cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Капампанганская мова
Капампанганская мова, ці проста капампанган — адна з найбуйнейшых моў Філіпін. Вядомая таксама пад назвамі: пампанга, пампангуэна і аманунг-сісуан (апошняя літаральна значыць «мова, выкармленая грудзьмі», гэта значыць тое ж, што і «родная мова»).
Гравітамагнетызм
Гравітамагнітныя эфекты і іх эксперыментальны пошук
ω
Капампанганская мова
Гісторыя
Назва мовы паходзіць ад слова pampang, што азначае «бераг ракі». Гісторыя мовы да прыбыцця іспацаў у 16 ст. амаль невядомая. У 18 ст. манах Дыега Бергана напісаў дзве кнігі: слоўнік (Vocabulario de la lengua Pampanga) і граматыку (Arte de la lengua Pampanga).
Гравітамагнетызм
Гравітамагнітныя эфекты і іх эксперыментальны пошук
па арбіце радыусам
Капампанганская мова
Гісторыя
На гэтай мове пісалі два выбітныя філіпінскія пісьменнікі 19 ст. Бацька Ансельма Пахарда атрымаў вядомасць як аўтар твораў «Гансала з Кордава» і «Гераічная камедыя пра заваёву Гранады». Яшчэ адзін пісьменнік Хуан Крысастома Сота быў аўтарам шматлікіх п'ес. Амаду Юсон, намінант на Нобелеўскую прэмію па літаратуры ў 1950-я гг, быў аўтарам паэмы «Крысатан».
У цяперашні час капампанганская мова прыходзіць у заняпад нават на тых тэрыторыях, дзе мова традыцыйна была распаўсюджана.
Гравітамагнетызм
Гравітамагнітныя эфекты і іх эксперыментальны пошук
R
ў экватарыяльнай плоскасці масіўнага шара, роўная 1 ± 3
GLω/Rc4
(у адносінах да гадзінніка аддаленага назіральніка; знак + для аднанакіраванага кручэння).
Сярэдняя Неўка
Сярэдняя Неўка (Сре́дняя Не́вка) — пратока ў дэльце Нявы. Працякае паміж Ялагіным востравам (па правым беразе) і Каменным і Крастоўскім астравамі (па левым). Упадае ў Ялагінскі фарватар Неўскай губы.
Даўжыня 2,6 км, шырыня 100—230 м, глыбіня 3,7-8,4 м, сярэдні расход вады ля вытоку 188 м³/с. Берагі, акрамя невялікага ўчастка Крастоўскага вострава ніжэй вусця ракі Крастоўкі, натуральна-земляныя, умацаваныя дрэвам, зона адпачынку. Суднаходная.
Алена Чаплінская
Матрона Хмяльніцкая (Motrona Chmielnicka, вядома як Алена Чаплінская, Helena Czaplińska — 1651) адна з самых цікавых кабетаў у гісторыі Украіны. Па статусе яна была прадстаўніцай шляхты. Таксама вядома, што Матрона была жонкай двух выдатных людзей — Данііла Чапліцкага (Чаплінскага) і Багдана Хмяльніцкага. Пры хрышчэнні яна здабыла новае імя — Матрона.
Царква (збудаванне)
Царква́ — храм у хрысціянстве.
Праваслаўная або каталіцкая царква (храм) складаюцца як мінімум з алтарнай часткі (у праваслаўі, як правіла, арыентаванай на усход) і далучанага да яе памяшкання для тых, хто моліцца. У большасці пратэстанцкіх цэркваў алтароў няма (за выключэннем лютэранства, англіканства і некаторых іншых кірункаў). Звычайна праваслаўная або каталіцкая царква складаюцца з некалькіх узаемазлучаных частак.
Леанід Георгіевіч Бутэлін
Леанід Георгіевіч Бутэлін (, в. Родня, цяпер у Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці — ) — лётчык-знішчальнік, у час Вялікай Айчыннай вайны адным з першых здзейсніў таран самалёта праціўніка.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1919 (паводле іншых звестак 1917 ) годзе ў вёсцы Родня цяпер Клімавіцкага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Рускі. З дзяцінства марыў стаць лётчыкам, займаўся авіямадэлізмам. Быў адным з лепшых спартсменаў Родні, неаднаразова станавіўся пераможцам лыжных гонак. У РСЧА са студзеня 1939 года. Скончыў 8-ю Адэскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў імя П. Д. Асіпенкі.
Таран
22 чэрвеня 1941 года нямецкая авіяцыя зрабіла налёт на аэрадром Боўшаў Станіслаўскага аэравузла. Камандзір звяна 12-га знішчальнага авіяпалка (64-я змешаная авіяцыйная дывізія, ВПС, Кіеўская асобая ваенная акруга) камсамолец малодшы лейтэнант Л. Г. Бутэлін першым падняўся ў паветра на самалёце для адлюстравання налёту. У паветры ён выявіў групу бамбардзіроўшчыкоў і ўступіў з імі ў бой.
У адной з атак яму ўдалося ўразіць агнём адзін з «юнкерсаў». Той загарэўся і паваліўся на зямлю. Бутэлін зрабіў віраж і ўбачыў, як іншы бамбардзіроўшчык заходзіць бамбіць аэрадром. Разгарнуўшыся, ён пайшоў яму насустрач і адкрыў агонь. Але неўзабаве патроны скончыліся. Тады Бутэлін прыняў рашэнне тараніць. Падышоўшы ўшчыльную да хваста «юнкерса», ён шрубай сваёй «чайкі» адсек яго. Фашысцкі самалёт упаў на зямлю, дзе выбухнуў, не прычыніўшы шкоды аэрадрому і складам гаручага. Таран быў выраблены на вышыні 200 м, таму Бутэлін не змог скарыстацца парашутам і загінуў. Дакладны час і месца тарану — 5 гадзін 15 хвілін (паводле іншых звестак 5 гадзін 42 хвіліны) каля вёскі Немшын Галічынскага раёна Івана-Франкоўскай вобласці.
Самалёт з парэшткамі лётчыка выявіў мясцовы жыхар М. Ф. Белавус. Ён вынес цела і пахаваў яго каля вёскі. У 1950-я гады прах перапахаваны ў брацкай магіле ў Галічы.
Узнагароды і памяць
Пасмяротна узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 14 мая 1965 года Леанід Георгіевіч Бутэлін узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 1 ступені.
Рэнэ Клер
Рэнэ Клер (René Clair, сапр. імя René-Lucien Chomette; 11 лістапада 1898, Парыж — 15 сакавіка 1981) — адзін з самых значных французскіх кінарэжысёраў 1920-х і 1930-х гадоў, стваральнік жанру музычнага фільма, пісьменнік, акцёр. Адметныя рысы яго карцін — лірызм і глыбокае разуменне чалавечай псіхалогіі ў спалучэнні з гумарам на мяжы буфанады і сатырычным поглядам на грамадства. Адстойваў незалежнасць французскага кінематографа ад Галівуду, змагаўся супраць «пагаднення Блюм — Бірнса».
Дойлід (скульптура)
Дойлід — скульптура ў Мінску, размешчаная на плошчы Незалежнасці, паміж домам Уніхоўскага і гасцініцай «Мінск». Устаноўлена ў 2007 годзе да 940-годдзя Мінска. Аўтар твора — скульптар Уладзімір Жбанаў.
Апісанне
У цэнтры кампазіцыі — барадаты дойлід у тозе са скруткам чарцяжоў у руцэ. Ён стаіць над горадам і правай рукой нібы варожыць над будынкамі, якія сімвалізуюць архітэктуру Мінска розных эпох. Перад дойлідам — мініяцюрныя копіі брамы старажытнага драўлянага замка XII стагоддзя, касцёла бернардзінак XVII стагоддзя і будынка Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета.
Скульптар тлумачыў, што ў сваёй рабоце «хацеў адлюстраваць ролю архітэктуры ў мастацтве і ў жыцці людзей, а таксама прадставіць асобу архітэктара, менавіта таго, хто стварае „вечныя“ помнікі».
Цікавыя факты
Прыз «Дойлід Беларусі», якім адзначаюцца людзі, якія ўнеслі важкі ўнёсак у развіццё беларускай архітэктуры, мае выгляд паменшанай копіі сталічнай скульптуры.
Уласава
Уласава — жаночая форма прозвішча Уласаў, тапонім.
Міцыпса
Міцыпса (нумід.: mkwsn, Micipsa, Μικίψας; ? — 118 да н.э.) — цар Нумідыі ў другой палове II стагоддзя да н.э., старэйшы з законанароджаных сыноў Масінісы.
Біяграфія
Масініса перад смерцю падзяліў царства паміж трыма сынамі. З іх Міцыпсу дасталася кіраванне казной і царскай сталіцай — Цыртай. Пасля смерці братоў Міцыпса аб'яднаў Нумідыю пад сваёй уладай. Ён прыняў пад сваё заступніцтва тысячы ўцекачоў з разбуранага рымлянамі Карфагена, імкнучыся ў той жа час падтрымліваць прыязныя адносіны з Рымам.
Міцыпса па прыкладзе свайго бацькі, падзяліў Нумідыю паміж сынамі Гіемпсалам і Адгербалам, а таксама пляменнікам Югуртам, якога ён усынавіў. Гэты падзел набыў моц пасля смерці Міцыпсы ў 118 г. да н.э.
Кіёносукэ Марутані
(丸谷 清之介) — былы японскі футбаліст. У 1925 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Наталля Яўгеньеўна Лапцева
Наталля Яўгеньеўна Лапцева (, в. Асінаўка, Чавускі раён, Магілёўская вобласць) — беларуская педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання і выхавання (замежныя мовы). Кандыдат педагагічных навук (2004), дацэнт (2006).
Біяграфія
Скончыла Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў (спецыяльнасць «Нямецкая і англійская мова», 1990), Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт (аспірантура, 2001). Працавала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (дацэнт кафедры нямецкай мовы). Працуе ў Мінскім дзяржаўным лінгвістычным універсітэце (факультэт нямецкай мовы, дацэнт кафедры лексікалогіі нямецкай мовы, з 2013 — дэкан факультэта, з 2020 — рэктар).
Навуковыя інтарэсы: распрацоўка канцэпцыі для стварэння дапаможнікаў па навучанню замежнай мове дарослых.
410
410 — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 410 год нашай эры, 410 год 1 тысячагоддзя, 10 год V стагоддзя, 10 год 1-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 1 год 410-х гадоў.
Раздоры (Угранскі раён)
Раздоры (Раздоры) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Угранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Транзістар (завод)
Завод «Транзістар» — прадпрыемства ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь. Вытворца паўправадніковых прыбораў і інтэгральных мікрасхем, у т.л. спецыялізаваных — для патрэбаў ВПК і касмічнай галіны. Заснаваны ў 1968 годзе на базе Мінскага лямпавага завода; уваходзіць у склад ААТ «Інтэграл».
Раздоры (Угранскі раён)
Гісторыя
У 2004—2017 гадах у складзе Русанаўскага сельскага паселішча.
Транзістар (завод)
Крышталі мікрасхем завода ў 2008 годзе ўжываліся ў кожным другім мабільным тэлефоне, выпушчаным у свеце.
Прадпрыемства з'яўляецца вытворцам мікрапрацэсарнага камплекта серыі 588 — савецкі арыгінальны камплект ІМС, які мае аналагаў. Кадзіроўкі мікрасхем кіруючай памяці камплекта рэалізуюць сістэму каманд мікраЭВМ «Электроніка-60».
Пад канец 1980-х на заводзе выпускаліся мікракантролеры серыі 1835, якія ўваходзілі ў склад мікракамп'ютараў МК-90, МК-92, МС-1504 і г. д., а таксама ўніверсальны 8-разрадны мікрапрацэсар КР1858ВМ3 з сістэмай каманд Z80 (КМАП аналаг Zilog Z80).
Па становішчу на 2012 год завод выпускае папулярныя ў электроннай прамысловасці СССР транзістары КТ315 і КТ361 у корпусе ТО-92, а таксама стабілізатары серыі 78хх.
Сумесна з БДУІР у 2006 годзе на заводзе «Транзістар» створаны філіял кафедры «Электронная тэхніка і тэхналогіі».
Валін
Валін (2-амінакіс-3-метылбутанавая кіслата) — аліфацічная α-амінакіслата, адна з 20 протэінагенных амінакіслот, уваходзіць у склад практычна ўсіх вядомых бялкоў. Названа ў гонар расліны валяр'яны.
Хімічная формула: C5H11NO2
411
411  — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 411 год нашай эры, 411 год 1 тысячагоддзя, 11 год V стагоддзя, 1 год 2-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 2 год 410-х гадоў.
Валоўскі павет
Валоўскі павет (Powiat wołowski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Ніжнесілезскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Волаў. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 675 км². Насельніцтва павета складае 46,8 тыс. чалавек.
Янапольскі скарбавы камень
Янапольскі Скарбавы Камень — валун размешчаны за 0,85 км ад вёскі Букава Перабродскага сельсавета (Мёрскі раён, Віцебская вобласць) на паўночны захад, на ўсход ад дарогі на вёску Маразы, ля месца, дзе раней была вёска Янаполь, на слабахвалістай марэннай раўніне побач з меліяраванай раллёй.
Абсалютная адзнака над узроўнем мора 143,7 м. За 13 км на паўночны ўсход ад Пераброддзя і за 4 км на паўночны-захад ад Мёраў. Даўжыня 3,8 м, шырыня 2,5 м, вышыня 1,7 м, абвод 9,4 м, аб'ём 8,6 м3, вага 22,7 т. Форма цэглападобная, зарос імхамі і лішайнікамі.
Прынесены ледавіком 18–20 тыс гадоў таму са Скандынавіі ў часы паазёрскага зледзянення. Цёмна-шэры гнейс і светла-ружовы пегматытавы граніт, ён утрымлівае шмат гняздоўяў крышталёў ружовага палявога шпату, у якім кварц прарастае ў тонкіх і  клінападобных формах—так званы "пісьмовы граніт".
Любячка
Любя́чка (, Любячка) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавета.
Пад уладай Расійскай імперыі
У 19 - пач. 20 ст. у Амельнянскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. Уласнасць Ратынскіх.
У 1912 г. адкрыта народнае вучылішча.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
Народнае вучылішча пасля рэвалюцыі было пераўтворана ў працоўную школу 1-ай ступені. У 1922 г. было 56 вучняў. Пад час Другой сусветнай вайны з канца чэрвеня 1941 г. да пачатку ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.
Да 5 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Варашылаўскага сельсавета, пасля — у складзе Сінчанскага сельсавета.
Шапур II
Шапур II (дата нараджэння невядомая, пам. 379) — цар Персіі з 309 года. За сваё 70-гадовае кіраванне вёў неаднаразовыя войны з Рымскай імперыяй, якія завяршыліся далучэннем да дзяржавы Сасанідаў шырокіх тэрыторый, уключаючы Паўночную Месапатамію. Акрамя таго, у час кіравання Шапура II Персія актыўна ваявала на ўсходзе і ў яе склад увайшлі некаторыя вобласці Сярэдняй Азіі. Быў вядомы заступнікам зараастрызму і арганізатарам кананізацыі Авесты, здзейсненнай пад кіраўніцтвам мабедан мабеда Адурбада Махраспанда. Пры Шапуры II пачаліся ганенні на хрысціян з-за таго, што хрысціянства стала дзяржаўнай рэлігіяй у Рымскай імперыі (з яго ганеннямі звязана з'яўленне двух персідскіх святых — свяшчэннамучаніка Іосіфа і мучаніка Іосіфа). Апроч гэтага, Шапур заснаваў некалькі гарадоў.
Гл. таксама
Імя Шапур
Вусце (Чэрыкаўскі раён)
Ву́сце (, Устье) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.
Школа № 3 (Мар’іна Горка)
'''Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Сярэдняя школа № 3 г. Мар’іна Горка»''' — установа сярэдняй адукацыі ў г. Мар’іна Горка Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.
Гісторыя
Школа створана пастановай Пухавіцкай раённай рады народных дэпутатаў у кастрычніку 1937 года, як руская сямігадовая.
Падчас вайны школьны будынак быў разбураны і аднаўляць будынак школы распачалі вясной 1949 гады. У гэтым жа годзе яна была рэарганізавана ў сярэднюю школу. Дзеці вайсковага мястэчка займаліся ў будынках СШ № 1 і СШ № 2 г. Мар’іна Горка, а пачатковая школа ў бараку на тэрыторыі вайсковага мястэчка.
У снежні 1950 года будынак школы быў адноўлены і заняткі праводзіліся ў будынку школы № 3 для ўсіх навучэнцаў.
Лі Уолкер
Лі Уолкер (Lee Walker;, ) — валійскі прафесійны гулец у снукер. Чвэрцьфіналіст чэмпіянату свету 1997 года.
Мінейскае царства
Майн (معين) — паўднёвааравійскае (старажытнаеменскае) царства, якое існавала ў старажытнасці на поўначы ад Сабейскага царства. Утварылася ў XIV у. да н.э. Біблейскія мадыяніцяне лічыліся васаламі Мінейскага царства. Галоўнымі гарадамі былі Іасіль (Yathill) і Карнаву (Qarnawu). Асновай эканомікі было земляробства і гандаль духмянымі рэчывамі. Паводле меркавання вучоных, менавіта майнцы заснавалі такія гарады як Мекка і Медзіна. У VII стагоддзі да н.э. Сабейскае царства паглынула Майн.
Уладзімір Георгіевіч Пятроў
Уладзімір Георгіевіч Пятроў (нар., ) — беларускі оперны спявак, Народны артыст Беларусі (2006).
Біяграфія
Уладзімір Пятроў нарадзіўся 3 лютага 1956 года ў Чалябінску ў сям’е рабочых. Яго маці — Ганна Разганава ў 1948 годзе з Магілёўшчыны пераехала ў Чалябінск, дзе працавала на трактарным заводзе.
Уладзімір Пятроў у 20 год скончыў мантажны тэхнікум па спецыяльнасці «тэхнік-электрык», працаваў як і яго маці на трактарным заводзе дзе і трапіў у завадскі хор. Пасла службы ў арміі ва Уральскай ваеннай акрузе паступіў ва Уральскаю кансерваторыю (клас прафесара Б. Вінаградава)
З 1986 па 1992 працаваў у Омскім музычным тэатры
З 1992 па 1995 працаваў у Беларускім музычным тэатры і з 1993 саліст Вялікага тэатра Беларусі.
Жанаты, мае двух дзяцей і двух унукаў.
Сын — Ілья Пятроў, старшы выкладчык кафедры спецыяльнага фартэпіяна БДАМ.
Творчасць
У рэпертуары: Яўген Анегін (Анегін), Саламея (Іаканаан), Іаланта (Роберт), Царская нявеста (Гразной), Рыгалета (Рыгалета), Аіда (Аманасра), Набука (Набука), Пікавая дама (Томскі, Ялецкі), Барыс Гадуноў (Рангоні), Хаваншчына (Шаклавіты), Алека (Алека), Дон Жуан (Дон Жуан), Трубадур (Граф дзі Луна), Дон Карлас (Радрыга дзі Поза), Травіята (Жэрмон), Баль-маскарад (Рэната), Макбет (Макбет), Мадам Батэрфляй (Шарплес), Багема (Марсэль), Тоска (Скарпія), Джані Скікі (Джані), Севільскі цырульнік (Фігаро), Паяцы (Сільвіё, Тоніа), Лючыя дзі Ламермур (Генрых Астан), Кармэн (Эскамільё), Сельскі гонар (Альфіа), Седая легенда (Кізгайла), Лятучы галандзец (Галандзец), Князь Ігар (Князь Ігар Святаслававіч, Князь Уладзімір Галіцкі).
Кацярына Аляксандраўна Харашкевіч
Кацярына Аляксандраўна Харашкевіч (нар. ) — беларуская лёгкаатлетка. Спецыялізуецца ў бегу на кароткія дыстанцыі. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
На Чэмпіянаце Беларусі 2016 года заняла 4 месца ў бегу на 200 метраў з вынікам 24.75.
Руднева (Угранскі раён)
Руднева (Руднево) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Угранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Русанаўскага сельскага паселішча.
Шыманшчына (Язненскі сельсавет)
Шыма́ншчына (, Шиманщина) — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Язненскага сельсавета.
Да 15 кастрычніка 1960 года хутар уваходзіў у склад Малінаўскага сельсавета.
Старажоўка
На захадзе ад Старажоўкі месціцца Старосцінская Слабада, на поўначы — Пярэспа, на паўночным усходзе — Камароўка, на поўдні — Траецкае прадмесце.
Гісторыя
З 1797 года Старажоўскімі пачалі называць і праваслаўныя могілкі, дзе ў 1847 годзе была пабудаваная мураваная царква Марыі Магдаліны. На пачатак XX ст. прадмесце ўваходзіла ў трэцюю паліцэйскую частку горада. Праз Старажоўку праходзілі Мікалаеўская (цяпер Крапоткіна), Міхайлаўская (Камуністычная), Старажоўская (Кісялёва), Старавіленская, Аляксандраўская (раней Вялікая Барысаўская, цяпер Максіма Багдановіча) вуліцы.
Сучаснасць
У 1987 годзе мінскія ўлады назвалі «Старажоўскай» вуліцу, якая праходзіла ўздоўж набярэжнай Свіслачы каля крамы «Панарама», што з гістарычнага пункту гледжання не было дакладным.
22 снежня 2006 года гарадскія ўлады надалі безназоўнаму скверу на рагу праспекта Машэрава і вуліцы Старажоўскай назву «Старажоўскі сквер».
Габой
Габой (ад фр. hautbois, літаральна «высокае дрэва», англ., ням. і італ. oboe) — драўляны духавы музычны інструмент сапранавага рэгістра, які ўяўляе сабой трубку канічнай формы з сістэмай клапанаў і двайным кіем (язычком). Сучасны від габоя набыў у першай палове XVIII стагоддзя. Інструмент мае пявучы, аднак трохі гугнявы, а ў верхнім рэгістры - рэзкі тэмбр.
Інструменты, якія лічацца прамымі папярэднікамі сучаснага габоя, вядомыя з антычнасці і захаваліся ў першародным выглядзе ў розных культурах. Народныя інструменты, такія як бамбарда, дуда, жалейка, дудук, гайта, хітырыкі, зурна разам з інструментамі Новага часу (мюзета, уласна габой, габой д'амур, англійскі ражок, барытонавы габой, барочны габой) складаюць шырокае сямейства гэтага інструмента.
Габой выкарыстоўваецца ў якасці сольнага інструмента, у камернай музыцы і сімфанічным аркестры.
Аснову рэпертуару для габоя складаюць творы эпохі барока (творы Баха і яго сучаснікаў) і класіцызму (Моцарт). Радзей выконваюцца творы кампазітараў-рамантыкаў (Шумана) і сучасных кампазітараў.
Санкт-Пецярбургскі трамвай
Санкт-Пецярбургскі трамвай — сістэма сухапутнага трамвайнага руху ў Санкт-Пецярбургу. Быў адкрыты 29 верасня 1907. Да канца 1980-х гадоў дасягнуў найбольшых масштабаў, стаў самай вялікай трамвайнай сістэмай у свеце, за што быў ўключаны ў Кнігу рэкордаў Гінеса. Пачынаючы з 1990-х гадоў аб'ёмы перавозак пачалі скарачацца, на многіх магістралях трамвайныя шляхі былі дэмантаваныя, аднак яшчэ ў 2002 годзе працягласць трамвайных ліній ў Санкт-Пецярбургу дасягала 690 км. Пасля гэтага рэкорд перайшоў да Мельбурнскага трамваю.
Па стане на сакавік 2009 года дзейнічае 39 трамвайных маршрутаў, эксплуатуецца 826 вагонаў, яны абслугоўваюцца ў 6 трамвайных парках. З 500 км трамвайных ліній Санкт-Пецярбурга займае 4-е месца ў свеце па працягласці.
Трамвайная гаспадарка горада знаходзіцца пад кіраўніцтвам ДУП "Горэлектратранс".
412
412 — высакосны год, пачаўся ў панядзелак. 412 год нашай эры, 412 год 1 тысячагоддзя, 12 год V стагоддзя, 2 год 2-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 3 год 410-х гадоў.
Школа № 4 (Мар’іна Горка)
'''Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Сярэдняя школа № 4 г. Мар’іна Горка»''' — установа сярэдняй адукацыі ў г. Мар’іна Горка Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.
Гісторыя
Школа была адчыннена 1 верасня 1964 года, з 850 навучэнцамі працавала 42 настаўніка. 70-я гады — школа мела падсобную гаспадарку, дзе гадавалі парасят і трусоў. Працаваў навучальна-вытворчы камбінат, дзе вучні старэйшых класаў атрымвалі вадзіцельскія правы. У 1994 годзе школа пачала працу ў экалагічным кірунку.
З 1997 года працуе экалагічны куток. Школа з’яўляецца рэспубліканскай пляцоўкай па апрабацыі актыўных метадаў і формаў навучання здароваму ладу жыцця. Педагогі вучэльні вядуць эксперымент па выкладанні ўрокаў здаровага ладу жыцця.
У 2016 годзе навучалася 406 навучэнцаў у 21 класе.
Богаяўленскі сабор (Полацк)
Богаяўленскі сабор — праваслаўная царква ў цэнтры Полацка Віцебскай вобласці на правым беразе Заходняй Дзвіны, частка комплексу былога Богаяўленскага манастыра, помнік архітэктуры XVIII ст.
Дзеючы кафедральны сабор Полацкай і Глыбоцкай епархіі.
Гісторыя
У 1761 годзе манахі пачалі будаўніцтва каменнага Свята-Богаяўленскага сабора. 5 жніўня 1777 года ён быў асвячоны. Раней Свята-Богаяўленскі сабор уяўляў сабой аднаапсідны крыжова-купальны каменны храм з двухвежавым галоўным фасадам, але пасля неаднаразова перабудоўваўся.
Рэліквіі
Захаваліся тры фрагменты фрэскавага роспісу другой паловы XVIII стагоддзя. У саборы знаходзіўся знакаміты спіс цудатворнай Іверскай Іконы Маці Божай, аўтарства якой прыпісвалася евангелісту Луку.
Архітэктура
Крыжова-купальны 1-апсідны храм з дзвюма 1-яруснымі вежамі на галоўным (заходнім) фасадзе. Над перакражаваннем асноўнага аб'ёму і трансепта — высокі светлавы барабан са сферычным купалам, завершаным гранёным ліхтаром. Такімі ж купалкамі завершаны і фасадныя вежы, паўночная з'яўлялася званіцай (7 званоў). Сцены вежы, грані барабана прарэзаны высокімі паўцыркульнымі аконнымі праёмамі і расчлянёны пілястрамі ў прасценках. Галоўны фасад крапаваны магутнымі слаістымі пілястрамі на высокіх цокалях, па восі сіметрыі арачныя ўваходны партал і аконны праём хораў над ім. Вось сіметрыі бакавых фасадаў падкрэслена рызалітам з лучковым уваходным праёмам з глыбокімі адхіламі. Па перыметры будынка праходзіць карніз простай прафіліроўкі. Барочныя франтонныя завяршэнні фасадаў былі зняты ці паменшаны ў 1839 г.
Інтэр'ер
Інтэр'ер двухсветлавы, у цэнтры 4 масіўныя слупы квадратнага сячэння, перакінутыя цераз іх аркі і парусы нясуць сферычны купал з ліхтаром. Цыліндрычны барабан пад купалам вырашаны як ратонда. Перакрыцці — цыліндрычныя скляпенні на распалубках. Над нартэксам на тройной аркадзе размешчаны хоры з каванай агароджай. На левым перадалтарным слупе фестонная ракальная арка — выхад на колішні амбон. Фрагментарна захаваўся фрэскавы жывапіс на ўнутранай паверхні барабана, у яго прасценках — тэмперныя размалёўкі (трохметровыя фігуры 3 свяціцеляў; 2-я палавіна 18 ст., часткова адноўлена ў 19 ст.). Меўся славуты абраз «Маці Божая Іверская» ў сярэбраным пазалочаным абкладзе і такой жа раме (лічыўся цудатворным), які пасля пажару быў перанесены ў Сафійскі сабор. На абразе было 18 каштоўных камянёў і сярэбраныя вызалачаныя вянцы, адзін з якіх старажытны. Існуе двух'ярусны іканастас сучаснай работы на 6 абразоў. Пасля рэстаўрацыі з 1981 г. ў саборы размясцілася карцінная галерэя.
Сучасны стан
У наш час Свята-Богаяўленская царква з'яўляецца кафедральным саборам Полацкай і Глыбоцкай епархіі.
Мельніца (Пухавіцкі раён)
Ме́льніца (, Мельница) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавета.
Гісторыя
Паводле перапісу 1926 года урочышча.
Пад час Другой сусветнай вайны з канца чэрвеня 1941 г. да пачатку ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.
Да 5 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Варашылаўскага сельсавета, пасля — у складзе Сінчанскага сельсавета.
Бабаевічы
Баба́евічы (, Бабаевичи) — вёска ў Клецкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Красназвёздаўскага сельсавета.
У 1940—1973 гадах цэнтр Бабаевіцкага сельсавета.
Леў Мікалаевіч Гумілёў
Біяграфія
Нарадзіўся ў Царскім Сяле 1 кастрычніка 1912. Сын паэтаў Мікалая Гумілёва і Ганны Ахматавай. Дзіцём яго выхоўвала бабуля ў маёнтку Слепнева Бежацкага павета Цвярской губерніі.
З 1917 да 1929 жыў у Бежацку. З 1930 у Ленінградзе. У 1930—1934 працаваў у экспедыцыях у Саянах, на Паміры і ў Крыме. З 1934 вучыцца на гістарычным факультэце Ленінградскага ўніверсітэта. У 1935 выключаны з універсітэта і арыштаваны, але праз некаторы час вызваліўся. У 1937 адноўлены ў ЛДУ.
У пач. 1938 арыштаваны, быўшы студэнтам ЛДУ, і асуджаны на пяць гадоў. Тэрмін адбываў у Нарыльлагу, працуючы тэхнікам-геолагам у медна-нікелевай шахце, пасля адбыцця тэрміну пакінуты ў Нарыльску без правоў на выезд. Увосень 1944 па сваім жаданні пайшоў у Савецкую армію, ваяваў шэрагоўцам у штрафбаце на Першым Беларускім фронце, скончыўшы вайну ў Берліне.
У 1945 дэмабілізаваны, адноўлены ў ЛДУ, які скончыў у пач. 1946 і паступіў у аспірантуру Ленінградскага аддзялення Інстытута ўсходазнаўства АН СССР, адкуль быў выключаны з абгрунтаваннем «з-за неадпаведнасці філалагічнай падрыхтоўкі абранай спецыяльнасці».
28 снежня 1948 абараніў у ЛДУ дысертацыю кандыдата гістарычных навук, прыняты навуковым супрацоўнікам у Музей этнаграфіі народаў СССР.
7 лістапада 1949 арыштаваны, асуджаны на 10 гадоў, якія адбываў спачатку ў лагеры асаблівага прызначэння ў Чурбай-Нура каля Караганды, пасля ў лагеры ў Міжрэчанску ў Кемераўскай вобласці, у Саянах. У 1956 рэабілітаваны з-за адсутнасці факта злачынства.
З 1956 працаваў бібліятэкарам у Эрмітажы, абараніў доктарскую дысертацыю («Старажытныя цюркі»). Да выхаду на пенсію ў 1986 працаваў у Навукова-даследчым інстытуце геаграфіі пры Ленінградскім дзяржаўным універсітэце.
Язненскі талеркавы камень
Язненскі Талеркавы Камень — валун, знаходзіцца пасярэдзіне вёскі Язна (Мёрскі раён, Віцебская вобласць) за 0,5 км на поўдзень ад цэнтральнай плошчы і царквы, за 0,1 км на захад ад  галоўнай вуліцы, што вядзе на паўднёвую ўскраіну і далей на Канцэрава, ля  палеткаў У.І. Вайцяховіча (вул. Юбілейная, 24). Гэта месца за 37,8 км на паўднёвы ўсход ад Мёраў і за 14 км на паўднёвы захад ад Дзісны.
Леў Мікалаевіч Гумілёў
Біяграфія
Памёр 15 чэрвеня 1992 у Санкт-Пецярбургу.
У жніўні 2005 у Казані «у сувязі з днямі Санкт-Пецярбурга і святкаваннем тысячагоддзя горада Казань» Льву Гумілёву быў пастаўлены помнік.
Язненскі талеркавы камень
Камень прынесены 18–20 тыс. гадоў таму ледавіком са Скандынавіі ў часы паазёрскага зледзянення. Яго даўжыня 6,25 м, шырыня 5,1 м, бачная вышыня і 1,25 м плюс 1,9 м схавана ў вадзе яго паўднёва-заходняй часткі. Абвод 17,3 м, аб'ём 53,2 м³, вага 141 т. Мае прасападобную форму. Камень—шэры граніт пегматыт з пражылкамі і гняздоўямі крышталёў ружовага палявога шпату памерам ад 1–5 да 20 см і шэры гнейс з асобнымі крышталямі ружовага граната. Камень парос імхамі і лішайнікамі.
Леў Мікалаевіч Гумілёў
Гумілёў і гістарычная навука
Леў Гумілёў прапанаваў комплекс арыгінальных метадаў вывучэння этнагенезу, якія заключаюцца ў паралельным вывучэнні гістарычных звестак аб клімаце, геалогіі і геаграфіі адпаведнага ландшафту і археалагічных і культурных крыніц. Выкарыстоўваючы гэтыя метады, нароўні з традыцыйнымі, ён даследаваў гісторыю шматлікіх народаў Еўразіі. Акрамя гэтага, ён прапанаваў арыгінальную пасіянарную тэорыю этнагенезу, з дапамогай якой спрабаваў патлумачыць заканамернасці гістарычнага працэсу.
Непасрэдна ў даследаваннях Л.Гумілёву таксама належыць мноства цікавых ідэй. Напрыклад, маштабы монгольска-татарскага іга ён лічыць вельмі завышанымі. На яго думку, для руска-мангольскіх дачыненняў быў характэрны, хутчэй, сімбіёз, а сур'ёзныя сутыкненні былі звязаныя, у асноўным, з ардынскімі мусульманамі, больш радыкальнымі, чым астатнія манголы. Кітай у яго паўстае не мірным асяроддзем цывілізацыі, што змагаецца з захопнікамі, а злым агрэсарам. Тое самае ён кажа пра Еўропу: крытыка еўропацэнтрызму займае ў яго працах важнае месца. Старажытных (да XIV ст.) і сучасных рускіх ён лічыць рознымі этнасамі. Падобная ідэя сустракалася ў многіх вучоных (напрыклад, у С. М. Салаўёва), але ў Гумілёва яна аформленая найбольш дасканала.
Працы Гумілёва, найперш, тыя, дзе развівалася пасіянарная тэорыя этнагенезу, не былі падтрыманыя гістарычнай навукай СССР і выклікалі крытычныя заўвагі шэрагу гісторыкаў (улучна: Я. С. Лур'е, А. П. Навасельцаў і інш.), якія абвінавачвалі іх у адвольным маніпуляванні фактамі, нават у прыдумвання фактаў, у парушэнні падмурку навуковай метадалогіі і нават у псеўданавуковасці.
Спасылкі
(усе спасылкі па-руску):
Кіндзіро Сімідзу
(清水 金二郎) — былы японскі футбаліст. У 1925 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
413
413 — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 413 год нашай эры, 413 год 1 тысячагоддзя, 13 год V стагоддзя, 3 год 2-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 4 год 410-х гадоў.
Парыжанка (фрэска)
Парыжанка, таксама вядомая як La Parisienne, так яе назваў археолаг Артур Эванс — фрэска Кноскага палаца, датаваная прыкладна XV стагоддзем да н.э. Цяпер з'яўляецца адным з цэнтральных экспанатаў Археалагічнага музея Іракліяна, амаль цалкам прысвечанага мастацтву мінойскай цывілізацыі.
Першапачаткова фрэска знаходзілася ў адным з памяшканняў другога паверха Кноскага палаца. Яна адлюстроўвала рытуальны баль, удзельнікі якога сядзелі адзін насупраць аднаго з чарамі ў руках. Захаваўся толькі фрагмент галавы дзяўчыны і вялікага рытуальнага вузла на вопратцы ззаду.
Эфіопы (міфалогія)
Эфіопы — саюзнікі траянцаў у Траянскай вайне. Не варта іх блытаць з жыхарамі сучаснай Эфіопіі. Па адной з версій "эфіоп" на грэчаскай мове пазначае чалавека з апаленым тварам, г.ё. любы чужак з цёмным колерам скуры. Па сцвярджэнню Паўсанія эфіопы паходзілі з "персідскіх Суз і ад ракі Хааспа".
Заўвагі
Нават у антычных гісторыкаў не было адзінага меркавання аб паходжанні эфіопаў.
Анаіт Мхітаран
Анаіт Мхітаран (Անահիտ Մխիթարյան; нар. 6 сакавіка 1969 года ў горадзе Эчміядзін, Арменія) — армянская оперная, сапрана. Анаіт Мхітаран з’яўляецца вядучай салісткай Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Арменіі.
Сакольнікі (вёска, Свіслацкі раён)
Сако́льнікі (, Сокольники) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Поразаўскага сельсавета.
Анаіт Мхітаран
Біяграфія
Анаіт Мхітаран нарадзілася ў Арменіі, у горадзе Эчміядзіне. З адрозненнем скончыла фартэпіяннае аддзяленне Ерэванскага музычнага вучылішча ім. Раманоса Мелікяна, а потым з адрозненнем вакальнае аддзяленне Ерэванскай дзяржаўнай кансерваторыі ім. Камітаса. Скончыла таксама аспірантуру вакальнага аддзялення той жа кансерваторыі.
У 1990 годзе маладая спявачка ўзяла ўдзел у міжнародным конкурсе вакалістаў імя Франсіска Віньяса ў Барселоне (Іспанія), дзе заваявала першую прэмію, залаты медаль і гран-пры. Старшынём журы была Магда Аліўеру. Анаіт Мхітаран ганаравалася таксама адмысловай узнагароды ўрада Каталоніі. У 1991 годзе ў Італіі на міжнародным конкурсе імя Вінчэнца Беліні спявачцы былі прысуджаны першая прэмія, гран-пры і залаты медаль. Узнагароды Анаіт Мхітаран уручыла старшыня журы Джаан Сазерленд. Нарэшце, у 1996 годзе на міжнародным конкурсе «Гаяру—Карэрас» у іспанскім горадзе Памплона спявачка заваявала першую прэмію, гран-пры і залаты медаль ․
З 1991 года Анаіт Мхітаран з’яўляецца вядучай салісткай Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Арменіі. У 2003 годзе Анаіт Мхітаран было прысвоена ганаровае званне заслужанай артысткі Рэспублікі Арменія. У 2013 годзе ў гонар дня Рэспублікі Анаіт Мхітаран узнагароджана медалём «За заслугі перад Бацькаўшчынай» 2-й ступені.
Творчасць
Спявачка ўвесь час гастралюе, выступае ў розных краінах на розных сцэнах. Анаіт Мхітаран супрацоўнічала з Сімфанічным аркестрам Іспанскага радыё і тэлебачання, сімфанічным аркестрам «Пабла Сарасатэ», Сімфанічным аркестрам Мальмё, сімфанічным аркестрам опернага тэатра Барселоны — Гран Тэатра дэль Лісеа, Дзяржаўным сімфанічным аркестрам Лівана, Нацыянальным сімфанічным аркестрам Расіі, а таксама з дырыжорамі Гомесам Марцінесам, Джанадрэа Назедай, Уладзімірам Співаковым, Мігелем Артэгам і інш. Маэстра Мігель Артэга дырыжаваў таксама гала-канцэртам А. Мхітаран у Ерэване, які спявачка прысвяціла 75-годдзю Нацыянальнага опернага тэатра Арменіі.
Сімкаў скарбавы камень
Сімкаў Скарбавы Камень — валун, знаходзіцца пасярод вёскі Дворнае Сяло (Мёрскі раён, Віцебская вобласць) за 100 м ад аўтобуснага прыпынку, за 5,5 км на паўднёвы ўсход ад Мёраў.
Прынесены 18–20 тыс. гадоў таму ледавіком са Скандынавіі. 3 шэрага граніту, гнейсу, утрымлівае шэрыя крышталі палявога шпату ў выглядзе асобных таблічак 2x3 см, цемнаколерных мінералаў (слюдаў). Памеры: даўжыня 3,5 м, шырыня 3,3 м, вышыня 0,9 м, абвод 10,8 м, аб'ём 5,5 м3, вага 14,6 т. Над узроўнем мора 156,2 м. Прасападобны.
Раней тут было старажытнае капішча.
Allium colchicifolium
Allium colchicifolium — від травяністых раслін сямейства, распаўсюджаны ў Заходняй Азіі.
Апісанне
Кветкі крэмавыя, кантрасныя з чорнымі завязямі. Лісце сіне-зялёнае. Сцябло кароткае, дасягае 15-20 см.
Распаўсюджанне
Распаўсюджанне: Усходняя Турцыя, Ірак, Ліван, Сірыя, пащночны захад Ірана.
Насяляе ўсходнеанаталійскія лісцяныя лясы і горны стэп, сухі стэп і экарэгіёнаў субальпійскіх іглічных лясоў. Зафіксаваны на вільготных краях скал.
Выкарыстанне
Гэты від не выкарыстоўваецца.
Пагрозы і ахова
Невядомыя асноўныя пагрозы для гэтага віду.
Невядомыя меры па захаванні гэтага віду. Невядома, ці трапляецца ў любой ахоўнай тэрыторыі.
Маргіяна
Маргіяна (стар.-перс. Маргуш. ав. «Маўру») — адна з сатрапій Ахеменідскай імперыі, згаданых у Бехістунскім надпісе. Атрымала назву па імі галоўнага горада — Мерва. Адпавядае тэрыторыі Усходняга Туркменістана. На ўсход ад Маргіяны знаходзіліся сатрапіі Согд і Бактрыя. У 521 г. да н.э. узначаленыя Фрадай маргіянцы паднялі няўдалае паўстанне супраць Дарыя Гідаспа.
Задубенне
Задубе́нне (, Задубенье) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крывіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1904 г. вёска Крывіцкай воласці Вілейскага павета, 243 жыхары. У 1908 г. 40 двароў, 295 жыхароў. У 1921 г. вёска ў складзе Крывіцкай гміны Вілейскага ваяводства, 247 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Пузыроўскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей, з 25.12.1962 г. у Мядзельскім раёне, з 09.08.1979 г. у Крывіцкім пасялковым Савеце. У 1949 г. вяскоўцы аб'ядналіся ў калгас імя Пушкіна. З 1979 вёска знаходзіцца ў складзе калгасу імя Жданава (цэнтр — вёска Пруднікі), з сакавіка 1990 г. — калгаса «Беларусь».
У 2009 годзе, з пераўтварэннем Крывіцкага пассавета ў сельсавет, Дзянісава ўвайшло ў склад апошняга.
Інфраструктура
Магазін, бібліятэка, клуб, жывёлагадоўчая ферма. У цэнтры вёскі помнік 15 землякам, жыхарам вёсак калгасу імя Пушкіна, якія загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны (пастаўлены ў 1965 г.).
Сяльцо (Угранскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Русанаўскага сельскага паселішча.
Хайфаўскі ўніверсітэт
Хайфаўскі ўніверсітэт (אוניברסיטת חיפה, University of Haifa) — ізраільская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Хайфа на гары Кармель.
Заснаваны ў 1963 годзе, універсітэт атрымаў поўную акадэмічную акрэдытацыю ў 1972 годзе, стаўшы шостай акадэмічнай вышэйшай навучальнай установай і чацвёртым універсітэтам Ізраіля. Універсітэт мае самую вялікую ўніверсітэцкую бібліятэку ў Ізраілі. Сярод ізраільскіх вышэйшых навучальных устаноў універсітэт мае самы вялікі працэнт (больш 40%) арабскіх студэнтаў.
Трыстан-да-Кунья (востраў)
Востраў Трыстан-да-Кунья (Tristan da Cunha) — найбуйнейшы і адзіны населены востраў архіпелага Трыстан-да-Кунья. Агульная плошча — 98 км². Насельніцтва (2022 г.) — 238 чал. На востраве размешчана паселішча Эдынбург-Сямі-Мораў.
Гісторыя
Адкрыты партугальскім мараплаўцам Трыстанам да Кунья ў 1506 г. У 1767 г. упершыню дэталёва абследаваны французскімі маракамі (вынікі апублікаваны толькі ў 1781 г.). Першае сталае паселішча было ўтворана ў 1810—1812 г. амерыканцам Джонатанам Ламбертам. У 1816 г. Вялікабрытанія анексіравала востраў. Кароткі час на востраве Трыстан-да-Кунья знаходзіўся невялікі брытанскі гарнізон. У 1821 г. адзін з яго служачых, капрал Вільям Глас, заснаваў калонію, вядомую з 1867 г. як Эдынбург-Сямі-Мораў.
6 жніўня 1961 г. пачаў вывяргацца вулкан на востраве Трыстан-да-Кунья. 10 кастрычніка адміністратар абвясціў аб эвакуацыі калоніі. Кароткі час трыстанцы былі вымушаны правесці на востраве Найцінгейл, пасля чаго былі эвакуіраваны праз Кейптаўн у Вялікабрытанію. Пасля таго, як вывяржэнне скончылася, яны прынялі рашэнне аднавіць калонію. 24 кастрычніка 1963 г. жыхары вярнуліся на востраў Трыстан-да-Кунья. У 2010 г. колькасць мясцовага насельніцтва склала 264 чал.
Прырода
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Апошняе моцнае вывяржэнне адбылося ў 1963 г. Клімат марскі памераны. Сярэдняя тэмпература ў лютым 17 — 21° С, у жніўні 10 — 14° С. Сярэдняя гадавая норма ападкаў — 1681 мм.
Эндэмічная флора і фаўна часткова пацярпелі ад дзейнасці чалавека, аднак захаваліся мясцовыя дрэвавідныя і балотныя папараці, ягаднікі (Empetrum rubrum), шматлікія марскія птушкі, марскія коцікі і г. д.
Насельніцтва
Усё насельніцтва (238 чал. у 2022 г.) стала пражывае ў паселішчы Эдынбург-Сямі-Мораў на паўночным захадзе вострава.
Горы
Вулканічны кратар Саміт утварае шырокую цясніну на поўдні, унутры якой месцяцца некалькі азёр. Схілы кратара абаронены ад вятроў, зарослыя дрэвавіднымі папарацямі (Blechnum palmiforme) і багатымі лугамі — месцам выпаса авечак.
У паўднёвай найменш вывучанай частцы гор гняздуюцца жоўтадзюбыя атлантычныя альбатросы.
База
Базай на востраве Трыстан-да-Кунья лічаць вобласць паміж стромнымі скаламі, якія атачаюць з аднаго боку бераг, а з іншага — горы. Найвышэйшай яе часткай з’яўляецца Вялікі Зялёны ўзгорак — паразітны вулканічны конус, утвораны падчас вывяржэння 11 тыс. гадоў таму. Для Базы характэрна травяністая расліннасць. Тры мясцовыя старыя кратары, запоўненыя вадой, з тарфяністымі берагамі, трыстанцы называюць сажалкамі.
Самая шырокая частка Базы мае назву Заплаты. Астравіцяне трымаюць на ёй свае агароды, абароненыя ад вятроў насыпамі і плотам. Зверху яны сапраўды нагадваюць Заплаты. Ад гор яна аддзелена скалістым Схілам.
Пігбайт
Пігбайт (англ. Pigbite «укус свінні») — частка заходняга ўзбярэжжа, якая асабліва змянілася пасля вывяржэння 1961 г. У мінулым тут знаходзіўся Вялікі пляж, але ён быў заліты лававымі патокамі. Зараз па паверхні застылай лавы пракладзена сучасная дарога. Расліннасць Пігбайт вельмі бедная, хаця ўвесну сярод скал можна ўбачыць квітнеючы дзікі вінаград. Яшчэ адным вынікам вывяржэння стала фарміраванне лагуны, якую трыстанцы доўгі час выкарыстоўвалі для купання (у акіяне мясцовае насельніцтва купацца не адважваецца), але ў 1990-ыя гг. вузкая перамычка, утвораная вулканам, была разбурана штормам, і лагуна знікла.
Мыс Сэндзі
Мыс Сэндзі (англ. Sandy «пясчаны») знакаміты доўгім пясчаным пляжам і адносна добра схаваны ад вятроў скаламі. У 1950-ыя гг. тут быў створаны гадавальнік для дрэваў, зараз закінуты, але пасадкі яблынь і хвоі захаваліся. У нашыя дні на мысе Сэндзі здабываюць драўніну для мясцовых патрэбаў.
Юэ (дзяржава)
Юэ (越国, Việt) — старажытная дзяржава на паўднёвым усходзе сучаснага Кітая (VI ст. да н. э. - 223 г. да н. э.).
Відавочна, Юэ была ўтворана ў канцы VI ст. да н. э. паўночнымі в'етамі баць-в'ет, але на яе тэрыторыі таксама жылі іншыя народы, у тым ліку продкі хань. Хаця у кітайскіх крыніцах мала звестак пра сапраўдныя гістарычныя падзеі ў гэтай дзяржаве, Сыма Цань лічыў, што яе манархі паходзілі з роду легендарнага Юя, што падкрэслівала значнасць Юэ ў вачах кітайцаў. Росквіт дзяржавы прыпаў на V ст. да н. э. У 334 г. да н. э. Юэ трапіла ў палітычную залежнасць ад суседніх кітайскіх дзяржаў. У 223 г. да н. э. была заваявана імператарам Цынь Шыхуан-дзі.
Аргінін
Аргінін (1-аміна-4-гуанідынавалерыянавая кіслата) — аліфатычная асноўная α-амінакіслата. Аптычна актыўная, існуе ў выглядзе L-і D-ізамераў. L-аргінін уваходзіць у склад пептыдаў і бялкоў, асабліва высока ўтрыманне аргініна ў асноўных бялках — гістонах і пратамінах (да 85 %).
414
414 — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 414 год нашай эры, 414 год 1 тысячагоддзя, 14 год V стагоддзя, 4 год 2-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 5 год 410-х гадоў.
Буткевіч
Буткевіч — беларускае прозвішча.
Міхалін (Чэрыкаўскі раён)
Міхалі́н (, Михалин) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.
Швед
Швед можа азначаць:
Паддубна (Лідскі раён)
Падду́бна (, Поддубно) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельсавета.
415
415 — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 415 год нашай эры, 415 год 1 тысячагоддзя, 15 год V стагоддзя, 5 год 2-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 6 год 410-х гадоў.
Ральф Эрскін
Ральф Эрскін (Ralph Erskine, 24 лютага 1914 — 16 сакавіка 2005) — шведскі архітэктар і інжынер-праектыроўшчык.
Біяграфія
Эрскін нарадзіўся ў паўночным Лондане ў сям’і прэсвітарыянскага святара. Яго бацькі былі фабіянцамі. Нягледзячы на гэта ён атрымаў пачатковую адукацыю ў квакерскай школе (1925—1931). Ён стаў прытрымвацца квакерскіх поглядаў, што аказала вызначаны ўплыў на яго погляды. У 1930 гады вывучаў архітэктуру ва Універсітэце Вэстмінстэра. Яго аднакурснікам быў, які стаў пасля знакамітым брытанскім архітэктарам і дызайнерам. Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў у групе дызайнераў пад кіраўніцтвам.
Аўтар шматлікіх архітэктурных і горадабудаўнічых праектаў у Швецыі, Канадзе і Вялікабрытаніі.
Стывен Холуарт
Стывен Холуарт (Steven Hallworth,, , Графства Лінкальншыр, Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/16 фіналу German Masters 2016 года і Shoot-Out 2017 года.
Алексі Клод Клеро
Алексі Клод Клеро (фр. Alexis Claude Clairaut або фр. Clairault, 7 мая 1713, Парыж - 17 мая 1765, там жа) — французскі матэматык і астраном, член Парыжскай Акадэміі (1731), замежны ганаровы член Пецярбургскай Акадэміі Навук (1754).
Біяграфія
Клеро нарадзіўся ў сям'і парыжскага выкладчыка матэматыкі. Ужо ва ўзросце дванаццаці гадоў ён здзівіў парыжскіх акадэмікаў сваёй працай аб некаторых крывых чацвёртага парадку, і яны наладзілі Клеро цэлы экзамен, каб пераканацца ў яго аўтарстве. Экзамен Клеро вытрымаў.
У 1729 годзе 16-гадовы Клеро прадставіў той жа акадэміі новы трактат: "Даследаванні аб крывых дваякай крывізны". Гэтая кніга паклала пачатак адразу тром геаметрычным дысцыплінам: аналітычнай геаметрыі ў прасторы (Дэкарт займаўся плоскімі крывымі), дыферэнцыяльнай геаметрыі і начартальнай геаметрыі.
Шэфства над юным талентам узяў П'ер Луі дэ Маперцюі, які адвёз Клеро ў Базель слухаць лекцыі Іагана Бернулі. Па вяртанні (1731) васемнаццацігадовай Клеро быў абраны членам (ад'юнктам) Парыжскай акадэміі - беспрэцэдэнтны выпадак у гісторыі Акадэміі.
Хамаілы
Хамаілы (арабск. хамаіл — «тое, што носяць пры сабе», «талісман», «амулет») — у беларускіх татар кнігі малога фармату, у якіх сабраны малітвы на арабскай і цюркскай мовах, асобныя суры (айаты) Карана, тлумачэнні рэлігійных абрадаў, а таксама парады па лячэнні хвароб,, календары шчаслівых і нешчаслівых дзён. Звычайна арабскія і цюркскія тэксты суправаджаюцца тлумачэннямі на беларускай або польскай мовах. Узорам для хамаілаў беларускіх татар былі рукапісы, прывезеныя з мусульманскіх краін, напрыклад, Турцыі, хаця назва «хамаілы» у інш. раёнах мусульманскага свету не выкарыстоўвалася для малітоўнікаў.
Вылучаюць хамаілы «молінскія» (прызначаліся для мул — «мол», змяшчалі малітвы і тлумачэнні абрадаў), «фалдзейскія» (служылі варажбітам, знахарам — «фалдзеям», змяшчалі астралагічныя табліцы і магічныя рэцэпты супраць розных хвароб) і універсальныя. Сярод татарскіх кніг хамаілы былі найбольш распаўсюджанымі ў паўсядзённым ужытку рукапісамі. У кожнай мусульманскай сям’і быў адзін ці некалькі хамаілаў.
Практыка іх перапісвання працягвалася даўжэй за інш. кнігі — зарэгістраваны хамаілы 1971 і 1986 гадоў. Старэйшы хамаіл (1-я пал. 17 ст.) знаходзіцца ў бібліятэцы Лейпцыгскага ўніверсітэта («фалдзейскі»). У Беларусі хамаілы захоўваюцца ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі (7 экз.), Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі (6 экз.), Гродзенскім дзяржаўным музеі гісторыі рэлігіі (11 экз.) і ў прыватных калекцыях.
416
416 — высакосны год, пачаўся ў суботу. 416 год нашай эры, 416 год 1 тысячагоддзя, 16 год V стагоддзя, 6 год 2-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 7 год 410-х гадоў.
Кетамін
Фізіка-хімічныя ўласцівасці
Кетамін - структурны аналаг фенцыклідына. Знешне гэта белы ці амаль белы крышталічны парашок са слабым характэрным пахам; рКа 7,5, малекулярны вага - 285 кд. У выглядзе гідрахларыд лёгка раствараецца ў вадзе: 122, ён выпускаецца ў выглядзе раствора з рн 3,5-5,5, які змяшчае 10 мг/мл у ізатанічным хларыду натрыю, а таксама ў шматдозавых флаконах па 50 або 100 мг/мл, якія ў якасці кансервантаў ўтрымліваюць 0,1 мг/мл хларыду бензетоніума. Малекула кетаміна змяшчае хіральны цэнтр, утварае два аптычныя ізамеры. S (+) ізамер валодае больш магутным анестэтычным і анальгетычным дзеяннем, радзей выклікае пабочныя эфекты і хутчэй праходзіць аднаўленне арганізма, хоць яго фармакакінетыка і фармакадынаміка падобная з такой у рацэмічнай сумесі або R(-) ізамера.
Партызанская брыгада «Беларусь»
Партызанская брыгада «Беларусь» — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Рудзенскага і Пухавіцкага раёнаў. У ліпені 1944 года брыгада (1029 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады М. П. Пакроўскаму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.