пракурора, кіраўніка Службы бяспекі. Прэзідэнт меў права вета на прынятыя Вярхоўнай Радай законы, аднак тая магла яго пераадолець дзвюма трацінамі галасоў.
У 2010 годзе са скасаваннем канстытуцыйнай рэформы значэнне і вага прэзідэнта значна павялічылася. Прэзідэнт фактычна, хоць гэта і не было зафіксавана ў Канстытуцыі, стаў кіраўніком выканаўчай улады. Уплыў парламенту значна ўпаў.
Пазачарговыя выбары на пасаду прэзідэнта Украіны былі прызначаныя на 25 мая 2014 года. Перамогу на іх у першым туры атрымаў Пётр Парашэнка.
Хабёр (міфалогія)
Хабёр — у беларускім фальклоры цар усіх ракаў, якога можна было пазнаць па залатых клюшнях і вачах. У чарадзейных казках — чароўны памочнік героя, які загадвае ракам знайсці ў моры згублены пярсцёнак.
Літаратура
Міфалогія беларусаў: энцыкладпедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл.
Кінгі
Кінгі — у беларускай міфалогіі прыгажуня-каралева, палац якой стаяў ля ракі Нараў, недалёка ад месца ўпадзення ў Буг. Калі прыгажуня гуляла па сваім садзе і слухала спевы птушак, зямля раптам затрэслася, і палац праваліўся ўніз, а на яго месцы вырасла невялічкая гара. З таго часу Кінгі кожную ноч выходзіла з зямлі і раскладала вогнішча, чакаючы, пакуль хтосьці з людзей нарве ёй кветак. Але людзі, пабачыўшы вогнішча здалёку, абыходзілі падазронае месца бокам. Аднойчы агонь заўважыў стары разбойнік. Кінгі прапанавала яму нарваць кветак у абмен на золата. Разбойнік кінуўся на яе з нажом, але дзяўчына знікла, а злодзей ператварыўся ў валун. Легенда спалучае адразу некалькі папулярных сюжэтаў: пра паселішчы, якія праваліліся пад зямлю; пра чалавека, які стаў камнем і г.д.
Фаланга (сімвал)
Фаланга або Рука з мячом (Falanga, Ręka z mieczem) — назва сімвала, які выкарыстоўваецца польскімі нацыяналістамі, галоўнай выявай сярод руху нацыянальнага радыкалізму. Фаланга прадстаўляе сабой руку, якая трымала меч.
Сімвал рукі, якая трымае меч, паўстаў у XVI стагоддзі. Упершыню гэты сімвал адлюстроўваўся на вымпелаў сцяга аднаго з караблёў марскога флоту пры кіраванні польскага караля Жыгімонта I. Гэты ж знак у выглядзе рукі, якая трымае меч, малюецца сёння на сцягу ваенна-марскога флоту Польшчы.
Фаланга ўзнікла ў 30-я гады XX стагоддзя, калі ён быў упершыню стаў ужывацца замест Меча храбрага, які быў забаронены падчас палітыкі санацыі. У гэты час Меч храбрага выкарыстоўваўся Лагерам Вялікай Польшчы ў палітычнай барацьбе з польскім урадам. Фаланга ў гэты час стала ўжывацца моладзевай групай Нацыянальнай партыі. У 1935 году Нацыянальна-радыкальнае рух Фаланга прыняло гэты знак у якасці свайго партыйнага знака.
Сімвал Фалангі нароўні з Мячом храбрых і Тапажэлам выкарыстоўваўся футбольнымі заўзятарамі на футбольным Чэмпіянаце Еўропы 2008 года. Міжнародная арганізацыя «Football Against Racism in Europe» прызнала гэтыя сімвалы на адным узроўні са свастыкай, сімвалам СС і сімвалам Ку-клукс-клана.
У цяперашні час Фаланга выкарыстоўваецца польскімі нацыяналістычнымі групамі радыкальнага толку Нацыянальна-радыкальны лагер і Нацыянальнае адраджэнне Польшчы.
25 кастрычніка 2011 года аддзел рэгістрацыі акруговага суда ў Варшаве зарэгістраваў сімвал Фалангі ў якасці афіцыйнага сімвала руху Нацыянальнага адраджэння Польшчы, аднак пасля апеляцыі пракуратуры гэты ж суд адмяніў сваё рашэнне, заявіўшы: «Палітычная партыя не можа зарэгістраваць сваім сімвалам больш аднаго графічнага знака».
Заходні Пасаман
Акруга Заходні Пасаман (Kabupaten Pasaman Barat) — акруга ў складзе правінцыі Заходняя Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сімпанг-Эмпат.
Насельніцтва
Паводле перапісу 2010 года, на тэрыторыі акругі пражывала 365129 чалавек.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя акругі Заходні Пасаман адміністрацыйна падзяляецца на 11 раёнаў (kecamatan):
Узброеныя сілы Украіны
Узброеныя сі́лы Украі́ны (УСУ) — ваеннае фарміраванне, на якое, у адпаведнасці з Канстытуцыяй Украіны, ускладаюцца абарона Украіны, абарона яе суверэнітэту, тэрытарыяльнай цэласнасці і недатыкальнасці.
Узброеныя сілы Украіны забяспечваюць стрымліванне ўзброенай агрэсіі супраць Украіны і адпор ёй, ахову паветранай прасторы дзяржавы і падводнай прасторы ў межах тэрытарыяльнаых водаў Украіны. Злучэнні, ваенныя часткі і падраздзяленні Узброеных сіл Украіны ў адпаведнасці з законам, у межах, вызначаных указамі Прэзідэнта Украіны (якія зацвярджаюцца Вярхоўнай Радай Украіны) могуць прыцягвацца да ажыццяўлення мераў прававога рэжыму ваеннага і надзвычайнага становішча, узмацнення аховы дзяржаўнай мяжы Украіны і выключнай (марской) эканамічнай зоны, кантынентальнага шэльфу Украіны і іх прававога афармлення, ліквідацыі надзвычайных сітуацый прыроднага і тэхнагеннага тыпу, прадастаўлення ваеннай дапамогі іншым дзяржавам, а таксама ўдзелу ў міжнародным ваенным супрацоўніцтве і міжнародных міратворчых аперацыях на падставе міжнародных дагавораў Украіны ў парадку і на ўмовах, вызначаных заканадаўствам Украіны.
4 кастрычніка 2018 года Вярхоўная Рада Украіны прыняла Закон «Аб унясенні змяненняў у статут Узброеных Сіл Украіны», якім было зацверджана новае прывітанне ва ўкраінскай арміі, прэзентаванае падчас параду на Дзень незалежнасці ў Кіеве: «Слава Україні!» — «Героям Слава!». Дакументам таксама былі ўнесены змены ў Статут УСУ, дзе слова «таварыш» замянілі на «пан» і «пані».
Структура
Ваеннае кіраванне Узброенымі сіламі ажыццяўляе Генеральны штаб. Арганізацыйна Узброеныя сілы Украіны складаюцца з органаў ваеннага кіравання, аб’яднанняў; злучэнняў, ваенных частак, ваенных навучальных устаноў і іншых устаноў і арганізацый.
На сённяшні час да складу УС Украіны адносяцца:
Радар (міфалогія)
Радар — у беларускай міфалогіі легендарны князь, якому прыпісвалі пабудову Камянецкай (Белай) вежы і ўзнікненне ракі Заходні Буг. Спачатку быў кавалём, потым абраны князем. У польскага караля Ляха быў змей Крыгавей, які панадзіўся знішчаць людзей і жывёлу князя Радара. Тады Радар пабудаваў Белую Вежу і прапанаваў змею пралізнуць тры дзверы, каб з'есці самого князя. Крыгавей пралізаў, але Радар схапіў яго кляўчамі за язык, запрог у саху і праараў на ім мяжу да самай ракі. Мяжа напоўнілася вадою, ад якой і ўзнікла рака Буг. А змей Крыгавей вярнуўся ў Польшчу, у свой прыгорак і так сканаў. Паданне ўключае старажытныя міфалагічныя матывы каваля, які перамагае змея і арэ на ім мяжу. Аналагічная легенда звязана з Зміевымі валамі на поўдзень ад Кіева.
Красналюдкі
Красналюдкі — у беларускай і польскай міфалогіі народ маленькіх чалавечкаў.
Вядомыя як апекуны [жытлаў. Мяркуецца, што антрапалагічна яны паходзяць ад душ продкаў ці памерлых немаўлят. Назва іх звычайна звязваецца з чырвоным колерам галаўных убораў. Удзень хаваюцца пад парогам, за печчу, у мышыных норах, закутках у кузні ці стайні. Уначы, калі людзі кладуцца спаць, выходзяць і да першых петухоў ходзяць навокал, заканчваюць перарваныя працы па доме, сцерагуць дзяцей ад злых духаў. Спарадычна сустракаецца матыў злых красналюдкаў, якія шкодзяць людзям.
Паданні аб красналюдках верагодна маюць нямецкае паходжанне, у польскай літаратуры ўпершыню згадваюцца на мяжы XVI—XVII стагоддзяў.
На Піншчыне «гаворать, гэто такіе маленькій народ» (вёска Кончыцы Пінскага раёна). У Астравецкім раёне красналюдкамі палохалі дрэнных дзяцей («Сядзіце ціха, бо вунь на плоце красналюдкі сідзяць і заберуць вас»). Апавяданні пра красналюдкаў сустракаюцца і ў Зэльвенскім раёне.
Мультфільм
На Нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм» у 2019 годзе быў зняты мультыплікацыйны фільм «Красналюдкі» з цыкла «У Палессі на балоце» (аўтар сцэнарыя, рэжысёр-пастаноўшчык і мастак-пастаноўшчык Раман Бурмакоў). Мкльтфільм прымаў удзел у некалькіх кінафестывалях і быў прызнаны лепшым анімацыйным фільмам на Міжнародным кінафестывалі ў Чыкага ў 2021 годзе.
Вецер (беларуская міфалогія)
Вецер - у беларускай міфалогіі персаніфікаваная прыродная з'ява. Апісваўся як пачварны тоўсты чалавек з ротам, падобным да гусінай дзюбы. Каб выклікаць моцны вецер, ён шырока раскрывае сваю дзюбу, а каб халодны - шчыльна сцісквае і пакідае на канцы невялічную адтуліну. Беларусы верылі, што млынары (якія наогул лічыліся ў народзе чараўнікамі) павінны ўмець "запрагаць вецер", выклікаць яго ў патрэбны час.
Спіс графаў Аверні
Граф Аверні (comtes d'Auvergne) — тытул кіраўніка сярэдневяковага французскага графства Авернь, якое размяшчалася ў гістарычнай правінцыі Авернь. Пасля міжусобнай барацьбы ў XII—XIII стагоддзях паміж дзвюма лініямі прэтэндэнтаў на графства, яно было падзелена на некалькі частак. Графы Аверні захавалі за сабой частку Ніжняй Аверні. Большая ж частка Аверні была далучана да дамена караля Францыі, з яе пазней было ўтворана герцагства Авернь. Акрамя таго ўтварылася яшчэ графства Клермон-ан-Авернь, кіраўнікі якога насілі тытул графа Клермона і Аверні, а пазней дафіна Аверні.
Графы Аверні пры Каралінгах
Пасля смерці ў 927 годзе Акфрэда, які не пакінуў спадчыннікаў, за яго спадчыну разгарэлася спрэчка паміж рознымі кіраўнікамі. Тытул графа Аверні ў той час насілі:
Пасля смерці ў 963 годзе Гільёма III Кудлатага герцагі Аквітаніі канчаткова страцілі тытул графаў Аверні, які ў выніку каля 979 года прысвоілі сабе віконты Аверні.
Віконты Аверні
Кіравалі Аверню ад імя герцага Аквітаніі.
Графы Аверні
Каля 1155 года Гільём VIII Стары выгнаў свайго пляменніка, Гільёма VII Маладога з Аверні. Пасля доўгай сваркі графства было падзелена на 2 часткі. За нашчадствам Гільёма VII Маладога ў выніку апынулася замацавана частка графства, якая ўключала Бамон, Шамалье і Манферан (са сталіцай у горадзе Манферан). Яго нашчадкі спачатку насілі тытул графа Клермона і Аверні, але пазней за імі замацаваўся тытул дафіна Аверні, праз што гэту вобласць часам называюць Авернскае Дафінэ. А тытул графа Аверні з большай часткай графства замацаваўся за нашчадствам Гільёма VIII Старога.