cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Еўдакія Сцяпанаўна Мяцельская
Навукова-даследчыцкая дзейнасць
Е. C. Мяцельская многа працавала і над фразеалагічнымі слоўнікамі беларускай мовы. У 1972 г. выйшаў з друку ўкладзены ёю ў сааўтарстве з Я. М. Камароўскім «Слоўнік беларускай народнай фразеалогіі». Як ужо відаць з назвы, у ім падаюцца фразеалагізмы (каля трох тысяч), уласцівыя беларускай мове не наогул, а толькі тыя, што бытуюць у вусным ужытку яе носьбітаў. A яны з’яўляюцца найбольш самабытнымі і характэрнымі, бо створаны самім народам і з часам адшліфаваны ім так, што ў належнай моўнай аправе ззяюць, як каштоўныя самацветы. Многія фразеалагізмы вядомы ў некалькіх лексіка-граматычных варыянтах. Укладальнікі фіксуюць усе іх у алфавітным парадку, аднак тлумачаць толькі асноўны, найбольш ужывальны варыянт, а іншыя адсылаюць да ўжо вытлумачанага. Фразеалагізмы тлумачацца вельмі дакладна, прычым раскрываюцца ўсе значэнні, калі іх у фразеалагізме некалькі. Да фразеалагізмаў з яркай эмацыянальнай афарбоўкай даюцца стылістычныя паметы. Ix прынята многа, і хоць не ўсе яны строга дыферэнцыраваны, аднак вельмі карысныя, бо дапамагаюць чытачу лепш зразумець назначэнне таго ці іншага фразеалагічнага выслоўя, сферу яго выкарыстання і наогул месца ў фразеалагічнай сістэме беларускай народнай мовы. Значэнне і стылістычная прыналежнасць кожнага фразеалагізма ілюструюцца строга пашпартызаванымі прыкладамі звязнага тэксту, вельмі ўдала зафіксаванымі з захаваннем асноўных фанетычных і граматычных асаблівасцей кожнай гаворкі. Паасобныя фразеалагізмы такіх ілюстрацыйных прыкладаў налічваюць да 10-14. Некаторыя ілюстрацыі з’яўляюцца цэлымі закончанымі апавяданнямі пра які-небудзь жыццёвы факт ці здарэнне. Ужо адно знаёмства з імі прыносіць чытачу вялікую асалоду, бо ад старонкі да старонкі ён быццам бы пераносіцца ў розныя населеныя пункты Беларусі і становіцца як бы непасрэдным сведкам жывой размовы іх жыхароў. «Слоўнік беларускай народнай фразеалогіі» Е. С. Мяцельскай і Я. М. Камароўскага быў вельмі цёпла прыняты чытачамі і атрымаў высокую ацэнку спецыялістаў.
Е. С. Мяцельская — сааўтар і яшчэ аднаго фразеалагічнага даведніка, выдадзенага пад грыфам Акадэміі навук Беларусі, — «Фразеалагічнага слоўніка мовы твораў Я.Коласа» (1993). Ёю апрацаваны артыкулы на літары А — Д. A гэта 163 старонкі друкаванага тэксту. Усяго ж у слоўніку звыш шасці тысяч артыкулаў. У ім разгледжаны выкарыстаныя Я.Коласам у сваіх мастацкіх і публіцыстычных творах, што змешчаны ў дванаццацітомным іх зборы (1961—1964), фразеалагізмы розных тыпаў: агульнанародныя, дыялектныя, кніжныя, фальклорныя і ўласна аўтарскія. У артыкулах да кожнага фразеалагізма даецца стылістычная памета (адсутнасць яе з’яўляецца сведчаннем, што фразеалагізм стылістычна нейтральны), тлумачэнне значэння, тэкставыя ілюстрацыі з указаннем колькасці ўжывання кожнага пісьменнікам. Заканчваюцца артыкулы фіксацыяй з паметай параўн. фразеалагізмаў, сінанімічных і антанімічных разгледжанаму. Аб’ектам навуковых інтарэсаў Е. С. Мяцельскай былі таксама некаторыя праблемы сучаснай беларускай літаратурнай мовы і яе выкладання ў сярэдніх і вышэйшых навучальных установах.
Е. С. Мяцельская сумесна з Я. М. Камароўскім доўга працавала над слоўнікам радзімы Якуба Коласа і над перакладным беларуска-польскім фразеалагічным слоўнікам. Па тым і другім яны сабралі вялікі фактычны матэрыял, да першага большасць артыкулаў ужо аформілі. Трэба спадзявацца, што гэтыя слоўнікі Я. М. Камароўскім будуць завершаны і выдадзены. Ha навуковай ніве Е. С. Мяцельская шчыравала самааддана і вельмі паспяхова. Яе багатая творчая спадчына з’яўляецца змястоўнай і яркай старонкай у гісторыі беларускага мовазнаўства.
Сям’я
У шлюбе з мовазнаўцам Яўгенам Камароўскім.
Антаніна Уладзіміраўна Кошаль
Антаніна Уладзіміраўна Кошаль (нар., Смалявічы, Мінская вобласць, БССР) — беларуская гімнастка, алімпійская чэмпіёнка (Мюнхен, 1972), Заслужаны трэнер БССР.
Біяграфія
У юнацтве марыла стаць балерынай, але прайшла трэці тур адбору ў харэаграфічнае вучылішча пры Тэатры оперы і балета, таму вырашыла паспрабаваць сябе ў гімнастыцы. Некалькі першых гадоў спартсменка трэніравалася пад кіраўніцтвам трэнера Віталя Зіцырмана ў Смалявічах, а ў трынаццацігадовым узросце трапіла да Віктара Хамутава і працягнула навучанне ў Мінскай спартыўнай школе.
Першага прыкметнага поспеху Антаніна Кошаль дамаглася ў 1970 годзе — тады пятнаццацігадовая спартсменка вызначылася на моладзевым першынстве СССР, чатыры разы заняўшы першыя месцы. Пасля гэтага яе запрасілі ў нацыянальную зборную, якая вяла падрыхтоўку да Алімпійскіх гульняў у Мюнхене.
У красавіку 1972 года напярэдадні апошняга адборачнага чэмпіянату СССР у Маскве Антаніна адчула рэзкае недамаганне, тэмпература паднялася да 39 градусаў. Аднак спартсменка мабілізавалася, стабільна адпрацавала ўсе снарады і заняла шостае месца. Менавіта тады галоўны трэнер савецкай зборнай па гімнастыцы і шматразовая алімпійская чэмпіёнка Ларыса Латыніна прыняла рашэнне ўключыць Антаніну Кошаль у склад сямі спартсменак, якія прадставяць СССР на гульнях у ФРГ. Аднак толькі шэсць гімнастак мелі права выйсці на памост і трэнеры да апошняга выбіралі паміж Нінай Дронавай з Грузіі і Антанінай Кошаль з Беларусі. Урэшце выбралі беларускую спартсменку. На Антаніне Кошаль была вялікая адказнасць, бо яна першай выходзіла на памост у вольных практыкаваннях і на бервяне і мусіла задаць патрэбны тон для каманднага поспеху. Яна адолела гэтую задачу, каманда СССР па спартыўнай гімнастыцы перамагла.
Як адзначала ў інтэрв’ю Кошаль, пасля Алімпійскіх гульняў яна «была выціснутая як лімон», таму перад наступнай Алімпіядай у 1975 годзе яна з гонарам пакінула памост пасля другой перамогі ў камандным заліку на Спартакіядзе народаў СССР і перайшла на трэнерскую працу.
Антаніна Кошаль працавала дзяржаўным трэнерам у Міністэрстве спорту і турызму, была намеснікам старшыні Беларускай асацыяцыі гімнастыкі, старшым трэнерам нацыянальнай каманды. З 2011 года ўзначальвае грамадскае аб’яднанне «Ветэраны фізічнай культуры і спорту».
Асіповічы II
Асіпо́вічы ІІ (, Осиповичи II)  — станцыя Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчана ў вёсцы Замошша.
Іван Макаравіч Ільюшын
Іва́н Мака́равіч Ілью́шын (, в. Прокшанічы Магілёўскага павета (цяпер Магілёўскі раён) —, ) — беларускі філосаф і савецкі дзяржаўны дзеяч, міністр асветы БССР (1951—1961). Член-карэспандэнт АН БССР (1950).
Лічы
Кітайскія лічы (Litchi chinensis) — пладовыя дрэвы сямейства кляновыя, вядомыя таксама як «лічы» (у беларускай мове — толькі форма множнага ліку), «ліджы», «лайсі», «лісі», «кітайская сліва».
Іван Макаравіч Ільюшын
Біяграфія
У 1937—1941 гадах — загадчык кафедры Беларускага інстытута фізічнай культуры і загадчык кафедры БДУ.
У 1941—1943 гадах — дацэнт, загадчык кафедры Ташкенцкага фінансава-эканамічнага інстытута, адначасова загадчык аддзела бухарскага абкама КП Узбекістана.
У 1943—1944 гадах — намеснік загадчыка аддзела ЦК КПБ, у 1944—1946 — галоўны рэдактар ​​часопіса «Бальшавік Беларусі».
У 1944—1947 гадах — намеснік Старшыні Савета Міністраў БССР.
У 1947—1951 гадах — дырэктар адроджанага Інстытута філасофіі і права АН БССР, галоўны вучоны сакратар Прэзідыума АН БССР, у 1950 абраны членам-карэспандэнтам АН БССР.
У 1951—1961 гадах займаў пасаду міністра асветы БССР.
У 1962—1975 гадах — загадчык кафедры Мінскага радыётэхнічнага інстытута.
Член ЦК КПБ (1952—1961). Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1947—1963). Доўгі час з’яўляўся старшынёй Беларускага аддзялення Савецкага таварыства дружбы з ГДР.
Узнагароды
І. М. Ільюшын узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнамі Айчыннай вайны І ступені, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны», медалямі СССР, ганаровымі граматамі і граматамі Вярхоўнага Савета БССР. Урад ГДР узнагародзіў яго медалём «За заслугі перад ГДР».
Творы
Аўтар каля 50 навуковых прац, у тым ліку 2 манаграфій.
Адэса (значэнні)
Адэса:
Ксёнжкі (гміна)
Ксё́нжкі (Książki) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Вамбжэскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ксёнжках. Плошча гміны складае 86,54 км². Станам на 2005 год у гміне Ксёнжкі пражывалі 4480 чалавек, шчыльнасць — 51,8 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 8 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 9 населеных пунктаў.
Уладзімір Лявонцьевіч Камароў
Уладзімір Лявонцьевіч Камароў (Владимир Леонтьевич Комаров;, — , ) — расійскі і савецкі батанік, географ, сістэматык біялагічных таксонаў, акадэмік Акадэміі навук СССР і адзін з аргнізатарў яе філіялаў, ганаровы прэзідэнт Геаграфічнага таварыства СССР. Член-карэспандэнт Акадэміі навук (1914), дзейсны член (1920 года), віцэ-прэзідэнт (1930—1936) і прэзідэнт (1936—1945) Акадэміі навук СССР.
Суднікі (Старасвержанскі сельсавет)
Суднікі́ (, Судники) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Старасвержанскага сельсавета.
Тэадор Уільям Рычардс
Тэадор Уільям Рычардс (Theodor William Richards;,  — , ) — амерыканскі хімік, першы амерыканец, які атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі (1914) «за дакладнае вызначэнне атамных мас вялікай колькасці хімічных элементаў».
Ніда
Ні́да (Nida) — пасёлак на Куршскай касе ў Літве, уваходзіць у склад Нярынгі. Насельніцтва — жыхароў.
Гісторыя
Першае згадванне паселішча з такой назвай ў гістарычных хроніках належыць да 1429 і 1497 гадоў. Да 1919 года Ніда ўваходзіла ў склад Усходняй Прусіі. У 1970-х гадах Ніда і астатнія пасёлкі літоўскай паловы Куршскай касы сталі закрытым курортам для савецкай партыйнай наменклатуры.
Эканоміка
Асноўнай здабычай насельніцтва было і застаецца рыбалоўства. У сённяшні час шмат людзей занята ў турызме.
Ігнат Аляксандравіч Здановіч
Ігнат Аляксандравіч Здановіч (,  —, ) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 г., публіцыст.
Біяграфія
Сын Аляксандра Здановіча. Скончыў Віленскую гімназію. У 1858—1862 вучыўся ў Пецярбургскім універсітэце, які скончыў са званнем кандыдата матэматыкі, затым вучыўся ў Берлінскім універсітэце. Збіраў успаміны і звесткі пра філаматаў і філарэтаў, у 1860 годзе ў Парыжы выдаў брашуру «Успамін пра філаматаў і філарэтаў». У лютым 1863 года вярнуўся ў Вільню, далучыўся да паўстанцкай арганізацыі; быў яе касірам. Са жніўня 1863 года паўстанцкі начальнік Вільні. Арыштаваны царскімі ўладамі 26.9.1863 г. Публічна павешаны на Лукішскай плошчы ў Вільні.
Іван Маразовіч
Іва́н (Я́нка) Маразо́віч (псеўд. Я́нка Мала́нка; 1895, Барысаў — 1937, м. Яшуны, Віленскае ваяводства, цяпер Літва) — беларускі паэт, сатырык, журналіст і мастак.
Біяграфія
Скончыў гімназію ў Барысаве. У 1916 годзе мабілізаваны ў расійскую армію. З 1920 года працаваў дробным служачым у мястэчку Яшуны паблізу Вільні. З 1925 года актыўна выступаў у перыядычным друку Заходняй Беларусі. Пэўны час, паміж 1926—1928 гадамі — адказны рэдактар сатырычнага часопіса «Маланка» (Вільня), звязанага з дзейнасцю Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Пахаваны ў Яшунах.
Творчасць
Дэбютаваў гумарэскамі ў часопісе «Авадзень», тэксты не выяўлены. Першыя вядомыя публікацыі вершаў, бясспрэчнага аўтарства Івана Маразовіча, датаваны 1925 годам. З 1926 года рэгулярна друкуе вершы, жарты, фельетоны, палітычныя частушкі ў часопісе «Маланка» пад рознымі псеўданімамі і крыптанімамі. Друкаваўся ў заходнебеларускіх выданнях «Беларуская доля», «Беларуская ніва», «Беларуская крыніца», «Наш голас», «Наша праўда», «Права працы» і інш.
У вершах Янкі Маланкі гучалі матывы сацыяльнага і нацыянальнага разняволення беларускага народа, яго духоўнага абуджэння. У сатырычных вершах асвятляў грамадска-палітычнае жыццё Заходняй Беларусі ў складзе Польшчы. Выступаў супраць палітыкі польскіх уладаў. Выкарыстоўваючы прыём літаратурнай містыфікацыі друкаваў абразкі тагачасных падзей у Кітаі, бо жыццё ў Заходняй Беларусі нагадвала жыццё ў іншых каланіяльных і залежных краінах (у 1920-я гады «кітайскія» і «індыйскія» матывы былі пашыраныя сярод пісьменнікаў Заходняй і Савецкай Беларусі).
Апошнія літаратурныя публікацыі Івана Маразовіча датаваны 1929 годам. Потым адышоў ад літаратурна-мастацкай і грамадскай дзейнасці. Рукапісы твораў захоўваюцца ў Цэнтральнай бібліятэцы АН Літвы.
Псеўданімы: Янка Маланка, Ляо Дзэ, Ляо-Дзе, Пярун, Гаўрыла Пярун, Язэп Грамабой, Янка Грамабой, Янка Барысаўскі; крыптанімы: І.М., Я.М., Янка М. і інш
Кацінбор
Кацінбор (, Катинбор) — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Матыкальскага сельсавета. З 1979 года ў складзе Ленінскага раёна Брэста.
Гісторыя
У 1819-1850 гадах у маёнтку Кацінбор дзейнічала суконная мануфактура, на якой працаваў 31 рабочы (1828). Маёнтак і хутар уваходзілі ў склад Матыкальскай воласці Брэсцкага павета, пазней зліліся ў вёску. З 1940 года ў Цюхініцкім, у 1959-1979 гадах у Матыкальскім сельсаветах Брэсцкага раёна. У 1979 годзе ўвайшла ў склад Брэста.
IC 1596
IC 1596 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральна галактыка) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вэрхне Сынявыднэ
Верхняе Сінявіднае ці Вэрхне Сынявыднэ (Верхнє Синьовидне) — пасёлак у Сколіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Геаграфія
Пасёлак размешчаны за 2 км ад аднайменнай чыгуначнай станцыі, у шырокай горнай даліне (Верхнесінявідская катлавіна), пры падножжы Сколеўскіх Бяскідаў, каля ракі Опір, якая ўпадае тут ў раку Стрый. Над далінай ракі Стрый узвышаецца гара Парашка — самая высокая ў Львоўскай вобласці. За мястэчкам віднеецца круты бераг ракі са скаламі чырвонага колеру. Легенда распавядае, што на гэтым месцы падчас бою быў паранены Алекса Доўбуш і яго кроў заліла бераг.
Гісторыя
Гэта адно з найстарэйшых паселішчаў Сколіўскага раёна, упершыню згадваецца ў Галіцка-Валынскім летапісе пад 1240 годам. У летапісах Верхняе Сінявіднае вядома пад назвай «Сыняводско». Раней тут было гарадзішча і стары манастыр, сляды якога яшчэ захаваліся і сёння. У гэтым манастыры ў 1240 г. спыняўся князь Данііл Галіцкі. У мястэчку часта бывалі М. Шашкевіч, Я. Галавацкага, І. Франко і інш. У 1885 праз мястэчка прайшла чыгунка Львоў — Мукачава. У 1906 г. пабудаваны дрэваапрацоўчы завод, прадукцыя якога вывозілася за межы Украіны.
Сучаснасць
Цяпер у мястэчку развіваецца зялёны турызм. Гасцей і адпачываючых прымаюць база адпачынку «Агеньчык» і гатэль «Сланечнік».
На працягу 2000-х гадоў ў мястэчку скончылася газіфікацыя, асветлены цэнтральныя вуліцы, адрамантаваны бальніца, народны дом. У мястэчку функцыянуюць участковая бальніца, сярэдняя школа, дзіцячы садок, а таксама пасялковая харавая капэла «Сынягора». Працуюць дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы.
Захаваліся рэшткі славянскага гарадзішча VIII—IX стагоддзяў. Маюцца рэшткі абарончых збудаванняў перыяду сярэднявечча: гарадзішча, на паўночна-ўсходняй ускраіне — на хрыбце, які аддзяляе мястэчка ад вёскі Межыброды, а таксама іншае ўмацаванне — за тунэлем ў напрамку сяла Труханава. Мясцовасць пад назвай Манастырышча на «Залатой гары» (цяпер тут могілкі з царквой). Месца размяшчэння летапіснага манастыра св. Багародзіцы (1240 г.).
Аляксандр Валер’евіч Панамароў
Алякса́ндр Вале́р’евіч Панамаро́ў (Олександр Валерійович Пономарьов; нар. 9 жніўня 1973, Хмяльніцкі, Украіна) — украінскі спявак.
Дзяцінства
Бацька Аляксандра — Валерый — паходзіць з Хмяльніцкага, а маці — Любоў Анатольеўна — з Данецка. У дзяцінстве Саша хварэў на малакроўе. З 6 гадоў пайшоў у бокс, якім займаўся да 15 гадоў. Падчас аднаго з баксёрскіх паядынкаў Саша прапусціў удар у галаву. Траўма прывяла да хуткай страты зроку. Урачы параілі Панамарову адмовіцца ад боксу. Саша якраз закончыў 8 класаў. З’явілася магчымасць паступіць у вучылішча, якіх тады ў Хмяльніцкім было 3 — медыцынскае, педагагічнае і музычнае. Саша выбраў музычнае. На ўступным іспыце Аляксандр Панамароў спяваў песню «Ніч така місячна».
Еўрабачанне
Прымаў удзел у Еўрабачанні-2003 ад Украіны, але не здолеў перамагчы.
Панамароў і палітыка
Аляксандр Панамароў вызначыўся ў выступах у палітычнай кампаніі на падтрымку другога тэрміна Кучмы. Ён, разам з шэрагам іншых спевакоў, ездзіў праматурамі па Украіне на падтрымку, тады праўладнага, кандыдата ў прэзідэнты.
Нурыстанскія мовы
Нурыста́нскія мовы (таксама кафі́рскія) — адна з трох груп моў індаіранскае галіны індаеўрапейскае моўнае сям'і, разам з індаарыйскай ды іранскай групамі ўтварае індаіранскую галіну моў. На нурыстанскіх мовах гаворыць каля 130 тыс. чал., якія жывуць галоўным чынам на ўсходзе Афганістана (аднайменная правінцыя Нурыстан і суседняя правінцыя Кунар) і ў некалькіх суседніх далінах паўночна-заходняга Пакістана (акруга Чытрал правінцыі Хайбер-Пахтунхва).
Адзначаюцца запазычанні не-індаеўрапейскага паходжання з геаграфічна блізкай мовы бурушаскі. Значная частка носьбітаў нурыстанскіх моў з'яўляецца білінгвамі або мультылінгвамі, валодаючы пушту або пушту і дары — мясцовымі лінгва-франка і дзяржаўнымі мовамі Афганістана, якія аказваюць на нурыстанскія мовы значны адстратны ўплыў.
Класіфікацыя
Да нурыстанскіх моў традыцыйна прынята адносіць ад чатырох да шасці моў. Усе яны, як правіла, маюць адносна невялікую колькасць носьбітаў, кожныя з якой жывуць у асобнай ізаляванай даліне Гіндукуша — мясцовай горнай сістэмы. Колькасць моў можа вагацца ў залежнасці ад інтэрпрэтацыі якой-небудзь з моў як дыялекту ці наадварот. Усе мовы нурыстанскай групы падзяляюцца на дзве падгрупы:
У літаратуры мовы і іх дыялекты звычайна называюцца па назвах мясцовасцей, рэк або далін, часта ў тым варыянце, які ўжываецца пуштунамі, суседзямі нурыстанцаў. Пры гэтым носьбіты нурыстанскіх моў называюць сябе найперш племяннымі назвамі, якія не заўсёды супадаюць з назвамі моў. Мовы, якія распаўсюдзіліся з уласнай лакальнай даліны, распадаюцца на адпаведныя дыялекты (так, напрыклад, вылучылася мова трэгамі). Значную экспансію зведала мова каці, якая пашырылася ў некалькіх далінах на поўначы Нурыстана і, верагодна, істотна скараціла арэал мовы прасун. За цяперашнім часам каці — вядучая нурыстанская мова, мясцовая мова міжнацыяльных зносін, выкарыстоўваецца для некаторых радыёперадач Нурыстана. Нягледзячы на тое, што Парун (Прасун) быў рэлігійным цэнтрам паўночнага Нурыстана ў часы язычніцтва, а па прыняцці ісламу збольшага захоўвае гэтую ролю, прасунцы звычайна вучаць мову каці, але не наадварот.
Фанетыка, фаналогія
Для складу галосных характэрная наяўнасць галосных сярэдняга рада (ы, ɨ, ə). Сярод зычных адсутнічае карэляцыя па прыдыхальнасці, але шырока развіта карэляцыя па рэтрафлекснасці (рэтрафлексныя зычныя — зычныя, пры вымаўленні якіх кончык языка ўздымаецца да цвёрдага нёба і трохі загінаецца назад). Яна ахоплівае змычныя, афрыкаты, шыпячыя і дрыжачыя. Маюцца адна- і двуфокусныя афрыкаты: c — č, ʒ — ǰ.
Марфалогія
Для марфалогіі ўласцівыя два роды (мужчынскі ды жаночы, выяўляюцца ў дапасаванні з азначэннямі і некаторымі дзеяслоўнымі формамі), два лікі (выражаюцца ў паказчыках ускоснага склону або зборнымі суфіксамі), асаблівая сістэма злічэння (заснаваная на ліку 20), асаблівая склонавая сістэма (ад двух да чатырох склонаў, дапаўняюцца паслялогамі), энклітычныя займеннікі (у прасуне — у прэпазіцыі), спалучэнне флектыўных і аналітычных форм у дзеяслове, развітая сістэма прыдзеяслоўных і іншых прыслоўных часціц з функцыяй прасторавай арыентацыі ў горнай мясцовасці.
Сінтаксіс
Большасць нурыстанскіх моў, як і пераважная частка індаіранскіх, маюць у сказе парадак слоў па схеме SOV (дзейнік-дапаўненне-выказнік). Акрамя гэтага, сінтаксісу характэрны эргатыўны або эргатывападобны тып сказа з пераходным дзеясловам у мінулым часе (акрамя старажытнага імперфекта), і намінатыўны — у цяперашнім часе, як у непераходных ва ўсіх часах.
Гісторыя
Упершыню нурыстанскія мовы былі апісаныя ў даследчай літаратуры у канцы ХІХ ст. Раней рэгіён распаўсюджання нурыстанскіх моў быў вядомы як Кафірыстан (літаральна «краіна няверных»), што было звязана з прыняццем нурыстанцамі ісламу толькі ў канцы ХІХ ст. у адрозненне ад іх суседзяў пуштунаў. Дзякуючы найменню Кафірыстан мовы, распаўсюджаныя ў рэгіёне, згадваліся ў навуковай літаратуры як кафірскія, але гэты тэрмін саступіў тэрміну нурыстанскія, бо пасля пераварачэння рэгіёна ў іслам ён атрымаў назву Нурыстан (літаральна «краіна свету, веры»).
Нурыстанцы (нурыстанскія народы) здаўна не мелі агульнае саманазвы з прычыны існавання ў асяроддзі гэтых народаў архаічнай племянной структуры. Агульная самасвядомасць засноўвалася на рэлігійных язычніцкіх саюзах, а па ўзрастанні ціску суседніх ісламскіх народаў — дадаткова і на супрацьпастаўленні сябе мусульманам як ворагам і аб'ектам набегаў.
Існуе прынамсі некалькі поглядаў адносна класіфікацыі нурыстанскіх моў адносна іншых моў індаеўрапейскай сям'і. Напрыклад, нурыстанскія мовы могуць лічыцца асобнай групай у складзе індаіранскай галіны моў, асобнай галіной у складзе індаеўрапейскай сям'і, падгрупай у складзе геаграфічна блізкай дардскай групы або аднымі з індаіранскімі мовамі з дардскім уплывам. У прыватнасці, існуе пэўная тэндэнцыя ў лінгвістыцы, згодна з якой нурыстанская група можа лічыцца асобнай ад індаіранскай галіны, у сувязі з чым індаіранскія і нурыстанскія мовы ўтвараюць арыйскую галіну.
Дубкі (Сенненскі раён)
Дубкі́ (, Дубки) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ходцаўскага сельсавета.
Нурыстанскія мовы
Гісторыя
Звесткі пра фарміраванне і развіццё нурыстанскай групы, што ўключае ў сябе выключна лакальныя мовы, якія не мелі пісьмовай традыцыі і не разглядаліся старажытнымі аўтарамі з прычыны іх ізаляцыі, не захаваліся. Гісторыя нурыстанскіх моў можа быць адноўлена толькі на аснове ўнутранага аналізу саміх моў і іх арэальных сувязей. Найбольш адметнымі фанетычнымі рысамі нурыстанскіх моў з'яўляюцца:
Гэтыя прыкметы сведчаць пра супрацьпастаўленне нурыстанскіх іншым арыйскім, а таксама пра тое, што продак нурыстанскіх моў аддзяліўся ад арыйскае сукупнасці яшчэ да распаду яе на праіранскую ды праіндаарыйскую.
Мадалена Тока
Феадора Тока (у дзявоцтве Мадалена Тока; пам. лістапад 1429 года) — першая жонка дэспата марэйскага Канстанціна XI Палеалога, які пазней стаў апошнім імператарам Візантыі.
Габардзін
Габардзін (gabardine) — шарсцяная тканіна, якая выпрацоўваецца з мерыносавай пражы, вельмі тонкай, кручанай у два канцы для асновы, і менш тонкай, адзінарнай — для ўтка.
Мадалена Тока
Паходжанне
Мадалена быў дачкой графа Закінфа Леанарда II Тока, і пасля гібелі бацькі ў 1424 годзе яе разам з братам усынавіў дзядзька Карла I Тока
Габардзін
Дзякуючы прымяненню адмысловага віду  — складанай саржы, на правай паверхні ўтвараецца рэзка выражаны дробны рубчык, які ідзе нахільна пад вуглом 60-70°. З-за шчыльнага пляцення габардзін адштурхвае ваду. З яго шыюць вяснова-летнія мужчынскія і жаночыя паліто, а таксама і некаторыя віды афіцэрскага абмундзіравання.
Мадалена Тока
Вяселле
У 1427 годзе ў бітве каля Эхінадаў войска Тока было разбіта візантыйскім імператарам Іаанам VIII Палеалогам. Пасля гэтага італьянец адмовіўся ад Эліды і спадчынных правоў на Карынф і Мегары. Пагадненне было падмацавана вяселлем Мадалены і малодшага брата рамейскага цара — Канстанціна XI.
Шлюб адбыўся ў ліпені 1428 года, нявеста перайшла ў праваслаўе і прыняла імя «Феадора». Яна памерла ў лістападзе 1429 года ў Сантамеры, нарадзіўшы мёртванароджаную дачку. Жонку Канстанціна пахавалі ў Містры.
Габардзін
Габардзін высокай якасці вырабляецца з тонкай кручанай ваўнянай пражы. «Кароткая энцыклапедыя хатняй гаспадаркі» (1959) адрознівае габардзіны палітовыя і габардзіны палегчаныя для пашыву сукенак і плашчоў. У паўваўняных габардзінаў ніткі асновы з ваўняных валокнаў, а ўток з кручанай баваўнянай ніткі.
У англійскай мове слова gabardine або gaberdine, якое пазначала «сукенку, чахол», вядома з 1590-х гадоў. Як назва тканіны выкарыстоўваецца з канца XIX стагоддзя, з моманту, калі было запатэнтавана Томас Бёрберы, заснавальнікам знакамітага брэнда Burberry, які вынайшаў габардзін у 1879 годзе. Паходжанне слова незразумела, яно можа быць звязана са словам qaba, якое абазначае верхнюю вопратку даўжынёй да каленяў з шырокімі рукавамі, якую носяць мусульманскія мужчыны ў Пураніі, рэгіёне Індыі. Па іншай версіі, габардзін з’яўляецца вытворным ад габы — сукна высокай шчыльнасці з грубай паверхняй, здольнага адштурхоўваць ваду, з якога шылася вопратка. Лічыцца, што ў Еўропу габа трапіла праз Іспанію з арабскіх краін.
У другой палове XX стагоддзя ў СССР габардзін сімвалізаваў асаблівае становішча свайго ўладальніка ў іерархічнай лесвіцы наменклатуры «пашытае з габардзіна паліто ў спалучэнні з зялёным велюравым капелюшом было ў СССР своеасаблівым знакам чыноўніка высокага рангу, свайго роду уніформай».
Віды габардзіна
Вылучаюць наступныя віды габардзіна:
Пайсанду
Пайсанду (Ciudad de la Costa) — трэці па насельніцтве горад Уругвая, найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Пайсанду.
Гісторыя
Горад быў заснаваны ў 1749 годзе як форт езуітаў на беразе ракі Уругвай. У 1865 годзе горад стаў адной з арэн барацьбы уругвайцаў пад правадырствам генерала Леандра Гомеса супраць ўварвання Бразіліі.
Геаграфія
Горад размешчаны за 378 км на паўночны захад ад Мантэвідэа на беразе ракі Уругвай, якая служыць мяжой паміж Уругваем і Аргенцінай. З аргенцінскай правінцыяй Энтрэ-Рыас, а дакладней з горадам Калон (21 тыс. жыхароў) Пайсанду звязвае 334-метровы мост Генерала Хасэ Арцігаса, адкрыты ў 1975 годзе.
Песняры
«Песняры́» — вакальна-інструментальны ансамбль пад кіраўніцтвам Уладзіміра Мулявіна, створаны ў Мінску ў 1969 годзе. Вядомы шырокай аўдыторыі слухачоў па песнях «Александрына», «Касіў Ясь канюшыну», «Алеся» і інш.
Гісторыя
Дэбютная пласцінка «Песняроў» (1971) уключала беларускія народныя песні ў музычнай апрацоўцы Уладзіміра Мулявіна, спалучаныя з модным тады біг-бітам, рок-н-рольнымі і блюзавымі мелодыямі. Яна выйшла на фірме «Мелодыя» ў Маскве накладам 4 млн асобнікаў. Пасля ў рэпертуар былі ўключаныя песні савецкіх кампазітараў, песні на вершы вядомых паэтаў  — Янкі Купалаы, Роберта Бёрнса, Уладзіміра Маякоўскага. Ансамблем былі пастаўленыя 2 вялікія тэатралізаваныя творы (рок-оперы) — «Песня пра долю» (1976) і «Гусляр» (1978).
У 1998 годзе ў гурце адбыўся раскол. У цяперашні час існуе каля пяці розных ансамбляў, якія маюць у сваёй назве слова «Песняры» і якія выконваюць песні легендарнага калектыву. Правапераемнікам з’яўляецца Беларускі дзяржаўны ансамбль «Песняры», які запатэнтаваў сваю назву ў Расійскай Федэрацыі (пасведчанне № 92), а таксама гурт «Беларускія Песняры».
Дыскаграфія
Існуе таксама шэраг сінглаў.
Склад
Склад гурту ўвесь час змяняўся. Найбольшыя знакамітымі ўдзельнікамі былі:
Храмцова
Храмцо́ва (, Храмцово) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хаценчыцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 49 км на паўднёвы ўсход ад г. Вілейка, за 21 км ад чыг. ст. Уша на лініі Мінск — Маладзечна, за 82 км ад Мінска.
Гісторыя
У 1789 г. вёска ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства ВКЛ, у складзе маёнтка Забор’е Багдановічаў.
Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. У 1800 г. ў Вілейскім павеце Мінскай губерні. У 1873 г. ў Хаценчыцкай воласці, у складзе Картавінскай сельскай грамады Вілейскага павета Віленскай губерні, уласнасць Грыгаровіча, 26 рэвізскіх душ.
З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, вёска ў гміне Хаценчыцы Вілейскага павета Віленскага ваяводства.
З лістапада 1939 года ў БССР, з 15.1.1940 г. ў Ільянскім раёне Вілейскай вобласці. У Вялікую Айчынную вайну з 25.6.1941 г. да 3.7.1944 г. акупіравана нацыстамі. З 20.9.1944 г. ў Ільянскім, з 20.7.1957 г. ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай вобласці. З 6.9.1957 г. ў Хаценчыцкім сельсавеце, з 20.1.1960 г. ў Мінскай вобласці.
Валянцін (Папа Рымскі)
Валянцін (Valentinus PP., свецкае імя — Валянціна Леоні, Valentino Leoni);?, Рым — 16 верасня 827) — Папа Рымскі з 1 верасня да 16 верасня 827 года. Нарадзіўся ў Рыме, быў дыяканам Папы Пасхалія I. За некалькі тыдняў пантыфікату не паспеў здзейсніць ніякіх важных дзеянняў.
Мануба (вілает)
Мануба (ولاية منوبة‎) — адзін з дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Размешчаны ў паўночным Тунісе. Плошча 1137 км². Насельніцтва 336 тыс. чалавек (2004).
Адміністрацыйны цэнтр — Мануба.
Воўна гуанака
Воўна гуанака — гэта тэкстыльная сыравіна з поўсці гуанака.
З гісторыі гуанака
Гуанака былі вядомы ў Паўднёвай Амерыцы шмат тысяч гадоў таму. Па некаторых ацэнках, да ўварвання іспанцаў у XVI стагоддзі колькасць жывёл дасягала 35 мільёнаў, пасля чаго рэзка скарацілася, так што ў пачатку XXI стагоддзя налічвалася прыкладна 600 000 жывёл (каля 80 % у Аргенціне, а астатняе ў Перу і Чылі).
Нават у XXI стагоддзі воўну ў асноўным здабываюць, раз у год адлоўліваючы паўдзікіх гуанака, іх (0,5-1 кг сырой воўны) і выпускаючы на волю.
Агульная вытворчасць сырога валакна складае 10 тон у год.
Уласцівасці валакна
Руно складаецца з каля 50 % тонкіх валокнаў (дыяметр 16,5 мкм) з даўжынёй валакна каля 35 мм і да 50 % грубых валасоў (дыяметр 45 мкм) і даўжынёй валакна да 14 см.
Валокны лёгкія, цёплыя, вырабы з іх не раздражняюць скуру чалавека. Афарбоўка: ад светла-карычневай (на спіне жывёлы) да белай (пад брушкам).
Апрацоўка
Поўсцевую масу пасля стрыжкі неабходна (пазбавіцца ад грубых валасоў, якія складаюць прыкладна палову ўтрымання руна), а падчас наступнага мыцця выдаляецца каля 10 % непажаданых забруджванняў. Большая частка тонкіх валокнаў перапрацоўваецца аналагічна авечай воўне ў, меншая частка перапрацоўваецца ў. Каля 20 % пражы вырабляюць з сумесі авечай воўны, вядомы таксама сумесі з шоўкам і кашамірам.
Выкарыстанне
З воўны гуанака вырабляюць тканы (для касцюмаў і паліто) і вязаны (для лёгкіх світараў) тэкстыль. Адзенне з яе звычайна прадаюць як прадметы раскошы, напрыклад мужчынскія касцюмы ў розніцу каштуюць да 15 000 долараў.
IC 1597
IC 1597 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Тукан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Гінухцы
Гінухцы (гінух.: гьинухъес) — малалікая этнічная група, адзін з карэнных народаў Дагестана. У рамках расійскіх перапісаў насельніцтва традыцыйна вылучаюцца як субэтнас у складзе аварскага народа, нягледзячы на тое што самі яны лічаць сябе самастойным народам, а іх мова — гінухская — значна адрозніваецца ад аварскай.
Этнонім «гінухцы» паходзіць ад назвы сяла Генух, якая, у сваю чаргу, утворана ад слова гьину 'дарога, сцежка' (гьинухъ — 'пры дарозе'). Такое ж паходжанне маюць назвы гінухцаў у мовах іх суседзяў: бежцінцы называюць іх гьинухъаса, цэзы — гьинузи.
Рассяленне
Па дадзеных перапісу насельніцтва 2010 года, у Расіі пражываюць 443 гінухцы. Тэрыторыя традыцыйнага рассялення гінухцаў уключае толькі адзін населены пункт — сяло Генух у Цунцінскім раёне на паўднёвым захадзе Рэспублікі Дагестан, у гэтым сяле і пражывае абсалютная большасць прадстаўнікоў гэтага народа. Некалькі дзясяткаў гінухскіх сем'яў пражываюць у іншых месцах — у тым ліку ў раўніннай частцы Дагестана (Кізлярскі раён), у Махачкале і іншых буйных гарадах Расіі.
Белыя чаплі
Белыя чаплі (Egretta) — род буйных і сярэдняга памеру чапляў, якія жывуць пераважна ў трапічным і субтрапічным клімаце Зямлі. Распаўсюджаныя на ўсіх кантынентах акрамя Антарктыды.
Аса (Іркуцкая вобласць)
Аса (Оса) — сяло ва Усць-Ардынскай Бурацкай акрузе, адміністрацыйны цэнтр Асінскага раёна Іркуцкай вобласці і сельскага паселішча «Аса».
Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб
Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб (Specially Designated Nationals and Blocked Persons), таксама вядомы як «чорны спіс SDN», – спіс асоб і прадпрыемстваў, з якімі грамадзянам і кампаніям ЗША забараняецца весці справы.
Скрытніца
Скрытніца, Схоўнік (Crypsis Ait.) — род аднагадовых раслін сямейства.
Віды
Паводле базы даных The Plant List, род уключае 10 відаў :
Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб
Паводле вызначэння ЗША, у спіс уключаюцца тэрарысты, ваеначальнікі, службовыя асобы тыраній і міжнародныя злачынцы (напрыклад, наркадылеры). Спіс знаходзіцца ў распараджэнні Міністэрства фінансаў ЗША. Спіс складаецца з тысяч запісаў, у той час як дзясяткі тысяч людзей і арганізацый хаця б аднойчы былі санкцыяваны.
Агляд
Кампаніі, арганізацыі і асобы, унесеныя ў спіс SDN, у асноўным займаюцца тэрарыстычнай або таталітарнай дзейнасцю, вызначанай ЗША, і маюць на мэце нанесці шкоду нацыянальнай бяспецы і знешняй ды эканамічнай палітыцы ЗША. Усім фізічным і юрыдычным асобам у Злучаных Штатах забаронена гандляваць з суб’ектамі, якія знаходзяцца ў чорным спісе, інакш гэта будзе парушэнне закону і будуць накладзены санкцыі. Адпаведныя фінансавыя санкцыі ўключаюць забарону інвеставаць у акцыі асоб і кампаній, якія трапілі пад санкцыі, пазычаць грошы (у тым ліку праз аблігацыі, крэдыты, вэксалі і іншыя каштоўныя паперы), якія перавышаюць 90 дзён. Пасля анексіі Крыму Расіяй з 2014 года ЗША паслядоўна дадалі ў чорны спіс шэраг расійскіх і ўкраінскіх асоб.
Уплыў
Любая кампанія, якая вядзе бізнес са Злучанымі Штатамі або мае здзелкі, звязаныя з ЗША, рэгулюецца адпаведнымі палажэннямі і мае патрэбу ў аказанні дапамогі ў рэалізацыі санкцый у дачыненні да асоб, якія ўваходзяць у спіс SDN. Яны не могуць заключаць ніякіх здзелак з фігурантамі спісу SDN, інакш да іх будуць прыменены другасныя санкцыі. Такім чынам, акрамя замарожвання актываў у ЗША для асоб у спісе SDN, банкаўскія паслугі ў іх родных краінах таксама могуць быць недаступны, напрыклад выпуск і абслугоўванне крэдытных карт міжнародных плацёжных сістэмаў. Паколькі сістэма SWIFT і разлікі ў доларах ЗША важныя для міжнароднай банкаўскай сістэмы, банкі не гатовыя весці бізнес з санкцыяванымі асобамі.
Інцыдэнты
У 2014 годзе французскі банк «», які паводле некаторых звестак адмыў да 100 млрд. даляраў ЗША з санкцыйных асобаў Судана, Ірана і Кубы, прызнаў сябе вінаватым у судзе штата Нью-Ёрк у фальсіфікацыі справаводства, а таксама ў змове ў сувязі з фальсіфікацыямі і пагадзіўся сплаціць 8,9 мільярдаў даляраў ЗША, што з’яўляецца самым вялікім штрафам за парушэнне санкцый ЗША.
У 2017 годзе група прыватных актывістаў у Швейцарыі заявіла, што не можа купіць камп’ютары ў ЗША, таму што па яе адрасу таксама была зарэгістравана Арганізацыя гуманітарнай дапамогі для Палесціны, занесеная ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб праз абвінавачванні ў падбухторванні да тэрарыстычнай дзейнасці.
Фату Бенсуда (галоўны пракурор Міжнароднага крымінальнага суда), адказная за расследаванне злачынстваў амерыканскіх вайскоўцаў, вайскоўцаў Афганскіх сіл нацыянальнай бяспекі і вайскоўцаў Талібану падчас вайны ў Афганістане, была ўнесена ў спіс 2 верасня 2020 года, але была выдалена 2 красавіка 2021 года.
Ксенжпаль (гміна)
Ксе́нжпаль (Księżpol) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Білгарайскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ксенжпалі. Плошча гміны складае 141,28 км². Станам на 2006 год у гміне Ксенжпаль пражывалі 6784 чалавекі, шчыльнасць — 48 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 17 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 19 населеных пунктаў.
Маргарэт Локвуд
Маргарэт Локвуд, CBE (Margaret Lockwood, 15 верасня 1916 — 15 ліпеня 1990) — брытанская актрыса, вядомая сваімі ролямі ў меладрамах кінастудыі «Gainsborough» у 1940-х гадах.
Біяграфія
Яе першае з’яўленне на сцэна адбылося ў 12-гадовым узросце ў п’есе «Сон у летнюю ноч», дзе актрыса-пачатковец выканала ролю феі. Яе першыя крокі ў акцёрскай кар’еры былі вельмі імклівыя, і ўжо ў 1932 годзе яна грала на сцэне Каралеўскага тэатра Друры-Лейн ў Лондане. У далейшым Локвуд прайшла курс стажыроўкі ў Каралеўскай акадэміі драматычнага мастацтва, тым самым звярнуўшы на сябе ўвагу шэрагу тэатральных прадзюсараў, якія пачалі запрашаць актрысу ў многія паспяховыя пастаноўкі на тэатральных сцэнах брытанскай сталіцы.
Цвіркі
Цві́ркі (, Цвирки) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Старасвержанскага сельсавета.
Жарцы (Сенненскі раён)
Жа́рцы (, Жарцы) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ходцаўскага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Машчонскага сельсавета.
Ганна Дзмітрыеўна Сілівончык
Ганна Дзмітрыеўна Сілівончык (нар., Гомель) — беларуская мастачка, ілюстратар, дэкаратар і паэтэса.
Біяграфія
Разам са звычайнай школай вучылася ў гімназіі-каледжы мастацтваў імя І. В. Ахрэмчыка. Скончыла Рэспубліканскі ліцэй мастацтваў (1999), затым аддзяленне станковага жывапісу Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (2007). Жыве і працуе ў Мінску.
З 2008 года член Беларускага саюза мастакоў.
Творчасць
На думку мастацтвазнаўкі Д. Бунеевай, творчасць Ганны Сілівончык даволі далёка адыходзіць ад традыцый акадэмізму, у работах ёсць водгукі народнага мастацтва і прымітывізму, а таксама сюррэалізму, фавізму і іншых авангардных кірункаў 1-й паловы ХХ ст. Творы маюць выразны гульнявы пачатак, часта адзін аб’ект выступае ў некалькіх ролях — самога сябе і іншага, схаванага ад першага погляду. Напрыклад, кавун можа быць і мужчынскай галавой, самавар — лялечным домікам і пад. Элемент гульні назіраны і ў выбары матэрыялаў, мастачка любіць эксперыментаваць з фактурай палатна, выкарыстоўваць калажныя элементы, значная разнастайнасць арнаментаў адсылае да традыцый пэчварка. Нягледзячы на бясспрэчны талент, крэатыўнасць, выразную аўтарскую манеру і знешнюю разнастайнасць тэматычнага кола твораў (дзеці і дарослыя, анёлы, фантастычныя і міфалагічныя істоты, мясцовая і экзатычная фаўна і флора, з якіх складаюцца самыя розныя сюжэты — ад нявінна-дзіцячых да эратычных), надзвычайная творчая актыўнасць Г. Сілівончык разам са значным камерцыйным поспехам у апошнія гады сталі прычынай з’яўлення штампаў і самапаўтораў, а таксама значнага ўзрастання ілюстрацыйных рысаў. Творы мастачкі ўсё болей набліжаюцца да стылізаваных пад дзіцячы малюнак паштовак, выкананых алеем на палатне.
Работы Г. Сілівончык ёсць ў фондах Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь, Музея сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск), Гомельскага палацава-паркавага ансамбля (Гомель), Музея сучаснага рускага мастацтва (Джэрсі-Сіці, ЗША), Елабужскага дзяржаўнага музея-запаведніка (Елабуга, Расія), а таксама прыватных калекцыях Беларусі, Расіі, Францыі, ЗША, Японіі, Ізраіля, Італіі, Германіі, Польшчы. Узнагароджана медалём «Талент і пакліканне» фонду «Міратворац» (2009).
IC 1598
IC 1598 — галактыка тыпу Sa (спіральная галактыка) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мімікрыя
Мімікрыя (перайманне, маскіроўка, фр. Mimétisme, англ. Mimicry) — выраз, уведзены ў заалогію першапачаткова (Бейтсам) для абазначэння некаторых асаблівых выпадкаў надзвычайнага вонкавага падабенства паміж рознымі відамі жывёл, якія належаць да розных родаў і нават сямействаў і атрадаў; звычайна, гэтым жа тэрмінам пазначаюць усе рэзка выяўленыя выпадкі пераймання афарбоўкі і падабенства жывёл з неадушаўлёнымі прадметамі.
Чыжа-2
Чыжа-2 (Шежін 2) — сяло ў Заходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Чыжынскай сельскай акругі.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва вёскі складала 1550 чалавек (754 мужчыны і 796 жанчын). Па дадзеных перапісу 2009, у сяле пражывала 1220 чалавек (599 мужчын і 621 жанчына).
Гісторыя
У XIX стагоддзі мела назву станцыя Чыжынская, хутар Чыжынская, пасля рэвалюцыі было пераназвана ў калгас імя 25-й Чапаеўскай дывізіі.
У 30-я гады XX стагоддзя, мела статус раённага цэнтра.
У 50-я гады ў працэсе ўзбуйнення калгасаў у саўгасы сяло перайменавана ў саўгас Чыжынскі.
З 1995 года носіць назву сяло Чыжа-2.
Кіеўка
Кіеўка — былы пасёлак. З 1929 года ў складзе Брэста.
Гісторыя
Кіеўка ўзнікла ў 1870-я гг. на ўсходняй ускраіне Брэста ў сувязі з будаўніцтвам чыгункі на Ковель і Кіеў (адсюль і назва). Забудова была сядзібнай, вуліцы нядобраўпарадкаваны. У пасёлку жылі рабочыя і служачыя чыгункі, рамеснікі, дробныя гандляры. Частка насельніцтва займалася сельскай гаспадаркай. У 1929 годзе ўвайшоў у склад Брэста.
У 1944—1948 гадах на Кіеўцы знаходзіўся лагер НКУС для нямецкіх ваеннапалонных № 284.
Нованукуцкі
Гісторыя
Заснаваны ў 1958 годзе ў сувязі з будаўніцтвам Заларынскага гіпсавага рудніка.
Кіеўка
Гісторыя
З 1978 года ў Маскоўскім раёне горада.
Забудова
Асноўныя вуліцы раёна — Войкава, Дварцовая, Калініна, Фруктовая, частка Пушкінскай, Сікорскага, Кіеўскай. Станам на 1987 год тут размяшчаліся прамысловыя прадпрыемствы, будаўнічыя арганізацыі, 2 сярэднія школы, школа-інтэрнат, кінатэатр «Маяк», стадыён «Лакаматыў», магазіны і прадпрыемствы бытавога абслугоўвання насельніцтва.
Шашокі
Шашо́кі (, Шашоки) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хаценчыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах фальварак у складзе гміны Хаценчыцы Вілейскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Гета ў Горках
Горацкае гета (жнівень 1941 — 7.10.1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў горада Горкі Магілёўскай вобласці ў працэсе пераследу і знішчэння яўрэяў падчас акупацыі тэрыторыі Беларусі войскамі Нацысцкай Германіі ў перыяд Другой сусветнай вайны.
Акупацыя Горак
Па даных перапісу насельніцтва 1939 года ў Горках пражывала 12,3 тыс. жыхароў, яўрэі складалі каля 25 % ад агульнай колькасці насельніцтва.
Пасля ўварвання войскаў фашысцкай Германіі на тэрыторыю СССР частка яўрэяў з Горак паспела эвакуіравацца на ўсход краіны, частка яўрэяў-мужчын была прызвана ў Чырвоную армію, але дакладны лік яўрэяў, якія засталіся ў горадзе да дня акупацыі, не ўстаноўлены, бо ў чэрвені-ліпні 1941 года ў горадзе пражывала некалькі дзесяткаў сем’яў з заходніх абласцей Беларусі.
Стварэнне гета
У канцы ліпеня 1941 года ў Горках на сценах дамоў з’явіліся загады нямецкіх акупантаў, згодна з якімі яўрэі выключаліся з жыцця.
Ім забаранялася хадзіць па ходніках, ездзіць на грамадскім транспарце, наведваць школы і займацца ўсімі відамі прафесійнай дзейнасці, неабходна было здаць усе каштоўнасці. На левым баку адзення і пасярэдзіне спіны трэба было насіць шасціканцовую жоўтую зорку.
Гета было створана ў пачатку жніўня 1941 года ў межах вуліц Мсціслаўская, часткі Інтэрнацыянальнай. Гета кіраваў юденрат, абавязкам якога стала рэгістрацыя яўрэяў. Акрамя таго, юдэнрат займаўся размеркаваннем на працу.
Як успамінае сведка Дзіна Рысіна :
.
Гета было «адкрытага тыпу», г. зн. не было абгароджана і не ахоўвалася.
Умовы жыцця ў гета
Вязні Горацкага гета жылі ў надзвычайнай цеснаце, па 8-10 чалавек у пакоі. Нярэдка ў адным пакоі пражывала па дзве-тры сям’і. Яўрэям даводзілася здабываць ежу ноччу, тайком выбіраючыся з гета і абменьваць рэчы на прадукты харчавання.
Як успамінае Дзіна Рысіна:
.
Насельнікаў гета прымушалі да цяжкай фізічнай працы. Іх выкарыстоўвалі на земляных работах. Сведкі ўспамінаюць, што для таго каб паздзекавацца над людзьмі, нацысты і паліцыянты запрагалі іх у конскую збрую і вазілі на іх смецце.
У першыя дні немцы забаранілі яўрэям займацца медыцынскай практыкай акрамя як сярод яўрэяў і выдзелілі памяшканне барачнага тыпу каля раённай бальніцы ў Салдацкай слабодцы. Там працавала ўрач-тэрапеўт Родзіна і стаматолаг Мнухіна (да гэтага абедзве яны працавалі ў акадэмічнай бальніцы).
Знішчэнне гета
Знішчэнне гета было праведзена 7 кастрычніка 1941 г. Раніцай, уварваўшыся ў гета паліцаі і нямецкія салдаты і сталі выганяць яўрэяў з дамоў. Іх збівалі прыкладамі вінтовак і нагайкамі і вялі да былога клубу сельскагаспадарчага інстытута, а тых, хто не мог ісці, заганялі ў аўтамашыны і везлі ва ўрочышча Белы ручай. Тут былі загадзя пашыраны дзве былыя сіласныя ямы. З яўрэяў спачатку здымалі адзежу і абутак, а затым партыямі па 100 чалавек забівалі з кулямётаў і аўтаматаў.
Валянціне Сарокінай ў 1941 годзе было 14 гадоў, яна сябравала і вучылася з тымі, каго знішчылі акупанты. Яна ўспамінае :
У Ганны Смольніцкай падчас расстрэлу загінулі маці, сястра і родныя. У 1946 годзе яна прыехала ў Горкі і знайшла сведку тых падзей, якая ёй распавяла :
.
7 кастрычніка 1941 года было расстраляна больш за 2500 чалавек.
Супраціўленне ў гета
Разумеючы, што наперадзе немінучая пагібель, многія яўрэйскія сям’і рабілі спробу схавацца ці ўцячы. Адразу пасля вайны былы жыхар Горак Міхаіл Цейцін даведаўся, што яго сваячцы Шэвелевай разам з дачкой удалося яшчэ за дзень да расстрэлу ўцячы ў адну з вёсак Горацкага раёна. Аднак іх выдаў паліцэйскі. Абедзвюх цяжка збілі, прывязалі да каня і цягнулі па зямлі да месца расстрэлу.
Зрабіла спробу выратаваць сваіх сыноў Раіса Шварцман, якая сказала сынам Карлу і Уладзіміру бегчы. Гэта ўбачылі паліцэйскія і застрэлілі хлопчыкаў.
Адным з відаў пасіўнага супраціўлення было самагубства, які здзейсніў Рыгор Татарскі. Ён да вайны працаваў урачом у гарадской паліклініцы. Заняты эвакуацыяй параненых і хворых, сам не паспеў выехаць з Горак. Калі яўрэйскае насельніцтва сагналі ў гета, лячыў там людзей. За дзень да расстрэлу парэзаў сабе вены і памёр.
Пасля знішчэння гета
Пасля расстрэлу 6 кастрычніка 1941 г. нацысты заявілі, што тэрыторыя Горак «вольная ад яўрэяў». Дамы забітых яўрэяў спачатку сталі рабаваць паліцыянты, а затым мясцовыя жыхары. Многія нават прыходзілі для гэтага з бліжэйшых вёсак.
У канцы кастрычніка 1941 года фашысты расстралялі яўрэяў у вёсцы Верашчакі і мястэчку Леніна, 19 кастрычніка 1941 года ў мястэчку Горы, 22 сакавіка 1942 года ў вёсцы Напраснаўка і 12 сакавіка 1943 года ў вёсцы Рудкаўшчына Горацкага раёна.
Выпадкі выратавання яўрэяў
Вядома, што яўрэя Чарняка ўсю вайну ў Горках хавала яго жонка Вольга ў падвале дома. Бліжэйшыя суседзі ведалі пра гэта, але не выдалі.
Мікалай Акуневіч ўсю вайну хаваў сваю жонку — яўрэйку Алену.
Застаўся ў жывых Уладзімір Кудрачоў. Яго цётка беларуска М. М. Кудрачова, даведаўшыся рана раніцай, што будуць расстрэльваць яўрэяў, прыйшла да маці Уладзіміра, забрала яго і павезла ў іншы раён (у Горках ведалі, што ў яе не было дзяцей). Так Уладзімір застаўся жывы, а пасля вайны яна яго ўсынавіла.
Любоў Лукашынская нарадзілася ў змешанай сям’і. Яе бацька Міхаіл Лукашынскі — яўрэй. Маці, беларуска Зінаіда дачку схавала і некалькі дзён Люба сядзела за печкай, а суседзям маці сказала, што адвезла яе да сваякоў у Мінск. Затым ноччу пайшлі яны да сваякоў маці ў вёску Лугін, а пасля — у П’янькава Горацкага раёна. Там маці з дачкой была арыштаваная, і іх прывезлі ў лагер у горадзе Орша, а адтуль накіравалі ў Талачын. Праз некалькі месяцаў яны апынуліся ў канцлагеры Вітэнберг. Але ім пашанцавала. Праз некаторы час іх накіравалі працаваць у маёнтак Ньюдорф Грос. У маі 1945 года іх вызвалілі савецкія войскі.