cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канстанцін Фёдаравіч Калайдовіч
Навуковая дзейнасць
Акрамя «Весніка Еўропы», яго працы былі надрукаваны ў «Паўночным архіве» (1823), «Сыне айчыны» і ў Працах таварыстваў: гісторыі і старажытнасцей Расійскіх; аматараў славеснасці.
З 1820 года ён быў жанаты з дачкой бранніцкага павятовага суддзі, Кацярынай Мікіцічнай Ісакавай і меў сына Мікалая і трох дачок.
Масье Ір
«Масье́ Ір» (Monsieur Hire) — французскі мастацкі фільм 1989 года, пастаўлены рэжысёрам Патрысам Леконтам. Карціна з’яўляецца экранізацыяй рамана Жоржа Сіменона «Заручыны масье Іра».
Сюжэт
Ціхі самотны халасцяк масье Ір, якога падазраюць у забойстве дзяўчыны, любіць таемна назіраць праз акно за сваёй маладой суседкай Алісай, якая жыве ў доме насупраць. Аднойчы, заўважыўшы яго пры выбліску маланкі ў час навальніцы, Аліса прыходзіць да яго дадому, каб даведацца, чаму ён за ёй шпіёніць.
Музычнае суправаджэнне
Арыгінальную музыку да фільма напісаў кампазітар Майкл Найман. Аднак скразным музычным лейтматывам фільма з’яўляецца Іаганеса Брамса.
Крытыка
Вядомы амерыканскі кінакрытык Роджэр Эберт адзначыў фільм чатырма зоркамі з чатырох магчымых і занёс ў свой спіс «Выдатных фільмаў».
Герцлія
Герцлія (іўр. הֶרְצְלִיָּה) — горад у Ізраілі паміж Тэль-Авівам і Нетаніяй. Курорт.
Горад названы ў гонар Тэадора Герцля, аднаго з заснавальнікаў сіянісцкага руху. З пачатку першага тысячагоддзя і да XIII стагоддзя на месцы Герцліі існаваў квітнеючы грэчаскі партовы горад Апалонія. Заснаваны амерыканскімі яўрэямі пры фінансавай падтрымцы Яўрэйскага Агенцтва ў 1924 годзе — 7 чалавек пасяліліся ў бараку на закінутай зямлі. Першыя пасяленцы займаліся ў асноўным сельскагаспадарчай дзейнасцю.
IC 562
IC 562 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральна галактыка) у сузор'і Секстант.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Дон’я (Італія)
Дон'я (Dogna) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Насельніцтва складае 219 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 4 чал./км². Займае плошчу 70 км². Паштовы індэкс — 33010. Тэлефонны код — 0428.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Lorenzo.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Квілу (правінцыя)
Квілу (Kwilu) — правінцыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, размешчаная на захадзе краіны.
Геаграфія
Насельніцтва правінцыі — 2 144 415 чалавек (2005).
Іпамея
Іпаме́я (Ipomoea) — род кветкавых раслін сямейства бярозкавых.
Батанічнае апісанне
Адна- і шматгадовыя, павойныя ці сцелістыя травы і кусты. Карэнішча клубнепадобна патоўшчанае. Парасткі некаторых відаў дасягаюць даўжыні да 18 м. Лісце чаргаванае, суцэльнае, часта апушанае валаскамі, якія надаюць яму шаўкавісты бляск. Плод — каробачка.
Арэал і экалогія
Адрозніваецца каля 500 відаў. Пашыраны пераважна ў тропіках. Культывуецца, найбольш каштоўны від — батат. На Беларусі вырошчваюць як дэкаратыўную расліну.
Метрычны верш
Метры́чны верш — верш, у аснове якога ляжаць метрычныя прынцыпы арганізацыі вершаванага радка. Да яго адносяцца ўсе віды вершаў антычнай (метрычнай) і сілаба-танічнай сістэм вершаскладання. Метрычны верш адрозніваецца ад г. зв. дысметрычнага верша, што ўключае формы верша (сілабічны, танічны, свабодны), у якіх не выдзяляюцца стопы. Калі метрычная структура вершаванага твора складаецца з аднаго вершаванага памеру, такі твор завецца монаметрычным, калі з некалькіх — поліметрычным.
Дубна (Маскоўская вобласць)
Дубна — горад навукі на поўначы Маскоўскай вобласці (125 км ад Масквы, на мяжы з Цвярской вобласцю), найбуйнейшы ў Расіі цэнтр па даследаваннях у галіне ядзернай фізікі. Насельніцтва — 70,7 тыс. чалавек (2010).
Гай (прыпыначны пункт, Асіповіцкі раён)
Гай (, Гай)  — прыпыначны пункт Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчаны за 0,9 км на поўнач ад вёскі Люлева; на лініі Жлобін — Асіповічы I, паміж прыпыначным пунктам Ясень і прыпыначным пунктам Дачная.
Верлібр
Верлі́бр (свабо́дны верш) — дысметрычны верш, у аснове рытму якога — чаргаванне якіх-небудзь дапаможных рытмастваральных кампанентаў. Надзвычай важнае значэнне набывае ў ім графічная разбіўка верша на радкі, вызначэнне месца міжрадковых паўзаў. Менавіта вершаваны радок як цэласны інтанацыйна-сінтаксічны і сэнсавы комплекс, выразна выдзелены паўзамі (а на пісьме — яшчэ і графічна), выступае ў верлібры ў якасці асноўнай рытмічнай адзінкі. Інтанацыйная аднатыпнасць асобных радкоў дасягаецца падабенствам іх унутранай лексіка-граматычнай структуры, што стварае пэўную меру паўтору па «вертыкалі».
У радках свабоднага верша паўтараюцца наступныя дапаможныя рытмастваральныя кампаненты: аднатыпныя сінтаксічныя канструкцыі, аднолькавыя ці крыху відазмененыя радкі, аднолькавыя словы ці іх марфалагічныя формы, гукаспалучэнні, націскі на пэўных месцах і г. д. Спарадычна можна сустрэць нават прыметы танічнага верша, падначаленыя агульнай інтанацыйнай структуры верлібра (чаргаванне моцных або апорных націскаў, рыфмоіды і інш.). Прычым у свабодным вершы адсутнічае адзіная скразная мера паўтору, яна ўвесь час мяняецца. Так, напрыклад, першыя тры радкі твора, напісанага верлібрам, вызначаюцца аднатыпнасцю іх сінтаксічнай пабудовы, чатыры наступныя — паўторам на пачатку радкоў назоўнікаў у пэўным склоне, яшчэ тры радкі суадносяцца рытмічнымі націскамі, скажам, на трэцім і сёмым складах, і г. д. Для верлібра характэрна надзвычайнае багацце і гнуткасць паэтычнага сінтаксісу, у тым ліку розных рытарычных фігураў, сінтаксічных перыядаў, што надае інтанацыйнаму малюнку разнастайнасць (пералічэнне, далучэнне, супрацьпастаўленне і г. д.). у межах адной рытміка-інтанацыйнай структуры.
Гісторыя верлібра
Узнік верлібр у амерыканскай і еўрапейскай літаратурах у сярэдзіне XIX ст. (Уітмен, Гейнэ), сустракаўся ў класічнай рускай паэзіі (А. Фет, Я. Палонскі, М. Міхайлаў). Тэрмін «верлібр» упершыню быў уведзены ва ўжытак французскім пісьменнікам Г. Канам у 1884 г. Асаблівае распаўсюджанне гэты верш набыў у XX ст. (А. Блок, В. Брусаў, У. Маякоўскі, М. Цвятаева, Э. Межэлайціс, У. Салаўхін, Я. Вінакураў, I. Драч, С. Маўленаў), стаў для некаторых паэтаў ледзь не адзінай вершаванай формай (Неруда, Хікмет, Рыцас, Лундквіст і інш.).
Верлібр у беларускай літаратуры
Родапачынальнікам верлібра на Беларусі з'яўляецца М. Багдановіч. У 20-я гады ХХ ст. свабодным вершам шырока карыстаўся В. Ластоўскі. У беларускай паэзіі другой паловы ХХ ст. свабодны верш найчасцей сустракаецца ў П. Панчанкі, С. Дзяргая, К. Кірэенкі, А. Вярцінскага, А. Лойкі, П. Макаля, Я. Сіпакова, А. Наўроцкага, Р. Семашкевіча, Ю. Голуба, Н. Загорскай і інш. У М. Танка верлібр стаў адным з асноўных відаў верша. Ён у паэта найчасцей ужываўся ў філасофскіх і медытатыўных творах-роздумах, свабодны рытм якіх арганічна яднаецца з умоўна-асацыятыўнай вобразнасцю.
NGC 894
NGC 894 — часть галактики у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Мысіншчына
Мысі́ншчына (, Мысинщина) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Крэўскага сельсавета.
Да 31 сакавіка 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Лашанскага сельсавета, да 1978 года — у склад Сінькоўскага сельсавета.
Ніна Персан
Кар’ера
Разам з музыкамі Нікласам Фрыске і Натанам Ларсан працавала над выпускам другой пласцінкі Colonia праекта A Camp, які да гэтага моманту пераўтварыўся ў гурт. Рэліз альбома адбыўся ў 2009 годзе. У падтрымку альбома гурт A Camp гастралявала па Еўропе і ЗША.
11 сакавіка 2011 года адбылася прэм’ера дакументальнага фільма з удзелам Ніны Персан, «Jag är min egen Dolly Parton» (Сама сабе Долі Партон) Рэжысёрам фільма выступіла шведка Джэсіка Нетэлбладт. Галоўнымі гераінямі фільма выступілі пяць шведскіх спявачак: Сесілія Нордлунд, Лота Венглен, Гудрун Хауксдотыр, Хелена Юсефсан і Ніна Персан. Сярод тэм фільма згадваюцца барацьба з небяспечнай для жыцця хваробай, пошукі любові, страта і новаздабытую веры, а таксама спробы зачаць дзіця. У падтрымку DVD-рэлізу дакументальнага фільма і выхаду музычнага альбома кавераў на песні Долі Партон «Jag är min egen Dolly Parton» часова ўтварыўся калектыў Dollykollot, які складаецца з галоўных гераінь фільма, і ён даў некалькі канцертаў у Скандынавіі.
Першы сольны альбом Персан, выдадзены пад яе ўласным імем Animal Heart, выйшаў 10 лютага 2014 года на незалежным брытанскім лэйбле Lojinx Records.
Асабістае жыццё
Персан вырасла у Ёнчэпінге, Швецыя. «Я вырасла ў акадэмічнай сям’і сярэдняга класа», — сказала Персан у 2014 годзе. «Я жыла на віле з садам. У мяне было два малодшыя браты».
Яна не хацела быць музыкантам, у дзяцінстве яна цікавілася мастацтвам, у выніку чаго яна наведвала школу мастацтваў. "Я ніколі не імкнулась стаць музыкантам; мяне проста, нешта кшталту таго, узялі ў гэты гурт. Мне было сумна ў гэтым маленькім, бяспечным месцы (Ёнчэпінгу). Мне спадабалася: «Афігенна, я баўлю час з вясёлымі хлопцамі».
16 чэрвеня 2001 года Персан ажанілася з амерыканскім аўтарам песень Натанам Ларсанам.
У Персан дыягнаставалі рак шыйкі маткі ў 2009 годзе, і яна прайшла хірургічнае лячэнне.
Пасля трох спроб экстракарпаральнага апладнення 30 верасня 2010 года ў ніх нарадзіўся сын Нілс. Некалькі гадоў сям’я пражывала ў Гарлеме, Нью-Ёрк, але ў 2015 годзе яны вырашылі пераехаць у Мальмё, былую базу The Cardigans. У інтэрв’ю шведскай штодзённай газеце «Dagens Nyheter» у сакавіку 2018 года Персан распавяла пра свае гады эміграцыі, вяртанне ў Швецыю і адзначыла, што вяртанне ў родную краіну з’яўляецца сямейнай справай і не адлюстроўвае жадання перазагрузіць стары гурт.
Крыптон
Крыптон (Kryptonum) Kr — хімічны элемент VIII групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 36; атамная маса 8,38. Інертны газ.
Уяўляе сабой газ без колеру і паху. Шчыльнасць: 3,74 кг/м³. Тэмпература кіпення: -153,2 °C/
Прымяненне
Напаўняльнік электрычных лямпачак (лепшы, у плане ўзаемадзеяння з вальфрамам, за азот ці аргон).
Сонечнае зацьменне 17 мая 1863 года
Зацьменне мела велічыню 0,8606 і дасягнула свайго максімуму ў 17:00:45 UTC у пункце з каардынатамі 69° пн. ш. 127° у. д..
Зацьменне 17 мая 1863 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1863 годзе і 155-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 21 снежня 1862 года, наступнае — 11 лістапада 1863 года.
Наталля Віктараўна Чорная
Наталля Віктараўна Чорная (нар., Калінінград, Расія) — беларуская спецыялістка ў галіне тэхналогіі і абсталявання хімічнай перапрацоўкі біямасы дрэва, хіміі драўніны. Доктар тэхнічных навук (2007), прафесар (2010).
Біяграфія
Скончыла Беларускі тэхналагічны інстытут (спецыяльнасць «Хімічная тэхналогія цэлюлозна-папяровай вытворчасці», 1981; аспірантура, 1984), Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт (дактарантура, 2007). Працуе ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1982, факультэт тэхналогіі арганічных рэчываў, кафедра хімічнай перапрацоўкі драўніны, прафесар, з 2008 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: энерга-, рэсурсазберажэнне і імпартазамяшчальныя тэхналогіі клееных відаў паперы і кардону з выкарыстаннем у іх кампазіцыі нейтральных і высокасмаляных гідрадысперсій, мадыфікаванай каніфолі і функцыянальных дабавак; удасканаленне тэарэтычных асноў калоідна-хімічных узаемадзеянняў кампанентаў папяровай масы, яе праклейка і напаўненне на аснове гетэраадагуляцыі; экалагічна бяспечныя тэхналогіі неабеленай і беленай цэлюлозы.
Узнагароды
Граматы канцэрна «Беллеспаперпрам» (2005), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2006), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2005).
IC 563
IC 563 — галактыка тыпу SBab/P у сузор'і Секстант.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Атцэда
Атцэ́да (, Отцеда) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Заямнаўскага сельсавета. У 2009 г. вёска налічавала 79 жыхароў.
Сарокі (Полацкі раён)
Саро́кі (, Сороки) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Астроўшчынскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Шпакоўшчынскага сельсавета.
Тхо-Чу (астравы)
Тхо-Чу (Thổ Chu) — архіпелаг на на поўдні В’етнама. Уключае 8 астравоў агульнай плошчай 75,15 км². Насельніцтва (2013 г.) — 756 чал.
Астравы маюць каралавае паходжанне. Найвышэйшы пункт (на востраве Тхо-Чу) — 167 м. Добра захаваўся прыродны свет навакольных каралавых рыфаў. Клімат субэкватарыяльны з выяўленым сезонам мусонаў (з мая да верасня).
Астравы здаўна наведваліся рыбакамі з розных краін. У другой палове XX ст. аспрэчваліся паміж В’етнамам і Камбоджай. У 1973 г. Паўднёвы В’етнам абвясціў пра адміністрацыйнае далучэнне архіпелага да сваіх тэрыторый. На той момант тут жыло некалькі сем’яў в’етаў і кхмераў. У 1975 г. і 1977 г. урад Кампучыі прадпрымаў узброенныя акцыі з намаганнямі захапіць Тхо-Чу. Пры гэтым насельніцтва пакінула архіпелаг. У 1993 г. улады В’етнама перасялілі сюды некалькі сем’яў.
Аснова эканомікі — рыбалоўства. Плануецца стварэнне нацыянальнага парка.
Уладзімірская брама
Уладзімірская брама Кітай-горада (Владимирские ворота), таксама Срэценская брама, або Нікольская брама (Сретенские ворота, Никольские ворота) — незахаванае збудаванне ў сценах Кітай-горада ў Маскве, якое адкрывала праход і праезд з Нікольскай вуліцы на старую Лубянскую плошчу.
Пабудавана ў адзін час з Кітайгародскай сцяной у 1534—1538 гг., разабрана ў 1934 годзе. У свой час брама з вежай і сценамі ўяўлялі сабой магутнае абарончае збудаванне, якое дазваляла весці «трайны» бой: з ніжняй часткі, з парапета сцен і з вежы. Шацёр на вежы быў надбудаваны ў XVII стагоддзі. Пры пажары 1812 года сцены і вежы былі пашкоджаны, пры наступным аднаўленні іх рабілі максімальна падобнымі да крамлёўскіх веж.
Пазней каля Уладзімірскай брамы вёўся букіністычны гандаль старымі кнігамі, лубкамі, гравюрамі, карцінамі.
У 1691—1694 гадах ля Уладзімірскай брамы была пабудавана невялікая вытанчаная царква Уладзімірскай Маці Божай у стылі маскоўскага барока: васьмярык на чацвярыку, увянчаны гранёнай главой. Храм быў узведзены па зароку царыцы Наталлі Кірылаўны з даходаў Стралецкага прыказа. Кожны год 21 мая ў царкве праводзіўся хросны ход у памяць збавення Масквы ад нашэсця татараў у 1521 годзе.
Іван Багун
Іван Багу́н (Іван Богун; каля 1618 — 17 лютага 1664) — украінскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, казацкі палкаводзец, палкоўнік Войска Запарожскага. Багун з'яўляўся актыўным удзельнікам паўстання пад кіраўніцтвам Багдана Хмяльніцкага і яго паплечнікам.
Хацяноўскі
Хацяноўскі — прозвішча.
Метр (вершаскладанне)
Метр — ідэальная схема чаргавання ў вершаваных радках метрычнага верша галоўных рытмастваральных кампанентаў (доўгіх і кароткіх складоў — у антычным, націскных і ненаціскных — у сілаба-танічным). Асноўнай метрычнай адзінкай верша з'яўляецца стапа. Пэўная колькасць аднолькавых стопаў утварае памер верша. У вялікай ступені менавіта метр стварае багацце рытмічнай варыянтнасці метрычнага верша. Метр вельмі адчувальна ўплывае на рытм метрычнага верша, з'яўляючыся адным з асноўных яго стваральнікаў. Рытмічным тэндэнцыям беларускай мовы больш характэрна ўзыходзячая хваля гучання. Гэтаму адпавядаюць ямб і анапест — метры, якія ўвасабляюць гэту прасадычную ўласцівасць беларускай мовы мовы.
860
860 — высакосны год, пачаўся ў панядзелак. 860 год нашай эры, 860 год 1 тысячагоддзя, 60 год IX стагоддзя, 10 год 6-га дзесяцігоддзя IX стагоддзя, 1 год 860-х гадоў.
Крэмній
Крэмній (Silicium) Si — хімічны элемент IV групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 14. Адносіцца да неметалаў. Атамная маса 28,0855.
Уяўляе сабой цёмна-шэрае крышталічнае рэчыва з металічным бляскам. Крышталічная рашотка падобная да алмазу. Вядомы таксама аморфны крэмній, маючы карычневы колер. Шчыльнасць 2328 кг/м³, тэмпература плаўлення 1415 °C, тэмпература кіпення 3250 °C, цеплаёмістасць 20,1 Дж/моль•К. Празрысты для выпраменьвання з даўжынёй хвалі 1—9 мкм. Цвёрдасць па шкале Моаса крышталічнага крэмнію складае 7 адзінак.
Крэмній з'яўляецца тыповым паўправадніком. Пры хатняй тэмпературы хімічна мала актыўны.
Прыродныя крыніцы
Аксід крэмнію SiO2 (пясок, крэмень) — самае распаўсюджанае хімічнае злучэнне на Зямлі. Па распаўсюджанасці ў зямной кары — другі пасля кіслароду элемент. Прыродны крэмній складаецца з трох стабільных ізатопаў 28Si (92,23 %), 29Si (4,67 %), 30Si (3,1 %).
Выкарыстанне
Крэмній з'яўляецца адным з галоўных рэчываў мікраэлектронікі (крэмніевыя фотаэлементы, падложкі, паўправаднікі і інш.). Адмыслова чысты крэмній, легіраваны спецыяльнымі дабаўкамі, выкарыстоўваецца для вырабу транзістараў, дыёдаў, тырыстараў, паўправадніковых лазераў, інтэгральных мікрасхем і іншых паўправадніковых прылад і прыбораў. Монакрышталі SiO2 выкарыстоўваюцца ў радыётэхніцы і аптычным прыборабудаванні, інфрачырвонай оптыцы.
Дабаўкі ў сталь і чыгун для паляпшэння механічных уласцівасцей, павышэння ўстойлівасці да дзеяння кіслот. Крэмній выкарыстоўваецца пры вырабе гарачаўстойлівых дэталей ракетнай тэхнікі, лабараторнага посуду.
Рыжкоў
Рыжкоў — тапонім, прозішча.
Лена Андэрсан
Лена Андэрсан (Lena Andersson; нар. 18 красавіка 1970) — шведская журналістка і пісьменніца.
Біяграфія
Нарадзілася 18 красавіка 1970 года ў раёне Кунгсхольмен, Стакгольм.
Вырасла ў Стакгольмскай акрузе Тэнста і жыла там да 1986 года. Вучылася ў лыжнай школе ў Турсбю, удзельнічала ў лыжных гонках. Атрымала ступень бакалаўра ў англійскай і нямецкай мовах, а таксама паліталогіі ў Стакгольмскім універсітэце.
Лена Андэрсан прымала ўдзел у праграме Sommar (Лета) на Шведскім радыё 9 ліпеня 2000 года, 16 чэрвеня 2002 года, 9 ліпеня 2005 года і 22 чэрвеня 2008 года. У 2005 годзе, калі яе праграма была прысвечана Ісусу, яна прыцягнула вялікую ўвагу слухачоў. У тым жа годзе яна атрымала прэмію Ingemar Hedenius ад Асацыяцыі гуманістаў (Humanisterna).
У 2008 годзе Андэрсан была прысуджана стыпендыя Свэна Бергквіста, затым яна была ўдастоена шэрагі іншых шведскіх прэмій, напрыклад: Аўгустоўская прэмія (2013), Залаты аловак (2013) і Аўтар года (2014). Лена атрымала званне ганаровага доктара ў Універсітэце Лінеуса ў 2016 годзе.
Лена Андэрсан жыве з 2017 года Стакгольмскай акрузе Тэнста разам са сваім партнёрам Б'ёрнам Лінэлам.
Няроўка
Няро́ўка (, Неровка) — хутар у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Крэўскага сельсавета.
Чашніцкае благачынне
Чашніцкае благачынне, Чашніцкая благачынная акруга — акруга ў Віцебскай і Аршанскай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы. Аб’ядноўвае паўночна-заходнія прыходы Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці.
Благачынныя настаяцелі
Протаіерэй Уладзімір Каляда.
Пекалін
Пекалі́н (, Пекалин) — вёска ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Пекалінскага сельсавета.
Да 12 лістапада 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Воратаўскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 12 км у напрамку на поўдзень ад горада Смалявічы, за 45 км ад Мінска , на рацэ Уша. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога.
Кіншаса (правінцыя)
Кінша́са (Kinshasa) — правінцыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, размешчаная на захадзе краіны.
Адміністрацыйны цэнтр — горад Кіншаса. Правінцыя размешчана на беразе ракі Конга.
Насельніцтва правінцыі — 8 951 248 чалавек (2005).
Ганцавічы (станцыя)
Га́нцавічы (, Ганцевичи)  — станцыя Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчана ў горадзе Ганцавічы; на лініі Баранавічы — Лунінец, паміж прыпыначнымі пунктамі і.
Сонечнае зацьменне 21 снежня 1862 года
Сонечнае зацьменне 21 снежня 1862 года — частковае сонечнае зацьменне 149 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,7016 і дасягнула свайго максімуму ў 04:53:03 UTC у пункце з каардынатамі 66° пн. ш. 94° у. д..
Зацьменне 21 снежня 1862 года стала 3-ім сонечным зацьменнем у 1862 годзе і 154-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 21 лістапада 1862 года, наступнае — 17 мая 1863 года.
Дрэнкія
Дрэнкія (Drenchia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Насельніцтва складае 162 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 15 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 33040. Тэлефонны код — 0432.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria Assunta.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Літаратурны музей Петруся Броўкі
Літаратурны музей Петруся Броўкі — музей беларускага пісьменніка і паэта Пятра Усцінавіча Броўкі.
NGC 895
NGC 895 (іншыя абазначэнні — MCG -1-7-2, IRAS02191-0544, PGC 8974) — спіральная галактыка (Sc) у сузор’і Кіт.
Літаратурны музей Петруся Броўкі
Гісторыя
Музей адкрыты «ў доме № 30 па вуліцы К. Маркса ў г. Мінску» паводле Пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 10 ліпеня 1980 № 256 «Аб увекавечанні памяці народнага паэта БССР П. У. Броўкі (Петруся Броўкі)». Першым дырэктарам музея была жонка паэта Алена Міхайлаўна, затым яго сын Юрый Пятровіч да 2006 года.
NGC 895
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Літаратурны музей Петруся Броўкі
Гісторыя
Паводле гэтай жа Пастановы адкрыты дом-музей Петруся Броўкі (в. Пуцілкавічы Ушацкага раёна Віцебскай вобласці).
Структура і штат музея былі зацверджаны Міністэрствам культуры БССР па ўзгадненні з Міністэрствам фінансаў БССР.
29 снежня 1984 года музей прыняў першых наведвальнікаў.
У 2005—2007 гадах дакументальная частка экспазіцыі была пераабсталявана, бо фізічна састарэла і не адпавядала асноўным прынцыпам будовы экспазіцый. Рашэнне пра рээкспазіцыю прынялі з нагоды 100-годдзя нараджэння паэта ў 2005 годзе.
Экспазіцыя музея падзяляецца на дзве часткі: дакументальную, якая займае два пакоі былой кватэры (дзе пры жыцці паэта была спальня Пятра Усцінавіча і яго жонкі Алены Міхайлаўны, пакой сына Юрыя) і мемарыяльную (бібліятэка і рабочы кабінет паэта).
У 2014 годзе Літаратурны музей Петруся Броўкі стаў філіялам Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры.
Дрэзна
Дрэзна — горад у Арэхава-Зуеўскім раёне Маскоўскай вобласці Расіі, за 80 км на ўсход ад Масквы і за 12 км ад раённага цэнтра, на рацэ Дрэзне (правы прыток Клязьмы); адзіны населены пункт муніцыпальнага ўтварэння «Гарадское паселішча Дрезна». Чыгуначная станцыя Дрэзна на лініі Масква — Ніжні Ноўгарад.
Насельніцтва 11500 жыхароў (2010); (11,6 — 2005, 11,7 — 2004).
IC 564
IC 564 — галактыка тыпу Scd у сузор'і Секстант.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Натан Штраус
Натан Штраус (ням. Nathan Straus, — ) — амерыканскі прамысловец, філантроп, гуманіст, саўладальнік найбуйнейшай амерыканскай сеткі ўнівермагаў: «RH Macy & Co». а таксама ўладальнік сеткі ўнівермагаў «Abraham & Straus». Вялікую частку сваіх актываў ахвяраваў на сіянісцкі рух, на бібліятэкі і ахову здароўя. Актыўна выступаў за абавязковую пастэрызацыю малака. Пабудаваў станцыі пастэрызацыі малака ў 36 гарадах ЗША. Ім былі адкрыты дзіцячыя медыцынскія цэнтры ў Тэль-Авіве і Іерусаліме. Імя Натана Штрауса з 1927 года носіць Натанія — горад у Ізраілі, найбуйнейшы курорт міжземнаморскага ўзбярэжжа.
Нетанія
Нетанія (таксама Натанія; נְתַנְיָה) — горад у Ізраілі, найбуйнейшы курорт міжземнаморскага ўзбярэжжа краіны. Нетанія расцягнулася ўздоўж мора і па даўжыні пляжнай зоны пераўзыходзіць іншыя гарады Ізраіля, нават Тэль-Авіў. Буйны цэнтр цытрусаводства і адзін з найбуйнейшых цэнтраў магутнай алмазнай індустрыі краіны.
Горад размешчаны на ўзбярэжжа Міжземнага мора ў цэнтральнай частцы даліны Шарон, прыкладна ў 30 км на поўнач ад Тэль-Авіва і ў 50 км на поўдзень ад Хайфы.
Нетанія заснаваная 18 лютага 1929 года выхадцамі з Усходняй Еўропы як сельскагаспадарчае паселішча — мошаў.
Горад названы імем сіянісцкага дзеяча і філантропа Натана Штраўса, які ахвяраваў буйную суму на заснаванне і развіццё новага селішча. Па даных на чэрвень 2010 года ў Нетаніі пражывала 184700 чалавек.
Allium taquetii
Allium taquetii — від травяністых раслін сямейства ; эндэмікаў Паўднёвай Карэі.
Апісанне
Карэнішча кароткае, 2.5-5.5 мм даўжынёй. Цыбуліны ад адзіночных да скучаных, ад цыліндрычна-яйцападобных да яйцападобных, без цыбулінак, 4.4-10 мм у дыяметры, абалонкі шаравата-карычневыя. Лісткоў 3-5, ліставыя пласціны узыходзячыя, лінейныя, 10.2-28 см даўжынёй і 0.8-2.4 мм шырынёй, полыя ў перасеку. Сцябло не тонкае, круглае і суцэльнае ў перасеку, прамое перад цвіценнем, 13.3-36 см вышынёй і 0.9-2.1 мм шырынёй. Суквецце — шарападобны парасонік, 6-38-кветкавы; кветаножкі роўнай даўжыні. Калякветнік паўзоркавы, ад чырванавата-фіялетавага да пурпурнага, лісточкі калякветніка авальныя, ад тупых да круглявых на вяршыні, Унутраныя — даўжэй чым знешнія, 5.0-5.7 × 3.2-3.6 мм, знешнія — 3.9-4.7 × 2.3-3.5 мм. Каробачкі зваротна-сэрцападобна-трохкутныя, 5.0-6.0 × 5.0-5.1 мм. Насенне чорнае, паўэліпсападобнае, 3.1-4.1 × 2.4-3.0 мм. 2n=16.
Перыяд цвіцення: верасень-кастрычнік.
Распаўсюджанне
Эндэмік Паўднёвай Карэі —.
Лілія Ціханаўна Выгонная
Лілія Ціханаўна Выгонная (3 верасня 1942 — 15 снежня 2001) — вядомая беларуская лінгвістка, доктар філалагічных навук, фанетыстка, мовазнаўца. Галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі. Усе сваё самастойнае жыццё Л. Выгонная прысвяціла выключна важнай і актуальнай агульнаграмадскай праблеме — вывучэнню фанетычнага ладу беларускай мовы і папулярызацыі навуковых даследаванняў.
Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і ваеннаслужачага. У 1949 г. пайшла ў першы клас Балбасаўскай сярэдняй школы Аршанскага раёна. Пасля заканчэння школы ў 1959 г. паступіла на філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Згодна з тагачаснай традыцыяй, заняткі на першым курсе аддзялення рускай мовы і літаратуры сумяшчала з працай бібліятэкара Дома афіцэраў. На працягу ўсіх гадоў вучобы была старастай навуковага гуртка, выступала з паведамленнямі і дакладамі на студэнцкіх навуковых канферэнцыях у Мінску і Харкаве. Менавіта тады ў Л. Выгоннай сфарміравалася цікавасць да разнастайных пытанняў тэарэтычнага мовазнаўства. У час летніх канікулаў выязджала ў дыялекталагічныя экспедыцыі разам з навукоўцамі БДУ і Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР.
Навуковая дзейнасць
3 восені 1964 г. Лілія Выгонная залічана на пасаду малодшага навуковага супрацоўніка сектара агульнага і славянскага мовазнаўства Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа. Пачалася самастойная навуковая праца. У 1969 г. паспяхова абараніла кандыдацкую дысертацыю па дыялектнай лексікалогіі, у якой на падставе сабранага вялікага фактычнага матэрыялу ўпершыню ў беларусістыцы пераканальна абгрунтавала падзел Палесся на тры асобныя зоны, а таксама паказала сувязі палескай земляробчай лексікі з адпаведнымі найменнямі ў іншых славянскіх мовах. Асноўныя вынікі даследавання пазней былі апублікаваны ў калектыўнай манаграфіі «Лексіка Палесся ў прасторы і часе» (1971 г.). Гэтая праца засведчыла вялікі навукова-творчы патэнцыял аўтара, яе несумненныя здольнасці і навуковы талент. Доктарская дысертацыя па беларускай фаналогіі (1992)
Шмат гадоў даследчыца ўваходзіла ў склад Міжнароднай рабочай групы Агульнаславянскага лінгвістычнага атласа (АЛА). Тут Лілія Выгонная сцвердзілася як таленавіты вучоны, высокапрафесійны спецыяліст у сваёй галіне, тактоўны калeгa і выдатны таварыш. Праца ў АЛА не толькі спрыяла яе навуковаму росту, але і садзейнічала ўмацаванню ў гэтай міжнароднай арганізацыі аўтарытэту беларускай фанетычнай школы, пашырэнню ў замежнай лінгвістычнай навуцы ідэй, прынцыпаў і падыходаў нашых мовазнаўцаў. Выступленні даследчыцы ў дыскусіях па самых розных складаных пытаннях заўсёды вылучаліся грунтоўнасцю, аргументаванасцю, шырынёй навуковага кругагляду, нестандартнасцю мыслення, выключнай павагай да апанентаў і калег. Былі яшчэ шматлікія артыкулы ў самых розных выданнях, у тым ліку і ў часопісе «Роднае слова».
Баханы (Стаўбцоўскі раён)
Баханы́ (, Боханы) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Заямнаўскага сельсавета.
Сіпоўшчына
Сіпо́ўшчына (, Сиповщина) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Астроўшчынскага сельсавета.
Баханы (Стаўбцоўскі раён)
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Слабадскога сельсавета.
Сіпоўшчына
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Шпакоўшчынскага сельсавета.
Іватэ (прэфектура)
Іватэ (岩手県) — прэфектура Японіі, якая знаходзіцца ў рэгіёне Тахоку. Адміністрацыйны цэнтр прэфектуры — горад Морыёка.
Геаграфія
Мяжуе з прэфектурай Аомары на поўначы, прэфектурай Акіта на захадзе і прэфектурай Міягі на поўдні. З усходу абмываецца водамі Ціхага акіяна. Паверхня складаецца з горных хрыбтоў і пласкагор’яў. Горная града Оў знаходзіцца ў заходнім сектары прэфектуры, а Кітакамі — ва ўсходнім. Паміж імі ляжыць басейн ракі Кітакамігава — асноўны раўнінны раён, дзе жыве большасць насельніцтва. Клімат халаднаваты і сухі.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У прэфектуры знаходзіцца 13 гарадоў і 11 паветаў (16 пасёлкаў і 5 сёлаў).
Гарады
Спіс гарадоў:
Гісторыя
Першыя людзі з’явіліся на тэрыторыі Іватэ ў познім палеаліце. Іх нашчадкі сталі стваральнікамі неалітычнай культуры Дзёмон. Напачатку 1 тысячагоддзя ў месцах кампактнага пражывання гэтых людзей распаўсюдзілася рысаводства, якое прыйшло з Заходняй Японіі.
Туземным этнасам старажытнай Іватэ былі эмісі. Пачынаючы з 8 стагоддзя іх землі сталі аб’ектам экспансіі маладой японскай дзяржавы. Эмісі абараняліся пад кіраўніцтвам правадыра Атэруя, але напачатку 9 стагоддзя былі заваяваны сёгунам Саканоўэ-но Тамурамара.
Да X стагоддзя тэрыторыі сучаснай Іватэ канчаткова сталі падкантрольнымі Імператару Японіі і ўвайшлі ў склад правінцыі Муцу. Асноўнымі палітыка-эканамічнымі цэнтрамі края былі замкі Ісава (Осю), Сёва (Марыёка) і Такутан (Яхаба). На XI—XII стст. цэнтральны ўрад не змог стварыць магутнай выканаўчай вертыкалі на гэтых землях, таму рэальная ўлада ў іх належала мясцовым самурайскім родам Абэ, Кіёхара, Фудзівара і іншым, якія паходзілі з эмісі. У прыватнасці, наймацнейшымі былі пазіцыі самураяў Фудзівара, якім атрымалася на гандлі мясцовым золатам ператварыць сваю рэзідэнцыю ў Хіраідзумі ў найбуйнейшы палітычны і культурны цэнтр тагачаснай Паўночнай Японіі.
У канцы XII стагоддзя Іватэ апынулася пад уладай Камакурскага сёгуната. Род Фудзівара быў знішчаны ўрадавымі войскамі, а землі дасталіся васалам. Пачынаючы з XIV стагоддзя Паўночную Японію ахапілі самурайскія міжусобіцы, якія працягваліся да 1590 года, да аб’яднання краіны пад кіраўніцтвам Таётомі Хідэёсі. На той час самым магутным уладаром на тэрыторыі Іватэ быў мясцовы род Намбу.
На працягу перыяду Эда (1603—1867) поўнач Іватэ ўваходзіў у склад княства Марыёка, якім кіраваў Намбу, а поўдзень — у склад княства Сэндай, падкантрольнага самурайскаму роду Датэ. Пасля рэстаўрацыі ў Японіі прамога Імператарскага кіравання ў 1868 годзе і адміністрацыйнай рэформы ў 1871 годзе частка княстваў была аб’яднана ў прэфектуру Марыёка з цэнтрам у горадзе Марыёка. У маі 1876 года гэта адміністрацыйная адзінка была пераназвана ў прэфектуру Іватэ.
У часы існавання Японскай імперыі жыхары Іватэ абкладаліся дадатковым падаткам, што стала прычынай іх удзелу ў антыўрадавай вайне 1868—1869 на боку апазіцыйных сіл. Дзяржаўныя паборы прывялі да збяднення прэфектуры ў 1900—1910-х гадах. Фінансавая эксплуатацыя Іватэ скончылася ў перыяд прэм’ерства Хары Такасі, які быў родам з гэтай прэфектуры.
Пасля Другой сусветнай вайны Іватэ ляжала ў руінах ад бамбардзіровак і празмернай высечкі лясоў, але за 10 гадоў была адноўлена стараннямі новай улады і жыхароў прэфектуры. У 1970 годзе была створана сетка аўтамабільных дарог і спраектаваны хуткасныя аўтабаны, а 1982 годзе запрацаваў хуткасны цягнік сінкансэн рэгіёну Тахоку, які злучыў Іватэ з Токіа.
Славутасці
Значная частка берагавой лініі прэфектуры ўваходзіць у нацыянальны прыродны парк — Рыкуцю Кайган. Карыстаецца папулярнасцю ў турыстаў і іншы нацыянальны прыродны парк — Тавада-Хатымантай. У Іватэ шмат курортаў з гарачымі крыніцамі, сярод іх Ханамакі, Гэто і Цунагі. У Хіраідзумі прыцягваюць увагу некалькі гістарычных помнікаў. Прэфектура вядомая вырабамі з чыгуну, лялькамі какэсі, а таксама звычаямі мясцовых жыхароў (танец з мячамі, танец аленя).
Сімволіка
Эмблема прэфектуры была абрана 10 лістапада 1964 года, а сцяг — 6 сакавіка 1965 года.
Кветкай прэфектуры абралі 22 сакавіка 1955 года кветку паўлоніі, дрэвам — чырвоную хвою (26 верасня 1966), птушкай — японскага фазана (10 мая 1964), а рыбай — кету (21 лютага 1992).
Сцяг Бягомля
Апісанне
Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з дзвюх роўнавялікіх гарызантальных палос: верхняй — зялёнага і ніжняй — жоўтага колеру, у цэнтры пярэдняга боку якога размяшчаецца выява герба гарадскога пасёлка Бягомль.
Гісторыя
Герб і сцяг Бягомля зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 28 лютага 2011 года № 86.
863
863 — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 863 год нашай эры, 863 год 1 тысячагоддзя, 63 год IX стагоддзя, 3 год 7-га дзесяцігоддзя IX стагоддзя, 4 год 860-х гадоў.
Млечнік апушаны
Млечнік апушаны, скрыпіца, грузд (Lactarius vellereus) — шапкавы базідыяльны грыб роду сямейства.
Апісанне
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка 7—25 см у дыяметры, пляската-пукатая ў маладых грыбоў, потым глыбока-лейкападобная, з загнутым уніз краем, сухая, апушаная, белая або жаўцеючая. Мякаць шчыльная і тоўстая, жаўцее на зломе. Млечны сок белы, едкі, горкі, без асаблівага паху. Пласцінкі сыходныя, белаватыя, потым вохрыста-жаўтаватыя, спачатку частыя, потым больш рэдкія. Ножка 1—7 см у даўжыню і 2—4 см у дыяметры, цыліндрычная, суцэльная, гладкая, белаватая або з жаўтаватым адценнем. Споры амаль шарападобнай формы, бясколерныя.
Распаўсюджанне
Грыб распаўсюджаны ў лясной зоне на тэрыторыі Паўночнага паўшар’я. Найбольш часта сустракаецца ў яловых лясах. Пладовыя целы з’яўляюцца з ліпеня па кастрычнік, паасобку або групамі.
Выкарыстанне
Умоўна ядомы грыб. Спажываецца ў соленым выглядзе.
Панарка (вёска)
Пана́рка (, Понарка) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Крэўскага сельсавета.
Да 11 лютага 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Стрыпунскага сельсавета.
Ян Гаштольд
Ян (Івашка) Гаштольд (? — ) — староста дарсунскі, маршалак надворны вялікіх князёў ВКЛ Вітаўта і Свідрыгайлы, намеснік смаленскі (1436-40), ваявода трокскі (з 1440), віленскі (з 1443). Сын Андрэя Гаштольда.
Энемонца
Насельніцтва складае 1357 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 59 чал./км². Займае плошчу 23 км². Паштовы індэкс — 33020. Тэлефонны код — 0433.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Ян Гаштольд
Сям’я
Ян быў сынам Андрэя Гаштольда і дачкі, заснавальніка роду.
The Osbournes
«The Osbournes» — амерыканскае, у якім адлюстравана хатняе жыццё рокера Озі Осбарна і яго сям’і. Серыял пачаў ісці на MTV 5 сакавіка 2002 года і падчас першага сезона быў прызнаны найболей прагляданым шоў за ўсю гісторыю канала. Апошняя серыя выйшла 21 сакавіка 2005 года.
NGC 896
NGC 896 (іншае абазначэнне — SG 1.04) — эмісійная туманнасць у сузор’і Касіяпея.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кісларод
Кісларод (Oxygenium) O — хімічны элемент VI групы перыядычнай сістэмы з атамным лікам 8. Гэты член групы халькагенаў па перыядычнай табліцы з'яўляецца высокарэакцыйным неметалічным элементам і акісляльнікам, які лёгка ўтварае злучэнні, у прыватнасці аксіды, з большасцю элементаў. Паводле масы кісларод з'яўляецца трэцім найбольш распаўсюджаным элементам у сусвеце пасля вадароду і гелію. Пры стандартных умовах малекулярны кісларод складаецца з двух атамаў, утвараючы, такім чынам, двухатамны газ (O2), які не мае колеру, паху і смаку.
Структура
У стандартных умовах кісларод — газ без колеру і паху, мае формулу O2, Парадак сувязі ў малекуле — 2. Асноўны стан малекулы — трыплетная форма. У малекуле ёсць два няспараныя электроны на зведзеных арбіталях, таму рэчыва з'яўляецца парамагнітным. Вадкі кісларод істотна прыцягаецца да магніта, мосцік з рэчыва добра трымаецца паміж палюсамі. Энергія сувязі меншая за энергію ў малекуле азоту, бо няспараныя электроны знаходзяцца на антысувязваючых арбіталях. У малекуле азоту гэтыя арбіталі застаюцца свабоднымі.
У сінглетнай форме кіслароду ўсе электроны маюць пару на арбіталі. Гэты стан кіслароду вышэй па энергіі, таму такая малекула метастабільная. Сінглетная форма больш актыўная хімічна, у тым ліку ў адносінах да арганічных малекул. У працэсе фотасінтэзу вырабляецца сінглетны кісларод, таму фотасінтэзавальныя арганізмы вымушаны штучна пазбаўляць кісларод энергіі, каб ён не пашкодзіў тканкі.
Алатропія
Звычайная алатропная форма кіслароду — O2, з даўжынёй сувязі 121 пм, энергіяй сувязі 498 кДж/моль. Кажучы пра кісларод як рэчыва, маюць на ўвазе менавіта гэту мадыфікацыю.
Азон (O3) — вельмі актыўная алатропная форма. Калі канцэнтраваны азон удыхнуць, ён можа нават пашкодзіць лёгкія. Існуе ў вышэйшых слаях атмасферы, атрымліваючыся з кіслароду пад ультрафіялетавымі промнямі. Азон моцна паглынае ў УФ-вобласці спектру, а таму яго слой з'яўляецца экранам супраць УФ-промняў.
Фізічныя ўласцівасці
У вадзе раствараецца лепш за азот. У раўнавазе з паветрам у вадзе на кожную малекулу азоту існуе 2 малекулы кіслароду (у атмасферы — 4 малекулы азоту на 1 малекулу кіслароду). Колькасць у растворы залежыць ад тэмпературы: 14.6 мг/л у 0 °C, амаль у два разы менш — 7.6 мг/л — у 100 °C. Існуе таксама залежнасць ад складу самога раствору: пры 25 °C і 1 атм у 1 л чыстай вады змяшчаецца 6.04 мл кіслароду, у 1 л марской вады — каля 4.95 мл.
Цвёрды і вадкі кісларод — блакітныя празрыстыя рэчывы. Вадкі кісларод высокай чысціні можна атрымаць з дапамогай фракцыйнай дыстыляцыі паветра. Гэта вельмі агрэсіўны акісляльнік, таму яго нельга трымаць побач з арганічнымі рэчывамі.
Ізатопы
Існуюць 3 ўстойлівыя ізатопы кіслароду натуральнага паходжання — 17O, 18O і 16O; апошні самы распаўсюджаны. Найбольшая частка 16O сінтэзуецца ў працэсе аб'яднання гелію ў канцы жыццёвага цыкла зоркі. Большасць 18O атрымліваецца фіксацыяй ядра 4He ізатопам 14N на апошніх стадыях існавання зорак вялікага памеру.
Таксама існуюць 14 радыеактыўных ізатопаў кіслароду. Самы ўстойлівы з іх — 15O, перыяд паўраспаду 112.24 секунды, а таксама 14O, перыяд паўраспаду 70.606 секунд. Усе астатнія жывуць не больш за 27 секунд (значная частка — менш за 0.083 с).
Распаўсюджанасць
Кісларод з'яўляецца самым распаўсюджаным хімічным элементам комплексу зямной кары, біясферы, воднай абалонкі і паветра (па масе). У Сусвеце — трэці па распаўсюджанасці пасля вадароду і гелію. Складае каля 0,9 % масы Сонца, 49,2 % зямной кары і каля 88,8 % — воднай абалонкі Зямлі.
Колькасць кіслароду ў атмасферы Зямлі незвычайная, калі параўнаць з атмасферамі Марса і Венеры. Гэта тлумачыцца кругаваротам кіслароду з удзелам жывых істот. Вялікую ролю ў гэтым цыкле адыгрывае фотасінтэз, бо адзін з яго прадуктаў — свабодны кісларод. На цяперашні час, стварэнне і ўжыванне кіслароду знаходзяцца ў раўнавазе, закранаюць каля 1/2000 атмасфернага кіслароду за год.
Вялікая колькасць кіслароду знаходзіцца ў растворы ў вадзе. Здольнасць растварацца павялічваецца, калі зніжаецца тэмпература — і гэта адыгрывае вялікую ролю для жыцця ў акіяне. У палярных водах растворана больш кіслароду — шчыльнасць жывых істот у іх таксама большая.
Нанэ Анан
Нанэ Анан (Nane Annan; 1944, Стакгольм, Швецыя) — шведская праваабаронца. Жонка сёмага Генеральнага сакратара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый (ААН) Кофі Анана. Пляменніца шведскага дыпламата Рауля Валенберга.
Кісларод
Фотасінтэз і дыханне
Натуральна свабодны кісларод — прадукт фатолізу вады, часткі этапу святла фотасінтэзу. Зялёныя водарасці і цыянабактэрыі акіяна вырабляюць каля 70 % кіслароду. Астатняя частка належыць наземным раслінам. Зыходзячы з іншых крыніц, акіянам належыць каля 45 % кіслароду.
Нанэ Анан
Біяграфія
Нанэ Лагергрэн нарадзілася 1944 годзе ў Стакгольме, скончыла факультэт юрыспрудэнцыі ў Стакгольмскім універсітэце ў 1968 годзе.
У 1975 годзе ўладкавалася працаваць памочнікам суддзі ў шведскім судзе.
Кісларод
Фотасінтэз і дыханне
Спрошчанае ўраўненне рэакцыі фотасінтэзу: На выраб адной малекулы кіслароду патрабуецца энергія чатырох фатонаў. Істотным вынікам працэсу з'яўляецца градыент канцэнтрацыі іонаў H+, энергія градыента выкарыстоўваецца на стварэнне АТФ. O2, які застаецца пасля акіслення вады, трапляе ў атмасферу.
Нанэ Анан
Біяграфія
Удзельнічала ў распрацоўцы заканадаўчых праектаў як памочнік сакратара ў шведскім парламенце (1976—1981) і як эксперт у шведскай камісіі па этнічных прадузятасцяў і дыскрымінацыі (1979—1980). У 1981 годзе яна ўладкоўваецца ў юрыдычную службу Выканаўчага камітэта Упраўлення Вярхоўнага Камісара ААН па справах бежанцаў у Жэневе і да 1983 года працуе там. У 1983 годзе яе запрашаюць працаваць у галоўным офісе ААН у Нью-Ёрку і яна пераязджае туды.
Нанэ выйшла замуж за Кофі Анана ў 1984 годзе ў Нью-Ёрку. Пасля таго, як яе муж у 1997 годзе становіцца генеральным сакратаром Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, яна паказвае сябе як паслядоўны змагар з праблемамі тысячагоддзя, такімі як: беднасць, праблема дзяцей, якія не маюць магчымасці атрымаць адукацыю, гендарная роўнасць, пашырэнне правоў і магчымасцяў жанчын.
Кісларод
Фотасінтэз і дыханне
Свабодны кісларод мае крытычнае значэнне для дыхання ўсіх аэробных арганізмаў. Ён выкарыстоўваецца ў мітахондрыях клетак для сінтэзу АТФ. Спрошчаная рэакцыя дыхання па сутнасці адваротная да фотасінтэзу: У пазваночных кісларод трапляе праз мембраны лёгкіх у эрытрацыты крыві, звязваецца гемаглабінам, пры гэтым колер бялку змяняецца з цёмна-чырвонага на чырвоны. Некаторыя жывёлы замест гемаглабіну маюць гемацыянін (галаваногія малюскі і некаторыя членістаногія) альбо гэмерытрын. Адзін літр крыві растварае да 200 мл кіслароду. Наяўнасць у крыві жывёл свабоднага кіслароду ўпершыню даказаў у сваёй дысертацыі «Commentatio de novis quibusdam experimentis doctrinam de respiratione institutis» нямецкі вучоны Тэадор Людвіг Вільгельм фон Бішаф.
Нанэ Анан
Біяграфія
Нанэ Анан — куратар праграмы ЮНЕСКА па Годзе Чыстай Вады (2003), змагар за чысціню навакольнага асяроддзя. Яна адна з удзельнікаў распрацоўкі плана сістэмы папярэджання цунамі.
Захапляецца мастацтвам і з’яўляецца мастачкай.
Кісларод
Фотасінтэз і дыханне
Некаторыя актыўныя формы кіслароду (як, напрыклад, H2O2) таксічныя для арганізмаў, але з'яўляюцца пабочнымі прадуктамі метабалізму. Гэтыя ж пераксіды таксама выкарыстоўваюцца імуннай сістэмай ў барацьбе з мікраарганізмамі.
Дарослы чалавек удыхае 1,8—2,4 г кіслароду за хвіліну. Гэта больш за 6 мільярдаў тон у год — усім чалавецтвам.
Геалагічнае стварэнне
У атмасферы кіслароду амаль не было, пакуль не з'явіліся фотасінтэнуючыя арганізмы (каля 3.5 мільярдаў гадоў таму). Падчас палеапратэразою (3—2.3 мільярды гадоў назад) свабоднага кіслароду стала шмат, але першы мільярд гадоў ён рэагаваў са злучэннямі жалеза, якія былі раствораны ў акіяне. Калі такіх паглынальнікаў пачало не хапаць, кісларод трапіў у атмасферу. Новае актыўнае рэчыва было атрутным для ўсіх жывых істот. Калі ў атмасферы яго зрабілася шмат, адбылася Кіслародная катастрофа (каля 2.4 млрд гадоў назад). Пасля віды (эўкарыёты) пачалі адаптавацца да новых умоў, стварыўшы аэробнае дыханне.
У перыяд кембрыя (540 млн гадоў назад) колькасць кіслароду ў паветры змянялася ад 15 % да 30 %. Падчас каменнавугальнага перыяду гэтая лічба дасягала найвышэйшае ступені — 35 %. На сённяшні дзень дзейнасць чалавека амаль не ўплывае на колькасць газу, якога каля 21 % па аб'ёму. З цяперашняй хуткасцю фатасінтэзу патрабуецца 2000 гадоў, каб цалкам аднавіць запас кіслароду ў паветры.
Гісторыя адкрыцця
Адзін з першых эксперыментаў, які пацвердзіў залежнасць паміж гарэннем і паветрам, правёў Філон Візантыйскі ў 2 стагоддзі да н.э. У працы Пнеўматыка ён апісаў, што калі свечку, якая стаіць у ёмістасці з вадой, накрыць іншай ёмістасцю, то частка вады зацягнецца ўнутр, а пасля свечка пагасне. Філон вырашыў, што частка паветра ў ёмістасці становіцца першасным элементам, агнём, і працякае праз сітавіны (поры) у шкле.
Яшчэ ў адным эксперыменце Маёў адзначыў, што антымоній павялічваецца ў вазе, калі яго пагрэць, і заключыў, што spiritus nitroaureus злучаецца з ім. Ён лічыў, што лёгкія паглынаюць spiritus nitroaureus з паветра і перадаюць яго крыві; што магчымасць жывёл рухацца і быць цяплейшымі за асяроддзе — вынік рэакцыі са spiritus nitroaureus. Вынікі яго доследаў апублікаваныя ў трактаце «Дыханне», 1668.
Тэорыя флагістону
Шмат навукоўцаў XVII—XVIII стст. атрымлівалі кісларод — Міхаіл Ламаносаў, Роберт Гук, Оле Борх, П'ер Баен. Але ніхто з іх не разглядаў яго як самастойны элемент. Працэс гарэння абгрунтоўваўся тэорыяй флагістону. Згодна з гэтай тэорыяй усе рэчывы, якія могуць гарэць, складаюцца з дзвюх частак — флагістону і акаліны. Флагістон аддзяляецца падчас гарэння, дэфлагістанаваная акаліна застаецца. Найбольш гаручыя рэчывы, пасля якіх застаецца няшмат рэштак (напрыклад, вугаль) складаюцца амаль з чыстага флагістону; тыя, што гараць дрэнна альбо зусім не гараць, амаль не маюць флагістону. Паводле гэтай тэорыі, паветра ніякім чынам не ўплывае на гарэнне. Такая выснова была зроблена з назірання полымя: здаецца, што рэчыва нешта губляе. Павялічэнне масы большасці рэчываў было незаўважана, бо прадукты іх гарэння — газы. На самай справе, адзін з аргументаў супраць флагістону якраз той, што вага металаў у працэсе гарэння павялічваецца. Але нават гэта магло тлумачыцца «адмоўнай масай» флагістону.
Адкрыццё
Першым кісларод адкрыў шведскі фармацэўт Карл Вільгельм Шэеле. Ён атрымаў газ раскладаннем аксіду ртуці і розных нітратаў у 1772, назваўшы рэчыва «вогненым паветрам» ў трактаце «Пра паветра і агонь». Трактаце быў апублікаваны ў 1777.
У гэты жа час, 1 жніўня 1774, Джозеф Прыстлі факусіраваў сонечнае святло на аксідзе ртуці ў шкляной трубцы. Газ, які атрымаўся, ён назваў дэфлагістанаваным паветрам. Ён заўважыў, што ў гэтым газе полымя свечкі ярчэйшае, а мышы жывуць даўжэй. Паспрабаваўшы ўдыхнуць газ, Прыстлі потым пісаў: «Адчуванне ў маіх лёгкіх амаль не адрознівалася ад звычайнага, але праз некаторы час я адчуваў асаблівую лёгкасць».
Вядомы французскі хімік Антуан Ларан Лавуазье пасля сцвярджаў, што атрымаў газ самастойна. Тым не менш, у 1774 Прыстлі расказваў Лавуазье пра свае вопыты. Шэеле таксама дасылаў яму ліст, ў якім апісваў новае рэчыва, але Лавуазье сцвярджаў, што ніколі гэты ліст не атрымліваў (Копія ліста была знойдзена ў Шэеле пасля яго смерці).
Уклад Лавуазье
Тое, што Лавуазье неаспрэчна зрабіў — колькасныя вопыты з акісленнем і першае правільнае абгрунтаванне працэсу гарэння. Ён выкарыстаў вынікі доследаў, каб абвергнуць тэорыю флагістону і пацвердзіць, што рэчыва, адкрытае Дж. Прыстлі і К. Шэеле — самастойны элемент.
У адным з доследаў Лавуазье адзначыў, што калі волава грэць з паветрам у ізаляваным кантэйнеры, павялічэння агульнай вагі няма. Калі ён адкрыў пасудзіну, паверта рэзка ўцягнулася ўнутр. Гэта значыць, што частка паветра паглынаецца волавам. Вага цвёрдай часткі сапраўды павялічылася, роўна настолькі, колькі паветра ўвайшло пасля. Вынікі эксперыментаў былі апублікаваны ў кнізе Sur la combustion en général, 1997. У гэта кнізе Лавуазье сцвярджае, што паветра — сумесь двух газаў, азоту (грэч. безжыццёвы) і «Жыццёвага паветра».