cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Галодная зіма 1944 года (Нідэрланды)
Голад
Нечаканая забастоўка магла стаць вырашальным фактарам у поспеху «Маркет Гардэн», аднак аперацыя правалілася. Нямецкія ўлады на працягу дзесяці дзён перакінулі патрэбныя кадры і змаглі аднавіць жыццёва неабходныя пастаўкі зброі і боепрыпасаў для сваіх войскаў, але ў пытанні забеспячэння грамадзянскага насельніцтва занялі жорсткую пазіцыю. Ужо раніцай 18 верасня афіцыйныя паведамленні ў прэсе давалі зразумець: «спыненне чыгунак азначае спыненне паставак ежы». У якасці меры адплаты акупанты прыпынілі ўсе перавозкі на баржах па каналах і рэках. Між тым чыгункі адыгрывалі важную ролю ў перакідцы прадуктаў на захад краіны, і пік паставак прыпадаў на восень.
Эмбарга было часткова знята 8 лістапада, і перавозка харчу па каналах дазволена, аднак у гэты час незвычайна суровая і ранняя зіма ўжо скавала лёдам водныя магістралі. Запасы харчу канчаліся, і дарослае насельніцтва ў Амстэрдаме і іншых буйных гарадах да канца месяца атрымлівала ўжо менш за 1000 кілакалорый у дзень. У канцы лютага 1945 года рацыён у заходніх раёнах краіны зменшыўся да 580 ккал. Адступаючы, нямецкая армія ўзрывала масты і шлюзы, яшчэ больш ускладняючы перавозкі, а бязлітасныя баі парушылі працу сельскай гаспадаркі краіны.
Гараджане пераадольвалі дзясяткі кіламетраў пешшу, прапануючы фермерам каштоўныя рэчы ў абмен на ежу. У ежу пайшлі цыбуліны цюльпанаў і цукровы бурак. На дровы разбіралі драўляную мэблю і нават дамы. З верасня 1944 па пачатак 1945 года зафіксаваная колькасць памерлых ад голаду склала 10 тысяч чалавек. Голад спыніўся толькі ў маі 1945 года, разам з перамогай. Незадоўга да гэтага дапамога прыйшла ў выглядзе «шведскага хлеба», які выпякаўся з завезенай са Швецыі мукі. За «шведскім хлебам» рушыла ўслед пагадненне рэйхскамісара Зейс-Інкварта з агентамі саюзнікаў, якое дало магчымасць ажыццявіць скаардынаваны скід харчу з самалётаў. Падчас аперацыі «Мана»\«Абжора» з 29 красавіка па 8 мая 1945 года ВПС Вялікабрытаніі пры падтрымцы ВПС ЗША скінулі каля 11 000 тон прадуктаў на акупаваную тэрыторыю.
Медыцынскія даследаванні
Галодная зіма, якая паразіла такую высокаразвітую краіну і была адлюстраваная ў мностве дакументаў, дала ўнікальныя магчымасці для медыцынскіх даследаванняў.
Найбольш каштоўнымі апынуліся звесткі пра дзяцей, вынашаных у перыяд голаду. Падчас міжнароднага даследавання (Dutch Famine Birth Cohort Study) было паказана, што ў наступным жыцці яны часцей пакутавалі ад дыябету, атлусцення, сардэчна-сасудзістых захворванняў, мікраальбумінурыі і іншых праблем. Як і меркавалася, вага гэтых дзяцей пры нараджэнні была зніжана, але нечаканым стала тое, што іх уласныя дзеці праз шмат гадоў таксама не дацягвалі да сярэдняй вагі. Гэта навяло на думкі пра эпігенетыческую рэгулёўку вагі, якая перадаецца на наступнае пакаленне.
Прычыны цэліякіі, непераноснасці глютэну, таксама нечакана выявіліся падчас голаду. Дзеці, хворыя на цэліякію, пайшлі на папраўку, калі бальніцы атрымлівалі вельмі мала пшаніцы, але калі першы каштоўны груз хлеба, які прызначаўся ў першую чаргу дзецям, быў нарэшце выдадзены, хворым на цэліякію адразу стала горш. Гэта пацвердзіла здагадкі галандскага педыятра Вілема Дыке, які ўжо задумваўся пра ролю мучных прадуктаў у развіцці хваробы. У канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў ён даказаў эфектыўнасць безглютэнавай дыеты.
Шэраг статыстычных даследаванняў гаворыць пра двайную рызыку развіцця шызафрэніі, а таксама пра павышаную частату шызатыпічнага расстройства і прыроджаных дэфектаў нервовай сістэмы ў дзяцей, вынашаных у перыяд Галоднай зімы.
Леснікі (Лідскі раён)
Леснікі́ (, Лесники) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ходараўскага сельсавета.
Гісторыя
Вопіс парафій Лідскага дэканата ў 1784 годзе згадвае вёску ў Няцецкай парафіі як уласнасць Горскага.
З 1939 года ў БССР. У Вялікую Айчынную вайну спалена нацыстамі.
Мёркі 2
Назву Мёркі 2 маюць:
Леснікі (Лідскі раён)
Гісторыя
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Голдаўскага сельсавета.
Аляксей Анатолевіч Мельнікаў
Аляксей Анатолевіч Мельнікаў (, Гомель — ) — беларускі літаратуразнавец.
Біяграфія
Скончыў Мазырскі педагагічны інстытут (1983). У 1983—1985 служыў у войску. Кандыдат філалагічных навук (1990). Навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры НАН Беларусі (з 1989).
Навуковая дзейнасць
Даследаваў старажытную славянскую літаратуру, пісьмовую спадчыну беларускага народа, духоўную культуру усходніх славян эпохі Сярэднявечча. Вывучаў беларускую агіяграфію, у т.л. жыціі Еўфрасінні Полацкай, Кірыла Тураўскага і інш., сваёй працай значна паспрыяў першаму поўнаму выданню твораў Кірыла Тураўскага.
Першая публікацыя — артыкул «Станаўленне напрамку барока ў беларускай літаратуры» (зборнік «Беларуская літаратура». — Вып. 11. — 1983). Кандыдацкая дысертацыя — гістарычна-тэксталагічная праца «Літаратурная гісторыя агіяграфічных паданняў пра Еўфрасінню Полацкую» (абаронена ў 1990).
Аўтар кніг «Путь непечален: исторические свидетельства о святости Белой Руси» (1992), «Кірыл, епіскап Тураўскі: жыццё, спадчына, светапогляд» (1997), «Преподобная Евфросиния Полоцкая» (1997). Укладальнік «Кніга жыцій і хаджэнняў» (1994).
Пераклаў на беларускую мову ўсе вядомыя помнікі беларускай агіяграфіі Сярэднявечча, малітвы Кірыла Тураўскага і шэраг іншых яго твораў. Часткова пераклаў на беларускую мову Псалтыр і Новы Запавет.
Мурашчына
Назву Мура́шчына маюць:
Цілеўшчына
Ці́леўшчына (, Тилевщина) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Павяцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска, пазней засценак у складзе гміны Друя Дзісенскага павета (з 1926 года Браслаўскага павета) Віленскага ваяводства.
Да 18 сакавіка 1963 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Друйскага пассавета.
Севеж
Севеж (Siewierz) — горад на поўдні Польшчы, за 250 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 30 км на поўнач ад Катавіцаў. Уваходзіць у склад Бэндзінскага павета Сілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Севеж. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 38,22 км². Насельніцтва 5,5 тыс. чалавек.
Мядзвёдка
Назву Мядзвёдка маюць:
Аўсянікі (Цёмкінскі раён)
Аўсянікі (Овсяники) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мядзведзеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Мата Дукавац
Мата Дукавац (Mato Dukovac;  — верасень 1990) — харвацкі ас часоў Другой Сусветнай вайны. Меў 44 падцверджаныя і 1 непадцверджаную паветраную перамогу, самы выніковы харвацкі пілот часоў Другой Сусветнай. За час сваёй кар’еры быў лётчыкам Каралеўства Югаславіі, Незалежнай дзяржавы Харватыя, нацысцкай Германіі, Савецкага Саюза, Сацыялістычнай федэратыўнай рэспублікі Югаславія і Сірыі.
Біяграфія
Дукавац нарадзіўся ў верасні 1918 года ў мястэчку Сурчын, каля Бялграда, што было ў той час пад акупацыяй Аўстра-Венгрыі (зараз - Сербія). Мата запісаўся дабравольцам у Ваенна-паветраныя сілы Харватыі пасля абвяшчэння незалежнасці краіны ў 1941 годзе. Пасля вышкалення быў адпраўлены на ўсходні фронт у раён Кубані разам з Харвацкім легіёнам, зрабіў першы вылет 29 кастрычніка 1942 года.
Пасля першых поспехаў у барацьбе з савецкай авіяцыяй, яго заўважыў Цвітан Галіч - самы знакаміты харвацкі ас тых часоў. Пазней гэтыя два пілоты ляталі разам у пары (у Люфтвафэ пара называлася Rotte - ротэ), стаўшы самымі паспяховымі харватскімі лётчыкамі часоў Другой Сусветнай вайны.
У лютым 1944 года Дукавац зрабіў 250 баявых вылетаў, збіўшы 37 самалётаў ворага, за што атрымаў Германскі крыж у золаце з рук фельдмаршала Вальфрама фон Рыхтгофена. Пазней, пад час савецкага наступу ў Крыме, колькасць паветраных перамог узрасла да 44, што зрабіла Дукаваца лепшым харвацкім асам тых часоў.
У жніўні 1944 года Мата атрымаў званне капітана і быў адпраўлены разам з Харвацкім легіёнам у горад Айхвальдэ ва Ўсходняй Прусіі. Пад час трэніроўкі выкарыстання навейшай мадэлі самалёта Messerschmitt Bf 109 на аэрадроме горада Дукавац на самалёце пераляцеў на савецкі бок фронта і здаўся ў палон 29 верасня 1944 года.
Спачатку ён служыў лётным інструктарам у савецкіх ВПС, а пасля быў адпраўлены ў Панчэва, што ў Сербіі, у снежні 1944 года, дзе таксама займаў тую ж пасаду лётнага інструктара. У лютым 1945 года за службу на нямецкім баку Дукаваца павінны былі арыштаваць. Але арышт зацягнуўся, і Мата, не чакаючы свайго арышта, пераляцеў на трэніровачным самалёце ў Італію 8 жніўня 1945 года. Там ён здаўся амерыканцам як нямецкі пілот.
У студзені 1946 года Мата адправіўся ў Сірыю і далучыўся да Ваенна-паветраных сіл гэтай краіны. Дукавац прымаў удзел у араба-ізраільскім канфлікце на баку Сірыі, служыўшы ў 1-м паветраным эскадроне. Яго галоўнай мэтай было выкананне разведвальных палётаў, што ён і выконваў.
У канцы 1948 года Мата Дукавац эміграваў у канадскі горад Таронта, дзе пасяліўся канчаткова і завёў сям'ю. Распачаў кар'еру ў кампаніі IBM. У 1979 годзе Дукавац наведаў урачыстасці, у гонар юбілея з'яўлення Люфтвафэ, што праходзілі ў Мюнхене. У Канадзе Дукавац арганізаваў асацыяцыю канадскіх харватаў, якая атрымала назву "Аб'яднаныя канадскія харваты". Мата Дукавац памёр у верасні 1990 года.
1703 год у гісторыі астраноміі
1703 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Сяргей Віктаравіч Каплякоў
Сяргей Віктаравіч Каплякоў (, Орша) — беларускі спартсмен (плаванне). Заслужаны майстар спорту СССР (1979).
Біяграфія
У 1981 годзе скончыў Ленінградскі інстытут фізкультуры. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў у 1976 годзе (Манрэаль, Канада) і ў 1980 года (Масква). Чэмпіён Еўропы ў 1977 годзе (Ёнчэпінг, Швецыя), СССР у 1978 годзе. Сярэбраны прызёр Чэмпіянату свету ў 1978 годзе (Заходні Берлін). Рэкардсмен свету ў 1979 годзе і Еўропы ў 1980 годзе. Сямікратны чэмпіён Еўропы — 1974—1983 гадах. Дваццацікратны чэмпіён СССР — 1975—1982 гадах. Пераможца Спартакіяды народаў СССР 1979 годзе. Уладальнік рэкорда свету і Еўропы на дыстанцыі 200 м вольным стылем.
Вестэрвік (камуна)
Камуна Вестэрвік (Västerviks kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Кальмар на ўсходнім узбярэжжы паўднёвай Швецыі.
Вестэрвік 45-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі.
Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Вестэрвік.
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 10 гарадскіх пасяленняў (tätort) та 15 сільських (smaort), найбольшыя з якіх:
Панізоўе (Цёмкінскі раён)
Панізоўе (Понизовье) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мядзведзеўскага сельскага паселішча.
Непераможны
Назву Непераможны маюць:
Радыятар ацяплення
Радыятар ацяплення, батарэя ацяплення -- прылада, якая перадае цяпло ад цепланасіцеля ў памяшканне. Радыятары бываюць:
Чыгунныя секцыйныя радыятары
Класічным прыкладам чыгуннага радыятара з'яўляецца мадэль МС-140"-"гармошка, вядомая многім пакаленням расіян. . Чыгунныя радыятары вядомыя і многім пакаленням беларусаў. Яны выкарыстоўваюцца ў шматпавярховых будынках, таму што магутныя і ўстойлівыя к цяжкім умовам службы
Алюміневыя секцыённыя радыятары
Гэта лёгкія, элегантныя секцыённыя радыятары з добрай, дзякуючы высокай цеплаправоднасці алюмінія цеплааддачай. Секцыі вырабляюць метадам ліцця пад ціскам або экструдзіраваннем. Кожная секцыя мае верхні і ніжні калектары, злучаныя вертыкальным каналам, і арабрэнне, арганізуючае канвекцыённыя патокі паветра ўздоўж секцыі, што як раз і забяспечывае аптымальнае размеркаванне цяпла ў памяшканні.
Біметалічныя секцыённыя радыятары
Ад літых алюміневых радыятараў іх адрознівае наяўнасць сталёвых праводзячых каналаў, залітых у алюміневам арэбрэнні і прызначаных шматкратна ўзмацніць трываласць канструкцыі. Спосабаў рэалізацыі гэтай ідэі два. У першым выпадку вырабляеца сталёвы каркас (дакладней было бы сказаць -- радыятар), які заліваецца ў алюміній. Такім вобразам, вада кантакціруе толькі са сталлю
Сталёвыя трубчатыя радыятары
У іх верхні і ніжні калектары злучаны радам вертыкальных сталёвых трубак (да 4 і нават 6 у раду бяз арабрэння. Злучэнне выконваюць з дапамогай напрасоўкі або зваркі, што некалькі ўдаражает кошт, зато дазваляе атрымаць прыборы вышынёй да 3 м. Радыятары могут быць як секцыённымі (трубкі сабраныя ў секцыі, каторыя зварваюцца паміж сабой у гармошку), так і несекцыённымі (трубкі ввараны па даўжыне калектара)
Сталёвыя панэльныя радыятары
Гэта высокаэфектыўныя цеплавыя прыборы, разлічаныя на ў большасці выпадкаў на працоўны ціск ад 6 да 8,7 атмасфер і апрасовачны -- да 13 атмасфер. Их рэкамендуецца выкарыстоўваць у індывідуальным і малапавярховым будаўніцтве, а пры наяўнасці індывідуальнага цеплавога пункта -- у будынках любой павярховасці.
Гл. таксама
радиатор отопления
Нзерэкарэ
Нзерэкарэ — шэраг геаграфічных назваў. Значэнні:
26 лютага
26 лютага — пяцьдзясят сёмы дзень года па Грыгарыянскім календары
Малышы (Лідскі раён)
Малышы́ (, Малыши) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ходараўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Голдаўскага сельсавета.
Rhododendron micranthum
Rhododendron micranthum (照山白) — гэта від рададэндранаў.
Батанічнае апісанне
Куст, які вырастае да 2,5 м вышыней, лісце зваротна-ланцэтнае, даўгавата-эліптычнае, ланцэнтнае, 3-4 на 9-12 см у дыяметры. Кветкі белыя.
Арэал
Родам з Кітая і Карэі, дзе расце на вышыні 1000-3000 метраў.
Нябышына
Назву Нябышына маюць:
Жуль Хофман
Жуль Альфонс Хофман  — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (2011) год сумесна з Брусам Бётлерам і Ральфам Штэйнманам за даследаванне актывацыі прыроджанага імунітэту.
Біяграфія
Жуль Хофман нарадзіўся ў горадзе Эхтэрнах у Люксембургу 2 жніўня 1941. У 1969 годзе ва ўніверсітэце Страсбурга ён атрымаў навуковую ступень па біялогіі. У 1973—1974 гадах лічыўся ў дактарантуры Марбургскага ўніверсітэта ў Германіі. З 1964 па 1968 Хофман працаваў навуковым асістэнтам у французскім Нацыянальным цэнтры навуковых даследаванняў. У 1974 годзе ён стаў кіраўніком навукова-даследчых работ цэнтра. З 1978 па 2005 гады ён займаў пасаду дырэктара аддзялення 9022 «Імунныя адказы і іх праходжанне ў насякомых». З 1993 па 2005 гады ён таксама кіраваў Інстытутам малекулярнай і клетачнай біялогіі ў Страсбургу.
Жуль Хофман з’яўляецца членам некалькіх акадэмій, сярод якіх нямецкая Леапальдзіна, Французская акадэмія навук, Еўрапейская Акадэмія, EMBА, Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук.
Самулкі
Саму́лкі (, Самулки) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбавіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1561 годзе згадваецца ў складзе Магілёўскай воласці.
У 1924—1954 гадах цэнтр Самулкаўскага сельсавета. Да 27 чэрвеня 1969 года вёска ўваходзіла ў склад Благавіцкага сельсавета, да 24 лютага 1982 года — у склад Вайнілаўскага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Каменскага (да 2009 года — Благавіцкі) сельсавета.
Брус Бётлер
Брус Бётлер (нар. 29 снежня 1957, Чыкага, штат Ілінойс) — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (2011) сумесна з Ральфам Штэйнманам і Жулем Хофманам за даследаванне актывацыі прыроджанага імунітэту.
Сямёнаўскае (Мядзведаўскае сельскае паселішча)
Сямёнаўскае (Семёновское) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мядзведзеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Екацерынбургскі час
370px|thumb|right|[[Часавыя паясы Расіі:
]]
Екацярынбургскі час (YEKT; MSK+2), часавы пояс, які адрозніваецца ад UTC на 5 гадзін (UTC+5) і на 2 гадзіны ад маскоўскага часу. Гэты афіцыйны час у Башкартастане, Пермскім краі, Курганскай, Арэнбургскай, Свярдлоўскай, Цюменскай, Чалябінскай абласцях, Ханты-Мансійскай і Ямала-Ненецкай аўтаномных акругах.
Асноўныя гарады:
Шчаперня (рака)
Шчапе́рня — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дрыса (басейн Заходняй Дзвіны).
Даўжыня ракі 19 км. Плошча вадазбору 59 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 м/км. Пачынаецца ў напрамку на ўсход ад вёскі Шчаперня, упалае ў Дрысу прыкладна за 2 км на поўнач ад вёскі Фядоценкі. Вадазбор у межах Полацкай нізіны. Рака прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў. Рэчышча Шчаперні часткова каналізаванае.
Каля ракі населеныя пункты Шчаперня, Паташонкі, Маставуха, Заенкі.
Паловіца
Назву Паловіца маюць:
Мапунгубвэ
Мапунгу́бвэ (Mapungubwe) — нацыянальны парк у ПАР на месцы старажытнага горада здабытчыкаў золата. Агульная плошча - 104 800 га. Запаведная зона - 28 169 га.
Гісторыя
Мапунгубвэ — гара, на якой у 1932 г. былі знойдзены рэшткі вялікага паселішча XI - XIII стст. Параўнанне з археалагічнымі знаходкамі ў Вялікім Зімбабвэ паказала, што яно з'яўлялася найбольш раннім з вядомых гарадоў сярэднявечных здабытчыкаў золата ў Паўднёвай Афрыцы. Лічыцца, што яго заснавальнікамі былі шона. Паселішча Мапунгубвэ было добра ўмацавана. Захаваліся наскальныя малюнкі, рэшткі жытлаў і майстэрняў. Акрамя золата яго насельнікі здабывалі і апрацоўвалі жалеза. Каля 1270 г. яны па невядомых прычынах пакінулі гару і перасяліліся на поўнач ад Лімпопа.
Ахова
У 1995 г. быў створаны нацыянальны парк Мапунгубвэ. У 2003 г. ён унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Ральф Штэйнмэн
Ральф Штэйнмэн (14 студзеня 1943-30 верасня 2011) — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (2011) сумесна з Брусам Бётлерам і Жулем Хофманам за адкрыццё дендрытных клетак і вывучэнне іх значэння для набытага імунітэту.
Палякі (значэнні)
Назву Палякі маюць:
Дзень народнага адзінства (Расія)
Дзень народнага адзінства — свята ў Расіі, адзначаецца 4 лістапада і прысвечана падзеям вызвалення Масквы ад беларуска-польска-літоўскіх інтэрвентаў. Дзень абвешчаны непрацоўным.
22 кастрычніка па старым стылі (або 1 лістапада па новым стылі) у 1612 годзе ваяры народнага апалчэння пад кіраўніцтвам Кузьмы Мініна і Дзмітрыя Пажарскага штурмам узялі Кітай-горад, рэчыпаспалітаўскі гарнізон адступіў у Крэмль. Князь Пажарскі ўступіў у Кітай-горад з абразом Божай Маці і пакляўся пабудаваць храм у памяць гэтай перамогі. 26 кастрычніка (5 лістапада па новым стылі) камандаванне гарнізона інтэрвентаў падпісала капітуляцыю, выпусціўшы тады жа з Крамля маскоўскіх баяраў і іншых асоб, наступным днём гарнізон здаўся. У канцы лютага 1613 года Земскі сабор абраў новым царом Міхаіла Раманава, першага рускага цара з дынастыі Раманавых.
У 1649 годзе ўказам цара Аляксея Міхайлавіча дзень Казанскай іконы Божай Маці, 22 кастрычніка (па старым стылі), быў абвешчаны дзяржаўным святам, якое святкавалася да 1917 года.
Згодна з Праваслаўным царкоўным календаром у гэты дзень адзначаецца «Святкаванне Казанскай іконы Маці Божай (у памяць збаўлення Масквы і Расіі ад палякаў у 1612 годзе)», якое прыпадае на 22 кастрычніка па юліянскім календары. Праз павелічэнне з часам розніцы паміж грыгарыянскім і юліянскім календарамі гэты дзень зрушыўся на 4 лістапада (а ў XXII ст. зрушыцца на 5 лістапада).
У сучаснай Расіі Дзень народнага адзінства вызначаны законам у канцы 2004 года адначасова з адменай святкавання 7 лістапада.
Эдвард Адрыян Уілсан
Біяграфія
Родам з сям'і лекара, другі сын і пятае дзіця ў сям'і. Дзяцінства яго прайшло на ферме, дзе бацькі яго маці разводзілі птушак, таму вельмі рана яго прыцягнула арніталогія, натуральныя навукі і маляванне. Скончыў падрыхтоўчую школу ў Кліфтане, Брысталь, у дзевяцігадовым узросце заявіў, што стане натуралістам. Пасля няўдалай спробы атрымаць стыпендыю на навучанне наведваў Чэлтэнхемскі мужчынскі каледж экстэрнам. Бацька заахвочваў яго заняткі навукай і жывапісам. У 1891 годзе здаў экзамены з адзнакай і паступіў у Кембрыджскі ўніверсітэт (Каледж Гонвіла і Кіза) дзе спецыялізаваўся па натуральным навуках. Скончыў каледж у 1894 годзе, удастоены ступені бакалаўра медыцыны. У перыяд навучання ён стаў выключна вернікам хрысціянінам і да канца дзён быў схільны да аскетызму. У 1898 годзе ўдастоены ступені доктара медыцыны ў медыцынскай школе шпіталя Сент-Джордж у Лондане. У вольны час практыкаваў як місіянер у трушчобах лонданскага Батэрсі. Незадоўга да атрымання доктарскай ступені быў шпіталізаваны з сухотамі лёгкіх — наступствам місіянерскай дзейнасці. Лячыўся ў санаторыях Нарвегіі і Швейцарыі, дзе адтачыў навыкі мастака. У 1900 годзе атрымаў права на заняткі медыцынскай практыкай і быў прызначаны малодшым ардынатарам у Чэлтнхэмскім шпіталі. У тым жа 1900 годзе быў абраны сапраўдным членам Брытанскага арніталагічнага таварыства. 16 ліпеня 1901 года ажаніўся з Арыянай Саўпер, усяго за месяц да адпраўлення ў дарогу Брытанскай антарктычнай экспедыцыі на караблі «Дыскаверы».
Экспедыцыя на «Дыскаверы»
16 жніўня 1901 года Уілсан быў залічаны ў штат Брытанскай антарктычнай экспедыцыі ў якасці памочніка ўрача, заолага і штатнага мастака. 2 лістапада 1902 года Уілсан разам са Скотам і Шэклтанам адправіліся ў паўднёвапалярны паход, дасягнуўшы 31 снежня 82° 17' пд. ш. (480 міль ад Паўднёвага полюса). Галоўнай прычынай вяртання быў недахоп правіянту, акрамя таго, англійскія вандроўцы не змаглі справіцца з ездавымі сабакамі, пасля чаго Р. Скот палічыў іх непрыдатнымі для палярных падарожжаў. Зваротны шлях на дыстанцыю 960 міль быў вельмі цяжкі: Шэклтан атрымаў цяжкую пнеўманію і кашляў крывёй, сані прыйшлося цягнуць Скоту і Уілсану. Паход доўжыўся 93 дні. Уілсан і Шэклтан захварэлі цынгой, Шэклтан у лютым 1903 года быў адпраўлены на радзіму на дапаможным судне «Morning». Уілсана надзвычай зацікавіла анатомія і фізіялогія размнажэння імператарскіх пінгвінаў, і ён здзейсніў у верасні-снежні 1903 года паход на мыс Кразье. Аказалася, што даследаваць іх у натуральным асяроддзі пасялення варта было ў сярэдзіне зімы. Такая магчымасць з'явіцца толькі ў 1911 годзе.
Экспедыцыя «Тэра Нова»
У нацыянальнай паўднёвапалярнай экспедыцыі Скота Уілсан быў прызначаны кіраўніком навуковага атрада і адказным за яго ўкамплектаванне персаналам. Уілсан знаходзіўся на борце экспедыцыйнага суда з самага адплыцця з Кардыфа 15 жніўня 1910 года.
Антарктычнай зімой у палярную ноч у ліпені — жніўні 1911 года Уілсан, яго асістэнт Эпслі Чэры-Гарард і Генры Робертсан Баўэрс здзейснілі паход на мыс Кразье для даследаванняў яек пінгвінаў і выпрабаванняў палярнага рыштунку ў перыяд палярнай ночы. 60-мільны ваяж быў здзейснены амаль у поўнай цемры пры тэмпературы -56 °C. Аднойчы моцным ветрам была вынесеная іх палатка, пасля чаго трое людзей амаль двое сутак правялі на снежнай цаліне ў спальных мяшках, чакаючы заканчэння завірухі. 1 жніўня, змучаныя і абмарожаныя, трое экспедыцыянераў вярнуліся на зімовачную базу пасля пяці тыдняў даследаванняў. Уілсану ўдалося здабыць тры наседжаныя яйкі імператарскага пінгвіна. Чэры-Гарард у сваіх мемуарах «Самае жудаснае падарожжа на свеце» (1922) назваў гэты паход «Зімовай экспедыцыяй».
17 лютага 1912 года памёр Э. Эванс ад наступстваў чэрапна-мазгавой траўмы, атрыманай пры падзенні ў ледавіковую расколіну 4 лютага. 16 сакавіка Отс, абмарозіўшы абедзве нагі і пакутуючы ад гангрэны, сышоў у снежную завею, каб не абцяжарваць таварышаў. Яшчэ 11 сакавіка адбыўся буйны канфлікт паміж Скотам і Уілсанам: начальнік экспедыцыі распарадзіўся выдаць усім удзельнікам паходу смяротныя дозы опіуму, на выпадак, калі пакуты апынуцца невыносныя, пагражаючы сваёй уладай выключыць і ўзламаць аптэчку. Уілсан пераканаў яго чакаць канца па-хрысціянску.
23 сакавіка група Скота была спыненая буранам у 11 мілях ад прамежкавага склада, маючы газы на 1 дзень і ежы — на два. Да таго часу толькі Скот вёў запісы ў дзённіку і адлічваў час. Апошні запіс у дзённіку датаваны 29 сакавіка, пасля 6-дзённага перапынку. Яны знаходзіліся ў 148 мілях (264 км) ад сваёй базы.
12 лістапада 1912 года доктар Аткінсан і Э. Чэры-Гарард выявілі палатку Скота падчас пошукаў. Мяркуючы па справаздачы Аткінсана, Скот памёр апошнім. Ён ляжаў пасярэдзіне палаткі, раскрыўшы развароты спальнага мяшка і расхінуўшы куртку, руку ён паклаў на цела Уілсана. Уілсан і Баўэрс былі акуратна завязаныя ў спальныя мяшкі. Цела не кранулі, прыбраўшы падпоркі палаткі, якая паслужыла загінулым саванам. Над магілай быў узведзены снежны каірн з крыжам, зробленым з лыжаў.
Памяць
Сцяг роднага каледжа, які Уілсан падняў над Паўднёвым полюсам, быў захаваны і перададзены Кембрыджскаму ўніверсітэту.
У 1914 годзе ў Чэлтэнхэме на набярэжнай быў адкрыты помнік Уілсану, выліты ўдавой капітана Скота — Кэтлін Скот. Адкрыццём кіраваў былы прэзідэнт Каралеўскага геаграфічнага таварыства — сэр Клемент Маркхэм. У мясцовым музеі была адкрыта невялікая экспазіцыя, прысвечаная Уілсану.
У гонар Уілсана таксама названая пачатковая школа ў лонданскім Падынгтане і студэнцкае кафэ ў медыцынскім універсітэце Сент-Джордж.
Слабодка (Чавускі раён)
Слабо́дка (, Слободка) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавета.
Да 16 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Благавіцкага сельсавета, да 13 чэрвеня 2002 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Чавускага гарсавета.
Пасад (значэнні)
Назву Пасад маюць:
Малыя Лезнявічы
Малы́я Лезняві́чы (, Малые Лезневичи) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ладзеніцкага сельсавета.
Сяргейкава (Цёмкінскі раён)
Сяргейкава (Сергейково) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мядзведзеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Дзень Святога Духа
Дзень Святога Духа — хрысціянскае і народнае свята Святога Духа, які згодна біблейскіх уяўленняў, праяўляецца ў людзях, асвячаючы іх, а гэта і з'яўляецца галоўнай мэтай стварэння і выратавання свету.
У праваслаўі святкуецца на 51-ы дзень пасля Вялікадня, гэта значыць на наступны дзень пасля Пяцідзясятніцы (Сёмухі) (заўсёды ў панядзелак). У праваслаўных цэрквах свята таксама носіць назву Панядзелак Святога Духа (Δευτέρα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος).
У каталіцтве святкуецца на 50-ы дзень пасля Вялікадня, адначасова з Сёмухай (заўсёды ў нядзелю). У Рымска-каталіцкай царкве свята называецца таксама Свята Сашэсця Святога Духа.
Гісторыя ўсталявання
Сашэсце Святога Духа на апосталаў у дзень Пяцідзясятніцы апісана ў Новым Запавеце ў кнізе Дзеянняў святых апосталаў: у пяцідзесяты дзень пасля Уваскрэсення Хрыстава (дзясяты дзень пасля Узнясення) апосталы знаходзіліся ў Іерусаліме, калі
Свята ўсталяваны ў процідзеянне антытрынітарнай ерасі, якая адпрэчвала боскую прыроду Святога Духа і адзінасутнасць Яго з Богам Бацькам і Сынам Божым.
У праваслаўі
У богаслужэнні свята ў гонар Святога Духу пачынаецца вялікай вячэрняй. Распаўсюджаны звычай на прыходах адразу пасля літургіі ў нядзелю служыць дзявятую гадзіну і вялікую вячэрню. Сама вячэрня пачынаецца з малітвы Святому Духу: «Цару Нябесны», малітва «Цару Нябесны» ужо ў якасці стыхіры спяваецца яшчэ раз на «Госпадзі, клічу Цябе». Здзяйсняецца ўваход з кадзілам, а затым дыякан або святар прамаўляе вялікі пракімен сёмага гласа: «Які бог роўны веліччу Богу нашаму? — Ты — Бог, што чыніш цуды» (Пс. 76). Падчас вячэрні тройчы разам са святаром становяцца на калены, а святар чытае 7 малітваў, складзеных св. Васілём Вялікім, (першы і другі раз укленчанны іерэй чытае па дзве малітвы, а трэці раз — тры малітвы) Гэтыя малітвы пра Царкву, пра выратаванне ўсіх, хто моліцца і пра спачын душ усіх памерлых (у тым ліку і тых, што ў пекле). Гэта першае кленчанне паводле Тыпікона, якое здзяйсняюць вернікі пасля Вялікага посту. Увечар у храмах здзяйсняецца малое павячэр'е, на якім спяваецца канон Святому Духу, напісаны Феафанам. Ютрань на Духаў дзень гэта паўтор ютрані Дня Святой Тройцы, адрозненні ў тым, што ў гэтым выпадку не спяваецца паліелей і адпаведна са Статутам не чытаецца Евангелле; канон спяваецца на 14 (на Тройцу на 16); катавасія гэта ірмасы толькі першага канону (на Тройцу — абодвух канонаў); пахвальныя стыхіры на 4 (на Тройцу на 6) і адпуст іншы.
Вімербю (камуна)
Камуна Вімербю (Vimmerby kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Кальмар у паўднёва-ўсходняй Швецыі.
Вімербю 93-я па памеры тэрыторыі камуна Швецыі.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 15 384 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 6 гарадскіх пасяленняў (tätort) та 2 сельськія, найбольшыя з якіх:
Google Sky
Google Sky (Google неба) — дадатак Google Maps, які дазваляе праглядаць касмічную прастору, якая атачае Зямлю. Створана пры дапамозе тэлескопа Хабл. Выпушчана 27 жніўня 2007 года.
Google Earth
Першая версія Google Sky была створана на віртуальным глобусе пад назвай Google Earth. Яна ўтрымлівае некалькі пластоў, аналагічна рэжыму зямлі. Яна супастаўлена з выявамі на ўнутранай сферы Google Earth, і разглядаецца знутры, з цэнтра. У наш час Google Earth сутыкаецца з канкурэнцыяй з боку WorldWide Telescope, створанага Microsoft.
Вэб-сайт
Google таксама выпусціў Інтэрнэт-версію Google Sky, якая была створана ў адказ на папулярнасць дадатку Google Earth. Гэта версія даступная без спампоўкі, і была створана 13 сакавіка 2008 года. Гэта версія выпушчана на 26 мовах (з’яўляецца першым прадуктам Google Maps для падтрымкі моў).
Магчымасці:
Чамяры (Мёрскі раён)
Чамяры́ (, Чемяры) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Павяцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Лявонпаль Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Пеляка
Назву Пеляка маюць:
Чамяры (Мёрскі раён)
Гісторыя
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Аляксандраўскага сельсавета, да 4 сакавіка 1987 года — у склад Даўгінаўскага сельсавета (у 1960—1965 гадах — Лявонпальскі сельсавет).
26 ліпеня
26 ліпеня — дзвесце сёмы (дзвесце восьмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Песня будаўніцтву
Назву Песня будаўніцтву маюць:
Соф’я Мялецкая
Соф'я Мялецкая, у першым шлюбе Алелькавіч, у другім шлюбе Хадкевіч ( —, Крэцінга, Вялікае Княства Літоўскае, Рэч Паспалітая) — жонка князя Яна Сямёна Алелькавіча-Слуцкага (пам. 1592), а потым вялікага гетмана літоўскага Яна Караля Хадкевіча (1561—1621).
Сям'я
Першым шлюбам у 1586 годзе пабралася з князем Янам Сямёнам Алелькавічам (пам. 1592), дзеці памерлі ў маленстве.
Другім шлюбам у 1593 годзе пабралася з вялікім гетманам літоўскім Янам Каралем Хадкевічам (1561—1621). У шлюбе нарадзілася двое дзяцей :
1784 год у гісторыі астраноміі
1784 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Соф’я Мялецкая
Смерць і пахаванне
Памёрла ў ў Крацінзе. Пахавана 4 ліпеня 1619 года ў ў Крацінзе. Падчас пахавальнай пропаведзі ў царкве выступіў вядомы прапаведнік-бернардзінец Андрэй Грондскі. Пазней пропаведзь апублікавала езуіцкая друкарня ў Вільні.
У мастацтве
Вядомы партрэт Соф'і Мялецкай, які захоўваецца ў ў Крацінзе.
Надзея Ясмінска
Надзея Ясмінска (нар., ) — беларуская пісьменніца, драматург. Піша на рускай і беларускай мовах для дзяцей.
Біяграфія
Закончыла Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Маркетынг». Пасля магістратуры выкладала розныя аспекты рэкламы ў БДЭУ.
Творчасць
У 2015 годзе ў выдавецтве «Галіяфы» выйшаў зборнік казак для дзяцей «Сем ружаў» — другая кніга з цыклу «Хронікі густога лесу». Кніга стала ўладальніцай прэстыжнай літаратурнай «Прэміі Цёткі» ў 2016 годзе — за лепшы тэкст для дзяцей і падлеткаў і за лепшае мастацкае афармленне (мастак — Кацярына Дубовік).
Апавяданні і казкі пісьменніцы публікаваліся ў часопісах «Цветные строчки», «Вокзал», «Микролит», «Дошкольное образование».
Strobilurus esculentus
Strobilurus esculentus — від грыбоў сямейства. Сучасная бінамінальная назва прысвоена ў 1962 годзе.
Апісанне
Выпуклая шэра-карычневая шапачка — 1-3 см. Пласцінкі белыя. Споравы парашок белы. Ножка тонкая, са светлым верхам. Пахне грыбамі.
Пладовыя целы з’яўляюцца пасля сходу снегу і да наступлення цяпла ў красавіку — маі.
Сушчы
Сушчы́ (, Сущи) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавета.
У 1924—1960 гадах цэнтр Сушчоўскага сельсавета.
Прыяміна
Назву Прыя́міна маюць:
Дзядно (Гомель)
Дзядно (або Дзедна) — глыбокі яр са стромкімі абрывамі, які да 1930-х гг. існаваў на схіле высокага карэннага берага ракі Сож у Гомелі. Знаходзіўся на паўночным усходзе гістарычнага раёна «Каўказ», прыблізна ў раёне між сучаснымі вуліцамі Тэльмана, Партовай і Падгорнай. Быў знівеліраваны ў пачатку 1930-х гг. падчас будаўніцтва гомельскага рачнога порта. Магчыма, на частцы ранейшай тэрыторыі яра Дзядно пралягае сучасны лесвічны спуск ад вуліцы Партовай да вуліцы Падгорнай.
Паходжанне і назва
Яр Дзядно з’яўляўся рэшткай рэчышча старажытнай рэчкі, якая, імаверна, упадала ў возера Дзядно — затоку ракі Сож. Менавіта з назвай азначанага возера, першая пісьмовая згадка якога адносіцца да 1560 г. (старабел.: «Дѣдно озеро»), звязана ўзнікненне назвы яра. Аднак невядома, ці мела рэчка, якая ўтварыла яр Дзядно, такую ж назву. Ручай Дзядно, «впадающій въ озеро того же названія», паводле крыніц ХІХ ст., працякаў па лугавой даліне (сучасны Мельнікаў Луг). Картаграфічныя матэрыялы ХІХ — першай трэці ХХ ст. не даюць адказу на пытанне аб часе, калі назва «Дзядно» замацавалася за адным з гомельскіх яроў.
Навукоўцы схіляюцца да славянскай этымалогіі слова «Дзядно» («Дзедна»). Корань «дзед» у назвах яроў і водных аб’ектаў звычайна тлумачацца як абазначэнне старыц, заток і рукавоў рэк.
У пераліку аб’ектаў, якія ўваходзілі ў склад 2-й паліцэйскай часці Гомеля па стане на 1914 г., мясцовасць фігуруе як «Оврагъ Дѣдко» (з'яўленне літары «к» у назве напэўна звязана з памылкай друку).
Размытыя моцнымі дажджамі 18—19 жніўня 1917 г. схілы Дзядна пачалі спаўзаць, што вымагала іх тэрміновага ўмацавання. Гарадское самакіраванне выдаткавала на гэтыя патрэбы 4 тысячы рублёў. Ускласці адказнасць за здарэнне на мясцовых асенізатараў не ўдалося — тыя запрасілі павелічэння платы за сваю працу.
Айраты
Айра́ты (Ойрд, Ойрад, калм.: өөрд) — заходняя група манголаў. Жывуць у Манголіі, КНР, Расіі, краінах Цэнтральнай Азіі. Агульная колькасць (2013 г.) - 614 тысяч чал.
Гісторыя
Айраты паходзяць з мясцовасці вакол ракі Селенга. Пасля распаду агульнамангольскай дзяржавы ў XV ст. яны захапілі Турфан, мясцовасць на поўнач ад якога атрымала назву Джунгарыі ад наймення часткі айрацкіх плямёнаў, што традыцыйна складалі джэнгун, так званае "левае" або "усходняе" крыло манголаў. У 1640 г. на агульным сходзе айратаў, які адбыўся на мяжы сучасных Сіньцзяна і Кыргызстана быў прыняты кодэкс законаў Ікі Цааджын Бічык, падтрымана распаўсюджанне сярод айратаў тыбецкага будызму і новай формы пісьмовасці, распрацаванай будысцкім навукоўцам Зая-Пандытам. Галоўным вынікам гэтых рашэнняў стала стварэнне Джунгарскай дзяржавы, якая праіснавала да 1775 г., пакуль не была захоплена Цынскай імперыяй. Рэпрэсіі маньчжураў супраць айратаў у XVIII ст. прывялі да вынішчэння ад 40% да 80% насельніцтва. Частка джунгараў была вымушана далучыцца да суседніх цюркскіх народаў.
Колькасць і рассяленне
Сучасная дакладная лакалізацыя і падлік колькасці айратаў уяўляе сабою пэўную праблему, паколькі ў дзяржавах, дзе яны стала пражываюць, гэта група не заўсёды ўлічваецца асобна. Так, у Манголіі перапіс насельніцтва фіксуе лакальныя групы айратаў, якія маюць асабістую саманазву, як асобныя этнасы — хатоны, дэрбеты, баяды, захчыны, хашуды, хойды, уранхайцы, таргуты і інш. Згодна перапісу 2010 г. колькасць прадстаўнікоў айрацкіх этнасаў у гэтай краіне дасягала 224 763 чал. Амаль усе яны жылі ў заходняй і цэнтральнай частках Манголіі. Аналізуючы матэрыялы папярэдняга перапісу 2000 г. у Манголіі, С. К. Хойт сцвярджае, што згодна іншым дадзеным колькасць айратаў можа дасягаць 400 000 чал., бо тыя, хто жыве ў цэнтральных раёнах, часцяком хаваюць сваю сапраўдную этнічную прыналежнасць.
У КНР айрацкія супольнасці не адрозніваюцца ад іншых манголаў і ўлічваюцца разам з імі, таму вылучэнне і падлік асобна айратаў мае вельмі прыблізны характар. С. К. Хойт са спасылкай на кітайскіх і мангольскіх даследчыкаў дае агульную лічбу — больш за 250 000 чал. у 2000 г. Большасць з іх (152 300 – 155 300 чал. у 2005 г.) жыве ў Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёне, на тэрыторыі якой калісьці размяшчалася Джунгарскае ханства. Акрамя таго, невядомая колькасць кітайскіх айратаў жыве ў Кітайскай рэспубліцы.
Беларуская народная грамада
Заснавана 9 мая 1917 на мітынгу ў Маскоўскім універсітэце па ініцыятыве групы беларускіх інтэлігентаў (больш як 130 чал.). Узначальвалі археолаг Я. I. Васілевіч, адвакат A. I. Цвікевіч, выкладчык гімназіі Ф. Ф. Турук і інш. Да лета 1917 налічвала больш за 1 тыс. членаў. Аб’ядноўвала прадстаўнікоў розных класаў і сацыяльных груп беларускай нацыі, асноўны кантынгент складалі бежанцы. Мела аддзелы ў Калузе, Саратаве, Тамбове, Сестрарэцку і інш. На правах секцый БНГ дзейнічалі гурткі прафесараў, настаўнікаў, студэнтаў, праваслаўнага духавенства.
Айраты
Мова
Айрацкія народы размаўляюць на заходніх дыялектах мангольскай мовы. Мовай айрацкага паходжання таксама з’яўляецца калмыцкая мова.
Беларуская народная грамада
У чэрвені 1917 выступіла з пратэстам супраць прадстаўніцтва польскім памешчыкам А. Э. Мейштовічам інтарэсаў Беларусі ў Асобай нарадзе па выпрацоўцы праекта палажэння аб выбарах ва Устаноўчы сход. У ліпені 1917 прадстаўнікі БНГ прынялі ўдзел у з’ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый і партый у Мінску. Па ініцыятыве БНГ 24—27 верасня 1917 у Маскве праведзены 1-ы Усерасійскі з’езд бежанцаў-беларусаў, на якім прысутнічалі дэлегаты з 14 губерняў Расіі. На з’ездзе БНГ спрабавала аб’яднаць пад сваім кіраўніцтвам усе беларускія нацыянальныя арганізацыі, але сутыкнулася з рэзкім процідзеяннем з боку Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ). У выніку канфлікту фракцыя БСГ пакінула з’езд, адхіліўшы прапанову БНГ аб выпрацоўцы сумеснай тактыкі на выбарах ва Устаноўчы сход.
19—21 лістапада 1917 г. па ініцыятыве БНГ у Маскве праведзены 2-гі з’езд бежанцаў-беларусаў. На выбарах ва Устаноўчы сход выстаўляла кандыдатаў па Магілёўскай выбарчай акрузе ў блоку з Магілёўскім беларускім камітэтам, Народным беларускім камітэтам (Орша) і Саюзам беларускай дэмакратыі (Гомель), не дасягнула поспеху. Удзельнічала ў падрыхтоўцы і правядзенні Усебеларускага з’езда. У лютым 1918 у звароце «Да ўсіх народаў Расіі і дэмакратыі ўсяго свету» ад імя бежанцаў з Гродзенскай, Віленскай і Мінскай губерняў асудзіла прэтэнзіі аўстра-германскай дэлегацыі на мірных перагаворах у Брэсце на беларускія землі, адстойвала прынцып непадзельнасці Беларусі, права беларускага народа на дзяржаўнае самавызначэнне ў складзе Расійскай федэратыўнай рэспублікі.
Да лета 1918 БНГ паступова спыніла дзейнасць.
Пярэвалачня
Назву Пярэвалачня маюць:
Скацініна
Скацініна (Скотинино) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мядзведзеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
26 лістапада
26 лістапада — трыста трыццаты (трыста трыццаць першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Удоўск
Удо́ўск (, Удовск) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбавіцкага сельсавета.
Да 27 чэрвеня 1969 года вёска ўваходзіла ў склад Благавіцкага сельсавета, да 24 лютага 1982 года — у склад Вайнілаўскага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Каменскага (да 2009 года — Благавіцкі) сельсавета.
Сідонскі саркафаг
Сідонскі саркафаг — адзін з самых знакамітых саркафагаў антычнасці, выяўлены з трыма іншымі ў некропалі Сідона ў 1887 годзе і пасля перавезены ў археалагічны музей Стамбула.
Доўгі час лічылася, што саркафаг быў выраблены з пентэліконскага мармуру ў 311 годзе да н.э. для пахавання Абдаланіма — садоўніка, якога Аляксандр Македонскі зрабіў царом. Карл Шэфальд лічыць манеру рэльефаў далісіпаўскай, гэта значыць занадта архаічнай для гэтай даты.
На адным боку саркафага адлюстравана бітва пры Ісе (верагодна, па тым жа крыніцы, што і мазаіка Аляксандра), на іншай — паляўнічыя сцэны, магчыма, з удзелам Аляксандра і сідонскага цара.
Спаскае (Цёмкінскі раён)
Спаскае (Спасское) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мядзведзеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Чарнілова
Чарніло́ва (, Чернилово) — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Павяцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Лявонпаль Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Дзіцячы сад
Сістэма дзіцячых садоў прызначана для масавага, агульнадаступнага вырашэння праблемы занятасці іх бацькоў (для чаго час працы дзіцячага саду ў большасці выпадкаў супадае з тыповым працоўным графікам большасці прафесій: з 7 да 19 гадзін пяць дзён у тыдзень). У сістэме дзіцячых садоў ажыццяўляецца таксама мінімальная падрыхтоўка дзяцей да навучання ў школе — на ўзроўні першасных навыкаў чытання, пісьма і лічэння.
Класіфікацыя дзіцячых садоў
У залежнасці ад віду дзіцячага саду будзе вар'іравацца і праграма навучання, і колькасць дзяцей у групе, і якасць харчавання і цацак, і нават, шмат у чым, псіхалагічная атмасфера.
Гульні ў дзіцячым садзе
Для дзяцей дашкольнага ўзросту гульня мае асаблівае значэнне, бо гульня для іх — і навука, і праца, і спосаб спазнання навакольнага свету, і форма выхавання.
13-я горная дывізія СС «Ханджар» (1-я харвацкая)
13-я го́рная дыві́зія СС «Ханджар» (1-я харва́цкая) — нямецкая горная пяхотная дывізія войскаў Вафен-СС, якая ваявала побач з Вермахтам, але ніколі не была яго часткай.
З сакавіка па снежань 1944 года прымала ўдзел у кампаніі супраць югаслаўскіх партызан на тэрыторыі Незалежнай дзяржавы Харватыя (сучасная тэрыторыя Харватыі і Босніі і Герцагавіны, частка Сербіі). Атрымала назву “Ханджар” у гонар мясцовага баявога нажа ці турэцкага мяча, якія малі туркі ў часы свайго панавання на адзначаных землях. Была першай ненямецкай дывізіяй СС. Была сфарміравана з баснійскіх мусульман (этнічныя баснякі) і малой часткі харватаў у якаяці салдат, афіцэрскі і падафіцэрскі склад – немцы і югаслаўскія фольксдойчэ. Дывізія дала прысягу на вернасць Адольфу Гітлеру і Харватскаму лідару Антэ Павелічу.
Дывізія змагалася ў раёне Срэма, на паўнач ад ракі Сава да паўночна-ўсходняй Босніі. Пасля моманта пераходу ракі Сава, дывізія ўсталявала “зону бяспекі” ў паўночна-ўсходняй Босніі ў раёне рэк Сава, Босна, Дрына і Спрэча. Таксама фармацыя прымала ўдзел у баях па-за межамі “зоны бяспекі”. У канцы 1944 года часткі дывізіі былі пераведзены ў раён Заграба, пасля чаго ў вялікіх аб’ёмах пачалося дэзартаванне ненямецкіх салдат і афіцэраў з дывізіі. Зімою 1944-1945 гадоў дывізія была адпраўлена ў рэгіён Баранья для змагання супраць частак Чырвонай Арміі і балгарскай арміі, якія размяшчаліся ў паўднёвай Венгрыі, пакуль з баямі не адступіла да меж Рэйха. Большая частка баснякоў вырашыла на гэтым месцы вяртацца дадому, частка вырашыла прарывацца на захад, каб здацца ў палон да заходніх саюзнікаў. Большасць з апошніх патрапіла ў брытанскі палон. Пасля чаго 38 афіцэраў дывізіі былі перададзены Югаславіі і 10 з іх пакараны смерцю.
Фарміраванне дывізіі
Пасля ўварвання Германіі на тэрыторыю Югаславіі 6 красавіка 1941 года харватскі лідар ўсташаў Антэ Павеліч, які быў у эміграцыі ў Італіі, стаў Паглаўнікам (кіраўніком) Незалежнай дзяржавы Харватыя. НДХ увабрала ў сябе амаль усе землі сучаснай Харватыі (без Істрыі і часкі Далмацыі), сучаснай Босніі і Герцагавіны і частку заходніх зямель сучаснай Сербіі (Срэм). Улады НДХ, праз дзеянні ўсташскай міліцыі, адразу ж пачалі жорсткую кампанію знішчэння сербскага насельніцтва, якое апынулася ў межах новай дзяржавы.
Павеліч спрабаваў шукаць падтрымку сярод баснійскіх мусульман. Па яго загаду ў Заграбе пачалі будаваць мячэт у імя паглаўніка. Але не гледзячы на перакананні паглаўніка аб роўнасці харватаў і баснякоў, мусульмане разумелі, што роўнымі яны з харватамі не будуць. Баснякі заўважалі, што ні адзін мусульманін не займае больш-менш адказнай пасады ў новастворанай дзяржаве. Тым часам распачаліся жорсткія баі між усташамі, чэтнікамі і камуністычнымі партызанамі на тэрыторыі НДХ. Некаторыя фарміраванніі усташаў спальвалі басняцкія вёскі і жабівалі іх жыхароў, бо лічылі, што баснякі дапамагаюць чырвоным партызанам. Чэтнікі абвінавачвалі мусульман у насіллі ў адносінах сербскага насельніцтва нараўне з усташамі і здзяйснялі ў адказ насілле ў дачыненні мусульманскага насельніцтва.Невялікую абарону басняцкае насельніцтва атрымлівала ад харватскага дамабранства – рэгулярных узброенных сіл НДХ. Мясцовае басняцкае апалчэнне існавала, але было вельмі слабым у вайсковых адносінах і не магло супрацьпастваць нічога сваім супернікам. Толькі легіён Мухамеда Хаджэфендзіча, былога афіцэра арміі Югаславіі, які знаходзіўся ў горадзе Тузла, мог выконваць функцыі па абароне мясцовага мусульманскага насельніцтва. Басняцкая мусульманская эліта ў розных гарадах і мястэчках выдавала рэзалюцыі і мемарандумы, якія публічна асуджалі харватскі калабарацыяністскі ўрад у насіллі супраць сербаў. Такія мемарандумы былі прыняты ў Прыедоры (23 верасня 1941), Мостары (21 кастрычніка), Бане Луцы (12 лістапада), Біеліне (2 снежня), Тузле (11 снежня). Асабліва вылучаўся мемарандум сараеўскіх мусульман ад 12 кастрычніка 1941 года, дзе мусульмане абвінавачвалі ўсташаў у тым, што харваты пераапрануліся ў мусульманскае адзенне і пачалі збіваць цывільнае сербскае насельніцтва. Агульны сэнс мемарандумаў быў у тым, што ўсташы робяць уся магчымае, каб пасварыць сербаў і баснякоў.
Баснійскія мусульмане, як ужо было сказана, былі незадаваленыя кіруючай роляй харватаў у НДХ. Баснякам была неабходна абарона, пашырыліся ў грамадстве настроі настальгіі перыяда панавання Габсбургаў у Босніі і Герцагавіне, пашыралася прыязнае стаўленне сярод басняцкай эліты да Германіі. Гэтыя фактары падштурхоўвалі да стварэння мінімум аўтаноміі мусульман у складзе НДХ, чаму вельмі моцна працівіўся Антэ Павеліч. У лістападзе 1942 года басняцкія аўтанамісты, даведзеныя да адчаю абараніць мусульманскае насельніцтва, напісалі ліст да Адольфа Гітлера, каб той далучыў Боснію і Герцагавіну да ІІІ Рэйха.