cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Марока
Французскі і іспанскі пратэктарат (1912—1956 гг.)
У сакавіку 1912 г. Францыя ўстанавіла пратэктарат над Марока, невялікая тэрыторыя на поўначы краіны паводле франка-іспанскага пагаднення (лістапад 1912 г.) адышла пад іспанскі кантроль. Пры гэтым г. Танжэр быў выдзелены ў асобую міжнародную зону, у кіраванні якой апроч Францыі і Іспаніі ўдзельнічалі таксама Вялікабрытанія, Бельгія, Італія, Партугалія, Нідэрланды і ЗША. У 1920 г. правадыр рыфскіх плямён Абд аль-Керым узняў паўстанне супраць іспанцаў і да 1924 г. вызваліў большую частку іспанскага Марока. Паўстанне задушана ў 1926 г. французская арміяй (200 тыс. чал.) на чале з маршалам А. Ф. Петэнам. Пасля паражэння Францыі ў пачатку 2-й сусветнай вайны (1940 г.) Французскае Марока перайшло пад уладу калабарацыянісцкага ўрада «Вішы» і фактычна ператварылася ў сыравінную базу і стратэгічны плацдарм нацысцкай Германіі і яе саюзнікаў па «восі». У лістападзе 1942 г. у Паўночнай Афрыцы высадзіліся англа-амерыканскія войскі, якія выгналі з Марока нямецкіх і італьянскіх акупантаў.
Нацыянальна-вызваленчая барацьба
Адначасова ў краіне ўзмацніўся нацыянальна-вызваленчы рух, у 1943 г. узніклі партыя «Ісцікляль» («Незалежнасць») і Камуністычная партыя Марока, якія адыгрывалі важную ролю ў барацьбе за незалежнасць. У канцы 1950 г. султан М.Сідзі Мухамед бен Юсуф запатрабаваў ад Францыі даць яго краіне поўны суверэнітэт, але атрымаў адмову і ў жніўні 1953 г. быў пазбаўлены прастола (зноў атрымаў яго ад французскіх улад у кастрычніку 1955 г. пад уплывам шырокага паўстанцкага руху).
Незалежнасць
2 сакавіка 1956 г. Францыя прызнала незалежнасць Французскага Марока. У красавіку 1956 г. Іспанія перадала Марока сваю частку краіны, але захавала за сабой гарады Мелілья і Сеута. У 1957 г. у склад Марока вернуты г.Танжэр (дагэтуль міжнародная зона), у 1958 г. — тэрыторыя Тарфая. У жніўні 1957 г. М. Сідзі Мухамед бен Юсуф абвясціў сябе каралём Марока пад імем Мухамеда V. Пасля яго смерці (люты 1961 г.) каралеўскі прастол заняў яго сын Хасан II (1961—1999 гг.), які ў снежні 1962 г. прыняў першую канстытуцыю Марока і абвясціў краіну канстытуцыйнай манархіяй. Тады ж адбыліся першыя ўсеагульныя выбары. На канстытуцыйным рэферэндуме ў верасні дзвюхпалатны парламент, вызначаны функцыі губернатараў, замацаваны палажэнні аб прыхільнасці Марока да дэмакратычных каштоўнасцей. Пасля смерці ў жніўні 1999 г. Хасана II каралём Марока стаў Мухамед VI.
Акупацыя Заходняй Сахары
16 кастрычніка 1975 г. кароль Хасан ІІ заклікаў усіх неабыякавых мараканцаў без зброі прыйсці на зямлю Заходняй Сахары, якую Марока лічыла сваёй тэрыторыяй і што тады належала Іспаніі. У лістападзе каля 350 тыс. чалавек, сярод якіх былі жанчыны і дзеці, «завіталі» ў Заходнюю Сахару. Гэтая акцыя, якая атрымала назву «Зялёны марш», скончылася для Марока паспяхова: Іспанія пакінула Заходнюю Сахару. На барацьбу з акупантамі ўзняўся народ Заходняй Сахары (Фронт ПОЛІСАРЫО), падтрыманы міжнароднай супольнасцю. Ваенны канфлікт з фронтам ПОЛІСАРЫО ў 1976—1989 гг. негатыўна паўплываў на эканамічнае становішча Марока. У 1984 г. Марока пакінула Афрыканскі саюз у знак пратэсту па пазіцыі арганізацыі ў адносінах да канфлікту ў Заходняй Сахары.
Сучасны стан
У 2004 г. Марока падпісала гандлёвыя дагаворы з ЗША і Еўрапейскім саюзам.
У канцы лютага 2011 г. у Марока пракаціліся акцыі пратэсту і рэвалюцыйныя выступленні, якія прайшлі ў арабскім свеце пад назвай «Арабская вясна». Дэманстранты патрабавалі правесці рэформы ў сацыяльнай сферы і абмежаваць паўнамоцтвы караля. У выніку парламент атрымаў больш паўнамоцтваў. У 2011 г. быў праведзены рэферэндум, і ў Канстытуцыю былі ўнесены змены. З гэтага часу кароль можа прызначыць прэм’ер-міністрам толькі прадстаўніка партыі, якая перамагла на парламенцкіх выбарах.
У 2016 г. кароль Марока Мухамед VI афіцыйна заявіў пра жаданне краіны вярнуцца ў склад Афрыканскага саюза, і ўжо ў наступным, 2017 г., каралеўства нанова было прынята ў арганізацыю. У XXI ст. Марока лічыцца традыцыйным саюзнікам ЗША і Францыі ў рэгіёне.
Дзяржаўны лад
Паводле канстытуцыі, Марока — канстытуцыйная манархія. Кароль Марока Мухамед VI кіруе дзяржавай з 1999 года. Канстытуцыйная рэформа 2011 года абмежавала частку манаршай улады на карысць прэм’ер-міністра.
Заканадаўчы орган — дзвюхпалатны парламент. Прыход да ўлады ў 1998 г. сацыялістаў на чале з Абдурахманам Юсуфі стаў першым выпадкам дэмакратычнай перамогі апазіцыі ў арабскім свеце.
Нягледзячы на дэклараванне канстытуцыяй дэмакратычных каштоўнасцей, міжнародныя арганізацыі характарызуюць мараканскі палітычны рэжым як аўтарытарны і крытыкуюць сітуацыю з правамі чалавека і СМІ ў краіне.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Тэрыторыя краіны падзяляецца на правінцыі і прэфектуры, якія аб’яднаны ў 16 абласцей, у тым ліку адна вобласць цалкам, а дзве часткова размяшчаюцца на тэрыторыі анексаванай Заходняй Сахары (адзначаны *).
Насельніцтва
Насельніцтва Марока — мараканцы колькасцю 35,7 млн чалавек (ацэнка на 2017). Гэта трэцяя ў свеце па колькасці насельніцтва арабамоўная краіна пасля Егіпта і Алжыра. Штогадовы прырост насельніцтва складае 0,97 % (2017 г). Узровень нараджальнасці — 17,7 нованароджаных / 1000 чалавек (2017 г). Узровень смяротнасці 4,9 смерцяў / 1000 чалавек (2017 г). Узровень міграцыі — −0,32 %. Сярэдняя працягласць жыцця — 74 гадоў у мужчын, 80 год у жанчын (2017). Пісьменнасць — 78 % мужчыны, 58 % жанчыны (паводле ацэнкі 2015 года).
Каля 60 % насельніцтва — арабы, каля 40 % — берберы. Працэс зліцця розных плямёнаў і народаў у адзіную мараканскую нацыю да канца не завершаны. Еўрапейцы складаюць 60 тыс. чалавек (галоўным чынам французы, іспанцы і партугальцы), яўрэі — каля 3 тыс. .
Іслам з’яўляецца дзяржаўнай рэлігіяй Марока. 98,7 % мараканцаў — мусульмане (з іх 67 % — суніты), 1,1 % — хрысціяне, 0,2 % — іўдзеі.
На 1 кв.км пражывае каля 80 чалавек, але найбольш густазаселеннымі з’яўляюцца раёны на заходнім узбярэжжы краіны. На прыатлантычных раўнінах, а таксама ў паўночна-заходніх перадгор’ях Атласа і Эр-Рыфа на 1 кв.км пражывае 240—300 чалавек, у бязлюдных паўднёва-ўсходніх раёнах краіны шчыльнасць насельніцтва — 1-2 чалавекі на 1 кв.км. Урбанізацыя ў 2017 складае 61,2 %, што з’яўляецца тыповым для Паўночнай Афрыкі даволі высокім паказчыкам, што пераўзыходзіць сярэднеафрыканскі ўзровень у паўтары разы. У 2015—2020 гг. гарадское насельніцтва расце з хуткасцю 1,92 % у год. Буйнейшыя гарады: Касабланка (3,5 млн у 2015), Рабат (1,97 млн), Фес (1,17 млн), Маракеш (1,13 млн)
Мовы
Афіцыйныя мовы — арабская і берберская. Гутарковы мараканскі дыялект лексічна і граматычна вельмі адрозніваецца як ад арабскай літаратурнай мовы, так і ад іншых (немагрыбскіх) дыялектаў арабскага (практычна незразумелы ў арабскіх краінах Блізкага Усходу).
Прыкладна 40 % мараканцаў, асабліва ў сельскіх раёнах, гавораць на берберскай мове, якая існуе ў Марока ў выглядзе трох дыялектаў. Французская мова, якая не з’яўляецца дзяржаўнай, але фактычна разглядаецца як другая мова Марока, шырока выкарыстоўваецца ў бізнесе і эканоміцы. Таксама яна шырока выкарыстоўваецца ў адукацыйнай і дзяржаўнай сферах. Паводле ацэнкі 2010 французскай мовай валодала каля 32 % насельніцтва. Таксама, распаўсюджана выкарыстанне іспанскай мовы (асабліва на поўначы краіны). Частка спецыялістаў, якія калісьці вучыліся ў СССР/Расіі, а таксама працягваюць навучацца ў ёй, валодае рускай.
Эканоміка
Індустрыяльна-аграрная краіна. Разам з суседзямі па рэгіёне Паўночная Афрыка адносіцца да найбольш эканамічна развітых дзяржаў кантынента. ВУП на душу насельніцтва большы за 8000 долараў (2017).
Значныя запасы фасфарытаў (3 месца па здабычы і 1 месца па экспарце ў свеце).
У сельскай гаспадарцы занята 40 % насельніцтва і ствараецца каля 15 % ВУП: вырошчванне цытрусавых, пшаніцы, таматаў. Нелагальна вырошваюцца каноплі для еўрапейскага рынку.
Развіваецца турызм. У 2013 годзе Марока наведалі больш за 10 мільёнаў турыстаў. Улады Марока плануюць да 2020 павялічыць штогадовы паток турыстаў да 20 млн чалавек. Турызм з’яўляецца другой па велічыні крыніцай замежнай валюты ў Марока пасля фасфатнай прамысловасці. Папулярнейшы марскі курорт — Агадзір. Касабланка — галоўны круізны цэнтр. Маракеш наведваюць, каб дакрануцца да гістарычнай і культурнай спадчыны.
Транспарт
З агульнай працягласці чыгуначных ліній 2120 км у 2009 годзе 1003 км былі электрыфікаваны (3 кВ). Пачалі рэалізоўвацца планы па стварэнні высакахуткасных чыгуначных магістраляў у Марока. Высакахуткасная чыгуначная лінія Танжэр-Касабланка азначае сабой першы этап генеральнага плана хуткаснай чыгункі ONCF, згодна з якім да 2030 года будзе пабудавана больш за 1500 км (930 міль) новых чыгуначных ліній. Высакахуткасны цягнік — TGV — будзе мець умяшчальнасць 500 пасажыраў і перавозіць больш за 8 мільёнаў пасажыраў у год. Праца над праектам «Высакахуткасная чыгунка» была распачатая ў верасні 2011 года, і пасля адкрыцця першага ўчастка ў лістападзе 2018 г. яна стала першай хуткаснай чыгункай у Афрыцы. Канцавым пунктам праекта стане горад Агадзір на поўдні Марока.
Марока мае развітую сетку аўтадарог, адну з лепшых у Афрыцы. У 2010 працягласць аўтадарог складала 56 986 км, з іх 1416 — хайвеяў. Праз Марока праходзяць дарогі, якія ўваходзяць у транс-афрыканскую сетку аўтамабільных дарог (Trans-African Highway network).
У Марока дзейнічаюць нафта- і газаправоды мясцовага значэння.
У Марока дзейнічаюць два буйных гандлёвых порта, Касабланка і Танжэр-Мед. Некалькі паромных ліній злучаюць Марока з Іспаніяй, Францыяй і Італіяй.
Наша ніва
«Наша ніва» — папулярная назва ў беларускай культуры.
Ісус Хрыстос
Ісу́с Хрысто́с, Е́зус Хры́стус (ישוע або́ יהשוה Ἰησοῦς Χριστός, Iesus Christus, каля 4 г. да н.э. — каля 30 г. н.э. ) — цэнтральная постаць хрысціянства, Богачалавек, большасць хрысціянскіх дэнамінацый лічыць Яго Бо́жым Сы́нам, у Якім спалучаны Боская (як Бог-Сын ён — другая асоба Тройцы) і чалавечая (народжаны ад Марыі) прыроды. Паводле Новага Запавету, добраахвотна прыняў пакутніцкую смерць, каб выкупіць людскія грахі. Адсюль розныя эпітэты і імёны Ісуса Хрыста — Збавіцель, Сын Чалавечы, Сын Божы і інш. .
Хрысціянская царква лічыць Ісуса Хрыста заснавальнікам свайго веравызнання. Апісанне жыцця і вучэння Ісуса выкладзена ў тэкстах кананічных Евангелляў ад Мацвея, Марка, Лукі і Яна. Згодна Бібліі Ісус нарадзіўся ў палесцінскім горадзе Віфлееме ў часы валадарства рымскага імператара Аўгуста, ва ўзросце каля 30 гадоў сабраў вакол сябе 12 вучняў-апосталаў, з якімі хадзіў па Палесціне, прапаведуючы Сваё вучэнне і творачы цуды (уваскрэсенне памерлых, хаджэнне па вадзе, насычэнне тысяч людзей пяццю хлябамі, лячэнне псіхічнахворых і інш. ). У Іерусаліме Яго вучань Іуда прадаў свайго настаўніка за 30 сярэбранікаў. Ісус быў асуджаны рымскім намеснікам Понціем Пілатам на пакаранне смерцю, распяты на крыжы і пахаваны. Аднак, як сцвярджаецца ў Бібліі, на трэці дзень Ён уваскрэс і ўзнёсся на неба. Многія з дэталей біяграфіі Хрыста лічацца прадказанымі ў Старым запавеце, дзякуючы чаму ствараецца пераемная сувязь паміж Старым і Новым Запаветамі.
Хрысціяне лічаць Ісуса доўгачаканым Месіяй Старога Запавету. Большасць хрысціян верыць, што Ісус быў зачаты ад Духа Святога, нарадзіўся ад Дзевы, тварыў цуды, заснаваў Царкву, памёр на крыжы ахвярна для дасягнення адкуплення, уваскрос з мёртвых і ўзнёсся на неба, адкуль Ён вернецца. Большасць хрысціян пакланяецца Ісусу як увасабленню Бога-Сына і Другой Асобы Святой Тройцы, некаторыя хрысціянскія групы цалкам або часткова аспрэчваюць трынітарызм як не біблейскае вучэнне.
У ісламе Ісус (звычайна транслітэруюцца як Іса) лічыцца адным з важных прарокаў Бога. Для мусульман Ісус прыносіць Пісанне, таксама прадукт беззаганнага зачацця, але не ахвяру распяцця. Іўдаізм адпрэчвае веру, што Ісус быў доўгачаканым Месіяй, сцвярджаючы, што Ён не выканаў месіянскіх прароцтваў у Танаху. Пісанне бахаяў амаль ніколі не спасылаецца на Ісуса як Месію, але называе яго Богаяўленнем. Некаторыя даследчыкі, асабліва ў 19 ст., адмаўлялі само існаванне Ісуса Хрыста, цяпер большасць вучоных прызнаюць гістарычнасць Хрыста.
Этымалогія імя
Сучаснае імя «Ісус» з’яўляецца транслітарацыяй з шэрагу старадаўніх моў: з лацінскай Iesus, грэчаскай Ἰησοῦς (Iesous), з элізаванай арамейскай (іўрыта) ישוע (Yēšûă "). У Каране імя Ісус падаецца як عيسى (Іса) . Этымалогія назвы Ісуса ў кантэксце Новага Запавета звычайна падаецца як «Гасподзь выратоўвае» ці «Яхве ёсць выратаванне». Імя Ісус шырока ўжывалася ў Іўдзеі падчас нараджэння Ісуса . У першым стагоддзі ад раства Хрыстова гісторык Іосіф Флавій пазывае па меншай меры 20 розных людзей з імем «Ісус» . Імя Ісус таксама выкарыстоўвалася за межамі Іўдзеі.
У Новым Запавеце, у Евангеллі паводле Лукі 1:26-33, Анёл Гаўрыіл паведамляе Марыі, што та павінна свайго дзіцяці «Ісус», і ў Евангеллі паводле Мацвея 1:21 Анёл кажа Іосіфу, каб той назваў дзіця «Ісус». У Евангеллі паводле Мацвея 1:21 запісана: «Вы павінны даць яму імя Ісус, бо Ён уратуе людзей Сваіх ад грахоў іх».
Слова «Хрыстос» прыйшло ад грэчаскага Χριστός (Хрыстос), што азначае «памазанік». Гэта слова — пераклад з яўрэйскага מָשִׁיחַ (Машыях), што транслітаразуецца як «Месія». У версіі Септуагінты (напісанай больш за стагоддзе да нараджэння Ісуса), слова «Хрыстос» (Χριστός) ужывалася для перакладу яўрэйскага слова «Месія» (מָשִׁיחַ) на грэчаскую мову. У Евангеллі паводле Мацвея 16:16, апостал Пётр называе Ісуса Хрыстом («Ты Хрыстос»), гэта значыць як Месію. Пасля напісання Новага Запавету слова «Хрыстос» стала выкарыстоўвацца як частка суцэльнага імя — «Ісус Хрыстос», хоць першапачаткова гэта быў тытул («Ісус Памазанік»). У сваю чаргу слова «хрысціянін» (што азначае «той, хто абавязаны вернасцю чалавеку Хрысту» ці проста «паслядоўнік Хрыста») выкарыстоўвалася ўжо з першага стагоддзя.
Крыніцы інфармацыі
Чатыры кананічныя Евангеллі (ад Матфея, ад Марка, ад Лукі і ад Яна) з’яўляюцца асноўнымі крыніцамі біяграфіі Ісуса. Іншыя часткі Новага Запавету, такія як лісты Паўла і Дзеянні апосталаў, таксама ўключаюць у сябе спасылкі на ключавыя эпізоды жыцця Ісуса.
Першым, як лічыцца, было напісана Евангелле ад Марка (каля 60-75 н.э.), затым Евангелле ад Матфея (65-85 н.э.) і Евангелле ад Лукі (65-95 г. н.э.), апошняе Евангелле ад Яна (75- 100 г. н.э.). Першыя тры Евангеллі вядомыя як Сінаптычныя Евангеллі, ад грэцкага σύν («агульны») і ὄψις (OPSIS «выгляд»), яны падобныя ў змесце, апавяданні, мове і структуры. На думку большасці даследчыкаў, Сінаптычныя Евангеллі з’яўляюцца асноўнымі крыніцамі гістарычнай інфармацыі пра Ісуса.
Некаторыя раннія хрысціянскія і гнастычная групы мелі ўласныя апісанні жыцця і вучэння Ісуса, якія не ўвайшлі ў Новы Запавет. Найбольш вядомыя з іх: Евангелле ад Фамы, Евангелле ад Пятра, Апокрыфічны ліст Якава, а таксама многія іншыя апокрыфы. Большасць навукоўцаў лічаць гэтыя творы напісанымі значна пазней і менш надзейнымі крыніцамі, чым кананічныя Евангеллі.
Генеалогія і нараджэнне
Дадзеныя па генеалогіі і нараджэнні Ісуса ў Новым Запавеце запісаны толькі ў Евангеллі паводле Лукі і ў Евангеллі паводле Мацвея. Усе існуючыя дакументы па-за межамі Новага Запавету, якія з’яўляюцца больш ці менш сучаснымі з Ісусам і Евангеллямі, не праліваюць святло на іншыя біяграфічныя аспекты Яго жыцця; таму гэтыя два Евангеллі застаюцца асноўнымі крыніцамі інфармацыі аб генеалогіі і нараджэнні Хрыста. У Мацвея радавод Ісуса пачынаецца ўжо з 1-га верша, называючы Ісуса «Сынам Давідавым» паказвае на Яго Месіянскую годнасць; у той час як генеалогія ў Лукі прызвана паказаць Богасыноўства Ісуса і разглядаецца ў раздзеле 3, пасля Хрышчэння Ісуса (Лукі 3:22), калі голас з нябёсаў вызначае Ісуса як Сына Божага. Лука прасочвае радавод Ісуса праз Адама да Бога.
Божае нараджэнне з’яўляецца прыкметнай падзеяй у Евангеллі паводле Лукі. Яна ўключае ў сябе больш за 10 % тэксту, што ў тры разы перавышае даўжыню апавядання пра Ражство ў Евангеллі паводле Мацвея. Лука апавядае ў асноўным да нараджэння Ісуса і факусуе ўвагу на Марыі, у той час як Мацвей разглядае ў асноўным падзеі пасля нараджэння Ісуса і надае больш увагі Іосіфу. Па тэкстах Лукі і Мацвея, Ісус нарадзіўся, калі Іосіф і Марыя, яго нявеста, знаходзіліся ў Віфлееме. Абодва апавяданні падтрымліваюць дактрыну аб бязгрэшным зачацці, згодна якой Ісус быў зачаты цудоўным чынам ва ўлонні маці ад Святога Духа, калі Яго маці была яшчэ нявінніцай.
У Евангеллі паводле Лукі 1:31-38 Марыя даведваецца ад архангела Гаўрыіла, што яна зачне і народзіць дзіця з імём Ісус праз дзеянне Святога Духа. Пасля яго заручын Марыі, Іосіф турбуецца (Матф. 1:19-20), таму што Марыя цяжарная, але ў першым з трох сноў Іосіфа анёл запэўнівае яго не баяцца прыняць Марыю ў жонкі, таму што яе дзіця было ​​зачата ад Духа Святога. Калі надышоў час нарадзіць, Марыя разам з Іосіфам былі вымушаны зрабіць вандроўку з Назарэта, бацькоўскага дома Іосіфа, ў Віфлеем, каб зарэгістравацца падчас перапісу Квірынія, зробленага па загадзе імператара Аўгуста. Такім чынам споўнілася прароцтва, запісанае ў Міх.5:2. У Лук. 2:1-7 апавядаецца, што Марыя нарадзіўшы Ісуса і не знайшоўшы месца ў гасцініцы, памясціла нованароджанага ў яслях. Анел з’явіўся пастухам і паведаміў ім пра цудоўную падзею, а таксама накіраваў іх павіншаваць Дзіцяці (Лук. 2:22). Пасля прадстаўлення Ісуса ў храме, Іосіф і Марыя вярнуліся дадому.
Мудрацы ці вешчуны, даведаўшыся пра нараджэнне Ісуса праз святло Віфліемскай зоркі, прынеслі падарункі для зноўнароджаннага Цара Іўдзейскага. Цар Ірад, які пазнаў пра нараджэнне Ісуса ад вешчуноў, загадаў забіць усіх немаўлят у Віфлееме. Але ў сне Анёл папярэдзіў Іосіфа, і той разам з сям’ёй бяжаў у Егіпет, пасля смерці Ірада ўсе разам вярнуліся і пасяліліся ў Назарэце.
Маленства і прафесія
У абодвух Евангеллях пазначана, што дзяцінства Ісуса прайшло ў горадзе Назарэце ў Галілеі. Імя Іосіфа, мужа Марыі, прысутнічае ў апісаннях дзяцінства, але знікае ў далейшым. У Лк. 2:40-51 апісаны эпізод з дзяцінства Хрыста, калі Іосіф разам з Марыяй і Ісусам, калі таму было 12 год, выправіліся ў Іерусалім з нагоды свята. Паколькі ў горадзе было шмат пілігрымаў, то дзіцяці згубілася, бацькі толькі на трэці дзень змаглі адшукаць Ісуса ў храме, дзе Ён вучыў святароў, выклікаючы здзіўленне апошніх. Гэта адзіны выпадак з дзяцінства Ісуса, пра які паведамляецца ў Новым Запавеце ; агулам жа пра дзяцінства Ісуса сказана вельмі сціпла: «А Дзіця расло і ўмацоўвалася Духам».
У Марка 6:3 Ісус названы тэктонам (τέκτων), што ў перакладзе значыць «цясляр». Матф. 13:55 паведамляе, што Ён быў сынам тэктона. Слова «тэктон» традыцыйна перакладаецца як «цясляр», але можа азначаць вырабнікоў аб’ектаў з розных матэрыялаў, нават будаўнікоў.
Акрамя Новага Запавету, традыцыйна прафесію Ісуса звязваюць з дрэваапрацоўкай у традыцыях 1-га і 2-га стагоддзя; і Іўсцін Мучанік (пам. каля 165) пісаў, што Ісус рабіў ёрмы і плугі. У Евангеллях сказана, што Ісус добра ведаў Тору : мог чытаць, перафразоўваць і абмяркоўваць Пісанне, але не атрымаў традыцыйнае навучанне ў кніжнікаў і фарысеяў, не прайшоў іх школы, не вывучаў багаслоўе і Закон
Хрышчэнне і выпрабаванне
У Евангеллях, да Хрышчэння Ісуса заўсёды папярэднічае інфармацыя пра Яна Хрысціцеля і яго служэнне. Ян прапаведваў пакаянне для даравання грахоў і хрысціў людзей у раёне ракі Іардан. Спасылкі на служэнне Яна каля ракі Іардан сустракаюцца не толькі ў чатырох Евангеллях. У Дзеяннях 10:37-38 апостал Пётр паказвае, як служэнне Ісуса ішло пасля «хрышчэння, якое Ян прапаведваў».
У той час Ян прадказваў (Лук. 3:16), што прыйдзе Хтосьці, хто «мацнейшы за мяне». Апостал Павел таксама паказвае гэта чаканне Яна ў Дзеяннях 19:4. У Матф. 3:14 Ян Хрысціцель, сустрэўшы Ісуса, кажа: «Гэта мне трэба, каб хрысціцца ў Цябе». Тым не менш, Ісус просіць Яна хрысціць Яго. Пасля таго як Ісус выходзіць з вады, неба адчыняецца, і голас з неба кажа: «Гэта Сын Мой улюблёны, Якога Я ўпадабаў Сабе». Святы Дух спускаецца на Ісуса ў выглядзе голуба (Матф. 3:13-17, Марк. 1:9-11, Лк. 3:21-23). У Ян. 1:29-33, зыход голуба падаецца як сведчанне Яна Хрысціцеля, які кажа, што не ведаў, што Ісус — Месія, пакуль не ўбачыў, як Яго сыходзіць Святы Дух. Гэта адзін з двух выпадкаў у Евангеллях, дзе голас з неба называе Ісуса «Сынам», другі момант адносіцца да Праабражэння Ісуса.
Пасля хрышчэння, сінаптычныя Евангеллі пераходзяць да апісання Спакусы Ісуса, калі Ісус 40 дзён знаходзіцца ў пустыні, а пасля перамагае трайную спакусу ад д’ябла словамі Пісання. У Ян. 1:35-37 змешчаны апавяданне пра першую сустрэчу паміж Ісусам і двума Яго будучымі вучнямі, якія на той час былі вучнямі Яна Хрысціцеля. У тым аповедзе на наступны дзень Ян бачыць Ісуса зноў і называе яго Божым Ягняці, а тыя «два вучні пачулі, як ён гэта казаў, і пайшлі за Ісусам». Пра спакушэнне Ісуса сказана ў трох сінаптычных Евангеллях пасля Яго хрышчэння. Хрышчэнне і спакушэнне Ісуса служыць для падрыхтоўкі да Яго грамадскага служэння.
Пакліканне дванаццаці вучняў
Пасля першага цуду ў Кане Галілейскай Яго слухачы, пераважна галілейскія рыбакі, былі моцна ўсхваляваныя здарыўшымся. Апостал Ян кажа, што менавіта з таго моманту вучні паверылі ў Ісуса. І калі Ён паклікаў іх следваць за Ім, яны без ваганняў пакінулі сваі сеці і з гэтага моманту цалкам належалі толькі Свайму Настаўніку.
Верагодна, першыя паслядоўнікі Ісуса былі яшчэ маладыя. Першынства належала рыбаку родам з Віфсаіды — Сымону, сыну Іоны, яго імя стаіць першым у кожным спісе апосталаў, а калі Настаўнік штосьці пытаў у вучняў, то Сымон звычайна адказваў за ўсіх. Пятра прывеў да Хрыста яго брат Андрэй. Другія два браты: Якаў і Ян былі сынамі Зевядзея, іх маці — Саламея. Ісус называў абодвух апосталаў за іх новаў сынамі Бенегенез, ці сынамі громавымі. Палкі Ян стаў любімым вучням Ісуса. У мытні Капернаума Ісус сустрэў мытніка Левія, які пасля закліка адразу пакінуў сваю выгодную пасаду і паследваў за Хрыстом. Пазней Мацвей стаў першым запісваць словы Хрыстовы.
У шэраг вучняў увайшлі Нафанаіл, сын Таламея, з Каны; яго сябар Філіп, жыхар Віфсаіды, які лепш за іншых валодаў грэчаскай мовай; Сымон Зілот, які з-за Настаўніка пакінуў партыю зілотаў — барацьбітоў за незалежнасць Іўдзеі; а таксама Іуда Фаддзей і Якаў Алфееў. Усе вучні паходзілі з Галілеі, з поўдня паходзіў толькі ўраджэнец Керыёта Іуда, імя якога стала сімвалам нізасці і вераломства. Хрыстос аднак, падкрэсліваючы давер да Іуды, даручыў апошняму захоўванне сціплых грашовых сродкаў суполкі.
Гэтыя дванаццаць вучняў склалі падмурак першаапостальскай царквы, яе апосталамі, якія з адданых слухачоў павінны былі ператварыцца ў «лаўцоў людзей» (Марк. 1:17). Як старажытны Ізраіль веў сваё паходжанне ад дванаццаці патрыярхаў, дык і Хрыстос абраў менавіта дванаццаць апосталаў, аб якіх Ён кажа, што яны сядуць на прастолах «судзіць дванаццаць кален Ізраіля» (Матф. 19:28).
Служэнне
У Лук. 3:23 сказана, што быў Ісус «каля 30 гадоў», калі пачаў Сваё служэнне. Лічаць, што датай пачатку Яго служэння ёсць 27 г. н.э., аднак некаторыя даследчыкі адносяць пачатак да 29 г. н.э. Канец Яго служэння традыцыйна адносіцца да 30 г.н.э. (паводле іншых ацэнак — да 36 г. н.э.)
Згодна Евангеллям служэнне Ісуса пачалося ў сельскай мясцовасці ў Іўдзеі, недалёка ад ракі Іардан, а самім пунктам пачатку служэння Ісуса лічыцца Яго хрышчэнне Янам Хрысціцелем (Матф. 3, Лук. 3). Сінаптычныя Евангеллі большую частку тэкста прысвячаюць служэнню ў Галілеі, а Ян паказвае, што Ісус у гэты час здзейсніў некалькі падарожжаў у Іерусалім. Канчаецца служэнне Хрыста Апошняй вячэрай у Іерусаліме (Мф. 26, Лк 22). Евангеллі паказваюць служэнне Яна Хрысціцеля, як папярэдніка служэння Хрыста, а хрышчэнне — як пачатковы пункт служэння Ісуса, пасля чаго Ісус падарожнічае, прапаведуе і творыць цуды.
Ранняе служэнне ў Галілеі пачынаецца з вяртання Ісуса ў Галілею з Іўдзейскай пустыні пасля перамогі над спакусамі сатаны. У гэты ранні перыяд пропаведзі Ісуса ў Галілеі да Яго прыходзяць першыя вучні (Матф. 4:18-20), якія пачынаюць падарожнічаць з ім і ў рэшце рэшт утвараюць ядро ранняй Царквы. У гэты перыяд Ісус прагаворвае Нагорную пропаведзь — адну з галоўных прамоў Хрыста.
Галоўнае служэнне ў Галілеі, якое пачынаецца ў Матф. 8, працягваецца да смерці Яна Хрысціцеля. Яно ўключае суцяшэнне буры і шэраг іншых цудаў і прыпавесцяў Хрыстовых. Заключнае служэнне ў Галілеі ўключае эпізоды насычэння 5000 чалавек і хаджэння па вадзе (абодва ў Матф. 14). Канцом гэтага перыяду (пазначаны ў Матф. 16 і Марк. 8) лічыцца спавяданне Пятра і Праабражэнне Гасподне.
Рухаючыся ў бок Іерусаліма, Ісус праводзіць служэнне ў Пярэі, на што прыпадае каля траціны Яго шляху ад Галілейскага мора праз раку Іардан. Пасля Ён вяртаецца ў раён, дзе быў ахрышчаны (Яна 10:40-42). Апошняе служэнне ў Іерусаліме часам называюць Страсным тыдням, яно пачынаецца з урачыстага ўезду Ісуса ў Іерусалім у Вербную нядзелю. Падчас гэтага тыдня Ісус выганяе мяняў з храма, а Яго вучань Іуда наважваецца здрадзіць, каб выдаць Хрыста. Гэты перыяд канчаецца Апошняй вячэрай і развітальнай прамовай Ісуса.
Вучэнне, пропаведзь і цуды
У Новым Запавеце вучэнне Ісуса прадстаўлена з пункту гледжання Яго «слоў і спраў». Словы Ісуса ўключаць у сябе шэраг пропаведзяў і прытчаў, якія запісаны ва ўсім апавяданні ў сінаптычных Евангеллях (у Евангеллі паводле Яна няма прытчаў). Дзеянні Хрыста ўключаюць у сабе цуды і іншыя дзеянні, якія Ён робіць падчас Свайго служэння. Нягледзячы на тое, што кананічныя Евангеллі з’яўляюцца асноўнай крыніцай вучэння Хрыста, у лістах апостала Паўла, якія былі напісаны праз дзесяцігоддзі пасля саміх падзей, таксама забяспечваюць некаторымі з самых ранніх пісьмовых справаздач аб Вучэнні Ісуса.
Новы Запавет не прадстаўляе вучэнне Ісуса толькі з Яго ўласных пропаведзяў, але прыраўнівае словы Ісуса з Боскім адкрыццём. Ян Хрысціцель заяўляе ў Ян. 3:34: «Той, Якога паслаў Бог, кажа словы Божыя», а сам Ісус кажа ў Ян. 7:16: «Маё вучэнне не Маё, але Таго, Хто паслаў Мяне», і зноў паўтарае ў Яна 14:10: «Словы, якія кажу Я вам, кажу не ад Сабе; Айцец, Які знаходзіцца ў Мяне творыць Яго дзеянні» У Евангеллі паводле Мацвея 11:27 Ісус сцвярджае пра Боскія веды, заявіўшы: «Ніхто не ведае Сына, акрамя Айца, і ніхто не ведае Айца, акрамя Сына», такім чынам сцвярджаючы, што Сваі веды Ён атрымаў, калі быў з Айцом.
Надыход Царства Божага (якое таксама называецца Божым Валадарствам) з’яўляецца адным з ключавых элементаў вучэння Ісуса ў Новым Запавеце. Ісус абяцае зрабіць грамадзянамі Царства ўсіх тых, хто прымае Яго вучэнне. Ён заклікае людзей да пакаяння ў сваіх грахах і прысвяціць сябе цалкам Богу. Ісус кажа Сваім паслядоўнікам, каб яны строга прытрымліваліся яўрэйскага закона, хоць настаўнікі закона абвінавачвалі Ісуса ў тым, што Ён парушае закон. Як аснову маральнасці Ісус захаваў патрабаванні Дэкалогу, заявіўшы багатаму юнаку: «Калі хочаш увайсці ў жыццё, выконвай запаведзі» (Матф. 19:17). Аднак калі настаўнікі закона прыбавілі да Закона сотні дробязных правілаў, то Ісус вяртаў Стары Запавет к яго вытокам. Аднойчы ў Ісуса спыталі, якая найбольшая запаведзь у Законе, на што Ён адказаў: «''палюбі Госпада Бога твайго ўсім сэрцам тваім, і ўсёю душою тваёю, і ўсім разуменнем тваім;.. другая падобная да яе: палюбі блізкага твайго, як самога сябе''». Іншыя этычныя вучэнні Ісуса ўключаюць любоў да ворагаў, ўстрыманне ад нянавісці і пажады, а таксама вядомы загад падстаўляць другую шчаку. Шмат кажа пра вучэнне Ісуса Яго адносіны да простых людзей, якія былі цалкам супрацьлеглымі ад адносін фарысеяў. Усе адвержаныя, усе парыі знаходзілі ў Ісусе член і заступніка. Гэта шакавала добрапрыстойных святароў і настаўнікаў Закону, у адказ Ісус казаў: Не здаровым патрэбны лекар, але хворым… Я прыйшоў паклікаць не праведных, але грэшных да пакаяння(Матф. 9:12-13). Такім чынам Евангелле разбурала перашкоды здаўна падзяляўшыя людзей, адкрываючы кожнаму шлях у Божае Валадарства.
Прытчы Ісуса Хрыста ўяўляюць сабой асноўны кампанент вучэння Ісуса ў Евангеллях, прыкладна трыццаць прытчаў складаюць каля адной трэці Яго запісанага вучэння. Прытчы здаўна былі вядомы ў Ізраілі, але Ісус зрабіў іх асноўным спосабам выяўлення Сваіх думак. Прытчы могуць з’яўляцца на працягу працяглых пропаведзяў, а таксама ў розных месцах апавядання; яны ўяўляюць сабой простыя і запамінальныя гісторыі, часта з вобразамі, і перадаюць сэнс вучэння Ісуса, фізічнымі вобразамі адкрываючы духоўны свет. Агульная тэма ў гэтых апавяданнях — паказаць дабрыню і шчодрасць Бога і небяспекі граху. Некаторыя з прытчаў, як напрыклад прытча аб блудным сыне (Лук. 15:11), вельмі простыя, у той час як іншыя, такія як прытча аб семені (Марк. 4:26), больш цяжкія для разумення. Выкарыстоўваючы прытчы, Хрыстос маляваў перад слухачамі знаёмыя карціны прыроды і побыту, гэтыя гісторыі западалі ў душу і аказваліся больш дзейснымі любых разваг.
У Евангеллях запісана шмат момантаў, калі Ісус творыць цуды і адначасова выкладае вучэнне, такім чынам забяспечваецца пераплаценне Яго «слоў і спраў» ў Евангеллях. У Евангеллі паводле Яна, цуды Ісуса апісаны як «знакі», якія выкананы каб даказаць місію і боскасць Ісуса. У сінаптычных Евангеллях апавядаецца момант, што калі Ісуса папрасілі зрабіць цуды, каб даказаць Свой ​​аўтарытэт, то Ісус адмаўляецца. Многія з цудаў у Евангеллі падкрэсліваюць важнасць веры, напрыклад, ачышчэнне дзесяці пракажоных і уваскрэсенне дачкі Іяіра паказваюць, што хворыя вылячыліся дзякуючы іх веры. І, наадварот, нявер’е перашкаджае працэсу вылячэння.
Вызнанне Ісуса Месіяй і Праабражэнне
Прыкладна ў сярэдзіне кожнага з трох сінаптычных Евангеллях, два ўзаемазвязаных падзеі адзначылі паваротны момант у Евангельскім апавяданні. Гэта вызнанне Пятра і Праабражэнне Ісуса. Гэтыя падзеі пачынаюцца ў Кесарыі Філіпавай, на поўнач ад Галілейскага мора ў пачатку апошняга падарожжа ў Іерусалім, якое скончылася пакутамі і Уваскрасеннем Ісуса, і адзначылі пачатак паступовага раскрыцця місіі Ісуса Сваім вучням, Яго прадказанне ўласных пакут і смерці.
Вызнанне Пятра пачынаецца з дыялогу паміж Ісусам і Яго вучнямі ў Матф. 16:13, Марк. 8:27 і Лук. 9:18. Ісус пытаецца ў Сваіх вучняў: «А вы за каго ўважаеце Мяне?» Сымон Пётр адказаў Яму: «Ты Хрыстос, Сын Бога Жывога». У Матф. 16:17 Ісус дабраслаўляе Пятра за яго адказ, і кажа: «Не плоць і кроў адкрылі гэта цябе, але Айцец Мой, Які ёсць у нябёсах». Дабраслаўляя Пятра, Ісус не толькі прымае тытул Хрыста і Божага Сына, якія Пётр прыпісвае Яму, але і заяўляе пра абвяшчэнне Божага адкрыцця, заявіўшы, што Айцец Нябесны адкрыў гэта Пятру. У гэтым сцвярджэнні Ісус недвухсэнсоўна заяўляе пра Сябе, як пра Хрыста і Божага Сына.
Апісанне Праабражэння Ісуса дадзена ў Матф. 17:1-9, Марк. 9:2-8, Лук. 9:28-36 . Ісус бярэ Пятра і двух яшчэ двух апосталаў з Сабой і ідзе да гары, якая ў Пісаннях не названа. Пасля таго як на гары (Матф. 17:2) сцвярджаецца, што Ісус «''перамяніўся перад імі. Ён стаў ззяць, як сонца, а ўбранне Яго стала белае, як святло», светлае воблака з’явілася вакол іх, і голас з воблака сказаў: «Гэта Сын Мой улюблёны, Якога Я ўпадабаў; Яго слухайце''». Тром апосталам было дано на імгненне ўбачыць прыадчыненую заслону і сузіраць сверхчалавечую славу Хрыста. Праабражэнне не толькі паказвае Ісуса як Сына Божага (гэтак жа як і пры хрышчэнні), але словы «Яго слухайце» вызначаюць Яго як Пасланца і Прамоўцы Бога.
Апошні тыдзень: здрада, арышт, суд і смерць
Апісанне апошняга тыдня жыцця Ісуса (часта называнага Страсным тыдням) займае каля трэці апавяданні ў кананічных Евангеллях. Апавяданне пачынаецца з апісання канчатковага ўступлення ў Іерусалім, а сканчваецца Яго распяццем. Апошняму тыдню, які пачынаецца з уступлення Хрыста ў Іерусалім і сканчваецца Яго распяццем і пахаваннем у пятніцу, прысвечана каля 5 падраздзелаў Евангелляў. Апошняму тыдню ў Іерусаліме папярэднічае падарожжа, якое Ісус пачаў у Галілеі праз Перэю і Іўдзею. Перад падзеямі канчатковага ўвахода Ісуса ў Іерусалім, Евангелле паводле Яна падае апісанне уваскрашэння Лазара. Марыя, сястра Лазара, памазвае ногі Ісуса мірай, што сімваліруе Яго смерць і пахаванне. У пачатку тыдня, калі Ісус уваходзіць у Іерусалім, Ён сустракае радасны натоўп, што, аднак, дадае напружанасць з іўдзейскім святарствам.
На працягу тыдня Свайго апошняга служэння ў Іерусаліме, Ісус наведвае храм і выганяе мяняў з храма. Святары і старэйшыны народа ўступаюць у рэлігійныя дэбаты з Ісусам, спрабуючы паставіць пад сумнеў Яго аўтарытэт. У гэты час адзін з Яго вучняў, Іуда Іскарыёт, вырашае здрадзіць Ісусу за трыццаць срэбранікаў.
У канцы тыдня, Ісус робіць Тайную вячэру з вучнямі, падчас якой Ён усталёўвае таінства Еўхарыстыі, і рыхтуе іх для Свайго ад’езду ў развітанай прамове. Тайная вячэра згадваецца ва ўсіх чатырох кананічных Евангеллях, а таксама ў лісце Паўла да Карынфянаў. Пасля вячэры, Ісус разам з вучнямі ідзе ў Гефсіманскі сад, там Ён знаходзіцца ў агоніі, пасля куды з’яўляюцца святары з аховай разам з Іудай, які пацалункам выдае Збаўцу. Пасля арышту Ісуса большая частка вучняў разбягаецца ад свайго Настаўніка, а Пётр тры разы адмаўляецца ад Хрыста, пра што прадказаў Ісус падчас Апошняй Вячэры.
Ісус спачатку дапытаны ў Сінедрыёне, а затым судом Понція Пілата, рымскага пракуратара Іўдзеі. Падчас гэтых допытаў Ісус кажа вельмі мала, і ў асноўным маўчыць. Пасля хвастання Ісуса, і здзекаў над Хрыстом Пілат прыказвае аддаць Ісуса на распяцце на месцы, якое называецца Галгофа. .
Апошні ўезд у Іерусалім
Ва ўсіх чатырох кананічных Евангеллях апісаны трыўмфальны ўезд Ісуса ў Іерусалім, які адбываецца ў пачатку апошняга тыдня Яго жыцця, за некалькі дзён да Апошняй Вячэры, перад пачаткам апавядання пра Мукі Ісуса. Дзень уезду ў Евангеллях паводле Марка і Яна вызначаецца як нядзеля, у Евангеллі паводле Мацвея як панядзелак, у Лукі гэты дзень не вызначаецца. Ісус дасылае двух вучняў у Віфанію, каб атрымаць асла, на якім ніколі ніхто не ездзіў, каб уехаць на ім на пачатку тыдня ў Іерусалім. Такім чынам споўнілася прароцтва, запісанае ў кнізе Захарыі. Калі Ісус уязджаў у Іерусалім, людзі складалі на Яго шляху сваю вопратку, а таксама невялікія галінкі дрэваў і спявалі Псалм 118:25-26.
У трох сінаптычных Евангеллях, пасля ўезду ў Іерусалім адбываецца ачышчэнне храма, калі Ісус выганяе мяняў з храма, абвінаваціўшы іх у стварэнні з храма логва разбойнікаў з-за іх камерцыйнай дзейнасці. У Храме Ісус прамаўляе вялікую колькасць прытчаў і пропаведзяў, ухваляе ахвяру беднай удавы, прадказвае другое прышэсце.
У сінаптычных Евангеллях расказваецца, што ў гэты тыдзень адбываліся дыспуты паміж Ісусам і старэйшынамі Іўдзейскімі, у якіх Ісус казаў пра Сваю ўладу і крытыкаваў крывадушнасць святарства. Іуда Іскарыёт, адзін з дванаццаці апосталаў увайшоў у змову з яўрэйскімі старэйшынамі, згадзіўшыся за плату ў 30 сярэбраных манет выдаць Ісуса і перадаць Яго старэйшынам.
Тайная вячэра
У Новым Запавеце, Тайная вячэра з’яўляецца снеданнем, які Ісус падзяляе са сваімі дванаццаццю апосталамі ў Іерусаліме да Свайго распяцця. Тайная вячэра згадваецца ва ўсіх чатырох кананічных Евангеллях, а таксама ў Першым лісце апостала Паўла да Карынфянаў (11:23-26), які верагодна быў напісаны яшчэ да Евангелляў.
Тэхналагічны інстытут (станцыя метро)
«Тэхналагічны інстытут» — станцыя Пецярбургскага метрапалітэна.
Ісус Хрыстос
Тайная вячэра
Ва ўсіх чатырох Евангеллях, падчас ежы, Ісус прадказвае, што адзін з Яго апосталаў здрадзіць Яму. Ісус паўтарае прароцтва зноў, кажучы, што здраднік за адным сталом з Ім, і нягледзячы на сцвярджэнні кожнага апостала аб тым, што ніхто з іх не здрадзіць Ісусу. У Матф. 26:23-25 і Яна 13:26-27 Іуда паказваецца як здраднік.
Тэхналагічны інстытут (станцыя метро)
Тэхналагічны інстытут — 2
Станцыя адкрытая ў 1961 годзе. Размешчаная на Маскоўска-Петраградскай лініі, паміж станцыямі «Сянная плошча» і «Фрунзенская».
Выхад у горад
Выхады ў горад на Загарадны праспект, Маскоўскі праспект.
Ісус Хрыстос
Тайная вячэра
Ва ўсіх чатырох Евангеллях Ісус прадказвае, што Пётр адрачэцца ад Ісуса тры разы, перш чым певень заспявае ў наступную раніцу. Сіноптычныя Евангеллі адзначаюць, што пасля арышту Ісуса Пётр адрокся ад Яго тры разы, і пасля трэцяй адмовы, калі Ісус павярнуўся, каб паглядзець на яго, пачуў спеў пэўня і ўспомніў прадказанне, пасля чаго пачаў горка плакаць.
Евангелле паводле Яна з’яўляецца адзіным, якое падае апісанне, як Ісус мые ногі сваім вучням перад вячэрай. Евангелле паводле Яна таксама ўключае ў сябе доўгую пропаведзь Ісуса — настаўленне Сваім вучням (ужо без Іуды). Раздзелы 14-17 з Евангелля паводле Яна вядомыя як Апошняя прамова, сказаная Ісусам.
Агонія ў садзе, здрада і арышт
У Матф. 26:36-46, Марк. 14:32-42, Лк. 22:39-46 і Ян. 18:1 распавядаецца, што адразу ж пасля Апошняй вячэры Ісус робіць вандроўку каб памаліцца праз Кедронскую даліну ў месца вядомае, як Гефсіманскі сад. Падчас малітвы Ісус просіць Сваіх вучняў, каб яны памаліліся разам з Ім, але кожны раз знаходзіць ім спячымі, бо ў іх вочы ацяжэлі(Мф. 26:43). Падчас малітвы Ісус адчуваў такое напружанне, што быў пот Яго быў як кроплі крыві (Лук. 22:44).
Пасля малітвы ў садзе з’яўляецца Іуда ў суправаджэнні натоўпу, які ўключае ў сябе яўрэйскіх першасвятароў і старэйшын, а таксама людзей са зброяй. Іуда пацалункам апазначае Ісуса ў натоўпе, Якога затым арыштоўваюць. Адзін з вучняў Ісуса спрабуе спыніць натоўп, выкарыстоўвае меч, і адсякае вуха аднаму з мужчын. Але Ісус цудоўным чынам вылечвае адсечанае вуха і крытыкуе гвалтоўнае дзеянне, настойваючы на тым, што Яго вучні не павінны супраціўляцца Ягонаму арышту. У Матф. 26:52 Ісус робіць вядомую заяву: «Усе, хто прыйдуць з мечом, ад мяча і загінуць».
Яшчэ да арышту, у Матф. 26:31 Ісус кажа вучням: «Усе вы спакусіцеся аба Мне ў гэту ноч» і ў 32: «Але пасля таго, як Я паўстану з мёртвых, вы знойдзіце Мяне ў Галілеі». Пасля арышту ўсе вучні Ісуса разбяжаліся.
Допыты Ісуса ў Сінедрыёне, у Ірада і Пілата
Усе апісанні сценаў допытаў у Евангеллях маюць адзіны характар і мала змяняюцца ў апісанні розных дэталяў. Усе чатыры Евангеллі апісваюць, што пасля здрады і арышту Ісуса, Ён быў дастаўлены ў Сінедрыён, вышэйшы яўрэйскі судовы орган. Сінедрыён дапытваў Ісуса, над Ім здзекаваліся і збівалі, а пасля асудзілі ў абвінавачванні ў тым, што Ён абвясціў Сабе Сынам Божым.
У Евангельскіх апісаннях сцэн суда Ісус вельмі мала гаворыць, не вядзе ніякай абароны і дае вельмі рэдка ўскосныя адказы на пытанні святароў. У Матф. 26:62 адсутнасць адказу Ісуса падахвочвае першасвятара, каб спытацца ў яго: «Ты нічога не адказваеш?» У Марк. 14:61 першасвятар пытаецца ў Ісуса: «Ты Хрыстос, Сын Дабраславёнага?», на што Ісус адказаў яму: «Я ёсць» ,— і ў гэты момант першасвятар разадраў свае адзенне ў гневе і абвінаваціў Ісуса ў блюзнерстве. У Лук. 22:70, калі Ісуса спыталі: «Так, Ты — Сын Божы?», Ён адказвае: «Вы кажаце, што Я», пацвярджаючы званне Сына Божага. Пасля іўдзейскія старэйшыны вядуць Ісуса на Суд Пілата і просяць Понція Пілата, каб асудзіць і пакараць Ісуса, абвінавачваючы Яго, што Ён адвесціў Сабе Царом Іўдзейскім. У Лукі 23:7-15 апісваецца, што калі Пілат даведаўся, што Ісус Галілеянін, і такім чынам з’яўляецца падданым Ірада Анціпы, то пасылае Ісуса да Ірада, які ў той час знаходзіўся ў Іерусаліме, каб той судзіў Хрыста. На судзе Ірада Ісус таксама амаль нічога не кажа ў адказ на пытанні Ірада Антыпы. Ірад і яго салдаты зневажаюць Ісуса, адзяюць Яго ў баграніцу — нібы іўдзейскага цара, і адпраўляюць Яго назад да Пілата. Пілат ізноў заве іўдзейскіх старэйшын, і кажа, што ён «не знайшоў ніякай віны ў гэтым чалавеку».
Выкарыстанне тытула Цар з’яўляецца цэнтральнай тэмай у дыскусіі паміж Ісусам і Пілатам. У Яна 18:36 Ісус кажа: «Царства Маё не ад гэтага свету», але непасрэдна не адмаўляеца, што Ён Цар Іўдзейскі. Пілат пасля піша: «Ісус з Назарэта, Цар Іўдзейскі» (скарочана INRI) на таблічцы, якая будзе прымацавана да крыжа Ісуса.
Пасля суда Пілата Ісуса хвастаюць, адзеўшы Яго ў пурпуру (што азначае каралеўскі статус), змесціўшы на галаву цярновы вянок, і бьюць і здзекваюцца з Яго (Матф. 27:29-30, Марк. 15:17-19 і Ян. 19:2-3) , Пілат спабуе вызваліць Ісуса, але паколькі натоўп настойваў на смяротным пакаранні, Пілат аддаў загад распяць Ісуса, перад гэтым сімвалічным чынам умыўшы рукі, паказваючы сваю недатычнасць. Пасля гэтага Ісуса адпраўляюць на Галгофу для распяцця.
Укрыжаванне і пахаванне
Укрыжаванне Ісуса апісваецца ва ўсіх чатырох кананічных Евангеллях, аб гэтым сведчаць іншыя крыніцы таго часу (напрыклад, Іосіф Флавій і Тацыт), і вучонымі разглядаецца як гістарычны факт.
Пасля асуджэння, Ісуса павялі на Галгофу (гэты шлях традыцыйна называецца Via Dolorosa (Вія Далароза)). Але паколькі Ісус быў знясілен хваставаннем, то непасільны для Яго крыж прымусілі несці Сымона з Кірэны. У Лук. 23:27-28 Ісус кажа жанчынам у натоўпе, каб тыя не плакалі за Яго, але за сябе і сваіх дзяцей, прадказваючы хуткае разбурэнне Іерусаліма. Укрыжаванаму на Галгофе Ісусу прапанавалі віно, змяшанае з жоўцю — такім чынам звычайна суцяшалі пакуты, але ў Мацвея і ў Марка пішацца, што Ён адмовіўся ад напою.
Рымскія салдаты не сталі ламаць ногі Ісуса, як яны зрабілі з двума іншымі ўкрыжаванымі (што паскарала момант смерці), таму што на той момант Ісус быў ужо мёртвы. Адзін з салдат традыцыйна вядомы як Святы Лангін, працяў бок Ісуса дзідай, і аттуль пацякла вада разам з крывёй. У Марка 15:39, уражаны падзеямі рымскі цэнтурыён называе Ісуса Сынам Божым.
Пасля смерці Ісуса ў пятніцу, Іосіф з Арымафеі папрасіў дазволу Пілата, каб зняць цела. Пасля таго, як цела знялі з крыжа, яно было загорнута ў чыстую тканіну і пахавана ў новавысечанай магіле з дапамогай Нікадзіма. У Матф. 27:62-66 апісваецца, што яўрэйскія святары ідуць да Пілата на наступны дзень пасля распяцця і пытаюць воінаў для аховы магілы, а таксама запячатваюць магілу, ля ўваходу ў якую ставяць вялікі камень, каб быць упэўнінымі, што цела застанецца ў магіле.
Уваскрасенне і Ушэсце
Згодна Новаму Запавету Уваскрэсенне Ісуса адбылося ў першы дзень тыдня пасля распяцця (лічыцца, што гэта была нядзеля). Вучні Ісуса даведаліся, што Ён уваскрос з мёртвых, пасля таго, як знайшлі Яго магілу пустой. Пры гэтым рымская пячатка была зламана, камень ссунуты, а ахова збегла. Паўстаўшы з мёртвых Ісус з’явіўся вучням у той дзень і некалькі разоў пасля гэтага, а перад тым, як узняцца на нябёсы, Ён даручыў вучням ісці паўсюль і прапаведваць Евангелле. Два з кананічных Евангелляў (ад Лукі і Марка) уключаюць кароткую згадку аб Ушэсці, але асноўныя спасылкі на Ушэсце знаходзяцца ў іншых месцах Новага Запавету.
Ва ўсіх чатырох Евангеллях, калі магілу Ісуса знайшлі пустой, у Мацвея 28:5, Марка 16:5, Лукі 24:4 і Яна 20:12 аб уваскрэсенні было абвяшчана апранутымі ў яркія адзенні Анёламі, якія былі каля грабніцы. У Марка 16:9 і Яна 20:15 паказвана, што Ісус з’явіўся спярша Марыі Магдаліне, згодна Лукі 16:9 яна была ў ліку Жонак-міраносіц.
Пасля выяўлення пустой грабніцы Ісус некалькі разоў з’яўляўся вучням. Сюды ўваходзяць вядомы эпізод з Фамой Няверуючым, а таксама эпізод па дарозе ў Эмаус, калі Ісус сустракае двух вучняў. Вылаў 153 рыбін уключае цуд на Галілейскім моры, і пасля чаго Ісус заклікае Пятра, каб той служыў Яго паслядоўнікам. Апошняе пасля ўваскрэсення з’яўленне Ісуса адбываецца перад самым узнясеннем на нябёсы. У Лукі 24:51 гаворыцца, што Ісус «быў узнесены на неба». Само Ушэсце апісана ў Дзеяннях 1:1-11, і адзначана ў 1 Цімафея 3:16. У кнізе Дзеяў 1:1-9, праз сорак дзён пасля Уваскрэсення, калі вучні бачаць, як «Ён быў узяты, і воблака ўзяло Яго з вачэй іх», а 1 Пятра 3:22 апісвае Ісуса, Які сеў па «правую руку ад Бога, узняўшыўся на неба».
Дзеянні Апосталаў таксама ўтрымліваюць з’яўленні Ісуса пасля Ушэсця. Яны ўключаюць у сябе бачанне Стэфану перад смерцю ў Дзеяннях 7:55, а таксама эпізод на шляху ў Дамаск, у якім Павел (тады яшчэ Саул) звярнуўся ў хрысціянства. Даручэнне, дадзенае Ананіі ў Дамаску ў Дзеяннях 9 :10-18, каб той вылячыў Паўла, з’яляецца апошняй размовой з Ісусам у Бібліі да напісання кнігі Адкрыцця.
Гістарычнае існаванне Ісуса
Нягледзячы на тое, што хрысціянскія Евангеллі былі напісаны ў першую чаргу як багаслоўскія дакументы, а не як гістарычныя хронікі, практычна ўсе навукоўцы старажытнасці згодныя, што Ісус існаваў; і такія падзеі, як яго хрышчэнне і распяцце, разглядаюцца як гістарычныя. У старажытнасці існаванне Ісуса не адмаўлялі нават тыя, хто выступаў супраць хрысціянства: ні язычнікі, ні іудзеі не ставілі пад сумнеў існаванне Ісуса.
Адзін з важнейшых гісторыкаў 1 ст. Іосіф Флавій ў сваёй кнізе «Іўдзейскія старажытнасці» два разы згадвае аб Ісусе, пры гэтым аб аутэнтычнасці ўрыўка, дадзенага ў цытаце, у сур’ёз нікто не сумневаецца. Сірыйскі філосаф Мара бен Серапіён у лісце да сына, як лічыцца, згадвае Ісуса. Тацыт (каля 110 г.) згадвае хрысціян і Хрыста, якога пакараў смерцю Понцій Пілат пры Тыберыі. Па меркаванню даследчыкаў, аўтэнтычнасць гэтага сведчання і яго незалежнасць відавочныя з-за яго агульнай варожасці ў адносінах да хрысціян і адсутнасці згадвання ўваскрасення Ісуса Хрыста. У гэты ж час у лісце да Траяна Пліній Малодшы паведамляе, што хрысціяне збіраюцца, каб услаўляць Хрыста як Бога. Светоній у біяграфіі Клаўдзія піша пра «іўдзеяў, увесь час хвалюемых Хрестом». Згодна Арыгену (каля 248 г.), Цэльс сцвярджаў, ашто Ісус быў сынам рымскага салдата Пантэры (або Пандзіры), а не Іосіфа, сваі цуды рабіў дзякуючы чараўніцтву, за што быў забіты камянямі. Падобныя легенды сустракаюцца і ў Талмудзе.
Тым не менш сярод рэлігіязнаўцаў вяліся спрэчкі наконт гістарычнасці асобы Хрыста, у выніку чаго ўзніклі два асноўныя напрамкі: міфолагаў і гісторыкаў. Міфолагі (асабліва ў 19 ст.) адмаўлялі факт самаго яго існавання, лічылі асобу Хрыста міфічным вобразам (накшталт Асірыса). Доказам міфалагічнай прыроды Хрыста для міфолагаў прыводзіліся галоўным чынам супярэчнасці ў евангельскіх апавяданнях пра яго, мноства яго цудаў, невялікая колькасць звестак аб Хрысце ў грэка-рымскіх аўтараў 1 ст. і інш. Гістарычную сапраўднасць звестак пра Хрыста, якія ёсць у Іосіфа Флавія і Тацыта, яны ставілі пад сумненне. Прыхільнікі другога напрамку прызнаюць Хрыста рэальнай гістарычнай асобай. Свае сцвярджэнні яны аргументуюць не толькі гістарычнымі дадзенымі Іосіфа Флавія і Тацыта, але і наяўнасцю антылегенды Цэльса, у якой апошні абвяргаў прыпісваемы Хрысту арэол святасці, але не адмаўляў існавання самой асобы Хрыста. Большасць сучасных даследчыкаў прызнаюць гістарычнасць Ісуса Хрыста, і толькі невялікая колькасць вучоных сцвярджаюць, што Ісус ніколі не існаваў. Практычна ўсе навукоўцы разглядаюць тэорыю, што існаванне Ісуса было хрысціянскім вынаходніцтвам, як непраўдападобную.
Стаўленне да Хрыста ў хрысціянстве
Хоць хрысціянскія ўяўленні пра Ісуса досыць розныя, аднак можна выкласці асноўныя перакананні хрысціян да Ісуса, у тым ліку Яго Боскасці, чалавецтва і зямнога жыцця. Увогуле, прыняцце хрысціянства патрабуе веры ў тое, што Ісус ёсць Сын Божы і Месія. У Новым Запавеце Ісус паказвае Сабе Сынам Божым і называе Бога Сваім Бацькам. Гэтага погляду прытрымліваюцца амаль усе хрысціянскія канфесіі з тымі ці іншымі абмоўкамі.