cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
C++
Магчымасці, не звязаныя з ААП
Аператар  правярае, што яе аргумент не NULL, у адваротным выпадку ён нічога не робіць. Пры стварэнні і выдаленні асобнікаў (аб’ектаў) класаў з дапамогай  і   кампілятар устаўляе выклікі канструктара і дэструктара класа (гл. ніжэй). Аператары нічым не адрозніваюцца ад звычайных функцый (па сутнасці, аператар ёсць функцыяй, і ўсе адрозненні складаюцца ў тым, як выглядае выклік аператара ў зыходным кодзе). Аднак існуе шэраг абмежаванняў на перагрузку аператараў: нельга перагружаць аператары над прадвызначанымі (убудаванымі) тыпамі (скажам, пераазначаць множанне цэлых лікаў тыпу ); нельга выдумляць новыя аператары, якіх няма ў C++ (скажам,  ); нельга змяняць меснасць (колькасць аргументаў) аператараў; прыярытэты аператараў захоўваюцца (скажам, у выразе   спачатку будзе выконвацца множанне, а потым складанне, якіх бы тыпаў ні былі <tt>a</tt>, <tt>b</tt> і <tt>c</tt>). Можна пераазначаць аператары  (з адным параметрам) і   (з любым лікам параметраў). то па-за фігурнымі дужкамі мы павінны звяртацца да <tt>T</tt>, <tt>x</tt>, <tt>f</tt>, <tt>g</tt> як <tt>Foo::T</tt>, <tt>Foo::x</tt>, <tt>Foo::f</tt>, <tt>Foo::g</tt>. Калі мы ў нейкім файле жадаем звяртацца да іх непасрэдна, мы можам напісаць або Прасторы імён патрэбны, каб не ўзнікала накладак паміж пакетамі, якія маюць глабальныя зменныя, функцыі ці тыпы з аднолькавымі імёнамі. Адмысловым выпадкам з’яўляецца безыменная прастора імён Усе імёны, азначаныя ў ёй, даступныя толькі ў бягучай адзінцы трансляцыі і больш нідзе.
Аб’ектна-арыентаваныя асаблівасці мовы
Існуе два значэнні слова клас. У шырокім сэнсе клас — гэта карыстальніцкі тып, аб’яўлены з выкарыстаннем аднаго з ключавых слоў,   ці. У вузкім сэнсе клас — гэта карыстальніцкі тып, аб’яўлены з выкарыстаннем ключавога слова.
Інкапсуляцыя (абарона даных)
Асноўным спосабам уладкавання інфармацыі ў мове C++ з’яўляюцца класы. У адрозненне ад тыпу структура мовы Сі, якая можа складацца толькі з палёў і укладзеных тыпаў, клас  C++ можа складацца з палёў, укладзеных тыпаў і функцый-членаў (member functions). Члены класа бываюць адкрытымі, абароненымі і закрытымі. У C++ тып структура падобны да тыпу клас, адрозненне ў тым, што па змаўчанні члены і наследаванне ў структуры адкрытыя, а ў класа — закрытыя.
З адкрытымі членамі класа можна рабіць ўсё, што заўгодна, як унутры так і звонку класа. Да закрытых жа членаў нельга звяртацца па-за класам; гэта зроблена адмыслова, каб не парушыць цэласнасць даных класа. Спроба такога звароту выкліча памылку кампіляцыі. Да такіх членаў могуць звяртацца толькі функцыі-члены класа (а таксама так званыя функцыі-сябры і функцыі-члены класаў-сяброў; пра паняцце сяброў у C++ гл. ніжэй). Апроч адкрытых і закрытых членаў класа, могуць быць яшчэ і абароненыя — гэта члены, даступныя свайму класу-ўладальніку, яго сябрам, а таксама вытворным ад яго класам (наследнікам). Такая ахова членаў называецца інкапсуляцыяй (або абаронай даных).
Выкарыстоўваючы інкапсуляцыю, аўтар класа можа абараніць свае даныя ад няслушнага выкарыстання. Акрамя таго, ахоўванне ўкладзеных даных задумвалася для палягчэння сумеснай распрацоўкі класаў. Мелася на ўвазе, што пры змене спосабу захоўвання даных, калі яны аб’яўлены як абароненыя ці закрытыя, не патрабуецца адпаведных змен у класах, якія выкарыстоўваюць зменены клас. Напрыклад, калі ў старой версіі класа закрытыя ці абароненыя даныя захоўваліся ў выглядзе лінейнага спісу, а ў новай версіі — у выглядзе дрэва, не трэ будзе перапісваць ніякія функцыі, акрамя функцый-членаў класа, а таксама функцый-сяброў і функцый-членаў класаў-сяброў, а ў выпадку абароненых членаў такіх жа функцый для вытворных класаў. З іншага боку, калі гэтыя даныя былі адкрытымі, трэ будзе, увогуле кажучы, перапісваць усе функцыі, якія напрамую працуюць з гэтымі палямі: як члены любых класаў, так і функцыі, якія не з’яўляюцца членамі ніякіх класаў.
Выкарыстоўваючы ахоўванне даных, аднамерны масіў можна апісаць наступным чынам: І далей Тут масіў <tt>a</tt> мае 4 адкрытыя функцыі-члены і 2 ахаваныя палі. Апісальнік  падказвае кампілятару, што замест выкліку функцыі яе код варта падставіць у кропку выкліку. Часта гэтым можна дасягнуць большай эфектыўнасці.
Азначэнне функцый у целе класа
У целе класа можна апісаць толькі загаловак функцыі, а можна цалкам азначыць функцыю. У апошнім выпадку яна лічыцца ўбудавальнай (або падстаўляльнай), напрыклад: і гэтак далей.
Канструктары і дэструктары
Аднак у прыведзеным прыкладзе не развязана важная праблема: функцыі <tt>Alloc</tt> і <tt>Free</tt> па-ранейшаму трэба выклікаць уручную. Іншая праблема гэтага прыкладу — небяспечнасць аператара прысвойвання.
Каб развязаць гэтыя праблемы ў мову былі ўведзены канструктары і дэструктары. Канструктар выклікаецца кожны раз, калі ствараецца аб’ект дадзенага тыпу; дэструктар — пры знішчэнні. Пры пераўтварэннях тыпаў з удзелам асобнікаў (аб’ектаў) класаў таксама выклікаюцца канструктары і дэструктары.
З канструктарамі і дэструктарам клас выглядае так: Тут <tt>Array::Array</tt> — канструктар, а <tt>Array::~Array</tt> — дэструктар. Канструктар капіравання <tt>Array::Array(const Array&)</tt> выклікаецца пры стварэнні новага аб’екта, які з’яўляецца копіяй ужо існуючага аб’екта. Зараз аб’ект класа Array нельга сапсаваць: як бы мы яго ні стваралі, што б мы ні рабілі, яго палі будуць несупярэчлівымі, таму што канструктар выклікаецца аўтаматычна. Усе небяспечныя аперацыі з указальнікамі схаваны ў закрытых функцыях-членах. Аператар  таксама выклікае канструктары, а   — дэструктары.
Па змаўчанні, кожны клас мае няяўна аб’яўлены канструктар без параметраў, які будуе падаб’екты класаў-продкаў і задае палі класа, выклікаючы для іх канструктары па змаўчанні. Калі ў класе няма яўна аб’яўленага дэструктара, то клас мае няяўна аб’яўлены дэструктар.
Клас можа мець колькі заўгодна канструктараў (з рознымі наборамі параметраў), але толькі адзін дэструктар (у дэструктара не можа быць параметраў).
Іншыя магчымасці функцый-членаў
Функцыі-члены могуць быць і аператарамі: І далей Функцыі-члены (і толькі яны) могуць мець апісальнік Такія функцыі не маюць права змяняць палі класа (акрамя палёў, пазначаных як ). Калі яны спрабуюць гэта зрабіць, кампілятар павінен выдаць паведамленне аб памылцы.
Наследаванне
Для стварэння класаў з дадатковай функцыянальнасцю ўводзяць наследаванне. Клас-наследнік мае палі і функцыі-члены класа-продка, але не мае права звяртацца да закрытых палёў і функцый бацькоўскага класа. У гэтым і складаецца розніца паміж закрытымі і ахаванымі членамі.
Клас-наследнік можа дабаўляць свае палі і функцыі або пераазначаць функцыі-члены класа-продка.
Па змаўчанні, канструктар наследніка без параметраў выклікае канструктар класа-продка, а затым канструктары тых нестатычных членаў-даных, якія з’яўляюцца асобнікамі пэўных класаў. Дэструктар працуе ў адваротным парадку. Канструктары класаў-наследнікаў даводзіцца азначаць кожны раз нанова. На шчасце, гэта можна зрабіць выклікам канструктара класа-продка. Наследнік змяшчае больш палёў і функцый-членаў чым продак, таму, калі наследаванне адкрытае, аб’екта класа-наследніка можна выкарыстоўваць усюды, дзе выкарыстоўваюцца асобнікі (аб’екты) класа-продка, але не наадварот.
Наследаванне бывае адкрытым, ахаваным і закрытым. Пры адкрытым наследаванні, адкрытыя і ахаваныя члены класа-продка захоўваюць свой узровень ахоўвання, а да закрытых не могуць звяртацца нават функцыі-члены наследніка. Ахаванае наследаванне адрозніваецца тым, што пры ім адкрытыя члены класа-продка з’яўляюцца ахаванымі членамі наследніка. Пры закрытым наследаванні ўсе члены класа-продка становяцца закрытымі членамі класа-наследніка; такім чынам, карыстальнік вытворнага класа не можа звяртацца да членаў бацькоўскага класа, нават калі яны аб’яўлены як адкрытыя. Клас-наследнік робіць іх закрытымі з дапамогай закрытага наследавання. Як правіла, адкрытае наследаванне ужываецца значна часцей за іншыя.
Клас можа быць наследнікам некалькіх класаў. Такое наследаванне называецца множным наследаваннем. Такі клас валодае палямі і функцыямі-членамі ўсіх сваіх продкаў. Напрыклад, клас <tt>FlyingCat</tt> (ЛятучыКот) можа быць наследнікам класаў <tt>Cat</tt> (Кот) і <tt>FlyingAnimal</tt> (ЛятучаяЖывёла)
Полімарфізм (разнастайнасць падкласаў)
Але ў C++ ёсць і дынамічны полімарфізм, калі функцыя, якую трэба выклікаць, вызначаецца падчас выканання. Для гэтага функцыі-члены павінны быць віртуальнымі. У гэтым выпадку для кожнага элемента будзе выклікана <tt>Square::Draw</tt> ці <tt>Circle::Draw</tt> у залежнасці ад фігуры.
Чыста віртуальнай функцыяй называецца віртуальная функцыя-член, якая аб’яўлена са апісальнікам : Чыста віртуальная функцыя можа быць пакінута без азначэння, акрамя выпадку, калі неабходна яе выклікаць.
Абстрактным класам называецца такі, у якога ёсць хоць адна чыста віртуальная функцыя-член. Аб’екты такіх класаў ствараць забаронена. Абстрактныя класы часта выкарыстоўваюцца як інтэрфейсы.
Сябры класа
Функцыі-сябры — гэта функцыі, якія не ёсць функцыямі-членамі, але маюць доступ да ахаваных і закрытых палёў і функцый-членаў класа. Яны павінны быць апісаны ў целе класа як. Напрыклад: Тут функцыя <tt>Multiply</tt> можа звяртацца да любых палёў і функцый-членаў класа <tt>Matrix</tt>.
Існуюць таксама класы-сябры. Калі клас <tt>A</tt> — сябар класа <tt>B</tt>, то ўсе яго функцыі-члены могуць звяртацца да любых палёў і функцый членаў класа <tt>B</tt>. Напрыклад: Аднак у C++ не дзейнічае правіла «сябар майго сябра — мой сябар».
Па стандарце C++03 укладзены клас не мае доступу да закрытых членаў класа, які агортвае яго, і не можа быць аб’яўлен яго сябрам (апошняе вынікае з азначэння тэрміна сябар як нечлена класа). Аднак, многія пашыраныя кампілятары парушаюць абодва гэтыя правілы (відаць, з прычыны сукупнай дзіўнасці гэтых правіл).
Будучае развіццё
C++ працягвае развівацца, каб адказваць сучасным патрабаванням. Адна з груп, якія займаюцца мовай C++ у яе сучасным выглядзе і накіроўваюць камітэту па стандартызацыі C++ парады па яе паляпшэнні — гэта Boost. Напрыклад, адзін з кірункаў дзейнасці гэтай групы — удасканаленне магчымасцей мовы шляхам дабаўлення ў яе асаблівасцей метапраграмавання.
Стандарт C++ не апісвае спосабы наймення аб’ектаў, некаторыя падрабязнасці апрацоўкі выключэнняў і іншыя магчымасці, спалучаныя з асаблівасцямі рэалізацыі, што прыводзіць да несумяшчальнасці аб’ектнага кода, створанага рознымі кампілятарамі. Аднак, каб зняць гэту праблему, трэцімі асобамі было створана мноства стандартаў для розных архітэктур і аперацыйных сістэм.
Ключавое слова export
Адной са спрэчных пунктаў у гэтым пытанні з’яўляецца ключавое слова, якое ўведзена з мэтай зняць патрэбу ў абавязковым папярэднім азначэнні шаблона.
Першым кампілятарам, які падтрымлівае  у шаблонах, стаў Comeau C++ напачатку 2003 года (праз пяць гадоў пасля выхаду стандарту). У 2004 годзе бета-версія кампілятара Borland C++ Builder X таксама ўключыла яго падтрымку.
Абодва гэтых кампілятара заснаваны на вонкавым інтэрфейсе EDG. Іншыя кампілятары, такія як Microsoft Visual C++ ці GCC (GCC 3.4.4), наогул не падтрымліваюць гэта ключавое слова. Хёрб Саттэр, сакратар камітэта па стандартызацыі C++, рэкамендаваў прыбраць  з будучых версій стандарту з прычыны сур’ёзных складанасцей у паўнавартаснай рэалізацыі, аднак у выніку яго вырашылі пакінуць.
Са спісу іншых праблем, спалучаных з шаблонамі, можна прывесці пытанні пабудовы частковай спецыялізацыі шаблонаў, якія дрэнна падтрымліваліся на працягу многіх гадоў пасля выхаду стандарту C++.
Стандартная бібліятэка
У склад стандартнай бібліятэкі C++ уваходзіць стандартная бібліятэка мовы Сі з невялікімі зменамі, якія робяць яе больш прыдатнай для мовы C++. Другім істотным складнікам бібліятэкі C++ ёсць Стандартная Бібліятэка Шаблонаў (STL). Яна дае такія важныя прылады, як тыпы-скрыні (або кантэйнеры) (напрыклад, вектары і спісы) і ітэратары (абагульненыя указальнікі), якія дазваляюць працаваць са тыпамі-скрынямі (кантэйнерамі) як з масівамі. Акрамя таго, STL дазваляе падобным чынам працаваць і з іншымі скрыневымі тыпамі (тыпамі кантэйнераў), напрыклад, слоўнікамі (асацыятыўнымі спісамі), стэкамі, чэргамі.
Выкарыстоўваючы шаблоны, можна пісаць абагульненыя алгарытмы, здольныя працаваць з любымі скрыневымі тыпамі (кантэйнерамі) ці паслядоўнасцямі, вызначанымі ітэратарамі.
Гэтак жа, як і ў Сі, доступ к магчымасцям бібліятэк ажыццяўляецца з дапамогай указання  для ўключэння стандартных файлаў. Усяго ў стандарце C++ вызначана 50 такіх файлаў.
STL да ўключэння ў стандарт C++ была незалежнай распрацоўкай, напачатку — фірмы HP, а затым SGI. Стандарт мовы не называе яе «STL», бо гэта бібліятэка стала неад’емнай часткай мовы, аднак шмат хто і дагэтуль выкарыстоўвае гэту назву, каб адрозніваць яе ад астатняй часткі стандартнай бібліятэкі (патокі ўводу/вываду (iostream), падмноства Сі і інш.).
Праект пад назвай STLport, заснаваны на SGI STL, ажыццяўляе сталае абнаўленне STL, IOstream і радковых класаў. Некаторыя іншыя праекты таксама займаюцца распрацоўкай асобных дастасаванняў стандартнай бібліятэкі для розных канструктарскіх задач. Кожны вытворца кампілятараў C++ абавязкова пастаўляе якую-небудзь рэалізацыю гэтай бібліятэкі, бо яна з’яўляецца вельмі важнай часткай стандарту і шырока выкарыстоўваецца.
C++ не ўключае ў сябе Сі
Нягледзячы на тое, што вялікая частка кода Сі будзе слушнай і на мове C++, C++ не ёсць надмноствам мовы Сі і не ўключае яе ў сябе. Існуе і такі код, які слушны на Сі, але няслушны для C++. Гэта адрознівае яго ад Аб’ектнага Сі, яшчэ аднаго ўдасканалення Сі для ААП, які якраз і ёсць надмноствам Сі.
У прыватнасці крыніцай несумяшчальнасці з’яўляюцца новыя (адносна Сі) ключавыя словы. Так, апісанне пераменнай з’яўляецца цалкам слушным на Сі, але хібным на мове C++, бо слова  з’яўляецца ў C++ ключавым.
Існуюць і іншыя адрозненні. Напрыклад, C++ не дазваляе выклікаць функцыю  усярэдзіне праграмы, у той час як у Сі гэта дзеянне правамернае. Акрамя таго, C++ стражэйшы ў некаторых пытаннях: напрыклад, ён не дапускае няяўнага прывядзення тыпаў паміж нязвязанымі тыпамі ўказальнікаў і не дазваляе выкарыстоўваць функцыі, якія яшчэ не аб’яўлены.
Да таго ж код, слушны на абедзвюх мовах, можа даваць розныя вынікі ў залежнасці ад таго, кампілятарам якой мовы ён апрацаваны. Напрыклад, на большасці платформ наступная праграма друкуе «C», калі кампілюецца кампілятарам Сі, і «C++» — калі кампілятарам C++. Так адбываецца з-за таго, што знакавыя канстанты ў Сі (напрыклад ) маюць тып , а ў C++ — тып  , а памеры гэтых тыпаў звычайна адрозніваюцца.
Прыклад № 1
Гэта прыклад праграмы, якая нічога не робіць. Яна пачынае выконвацца і адразу завяршаецца. Яна складаецца з асноўнага патоку: функцыі, якая пазначае кропку пачатку выканання праграмы на C++. Стандарт C++ патрабуе, каб функцыя  вяртала тып. Праграма, у якой функцыя  вяртае значэнне іншага тыпу, не адпавядае стандарту C++.
Стандарт не кажа пра тое, што насамрэч азначае вяртаймае значэнне функцыі. Традыцыйна яно вытлумачваецца як код вяртання праграмы. Стандарт гарантуе, што вяртанне 0 функцыяй  паказвае, што праграма была завершана паспяхова.
Завяршэнне праграмы на C++ з памылкай традыцыйна пазначаецца шляхам вяртання ненулявога значэння.
Прыклад № 2
Гэта праграма таксама нічога не робіць, але карацейшая. У C++, калі выкананне праграмы даходзіць да канца функцыі, гэта раўназначна. Для ўсіх астатніх функцый (акрамя ) гэта не так.
Прыклад № 3
Гэта прыклад праграмы Hello World, якая выводзіць гэта знакамітае паведамленне, выкарыстоўваючы стандартную бібліятэку, і завяршаецца.
Прыклад № 4
Сучасны C++ дазваляе развязваць простым спосабам і больш складаныя задачы. Гэты прыклад паказвае акрамя ўсяго іншага выкарыстанне тыпаў-скрыняў (кантэйнераў) стандартнай бібліятэкі шаблонаў (STL). У гэтым прыкладзе для прастаты выкарыстоўваецца ўказанне выкарыстанай прасторы імён з дапамогай ключавых слоў. Аднак у вялікіх прамысловых праграмах звычайна раяць выкарыстоўваць аб’яўленні асобных класаў і функцый, бо з-за магчымага супадзення імён у розных прасторах могуць узнікнуць шматлікія цяжка ўлоўныя памылкі. Таму лепш пісаць, напрыклад, так: Тут дырэктыва (указанне) змешчана ў вобласць функцыі, што памяншае шанцы сутыкненняў імён (гэта і стала прычынай увядзення ў мову прастор імён). Ужыванне аб’яўленняў, якія зліваюць розныя прасторы імёнаў у адну, руйнуе сам замысел прасторы імён.
Прыклад № 5
Папулярныя бібліятэкі (напрыклад, boost) у спалучэнні са стандартнымі сродкамі мовы дазваляюць вельмі коратка і наглядна запісваць код. У прыведзеным ніжэй прыкладзе вылічаецца скалярны здабытак вектараў няцотных лікаў і квадратаў. У кодзе вектары значэнняў прадстаўлены STL-падобнымі паслядоўнасцямі.
Параўнанне C++ з мовамі Java і C#
Мэтай стварэння C++ было пашырэнне магчымасцей Сі, найбольш распаўсюджанай мовы сістэмнага праграмавання. Накіраваная на той жа абсяг ужытку, што і мова Сі, мова C++ пераняла ад яе ў спадчыну мноства не самых лепшых, з тэарэтычнага пункту гледжання, асаблівасцей. Пералічаныя вышэй прынцыпы, якіх прытрымліваўся аўтар мовы, прадвызначылі многія недахопы C++.
Java і C++ можна разглядаць як дзве мовы-пераемніцы Сі, распрацаваныя з розных меркаванняў, у выніку чаго іх шляхі разышліся. У гэтай сувязі цікава параўнаць гэтыя мовы (усё, сказанае ніжэй пра Java, можна з аднолькавым поспехам аднесці да моў C# і Nemerle, бо на такім узроўні разглядання гэтыя мовы адрозніваюцца толькі вонкава).
Адрозненні моў прыводзяць да разлютаваных спрэчак паміж прыхільнікамі дзвюх моў пра тое, якая мова лепшая. Спрэчкі гэтыя шмат у чым беспрадметныя, бо прыхільнікі Java лічаць, што адрозненні сведчаць на карысць Java, а прыхільнікі C++ мяркуюць адваротнае. Некаторыя довады з часам састарэлі, напрыклад, папрокі ў неэфектыўнасці Java з-за наяўнасці асяроддзя выканання, якія былі справядлівымі ў першай палове 1990-х гадоў, у выніку лавінападобнага росту прадукцыйнасці камп’ютараў і з’яўлення больш эфектыўнай тэхнікі выканання (JIT) у значнай меры страцілі актуальнасць. Мова C++, у сваю чаргу, развівалася, і шэраг яе недахопаў выпраўлены ў апошніх версіях стандарту (напрыклад, з’явіўся механізм частковай спецыфікацыі шаблонаў).
Далёка не ўсе праграмісты з’яўляюцца прыхільнікамі толькі аднае з моў. Паводле меркавання большасці праграмістаў, Java і C++ не з’яўляюцца канкурэнтамі, таму што ў іх розныя вобласці ўжытку. Іншыя лічаць, што выбар мовы для большасці задач з’яўляецца пытаннем асабістага густу.
Добрыя якасці і недахопы мовы
Перш за ўсё, неабходна падкрэсліць, што ацэньваць добрыя якасці і, асабліва, недахопы C++ неабходна з улікам тых прынцыпаў, на якіх будавалася мова, і патрабаванняў, якія да яе першапачаткова прад’яўляліся.
Недахопы
Да ўласных недахопаў C++ можна аднесці:
Ліўна
Ліўна (, Ливно) — горад у паўднёва-заходняй частцы Босніі і Герцагавіны пры падножжы вяршыні Башайковац. З навакольнымі паселішчамі ўтварае абшчыну Град Ліўна. Адміністрацыйны цэнтр Кантона 10 Федэрацыі Босніі і Герцагавіны.
Геаграфія
Ліўна размешчана на вышыні 730 метраў над узроўнем мора, галоўным чынам на схілах і пры падножжы вяршыні Башайковац, з якой выцякае карставая рака Бістрыца. Ліўна адметнае роўным памерана-кантынентальным кліматам з моцнымі вятрамі, халоднымі зімамі, цёплым летам ды даждлівай восенню, але нестабільнымі вёснамі. Устойлівы паветраны рэжым і адносна высокая інсаляцыя з 2250 гадзінамі штогод (адзін з вышэйшых паказнікаў колькасці сонечных дзён ў свеце) ўсталёўваюць горад ў лік месцаў вельмі спрыяльных для камфортнага жыцця. Ліўна, найбуйнейшы горад, размешчаны ў т.зв. Ліваньскім полі, адным з самых вялікіх карставых палёў на тэрыторыі Босніі і Герцагавіны.
Раннегістарычны час
Вядомыя сёння сведчанні прысутнасці сучаснага чалавека ў раёне Ліўна тычацца раннегістарычнага часу, а менавіта перыяду каля 2000 года да нашай эры. Археалагічныя даследванні падтрымліваюць версію існавання тут сталага ілірыйскага насельніцтва з таго часу, і да заваявання рымлянамі, якія сутыкнуліся з ілірыйскім племенем далматы, і падпарадкавалі яго. На горных вяршынях, атачаючых Ліваньскае поле, знойдзены рэшткі каля чатырох дзесяткаў узаемна бачных, добра ўмацаваных гарадзішчаў бронзавага і жалезнага веку. На тэрыторыі непасрэдна Града Ліўна знаходзяцца тры раннегістарычных гарадзішча. Пасля панонска-далматскага паўстання 6-9 гг. н.э., праз два з паловай стагоддзя з першага паходу рымлянаў, усе гарадзішчы канчаткова былі імі падпарадкаваны.
Рымскі час
Ад часу першага паходу рымлянаў на далматаў у 156 г. да н.э. да ўзгаданага паўстання, на гэтых землях адбываліся бясконцыя ваенныя дзеянні паміж заваёўнікамі і карэннымі плямёнамі. Вялікае паўстанне 6-9 г.г. н.э. было накіравана супраць набору мясцовых жыхароў у рымскія легіёны для вайны ў Германіі. Вынікам паўстання, ў якім прынялі ўдзел некалькі соцень тысяч прадстаўнікоў ілірыйскіх народаў, зрабілася поўнае падпарадкаванне краю, ў тым ліку заваёва абарончых умацаванняў Ліваньскага поля. Пасля чаго адбылося ўтварэнне правінцыі Далмацыі і пачаліся хуткія працэсы раманізацыі насельніцтва.
Пранікненне Славянаў
Пасля паходу Авараў каля 621 года, верагодна ў хаўрусе з якімі прымалі ўдзел і Славяне, на прасторы Ліваньскага краю былі зруйнаваны ўсе хрысціянскія базілікі. Але ўжо пасля перамогі над Аварамі пад Царградам у 626 годзе пачынаецца вялікае засяленне славянамі Далмацыі. Ліўна ўзгадваецца ў 949 годзе ў творы «De Administrando Imperio» візантыйскага імператара Канстанціна VII Парфірагенэта. Але самае старое ўскоснае ўзгадванне Ліўна з’яўляецца ў Павяленні князя Муціміра ад 28 верасня 892 года, дзе паміж подпісамі засведчання на другім месцы знаходзіцца подпіс Ліваньскага жупана Жэліміра.
Сярэднявечча
Пад канец XIII ст. і ў першай палове XIV ст. Ліўна з'яўлялася жупай у складзе феадальнай дзяржавы паўднёваславянскага роду Шубічаў. У 1326 годзе ўпершыню датуецца ўваходжанне Ліўна ў склад Босанскай банавіны, аўтаномнага ўтварэння ў складзе сярэднявечнага Венгерскага каралеўства, якое адпаведна ажыццявіў бан Сцяпан II Катраманiч. На працягу ўсяго тэрміну знаходжання ў складзе як банавіны, так і наступнага ёй Баснійскага каралеўства, Ліўна захоўвала статус цэнтра Ліваньскай жупаніі, і яе жупаны мелі адносную незалежнасць ад сваіх феадальных гаспадароў. Гэтым часам да Ліўна аднолькава слушна выкарыстоўваліся назвы Hlivno (Хліўна) і Bistrički grad (Бістрычкі град). Другая назва паходзіла ад той часткі старога горада Ліўна, якая знаходзілася на ўступе скалістай вяршыні Црвеніца, паблізу істока ракі Бістрыца. На гэтым месцы пазней, ужо ў сярэдзіне XVII ст., за асманскім часм будуецца т.зн. Вайс Кула, рэшткі якой і сёння ўзвышаюцца над горадам.
Асманскі час
Асманскія войскі ўваходзяць у Ліўна ў 1463 годзе. Але ўжо ўвосень таго ж года вымушаны былі пабегчы адсюль пад уціскам сумеснага наступу герцагавінскіх уладароў Вукчыч-Косачаў і венгерскага караля Мацея Корвіна. Асманская ўлада на доўгія часы ў Ліўна, як і цалкам ў гэтай частцы Балканаў, ўсталёўваецца толькі ў 1485 годзе.
Пасля асманскага заваявання старое Ліўна хутка губляе свой твар, і ператвараецца ў цэнтр гандлю рабамі, які стварылі мусульмане. На рэштках зруйнаваных спрадвечных паселішчаў пры падножжы Башайкоўца разаўецца новае пасяленне, першапачаткова амаль толькі вайсковай накіраванасці, але ўжо з характэрнымі ўсходнімі рысамі. Паступова ў Ліўна будуюцца чатыры купальных мячэці, адметныя ў сваёй архітэктурнай прыгажосці (як Балагуша, і Мячэць Хаджы-Ахмета Дукатара — другі назоў Главіца) сярод іншых у гэтай частцы Атаманскай імперыі. Сярод спадчыны таго часу — мост праз Бістрыцу, шэраг гарадскіх камяніцаў. Таксама былі збудаваны: сталы ўсходні рынак з крамамі-складамі, рэлігійна-адукацыйныя мусульманскія ўстановы — мектэбы ды медрэсэ, фантаны-крыніцы — чэсмы, арсенал — джэбхана, гарадская брама і вежы, якія сталі часткай абарончага мура. Ліўна стала знаходзілася пад уздзеяннем нападаў і наскокаў гайдукоў і ўскокаў. Гэтая пагроза і прарывы войскаў Габсбургаў на Балканы падчас аўстра-турэцкіх войнаў садзейнічалі ўвядзенню Ліўна ў склад Босанскай Краіны пад канец XVII стагоддзя. Знаходжанне ў складзе памежнай, вельмі мілітырызаванай тэрыторыі, патрабавала ўсталявання адпаведнага ваенна-адміністрацыйнага кіравання, якім і зрабілася Ліваньскае капетанства. Ўлада Атаманскай імперыі непарыўна працягвалася ў Ліваньскім краі да 1878, калі Аўстра-Венгрыя акупіруе Боснію і Герцагавіну. Што з'явілася амаль выключэннем, бо такая непарыўнасць уладарання Атаманскай імперыі нярэдка парушалася ў яе паўднёва-славянскіх ўладаннях падчас шматлікіх сербскіх, хрысціянскіх паўстанняў, мясцовай мусульманскай фронды, ці падчас дзеянняў Габсбургаў за вызваленне хрысціянскіх народаў, асабліва войнаў Свяшчэннай лігі 1684-1699 супраць турак.
Аўстра-венгерскае кіраванне
Па выніках Берлінскага кангрэса, насуперак пажаданням Расіі і Сербіі, Аўстра-Венгрыя акупіруе Боснію і Герцагавіну. Непасрэдна для Ліўна гэта падзея адбываецца 28 верасня 1878 года, пасля непрацяглага, але жорсткага супраціўлення збоку прадстаўнікоў мусульманскага насельніцтва горада разам з часткай былога гарнізона. Ў гэтым жа годзе Аўстра-Венгрыя, нягледзячы на ранейшыя дамоўленасці аб сумесным кіраванні з асманамі, пачынае ўводзіць свой стан кіравання. Ў першую чаргу гэта тычылася арганізацыі суду, зямельнага кадастру, адукацыі, аховы здароўя, іншых грамадскіх ўстаноў. Частка мусульманскага і праваслаўнага насельніцтва нярэдка хвалявалася супраць аўстра-венгерскіх ўладаў. Каталіцкае насельніцтва актыўна павялічвалася, дзякуючы перасяленцам з Далмацыі, і нейкія з іх сапраўды мелі сярод сваіх продкаў выхадцаў з Герцагавіны і менавіта Ліваньскага поля. Найбольшыя палёгкі праз адмену шматлікіх і цяжкіх падаткаў атрымалі сяляне, якія ў выключнай большасці былі хрысціянамі.
Паводле перапісу Аўстра-Венгрыі 1910 года ў Ліўна жыхарамі былі 2120 католікаў, 1799 мусульманаў, 783 праваслаўных і 22 іўдзея. Культурна-асветнае жыццё адбывалася ў народных культурных таварыствах, сярод якіх Харвацкае музычна-пеўчае Dinara, Сербскае пеўчае таварыства і Мусульманская чытальня. Ў гэты ж час адбываецца стварэнне Сербскай гандлёвай школы ў раёне Беглук, дзе зараз знаходзіцца гімназія. Фундатары культурна-асветных суполак у Ліўна былі тутэйшымі, але большая частка інтэлектуальнай і творчай грамадскасці прыбывала з суседніх земляў, асабліва Далмацыі.
XX стагоддзе
З распадам Аўстра-Венгрыі Ліўна ў складзе новаўтворанай Дзяржавы славенцаў, харватаў і сербаў, якая хутка злучаецца з Сербіяй пад уладай сербскага караля ў Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў (з 1929 года — Каралеўства Югаславія). Палітычная актыўнасць з удзелам шматлікіх партый ў горадзе была вельмі значная да дзяржаўнага перавароту 6 студзеня 1929 года. Арыентальныя рысы характэрныя на цягу стагоддзяў для рэгіёну, з наступнай вестэрнізацыяй на працягу дзесяцігоццяў пад уладай Аўстра-Венгрыі, дадаткуюцца ўжо ажыўленнем сербскага ўплыву. Культурнае жыццё ў Ліўна тым часам таксама размаітае і насычанае, што адлюстроўваецца ў існаванні таварыстваў і згуртаванняў мусульманаў, харватаў-каталікоў і сербаў. Такіх, як мусульманскія таварыствы "Слога" (1918) і "Мерхамет" (1929) з адпаведным клопатам аб адметным фальклору, сеўдаху, драматычным кірунку; сербскае таварыства Сундечић (1907) і яго змешаны хор з аркестрам тамбураў. Працягвала сваю дзейнасць заснаванае ў 1896 годзе Харвацкае музычна-пеўчае таварыства Dinara. З'явіўся адчынены Ёва Бокічам сінематограф, дзе першым фільмам у 1939 годзе быў паказаны савецкі "Мінін і Пажарскі".
Пасля дзяржаўнага перавароту 6 студзеня 1929 года з наступным усталяваннем манархічнай дыктатуры дайшло да змены адміністрацыйна-тэрытарыяльага падзелу ў краіне. Югаславія была падзелена на дзевяць банавінаў. Ліўна апынулася ў складзе Прыморскай банавіны з цэнтрам у Спліце. А ў 1939 годзе ў выніку пагаднення Цветкавіча — Мачэка Ліўна ўваходзіць у новаствораную Харвацкую банавіну.
Пасля надыходу Другой сусветнай вайны ў Югаславію Ліўна ўжо пад кантролем марыянеткавай Незалежнай Дзяржавы Харватыі. На тэрыторыі Ліваньскага поля цягам акупацыі не вялося якой-небудзь значнай барацьбы, наступленняў, за выключэннем бамбардзіроўкі саюзнікаў на Свята-Духаў дзень 20 мая 1944 года. Але на схілах горных вяршыняў Цынцар ды Шатор, што аддзяляюць Ліваньскае поле ад суседніх рэгіёнаў, дзейнічалі партызанскія брыгады, да якіх на працягу акупацыі далучылася мноства сербаў з горада і наваколля, каб выратавацца ад усташаў. У атрадах нават праводзілася навучанне дзетак.
10 кастрычніка 1944 года горад Ліўна быў вызвалены ад немцаў і усташаў. Гэты дзень, на працягу існавання пасляваеннай Югаславіі, доўгі час святкаваўся тут як Дзень вызвалення.
Насельніцтва
Паводле перапісу насельніцтва 2013 года колькасць насельніцтва ў населеным пункце Ліўна склала 9 045 чалавек, ва ўсёй гарадской абшчыне — 37 487 чалавек.
Склад насельніцтва ў межах сёння існуючай тэрыторыі абшчыны Ліўна:
Макс Львовіч Шонфельт
Макс Львовіч Шонфельт (Max Schönfeldt у дакументах Макс Лявінавіч Шэнфельд;,  — , ) — расійскі псіхіятр.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Мітаве ў сям’і Лейба Рувінавіча (Лявіна Рубінавіча) Шэнфельда (1832—1871) і Рашы Шмуэлеўны (Разаліі Самуілаўны) Феертаг (1836—?), якія заключылі шлюб там жа ў 1858 годзе. Бацька раптоўна памёр, калі будучаму псіхіятру было 10 гадоў, незадоўга да нараджэння свайго малодшага сына Лявіна (Леапольда). Вучыўся ў гімназіях у Мітаве і Дэрпце, у 1882—1887 гг. вывучаў медыцыну ў Дэрпцкім універсітэце, некаторы час быў асістэнтам Э. Крепеліна. У 1887—1893 гадах лекар-асістэнт ў у Рызе пад кіраўніцтвам. У 1893 годзе пад кіраўніцтвам абараніў дысертацыю «аб індукаваным вар’яцтве (folie communiquée)» (Ueber das inducirte Irresein), прысвяціўшы яе свайму дзядзьку, заснавальніку Яўрэйскай абшчыннай бальніцы ў Бабруйску Ісідару Феертагу (1843—1912) ; дысертацыя была апублікаваная асобным выданнем (1893) і ў часопісе  (Bd. 26, S. 202—266, 1894), і разглядаецца адной з асноўных работ у галіне. Пасля гэтага на працягу года стажыраваўся ў Берліне.
З 1894 года вёў прыватную практыку ў Рызе. Як адзначала «Яўрэйская энцыклапедыя Бракгаўза і Эфрона», «да яго з’язджаліся хворыя з аддаленых канцоў Расіі; асаблівай папулярнасцю дзякуючы сваёй спагадлівасці ён карыстаўся сярод яўрэйскага насельніцтва; адрозніваючыся бескарыслівасцю, Шонфельт аказваў у шырокіх памерах бясплатна медыцынскую дапамогу». У 1897 годзе сумесна з братам, Леапольдам Шонфельтам (1871—1932), заснаваў загарадную лякарню для псіхічнахворых у Рыжскім прыгарадзе. Пабудаваў для лякарні некалькі новых будынкаў (архітэктар ). Сярод пацыентаў лячэбніцы летам 1903 года быў мастак Міхаіл Урубель. У 1906—1908 гадах асістэнтам «прыватнай псіхіятрычнай лякарні доктара Шонфельта» ў Рызе быў будучы загадчык кафедры псіхіятрыі, прафесар Г. О. Гольдблат (1878—1938).
Актыўна ўдзельнічаў у яўрэйскім грамадскім руху: па словах яўрэйскай энцыклапедыі, «прымаў жывы ўдзел не толькі ў справах Рыжскай яўрэйскай абшчыны, шмат у чым абавязанай яму развіццём сваіх культурных і дабрачынных устаноў, але і ў жыцці ўсяго рускага яўрэйства. Асаблівую энергію ён праявіў у якасці члена Цэнтральнага Камітэта Саюза для дасягнення паўнапраўя яўрэйскага народа у Расіі, Таварыства дапамогі бедным хворым яўрэям, а затым так званай „Ковенскай нарады яўрэйскіх грамадскіх дзеячаў“» (1909). Пераклаў на нямецкую мову следчыя матэрыялы па справе Бейліса і перадаў іх на экспертызу вядомым аўстрыйскім псіхіятрам.
Доктар Шонфельт быў застрэлены сваім пацыентам, баронам Іаганам Генрыхам Берэнсам фон Раўтэнфельдам (1882—1929), які быў змешчаны ў яго лякарню сваякамі (барон дэманстраваў разнастайныя дзівацтвы паводзінаў і ў рэшце рэшт ажаніўся са служанкай сваёй маці), аднак затым збег з яе і стрэліў у свайго лекара, калі той прыехаў, каб вярнуць яго ў клініку. Клініка Шонфельта перайшла да яго брата, а ад яго — да сына Макса Аляксандра і была нацыяналізаваная ў 1940 годзе; Аляксандр Шонфельт быў забіты немцамі ў 1942 годзе, яго сястра Ева, таксама псіхіятр, дэпартаваная ў 1941 годзе і загінула ў Сібіры. Раутэнфельд быў прызнаны бессвядомым. Гісторыя кахання Раутэнфельда і забойства доктара Шонфельта стала тэмай некалькіх літаратурных твораў (у тым ліку п’есы і рамана ) і аднаго з першых латвійскіх нямых фільмаў «Здабыча для ваўкоў» (Vilkiem mests laupījums; 1922, у галоўнай ролі жонкі Раутэнфельда —, не захаваўся).
Сям’я
Пляменнікамі М. Л. Шонфельта былі паэты, Сяргей Горны (Аляксандр Оцуп) і.
Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь
Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь (Мінінфарм Беларусі) — ведамства ўрада Беларусі, упаўнаважанае кіраваць СМІ. Міністр інфармацыі прызначаецца і здымаецца з пасады прэзідэнтам. З 2021 года пасаду міністра займае Уладзімір Пярцоў.
NGC 1022
NGC 1022 (іншыя абазначэнні — MCG -1-7-25, IRAS02360-0653, PGC 10010) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь
Гісторыя
Паводле пастановы Вярхоўнага Савета ад 10 студзеня 1992 года № 1389 з Дзяржаўных камітэтаў па друку, па тэлебачанні і па радыёвяшчанні было ўтворана Міністэрства інфармацыі. Пастановай ад 14 сакавіка 1994 года № 145 урад далучыў Мінінфарм да Міністэрства культуры і друку. Міністэрства было адноўлена ўказам прэзідэнта ад 24 верасня 2001 года № 516.
Японская інтэрвенцыя ў Маньчжурыю (1931)
Японскае ўварванне ў Маньчжурыю (1931) распачало войска Японіі, размешчанае на паўвостраве Ляадун, з нагоды выбуху на Паўднёва-маньчжурскай чыгунцы (ПМЧ), што на той час належала ўраду Японіі.
На працягу тыдня Квантунская армія заняла 2 з 3 абласцей Маньчжурыі — Мукдэн ды Гірын. Армія Рэспублікі Кітай у складзе 100 тыс. вайскоўцаў, кіраваная Чжанам Сюэлянам, пры гэтым адступіла без бою перад 14 тыс. японскім войскам.
У сувязі з уварваннем кіраўнік урада Кітая Чан Кайшы звярнуўся ў Лігу Нацый са скаргай, у якой патрабаваў вяртання захопленых абласцей ды спагнання за нанесеныя страты з боку ўрада Японіі.
У выніку ўварвання японскай арміі ў Маньчжурыю 1 сакавіка 1932 года было абвешчана пра ўтварэнне незалежнай ад Кітая Маньчжурскай дзяржавы на чале з Пу I са сталіцай у горадзе Чанчунь.
IC 3859
IC 3859 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Саюз за Сен-Бартэльмі
Саюз за Сен-Бартэльмі (Unis pour Saint-Barthélémy) — палітычная партыя заморскай супольнасці Сен-Бартэльмі.
Ваўкі (фільм)
«Ваўкі» (Волки) — беларускі мастацкі фільм, зняты рэжысёрам Аляксандрам Колбышавым ў 2009 годзе на кінстудыі «Беларусьфільм» па аднаіменнай аповесці А. Чакменева.
Сюжэт
На глухую станцыю Вярыха, безнадзейна згубленую ў завейных заносах, прыбывае эшалон з. Скарыстаўшыся снежным буранам, адзін з этапаваных, Кірыл Палятаеў, збягае з-пад канвою. Прабіраючыся скрозь зімовы лес, Кірыл, напаўзамерзлы і знясілены, дабіраецца да роднай вёскі. Героі фільма падзяляюцца на два варожых лагера. Адны, якія ведалі Палятаева яшчэ да арышту, сутыкаюцца з праблемай маральнага выбару: загінуць, альбо паступіцца простымі чалавечымі каштоўнасцямі — любоўю, міласэрнасцю і павагай адзін да аднаго. Іншыя, выконваючы свой абавязак, ладзяць на Кірыла сапраўднае паляванне. Бабуля Ганна Захараўна, Шурка і старшыня Кузьміч ратуюць Палятаева і пры гэтым пакутуюць самі. Але вось парадокс — выратаваны ад «людзей-ваўкоў» Кірыл натыкаецца на зграю сапраўдных ваўкоў і тут ужо няма каму прыйсці да яго на дапамогу…
Саюз за Сен-Бартэльмі
Гісторыя
На першых сваіх тэрытарыяльных выбарах партыя, набраўшы 20,56% галасоў атрымала ў Тэрытарыяльным савеце 2 мандата з 19.
IC 3860
IC 3860 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сосніна
Со́сніна (, Соснино) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Дабейскага сельсавета.
Вялікагайскі
Вялікагайскі (Великогайский) — пасёлак у Клімаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сытнабудзенскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Пасёлак узнікае ў 1930-х пад назвай Новае Жыццё.
Самарка (Акмолінская вобласць)
Самарка — сяло ў Атбасарскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Сяргееўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна ў 32 км на паўднёвы захад ад цэнтра горада Атбасар. Код КАТА — 113857400.
Міраслаў Юр’евіч Рамашчанка
Міраслаў Юр’евіч Рамашчанка (Мирослав Юрійович Ромащенко; нар., ) — беларускі футбаліст украінскага паходжання, паўабаронца нацыянальнай зборнай Беларусі. Скончыў кар’еру ва ўзросце 25 гадоў з-за траўмы, пасля чаго стаў трэнерам. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам расійскага клуба «Ахмат» з Грознага.
Малодшы брат Міраслава, Максім, таксама футбаліст.
Клубная кар’ера
Футбольную кар’еру пачаў ва Украінскай ССР, дзе выступаў за паўлаградскі «Шахцёр» і дубль днепрапятроўскага «Дняпра».
Пасля распаду СССР перабраўся ў Беларусь, дзе на працягу трох сезонаў гуляў за «Ведрыч» (Рэчыца) і магілёўскі «Дняпро». У 1994 годзе перайшоў у екацярынбургскі «Уралмаш», а ў 1996 — у маскоўскі «Спартак», у складзе якога стаў двухразовым чэмпіёнам Расіі.
Міжнародная кар’ера
У складзе нацыянальнай зборнай Беларусі правёў 15 матчаў, забіў 1 мяч.
Трэнерская кар’ера
Трэнерскую кар’еру пачаў у ДЮСШ «Спартак», з 2003 года працаваў з дублем «Спартака», з 2006 года — галоўны трэнер дубля. У чэрвені-жніўні 2008 года — старшы трэнер «Тамі».
14 снежня 2009 года быў прызначаны галоўным трэнерам клуба «Салют». Кантракт быў заключаны тэрмінам на адзін год і скасаваны па ўзаемнай згодзе 17 мая 2010 года.
У студзені 2011 года Станіслаў Чарчэсаў запрасіў Міраслава сваім памочнікам у «Жамчужыну-Сочы». З кастрычніка 2011 года яны разам працавалі ў грозненскім «Цераку».
У чэрвені 2013 года Рамашчанка становіцца старшым трэнерам пермскага «Амкара», дзе галоўным трэнерам, з мая 2013 года, быў Чарчэсаў. У матчы 11-га тура Прэм’ер-лігі 2013/14 супраць «Анжы», замест Чарчэсава кіраваў «Амкарам» з броўкі поля. У 2014—2015 гадах працаваў з Чарчэсавым у маскоўскім «Дынама», а ў кастрычніку 2015 года ўслед за ім накіраваўся на працу ў варшаўскую «Легію». Разам з «Легіяй» стаў чэмпіёнам Польшчы, пасля чаго ў чэрвені 2016 года разам з усім трэнерскім штаб пакінуў варшаўскі клуб. Пасля прызначэння Чарчэсава ў жніўні 2016 года галоўным трэнерам зборнай Расіі ўвайшоў у яго штаб. Заставаўся памочнікам Чарчэсава ў зборнай да яго звальнення ў ліпені 2021 года.
У снежні 2021 года стаў памочнікам Чарчэсава ў венгерскім «Ферэнцварашы». Працаваў у «Ферэнцварашы» да звальнення Чарчэсава ў ліпені 2023 года.
У жніўні 2023 года быў прызначаны галоўным трэнерам грозненскага «Ахмата».
Мікалай Іванавіч Лебедзеў
Мікалай Іванавіч Ле́бедзеў (Николай Иванович Лебедев;  — ) — вучоны ў галіне эпідэміялогіі, доктар медыцынскіх навук (1973), прафесар (1974).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Гнілаўка Асташкаўскага павета Цвярская губерня РСФСР. Скончыў няпоўную сярэднюю школу і ў 1939 годзе фельчарска-акушэрскую школу ў Вышнім Валачку. Загадваў фельчарскім пунктам ў вёсцы Вязавая Асташкаўскага раёна Калінінскай вобласці. У 1939 годзе быў прызваны ў Чырвоную Армію. У час Савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гг. — фельчар стралковага палка. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны: фельчар палкавога медыцынскага пункта 273-га стралковага палка, старшы фельчар 276-га асобнага (сапёрнага) батальёна. У 1945—1947 гг. — старшы фельчар аўтарамонтнага батальёна. Удзельнік баявых дзеянняў на Карэльскім, 2-м Украінскім і 3-м Украінскім франтах, вызвалення Аўстрыі, Венгрыі, Румыніі, Югаславіі. Быў паранены і кантужаны.
Пасля дэмабілізацыі ў 1947 годзе М. І. Лебедзеў загадваў санітарна-эпідэміялагічнай станцыяй у Балагоеўскім раёне Калінінскай вобласці. Паступіў на лячэбны факультэт Мінскага медыцынскага інстытута, які скончыў у 1953 годзе і быў накіраваны загадчыкам раённым аддзелам аховы здароўя і адначасова ўрачом-інфекцыяністам раённай бальніцы ў гарадскі пасёлак Рудзенск (Рудзенскі раён Мінскай вобласці). З 1954 года М. І. Лебедзеў у Мінскім медыцынскім інстытуце. У 1957 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Клинико-эпидемиологическая характеристика скарлатины в г. Минске за последние годы», у 1973 годзе — доктарскую на тэму «Эпидемиология и нозогеография сальмонеллезов в БССР».
Памёр М. І. Лебедзеў 9 лістапада 1985 г. Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.
Навуковая і грамадская дзейнасць
М. І. Лебедзеву належаць навуковыя працы па праблемах сальманелёзу, пытаннях эпідэміялогіі. Аўтар больш за 80 навуковых прац. Кіраўнік падрыхтоўкі 3-х кандыдацкіх дысертацый. Член Рэспубліканскага навуковага таварыства мікрабіёлагаў, эпідэміёлагаў і паразітолагаў. Быў членам Рэспубліканскай праблемнай камісіі «Эпідэміялогія паразіталогія і інфекцыйныя хваробы», рэдакцыйнай калегіі выдання «Журнал микробиологии, эпидемиологии и иммунобиологии».
Сярод апублікаванага:
Узнагароды
Узнагароджаны трыма баявымі ордэнамі, медалямі, у тым ліку баявымі. Сярод іх: Ордэн Айчыннай вайны 2 ступені (1944), ордэн Чырвонай Зоркі (1945).
Нікалай Гяураў
Нікалай Гяураў (, Велінград, Балгарыя —, Модэна, Італія) — балгарскі оперны спявак (бас). Герой Сацыялістычнай Працы НРБ (1976). Народны артыст НРБ (1962). Двойчы лаўрэат Дзімітраўскай прэміі (1959, 1966). Грамадзянін Аўстрыі (з 1985).
Канхваман
Канхвама́н — заліў Жоўтага мора Ціхага акіяна каля заходняга ўзбярэжжа Карэйскага паўвострава (Паўднёвая Карэя).
Даўжыня заліва 85 км. Шырыня да 122 км. Глыбіні да 54 м. Прылівы паўсутачныя, вышынёй да 10 м. У заліве вялікая колькасць астравоў і скал. Упадае рака Ханган.
На ўзбярэжжы заліва знаходзіцца горад і порт Інчхон.
Сочынскае
Сочынскае — сяло ў Атбасарскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Сочынскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна ў 91 км на поўдзень ад цэнтра горада Атбасар. Код КАТА — 113861100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1134 чалавекі (559 мужчын і 575 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 880 чалавек (431 мужчына і 449 жанчын).
Марганджоры
Марганджоры (Morgongiori) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арыстана.
Насельніцтва складае 892 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 20 чал./км². Займае плошчу 45 км². Паштовы індэкс — 9090. Тэлефонны код — 0783.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria Maddalena.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
IC 3861
IC 3861 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Андрычград
Андрычград (Андрићград, што азначае «горад Андрыча») — горадабудаўнічы праект («горад у горадзе»), размешчаны ў Вішаградзе, Рэспубліка Сербская, Боснія і Герцагавіна. Пабудаваны пад кіраўніцтвам і пры фінансавым удзеле рэжысёра Эміра Кустурыцы. Горад прысвечаны югаслаўскаму пісьменніку Іва Андрычу, лаўрэату Нобелеўскай прэміі.
Гісторыя
Будаўніцтва Андрычграда, таксама вядомага як Каменград пачаліся 28 чэрвеня 2011 года. Ён быў афіцыйна адкрыты 28 чэрвеня 2014 г. у дзень 100-годдзя забойства эрцгерцага Фердынанда Гаўрылай Прынцыпам. Выдаткі на будаўніцтва склалі амаль 15 мільёнаў еўра.
Андрычград размешчаны на правым беразе Дрыны побач з Вішаградскім мостам, які ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, і распасціраецца ад моста да вусця ракі Рзава. Пасля этнавёскі Дрвенград у Сербіі, гэта другі пасёлак, створаны Кустурыцай з нуля. Андрычград знаходзіцца менш чым у 20 км на захад ад Дрвенграда.
Горад займае плошчу больш за 1,7 га. Там ёсць гарадскі муніцыпалітэт, крамы, гасцініцы, тэатр, дом-музей Іва Андрыча, гуманітарны інстытут, храм Святога князя Лазара, рынак, кафэ і рэстараны, бібліятэка, мастацкая галерэя, кінатэатр, невялікая прыстань. Прадстаўлены пабудовы розных архітэктурных стыляў і эпох.
Андрычград павінен стаць месцам здымак новага фільма Кустурыцы, заснаваным на рамане Мост на Дрыне лаўрэата Нобелеўскай прэміі па літаратуры Іва Андрыча.
Помнікі
Помнік Іва Андрычу размешчаны ў цэнтры Андрычграда. Помнік мае вышыню 2,4 м і быў адкрыты на Відавдан 28 чэрвеня 2012 года падчас цырымоніі, прысвечанай гадавіне пачатку будаўніцтва Андрычграда. Помнік быў створаны ў адказ на знос бюста Іва Андрыча ў Вішаградзе ў 1991 годзе мусульманскімі экстрэмістамі.
Помнік Пятру II Петравічу Негашу усталяваны на плошчы перад храмам Святога князя Лазара. Адкрыты 29 лістапада 2013 года. З'яўляецца копіяй помнікаў у Падгорыцы і Бялградзе.
Ганаровыя грамадзяне
Ганаровыя грамадзяне Андрычграда — гэта людзі, якім былі ўручаны ключы ад горада. Імі з'яўляюцца:
Літл-Кыска
У 1741 г. адкрыты В. Берынгам. Да 1810 г. быў населены алеутамі. З 1867 г. у складзе ЗША.
У ліпені 1942 г. быў заняты японскімі ваеннымі. На востраве быў размешчаны радар. Аднак 28 ліпеня 1943 г. японцы пакінулі свае пазіцыі.
У нашы дні незаселены. З'яўляецца часткай нацыянальнага гістарычнага помніка ЗША ў бухце Кыска.
Кабея
Кабе́я (Cobaea) — род кветкавых раслін сямейства.
Арэал і экалогія
Расліны роду распаўсюджаны ў трапічных раёнах Амерыкі.
Ракета
Ракета (rocchetta змянш. ад rocca верацяно), кіроўны ці некіроўны лятальны апарат, які ажыццяўляе палёт пад уздзеяннем рэактыўнай сілы. Выкарыстоўваецца ў касманаўтыцы, навуковых даследаваннях, ваенных мэтах (гл. ракетная зброя).
Вайcковыя мэты
Ракеты выкарыстоўваюцца як спосаб дастаўкі сродкаў паражэння да цэлі (гл. ракетная зброя). З-за невялікіх памераў і высокай хуткасці перамяшчэння, ракета даволі цяжкая цэль для перахопу. Для кіравання баявой ракетай не патрэбен пілот, і яна можа несці зарады вялікай разбуральнай моцы, у тым ліку ядзерныя. Сучасныя сістэмы саманавядзення і навігацыі даюць ракетам вялікую трапнасць і манеўранасць.
Ёсць шмат варыянтаў баявых ракет, якія адрозніваюцца мэтай выкарыстання (звыш малыя ракеты у вайсковай практыцы могуць быць сігнальнымі ці асвятляльнымі), далёкасцю лёту, месцам старту (самалёт, мабільная пускавая ўстаноўка, наземная шахта) і месцам паражэння цэлі (зямля, паветра, космас). Для перахопу баявых ракет выкарыстоўваюць сістэмы супрацьракетнай абароны.
Касманаўтыка
гл. касманаўтыка
Гросмюнстэр
Гросмюнстэр (Grossmünster) — адна з трох найважнейшых цэркваў Цюрыха разам з Фраўмюнстэр і царквой святога Пятра. Храм выкананы ў раманскім стылі. Цэнтральная частка сабора каля набярэжнай ракі Лімат была пабудавана на месцы царквы Каралінгаў. Пачатак будаўніцтва сабора датаваны 1090 годам, царкву пачалі выкарыстоўваць для набажэнстваў толькі каля 1220 года.
Гросмюнстэр уяўляў сабой мужчынскі манастыр, канкурыруючы з Фраўмюнстэр на працягу Сярэднявечча. Паводле легенды, Гросмюнстэр быў заснаваны Карлам Вялікім, конь якога ўпаў на калені над магілай Фелікса і Рэгулы, святых заступнікаў Цюрыха. Легенда дапамагла ўтрымаць прыярытэт перад Фраўмюнстэрам, які быў заснаваны унукам Карла Вялікага — Людовікам Нямецкім. Нядаўнія археалагічныя знаходкі пацвердзілі наяўнасць рымскіх пахаванняў у падмурках Гросмюнстэра.
Хмялеўскія Ляжні
Хмяле́ўскія Ляжні́ (, Хмелевские Лежни) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабейскага сельсавета.