cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Навум Нім
Біяграфія
Займаўся тыражаваннем і распаўсюдам самвыдаву. Быў вымушаны з’ехаць з Віцебскай вобласці з-за занадта пільнай увагі і пагроз з боку Віцебскага КДБ. Быў арыштаваны ў студзені 1985 года ў Растове-на-Доне. У чэрвені таго ж года асуджаны Растоўскім абласным судом на два з паловай гады калоніі агульнага рэжыму па абвінавачанні ў «распаўсюдзе заведама хлуслівых выдумак, якія знеслаўляюць савецкі дзяржаўны і грамадскі лад». Большую частку тэрміна правёў у калоніі агульнага рэжыма ў Цюмені. Вызвалены ў сакавіку 1987 года.
Працаваў выхавацелем і выкладчыкам у інтэрнаце для разумова непаўнавартасных дзяцей у Новачаркаску, настаўнікам матэматыкі ў школе, праграмістам, цесляром, сталяром, піларамнікам, качагарам, будаўніком.
Пісаць пачаў у 1980-я гады, але ўсур’ёз заняўся літаратурай ужо пасля лагера.
Літаратурная і журналісцкая дзейнасць
У 2012 годзе атрымаў Міжнародную літаратурную прэмію імя А. і Б. Стругацкіх за раман «Господи, сделай так…».
Дзяражня (прыток Ведрыча)
Дзяра́жня, Дзяражанка — рака ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Ведрыч (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 16 км. Плошча вадазбору 59 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 ‰. Пачынаецца за 1 км на захад ад вёскі Гарноўка, вусце на ўсходняй ускраіне вёскі Дзяражня. Рэчышча ад вытоку на працягу 2,4 км каналізаванае. Рака перасякае забалочаны лес, у вярхоўі — урочышча Казелькава Варта.
Мендэн (Заўэрланд)
Мендэн (Menden) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Меркіш. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 86,08 км². Афіцыйны код — 05 9 62 040.
Варненскі заліў
Ва́рненскі заліў (Варненски залив) — заліў у Балгарыі, у заходняй частцы Чорнага мора. На беразе заліва размешчаны буйны партовы горад Варны, у гонар якой заліў і атрымаў сваю назву, і.
Лялевіч
Лялевіч — прозвішча.
Чэтона
Чэтона (Cetona) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сіена.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Надзя Каманэчы
Надзя Каманэчы (Nadia Elena Comăneci;, Румынія) — знакамітая румынская спартсменка (спартыўная гімнастыка), пяціразовая алімпійская чэмпіёнка.
Біяграфія
Пакінула спорт у 1981 годзе. У лістападзе 1989 года (незадоўга да рэвалюцыі ў Румыніі) разам з групай іншых маладых людзей бегла з Румыніі ў Венгрыю і затым эмігравала ў ЗША. З 1989 года пастаянна жыве ў ЗША. Надзя Каманэчы атрымала амерыканскае грамадзянства толькі ў 2001 годзе, аднак таксама захавала румынскае.
Шкала ўраганаў Сафіра — Сімпсана
Шкала ўраганаў Сафіру-Сімпсана — шкала для вымярэння патэнцыяльнай шкоды ад урагана, распрацаваная Гербертам Сафірам і Робертам Сімпсанам у пачатку 1920-х гадоў. Яна засноўваецца на хуткасці ветру і ўключае адзнаку штармавых хваль у кожнай з пяці катэгорый.
Ірына Вячаславаўна Славіна
Ірына Вячаславаўна Мурахтаева (творчы псеўданім — Ірына Славіна, дзявочае прозвішча — Калябанава; 8 студзеня 1973, Горкі, РСФСР, СССР — 2 кастрычніка 2020, Ніжні Ноўгарад, Расія) — расійскі журналіст, грамадскі і палітычны дзеяч, галоўны рэдактар сеткавага выдання «Koza.Press».
2 кастрычніка 2020 года здзейсніла акт самаспалення перад будынкам ГУ МУС Расіі па Ніжэгародскай вобласці (насупраць станцыі метро «Горкаўская»), апублікаваўшы перад самазабойствам пост у Facebook: «У маёй смерці прашу вінаваціць Расійскую Федэрацыю».
Осек (гміна, Куяўска-Паморскае ваяводства)
О́сек (Osiek) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Брадніцкага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Осеку. Плошча гміны складае 75,12 км². Станам на 2006 год у гміне Осек пражывалі 4048 чалавек, шчыльнасць — 53,89 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 17 салецтваў.
Еўрапейская жамчужніца
Еўрапейская жамчужніца, таксама Звычайная жамчужніца (Margaritifera margaritifera) — від двухстворкавых малюскаў з атрада. Засяляе чыстыя прэсныя ручаі і рэкі многіх краін Паўночнага паўшар'я. У цяперашні час еўрапейскія жамчужніцы рэдкія і знаходзяцца пад пагрозай знікнення.
Лічынка-глахідзій паразітуе ў покрывах карпавых рыб. Служылі аб'ектам промыслу для здабычы перламутру і рачнога жэмчугу, аднак з-за скарачэння колькасці промысел стаў нерэнтабельны.
У 2004 годзе расійскі даследчык апублікаваў інфармацыю, што еўрапейская жамчужніца, якая насяляе ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы, мае самае доўгае жыццё сярод прэснаводных беспазваночных жывёл — максімальная працягласць жыцця 210—250 гадоў — і для яе характэрна.
Ракавіна
Ракавіна еўрапейскай жамчужніцы падоўжаная, звужаецца да задняга края. У даўжыню дасягае 9—12 см. У месцы сучлянення створак маюцца выступы ракавіны (адзін на правай створцы, два — на левай), якія ўтвараюць замок, які забяспечвае больш жорсткае злучэнне.
Таўшчыня створак моцна залежыць ад і хуткасці плыні. Найбольш тоўстыя ракавіны выяўляюцца ў раўчуках са слабым цягам і жорсткай вадой. Пры нізкім утрыманні соляў утворыцца больш лёгкая ракавіна, якая змяшчае бялковыя праслойкі паміж парцалянавым і перламутравым пластамі («тульбергаўскія палоскі»). Акрамя таго, у мяккай вадзе інтэнсіфікуюцца працэсы эрозіі ракавіны, у першую чаргу — у галіне вяршыні.
Размнажэнне і развіццё
У жніўні на жабрах еўрапейскіх жамчужніц з'яўляюцца шматлікія (да 3 мільёнаў на асобіну) лічынкі-глахідзіі, якія адрозніваюцца вельмі малымі памерамі (50 мкм). У канцы жніўня-пачатку верасня матчына асобіна выкідвае лічынак у тоўшчу вады, дзе для паспяховага развіцця яны павінны прымацаваць да пакроваў рыбы. У ролі гаспадароў могуць выступаць.
Лічынкам ў халодных рэчках Паўночнай Еўропы для завяршэння паразітычнай фазы развіцця патрабуецца ад 8 да 11 месяцаў, таму малюск падаўжае жыццё рыбе, якая інакш загінула б неўзабаве пасля нерасту, запавольваючы яе старэнне, робячы больш жывучай і дазваляючы, у канчатковым рахунку, нераставаць некалькі разоў у жыцці.
Ахова
Занесена ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.
Прыбар (Гомельскі раён)
Пры́бар (, Прибор) — вёска ў Беларусі, у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Прыбарскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 25 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Гомель, за 2 км ад чыгуначнай станцыі Прыбар. Каля вёскі працякае рака Уза.
Помнікі гісторыі і культуры
Каля вёскі гарадзішча мілаградскай і зарубінецкай культур і курганны могільнік канца X — пачатку XII стагоддзя.
Высокая Гара (Дзмітравіцкі сельсавет)
Высо́кая Гара́ (, Высокая Гора) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Дзмітравіцкага сельсавета.
Да 21 снежня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Высакагорскага сельсавета. З 2007 па 2013 год у складзе Пагосцкага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 27 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Беразіно, за 128 км ад Мінска, за 45 км ад чыгуначнай станцыі Бобр, на рацэ Харчынка. Каля вёскі на рацэ вадасховішча.
Бярозаўскае (возера, Глыбоцкі раён)
Бяро́заўскае — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Паловіца, за 16 км на поўнач ад горада Глыбокае, за 0,5 км ад вёскі Залессе.
Плошча паверхні 0,56 км². Даўжыня 1,12 км, найбольшая шырыня 0,87 км. Даўжыня берагавой лініі 4,3 км. Найбольшая глыбіня 3,2 м, сярэдняя 1,8 м. Аб’ём вады 1,03 млн м³. Плошча вадазбору 4,2 км².
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Праз возера працякае рака Паловіца. Шырыня паласы расліннасці 8—75 м да глыбіні 1,8 м. Паўднёвы плёс і праліў паміж плёсамі зарастаюць цалкам.
У возеры водзяцца шчупак, лінь, плотка, краснапёрка, карась і іншыя віды рыб.
Чэпіна (станцыя)
Чэ́піна (, Чепино)  — станцыя Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Віцебскай вобласці. Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада Віцебска; на лініі Езярышча — Віцебск, паміж станцыяй Лужасна і станцыяй Віцебск.
Сергій III
Біяграфія
Сцвярджаецца, што Сергій напоўніў папскі двор палюбоўніцамі і байструкамі і ператварыў папскі палац у прытон злодзеяў. Ён адзіны Папа, аб якім вядома, што ён загадаў забіць іншага Папу, Хрыстафора ў пачатку 904 года. Адзіны рымскі біскуп, чый незаконнанароджаны сын пасля сам заняў яго месца. З Сергія і яго ўсёмагутнай палюбоўніцы Марозіі ў гісторыі папства пачынаецца перыяд парнакратыі.
Марозія была палюбоўніцай Сергія і нарадзіла ад яго сына, гэта значыць Папу Яна XI. Яна прыходзілася таксама бабкай Папе Яну XII. Нягледзячы на блудлівы лад жыцця, Сергій меў народную любоў за шчодрасць і клопат аб аднаўленні палацаў і храмаў Рыму, якія прыходзілі ў заняпад.
Хаймэ I Арагонскі
Хаймэ I Заваёўнік (Jaime I el Conquistador, Chaime I lo Conqueridor, Jaume el Conqueridor, Jacme lo Conquerent,, Манпелье — , Валенсія) — кароль Арагона, граф Барселоны, сеньёр Манпелье з 1213 года, кароль Маёркі з 1231 года, 1-ы кароль Валенсіі з 1238 года, граф Урхеля ў 1231—1236 гадах, граф Русільёна і Сердані з 1244 года.
Біяграфія
Сын Педра II, які загінуў пры Мюрэ.
Атрымаў мянушку Заваёўніка, з прычыны таго, што за час свайго доўгага валадарання ўлада Барселонскай дынастыі пашырылася ва ўсе бакі: на Лангедок на поўначы, Балеарскія астравы на ўсходзе, тайфу Валенсію на поўдні, на месцы якой заснаваў аднайменнае каралеўства. Падпісаўшы пагадненне з Людовікам IX, ён вырваў Барселону з-пад намінальнага французскага сюзерэнітэту і далучыў яе да сваёй кароны.
Яго ўдзел у Рэканкісце ў міжземнаморскай Іспаніі параўнальны са зробленым Фердынандам III Кастыльскім у Андалусіі.
Як заканадаўца і арганізатар ён займае высокае месца сярод іспанскіх каралёў. Якуб склікаў Кансулат мора, які кіраваў марскім гандлем і дапамагаў умацаваць каталонскае пераўзыходства ў заходнім Міжземнамор’і. Ён быў істотным дзеячом у развіцці каталонскай мовы, спансаваў каталонскую літаратуру і напісаў квазі-аўтабіяграфічную хроніку свайго валадарання «Libre dels feyts» (Кніга дзеяў).
Перад смерцю падзяліў свае ўладанні: Балеарскія астравы, пад імем каралеўства Мальёркі, дасталіся яго малодшаму сыну Хаймэ, а ўсё астатняе — старэйшаму, Педра III.
Крыжовы паход 1269 года
«Хан Тартарыі» (Ільхана) Абака перапісваўся з Хаймэ на пачатку 1267 года, запрашаючы яго аб’яднаць намаганні з манголамі і пайсці ў крыжовы паход.. Джэймс адправіў амбасадара ў Абака, які вярнуўся з манголамі ў 1269. Папа Клімент IV спрабаваў адгаварыць Хаймэ ад крыжовых паходаў, гаварыў аб яго маральным абліччы. Альфонса X рабіў тое ж самае. Тым не менш, Хаймэ, які быў у Мурсіі, заключыў мір з Мухамедам I ібн Насрам, султанам Гранады, і прыступіў да збору сродкаў да крыжовых паходаў. Быў падатаваны флот у Барселоне ў верасні 1269, на якім Хаймэ быў гатовы да адплыцця на ўсход. Трубадур Аліўе Тэмплье злажыў песню, усхваляючы плаванне і спадзеючыся на яго поспех. Шторм, аднак, прымусіла яго сысці з курсу, і ён прыплыў да Эг-Морта. Згодна з Вільгельма Тырскім, ён вярнуўся праз Манпелье і пакінуў далейшыя намаганні на крыжовы паход.
Ян X
Біяграфія
Родам з Эміліі-Раманьі. Атрымаўшы пасад дзякуючы інтрыгам куртызанкі Хведары Старэйшай, Ян здолеў аб’яднаць супраць арабаў італьянскіх князёў і Берэнгара I Фрыульскага, атрымаў дапамогу з Візантыі і ўшчэнт разбіў арабаў пры Гарыльяна (916).
Хлоя Чжаа
Хлоя Чжаа (нар., ) — амерыканская кінарэжысёрка, сцэнарыстка і кінапрадзюсарка кітайскага паходжання. Першая кітаянка і другая жанчына ў гісторыі, якая атрымала прэмію «Оскар» за найлепшую рэжысуру.
Осек (гміна, Малапольскае ваяводства)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 2 населеныя пункты.
Міхаіл Іосіфавіч Гузікаў
Міхаіл Іо́сіфавіч Гу́зікаў (יחיאל מיכל גוזיקאָװ — Іехіэл Міхл Гузікаў;, — , ) — беларускі музыкант-клезмер, вынаходнік ксілафона.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Шклове. Ён удасканаліў беларускі народны інструмент брусочкі, з чаго і атрымаўся сучасны ксілафон, і гастраляваў з ім у Аўстрыі, Германіі, Бельгіі і Францыі, выконваючы творы Паганіні, Вебера і Гумеля, а таксама беларускія народныя мелодыі. У 1836 годзе, за год да яго смерці, у Вене выйшла кніга вядомага музыкзнаўца Шлёзінгера «Міхаіл Гузікаў і яго інструмент з дрэва і саломы». Творчая кар'ера Гузікава была нядоўгай: яго кволае здароўе не вытрымала канцэртных нагрузак, і ён памёр ад сухотаў у Ахене ва ўзросце 31 года.
Творчасць
Пра выканальніцкае мастацтва Гузікава станоўча адклікаліся вядучыя музыканты таго часу, такія як Фелікс Мендэльсон і Фердынанд Хілер. Музыказнаўца Франсуа Феці напісаў пра яго артыкул у сваёй працы «Біяграфіі музыкантаў».
Гузікаў мае вялікае значэнне як стваральнік мадэлі ксілафона, якая выкарыстоўвалася на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў практычна без змен. Дзякуючы яму ксілафон змог стаць паўнавартасным інструментам класічнай музыкі.
Саркафаг Людавізі
Саркафаг Людавізі, або Вялікі саркафаг Людавізі (Sarcofago Grande Ludovisi) — датаваны прыблізна 250—260 гадамі, выяўлены ў пахаванні каля Тыбурцінскай брамы Рыма, у сувязі з чым вядомы таксама як Via Tiburtina Sarcophagus. Саркафаг вядомы сваёй шчыльнай і некласічнай кампазіцыяй, утворанай скурчанымі і высока эмацыйнымі фігурамі рымлян і готаў і з'яўляецца прыкладам кірунку ў рымскім мастацтве, тыповым для III стагоддзя. Выяўлены ў 1621 годзе і названы ў гонар яго першага сучаснага ўладальніка кардынала Л. Людавізі, саркафаг у наш час захоўваецца ў Палацца Альтэмпс, які з'яўляецца часткай Нацыянальнага музея Рыма.
Даны саркафаг з'яўляецца познім прадстаўніком з групы прыкладна 25 познерымскіх ваенных саркафагаў, іншыя з якіх датаваны прыкладна 170—210 гадамі, вырабленых у Рыме і, у некаторых выпадках, у Афінах. Яны ўзыходзяць да эліністычных помнікаў малаазійскага Пергама, якія адлюстроўваюць перамогі пергамцаў над галамі, і меркавана былі ўсе прызначаны для военачальнікаў. Найбольш вядомым прадстаўніком гэтай групы твораў мастацтва з'яўляецца.
Вышыня мармурнага саркафага складае 153 см. Яго паверхня цалкам пакрыта гарэльефными фігурамі. Вечка саркафага, разбітая ў 1945 годзе ў Майнцы, адлюстроўвае варварскіх дзяцей, якія перадаюцца рымлянам меркавана іх бацькамі. Цэнтральнай фігурай на асабовай панэлі з'яўляецца конны рымскі военачальнік, які, магчыма, прадстаўляе нябожчыка. Яго твар спакойны, а жэст, які складана інтэрпрэтаваць, можа азначаць развітанне. X-падобны знак на яго лбу інтэрпрэтуюць як крыж, які атрымліваецца звернутымі на містэрыях Мітры як знак ласкі бога Мітры, папулярнага сярод рымскіх салдатаў. Virtus, якая дэманструецца вершнікам, можа азначаць прыжыццёвую доблесць на поле бою, аднак разам са знакам паказвае на перамогу над смерцю.
Фігуру часам атаясамляюць з сынам імператара Дэцыя Гастыліянам, чыё самастойнае недоўгачасовае кіраванне ў 251 годзе пачалося пасля гібелі бацькі і старэйшага брата ў бітве з готамі, стаўшы першымі рымскімі імператарамі, якія загінулі ад рук чужакоў. У адрозненне ад іх, Гастыліян памёр ад чумы.
Гемер (Германія)
Гемер (Hemer) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Размешчаны на поўначы горнага масіва Заўэрланд і адносіцца да адміністрацыйнай акругі Арнсберг.
Рандоўка (вёска)
Рандо́ўка (, Рандовка) — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Прыбарскага сельсавета.
Багатыр
Назву Багаты́р маюць:
Уладзімір Максімавіч Калтанюк
Уладзімір Максімавіч Калтаню́к ( — ) — вучоны ў галіне хірургіі, доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Бялёва (цяпер у Брэсцкай вобласці Беларусі). У 1957 годзе скончыў фельчарска-акушэрскую школу ў Брэсце і да 1960 года працаваў загадчыкам фельчарска-акушэрсткага пункта ў Казахскай ССР. У 1966 годзе скончыў Гродзенскі медыцынскі інстытут і працаваў у ім. У 1966—1970 гг. малодшы навуковы супрацоўнік, у 1970—1977 гг. асістэнт кафедры аператыўнай хірургіі і тапаграфічнай анатоміі, у 1977—1983 гг. асістэнт кафедры факультэцкай хірургіі, у 1983—1990 гг. дацэнт, у 1990—1992 гг. прафесар, у 1992—1998 гг. загадчык кафедрай. У 1972 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Кранеопластика формализированной гомокостью в условиях инфицированной раны при непроникающих черепно-мозговых повреждениях». У 1990—1997 гг. У. М. Калтанюк на пасадзе дэкана лячэбнага факультэта Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта, а з 1998 года — прафесар кафедры аператыўнай хірургіі і тапаграфічнай анатоміі.
Памёр 4 красавіка 2002 года і пахаваны ў Гродне.
Навуковая дзейнасць
Аўтар больш за 80 навуковых прац і вучэбнага дапаможніка. Сярод апублікаванага:
Уладзімір Сакалоў
Уладзімір Сакалоў:
Альфонс Дадэ
Біяграфія
Ураджэнец Праванса, ён ужо ў першых творах, якія зрабілі яго імя вядомым (зборнік вершаў «Закаханыя», 1858; аўтабіяграфіны раман «Малы», 1868; зборнік апаваданняў і нарысаў «Пісьмы з майго млына», 1869), з тонкім лірызмам і мяккім гумарам расказаў пра побыт, норавы, звьнаі, паданні сваіх землякоў, з любоўю намаляваў вобраз «маленькага чалавека». На правансальскім матэрыяле напісана і вядомая сатырычная трылогія пра Тартарэна («Незвычайныя прыгоды Тартарэна з Тараскона», 1872; «Тартарэн у Альпах», 1885; «Порт Тараскон», 1890). У вобразе галоўнага героя ён высмеяў дробнага буржуа, правінцыяльнага абывацеля, фразёра і хвалько. У сацыяльных раманах 1870—-80-х г. з гістарычнай і амаль дакументальнай канкрэтнасцю, паказаў сучасную яму Францыю, стварыў трапныя сатырычныя вобразы драпежных дзялкоў і палітычных авантурыстаў («Фрамон малодшы і Рыслер старэйшы», 1874; «Набоб», 1877; «Каралі ў выгнанні», 1879), прадажных журналістаў і рэлігійных фанатыкаў («Нума Руместан», 1881; «Евангелістыка», 1883), бяздарных артыстаў і лжэвучоных («Сафо», 1884; «Бессмяротны», 1885). Аўтар п’ес («Арлезіянка», 1872, і інш.), успамінаў.
Чэмпіянат Беларусі па лёгкай атлетыцы 2014
Адкрыты чэмпіянат Беларусі па лёгкай атлетыцы 2014 прайшоў 24—26 ліпеня на ЦСК «Нёман» горада Гродна.
Стараселле (Ушацкі раён)
Старасе́лле (, Староселье) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вялікадолецкага сельсавета.
Да 18 сакавіка 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Весніцкага сельсавета.
Шчэрбаўка
Шчэ́рбаўка (, Щербовка) — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Прыбарскага сельсавета.
Глінішча (Бярэзінскі раён)
Глі́нішча (, Глинище) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзмітравіцкага сельсавета.
Да 21 снежня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Высакагорскага сельсавета. З 2007 па 2013 год у складзе Пагосцкага сельсавета.
Дзягавіцкая
Дзягавіцкая — рака ў Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці, прыток ракі Сож (басейн Дняпра). Даўжыня 1,7 км. Рэчышча прыроднае. Месца адпачынку крычаўлян.
Осек (гміна, Паморскае ваяводства)
О́сек (Osiek) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Старагардскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Осеку. Плошча гміны складае 155,63 км². Станам на 2006 год у гміне Осек, Старагардскі пражывалі 2700 павет чалавек, шчыльнасць — 17,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 12 салецтваў.
Піраміда Неферэфры
Піраміда Неферэфры, або Ранеферэфы — недабудаваная егіпецкая піраміда часоў V дынастыі, размешчаная ў некропалі Абусіра ў Егіпце. Пасля ранняй смерці фараона Неферэфры незавершаная піраміда была перабудавана ў квадратную мастабу, якая стала месцам пахавання памерлага манарха. Нягледзячы на фактычны знос піраміды, комплекс будынкаў у гэтым месцы быў пашыраны за кошт будаўніцтва пераемнікамі Неферэфры мноства храмаў. Першае даследаванне было праведзена Карлам Рычардам Лепсіусам, які даў пірамідзе назву «Лепсіус XXVI», але паўнацэнна піраміда была даследавана толькі ў 1974 годзе чэхаславацкай археалагічнай экспедыцыяй з Карлава ўніверсітэта ў Празе пад кіраўніцтвам Міраслава Вернера. Падчас працы экспедыцыі былі выяўлены такія важныя артэфакты, як папірусы і статуі, якія змяшчаюць важную інфармацыю пра кароткае кіраванне Неферэфры.
Комплекс піраміды размешчаны на паўднёвы захад ад піраміды Неферыркара і на захад ад піраміды Хентхауса, у паўднёвай частцы некропаля, знаходзячыся найбліжэй да пустыні з усіх пірамід Абусіра. З-за даўжыні ў 65 метраў яна магла б быць другой самай маленькай пірамідай фараона перыяду Старога царства ў Егіпце пасля піраміды Уніса. Апроч уласна піраміды, комплекс складаецца з храма мёртвых, свяцілішча нажа і свяцілішча сонца. Комплекс акружаны вялікай кругавой сцяной.
К’янчыяна-Тэрмэ
К'янчыяна-Тэрмэ (Chianciano Terme) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сіена.
Насельніцтва складае 7253 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 199 чал./км². Займае плошчу 37 км². Паштовы індэкс — 53042. Тэлефонны код — 0578.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Святы Ян Хрысціцель.
Чаравачыцы (прыпыначны пункт)
Чарава́чыцы (, Черевачицы)  — прыпыначны пункт Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчаны за 1,3 км на поўнач ад вёскі Чаравачыцы; на лініі Лунінец — Жабінка, паміж станцыяй Кобрын і прыпыначным пунктам Батча.
Чэмпіянат свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі 2013
Чэмпіянат свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі 2013 (Six-red World Championship, таксама вядомы як SangSom 6-red World Championship 2013 — ад назвы спонсара) — турнір па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі, які праходзіў з 2 па 7 верасня 2013 года ў гатэлі «Montien Riverside», у Бангкоке, Тайланд. Турнір стаў пятым розыгрышам чэмпіянату свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі, які быў заснаваны ў 2008 годзе. Кампанія «SangSom» спансавала ўсе пяць розыгрышаў гэтага турніру. Прызавы фонд турніру склаў ฿, з якіх ฿ атрымаў пераможца.
Аляксандр Аляксандравіч Чыркін
Аляксандр Аляксандравіч Чыркін (нар., ) — беларускі вучоны-біяхімік, арганізатар аховы здароўя і выкладчык Віцебскага медыцынскага інстытута. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1986). Доктар біялагічных навук (1980), прафесар (1986). Адзін з аўтараў найпапулярнага «Дыягнастычнага даведніка тэрапеўта».
Біяграфія
Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут у 1965 годзе. Старшы навуковы супрацоўнік Цэнтральнай навукова-даследчай лабараторыі (1982—1983), загадчык кафедры біяхіміі (1983—2002) Віцебскага медыцынскага інстытута.
Выконваў абавязкі галоўнага ўрача Рэспубліканскага ліпіднага лячэбна-дыягнастычнага цэнтра метабалічнай тэрапіі (1988—1997). Загадчык кафедры біяхіміі Віцебскага медыцынскага ўніверсітэта (з 2002 года). Працуе ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 2002, біялагічны факультэт, кафедра хіміі, у 2002—2015 — загадчык кафедры).
Навуковая дзейнасць
Навуковыя даследаванні па праблеме радыяцыйна-экалагічных дысліпапратэінемій, радыяцыйна-індукаванага атэрасклерозу, па тэорыі і метадалогіі.
Узнагароды
Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1986), знакі «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2000), «Выдатнік адукацыі» (2006), ганаровыя граматы Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў (2010), Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь (2010) і інш.
Дзяражня (прыток Беседзі)
Даўжыня 54 км. Плошча вадазбору 312 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰. Густата рачной сеткі 0,4 км/км².
Пачынаецца за 1 км на поўнач ад вёскі Дзяражня Клімавіцкага раёна, упадае ў Беседзь на ўсходняй ускраіне вёскі Белая Дуброва Касцюковіцкага раёна. Цячэ па паўднёва-ўсходняй ускраіне Аршанска-Магілёўскай раўніны. Даліна ў высокай плыні невыразная, ніжэй трапецападобная, шырыня яе 1—2 км. Абалона двухбаковая, у высокай плыні да вёскі Брацькавічы Касцюковіцкага раёна месцамі забалочаная, ніжэй адкрытая, лугавая, шырынёй 0,7—0,8 км. Рэчышча ад вытоку на працягу 8,3 км каналізаванае, ніжэй звілістае, яго шырыня ў межань 6—10 м.
У басейне ракі на ўпадаючым ручаі сажалка (вадасховішча), прыкладна за 1,8 км на ўсход ад вёскі Дзяражня,
Простыя эфіры
Простыя эфіры — клас арганічных злучэнняў, які змяшчае адмысловую эфірную групу — атам кіслароду з двума радыкаламі (алкільныя ці арыльнымі групамі), і мае лінейную формулу R-O-R1. Адзін з прыкладаў — дыэтылавы эфір, што мае анэстэзійныя ўласцівасці — звычайна называецца проста «эфір» і мае лінейную формулу CH3-CH2-O-CH2-CH3.
Будова
У эфірах прысутнічаюць сувязі C-O-C з вуглом паміж атамамі ў 120°, адлегласць паміж атамамі вугляроду і кіслароду — 1,5 Å. Далучэнне атамаў кіслароду ў эфірах, алкаголях і вадзе падобнае. Згодна з тэорыяй валентнай сувязі, кісларод мае sp³-гібрыдызацыю.
Рэакцыі
Простыя эфіры ўтвараюць перакісныя злучэнні пад дзеяннем святла:
Старына (Вялікадолецкі сельсавет)
Старына́ (, Старина) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вялікадолецкага сельсавета.
Вадзім Леанідавіч Лакіза
Вадзім Леанідавіч Лакіза (нар., в. Явар, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (2004).
Біяграфія
У 1992 годзе скончыў гістарычны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. Працаваў настаўнікам гісторыі ў Дзятлаве. З 1994 года — у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, з 2007 года — загадчык аддзела, з 2012 года — намеснік дырэктара па навуковай рабоце. Абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Культурна-храналагічная ідэнтыфікацыя старажытнасцей ранняга і сярэдняга перыядаў бронзавага веку Беларускага Панямоння».
2 снежня 2020 года прызначаны дырэктарам Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Займаецца вывучэннем старажытнасцей неаліту і бронзавага веку, матэрыяльнай і духоўнай культуры першабытнага насельніцтва Заходняй Беларусі. Вылучыў у познім неаліце і раннім перыядзе бронзавага веку Беларускага Панямоння групу помнікаў тыпу Бершты-Русакова і Падгорнаўскую групу помнікаў кола культур шнуравой керамікі, нёманскую і верхнянёманскую (русаковіцкую) групы помнікаў тшцінецкага культурнага кола. Выявіў і абслелаваў звыш 200 помнікаў каменнага і бронзавага вякоў на тэрыторыі Гродзенскай, Мінскай і Брэсцкай абласцей. Даследаваў раскопкамі шматкультурныя паселішчы Пархуты-1, 2, Прырэчча-2, Падгорная-4 (р. Шчара), Мацеўчукі-1 (р. Лебяда), Бершты-2 (р. Котра), Дакудава-5 (р. Нёман), Вілы-1, 2, Каменюкі 6 (р. Лясная Правая), Жылічы-2 ГЭС, 3 ГЭС, 4 ГЭС, 5 ГЭС, Славічы-1 ГЭС, 2 ГЭС, Кавальцы-3 Турыст, Берагавы-1 ГЭС, 2 ГЭС, Сіўкава-1 ГЭС, Коматава-2 ГЭС, 4 ГЭС, 6 ГЭС, Пужычы ГЭС (р. Нёман). 3 2007 г. арганізуе і праводзіць археалагічныя даследаванні ў зонах новабудоўляў, у т.л. у зонах будаўніцтва Гродзенскай гідраэлектрастанцыі (ГЭС), Астравецкай АЭС і інш.
Узнагароды і прэміі
Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 29 снежня 2020 г. у складзе аўтарскага калектыву ўзнагароджаны Спецыяльнай прэміяй Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва «за самаадданую працу па захаванні гістарычнай памяці беларускага народа, стварэнне археалагічнага музея пад адкрытым небам у Белавежскай пушчы».
Осек (гміна, Свентакшыскае ваяводства)
О́сек (Osiek) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сташоўскага павета Свентакшыскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў горадзе Осек. Плошча гміны складае 129,33 км². Станам на 2009 год у гміне Осек пражывалі 7 908 чалавек, шчыльнасць — 61,1 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 17 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 21 населены пункт.
Будзілка
Будзі́лка (, Будилка) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Прыбыткаўскага сельсавета.
Стэфан Тызенгаўз
Стэфан Тызенгаўз (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Падстолі ВКЛ у 1687 годзе, кухмістр у 1687—1689, ваявода новагародскі з 1689. Быў таксама старостам купішскім і дыяменцкім.
Сям'я
Сын купішскага старосты Вільгельма Тызенгаўза і Кацярыны Цяхомскай. Ажаніўся з Барбарай Шэмет, дачкой слонімскага падкаморага Габрыэля Шэмета. Пакінуў дзяцей Яна Стэфана, Юрыя, Міхала Бенедыкта, Станіслава, Вільгельма.
Дзевяніца
Дзевяні́ца (, Девяница) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзмітравіцкага сельсавета.
Да 21 снежня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Высакагорскага сельсавета. З 2007 па 2013 год у складзе Пагосцкага сельсавета.
Дай дарогу!
«Дай дарогу!» — беларускі панк-рок гурт. Утвораны ў 1998 годзе ў Брэсце.
Лаўрэат прэмій «Даём рады» (Еўрарадыё, Мінск) у намінацыях «Гурт года» і «Альбом года» ў 2012 годзе, уладальнік персанальнай узнагароды ад мінскага клуба RE:PUBLIC у намінацыі «Самы шалёны канцэрт» у 2012 годзе, пераможца «Добробаттл» (па выніках інтэрнэт-галасавання) на «Доброфест 2014» , лаўрэат прэміі Rock Profi 2015 у намінацыі «Артыст года».
1998. Стварэнне Гурта. «Зарубило!»
Гурт «Дай дарогу!» створаны ў маі 1998 года ў Брэсце Юрыем «Кешам» Стыльскім (музыка, тэксты, гітара, вакал) і Васілём Капылавым (музыка, тэксты, вакал). Дэбютнае выступленне гурта адбылося на канцэрце памяці ахвяраў чэрвеньскага суіцыду 25 чэрвеня 1998 года. Месца выступлення — кінаклуб «Паветра» (былы кінатэатр «1 Мая», размешчаны ў гістарычным цэнтры Брэста). Выступленне было нечаканым як для арганізатараў мерапрыемства, так і для саміх музыкантаў.
Крыху пазней да гурта запрошаны Кірыл «Кірыман» Скамьін (бас-гітара). У сярэдзіне ліпеня 1998 на «Green House Studio» з дапамогаю Алега «Фёдара» Фядоткіна (ударныя) гурт запісвае дэбютны міні-альбом «Зарубило!», які складаецца з сямі твораў. Неўзабаве гэты міні-альбом быў выпушчаны на аўдыёкасетах у фармаце спліта з дэмазапісам «Покупаем волосы» праекта «Киндерсюрприз» Алега «Патяма» Сцепанюка.
У чэрвені 1999 года міні-альбом «Зарубило!» быў дапісаны да паўнавартаснага альбома. Запіс адбываўся ў абноўленым складзе, з ударнікам Анатолем Тадорскім з The Shkrobots.
У гэты ж час песня «Ехали мы, ехали» трапляе ў другі выпуск аудыёальманаха «Брест-рок-журнал». Акрамя таго, яе прызнаў хітом мінскі музычны друк.
У жніўні 1999 барабаншчык Анатоль Тадорскі ад’язджае з Брэста па размеркаванні і на яго месца ў групу «Дай дарогу!» трапляе Аляксандр «Смуга» Халадкоў. У гэты перыяд група выступае на канцэртных пляцоўках Брэста, раённых цэнтраў Брэсцкай вобласці, а таксама Бабруйска.
Вокладку для альбома «Зарубило» рабілі Юры Стыльскі і мастак Уладзімір Ківачук-Ёдаў, які, пачынаючы з альбома «На морозе!», стаў прадусарам, дызайнерам і творцам кліпаў гурта.
2002. «На морозе»
21 студзеня 2001 года ў брэсцкім ДК Чыгуначнікаў на фестывалі «Алюминиевая зима» гурт прадстаўляе новую праграму «На морозе», якая паслужыла асновай для наступнага альбома.
З восені 2001 года і па студзень 2002 года на «Green House studio» «Дай дарогу!» запісвае другі нумарны альбом «На морозе». Ад крытыкаў альбом атрымлівае станоўчыя водгукі: «Уцяжараны брэсцкі рок, у якім можна наскрэбці, напрыклад, панк з хардкорам. Вельмі добры рок, смею вас запэўніць. Драйвова сыграна, хутка, умела, чалавечыя тэксты — і ўсміхнуцца ёсць дзе і падумаць». На альбоме ёсць кампазіцыі на імітацыі «трасянкі» («Баба-Гром») і польскай мове («Chłopaki z Terespolu»).
У чэрвені 2002 года з гурта сыходзіць Васіль Капылаў.
У 2002—2003 гадах кліпы на песні «На Ямайке» і «Она не знала» трапляюць у хіт-парад «Клип-обойма» на дзяржаўным тэлебачанні. Такім чынам, творчасць гурта становіцца больш даступнай масавай аўдыторыі і знаходзіць пэўны водгук: кліп «На Ямайке» на працягу доўгага часу трымаецца на другім месцы.
8 чэрвеня 2003 года гурт выступае ў брэсцкім кінатэатры «Мір» з новай праграмай, якая ўжо ўяўляла сабой паўнавартаснае шоу з візуальным суправаджэннем. На гэтым канцэрце адбываецца знаёмства музыкаў з будучым дырэктарам «Дай дарогу!» Яўгенам Круком.
14 чэрвеня 2003 года на маскоўскім лэйбле «Real Records» выходзіць зборнік «Бешеные бабки», куды трапляе кампазіцыя «Дай дарогу!» «На Ямайке» (разам з песнямі груп Кирпичи, Ленинград, МультFильмы і інш.).
2004. «20 см»
У 2004 годзе ў групу вяртаецца Алег Фядоткін.
Зімой 2004 года на прафесійным лэйбле GO-Records выходзіць трэці альбом гурта пад назвай «20 см», які атрымаў распаўсюджванне ў трох версіях: «Для папы» (змяшчае ненарматыўную лексіку), «Для мамы» (на запісе толькі цэнзурныя варыянты песень) і «Для фанов» (змяшчае песню «Сане»). Упершыню прэзентацыя альбома брэсцкага гурта праходзіць у мінскім клубе «Рэактар». Альбом «20см» прыхільна ўспрынялі крытыкі і слухачы: з яго выхадам істотна ўзрастае папулярнасць групы. Альбом стаў адным са знакавых у творчасці «Дай дарогу!». У музычнай прэсе ён быў ахарактарызаваны як «уцяжараны Брэсцкі рок, у якім можна наскрэбці, да прыкладу, панк з хардкорам». Акрамя дыскаў, альбом у апошні раз у гісторыі гурта выпускаецца і на аўдыёкасетах.
У час стварэння альбома да групы далучаецца ўдзельнік прома-групы BrestCity-Hardcore Яўген Крук, які аператыўна ўзяў на сябе абавязкі адміністратара і з 2015 тур-мэнэджэра «Дай дарогу!». Шмат у чым дзякуючы яго намаганням геаграфія выступленняў калектыву значна пашыраецца.
У гэты ж перыяд пачаў працаваць афіцыйны сайт калектыву.
У 2005 годзе выходзіць першы акустычны альбом гурта «Акустика-1».
У 2007 годзе група выпускае зборнік сваіх лепшых песень пад назвай «Supersession».
2008. «Д. С.П. Г.»
У 2008 годзе група выпусціла новы паўнавартасны электрычны альбом пад назвай «Д. С.П.Г». На новы альбом увайшло 19 кампазіцый і некалькі бонусных рэміксаў ад электроннага праекта Стыльскага 4Kuba. Музычны крытык Зміцер Безкаравайны сказаў, што калі б музыкі працавалі ў Мінску, а не ў Брэсце, то даўно б ужо сталі рок-зоркамі ўсебеларускага маштабу. У той жа час альбом крытыкавалі за багацце лаянкі.
У падтрымку новага альбома было знята чатыры кліпы на песні «День-ночь», «Д. С.П. Г.», «Тома» и «Самородок». Некаторыя паказвалі на расійскім канале A-One і ўкраінскім Inter-TV.
У 2008 годзе адбылося першае выступленне групы ў Расіі ў рамках мота-фестывалю ў падмаскоўным горадзе Фразіна, і з тых часоў «Дай дарогу!» становіцца пастаянным удзельнікам гэтага open-air.
2011. «Боли нет» і «Сквозь говно»
У 2011 годзе выходзіць другі акустычны альбом «Боли нет». Дыск складаўся амаль поўнасцю з новага матэрыялу. Альбом змяшчае ў сябе бонус-версію загалоўнай песні, якую лідар гурта «Дай Дарогу!» Юрый Стыльскі выконвае разам з Сяргеем Міхалком (ex-Ляпіс Трубяцкі, Brutto).
У 2011 годзе выйшаў кліп на песню «Температура». Сама песня выйшла яшчэ на альбоме «20 см» 2004 года. Па словах музыкантаў, ідэя кліпа нарадзілася зусім раптоўна, калі гурт ехаў паблізу поля, абсыпанага кветкамі пунсовых макаў. Ад моманту першых здымак да выхаду гатовага кліпа прайшоў амаль цэлы год. Шмат часу заняў мантаж і спецэфекты. За тыдзень да прэм’еры фронтмэн Юрый Стыльскі перапісаў песню, дадаўшы ў яе сола. Галоўную жаночую ролю выканала мадэль з Брэста Паліна Цыялта.
У 2012 годзе выходзіць альбом «Сквозь говно». Частка песень былі новымі, астатнія-перапісаныя ў электрычнасці песні з леташняга акустычнага «Боли нет». Пасля запісу з групы ідзе ўдарнік Алег Фядоткін, месца якога займае Ігар Гусеў. Альбом высока ацэнены крытыкамі і па выніках года «Дай дарогу!» становіцца лаўрэатам прэмій «Даём рады» (Еўрарадыё, Мінск) у намінацыях «Гурт года» і «Альбом года», а таксама ўладальнікам персанальнай узнагароды ад мінскага клуба RE:PUBLIC у намінацыі «Самы шалёны канцэрт».
У сярэдзіне сакавіка 2013 года «Дай дарогу!» прадставілі новую праграму пад назвай «Велаакустыка». Дзесяць сваіх вядомых песень група запісала з новай аранжыроўкай у акустычнай версіі. Песні былі сыграныя і запісаныя на відэа ў якасці 4К і выкладзеныя ў вольным доступе на YouTube. Здымкі праходзілі ў ангары па рамонце ровараў (ад гэтага і такая назва праграмы)
У канцы 2013 года гурт пакідае бас-гітарыст Кірыл Скамьін, на змену якому прыходзіць Аляксандр Закржэўскі. Да гэтага часу «Дай дарогу!» становіцца вядучай групай і адным з галоўных фестывальных хедлайнераў Беларусі, а ў родным Брэсце — бясспрэчным канцэртным лідарам.
8 мая 2014 года быў прэзентаваны кліп на песню «танкіст», прысвечаны гульцам у World Of Tanks.
У 2014 годзе гурт пачынае актыўна выступаць у Расіі (у прыватнасці, становіцца ўдзельнікам фестываляў «Нашествие-2014» і «Доброфест-2014»).
У канцы 2014-пачатку 2015 года група святкуе дзесяцігоддзе альбома «20 см» вялікім турам па беларускіх гарадах.
2015. «Дай дарогу!»
У пачатку 2015 года «Дай дарогу!» пачынае працаваць з новым барабаншчыкам Іллём Церашчуком і прыступае да запісу альбома, прэзентаванага 8 мая 2015 у клубе Re:Public.
У 2016 годзе група праводзіць міні-тур па Расіі сумесна з Noize MC.
У 2016 годзе гурт выпускае беларускі сінгл «Я веру», ужо праз год быў прэзентаваны кліп на гэтую песню.
Пётр Арыстархавіч Маўрадыядзі
Біяграфія
Скончыў Наварасійскі ўніверсітэт (1908). Выкладчык параўнальнай анатоміі, гісталогіі і эмбрыялогіі Варшаўскага ўніверсітэта (1908—1919), працаваў у біялагічных лабараторыях Мурманска (1911—1912), Саратава (1915—1917), Севастопаля (1917).
Прафесар заалогіі Данскога ўніверсітэта з правам чытання курсаў гісталогіі, эмбрыялогіі і цыталогіі (1919—1923).
Загадчык кафедрамі заалогіі педагагічнага факультэта, гісталогіі і агульнай біялогіі медыцынскага факультэта БДУ (1923), пазней Беларускага медыцынскага інстытута (1930—1932). Дырэктар Інстытута біялогіі Інстытута беларускай культуры (1928—1932). Загадчык кафедры гісталогіі ў Махачкале (1933).
Навуковая дзейнасць
Вывучаў будову клетак і ядзернага апарата ў прасцейшых, глебавую Беларусі.
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Стараельня)
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы — колішні каталіцкі храм у в. Стараельня Дзятлаўскага раёна.
Гісторыя
Паводле адных звестак існаваў да 1939 года, паводле іншых — зачынены ў 1947 годзе, зруйнаваны, вернуты ў 1988 г., праз год адбудаваны і асвечаны ў 1993 годзе.
Часткова захавалася мураваная званіца.
Архітэктура
Храм быў пабудаваны ў традыцыях народнага драўлянага дойлідства: шырокі і працяглы прамавугольны зруб пад двухсхільным гонтавым дахам. Цэнтральная частка галоўнага фасада была вырашана выкладзеным з бутавага каменю рызалітам, завершаным трохвугольным франтонам, над якім стаяла барочная сігнатурка з крыжам.
Сівельга
Сівельга — рака ў Беларусі, у Слуцкім і Салігорскім раёнах Мінскай вобласці, правы прыток ракі Случ (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 19,5 км. Плошча вадазбору 200 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰. Пачынаецца за 2,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Прусы Салігорскага раёна, вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Вялікі Быкоў Слуцкага раёна. Рэчышча каналізаванае. Прыток леваруч — рака Дзявіца. Прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў.
Троіцкі летапіс
Троіцкі летапіс — летапісны збор пачатку XV ст., які не захаваўся.
Гісторыя
Магчыма, з'яўляецца спісам збору 1408 года мітрапаліта Кіпрыяна. Меркаваны аўтар — Епіфаній Прамудры, манах Троіцка-Сергіевай лаўры, сакратар мітрапаліта Фоція. Летапіс напісаны паўуставам XV ст. на 371 пергаментным аркушы. Выяўлены ў бібліятэцы манастыра ў 1760-х гадах акадэмікам Пецярбургскай АН Г. Ф. Мілерам і названы па месцы знаходкі. Згарэў у маскоўскім пажары 1812 года.
Змест
Запісы падзей у летапісе пачынаюцца з Аповесці мінулых гадоў, працягваецца да 1408 года і завяршаюцца нашэсцем Эдыгея. Змяшчае аповед пра Кулікоўскую бітву, нашэсце Тахтамыша і інш. На апошніх 20 аркушах аповед пра жыццё Сергія Раданежскага. Летапіс адмоўна выказваецца пра Дзмітрыя Данскога і прыхільны яго праціўнікам — Альгерду, вял.кн.літоўскаму, і Міхаілу, вял.кн.цвярскому.
Ацэнкі
М. М. Карамзін у «Гісторыі дзяржавы Расійскай» уважліва паставіўся да Троіцкага летапісу, даючы з яго выпісы, зробленыя да 1812 года. Паводле Карамзіна, Троіцкі летапіс — частка нейкага ранняга летапісу, які ён называў «Летапісец вялікі рускі». А. А. Шахматаў сцвярджаў падабенства Троіцкага летапісу да Лаўрэнцеўскага. Спробы рэканструяваць тэкст Троіцкага летапісу рабіў М. Д. Прысёлкаў.
Тыранскі ўніверсітэт мастацтваў
Тыранскі ўніверсітэт мастацтваў (алб. Universiteti i Arteve) — галоўная навучальная ўстанова, якая прапануе вышэйшую адукацыю ў галіне мастацтва ў Албаніі.
Гісторыя
Установа заснавана ў 1966 годзе як Вышэйшы інстытут мастацтваў, ён аб’яднаў тры мастацкія ўстановы: Тыранскую дзяржаўную кансерваторыю (алб. Konservatorin Shtetëror të Tiranës), Вышэйшую школу выяўленчых мастацтваў (алб. Shkollën e Arteve të Bukura) і Вышэйшую акцёрскую школу «Аляксандра Мойсіў» (алб. Shkollën e Lartë të Aktorëve «Aleksandër Moisiu»). Акадэмія мастацтваў змагла скарыстацца рускай традыцыяй у класічнай музыцы і балеце дзякуючы таму, што Албанія і Расія былі ў цесных адносінах у часы камуністычнага кіраўніцтва. Школа па-ранейшаму падтрымлівае сувязі з Расійскай школай балета і класічнай музыкі. У 1991 годзе Вышэйшы інстытут мастацтваў быў перайменаваны ў Акадэмію мастацтваў. 12 кастрычніка 2009 года прэзідэнт Рэспублікі Албанія Бамір Топі ўзнагародзіў Акадэмію мастацтваў «Ордэнам Вялікага магістра». 23 сакавіка 2011 года рашэннем Савета Міністраў Албаніі, Акадэмія мастацтваў была перайменавана ва Ўніверсітэт мастацтваў, які пачаў сваю дзейнасць з 2011/2012 навучальнага года.
Структура
Універсітэт мастацтваў мае тры факультэты:
Дырэктары/Рэктары
З моманту свайго стварэння і да 1991 года Вышэйшым інстытутам мастацтваў кіраваў дырэктар. З 1997 года па цяперашні час ім кіруе рэктар.
Паштовая марка
15 снежня 2011 года да 45-годдзя Акадэміі мастацтваў Пошта Албаніі выпусціла новую паштовую марку, прысвечаную гэтай падзеі.
Арсенцій Аляксеевіч Нячаеў
Арсенцій Аляксеевіч Нячаеў (10 снежня 1910 — 7 красавіка 1989) — капітан Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
Біяграфія
Нарадзіўся 10 снежня 1910 года ў вёсцы Блеўчыцы (цяпер Капыльскі раён, Мінская вобласць). Скончыў 9 класаў. У 1929 годзе пераехаў у Мінск, працаваў на заводах «Камунар», «Энергія». З 1934 года жыў у Маскве, працаваў шафёрам, механікам, а затым начальнікам гаража аўтабазы Цэнтрасаюза.
Касцян
Касцян — прозвішча.
Арсенцій Аляксеевіч Нячаеў
Біяграфія
У РСЧА з 1932 па 1934 год, у 1939 годзе вярнуўся ў войска. У 1939 годзе скончыў Курсы ўдасканалення камсаставу.
У баях Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1941 года. Ваяваў на Ленінградскім, Волхаўскім і 1-м Беларускім франтах. Быў камандзірам артылерыйскай батарэі.
Удзельнік. У ходзе вулічных баёў у Берліне 28 красавіка 1945 года Нячаеў выкаціў гаўбіцы на прамую наводку і разбурыў некалькі апорных пунктаў праціўніка. 29 красавіка некалькі гадзін яму ўдавалася весці бой у акружэнні, умела кіруючы кругавой абаронай. Быў кантужаны і паранены, але працягваў абстрэльваць непрыяцеля. Сваімі гераічнымі дзеяннямі дапамог стралковай падраздзяленням авалодаць цэнтральнай ратушай Берліна і ўзняць на яе купале савецкі сцяг.
У 1945 годзе Нячаеў сышоў у запас у званні капітана. Жыў у горадзе Лысьва. Да 1972 года працаваў на заводзе па выпуску кухонных пліт, затым сышоў на пенсію.
Памёр 7 красавіка 1989 года.
Кіркук
Кіркук (كركوك, Kerkûk) — горад на поўначы Ірака. Размешчаны ў 236 км на поўнач ад Багдада і 83 км на поўдзень ад Эрбіля.
Горад размешчаны на месцы старажытнай хурыцкай паўднёвай сталіцы Арапха. Горад дасягнуў свайго росквіту пазней, пры нядоўгім панаванні асірыйцаў (XI—X стагоддзі да н.э.). З-за стратэгічнага геаграфічнага размяшчэння Кіркук быў полем бітваў паміж трыма імперыямі — Новаасірыйскага царства, Вавілоніі і Мідыі, — якія кантралявалі горад у розны час.
Аляксандраўская калона (Растоў-на-Доне)
Аляксандраўская калона (Александрыйская калона) — помнік, размешчаны ў Растове-на-Доне ў парку імя Віці Чаравічкіна. Помнік быў адкрыты ў 1894 годзе ў горадзе Нахічэвані-на-Доне (цяпер у складзе Пралетарскага раёна Растова-на-Доне). Аляксандраўская калона — гэта адзіны дарэвалюцыйны помнік горада, што ацалеў у савецкі час. Калона мае статус аб'екта культурнай спадчыны мясцовага значэння.
Гісторыя
Урачыстае адкрыццё Аляксандраўскай калоны адбылося 18 верасня 1894 года — у адзін дзень з помнікам Кацярыне II. Манумент быў прысвечаны 25-годдзю з пачатку валадарання Аляксандра II. Парк, у якім была ўсталявана калона, атрымаў назву Аляксандраўскага.
Помнік уяўляў сабою 11-мятровую калону з суцэльнага граніту, каранаваную гербам Расіі. Калона стаіць на квадратным пастаменце. Занятая помнікам пляцоўка аточана агароджай з ланцугом. Аўтарам праекта быў нахічэванскі архітэктар М. М. Дурбах. Помнік быў выраблены ў растоўскай майстэрні З. А. Таніта. На момант усталёўкі помнік насіў афіцыйную назву «помнік Аляксандру II ад нахічэванскіх армян».
Пасля прыходу савецкай улады помнік не знеслі. Былі дэмантаваны толькі памятныя дошкі на пастаменце і двухгаловы арол на вяршыні. Падчас рэканструкцыі 1994 года на калоне быў ізноў усталяваны двухгаловы арол і памятныя дошкі з надпісамі: «У памяць XXV годдзя хвалебнага валадарання Імператара Аляксандра II» і «Ад Нахічэванскага на Дону армянскага таварыства 25·IX·1894».
Футбольны манеж (Мінск)
Футбольны манеж — спартыўны і культурна-відовішчны комплекс у Мінску. Размешчаны па адрасе праспект Пераможцаў, 20/2.
Гісторыя
У 2005 манеж прымаў першы міжнародны юнацкі турнір на прызы Асацыяцыі «Беларуская федэрацыя футбола». У 2004, 2005, 2006 і 2008 у манежы праведзены 5 матчаў сусветнай групы Кубка Дэвіса з камандамі Расіі, Аргенціны, Іспаніі, Швецыі і Швейцарыі.
У 2009 годзе ў спартыўным комплексе прайшоў міжнародны конкурс прыгажосці «Міс інтэркантыненталь».
На стадыёне праводзіліся матчы Суперкубка Беларусі (2010, 2011, 2012, 2013, 2014). Таксама на стадыёне гуляюцца матчы Кубка Беларусі (у сувязі з дрэнным станам газонаў адкрытых стадыёнаў у веснавы перыяд).
Апроч футбола і тэніса ў манежы праводзіліся спаборніцтвы па ўсходніх адзінаборствах, чэмпіянат Беларусі па сучасных танцах і сцэнічным мастацтве, Чэмпіянат свету па танцах сярод інвалідаў-калысачнікаў, міжнародны турнір па каратэ «Sunker Cup».
Архітэктура
Узведзены па праекце архітэктараў інстытута «Мінскпраект» М. Гаўхфельда, В. Руцкага, У. Архангельскага. Уяўляе сабой будынак з металічнымі арачнымі перакрыццямі (даўжыня 103 м, вышыня 24 м; канструктары К.Глебка — Белпраектстальканструкцыя, Васіль Здасюк — Мінскпраект і інш. ) і алюмініевымі купальнымі вітражамі. Пакрыццё манежа стварыла гіганцкі распор у слабых забалочаных грунтах поймавай тэрыторыі р. Свіслач. Распор гасіцца металічнымі, абетанаванымі зацяжкамі‚ размешчанымі пад пакрыццём футбольнага поля. Такая канструкцыя дазволіла пад адным дахам размясціць футбольнае поле, трэніровачныя залы і бегавую дарожку даўжынёй 110 м.