cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Горная сітаўка
Пашырэнне
Папуляцыі ў паўднёвай і заходняй частках арэала аселыя, у паўночнай — пералётныя. Месцы зімовак часткова ў межах гнездавога арэала, а таксама Паўднёвая і Усходняя Азія, Філіпіны, Малайскі і Зондскі архіпелагі, Новая Гвінея, Афрыка (ва Усходняй Афрыцы даходзіць да Малаві).
Водна-зялёны дыяметр Мінска
Цяперашняя структура
Генеральны план горада Мінска ад 2010 г. ставіў і задачу рэалізаваць праграму развіцця водна-зялёнага дыяметра: 1) у цэнтральнай частцы дыяметра: стварыць Цэнтральны паркавы комплекс — тэрытарыяльна, функцыянальна і кампазіцыйна ўзаемазвязаныя паркі, бульвары, набярэжныя і вадаёмы, якія фарміруюцца ў водна-зялёным дыяметры і ўтвараюць з прылеглай забудовай адзіны архітэктурна-ландшафтны ансамбль ; 2) у паўночна-заходняй частцы: сфарміраваць паркавы комплекс уздоўж праспекта Пераможцаў ; 3) у паўднёва-усходняй частцы: сфарміраваць паркі агульнагарадскога значэння ў водна-зяленым дыяметры ўздоўж ракі Свіслач (гістарычны парк «Лошыца», прыродны парк, заапарк) . Прадугледжваліся і іншыя мерапрыемствы па фарміраванні прыродных паркаў і комплексным азеляненні ландшафтна-рэкрэацыйных тэрыторый у розных кутках горада, у тым ліку на тэрыторыях водна-зялёных паўколаў. Генеральны план таксама патрабаваў выключыць размяшчэнне капітальных аб’ектаў усіх відаў будаўніцтва на тэрыторыях лінейных ландшафтна-рэкрэацыйных аб’ектаў (бульвараў, сквераў).
Горная сітаўка
Асаблівасці біялогіі
Гняздо робіць у скальных шчылінах або кучах камянёў, пад мастамі, у пабудовах пры вадзе, паміж каранямі або пад паваленымі дрэвамі — заўсёды прыкрытае зверху. Знешняя частка з няшчыльна ўкладзенага моху (акрамя таго з карэньчыкаў і лістоў траў, спарадычна — са сцёблаў), наступны слой шчыльны, шарападобны, з карэньчыкаў і лістоў траў, укладзеных па крузе, высцілка з валосся і шэрсці, часам пер’я.
Яйкі 4-6 (часам 3-8), асіметрычныя, белыя з жоўтым, зялёна-жоўтым, карычневым або шэра-ржава-карычневым адценнем; дробныя шматлікія плямы рудога, светла-карычневага, шэрага або шэра-жоўтага колеру, часта такія густыя, што цалкам перакрываюць фон.
Водна-зялёны дыяметр Мінска
Цяперашняя структура
З-за адсутнасці адпаведнага дагляду і фінансавання многія ўжо створаныя элементы водна-зялёнага дыяметра і водна-зялёнай сістэмы ідуць да заняпаду.
Ганна Генрыхаўна Шымялевіч
Ганна Генрыхаўна Шымялевіч (,, Беларусь) — беларуская мастацтвазнавец і педагог. Кандыдат мастацтвазнаўства (2004). Дацэнт.
Водна-зялёны дыяметр Мінска
Узнагароды праекта
У 1989 г. калектыў галоўных аўтараў праекта водна-зялёнага дыяметра Мінска (архітэктары Мікалай Жлоба, Барыс Юрцін, Васіліса Шыльнікоўская, Людміла Жлоба, Людміла Белякова, Дзмітрый Герашчанка, інжынер Аляксандр Самончык) атрымаў Дзяржаўную прэмію СССР у галіне архітэктуры за архітэктурна-ландшафтны комплекс Сляпянскага воднага паўкола. Гэты аб’ект гарадской ландшафтнай архітэктуры Мінска таксама быў удастоены вялікага артыкула ў самай аўтарытэтнай «Сусветнай энцыклапедыі архітэктуры». У энцыклапедыю былі ўключаны чатыры артыкулы аб архітэктурных аб’ектах Беларусі, і менавіта артыкул аб Сляпянскай воднай сістэме з’яўляецца першым па значнасці.
Ганна Генрыхаўна Шымялевіч
Біяграфія
У 1989 г. скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «беларуская і руская мовы і літаратура», у 1995 г. — Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны акадэмічны інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна па спецыяльнасці «мастацтвазнаўства», аспірантуру Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў па спецыяльнасці «тэорыя і гісторыя мастацтваў» (2002).
У 2004 г. абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Заканамернасці генезісу і эвалюцыі мастацкай плыні эклектызму ў архітэктуры Беларусі».
У Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў выкладае гісторыю выяўленчага мастацтва, гісторыю дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, гісторыю архітэктуры, гісторыю мастацкай крытыкі, стылістыку і літаратурнае рэдагаванне.
Водна-зялёны дыяметр Мінска
Выкарыстанне мажлівасцей
Для жыхароў горада прыцягальным, папулярным і карысным гарадскім праектам на тэрыторыі ландшафтна-рэкрэацыйнай зоны стала Мінская веласіпедная дарожка (26,8 км), якая была адкрыта 12 верасня 2009 г. і праходзіць па водна-зялёным дыяметры Мінска праз яго паркі ад вадасховішча Дразды да Шабаноў. Былі ўладкаваны і лыжа-ролерныя трасы ў асобных парках дыяметра (ад вадасховішча Дразды да тэрыторыі футбольных палёў, што дазваляе праводзіць міжнародныя спаборніцтвы); распрацоўваюцца праекты рэканструкцыі асобных паркаў і бульвараў і будоўлі новых. Напрыклад, у парку імя 900-годдзя Мінска ў час рэканструкцыі ў 2013—2014 гг. была створана лыжа-ролерная траса, дзіцячыя і спартыўныя пляцоўкі, атракцыёны і інш., аднак зона «зялёнага аазіса» была значна звужана будаўніцтвам на яго тэрыторыі комплексу «Чыжоўка-Арэна».
На сённяшні дзень водна-зялёны дыяметр усё ж даволі слаба насычаны аб’ектамі мастацтва (у тым ліку інтэрактыўнага дзеяння) і інфраструктурай адпачынку і спорту; слаба развіта безбар’ернае асяроддзе для жыхароў, у тым ліку інвалідаў; зрэдку гучыць жывая музыка; відавочнай з’яўляецца беднасць фларыстычнага напаўнення па-за межамі паркаў і нават у саміх парках, дзе многім дрэвам больш за 40 год. У пачатку XXI ст. уся плошча зялёных насаджэнняў Мінска складала каля 5820 га, аднак адчуваўся дэфіцыт ландшафтна-рэкрэацыйных тэрыторый, бо з апошніх толькі 10 % былі добраўпарадкаваны. Акрамя таго, не робяцца захады захаваць і выкарыстаць вартасці натуральнай флоры, характэрнай для мясцовых шырот, што падкрэсліла б нацыянальны характар прыроднага асяроддзя (напрыклад, як гэта прадстаўлена ў мінскім біялагічным заказніку «Лябяжы»).
Ацэнкі спецыялістаў
Паводле ацэнкі галоўнага архітэктара (1974—1986) горада Мінска Юрыя Грыгор’ева, мінскі водна-зялёны дыяметр (з яго багаццем зялёных зон і водна-рэкрэацыйных рэсурсаў) з’яўляўся візітнай карткай беларускай сталіцы, пакуль не пачалася яго забудова няпрофільнымі будынкамі і парушэнне цэласнасці, што ў канечным выніку прывядзе да страты рэкрэацыйнай функцыі гэтай зоны. Грыгор’еў указаў, што ў адрозненне ад Масквы (Расія), дзе рака аддзелена з двух бакоў магістралямі, адарвана ад людзей і не працуе як экалагічная і рэкрэацыйная сістэма, у Мінску водна-зялёны дыяметр набліжаны для людзей і вельмі карысны для сухапутнага горада.
Народны архітэктар Расіі, прэзідэнт Санкт-Пецярбургскага Саюза архітэктараў Уладзімір Папоў выказаўся, што водна-зялёны дыяметр з’яўляецца галоўнай ізюмінкай і ўпрыгожваннем генеральнага плана Мінска і што гэты «зялёны каркас» горада трэба захаваць і цалкам злучыць з водна-зялёнымі паўколамі, што дазволіць водна-зялёнай сістэме набыць завершаны выгляд. Член-карэспандэнт Расійскай акадэміі архітэктуры і будаўнічых навук, віцэ-прэзідэнт Санкт-Пецярбургскага Саюза архітэктараў Міхаіл Мамошын назваў водна-зялёны дыяметр унікальным і выдатным горадабудаўнічым дасягненнем Мінска і лічыць вельмі важным спыніць ужо распачаты працэс змяншэння гэтай рэкрэацыйнай зоны пад новую забудову.
Супрацоўнік Інстытута прыродакарыстання НАН Беларусі Людміла Краўчук сцвярджае, што водна-зялёны дыяметр мае высокую інтэгральную экалагічную каштоўнасць для Мінска і, па сутнасці, уяўляе сабой суцэльны падоўжны парк.
На Пятым Мінскім архітэктурным форуме (2015), галоўнай тэмай якога стала развіццё водна-зялёнага дыяметра беларускай сталіцы, галоўны архітэктар УП «Мінскграда» Аляксандр Акенцеў выказаўся, што захаванню водна-зялёнага дыяметра Мінска спрыяла бы наданне гэтаму найважнейшаму кампаненту горадабудаўнічай структуры горада і задуманай мадэрністамі прыроднай і антрапагеннай восі Мінска — статусу ахоўнай тэрыторыі (статусу помніка гісторыі і прыроды).
Аналагаў праекта водна-зялёнага дыяметра Мінска няма ў свеце, а ёсць толькі асобныя элементы і ў значна меншых памерах у Франкфурце-на-Майне (Германія). У іспанскім горадзе Віторыя, які быў еўрапейскай зялёнай сталіцай (European Green Capital) у 2012 г. і паставіў тады сабе за мэту зрабіць горад яшчэ больш экалагічным, існуе паркавае кола вакол перыферыйных раёнаў горада, а гарадскія ўлады запланавалі стварыць яшчэ адно — унутранае зялёнае кола паркаў, каб «пусціць прыроду ў горад», для чаго плануюць там ліквідаваць старую гарадскую забудову цэлымі кварталамі і пабудаваць паркі і скверы. Аднак іспанскі горад Віторыя налічвае толькі каля 235 тысяч жыхароў, не мае воднай сістэмы, аналагічнай мінскай, і ўнутранага дыяметра паркаў цераз увесь горад.
Парушэнне пачатковай канцэпцыі
Па сённяшні дзень ідэя непарыўнага водна-зялёнага дыяметра (а тым больш звязанага з водна-паркавым колам і дадатковымі «зялёнымі клінамі») не з’яўляецца рэалізаванай, а на тэрыторыі паркаў, бульвараў і сквераў водна-зялёнага дыяметра Мінска паводле распараджэнняў гарадскіх улад паступова з’яўляюцца масіўныя будынкі, якія нават маюць паміж сабой слабыя кампазіцыйныя сувязі.
Парушэнне першапачатковай канцэпцыі, якая не прадугледжвала будаўніцтва дамоў на тэрыторыі водна-зялёнага дыяметра, а толькі ўздоўж яго па баках цераз дарогу, пачалося яшчэ ў савецкую пару ў час стварэння праекта. Так, на тэрыторыі цэнтральнай часткі дыяметра ў 1963—1966 гг. быў пабудаваны Рэспубліканскі палац спорту (зараз Мінскі палац спорту), распрацаваны калектывам архітэктараў на чале з Сяргеем Філімонавым, хоць калегі-архітэктары гучна пратэставалі і настойвалі, каб палац пабудавалі на другім баку вуліцы Паркавай магістралі, а не сярод сакавітай зеляніны паплавоў і садоў, імкнучыся зберагчы чысціню задумкі водна-зялёнага дыяметра. Хутка ў зялёнай зоне дыяметра быў пабудаваны і інтэрнат БДУ для замежных студэнтаў на вуліцы Кастрычніцкай. Пазней з’явіліся выставачны павільён «Мінск-ЭКСПА», Палац піянераў (зараз Палац дзяцей і моладзі) на Новавіленскім тракце і іншыя аб’екты, якія «дзіравілі» і памяншалі тэрыторыю водна-зялёнага дыяметра ў цэнтральнай частцы.
Самыя ж значныя адступленні ад першапачатковай канцэпцыі чысціні водна-зялёнага дыяметра Мінска ад забудоў пачаліся ў новы гістарычны перыяд — з канца 1990-х гг. Гэта выклікала крытыку беларускіх архітэктараў (Юрый Грыгор’еў, Міхаіл Гаўхфельд , Віктар Крамарэнка і інш.), аднак многія з іх станавіліся і аўтарамі пабудоў у зялёнай зоне дыяметра, чым звужалі яе. Так, яшчэ ў 1980-ыя гг. у цэнтральнай частцы дыяметра менавіта па праекту Юрыя Грыгор’ева былі пабудаваны дамы інтэрната БДУ для замежных студэнтаў на вуліцы Кастрычніцкай, а ў паўночнай частцы дыяметра па праекту Міхаіла Гаўхфельда быў пабудаваны Футбольны манеж (2002 г.), па праекту Крамарэнкі — новы будынак Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны (2014 г.). Такім жа звужэннем зялёнай рэкрэацыйнай зоны паўночнай часткі дыяметра стала будаўніцтва малай арэны мінскага Палаца спорту (1999 г.), галоўнага офіса Беларускай федэрацыі футбола, галоўнага офіса Беларускай федэрацыі веславання, цэнтра «Мир фитнеса», гіпермаркета «ProStore», новага будынка галоўнага офіса Беларускай калійнай кампаніі (т.зв. рубінавы «Крышталь» (2012 г.), зараз перададзены пад галоўны офіс Банка развіцця Рэспублікі Беларусь), Плошчы Дзяржаўнага сцяга (2013 г.), Палаца Незалежнасці (2013 г.), аквапарка «Лябяжы» (2014 г.) і іншых аб’ектаў адміністрацыйнага, офіснага, камерцыйнага і жыллёвага прызначэння паміж праспектам Пераможцаў і ракой Свіслач, а таксама паміж ракой Свіслач і Новавіленскім трактам. 26 сакавіка 2015 г. падпісаны ўказ аб пачатку будаўніцтва новага будынка Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь у межах водна-зялёнага дыяметра на вуліцы Арлоўскай, для чаго са складу ландшафтна-рэкрэацыйнай зоны быў выведзены пляц зямлі ўздоўж Свіслачы.
Звужэнне зялёнай зоны адбывалася і ў цэнтральнай частцы дыяметра. Асабліва адмоўную рэакцыю жыхароў і архітэктараў-спецыялістаў выклікала будаўніцтва са снежня 2011 г. гасцініцы «Пекін» на тэрыторыі парка 40-годдзя Кастрычніка. Жыхары-актывісты і прадстаўнікі Беларускай партыі «Зялёных» патрабавалі спыніць забудову парка і высечку дрэў, што пагражала здаровай экалогіі месца. Гарадскія ўлады заявілі, што парка 40-годдзя Кастрычніка не існуе юрыдычна, бо такога парка няма ў зямельным кадастры Мінска, і паабяцалі павялічыць пляц паркавай зоны, засадзіўшы ў тым раёне больш дрэў, і добраўпарадкаваць навакольную тэрыторыю.
Вялікай горадабудаўнічай няўдачай многія архітэктары палічылі і будаўніцтва атэля «Кемпінскі» (каля Беларускага дзяржаўнага цырка) у цэнтральнай частцы дыяметра, прычым, — у самым вузкім месцы водна-зялёнага дыяметра Мінска, што фактычна рабіла яшчэ адзін разрыў у суцэльнай паркавай зоне водна-зялёнага дыяметра. Адзначалася, што вялізны атэль «Кемпінскі» не толькі пагражае цыркуляцыі паветра і захаванню рэкрэацыйнай функцыі зоны, але і шкодзіць архітэктурнаму ансамблю праспекта Незалежнасці ў стылі «сталінскага ампіра», у тым ліку, накладаючыся сваім грубым сілуэтам на помнік Перамогі на плошчы Перамогі. На тэрыторыі будаўніцтва атэля «Кемпінскі» быў знішчаны будынак першай мінскай электрастанцыі — помнік прамысловай архітэктуры пачатку XX ст., які знаходзіўся пад абаронай закона і планаваўся пад музей.
На тэрыторыі паўднёвай частцы дыяметра ўздоўж вуліцы Маякоўскай таксама ідзе татальная забудова зялёнай зоны з абодвух бакоў ракі Свіслач замест арганізацыі там паркавай тэрыторыі. Шмат маляўнічага ландшафту каля Чыжоўскага вадасховішча было адрэзана ад парку імя 900-годдзя Мінска пасля пачатку будаўніцтва на яго тэрыторыі комплексу «Чыжоўка-Арэна».
Новае будаўніцтва таксама пагражае рэалізацыі звязнасці Лошыцкай воднай сістэмы і стварэнню водна-зялёнага паўкола па рацэ Лошыца да лесапарка Мядзвежына, парка Курасоўшчына, парка «Цівалі» і парка 60-годдзя Кастрычніка — і далей да злучэння з ракой Свіслач.
З 2000-х гг. становіцца тэндэнцыяй вывядзенне ландшафтна-рэкрэацыйных зон Мінска ў іншыя функцыянальныя зоны пад забудову аб’ектамі нерэкрэацыйнага прызначэння, у тым ліку паркоўкамі. Гэта парушае цэласнасць комплекса, экалагічнасць тэрыторыі і канцэпцыю як водна-зялёнага дыяметра, так і водна-зялёнай сістэмы Мінска ў цэлым. Згодна з беларускім заканадаўствам будаўніцтва ў гэтай зоне не можа ажыццяўляцца нават пры станоўчым меркаванні мясцовай грамадскасці, аднак урэшце ландшафтна-рэкрэацыйныя зоны з’яўляюцца самымі неабароненымі тэрыторыямі ў прававым плане.
Суіснаванне з галоўным праспектам Мінска
Адным з двух планіровачных «стрыжняў» Мінска з’яўляецца таксама праспект Незалежнасці, які перасякаецца з водна-зялёным дыяметрам Мінска пад прамым вуглом і прадстаўляе сабой унікальны суцэльны і маштабны архітэктурны ансамбль.
Беларускі мастак і фатограф Артур Клінаў з’яўляецца аўтарам урбаністычна-культурнай канцэпцыі «Горад Сонца», якая пастулюе захаванне ўнікальнасці цэнтральнай часткі Мінска — архітэктурных ансамбляў у стылі «сталінскага ампіру» 1930—1950-х гг. уздоўж праспекта Незалежнасці і навокал яго. Клінаў адзначыў архітэктурную каштоўнасць, мастацкую вартасць і еўрапейскую ўнікальнасць гэтага комплексу ўрбаністычных аб’ектаў і помнікаў культуры, аналага якому няма нідзе ў свеце. На думку Клінава, захаванне аўтэнтыкі і падтрымкі ў годным выглядзе архітэктурных ансамбляў у стылі «сталінскага ампіру» цэнтральнай часткі горада дазволіць ператварыць Мінск у буйны турыстычны і культурны цэнтр Еўропы.
Падбярозавік звычайны
Падбярозавік звычайны (Leccinum scabrum) — шапкавы базідыяльны грыб роду лекцын сямейства. Народныя назвы: абабак, бабка, бярозаік, чорнагаловік.
Апісанне
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 2,5—20 см, гладкая, сухая. Колер шапкі ад светла-шэрага да амаль чорнага. Мякаць белая, без асаблівага паху. Гіменафор амаль свабодны, з доўгімі трубачкамі і дробнымі порамі. Ножка цыліндрычная або крыху патоўшчаная да нізу, даўжынёй да 8—15 см і таўшчынёй да 4 см, з шараватымі або бура-чорнымі лускавінкамі. Споры верацёнападобнай формы, гладкія, вохрыста-карычневыя.
Арэал і экалогія
Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Афрыцы, Паўночнай Амерыцы, Аўстраліі. Расце ў розных лясах і тундравых зонах, утварае мікарызу бярозамі. Пладаносіць у чэрвені—верасні паасобку або групамі.
Выкарыстанне
Ядомы. Некаторыя формы падбярозавіка падобныя на жоўцевы грыб.
Зялёная (Гродзенскі раён)
Зялёная (, Зелёная) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гожскага сельсавета.
Загорнікі (Гродзенскі раён)
Заго́рнікі (, Загорники) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гожскага сельсавета.
Калінінскі (Краснапольскі раён)
Калі́нінскі (, Калининский) — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
Калонія Казіміроўка
Кало́нія Казіміро́ўка (, Колония Казимировка) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гожскага сельсавета.
Палаўанцы
Палаўа́нцы або палау (палаўан.: Belau, ngukokl a Belau) — карэннае мікранезійскае насельніцтва Палау. Жывуць таксама ў ЗША, на Гуаме і іншых краінах. Прыкладная агульная колькасць (2013 г.) - 26 600 чал.
Паходжанне
Астравы Палау, відавочна, з'яўляюцца найстаражытнейшым месцам у Акіяніі пасля Новай Гвінеі, куды трапіў чалавек сучаснага тыпу. Даследаванне пячор Учэліўнгс і Амедакел у 2006 г. і 2007 г. паказала, што там меліся пахаванні 2890 г. да н. э. - 1420 г. да н. э., якія належылі старажытным людзям вельмі нізкага росту. Вага дарослых мужчын была у сярэднім 43,2 кг, а жанчын — усяго толькі 28,7 кг. Некаторыя вучоныя мяркуюць, што іх продкі з'явіліся на Палау не пазней за 5 тысячагоддзе да н. э. Аднак сувязь паміж старажытнымі насельнікамі астравоў і сучаснымі палаўанцамі не з'яўляецца даказанай.
Гісторыя
У 1542 г. астравы Палау былі адкрыты іспанцамі і ў XVII ст. фармальна абвешчаны іспанскай тэрыторыяй. Аднак ніякіх захадаў для сапраўднай каланізацыі Іспанія не прадпрымала. У 1783 г. каля Палау адбылося крушэнне брытанскага карабля "Антылопа". Каманда на чале капітана Генры Вільсана выратавалася, і 3 месяцы правяла на беразе. Брытанцы сталі першымі еўрапейцамі, якія пачалі кантакты з мясцовым жыхарамі. Да таго часу сувязі палаўанцаў з іншымі астравамі Мікранезіі перарваліся, мараплаўства абмяжоўвалася прыбярэжным рыбалоўствам. Былі населены толькі 10 астравоў. Іх насельніцтва складала прыкладна 50 тысяч чалавек, значна болей, чым у наш час. Ібедул, адзін з мясцовых правадыроў, аказаў дапапомгу Г. Вільсану, за што той узяў яго сына Лібу для адукацыі ў Вялікабрытанію, аднак там хлопец памёр ад воспы. Гісторыя Лібу шырока асвятлялася ў сродках масавай інфармацыі і ў выніку аказала ўплыў на англійскую асветніцкую літаратуру.
Пасля паражэння Японіі ў II Сусветнай вайне ў 1947 - 1994 гг. астравы Палау знаходзіліся пад апекай ЗША. У пасляваенны перыяд з'явіўся мясцовы нацыянальны рух, што абапіраўся на старадаўнія культурныя традыцыі і развіццё палаўанскай мовы. 1 кастрычніка 1994 г. была абвешчана незалежнасць Рэспублікі Палау.
Культура
Асноўнымі заняткамі палаўанцаў здаўна былі земляробства, рыбалоўства, збіральніцтва. Земляробства лічылася пераважна жаночай справай. Вырошчвалі тара, маніёк, какосы, бананы, шпінат, дыннае дрэва і г. д. На Палау існавалі простыя формы меліярацыі. Кожная гаспадыня адначасова мела затоплены агарод для тара і звычайны — для іншых культур. Затопленыя агароды злучаліся сеткай невялікіх каналаў з рэкамі і ручаямі. На нізкіх прыбярэжных глебах будаваліся дамбы для абароны пасадак ад марской паводкі. Рыбалоўства, наадварот, разглядлася як мужчынскі занятак. Рыбу лавілі не далёка ад берага, каля каралавых рыфаў. Пры гэтым карысталіся лодкамі, з якіх ныралі ў ваду і білі рыбін гарпунамі. Шырока ўжываліся плеценыя сеткі і пасткі. Збіральніцтвам займаліся і жанчыны, і мужчыны. У лесе, сярод каралаў і манграў збіралі малюскаў, крабаў, яйкі і гнёзды птушак, ядомыя і лекавыя травы, карэнне і плады. Да прыходу еўрапейцаў палаўанцы выраблялі кераміку, займаліся апрацоўкай дрэва, разьбярствам, важную ролю ў гаспадарцы адыгрывала пляценне.
У канцы XVIII - пачатку XX стст. асноўным тыпам паселішча з'яўлялася вёска, якая будавалася пад гарой або пагоркам. У ёй жыло каля дзесяці пашыраных сем'яў, якія ў сваю чаргу падзяляліся на малыя нуклеарныя. Статус пашыраных і малых сем'яў значна адрозніваўся згодна рангам, якія іх чальцы займалі ў грамадстве, прычым рангі перадаваліся па спадчыне. На чале вёскі стала рада правадыроў, якая збіралася ў агульнай абшчыннай хаціне баі. У яе склад уваходзілі правадыры-прадстаўнікі пашыраных сем'яў. Вёска звычайна падзялялася на дзве паловы, размешчаныя адна насупраць другой. На чале іх стаялі па 4 правадыры, улада якіх лічылася амаль безумоўнай. Яшчэ адзін правадыр выступаў у якасці пасрэдніка паміж дзвюмя паловамі. Кожная палова вёскі мела свае мужчынскія і жаночыя аб'яднанні і "клубы", будынкі для збору чальцоў аб'яднанняў. Вёскі былі выцягнутыя у бок мора. Мужчынскія "клубы" будаваліся бліжэй да ўзбярэжжа. Хаціны былі каркаснымі, памяшчаліся на каменныя платформы. Вёскі аб'ядноўваліся ў ваенна-палітычныя федэрацыі.
Паколькі на зямлі працавалі жанчыны, то і зямельная і маёмасная спадчына перадавалася па жаночай лініі. Адлік сваяцтва целунгалек вёўся па маці, а не па бацьку. Палігінія практыкавалася амаль выключна правадырамі. Пры гэтым кожная жонка мела сваю хаціну. Разводы і паўторныя шлюбы лічыліся нармальнай з'явай. Пашыранымі сем'ямі кіравалі рады старэйшых мужчын і жанчын. Правадыр прадстаўляў сям'ю на вясковым сходзе. Ён разглядаўся як недатыкальная асоба. У наш час захаваўся звычай не датыкацца да старэйшых паважаных людзей без асаблівай патрэбы.
У XX ст. працэсы урбанізацыі і іншаземнага ўплыву садзейнічалі разбурэнню традыцыйнага грамадства, зніжэнню ролі сельскай гаспадаркі і згубы правадырамі сваёй улады на карысць выбраных або прызначаных з боку адміністацыі дзеячоў. Але нават са зменамі ў грамадстве палаўанцы працягваюць захоўваць многія цырымоніі, у тым ліку амерсурч (нараджэння), ачэраол (засялення ў новы дом), кемелдзііл (пахавання) і інш. Адметнай рысай народнай культуры з'яўляецца цікавасць да роднай гісторыі. Шырока прадстаўлена вусная традыцыя пераказа гістарычных падзей. Вядомы так званыя "гістарычныя дошкі", на якіх выразалі малюнкі, звязаныя з гісторыяй вёскі або пэўнага правадыра. У мінулым яны захоўваліся ў баі, а ў наш час іх стварэнне разглядаецца як асобны від мастацтва. У старажытнасці была таксама распаўсюджана петрагліфіка.
Брод (Глыбоцкі раён)
Бро́д (, Брод) — хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пліскага сельсавета.
Палаўанцы
Культура
Танцы звычайна мелі сакральны характар і арганізоўваліся падчас свят, маглі суправаджацца спевамі. З распаўсюджаннем хрысціянства адметнай з'явай у народнай культуры стала харавое выкананне песен. Але песеннае мастацтва не абмежавана толькі рэлігійнымі функцыямі. У традыцыйным грамадстве крытыка і адкрытае высмейванне старэйшых па рангу суграмадзян забаранялася і магло карацца фізічнай расправай. Таму на Палау з'явіўся звычай жартоўных песен, прысвечаных пэўнай асобе. Іх выконвалі ў паўседзённым жыцці або падчас цырымоній. Развіццё турызму садзейнічае пашырэнню цікавасці да традыцыйнага мастацтва сярод моладзі. Штогод у сярэдзіне лета на Палау арганізуецца маляўнічы фестываль мясцовай культуры.
Брод (Глыбоцкі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Лужкі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Палаўанцы
Рэлігія
У аснове старажытнай рэлігіі палаўанцаў знаходзіўся культ продкаў. Багі, сярод якіх асабліва вылучалася багіня Чуаб, разглядаліся як першапродкі сучасных насельнікаў астравоў. Рэлігійныя рытуалы праводзіліся правадырамі або старэйшымі чальцамі абшчыны.
Брод (Глыбоцкі раён)
Гісторыя
Да 15 кастрычніка 1960 года хутар уваходзіў у склад Драбаўшчынскага сельсавета.
Палаўанцы
Рэлігія
У канцы XIX ст. іспанскія місіянеры распаўсюдзілі каталіцызм. У наш час яго спавядае большасць вернікаў (41,6%), астатнія — пратэстанты і прыхільнікі культу мадэкнгеі.
Мова
Палаўанская мова адносіцца да заходнемікранезійскай галіны малайска-палінезійскай групы аўстранезійскіх моў. З'яўляецца афіцыйнай мовай Рэспублікі Палау.
Хродгар
Хро́дгар (Hroðgar, Hrothgar, Hróarr, Hroar, Roar, Roas альбо Ro) — легендарны конунг данаў пачатку 6 стагоддзя, сын Хальфдана. Узгадваецца ў шэрагу дацкіх, нарвежскіх і стараанглійскіх крыніц, у тым ліку ў «Дзеяннях данаў» Саксона Граматыка і ў «Беавульфе».
Хродгар у «Беавульфе»
Найбольш вядомы Хродгар па першай частцы стараанглійскай эпічнай паэмы «Беавульф». Там ён выступае як мудры і справядлівы, але нямоглы ўжо ад старасці конунг, які не можа абараніць свой народ, калі пачвара Грэндэль пачынае выкрадаць і жэрці яго воінаў. На дапамогу Хродгару прыходзіць галоўны герой паэмы, малады воін Беавульф. Ён перамагае Грэндэля і яго маці, якая спрабавала помсціць за сына. Хродгар шчодра ўзнагароджвае Беавульфа.
Энеіда
Энеі́да (Aenēis) — эпічны твор на лацінскай мове, аўтарам якога з'яўляецца Вергілій. Напісана паміж 29 і 19 г. да н.э. і прысвечана гісторыі Энея, легендарнага траянскага героя, які перасяліўся ў Італію з рэшткай свайго народа, які аб'яднаўся з лацінамі і заснаваў горад Лавіній, а сын яго Асканій (Юл) заснаваў горад Альба Лонга.
Паэма напісана дактылічным гекзаметрам і складаецца з 12 кніг, прычым першыя 6 пераймаюць «Адысею», а іншыя 6 — «Іліяду». Храналогія ў «Энеідзе» наўмысна парушана; апроч згадвання падзення Троі, у тэксце няма аніякіх іншых храналагічных «зачэпак». У сутнасці паэма з'яўляецца не гістарычнай, а прапагандысцкай — яна праслаўляе дынастыю Юліяў, якая нібы паходзіць ад сына Энея, Юла.
Папулярнасць
Як класічны твор на лацінскай мове «Энеіда» стала навучальным дапаможнікам па яе вывучэнні; гэта, адпаведна, зрабіла яе крыніцай перайманняў (Лузіяды, Расіяда) і пародый.
У канцы XVII — пачатку XIX стст. у еўрапейскай літаратуры ўзнік цэлы шэраг перайманняў «Энеідзе» ў духу бурлеска і травесціі. Адно з гэтых перайманняў (аўтар Іван Катлярэўскі) з'яўляецца першым вершаваным творам на ўкраінскай мове, блізкай да сучаснай. Аналагічна, ля вытокаў беларускай паэзіі стаіць паэма «Энеіда навыварат» Вікенція Равінскага (1820-я гады).
Мемнан Родаскі
Ме́мнан (Mεμνων; каля 380 да н.э.,  —, ) — грэчаскі военачальнік, які служыў у персідскай арміі Дарыя III.
Ранняе жыццё
Мемнан быў выхадцам з вострава Родас. Разам са старэйшым братам Ментарам Мемнан спачатку служыў у якасці найміта ў персідскага сатрапа Фрыгіі Артабаза. У 362—360 гадах да н.э. некалькі сатрапаў Малой Азіі паднялі агульнае паўстанне супраць цара Артаксеркса III. Артабаз і разам з ім Ментар і Мемнан, якія кіравалі ў Траадзе, далучыліся да паўстанцаў. Аднак паўстанне правалілася, і Артабаз быў вымушаны бегчы ў Македонію. За ім каля 353 года да н.э. рушыў услед Мемнан. Аднак Ментар змог памірыцца з Артаксерксам і захапіў для яго Егіпет. У 342 годзе да н.э. ён дапамог Артабазу і Мемнану вярнуцца ў Азію. Пасля смерці Ментара Мемнан атрымаў пасаду галоўнага военачальніка ўсіх персідскіх войскаў у Малой Азіі і ажаніўся з яго ўдавой, дачкой Артабаза Барсіне (Артабаз жа быў у шлюбе з сястрой Ментара і Мемнана).
Уварванне македонцаў
У 336 годзе да н.э. у Малую Азію ўварваліся македонскія войскі пад кіраўніцтвам Аляксандра Вялікага. Перад бітвай на рацэ Гранік Мемнан прапанаваў персідскім военачальнікам ваенны план, сутнасць якога складалася ў выкарыстанні тактыкі выпаленай зямлі. Персы павінны былі знішчаць палі, засыпаць студні, адводзіць скаціну ў тыл і спальваць свае гарады з мэтай недапушчэння іх захопу ці выкарыстання македонскай арміяй. Аднак персы адхілілі гэты план, з прычыны таго, што лічылі недазвольным знішчэнне маёмасці сваіх жа падданых. Дарый III усё ж змог ацаніць стратэгічныя задумы Мемнана і ў 334 годзе да н.э. прызначыў яго галоўнакамандуючым персідскіх сіл.
Барацьба з Аляксандрам
Стаўшы галоўнакамандуючым, Мемнан зрабіў стаўку на барацьбу з Аляксандрам у яго тыле. З гэтай мэтай ён умацаваў Галікарнас і пачаў узмацняць флот персаў у Эгейскім моры, маючы на мэце перанесці ваенныя дзеянні ў Грэцыю. Верагодна, Мемнан меў план падняць грэчаскія гарады, якія знаходзіліся тады пад уладай Македоніі (і рэгента Аляксандра ў Еўропе, ненавіснага грэкам Антыпатра). Аляксандр распусціў свой флот, і Мемнан разлічваў у поўнай меры скарыстацца гэтым промахам македонцаў. Аднак у жніўні 333 гада да н.э. Мемнан быў забіты падчас аблогі горада Мітэлены на востраве Лесбас. З яго смерцю персідскае войска страціла каштоўнага і вопытнага камандзіра.
Калеў
Ка́леў (Kalev, Kalev) паводле карэла-фінскай міфалогіі — родапачынальнік карэльскіх, фінскіх волатаў — Вяйнямёйнена, Ільмарынена, Лемінкяйнена, званых часам яго сынамі. Ад яго імя паходзіць назва паэтычнага эпасу Эліяса Лёнрата «Калевала», што з’яўляецца эпічным імем краіны, даслоўна — «месца, дзе жыве Калеў».
Згодна з эстонскай міфалогіяй, Калеў з’яўляецца легендарным волатам, заснавальнікам дзяржавы-княства на Вірскім беразе, а таксама бацькам эстонскага нацыянальнага героя Калевіпаэга (Kalevipoeg — сын Калева), галоўнага персанажу аднайменнага эстонскага нацыянальнага эпасу «Калевіпаэг». Паводле старажытных паданняў Калеў пахаваны пад Талінскім узгоркам Тоампеа (Вышгарад), які быў утвораны з вялізных каменных валуноў, нацягнутых яго жонкай Ліндай, каб накрыць магілу памерлага мужа. Паводле легенды, з яе слёз паўстала возера Юлемістэ. Імя Калеў шырока выкарыстоўваецца ў сучаснай Эстоніі.
Ад імя Калеў, магчыма, паходзіць старажытная руская назва Таліна — Калывань, вядомая па сачыненнях арабскага географа аль-Ідрысі і старажытнарускіх пісьмовых крыніцах.
Камяністая (Гожскі сельсавет)
Камяні́стая (, Каменистая) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гожскага сельсавета.
Гліптатэка (Мюнхен)
Гліптатэка ў Мюнхене (Münchener Glyptothek) — збор старажытнагрэчаскай і старажытнарымскай скульптуры ва ўласнасці зямлі Баварыя. Гліптатэкай завуць і сам будынак у Мюнхене, у якім размешчаны збор. Шэдэўрамі калекцыі Гліптатэкі па праве лічацца Фаўн Барберыні і набытыя ў 1813 г. бясцэнныя фігуры з франтонаў храма Афаі з вострава Эгіна, так званыя «эгінеты».
Новая гліптатэка Карлсберга ў Капенгагене была названа па прыкладзе мюнхенскай гліптатэкі.
Будынак
Будынак Гліптатэкі быў узведзены ў паўночнай частцы плошчы Кёнігсплац (Königsplatz) па загадзе кронпрынца Людвіга, будучага караля Людвіга I. Плошча Кёнігсплац створана ў 1815 годзе  архітэктарам Леа фон Кленцэ па падабенстве з антычным форумам па праектах Карла фон Фішэра. Трынаццаць зал прамавугольнай, квадратнай і круглай формаў атачаюць унутраны двор, цэнтральная частка будынка ўзвышаецца над заламі. Уваход вырашаны порцікам з дванаццацю іанічнымі калонамі. Франтонная група над уваходам працы Іагана Марціна фон Вагнера прысвечана багіні Афіне, заступніцы пластычных мастацтваў. Вонкавыя сцены будынка ўпрыгожаны скульптурамі ў нішах, вокны будынка звернутыя ва ўнутраны дворык. Скульптуры адлюстроўваюць міфічных і гістарычных прадстаўнікоў мастацтваў. На фасадзе, звернутым да Кёнігсплац, знаходзяцца скульптуры Дэдала, Праметэя, Адрыяна, Перыкла, Фідыя і Гефеста. На заходнім і ўсходнім боку будынка размясціліся скульптурныя партрэты дойлідаў эпохі Рэнесансу і скульптараў-сучаснікаў стварэння Гліптатэкі (у тым ліку Торвальдсен і Канова), чые творы раней экспанаваліся ў зале Найноўшага мастацтва, а пазней перамясціліся ў «Новую пінакатэку».
Падчас Другой сусветнай вайны будынак Гліптатэкі быў разбураны і адкрыўся для наведвальнікаў ізноў у 1972 г. Створаныя Петэрам Карнеліусам у 1820—1830 гг. знакамітыя фрэскі з выявамі старажытнагрэчаскіх богаў апынуліся беззваротна страчанымі. Захаваліся толькі асобныя фрагменты, а ў Нацыянальнай галерэі ў Берліне захоўваюцца эскізы да гэтых фрэсак. Не быў адноўлены пасля вайны і Асірыйская зала, створаная фон Кленцэ ў 1864 г. ва ўнутраным дворыку музея. Восем асірыйскіх рэльефаў і вавілонскія львы ў наш час знаходзяцца ў экспазіцыі Дзяржаўнага музея егіпецкага мастацтва. Велізарная калона, усталяваная ва ўнутраным дворыку, раней у шэрагу іншых упрыгожвала ўваход у будынак Антычнага збору.
Калекцыя
Збор скульптур, мазаікі і рэльефаў Гліптатэкі ахоплівае перыяд ад архаікі (каля 650 г. да н.э.) да позняга Рыма (каля 400 н.э.). Сваім існаваннем калекцыя абавязана ў першую чаргу каралю Людвігу I, які яшчэ кронпрынцам з 1804 г. заняўся сістэматычным набыццём твораў антычнай скульптуры. Марцін фон Вагнер, саветнік Людвіга па пытаннях мастацтва, набыў у 1813 г. «Фаўна Барберыні» у Рыме і «эгінетаў» — найкаштоўныя франтонныя фігуры з эгінскага храма Афаі ў Грэцыі. Леа фон Кленцэ на аўкцыёне ў Парыжы ў 1815-16 гг. набыў выяўленыя ў Рыме выявы багіні Эйрэны і Дыямеда, а «Іліяней» з пражскай калекцыі Рудольфа II Людвіг набыў для сваёй калекцыі ў Вене ў 1814 г. сам. Пазней былі набыты, напрыклад, «Апалон Тэнейскі» (1853) і так званы «мюнхенскі курас». Набыты ў 1938 г. знакаміты «Дыскабол з Эсквіліна» («Дыскабол» Мірана) праз дзесяць гадоў пад ціскам амерыканскіх акупацыйных улад быў вернуты ў Італію.
Архаічны перыяд (700—490 гг. да н.э.)
Асноўныя творы гэтага перыяд — раннегрэчаскія статуі юнакоў, у прыватнасці «мюнхенскі курас» (юнак з Атыкі, каля 540 г. да. н.э.) і «Апалон Тэнейскі» (юнак з Карынфа, каля 560 г. да н.э.), а таксама эгінеты (франтонныя фігуры з храма Афаі на востраве Эгіна, каля 500 г. да н.э.)
Класічны перыяд (490—323 гг. да н.э.)
Да найбольш вядомых экспанатаў гэтага перыяду адносяцца бюсты Гамера (460 г. да н.э.), статуя Дыямеда (430 г. да н.э.), «Медуза Ранданіні» (440 г. да н.э.), надмагільная стэла Мнесарэт (380 г. да н.э.), статуя Эйрэны (370 г. да н.э.), статуя Аляксандра Вялікага («Аляксандр Ранданіні») (каля 338 г. да н.э.) і статуя ўкленчанага юнака Іліянея (каля 320 г. да н.э.).
Эліністычны перыяд (326—146 гг. да н.э.)
Гэты перыяд у экспазіцыі музея прадстаўляе сусветна вядомы «Фаўн Барберыні» (220 г. да н.э.). Да гэтага ж перыяду належаць вядомыя рымскія копіі грэчаскіх скульптур: «Хлопчык з гуссю» (каля 250 г. да н.э.) і «Старая п’яніца» (каля 200 г. да н.э.).
Рымская скульптура (150 г. да н.э. — 400 г. н.э.)
У класічным рымскім стылі выканана «Галава юнака» з бронзы (пачатак н.э.). У Гліптатэцы прадстаўлена вялікая калекцыя рымскіх бюстаў, сярод іх — найбольш вядомыя Марыя і Сулы (каля 40 г. да н.э.), а таксама імператара Аўгуста (каля 40 г н.э.), Нерона (65 г н.э.), Септымія Севера (200 г. н.э.) і яго жонку Юліі Домны (195 г. н.э.). Адна са статуй з рамянём ад шчыта ўзвялічвае прынца Даміцыяна (75 г. н.э.).
Антычнасць у мюнхенскім Арэале мастацтва
Збор Гліптатэкі дапаўняюць антычныя вазы, вырабы з бронзы і золата ў Антычным зборы. Творы грэка-рымскай скульптуры, якія з’явіліся ў Егіпце пасля яго заваявання элінамі, знаходзяцца ў Дзяржаўным музеі егіпецкага мастацтва. Копіі знакамітых скульптур антычнасці з іншых музеяў свету размяшчаюцца ў Музеі копій класічнай скульптуры з усходняга боку плошчы Кёнігсплац.
Курбакі
Курба́кі (, Курбаки) — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
Да 22 лютага 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Горскага сельсавета.
Валодзькава
Вало́дзькава (, Володьково) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пліскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска, пазней засценак у складзе гміны Глыбокае, з 1929 года ў складзе гміны Пліса Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
У 1940—1954 гадах цэнтр Валодзькаўскага сельсавета.
Заскевіцкі сельсавет
Заскевіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Маладзечанскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Заскевічы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Маладзечанскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 11 верасня 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Лебедзеўскага сельсавета.
Касцёл Спаслання Святога Духа (Бярозаўка)
Гісторыя
Каталіцкая капліца была пабудавана тут яшчэ ў 1924 годзе. Асобная ж парафія была заснавана ў Бярозаўцы ў 1928 годзе дэкрэтам ад 29 лютага за подпісам віленскага архібіскупа Рамуальда Ялбжыкоўскага.
Касцёл, які змяніў капліцу, пачаў узводзіцца з дрэва ў стылі польскага міжваеннага неабарока на сродкі рабочых шклозавода і яго ўладальніка Юліуса Столе ў 1931 годзе ва ўсходняй частцы паселішча. Кансэкравалі святыню ў 1932 годзе пад тытулам Спаслання Святога Духа. Гэта быў аднавежавы храм, накрыты высокім двухсхільным гонтавым дахам з вальмамі над алтаром. Галоўны ўваход пазначала магутная чацверыковая трох’ярусная вежа-званіца пад высокім гонтавым шатром. Парафія на той час уваходзіла ў склад Лідскага дэканата Віленскай архідыяцэзіі і налічвала больш за 1200 вернікаў. У пасляваенны час касцёл быў зачынены, а ў 1954 годзе, згодна з рашэннем савецкіх улад, — знішчаны: храм разабралі «на хаты».
У 1991 годзе вернікі актыўна пачалі змагацца за права мець святыню. На старым месцы (сёння вул. Школьная) распачалося будаўніцтва новага касцёла. 7 чэрвеня 1992 года гродзенскі біскуп Аляксандр Кашкевіч асвяціў вуглавы камень (з 13 мая ў яшчэ недабудаваным касцёле пачаліся штодзённыя набажэнствы). Нарэшце, 18 жніўня 2001 года дапаможны біскуп Гродзенскай дыяцэзіі Антоній Дзям’янка кансэкраваў новазбудаваны касцёл пад гістарычным тытулам Спаслання Святога Духа.
Сёння сама Бярозаўка з’яўляецца рэзідэнцыяй навагрудскага дзекана.
Архітэктура
Касцёл пабудаваны з чырвонай вонкавай цэглы, трохнававы з трансептам і прамавугольным прэзбітэрыем. Да касцёла далучаны двухпавярховы парафіяльны цэнтр. Галоўны ўваход у святыню пазначаны высокай стромкай чацверыковай вежай пад медным купалам складанай гранёнай формы, вежа надбудавана над крухтай з нахіленымі сценамі. Аднак функцыю званіцы выконвае не вежа, а асобная каркасная драўляная канструкцыя злева ад кацёла. Накрыты касцёл керамічнай чарапіцай, дахі асобныя — двухсхільныя з вальмамі над тарцамі аб’ёмаў.
У інтэр’еры пад плоскімі бетоннымі перакрыццямі толькі адзін, галоўны і тытульны алтар — Спаслання Святога Духа. Капліцы ў крылах трансепта пакуль не маюць алтароў. Над уваходам змешчаны хоры. Касцёльны ўчастак абнесены карункавай металічнай агароджай на невысокіх цагляных слупках.
Спасылкі
slowo.grodnensis.by
Лесавы (Краснапольскі раён)
Лесавы́ (, Лесовый) — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
Да 11 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Касцягаўскага сельсавета, пасля — у склад Высакаборскага сельсавета. Да 22 лютага 1977 года пасёлак уваходзіў у склад Горскага сельсавета.
Alice in Chains
«Alice in Chains» (Аліса ў ланцугах) — амерыканскі рок-гурт з Сіэтла, створаны Джэры Кантрэлам і Лэйнам Стэйлі ў 1987 годзе. У пачатку 1990-х гадоў калектыў атрымаў шырокую вядомасць на хвалі росту папулярнасці гранжу разам з «Pearl Jam», «Nirvana» і «Soundgarden». З моманту свайго ўтварэння група выпусціла пяць студыйных альбомаў, тры міні-альбомы, два канцэртныя альбомы, чатыры зборнікі і два зборнікі відэа. Колькасць прададзеных альбомаў па ўсім свеце перавышае 35 мільёнаў копій.
Прытча аб семені, якое расце непрыкметным чынам
Прытча аб семені, якое расце непрыкметным чынам - адна з прытчаў Ісуса Хрыста, запісаная ў Евангеллі ад Марка 4:26-29. Гэтая прытча распавядае пра рост у Божым Валадарстве. Прытча ідзе пасля прытчы пра сейбіце і прытчы пра лямпу пад посудам, і папярэднічае прытчы пра гарчычным зерні.
Біблейскае апавяданне
Прытча мае наступны змест:
І сказаў: Царства Божае падобнае на тое, як калі чалавек кіне насенне ў зямлю, і спіць, і ўстае ноччу і днём, і як насенне ўзыходзіць і расце, не ведае ён; бо зямля сама сабою родзіць спачатку зеляніну, потым колас, потым поўнае зерне ў коласе; калі ж выспее плод, адразу пасылае серп, таму што настала жніво.
Гэтая прытча можа разглядацца як звязаная з прытчай пра сейбіта, хоць у прытчах сэнс розны. Адно з тлумачэнняў прытчы, што яна служыць у якасці выпраўлення думак старажытных або сучасных вучняў, якія маглі б адчуваць роспач з таго, што адразу не бачаць плёну з сваёй працы. Нават калі селянін, які наеяў зерне, спіць Божае Царства па-ранейшаму расце. Яго рост абумоўлены дзеяннямі Бога, а не чалавека, і таму насенне ўзрасце ў свой час.
У адрозненне ад прытчы пра сейбіта, насенне ў прытчы ўяўляе Царства самога Бога. Адрозненні ў інтэрпрэтацыі прытчы абумоўлены тым, якія падкрэсліваюцца аспекты прытчы: насенне, сейбіт або зямля.
Восава (Глыбоцкі раён)
Во́сава (, Осово) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Пліскага сельсавета.
Насрыды
Гісторыя
У 1230 годзе Мухамад аль-Галіб з роду Бану-Наср захапіў у Альмахадаў Хаэн і зрабіў сваёй сталіцай. Неўзабаве яго ўлада распаўсюдзілася на Басу, Гуадзіс, Гранаду. Дзеля захавання сваіх земляў ад нападаў кастыльцаў Мухамад I аль-Галіб прызнаў сябе васалам Фердынанда III і дапамагаў яму ў барацьбе з іншымі дзяржавамі Аль-Андалуса.
Восава (Глыбоцкі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Пліса Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Лукавіца
Лука́віца (, Лукавица) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гожскага сельсавета.
Насрыды
Гісторыя
Нашчадкі Мухамада аль-Галіба кіравалі ў Гранадскім эміраце толькі да 1313 года, пасля чаго іх зрынулі нашчадкі Ісмаіла (брата заснавальніка дынастыі). Але і сярод іх былі частыя перавароты. У смуты часта ўмешваліся Кастылія, Марока і іншыя суседзі, што знайшло адлюстраванне ў Аповесці пра Сегры і Абенсерахах.
У 1481 годзе пры Абуль-Хасане Алі вайна з хрысціянамі аднавілася. Але з-за мецяжоў сыноў эміра Мухамада і Юсуфа сілы гранадцаў былі саслаблены і гэта прывяло да падзення Гранады ў 1492 годзе. Мухамед XII Баабдзіль і іншыя прадстаўнікі роду перасяліліся ў Марока.
Эмір Гранады
Эмір Гранады — тытул кіраўнікоў дынастыі Насрыдаў, якія кіравалі ў Гранадскім эміраце ў 1232—1492 гг.
Першым эмірам Гранадскага эмірата быў Мухамад I аль-Галіб (1232—1273), апошнім — Мухамад XII аз-Зухубі (Баабдзіль). Эміры ўмела лавіравалі паміж хрысціянскімі кіраўнікамі і Марынідамі Феса, што дазволіла ім захоўваць свае пазіцыі ў Гранадзе, якая стала цэнтрам мусульманскай культуры ў Іспаніі. Пасля аб'яднання хрысціянскай Іспаніі ў 1469 г. каталіцкімі каралямі і захопу хрысціянамі Гранады ў 1492 г., апошнія Насрыды беглі ў Марока.
Лясніца
Лясні́ца (, Лесница) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гожскага сельсавета.
Дублон
Дублон (doblón — двайны) — іспанская залатая манета вартасцю ў 4 эскуда (2 пістоля, адкуль і паходзіць назва). Чаканка манеты пачалася ў 1566 годзе і працягвалася да 1849 года. Часам дублонамі завуць таксама манеты, роўныя 2 эскуда (пістоль) і 8 эскуда (квадрупль).
Дублон быў вельмі папулярны як у Еўропе, так і ў іспанскіх уладаннях Новага Свету. Па ўзоры дублона, які насіў у Францыі назву пістоль, быў створаны залаты французскі луідор і некаторыя іншыя тыпы залатых манет краін Еўропы.
Выгнанне марыскаў
Выгнанне марыскаў, таксама Выгнанне маўраў, 9 красавіка 1609—1614 (Expulsión de los moriscos) — масавая дэпартацыя рэшты маўрытанскага насельніцтва з тэрыторыі каралеўства Іспанія па загаду Філіпа III. Мішэнню дэпартацыі былі марыскі — маўры, якія афіцыйна прынялі хрысціянства. Дэпартацыя была для свайго часу старанна арганізавана. Пра яе захаваліся падрабязныя запісы ў рэгістрах.
Рэгламент
Па жаданні, у паселішчах, дзе марыскі складалі большасць, 6 са 100 сем'яў маглі застацца для падтрымання інфраструктуры. Дзяцей да 4-х гадоў прапанавалася аддаваць на выхаванне старым хрысціянам, хоць на практыцы да гэтага практычна не звярталіся. Пазней у Іспаніі дазволена было застацца ўсім марыскам да 16 гадоў. У цэлым, не менш за 10 000 з іх удалося так ці інакш пазбегнуць дэпартацыі (галоўным чынам у Кастыліі).
Транзіт і месцы прызначэння
Не менш за 150 000 марыскаў было адпраўлена ў порт г. Марсель (Францыя). Большасць выгнаных (70-75 %) рана ці позна асела ў краінах Магрыба, дзе яны зноў прынялі іслам. На тэрыторыі сучаснага Марока яны заснавалі алігархічную рэспубліку Бу-Рэгрэг (1627—1641). Частка марыскаў, якія жадалі застацца хрысціянамі, аддала перавагу перасяліцца ў Праванс (40 000), г. Ліворна (Італія) ці Лацінскую Амерыку.
За больш чым 100 гадоў, якія прайшлі пасля падзення Гранадскага эмірата, шматлікія марыскі ўжо паспелі перабрацца ў іспанскія і партугальскія калоніі ў Амерыцы або змяшацца з мясцовым насельніцтвам паўвострава, пра што сведчаць даныя сучаснага генетычнага аналізу іспанцаў (доля паўночнаафрыканскіх генаў у іх вар'іруе ў межах 3,0 — 10,0 %). У цэлым, у генах 11 % сучасных іспанцаў можна выявіць паўночнаафрыканскія прымешкі, а ў 20 % — яўрэйскія.
Малінаўка (Краснапольскі раён)
Малі́наўка (, Малиновка) — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавета.
Да 22 лютага 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Горскага сельсавета.
Гранадскі эмірат
Грана́дскі эміра́т (مملكة غرناطة, Reino de Granada; 1013 — 2 студзеня 1492) — апошняя арабская дзяржава ў Еўропе і апошняе ісламскае дзяржаўнае ўтварэнне на тэрыторыі Пірэнейскага паўвострава, адваяванне якога іспанцамі завяршыла амаль 8-векавы працэс хрысціянскай Рэканкісты паўвострава. Падзенне Гранады, як і падзенне Канстанцінопаля адзначыла важную вяху ў гісторыі еўрапейскай дзяржаўнасці.
Геаграфія
Галоўным сакрэтам жыццяздольнасці эмірата была яго геаграфія. Тэрыторыя Гранадскага эмірата ўключала высакагорную вобласць Сьера-Невада і ўсё міжземнаморскае ўзбярэжжа ад горада Альмерыя да горада Гібралтар, пазней ад горада Тарыфа да горада Вера.
Іншым буйным горадам эмірата была Малага, размешчаная ўсяго ў некалькіх дзясятках кіламетрах ад паўночнага берага Афрыкі, адкуль эмірат атрымліваў значную падтрымку (у канцы свайго існавання галоўным чынам маральную). З-за наяўнасці выхаду да мора і высакагорнай мясцовасці яго цяжка было акружыць і ізаляваць, як іншыя — кантынентальныя рэгіёны.
Заснаванне
Пасля смерці выдатнага альмахадскага ўладара Мухамада ан-Насіра (1214) у мусульманскай частцы Іберыі пачалася чарада смут, якая прывяла да распаду дзяржавы Альмахадаў. У 1224—1230 гг. рэгіён быў ахоплены феадальнай раздробненасцю, утвараліся і зноў распадаліся невялікія варагуючыя адзін з адным эміраты-тайфа. Так, у горадзе Валенсія ўтварыўся эмірат, які праіснаваў нядоўгі час (да 1228 года). У Мурсіі ў 1228—1241 гады сфарміраваўся іншы; яго эмір Ібн Худ у 1229 годзе дамогся панавання над большай часткай мусульманскай Іспаніі. У Архоне быў заснаваны трэці эмірат (1230 год), які апынуўся найбольш жыццяздольным. Яго кіраўнік, Мухамад I ал-Галіб, авалодаў у 1232 годзе горадам Хаэн, а затым быў прызнаны ў акругах гарадоў Баса, Гуадзіс і Гранада. Менавіта ў цяжкадаступнай горнай Гранадзе ён размясціў свой двора (1238) і заснаваў, такім чынам, Гранадскі эмірат — апошнюю маўрытанскую дзяржаву.