cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Варгашы
Варгашы (Варгаши́) — рабочы пасёлак у Курганскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Варгашынскага раёна і Варгашынскага пассавета. Насельніцтва — 9097 чал. (2020). Размешчаны за 35 км на ўсход ад Кургана (за 12 км ад мяжы Гарадской акругі горад Курган) на беразе невялікага возера Тайбаліна. Чыгуначная станцыя Транссібірскай магістралі.
Плянта (Салігорскі раён)
Пля́нта (, Плянта) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Краснадворскага сельсавета.
Гентава
Ге́нтава (, Гентово) — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Перабродскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мёры, пазней у складзе гміны Пераброддзе Дзісенскага павета, а з 1926 года ў Браслаўскім павеце Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Культурная антрапалогія
Культу́рная антрапалогія, культурантрапалогія — навуковы кірунак, які сфармаваўся ў першай палове 20 стагоддзя ў краінах Заходняй Еўропы і ЗША. Яе заснавальнік — амерыканскі антраполаг Ф. Боас.
Гентава
Гісторыя
Да 11 лютага 1974 года хутар уваходзіў у склад Камянполлеўскага сельсавета.
Культурная антрапалогія
Прадмет і прынцыпы даследаванняў
Антрапалогія як навука займаецца сістэматычным назіраннем і класіфікацыяй фактаў, а таксама інтэрпрэтапыяй разнастайных працэсаў у грамадстве. Культурная антрапалогія вывучае чалавека як сацыяльную істоту — яго культурныя, грамадскія і асабіста-псіхалагічныя функцыі.
Нынова (прыпыначны пункт)
Нынова (Nõnova) — былы прыпыначны пункт Эстонскай чыгункі ў павеце Валгамаа. Знаходзіўся ў вёсцы Нынова на лініі Рыга — Пскоў.
Пасажырскія цягнікі на прыпынку спыняліся да 2001 года, зараз на лініі ў асноўным працуюць грузавыя цягнікі.
Культурная антрапалогія
Навуковыя паддысцыпліны
Даследаванню індывідуальных і калектыўных адметнасці людзей прысвечаны розныя навукі.
Хабар
Ха́бар — карысць, найчасцей фінансавая. Уручаецца асобам альбо групам людзей з мэтай дасягнення канкрэтных мэтаў, абмінаючы стандартныя працэдуры. Караецца правам, у Рэспубліцы Беларусь згодна з Угалоўным Кодэксам прадугледжана адказнасць як за хабрадаўства, так і за хабарапрыманне (Арт. 430, 431, 432). Таксама пераследуецца па закону прыняцце незаконнай узнагароды (Арт. 433).
Культурная антрапалогія
Навуковыя паддысцыпліны
Біялагічная антрапалогія засяроджвае ўвагу на біялагічных аспектах чалавека. Усе яе падраздзелы скіраваны на два асноўныя аспекты даследавання: эвалюцыю чалавека і біялагічную разнастайнасць чалавецтва.
Археалогія — гэта даследаванне культуры і быгу старажытных народаў праз матэрыяльныя каштоўнасці, якія рознымі шляхамі ўсё ж дайшлі да нас. Археалогія прысвечана зменлівасці культур старажытнага насельніцтва ў сувязі з этнагенетычнымі працэсамі.
Лінгвістычная антрапалогія аналізуе ўзаемалзеянне і перадачу фактараў культуры людзей пры дапамозе мовы. Яе паддысцыпліны — дэскрыптыўная лінгвістыка, гістарычная лінгвістыка і навука аб мове і культуры.
Соцыякультурная антрапалогія аналізуе сацыяльныя, сімвалічныя і матэрыяльныя аспекты жыцця сучасных і параўнальна блізкіх да нас у гістарычных адносінах грамадстваў. Паколькі прадметам даследавання соцыякультурнай антрапалогіі з'яўляецца чалавечая супольнасць, цэнтральнае месца ў ёй займае азначэнне культуры як традыцыйных спосабаў арганізацыі паводзін і мыслення груп людзсй ва ўмовах пэўнага навакольнага асяроддзя. Найбуйнейшая галіна соцыякультурнай антрапалогіі з яе разнастайнымі тэарэтычнымі пасылкамі і шматлікімі формамі спецыялізацыі — гэта этналогія, для якой характэрна сістэмнае і параўнальнае вывучэнне розных тыпаў існуючых і гістарычна блізкіх да нас культур, а таксама працэсаў, якія адбываюцца або адбываліся ў грамадствах. Этналогія вывучае этнічныя адметнасці матэрыяльнай і духоўнай культуры розных народаў, іх паходжанне і панайкуменнае рассяленне, гістарычныя працэсы культурных узаемадзеянняў.
Міждысцыплінарныя сувязі
Для культурнай антрапалогіі характэрная падвышаная ўвага да аналізу духоўных працэсаў і феноменаў і адпаведна меншая ўвага да матэрыяльных артэфактаў і сістэм сацыяльных адносінаў. Да ліку асноўных праблем культурнай антрапалогіі адносяцца дынаміка развіцця культуры, механізмы перадачы культурных каштоўнасцяў ад пакалення да пакалення. У рамках культурнай антрапалогіі ўлічваецца зменлівасць сутнасці чалавека ў канкрэтна-гістарычнай разнастайнасці культур, што прадугледжвае пры аналізе чалавека абапірацца не толькі на яго біялогію і псіхалогію, але і на гісторыю, сацыялогію, тэалогію, мастацтвазнаўства і іншыя гуманітарныя навукі.
Валбжых
Валбжых (Wałbrzych,, назва паходзіць ад Waldenburg — Вальдэнбург) — горад на правах павета ў Польшчы. Уваходзіць у склад Ніжнесілезскага ваяводства. Адміністрацыйны цэнтр Валбжыхскага павета (не ўваходзіць у яго склад). Да Другой сусветнай вайны быў вядомы пад нямецкай назвай Вальдэнбург (Waldenburg).
Адлегласць па прамой паміж гарадамі Валбжых — Мінск 816 км, да Варшавы — 360 км.
Здабыча коксавага вугля і вытворчасць коксу. ЦЭС. Цяжкае машынабудаванне, сернакіслотная, шкляная і фарфора-фаянсавая прамысловасць.
Насельніцтва — 117 548 жыхароў (2014 год).
Маўрыцый Прозар
Маўрыцый Прозар (15 верасня 1801, Рамні — 1886) — польскі і літоўскі ваенны дзеяч, удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў, прадстаўнік шляхецкага роду Прозараў.
Кіпарыс плакучы
Кіпарыс плакучы (Cupressus funebris) — від хвойных вечназялёных дрэў сямейства.
Некаторыя навукоўцы адносяць гэту расліну да роду пад назвай.
Маўрыцый Прозар
Біяграфія
У сакавіку 1831 г. узначаліў паўстанне ў Ковенскім павеце. На чале свайго атрада вёў шмат сутыкненняў з расійскімі войскамі (у тым ліку паспяхова абараняўся ў Кейданах). У ліпені ён далучыўся да 13-га ўланскага палка корпуса генерала Генрыка Дэмбіньскага і разам з ім адступіў у Польшчу. Ад паўстанцкага сейма атрымаў грамату аб заслугах перад бацькаўшчынай. 31 жніўня 1831 года атрымаў залаты крыж ордэна Virtuti Militari. У 1832 г. прыехаў у Францыю. Быў перакананым прыхільнікам князя Адама Ежы Чартарыйскага. Стаў членам Трэцямайскага манархічнага таварыства.
Кіпарыс плакучы
Батанічнае апісанне
Вышыня дрэва да 18 м, галіны павіслыя, лісце светла-зялёнае, дыяметр шышак 1,3 см.
Маўрыцый Прозар
Біяграфія
Апублікаваў дзённік паўстання ў Ковенскім павеце.
Кіпарыс плакучы
Арэал
У прыродзе кіпарыс плакучы сустракаецца ў Кітаі.
Выкарыстанне
Расліну часта высаджваюць на могілках у Кітаі і Японіі.
Маўрыцый Прозар
Біяграфія
Быў жанаты з Ганнай, народжанай Хлапіцкіх, ад якой меў трох сыноў: Эдварда, Маўрыцыя і Люцыяна.
Гравіска
Гравіска (сучасная назва, Gravisca або Гравіскі (старажытная лацінскае назва, Graviscae)  — археалагічны помнік у Італіі (Лацыё). Уяўляў сабой этрускі порт, які абслугоўваў горад Тарквініі і размяшчаўся ў 8 км на захад ад цэнтра горада.
Этрускае паселішча існавала з 600 па 250 гг. да н. э. і прайшло праз 4 фазы развіцця У 181 г. на яго месцы была заснавана «калонія» для рымскіх грамадзян. Порт адначасова быў рынкам (эмпарыёнам), існуюць шматлікія сведчанні прысутнасці гандляроў, а таксама грэчаскіх рамеснікаў. Засведчана шанаванне шматлікіх грэчаскіх багоў — у тым ліку такіх, як Афрадыта, Гера, Дэметра і Апалон.
Старая Беліца (Сенненскі раён)
Стара́я Бе́ліца (, Старая Белица) — вёска ў Беларусі, у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 15 км у напрамку на поўдзень ад горада Сянно, за 71 км ад Віцебска, за 1 км ад аўтамабільнай дарогі Орша — Лепель. Чыгуначная станцыя Бурбін на лініі на лініі Орша-Цэнтральная — Лепель.
У напрамку на захад ад вёскі цячэ рака Чарвінка (прыток Усвейкі).
Клімаў
Клімаў — рускае прозвішча.
1977 год у гісторыі літаратуры
1977 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
IC 1332
IC 1332 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Джозеф Леанард Голдстайн
Джозеф Леанард Голдстайн (Joseph Leonard Goldstein;, , Паўднёвая Караліна, ЗША) — амерыканскі генетык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1985 годзе разам з Майклам С.Браўнам за даследаванні спадчыннай гіперхалестэрэніміі і адкрыццё рэцэптара ліпапратэінаў нізкай шчыльнасці.
Біяграфія
Скончыў універсітэт Вашынгтона і Лі ў г.Лексінгтан (штат Вірджынія, 1962). Працаваў у Бостане, Сіэтле, з 1972 года ў паўднёва-заходняй медыцынскай школе Тэхаскага ўніверсітэта.
Аўтар навуковых прац па механізме транспарту ліпідаў і рэгуляцыі халестэрынавага абмену ў арганізме жывёл і чалавека, прафілактыцы і лячэнні атэрасклерозу.
Доктар медыцыны (1966), прафесар медыцыны і генетыкі (1977).
Узнагароды
Лаўрэат шматлікіх прэмій, у тым ліку:
Большасць прэмій атрымаў разам з Майклам С.Браўнам.
Эсэ
З 2000 года Гольдстайн з'яўляецца аўтарам серыі эсэ, у якіх разглядае навуку як творчы пошук і даследуе сувязь паміж мастацтвам і навукай. Эсэ публікуюцца ў часопісе Nature Medicine і супадаюць з штогадовай аб'явай узнагароды Альберта Ласкера, дзе Гольдстайн з'яўляецца старшынёй журы.
Тудэрна (прыпыначны пункт)
Тудэрна (Tuderna) — былы прыпыначны пункт Эстонскай чыгункі ў павеце Валгамаа. Знаходзіўся ў вёсцы Тудэрна на лініі Рыга — Пскоў.
Пасажырскія цягнікі на прыпынку спыняліся да 2001 года, зараз на лініі ў асноўным працуюць грузавыя цягнікі.
Арцём Сцяпанавіч Мішкуц
Арцём Сцяпанавіч Мішкуц (нар. ) — беларускі лёгкаатлет. Спецыялізуецца ў бегу на сярэднія дыстанцыі. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Пераможца Рэспубліканскага турніра 2016 года ў бегу на 800 метраў з вынікам 1.49,69.
Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі 2016 года ў бегу на 800 метраў з вынікам 1.52,83.
(150) Нюйва
(150) Нюйва (піньінь Nǚwā) — даволі вялікі астэроід галоўнага пояса, прыналежны да вугляродных астэроідаў класа C, паверхня якога складаецца з вугляродна-хандрытнага матэрыялу. Ён быў адкрыты 18 кастрычніка 1875 года амерыканскім астраномам Дж. К. Уотсанам у Эн-Арбар, ЗША і названы ў гонар Нюйвы, — адной з вялікіх багінь у кітайскай міфалогіі.
Ігнацы Каятан Прозар
Ігнацы Каятан Прозар (нар. каля 1770 г.) — памешчык, генерал-маёр Ковенскага павета ў паўстанні Касцюшкі, капітан нацыянальнай кавалерыі, шляхціч роду Прозараў уласнага гербу.
Сын Юзафа, ваяводы віцебскага, і яго першай жонкі Феліцыяны Неміровіч-Шчыт, дачкі кашталяна мсціслаўскага Юзафа, брат Караля.
Быў жанаты з Анэляй, народжанай Аскірка, меў дачку Карнэлю і сыноў: Генрыка і Маўрыцыя.
Быў удзельнікам змовы ў Коўне, якая рыхтавала выбух паўстання Касцюшкі.
Мошна (возера)
Мо́шна — возера ў Беларусі ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Чарнічанка (прыток Лучосы) на паўднёвы захад ад Віцебска.
Плошча люстра возера 1,07 км², даўжыня 2,54 км, найбольшая шырыня 0,95 км. Плошча вадазбору 22 км². Вадазбор складзены з марэнных суглінкаў і супескаў. Найбольшая глыбіня 2,9 м. Катлавіна Мошна выцягнутая з поўдня на поўнач і пашыраецца ў паўднёвай частцы. Схілы катлавіны вышынёй ад 4—5 да 10 метраў. Берагавая лінія звілістая даўжынёй 8,04 км, утварае шматлікія залівы. Берагі нізкія (0,3—0,5 м), у залівах сплавінныя. Дно возера плоскае, да глыбіні ў 0,5—1 м пясчанае, глыбей выслана крэменязёмістым сапрапелем. Колернасць вады 80°.
Возера малапраточнае, дыстрафіруючае. Упадаюць 2 ручаі, выцякае ручай у раку Чарнічанка. Злучана ручаём з возерам Доўгае. Зарастае каля 55% плошчы возера. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці да 40 метраў. Залівы зарастаюць гарлачыкамі. Падводная расліннасць да глыбіні ў 2 м. На возеры 4 астравы.
У возеры водзяцца шчупак, плотка, акунь, лешч, лінь. Сустракаюцца ракі.
На захад ад возера знаходзіцца біялагічны заказнік «Мошна» (журавіннік). На паўночным беразе вёска Ваяводкі.
Габар Бетлен
Габар Бетлен (, Gabriel Bethlen von Iktár; 1580,  —, ) — кіраўнік антыгабсбургскага руху ў Венгерскім каралеўстве, князь Трансільваніі ў 1613—1629 гадах, кароль Венгрыі ў 1620—1621 годзе.
Біяграфія
Сын паплечніка Жыгімонта Баторыя Фаркаша Бетлена і Фружыны Лазар. У княжанне Жыгімонта Баторыя (1588—1598) узначальваў антыгабсбургскую апазіцыю трансільванскага дваранства, удзельнічаў у рухах Мозеша Секея (1602—1603) і Іштвана Бочкаі (1604—1606). Больш таго, ён адыграў ключавую ролю ў паўстанні Бочкаі, схіліўшы таго да выступлення супраць аўстрыйцаў.
У 1607 годзе быў прызначаны саветнікам князя Габара Батары (1608—1613) і нават быў арыштаваны палітычным апанентам Батары Жыгмандам Ракацы. Аднак прааўстрыйская арыентацыя князя Іштвана Батары стала прычынай разрыву з Бетленам і выгнання апошняга з Трансільваніі ў Асманскую імперыю.
З дапамогай буйной турэцкай арміі Бетлен зрынуў Габара Батары і яшчэ да забойства апошняга яго ўласнымі афіцэрамі 13 кастрычніка 1613 года быў абраны ў Колажвары (цяпер Клуж-Напока) трансільванскім князем.
Праводзіў палітыку ўмацавання княжацкай улады. Стварыў пастаянную армію. Быў лаяльны ў адносінах да турэцкага султана Асмана II, з'яўляўся правадыром асманскага ўплыву ва Усходняй Еўропе. Зрэшты, яшчэ ў 1615 годзе Мацвей, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі, «альтэрнатыўны» кароль Венгрыі і Чэхіі, прызнаў Бетлена ў якасці кіраўніка Трансільваніі і заключыў з ім сакрэтную дамоўленасць пра сумеснае выступленне супраць туркаў. Аднак аўстрыйцы не сталі выконваць яе ўмовы і працягнулі ў ліпені 1615 года мірны дагавор з Атаманскай Портай, заадно падтрымаўшы капітана Верхняй Венгрыі і гаспадара Ужгарадскога замка Дзьёрдзя Другета, які звярнуўся ў каталіцтва і выступіў супраць пратэстанта Бетлена.
У 1618 годзе падтрымаў чэшскае паўстанне супраць Фердынанда II Габсбурга, уступіўшы ў Трыццацігадовую вайну 1618—1648 гадоў на баку антыаўстрыйскай кааліцыі і дабіўся значных поспехаў у барацьбе супраць Габсбургаў. У жніўні 1619 — студзені 1622 гадоў, дзейнічаючы сумесна з Чэхіяй, заняў значную частку той тэрыторыі Венгерскага каралеўства, якая знаходзілася пад уладай Габсбургаў. Скарыстаўшыся адыходам аўстрыйскіх сіл для барацьбы з чэхамі, ужо ў верасні 1619 года завалодаў Усходняй Славакіяй, уключаючы Кошыцы, дзе паплечнікі-рэфарматы абвясцілі яго «главой» Венгрыі і абаронцам пратэстанцтва. У кастрычніку 1619 года войскі Бетлена ўвайшлі ў Браціславу, якая была сталіцай каралеўскай Венгрыі, якая ўваходзіла ў склад Аўстрыі, і месцазнаходжаннем кароны Святога Стэфана.
У лістападзе 1619 года трансільванская армія аб'ядналася з чэшска-мараўскімі войскамі Турна і падышла да сцен Вены, аднак Бетлен быў вымушаны адклікаць яе з-за ўдару польскіх наймітаў і Другетаў у яго тылы. Імкнучыся захаваць занятыя славацкія тэрыторыі, Бетлен ініцыяваў перамовы з прадстаўнікамі Габсбургаў у Браціславе, Кошыцах і Банска-Бістрыцы (Бестэрцэбаньі). З-за таго, што Бетлен настойваў на ўключэнні ў мірны дагавор трэцяга боку — сваіх саюзнікаў чэхаў, чыю незалежнасць ён узяўся гарантаваць, — аўстрыйцы адмовіліся ад іх працягу, але ў студзені 1620 гады пагадзіліся на недоўгачасовае перамір'е (якое доўжылася да верасня), паводле якога трансільванскі князь захаваў 13 камітатаў на ўсходзе каралеўскай Венгрыі.
На сходзе ў Банска-Бістрыцы 25 жніўня 1620 года Габар Бетлен быў абраны каралём Венгрыі, аднак пазбавіўся венгерскай кароны пасля паражэння антыаўстрыйскай кааліцыі пры Белай Горы каля Прагі 8 лістапада 1620 года. Не ў стане ўласнымі сіламі адбіць наступ аўстрыйскай арміі, пайшоў на перамовы з Аўстрыяй. Паводле ўмоў Мікулаўскага (Нікальсбургскага) дагавора 31 снежня 1621 года паміж Бетленам і Фердынандам II Габсбургам за адмову ад венгерскай кароны атрымаў значную частку тэрыторыі Славакіі, Падкарпацкай Русі і Паўночна-Усходняй Венгрыі (7 т.зв. верхневенгерскіх камітатаў з Кошыцамі, Токаем, Ужгарадам і Мукачавам), а таксама герцагствы Опельн (Аполе) і Рацібор у Сілезіі.
Гродна (тэлерадыёкампанія)
Тэлерадыёкампанія «Гродна» ( ТРК «Гродна») — абласная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь, уваходзіць у НДТРК. Праграмы ТРК «Гродна» прадстаўлены на канале «Беларусь 4. Гродна»: навіны, інфармацыйна-аналітычныя, забаўляльныя, пазнавальныя перадачы, а таксама праграмы, прысвечаныя спорту, культуры, што асвятляюць прававыя аспекты жыцця.
Габар Бетлен
Біяграфія
У жніўні 1623 — маі 1624 года распачаў другі паход супраць Габсбургаў, падчас якога яго войска разбілі атрад аўстрыйскага генерала Валенштэйна ў бітве пры Годаніне (Маравія). Паводле новага дагавора, заключанага ў Вене ў 1624 годзе, наўзамен тэрыторый, якія дасталіся яму паводле першага мірнага дагавора, атрымаў сумежную з яго ўладаннямі правінцыю Эчэд.
Гродна (тэлерадыёкампанія)
Гісторыя
У 1944 годзе было створана гродзенскае абласное радыё. 26 снежня 1968 года ўпершыню ўбачылі свет тэлепраграмы абласной студыі тэлебачання. Праграмы тэлерадыёкампаніі «Гродна» прадстаўлены на нацыянальных тэлеканалах «Беларусь 1», «Беларусь 24». 9 кастрычніка 2015 года быў дадзены старт уласнаму тэлеканалу «Беларусь 4. Гродна», які вяшчае 16 гадзін у суткі і знаёміць гледачоў з актуальнымі падзеямі Гродзенскай вобласці. Радыёэфір прадстаўлены радыёстанцыяй «Радыё Гродна», якую можна пачуць у Гродзенскай, Брэсцкай, Мінскай абласцях, а таксама ў суседніх рэгіёнах Літвы і Польшчы. Таксама, дзякуючы інтэрнэт-вяшчанню «РГ» даступна па ўсім свеце. Створана польскамоўнае вяшчанне — радыё «RSI», якое працуе ў эфіры дзве гадзіны штодня для палякаў Беларусі. Тэлерадыёкампанія мае прызы і перамогі на розных міжнародных і рэспубліканскіх конкурсах і фестывалях.
Габар Бетлен
Біяграфія
Падчас трэцяга наступу, прадпрынятага Бетленам у жніўні 1626 года пасля шлюбу з Кацярынай Брандэнбургскай у падтрымку антыаўстрыйскай кааліцыі (Галандыя, Англія, Данія), яго войскі атрымалі перамогу над Валенштэйнам у Дрэгейпаланка (30 верасня).
Пожанскі (Браціслаўскі) мір (20 снежня 1626 года) захаваў за Бетленам тэрыторыі, атрыманыя ім паводле Мікулаўскага дагавора. Рыхтуючыся працягнуць барацьбу з Габсбургамі, Бетлен заключыў саюз з малдаўскім гаспадаром Міронам Магілам (1628) і шведскім каралём Густавам II Адольфам (дапамогай якога ён спадзяваўся скарыстацца для атрымання польскай кароны), а таксама накіраваў пасольства ў Маскву для заключэння руска-трансільванскага саюза.
Падлужжа (Веткаўскі раён)
Падлу́жжа (, Подлужье) — былы пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Свяцілавіцкага сельсавета.
Ліквідаваны ў 2011 годзе.
Прозары
Прозары (Prozor) — шляхецкі і дваранскі род уласнага герба, вядомы з пачатку XVII стагоддзя. Род Прозараў унесены ў VI частку радаводнай кнігі Ковенскай губерні.
Чараўкі (Сенненскі раён)
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Латыгальскага сельсавета.
Лаа-Цзы
Лаа-цзы (Старое Дзіця, Мудры Стары;, VI стагоддзе до н. э.) — старажытнакітайскі філосаф VI—IV стагоддзяў да н. э., адзін з заснавальнікаў вучэння пра Даа, аўтар трактата «Даа Дэ Цзін», і як бажаство ў рэлігійнай практыцы даасізму і традыцыйных кітайскіх рэлігій. І хоць звесткі аб ім легендарныя, мяркуюць, што ён жыў прыкладна каля 6 стагоддзя да нашай эры і быў сучаснікам Канфуцыя, але некаторыя гісторыкі сцвярджаюць, што на самай справе ён жыў у перыяд Ваюючых царстваў у 5-ым або 4-м стагоддзі да нашай эры. Цэнтральная фігура ў кітайскай культуры, Лао-цзы шануецца як заснавальнік роду сучаснымі кітайцамі з прозвішчам Лі, у прыватнасці, ад яго выводзілі свой радавод імператары дынастыі Тан. На працягу гісторыі працы Лаа-цзы часта браліся ў якасці ідэйнай асновы рознымі анты-аўтарытарнымі рухамі. Яму прыпісваецца аўтарства класічнага даоскага філасофскага трактата «Даа Дэ Цзын». У межах сучаснай гістарычнай навукі гістарычнасць Лаа-цзы падпадае пад сумневы, тым не менш у навуковай літаратуры ён часта ўсё адно вызначаецца як заснавальнік даасізму. У рэлігійна-філасофскай навуцы большасці даоскіх школ Лаа-цзы традыцыйна шануецца як бажаство — адзін з.
Імя
У традыцыйных крыніцах асабістае імя Лаа-цзы, як правіла, даецца як Лі Эр ((李耳)), а яго другое імя, як Боян (трад. 伯陽, спрошч. 伯阳). Яго пасмяротнае імя было Лі Дэн (李 聃).
Само слова Лаа-цзы з'яўляецца ганаровым тытулам: 老 («стары, шаноўны») і 子 («майстар»). Слова было лацінізавана шматлікімі спосабамі, што часам прыводзіць да блытаніны. Найбольш распаўсюджанай з'яўляецца форма Laozi ці Lǎozǐ, заснаваная на сістэме піньінь, прынятай мацерыковым Кітаем ў 1958 годзе і на Тайвані ў 2009 годзе.
Як рэлігійны дзеяч, ён шануецца пад імем «Вярхоўны Стары Пан» (太上老君, Тайшан Лаоцзюнь) і ў якасці аднаго з «Трох Чыстых». Пры дынастыі Тан, ён быў удастоены звання «Вышэйшы Таямнічы і Першапачатковы імператар» (太 上 玄元 皇帝 Тайшан Сюаньюань Хуандзі).
Магчымая біяграфія
Ужо ў раннім даасізме Лаа-цзы становіцца легендарнай фігурай і пачынаецца працэс яго абагаўлення. Легенды расказваюць пра яго дзівоснае нараджэнне (маці насіла яго некалькі дзясяткаў гадоў і нарадзіла старым — адкуль і яго імя, «Старое дзіця», хаця іерогліф «цзы» меў азначэнне «мудрэц», таму яго імя можна перакладаць як «Стары мудрэц») і пра яго зыход з Кітая.
Многія сучасныя даследчыкі абвяргаюць сам факт існавання Лаа-цзы. Некаторыя дапускаюць, што ён мог быць старэйшым сучаснікам Канфуцыя, пра якога, аднак, у адрозненне ад Канфуцыя, у крыніцах няма правяральных звестак ні гістарычнага, ні біяграфічнага характару. Ёсць таксама версія, што Лаа-Цзы і Канфуцый — гэта адзін чалавек. Існуюць меркаванні, што Лаа-Цзы мог быць аўтарам «Даа Дэ Цзін», калі ён жыў у IV—III стст. да н. э.
Найбольш вядомы варыянт біяграфіі Лаа-цзы паведамляецца Сыма Цянем: Лаа-цзы нарадзіўся ў царстве Чу на поўдні Кітая. Большую частку свайго жыцця ён служыў хавальнікам царскай бібліятэкі дзяржавы Чжоў, дзе сустракаўся з Канфуцыем. Старым ён адправіўся з краіны на захад. Калі ён дасягнуў пагранічнай заставы, яе начальнік Інь Сі запытаўся ў Лаа-Цзы пра яго вучэнне. Лаа-Цзы выканаў яго просьбу, напісаўшы тэкст «Даа Дэ Цзін» (Канон Шляху і яго Добрай Сілы).
Згодна з іншай легендай, майстар Лаа-цзы прыйшоў у Кітай з Індыі. Адкінуўшы сваю гісторыю, ён паўстаў перад кітайцамі абсалютна чыстым, без уласнага мінулага, быццам нанава народжаны.
Даа Дэ Цзін
Трактат Даа Дэ Цзін напісаны на старажытнакітайскай мове, які насілу разумеюць сённяшнія кітайцы. Пры гэтым яго аўтар наўмысна выкарыстаў шматзначныя словы. Апроч таго, некаторыя ключавыя паняткі не маюць дакладных адпаведнасцей ні ў англійскай, ні ў беларускай мовах. Джэймс Лежэ ў сваёй прадмове да перакладу трактата піша: «Пісьмовыя знакі кітайскай мовы адлюстроўваюць не словы, але ідэі, і паслядоўнасць гэтых знакаў уяўляе не тое, што аўтар хоча сказаць, але тое, што ён думае». Па традыцыі аўтарам кнігі лічыцца Лаа-цзы, таму часам кнігу завуць яго імем. Аднак некаторымі гісторыкамі яго аўтарства падпадае сумневу; мяркуецца што аўтарам кнігі мог быць іншы сучаснік Канфуцыя — Лаа Лай-цзы. Адным з аргументаў гэтага пункту погляду з'яўляюцца словы ў «Даа Дэ Цзін», напісаныя ад першай асобы …Все люди держатся за своё «я», один лишь я выбрал отказаться от этого. Мое сердце подобно сердцу глупого человека, — такое темное, такое неясное! Повседневный мир людей ясен и очевиден, один лишь я живу в мире смутном, подобном вечерним сумеркам. Повседневный мир людей расписан до мелочей, один лишь я живу в мире непонятном и загадочном. Как озеро я спокоен и тих. Неостановим, подобно дыханию ветра! Людям всегда есть чем заняться, один лишь я живу подобно невежественному дикарю. Лишь я один отличаюсь от других тем, что превыше всего ценю корень жизни, мать всего живого.
Філасофія
Цэнтральнай ідэяй філасофіі Лаа-цзы была ідэя двух пачаткаў — Даа і Дэ.
Слова «Даа» на кітайскай мове даслоўна азначае «шлях»; адна з найважнейшых катэгорый кітайскай філасофіі. Аднак у даоскай філасофскай сістэме яно атрымала значна шырэйшае метафізічнае утрыманне. Лаа-цзы выкарыстоўвае слова «Даа» з асаблівай абачлівасцю, бо «Даа» бязмоўнае, безназоўнае, бясформавае і нерухомае. Ніхто, нават Лаа-цзы не можа даць вызначэнні «Даа». Ён не можа даць вызначэнне «Даа», бо ''ведаць, што ты не ведаеш (усяго), — ёсць веліч. Не ведаць, што ты не ведаеш (усяго), — ёсць хвароба''. Слова «Даа» — гэта проста гук, што сарваўся з вуснаў Лаа-цзы. Ён не выдумаў яго — проста сказаў наўздагад. Але калі з'явіцца разуменне, словы знікнуць — у іх ужо не будзе патрэбы.
«Даа» азначае не толькі шлях, але і іста рэчаў і татальнага быцця сусвету. «Даа» — усеагульны Закон і Абсалют. Сам панятак «даа» можна тлумачыць і матэрыялістычна: «Даа» — гэта прырода, аб'ектыўны свет.
''Непостижимое Дэ — это то, что наполняет форму вещей, но происходит оно из Дао. Дао — это то, что движет вещами, путь его загадочен и непостижим. …Тот, кто в делах следует Дао, …очищающий свой дух, вступает в союз с силой Дэ.''
Галоўныя ідэі
Развіццё Сусвету адбываецца ў адпаведнасці з вызначанымі ўзорамі і прынцыпамі, якія немагчыма вызначыць выразна. Можна аднак назваць іх — хоць гэта не зусім дакладнае — «Даа». Што да «Дэ», то да яе няможна імкнуцца, яна ўзнікае спантанна, натуральна. «Дэ» выяўляецца як усеагульная заканамернасць расчыненага, выяўленага свету, як закон Сусветнай Гармоніі.
Лепшым спосабам рэалізацыі «Даа» ў навакольным свеце з'яўляецца прынцып У-вэй — ненаўмыснай актыўнасці.
Не варта імкнуцца да празмернай адукаванасці, падвышэння эрудыцыі ці выдасканаленасці — наадварот, варта вярнуцца да стану «неапрацаванага дрэва», ці да стану «немаўляці». Усе процілегласці непадзельныя, камплементарныя, узаемадзейнічаюць адзін з адным. Гэта ставіцца і да такіх процілегласцяў, як жыццё і смерць. Смерць гэта завяршэнне жыцця, што з'яўляецца адначасна і пачаткам іншага жыцця. А канец «смерці», з'яўляецца пачаткам іншага «жыцця». Справа не ў словах, панятках, а ў тым якое ім кожны надае значэнне. Гэтак жа як уваход з аднаго боку гэта тое, што з'яўляецца выйсцем з процілеглай. У старажытнарымскай міфалогіі аналогіяй гэтага з'яўляецца Янус, — двухаблічны бог дзвярэй, уваходаў, выхадаў, розных праходаў, а таксама пачатку і канца.
Жыццё — гэта «мяккае» і «гнуткае». Смерць — гэта «жорсткае» і «цвёрдае». Лепшы прынцып вырашэнне праблем у адпаведнасці з «Даа» — гэта адмова ад агрэсіі, саступка. Гэта не вынікае разумець як заклік да здачы і падначалення — трэба імкнуцца авалодаць сітуацыяй, прыкладаючы як мага менш высілкаў.
Галоўная ўчыннасць — устрыманне
IC 1333
IC 1333 (також позначається як IC 1334) — галактыка тыпу S0-a (спіральная галактыка) у сузор’і Казярог.
Лаа-Цзы
Галоўныя ідэі
Ідэі блізкія навуцы Адвайты — недваістасці.
IC 1333
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Лаа-Цзы
Лаа-цзы пра праўду
З наяўных пісьмовых крыніц ясна, што Лаа-цзы быў містыкам і квіетыстам у сучасным разуменні, якія выкладалі зусім неафіцыйную дактрыну, што належыла вылучна на ўнутранае сузіранне. Чалавек знаходзіць праўду шляхам вызвалення ад усяго лжывага ў самым сабе. Містычнае перажыванне завяршае пошукі рэальнасці. Лаа-цзы пісаў: «Ёсць Бясконцая Істота, якое было перш Неба і Землі. Як яно спакойнае, як спакойнае! Яно жыве ў адзіноце і не змяняецца. Яно рухае ўсім, але не хвалюецца. Мы можам лічыць яго сусветнай Маткай. Я не ведаю яго імя. Я заву яго Даа».
Дыялектыка
Філасофія Лаа-цзы працята і адмысловай дыялектыкай:
Аднак Лаа-цзы разумеў яе не як змаганне процілегласцяў, а як іх замірэнне. А адсюль рабіліся і практычныя высновы:
З гэтых думак бачна асноўная ідэя філасофіі, ці этыкі, Лаа-цзы: гэта прынцып не-рабення, нячыннасці. Кожнае гвалтоўнае імкненне што-небудзь зрабіць, што-небудзь змяніць у прыродзе ці ў жыцці людзей асуджаецца.
Уладу цара сярод народа Лаа-цзы ставіў вельмі высока, але разумеў яе як чыста патрыярхальную улада. У разуменні Лаа-цзы цар — гэта святы і бяздзейны правадыр. Да сучаснай жа яму дзяржаўнай улады Лаа-цзы ставіўся адмоўна.
Луізіянская купля
Луізіянская купля (Louisiana Purchase) — гэта транзакцыя па набыццю ЗША французскіх калоній у Паўночнай Амерыцы ў 1803 г. Па дагавору ЗША аддалі 15 млн дол., без уліку працэнтаў за тэрыторыю памерам 2100 тыс. кв. км. Пазней гэтыя ж землі ЗША паўторна выкупалі ў індзейцаў.
Кароткая гісторыя Ліузіяны
Луізіянская калонія была заснавана ў XVI ст. французамі і названа ў гонар караля Людовіка XIV. У 1762 г. Луізіяна перайшла пад кантроль Іспаніі. У 1800 г. Іспанія вярнула Францыі Луізіяну, але канчаткова іспанская адміністрацыя пакінула яе толькі ў 1803 г.
Францыя пачатку XIX ст. вяла пастаянныя войны ў Еўропе і Міжземнамор’і. Акрамя таго з 1802 г. пачаліся паўстанні ў французскіх калоніях Гвадэлупе і Сан-Дамініцы. Каб кантраляваць Луізіяну не хапала салдат. Таму Напалеон вырашыў адмовіцца ад ідэі стварэння французскай каланіяльнай імперыі ў Амерыцы.
Дагавор 30 красавіка 1803 г.
11 красавіка 1803 г. Напалеон даў дазвол на продаж усёй Луізіянскай калоніі. Першапачаткова амерыканцаў цікавіў толькі партовы горад Новы Арлеан, але яны згадзіліся на куплю ўсёй калоніі за 15 млн дол аблігацыямі, якія пазней былі абменены на франкі. Дагавор куплі продажу быў складзены «ў Парыжы ў дзясяты дзень месяца фларэаля адзінаццатага года Французскай рэспублікі або 30 красавіка 1803 г.» згодна апошняму (10-му) артыкулу. Таксама Дагавор даваў французскай арміі тры месяцы, каб пакінуць калонію. Але канчаткова Луізіяна перайшла пад амерыканскі кантроль бліжэй да канца 1803 г.
Тэрыторыя Луізіяны ў пачатку XIX стагоддзя
Варта памятаць што Луізіянская калонія значна выходзіла за межы сучаснага штата Луізіяна. Яна ахоплівала землі, якія цяпер уваходзяць у 15 штатаў ЗША, і на поўначы заходзіла за межы рэк Рэд Рывер, Мілк Рывер і Поплар Рывэр, (цяпер землі за гэтымі рэкамі належаць Канадзе і да зямлі Руперта, на поўдні мяжой было вусце ракі Місісіпі (але паўднёвая мяжа не была вызначана дагаворам з Францыяй, што стала прычынай тэрытарыяльных спрэчак з Іспаніяй, за землі Заходняй Фларыды), заходняй мяжой сталі Скалістыя горы і Амерыканскі кантынентальны водараздзел, а ўсходняй мяжой была рака Місісіпі. З 1 кастрычніка 1804 г. тэрыторыя Луізіяны была ператворана ў Арлеанскую акругу, якая з цягам часу была падзелена паміж рознымі штатамі і дзвюма правінцыямі Канады.
1978 год у гісторыі літаратуры
1978 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Беларуская дэтэктыўная проза
Беларуская дэтэктыўная проза — мастацкія творы напісаныя беларускімі аўтарамі ў дэтэктыўным жанры.
Развіццё дэтэктыўнага жанра ў беларускай літаратуры
Першымі творамі дэтэктыўнага жанру прынята лічыць апавяданні Эдгара По, напісаныя ў 1840-я гады. Гісторыя беларускага дэтэктыва пачынаецца значна пазней, затое эвалюцыянаваў ён дастаткова хутка: ад дэтэктыва класічнага тыпу да сучаснага і да дэтэктыва, які стаіць на сумежжы з іншымі літаратурнымі жанрамі. Беларускі дэтэктыў, як і ў сусветнай літаратуры, ствараецца ў розных напрамках — ён можа быць крымінальным, гістарычным, палітычным і нават гумарыстычным. Шэраг аўтараў застаюцца прыхільнікамі стылю Уладзіміра Караткевіча і пішуць пад уплывам беларускай гісторыі, а часам і міфалогіі: гэтаму спрыяе багатая культурная спадчына Беларусі.
Беларускі дэтэктыў мае адзнакі як сфармаванага «класічнага дэтэктыва» ці ангельскага, запазычанага ад сусветных стандартаў гэтага літаратурнага жанра, так і адметнага, характэрнага выключна для беларускай літаратуры.
XX стагоддзе
Першым беларускім пісьменнікам, які звярнуўся да гэтага літаратурнага напрамку, з’яўляецца Уладзімір Караткевіч, талент якога раскрыўся ў жанры гістарычнага дэтэктыву. Напісаную ім у 1958 годзе аповесць «Дзікае паляванне караля Стаха» (апубл. 1964 г.) тагачасныя крытыкі параўноўвалі сюжэтнай схемай з вядомай аповесцю А. Конан Дойла «Сабака Баскервіляў». Цікава, што сам Караткевіч пра сабе любіў казаць: «Я — беларускі Аляксандр Дзюма!», пры тым што любіў наш пісьменнік чытаць і Конан Дойла і Дзюма. Годная старонкі дэтэктыўнага раману гісторыя здарылася і з самім «Дзікім паляваннем». Неяк увечары ўзімку Караткевіч засядзеўся ў рэстарацыі ў Доме творчасці, чытаючы сябрам урыўкі з новай аповесці. Вярталіся з застолля яны ўжо ноччу, ішлі праз лес. І выпадкова рукапіс згубіўся недзе ў заснежаным лесе. І толькі дзякуючы ахоўніцкай сабаке, якая раніцай адшукала і выкапала з-пад снегу рукапіс, наша літаратура не страціла адзін з найлепшых сваіх твораў. Цікава што пры першым знаёмстве са сваёй будучай жонкай, Валянцінай, тая яму сказала: «Раз вы пісьменнік, чаму б вам не напісаць дэтэктыў, напрыклад такі, як „Дзікае паляванне караля Стаха“». Яна чытала раман у часопісе «Маладосць», але не звярнула ўвагі, хто аўтар. Уладзімір засмяяўся: «Дык гэта ж я напісаў!», што прывяло Валянціну ў збянтэжанасць. Яна наогул вельмі любіла дэтэктывы, і ўжо калі яны абраліся шлюбам, Караткевіч нават казаў: «Дэтэктывы я пішу для жонкі!». І тое варта правільна зразумець, бо ў той час напісанне дэтэктываў лічылася малапрэстыжным заняткам, большым попытам карысталіся вострасюжэтныя аповесці. І фактычна менавіта Валянціна ўгаварыла напісаць Уладзіміра «Чорны замак Альшанскі» (1979 г.), які пачынаецца словамі: «В. К., якой гэты раман абяцаў дзесяць год назад, з удзячнасцю». І Караткевіч быў шчыра здзіўлены, калі ў кнігарнях за кнігай выстройваліся чэргі, а задаволенная Валянціна казала: «Ён — мой рыцар, ён падарыў мне замак!».
Шмат гадоў правёў на аператыўнай рабоце і Віктар Праўдзін, дэтэктывам якога прысутны дынамічны сюжэт, строгая логіка развіцця дзеянняў, таямніцы, якія раскрываюцца ў фінале, што і можна бачыць у яго аповесці «Боль (Споведзь міліцыянера)» (1996 г.), альбо рамане «Вяртанне з апраметнай» (1999 г.). Таксама заслугоўваць увагі і зборнік дэтэктываў Уладзіміра Сіўчыкава «Кінжал з крыламі» (1994 г.).
Удала ў класічным дэтэктыўным напрамку напісана кніга Міраслава Адамчыка «Забойства на Каляды» (1992 г.), у якой галоўны герой, дэтэктыў-аматар супрацьстаіць афіцыйнаму прафесійнаму следчаму ў лепшых традыцыях Шэрлака Холмса і Эркюля Пуаро, толькі замест арыстакратычных англійскіх пабудоў — шляхецкі маёнтак ХVІІІ стагоддзя пана Адама Кастравіцкага. Гэтая аповесць удала спалучае класічны англійскі дэтэктыў з беларускай рэчаіснасцю. Там, дзе Конан Дойл паказвае вобраз сваёй добрай старой Англіі віктарыянскіх часоў — Адамчык малюе нам вобразы шляхецкай і высокароднай Беларусі.
XXI стагоддзе
У 2004 годзе выдавецтва «Мастацкая літаратура» выдала цэлы зборнік «Карона Вітаўта Вялікага» з серыі «Сучасны беларускі дэтэктыў», у які увайшлі творы каля дваццаці аўтараў, сярод якіх — Адам Глобус, Уладзімір Сіўчыкаў, Віктар Праўдзін, Людміла Рублеўская, Міраслаў Шайбак. Пасля гэтага ў гэтай сэрыі выйшлі асобныя кнігі Людмілы Рублеўскай, Віктара Праўдзіна, Сяргея Трахімёнка і Леаніда Маракова.
Людмілай Рублеўскай зроблены значны ўнёсак у беларускую літаратуру. Яна, калі можна так выказацца — працягвая лепшыя традыцыі Караткевіча ў жанры гістарычнага дэтэктыву. Нездарма яе гісторыяцэнтрычныя творы некаторымі айчыннымі крытыкамі параўноўваюцца з «меладраматычнымі інтэрпрэтацыямі» мастацкіх ідэй У. Караткевіча. Так, падзеі ў яе рамане «Золата забытых магіл» (2005 г.) адбываюцца паралельна ў найбольш цікавыя для Караткевічы часы паўстання Кастуся Каліноўскага і ў наш час. А гераіня аповесці «Пярсцёнак апошняга імператара» (2005 г.) спазнае трагічную і гераічную гісторыю свайго роду, які выяўляецца каралеўскім.
Некаторыя аўтары выступаюць пры напісанні твораў калектыўна пад літаратурнай маскай. Так, Тэафілія Сабоцкая і Уладзімір Сакалоў — калектыўныя псеўданімы Міраслава Адамчыка, Адама Глобуса (Уладзімір Адамчык) і Максіма Клімковіча. Найлепшыя дэтэктывы і трылеры Адама Глобуса увыйшлі ў кнігу «Замак» (2005 г.). Падзеі апавядання Максіма Клімковіча «Люстраная фіранка» (уперш. апубл. у 1993 г.) разгортваюцца прама ў бары Дома літаратара. У напісанай Клімковічам разам з Міраславам Адамчыкам аповесці «Каханка д’ябла, або карона Вітаўта Вялікага» (1991 г.), якую літаратуразнаўца Ганна Кісліцына назвала першым беларускім трылерам, дзеянне круціцца вакол кароны Вітаўта Вялікага, зробленую ватыканскімі майстрамі, і якою Вітаўт збіраўся каранавацца ў 1429 годзе. Выдатны стыль апавядання, які спалучае дынаміку сюжэту з непрадказальным фіналам, можна бачыць у рамане-трылогіі доктара юрыдычных навук Сяргея Трахімёнка «Российский триллер» (2010 г.), у якім апавядацца пра аператыўную дзейнасць супрацоўнікоў міліцыі, якія выкрываюць дасведчаных злачынцаў. За раман «Сіндром выгарання», выпушчаны «Мастацкай літаратурай» у серыі «Сучасны беларускі дэтэктыў» у 2007 годзе, пісьменнік адзначаны нацыянальнай літаратурнай прэміяй «Залаты Купідон» (2008 г.).
Да гістарычнага дэтэктыву можна аднесці і кнігі Анатоля Рэзановіча. Так, сюжэт яго рамана «Отшельник» (2011 г.) разгортваецца на фоне гістарычных падзей, якія адбываліся на тэрыторыі Беларусі ў 1930-80 гады. А асновай раману «Охотник за искусством» (2012 г.) паслужыла рэяльная гісторыя, звязаная са скарбам — залатымі ўпрыгожваннямі скіфаў, прывезенымі аднім журналістам у Мінск.
Адной з найбольш паспяховых сярод беларускіх пісьменнікаў наогул, і ў жанры дэтэктыву ў прыватнасці, на сёння з’яўляецца  — аўтар больш за 20 кніг, якія друкуюцца ў буйнейшым расійскім выдавецтве «Эксмо». У аснове большасці яе вострасюжэтных дэтэктываў — раследванні, якія нязменна прысвечаны артэфакту — прадмету мастацтва. Частка серыі яе кніг з галоўнай гераіняй — пісьменніцай і журналісткай Лікай Уронская і прафесарам крыміналістыкі Уладзімірам Сядовым была экранізавана Белтэлерадыёкампаніяй, як 12-серыйны тэлесерыял «Пацалунак Сакрата», у якім удала атрымалася перанесці персанажаў з расійскай рэчаіснасці ў беларускія рэаліі, пры гэтым захаваўшы дух раманаў Тарасевіч. Яе раманы — «Без чайных церемоний» (2006 г.), «Ожерелье Атона» (2007 г.), «Плачущий ангел Шагала» (2007 г.), «Крест Ефросинии Полоцкой» (2007 г.), перавыданы ў 2012—13 гадах у беларускім выдавецтве «Выдавецкі дом „Звязда“».
Выразныя прыкметы конан-дойлаўскай «Сабакі Баскервілей» мае аповед Валерыя Гапеева «Зніч ваўкалака» (2021 г.), якая мае класічны прыгодніцкі сюжэт — кампанія падлеткаў прыязджае на летнія канікулы ў загадкавае закінутае месца, дзе адбываецца такое ж загадкавае знікненне дзяўчыны. У кнізе міфалогія старажытная змешваецца з сучаснай. Героі павінны разгадаць шыфр, каб знайсці шлях да скарбу і выратаваць сяброўку.
Гізуны
Гізуны́ (, Гизуны) — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Перабродскага сельсавета.
Гісторыя
Да 11 лютага 1974 года хутар уваходзіў у склад Камянполлеўскага сельсавета.
Валдайскае возера
Валдайскае возера, Валдай — возера ў сярэдняй частцы Валдайскага ўзвышша у Наўгародскай вобласці Расіі. Плошча (без астравоў) 19,7 км². Средняя глыбіня 12 м, найбольшая 60 м. У сярэдняй частцы дзеліцца востравам на два роўныя плёсы. Пратокай (даўжыня 150 м) злучаецца з возерам Ужын. У возера ўпадаюць дробныя рэчкі, выцякае Валдайка. Замярзае ў пачатку снежня, адкрываецца ў пачатку траўня. На беразе Валдайскага возера размешчаны горад Валдай.
Дразы
Дра́зы (, Дразы) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Прыгараднага сельсавета.
Да 8 лютага 2010 года вёска ўваходзіла ў склад Бродаўскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца каля правага берага ракі Бродня.
1973 год у гісторыі музыкі
1973 год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
Станіслава Вячаславаўна Умец
Станіслава Вячаславаўна Умец (нар., Брэст) — беларуская пісьменніца. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі.
Біяграфія
Навучалася ў СШ № 14 г. Брэста, у класе журналістыкі і гісторыі Брэсцкага абласнога ліцэя імя П. М. Машэрава. Скончыла Інстытут журналістыкі БДУ па спецыяльнасці «Літаратурнае рэдагаванне», магістратуру БДУ. Павышала кваліфікацыю ў Інстытуце дзяржаўнай службы Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
З 2012 года — рэдактар у выдавецтве «Мастацкая літаратура». Адначасова выкладае дысцыпліны «Сучасныя методыкі і практыкі рэдагавання» і «Трэвэл-медыятэкст» у Інстытуце журналістыкі БДУ.
Піўза (станцыя)
Піўза (Piusa) — станцыя Эстонскай чыгункі ў павеце Валгамаа. Знаходзіцца ў вёсцы Піўза на лініі Рыга — Пскоў.
Станіслава Вячаславаўна Умец
Творчасць
У 17 гадоў напісала свой першы раман.
Яе апавяданні і вершы надрукаваны ў зборніках выдавецтва «Мастацкая літаратура», часопісе «Нёман», газетах «Народная трыбуна», «ЛіМ», «Звязда».
IC 1335
IC 1335 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор’і Казярог.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Каргаполле
Каргаполле (Каргапо́лье) — пасёлак гарадскога тыпу ў Курганскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр Каргапальскага раёна. Насельніцтва — 8004 чал. (2020). Размешчаны на р. Міяс (басейн Іртыша), за 19 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі станцыі Каргаполле (на лініі Курган — Екацерынбург) і за 86 км на паўночны захад ад Кургана. Знаходзіцца ў лесастэпавай зоне ўмеранай кліматычнай паласы.
Першамайскі (Свяцілавіцкі сельсавет)
Першама́йскі (, Першемайский) — былы пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Свяцілавіцкага сельсавета.
Ліквідаваны ў 2011 годзе.
Вескі (прыпыначны пункт)
Вескі (Veski) — былы прыпыначны пункт Эстонскай чыгункі ў павеце Валгамаа. Знаходзіўся на лініі Рыга — Пскоў.
Пасажырскія цягнікі на прыпынку спыняліся да 2001 года, зараз на лініі ў асноўным працуюць грузавыя цягнікі.
Шалухі (Сенненскі раён)
Шалу́хі (, Шелухи) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Латыгальскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Ульянавіцкага сельсавета.
Мікольск (прыпыначны пункт)
Міко́льск (, Никольск)  — прыпыначны пункт Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчаны за 1,3 км на паўночны ўсход ад вёскі Мікольск; на лініі Орша-Цэнтральная — Крычаў I, паміж п.п. Кледнявічы і п.п. Пічаўка.
Сакратарыят ААН
Сакратарыят ААН — адміністрацыйны орган ААН, які абслугоўвае іншыя органы, выконвае праграмы і ажыццяўляе ў жыццё палітыку, распрацаваную імі. Праца Сакратарыята уключае: кіраўніцтва аперацыямі па падтрыманні міру; арганізацыю міжнародных канферэнцый па праблемах сусветнага значэння; падрыхтоўку аглядаў сусветных эканамічных і сацыяльных тэндэнцый і праблем; ажыццяўленне даследаванняў; перакладанне выступленняў, дакументаў; забеспячэнне сусветных сродкаў масавай інфармацыі звестак аб дзейнасці ААН.
Міжнародны персанал Сакратарыята налічвае 15 тысяч супрацоўнікаў з больш чым 170 краін, што працуюць як у цэнтральных установах у Нью-Ёрку, так і ў аддзяленнях па ўсім свеце. Сакратарыят ўзначальвае Генеральны сакратар, якога прызначае Генеральная Асамблея на 5 гадоў па рэкамендацыі Савета Бяспекі. .
Ласла Ковач (палітык)
Ласла Ковач (Kovács László; нар. 3 ліпеня 1939) — венгерскі палітык, міністр замежных спраў Венгрыі (1994—1998 і 2002—2004), еўрапейскі камісар па справах падаткаабкладання і мытні (2004—2010).
Біяграфія
Атрымаў сярэднюю хіміка-тэхналагічную адукацыю, пазней скончыў вячэрняе аддзяленне універсітэта эканамічных навук імя Карла Маркса (1968) і партыйную школу. Працаваў у фармацэўтычнай прамысловасці, затым у венгерскім камсамоле, а з 1975 — на розных пасадах у міжнародным аддзеле ВСРП.
У 1986—1989 гадах Ковач быў намеснікам міністра замежных спраў ВНР. У 1990 Ковач увайшоў у прэзідыум ВСП — пераназванай ВСРП. У 1994 годзе, пасля прыходу ВСП да ўлады, стаў міністрам замежных спраў (кабінет Дзьюла Хорна). У 1995 годзе быў таксама старшынёй АБСЕ.
Пасля пераходу сацыялістаў у апазіцыю, Ковач ў 1998 годзе быў абраны галоўнай ВСП, а таксама да 2000 года ўзначальваў фракцыю партыі ў парламенце Вугоршчыны. Пасля прыходу сацыялістаў да ўлады ў 2002 годзе паўторна стаў міністрам замежных спраў Венгрыі ў кабінетах Петэра Медзьеши і Ферэнца Дьюрчаня. Ковач сышоў з пасадаў міністра і старшыні партыі ўвосені 2004, каб заняць пасаду еўрапейскага камісара па справах падаткаабкладання і мытні. Першапачаткова Ковач быў вылучаны на пасаду міністра па справах энергетыкі, але пасля таго, як выявілася яго дрэннае знаёмства са сваёй будучай пасадай, яму быў прапанаваны новы пост. У другой камісіі Барозу, сфарміраванай 9 лютага 2010 года, на месцы прадстаўніка Венгрыі яго змяніў Ласла Андар, а яго месца еўракамісара дасталася Альгірдасу Шэметі.
У 2003—2008 гадах быў віцэ-прэзідэнтам Сацыялістычнага інтэрнацыянала.
Мікіта
Мікі́та (ад  — перамагаць) — мужчынскае імя грэчаскага паходжання.
Ад імя «Мікіта» ўтвораны прозвішчы Нікіта, Нікіцін, Нікіценка, Нікі́тка, Нікі́цік, Нікіцю́к, Мікіцёнак, Мікішка, Міке́шка, Мікачоў, Міке́йчык, Міке́ль, Мікі́цкі.
Імяніны: 31 студзеня, 20 сакавіка, 3, 4, 30 красавіка, 4, 14, 24, 28 мая, 17, 24 чэрвеня, 9, 15 верасня, 13 кастрычніка.
Ордэн Працоўнай Славы (СССР)
О́рдэн Працо́ўнай Сла́вы — дзяржаўная ўзнагарода СССР, заснаваны 18 студзеня 1974 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР. Працы па стварэнні ордэна курыраваў сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР М. П. Геаргадзэ. Аўтар малюнка ордэна — мастак фабрыкі «Гознак» Ю. М. Ягораў.
Ордэн Працоўнай Славы мае тры ступені, вышэйшай ступенню ордэна з’яўляецца першая ступень. Узнагароджанне ажыццяўляецца паслядоўна: спачатку трэцяй, затым другой, потым першай ступенню. Гэта адзіны з савецкіх ордэнаў, што ўручаўся за працоўную адзнаку, які меў падзел на ступені. Па свайму статуту і льготах, якія прадастаўляюцца кавалерам усіх трох ступеняў, ордэн Працоўнай Славы адпавядае баявому ордэну Славы.
Першыя ўзнагароджанні ордэнам Працоўнай Славы адбыліся 9 жніўня 1974 года, ордэнам Працоўнай Славы III ступені за датэрміновае выкананне заданняў пяцігодкі і сацыялістычных абавязацельстваў былі ўзнагароджаны: Першымі поўнымі кавалерамі ордэна Працоўнай Славы сталі 7 студзеня 1983 года 35 герояў працы. Свідроўшчыкі вытворчага аб’яднання Каспбурнафтагазпрам Азербайджанскай ССР Векіл Гаджага аглы Абасаў атрымаў ордэн Працоўнай Славы I ступені № 1.
Апошнія ўзнагароджанні ордэнам Працоўнай Славы ў гісторыі СССР адбыліся 21 снежня 1991 года:
Статут ордэна
Ордэнам узнагароджваюцца рабочыя і майстры прамысловасці, транспарту, будаўніцтва і іншых галін матэрыяльнага вытворчасці, калгаснікі і работнікі сельскай гаспадаркі, а таксама работнікі невытворчай сферы за самаадданую і высокапрадукцыйную шматгадовую працу на адным прадпрыемстве, ва ўстанове, арганізацыі, калгасе ці саўгасе. Таксама ўзнагароджваюцца настаўнікі (выкладчыкі), выхавальнікі, майстры вытворчага навучання за поспехі ў навучанні і выхаванні дзяцей і падлеткаў, падрыхтоўцы іх да жыцця і працы і шматгадовую працу ў адным вучэбна-выхаваўчым установе.
Ордэн Працоўнай Славы складаецца з трох ступеняў. Вышэйшай ступенню ордэна з’яўляецца першая ступень. Узнагароджанне ажыццяўляецца паслядоўна: спачатку трэцяй, затым другой і, нарэшце, першай ступенню.
Узнагароджанне ордэнам Працоўнай Славы ажыццяўляецца: Узнагароджанне за пералічаныя працоўныя заслугі ажыццяўляецца пры ўмове шматгадовай працы на адным прадпрыемстве, ва ўстанове, арганізацыі, калгасе ці саўгасе, у адным вучэбна-выхаваўчым установе.
Узнагароджаныя ордэнам Працоўнай Славы ўсіх трох ступеняў маюць права: Ордэн Працоўнай Славы носіцца на левым баку грудзей пасля ордэна Славы і размяшчаецца ў парадку старшынства ступеняў.