cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Памесны сабор
Юрысдыкцыя
Да кампетэнцыі памеснага сабора ставяцца ўсе справы, што тычацца мясцовай (памеснай) царквы, прытым яны павінны вырашацца ў адпаведнасці з агульнацаркоўнымі дагматамі і канонамі, якія вызначаюцца на Сусветных саборах; у адваротным выпадку памесная царква рызыкуе адпасці ад кафалічнага адзінства.
Памесны сабор складаецца з архіпастыраў, прадстаўнікоў духавенства, законнікаў і свецкіх. Каб пастановы сабора мелі законную сілу, у яго складзе павінна быць не менш чым 3 іерарха - 1 мітрапаліт і 2 епіскапа. Старшынства на памесным саборы належыць першаму епіскапу мясцовай Царквы. Першаіерарх абіраецца і пастаўляецца саборам залежных ад яго епіскапаў; у выпадку неабходнасці падлягае іх суду. Склад і рэгламент памеснага сабора ўсталёўваюцца самімі памеснымі цэрквамі.
Сабор не мае перыядычнасці ў сваім скліканні. Ён склікаецца ў залежнасці ад наспелай неабходнасці па адпаведным рашэнні, якое павінен прымаць Архірэйскі сабор, або, у выключным выпадку, Патрыярх (Месцаахоўнік) і Святы Сінод. Выключным выпадкам, які дае права месцаахоўніку і Святому Сіноду прыняць рашэнне аб скліканні Памеснага Сабору, з'яўляецца смерць Свяцейшага Патрыярха. Паўнамоцтва памеснага сабора:
Выключнай прэрагатывай памеснага сабору з'яўляецца абранне Патрыярха.
Фаміно
Назву Фаміно́ маюць:
Жукоўшчынскі сельсавет
Назву Жуко́ўшчынскі сельсавет маюць:
NGC 2306
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Груд (Наваград-Валынскі раён)
Груд (Груд) — вёска ў Наваград-Валынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
IC 4861
IC 4861 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральная галактыка) ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Васільеўка (Любаўскае сельскае паселішча)
Васільеўка (Васильевка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Любаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Васільеўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Кастыроўскага сельскага паселішча.
Проксіма Цэнтаўра b
Проксіма Цэнтаўра b (таксама вядомая як Проксіма b) — экзапланета, якая абарочваецца вакол чырвонага карліка Проксіма Цэнтаўра, бліжэйшай да Сонца зоркі. Таксама магчыма абазначэнне Альфа Цэнтаўра C b, бо Проксіма Цэнтаўра з'яўляецца трэцяй (найменшай) кампанентай ў сістэме Альфа Цэнтаўра. Размешчана на адлегласці прыкладна 4,22 светлавога года (1,3 парсека, 40 трлн км) ад Зямлі ў сузор'і Цэнтаўра. З'яўляецца найбліжэйшай вядомай экзапланетай і адначасова найбліжэйшай экзапланетай, якая знаходзіцца ў зоне заселенасці.
Аб адкрыцці было абвешчана ў пачатку жніўня 2016 года супрацоўнікамі Еўрапейскай паўднёвай абсерваторыі. Планета была выяўлена метадам радыяльных скорасцей, пры якім перыядычнае зрушэнне доплераўскага спектра зоркі дазваляе вызначыць наяўнасць аб'екта на яе арбіце.
Гісторыя адкрыцця
Першае ўказанне на наяўнасць планеты было атрымана ў 2013 годзе, у час разбору архіўных дадзеных аб руху Проксімы Цэнтаўра. Каб пацвердзіць магчымасць выяўлення новай экзапланеты, у студзені 2016 года Еўрапейская паўднёвая абсерваторыя запусціла кампанію, якая атрымала назву «Бледна-чырвоная кропка». 24 жніўня 2016 існаванне Проксімы Цэнтаўра b было пацверджана групай астраномаў з Універсітэта Каралевы Марыі ў Лондане пад кіраўніцтвам Гілема Англада-Эскудэ. Вымярэння праводзіліся з дапамогай двух спектрографаў HARPS і.
Першае паведамленне аб адкрыцці з'явілася ў часопісе Der Spiegel 12 жніўня 2016 года. 24 жніўня інфармацыя была пацверджана супрацоўнікамі Еўрапейскай паўднёвай абсерваторыі.
Бацькоўская зорка
Планета абарочваецца вакол Проксімы Цэнтаўра, чырвонага карліка М-тыпу. Зорка мае масу 0,12 M☉ і радыус 0,14 R☉. Узрост зоркі 4,85 млрд гадоў, тэмпература паверхні — 3042 K. Нягледзячы на тое, што гэта бліжэйшая да Сонца зорка, няўзброеным вокам яна з Зямлі не відаць з-за сваёй малой свяцільнасці (0,0015 L☉), бачная зорная велічыня — 11,13m.
Арбіта
Планета круціцца на адлегласці прыкладна 7 млн кіламетраў (0,05 а. е.) ад Проксімы Цэнтаўра з перыядам 11,2 зямных сутак. Нягледзячы на такую блізкую адлегласць, з прычыны слабай свяцільнасці зоркі планета атрымлівае якраз такую колькасць цяпла, каб вада на яе паверхні магла існаваць у выглядзе вадкасці і не замярзаць ў вечныя ільды.
Маса і радыус
Мінімальная маса Проксімы Цэнтаўра b роўная 1,27 M⊕. Калі дапусціць, што ў планеты камяністы склад і шчыльнасць, роўная шчыльнасці Зямлі (5,51 г/см3), то яе мінімальны радыус будзе роўны 1,1 радыусу Зямлі.
Тэмпература
Проксіма Цэнтаўра b атрымлівае прыкладна 65 % святла ад сваёй бацькоўскай зоркі, у параўнанні са святлом, якое Зямля атрымлівае ад Сонца. Планета мае 234 K (-39 °С).
Прыдатнасць для жыцця
Невядома, ці з'яўляецца планета прыдатнай для жыцця. Было заяўлена, што арбіта знаходзіцца ў межах населенай зоны Проксімы Цэнтаўра — у вобласці, дзе пры належных умовах і ўласцівасцях атмасферы вада ў вадкім стане можа існаваць на паверхні планеты. Яе наяўнасць не супярэчыць вядомым кліматычным мадэлям і розным варыянтам саставу атмасферы — ад поўнага пакрыцця паверхні пры CO2 ≳ 1 бар, да невялікіх ледавіковых абласцей на палярных шапках пры ціску CO2 ∼0.5 бар.
Проксіме Цэнтаўра b дастаецца ў 400 разоў больш рэнтгенаўскага выпраменьвання, чым Зямлі, што дапускае магчымасць існавання біясферы, якая выкарыстоўвае біялагічную флуарэсцэнцыю як ахоўны механізм ад успышак ультрафіялетавага выпраменьвання Проксімы Цэнтаўра. Дадзеная з'ява, вядомая ў некаторых відаў каралавых паліпаў, тэарэтычна можа назірацца як часовая на экзапланетах, якія абарочваюцца вакол зорак з актыўным УФ-выпраменьваннем.
Адам Антонавіч Сакольчык
Адам Антонавіч Сакольчык (1 мая 1896, Вуглы Самахвалавіцкай воласці Мінскага павета Мінскай губерні — 8 студзеня 1983, Мінск) — беларускі бібліёграф.
Біяграфія
Нарадзіўся ў беларускай сялянскай сям’і. Скончыў Самахвалавіцкае двухкласнае вучылішча, Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю (1915), 2-ю Маскоўскую пяхотную школу прапаршчыкаў (1916). Удзельнічаў у Першай сусветнай і грамадзянскай войнах на тэрыторыі Украіны і Беларусі, у савецка-польскай вайне.
У 1925 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «настаўнік геаграфіі і гісторыі сярэдняй школы». Працаваў настаўнікам матэматыкі, гісторыі, геаграфіі, фізічнай культуры, дырэктарам шэрагу школ Мінска. Выкладаў геаграфію на рабфаку БДУ, у Мінскім медыцынскім інстытуце (1930—1933), Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школе Беларусі (1933—1941). Па сумяшчальніцтве працаваў бібліёграфам у Дзяржаўнай бібліятэцы БССР імя У. І. Леніна (1940).
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны (1941—1945), старшы лейтэнант адміністрацыйнай службы. Ваяваў на Калінінскім, 2-м Украінскім франтах. Прымаў удзел у вызваленні Украіны, Румыніі, Чэхаславакіі.
Барыс Іванавіч Сачанка
Барыс Іванавіч Сачанка (, в. Вялікі Бор,, Гомельская вобласць — ) — беларускі пісьменнік, перакладчык і выдавец. Бацька беларускай паэтэсы і літаратуразнаўца Святланы Явар і журналісткі і пісьменніцы Галіны Багданавай.
Адам Антонавіч Сакольчык
Біяграфія
На працы і дома размаўляў па-беларуску.
Памёр 8 студзеня 1983 года, пахаваны на могілках пасёлка Самахвалавічы.
Дзейнасць
Суаўтар двух падручнікаў па фізічнай геаграфіі, аўтар пяці прац, суаўтар дзвюх прац па ўніверсальнай і галіновай рэтраспектыўнай бібліяграфіі Беларусі. Тры з шасці сваіх бібліяграфічных прац падрыхтаваў да выдання ўжо на пенсіі, рэгулярна працаваў над імі ў Дзяржаўнай бібліятэцы БССР імя У. І. Леніна.
Барыс Іванавіч Сачанка
Біяграфія
Бацька, Іван Мікалаевіч, працаваў у хімлясгасе. Маці, Вера Міхайлаўна, працавала ў калгасе, але мусіла шмат клапаціцца пра дзяцей, якіх у сям’і было сямёра. У 1943 годзе фашысты спалілі Вялікі Бор, а ў чэрвені таго ж года, Барыс, разам з бацькамі, быў вывезены ў Германію. Працаваў на ферме нямецкага землеўласніка. Затым быў лагер перамешчаных асоб. Вярнуўся на радзіму ў 1945 годзе.
Адам Антонавіч Сакольчык
Дзейнасць
Галоўная праца Адама Сакольчыка — «Дооктябрьская книга на русском языке о Белоруссии», першая ўніверсальная бібліяграфія, прысвечаная мінуламу Беларусі. Фундаментальныя бібліяграфічныя працы Сакольчыка не страцілі актуальнасці як навучальныя дапаможнікі ў бібліятэчных спецыялістаў, выкладчыкаў і студэнтаў.
Душкіна (Клінцоўскі раён)
Душкіна (Душкино) — сяло ў Клінцоўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мядзведаўскага сельскага паселішча.
Барыс Іванавіч Сачанка
Біяграфія
Друкаваць свае творы Барыс Сачанка пачаў яшчэ будучы студэнтам. У 1956 годзе часопіс «Маладосць» надрукаваў апавяданне «Плынь». У сааўтарстве з Янкам Сіпаковым і Рыгорам Барадуліным пад псеўданімамі І. Сібарсач ці Р. Сібарсач змяшчалі ў «Вожыку» вострыя і надзённыя крытычныя нататкі, артыкулы, гумарэскі, сатырычныя замалёўкі.
Душкіна (Клінцоўскі раён)
Гісторыя
Сяло ўзнікла не пазней за XVI ст.
Барыс Іванавіч Сачанка
Біяграфія
У 1960—1976 гадах працаваў у аддзеле прозы часопіса «Полымя», у 1976—1986 — сакратар праўлення СП БССР. З 1986 — загадчык рэдакцыі перакладной замежнай літаратуры выдавецтва «Мастацкая літаратура». У 1993—1995 гадах — галоўны рэдактар выдавецтва «Беларуская Энцыклапедыя».
Душкіна (Клінцоўскі раён)
Гісторыя
Да 1917 года сяло ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні Расійскай імперыі.
Барыс Іванавіч Сачанка
Біяграфія
Прымаў удзел у рабоце XXXV сесіі Генеральнай Асамблеі ААН (1980). Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1960).
Душкіна (Клінцоўскі раён)
Гісторыя
У Гомельскай губерні РСФСР з 1919 года, з 1926 года ў Бранскай губерні. З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшло ў склад Бранскай вобласці.
Дабрамір Хрыз
Дабрамір, вядомы візантыйцам як Хрыз (Добромир Хриз, Δοβρομηρός Χρυσός) — балгарскі баярын, напаўнезалежны валадар у Усходняй Македоніі, які абапіраўся на атрады балгараў і влахаў. Захапіўшы Струміцу, Дабрамір за некалькі гадоў падпарадкаваў шэраг навакольных земляў. Быўшы залучаны ў балгара-візантыйскія войны, ваяваў і на баку Калаяна, і на баку імператара Аляксея III Ангела. Першы ўспамін датаваны 1197 годам, апошні — 1202, калі яго землі захапіў Калаян.
Барыс Іванавіч Сачанка
Уласныя творы
Раман
Дабрамір Хрыз
Дынастычныя сувязі
Ён быў ужо жанаты, калі аформіў другі шлюб з усватанай візантыйскім імператарам дачкой вайскавода Мануіла Каміцы. Каля 1200 года Дабрамір ажаніўся ў трэці раз з унучкай імператара Феадорай Ангелінай, раней жонкай іншага балгарскага феадала Іванкі.
Барыс Іванавіч Сачанка
Уласныя творы
Кнігі гумару і сатыры
Кнігі крытыкі і эсэістыкі
Кнігі для дзяцей
У 1981 выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах.
Пераклады
Перакладаў з сербскай, славацкай, польскай моў. Пераклаў на беларускую мову аповесць Я. Гуцалы «Школьны хлеб» (1976), П. Андрэева (П. Абрасімава) «Аповесць пра майго сябра» (1979), кнігу аповесцей і апавяданняў І. Андрыча «Трывожны год» (1978), п’есы А. Салынскага «Барабаншчыца» (пастаўлена ў 1978) і А. Галіна «Апошняе спатканне» (пастаўлена ў 1980), паасобныя творы М. Прышвіна, С. Нікіціна, У. Багамолава, П. Мірнага, М. Кацюбінскага, Ф. Крайцвальда і інш.
Укладальнік кніг
Укладальнік кніг аповесцей і апавяданняў Я. Гушчы «Пан Грацыян і іншыя» (1976), Я. Івашкевіча «Дзяўчына і галубы» (1977), выбранай прозы М. Булгакава (1985), Ф. Салагуба (1987), Б. Пільняка (1988), У. Набокава (1989), зборніка паэзіі Л. Геніюш «Белы сон» (1990), 2-томнай «Анталогіі рускага савецкага апавядання» (1987). У часопісах «Полымя», «Маладосць», «Спадчына», штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва» апублікаваў (з прадмовамі і каментарыямі) забытыя ці малавядомыя і зусім невядомыя творы Я. Купалы, Я. Коласа, В. Ластоўскага, К. Сваяка, Л. Геніюш, У. Жылкі, У. Клішэвіча, А. Салаўя і інш. Напісаў сцэнарый дакументальнага фільма «Алесь Гарун» (зняты ў 1990).
Гульск
Гульск (Гульськ) — вёска ў Наваград-Валынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
(41) Дафна
(41) Дафна  — буйны падвойны астэроід галоўнага пояса, які належыць да цёмнага спектральнага класа C і можа складацца з простых вугляродзаўзятых хандрытаў. Ён быў адкрыты 22 мая 1856 года нямецкім астраномам Германам Гольдшмітам з дапамогай 4-х цалевага тэлескопа, размешчанага на шостым паверсе яго кватэры ў Лацінскім квартале Парыжа, і названы ў гонар старажытнагрэчаскай німфы Дафны, якую Зеўс ператварыў у лаўровае дрэва.
Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Жуко́ўшчынскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Жукоўшчына.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Стрэльскі сельсавет у складзе Дзятлаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Страла. З 8 студзеня 1954 года ў Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Лідскага раёна. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Дзятлаўскага раёна. 11 лютага 1972 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Нагародавіцкага сельсавета. 12 лістапада 1973 года цэнтр перанесены ў вёску Жукоўшчына, сельсавет перайменаваны ў Жукоўшчынскі. 30 снежня 2014 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Гезгалаўскага пассавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (17 населеных пунктаў, без аграгарадка Гезгалы) — 1185 чалавек, з іх 87,8 % — беларусы, 5,1 % — палякі, 4,1 % — рускія, 1,5 % — украінцы.
IC 4862
IC 4862 — галактыка тыпу SBbc (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Аляксандра Фёдараўна (жонка Мікалая II)
Імператрыца Аляксандра Фёдараўна (Феадораўна) (пры нараджэнні: прынцэса Аліса Вікторыя Алена Луіза Беатрыс Гесен-Дармштацкая, 6 чэрвеня 1872 — 17 ліпеня 1918) — жонка Мікалая II (з 1894). Чацвёртая дачка вялікага герцага Гесенскага і Рэйнскага Людвіга IV і герцагіні Алісы, дачкі англійскай каралевы Вікторыі.
Артылерыйская батарэя пры Холмскай чыгунцы
Артылерыйская батарэя пры Холмскай чыгунцы — казематаваная артылерыйская батарэя пры Холмскай чыгунцы. Узведзена ў 1887—1888 гадах. Размешчана за вонкавым валам Брэсцкай крэпасці наперадзе V бастыёна (прылягае да праспекта Машэрава), звернутая фронтам на паўднёвы ўсход. Батарэя складаецца з землянога вала з валгангам для ўстаноўкі гармат і абсталявана трыма траверсамі — два з іх з’яўляюцца казематаванымі. У адным размяшчаецца сховішча для асабовага склада, у іншым — парахавы склеп, які ўключае тамбур, аддзяленне для захоўвання пораху і снараднае аддзяленне.
Індэкс Фонду К-123.
Пяршаі
Пярша́і (, Першаи) — аграгарадок на рацэ Пяршайцы ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Месціцца на аўтадарозе Валожын—Івянец, за 12 км на паўднёвы ўсход ад Валожына, за 63 км ад Мінска. Адміністрацыйны цэнтр Пяршайскага сельсавета.
Назва
Назва Пяршаі ад назвы ракі Пяршайка. Тая — балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма мела выгляд тыпу *Péršeja. Звязана з літоўскім perša «незамерзлае месца ў лёдзе; крынічнае месца ў балоце», pro-perša «незамерзлае або расталае месца ў лёдзе на рацэ, на возеры ўзімку», pro-peršas «вір у рацэ ці ў возеры». Значэнне назвы Пяршайкі можна перадаць як «Крынічная (рака)».
Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Пяршаі як сяло, уладанне касцёла датуецца 1492 годам. З 1493 года паселішча знаходзілася ў валоданні біскупа віленскага Войцеха.
Пад 1539 годам Пяршаі ўпамінаюцца як мястэчка, цэнтр воласці. У гэты час тут дзейнічаў касцёл, працавалі 2 карчмы. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) паселішча ўвайшло ў склад Ашмянскага павета Віленскага ваяводства.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Пяршаі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Мінскага павета. На 1800 год тут было 36 двароў, касцёл, плябанія, карчма, 2 вадзяныя млыны. Маёнтак знаходзіўся ў валоданні І. Ражэрсона, у 1858 годзе — В. Тышкевіча.
Паводле вынікаў перапісу (1897) у Пяршаях было 59 двароў, дзейнічала царква, працавалі народная вучэльня, аптэка, хлебазапасны магазін, крама і карчма.
Temnostoma bombylans
Temnostoma bombylans — від журчалак. Лічынкі гэтага віду сілкуюцца гнілой драўнінай лісцяных дрэў.
Пяршаі
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Пяршаі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Пяршаі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Стаўбцоўскага, з 1926 года Валожынскага павета.
У 1939 годзе Пяршаі ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1999 год тут было 270 двароў. У 2000-я Пяршаі атрымалі афіцыйны статус аграгарадка.
Дзідовычы (Наваград-Валынскі раён)
Дзідовычы (Дідо́вичі) — вёска ў Наваград-Валынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Беларускі прафсаюз работнікаў дзяржаўных і іншых устаноў
Беларускі прафсаюз работнікаў дзяржаўных і іншых устаноў — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.
Гісторыя
У час перабудовы і аддзялення беларускіх прафсаюзаў ад УЦСПС, у 1990 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні Беларускага прафсаюза работнікаў дзяржаўных устаноў, які ў гэтым жа годзе ўвайшоў у ФПБ. Сваю сучасную назву арганізацыя атрымала ў 1995 годзе.
Структура
У склад Беларускага прафсаюза работнікаў дзяржаўных і іншых устаноў уваходзяць галіновыя правасаюзныя арганізацыі:
Іван Асень I
Іва́н А́сень I (вядомы таксама пад мянушкай Belgun — «мудры») — балгарскі цар у 1190—1195 гадах, брат цара Пятра IV і цара Калаяна. Суправіцель Пятра IV (1185—1190). Бацька цара Івана Асеня II і севастакратара Аляксандра. Пад кіраўніцтвам братоў Асеняў Балгарыя вызвалілася ад візантыйскага валадарства.
Асабістыя якасці
Цара Івана Асеня апісвалі як актыўнага, рашучага і ваяўнічага чалавека. Пытанне аб яго талентах дзяржаўнага дзеяча звязаны з аднаўленнем незалежнасці Другога Балгарскага царства. Сваімі асабістымі якасцямі ён быў вельмі падобны да свайго брата Калаяна. Шматлікія факты пра жыццё Івана Асеня змешчаны ў працах візантыйскага гісторыка Мікіты Ханіята. Паводле іх, Іван Асень, быўшы бліскучым тактыкам, не быў бязлітасным да ворага. Пры гэтым Ханіят апісвае яго як чалавека ганарлівага і самаўпэўненага, схільнага да гарачнасці, што і стала прычынай смерці гэтага выдатнага балгарскага кіраўніка.
Трэці крыжовы паход
У 1189 годзе нямецкія рыцары на чале з Фрыдрыхам Барбаросам рушылі ў Трэці крыжовы паход. Асень і Пётр вырашылі, што нямецкі кароль можа ўзаконіць суверэнны статус Балгарыі. З гэтай мэтай яны двойчы прапанавалі крыжакам ваенную дапамогу супраць візантыйцаў (хоць у 1188 годзе ў Гамбургу быў падпісаны дагавор, які прадугледжваў праход крыжакоў праз Візантыю на Святую Зямлю, адносіны паміж дзвюма імперыямі былі напружанымі), у абмен на якую Фрыдрых I Барбароса павінен быў ускласці на галаву Пятра IV карону «грэчаскіх імператараў». Манарх адмовіўся, і канфлікт з Візантыяй быў вырашаны мірным шляхам. Больш за тое, балгары зноў праявілі імкненне да роўнасці і нават дамініраванні над Візантыйскай імперыяй, як гэта было ў часы цара Сімяона.
Бітва за Трэўненскі перавал
Іван Асень I паказаў сябе бліскучым вайскаводам. У 1190 годзе Ісак II Ангел вырашыў нанесці новы ўдар па балгарскай дзяржаве і пачаткаў маштабную кампанію. Яго армія прайшла Балканскія горы і накіравалася на Тырнава. Два браты Асеня разумелі, што яны не могуць выстаяць супраць візантыйцаў, і пакінулі горад. Яны адправіліся за дапамогай да полаўцаў. Акрамя таго, яны адправілі ў лагер візантыйцаў ілжывага перабежчыка, які заявіў, што да горада набліжаецца вялікае палавецкае войска. Не жадаючы патрапіць у аблогу ў горадзе, імператар павёў сваю армію ў Фракію. Праходзячы праз Трэўненскі перавал, яго армія патрапіла ў засаду балгараў і была разбіта. Пасля гэтай бітвы Пётр IV адышоў ад кіравання краінай і перадаў уладу Івану Асеню, захаваўшы пры гэтым тытул, але выдаліўшыся са сталіцы (Тырнава) у Праслаў. Фармальна ў дзяржаве ўсталявалася двоеўладдзе, але фактычна ўся ўлада была засяроджана ў руках Івана Асеня.
Баявыя дзеянні ў 1191—1196 гадах
У 1193—1194 гадах балгарскія войскі ўварваліся ў Македонію, а таксама захапілі Сафію і паселішчы ў даліне ракі Струмы. У 1195 яны занялі важныя крэпасці Сяр, Струміцу і яшчэ шэраг гарадоў у Фракіі. У тым жа годзе Іван Асень перанёс мошчы Святога Іаана Рыльскага з Сафіі ў Тырнава. У 1194—1195 балгары адбілі напад венгерскіх войскаў і здолелі вярнуць сабе Ніш, Бялград і частку рэгіёна Бранічава.
Смерць
У 1196 годзе Іван Асень стаў ахвярай змовы — ён быў забіты ў наваколлях Тырнава ад рукі свайго блізкага паплечніка, Іванкі, які спрабаваў заняць трон, але не атрымаў абяцанай падтрымкі з Візантыі.
Іванка быў блізкі да цара, больш за тое, меў раман з сястрой яго жонкі. Калі цар даведаўся пра гэта, ён вельмі разгневіўся. У абуранасці Іван Асень запатрабаваў ад Іванкі з’явіцца да яго ў тую ж ноч, але апошні адказаў, што з’явіцца на наступную раніцу. Але цар палічыў такі адказ непавагай і загадаў Іванку з’явіцца неадкладна. Іванка спалохаўся за сваё жыццё і звярнуўся за саветам да сваіх высокапастаўленых сяброў і сваякоў. Яны параілі яму схаваць меч у сваёй адзенні. Калі цар будзе крытыкаваць і лаяць яго, то Іванка павінен праявіць мужнасць, атрымаць прабачэнне і падпарадкавацца волі кіраўніка. Калі ж Іван Асень загадае яго забіць, то яму трэба было абараняцца і забіць жорсткага самадзержца.
Іванка ўсё зрабіў так, як яму параілі. Неўзабаве стала ясна, што Іван Асень, відавочна, не збіраўся яго прабачаць і ў прыступе лютасці пацягнуўся за дзідай. Але Іванка апынуўся больш спрытным і забіў цара. Пасля яго смерці Іванка скарыстаўся сітуацыяй, захапіў уладу ў сталіцы і звярнуўся па дапамогу да візантыйцаў, каб выступіць супраць брата забітага караля — Пятра IV.
Сям’я
Доўгі час балгарскія гісторыкі лічылі, што Іван Асень I быў жанаты толькі адзін раз на Алене, ад якой меў двух сыноў:
Аднак падчас раскопак у сярэднявечным горадзе Чэрвен было знойдзена надмагілле, на якім напісана: «На…ден поставих кръст на жена си Мария, Асен цар на Търново…». Запіс у Барылавым сінодзіку, дзе Алена згадваецца як «новая каралева Алена», даказвае, што Марыя была першай жонкай цара Івана Асеня I, ад якой ён, верагодна, меў дачку па імі Ганна.
NGC 2307
NGC 2307 (іншыя абазначэнні — ESO 87-45, AM 0648-641, IRAS06485-6416, PGC 19648) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Лятучая Рыба.
Васіль Філімонавіч Шавура
Васі́ль Філімо́навіч Шаву́ра (, с. Гарадчэвічы Віцебскай вобласці —, г.  ) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, першы сакратар Мінскага абкама КПСС (1956—60), загадчык Аддзела культуры ЦК КПСС (1965—1986).
Біяграфія
Скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут (завочна) у 1936 г. і ВПШ пры ЦК ВКП(б) у 1942 г.
З 1930 г. працаваў настаўнікам, загадчыкам вучэбнай часткай, дырэктарам сярэдняй школы ў Віцебскай вобласці,
У 1942—1947 гг. у апараце ЦК ВКП(б),
У 1948—1956 гг. сакратар Мінскага абкама КП Беларусі,
У 1956—1960 гг. першы сакратар Мінскага абкама КП Беларусі,
У 1960—1965 гг. сакратар ЦК КП Беларусі, адначасова — Старшыня Вярхоўнага Савета БССР (1963—65 гг.).
У 1965—1986 гг. загадчык Аддзела культуры ЦК КПСС.
З 1986 г. на пенсіі.
Пахаваны на Траекураўскіх могілках (нав. 5).
Вядомы сваёй тайнай барацьбой з А. М. Якаўлевым у бытнасць таго, в. а. загадчыка аддзела прапаганды ЦК КПСС (1969-1973). У гэтай барацьбе выйшаў пераможцам (пры падтрымцы пісьменнікаў і навукоўцаў), Якаўлеў быў зняты з пасады. Пасля вяртання Якаўлева на працу ў апарат ЦК КПСС (1986) Шавура быў адпраўлены на пенсію. Падрабязна пра гэта можна прачытаць у кнізе А. Янава: Руская ідэя і 2000 год. — New York: Liberty Publishing, 1988. - 400 с.
Дубіўка (Наваград-Валынскі раён)
Дубіўка (Дубі́вка) — вёска ў Наваград-Валынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Ганад Бадрыевіч Чарказян
Біяграфія
Пасля заканчэння сярэдняй школы вучыўся ў тэхнічным вучылішчы № 1 у Ерэване (1967—1968). Працаваў токарам на суднарамонтным заводзе ў горадзе Туапсэ Краснадарскага края (1968—1969). Служыў у Савецкай Арміі (1969—1971). Працаваў выхавацелем прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 27 у Эчміядзіне (1971—1973, Арменія). З 1973 года жыў і працаваў у Мінску: старшы тэхнік у Беларускім дарожным навукова-даследчым інстытуце, інжынер-сметчык рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 10, начальнік участка рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 15. Завочна скончыў Ерэванскі індустрыяльны тэхнікум (1974), будаўніча-педагагічны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута (1984). З чэрвеня 1982 года — інжынер-тэхнолаг мінскага ўчастка Слонімскай фабрыкі «Гасцінічная мэбля». З 1993 да 2004 года — загадчык аддзела выдавецтва «Мастацкая літаратура».
Творчасць
Першы верш апублікаваў у 1963 г. (часопіс «Пионер», Ерэван). У друку Беларусі выступаў з 1977 г. Пісаў на курдскай і армянскай мовах. У Мінску ў перакладзе на рускую мову выйшлі зборнікі паэзіі «Прочность» (з армянскай, 1980; пераклад Валерыя Ліпневіча), «Цвет доброты» (з курдскай, 1986), «Пространство и время» (з курдскай, 1990), «Обожженные жаворонки» (1992), «Плач» (1994), «Караваны гор» (1996), «Казкі дзеда Ганада» (1996), «Шамдин» (1998), «Камни печали» (1990), «Чаргави» (2001), «Дом дождя» (2001), «Тоска по дому» (2003), «Пум-пур в коляске и другие сказки» (2004), «Опередить смерть» (2005), «Зорная глыбіня» (2005), «Мелодия разлуки» (2006), «Мир под крылом» (2008), «Бяжыць жыцця дарога» (2019), «Дорога на Ушачи» (2020) і іншыя.
Прызнанне
Медаль Францыска Скарыны (2017).
Засецкі сельсавет
Засе́цкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Засецце.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дзятлаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Слонімскага раёна. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Дзятлаўскага раёна. 11 лютага 1972 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дзятлаўскага сельсавета.
Чыгуначная катастрофа пад Шчэкацінамі
Чыгуначная катастрофа пад Шчэкацінамі — сутыкненне двух хуткасных пасажырскіх цягнікоў: TLK 31100 «Ян Бжэхва» з Пшэмысля да Варшавы праз Кракаў і interREGIO 13126 «Ян Матэйка» з Варшавы да Кракава, якое здарылася 3 сакавіка 2012 года каля 20:57 (па польскім часе) пад Шчэкацінамі, на чыгуначнай лініі нумар 64. У катастрофе загінулі 16 чалавек, пашкоджанні атрымалі 57 чалавек.
TLK 31100 меў 7 вагонаў, interREGIO 13126 — 4. У выратавальнай акцыі ўдзельнічалі 450 пажарнікаў з 4 ваяводстваў, 400 паліцэйскіх, 35 паяздоў тэхнічнай дапамогі, 2 верталёта, 13 сабак.
Прычыны здарэння высвятляюцца дзяржаўнай камісіяй і пракуратурай. Па незразумелым прычынам, састаў, які ішоў з Варшавы ў Кракаў апынуўся на іншым пуці, якім ішоў сустрэчны цягнік з Пшэмысля ў польскую сталіцу. У гэтым раёне ішоу рамонт чыгуначных пуцей. Адказныя дыспетчары руху былі цвярозыя. Дапушчальна хуткасць на адрэзку, дзе здарылася катастрофа — 120 км/г.
На месца здарэння прыбылі прэм'ер-міністр Дональд Туск, некалькі іншых міністраў, а таксама прэзідэнт Браніслаў Камароўскі , які дадаткова сустракаўся з пацярпелымі ў шпіталі. Міністр транспарта, будаўніцтва і марской гаспадаркі Польшчы Славамір Новак назваў гэтае сутыкненне цягнікоў «самай сур'ёзнай катастрофай апошніх гадоў».
У сувязі з катастрофай прэзідэнт Камароўскі абвясціў нацыянальную жалобу.
Кам’янка (Наваград-Валынскі раён)
Кам’янка (Ка́м'янка) — вёска ў Наваград-Валынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Sphaerophoria sulphuripes
Sphaerophoria sulphuripes — від двухкрылых сямейства.
IC 4863
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ціхая вуліца (Наваполацк)
Ціхая вуліца (, Тихая улица) — невялікая вуліца ў Наваполацку.
Апісанне
Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада ў раёне катэджнай забудовы. Цягнецца з усходу на захад ад вуліцы Славянскай да вуліцы Межавой. Працягласць вуліцы складае 200 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.
Марыя Сяргееўна Суроўшчыкава-Петыпа
Марыя Сяргееўна Суро́ўшчыкава (,  —, ) — руская балерына. На працягу паўтара дзясятка гадоў, у 1854—1869, была жонкай балетмайстра Марыуса Петыпа; іх дзеці: балерына Марыя Петыпа (1857—1930) і Іван (1859 — ?).
Біяграфія
Пасля заканчэння Пецярбургскага тэатральнага вучылішча ў 1854—1869 гадах была ў складзе пецярбургскай балетнай трупы. Неўзабаве выйшла замуж за танцора трупы М. І. Петыпа, з якім разам выступала. У 1861—1862 гадах гастралявала з ім у Берліне, Парыжы, Рызе. У 1861 і 1862 гадах Марыя Суроўшчыкава-Петыпа танцавала ў тэатры парыжскай Оперы, у 1863 годзе — у Берліне.
Пражыўшы разам 15 гадоў, муж і жонка вымушаны былі раз’ехацца. Петыпа ўспамінаў у мемуарах: "«У хатнім жыцці нядоўга маглі мы ўжыцца з ёй у міры і згодзе. Адрозненне характараў, а можа быць, і ілжывае самалюбства абодвух хутка зрабілі сумеснае жыццё немагчымым»"
На пецярбургскай сцэне Петыпа-Суроўшчыкова супернічала з іншай танцоркай : гэтыя дзве цудоўныя балерыны падзялілі балетную публіку Пецярбурга на два варагуючыя лагеры: адны сімпатызавалі Мураўёвай, іншыя былі зачараваныя Суроўшчыкавай, пра што падрабязна распавядаецца ў балетных хроніках.
Памерла ў 1882 годзе ад вострай воспы ў Пяцігорску, Расія.
Творчасць
Будучы таленавітай танцоркай-мімісткай, Суроўшчыкава-Петыпа тонка адчувала прыгажосць позы, выразнасць жэсту, умела перадаць змест танцавальнага дзеяння.
Марыус Петыпа паставіў для яе кароткія балеты «Шлюб у часы рэгенцтва» (1858, графіня Мацільда), «» (1860, Блакітная вяргіня), «» (1865, Альма) і інш.
Выконвала стылізаваныя народныя танцы, а таксама псеўдарускія скокі «Мужычок», асуджаныя М. А. Някрасавым у вершы «Балет».
Кіркоўка
Кіркоўка (Кирковка) — вёска ў Клінцоўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мядзведаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Уваходзіла ў склад Суражскага павета Чарнігаўскай губерні Расійскай імперыі.
У складзе Гомельскай губерні РСФСР з 1919 года, з 1926 года ў Бранскай губерні. З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшла ў склад Бранскай вобласці.
NGC 2308
NGC 2308 (іншыя абазначэнні — UGC 3618, MCG 8-13-37, ZWG 234.37, NPM1G +45.0086, PGC 19949) — галактыка ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
(42) Ізіда
(42) Ізіда (js.t) — даволі буйны астэроід галоўнага пояса, які належыць да светлага спектральнага класа L. Ён быў адкрыты 23 мая 1856 года англійскім астраномам Норманам Погсанам у Абсерваторыі Рэдкліфа, Англія і названы ў гонар Ізіды, адной з найвялікшых багінь старажытнасці, якая з’яўлялася ідэалам жаноцкасці і мацярынства ў Старажытным Егіпце. Акрамя таго, варта адзначыць, што імя астэроіда таксама сугучна з імем дачкі першаадкрывальніка Elizabeth Isis Pogson і назвай аднаго з прытокаў рэкі Тэмза.
Аляксандра Фёдараўна (жонка Мікалая I)
Аляксандра Фёдараўна (пры нараджэнні: прынцэса Фрыдэрыка Шарлота Вільгельміна, вядомая таксама як Шарлота Пруская, 13 ліпеня 1798, Патсдам — 20 кастрычніка (1 лістапада) 1860, Царскае Сяло) — жонка расійскага імператара Мікалая I, імператрыца расійская.
Жалобнэ
Жалобнэ (Жоло́бне) — вёска ў Наваград-Валынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Белавушскі сельсавет
Белаву́шскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная ў складзе Столінскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Белавуша.
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Белагушскі сельсавет у складзе Столінскага раёна Пінскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Манькавіцкага сельсавета. 6 чэрвеня 1960 года ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Столінскага гарсавета перададзены вёскі Атвержычы і Манькавічы. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 2 населеныя пункты. 2 сакавіка 1998 года з часткі сельсавета ўтвораны Манькавіцкі сельсавет.
Насельніцтва
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета складае 2640 чалавек, з іх 97,7 % — беларусы.
Высакосны год
Высако́сны год, перасту́пны год, старабел. престу́пный год або висектос, няправільна: вісакосны год (bis sextus — «другі шосты») — адмысловы каляндарны год, які складаецца з 366, а не з 365 дзён. У юліянскім календары высакосным годам з’яўляецца кожны чацвёрты. У грыгарыянскім календары, аднак, з гэтага правіла ёсць выключэнні. Год, які не з’яўляецца высакосным, называецца невысакосным годам.
Францішак Любавіцкі
Францішак Любавіцкі (Franciszek Lubowicki, Franciscus Lubowicki; 16 лістапада 1724, Падляшша — 22 снежня 1801, Полацк) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.
Высакосны год
Гісторыя ўвядзення
З першага студзеня 45 года да н.э. рымскі дыктатар Гай Юлій Цэзар увёў каляндар, які быў распрацаваны александрыйскімі астраномамі на чале з Сазігенам, які быў заснаваны на тым, што астранамічны год быў прыкладна роўны 365,25 сутак (365 сутак і 6 гадзін). Гэты каляндар быў названы юліянскім. Дзеля таго, каб выраўнаваць змяшчэнне ў шэсць гадзін, быў уведзены высакосны год. Тры гады лічыліся па 365 сутак, а ў кожны год кратны чатыром, дадаваліся адны дадатковыя суткі ў лютым.
Францішак Любавіцкі
Біяграфія
Уступіў у Таварыства Ісуса 15 жніўня 1744 г. у Вільні. У Пінскім езуіцкім калегіуме вывучаў тэалогію і ў 1753 г. быў высвечаны на ксяндза. Місіянер у Лагішыне (1757—1758), прэфект школ у Слуцку (1760—1760), прэфект школ (1762—1764) і рэктар (1771—1773) Мінскага езуіцкага калегіума.
Пасля агалошвання касацыйнага брэвэ Dominus ac Redemptor (1773) выехаў у Расійскую імперыю, дзе Ордэн езуітаў працягнуў сваю дзейнасць. У 1776 г. ізноў уступіў у Таварыства ісуса і ў 1782 г. браў удзел у І Полацкай генеральнай канрэгацыі. Магістр (кіраўнік) навіцыяту пры Полацкім езуіцкім калегіуме (1782—1783). Асістэнт генеральнага вікарыя Таварыства Ісуса (1783—1801) і адначасова рэктар Дынабургскага езуіцкага калегіума (1784—1792) і правінцыял Беларускай правінцыі Таварыства Ісуса (22 лютага 1786 — 22 лютага 1789).
Высакосны год
Гісторыя ўвядзення
У рымскім календары дні лічыліся адносна наступных календам (першы дзень месяца), нонам (пяты ці сёмы дзень) і ідам (13-ы ці 15-ы дзень месяца). Так, дзень 24 лютага вызначаўся як ante diem sextum calendas martii («шосты дзень перад мартаўскімі календамі»). Цэзар пастанавіў дадаваць да лютага другі шосты (bis sextus) дзень перад мартаўскімі календамі, г. зн. другі дзень 24 лютага. Люты быў абраны з-за таго, што быў апошнім месяцам рымскага года. Першым высакосным годам стаў 45 да н.э.
Цэзар быў забіты праз два гады пасля ўвядзення новага календара, другі высакосны года пачаўся ўжо пасля яго смерці. Магчыма гэта тлумачыцца тым, што жрацы, якія адказавалі за функцыянаванне календара, не зразумелі прынцып увядзення дадаткоовага дня кожны чацвёрты год, і замест гэтага сталі ўводзіць дадатковы дзень у лютым кожныя тры гады (мяркуецца, што яны адлічвалі чацвёрты года ад года, які папярэднічаў высакоснаму). Напрацягу 36 гадоў пасля Цэзара высакосным быў кожны трэці год, і толькі потым імператар Аўгуст аднавіў правільны парадак высакосных гадоў (а таксама адмяніў некалькі настпных высакосны гадоў, каб устраніць з’явіўшыся дадатковы зрух). Шляхам сапастаўлення рымскіх і егіпецкіх датыровак у папірусе, знойдзенам у 1999 годзе, было ўстаноўлена, што вісаккоснымі гадамі ў Рыме былі 44, 41, 38, 35, 32, 29, 26, 23, 20, 17, 14, 11, 8 гады да н. э., 4, 8, 12 і ў наступным, кожны чацьвётры год.
Грыгарыянскі каляндар
Праз стагоддзі было заўважана змяшчэнне дня вясенняга раўнадзенства, з якім звязаны царкоўныя святы. Да XIV вясенняе раўнадзенства надыходзіла прыкладна на 10 сутак раней 21 сакавіка, яккое выкарыстоўвалася для вылічэння дня Пасхі.
Каб кампенсаваць набытую памылку і пазбегнуць такога змяшчэння ў будучыні, у 1582 годзе рымскі папа Рыгор XIII правёў рэформу календара. Каб сярэдні каляндарны год лепш адпавядаў сонечнаму, было вырашана змяніць правіла высакосных гадоў. Па-ранейшаму, высакосным заставаўся год, нумар якога кратны чатыром, але выключэнне рабілася для тых, якія былі кратныя 100. З гэтага часу такія гады былі высакоснымі толькі тады, калі дзяліліся яшчэ і на 400.
Іншымі словамі, год з’яўляецца высакосным у двух выпадках: або калі ён кратны 4, але пры гэтым не кратны 100, або кратны 400. Год не з’яўляецца высакосным, калі ён не кратны 4, або ён кратны 100, але пры гэтым не кратны 400.
Апошнія гады стагоддзяў, якія закончваюцца на два нуля, у трох выпадках з чатырох не застаўляюцца высакоснымі. Так гады 1700, 1800 і 1900 не з’яўляюцца высакоснымі, так як яны кратныя 100 і не кратныя 400. Гады 1600 і 2000 — высакосныя, так як яны кратныя 400. Гады 2100, 2200 і 2300 — невысакосныя. У высакосныя гады уводзіцца дадатковы дзень — 29 лютага.
Высакосным з’яўляецца бягучы 2020 год, наступным будзе 2024.
Яўрэйскі каляндар
У яўрэйскім календары высакосным годам называюць год, даякога дадаюць месяц, а не дзень. Прычына гэтага ў тым, што яўрэі выкатыстоўваюць месячны календар, у якім год з дванаццаці месяцаў адстае ад астранамічнага сонечнага года прыкладна на 11 дзён. Дзяля таго, каб прыраўнаваць лунныя гады да сонечных быў уведзены высакосны цыкл з трынаццаці месяцаў. У 19-гадовы цыкл уваходзяць 12 звывчайных і 7 высакосных гадоў.
Шчэкаціны
Шчэкаці́ны (Szczekociny) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Завярцянскага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Шчэкаціны. Займае плошча 17,98 км². Насельніцтва 4115 чалавек (на 2004 год).
Гісторыя
3 сакавіка 2012 пад Шчэкацінамі адбылася чыгуначная катастрофа, у выніку якой 16 чалавек загінулі, а 57 пацярпелі.
Калафон (частка кнігі)
Калафон (ад κολοφών, κολοφῶνος — «вяршыня, завяршэнне, вянок») — тэкст на апошняй старонцы рукапіснай або старадаўняй друкаванай кнігі, у якім паведамляюцца звесткі пра аўтара, час і месца стварэння гэтага твора.
Калафонамі называюць таксама аналагічную інфармацыю на старадаўніх кітайскіх скрутках, персідскіх мініяцюрах і старажытных насценных роспісах. Першыя калафоны ўтрымлівалі шумерскія клінапісныя таблічкі.
У савецкай і сучаснай беларускай кнізе ролю калафона выконвае апошняя старонка з выпускнымі дадзенымі.
Гарадскія ўмацаванні Полацка
Полацкія гарадскія ўмацаванні — комплекс умацаванняў Полацка ў 11—17 ст. Абарончыя збудаванні мелі ўсе асноўныя раёны старажытнага Полацка: Верхні замак, Ніжні замак, Вялікі і Запалоцкі пасады.
У канцы XV стагоддзя па загадзе вялікага князя Аляксандра, а пасля ў 1561 годзе ўмацаванні замкаў былі папраўленыя і пашыраныя. Больш падрабязныя звесткі ёсць у дакументах XV—XVII стст. Паводле іх, у 1552 на Верхнім замку былі драўляныя сцены-гародні. Уздоўж сцен па перыметры замка стаялі вежы: Вусцейская, Асвейская, Міхайлаўская, Багародзіцкая, Сафійская і 4 безыменныя.
З 31 студзеня па 15 лютага 1563 года замкі беспаспяхова трымалі аблогу войска Івана Грознага. Пасля ўзяцця Полацка цар загадаў не губляць час і хутка аднавіць умацаванні. Менавіта, у час панавання маскавітаў быў узведзены г. зв. «вал Івана Грознага», які стаў ключавым элементам абароны Ніжняга замка. Будаўнічымі працамі з 1563 па 1564 кіравалі царскія службоўцы Пётр Зайцаў і дзяк Барыс Шчокін. Паводле створанай маскавітамі фартыфікацыйнай схемы Ніжні замак рабіўся моцным фланкіруючым прыкрыццём для Верхняга. Пры авалодванні ж Верхнім замкам Ніжні рабіўся безабаронным, бо размяшчаўся ніжэй апошняга, што і прадвызначыла тактыку штурму замка войскамі Рэчы Паспалітай у будучым.
З пачаткам адваявання Полацка Стэфанам Баторыям у 1579 годзе мы атрымліваем звесткі аб умацаваннях, якія складаліся з Верхняга і Ніжняга замкаў, або Стралецкага астрогу, і Запалоцця. Верхні замак займаў тэрыторыю старажытнага дзядзінца і меў сем вежаў. Ніжні замак быў збудаваны маскоўскім войскам на месцы ранейшых гандлёвых пасадаў, а на тэрыторыі Запалоцця, відаць, жыло гандлёва-рамеснае насельніцтва.
У выніку штурму войскамі Рэчы Паспалітай пад камандаваннем Каспара Бекеша, Запалоцце было спалена і пакінута абаронцамі. Сцены Верхняга і Ніжняга замкаў былі значна пашкоджаныя, што вымусіла маскоўцаў да здачы. Пасля ўзяцця места Стэфан Баторый загадаў аднавіць умацаванні паводле дадзеных ім жа інструкцыяў.
Драўляныя замкі ў 1607 і 1642 гадах гарэлі, ў 1647, 1654 — паднаўляліся. У XVII ст., пасля замацавання Верхняга замка, вежы перабудаваны, некаторыя пастаўлены ў іншых месцах. Паводле дакумента 1654, было 10 вежаў: Чырвоная (раней Каралеўская), Праезная, Буська, Раждзественская (новая), Бык (раней Вежа-фортка), Новая (Усць-Палаты), Бык (раней Ваяводзіцкая), Машна (новая), Бык (раней Брусяная), Баярская (старая) і 2 брамы — праезная і фортка, а даўжыня сцяны склада 729 ½ сажаняў. Магчыма, што вежа Чырвоная была мураваная.
Умацаванні Вялікага пасада вядомы з XI ст. У XVI—XVII стст. яны былі аналагічныя фартыфікацыі Верхняга замка. Абарончая сцяна пачыналася ад Варварынскай вадзяной вежы Верхняга замка, якая стаяла на беразе Заходняй Дзвіны, цягнулася ўздоўж правага берага прыблізна на 1,5 км уверх па цячэнні ракі да крайняй Міронаўскай вежы, тут паварочвала на поўнач, ўздоўж глыбокага рова да р. Палата. Былі вежы: Ложная (праезная), Ільінская, Скарбная, Невельская і Навугольная (вуглавая паўночна-ўсходняя). Ад апошняй сцяна ішла па левым беразе р. Палата на захад да Кабыльчынай вежы (побач з сучасным Чырвоным мостам). Далей стаяла вежа-фортка, а за ёй, уздоўж левага берага Палаты да Верхняга замка, — сцяна без вежаў.
На Ніжнім замку ў XVII ст. вежы і сцены, даўжыня якіх складала ў 1654 годзе 1231 сажань, заменены «тынам стаячым». Абарончыя збудаванні Запалоцця вядомы з XII ст. У XVI ст. яны былі аналагічныя ўмацаванням Верхняга замка і Вялікага пасада. Аднак тут адсутнічалі валы, а замест зрубаў-гародняў быў падвойны «стаячы тын».
Канчаткова аднаўленне замкаў было закінутае пасля іх знішчэння расійскім генералам у 1706 годзе, хаця рэшткі драўляных умацаванняў былі бачны яшчэ ў канцы XVIII стагоддзя.
Даследванні
Археалагічныя даследаванні гарадскіх ўмацаванняў праводзілі В. А. Булкін (1979), С. В. Тарасаў (1986—89). Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку.
Падляскае ваяводства
Падля́скае ваяво́дства (województwo podlaskie) — адміністрацыйная адзінка, адно з 16 ваяводстваў у Польшчы. Знаходзіцца на паўночным усходзе краіны, ля мяжы з Рэспублікай Беларусь і Літоўскай Рэспублікай.
Утворана ў 1999. Адміністрацыйны цэнтр — горад Беласток. Колькасць насельніцтва — 1,2 млн чалавек (2013).
Насельніцтва
Пераважную частку насельніцтва складаюць палякі. Усходняя частка ваяводства належыць да этнічнай тэрыторыі беларусаў. На Падляшшы таксама пражываюць літоўцы, украінцы, татары і інш.
Анатоль Паўлавіч Чаркасаў
Анатоль Паўлавіч Чаркасаў (, Світлаводск, Кіраваградская вобласць, Украіна — ) — беларускі празаік, нарысіст, перакладчык. Бацька Веранікі Чаркасавай.
Творчасць
Літаратурнай працай займаецца з 1957 г. Выйшлі кніжкі нарысаў «Балотны скарб» (1959), «Цудоўны камень» (1963), «Старонкі слаўнага летапісу» (1964), «Магутны твой зямляк» (1969), «Волаты на дарогах» (1974).
Аўтар сцэнарыяў дакументальнага фільма «Мазырскі ліст» (зняты ў 1967) і навукова-папулярнага «Наш завод — наш дом» (зняты ў 1968).
Пераклаў творы рускіх і ўкраінскіх дзіцячых пісьменнікаў на беларускую мову, на рускую мову — апавяданні ўкраінскіх празаікаў, балгарскія, чэшскія казкі.
Пясіна
Пя́сіна (Пясина) — рака ў Таймырскім Далгана-Ненецкім раёне Краснаярскага края Расіі.
Даўжыня ракі 818 км. Плошча вадазбору 182 000 км². Сярэдні расход вады каля вытоку 560 м³/с, у вусці 2600 м³/с. Аб’м гадавога сцёку у вусці 82,059 км³/год. Рака бярэ пачатак з возера Пясіна, працякае па Паўночна-Сібірскай нізіне, праз горы Быранга і ўпадае ў Пясінскі заліў Карскага мора. Пры ўпадзенні ўтварае эстуарый.
Рака суднаходная. У басейне Пясіны знаходзяцца азёры Кета (Хіта), Глыбокае.
Стрэмя
Стрэ́мя — частка сядла, прыстасаванне для ўпору, падтрымкі ног і раўнавагі вершніка пры верхавой яздзе.
Складаецца стрэмя з падножкі, дугі, пятлі або прарэзы для для путлішча, якім мацуецца да сядла. Звычайна мацуюць 2 парных, радзей — 1 або 2 няпарных.
Гісторыя
Папярэднікам стрэмя лічыцца мацаваная да сядла скураная ці вяровачная пятля. Стрэмя з дрэва, у тым ліку акаваныя металам, з’явіліся ў Кітаі не пазней пачатку IV стагоддзя. Там жа страмёны пачалі адліваць з металу. З 2-й паловы VI стагоддзя стрэмя з’явілася ў Еўропе. У славянскіх народаў найбольш раннімі лічацца жалезныя страмёны IX стагоддзя. Сярэдневяковыя страмёны адрозніваліся формай дужак і падножак, памерамі і формай адтуліны пад путлішча. У познім Сярэдневякоўі з’явіліся рыцарскія страмёны з вельмі шырокай падножкай або з закрытым наском, якія паўтаралі форму абутку. Металічныя, драўляныя, касцяныя страмёны часам для бяспекі каня пакрываюцца мяккімі матэрыяламі (скура, гума, сінтэтыка). Страмёны звычайна ўпрыгожваліся інкрустацыяй з каштоўных металаў, мастацкім ліццём, разьбой, цісненнем.
На тэрыторыі Беларусі страмёны ранняга сярэдневякоўя знойдзены Браславе, Брэсце, Навагрудку, на гарадзішчы Маскавічы. Больш познія знаходкі — у Віцебску, Дрысвятах, Крычаве, Мсціславе і іншых месцах.
Грыгор’еўка (Рослаўльскі раён)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Грыгор’еўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Кастыроўскага сельскага паселішча.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
Прэпарыс
Прэпарыс — востраў у Бенгальскім заліве. Уваходзіць у склад дзяржавы М’янма. Плошча - 8,1 км². Насельніцтва (2014 г.) - 50 чал.