cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кайнэ
Крыніцы
Крыніцы, выкарыстаныя ў гэтых даследаваннях кайнэ, шматлікія і нераўназначныя па якасці. Самыя значныя з іх — надпісы посткласічнага перыяду і папірусы — два віды тэкстаў з аўтэнтычным зместам, што могуць разглядацца як першакрыніцы. Іншымі важнымі крыніцамі з’яўляюцца Септуагінта, грэчаскі пераклад Старога Запавету Бібліі, а таксама Новы Запавет. Інфармацую пра кайнэ таксама можна атрымаць з твораў некаторых атыцыстаў эліністычнага і рымскага перыядаў, якія, не прымаючы эвалюцыю мовы, публікавалі працы, згодна з якімі правільныя, на іх думку, фрагменты на атычным дыялекце параўноваліся, на іхнюю ж думку, з няправільнымі фрагментамі на кайнэ. Напрыклад, Фрыніх Арабій у II ст. н.э. пісаў:
Іншыя крыніцы могуць засноўвацца на выпадковых знаходках, як напрыклад надпісы на вазах, напісаныя вядомымі мастакамі, памылкі, зробленыя атыцыстамі праз неідэальнае валоданне літаратурнай атычнай формай, а таксама грэка-лацінскія слоўнікі, якія захаваліся з рымскага перыяду, прыкладам:
Bono die, venisti?
Si vis, veni mecum.
Ubi?
Ad amicum nostrum Lucium.
Quid enim habet?
Aegrotat.
Урэшце, вельмі важнай крыніцай інфармацыі пра антычнае кайнэ з’яўляюцца сучасная грэчаская мова, яе дыялекты і свая ўласная форма кайнэ, якія захавалі шэраг вусных рыс старажытнай мовы, страчаных, аднак, у пісьмовай традыцыі. Напрыклад, пантыйскі і кападакійскі дыялекты захавалі вымаўленне η як ε (νύφε, συνέλικος, τίμεσον, πεγάδι і г.д.), разам з гэтым у цаконскім дыялекце захавалася вымаўленне падоўжанага α замест η (ἁμέρα, ἀστραπά, λίμνα, χοά і г.д.) і іншыя мясцовыя рысы дарыйскага грэчаскага дыялекту. Дыялекты, носьбіты якіх жылі на поўдні грэчаскамоўных рэгіёнаў (Дадэканес, Кіпр) захавалі вымаўленне двайной зычнай (ἄλ-λος, Ἑλ-λάδα, θάλασ-σα), тады як у іншых дыялектах назіраецца вымаўленне υ як ου альбо захаванне ў вымаўленні антычных двайных форм (κρόμμυον — κρεμ-μυον, ράξ — ρώξ і г.д.). Моўныя з’явы, падобныя на пералічаныя вышэй, выжылі ў кайнэ, якая ў сваю чаргу мела вялікую колькасць варыяцый па ўсёй грэчаскамоўнай прасторы.
Біблейскае кайнэ
Біблейскае кайнэ паходзіць ад віду грэчаскага кайнэ, выкарыстанага ў Грэчаскай Бібліі і іншых блізкіх да яе тэкстах. Яго асноўнымі крыніцамі з’яўляюцца:
Грэчаская мова Септуагінты
Існуюць дыскусіі датычна таго, у якой ступені біблейская грэчаская супадала з тагачаснымі нормамі размоўнага кайнэ, і ў якой ступені біблейская грэчаская змяшчала спецыфічныя рысы семіцкага субстрату. Імаверна, яны былі выкліканы практыкай перакладу непасрэдна з яўрэйска- ці арамескаймоўных арыгіналаў, альбо рэгіянальнымі формамі грэчаскага маўлення, што былі распаўсюджаны сярод арамейскамоўных яўрэяў. Некаторымі рысамі, што абмяркоўваліся ў гэтым кантэксце, з’яўляюцца, напрыклад, нарматыўная адсутнасць у Септуагінце часціц μέν і δέ, выкарыстоўванне слова ἐγένετο і г.д. Некаторыя рысы біблейскага варыянта грэчаскай мовы, якія, меркавана, з’яўляюцца першапачаткова ненарматыўнымі, урэшце рэшт увайшлі ва ўжытак грэчаскай мовы.
Грэчаская мова Новага Запавету
Грэчаская мова Новага Запавету мае менш выражаны характар семіцкага ўплыву ў адрозненне ад мовы Септуагінты. У прыватнасці, гэта звязана з тым, што старажытнаяўрэйская і біблейская арамейская мовы не з’яўляліся першачарговымі крыніцамі для перакладу тагачаснага Новага Запавету.
Грэчаская мова Святых Айцоў
Тэрмін грэчаская мова Святых Айцоў часам выкарыстоўваўся для пазначэння варыянта грэчаскай мовы, што выкарыстоўваўся ў пісьменстве грэчаскіх Айцоў Царквы — раннехрысціянскіх багасловаў позняй антычнасці. Раннія хрысціянскія аўтары аддавалі перавагу ўжыванню простага стылю кайнэ, які быў адносна блізкім да тагачаснага размоўнага маўлення, прытрымліваючыся такім чынам прыкладу маўлення Бібліі. Па IV ст., калі хрысціянства стала афіцыйнаю рэлігіяй Рымскай імперыі, ва ўжытак патрапілі і больш пісьменныя формы кайнэ.
Адрозненні між атычным дыялектам і грэчаскім кайнэ
Даследаванне ўсіх крыніц, якія храналагічна адносяцца да перыяду ўжывання кайнэ, паказвае вызначаны пласт моўных змен у гутарковым маўленні. Прыкладам:
Фаналогія
На працягу перыяду існавання грэчаскага кайнэ ў значнай ступені адбыліся пэўныя фаналагічныя змяненні. Так, напрыклад, у пачатку існавання кайнэ яе фанетыка была практычна ідэнтычнай старажытнагрэчаскай, тады як у канцы свайго існавання фанетыка кайнэ наблізілася да фанетыкі ў сучаснай грэчаскай мове.
Фанетыка грэчаскага Новага Запавету
Кайнэ, прыведзенае ў табліцы ніжэй, з’яўляецца рэканструкцыяй кайнэ паводле Новага Запавету, якое ў некаторай ступені паходзіць ад дыялектаў, якія ў I ст. н.э. былі распаўсюджаны ў Іўдзеі і Галілеі і былі падобныя на дыялекты Александрыі. Варта заўважыць, што рэалізацыя пэўных фанем адрозніваецца ад стандарту атычнага дыялекту кайнэ. Напрыклад, мяккае фрыкатыўнае β у інтэрвакальнай пазіцыі, захаванне прыдыхальных выбухных ph, th, kh, захаванне адрознення паміж i, ē, e, y (якая яшчэ заставалася агубленай, гл. раздзел «Фаналогія») і г.д.
Прыклады тэкстаў на кайнэ
Ніжэйпрыведзеныя прыклады тэкстаў паказваюць адрозненні ад атычнай грэчаскай па ўсіх аспектах: граматыцы, марфалогіі, лексіцы, а таксама адлюстроўваць шэраг змен у фанетыцы.
Тэксты паказваюць развіццё фаналогіі ў перыяд існавання кайнэ. Фанетычная транскрыпцыя з’яўляецца эксперыментальнай і ілюструе два рэканструяваныя этапы: ранейшы кансерватыўны від, досыць блізкі да атычнай грэчаскай, і пазнейшы, які па некаторых характарыстыках набліжаецца да навагрэчаскай.
Рымскі ўказ
Вытрымкі з указу рымскага сената горада Тысба (рэгіён Беотыя), які датуецца 170 годам да н.э. Вымаўленне тэксту з’яўляецца рэканструяваным і паказвае гіпатэтычны кансерватыўны від мацерыковага грэчаскага кайнэ у пачатку эліністычнай эры. Транскрыпцыя ілюструе частковы (аднак не закончаны) уздым η, ει > /i/; захаванне танальнага націску; фрыкатывізацыю γ > /j/ (аднак яна пры гэтым адсутнічае ў іншых выбухных зычных) і захаванне ў пачатку густога прыдыхальнага /h/.
Грэчаскі Новы Запавет
Урывак, паказаны ніжэй, прадстаўляе з сябе рэканструяванае вымаўленне пачатку Евангелля паводле Яна. На ім можна праілюстраваць больш новую, распаўсюджаную ў раннехрысціянскую эру, варыяцыю кайнэ, якая паказвае прыбліжэнне вымаўлення галосных да таго, якое існуе ў навагрэчаскай мове.
Навашэпэлычы
Навашэпэлычы (Новошепеличі) — былая вёска ў Іванкіўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Кулікі (Іўеўскі раён)
Кулікі́ (, Кулики) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Трабскага сельсавета.
Яніў (Чарнобыльскі раён)
Яніў (Янів) — былы пасёлак у Чарнобыльскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Юзаф Казімір Касакоўскі
Юзаф Казімір Касакоўскі (Józef Kazimierz Korwin Kossakowski;, Шылы, Ковенскі павет, цяпер Ёнаўскі раён, Каўнаскі павет, Літва — , , цяпер Польшча) — рымска-каталіцкі і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай. Пісар вялікі літоўскі (з 1775), тытулярны біскуп цыненскі і біскуп-суфраган троцкі (1775—1781), біскуп інфлянцкі (з 1781).
Дзейнасць
Скончыў Ковенскі езуіцкі калегіум. Падчашы ковенскі ад 1758, потым суддзя земскі, пасол на сойм. У 1761 высвечаны на святара, навучаўся ў Віленскай акадэміі, дзе атрымаў ступень доктара філасофіі, і Варшаве. Выконваў абавязкі пробашча ў Воўпе і каноніка ў Вільні. Ад 1764 кусташ віленскі. Прыхільна ставіўся да Барскай канфедэрацыі, для яй падтрымкіразам з братам Шыманам спрабаў стварыць Генеральную канфедэрацыю Вялікага Княства Літоўскага, за што яго ўзялі пад арышт расійскія ўлады.
13 сакавіка 1775 прызначаны тытулярным біскупам Цыну з абавязкамі біскупа-суфрагана троцкага Віленскай дыяцэзіі, адначасна — пісар вялікі літоўскі. Варагаваў з Антоніем Тызенгаўзам, пасля адстаўкі якога перавёў шмат рамеснікаў з Гродна ў свае маёнткі. 17 верасня 1781 прызначаны інфлянцкім біскупам, быў таксама адміністратарам Курляндскай дыяцэзіі. У 1783 інфлянцкая дыяцэзія на кароткі час увайшла ў склад Магілёўскай архідыяцэзіі.
У 1778 годзе атрымаў Ордэн святога Станіслава, а ў 1781 годзе — Ордэн Белага Арла.
Для ўласнага ўзбагачэння шмат займаўся фінансавымі махінацыямі і ашуканствам. Быў прыхільнікам прарасійскай партыі, у 1787 пачаў атрымліваць сталую пенсію з расійскае пасольства, быў пратэжэ пасла Ота Магнуса фон Штакельберга, з яго намінацыі засядаў у 1782—1786 у Пастаянным Савеце (у 1784—1786 старшыня дэпартамента справядлівасці). Удзельнічаў у працы Чатырохгадовага сойма 1788—1792. 19 снежня 1791 прызначаны біскупам-каад'ютарам віленскім.
Супрацьстаяў Канстытуцыі 3 мая, разам з братам Шыманам узначальваў Таргавіцкую канфедэрацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім. З дапамогай расійскіх войскаў фактычна атрымаў уладу на Літве, якую намагаўся далучыць да Расіі. Для адарвання Вялікага Княства ад Кароны спрыяў утварэнню асобных дзяржаўных камісіяў ВКЛ, якімі фактычна кіраваў.
Творчасць
Займаўся літаратурнай творчасцю. У 1786 надрукаваў два раманы Ксёндз Плябан (Ksiądz Pleban), у якім паказаў найдасканальнейшую парафію эпохі Асветніцтва, і «Паніч гаспадар» (Panicz gospodarz). У 1787 напісаў раман «Абывацель» (Obywatel), а ў 1791 — Czarownica (Чараўніца). Перакладаў з французскай мовы, аўтар мемуараў.
Кавалі (Трабскі сельсавет)
Кавалі́ (, Ковали) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Трабскага сельсавета.
Барыс Іванавіч Ладыгін
Барыс Іванавіч Лады́гін (, г. Сквіра, Кіеўская вобласць, Украіна — ) — беларускі вучоны ў галіне дарожнага будаўніцтва. Член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1959), доктар тэхнічных навук (1957), прафесар (1958). Заслужаны работнік вышэйшай школы РСФСР. Дачка Вольга Барысаўна Ладыгіна — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Петраградскі інстытут інжынераў шляхоў зносін у 1921 годзе. З 1926 года кансультант будаўніча-транспартнай секцыі Дзяржплана БССР, з 1929 года начальнік сектара Галоўдартранса БССР, у 1931—1938 гадах загадчык секцыяй Беларускага навукова-даследчага аўтадарожнага інстытута. З 1938 года асістэнт, дацэнт, з 1946 г. загадчык кафедры, у 1951—1953 гадах дэкан, прафесар. З 1958 г. загадчык кафедры, з 1966 г. прафесар-кансультант Беларускага політэхнічнага інстытута.
Навуковая дзейнасць
Працы ў галіне і ўдасканалення дарожных пакрыццяў. Распрацаваў прынцыпы класіфікацыі грунтоў і склаў карты тыповых грунтоў Беларусі. Вызначыў умовы тэхніка-эканамічнай мэтазгоднасці прымянення мясцовых каменных матэрыялаў і ў прыватнасці слабых пясчанікаў ў дарожным будаўніцтве. Сфармуляваў умовы трываласці і даўгавечнасці дарожных бетонаў, сістэматызаваў іх паказчыкі.
Аўтар 59 навуковых прац, 84 вынаходніцтваў.
Сям’я
У шлюбе з Арыяднай Пампееўнай Александроўскай, сястрой беларускай спявачкі Ларысы Александроўскай, меў дачок Вольгу (1922—2008), кая стала архітэктарам, і Арыядну (нар. 1927), якая стала вучоным-эстэтыкам і музычным крытыкам.
Саўтгемптанскі ўніверсітэт
У наш час універсітэт уваходзіць у групу «Расел» даследчых універсітэтаў і Сусветную сетку ўніверсітэтаў. Па стане на 2010 год у ім навучаецца звыш 17000 студэнтаў і 7000 аспірантаў. Асноўны кампус знаходзіцца ў раёне Хайфілд г. Саўтгемптан, 4 іншых кампуса размешчаны ў горадзе, а Вінчэстэрская школа мастацтваў — у горадзе Вінчэстэр.
Універсітэт арыентаваны на даследчую дзейнасць, і сярод брытанскіх ВНУ мае адзін з найбольш высокіх працэнтаў даходу ад даследчай дзейнасці. Саўтгемптанскі ўніверсітэт рэгулярна, паводле розных апытанняў, уваходзіць у першую дваццатку вядучых універсітэтаў краіны  , а таксама ў першую дзясятку Нацыянальнага студэнцкага агляду. Паводле рэйтынгу 2009 года Times Higher Education Table, ён увайшоў у 100 лепшых ВНУ планеты.
Горбава 2
Го́рбава 2 (, Горбово 2) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабрамыслінскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Горбаўскага сельсавета.
Вільча (Палескі раён)
Вільча (Ві́льча) — пасёлак гарадскога тыпу, усё насельніцтва якога было выселена ў выніку аварыі на ЧАЭС. Размешчаны ў Вышгарадскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Ямпіль (Чарнобыльскі раён)
Ямпіль (Я́мпіль) — былая вёска ў Чарнобыльскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Берца
Бе́рца — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Абабіца, за 20 км у напрамку на паўночны ўсход ад Браслава, за 0,65 км ад мяжы з Латвіяй. Належыць да Абабіцкай групы азёр і знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».
Плошча паверхні возера 0,42 км². Даўжыня 1,35 км, найбольшая шырыня 0,52 км, даўжыня берагавой лініі 3,83 км. Найбольшая глыбіня 3,7 м, сярэдняя каля 2,5 м. Аб’ём вады ў возеры 1,06 млн м³. Плошча вадазбору каля 9 км².
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. У паўночнай частцы ў Берцу ўпадае ручай з возера Барвінок. На паўднёвым захадзе злучана пратокай з возерам Дубра. Надводная расліннасць распаўсюджваецца да адлегласці 12 м ад берага возера.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, плотка, гусцяра, лінь і іншыя віды рыб
Васіль Канстанцінавіч Луцкін
Васі́ль Канстанці́навіч Луцкін (5 красавіка, в. Пустынкі Магілёўскай губерні (цяпер Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці) —, ) — савецкі і беларускі дзяржаўны і партыйны дзеяч, старшыня Брэсцкага (1959—1964) і Магілёўскага (1964—1974) аблвыканкамаў.
Біяграфія
Член УКП(б) з 1940 г.
Скончыў Мсціслаўскі педагагічны тэхнікум (1934).
Працоўную дзейнасць пачаў настаўнікам у Мсціслаўскім раёне. Вучыўся на курсах у Ваенна-палітычнай акадэміі імя У. І. Леніна, затым служыў у Лепельскім артылерыйска-мінамётным вучылішчы. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У ліпені 1944 года на рацэ Шчара быў цяжка паранены, стаў інвалідам 2-й групы, дэмабілізаваны.
З верасня 1944 года працаваў дырэктарам Мсціслаўскай школы № 1, загадчыкам аддзела прапаганды і агітацыі Магілёўскага абкама КП(б)Б.
З 1974 года персанальны пенсіянер, жыў у Магілёве.
Ясэн (Палескі раён)
Ясэн (Ясен) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Яўген Аляксандравіч Еўтушэнка
Яўген Аляксандравіч Еўтушэнка (Евге́ний Алекса́ндрович Евтуше́нко;, горад Зіма, Іркуцкая вобласць — , Талса, Аклахома, ЗША) — рускі паэт.
Біяграфія
Вучыўся ў Літаратурным інстытуце імя М.Горкага (1951-54). Друкуецца з 1949 года. Паэзія вызначаецца незалежнасцю пазіцыі, вострай пастаноўкай складаных маральных і сацыяльных пытанняў, праблем грамадзянскасці, міжнароднай палітыкі, гуманістычным і антываенным пафасам (зборнікі «Разведчыкі будучага», 1952, «Шаша энтузіястаў», 1956, «Яблык», 1960, «Інтымная лірыка», 1973, «Зварка выбухам», 1980, «Грамадзяне, паслухайце мяне…», 1989, і іншыя паэмы «Брацкая ГЭС», 1965, «Мама і нейтронная бомба», 1982, за апошнюю Дзяржаўная прэмія СССР 1984). Выступае як празаік, публіцыст і крытык (зборнікі артыкулаў «Талент ёсць цуд невыпадковы», 1980, «Пункт апоры», 1981, раманы «Ягадныя мясціны», 1982, «Не памірай пасля смерці», 1993). Паставіў фільмы «Дзіцячы сад» (1984), «Пахаванне Сталіна» (1991), здымаўся ў іх.
На беларускую мову творы Еўтушэнка пераклалі Рыгор Барадулін, Артур Вольскі, Анатоль Вярцінскі, В.Макарэвіч, У.Нядзведскі.
Куцькі (Іўеўскі раён)
Ку́цькі (, Кутьки) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Трабскага сельсавета.
Да 3 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Трабскага сельсавета, да 29 красавіка 1960 года — у склад Яхімаўшчынскага сельсавета, да 15 мая 1963 года — у склад Даўгердзішскага сельсавета.
Лангёй
Лангёй (Longueuil) — горад у Канадзе, размешчаны ў правінцыі Квебек, у адміністрацыйным рэгіёне Мантэжэры. Лангёй знаходзіцца на паўднёвым беразе ракі Святога Лаўрэнція насупраць Манрэаля. Насельніцтва па стане на 2011 год склала 231 409 чалавек, што робіць яго другім паводле велічыні прадмесцем Манрэаля і пятым паводле колькасці насельніцтва горадам у правінцыі Квебек і дзевятнаццатым паводле велічыні ў Канадзе.
Гісторыя
Купец з форта Віль-Мары, Шарль Ле Мойн заснаваў Лангёй як сеньярыю ў 1657 годзе. Яго сын, Шарль Ле Мойн дэ Лангёй, пабудаваў форт Лангёй як сваю ўмацаваную рэзідэнцыі. Ён быў пабудаваны з камення паміж 1685 і 1690 гадамі і меў чатыры вежы. У 1845 годзе сеньярыя стала прыходам, а ў 1848 годзе атрымала статус вёскі, у 1874 годзе Лангёй стаў мястэчкам, а ў 1920 годзе атрымаў статус горада. Паміж 1961 і 2002 гадамі межы горада павялічыліся ў тры разы, бо ён быў аб'яднаны з суседнімі муніцыпалітэтамі.
Насельніцтва
Па ацэнцы на 2010 г. — 232 516 чал. Лангёй — пяты па велічыні горад Квебека; займае плошчу 116 км². Шчыльнасць насельніцтва адносна невялікая — 1.988,6 чал./км². У апошні час стымул да развіцця яму дало ўзвядзенне кандамініумаў Блё-Рываж і будаўніцтва новага кампуса Шэрбрукскага ўніверсітэта.
Мовы
З 1977 года адзіная афіцыйная мова горада - французская. 85% жыхароў франкафоны (родная мова французская), 8 % англафоны (неа-квебекцы), і 6 % англафоны і англа-квебекцы (родная англійская мова). Большасць англафонаў пражывае ў акрузе Грынфільд Парк, дзе яны складаюць парадку 35% насельніцтва. Звыш 80 % насельніцтва вызнаюць каталіцтва (часта толькі намінальна).
Транспарт
Горад звязаны з Манрэалем лініяй метрапалітэна, мостам і некалькімі аўтобуснымі марштрутамі.
Буда (Чарнобыльскі раён)
Буда (Буда) — былая вёска ў Іванкіўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Да 1986 года ўваходзіла ў Чарнобыльскі раён.
Адрар
Адрар:
Эжэн Анатоль Дэмарсэ
Асноўныя працы прысвечаны арганічнай і неарганічнай хіміі. Быў спецыялістам у спектраскапіі. У 1870-х гадах праводзіў даследаванні эсенцыі і эфіраў ненасычаных кіслот. Пазней у 1880-х гадах вывучаў лятучасць металаў пры нізкіх цісках і тэмпературах. У працэсе гэтых работ Э. Дэмарсэ прапанаваў канструкцыю высокаэфектыўнага апарата, прызначанага для стварэння нізкіх тэмператур. Апарат працаваў на прынцыпе астуджэння пашыральнага газу. У 1890 годзе ўдасканаліў метад падзелу рэдказямельных металаў, што дазволіла яму вылучыць шэраг новых элементаў, у прыватнасці так званую «самарыевую зямлю» (у 1896). Пазней у 1901 годзе пасля падрабязнага спектраскапічнага аналізу даказаў, што гэты элемент з'яўляецца еўропіем. Прывёў адзін з доказаў наяўнасці новага элемента радыя ва ўранавых адходах — шляхам правядзення спектраскапічнага аналізу паказаў прысутнасць у іх новай лініі.
Спіс аб’ектаў PGC (2205001—2206000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2205001—2206000)
Вэлыкі Клішчы
Вэлыкі Клішчы (Великі Кліщі) — былая вёска ў Народыцкім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Валадымырыўка (Палескі раён)
Валадымырыўка (Володимирівка) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Варавычы (Палескі раён)
Варавычы (Ва́ровичі) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Жыхары вёскі пасля аварыі на ЧАЭС былі адселеныя ў вёску Варавычы Васылькіўскага раёна.
Сімёлуэ (акруга)
Акруга Сімёлуэ (Kabupaten Simeulue) — акруга ў правінцыі Ачэх, размешчаная на аднайменным востраве. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сінабанг.
Гісторыя
Акруга была выдзелены ў 1999 годзе з акругі Заходні Ачэх.
Насельніцтва
Паводле дадзеных на 2010 год на тэрыторыі акругі пражывала 80 279 чалавек.
Жадзенава
Жадзе́нава (, Жаденово) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабрамыслінскага сельсавета.
Ладзецянята
Ладзецяня́та (, Ладетенята) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Трабскага сельсавета.
Да 3 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Яхімаўшчынскага сельсавета, да 6 студзеня 1965 года — у склад Багданаўскага сельсавета , з 19 студзеня 1965 года — у складзе Трабскага сельсавета.
Герэра (народ)
Герэра — народ, жыве ў асноўным у Намібіі, а таксама ў Батсване і Анголе. Размаўляюць на мове герэра групы банту. Налічваецца каля 240 тыс. чалавек. Вернікі - пратэстанты, частка захоўвае традыцыйныя вераванні. Асноўны занятак - жывёлагадоўля.
У Намібіі ў большасці выпадкаў яны працуюць на фермах і гандлююць, у гарадах - гандляры і рамеснікі. У Анголе герэра займаюцца пераважна жывёлагадоўляй. На тэрыторыі Намібіі герэра жывуць як група прадстаўнікоў свайго племя ў Каакалендзе (Kaokoland), дзе ў рэзервацыі знаходзіцца племя хімба.
У 1904-1907 гадах пры падаўленні паўстання нямецкімі войскамі знішчана каля 65 000 (80% племя) чалавек герэра.
Цамянка
Цамя́нка (ад caementum «друз») — цагляная ці керамічная крошка, якую дабаўляюць у вапнавы раствор для кладкі сцен, і сам гэты раствор. Шырока выкарыстоўваўся ў старажытным будаўніцтве як сувязное рэчыва, прыкладна як сучасны цэмент. Прымяненне цамянкі — характэрная рыса каменнага дойлідства Кіеўскае Русі, выяўленая ў галоўных помніках Кіева (Сафійскі сабор, Дзесяцінная царква і інш.), Чарнігава, Пераяслава і г. д. На беларускіх землях цамянка вядома з 10 стагоддзя; ужывалася ў будаўніцтве да канца 16 — пачатку 17 стагоддзя.
Вільшанка (Палескі раён)
Вільшанка (Вільшанка) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Эдвард Герэк
Эдвард Герэк (Edward Gierek;, вёска Паромбка, Царства Польскае, Расійская імперыя — , , Сілезскае ваяводства, Польшча) — польскі палітычны дзеяч. Першы сакратар ЦК ПАРП (1970—1980). У 1981 кароткі час знаходзіўся ў зняволенні.
У 1923 г. разам з маці эміграваў у Францыю, дзе ў 1926—1934 гг. працаваў на вугальных шахтах. У 1931 г. уступіў у шэрагі Французскай кампартыі. У 1934 г. за ўдзел у страйку шахцёраў быў арыштаваны і высланы ў Польшчу, дзе неўзабаве быў прызваны ў армію. У 1937 эміграваў у Бельгію, працаваў гарняком на вугальнай шахце. У 1937 г. уступіў у шэрагі кампартыі Бельгіі. Падчас нямецкай акупацыі Бельгіі (1940—1944) удзельнічаў у Руху Супраціву, быў адказным за выпуск польскай падпольнага друку.
У 1980 г. пасля серыі масавых агульнанацыянальных забастовак, праведзеных у знак пратэсту супраць падвышэння коштаў на прадукты харчавання, адпраўлены ў адстаўку. Пасля прыходу да ўлады Войцеха Ярузельскага быў пад дамашнім арыштам. Адышоў ад палітычнага жыцця, жыў у правінцыі, займаўся напісаннем мемуараў.
Дэпутат сейма ПНР у 1952—1980 гг.
Вэснянэ (Палескі раён)
Вэснянэ (Весняне) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Герыятрыя
Герыятрыя (ад γέρων — стары і — - лячэнне) — раздзел геранталогіі, які вывучае асаблівасці хвароб старэчага ўзросту, а таксама метады іх лячэння і папярэджання. Напрыклад, хвароба Альцгеймера, пераважна выяўляецца ў людзей старэйшых за 65 гадоў.
Пад разумеюць усе марфалагічныя, біяхімічныя, функцыянальныя і псіхічныя змены, якія ўзнікаюць у працэсе жыцця арганізма. У псіхіятрыі, афтальмалогіі, отарыналарынгалогіі, стаматалогіі, хірургіі, уралогіі і іншых галінах медыцыны ёсць свае навуковыя і практычныя праблемы, якія звязаны з герыятрыяй.
Шумакі
Шумакі́ (, Шумаки) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Клейнікаўскага сельсавета. Размешчаны за 15 км на паўночны захад ад Брэста, 9 км ад чыгуначнай станцыі Скокі.
У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Пагранічнік» (цэнтр — аг. Клейнікі).
Гісторыя
Выяўленая археолагамі за 2,5—3 км на паўночны захад ад вёскі стаянка эпохі мезаліту сведчыць пра засяленне гэтых мясцін яшчэ з глыбокай старажытнасці.
У пачатку 16 стагоддзя вёска — прыватная ўласнасць у Берасцейскім старостве і павеце ВКЛ, належала падкаморыю брэсцкаму князю Яну Шуйскаму. У 1609 годзе пабудавана праваслаўная мураваная царква.
Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. Адносілася да маёнтка Церабунь, якім валодаў граф Грабоўскі. У 1897 годзе працавалі карчма, царкоўна-прыходская школа, кузня.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы спалілі 12 двароў, загубілі 4 мірных жыхароў; 14 вяскоўцаў загінулі на фронце, 4 — у партызанах.
У студзені 1950 года арганізаваны першы калгас «Ленінец», у які ўвайшла 51 гаспадарка з 60. Пазней стаў называцца «Краіна Саветаў», пасля ўзбуйнення — «Пагранічнік». Да 8 верасня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Матыкальскага сельсавета.
Зачэрня
Зачэ́рня (, Зачерня) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабрамыслінскага сельсавета.
Гісторыя
У пачатку 1928 года на базе былога маёнтка Зачэрня была арганізавана цыганская сельскагаспадарчая арцель. Нягледзячы на тое, што арцелі аказвалася ўсялякая дзяржаўная падтрымка, яна праіснавала толькі адзін год. Эксперымент па далучэнні цыганоў да сельскагаспадарчай працы аказаўся няўдалым.
Міхаіл Васілевіч Кулагін
Міхаі́л Васі́левіч Кула́гін ( г., в. Марчугі Маскоўскай губерні —, ) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і.
У 1937 годзе накіраваны ў Беларусь на пасаду старшыні Слуцкага гарвыканкама. З красавіка па ліпень 1938 года — Старшыня Арганізацыйнага камітэта Прэзідыума ЦВК — Вярхоўнага Савета Беларускай ССР па Мінскай вобласці. З ліпеня па снежань 1938 года — намеснік старшыні СНК Беларусі. У 1938—39 — наркам земляробства і намеснік старшыні СНК БССР. З лістапада 1939 па май 1941 — 2-і сакратар ЦК КП(б) Беларусі.
У 1941 годзе прызначаны 1-м сакратаром Новасібірскага абкама УКП(б). З прычыны цяжкай хваробы 13 студзеня 1949 вызвалены ад пасады 1-га сакратара Новасібірскага абкама і накіраваны на курсы перападрыхтоўкі пры ЦК УКП(б) у Маскву. Да сваёй смерці працаваў у сістэме Міністэрства сельскай гаспадаркі СССР.
Быў дэлегатам XVII (1938) і XVIII (1940) з'ездаў КП(б) Беларусі. Абіраўся членам ЦК КП(б) Беларусі, членам бюро ЦК Кампартыі Беларусі (1939—1941), дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР (1937—46), дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР, дэпутатам Новасібірскага аблсавета.
Глынка (Чарнобыльскі раён)
Глынка (Глинка) — былая вёска ў Чарнобыльскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Войкавэ (Палескі раён)
Войкавэ (Войкове) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Руслан Ігаравіч Белагорцаў
Руслан Ігаравіч Белагорцаў (,  — ) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Новасібірску. Бацька — архітэктар Ігар Белагорцаў, а маці — інжынер-сантэхнік. Скончыў БПІ ў 1969 годзе.архітэктарам, галоўным спецыялістам па архітэктуры, загадчыкам аддзела планіроўкі і забудовы сельскіх населеных пунктаў, намеснікам дырэктара па навуковай рабоце БелНДІдзіпрасельбуда. У 1978—2005 гадах выкладаў у архітэктурным факультэце БПІ. Удзельнічаў у распрацоўцы праектаў планіроўкі і забудовы вёсак Мінскай вобласці.
З 1986 года інструктар аддзела будаўніцтва і гарадской гаспадаркі ЦК КПБ, з 1989 года намеснік старшыні Дзяржбуда БССР. З 1994 года намеснік старшыні Камітэта архітэктуры, горадабудаўніцтва і землеўпарадкавання Мінскага гарвыканкама, з 1997 г — Галоўны саветнік упраўлення будаўніцтва Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
У 2004 годзе быў прызначаны галоўным архітэктарам Мінска — старшынёй Камітэта архітэктуры і горадабудаўніцтва Мінскага гарвыканкама.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. З 1986 года — сакратар праўлення Саюза архітэктараў БССР. Член КПСС з 1981 года. Пражываў у г. Мінску.
Архітэктурная творчасць
Асноўныя працы: праекты планіроўкі і забудовы сельскіх пасёлкаў — Натальеўск Чэрвеньскага (1971—1973), Крупіца Мінскага (1972—1982, з В. Н. Емяльянавым ), Агарэвічы Ганцавіцкага (1972—1982), Ваверка Лідскага (1973—1980), Лошніца Барысаўскага (1973−1980), Доры Валожынскага раёна (1985—1986, у сааўтарстве).
Узнагароды
Лаўрэат прэміі Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля (1999). Узнагароджаны сярэбраным (1982), бронзавым (1980) медалямі ВДНГ СССР, дыпломам II ступені ВДНГ БССР (1982).
Зубакі (Лёзненскі раён)
Зуба́кі (, Зубаки) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабрамыслінскага сельсавета.
Гразэвэ
Гразэвэ (Грязеве) — былая вёска ў Оўруцкім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Іосіф Сліпы
Іосіф Сліпы ( —, , Італія) — украінскі рэлігійны дзеяч, прадстаяцель Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы ў 1944—1984 гг., мітрапаліт Галіцкі і архіепіскап Львоўскі з 1 лістапада 1944 г., Вярхоўны архіепіскап Львоўскі, мітрапаліт Галіцкі і епіскап Камянецкі з 23 снежня 1963 г., кардынал з 1965 г.
Біяграфія
Іосіф Сліпы нарадзіўся 17 лютага 1892 г. у сяле Заздысць Церабаўлянскага павета, калі Галічына ўваходзіла ў склад Аўстра-Венрыі, у шматдзетнай сям’і. Бацька — Іван Кабярніцкі-Сліпы, маці — Анастасія Дзічкоўская. Дзед меў вясковую мянушку «Сліпий» (Сляпы): паводле падання, яна паходзіла ад аднаго з продкаў, якога ў 1709 г. маскавіты асляпілі за тое, што ён ваяваў пад Палтавай супраць цара Пятра І на баку гетмана Івана Мазепы і шведскага караля Карла XII. Продкі Іосіфа Сліпога гандлявалі розным таварам, у прыватнасці, на рынку ў Бучачы, дзе іх, нягледзячы на гэта, ніхто не ведаў.
У 1898—1901 гг. ён вучыўся ў пачатковай вясковай школе. З другога класа вывучаў польскую і нямецкую мовы. У 1911 г. выдатна скончыў Цярнопальскую ўкраінскую гімназію. У час візітацыі Цярнопальшчыны мітрапаліт Андрэй наведаў гімназію, дзе ўпершыню ўбачыў юнака ў царкоўным хоры гімназіі. Ён запомніўся мітрапаліту высокім ростам (пад 2 метра), магутным, прыгожым басам. Фактычна, мітрапаліт узяў яго пад сваю апеку.
Потым ён паступіў у Львоўскую духоўную семінарыю ў 1911 г., дзе, сустрэўшыся з мітрапалітам Андрэем Шаптыцкім, папрасіў рады: ці мо жаданне пачаць універсітэцкія студыі можа быць перашкодай да святарства? Уладыка развейвае ягоныя сумневы, адказаўшы, што можна вельмі добра карыстацца навукай і навучаннем падчас службы Богу і гэта зусім не ў кантрасце з таямніцай святарства. Як адзначае біёграф Іосіфа Сліпога біскуп Іван Хама, мітрапаліт Андрэй, убачыўшы прыродныя таленты Іосіфа, пасылае яго вучыцца ў Інсбрук, у Аўстрыю, у багаслоўскую калегію «Канізіянум».
Пасля вяртання са зняволення ў Расіі мітрапаліт Андрэй Шаптыцкі 30 верасня 1917 г. у сценах Уніўскай лаўры высвячае Іосіфа Сліпога на святара. У 1918 г. у Інсбруку Іосіф Сліпы абараняе доктарскую працу на тэму «Паняцце аб вечным жыцці ў евалгеллі св. Яна»; у 1921 г. — хабілітацыйную працу «Вучэнне візантыйскага патрыярха Фоція аб Святой Тройцы».
Пасля нядоўгай душпастырскай працы з 1922 г. ён становіцца прафесарам дагматыкі Львоўскай грэка-каталіцкай духоўнай семінарыі, з 1926 г. — яе рэктарам. Арганізатар багаслоўскага навуковага таварыства, з 1926 г. — яго нязменны старшыня: напісаў для яго статут, згуртаваў вакол сябе навукоўцаў. З 1923 г. — заснавальнік, рэдактар квартальніка «Багаслоўе». Перабудоўваў у 1929 г. па даручэнні мітрапаліта Андрэя Шаптыцкага семінарыю. 14 красавіка 1929 г. стаў рэктарам Львоўскай багаслоўскай акадэміі, урачыстая інаўгурацыя адбылася 6 кастрычніка 1929 г.
З 1926 г. — член кураторыі ўкраінскага нацыянальнага музея ў Львове, з 1931 г. — намеснік старшыні ўкраінскага каталіцкага саюза. За навуковыя заслугі, актыўнасць у развіцці культурна-нацыянальнай і рэлігійнага жыцця ў 1930 г. ён абраны правадзейным членам Навуковага таварыства імя Шаўчэнкі. Вандраваў па Заходняй Еўропе, да Святой Зямлі, прымаў актыўны ўдзел ва ўніяцкіх кангрэсах у Веляградзе (Чэхія), Празе, Пінску, у 1936 г. арганізаваў уніяцкі з’езд у Львове.
Падчас першай савецкай акупацыі Заходняй Украіны (з 22 снежня 1939 г.) мітрапаліт Андрэй Шаптыцкі, са згоды Папы Пія XII, высвяціў таемна Іосіфа Сліпога на епіскапа з правам пераемніка. 30 чэрвеня 1941 г. І. Сліпы падтрымаў Акт аднаўлення Украінскай дзяржавы. Пасля смерці мітрапаліта Андрэя Шаптыцкага 1 лістапада 1944 г. прыняў кіраўніцтва Галіцкай мітраполіяй.
Разам з іншымі епіскапамі 11 красавіка 1945 г. быў зняволены савецкай уладай; асуджаны на 8 гадоў катаржных работ. Адкідваючы пастаянныя савецкія прапановы пераходу ў праваслаўе (у прыватнасці пасаду мітрапаліта Кіеўскага РПЦ), далей быў асуджаны ў 1953, 1957 і 1962 гг. Адбыў агулам 18 гадоў ссылкі ў лагерах Сібіры і Мардовіі. У зняволенні доўга хварэў, неаднаразова быў на мяжы паміж жыццём і смерцю. У час аднаго з прыступаў быў выратаваны былым капеланам літоўскіх антысавецкіх паўстанцаў («лясных братоў»). Іосіф Сліпы пазней называў гады свайго зняволення страчанымі. Ён быў засмучаны тым, што найбольш прадукцыйны перыяд жыцця прайшоў у атачэнні злачынцаў, следчых, наглядчыкаў. Некалькі разоў яму ламалі рукі і ногі, ён меў шэраг хвароб, абмарожаныя канечнасці.
У выніку шматлікіх мер уплывовых асоб з усяго свету, па хадайніцтве Папы Яна XXIII мітрапаліта Іосіфа Сліпога вызвалілі з-за кратаў. 9 лютага 1963 года ён прыбыў у Рым і пасяліўся ў Ватыкане. 11 кастрычніка на Сусветным саборы Каталіцкай Царквы ў Ватыкане прапанаваў стварыць патрыярхат для ўкраінскай каталіцкай царквы. Апостальская Сталіца 23 снежня 1963 г. прызнала, што Галіцкі мітрапаліт мае статус Вярхоўнага архіепіскапа і называла І. Сліпога членам Усходняй кангрэгацыі. 25 студзеня 1965 г. Папа Павел VI зрабіў яго кардыналам. З вясны 1975 г. І. Сліпы карыстаўся тытулам патрыярха, але Рым яго не прызнаў. Падчас сустрэчы Іосіфа Сліпога на аўдыенцыі Папа Ян Павел II, праявіўшы вялікую павагу, сам устаў і падышоў яго прывітаць, насуперак пратаколу. Кіраўнікі СССР, пачынаючы ад Мікіты Хрушчова, катэгарычна забаранялі Іосіфу Сліпому вяртацца ва Украіну (але той ад савецкага пашпарта не адмовіўся).
У Рыме пры яго спрыянні быў пабудаваны сабор святой Сафіі (асвечаны ў 1969 г.). Ён выкупіў і аднавіў парафіяльны храм Жыровіцкай іконы Маці Божай для ўкраінцаў-каталікоў, пры якім заснаваў музей. Арганізаваў Украінскі каталіцкі ўніверсітэт св. Клімента (з 1963 г.), навукова-выдавецкую працу пры ім. Актывізаваў працу ўкраінскага багаслоўскага навуковага таварыства (адноўлена ў выгнанні ў 1960 г.) і аднавіў выданне «Багаслоўя» (з 1963 г.).
Геранталогія
Геранталогія (ад γέρων — «стары» і - «веданне, слова, вучэнне») — навука, якая вывучае біялагічныя, сацыяльныя і псіхалагічныя аспекты старэння чалавека, яго прычыны і спосабы барацьбы з ім (амаладжэнне). Узнікла каля стагоддзя назад. Складовымі часткамі геранталогіі з'яўляюцца герыятрыя — вучэнне пра хваробы, звязаныя з інвалюцыйнымі зменамі, а таксама асаблівасці лячэння і прафілактыкі захворванняў у пажылым і старэчым узросце, герагігіена, якая вывучае пытанні агульнай і спецыяльнай гігіены людзей старэйшых узроставых груп і герантапсіхалогія, якая вывучае псіхолага-паводніцкія асаблівасці людзей пажылога і старога ўзросту.
Дзіброва (Палескі раён)
Дзіброва (Діброва) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Павуціннік
Павуціннік, Павуцінавік (Cortinarius) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства павуціннікавых.
Апісанне
Гумусавыя сапрафіты або мікарызаўтваральнікі. Шапка гладкая, валакністая, лускаватая, каляровая, зрэдку белая. Мякаць тоўстая. Гіменафор пласціністы, пласцінкі пераважна прырослыя. Ножка цэнтральная, тонкая або тоўстамясістая, каля асновы з валакністымі паяскамі або кольцамі (рэшткі павуціністага частковага покрыва).
Дэнысавычы
Дэнысавычы (Денисовичі) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Жыхары вёскі пасля аварыі на ЧАЭС былі адселеныя ў вёску Трубіўшчына Ягатынскага раёна.
Павуціннік
Віды і экалогія
Большасць відаў — ядавітыя грыбы, ёсць ядомыя (напрыклад, ).
Макары (Іўеўскі раён)
Макары́ (, Макары) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Трабскага сельсавета.
Да 3 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Яхімаўшчынскага сельсавета, да 6 студзеня 1965 года — у склад Багданаўскага сельсавета , з 19 студзеня 1965 года — у складзе Трабскага сельсавета.
Жаўтнэвэ (Палескі раён)
Жаўтнэвэ (Жовтневе) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Лындзіна
Лы́ндзіна (, Лындино) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабрамыслінскага сельсавета.
Караліўка (Палескі раён)
Караліўка (Королівка) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Мацюкі (Іўеўскі раён)
Мацюкі́ (, Матюки) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Трабскага сельсавета.
Павуціннікавыя
Апісанне
Пладовыя целы з павуціністым частковым покрывам, сляды якога застаюцца на ножцы ў выглядзе паяскоў. Споры жоўта-бурыя.
Арэал
На Беларусі 8 родаў, 177 відаў. Найбольш пашыраныя, , ,.
Новы Мыр (Палескі раён)
Новы Мыр (Новий Мир) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Луб’янка (Палескі раён)
Луб’янка (Луб'янка) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
У ХІХ стагоддзі сяло Луб’янка было ў складзе Мартыновыцкай воласці Радамышльскага павета Кіеўскай губерні.
Катоўскэ (Палескі раён)
Катоўскэ (Котовське) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Стара Рудня (Палескі раён)
Стара Рудня (Стара Рудня) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Дэпалімерызацыя
Дэпалімерызацыя — працэс ператварэння палімера ў манамер або сумесь манамераў. Усе палімеры схільныя да дэпалімерызацыі пры высокіх тэмпературах, як следства росту энтрапіі.
Лімітавая тэмпература
Схільнасць палімераў да дэпалімерызацыі вызначаецца іх. Пры гэтай тэмпературы энтальпія палімерызацыі роўная росту энтрапіі пры дэпалімерызацыі. Пры тэмпературы вышэй лімітавай хуткасць дэпалімерызацыі перавышае хуткасць палімерызацыі, што перашкаджае фарміраванню палімера.
Януш Тышкевіч (ваявода кіеўскі)
Януш Тышкевіч (1590—1649) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай. Ваявода кіеўскі (з 1630).
Трымаў Сняцінскае і Жытомірскае староствы. Граф на Лагойску і Бярдычаве.
Біяграфія
З лагойскай лініі шляхецкага роду Тышкевічаў герба «Ляліва», сын Тэадора Фрыдэрыка і Соф'і з Заслаўскіх. Меў братоў Самуэля і Гераніма.
Браў удзел пад камандай Станіслава Жалкеўскага ў Цацорскай бітве (1620). Фундаваў некалькі касцёлаў і кляштараў, у тым ліку кляштар кармелітаў у Бярдычаве (1627), якому ў 1630 ахвараваў уласны замак.
У шлюбе з Ядвігай Бялжэцкай меў дачку Крысціну.
Цэмент
Цэмент (caementum — друз) — парашкападобнае вяжучае рэчыва, здольнае ўтвараць з вадой (воднымі растворамі солей або іншымі вадкасцямі) пластычную масу, што з часам загусае і пераходзіць у каменападобны стан.
У залежнасці ад сыравіны і спосабу атрымання адрозніваюць віды цэменту:
Прамысловая вытворчасць з 19 стагоддзя. Найбольш пашыраны портландцэмент — прадукт тонкага памолу, атрыманы абпальваннем да спякання (тэмпература каля 1450 °C) вапняку і гліны (суадносіны 3:1). Каб палепшыць тэхнічныя ўласцівасці, пры памоле да клінкеру дадаюць каля 3; двухводнага гіпсу і каля 15 % актыўных мінеральных дабавак (дыятаміту, трэпелу, доменнага грануляванага шлаку). Якасць цэменту вызначаецца тонкасцю памолу, тэрмінам ахоўвання і маркай (характарыстыкай трываласці пры сцісканні стандартных узораў) — абазначаецца лічбамі 200, 300, 400, 500, 600 і 700. Чым вышэй марка, тым больш трывалы выраб на яго аснове.
Тарасы (Палескі раён)
Тарасы (Тараси) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Парыхі
Пары́хі (, Парихи) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабрамыслінскага сельсавета.
Шэўчэнкавэ (Палескі раён)
Шэўчэнкавэ (Шевченкове) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Малькава (Лёзненскі раён)
Ма́лькава (, Мальково) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабрамыслінскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Горбаўскага сельсавета.
Эвальд Герынг
Эвальд Герынг (Ewald Hering;, Альтгерсдорф — , Лейпцыг) — нямецкі фізіёлаг.
Вывучаў медыцыну ў Лейпцыгу (1853-58). Прафесар фізіялогіі ў Вене, Празе і Лейпцыгу. Асноўныя працы па фізіялогіі дыхання (Герынга — Брэера рэфлексы), органаў пачуццяў і цягліц. Герынг прапанаваў гіпотэзу святло-і колераадчування, вядомую пад назвай «гіпотэза процілеглых колераў», згодна з якой святло- і колераадчуванне — вынік працэсаў, якія праходзяць як у сятчатцы вока, так і ў глядзельных цэнтрах мозгу. Герынг адрозніваў ў спектры 4 асноўныя колеры: чырвоны, жоўты, зялёны і сіні. Кожнай пары асноўных колераў, паводле Герынга, адпавядае асаблівае колераадчувальнае рэчыва ў воку. Камбінацыі асіміляцыі і дысіміляцыі гэтых рэчываў даюць адчуванне таго ці іншага колеру. Герынг даў тлумачэнне з’яў кантрасту. У прамове «Памяць як агульная функцыя арганізаванай матэрыі» (1870) Герынг развіў уяўленне пра памяць як фундаментальнай уласцівасці ўсяго жывога, у тым ліку з’яў арганічнай рэпрадукцыі і спадчыннасці. Герынг стаяў на пазіцыях псіхафізічнага паралелізму, згодна з якім псіхічныя і фізічныя працэсы складаюць 2 паралельныя шэрагі з’яў.
Бобэр
Бобэр (Бобер) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Страфарыя
Апісанне
Шапка дыяметрам да 12 см, шыроказваночкавая, выпуклая, у старых грыбоў плоскараспасцёртая, слізістая, рознай афарбоўкі. Мякаць тонкая, блакітная ці белая. Гіменафор пласціністы, пласцінкі прырослыя, аднаго колеру з шапкай або белыя. Ножка цыліндрычная, з кольцам, ніжэй яго лускаватая.
Распаўсюджанне
На Беларусі трапляюцца і, растуць у лясах у ліпені—верасні.
Спажыванне
— ядомы грыб. — ядавітая.
Антаганізм (мікрабіялогія)
Антаганізм мікраарганізмаў — тып несімбіятычных узаемаадносін мікраарганізмаў, пры якім адзін штам цалкам душыць або запавольвае рост іншага. Можа назірацца як у натуральных умовах, так і ў штучных (лабараторных). Мікраарганізмы-антаганісты могуць ставіцца да любых таксанамічных груп. Як правіла антаганізм узнікае пры выдзяленні мікраарганізмамі хімічных рэчываў з антыбіятычнымі ўласцівасцямі, якія душаць рост і жыццядзейнасць іншых мікраарганізмаў. Пры гэтым мікраарганізм, які вылучае хімічнае рэчыва, атрымлівае канкурэнтную перавагу. Магчымыя і іншыя механізмы. Антаганізм мікраарганізмаў шырока распаўсюджаны ў глебе, дзе адбываецца пастаянная канкурэнцыя за месца і пажыўныя рэчывы. З'ява ўпершыню апісана Л. Пастэрам ў 1877 годзе.
Стэблі (Палескі раён)
Стэблі (Стеблі) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Юзаф Дамінік Касакоўскі
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Касакоўскіх гербу «Слепаўрон», сын Міхала і Барбары з Зыберкаў, пляменнік вялікага гетмана літоўскага Шымана Марціна Касакоўскага.
21 мая 1793 года зрабіўся шэфам Другога палка пяхоты Вялікага Княства Літоўскага, а 13 студзеня 1794 года атрымаў пасаду лоўчага вялікага літоўскага. Удзельнік паўстання Тадэвуша Касцюшкі.
Удзельнічаў у вайне 1812 года: камандаваў палком, атрымаў раненні пад Барысавам (21 лістапада 1812) i на Бярэзіне. За ўдзел у абароне Спандаў атрымаў Крыж Ганаровага легіёна (10 жніўня 1813). 4 ліпеня 1813 года прызначаны шэфам батальёна, а 24 лістапада ўзнагароджаны.
Чалец масонскай ложы. Пакінуў рукапіс з успамінамі аб ваенных кампаніях 1812—1815 гадоў.
Падчас паўстання 1830—1831 гадоў Юзаф Дамінік Касакоўскі 9 жніўня 1831 года падпісаў акт пра далучэнне Віленскага ваяводства да паўстання.
Фабрыкіўка
Фабрыкіўка (Фабриківка) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Бавышчэ
Бавышчэ (Бови́ще) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Стара Красныця
Стара Красныця (Стара Красниця) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Павуціннік фіялетавы
Апісанне
Капялюшык 5-15 см у дыяметры, спачатку выпуклы, затым падушкападобны, у старых грыбоў з распасцёртым, хвалістым краем, цёмна-фіялетавага колеру. Пласцінкі, шырокія, рэдкія, цёмна-фіялетавага колеру. Ножка 6-12 см вышынёй і 1-2 см таўшчынёй, у верхняй частцы пакрытая дробнымі лускавінкамі, з клубнепадобным патаўшчэннем ў аснове,. Споравы парашок іржава-бурага колеру. Споры 11-16 × 7-9 мкм, міндалепадобнай формы, іржава-вохрыстага колеру.
Мякаць бялёсая, блакітнаватая, фіялетавая або шаравата-фіялетавая, з арэхавым смакам або без яго.
Павуціннік слізісты
Павуці́ннік слізісты, таксама Слімак (Cortinarius mucosus) — неядомы (з-за павышанага назапашвання ртуці) шапкавы грыб з роду сямейства.
Апісанне
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка ў форме шырокага званочка, потым паўраспасцёртая, нятоўстая, дыяметрам да 5—8 см, пакрытая сліззю, афарбавана ў аранжава-чырвоны колер. Край шапкі хвалісты, часта надарваны. Пласцінкі прырослыя, звілістыя, бледна-карычневыя. Мякаць шчыльная, белая, без асаблівага паху і смаку. Ножка цыліндрычная, даўжынёй 4—12 см і 1—2 см у дыяметры, гладкая, бялёсая або крыху вохрыстага колеру, пакрытая слізістымі рэшткамі пакрывала.
Распаўсюджанне і экалогія
Грыб расце ў хваёвых лясах. Утварае мікарызу з хвояй. Пладовыя целы з’яўляюцца ў ліпені—верасні, групамі або паасобку.
Рудня-Грэзлянска
Рудня-Грэзлянска (Рудня-Грезлянська) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Наздракі
Наздракі́ (, Ноздраки) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Трабскага сельсавета.
Страфарыя сіне-зялёная
Страфарыя сіне-зялёная (Stropharia aeruginosa) — грыб сямейства Strophariaceae.
Біялагічнае апісанне
Шапка 3-8 см у дыяметры, конусападобная, зелянява-сіняга колеру. З часам выліньвае.
Мякаць белага або шаравата-белага колеру, са слабым смакам і пахам рэдзькі.
Гіменафор пласціністы, пласцінкі прырослыя да ножкі. Споравы парашок бура-фіялетавы. Ножка 4-10 см даўжынёй, роўная, сіняватага колеру, з кольцам.
Перамонт
Перамо́нт (, Перемонт) — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Дабрамыслінскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 14 км у напрамку на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Лёзна, 54 км ад Віцебска, каля правага берага ракі Чарніца і Дабрамысленскага вадасховішча.
Пуховэ
Пуховэ (Пухове) — былая вёска ў Палескім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Знікла пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Міхаіл Жыгімонтавіч
Міхаіл Жыгімонтавіч (Міхайлушка Жігімонтовіч, Баляслаў; 1380-я г. — 1451 або 1452) — князь у ВКЛ.
Біяграфія
Сын вялікага князя ВКЛ Жыгімонта Кейстутавіча ад яго першай жонкі, дачкі князя Андрэя Адзінцэвіча.