cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аўстралія
Беларуска-аўстралійскія адносіны
26 чэрвеня 2013 г. адбыўся візіт намесніка Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь Валянціна Рыбакова ў Аўстралію, а таксама шэраг сустрэч з прадстаўнікамі парламента Аўстраліі. 17 кастрычніка 2016 далейшае развіццё двухбаковых адносін абмеркавалі міністр замежных спраў Беларусі Уладзімір Макей і пасол Аўстраліі ў Расіі і Беларусі (па сумяшчальніцтве) Пітар Цеш.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя – каля 7,7 млн. км2. Адміністрацыйна падзяляецца на шэсць штатаў – Новы Паўднёвы Уэльс, Вікторыя, Квінслэнд, Паўднёвая Аўстралія, Заходняя Аўстралія, Тасманія і дзве тэрыторыі – Паўночная і Аўстралійская сталічная, якія маюць свае парламенты (аднапалатны ў тэрыторыях і Квінслэндзе, двухпалатны ў астатніх штатах) і ўрады і карыстаюцца значнай самастойнасцю. Кожны штат мае свайго прэм'ера, кожная тэрыторыя — галоўнага міністра ( У прынцыпе, тэрыторыі карыстаюцца тымі ж самастойнасцямі, што і штаты, за выняткам таго, што Федэральны парламент можа перайначыць ці адмяніць законы, прыянятыя парламентамі тэрыторый.
У 1915 урад Аўстраліі выкупіў у штата Новы Паўднёвы Уэльс тэрыторыю Джэрвіс-Бэй, дзе былі размешчаны сталічны гандлёвы порт і ваенна-марская база. Джэрвіс Бэй — трэцяя тэрыторыя мацерыковай Аўстраліі. Таксама Аўстраліі належыць мноства астравоў і архіпелагаў у Ціхім і Індыйскім акіянах, аб'яднаных у сем заморскіх тэрыторый: Востраў Херд і Астравы Мак-Доналд, Астравы Ашмор і Карцье, астравы Каралавага мора, Востраў Раства, Какосавыя астравы, Востраў Норфалк. Тры першыя адзінкі не маюць сталага насельніцтва. Раней Востраў Нарфолк карыстаўся большай аўтаноміяй, аднак у 2015 ён быў ураўнаны ў правах з іншымі тэрыторыямі. Дыскусійным застаецца статус сёмай, Антарктычнай тэрыторыі — Аўстралія мае найзайздроснейшы антарктычны апетыт, прэтэндуючы на 40 % плошчы ледзянога мацерыка.
Насельніцтва
Летам 2018 года інфармацыйнае агенства АВС паведаміла, што насельніцтва Аўстраліі дасягнула 25 млн.чал. У адрозненні ад большасці развітых краін свету, для Аўстраліі характэрны дадатны натуральны прырост, які ў 2018 склаў 4,7 на 1000 чалавек. Прыкладна такое ж значэнне і міграцыйнага прыросту дае агульны тэмп росту насельніцтва ў 1 % штогод. Тым не менш, і ў Аўстраліі назіраецца старэнне насельніцтва: доля дзяцей і падлеткаў да 15 гадоў складае 17,75 %, ўзрост сярэдняга аўстралійца — 38,8 гадоў. Для Аўстраліі характэрны адзін з найвышэйшых у свеце паказчыкаў працягласці жыцця (82,2 гады).
Гісторыя абумовіла перавагу імігрантаў і іх нашчадкаў над карэнным насельніцтвам — у асноўным гаворка ідзе аб перасяленцах з Вялікабрытаніі і Ірландыі, а таксама імігрантах з іншых еўрапейскіх краін. У канцы ХХ - пач. ХХІ стагоддзя ў патоку мігрантаў асаблівую магутнасць набыла азіяцкая плынь, большая часка мігрантаў цяпер прыязджае з Кітая, Філіпін, Індыі. Па-за межамі Аўстраліі нарадзілася 26 % яе сённяшніх жыхароў, прычым у Вялікабрытаніі — усяго 3,9 %. Паводле перапісу 2016 года 5,6 % жыхароў Аўстраліі маюць кітайскае паходжанне, 2,8 % — індыйскае. Таксама ў Аўстраліі пражывае каля 80 тыс. рускіх, больш за 40 тыс. украінцаў, больш за 20 тыс. армян, больш за 40 тыс. латышоў, літоўцаў і эстонцаў.
Абарыгены з'явіліся ў Аўстраліі 60 тыс. гадоў таму і напярэдадні прыбыцця Джэймса Кука стракатай групай плямёнаў — каля 250 моваў! — засялялі ўвесь кантынент. У наш час абарыгены захавалі традыцыйны лад жыцця ў Паўночнай тэрыторыі, аднак усё большая іх колькасць жыве ў гарадах. Перапіс 2016 налічыў каля 650 тыс. карэнных жыхароў, або 2,8 %, і гэта амаль удвая больш, чым на пачатку ХХІ ст.. Справа ў тым, што раней абарыгены падвяргаліся дыскрымінацыі і адносіцца да карэннай супольнасці часта было невыгадна ў плане пошуку працы або магчымасцяў адукацыі.
Дымск
Дымск (, Дымск) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Брашэвіцкага сельсавета.
Аўстралія
Насельніцтва
Па дадзеных перапісу 2016 года, англійская мова з'яўляецца адзінай гутарковай мовай для амаль 72,7% насельніцтва. Наступнымі найбольш распаўсюджанымі мовамі, на якіх размаўляюць дома, з'яўляюцца дзве формы кітайскай: мандарын (2,5 %) і кантонская (1,2%), арабская (1,4 %), в'етнамская (1,2%) і італьянская (1,2%). Значная частка мігрантаў першага і другога пакалення двухмоўная.
Аўстралія — секулярызаваная краіна, аднак рэлігія ў грамадстве тут мае немалое значэнне, падчас перапісу 2016 толькі 30 % аўстралійцаў заявілі аб сваёй абыякавасці да рэлігіі. 55 % жыхароў краіны — хрысціяне (дзве пятых — каталікі, тры пятых — пратэстанты, у тым ліку англікане); па 2,5 % складаюць мусульмане і будысты, яшчэ 2 % — індуісты.
Аўстралія адносіцца да ліку найбольш слабазаселеных краін свету, па паказчыку шчыльнасці насельніцтва (3,3 чал/кв.км.) апярэджваючы толькі Манголію і Намібію. У адпаведнасці з картай выпадзення ападкаў найгусцей заселеныя ўсходняе ўзбярэжжа, а таксама паўднёва-ўсходні і паўднёва-заходні куткі кантынента. Аўстралія — вельмі ўрбанізаваная нацыя — удзельная вага гарадскога насельніцтва тут дасягае 86 %. Найбуйныя гарады: Сідней (5,1 млн. чал.), Мельбурн (4,9 млн. чал.), Брысбен (2,4 млн. чал.), Перт (2 млн. чал.), Адэлаіда (1,33 млн. чал.), Канбера (410 тыс. чал.). Для ўсіх вялікіх гарадоў характэрны рост насельніцтва ў асноўным за кошт міграцыйнага складніка. А хутчэй за ўсіх растуць Мельбурн і Брысбен.
Эканоміка
Аўстралія – высокаразвітая індустрыяльна-аграрная краіна з рынкавай эканомікай. Эканамічнае развіццё характарызуецца стабільнасцю і ўстойлівасцю. Ключавая роля ў эканоміцы належыць горназдабыўной і сельскагаспадарчай галінам, у значнай ступені арыентаваным на знешнія рынкі: пры долі 3,6 і 5 % у ВУП на іх прыпадае большая палова экспарту. На працягу першых двух дзесяцігоддзяў ХХІ ст. Аўстралія дэманстравала няўхільны эканамічны рост (каля 3,3 % у год) і нават адзначылася як адзіная развітая краіна, што не пацярпела ад Сусветнага крызісу 2008-2009. Аднак у 2018 год Аўстралія ўступіла з рызыкай атрымаць адмоўныя паказчыкі, выкліканай рэзкім падзеннем сусветных коштаў на асноўныя экспартныя тавары.
Грашовая адзінка – аўстралійскі долар (1 аўстр. дол. = 0,71 дол.ЗША.). ВУП складае каля 2000 млрд. аўстр. дал. (1500 млрд дол. ЗША), узровень інфляцыі – каля 1-2 %, беспрацоўе – каля 5,6 %. Аўстралійская Фондавая біржа — дзявятая ў свеце.
Горназдабыўная прамысловасць абапіраецца на запасы разнастайных карысных выкапняў: вугаль, прыродны газ, уранавыя, жалезныя, поліметалічныя руды, баксіты, свінец, медзь, каштоўныя металы, алмазы і т.п.; і мае вядучую ролю ў фарміраванні экспарту краіны. Па здабычы баксітаў і алмазаў Аўстралія першая ў свеце. Апрацоўчая прамысловасць скіравана на ўнутраны рынак. Галоўныя галіны апрацоўчай прамысловасці: машынабудаванне і металаапрацоўка, харчовая, хімічная і нафтаперапрацоўчая, чорная і каляровая металургія, выдавецка-паліграфічная. Машынабудаўнічы сектар моцна пацярпеў у 2010-х: у 2016-2017 былі закрыты аўстралійскія заводы Форда, Таёты і мясцовай маркі Холдэн. У энергетыцы асноўная роля належыць вугалю, на якім працуюць цеплавыя электрастанцыі. Хутка развіваецца сонечная і ветравая энергетыка. Аўстралія — адзіны населены мацярык, дзе няма АЭС.
Сельская гаспадарка з'яўляецца адной з ключавых галін эканомікі Аўстраліі. Няглездячы на постіндустрыяльны характар эканомікі, у аграрным сектары з сумежнымі галінамі ствараецца 12 % ВУПу Аўстраліі, а іх прадукцыя займае другое месца ў экспарце краіны (пасля прадукцыі здабыўной прамысловасці). Вядучае месца ў сельскай гаспадарцы займае жывёлагадоўля. Аўстралія – найбуйнейшы ў свеце вытворца і пастаўшчык высакаякаснай воўны, а таксама адзін з асноўных экспарцёраў мясамалочных прадуктаў, пшаніцы, цукру.
Развіваецца турызм, у 2015 Аўстралію наведала 7,4 млн замежнікаў. Аднак яшчэ больш падарожнічаць па Зялёным кантыненце любяць самі аўстралійцы — 73 % турысцкіх паслуг прыходзіцца на ўнутраны рынак. У транспартных перавозках найважнейшая роля належыць аўтамабільнаму транспарту. Аўстралія мае сетку сучасных аўтадарог, гусцейшую ва ўсходніх раёнах. Практычна кожная сям'я мае некалькі аўтамабіляў. Вываз карысных выкапняў да экспартных партоў ажыццяўляецца чыгункамі. Таксама грузавымі і пасажырскімі чыгуначнымі перавозкамі злучаныя паміж сабой найбуйнейшыя гарады. У Аўстраліі каля 300 аэрапортаў. Знешнія пасажырскія сувязі — праца выключна паветранага транспарту, а вось марскі транспарт адказны за вываз экспартнай прадукцыі.
У 2016 Аўстралія экспартавала прадукцыі на чвэрць трыльёна долараў і мела дадатны гандлёвы баланс (+ 10 млрд). Больш за палову аўстралійскага экспарту тавараў прыходзіцца на прадукцыю здабыўной прамысловасці (асноўныя артыкулы: вугаль, жалезная руда, звадкаваны газ і золата). Яшчэ каля 20 % экспарту — справа аграрнага сектара (пшаніца, віно, ялавічына, ячмень). Варта адзначыць, што сумарная доля ў экспарце традыцыйных урана, баксітаў і воўны сёння не перавышае 5 %. Асноўныя пакупнікі аўстралійскай прадукцыі: Кітай (32 %), Японія, Паўднёвая Карэя. . У імпарце пераважаюць машыны, абсталяванне і транспартныя сродкі, нафтапрадукты, тавары шырокага спажывання, хімічныя тавары, медыкаменты. Асноўныя пастаўшчыкі: Кітай, ЗША, Японія. Аб'ёмы двухбаковага гандлю паміж Беларуссю і Аўстраліяй ў апошнія 5 гадоў вагаліся ад 10 да 35 мільёнаў даляраў ЗША. Пік гандлю прыходзіўся на 2011 - 2012 гг. Аснову беларускага экспарту ў Аўстралію складаюць калійныя угнаенні (83 %), шкловалакно, мэблю; аўстралійскага ў Беларусь — медыцынскія тавары, віно і садавіна, воўна.
Культура
Аўстралійскія абарыгены вядомыя самымі старажытнымі ў свеце ўзорамі наскальнага мастацтва, найдаўнейшым з якіх больш за 60 000 гадоў, распаўсюджанымі па ўсім кантыненце.
Нацыянальнае свята – Дзень Аўстраліі (26 студзеня). У гэты дзень у 1788 было заснавана першае еўрапейскае паселішча. Пачынаючы з гэтага года аўстралійская культура знаходзіцца пад моцным уплывам англа-кельцкай заходняй культуры. Асаблівасць аўстралійскай культуры сярод іншых вестэрнізаваных культур надаюць прырода кантынента і абарыгенныя культуры. З сярэдзіны 20 стагоддзя на аўстралійскую культуру ўзмацніўся ўплыў амерыканскай поп-культуры, у прыватнасці праз кіно і тэлебачанне. Іншыя культурныя запазычанні ідуць з суседніх азіяцкіх краін і ў выніку маштабнай іміграцыі з не-англамоўных краін.
Шырока развітыя сродкі масавай інфармацыі. Аўстралія займае адно з вядучых месцаў у свеце па колькасці перыядычных выданняў на душу насельніцтва.
Адукацыя
У краіне існуе абавязковая адукацыя для дзяцей ад 6 да 15 гадоў. Дзейнічаюць 39 універсітэтаў, 35 каледжаў, а таксама 4 інстытуты. Агульная колькасць студэнтаў ВНУ – звыш 700 тыс.чал. (з іх замежных студэнтаў – 174 тыс. чал.).
Узброеныя сілы
Ваенныя расходы Аўстраліі з'яўляюцца дванаццатымі па памеры ў свеце. Узброеныя сілы – каля 65 тыс.чал., уключаючы рэзервістаў. Фармуюцца на кантрактнай аснове.
IC 2973
IC 2973 — галактыка тыпу SBcd ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Вітунь (рака)
Ві́тунь — рака ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Бярозка (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 15,6 км. Пачынаецца за 0,5 км на захад ад вёскі Кляпчэва, вусце за 1,8 км на паўночны ўсход ад вёскі Самсоны. Рэчышча ад вусця на 12,4 км каналізаванае.
IC 2973
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Валадымырыўка (Любашыўскі раён)
Валадымырыўка (Володи́мирівка) — вёска ў Любашыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Эдуард Шэварднадзэ
Эдуа́рд Амвро́сіевіч Шэвардна́дзэ (ედუარდ ამბროსის ძე შევარდნაძე;, Мамаці, ЗСФСР, СССР — , Тбілісі, Грузія) — савецкі і грузінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. З 1972 года — першы сакратар ЦК КП Грузіі, у 1985—1990 гг. — міністр замежных спраў СССР.
Біяграфія
Шэварднадзэ вярнуўся ў Грузію пасля звяржэння рэжыма Звіяда Гамсахурдзія і заняў пасаду Старшыні Дзяжсавета, а потым Старшыні парламента. але ён сутыкнуўся з сур’ёзнымі эканамічнымі праблемамі, ростам уплыву мафіі і ваеннымі падзеямі ў Абхазіі. Стаўшы прэзідэнтам Грузіі не змог дабіцца вяртання Абхазіі і Паўднёвай Асеціі і вырашэння палітыка-эканамічных праблем краіны. Восенню 2003 быў вымушаны падаць у адстаўку ў выніку «Рэвалюцыі руж»
Ньюфаўндленд
Ньюфа́ўндленд (Newfoundland, [[МФА] : ] Нуфанлэ́нд) — востраў ля паўночна-ўсходніх берагоў Паўночнай Амерыкі, частка канадскай правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор.
Плошча — 111 390 км². Насельніцтва — 479 105 чал. (2006). Найбуйнейшы горад — Сент-Джонс (100 646 чал.).
Геаграфія
Востраў Ньюфаўндленд месціцца на паўночным захадзе Атлантычнага акіяна, аддзяляе яго ад заліва Святога Лаўрэнція. Займае 16ае месца па плошчы ў свеце і 4ае ў Канадзе. Даўжыня берагавой лініі — 9 656 км.
Востраў Ньюфаўндленд сфарміраваўся ў выніку складаных геалагічных працэсаў. Прынята вылучаць 3 асноўныя геалагічныя зоны рознага паходжання :
Стварэнне сушы суправаджалася інтэнсіўнымі вулканічнымі працэсамі. Значную ролю ў стварэнні сучасных ландшафтаў вострава адыгралі старажытныя ледавікі. Аледзяненні пачаліся прыкладна 2 млн гадоў таму. Пік апошняга здарыўся 18 000 гадоў таму. Старажытныя ледавікі згладжвалі і паліравалі шырокія вобласці, размывалі азёрныя басейны, праразалі глыбокія даліны. Тыя даліны, што ўтварыліся ўздоўж берагоў пазней былі затоплены морам і ператварыліся ў фіёрды. Падчас раставання ледавікоў з іх вызваляліся масы пяску, гліны, друзу. Істотныя геалагічныя змены адбываюцца і ў нашы дні. Так, выяўлена, што берагі Ньюфаўндленда паступова паніжаюцца.
Для пейзажаў вострава характэрны невысокія горы, што з'яўляюцца працягам Апалачаў. На захадзе яны скалістыя, з вялізарнымі адколатымі кавалкамі горных парод уздоўж схілаў. Тут знаходзіцца найвышэйшая гара Кабакс (814 м). На поўдні вылучаецца плато Ігл. Берагі часткова скалістыя, часткова роўныя з доўгімі далінамі і марскімі пясчанымі водмелямі. Стэпавыя раўніны — асаблівасць усходняй вобласці. Шматлікія кароткія рэкі і азёры ствараюць забалочаныя нізіны. Уздоўж узбярэжжа месцяцца астравы Сен-П’ер і Мікелон, Мерашын, Бэл, Фога і г. д.
Карысныя выкапні вострава Ньюфаўндленд : гіпс, азбест, слюда, кальцыт, пірыт, жалеза, медзь, золата, срэбра, цынк, свінец, вугаль і інш. На шэльфе здабываюць нафту.
Клімат мяккі вільготны. Сярэдняя летняя тэмпература — 18 °C. Узімку яна трымаецца каля 0 °C. Надвор’е вельмі зменлівае. На востраве Ньюфаўндленд назіраецца самая вялікая колькасць туманных дзён на ўзроўні мора — у сярэднім больш за 120 у год
Прырода
Значная тэрыторыя, захаванне лясоў, балот і пустак спрыяюць багаццю мясцовай фаўны. Востраў насяляюць карыбу, буры мядзведзь, барыбал, выдра, андатра, ліса, канадская рысь. У пачатку XX ст. былі інтрадуцыраваны лосі, але іх колькасць нязначная. Ньюфаўндленд часам называюць паўночнаамерыканскай птушынай сталіцай. Налічваецца 35 мільёнаў толькі марскіх птушак, а ўсяго — болей за 360 відаў птушак.
Для захавання прыроды Ньюфаўндленда створаны 2 нацыянальныя і некалькіх правінцыйных паркаў.
Гісторыя
Першымі насельнікамі вострава Ньюфаўндленд былі індзейцы, прадстаўнікі паўднёвай галіны марской архаічнай культуры. Яны займаліся рыбалоўствам, паляваннем на прыбярэжных ластаногіх і карыбу, выкарыстоўвалі для вырабу прылад паліраваны сланец. У 3 тысячагоддзі да н. э. яны былі выціснуты палеаэскімосамі, што перасяліліся з суседняга Лабрадора. Прадстаўнікі палеаэскімоскіх археалагічных культур Гросуатэр і Дорсет жылі на ўзбярэжжы Ньюфаўндленда да XIII ст. н. э. Іх асноўнымі заняткамі былі лоў кітоў і рыбы, у меньшай ступені — паляванне на наземных звяроў.
Нарэшце, каля 2000 гадоў таму зноў адбылося новае перасяленне індзейцаў з поўдню. Яны займаліся паляваннем, збіральніцтвам і рыбалоўствам, у большай ступені, чым палеаэскімосы залежылі ад рэсурсаў сушы. Відавочна, існавала некалькі індзейскіх міграцый на востраў. Яны былі абумоўлены кліматычнымі зменамі. Першымі індзейцамі-мігрантамі былі прадстаўнікі марской архаічнай культуры. У пачатку 2 тысячагоддзя н. э. сюды перасялілася група алганкінаў. Да XV ст. сфарміраваліся алганкінская культура беатук.
Ньюфаўндленд быў нанава адкрыты 10 жніўня 1497 г. экспедыцыяй Джона Кабата. Індзейцы, якіх сустрэлі еўрапейцы, пакрывалі скуру охрай. Мяркуецца, што з гэтай прычыны пазнейшыя вандроўнікі ў Паўночную Амерыку сталі ўжываць слова "чырвонаскурыя" у адносінах да ўсіх індзейцаў. Дж. Кабат абвясціў знойдзеныя ім землі далучанымі да Англіі, таму Ньюфаўнленд фармальна лічыцца старэйшай заморскай калоніяй гэтай краіны. Да 1502 г. у Англіі пачалося афіцыйна ўжыванне паняцця New found launde (літаральна "новая адкрытая зямля"). Першапачаткова яно распаўсюджвалася на востраў і суседнія тэрыторыі, але ў выніку захавалася толькі як назва вострава.
У 1501 г. узбярэжжа Ньюфаўндленда даследавалі партугальскія маракі, у 1534 г. — французская экспедыцыя Жака Карцье. У XVI - XVII стст. месцы лову траскі каля Ньюфаўндленда актыўна наведвалі англійскія, баскскія, нармандскія і брэтонскія рыбаловы. У XVII ст. французы пачалі ўсталяванне на востраве калоній. Найбуйнейшай з іх стала Плезанс, у якой у 1685 г. жыло 153 сталых жыхара і 435 сезонных рыбакоў, у 1710 г. — 248 сталых жыхароў. Пасля Утрэхцкага міра 1713 г. Францыя была вымушана адмовіцца ад Ньюфаўндленда. Аднак французскія паселішчы ствараліся і пазней. Французы даследавалі ўнутраныя раёны вострава, што адлюстравана ў мясцовай тапаніміцы.
Англія прадпрымала спробы каланізацыі Ньюфаўндленда з пачатку XVII ст. У 1610 г. Фрэнсіс Бэкан стварыў Кампанію каланізацыі Ньюфаўндленда. Але першае англійскае паселішча Авалон узникла толькі ў 1621 г. Яно спыніла сваё існаванне ў 1696 г. з-за нападаў французаў. У 1729 г. Вялікабрытанія прызначыла губернатарам Ньюфаўндленда Генры Осбарна (1694 - 1771 гг.), які рэфармаваў цывільнае кіраванне і ўпарадкаваў падаткі. Большасць брытанскіх пасяленцаў была рыбакамі. У 1784 г. для стымулявання перасялення на востраве была абвешчана рэлігійная свабода для каталікоў. Аднак з'яўленне еўрапейскіх каланістаў адмоўна паўплывала на абарыгенаў. Яны пакутвалі з-за парушэння іх тэрыторый і новых эпідэмічных хвароб. Да канца першай трэці XIX ст. беатук вымерлі.
У XIX ст. развіццю калоніі паспрыялі павелічэнне попыту на рыбу, з'яўленне здабываючай прамысловасці, паступовае развіццё самакіравання, а таксама эканамічныя крызісы ў Еўропе. Яны выклікалі новыя хвалі іміграцыі. У 1815 г. насельніцтва дасягнула 40 568 чал. У 1807 г. на востраве была надрукавана першая мясцовая газета. У 1809 г. да Ньюфаўндленда быў далучаны Лабрадор. У 1824 г. Ньюфаўндленд і Лабрадор атрымалі статус асобнай брытанскай калоніі. У 1832 г. сфарміраваны першы прадстаўнічы ўрад, у 1833 г. — заканадаўчая палата абшчын.
Эканоміка
Традыцыйныя галіны эканомікі — рыбалоўства і здабыча карысных выкапняў. Рыбалоўства інтэнсіўна развівалася з XVIII ст. У 1920 г. яно давала 71% экспарта з вострава. Аднак гэта галіна моцна пацярпела падчас сусветнай дэпрэсіі 1929 - 1933 гг. і ў далейшым не здолела ўзнавіць сваю значнасць. Скарачэнне прыродных рэсурсаў прывяло да мараторыя на лоў траскі ў 1992 г. , што фактычна стала прычынай поўнага заняпаду камерцыйнага рыбалоўства.
Здабыча карысных выкапняў пачалася ў 1830-я гг. Ньюфаўндленд з'яўляўся важным месцам здабычы медзі, а потым азбесту і жалеза. У 1979 г. каля Ньюфаўндленда былі знойдзены радовішчы нафты. У канцы XX ст. у сувязі з крызісам рыбалоўства ўлады правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор стымулявалі мадэрнізацыю прамысловасці.
Сельская гаспадарка развіваецца пераважна на паўднёвым усходзе. Фермеры вырошчваюць бульбу, гародніну, чарніцы. Большасць прыбыткаў ім дае продаж мяса і яек хатняй птушкі. На Ньюфаўнлендзе таксама развіваецца лясная гаспадарка, вытворчасць драўніны і паперы. Важная сучасная галіна эканомікі — сфера паслуг. Яна ўключае транспарт, сувязь, гандаль і абслугоўванне турыстаў.
Узровень жыцця на востраве ніжэйшы, чым у астатніх месцах Канады з-за высокага ўзроўню беспрацоўя, значных выдаткаў на ўтрыманне жылля. Разам з гэтым, на востраве нізкія падаткі для фізічных асоб і прадпрыемстваў.
Ісмаіль Кадарэ
Ісмаіль Кадарэ (алб.: Ismail Kadare) (нарадзіўся 28 студзеня, 1936) — вядомы албанскі паэт і пісьменнік.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Гіракастры, паўночная Албанія. Вывучаў гісторыю і філалогію ў Тыранскім універсітэце і Літаратурным інстытуце імя Горкага ў Маскве (Расія). У кастрычніку 1990 году Ісмаіл Кадарэ папрасіў палітычнага прытулку ў Францыі. У 1999 годзе зноў вярнуўся ў Албанію, але рэгулярна наведвае Францыю. Кадарэ атрымаў цэлы шэраг прэстыжных літаратурных прэмій. У 2005 годзе ён атрымаў Міжнародную прэмію Букера.
Сан-Марка (Фларэнцыя)
Сан Ма́рка (San Marco) — агульная назва комплексу, які складаецца з царквы Святога Марка (Basilica di San Marco) і жаночага манастыра, у наш час ператворанага ў музей (Museo Nazionale di San Marco). Размешчаны на плошчы Святога Марка (Piazza di San Marco) у Фларэнцыі.
Музей
Настаяцелем Сан Марка ў 1491—1498 гадах быў вядомы дамініканскі святар Джыралама Саванарола. Захавалася і даступная для наведвання келля, у якой ён жыў, а таксама яго партрэт, выкананы яго прыхільнікам Фра Барталамеа.
Манастыр Сан Марка ўтрымлівае вялікую колькасць прац, галоўным чынам, фрэсак, італьянскіх мастакоў эпохі Ранняга Адраджэння, у тым ліку, Фра Беата Анджэліка, Беноца Гацолі, Даменіка Гірландаё, Фра Барталамеа, Алесіа Бальдавінеці і шматлікіх іншых. Асабліва варта адзначыць працы Фра Беата Анджэліка: «Дабравешчанне», «Распяцце», «Страшны суд» і алтарны абраз «Мадонна са святымі».
Унутры манастыра захаваўся ўнікальны твор архітэктуры фларэнційскага Рэнесансу — аркада Сан Антоніа, створаная Мікелоца дзі Барталамеа. Музей Сан Марка знакаміты таксама вялікай калекцыяй рукапісаў, якія захоўваюцца ў бібліятэцы, пабудаванай гэтым жа архітэктарам.
Ганцавіцкі раённы Дом рамёстваў
Гісторыя
Дом рамёстваў функцыянуе з 1997 г. і яднае вакол сабе таленавітых майстроў народнай творчасці раёна, якія працуюць па асноўных напрамках народнай творчасці. Сярод напрамкаў, у якіх працуе Дом рамёстваў, 15 відаў традыцыйных беларускіх рамёстваў і 12 сучасных відаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
Дзейнасць
Навукова даследчая праца: экспедыцыі па раёне, падчас якіх збіраюцца матэрыялы пра рамёствы і промыслы, іх цяперашні стан. Вядзецца ўлік носьбітаў традыцый, народных рамёстваў і майстроў, якія актыўна займаюцца народнай творчасцю. Збіраюцца экспанаты для папаўнення фонда аўтэнтычных узораў народнага ткацтва, вышыўкі і іншых відаў рамеснай дзейнасці.
Фармаванне метадычнага фонда: супрацоўнікі Дома рамёстваўвядуць працу па аказанні метадычнай і практычнай дапамогі сельскім установам культуры па арганізацыі і вядзенні заняткаў гурткоў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, збіраюць і класіфікуюць матэрыялы па сучасных відах дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, даносяць гэтую інфармацыю да кіраўнікоў гурткоў, клубных супрацоўнікаў і іншых зацікаўленых асоб.
Для папулярызацыі народнай творчасці ў Ганцавіцкім раённым Доме рамёстваў праводзяцца выставы прац вядучых майстроў раёна па ткацтве, вышыўцы, карункапляценні, пляценні з прыродных матэрыялаў, мастацкай апрацоўцы дрэва. Гэта і персанальныя выставы, і тэматычныя выставы па асобных відах рукадзелля. Калектыў Дома рамёстваў прымае актыўны ўдзел ў раённых, абласных, рэспубліканскіх і міжнародных фестывалях, конкурсах, святах народнай творчасці і традыцыйных рамёстваў, прыцягваючы да гэтай дзейнасці вядучых майстроў раёна. Творчая дзейнасць народных майстроў асятляецца на старонках СМІ.
Пры Доме рамёстваў дзейнічаюць групы па ткацтве, вышыўцы і ткацтве паясоў. Дарослых яднае клуб майстроў «Багач». У 2011 годзе было створанае дзіцячае аматарскае аб'яднанне «Этнограф».
Народны клуб майстроў народнай творчасці «Багач»
Галоўная мэта клуба захаванне і развіццё традыцыйных беларускіх рамёстваў, іх папулярызацыя і перадача ведаў і ўменняў ад старэйшага пакалення дзецям і моладзі. Таксама клуб яднае дзяцей народных майстроў, якія зацікаўлены ў вывучэнні і практычным авалоданні традыцыйнымі промысламі і рамёствамі, як і іх бацькі. Праводзяцца сумесныя сходы, бяседы, вечары ды іншыя мерапрыемствы.
Аматарскае аб'яднанне «Этнограф»
Аматарскае аб'яднанне «Этнограф» яднае дзяцей, зацікаўленных у вывучэнні гісторыі свайго краю праз вывучэнне народных традыцый і народнага тэкстылю (строй, ручнікі, народныя вышыўка і ткацтва). Формы працы: гутаркі, бяседы, ранішнікі, вечары-сустрэчы, забаўляльна-пазнавальныя праграмы, удзел у раённых святах, а таксама практычныя групавыя і індывідуальныя заняткі.
Калекцыя
За гады існавання ў Доме рамёстваў сабраная багатая калекцыя традыцыйных ручнікоў і прадметаў мясцовага строю. Калекцыя тканых і вышытых ручнікоў складае калі 50 адзінак. З прадметаў традыцыйнага адзення найбольш каштоўнай з'яўляецца калекцыя жаночых кашуль.
Капііўка (Макарыўскі раён)
Капііўка (Копії́вка) — вёска ў Макарыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Вышнэвэ (Любашыўскі раён)
Вышнэвэ (Вишневе) — вёска ў Любашыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Могілкі на вуліцы Загараднай (Баранавічы)
Могілкі на вуліцы Загараднай — могілкі ў г. Баранавічы Брэсцкай вобласці Беларусі.
Гісторыя
Хуткае развіццё мястэчка Развадава, заснаванага ў 1884 годзе, патрабавала месцаў для пахавання. Спачатку хавалі ў суседніх вёсках Каўпеніца, Новая Мыш і на могілках чыгуначнай брыгады, якія знаходзілася на ўскраіне мястэчка Баранавічы (цяпер цэнтр горада). Асноўным жа могілкамі былі праваслаўныя могілкі ўдалечыні ад мястэчка, побач з граніцай маёнтка Сухарэпшчына, на запланаванай графам Развадоўскім вуліцы Могілкавай (цяпер вуліца Загарадная). Граф выдзяліў зямлю пад цвінтары для ўсіх рэлігійных канфесій, якія пражывалі ў мястэчку. Так на плане 1894 года, у надзеі на наданне Баранавічам статусу павятовага горада, граф пазначыў участкі для ўжо існых яўрэйскіх могілак (першае згадванне адносіцца да 1888 года), лютэранскіх, рымска-каталіцкіх і праваслаўных. Побач з цвінтарамі быў вылучаны ўчастак пад бойню. З невядомых прычын каталіцкія і лютэранскія могілкі так і не з’явіліся, у адрозненне ад праваслаўных. Каталіцкія могілкі ж з’явілася значна пазней, ужо ў 1920-х гадах, на месцы, перадзеным графам Развадоўскім ва ўласнасць казны пад будаўніцтва бальніцы, арыштнага дому і турмы.
Пад праваслаўныя могілкі граф адвёў 2 дзесяціны зямлі (2,18 га), сёння гэта частка могілак каля вуліц Загараднай і Дзекабрыстаў, якая цягнецца амаль да 2-га завулка Дзекабрыстаў. Менавіта ў гэтых граніцах з канца XIX стагоддзя яны праіснавалі да 1940-х гадоў, што добра бачна на аэрафотаздымках 1942 года.
На сённяшні дзень у старой частцы могілак большая частка старэйшых пахаванняў датуецца 1950-мі гадамі, што гаворыць пра тое, што ў пасляваенныя гады тут актыўна вяліся перапахаванні. Найстарэйшая магіла датуецца 1912 годам. Ёсць некалькі магіл, датаваных пачаткам 1920-х гадоў, з надпісамі з дарэформенным рускім правапісам.
У канцы 1940-х — пачатку 1950-х гг. на могілкі з усяго горада хавалі рэшткі салдатаў і афіцэраў, якія загінулі ў час вызвалення горада ў 1944 годзе. У выніку з цэнтра горада на могілкі былі перанесены, напрыклад, парэшткі Івана Лісіна і Івана Рагулі. Мяркуючы па датах на помніках, актыўнае пахаванне і рост могілак прыпадае на другую палову 1960-х гадоў і працягваецца да канца 1980-х, аж да закрыцця могілак.
Воінскі ўчастак
На воінскім участку грамадзянскіх могілак знаходзяцца брацкая магіла, дзве брацкія магілы падпольшчыкаў, восем брацкіх магіл савецкіх воінаў, магілы Герояў Савецкага Саюза І. П. Лісіна, В. І. Матроніна, А. Г. Наканечнікава, магіла двойчы Героя Савецкага Саюза М. Ц. Сцепанішчава, магіла генерал-маёра І. Л. Рагулі, магілы А. І. Астроўскага, Ф. В. Чорнага, магіла падпольшчыка М. Ф. Дарашэвіча і яго родных, магіла польскіх грамадзян — ахвяр фашызму.
Брацкія магілы савецкіх воінаў
Восем вайсковых пахаванняў брацкіх магіл савецкіх воінаў.
У першай брацкай магіле пахавана 20 воінаў, якія загінулі ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у 1944 годзе. У 1972 годзе на магіле пастаўлены абеліск.
У другой пахаваны 4 воіны, якія загінулі ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у 1941 годзе. У трэцяй пахаваны 295 воінаў. 294 з іх загінулі ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у 1941 і 1944 гадах. У ліку пахаваных Героі Савецкага Саюза Іван Паўлавіч Лісін, Васіль Іванавіч Матронін, Аляксандр Георгіевіч Наканечнікаў. У 1963 годзе на магіле пастаўлены абеліск.
У чацвёртай пахаваны 21 воін, якія загінулі ў ліпені 1944 года пры вызваленні горада ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1963 годзе на магіле пастаўлены абеліск.
Брацкія магілы падпольшчыкаў
Дзве брацкія магілы. У першай пахаваны Л. П. Барадзінскі, Г. М. Герасімук, Т. І. Дземідовіч, А. М. Дзянішчык, А. А. Доўгер, К. М. Доўгер, Г. А. Ліцкевіч, І. А. Ліцкевіч, А. Ю. Шырко — члены падпольнай групы, якая дзейнічала ў жніўні 1943 — скавіку 1944 года пад кіраўніцтвам А. І. Крыштофіка. Падпольшчыкі рабілі дыверсіі, перапраўлялі людзей у партызанскія атрады, здабывалі і перадавалі партызанам звесткі аб праціўніку, боепрыпасы, медыкаменты, паперу. Акупанты высачылі патрыётаў і 11 сакавіка 1944 года закатавалі іх. У 1968 годзе на магіле пастаўлены абеліск.
У другой пахаваны К. П. Бодак, Я. М. Карніенка, А. В. Ягораў — члены падпольнай групы, якая дзейнічала на Баранавіцкім чыгуначным вузле з чэрвеня 1943 года. Групу з 5 чалавек узначальваў К. П. Бодак. Падпольшчыкі выводзілі са строю паравозы і іншую тэхніку, збіралі і перадавалі партызанам звесткі аб руху варожых эшалонаў. У 1944 годзе гітлераўцы арыштавалі і пасля зверскіх катаванняў 26 красавіка 1944 года павесілі патрыётаў. У 1949 годзе на магіле пастаўлены абеліск.
Магіла ахвяр фашызму
Пахаваны польскія грамадзяне, расстраляныя 13 ліпеня 1942 года нямецка-фашысцкімі акупантамі. Колькасць ахвяр не устаноўлена. У 1971 годзе на магіле пастаўлены абеліск.
Мурынскі ручай
Мурынскі ручай — правы прыток ракі Охта. Бярэ пачатак паблізу лесапарку «Сасноўка», перасякае праспекты Святланаўскі, Грамадзянскі, Руставелі і ўпадае ў раку Охта на 17,5 км вышэй вусця ля паўночнай канцавіны Піскароўскага праспекта. Даўжыня — 8,7 км, плошча басейна — 41 км². Тэрыторыя на поўнач ад Мурынскага ручая — раён масавага будаўніцтва.
Масафра
Насельніцтва складае 31984 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 254 чал./км². Займае плошчу 125 км². Паштовы індэкс — 74016. Тэлефонны код — 099.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santissima Madonna della Scala, San Michele Arcangelo.
Рэчыцкае благачынне
Рэчыцкае благачынне, Рэчыцкая благачынная акруга — акруга ў Гомельскай і Жлобінскай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы. Аб’ядноўвае прыходы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці.
Благачынныя настаяцелі
Протаіерэй Алексій Пяшко.
NGC 916
NGC 916 (іншыя абазначэнні — MCG 4-6-34, ZWG 483.43, NPM1G +27.0095, IRAS02231+2702, PGC 9245) — галактыка ў сузор’і Авен.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах
Падчас пратэстаў ў Беларусі ў 2020—2021 гг ў адказ на выпадкі вандалізму супраць міліцэйскіх будынкаў і аўтамабіляў былі ўзбуджаны крымінальныя справы ў якіх гэтыя дзеянні кваліфікаваліся як тэрарыстычныя акты. У выніку такіх спраў былі затрыманыя 2 групы людзей і яшчэ адзін чалавек, абвінавачаны ў падрыхтоўцы 2 тэрактаў.
Справа групы Аліневіча
28 кастрычніка ў будынку ДАІ Мазыра невядомы разбіў акно і кінуў ў памяшканне «кактэйль Молатава», у выніку чаго адзін з пакояў быў пашкоджаны агнём. У гэты ж дзень каля граніцы з Украінай былі затрыманыя 4 чалавекі, якіх абвінівацілі ў падпале машын каля пракуратуры ў Салігорску 22 кастрычніка і будынка ДАІ ў Мазыры 28 кастрычніка 2020 г.; у СМІ гэта група стала вядома як група Аліневіча ". На партале TUT.BY іх погляды ахарактарызаваны як анархісцкія.
Справа групы Аўтуховіча
8 снежня па тэлеканала АНТ перадалі аб затрыманні 8 чалавек, якіх назвалі групай Мікалая Аўтуховіча; іх абвінівацілі знішчэнні машын ў Ваўкавыску 2 кастрычніка і 20 лістапада ў Гродне. Мікалая Аўтуховіча раней прыцягвалі да крымінальнай адказнасці за маёмасныя зланчынствы і падрыхтоўку тэрактаў, але абвінавачванні не былі даказаны і праваабронцы прызналі яго турэмнае зняволенне палітычна матываваным. Пазней былі затрыманыя і ўнесеныя ў спіс тэрарыстаў 11 чалавек па справе «групы Аўтуховіча ».
Справа аб падрыхтоўцы тэрактаў ў Мінску і Барысаве
У ноч на 26 сакавіка 2021 г. ў Пячах быў затрыманы жыхар Пінскага раёна Вячаслаў Малейчык, які, паводле версіі следства заклаў выбуховае рэчыва ў сметніцу ў Мінску на вул. Убарэвіча і планаваў зрабіць тое ж самае на тэрыторыі АВЦ-72, таксама прадстаўнікі сілавых ведамстваў заявілі аб тым, што за дзеяннямі затрыманага стаяла ініцыятыва BYPOL.
Матэрыялы крымінальных спраў на цяперашні час недаступныя шырокай грамадскасці, таму інфармацыя аб датычнасці асобаў, супраць якіх вядуцца гэтыя справы да вышэй азначаных злачынстваў і магчымасць іх дзеяння менавіта як арганізаваныя групы грунтуецца выключна на тым, што праваахоўныя органы перадалі СМІ.
Лэаніўка (Макарыўскі раён)
Лэаніўка (Леоні́вка) — вёска ў Макарыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Ціраспаль (значэнні)
Ціраспаль — шматзначны тэрмін.
IC 2974
IC 2974 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Лічбавы фотаапарат
Гісторыя
Першы эксперыментальны бясплёначны фотаапарат, заснаваны на фотаэлектрычным пераўтварэнні, стварыў у 1975 годзе інжынер кампаніі Eastman Kodak Стывен Сасун (Steven Sasson). Ужывальная ў ім ПЗС-матрыца мела разрозненне 0,01 мегапікселя, а запіс дадзеных адбываўся на кампакт-касету. З’яўленню лічбавых фотаапаратаў папярэднічалі відэафотаапараты, якія ўяўлялі сабой відэакамеру, прыстасаваную для аналагавага запісу нерухомых выяў на відэакасету ці відэадыскету. Прататып першага відэафотаапарата Sony Mavica быў прадстаўлены ў 1981 годзе. Якасць выявы відэафотаапаратаў была абмежавана выкарыстоўваемымі тэлевізійнымі стандартамі раскладання, і, акрамя таго, аналагавы спосаб рэгістрацыі прыводзіў да назапашвання скажэнняў у працэсе апрацоўкі і перадачы. Рэальныя перспектывы электронная фатаграфія атрымала толькі з распаўсюджваннем лічбавых тэхналогій. Першым лічбавым фотаапаратам спажывецкага ўзроўню ў 1988 годзе стаў «Fuji DS-1P», які выкарыстоўвае для запісу здымную карту SRAM. У тым жа годзе Kodak стварыў першы лічбавы люстраны фотаапарат «Electro-Optic Camera» на аснове малафарматнага фотаапарата Canon New F-1.
Якасць выявы
Гэта тлумачыцца многімі фактарамі, у ліку якіх практычнае адсутнасць святлорассеяння, непазбежнага нават у самых тонкіх фотаэмульсіях, і якое зніжае рэзкасць. Акрамя таго, колярадзяленне ў лічбавай фатаграфіі адбываецца толькі адзін раз у момант здымкі, і таму лічбавы здымак па якасці колераперадачы супастаўны са слайдам, пераўзыходзячы негатыўна-пазітыўны працэс з двухразовым колярадзяленнем пры здымцы і фотадруку. Адзіным параметрам, недасяжным пакуль для лічбавых фотаапаратаў на ўзроўні фотастужкі, з'яўляецца фатаграфічная шырата. Калі негатыўныя фотастужкі забяспечваюць дыяпазон у 14-15 экспазіцыйных прыступак, то лічбавая апаратура рэдка пераадольвае планку ў 7 прыступак. Па дадзеных часопіса «Digital Photography Review», матрыца прафесійнай камеры Nikon D3 валодае шырынёй у 8,6 прыступак пры здымцы ў стандарце JPEG і не больш за 12 у фармаце RAW. Недахоп пераадольны з дапамогай тэхналогіі HDRi, якая прыдатная толькі для здымкі нерухомых аб'ектаў, патрабуючы як мінімум двух экспазіцый.
Будова
Галоўны прынцып дзеяння лічбавых фотаапаратаў практычна не адрозніваецца ад класічных аналагавых. Асновай таксама з'яўляецца святлонепранікальная камера, з аднаго боку якой усталяваны аб'ектыў, які будуе сапраўдную выяву аб'ектаў здымкі ў факальнай плоскасці. Экспазіцыя рэгулюецца дыяфрагмай аб'ектыва і фотазатворам, і вымяраецца тымі ж спосабамі, што ў аналагавай фатаграфіі. Для кадравання і факусоўкі выкарыстоўваецца выглядашукальнік. Адрозненне заключаецца ў тым, што замест фотаматэрыялу ў факальнай плоскасці аб'ектыва ўстаноўлена паўправадніковая фатаматрыца, якая пераўтварае святло ў электрычныя сігналы. Гэтыя сігналы з дапамогай АЛП пераўтворацца ў лічбавыя файлы, якія перадаюцца ў буферную памяць, а затым захоўваюцца на ўбудаваным або знешнім назапашвальнікі. Часцей за ўсе файлы здымкаў захоўваюцца на адной або двух картах энерганезалежнай флэш-памяці, якія ўстанаўліваюцца ў корпусе фотаапарата. Зыходныя файлы, якія атрымліваюцца на выхадзе АЛП ў фармаце RAW, могуць быць канвертаваны працэсарам камеры ў адзін з агульнапрынятых стандартаў, напрыклад, TIFF або JPEG, а могуць захоўвацца без зменаў для наступнай ручной канвертацыі на знешнім камп'ютары. З-за адсутнасці фотаматэрыялу і неабходнасці яго замены ў лічбавых фотаапаратах не выкарыстоўваюцца касеты і стужкапрацяжны тракт. Асноўная прылада складаецца з электронных кампанентаў, размяшчэнне якіх больш гнутка, чым механічных вузлоў. Дзякуючы гэтаму з'яўляецца магчымасць больш свабоднай кампаноўкі, якая не залежыць ад механічных сувязяў і іншых абмежаванняў. Таму на світанку развіцця бесплёначнай фотаапаратуры прадпрымаліся шматлікія спробы стварэння прынцыпова новай эрганомікі, больш зручнай для карыстальніка. Аднак, у рэшце рэшт агульная кампаноўка і дызайн фотаапарата, правераныя многімі дзесяцігоддзямі эксплуатацыі плёначнай апаратуры, апынуліся агульнапрынятымі і ў лічбавай фотаапаратабудоўле.
Матрыцы ўсіх лічбавых фотаапаратаў валодаюць плоскай формай, як і большасць фотаматэрыялаў. Пры гэтым выкарыстоўваюцца аб'ектывы, якія будуюць сапраўдную выяву, размешчаную на паверхні, максімальна набліжанай да плоскасці. Аднак, у 2014 годзе кампанія Sony анансавала выпуск ўвагнутых матрыц ў форме сферычнай абгінаючай. Пазней аналагічныя распрацоўкі пачалі Canon і Nikon. У 2017 годзе аб стварэнні ўвагнутых матрыц абвясціла карпарацыя Microsoft. Такая матрыца патрабуе зусім іншых аб'ектываў спрошчанай канструкцыі, дзякуючы адмовы ад карыгацыі крывізны поля выявы. У выніку пры больш кампактных памерах оптыкі з меншай колькасцю лінзаў павышаюцца яе светласіла і разрознівальная здольнасць. Акрамя таго, за кошт больш выгадных кутоў падзення святла, святлоадчувальнасць ўвагнутых матрыц вышэй, чым у плоскіх у два разы па полі і ў 1,4 разы ў цэнтры.
Счытванне выявы
На сённяшні дзень вядомыя некалькі тэхналогій рэгістрацыі святла ў лічбавай апаратуры. Усе яны заснаваныя на прыборах з зарадавай сувяззю або камплементарных метала-аксіднай паўправадніках ў выглядзе прамавугольных матрыц або лінеек, здольных счытваць выяву адным з трох асноўных спосабаў. Найбольш распаўсюджаны спосаб з запісам у адну экспазіцыю, які можа быць ажыццёўлены двума шляхамі: з дапамогай фільтра Баера, усталяванага над адзінай прамавугольнай матрыцай, або трыма такімі ж матрыцамі, якія атрымліваюць святло ад аб'ектыва праз тры святлафільтра асноўных колераў. Падзел патокаў пры гэтым вырабляецца прызменай колерадзялільнай сістэмай, як у відэакамеры тыпу 3CCD. Апошні спосаб выкарыстоўваўся ў некаторых першых лічбавых фотаапаратах, напрыклад «Minolta RD-175», але з-за грувасткасці саступіў месца одноматричной тэхналогіі. Пры выкарыстанні фільтра Баера для атрымання аднаго каляровага пікселя патрабуюцца чатыры элементарных фотадыёда, пакрытых святлафільтрамі асноўных колераў. У выніку, матрыца, генеравальная 4-мегапіксэльны манахромны файл, у колеры дае толькі 1 мегапіксэльны. Існуе яшчэ адна тэхналогія Foveon X3 з адзінай матрыцай, якая складаецца з трох слаёў святлоадчувальных фотадыёдаў. Колярадзяленне пры гэтым ажыццяўляецца за кошт адрозненняў пранікальнай здольнасці розных участкаў бачнага спектру. Аднак з-за невысокай дакладнасці колярадзялення шырокага распаўсюджвання такія матрыцы не атрымалі.
Другі спосаб рэгістрацыі заснаваны на паслядоўнай здымцы на адну матрыцу праз тры святлафільтра асноўных колераў, якія размяшчаюцца перад матрыцай або аб'ектывам. Па такім прынцыпе быў пабудаваны першы сярэднефарматны лічбавы заднік «DCB I» кампаніі Leaf. Аб'ект здымкі здымаўся тройчы за паваротным дыскам з трыма святлафільтрамі. Пры гэтым разрознянне атрымліемых каляровых файлаў адпавядала колькасці элементарных фотадыёдаў. Акрамя таго, не патрабуецца так званая дэбаерызацыя файлаў, непазбежная пры колерадзяленні масівам каляровых святлафільтраў. Больш складаная тэхналогія такога спосабу счытвання атрымала назву «Мікрасканаванне», і заключаецца ў перамяшчэнні матрыцы з фільтрам Баера ў плоскасці выявы з прэцызійнай дакладнасцю на адзін піксель. У выніку атрымоўваецца атрымаць разрозненне, у чатыры разы праўзыходнае, чым якое даецца нерухомымі фатаматрыцамі. Сярэднефарматны лічбавы заднік «Sinarback 44 HR» абсталёўваўся для гэтага п'езаэлектрычным механізмам мікроперамяшчэння матрыцы, забяспечваючы за 4 экспазіцыі дазвол больш за 75 поўнакаляровых мегапікселяў. Да вартасцяў тэхналогіі ставіцца высокае дазвол і адсутнасць муаровых эфектаў на дробных дэталях выявы. Аднак неабходнасць некалькіх паасобных экспазіцый абмяжоўвае сферу прымянення такой апаратуры, прыдатнай толькі для здымкі нерухомых прадметаў.
Кіраванне
Лічбавы фотаапарат абсталяваны тымі ж органамі кіравання, што і плёначны, якія дазваляюць рэгуляваць адносную адтуліну аб'ектыва і вытрымку затвора. Сістэма аўтафокусу і яе кіраванне таксама аналагічныя класічным камерам. Пры гэтым агульны інтэрфейс часцей за ўсё не адрозніваецца ад апошніх мадэляў аналагавай апаратуры, прадстаўляючы сабой два колы выбару з адлюстраваннем на лічбавых дысплеях. У аматарскіх і паўпрафесійных мадэлях дадаткова усталёўваецца дыск рэжымаў фотаапарата, які дазваляе ўсталёўваць алгарытмы аўтаматычнага кіравання экспазіцыяй. Аднак, акрамя параметраў, характэрных для плёначнай фатаграфіі, у лічбавай неабходна выбіраць святлоадчувальнасць, памер і разрозненне файла, колерную прастору, баланс белага і многія іншыя параметры. Іх рэгуляванне ажыццяўляецца, як правіла, з дапамогай меню, якое выводзіцца на вадкакрысталічны дысплей, кнопак і колаў выбару. Сучасныя лічбавыя фотаапараты прафесійнага і паўпрафесійнага класаў дапускаюць кіраванне большасцю параметраў з вонкавага смартфона, падлучанага па бесправадным пратаколе.
Выглядашукальнік
У лічбавых фотаапаратах могуць быць выкарыстаны ўсе тыпы аптычных візіраў, агульнапрынятых у аналагавай апаратуры: тэлескапічнага, рамачнага і люстранога. Люстраныя фотаапараты складаюць адну з найбольш шматлікіх і дасканалых груп лічбавай фотатэхнікі. Аднак, акрамя аптычных ў лічбавай апаратуры можа быць выкарыстаны электронны выглядашукальнік, функцыянальна нічым не саступае люстранаму, але больш кампактны і валодае шэрагам пераваг. Яркасць выявы такіх выглядашукальнікаў не залежыць ад асветленасці сцэны і дыяфрагмавання аб'ектыва, забяспечваючы зручнае і дакладнае візаванне ў любых сітуацыях. Акрамя выявы на такі выглядашукальнік можа выводзіцца любая службовая інфармацыя, неабходная для бесперапыннага рэгулявання параметраў.
На аснове электроннага выглядашукальніка створаны цалкам новыя класы апаратуры, з'яўленне якіх было немагчыма ў плёначных камерах. Гэта безлюстэркавыя і псеўдалюстэркавыя фотаапараты. Акрамя таго, у люстраных фотаапаратах апошніх пакаленняў таксама даступна візавання на вадкакрысталічным дысплеі ў рэжыме Live View, калі люстэрка паднята, а затвор адкрыты. Дзякуючы гэтаму большасць сучасных лічбавых фотаапаратаў прыдатныя не толькі для здымкі нерухомых фатаграфій, але і для відэазапісу.
Раздымы і інтэрфейсы
Сучасныя лічбавыя фотаапараты абсталёўваюцца некалькімі тыпамі раздымаў, кожны з якіх прызначаны для розных мэтаў. Знешні інтэрфейс падлучэння да персанальнага камп’ютара маецца практычна ва ўсіх лічбавых камерах, дазваляючы не толькі капіяваць дадзеныя з назапашвальніка, але і змяняць настройкі фотаапарата. Першыя лічбавыя камеры абсталёўваліся інтэрфейсам SCSI, неўзабаве саступіўшым месца больш хуткасным IEEE 1394. У цяперашні час (2017 год) самым распаўсюджаным як у аматарскай, так і ў прафесійнай фотоаппаратуре з'яўляецца хуткасны інтэрфейс USB 3.0, прыдатны для злучэння з камп'ютарамі любых тыпаў. Для вывыду малюнка на тэлевізар многія фотаапараты забяспечваюцца кампазітным відэавыхадам з кампактнымі раздымамі.
З з'яўленнем лічбавых фотаапаратаў, аснашчаных функцыяй відэазапісу, агульнапрынятым стаў лічбавы інтэрфейс HDMI, як правіла, з мініятурнай версіяй раздыма. З сярэдзіны 2010-х гадоў прафесійная і паўпрафесійная лічбавая фотаапаратура ў якасці стандартнай опцыі забяспечваецца бесправадной сувяззю стандарту Wi-Fi. Першыя такія прылады былі здымнымі, а затым сталі ўбудоўвацца ў корпус, дазваляючы імгненна перадаваць гатовыя здымкі на знешні камп'ютар або сервер, падвышаючы аператыўнасць навіннай фотажурналістыкі. Апошнія мадэлі прафесійных лічбавых фотаапаратаў ўтрымліваюць раз'ем тыпу RJ-45 для падлучэння да лакальных вылічальных сетак з дапамогай вітай пары.
Носьбіты інфармацыі
Некаторыя лічбавыя фотаапараты першых пакаленняў для захоўвання дадзеных выкарыстоўвалі аптычныя дыскі або дыскеты. Аднак, паступовая адмова ад такіх носьбітаў у іншых сферах вылічальных тэхналогій прывяла да таго, што практычна ўся сучасная лічбавая фотаапаратура заснавана на ўжыванні флэш-памяці. Шэраг фотаапаратаў пачатковага ўзроўню маюць невялікі аб'ём убудаванай флэш-памяці, якой хапае для 2-30 здымкаў. Акрамя гэтага, уся лічбавая фотаапаратура абсталёўваецца адной або двума здымнымі картамі, што дазваляе мець неабмежаваны запас памяці і капіяваць дадзеныя з дапамогай кардрыдару. Самыя распаўсюджаныя на сённяшні дзень (2017) фарматы карт памяці: Састарэлыя носьбіты інфармацыі: Аб'ём найбольш распаўсюджаных флэш-карт вар'іруецца ад 1 да 32 Гігабайт, але можа быць і значна больш.
Класіфікацыя
Грань паміж фотаапаратам і відэакамерай размытая: сучасная відэаапаратура, як правіла, можа фіксаваць нерухомыя выявы, а фотаапараты — ажыццяўляць відэазапіс. Тут прыведзена прыкладная класіфікацыя прылад, чыё асноўнае прызначэнне — фотаздымка.
Лічбавы люстраны фотаапарат
Лічбавыя люстраныя фотаапараты з'яўляюцца адзіным класам апаратуры, у якой можа быць паўнавартасна рэалізаваны фазавы аўтафокус. Гэта дасягальна дзякуючы дадатковым аптычным тракце, які накіроўвае святло з аб'ектыва да датчыка. Акрамя асноўнага люстэрка выкарыстоўваецца дапаможнае, замацаванае на шарніры і прыбіраючаеся разам з ім перад спрацоўваннем затвору. Фазавы аўтафокус забяспечвае самае высокую хуткадзейнасць, і таму люстраная апаратура да гэтага часу не саступае сваю нішу ў прафесійнай, і асабліва спартыўнай фатаграфіі.