cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лясное (Жалезінскі раён)
Лясное — сяло ў Жалезінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр сельскай акругі Лясная. Код КАТА — 554249100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 772 чалавекі (371 мужчына і 401 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 464 чалавекі (224 мужчыны і 240 жанчын).
Сколэ
Сколэ ці Сколе (Сколе) — горад раённага значэння Сколіўскага раёна Львоўскай вобласці, раённы цэнтр.
Геаграфія
Размешчаны ў ціхай зацішнай упадзіне, акружанай з усіх бакоў гарамі: з захаду — гара Карчанка (1180 м), з поўначы — Дабрана (824 м), з усходу — Клыва (670 м), з паўночнага ўсходу — Чудзілава (670 м), на поўдні — Зялемін (1177 м), далей на поўдзень віднеюцца вяршыні Кіеўца (1064 м) і Крамянной (1137 м). Частка гэтых гор належыць Нацыянальнаму парку «Сколеўскія Бяскіды». Абсалютныя вышыні Сколеўскай даліны — 440—446 метраў над узроўнем мора.
Назва
Адносна паходжання назвы горада існуюць тры розныя версіі:
Гісторыя
Горад упершыню згадваецца ў гістарычных дакументах у 1397 г. Але людзі жылі тут нашмат раней, аб чым сведчаць археалагічныя знаходкі. Праз горад здаўна праходзіў важны гандлёвы шлях на Закарпацце. Пасля смерці князя Уладзіміра Святаславіча ў 1015 г. ягоны сын Святаслаў Уладзіміравіч (князь драўлянскі), даведаўшыся аб забойстве сваіх братоў Барыса і Глеба, вырашыў бегчы ў Венгрыю, адкуль па легендзе паходзіла ягоная жонка. Але воіны зводнага брата-суперніка Святаполка Акаяннага дагналі яго на беразе ракі Опір. Легенда распавядае аб жорсткай бітве на месцы цяперашняга горада. Уся даліна ўздоўж Опіра была пакрыта целамі загінулых. Сілы Святаполка былі вялікімі, і ён аддаў загад пазабіваць іх усіх. З гэтым эпізодам легенда звязвае назву горада. Князь Святаслаў загінуў у гэтай бітве, а ягоныя дружыннікі адмовіліся перайсці на службу да Святаполка і аселі ў Бяскідах, паклаўшы пачатак Слаўскаму. Дачка (па іншай версіі — жонка) Святаслава, Параскева (Парашка) схавалася на вяршыні гары і, знойдзеная дружыннікамі Святаполка, загінула (па легендзе — кінулася з вяршыні гары). Па легендзе гара названая ў яе гонар Парашкой.
Побач з мястэчкаму 1660 г. уладальнік усяго наваколля Аляксандр Януш Заслаўскі заснаваў мястэчка Александрыю. У цэнтры мястэчка быў збудаваны драўляны замак. З часам за мястэчкам замацавалася сучасная назва. У XVIII ст. у мястэчку і прыселку Дэмнае была закладзена даменная печ і шкляны заводзік (гута). У XIX ст. уладальнік горада граф Яўгеній Конскі пабудаваў там паравую лесапілку. У 1864 г. тут была створана найбуйнейшая ў Галіцыі запалкавая фабрыка.
У 1886 г. буйныя прадпрымальнікі Грэдзель і Шміт перакупілі мясцовыя лясы. Барон Грэдзель перабудаваў лясныя промыслы, заклаў каменяломню, арганізаваў механічныя майстэрні, збудаваў гідраэлектрастанцыю.
Пасля пракладкі праз горад чыгуначнай лініі ў 1885 г. у ім і ваколіцах стала інтэнсіўна развіваецца турыстычна-рэкрэацыйная гаспадарка. У гэты перыяд былі адкрыты пансіянаты, вілы для адпачывальнікаў, турыстычнае бюро, кінатэатр, пляжы над ракой Опір, трамплін, хакейнае поле, каток, створана першая ў Карпатах санная траса. У 1912 г. горад стаў павятовым цэнтрам.
Іксодавыя кляшчы
Іксодавыя кляшчы (Ixodidae) — сямейства паразітыформных кляшчоў (Acari). Налічваюць звыш 650 відаў. Сярод іх сустракаюцца небяспечныя крывасмокі і пераносчыкі клешчавога энцэфаліту і лайм-барэліёзу.
Распаўсюджанне
Касмапаліты, сустракаюцца нават у Арктыцы і Антарктыцы (клешч Ixodes uriae паразітуе на пінгвінах і іншых птушках).
Апісанне
Даўжыня самкі 3-4 мм у галодным стане (павялічваецца да 10 мм пасля крывасмактання, колер змяняецца на светла-шэры колер). Самцы да 2,5 мм. У самцоў спінны жорсткі шчыток прыкрывае ўсё цела, у самак траціну.
Доўгі Герман
До́ўгі Ге́рман (Pikk Hermann) — вежа замка Тоампеа, на аднайменным узгорку ў Таліне, сталіцы Эстоніі. Першая частка была пабудавана ў 1360—1370 гадах. Яна была перабудавана (вышыня павялічана да 45,6 метраў) ў XVI стагоддзі. Да вяршыні вежы вядзе лесвіца з 215 прыступак.
Вежа Доўгі Герман размешчана побач з будынкам Эстонскага парламента, а сцяг на вяршыні вежы на вышыні 95 метраў над узроўнем мора з'яўляецца адным з сімвалаў Эстоніі.
Дзяржаўны сцяг, з памерамі 191 см на 300 см, падымаецца адначасова з прайгравання дзяржаўнага гімна Эстоніі падчас узыходу сонца (але не раней 7 гадзіны раніцы) і апускаецца ў час захаду (але не пазней 10 гадзін вечара). Калі яго спускаюць, можна чуць песню «Радзіма, маё шчасце і радасць мая».
Студзёнкі
Назву Студзёнкі маюць:
Кукроўскі сельсавет
Кукро́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пліскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Кукры.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пліскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Драбаўшчынскага сельсавета.
Наджафкулі Рафіеў
Наджафкулі Рафіеў (, Ардубад, Эрыванская губерня, Расійская імперыя —, Баку) — Герой Савецкага Саюза (1945).
Біяграфія
Скончыў 9 класаў, працаваў шафёрам. У Чырвонай Арміі з 1935 года. З 1941 года на Паўднева-Заходнім і 1-м Беларускім франтах. Камандзір танкавага ўзвода малодшы лейтэнант Н. Рафіеў асабліва вызначыўся ў Беларускай аперацыі 1944 года: танкісты завалодалі пераправай праз раку Птіч, перарэзаў шляхі адыходу праціўніка ў напрамку Бабруйск — Глуск. 27 чэрвеня 1944 года танкавы ўзвод варваўся ў населены пункт Леніна Магілёўскай вобласці.
Пасля вайны скончыў Вышэйшую афіцэрскую школу самаходнай артылерыі (1951). З 1956 года маёр запаса Н. Рафіеў жыў і працаваў у Баку.
Памяць
Рашэннем Мінгарвыканкама № 208 ад 24 чэрвеня 1976 года імем Н. Рафіева названа вуліца ў Маскоўскім раёне Мінска. На доме № 1 па вул. Рафіева ўстаноўлена мемарыальная дошка.
Субачава
Назву Су́бачава маюць:
Ёгурт
Ё́гурт — кісламалочны прадукт з павышаным утрыманнем сухіх абястлушчаных рэчываў малака, зроблены з выкарыстаннем сумесі заквасачных мікраарганізмаў тэрмафільных малочнакіслых стрэптакокаў і балгарскай малочнакіслай палачкі.
Адам Стэфанаў
Адам Стэфанаў (Adam Stefanów, ) — польскі непрафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/32 фіналу рэйтынгавых Рыга Мастэрс 2016 года і German Masters 2017 года.
У 2008 годзе дайшоў да 1/16 фіналу чэмпіянату Еўропы сярод гульцоў ва ўзросце да 19 гадоў, пасля чаго паўтарыў гэтае дасягненне ў 2009 і 2010 гадах. У 2010 годзе ва ўзросце 16 гадоў дэбютаваў на прафесійным турніры, прыняўшы ўдзел на двух турнірах серыі Players Tour Championship. У 2011 годзе дайшоў да 1/8 фіналу чэмпіянату Еўропы сярод гульцоў да 21 года, паўтарыўшы гэтае дасягненне ў 2013 годзе, а ў 2012 годзе дайшоў да 1/8 фіналу чэмпіянату свету ў той жа ўзроставай катэгорыі. У 2014 годзе у трэці раз прайшоў у асноўную стадыю нізкарэйтынгавага турніру PTC і ўдзельнічаў у Q-School, дайшоўшы да 1/16 фіналу аднаго з турніраў, а ў 2015 годзе стаў чэмпіёнам Польшчы сярод аматараў і дайшоў да чвэрцьфіналу чэмпіянату Еўропы сярод гульцоў да 21 года. У 2016 годзе дайшоў да чвэрцьфіналу чэмпіянату Еўропы сярод аматараў і да асноўнай стадыі нізкарэйтынгавага турніру ў Гдыні, пасля чаго паспяхова выступіў у Q-School, дайшоўшы да 1/8 фіналу на першым турніры і да 1/16 фіналу на другім, што дало яму права выступаць у многіх рэйтынгавых спаборніцтвах наступнага сезона ў якасці аматара. У пачатку сезона 2016/2017 атрымаў сваю першую перамогу ў рэйтынгавых спаборніцтвах, перамогшы гульца топ-32 Бэна Вуластана ў кваліфікацыі да Рыга Мастэрс і прайшоўшы ў 1/32 фіналу спаборніцтва. У кваліфікацыі да German Masters 2017 года перамог у яшчэ адным рэйтынгавым паядынку Мартына О'Донэла і ў другі раз дайшоў да 1/32 фіналу рэйтынгавага пяршынства.
Група Сан-Ільдэфонса
Група Ільдэфонса — антычная беламармуровая скульптурная група з музея Прада, якая адлюстроўвае пару ідэалізаваных юнакоў у лаўровых вянках. Юнак справа абдымае юнака злева, які ў правай руцэ трымае накіраваную ўніз паходню (сімвал смерці), а ў левай руцэ — іншую паходню, перакінутую праз плячо (не захавалася). Як юнакі з паходнямі ў старажытным свеце звычайна адлюстроўваліся дыяскуры. Злева ад юнакоў — невялікая фігура багіні, якая прыціскае да грудзі шарападобны прадмет (магчыма, яйка, з якога вылупіліся дыяскуры).
Скульптурная група вядомая з 1623 года, калі яна ўпрыгожвала вілу Людавізі ў Рыме. Страчаная галава левай фігуры была адноўлена скульптарам Іпаліта Буці па замове ўладальніка статуі — кардынала Людавізі. У сярэдзіне XVII стагоддзя статуяй валодалі вучоны кардынал Каміла Масіма і шведская каралева Крысціна, якая завяшчала свае антыкі сямейству Папы Адэскалькі. Статуя карысталася велізарным поспехам сярод майстроў класіцызму: каля 1628 года яе замаляваў Пусэн, а ў канцы XVII стагоддзя Куазева вылепіў мармуровую копію для парку Версальскага палаца.
У 1724 г. «Антыноя і Адрыяна» (як тады звалі гэты твор) за вельмі буйную для таго часу суму набыла іспанская каралева Ізабела Фарнезэ — апошняя прадстаўніца італьянскага роду, праслаўленага сваім калекцыянаваннем антычнай скульптуры. Шэдэўр перавезлі ў загарадны каралеўскі палац Ла-Гранха ў горадзе Ільдэфонса, дзе ён заставаўся да 1839 года. Пазней быў перанесены для ўсеагульнага агляду ў Прада.
Асобы адлюстраваных юнакоў пачынаючы з XVII стагоддзя спарадзілі мноства тлумачэнняў, але дакладна так і не былі ўсталяваны. Першае навуковае апісанне твора апублікаваў у 1767 годзе Вінкельман, які тлумачыў яго сюжэт як збавіцельнае ахвярапрынашэнне Арэста і Пілада багіні Артэмідзе. Аднак ужо Гётэ, які замовіў для сябе злепак са статуі, аддаваў перавагу бачыць у юнаках Кастара і Полукса. Мяркуючы па апушчанай паходні, яны прыносяць ахвяру Персефоне, якая трымае ў руцэ плод граната.
Юнакі адлюстраваны ў натуральную велічыню, аднак у зусім рознай стылістыцы. Відавочна, старажытнарымскі скульптар, які працаваў пры адным з першых імператараў, «сляпіў» фігуру справа з невядомага твора кола Паліклета (накшталт эфеба Уэстмаката), а фігуру злева — са значна пазнейшага твора з майстэрні Праксіцеля (накшталт Апалона Саўрактона).
Асір (правінцыя)
Асір (عسير) — адна з правінцый Саудаўскай Аравіі. Размешчана на поўдні краіны, мяжуе з Еменам.
Плошча — 81,000 км², насельніцтва — 1,861,339 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Абха.
З 1916 па 1928 асір з'яўляўся самастойным каралеўствам, пакуль не быў далучаны да Саўдаўскай Аравіі.
Апярэджванне раўнадзенстваў
Апярэджванне раўнадзенстваў (praecessio aequinoctiorum) — гістарычная назва для паступовага зрушэння пунктаў вясенняга і асенняга раўнадзенстваў (гэта значыць пунктаў перасячэння нябеснага экватара з экліптыкай) насустрач гадавому руху Сонца. Іншымі словамі, кожны год вясновае раўнадзенства надыходзіць крыху раней, чым у папярэднім годзе.
Прычыны
Асноўная прычына апярэджвання раўнадзенстваў — прэцэсія, перыядычнае змяненне напрамку зямной восі пад уплывам прыцягнення Месяца, а таксама (у меншай ступені) Сонца. Як высвятліў Ньютан ў сваіх «Пачатках», пляскатасць Зямлі ля полюсаў прыводзіць да таго, што прыцягненне знешніх цел паварочвае зямную вось, якая апісвае конус з перыядам (па сучасных дадзеных) прыкладна 25,776 гадоў. Пры гэтым нахіл зямной восі да экліптыкі захоўваецца нязменным. Паварот зямной восі ссоўвае і звязаную з Зямлёй экватарыяльную сістэмы нябесных каардынат, прыкладна на 20,1" у год.
Існуюць і іншыя прычыны зрушэння зямной восі — нутацыя, аперыядычнае «блуканне полюсаў» і пад., аднак іх уклад у вынік у параўнанні з прэцэсіяй невялікі.
Аналагічныя з'явы адбываюцца і на іншых планетах. Напрыклад, вось Юпітэра пад уплывам яго шматлікіх спадарожнікаў і Сонца ссоўваецца прыкладна на паўградуса на працягу юпітэрыянскага года.
Наступствы
Паварот восі нашай планеты мае разнастайныя наступствы. Перш за ўсё, ён скарачае працягласць трапічнага года, які становіцца на 20 хвілін карацей зорнага. Паколькі даўготы зорак адлічваюцца ад пункта раўнадзенства, яны паступова павялічваюцца — менавіта гэты эфект і прывёў да адкрыцця дадзенага з'явы.
Падобныя працэсы будуць і ў Паўднёвым паўшар’і. Многія сузор’і Паўночнага паўшар’я, якія ў цяперашні час не паказваюцца ў Паўднёвым, стануць там бачныя, прычым вышэй за ўсё падымецца сучаснае «зімняе» неба, якое відаць з Паўднёвага паўшар’я як летняе. Напрыклад, праз 6000 гадоў будзе даступна з сярэдніх шырот Паўднёвага паўшар'я для назірання сузор’е Вялікая Мядзведзіца, а 6 тысяч гадоў назад там была бачная Касіяпея.
Полюс свету зараз амаль супадае з Палярнай зоркай; ў старажытным Егіпце ён знаходзіўся паблізу зоркі Туба (α Цмока), а ў V тысячагоддзі пяройдзе ў сузор’е Цэфея.
Арбіта Зямлі злёгку выцягнутая, і бліжэй за ўсё Зямля падыходзіць да Сонца ў студзені, калі ў паўночным паўшар'і зіма. З-за гэтага клімат паўночнага паўшар'я Зямлі некалькі мякчэйшы, чым паўднёвага (зіма мякчэйшая, а лета некалькі халаднейшае). Праз 10 000 гадоў сезоны з-за прэцэсіі скрануцца, і мякчэйшым будзе клімат паўднёвага паўшар'я.
Энрыке Іглесіяс
Энрыке́ Міге́ль Ігле́сіяс Прэ́йслер (Enrique Miguel Iglesias Praysler; нар. 8 мая 1975 Мадрыд, Іспанія) — іспанскі спявак, аўтар песень, прадзюсар і акцёр. Іглесіяс пачынаў сваю кар’еру пад псеўданімам «Энрыке Марцінез» (Enrique Martinez) і працаваў на непрыкметны мексіканскі лэйбл «FonoMusic». Цяпер Энрыке Іглесіяс — самы вядомы з прадстаўнікоў лацінаамерыканскай музыкі ў свеце, а ў яго калекцыі шмат статуэтак «Грэмі» і «American Music Awards». За сваю кар’еру Энрыке выпусціў больш 40 сінглаў і 9 студыйных альбомаў, якія 116 разоў станавіліся плацінавымі, 227 залатымі, а агульны аб’ём продажаў складае 100 млн пласцінак. .
Энрыке — сын спевака Хуліа Іглесіяса, якога яшчэ ў пачатку сваёй кар’еры зацямніў сваёй папулярнасцю, і малодшы брат спевака Хуліа Іглесіяса-малодшага.
Студыйны альбом
У сучаснай тэхналогіі запісу музыканты могуць быць запісаны ў паасобных пакоях і ў розны час, слухаючы іншыя часткі пры дапамозе навушнікаў; кожная запісаная частка ўлічваецца як асобны трэк.
NGC 4157
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Міхай Кутнер
Міхай Кутнер (Kuttner Mihály; 1918—1975) — венгерска-амерыканскі.
Біяграфія
Скончыў Музычную акадэмію Ферэнца Ліста (1935), вучань Леа Вайнера. З 1938 года жыў у ЗША, удзельнічаў у якасці другой скрыпкі ў розных камерных складах (у прыватнасці, у адным з пазнейшых складаў квартэта Ленера), пакуль у 1959 годзе не заняў гэтае месца ў Венгерскім квартэце, у якім застаўся працаваць на ўсе апошнія 13 гадоў яго існавання.
Серабранка (рака)
Серабра́нка — рака ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дняпро.
Вылячэнне слугі цэнтурыёна
Вылячэнне слугі цэнтурыёна — падзея новазапаветняга апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.
Біблейскае апавяданне
Падзея апісана ў Евангеллях ад Матфея 8:5-13 і Лукі 7:1-10.
Паводле Евангелляў, рымскі сотнік (цэнтурыён) папрасіў Ісуса аб дапамозе, таму што яго слуга быў хворы. Ісус хацеў пайсці ў дом сотніка, каб вылячыць хворага, але сотнік прапанаваў, каб Ісус выконваць вылячэнне на адлегласці, не падышодзячы да дома.
Калі Ісус пачуў гэта, Ён сказаў, што Ён не знайшоў у Ізраілі з такой вялікай веры. Хрыстос таксама дадаў, што многія вернікі прыйдуць з усходу і захаду і зоймуць свае месцы на балі з Аўраамам, Ісаакам і Якавам у Нябесным Царстве. Аднак, многія, хто лічаць сябе вернікамі, будуць выкінуты на вуліцу, у цемру, дзе будзе плач і скрыгат зубоў.
Пасля гэтага Ісус звярнуўся да цэнтурыёна, каб той ішоў дахаты, бо па ягонай веры яго служка ацалёны. І яго служка быў вылечаны ў тую ж гадзіну.
Гэтая падзея паказвае каштоўасць веры, негледзячы на рэлігійныя і этнічныя адрозненні. Згодна слоў Ісуса выратаваны будзе не той, хто нарадзіўся веруючым, але той, хто мае гэтую веру.
Абу Махдзі аль-Мухандзіс
Абу Махдзі аль-Мухандзіс (أبو مهدي المهندس; — ) — іракскі і іранскі палітычны і ваенны дзеяч. На момант гібелі займаў пасаду намесніка кіраўніка кааліцыі Сіл народнай мабілізацыі, якая ўдзельнічала ў баявых дзеяннях супраць ІДІЛ. Па некаторых звестках, меў цесныя сувязі з Сіламі «Кудс», якія ўваходзяць у склад узброеных сіл Ірана. З’яўляўся камандзірам шыіцкага апалчэння «Катаіб Хезбала», а да гэтага супрацоўнічаў з Корпусам Вартавых Ісламскай рэвалюцыі супраць рэжыму Садама Хусейна.
Абу Махдзі аль-Мухандзісу былі прад’яўлены абвінавачванні ў тэрарызме на тэрыторыі Кувейта ў 1980-х гадах. У 2007 годзе ён быў завочна асуджаны кувейцкім судом да смяротнага пакарання за ўдзел у арганізацыі выбухаў у 1983 годзе. Ён быў унесены ЗША ў спіс міжнародных тэрарыстаў.
3 студзеня 2020 года загінуў у выніку авіяўдару ЗША па міжнародным аэрапорце Багдада. У ходзе гэтага нападу таксама загінуў генерал-маёр узброеных сіл Ірана Касем Сулеймані.
Біяграфія
Нарадзіўся 1 чэрвеня 1954 года ў акрузе Абу-эль-Хасіб, мухафаза Басра, Ірак. Яго бацька быў грамадзянінам Ірака, маці — грамадзянкай Ірана. У 1977 годзе скончыў навучанне ў ВНУ, атрымаўшы дыплом інжынера, і ў тым жа годзе ўступіў у шыіцкай партыю Дава, якая выступала супраць урада баасістаў. Пасля таго, як Садам Хусейн забараніў дзейнасць партыі Дава, Абу Махдзі Аль-Мухандзіс у 1979 годзе ўцёк праз мяжу ў іранскі горад Ахваз, дзе быў створаны лагер для падрыхтоўкі іракскіх дысідэнтаў з мэтай зрынуць існы рэжым. У 1983 годзе разам з Корпусам Вартавых Ісламскай рэвалюцыі арганізоўваў у Кувейце атакі на пасольствы краін, якія падтрымлівалі Ірак у Ірана-іракскай вайне. У снежні збег у Іран праз некалькі гадзін пасля выбухаў бомбаў у пасольствах ЗША і Францыі ў Кувейце. Пазней быў завочна асуджаны і прысуджаны да смяротнага пакарання судом у Кувейце за арганізацыю тэрарыстычных актаў. Пасяліўся ў Іране, ажаніўся з мясцовай жанчынай, атрымаў іранскае грамадзянства. Пазней быў прызначаны ваенным саветнікам Сіл «Кудс» і кансультаваў іх у ходзе арганізацыі нападу на іракскіх вайскоўцаў у Басры.
У 2003 годзе, пасля ўварвання ЗША і іх саюзнікаў у Ірак, вярнуўся на радзіму і стаў выконваць функцыі саветніка па бяспецы прэм’ер-міністра Ібрахіма аль-Джафара. У 2005 годзе быў абраны ў савет прадстаўнікоў Іраку дэпутатам партыі Дава ад мухафазы Бабіль. У 2006 годзе афіцыйныя асобы ЗША звярнуліся да прэм’ер-міністра Ірака Нуры аль-Малікі з просьбай выдаць ім арганізатара тэрактаў у Кувейце ў 1983 годзе. Абу Махдзі аль-Мухандзісу прыйшлося бегчы ў Іран.
У снежні 2011 года, пасля пачатку вываду амерыканскіх войск, вярнуўся ў Ірак і ўзначаліў шыіцкае апалчэнне «Катаіб Хезбала», а затым стаў намеснікам кіраўніка «Сіл народнай мабілізацыі».
31 снежня 2019 года дзяржаўны сакратар ЗША Майк Пампеа назваў яго, нароўні з Каісам Хазаімам, Хадзі аль-Амірам і Фаліхам аль-Фаядам, адказнымі за напад на амерыканскую дыпмісію ў Багдадзе.
3 студзеня 2020 года Абу Махдзі аль-Мухандзіс быў забіты разам з Касемам Сулеймані ў выніку авіяўдару ЗША па міжнародным аэрапорце Багдада па загадзе прэзідэнта Дональда Трампа.
Неарганічная хімія
Неарганічная хімія — раздзел хіміі, які вывучае хімічныя элементы і ўтвораныя імі простыя і складаныя рэчывы, акрамя арганічных злучэнняў.
Неарганічная хімія займаецца вырашэннем наступных задач:
Тэарэтычнай асновай неарганічнай хіміі з'яўляецца перыядычны закон і заснаваная на ім перыядычная сістэма Д. І. Мендзялеева.
Неарганічная хімія з'яўляецца навуковай базай хімічнай вытворчасці неарганічных рэчываў (солей, кіслот, шчолачаў і інш.), неабходных для развіцця цяжкай індустрыі і сельскай гаспадаркі.
Класіфікацыя
Па аб'ектах, якія вывучаюцца, неарганічную хімію падзяляюць на:
Сярод самастойных раздзелаў неарганічнай хіміі — каардынацыйная хімія, ці хімія каардынацыйных злучэнняў. Звычайна таксама адасабляюць хімію пераходных элементаў.
Гісторыя
Гісторыя неарганічнай хіміі пачынаецца з глыбокай старажытнасці. Першыя звесткі пра золата, серабро, медзь, волава і іншыя металы адносяцца да 3 ст. да н.э.
Мотаўскі заліў
Мо́таўскі залі́ў (Мо́таўская губа, Кіто́ва Магі́ла) — заліў (фіёрд) у Баранцавым моры. Знаходзіцца паміж Мурманскім берагам Кольскага паўвострава і паўвострава Сярэдні і Рыбацкі. Даўжыня 43 км. Шырыня ад 5 да 15 км. Глыбіня звыш 200 м. Бераг скалісты стромкі. Узімку замярзае толькі ў самыя суровыя зімы. Прамыслоўцы Архангельскай губерні ў XIX і пачатку XX стагоддзя звалі яго Кітова магіла, таму што туды часам хвалямі прыбівае мёртвых кітоў.
На паўднёвым беразе заліва размешчаны мыс Пікшуеў.
Неарганічная хімія
Гісторыя
Як самастойная навука неарганічная хімія пачала развівацца ў 18—19 стагоддзях, калі былі ўстаноўлены асноўныя законы хімічнай атамістыкі: законы захавання масы пры хімічных рэакцыях (М. В. Ламаносаў, 1756; А. Лавуазье, 1770), пастаянства саставу (Ж. Пруст, 1801—1807), закон кратных адносін (Дж. Дальтан, 1803).
Наступны этап у развіцці неарганічнай хіміі звязаны з адкрыццём перыядычнага закону і перыядыячнай сістэмы элементаў Мендзялеева (1869), а таксама з дасягненнямі фізікі, якія дазволілі даць перыядычнаму закону фізічнае абгрунтаванне, заснаванае на тэорыі будовы атама.
У пачатку 20 стагоддзя прапанаваны першыя электронныя тэорыі валентасці (В. Косель, 1915; Г. Льюіс, 1916), распрацаваны асновы каардынацыйнай хіміі (Л. А. Чугаеў, І. І. Чарнякоў). Даследаванне прыроднай радыеактыўнасці прывяло да адкрыцця прыродных радыеактыўных элементаў і ўзнікнення радыяхіміі. Адкрыццё ў 1934 годзе штучнай радыеактыўнасці дазволіла атрымаць новыя хімічныя элементы і ізатопы, запоўніць прабелы ў перыядычнай сістэме элементаў і дабудаваць яе трансуранавымі элементамі.
Развіццё ядзернай энергетыкі, рэактыўнай тэхнікі, электронікі спрыяла стварэнню новых сінтэтычных матэрыялаў і тэхналогій з выкарыстаннем дасягненняў у галіне тэхнікі высокіх тэмператур і ціску, глыбокага вакууму, распрацоўкі метадаў атрымання матэрыялаў высокай чысціні.
Важная задача сучаснай неарганічнай хіміі — даследаванне хімічных уласцівасцей і спосабаў атрымання рэдкіх металаў (ніобій, тытан, малібдэн, тантал) і сплаваў на іх аснове, вывучэнне неарганічных палімераў і сіталаў.
На Беларусі даследаванні па неарганічнай хіміі вядуцца ў Інстытуце агульнай і неарганічнай хіміі Нацыянальнай АН (сінтэз эмаляў, адсарбентаў, каталізатараў, керамічных матэрыялаў і мінеральных угнаенняў), Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў Нацыянальнай АН і БДУ (сінтэз звышцвёрдых і паўправадніковых матэрыялаў, сегнетаэлектрыкаў і ферытаў), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (фосфарныя ўгнаенні, пераўскіты, ферыты), НДІ будматэрыялаў (пенашкло, пенабетон, вапна і інш.), Беларускім універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (паўправадніковыя злучэнні).
Метады даследаванняў
Асноўныя метады даследаванняў грунтуюцца на аналізе (сукупнасць аперацый, скіраваных на вызначэнне якаснага і колькаснага саставу рэчыва) і сінтэзе (атрыманне складаных хімічных злучэнняў з больш простых ці з хімічных элементаў).
У неарганічнай хіміі выкарыстоўваюцца тэарэтычныя ўяўленні і метады фізікі, крышталяграфіі, крышталяхіміі, а таксама метады аналітычнай, фізічнай і калоіднай хіміі.
Простыя рэчывы
Складаюцца з атамаў аднаго хімічнага элемента (з'яўляюцца формай яго існавання ў свабодным стане). У залежнасці ад таго, якая хімічная сувязь паміж атамамі, усе простыя рэчывы ў неарганічнай хіміі падзяляюцца на дзве асноўныя групы: металы і неметалы. Для першых характэрна, адпаведна, металічная сувязь, для другіх — кавалентная. Варта, зрэшты, заўважыць, што радыкальных і істотных адрозненняў адзін ад аднаго вышэйзгаданыя простыя рэчывы не маюць. Таксама вылучаюцца дзве групы, якія прымыкаюць да іх — металападобных і неметалападобных рэчываў. Існуе з'ява алатрапіі, якая складаецца ў магчымасці стварэння некалькіх тыпаў простых рэчываў з атамаў аднаго і таго ж элемента; кожны з такіх тыпаў называецца алатропнай мадыфікацыяй. Калі дадзеная з'ява абумоўлена розным малекулярным складам, то яна вызначаецца як алатропія складу; калі спосабам размяшчэння малекул і атамаў ў крышталях — тады як алатропія формы.
Металы
Металы (ад metallum — шахта, руднік) — група элементаў, якая валодае характэрнымі металічнымі ўласцівасцямі, такімі як высокія цепла- і электраправоднасць, станоўчы тэмпературны каэфіцыент супраціўлення, высокая пластычнасць і металічны бляск. З 118 хімічных элементаў, адкрытых на дадзены момант (з іх не ўсе афіцыйна прызнаныя), да металаў адносяць:
Такім чынам, да металаў належыць 96 элементаў з усіх адкрытых. У сілу асаблівасцяў металічнай атамнай сувязі (а менавіта — ненасычанасці і ненакіраванасці) металы характарызуюцца максімальна шчыльнымі каардынацыйнымі рашоткамі. Найбольш тыповыя для іх кубічная гранецэнтрырыванная, кубічная аб'ёмна цэнтраваная і гексагональная крышталічныя рашоткі. Акрамя таго, з-за энергетычнай блізкасці рашотак у многіх металаў выяўляецца полімарфізм.
Неметалы
Неметалы — хімічныя элементы з тыповымі неметалічнымі ўласцівасцямі, якія знаходзяцца ў правым верхнем вугле Перыядычнай сістэмы. У малекулярнай форме ў выглядзе простых рэчываў у прыродзе сустракаюцца азот, кісларод і сера. Часцей неметалы знаходзяцца ў хімічна звязаным выглядзе: гэта вада, мінералы, горныя пароды, розныя сілікаты, фасфаты, бараты. Па распаўсюджанасці ў зямной кары неметалы істотна адрозніваюцца. Найбольш распаўсюджанымі з'яўляюцца кісларод, крэмній, вадарод; найбольш рэдкімі — мыш'як, селен, ёд. Характэрнай асаблівасцю неметалаў з'яўляецца бо́льшы (у параўнанні з металамі) лік электронаў на знешнім энергетычным узроўні іх атамаў. Гэта вызначае іх бо́льшую здольнасць да далучэння дадатковых электронаў і праявы больш высокай акісляльнай актыўнасці, чым у металаў. Да неметалаў таксама адносяць вадарод і гелій.
Складаныя рэчывы
Існуюць розныя класіфікацыі складаных рэчываў. Так, паводле колькасці элементаў, якія ўваходзяць у склад рэчыва, адрозніваюцца бінарныя, трохэлеменныя злучэнні і г.д.
Вялікую частку складаных неарганічных рэчываў (гэта значыць, якія складаюцца з двух і больш хімічных элементаў) можна падзяліць на наступныя групы:
Таксама можна вылучыць наступныя групы неарганічных рэчываў: карбіды, нітрыды, гідрыды, інтэрметаліды і г. д., якія не ўкладваюцца ў прыведзеную вышэй класіфікацыю (больш падрабязна гл. Неарганічнае рэчыва).
Бінарныя злучэнні
Бінарнымі называюцца злучэнні, якія складаюцца з атамаў двух элементаў. Іх класіфікацыя таксама адбываецца на падставе тыпу хімічнай сувязі; вылучаюць злучэння іонныя, кавалентныя, металічныя, а таксама злучэнні, якія характарызуюцца змяшаным тыпам сувязі. Іх хімічныя ўласцівасці вар'іруюцца ў залежнасці ад хімічнай прыроды канкрэтных элементаў: злучэнні, у склад якіх уваходзяць металічныя элементы, характарызуюцца асноўнымі ўласцівасцямі, у той час як злучэння неметалічных элементаў праяўляюць кіслотныя ўласцівасці.
Клайд Гецці
Клайд Гецці (Clyde Getty, 22 верасня 1961) — аргенцінскі фрыстайліст, які выступае ў паветранай акрабатыцы, удзельнік Аліпмпійскіх гульняў 2002 і 2006 гадоў.
Біяграфія і кар'ера
Нарадзіўся ў Ролі, штат Паўночная Караліна, ЗША ў сям'і аргентынцаў.
У 1989 годзе трапіў у нацыянальную зборную ЗША па фрыстайлу і ўваходзіў у яе па 1997 год. Свій першы скачок на міжнародных спаборніцтвах здзейсніў 17 снежня 1989 года на этапе Кубка свету ў французскім Ля-Плане. У 1992 годзе стаў другім на чэмпіянаце ЗША. У сезоне 1995/1996 тры разы трапляў у дзесятку лепшых на Кубку Паўночнай Амерыкі. Калі пад канец 1990-х больш не змог канкурыраваць у амерыканскай зборнай, ён вырашыў прасіць аргенцінскае грамадзянства. Дзякуючы змене грамадзянства, ён атрымаў права выступіць на Алімпійскіх гульнях 2002 года.
На Алімпійскіх гульнях у Солт-Лэйк-Сіці ён заняў апошняе – 25 месца. Праз чатыры гады Клайд зноў удзельнічаў у Алімпійскіх гульнях, дзе таксама стаў апошнім – 28-м. Выступіўшы ў Турыне, ён стаў самым узроставым удзельнікам алімпійскіх спаборніцтваў па фрыстайлу за увесь час іх правядзення, на момант удзелу яму было 44 гады і 152 дні. Падчас выканання свайго другога скачка ён упаў пры прызямленні, але ў момант падскочыў і ўскінуў рукі ўгору, вітаючы гледачоў, якія вельмі перапалохаліся.
Клайд жыве ў Боўлдэры, штат Каларада, працуе прыватным выкладчыкам і лыжным інструктарам. Ён мае сваю кансалцінгавую фірму «Getty Information Systems», якая працуе ў сферы камп'ютэрных сістэм.
Нягледзячы на свой узрост, ён дагэтуль удзельнічае ў спаборніцтвах па фрыстайлу, з'яўляючыся самым узроставым спартсменам у гісторыі свайго віду спорта. Акрамя таго, аргенцінец у сезоне 2011/2012 дасягнуў свайго лепшага выніку ў Кубку свету – 17 месца на этапе ў канадскім Калгары.
Клайд меў магчымасць выступіць на Алімпійскіх гульнях у Сочы і пабіць свой жа рэкорд самага ўзроставага ўдзельніка, але квоту, якую далі зборнай Аргенціны, у той жа вечар адмянілі.
Неарганічная хімія
Трохэлементныя злучэнні
Трохэлементныя злучэнні — найбольш простыя па складзе злучэнні, якія ўтвараюцца пры ўзаемадзеянні, як правіла, істотна адрозніваюцца адзін ад аднаго па хімічнай прыродзе бінарных злучэнняў. З пункту гледжання хімічнай сувязі яны падзяляюцца на іонныя, кавалентныя і іонна-кавалентныя. У залежнасці ад устойлівасці іонаў іх знешняй сферы вар'іруецца ўстойлівасць аніёных комплексаў, якая, у сваю чаргу, уплывае на ўласцівасці злучэння і ступень яго падабенства да бінарнага.
Калі ж узаемадзейнічаюць злучэнні, якія мала адрозніваюцца адзін ад аднаго па хімічнай прыродзе, то ў выніку ўзнікаюць асаблівыя разнавіднасці рэчываў: змешаныя злучэнні, цвёрдыя растворы і эўтэктыкі. Першыя з пералічаных — гэта палімеры, якія з'яўляюцца прадуктам узаемадзеяння злучэнняў элементаў, аднолькава схільных да комплексаўтварэнню (напрыклад, аксід алюмінія і аксід магнію), другія ўтвараюцца ў тым выпадку, калі электрастаноўчыя элементы могуць утвараць падобныя структурныя адзінкі (гэта значыць не маюць прынцыповых адрозненняў у будове, памеры і ўстойлівасці), а трэція ўяўляюць сабой вынік узаемадзеяння злучэнняў элементаў, якія блізкія адзін аднаму хімічна, але адрозніваюцца па будове або памеры атамаў. У апошнім выпадку хімічнага ўзаемадзеяння, строга кажучы, не адбываецца наогул — узнікае механічны кангламерат крышталяў.
Аксіды
Аксід — бінарнае злучэнне хімічнага элемента з кіслародам ў ступені акіслення −2, у якім сам кісларод звязаны толькі з менш электраадмоўным элементам. Хімічны элемент кісларод па электраадмоўнасці займае другое месца пасля фтору, таму да аксідаў адносяцца амаль усе злучэння хімічных элементаў з кіслародам. Выключэннем з'яўляецца, напрыклад, дыфтарыд кіслароду OF2. Аксіды — вельмі распаўсюджаны тып злучэнняў, якія змяшчаюцца ў зямной кары і ва Сусвету наогул. Прыкладамі такіх злучэнняў з'яўляюцца іржа, вада, пясок, вуглякіслы газ, шэраг фарбавальнікаў. Аксідамі называецца клас мінералаў, якія ўяўляюць сабой злучэння металу з кіслародам.
Солі
Со́лі — клас хімічных злучэнняў, да якога адносяцца рэчывы, якія складаюцца з катыёнаў металу (або катыёнаў амонію ; вядомыя солі фасфонію або гідраксонію ) і аніёнаў кіслотнага астатку. Тыпы соляў:
Асаблівую групу складаюць солі арганічных кіслот, уласцівасці якіх значна адрозніваюцца ад уласцівасцяў мінеральных соляў. Некаторыя з іх можна аднесці да асаблівага класа арганічных соляў, так званых іонных вадкасцяў або па-іншаму «вадкіх соляў», арганічных соляў з тэмпературай плаўлення ніжэй за 100 °C.
Асновы
Асно́вы — клас хімічных злучэнняў, складаныя рэчывы, якія складаюцца з атамаў металу або іона амонію і гідраксагрупы (-OH). У водным растворы дысацыююць са стварэннем катыёнаў і аніёнаў ОН−. Назва асновы звычайна складаецца з двух слоў: «гідраксід металу / амонія». Асновы, якія добра раствараюцца ў вадзе, называюцца шчолачамі.
Кіслоты
Кісло́ты — складаныя рэчывы, у склад якіх звычайна ўваходзяць атамы вадароду, здольныя замяшчацца на атамы металаў, і кіслотны астатак. Водныя растворы кіслот маюць кіслы смак, валодаюць раздражняльным дзеяннем, здольныя мяняць афарбоўку індыкатараў, адрозніваюцца шэрагам агульных хімічных уласцівасцяў.
Карбіды
Карбі́ды — злучэнні металаў і неметалаў з вугляродам. Традыцыйна да карбідаў адносяцца злучэнні, у якіх вуглярод мае бо́льшую электраадмоўнасць, чым другі элемент (такім чынам са складу карбідаў выключаюцца такія злучэння вугляроду, як аксіды, галагеніды і інш.). Карбіды — тугаплаўкія цвёрдыя рэчывы: карбіду бору і крэмнію (В4С и SiC), тытана, вальфраму, цырконію (TiC, WC і ZrC адпаведна) валодаюць высокай цвёрдасцю, гарачаўстойлівасцю, хімічнай інэртнасцю.
Нітрыды
Нітры́ды — злучэнні азоту з менш электраадмоўнымі элементамі, напрыклад, з металамі (AlN;TiNx;Na3N;Ca3N2;Zn3N2; і інш.) і з шэрагам неметалаў (NH3, BN, Si3N4). Злучэнні азоту з металамі часцей за ўсё з'яўляюцца тугаплаўкімі і устойлівымі пры высокіх тэмпературах рэчывамі, напрыклад, эльбор. Нітрыдныя пакрыцці надаюць вырабам цвёрдасць, каразійную стойкасць; знаходзяць прымяненне ў энергетыцы, касмічнай тэхніцы.
Гідрыды
Гідры́ды — злучэнні вадароду з металамі і з неметаламі, якія маюць меншую электраадмоўнасць, чым вадарод. Часам да гідрыдаў адносяць злучэнні ўсіх элементаў з вадародам. Гідрыды дзеляцца на тры тыпы ў залежнасці ад характару сувязі ў злучэнні: іонныя гідрыды, металічныя гідрыды і кавалентныя гідрыды.
Інтэрметаліды
Інтэрметаліды, як і іншыя хімічныя злучэнні, маюць фіксаваныя суадносіны паміж кампанентамі. Інтэрметаліды валодаюць, як правіла, высокай цвёрдасцю і высокай хімічнай устойлівасцю. Вельмі часта інтэрметаліды маюць больш высокую тэмпературу плаўлення, чым зыходныя металы. Амаль усе інтэрметаліды далікатныя, бо сувязь паміж атамамі ў рашотцы становіцца кавалентнай або іоннай (напрыклад, у аўрыдзе цэзія CsAu), а не металічнай. Некаторыя з іх маюць паўправадніковыя ўласцівасці, прычым, чым бліжэй да стэхіаметрыі суадносіны элементаў, тым вышэй электрычнае супраціўленне. Нікелід тытана, вядомы пад маркай «нітынол», валодае памяццю формы — пасля загартоўкі выраб можа быць дэфармавана механічна, але пры невялікім нагрэве прыме зыходную форму.
Нестэхіяметрычныя злучэнні
Да пачатку XX стагоддзя аксіёматычным лічылася становішча аб пастаянстве саставу тых ці іншых рэчываў, упершыню выказанае і сфармуляванае стагоддзем раней. Разглядаемае сцвярджэнне было аналагічным чынам пайменавана як закон пастаянства саставу, а адпаведная ўласцівасць рэчываў — як стэхіяметрычнасць. Даследаванні, праведзеныя вучоным М. С. Курнаковым паказалі, што існуюць таксама і злучэнні пераменнага саставу, гэта значыць нестэхіяметрычныя, і пры гэтым яны характарызуюцца даволі высокай ступенню распаўсюджанасці ў прыродзе. М. С. Курнакоў прапанаваў таксама называць злучэнні пастаяннага саставу дальтанідамі, а пераменнага — берталідамі.
У той ці іншай ступені пераменны склад характэрны для тых рэчываў, у якіх назіраецца або атамная, або іонная будова. У такім выпадку ў крышталі могуць узнікаць рознага роду дэфекты — або недахоп атамаў у пэўных вузлах, або іх лішак у прамежках паміж вузламі. Напрыклад, відавочная нестэхіяметрычнасць характэрна для аксіду і сульфату жалеза (II). Існуюць пэўныя межы, унутры якіх адхіленні ад стэхіяметрычнага саставу лічацца дапушчальнымі; адпаведны дыяпазон называецца вобласцю гамагеннасці. У сваю чаргу, рэчывы з малекулярнай будовай маюць пастаянны састаў; варта, зрэшты, заўважыць, што да 95 % неарганічных рэчываў такой будовы не маюць і ў сілу гэтага з'яўляюцца нестэхіяметрычнымі. Працяглая перавага ўяўленняў аб пастаянстве саставу тлумачыцца тым, што часта змены аказваюцца недастаткова істотнымі для іх выяўлення ў ходзе хімічнага аналізу.
Арбітальны рэзананс
Арбітальны рэзананс у нябеснай механіцы - гэта сітуацыя, пры якой два (ці больш) нябесных цела маюць перыяды звароту, якія ставяцца як невялікія натуральныя лікі. У выніку гэтыя цела перыядычна збліжаюцца, знаходзячыся ў пэўных пунктах сваіх арбіт. Рэгулярныя змены сілы гравітацыйнага ўзаемадзеяння гэтых тэл, якія ўзнікаюць з прычыны гэтага, могуць стабілізаваць іх арбіты.
У некаторых выпадках рэзанансныя з'явы выклікаюць няўстойлівасць некаторых арбіт. Так, шчыліны Кірквуда ў поясе астэроідаў тлумачацца рэзананс з Юпітэрам; падзел Касіні ў кольцах Сатурна тлумачацца рэзанансам са спадарожнікам Сатурна Мімасам.
Спін-арбітальны рэзананс
Блізкай з'явай з'яўляецца спін-арбітальны рэзананс, калі сінхранізуецца арбітальны рух нябеснага цела і яго кручэнне вакол сваёй восі:
Макс Андрэевіч Рэйтэр
Макс Андрэ́евіч Рэ́йтэр (сапр. Марціньш (Mārtiņš Reiters) ;  — ) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік (1943).
Малы шэры ківі
Малы шэры ківі або ківі Оўэна (Apteryx owenii) — адзін з відаў птушак, якія адносяцца да адзінага роду (Apteryx) і сямейства (Apterygidae) у атрадзе ківіпадобных (Apterygiformes). Відавы эпітэт дадзены ў гонар англійскага заолага Рычарда Оўэна.
Пагрозы існаванню
У выніку знішчэння завезенымі жывёламі (гарнастаем, свіннямі і кошкамі) малы шэры ківі вымер ў асноўнай частцы свайго арэала. Папуляцыя ў 1500 асобін захавалася на востраве Капіці, адкуль гэты від паўторна рассяляюць на іншыя ізаляваныя астравы.
Занесены ў міжнародную Чырвоную Кнігу са статусам прыступны для нападаў (Vulnerable).
Генетыка
Малекулярная генетыка
Сутокі
Суто́кі — гідронім, тапонім.
Марк Дэвіс (шатландскі ігрок у снукер)
Марк Дэвіс (Marc Davis, ) — шатландскі непрафесійны ігрок у снукер. Чатыры разы ўдзельнічаў у стартавых раундах рэйтынгавых турніраў (1/64 фіналу), але ніколі не праходзіў далей.
Навушнікі
Навушнікі — прылада для персанальнага праслухоўвання музыкі, мовы ці іншых гукавых сігналаў. У камплекце з мікрафонам могуць служыць галаўной гарнітурай — сродкам для вядзення перамоў па тэлефону ці іншаму сродку галасавой сувязі. Акрамя таго, навушнікі выкарыстоўваюцца ў гуказапісвальных студыях для дакладнага кантролю запіснога трэка музычнай кампазіцыі.
Джалол Ікрамі
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і кадыя (духоўнага суддзі). Пачаў пісаць у юнацкім узросце, тэмы ранніх апавяданняў - разняволенне жанчыны Усходу, Грамадзянская вайна, выкрыццё крывадушнасці духавенства.
Аўтар зборнікаў апавяданняў і нарысаў. Асобныя творы на беларускую мову пераклаў У.Яцко.
Латок Von Ahnska
Латок Von Ahnska — партовы склад, які размешчаны на вуліцы Старгатан ва Умеа, Швецыя. Склад быў першапачаткова драўляным, пабудаваны падпалкоўнікам Людвігам Аўгустам фон Хедэнбергам у 1887 годзе. Будынак перажыў вялікі пажар 1888 года. У тым жа годзе, купец Ёган Віктар фон Ан купіў будынак, які ён дабудаваў да ракі Умэ Эльв.
У цяперашні час будынак знаходзіцца ва ўласнасці Умеа Энергі, штаб-кватэра якой размешчана паміж латком Von Ahnska і Гамля банкхусетам. З 1980 года будынак уведзены ў спіс будынкаў пад аховай.
Хуан Антоніа Сан-Эпіфаніа
Хуан Антоніа Сан-Эпіфаніа Руіс (Juan Antonio San Epifanio Ruiz; нар., , Іспанія) — іспанскі баскетбаліст, лёгкі форвард, віцэ-чэмпіён Алімпійскіх гульняў 1984 года, двухразовы прызёр чэмпіянатаў Еўропы ў складзе зборнай Іспаніі. Шматразовы чэмпіён Іспаніі і ўладальнік Кубка Іспаніі ў складзе «Барселоны».
Спартовая мянушка — «Эпі» (ісп. Epi).
Біяграфія
Кар’еру (1977—1995) правёў у «Барселоне», з’яўляўся рэкардсменам клуба па колькасці згуляных матчаў, хвілін і набраных ачкоў. Нумар 15, пад якім Сан-Эпіфаніа выступаў за «Барселону», навечна выведзены клубам са звароту. У складзе «Барселоны» стаў 7-разовым чэмпіёнам Іспаніі, 10-разовым уладальнікам Кубка Іспаніі, двухразовым уладальнікам Кубка Сапорты (1985 і 1986), уладальнікам Кубка Корача (1987). Тройчы «Барселона» з Сан-Эпіфаніа гуляла ў фінале Кубка чэмпіёнаў (1984, 1990 і 1991), але ні разу не выйграла.
За зборную Іспаніі правёў 239 матчаў, доўгі час быў рэкардсменам па гэтым паказчыку, але ў 2010-х гадах баскетбаліст «Барселоны» Хуан Карлас Навара абышоў Сан-Эпіфаніа.
У 1984 годзе Сан-Эпіфаніа першым з іспанцаў быў прызнаны «містарам Еўропа» — найлепшым баскетбалістам кантынента на думку аўтарытэтнага італьянскага часопіса Superbasket. Наступным іспанцам, які атрымаў гэтае званне, стаў праз 20 гадоў у 2004 годзе Пау Газоль.
У 1992 годзе на Алімпійскіх гульнях у Барселоне Сан-Эпіфаніа нёс алімпійскай агонь на апошнім этапе эстафеты на Алімпійскім стадыёне ў Барселоне, пасля чаго перадаў яго Лучніку-паралімпійцаў Антоніа Рэболья, які стрэлам і запаліў агонь над чашай стадыёна.
У 2008 годзе Сан-Эпіфаній быў уключаны ў лік 35 найлепшых баскетбалістаў у гісторыі Кубка чэмпіёнаў / Еўралігі. У 2016 годзе яго імя ўключана ў Залу славы ФІБА.
Калошына (Духаўшчынскі раён)
Калошына (Колошино) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Булгакаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Сухадолы
Назву Сухадо́лы маюць:
Сухадольныя лугі.
Крупскае (Жалезінскі раён)
Крупскае — сяло ў Жалезінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад сельскай акругі Лясная. Код КАТА — 554249200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 229 чалавек (119 мужчын і 110 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 198 чалавек (99 мужчын і 99 жанчын).
Кік-ін-дэ-Кёк
Вежа, якая знаходзіцца ў Таліне — артылерыйская вежа, пабудаваная ў 1475 годзе. Яна мае вышыню 38 метраў і сцены таўшчынёй 4 метры. гарматныя ядры, датаваныя 1577 годам, да гэтага часу умантаваныя ў знешнія сцены.
Гісторыя
Рэстаўрацыйныя працы XX стагоддзя вярнулі вежы і навакольнай мясцовасці яе першапачатковае аблічча. Зараз вежа працуе як музей і фотагалерэя.
Сухарышкі
Назву Суха́рышкі маюць:
Куколь (значэнні)
Куколь:
Вірус скручвання лісця бульбы
Вірус скручвання лісця бульбы (Potato leafroll virus, PLRV) — хваробатворны роду  і сямейства.
Заражае бульбу і іншых прадстаўнікоў сямейства. PLRV быў упершыню апісаны ў 1916 годзе.
Сімптомы
Сімптомы ўключаюць, і скручванне лісця. Лісце хворых раслін бледна-жоўтае, у некаторых сартоў светла-фіялетавае або чырванаватае. Яно скручваецца па краях уздоўж сярэдняй жылкі, робіцца цвёрдае, скурыстае, іншы раз на ніжнім баку паяўляецца антацыянавая чырвона- або сіне-фіялетавая афарбоўка. У лісці назапашваецца крухмал. У некаторых сартоў адзначаецца ўнутраны сеткавы некроз клубняў.
Эпідэміялогія
Вірус перадаецца тлямі, у першую чаргу, а таксама такімі відамі, як , і. PLRV — адзін з найважнейшых вірусаў бульбы ва ўсім свеце, але асабліва разбуральны ў краінах з абмежаванымі рэсурсамі і кіраваннем. Ён можа несці адказнасць за страты ўраджайнасці асобных раслін звыш 50 %. Адна з ацэнак кажа, што PLRV нясе адказнасць за штогадовую страту ўраджаю ў 20 мільёнаў тон.
Пётр Пятровіч Сабеннікаў
Пётр Пятро́віч Сабе́ннікаў ( — ) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант (1944).
Качайкіна
Качайкіна (Кочейкино) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Булгакаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Ланкастэр
Ла́нкастэр (Lancaster, стар. Lancastria) — галоўны горад аднайменнага англійскага графства, на рацэ Льюн. Замак часоў Эдуарда III, тэатр, фабрыкі баваўняная і шаўковых вырабаў, мэблевыя і лакаматыўныя заводы, універсітэт. Жыхароў чал. (1891), чал. (2001).
Зязюлін лён (значэнні)
Зязюлін лён:
Сухі Востраў
Назву Сухі́ Во́страў маюць:
NGC 4158
NGC 4158 (іншыя абазначэнні — UGC 7182, MCG 3-31-60, ZWG 98.84, IRAS12086+2027, PGC 38802) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Варта начная
Варта начная, старожа — павінасць сялян на Беларусі ў 16—19 ст. Заключалася ў адбыванні начных дзяжурстваў на панскім фальварку. На варце сяляне выходзілі па чарзе, часам яна магла замяняцца грашовым эквівалентам. Напрыклад сяляне вёскі Косценева Слонімскага павета, якой валодаў І. Адынец, у 1578 за варту начную сплачвалі 12 грошаў.
Авісавела
Авісаве́ла (අවිස්සාවේල්ල, அவிச்சவேள்ள) — горад у Заходняй правінцыі Шры-Ланкі. Насельніцтва - 21597 чал. (2001 г.).
Месціцца у горнай мясцовасці ў 59 км на ўсход ад Каломба. У XVI - XVII стст. была цэнтрам сінгальскай дзяржавы Сітавака. Пазней далучана да дзяржавы з цэнтрам у Канды. Аснова эканомікі - хімічная прамысловасць. Працуюць аўтобусная і чыгуначная станцыі. На тэрыторыі горада вядуцца археалагічныя раскопкі.
Кульмінацыя (астраномія)
Кульмінацыя — момант праходжання свяціла праз нябесны мерыдыян у працэсе яго сутачнага руху. Інакш: моманты праходжання свяціла пунктаў перасячэння сутачнай паралелі свяціла і нябеснага мерыдыяна.
Адрозніваюць верхнюю і ніжнюю кульмінацыі. У момант верхняй кульмінацыі свяціла падымаецца на максімальную вышыню над гарызонтам. У момант ніжняй кульмінацыі свяціла апускаецца на мінімальную вышыню, у некаторых выпадках можа апынуцца пад гарызонтам.
Таксама, адрозніваюць верхнюю кульмінацыю на поўнач і на поўдзень ад зеніту. Калі свяціла кульмінуе на поўдзень ад зеніту, то, у момант кульмінацыі, яго астранамічны азімут роўны 0 °, а калі свяціла кульмінуе на поўнач ад зеніту, то яго азімут у момант кульмінацыі роўны 180°.
Ведаючы схіленне свяціла δ і шырату месца назірання φ, можна вылічыць зенітныя адлегласці гэтага свяціла ў моманты кульмінацый:
zн = 180 º - (φ + δ);
zв; паўдн.зах = φ - δ;
zв; поўн.зах = δ - φ.
Падобным спосабам, назіраючы якую-небудзь зорку ў верхняй і ніжняй кульмінацыі, можна вызначыць яе скланенне і шырату месца назірання. Калі верхняя кульмінацыя зоркі адбываецца на поўдзень ад зеніту, то
φ = 90° - (zн-zв; паўдн.зах)/2;
а калі на поўнач ад зеніта, то
δ = 90° - (zн-zв; паўдн.зах)/2;
φ = 90° - (zн + zв; паўдн.зах)/2.
Пенаты
Пенаты (Di Penates, Penates) - у старажытнарымскай рэлігіі богі ахоўнікі і апякуны хатняга ачага (dii familiares), а потым усяго рымскага народа (Penates Publici Populi Romani). Кожная сям'я звычайна мела двух пенатаў, выявы якіх, зробленыя з дрэва, гліны ці камня, захоўваліся ў зачыненай шафцы каля ачага, дзе збіраліся ўсе члены сям'і.
Дзяржаўным культам Пенатаў - як прадстаўнікоў дзяржаўнага дабрабыту - загадваў вярхоўны жрэц, прыносіўшы ім ахвяры ў храме Весты. Абодва культы былі ўзаемазвязанымі; не толькі ў лацінаў, але і ўвогуле ўсе італікі мелі сваю Весту і сваіх Пенатаў. У Элее знаходзіўся храм Пенатаў, паводле легенды, прывезеных Энэям з Троі; яго упрыгожвалі статуі двух юнакоў з коп'ямі.