cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1-я Грушавая вуліца (Наваполацк)
Апісанне
Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства на поўдзень ад былой вёскі Шніткі, якая ўвайшла ў межы Наваполацка ў 1968 годзе. Працягласць вуліцы складае каля 780 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. З цэнтральнай часткі горада грамадскім транспартам да вуліцы можна даехаць аўтобусамі № 8 "Падкасцельцы - БВК" і № 12 "Падкасцельцы - Шніткі".
MythBusters
MythBusters (Руйнавальнікі міфаў) — аўстралійска-амерыканская навукова-папулярная тэлеперадача. Вядучыя праграмы — спецыялісты па спецэфектах Адам Сэвэдж і Джэймі Хайнэман, якія выкарыстоўваюць свой досвед для праверкі разнастайных папулярных міфаў і легенд. Акрамя Адама і Джэймі ў перадачы прымалі ўдел Кары Байран, Торы Белеччы, Скоцці Чэпмэн і Грант Імахара. Перадача здымлася звычайна недалёка ад горада Сан-Францыска, штат Каліфорнія. Першы выпуск быў паказаны на тэлеканале Discovery Channel 23 студзеня 2003 года. 14-ы сезон, прэм’ера якога адбылася ў студзені 2016 года, стаў апошнім сезонам для серыі з Адамам і Джэймі. Усяго з 2003 па 2016 гады было знята 296 эпізодаў.
25 сакавіка 2016 года тэлеканал Science, абвясціў аб сваім намеры працягнуць серыю з новымі вядучымі, якія будуць абраныя ў рэаліці-шоў. Шоў, фінал якога адбыўся 17 лютага 2017 года, называецца MythBusters: The Search. Пераможцы шоў, Джон Лунг і Браян Лоудэн, цяпер вядуць новы сезон MythBusters, які дэбютаваў 15 лістапада 2017 года і месьціцца ў Лос-Анджэлесе. Адам Сэвэдж пацвердзіў, што ён і яго былыя аднадумцы не маюць намеру уз’яднацца для будучых сумесных праектаў.
Перытаніт
Перытаніт (peritoneum брушына + -itis суфікс, які паказвае на запаленне) — гэта запаленне парыетальнага і вісцаральнага лісткоў брушыны, якое суправаджаецца цяжкім агульным станам арганізма.
Акадэмічнае агульнае вызначэнне не цалкам адлюстроўвае праблемнай паталогіі — з пункту гледжання практычнага хірурга абсцэсы брушной поласці варта выключыць з агульнага вызначэння.
Як правіла, перытаніт пагражае жыццю пацыента і патрабуе неадкладнай медыцынскай дапамогі. Прагноз у выпадку несвоечасовага ці неадэкватнага лячэння перытаніту вельмі неспрыяльны.
Прычыны
Перытаніт узнікае з прычыны ўздзеяння інфекцыйных або хімічных раздражняльнікаў з прычыны траплення ў свабодную брушную поласць страўнікавага змесціва (змяшчае саляную кіслату), жоўці, мачы, крыві.
Найбольш частая прычына бактэрыяльнага перытаніту — перфарацыя полага органа страўнікава-кішачнага тракта, з прычыны якой у брушную поласць трапляе страўнікавае або кішэчнае змесціва і мікрафлора, г.зн. бактэрыі, якія жывуць у прасвеце страўніка/кішэчніка.
Сюр’екцыя
Паняцце сюр'екцыі (разам з ін'екцыяй і біекцыяй) уведзена ў ужыванне ў працах Бурбакі і атрымала ўсеагульнае распаўсюджванне амаль ва ўсіх раздзелах матэматыкі.
Уласцівасці
Адлюстраванне сюр'ектыўнае тады і толькі тады, калі вобраз мноства X пры адлюстраванні f супадае з Y: f(X) = Y. Таксама сюр'ектыўнасць функцыі f эквівалентная існаванню правага адваротнага адлюстравання, гэта значыць адлюстравання, такога што f(g(y)) =y для кожнага y\in Y (у функцыянальных абазначэннях — ).
Андрэй Віктаравіч Багдановіч
Андрэй Віктаравіч Багдановіч (, в., Магілёўская вобласць, Беларусь) — беларускі вясляр, алімпійскі чэмпіён.
Біяграфія
На першынстве свету па веславанні ў 2006 годзе атрымаў бронзавы медаль у спаборніцтве на кіламетровай дыстанцыі ў каноэ ў складзе чацвёркі.
На Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 у Пекіне спадар Багдановіч атрымаў залаты медаль у дыстанцыі 1000 м у каноэ сярод мужчын у пары з братам Аляксандрам. За спартыўны поспех 20 лютага 2009 года старшыня Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэту Пётр Руднік ушанаваў яго разам з братам прэміямі «Чалавек года» за 2008 год памерам у 100 базавых велічыняў (3,5 мільёны рублёў = $1237). 27 лютага 2009 года ў якасці дзяржаўнай узнагароды Андрэй Багдановіч атрымаў трохпакаёвую кватэру ў Мінску па вуліцы Іосіфа Жыновіча. Навучаецца ў Бабруйскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерва.
Таццяна Яўгенаўна Аўтуховіч
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (спецыяльнасць «Руская мова і літаратура», 1974; аспірантура, 1979).
Працавала ў газеце «Гродзенская праўда» (1968—1970, карэктар), Скірмантаўскай СШ Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці (1974—1975), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (з 1979, філалагічны факультэт, кафедра рускай і замежнай літаратуры).
Навуковыя інтарэсы: тэарэтычная і гістарычная паэтыка; літаратура і рыторыка; тэорыя літаратуры; гісторыя літаратуры XVIII—XX стагоддзяў.
Узнагароды
Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2010) і інш.
Малярны аб’ём
Малярны аб'ём — аб'ём аднаго моля рэчыва, велічыня, якая атрымліваецца ад падзелу малярнай масы на шчыльнасць. Характарызуе шчыльнасць пакавання малекул.
Значэнне NA
= 6,022…×1023 завецца лікам Авагадра ў гонар італьянскага хіміка Амедэа Авагадра. Гэта ўніверсальная пастаянная для самых дробных часціц любога рэчыва.
Менавіта такую колькасць малекул утрымлівае 1 моль кіслароду О2, такую ж колькасць атамаў у 1 молі жалеза (Fe), малекул у 1 молі вады H2O.
Паводле закона Авагадра, 1 моль ідэальнага газу пры звычайных умовах мае адзін і той жа аб'ём Vm
Мусіенка
Мусіенка — прозвішча.
Дэбін
Дэ́бін (Де́бин) — пасёлак гарадскога тыпу на левым беразе Калымы ў Ягаднінскай гарадской акрузе Магаданскай вобласці Расіі. За 4 км вышэй па цячэнні Калымы размешчана аднайменная рака. Насельніцтва — 460 чалавек (2021).
Сербская Вікіпедыя
Сербская Вікіпедыя (па-сербску: Википедија на српском језику/Vikipedija na srpskom jeziku) — раздзел Вікіпедыі на сербскай мове, заснаваны 16 лютага 2003 года.
Гэта 29-ы па велічыні раздзел Вікіпедыі ў свеце, змяшчае больш за 112.907 артыкулаў (на 29 сакавіка 2010 года).
Карані (Смаленская вобласць)
Карані (Корени) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Селязнёўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Мара (рака)
Мара — рака ў Кеніі і Танзаніі. Даўжыня — каля 395 км, выток знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Танзаніі. Рака дала назву запаведніку Масаі-Мара. Маршрут міграцыі капытных жывёл запаведніка перасякае раку.
Плошча басейна Мары складае 13.504 км ², з якіх прыкладна 65 % знаходзіцца ў Кеніі і 35 у Танзаніі. Ад вытока ў гарах Кеніі рака цячэ на паўднёвы захад. Раку можна ўмоўна падзяліць на чатыры ўчасткі: схілы Маў (дзе ў Мару ўпадаюць прытокі Амала і Н’янгорэс), кенійскія пашы (упадаюць Талек, Энгарэ і Энгіта), запаведныя тэрыторыі (упадае Санд) і ніжні працяг у Танзаніі. Далей у балоцістай мясцовасці Мара ўпадае ў возера Вікторыя. На мяжы Кеніі і Танзаніі Мара заходзіць у запаведнік Серэнгеці. На берагах Мары ў вялікай колькасці жывуць кракадзілы.
Падтэкст
Падтэ́кст — глыбінны, прыхаваны сэнс якога-небудзь выказвання ці твору ў цэлым. Падтэкст ляжыць у аснове эзопавай мовы, іроніі, алегорыі, без яго нельга ўявіць байку, прытчу. Разам з тым падтэкст шырока выкарыстоўваецца ў драматургіi і тэатры, дзе дзейныя асобы, паводле К. Станіслаўскага, часта «адчуваюць i думаюць не тое, што гавораць», а таксама ў паэзіі (напрыклад, творчасць М. Танка апошніх дзесяцігоддзяў), прозе (г. зв. «прынцып айсберга» Э. Хемінгуэя, калі чытач павінен дадумваць тое, пра што вельмі скупа паведаў пісьменнік).
Рапуха чаротавая
Чаротавая рапуха (Epidalea calamita) — земнаводнае роду сямейства.
Апісанне
Скура пакрыта грудкамі, але без шыпікаў. Сачленаўныя грудкі на пальцах падвойныя. Маецца падоўжная зморшчына на прадплюсне. Самцы з добра развітым гарлавым рэзанатарам.
Канечнасці адносна кароткія. У адрозненне ад іншых рапух, чаротная не поўзае, не скача, а даволі хутка бегае.
Генетыка
Храмасомны набор рапух гэтага віду прадстаўлены 22 храмасомамі (2n=22, NF=44). Далейшае вывучэнне асаблівасцяў будовы карыятыпу ўкраінскіх папуляцый перспектыўнае ў плане вывучэння геаграфічнай (міжпапуляцыйнай) зменлівасці (напрыклад, іх параўнанне з дадзенымі папярочна-паласатай афарбоўкі храмасом чаротных рапух з Чэхіі). Памер геному ў гэтага віду з Іспаніі складае 8,2 пг. Не выключана, што Іберыйскі паўвостраў адыграў ролю прытулку ў ледніковы перыяд, і пасля заканчэння абляднення адсюль ішло рассяленне чаротных рапух на іншыя ўчасткі сушы.
Распаўсюджанне
Пашырана чаротная рапуха па ўсёй Заходняй Еўропе, уключаючы Брытанскія астравы і Паўднёвую Швецыю, акрамя Італіі і Балканскага паўвострава. Праз паўночна-заходнюю Украіну, Беларусь (па лініі Лепель-Бабруйск), Прыбалтыку праходзіць усходняя мяжа арэала віду. На тэрыторыі Расіі вядомая толькі ў Калінінградскай вобласці. Адзначаецца спарадычнасць, нераўнамернасць размеркавання.
Месцы пражывання
Аддае перавагу нізінам. Сустракаецца пераважна на лёгкіх пясчаных глебах на сухіх праграваемых адкрытых участках, якія мяжуюць з забалочанымі землямі і вадаёмамі. Засяляе верасовыя пусткі, пясчаныя берагі вадаёмаў — азёр, рэк, вадасховішчаў, парослыя хмызняком і травяністай расліннасцю.
Сустракаецца на ўскрайку лясоў, лугоў, у месцах лесанарыхтовак пад складзенымі ў штабель стваламі дрэў, на балотах. Часта сустракаецца на сельскагаспадарчых ўгоддзях з рыхлымі глебамі, на агародах, у парках. Можа насяляць у саланаватых вадаёмах. У Пірэнэях падымаецца да 2600 метраў над узроўнем мора. Можа жыць на меліяраваных тэрыторыях.
Колькасць
Вынікі колькасных улікаў у сезон размнажэння і пасля яго заканчэння істотна адрозніваюцца. Так, па дадзеных улікаў на розных месцах нерасту ў красавіку — пачатку чэрвеня ў Валынскай, Ровенскай і Львоўскай абласцях колькасць чаротавых рапух складае ад 21 да 112 ас./1000 м², а пазней па заканчэнні сезона размнажэння (сярэдзіна чэрвеня — пачатак жніўня) ад 1 да 12 ас./1000 м². Па матэрыялах іншых даследаванняў колькасць на месцах нерасту можа складаць каля 20 ас./м², пасля заканчэння размнажэння — у дзесяткі разоў менш. Аднак у перыяд метамарфоз і выхаду на сушу сяголеткаў, колькасць зноў расце і можа скласці да 40 ас./м². У яшчэ больш паўночных участках арэалу (востраў Altarholmen ля заходняга ўзбярэжжа Швецыі плошчай каля 10 га) метадам пазначэння і паўторнага адлову колькасць ізаляванай папуляцыі ацэньвалася ў 1500 асобін.
Асаблівасці біялогіі
Ярка выяўлена актыўнасць на змярканні, днём чаротная рапуха трапляецца толькі ў пахмурную пагоду, а звычайна хаваецца ў норах, пад камянямі, бярвеннем, закопваецца ў пясок. Аснову рацыёну складаюць наземныя насякомыя. У перыяд размнажэння практычна не харчуецца. Апалонікі сілкуюцца фітапланктонам, дэтрытам, прасцейшымі, і дробнымі ракападобнымі.
Полавая спеласць у 3-4 гады. Адкладванне ікры з красавіка па жнівень. Самка адкладвае 3-4 тыс. ікрынак, размешчаных у два рады шнурамі даўжынёй да 1,5-1,8 м. Развіццё лічынак доўжыцца каля 50 сутак, пасля чаго маладыя асобіны пакідаюць вадаёмы і жывуць на сушы.
Працягласць жыцця — 15—16 гадоў.
Размнажэнне
Для размнажэння аддае перавагу дробным, вадаёмам са стаялай вадой, якія добра праграваюцца і часта зарослыя расліннасцю. Часам могуць адкладаць ікру ў вадаёмы з саланаватай вадой. Размножваюцца пры тэмпературы вады 16-18 °C. Перыяд размнажэння доўжыцца з III дэкады красавіка да канца ліпеня. Масавае нераставанне адбываецца ў маі — чэрвені. Днём асобіны звычайна хаваюцца пад вадой на дне вадаёма.
Шнуры з ікрой маюць таўшчыню 4,5-5 мм, пры даўжыні 1-1,6 м, максімум да 3,2 м. Яны звычайна размяшчаюцца на невялікай глыбіні 4-20 см. Дыяметр ікрынак 1-1,6 мм, яны размешчаны у 2 шэрагі. За раз самка можа адкласці ад 1250 да 5250 ікрынак.
Лічынкі дасягаюць даўжыні 7-8,5 мм. Развіццё адбываецца 42-55 сутак. Апалонікі перад метамарфозам вырастаюць да 25-28 мм.
Заўвагі па ахове
Ахоўваецца Бернскай Канвенцыяй (дадатак II). Від занесены ў Чырвоныя кнігі Расіі, Беларусі, Латвіі, Літвы, Украіны і Эстоніі.
Дукат (Магаданская вобласць)
Гісторыя
У сярэдзіне 1960-х гадоў амсукчанскімі геолагамі было адкрыта багатае руднае радовішча срэбра, названае імі па старажытнай манеце — Дукат. Пасёлак створаны ў 1968 годзе побач з аднайменным прыіскам. Статус пасёлка гарадскога тыпу прысвоены рашэннем Магаданскага аблвыканкама ад 19 лютага 1976 года.
Новаюліянскі каляндар
Но́ваюлія́нскі калянда́р — мадыфікацыя юліянскага календара, распрацаваная сербскім астраномам, прафесарам матэматыкі і нябеснай механікі Бялградскага ўніверсітэта Мілуцінам Міланкавічам.
Памылка ў адны суткі ў параўнанні з годам раўнадзенстваў у грыгарыянскім календары набярэцца прыкладна за 10 000 гадоў (у юліянскім — прыкладна за 128 гадоў). Часцяком трапляецца ацэнка, якая прыводзіць да велічыні ў 3000 гадоў, што атрымліваецца падчас параўнання даўжыні года ў юліянскім календары з сярэдняй бягучай астранамічнай даўжынёй трапічнага года. Такая лічба звязана з недакладным вызначэннем апошняй даўжыні як інтэрвалу паміж раўнадзенствамі і з'яўляецца сталай памылкай.
Структура календара
Новаюліянскі каляндар заснаваны на больш складаным, 900-гадовым цыкле. На працягу гэтага перыяду скасоўваюцца 7 з 9 векавых высакосаў. Высакоснымі гадамі лічацца тыя векавыя гады, падчас дзялення парадкавага нумара якіх на 900 у астачы застаецца 200 ці 600. Пачынаючы з 200 года такімі з'яўляюцца сам 200, 600, 1100, 1500, 2000, 2400, 2900, 3300, 3800 і г. д.
Такім чынам, год лічыцца высакосным, калі:
Усяго на 900 гадоў прыпадае 682 простых і 218 высакосных гадоў (у юліянскім 400-гадовым цыкле маецца 300 простых і 100 высакосных, у грыгарыянскім — 303 простых і 97 высакосных гадоў).
Новаюліянскі год: 365,242222 = 365 + 0,25 − 0,01 + 0,002222 = 365 + 1/4 − 1/100 + 2/900.
Сярэдняя працягласць года ў новаюліянскім календары складае 365,242222 сутак. Гэта больш сапраўднай працягласці трапічнага года (365,24219880 сутак) усяго на 0,000023 сутак, ці менш чым на 2 секунды. Разыходжанне ў адны суткі набіраецца прыкладна за 43 500 гадоў. Але дакладнасць новаюліянскага календара вышэй чым грыгарыянскага, толькі калі лічыць трапічны год у атамным ці эфемерыдным часе, не прывязваючыся да абарачэння Зямлі. Але ў любым рэальным годзе колькасць сутак ад усхода да ўсхода — цэлая, і асобныя секунды не з'яўляюцца вырашальнымі (важныя толькі асобныя суткі). Таксама перыяд восевага абарачэння Зямлі змяняецца, працягласць трапічнага года, адлюстраваная ў сонечных сутках (а не ў сутках СІ, роўных 86 400 атамным секундам), цяпер бліжэй да 365,2424; гэтая велічыня на працягу некалькіх тысячагоддзяў вагаецца паміж 365,2423 і 365,2424; і, верагодна, наступныя некалькі тысяч год будзе паводзіць сябе падобным жа чынам. Сярэдняя працягласць каляндарнага года ў грыгарыянскім календары роўная 365,2425 суткам. Да таго ж сусветны час перыядычна карэктуецца — да яго дадаюць секунду.
Выкарыстанне
Цяперашнім часам Руская, Іерусалімская, Грузінская і Сербская цэрквы, а таксама афонскія манастыры для вылічэння нерухомых святаў карыстаюцца юліянскім календаром, усе астатнія памесныя цэрквы — новаюліянскім, які да 2800 года будзе цалкам супадаць з грыгарыянскім, таму прынятую імі каляндарную сістэму часам клічуць грыгарыянскай. Пры гэтым паўсюль, акрамя Фінскай праваслаўнай царквы, Пасхалія вылічваецца паводле юліянскага календара (Александрыйская пасхалія).
Табліца адпаведнасці календароў
Графа «стагоддзе» адпавядае перыяду часу паміж 1 сакавіка апошняга года папярэдняга стагоддзя і апошнім днём лютага (28 ці 29) апошняга года азначанага стагоддзя.
Астатнія тры графы азначаюць розніцу (ў днях) адпаведна паміж новаюліянскім і юліянскім, грыгарыянскім і юліянскім, новаюліянскім і грыгарыянскім календарамі.
Сіманід
Сіманід (~556, Кеос —468 да н.э.) — старажытнагрэчаскі паэт. Працаваў у Афінах, быў сябрам Гіпарха. Жыў у правіцеля Скапада ў Фесаліі (з 514 да н.э.), у Гіерона ў Сіракузах (з 476 да н.э.), ізноў у Афінах з 460 да н.э. Адзначаецца, што Сіманід быў вельмі дзеяздольным чалавекам, і пражыў амаль да 90 гадоў. Ён сам заказваў свае выявы, за што быў асмяяны Фемістоклам, які цвердзіў, што ў Сіманіда, дзей, «брыдкае аблічча».
Пытанне аб выяве Сіманіда застаецца адкрытым, але магчыма, што яго з’яўляе статуя «Вандроўны паэт» у Луўры.
Дуранійская імперыя
Дуранійская імперыя (د درانيانو ټولواکمني  ; ) або Афганская імперыя (د افغانان ټولواکمني ; ), таксама вядомая як Каралеўства Садазай (سدوزي ټولواکمني ; ) , была афганскай імперыяй, якая была заснавана Ахмад-шахам Дурані ў 1747 годзе і ахоплівала частку Цэнтральнай Азіі, Іранскае плато і Індыйскі субкантынент. На сваёй самай вялікай тэрытарыяльнай тэрыторыі ён кіраваў сучасным Афганістанам, Пакістанам, часткамі паўночна-ўсходняга і паўднёва-ўсходняга Ірана, усходняга Туркменістана і паўночна-заходняй Індыі. Разам з Асманскай імперыяй імперыя Дурані лічыцца адной з самых уплывовых мусульманскіх імперый другой паловы 18-га стагоддзя.
Ахмад быў сынам Мухамада Заман-Хана (афганскага правадыра племені Абдалі) і камандзірам Надэр-шаха Афшара. Пасля смерці Афшара ў чэрвені 1747 г. Ахмад умацаваў бяспеку ў Афганістане, узяўшы Кандагар, Газні, Кабул і Пешавар. Пасля ўступлення на пасаду караля нацыі ён змяніў сваё племянное імя з Абдалі на Дурані. У 1749 годзе Імперыя Вялікіх Маголаў саступіла суверэнітэт над большай часткай паўночна-заходняй Індыі афганцам; Затым Ахмад адправіўся на захад, каб завалодаць Мешхедам, якім кіравала дынастыя Афшарыдаў пад кіраўніцтвам Шахрох-шаха, які таксама прызнаваў сюзерэнітэт Афганістана. Пасля Ахмад накіраваў войска, каб падпарадкаваць тэрыторыі на поўнач ад Гіндукуша да Амудар’і, і ў хуткім часе ўсе розныя афганскія плямёны пачалі далучацца да яго справы. Пры Ахмадзе афганцы чатыры разы ўварваліся ў Індыю, падпарадкаваўшы частку Кашміра і большую частку Пенджаба. У пачатку 1757 года ён разрабаваў Дэлі, але дазволіў імператару Вялікіх Маголаў Аламгіру II заставацца пад намінальным кантролем, пакуль ён прызнаваў сюзерэнітэт Афганістана над рэгіёнамі на поўдзень ад ракі Інд.
Пасля смерці Ахмада ў 1772 годзе яго сын Цімур-шах Дурані стаў наступным кіраўніком дынастыі Дурані. Пры Цімуры горад Кабул стаў новай сталіцай імперыі Дурані, а Пешавар служыў яе зімовай сталіцай; аднак да гэтага часу імперыя пачала разбурацца. Дынастыя стане спадчынніцай Афганістана на працягу некалькіх пакаленняў, пакуль Дост Мухамед-хан і дынастыя Баракзаі не скінулі дынастыю Дурані ў Кабуле, што прывяло да яе выцяснення Эміратам Афганістан. Дуранійская імперыя лічыцца асноватворнай дзяржавай сучаснай нацыянальнай дзяржавы Афганістан, а Ахмад лічыцца бацькам нацыі.
Бенядзікт Дабшэвіч
Бенядзікт Дабшэвіч (, каля Навагрудка або на Жамойці  — 1794) — філосаф, тэолаг, прадстаўнік эклектычнай філасофіі ў Вялікім Княстве Літоўскім.
Біяграфія
У 1739 уступіў у ордэн езуітаў. Навучаўся ў Навагрудскім езуіцкім калегіуме і Віленскай езуіцкай акадэміі.
Выкладаў філасофію і тэалогію ў Навагрудскім і Полацкім езуіцкім калегіумах, Віленскай езуіцкай акадэміі, у 1772—1773 дэкан тэалагічнага факультэта акадэміі, у 1773—1774 віцэ-канцлер акадэміі. 3 1782 узначальваў акруговую школу ў Крожах, у 1792—1794 рэктар Жамойцкай школьнай акругі.
Погляды і працы
У філасофскіх поглядах прытрымліваўся картэзіянства пазнейшага часу, у логіцы — школы Пар-Раяль, Х. Вольфа і Ф. Брэскага. Даволі дакладна выкладаў погляды еўрапейскіх філосафаў і натуразнаўцаў (напрыклад, геліяцэнтрычную сістэму М. Каперніка і яго паслядоўнікаў).
Выдаў кнігі «Погляды новых філосафаў...» (1760), якая складалася з яго лекцый у Навагрудскім калегіуме. У гэтай кнізе выклаў сістэмы Р. Дэкарта, П. Гасендзі і тэорыі І. Кегілера, І. Ньютана і інш.; «Лекцыі па логіцы...» (Вільня, 1761), у якой сцвярджаў, што класічная логіка з пашанай ставіцца да матэматыкі, без якой філасофстваваць ці лагізаваць «усё адно, што хадзіць без ног».
Вызнаваў 3 віды пазнання: гістарычнае, філасофскае і матэматычнае. Спалучаў тэалагічны светапогляд з новафіласофскімі поглядамі, што не магло не прывесці да ўнутраных супярэчнасцей, якія найбольш выразна выявіліся ў яго кнізе «Тэзісы ва ўніверсальную філасофію» (1763).
Рынгаўдас Сонгайла
Рынгаўдас Сонгайла (Ringaudas Songaila;, Клайпеда — , Тракай) — літоўскі савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, кіраўнік урада Літоўскай ССР у 1981-1985 гадах.
У 1955 годзе скончыў Літоўскую ветэрынарную акадэмію, дзе потым працаваў. З 1956 года — арганізатар Ковенскай інспекцыйнай групы ЦК КП(б) Літвы, з 1957 года ўзначальваў упраўленне сельскай гаспадаркі ў Апараце Савета Міністраў Літоўскай ССР. У 1960–1961 гадах быў намеснікам міністра сельскай гаспадаркі, а ў 1961–1962 гадах намеснікам старшыні Савета Міністраў Літоўскай ССР. У 1962 годзе прызначаны міністрам сельскай гаспадаркі і закупак і першым намеснікам старшыні Савета Міністраў Літоўскай ССР.
У 1961 годзе стаў членам ЦК Кампартыі Літвы. У 1962—1981 гадах — сакратар ЦК КПЛ, да 1988 — член Палітбюро. З 16 студзеня 1981 года па 18 лістапада 1985 года — старшыня ўрада Літоўскай ССР. Адначасова быў членам ЦК КПСС. У лістападзе 1985 года на пасадзе кіраўніка ўрада яго змяніў Вітаўтас Сакалаўскас.
1 снежня 1987 года замяніў на пасадзе першага сакратара ЦК КПЛ памерлага Пятраса Грышкявічуса. Як партыйны дзеяч быў цалкам лаяльны да савецкай улады. На пленуме ЦК КПЛ у кастрычніку 1988 года саступіў пасаду Альгірдасу Бразаўскасу.
У 1988 годзе адышоў ад грамадскай дзейнасці.
Коўпіна
Ко́ўпіна, Ко́лпін — возера ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, за 3 км на поўдзень ад горада Чачэрск, у басейне ракі Сож.
Плошча паверхні 0,18 км². Даўжыня 0,47 км, найбольшая шырыня 0,43 км. Найбольшая глыбіня 4,0 м, сярэдняя — 2,33 м. Даўжыня берагавой лініі 1,29 км. Аб’ём вады ў возеры 0,42 млн м³. Схілы катлавіны вышынёй 10—17 м, разараныя, на захадзе пад лесам. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя. Дно сапрапелістае.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, карась сярэбраны, карась звычайны, акунь рачны.
Самсон Годвін
Самсон Годвін (Samson Godwin, нар., Вары, Нігерыя) — былы нігерыйскі футбаліст, паўабаронца.
Клубная
Пачаў кар’еру ў Нігерыі, потым правёў два гады ў ніжэйшых лігах Польшчы. У 2002 годзе трапіў у львоўскія «Карпаты», дзе гуляў з перапынкамі 10 гадоў. Увайшоў у гісторыю львоўскага клуба як легіянер, які правёў за клуб найбольшую колькасць гульняў. У 2009 падаў дакументы на атрыманне пашпарта Украіны.
2-я Грушавая вуліца (Наваполацк)
2-я Грушавая вуліца (, 2-я Грушевая улица) — вуліца ў Наваполацку.
Апісанне
Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства на поўдзень ад былой вёскі Шніткі, якая ўвайшла ў межы Наваполацка ў 1968 годзе. Працягласць вуліцы складае каля 510 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. З цэнтральнай часткі горада грамадскім транспартам да вуліцы можна даехаць аўтобусамі № 8 "Падкасцельцы - БВК" і № 12 "Падкасцельцы - Шніткі".
Самсон Годвін
Клубная
У чэрвені 2012 года перайшоў у «Мінск», дзе гуляў да канца сезону. У красавіку 2013 года стаў іграком мазырскай «Славіі». Быў адным з лідараў мазырскага клуба. Па заканчэнні кантракта ў ліпені 2013 года пакінуў Мазыр і вярнуўся ў «Карпаты».
У студзені 2014 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.
Міжнародная
У 2003 згуляў адзін матч за зборную Нігерыі, але больш у зборную сваёй краіны не выклікаўся.
Наталля Аляксееўна Арсеннева
Ната́лля Арсе́ннева (у шлюбе — Кушаль;,  — , , Нью-Ёрк) — беларуская паэтка, перакладчыца, драматург.
Біяграфія
Нарадзілася 20 верасня 1903 года ў сям’і начальніка Бакінскай мытнай акругі Аляксея Арсеннева і былой настаўніцы ў Баку. У 1905 годзе бацьку Наталлі перавялі спачатку на Валынь, а пасля ў Вільню. Радавод яе бацькі ўзыходзіць да роду маці Міхаіла Лермантава. Паводле літаратуразнаўцы Мікалая Мішчанчука,  — генеалагічная лінія бабулі рускага класіка, (1773—1845).
Вяртанне ў Вільню
У 1920 годзе сям’я вярнулася ў Вільню. За час бежанства ўся віленская маёмасць Арсенневых была раскрадзеная, а ў іх кватэры жылі чужыя людзі. У Вільні 16-гадовая Наталля давала ўрокі французскай і нямецкай моў, каб дапамагчы сям’і. Тут яна паступіла ў Віленскую беларускую гімназію, дзе настаўнічалі Максім Гарэцкі, Браніслаў Тарашкевіч, Антон Луцкевіч, Аркадзь Смоліч і іншыя дзеячы беларускага нацыянальнага адраджэння. Наталля Арсеннева пазней адзначала: «па праўдзе, я стала беларускай паэткай толькі ўвосень 1920 года». У гімназіі прымала ўдзел у пастаноўцы паводле «Паўлінкі» Янкі Купалы.
У чэрвені 1921 годзе атрымала атэстат аб сярэдняй адукацыі — «матуру». Ужо ў верасні пачала настаўнічаць у адной з сямі беларускіх школ у Вільні. Адначасова паступіла на гуманістычны факультэт Віленскага ўніверсітэта і друкавалася ў розных заходнебеларускіх часопісах і газетах. На яе паэтычныя здольнасці звярнуў увагу асабіста Максім Гарэцкі.
Міжваенны перыяд
28 верасня 1922 года Наталля Арсеннева выйшла замуж за Францішка Кушаля — сябра Беларускай вайсковай камісіі, а пасля жаўнера польскага войска. Ад яго яна мела двух сыноў: Яраслава (1923—1943) і Уладзіміра. Першыя паўтара года пасля шлюбу пражылі ў Слоніме. Тут Наталля Арсеннева моцна пасябравала з Гальяшом Леўчыкам. Улетку 1923 года Францішак Кушаль адправіў гасцяваць Наталлю да свайго дзеда Вінцука Кушаля ў вёску Доры ў Валожынскім павеце. Тут яна правяла амаль тры месяцы і пазней ездзіла сюды кожнае лета. Гэтыя гасцяванні паэтка апісала наступным чынам:
У 1924 годзе мужа Наталлі Арсенневай перавялі на Памор’е, дзе яны пражылі 13 гадоў у Хэлмне і год у Равічы, на самой граніцы з Германіяй.
У 1927 годзе Наталля Арсеннева надаўжэй прыехала ў Вільню і падрыхтавала да друку свой першы зборнік «Пад сінім небам». Адначасова яна займалася перакладам «Дзядоў» Адама Міцкевіча: пераклала 1-ю, 2-ю і пачала чацвёртую часткі. Пераклад быў ацэнены станоўча і частка яго была надрукавана ў адным з віленскіх беларускіх часопісаў, аднак цэласць недзе загінула, а ў друкароў ці рэдактараў яе пазней знайсці не ўдалося. У 1935 годзе ўпершыню наведала Вільню ўзімку, дзе чытала свае вершы і пазнаёмілася з Максімам Танкам, творчасць якога зрабіла на яе моцнае ўражанне.
Другая сусветная вайна
На пачатку 2-й сусветнай вайны муж Наталлі Арсенневай аказаўся ў савецкім палоне — Старабельскім лагеры. Баючыся быць адрэзанай ад дзяцей, якія былі ў Дорах, паэтка пайшла туды з Вільні, ноччу, праз Ліпаўку на Ашмяны. Пад Вішневам, як падазроная асоба арыштавана савецкай дзяржбяспекай, адвезена ў пастарунак НКУС у Валожыне і адпушчана адтуль праз пяць дзён. Дабраўшыся да Дораў, праз цяжкае матэрыяльнае становішча Наталля Арсеннева вырашыла ехаць з дзецьмі назад у Вільню, але Беларускі камітэт там нічым ёй не дапамог. Тады Арсеннева вырашае падаць заяўку ў савецкую рэпатрыяцыйную камісію па дазвол уезду на тэрыторыю СССР. Дазвол быў атрыманы і 31 снежня 1939 года яна чарговы раз пакінула Вільню, асела ў Вілейцы, дзе жыў брат яе братавай. Апрача таго, у Вілейцы тым часам жыў Максім Танк, які ўладкаваў Наталлю Арсенневу стылістам у абласную «Сялянскую газету».
На пачатку сакавіка 1940 года Саюз беларускіх пісьменнікаў запрасіў Наталлю Арсенневу і Максіма Танка ў Мінск. Там паэтка пазнаёмілася з Янкам Купалам, Змітраком Бядулям і іншымі. Аднаго вечара, калі Танк, Арсеннева і беларускі крытык і драматург Алесь Кучар ішлі па Савецкай вуліцы, Танк голасна гаварыў па-беларуску, на што атрымаў спалоханую заўвагу Алеся Кучара:
Пасля нападу нацыстаў на СССР Наталля Арсеннева праз Ліду, Багданава і Валожын дабралася з Беластока ў Доры, адкуль з малодшым мужавым братам адправілася ў зруйнаваны Мінск. Пазней яна з мужам атрымала кватэру на былой Ленінградскай вуліцы. Дагэтуль вызвалены з Лубянкі Францішак Кушаль жыў на адной кватэры з Антонам Адамовічам, а пасля пераезду з жонкай на Ленінградскую вуліцу прапанаваў ёй пайсці на працу ў рэдакцыю «Беларускай газеты». Перакладала лібрэта да опер «Кармэн» і «Яўген Анегін». У гэты час да Наталлі Арсенневай звярнуліся па напісанне лібрэта да новай оперы, за сюжэт якой паэтка ўзяла верш «Лясное возера» з цыкла «Зачараваны вугал» са зборніка «Пад сінім небам». Напісанне музыкі было даручана кампазітару Міколу Шчаглову. Апроч гэтага, паэтка напявала мелодыі шматлікіх песень, пачутых ёю яшчэ ў Дорах. Тэксты іншых народных песень, якія пазней увайшлі ў оперу Наталля Арсеннева ўзяла з фальклорнага зборніка Еўдакіма Раманава. Пасля прэм’еры «Ляснога возера» Арсеннева зрабіла пераклад «Затанулага звана» Герхарта Гаўптмана.
У другой палове 1942 года Наталля Арсеннева атрымала ліст ад свайго брата Сяргея, які ў 1940 годзе ўцёк у Германію і праз цяжкую хваробу прасіў узяць апеку над сваёй сям’ёй. Паэтка парупілася пра атрыманне дазволу на пераезд і спачатку выехала ў Берлін, а затым у Лейпцыг, дзе яе брат ляжаў у санаторыі «Reisengebirge». У часе яе знаходжання ў Лейпцыгу Сяргей Арсеннеў памёр у санаторыі, і Наталля праз сканчэнне тэрміну пропуска вымушана была вяртацца ў Мінск.
Па вяртанні ў Мінск Наталля Арсеннева распачала працы над перакладамі «Цыганскага барона» Ёгана Штрауса, «Разбітага кубка» Гайнрыха фон Кляйста, «Чароўнай флейты» Моцарта і «Вольнага стральца» Карла Марыі фон Вебера. 22 чэрвеня 1943 ад міны, што ўзарвалася ў Мінскім гарадскім тэатры загінуў сын Яраслаў. Яго пахаванне адбылося на Вайсковых могілках. Па смерці сына кампазітар Мікола Шчаглоў папрасіў Наталлю напісаць арыю для кнігі Праксады для 3-га акта оперы «Усяслаў Чарадзей». Калі лібрэта да оперы было скончана, найлепшыя ўверцюры і арыі былі выкананыя спевакамі і поўным аркестрам у студыі Мінскага радыё. У гэты час у рэдакцыю «Беларускай газеты» заходзіў вядомы беларускі драматург Францішак Аляхновіч. Пасля Другога Усебеларускага кангрэса сустрэлася з Ларысай Геніюш, якая прыехала з Прагі.
З пачаткам наступлення савецкіх войск на Мінск, Наталля Арсеннева разам з дзеячамі Цэнтральнай беларускай рады эвакуюецца праз Беласток, Варшаву ў Кёнігсберг, затым у горад Форст у зямлі Брандэнбург, дзе з сынам правяла каля месяца, і адкуль пераехалі ў Берлін. Тут паэтка ўладкавалася на працу ў беларускую газету «Раніца». Тут яна напісала большую частку вершаў, якія пазней увайшлі ў зборнік «Не астыць нам». 3 лютага 1945 года праз няспынныя бамбардзіроўкі Берліна Наталля Арсеннева разам з сям’ёй Шчагловых і Каханоўскіх пераехала ў мястэчка Амберг, паблізу чэшскай мяжы, дзе цярпелі цяжкую харчовую і фінансавую нястачу. Далейшыя гады паэтка са сваім мужам правяла ў лагерах для гэтак званых «перамешчаных асоб». Увосень 1945 года Арсеннева разам з мужам перабралася ў Рэгенсбург, дзе знайшлася магчымасць весці культурную працу пры Беларускім камітэце і выкладаць у Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы французскую і нямецкую мовы. Друкавалася на старонках шматлікай эміграцыйнай перыёдыкі. Пазней, у 1946 годзе, Наталлю Арсенневу перавезлі ў лагер у Міхельсдорфе, потым — у, дзе Наталля Арсеннева разам з беларускай грамадой ставіла канцэрты. Да свайго ад’езду ў ЗША Арсеннева паспела пабываць у Розенгайме.
ЗША
У Злучаныя Штаты Наталля Арсеннева пераехала 15 чэрвеня 1950 года (спачатку ў Нью-Ёрк, пазней — у Рочэстэр), дзе ёй напачатку давялося працаваць упакавальніцай агуркоў на фабрыцы кансерваў. Праз некалькі тыдняў паэтка разам з мужам ужо займелі сваю невялікую кватэру. Удзельнічала ў заснаванні Беларуска-Амерыканскага Задзіночання, дзе была культурна-асветным рэферэнтам (1951—1953) і сакратаром (1959—1967) Галоўнай управы. У 1952—1954 гадах Працавала рэдактарам у эмігранцкай газеце «Беларус», на Радыё Свабода, у Беларускім інстытуце навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку.
У 1967 годзе ў сувязі са смерцю пасля цяжкае хваробы (ва ўзросце 38 гадоў) нявесткі Наталлі Кушаль (у дзявоцтве Куліковіч) пераехала да сына Уладзіміра ў Рочэстэр (штат Нью-Ёрк) даглядаць унукаў Пятра і Наталлю.
У 1970—1980-я гады адышла ад актыўнага ўдзелу ў палітычным жыцці беларускай эміграцыі.
25 ліпеня 1997 года Наталля Арсеннева памерла ў горадзе Рочэстэр (штат Нью-Ёрк). Пахавана на мясцовых могілках, побач са сваім мужам Францішкам Кушалем.
Творчасць
Друкуецца з 1920 года. Яе талент заўважыў і падтрымаў Максім Гарэцкі. Ранняя лірыка, якую яна змяшчала ў перыядычных выданнях Заходняй Беларусі, пераважна прыродаапісальная, інтымная. Яна імкнулася перадаць імгненныя ўражанні, пачуцці, адлюстраваць зменлівы стан душы, плынь унутранага быцця.
Творчасць Наталлі Арсенневай 1920—30-х гадоў стала значнай з’явай заходнебеларускай літаратуры. Кніга лірыкі «Пад сінім небам» (Вільня, 1927) узбагаціла беларускую паэзію глыбокім пранікненнем у сферу чалавечых пачуццяў, свежасцю лірычных інтанацый, багаццем вобразнай палітры. Максім Танк у сваіх «Лістках календара» пісаў пра паэтку: «Трэба прызнаць, што са сваіх інтымных пачуццяў яна ўмее вязаць прыгожыя карункі». Гэтыя асаблівасці лірыкі Арсенневай уласцівыя і кнізе «Жоўтая восень», што рыхтавалася да друку яшчэ ў 1935—36 гадах, але апублікаваная цалкам толькі ў кнізе выбранага як асобны раздзел.
Вершы, створаныя ў акупаваным Мінску, склалі зборнік «Сягоння» (1944). Талент паэткі раскрыўся ў бок філасофскага, гуманістычнага асэнсавання гістарычных падзей, узмацніліся грамадзянскія, трагічна-афарбаваня ноты. Вайна ўспрымаецца ёю як вялікая трагедыя еўрапейскіх народаў. Зруйнаваны, пакрыты папялішчамі свет выклікаў адчай і адчуванне ўласнага бяссілля: «За ўсё гэта, за ўсё — не наплачацца нават паэт». У ваенных вершах Наталля Арсеннева не імкнулася быць суддзёй падзей, не падзяляла ўдзельнікаў вайны на «сваіх і чужых», ёй аднолькава шкада ўсіх загінуўшых — як сына Дняпра, так і сына Рэйна. Яна абрала пазіцыю нейкага «надсусветнага» назіральніка. Скразны матыў ваеннай лірыкі — матыў непасільнасці выказаць і аб’яднаць смуткам і тугою аднаго чалавека, нават калі ён паэт, сусветны смутак і жаль, што апанаваў чалавецтва, кінутае ў вір вайны. Побач з тэмай «жыцця… ў жалобнай раме», асуджэння вайны, смутку сярод руін і ахвяр, у творах моцна гучала нацыянальна-патрыятычная тэма Бацькаўшчыны (вершы «Песня каліноўцаў», «Жыве Беларусь», «Малітва», «Прысяга», «Краіне», «Зняволены сцягам»), сцвярджалася ідэя вольнасці і моцы Беларусі, выказвалася вера ў той момант, калі Беларусь акрыяе ў змаганні і плён яе ніў будуць збіраць не чужынцы.
Напісала лібрэта да опер Мікалая Шчаглова «Лясное возера», «Усяслаў Чарадзей» і аперэты «З выраю». Пераклала на беларускую мову некалькі п’ес, якія ставіліся ў менскім гарадскім тэатры, сярод іх «Затонуты звон» Герхарта Гаўптмана, «Вяселле Фігаро» і «Чарадзейная жалейка» Моцарта, «Кармэн» Жоржа Бізэ і «Цыганскі барон» Ёгана Штрауса. Супрацоўнічала з Антонам Кецкам у падрыхтоўцы зборніка «Эвангельскі хрысьціянскі сьпеўнік».
У творчасці эміграцыйнага перыяду нацыянальныя і гісторыка-патрыятычныя матывы паглыбіліся, набылі настальгічную афарбоўку. Пастаяннай прыхільнасцю паэтэсы карыстаецца беларуская нацыянальная сімволіка (цыклы вершаў «Не астыць нам», «Брамы», «На ростанях»). Асобныя творы прысвечаны Францішку Скарыну («У гасподзе Падуанскай»), дню абвяшчэння незалежнасці Беларусі («25 сакавіка», «Ён граць не сціхне»), Слуцкаму паўстанню («На Слуцкія ўгодкі», «Косы», «Сыны і маці»). Само імя Беларусі для паэткі, аддзеленай ад Бацькаўшчыны не толькі геаграфічнай, але і палітычнай адлегласцю, становіцца «пякучым сымбалем болю», аднак толькі з ім яна адчувае сябе нястрачаным чалавекам.
З сярэдзіны 1980-х гадоў яе творы зноў робяцца вядомымі і папулярнымі ў Беларусі.
Сям’я
У шлюбе з Францішкам Кушалем мела двух сыноў — Яраслава (1923—1943) і Уладзіміра (1924—?). Яраслаў загінуў ад выбуху закладзенай савецкімі партызанамі бомбы, у мінскім тэатры ў часе прадстаўлення. Уладзімір ажаніўся з Наталляй Куліковіч (1928—1967), дачкой Мікалая Шчаглова-Куліковіча, ад якой меў двух дзяцей — Пятра і Наталлю, якіх пасля смерці жонкі дапамагалі даглядаць ягоныя бацькі
Памяць
У СССР творы Наталлі Арсенневай былі забароненыя. Дагэтуль творы паэткі не ўключаныя ў школьную праграму па беларускай літаратуры ў сярэдніх школах.
З сярэдзіны 1980 гадоў творы Наталлі Арсенневай становяцца вядомымі і папулярнымі, асабліва верш «Малітва», які будучы пакладзеным на музыку кампазітарам Міколам Равенскім стаў гімнам «Магутны Божа», у гонар якога названы фестываль духоўнай музыкі; у 1995 годзе гэтую песню прапаноўвалі зрабіць дзяржаўным гімнам Беларусі.
У 2003 годзе ў яе гонар быў усталяваны помнік у мястэчку Старыя Дарогі Мінскай вобласці на тэрыторыі музея-сядзібы.
Кожакі
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Помнік падпольшчыкам (Віцебск)
Помнік падпольшчыкам (Віцебск) — помнік, усталяваны ў 1968 годзе на Смаленскай плошчы г. Віцебска, дзе ў 1942-43 гадах нацысты пакаралі членаў падпольнай групы Л. Д. Бярозкінай, а таксама іншых удзельнікаў Віцебскага партыйна-камсамольскага падполля (скульптар А. Паўлючук, архітэктар А.Бельскі; граніт, бутавы камень).
Уяўляе 8-метровую прамавугольную стэлу з урэзаным у яе гранітным блокам, крыху ссунутым адносна вертыкальнай восі. Ніжэй блока гарэльефная выява твараў маладзёна і дзяўчыны — зборны вобраз барацьбітоў падполля. На стэле памятны надпіс.
Канстанта
Канста́нта (constans — сталы, нязменны) — некаторая велічыня, якая не змяняе сваё значэнне ў рамках разгляданага працэсу.
У матэматыцы тое, што велічыня C з'яўляецца сталай, звычайна пазначаюць так:.
Бяссонава (Сафонаўскі раён)
Бяссонава (Бессоново) — вёска Зімніцкага сельскага паселішча Сафонаўскага раёна Смаленскай вобласці Расіі.
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 32 км на ўсход ад Сафонава, за 11,3 км на поўдзень ад аўтамагістралі. За 7 км на поўнач ад вёскі чыгуначная станцыя Алфёрава на галінцы Масква — Мінск. Уваходзіць у склад Зімніцкага сельскага паселішча.
Славутасці
Рэшткі дваранскай сядзібы. Ліпавы парк і возера.
Бялавіцкі сельсавет (Івацэвіцкі раён)
Бяла́віцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Бялавічы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Косаўскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1947 года ў складзе Івацэвіцкага раёна. 31 сакавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Альшаніцкага сельсавета. З 25 снежня 1962 года ў складзе Бярозаўскага раёна. У 1964 годзе ў склад Верашкоўскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (Альшаніца, Квасевічы, Скураты і Хрышчановічы). З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Івацэвіцкага раёна. 1 красавіка 1968 года сельсавет скасаваны.
Дыялектызм
Дыялекты́зм — слова або словазлучэнне якога-небудзь дыялекту (гаворкі), ужытае ў літаратурнай мове. У літаратуры дыялектызмы ўжываюцца для стварэння мясцовага каларыту, моўнай характарыстыкі персанажаў. Падчас дыялектызмы абазначаюць рэаліі, назваў якіх няма ў літаратурнай мове. У такім выпадку яны праз творы мастацкай літаратуры трапляюць у літаратурную мову, узбагачаюць, садзейнічаюць яе развіццю. Злоўжыванне дыялектызмамі вядзе да зацямнення сэнсу твора.
Дарагабужскі раён
Дарагабу́жскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (муніцыпальнае ўтварэнне) у Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Дарагабуж.
Геаграфія
Плошча раёна складае 1,772 тыс. км².
Гісторыя
Раён утвораны 1 кастрычніка 1929 года ў складзе Заходняй вобласці. З 27 верасня 1937 года ў складзе Смаленскай вобласці. У 1963 раён быў скасаваны, у 1965 годзе адноўлены.
Дэмаграфія
Насельніцтва — 29 800 чалавек (2008).
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У раёне 2 гарадскіх і 6 сельскіх паселішчаў:
Гарадскія паселішчы
Сельскія паселішчы
Эканоміка
На тэрыторыі раёна працуюць: 12 сельскагаспадарчых прадпрыемстваў, 5 сялянска-фермерскіх гаспадарак і 2 перапрацоўчыя прадпрыемствы.
Транспарт
Рэгіянальная аўтамабільная дарога Сафонава (М1) — Дарагабуж — Ельня — Рослаўль (А101).
Атаўскі ўніверсітэт
Атаўскі ўніверсітэт (University of Ottawa, Université d'Ottawa) — двухмоўны (англа-французскі) свецкі ўніверсітэт у г. Атава, Антарыа, адзін з найстарэйшых універсітэтаў у Канадзе. Заснаваны ў 1848 годзе пад назвай Байтаўнскі каледж (College of Bytown) манахамі з кангрэгацыі місіянераў-аблатаў Беззаганнай Дзевы Марыі, у 1861—1866 гг. насіў назву Каледж Атавы (College of Ottawa). Першапачаткова — каледж агульнагуманітарнай адукацыі. З XIX стагоддзя выкладанне вялося як на англійскай, так і на непрэстыжнай у той час, але значна больш шырока распаўсюджанай у тагачаснай Атаве французскай мове. Статус універсітэта прысвоены ў 1866 годзе. У 1889 годзе папа Леў XIII прысвоіў яму тытул пантыфікальнага ўніверсітэта. У 1965 годзе багаслоўскія дысцыпліны былі перанесены ў спецыяльна створаны Універсітэт Святога Паўла (Атава).
Атаўскі ўніверсітэт мае права прысвойваць ступень бакалаўра з 1872 года, магістра з 1875 года, доктара філасофіі з 1888 года. Уваходзіць у Групу трынаццаці (перадавых універсітэтаў Канады — Group of Thirteen).
Бальшавік (Магаданская вобласць)
Гісторыя
У 1936 у даліне раўчука Чай-Юруе геолагам З. А. Арабей і прамывальнікм І. М. Усцялемавым было выяўлена першае золата; праз тры гады тут быў заснаваны прыіск. 21 сакавіка 1939 года напярэдадні XVIII з’езда ВКП(б) прыіску і зноў утворанаму пасёлку была прысвоена цяперашняя назва.
Янка Купала
Я́нка Купа́ла, сапраўднае імя Іва́н (Ян) Даміні́кавіч Луцэ́віч (, фальварак Вязынка, цяпер, Мінская вобласць — , Масква) — беларускі паэт, драматург, публіцыст, перакладчык, адзін з заснавальнікаў новай беларускай літаратуры і літаратурнай мовы. Народны паэт Беларусі (1925). Акадэмік АН Беларусі (1928), АН Украіны (1929). Адлюстраваў характар і светаразуменне беларускага народа, стварыў яркія вобразы сялянскага быту і гістарычнага мінулага. Жанрава-стылявыя формы, увасобленыя ім, сталі класічнымі асновамі беларускай лірыкі, эпасу, драматургіі і публіцыстыкі. Лічыцца стваральнікам патрыятычнага закліку «Жыве Беларусь!». У позніх творах дамінуе тэма ўслаўлення савецкай рэчаіснасці.
Паходжанне
Бацькі Янкі Купалы — Дамінік Ануфрыевіч Луцэвіч і Бянігна (у дзявоцтве Валасевіч), рымска-каталіцкага веравызнання, належалі да стану мяшчан (прыпісаны да мяшчан Мінска ), але паходзілі з дробнай чыншавай шляхты, якая арандавала зямлю ў памешчыцкіх фальварках. Род не змог за часамі Расійскай імперыі дакументальна даказаць сваё шляхецкае паходжанне і зацвердзіцца ў статусе расійскага дваранства. Найстарэйшы продак па лініі бацькі — Станіслаў Луцэвіч — упамінаецца ў дакументах першай паловы XVII ст. Маці паэта паходзіла з рубяжэвіцкай шляхты, нарадзілася ў фальварку Няшота Мінскага павета (цяпер в. Ручын Стаўбцоўскага раёна).
Родавы двор Луцэвічаў быў у засценку Лазараўшчына (Пяскі, Луцэвічы Ігуменскага павета Мінскай губерні, цяпер тэрыторыя Уздзенскага раёна). У XIX стагоддзі Луцэвічы — тыповая чыншавая земляробчая шляхта, блізкая паводле эканамічнага становішча і спосабу жыцця да сялян, але са сваімі адметнымі саслоўнымі рысамі. Яны былі выселены з засценка Пяскі, калі той апынуўся ва ўладанні князя Вітгенштэйна, і з таго часу арандавалі зямлю «на запашках», гэта значыць апрацоўвалі зямлю ўладальніка фальварка, аддаючы звычайна палову ўраджаю.
Раннія гады
Іван Луцэвіч нарадзіўся 7 ліпеня 1882 года (паводле новага стылю) у фальварку Вязынка Вілейскага павета Віленскай губерні. Быў хрышчаны 12 ліпеня 1882 года ў Радашковіцкім касцёле ў каталіцтва.
У пошуках зямлі і працы бацькі вымушаны былі пастаянна пераязджаць. Вандроўнае жыццё перашкаджала Івану Луцэвічу атрымаць сістэматычную адукацыю. У вандроўных настаўнікаў спачатку вучыўся па-польску, а рускую азбуку вывучыў з дапамогай няні. Адну зіму наведваў Сеніцкае двухкласнае народнае вучылішча, у Мінску каля пяці месяцаў вучыўся ў прыватнай падрыхтоўчай школе. У 1898 годзе скончыў Бяларуцкае народнае вучылішча.
У Селішчы ў 1902 годзе памёр бацька, і, як старэйшы з семярых дзяцей, Іван Луцэвіч застаўся за гаспадара. Праз паўгода ад шкарлятыны памёр малодшы брат Казік, а яшчэ праз тыдзень — сёстры Гэля і Сабіна. У пошуках заработкаў Луцэвіч пайшоў «у людзі»: пачаў працаваць вандроўным настаўнікам, пісарам у судовага следчага ў Радашковічах (1903), малодшым прыказчыкам у маёнтку Беліца памешчыка Караля Свяцкага ў Сенненскім павеце Магілёўскай губерні (1904), практыкантам і памочнікам вінакура ў маёнтку Сёмкава пад Мінскам, на бровары ў маёнтку пана Аляксандра Янавіча Любанскага ў Яхімоўшчыне Вілейскага павета, у маёнтку Дольны Сноў Навагрудскага павета.
Першыя яго творы — некалькі польскамоўных вершаў, надрукаваныя ў 1903—1904 гадах у часопісе «Ziarno» (бел. «Зерне»). Першы верш на беларускай мове — «Мая доля», датуецца 15 ліпеня 1904 года, быў напісаны лацінкай. Першы беларускамоўны твор у друку — публікацыя 15 траўня 1905 года ў газеце «Северо-Западный край» верша «Мужык». 11 траўня 1907 года ў газеце «Наша ніва» змешчаны верш «Касцу», які стаў першым выступленнем Купалы ў беларускамоўным друку. Пасля гэтага ён у «Нашай ніве» друкаваўся рэгулярна, 18 снежня 1908 года тут апублікавалі паэму «У Піліпаўку».
Віленскі і пецярбургскі перыяды
Увосень 1908 года Янка Купала пераехаў у Вільню на запрашэнне Івана і Антона Луцкевічаў. Луцкевічы ўладкавалі яго бібліятэкарам бібліятэкі-чытальні «Знание» Барыса Даніловіча, адначасова яны давалі Купалу працу па адбіранні і рэдагаванні тэкстаў газеты «Наша ніва». У Віленскі перыяд паэт напісаў шмат шырокавядомых пазней вершаў — «Маладая Беларусь», «Заклятая кветка», «Адцвітанне» і іншыя, некаторыя з іх надрукавалі ў «Нашай ніве». У 1908 годзе ў Санкт-Пецярбургу ў выдавецтве «Загляне сонца і ў наша аконца» выйшаў першы зборнік вершаў Янкі Купалы пад назваю «Жалейка». У кастрычніку таго ж года санкт-пецярбургскі камітэт па справах друку пры Міністэрстве ўнутраных спраў вырашыў канфіскаваць зборнік як антыдзяржаўны і прыцягнуць аўтара і выдавецтва да адказнасці. Цаной немалых высілкаў арышт з кнігі быў зняты, аднак у 1909 годзе наклад кнігі быў паўторна арыштаваны паводле загаду віленскага генерал-губернатара Кршывіцкага.
У снежні 1909 года з рэкамендацыйным лістом ад Уладзіміра Самойлы Купала пераехаў у Санкт-Пецярбург да выдаўца і навукоўца Браніслава Эпімаха-Шыпілы. Там ён ад 1909 да 1913 года навучаўся на курсах Аляксандра Сяргеевіча Чарняева пры Пецярбургскім універсітэце, дзе выкладалі вядомыя пецярбургскія вучоныя. Працаваў у публічнай бібліятэцы, удзельнічаў у рабоце навукова-літаратурнага гуртка беларускіх студэнтаў Пецярбургскага ўніверсітэта.