cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гісторыя Кітая
Эра мілітарыстаў
Пад кантролем фэнцяньскай групоўкі знаходзіліся правінцыі Хэйлунцзян, Гірын і Фэнцянь, пад кантролем чжылійскай — Шаньдун, Цзянсу, Чжэцзян, Фуцзянь, Цзянсу, Хунань, Хубэй і частка. Фэнцяньская і аньхойская клікі фінансаваліся Японіяй, чжылійская — Англіяй і ЗША. Прэзідэнт быў стаўленікам паўднёва-заходніх мілітарыстаў. Віцэ-прэзідэнт генерал Фэн Гачжан арыентаваўся на Вялікабрытанію і ЗША, а прэм’ер-міністр генерал трымаўся праяпонскага напрамку. У 1917 годзе Японія пачала прадастаўляць Дуань Цыжую буйныя пазыкі, атрымліваючы за іх усё новыя і новыя саступкі, у тым ліку канцэсіі ў Маньчжурыі.
У перыяд 1912—1928 гадоў краінай фармальна кіраваў у Пекіне. Аднак ён не кантраляваў паўнавартасна большасць правінцый.
У адказ на рашэнне Парыжскай мірнай канферэнцыі не вяртаць Кітаю захопленыя Японіяй былыя германскія канцэсіі ў правінцыі Шаньдун года прайшла дэманстрацыя пратэсту супраць гэтага рашэння, а таксама супраць здрады нацыянальных інтарэсаў Кітая прадажнымі дзеячамі Пекінскага ўрада. Затым пачаліся забастоўкі пратэсту. Пад націскам народных мас Пекінскі ўрад быў вымушаны заявіць аб непрызнанні Версальскага мірнага дагавора і зняць з пастоў дзяржаўных дзеячаў, якія найбольш скампраметавалі сябе. «» паскорыў распаўсюджванне марксізму ў Кітаі, адзначыўся распаўсюджваннем гутарковай мовы, пераглядам канфуцыянскіх этычных нормаў, крытыкай традыцыйнай гістарыяграфіі, новымі патрабаваннямі да адукацыі.
У 1919—1921 гадах.
Перамога Гаміньдана
Партыя Гаміньдан была створана ў 1912 годзе ў правінцыі Гуанчжоу. Амаль праз 10 гадоў, у 1921 годзе, была створана і Камуністычная партыя Кітая, яна была малалікай і не карысталася ў той перыяд асаблівай папулярнасцю. 8 верасня 1923 года ў Кітай па просьбе Сунь Ятсена, што прасіў даслаць яму чалавека, з якім ён мог бы размаўляць па-англійску без перакладчыка, прыбыў агент камінтэрна М. М. Барадзін. Ён стаў палітычным дарадцам ЦВК Гаміньдана і асабіста Сунь Ятсена. М. Барадзін арганізаваў супрацоўніцтва паміж Гаміньданам і КПК. 20 студзеня 1924 года праходзіць I Усекітайскі з’езд Гаміньдана ў Гуанчжоу (Кантоне). На з’ездзе быў прыняты курс на саюз з кітайскімі камуністамі і СССР. 16 чэрвеня заснавана Ваенная пад кіраўніцтвам Чан Кайшы. У першы набор было залічана 400, у другі — 500, у трэці — 800 і чацвёрты — каля 2600 слухачоў; пры школе было створана два навучальных палкі. У Акадэмію Вампу прыбыла вялікая група савецкіх ваенных дарадцаў. У кастрычніку 1924 года ў Гуанчжоу на пасаду галоўнага ваеннага саветніка прыбыў Васіль Канстанцінавіч Блюхер. У тым жа годзе была прынятая канстытуцыя Кітая — заканадаўчым органам станавіўся парламент, што складаўся з Сената, які выбіраецца органамі мясцовага самакіравання тэрмінам на 6 гадоў, і Палаты дэпутатаў, якая выбіраецца народам тэрмінам на 3 гады, кіраўніком дзяржавы — прэзідэнт, які выбіраецца парламентам тэрмінам на 5 гадоў, выканаўчым органам — кабінет, які складаецца з прэм’ер-міністра і міністра, прызначаных прэзідэнтам са згоды Палаты дэпутатаў, вышэйшай судовай інстанцыяй — Вярхоўны суд, старшыня якога прызначаўся 4 гады. Такім чынам, быў створаны.
30 мая 1925 года ў Шанхайскім міжнародным сетлменце быў адкрыты агонь па дэманстрантах. Пасля гэтага пачаліся хваляванні, накіраваныя супраць замежнікаў. прывёў да істотнага паслаблення пазіцый замежных дзяржаў у Кітаі і пачатку адмены так званых. У сакавіку 1926 Чан Кайшы ажыццявіў ў Кантоне ваенны пераварот, выгнаў з горада камуністаў, а праз тры месяцы быў абраны старшынёй Гаміньдана і галоўнакамандуючым узброенымі войскамі. Дабіўшыся высокай улады, Чан Кайшы на чале з былым генералам рэйхсвера.
У якасці дарадцаў у Чан Кайшы дзейнічалі афіцэры Германіі:
Гаміньданаўцы старанна пераймалі вопыт немцаў па навядзенні парадку ў краіне. Кітайскія афіцэры ў арганізаваным парадку накіроўваліся на навучанне ў Германію.
У 1926 годзе нацыянальна-рэвалюцыйная армія Кітая Чан Кайшы распачала так званы. На працягу шасці месяцаў бесперапынных баёў ад улады мясцовых ваенных кіраўнікоў былі вызваленыя цэнтральныя раёны Кітая.
У пачатку 1927 Чан Кайшы пайшоў на адкрыты развал адзінага фронту ГМД і КПК: яго войскі пачалі раззбраенне шанхайскіх атрадаў і дружын, у красавіку 1927 года пачаліся. У адказ на гэта камуністы арганізавалі 1 жніўня ў горадзе Наньчан паўстанне часткі гаміньданаўскіх войскаў, якое ўвайшло ў гісторыю Кітая як «». Аднак пасля некалькіх ваенных аперацый да 1927 год у войскі Гаміньдана кантралявалі большую частку тэрыторыі Кітая.
У снежні 1927 года было паднята камуністычнае паўстанне ў Кантоне, якое гаміньданаўцы задушылі пасля чатырох дзён кровапралітных баёў.
у чэрвені 1927 года атрымаў тытул генералісімуса сухапутных і марскіх сіл Кітайскай Рэспублікі (гэта значыць, фактычна, прэзідэнта краіны) і абвясціў сваёй мэтай «разгром чырвоных дзеля выратавання традыцыйных кітайскіх каштоўнасцяў і культуры». Пачалося аднаўленне дзяржаўных структур. Аднак гаміньданаўскія сілы дасягалі ўсё большых поспехаў, у чэрвені 1928 годзе на іх бок перайшоў з правінцыі Шаньсі і стварыў непасрэдную пагрозу Пекіну. Чжан Цзалінь вырашыў пакінуць Пекін і адправіцца ў Маньчжурыю, але. Яго сын,,.
У маі 1928 года ў Цзінані, пасля якога японцы пачалі наступ у правінцыі Шаньдун. У выніку было падпісана япона-кітайскае пагадненне аб перамір’і, згодна з якім войскі Чан Кайшы павінны былі быць выведзеныя з Цзінань і зоны Шаньдунскай чыгункі.
Гаміньданаўскі ўрад павёў варожую палітыку ў адносінах да СССР. У ліпені 1929 года кітайскія ўлады захапілі Кітайска-Усходнюю чыгунку, якая сумесна кіравалася СССР і Кітаем, і арыштавалі тысячы савецкіх грамадзян. У адказ у кастрычніку—лістападзе 1929 года савецкія войскі, пасля якой быў падпісаны аб аднаўленні на Кітайска-Усходняй чыгунцы і на савецка-кітайскай мяжы стану, прадугледжанага савецка-кітайскім пагадненнем 1924 года.
З лістапада 1930 года па восень 1932 года гаміньданаўскія ўлады распачалі чатыры беспаспяховыя паходы супраць раёнаў, якія кантраляваліся КПК. На гэтай тэрыторыі 11 верасня 1931 года была абвешчана.
Японская акупацыя і Другая сусветная вайна
Увосень 1931 года Японія напала на Кітай. 18 верасня пасля серыі правакацый японцы перайшлі ў наступ, за кароткі час акупаваўшы ўсю Маньчжурыю.
У сакавіку 1932 года тут была абвешчана дзяржава Маньчжоу-го, якую ўзначаліў  — апошні імператар маньчжурскай імперыі Цын, зрынутай у гады.
У гэтых складаных умовах Чан Кайшы быў вымушаны змагацца адначасова з трыма ворагамі: знешняй японскай агрэсіяй, спарадычнымі бунтамі асобных мілітарыстаў на месцах і ўзброенымі сіламі КПК, якія прэтэндавалі на захоп улады ў краіне. Ён абраў палітыку кампрамісу з японцамі, з мілітарыстамі вёў справы ў залежнасці ад канкрэтных абставінаў, з камуністамі ж ніякі кампраміс не быў магчымы. У 1934 годзе асноўныя сілы КПК былі блакаваныя ў правінцыі Цзянсу. У гэтых складаных умовах кіраўніцтва КПК здолела арганізаваць прарыў і пасля шматмесячнага маршу прывяло войскі на паўночны захад краіны ў т. зв. «асаблівы раён» з цэнтрам у горадзе ; гэтыя падзеі ўвайшлі ў гісторыю КПК як «». Чан Кайшы планаваў працягваць барацьбу з камуністамі і там, але тут узбунтаваўся шэраг яго генералаў, якія лічылі больш прыярытэтнай задачай прымірэнне з камуністамі і сумесную барацьбу з японскай агрэсіяй. У выніку «» было падпісана пагадненне аб стварэнні адзінага фронту паміж КПК і Гаміньданам.
Урад Чан Кайшы яшчэ ў часы Веймарскай рэспублікі. З прыходам да ўлады Гітлера дапамога была павялічана ў мэтах барацьбы з камуністамі. У Кітаі былі створаны заводы па вытворчасці ліцэнзаванага нямецкага ўзбраення, германскія дарадцы праводзілі навучанне асабістага складу, у Кітай экспартаваліся шлемы, вінтоўкі і, пісталеты. Кітай таксама атрымліваў невялікую колькасць самалётаў, , і Messerschmitt, гаўбіц Rheinmetall і , супрацьтанкавыя і горныя гарматы, напрыклад, , пастаўляліся таксама лёгкія танкі PzKpfw I.
25 лістапада 1936 года Японія і Германія заключылі Антыкамінтэрнаўскі пакт, накіраваны супраць СССР і камуністычнага руху. 12 снежня 1936 года адбыўся, які прымусіў Чан Кайшы аб’яднацца з камуністамі.
7 ліпеня 1937 года недалёка ад Пекіна пачалася «вялікая» вайна паміж Японіяй і Кітаем. З гэтага моманту, на думку кітайскіх гісторыкаў, пачынаецца Другая сусветная вайна. 21 жніўня 1937 года быў падпісаны, пасля чаго СССР стаў аказваць ваенную і эканамічную дапамогу ўраду Чан Кайшы (Кітаю пастаўляліся самалёты І-16 і іншая ваенная тэхніка, у першы час на баку Кітая ). Германская ваенная дапамога Кітаю была спыненая.
13 снежня 1937 года пачалася, якая доўжылася на працягу шасці тыдняў.
У верасні 1937 года кіраўніцтва Гаміньдана заявіла пра гатоўнасць супрацоўнічаць з КПК у барацьбе з японцамі. На тэрыторыі, якая знаходзілася пад кантролем КПК, быў створаны.
Да канца 1938 японская армія заняла значную частку найбольш населеных правінцый Кітая.
З вясны 1939 года па меры абвастрэння адносін паміж КПК і Гаміньданам гаміньданаўскія войскі пачалі блакаваць Шэньсі-Ганьсу-Нінсяскі савецкі раён.
З канца 1940 года японцы актывізавалі наступальныя аперацыі. Толькі ў жніўні 1943 года сілы КПК змаглі перайсці ў контрнаступ.
Але вырашальнае значэнне для вызвалення Кітая ад японскай акупацыі мела савецка-японская вайна у жніўні 1945 года. 2 верасня 1945 Японія капітулявала.
Кітайская Народная Рэспубліка
1 кастрычніка 1949 года ў Пекіне была абвешчана Кітайская Народная Рэспубліка. На наступны дзень Савецкі Саюз першым прызнаў КНР і заключыў з ёй.
Кітай удзельнічаў (пасылка «добраахвотнікаў») у Карэйскай вайне 1950—53 гадоў на баку Паўночнай Карэі.
У кастрычніку 1950 кітайскія войскі ўвайшлі на тэрыторыю Тыбету, які абвясціў у лістападзе 1949 года сваю незалежнасць. 23 мая 1951 года паміж урадамі Тыбету і КНР было падпісана «». Гэта вымусіла Далай-ламу XIV эмігрыраваць у Індыю.
Ідучы паводле савецкай мадэлі, КПК прынялася за стварэнне планавай эканомікі. Аднак, у адрозненне ад СССР, спачатку Кітай не спяшаўся з правядзеннем жорсткай аграрнай калектывізацыі і паспешнай індустрыялізацыі.
Супрацьстаянне паміж КНР і гаміньданаўскім рэжымам на Тайвані неаднаразова прыводзіла да ўзброеных сутыкненняў (гл., ), уключаючы артылерыйскія абстрэлы тэрыторыі.
У лютым 1957 года Маа рашыўся на, каб задзейнічаць гарадскую інтэлігенцыю ў сацыялістычным будаўніцтве. Але ў ліпені 1957 года гэтая кампанія была рэзка згорнутая. Пачатковы перыяд галоснасці апынуўся пасткай: вынікам кампаніі стала.
У лістападзе 1957 года.
У маі 1958 года ў закрытым рэжыме адбылася другая сесія, якая адзначыла адмову КПК ад выкарыстання савецкага вопыту. Было абвешчана аб пераходзе да «» (новая «генеральная лінія» на пабудову ў КНР сацыялізму па прынцыпе «больш, хутчэй, лепш, эканомней», палітыка «», стварэнне «народных камун»), закліканаму забяспечыць паскоранае развіццё КНР, вывесці яе ў разрад вядучых сусветных дзяржаў і забяспечыць ёй лідарства ў міжнародным камуністычным руху. Аднак спроба ўзмацніць эканамічны рост шляхам рэзкай калектывізацыі і падмяніць прафесіяналізм энтузіязмам, а таксама няслушныя рашэнні ў галіне сельскай гаспадаркі абярнуліся катастрофай — у выніку памерлі па розных дадзеных да 15 мільёнаў чалавек.
«Вялікі скачок» падмяніў сабой другі пяцігадовы план 1958—1962, прапанаваны Чжоу Эньлаем.
Ва ўмовах «вялікага скачка» радыкалізаваўся знешнепалітычны курс кіраўніцтва КНР. 23 жніўня 1958 НВАК пачала прыбярэжных астравоў у Тайваньскі праліўве на якіх была сканцэнтравана 100-тысячная групоўка гаміньданаўскіх войскаў.
У сакавіку 1959 года адбылося.
Увосень 1962 года адбылася. У 1966 годзе старшынёй КПК Маа Цзэдунам была пачата масавая кампанія пад лозунгам барацьбы з «рэвізіянізмам» і «рэшткамі буржуазіі ў партыі, урадзе і арміі», вядомая як «Культурная рэвалюцыя». Яе фактычнай задачай было зацвярджэнне мааізму ў якасці адзінай дзяржаўнай ідэалогіі і знішчэнне палітычнай апазіцыі. Масавая мабілізацыя моладзі, якая атрымала назву «чырвонагвардзейцаў», была пазбаўленая выразнай арганізацыі, па прычыне раптоўнасці дзеянняў старшыні і адсутнасці адзінства ў асяроддзі лідараў КПК. Фанатычна адданыя «вобразу Старшыні» студэнты, рабочыя і школьнікі заняліся пошукам і выкрыццём «класавых ворагаў», падбухтораныя да нападаў на больш ўмераных лідараў партыі.
У верасні 1971 года была раскрыта супраць Маа.
У 1972 годзе з прычыны «» адбылася Маа Цзэдуна і Рычарда Ніксана.
У сакавіку 1973 Дэн Сяапін становіцца віцэ-прэм’ерам ва ўрадзе Чжоу Эньлая, на абіраецца членам ЦК, у снежні па прапанове Маа Цзэдуна ўводзіцца ў склад палітбюро ЦК КПК.
Пасля смерці Маа ў 1976 годзе рушыла ўслед зрыньванне «», затым «» і паступовае адхіленне прамога пераемніка Маа. Уладу ў краіне ўзялі рэфарматары на чале з Дэн Сяопінам, якія ў 1977 годзе заявілі аб неабходнасці, дапушчаных у ходзе Культурнай рэвалюцыі, а ў канцы 1978 года абвясцілі на 3-м пленуме ЦК КПК 11-га склікання. У палітычнай сферы ў 1978—1979 гадах адбылася кароткачасовая лібералізацыя, якая атрымала назву «». У эканоміцы прагматычнае і рэфарматарскае крыло КПК на чале з Дэн Сяапінам у 1978 годзе пачало курс на рыначныя пераўтварэнні, у тым ліку шляхам стварэння сумесных прадпрыемстваў і спецыяльных эканамічных зон, што дазволіла вырашыць або змякчыць харчовыя і іншыя сацыяльныя праблемы. У ходзе трэцяга пленуму была вылучана прапанова аб зняцці працоўнага цэнтра Партыі і дзяржавы да эканамічнага будаўніцтва, а таксама аб ажыццяўленні гістарычнага рашэння аб палітыцы рэформаў і адкрытасці. Менавіта тады быў зроблены вялікі паваротны крок, які валодае велізарным значэннем, з моманту станаўлення новага Кітая.
У лютым-сакавіку 1979 года адбылася  — першая ў гісторыі вайна паміж сацыялістычнымі краінамі. працягваліся да 1990 года.
Рэальны старт эканамічнай рэформе быў дадзены на (1982 г.). На (1987) было дадзена падрабязнае тлумачэнне тэорыі пачатковага этапу сацыялізму, згодна з якой сацыялістычны лад і сацыялістычная эканамічная сістэма — розныя рэчы, то ёсць сацыялістычны палітычны рэжым не мае на ўвазе безумоўнай планавай цэнтралізацыі ўсёй эканомікі, а дазваляе выкарыстоўваць і рынкавыя механізмы, асабліва ў пары «дзяржава-прадпрыемства». На XIV з’ездзе КПК (1992) быў абвешчаны курс на пабудову сацыялістычнай рынкавай эканамічнай сістэмы з кітайскай спецыфікай.
Практычна ўсе 800 млн сялян атрымалі права на свабодную сельскагаспадарчую вытворчасць. У асноўным была адменена сістэма дзяржзагатовак, вызваленыя цэны на большасць відаў сельскагаспадарчай прадукцыі. Вынікам гэтых мер стаў выхад аграрнага сектара з застою, ўступленне сялянскіх гаспадарак на шлях спецыялізацыі і павышэння таварнасці. Арганізаваныя ў вёсцы па ініцыятыве сялян валасна-пасялковыя прадпрыемствы дазволілі забяспечыць рост занятасці (120 млн чал.) і павысіць жыццёвы ўзровень сялян. Задача забеспячэння краіны збожжам была ў асноўным вырашана ў 1980-х. Паступова ў вёсцы сфарміравалася двухслаёвая гаспадарчая сістэма на аснове спалучэння калектыўнай уласнасці і сямейнага падраду.
Кітай — член ААН (з 1971), Азіяцка-Ціхаакіянскай эканамічнай кааперацыі.
У галіне прамысловай палітыкі ўрад Кітая, пачынаючы з 1984 года зрабіў ўпор на канцэпцыю планавай таварнай эканомікі. На практыцы гэта азначала пераклад часткі асобных гарадскіх прадпрыемстваў на самаакупнасць. Актыўна прыцягваліся замежныя інвестыцыі.
2 жніўня 1984 года заключаны кітайска-брытанскі дагавор аб вяртанні Кітаю Ганконга (з 1 ліпеня 1997 года).
Паспяховае правядзенне палітыкі лібералізацыі ў спалучэнні жорсткай (зніжэнне нараджальнасці за 20 гадоў склала не менш за 200 млн чалавек) дазволіла стварыць дынамічную эканоміку.
У красавіку 1989 смерць былога генеральнага сакратара ЦК КПК, які лічыўся прыхільнікам дэмакратызацыі, выклікала хваляванні ў многіх гарадах КНР. Асаблівую актыўнасць праявілі студэнты Пекіна. 16 красавіка 1989 года група студэнтаў зладзіла на плошчы Цяньаньмэнь акцыю ў памяць аб Ху Яабане. Публікацыя фотарэпартажу пра гэта была ўспрынятая як адабрэнне акцыі партыйным кіраўніцтвам. У Пекіне пачаліся дэманстрацыі, у якіх прыняло ўдзел да 2 млн чалавек, на плошчы Цяньаньмэнь адбываўся бесперапынны мітынг.
Удзельнікаў дэманстрацый падбадзёрыла заява Генеральнага сакратара ЦК КПК Чжаа Цзыяна пра тое, што тэндэнцыя процідзеяння рэформам гэтак жа небяспечная, як і «уржуазная лібералізацыя».
Аднак у партыйным кіраўніцтве ўзялі верх прыхільнікі прымянення сілавых метадаў супраць дэманстрантаў. 3 чэрвеня 1989 года войскам быў дадзены загад здушыць «контррэвалюцыйны мяцеж». У ходзе расправы над удзельнікамі пратэстаў у Пекіне і іншых гарадах загінула да некалькіх тысяч чалавек, былі праведзены масавыя арышты. Ваеннае становішча ў Пекіне было адменена толькі ў студзені 1990 года.
Скліканы 23-24 чэрвеня 1989 года пленум ЦК КПК замяніў Чжаа Цзыяна на пасадзе генеральнага сакратара ЦК КПК Цзян Цзэмінем. Аж да сваёй смерці ў 2005 годзе Чжаа Цзыян знаходзіўся пад хатнім арыштам.
У 1980-я гады нармалізаваны кітайска-савецкія адносіны, у 1997—98 гадах дэмаркіравана граніца Кітая з Расійскай Федэрацыяй (правапераемніца СССР).
Дыпламатычныя адносіны з Рэспублікай Беларусь устаноўлены ў студзені 1992 года.
З 1993 г. кіраўнік дзяржавы (старшыня КНР) — Цзян Цзэмінь. Кітай пачаў перагаворны працэс па ўрэгуляванні спрэчных пытанняў з Тайванем (вакол яго статуса, красавік 1993), Індыяй (аб пагранічным канфлікце ў Гімалаях, верасень 1993), В’етнамам (пагадненне аб мірным урэгуляванні пагранічнага канфлікту, кастрычнік 1993).
У 1997 годзе Вялікабрытанія вярнула КНР Сянган (Ганконг), а ў 1999 годзе Партугалія вярнула КНР Аамынь (Макаа). Гэтыя тэрыторыі атрымалі асаблівы статус у складзе КНР.
У пачатку XXI стагоддзя Кітай ператварыўся ў «сусветную фабрыку», куды пераводзіўся шэраг вытворчасцяў з развітых краін Еўропы, Паўночнай Амерыкі і Японіі. Аднак бурны эканамічны рост шмат у чым быў звязаны з таннасцю працоўнай сілы, слабым узроўнем тэхнікі бяспекі і дрэнным кантролем за экалогіяй.
Зубатаўшчына
Зубатаўшчына, або паліцэйскі сацыялізм — прынятая ў літаратуры назва створанай у Расіі ў пачатку XX стагоддзя сістэмы легальных рабочых арганізацый. Названа па прозвішчы чыноўніка Дэпартамента паліцыі Расійскай імперыі Сяргея Васільевіча Зубатава, асноўнай ідэяй якога з'яўлялася стварэнне падкантрольных ураду арганізацый для адцягнення рабочых ад палітычнай барацьбы. Для гэтага трэба ствараць асветніцкія арганізацыі рабочых, паставіць іх пад кантроль паліцыі і накіроўваць працоўны рух выключна да барацьбы за эканамічныя інтарэсы.
Гісторыя
Ідэя стварэння падкантрольнага дзяржаве рабочага руху прыйшла начальніку маскоўскага ахоўнага аддзялення Сяргею Зубатаву пасля разгрому падпольнай сацыял-дэмакратычнай арганізацыі Маскоўскі рабочы саюз. Зубатаў разумеў, што рабочы рух у Расійскай імперыі ў пачатку ХХ стагоддзя набывае сілу, і задушэнне яго дасць толькі часовы эфект. На яго думку, барацьбу з выступленнямі рабочых трэба было весці як сілавымі метадамі (рэпрэсіямі), так і спецыяльнымі, каб скіраваць іх у рэчышча прафесійнай барацьбы за паляпшэнне свайго матэрыяльнага становішча. У Зубатава ўзнікла ідэя, што некаторыя эканамічныя патрабаванні рабочых трэба задавальняць, не даводзячы да стачак і бунтаў. І рабіць гэта, на яго погляд, можна праз сілавыя структуры дзяржаўнага апарату – жандарскія ўправы і паліцыю, якія мелі рэальныя магчымасці аказаць неабходны ўплыў на рабочых.
Пад кантролем Сяргея Зубатава былі створаны рабочыя арганізацыі ў Маскве (Таварыства ўзаемнага дапаможніцтва рабочых у механічнай вытворчасці) (1901), у Пецярбургу (Савет пецярбургскіх рабочых механічнай вытворчасці) (1903) і ў Адэсе (Саюз машынабудаўнічых і механічных рабочых) (1903) і ў іншых гарадах Расійскай імперыі.
Зубатаўшчына не абышла і Беларусь. У 1897 годзе ў Вільні быў заснаваны Бунд. Гэта была добра заканспіраваная рэвалюцыйная арганізацыя, уплыў якой своечасова не ацанілі царскія ўлады. Узнікненне Бунда падштурхнула Сяргея Зубатава да пошуку шляхоў супрацоўніцтва з кіраўніцтвам яўрэйскай рэвалюцыйнай інтэлігенцыі. У ліпені 1901 года прыхільнікамі «паліцэйскага сацыялізму» ў Мінску была заснавана Яўрэйская незалежная рабочая партыя (ЯНРП), якая называла сябе арганізацыяй яўрэйскіх рамесных рабочых і прыказчыкаў. Пазней, пры падтрымцы паліцыі, аддзяленні гэтай партыі з’явіліся ў Вільні і Гродне. Сваёй мэтай ЯНРП абвясціла павышэнне «па меры магчымасці» эканамічнага і культурнага ўзроўню яўрэйскіх рабочых шляхам стварэння кас узаемадапамогі, асветных клубаў і г.д.
З-за дзейнасці ЯНРП Сяргей Зубатаў і быў адпраўлены ў адстаўку. Улетку 1903 года па ўказанні Зубатава ў Адэсу былі адпраўленне мінскія актывісты ЯНРП, дзе яны пачалі страйк на чыгуналіцейным заводзе. Забастоўка выйшла з-пад кантролю зубатаўцаў і паліцыі і распаўсюдзіўся на ўсю Адэсу, апроч гэтага страйк пачалі ўзначальваць сацыял-дэмакраты. Міністр унутраных спраў Вячаслаў Плевэ аддаў загад на сілавое прыгнечанне стачкі. Адказнасць за адэскія падзеі была ўскладзена на Сяргей Зубатава, у выніку чаго ён быў адпраўлены ў адстаўку і зубатаўскі рух быў згорнуты.
Асноўныя палажэнні
Коратка асноўныя палажэнні зубатаўшчыны можна выкласці ў некалькіх пунктах.
Інава
Назву Інава маюць:
Сіньша
Сі́ньша — возера на мяжы Віцебскай вобласці (Расонскі раён) Беларусі з Пскоўскай вобласцю Расіі ў басейне ракі Дрыса, за 37 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Забор'е, на тэрыторыі ландшафтнага заказніка Сіньша.
Плошча паверхні 2,53 км². Даўжыня возера 4 км, найбольшая шырыня 1,44 км, даўжыня берагавой лініі 9,9 км. Найбольшая глыбіня 7,1 м, сярэдняя 3,2 м. Аб'ём вады 8,07 млн. м³. Плошча вадазбору 1782 км².
Возера эўтрофнае, праточнае. Зарастае да глыбіні 3,5 м, асабліва паўночная частка (пераважна рдзестамі). Уздоўж берагоў паласа надводнай расліннасці шырынёй 20—30 м, пашырана да глыбіні 2,2 м. У заходніх залівах паўночна-ўсходняга плёса возера расце вадзяны арэх плывучы (від, занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі).
Возера злучана пратокамі з азёрамі Валоба (на паўночным захадзе) і Данское (на поўдні).
У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, плотка, краснапёрка, лінь, судак, жэрах, гусцяра, мянтуз і іншыя віды рыб.
Маляўнічасць і зручнае палажэнне робяць возера прыдатным для воднага турызму і адпачынку.
Каламандрана
Каламандрана (Calamandrana) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Асці.
Насельніцтва складае 1688 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 132 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 14042. Тэлефонны код — 0141.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Нікулін
Нікулін — прозвішча.
Вольны хор
Вольны хор — беларускі культурны рух музыкантаў, артыстаў, спевакоў з народа, які ўзнік у жніўні 2020 падчас пратэстаў супраць фальсіфікацыі вынікаў прэзідэнцкіх выбараў. Удзельнікі калектыву праславіліся нечаканым з’яўленнем у розных грамадскіх месцах Мінска (метро, вакзал, бібліятэка, філармонія, цырк, гандлёвыя цэнтры і г.д.) і выконвалі кампазіцыі, якія сталі найбольш папулярнымі падчас маштабных пратэстаў.
Гісторыя
25 жніўня Вольны хор зладзіў сваю першую спеўную акцыю і загучаў у гандлёвым цэнтры «Сталіца». Потым прайшло шэраг выступаў на прыступках філармоніі, у гандлёвых цэнтрах, на вакзале, у оперным тэатры і іншых пляцоўках Мінска.
Удзельнікаў хору арыштоўвалі і катавалі, каралі пазбаўленнем волі і штрафамі, таму рэпетыцыі праводзяцца ў поўнай таямніцы, а на канцэртах артысты носяць маскі. Удзельнікі харавога калектыву былі вымушаны пакінуць Беларусь праз небяспеку пераследу, як і шэраг іншых беларускіх дзеячаў культуры.
Са жніўня 2020 па жнівень 2021 Вольны хор зладзіў сотні акцый, дзясяткі дваравых канцэртаў, запісаў альбом, выдаў два зборнікі песень, запісаў некалькі кліпаў, зладзіў некалькі анлайн-канцэртаў і вялікі канцэртны тур па Польшчы і Германіі.
Джэймс Лірмант Гованс
Сэр Джэймс Лірмант Гованс ( — ) — брытанскі ўрач і імунолаг. У 1945 годзе падчас вывучэння медыцыны ў шпіталі Каралеўскага каледжа ён дапамагаў у вызваленым канцэнтрацыйным лагеры Берген-Бельзен у якасці добраахвотнага студэнта-медыка.
Нарадзіўся ў Шэфілдзе, Англія. Атрымаў медыцынскую адукацыю ў 1947 годзе ў шпіталі Каралеўскага каледжа, затым у 1948 годзе атрымаў ступень па фізіялогіі ў Оксфардзе, пасля чаго атрымаў ступень доктара філасофіі. Затым ён стаў прафесарам эксперыментальнай паталогіі ў Оксфардзе. У 1977 годзе ён пакінуў даследчую кар’еру на дзесяць гадоў, каб быць сакратаром Савета медыцынскіх даследаванняў.
Шуленай (Рымшэўская сянюнія)
Шуле́най (Šiūlėnai), традыцыйная беларуская назва — Шулені  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Рымшэўскай сянюніі. Размешчана за 1 км ад Грышкішке. Насельніцтва 30 чал. (2001 г.).
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Стары (тэлесерыял)
«Стары» (The Old Man) — амерыканскі сямісерыйны дэтэктыўны трылер з зорным складам, з'яўляецца экранізацыя аднайменнага рамана Томаса Пэры, галоўную ролю ў якой згуляў Джэф Брыджас. Прэм'ерны адбылась 17 чэрвеня 2022 года.
Апісанне
Фармат абмежаванага серыяла цягне за сабой некаторыя агаворкі, уключаючы той факт, што серыял не спяшаецца пераходзіць да сутнасці справы ў чатырох першых эпізодах, уключаючы абыходны манеўр з удзелам Эмі Брэнеман ў ролі нявіннага сведкі, уцягнутага ў гэты небяспечны свет.
Тым не менш, Брыджэс, чые праблемы са здароўем і барацьба з ракам у рэальным жыцці дадаюць даволі горкае адценне ў тое, што вы бачыце на экране, вельмі моцны ў ролі састарэлага шпіёна — Джэйсан Борн, калі б ён пражыў досыць доўга, каб стаць чальцом Асацыяцыі амерыканскіх пенсіянераў.
У сцэнары няма нічога асабліва новага, але гэтага і не трэба. Бо хоць Чэйз, магчыма, ужо не той хлопец, якім сябе памятае, ва ўтрыманні ўвагі аўдыторыі, Брыджас і Літгаў перадаюць «Старога» ў добрыя рукі.
Пхуміпон Адульядэт
Пхуміпон Адульядэт (тайск. ภูมิพล อดุลย เดช [p ʰ u ː mip ʰ on adunjade ː t];, Кембрыдж, Штат Масачусетс, ЗША — , Бангкок, Тайланд) — кароль Тайланда (1946—2016).
Стары (тэлесерыял)
Сюжэт
Аператыўнік ЦРУ Дэн Чэйз (яго грае Брыджэс) ва ўцёках ужо шмат гадоў па прычынах, якіх мы спачатку не ведаем, але узгадваем разам з ім напрацягу серыяла. Біл Хек грае Чэйза ў маладосці, калі ён ўдзельнічаў у сакрэтных аперацыях на Блізкім Усходзе, піша CNN.
Пхуміпон Адульядэт
Біяграфія
Нарадзіўся 5 снежня 1927 года (у год Труса па ўсходнім календары) у Кембрыджы (Штат Масачусетс, ЗША). Паходзіць з дынастыі Чакры. Ад народа атрымаў тытул «Вялікі» (тайск. มหาราช, Maharaja), вядомы таксама як Рама IX. Знаходзіўся на троне з 9 чэрвеня 1946 года. Каранаваны 5 мая 1950 года. З’яўляўся найбольш доўга кіруючым з дзеючых кіраўнікоў дзяржаў і з усіх манархаў у гісторыі Тайланда.
Стары (тэлесерыял)
Сюжэт
Патрабуецца многае, каб зноўку ўвесці яго ў строй, але ён гатовы да гэтага, а стомлены ад жыцця шэф ЦРУ Гаральд Харпер, якога выконвае Літгау, выдатна разумее, што дастаць яго будзе складаней, чым мяркуюць падначаленыя. Харпер вельмі падобны на шэрыфа Нотынгема з класічнага фільма «Робін і Мэрыян» 1976 года, якому даручана знайсці персанажа, але які не атрымлівае задавальнення ад гэтай перспектывы і раздражнёны маладымі гарачымі галовамі, на якія ён павінен пакласціся.
Пхуміпон Адульядэт
Біяграфія
Каранацыйнае імя манарха: «Phrabat Somdet Phra Paramindara Maha Bhumibol Adulyadet Mahitaladhibet Ramadhibodi Chakrinarubodind Sayamindaradhirat Boromanatbophit».
Памёр 13 кастрычніка 2016 года ў Бангкоку.
Алгабас (Нурынскі раён)
Алгабас — сяло ў Нурынскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кызылталскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 40 км на поўдзень ад раённага цэнтра, пасёлка Кіеўка. Код КАТА — 355265200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 633 чалавекі (318 мужчын і 315 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 466 чалавек (236 мужчын і 230 жанчын).
Бараў-ін-Фёрнас
Ба́раў-ін-Фёрнас (Barrow-in-Furness) — прамысловы і партовы горад у Англіі, у графстве Камбрыя, адміністрацыйны цэнтр раёна Бараў-ін-Фёрнэс. Горад размешчаны прыкладна за 350 км на паўночны захад ад Лондана і за 97 км ад мяжы з Шатландыяй. Да XIX стагоддзя Бараў-ін-Фёрнас быў невялікай рыбацкай вёскай, але ў выніку прамысловай рэвалюцыі ў Англіі і будаўніцтва чыгункі Бараў-ін-Фёрнэс стаў актыўна развівацца і выкарыстоўваўся для экспарту сталі. Натуральная гавань, што меў горад, які хутка развіваўся, дазволіла пабудаваць выдатны порт і суднаверфі. Верфі Бараў-ін-Фёрнэс набылі спецыялізацыю па будаўніцтву ваенных караблёў, з 1960-х на верфях будаваліся больш атамныя падводныя лодкі. Пасля заканчэння Халоднай вайны, у сувязі са змяншэннем заказаў ад каралеўскіх ВМС, горад перажыў высокі ўзровень беспрацоўя.
NGC 4860
NGC 4860 (іншыя абазначэнні — MCG 5-31-54, ZWG 160.215, DRCG 27-194, PGC 44539) — эліптычная галактыка (E2) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Салацгрыўскі край
Салацгрыўскі край (Salacgrīvas novads) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Латвіі ў вобласці Відзэмэ. Край складаецца з трох валасцей і двух гарадоў — Айнажы і Салацгрыва, апошні з якіх з'яўляецца цэнтрам края.
Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года складала 9408 чалавек. Плошча края — 637,6 км².
Андрэй Стэфановіч
Андрэй Стэфановіч (нар., Мінск) — беларускі перакладчык.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1981 годзе ў Мінску. Паводле адукацыі архітэктар. Паэтычным перакладам заняўся для таго, каб мець магчымасць чытаць сусветную паэзію па-беларуску. Жыве і працуе ў Лондане. Перакладае з англійскай, французскай і нямецкай. Верш Мілана Ракіча — першы пераклад з сербскай.
Абольцы
Назву Або́льцы маюць:
Мастацкая разьба
Узнікла ў глыбокай старажытнасці з паяўленнем рэзальных інструментаў з каменю і косці, пазней — металічных; вядома ўсім народам свету. Шырока вядома мастацкая разьба па лаку ў Кітаі і Японіі, па камені і косці ў Індыі, па ганчу ва Узбекістане, бурацкая каменная пластыка, якуцкая і халмагорская разьба па косці ў Расіі.
Беларусь
На Беларусі пашырана некалькі відаў мастацкай разьбы:
Найбольш старадаўняя на Беларусі контурная і аб’ёмная разьба па дрэве і косці. 3 часоў каменнага веку вядомы касцяныя вырабы, арнаментаваныя контурнай разьбой геаметрычнага характару, касцяныя і драўляныя фігуркі жывёл і чалавека, выразаныя вельмі схематычна і ўмоўна. Высокага ўзроўню дасягнула разьба па косці і камені ў IX—XIII стст. (Шклоўскі ідал, абразкі з каменю і шыферу, ліцейныя формы). Інтэр’еры храмаў, сядзіб, палацаў, мэблю аздаблялі нізкарэльефнай разьбой па дрэве, якая ў XVII—XVIII стст. развілася ў аб’ёмна-ажурную (гл. Беларуская рэзь). 3 XVII ст. вядома разьба па шкле. Фоны абразоў упрыгожвалі разьбой па ляўкасу. Разьбой па дрэве і стука аздаблялі іканастасы, алтары, амбоны, арганы, сцены храмаў і палацаў (гл. Манументальна-дэкаратыўная скульптура). 3 канца 19 ст. мастацкая разьба пашыралася ў народным дойлідстве, аздабленні мэблі; разьбой геаметрычнага характару аздаблялі хатняе начынне, прадметы побыту, посуд, прылады працы (гл. Берасцяныя вырабы, Камянецкія прасніцы). У наш час Р.м. займаюцца многія народныя майстры, прафесійныя і самадзейныя мастакі. Бытавыя рэчы, посуд, вырабы сувенірнага і мастацкага прызначэння з дрэва, рогу, бяросты выпускаюць прадпрыемствы мастацкай прамысловасці.
Палац Любамірскіх (Львоў)
Палац Любамірскіх — помнік архітэктуры Украіны, які знаходзіцца ў Львове пл. Рынак, 10.
Гісторыя
Палац Любамірскіх з'яўляецца адным з найбольш удалых узораў грамадскай архітэктуры Львова XVIII стагоддзя. З боку вуліцы Фёдарава размешчаны каменны партал, у замковым камені якога змешчаны разьбяны картуш з датай "1695". Аднак планіроўка падвалаў і захаваўшыяся гатычныя стральчатыя скляпенні сведчаць аб больш раннім з'яўленні будынка.
Будынак быў перабудаваны ў 1760-я гады архітэктарамі Б. Мерэтынам і М. Урбанікам па праекце Яна дэ Вітта на месцы некалькіх мяшчанскіх камяніц (сярод якіх быў таксама дом львоўскага лацінамоўгага паэта Шымона Шымановіча). Заказчыкам і ўладальнікам палаца быў Станіслаў Любамірскі (1709-1793), ваявода Брацлаўскі. Знешні выгляд будынка - лёгкі, парадны. Будынак выканана з цэглы, абтынкаваны, у плане ўяўляе сабой выцягнуты прамавугольнік з невялікім унутраным панадворкам, трохпавярховы. Займае цэлы квартал паміж плошчай Рынак, вуліцамі Рускай і Фёдарава. Палац мае тры адкрытых для агляду фасада. Парадны фасад звернуты на плошчу Рынак. Ён упрыгожаны пілястрамі з ляпнымі капітэлямі, вокны апраўленыя ліштвай з гірляндамі, мае балконы з ажурнымі металічнымі рашоткамі, якія абапіраюцца на фігурныя кранштэйны. Ніз палаца Любамірскіх уцяжараны, верхнія паверхі рытмічна раздзеленыя пілястрамі. Будынак завяршаецца ўзорыстым атыкам, скампанаваным з авальных люкаў і скульптуры. Фасады, звернутыя на вуліцы Рускую і Фёдарава, вырашаны значна прасцей. Гладкую паверхню сцен падзяляюць плоскія пілястры з капітэлямі, вокны апраўляюць строгай формы ліштвы.
Скульптурны дэкор будынка належыць С. Фесінгеру, выкананы майстрам С. Кадэцкім. Алегарычнасць дэкору ярка выяўленая ў афармленні закругленага кута, скампанаванага з ваеннай і рыцарскай эмблематыкі.
У 1895 годзе будынак быў набыты таварыствам «Прасвета» і стала называцца домам «Прасветы». У будынку размясціўся шэраг украінскіх культурна-адукацыйных устаноў. Яго наведвалі Іван Франко, Леся Украінка, Васіль Стэфанік і іншыя. У савецкі перыяд тут былі адкрыты фонды музея Львоўскага аддзялення Інстытута мастацтвазнаўства, фальклору і этнаграфіі імя М. Т. Рыльскага АН УССР (цяпер — Інстытут народазнаўства НАН Украіны).
Мёбіус (фільм, 1996)
«Мёбіус» (Moebius) — аргенцінскі фантастычны фільм 1996 года, пастаўлены рэжысёрам Густава Маскера. Сюжэт карціны заснаваны на апавяданні «» амерыканскага пісьменніка. Фільм створаны Універсітэтам кінематаграфіі Буэнас-Айрэса і з’яўляецца дыпломнай працай яго выпускнікоў.
Прэм’ера фільма адбылася ў Аргенціне 17 кастрычніка 1996 года.
Сюжэт
У лабірынтах тунэляў метро Буэнас-Айрэса пачынаюць адбывацца дзіўныя рэчы. Раптам бясследна знікае адзін з цягнікоў разам з пасажырамі. Часам у тунэлях можна пачуць гук праязджаючага ў адпаведнасці з раскладам цягніка, але яго ніхто не бачыць. Пачынаецца расследаванне…
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 7 узнагародамі і 5 намінацыямі.
Бурмакі
Бурма́кі (, Бурмаки) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Бурмацкага сельсавета. З 30 кастрычніка 2009 года па 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Узбалацкага сельсавета.
Шулгас (Ігналінскі раён)
Шу́лгас (Šiulgos), традыцыйная беларуская назва — Шульгі  — хутар у Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Цвярачускай сянюніі. Размешчана за 2 км ад Дзіеткаўшчызны. Насельніцтва 2 чал. (2001 г.).
Гіртс Валдыс Крыстаўскіс
Гі́ртс Ва́лдыс Кры́стаўскіс (Ģirts Valdis Kristovskis,, Вентспілс) — латвійскі палітык і дзяржаўны дзеяч. Былы міністр замежных справаў, абароны і ўнутраных спраў Латвіі. Дэпутат Рыжскай і Вэнтспілскай Думы (1989—1994), Вярхоўнага Савета Латвіі і 5, 6, 7, 8 і 10 Саэймы. Старшыня праўлення аб’яднання Адзінства і партыі Грамадзянскага саюза. Дэпутат Еўрапейскага парламента (6 скліканне, 2004—2009). Начальнік штаба Земэсардзэ (1991—1993). Адзін з заснавальнікаў «Клуба-21» («Klubs — 21»)
Біяграфія
У 1984 годзе скончыў Рыжскі політэхнічны інстытут. У 1998 годзе атрымаў ступень магістра права ў Латвійскім універсітэце.
Палітычная кар’ера
У 1980-х гада быў у Латвійскім Народным Фронце, з 1993 па 1994 год працаваў Міністрам унутраных спраў Латвійскай Рэспублікі. У 1998 годзе быў прызначаны Міністрам абароны Латвіі і заставаўся на гэтай пасадзе да 2004 года. У 2004 годзе быў абраны дэпутатам Еўрапарламента. У 2008 годзе заснаваў партыю Грамадскае аб’яднанне. У 2010 годзе на выбарах у Сейм Латвіі прайшоў як кандыдат партыі «Адзінства» і амаль адразу быў прызначаны Міністрам замежных спраў Латвіі.
Асабістае жыццё
Майстар спорту ў кіданні дзіды. Жанаты на актрысе Нацыянальнага тэатра Ілзэ Рудалфе. Прэзідэнт таварыства лёгкаатлетаў Латвіі, член Латвійскага алімпійскага камітэта.
Каліяна (правінцыя Асці)
Насельніцтва складае 1405 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 81 чал./км². Займае плошчу 17 км². Паштовы індэкс — 14031. Тэлефонны код — 0141.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Агуат (значэнні)
Агуат:
Марыя Зіноўеўна Грэбінецкая
Марыя Зіноўеўна Грэбінецкая (Марія Зіновіївна Гребінецька;, Кіеўская губерня — , Нью-Ёрк, ЗША) — украінская актрыса і спявачка (лірыка-драматычнае сапрана).
Біяграфія
Нарадзілася ў 1883 годзе на Кіеўшчыне, а яе дзяцінства прайшло ў Кіеве. Яе бацькі былі настаўнікамі ўкраінскай мовы і літаратуры і былі дастаткова забяспечанымі, каб даць добрую адукацыю сваім дзецям.
Скончыла прыватную музычную школу М. Лясневіч-Насовай, а ў 1905—1907 годзе вучылася спевам у Аляксандра Мішугі ў Музычна-драматычнай школе М. Лысенкі. Па рэкамендацыі Мішугі для ўдасканалення свайго майстэрства яна паехала ў Мілан, дзе вучылася спевам з 1907 па 1911 год.
1 верасня 1914 года Марыя Грэбінецкая стала салісткай тэатра Мікалая Садоўскага, дзе яна спявала ўсе сапранавыя партыі. Пасля пераезду тэатра Мікалая Садоўскага з Кіева ў 1919 годзе і наступнага спынення яго працы, Марыя Грабінецкая з часам пачала працаваць у Львове ў Тэатры таварыства «Руская гутарка» (1921—1922).
20 мая 1922 года Грэбінецкая і Бесарабава далі канцэрт ва Ужгарадзе. Праграма канцэрта ўключала арыі сусветнай класікі і рамансы, якія выконваліся на ўкраінскай, італьянскай і французскай мовах. У пачатку верасня 1922 года яе запрасілі выступаць на Шаўчэнкаўскіх канцэртах у Празе, дзе ўжо працаваў Аляксандр Кошыц. Там Грэбінецкая стала харысткай Украінскай рэспубліканскай харавой капэлы.
Папоўніўшыся новымі спевакамі капэла падрыхтавалася да выезду ў ЗША. У Нью-Ёрк капэла, пераназваная ва Украінскі нацыянальны хор, прыбыла 3 кастрычніка 1922 года, а 5 кастрычніка адбылося яе выступленне ў Карнегі-холе. У складзе хору Марыя Грабінецкая прыняла ўдзел у вялікім васьмімесячным канцэртным туры па гарадах ЗША і Канады, а 20 мая 1923 года пачаліся іх гастролі па гарадах Аргенціны, Чылі, Парагвая, Венесуэлы, Кубы і Мексікі. У хоры выступалі таксама яе брат Міхаіл Грэбінецкі і яго жонка Дора (Фёдара) Стацэнка, сястра кампазітара Кірыла Стацэнкі. Пасля вяртання ў ЗША хор даў яшчэ адзін канцэрт і ў пачатку 1924 года прыпыніў сваё існаванне.
Кампінійская культура
Кампінійская культура — археалагічная культура макралітычнага выгляду перыяду ранняга неаліту (VI — IV стст. да н.э.).
Марыя Зіноўеўна Грэбінецкая
Біяграфія
Грэбінецкая знайшла працу ў Музычнай школе імя М. Леантовіча (Нью-Йорк) пры садзейнічанні кампазітара і дырыжора Міхаіла Гайваронскага. Тады ж яна разам з братам Міхаілам і ягонай жонкай Дорай Стацэнка пачала выступаць у моладзевым украінскім тэатры.
Кампінійская культура
Вылучана на тэрыторыі Паўночнай Францыі ў 1886 г. Ф.Сальманам. Назва ад стаянкі Кампіньі ў дэпартаменце Прыморская Сена. Характарызуецца наяўнасцю вялікай колькасці сякер і сякерападобных прылад: сякеры-траншэі, авальныя, нуклеа- і пікападобныя (трохгранныя) прылады, грубыя скрэблы, скоблі і скрабкі, разцы, адбойнікі. Прылады апрацоўваліся спосабам грубага адбіцця каменнымі адбойнікамі, што нагадвае мусцьерскія прыёмы апрацоўкі. Насельніцтва кампінійскай культуры палявала на аленя, дзікага каня, быка, займалася рыбалоўствам. У 1920-я г. кампінійская культура разглядалася як універсальная стадыя развіцця, якая змяніла стадыю Тардэнуаза (мікралітычнай вытворчасці, назва паходзіць ад стаянкі Феран-Тардэнуа ў дэпартаменце Эна), і адносілася да данеалітычнага перыяду (протанеаліту).
Марыя Зіноўеўна Грэбінецкая
Біяграфія
У пачатку 1930-х гадоў вядомы скрыпач, педагог і кампазітар Раман Прыдаткевіч арганізаваў ансамбль «Украінскае Трыо», які выступаў у нью-ёркскай канцэртнай зале «Таун-Хол» і выконваў кампазіцыі Баха, Барвінскага, Лысенкі, Стацэнкі. У трыа ўвайшлі Марыя Грэбінецкая, піяністка Аліса Корчак (якую пазней замяніла Вольга Ткачук) і Раман Прыдаткевіч, як скрыпач. Грэбінецкая ўпершыню выступіла ў трыо 14 лістапада 1931 года, а праз тры гады падрыхтавала сабе замену ў асобе вучаніцы Іосіфы Ярэмы-Чыж, пасля чаго зноў вярнулася да працы ў тэатр — 5 сакавіка 1932 года пад яе кіраўніцтвам у зале Украінскага дома ў Нью-Ёрку была пастаўлена опера «Кацярына» Аркаса.
Кампінійская культура
Вобласці з падобным да кампінійскай культуры макралітычным інвентаром выяўлены ў 1920-я гг. у верхнім і сярэднім Пасожжы (К. М. Палікарповіч), у 1950-я гг. на Панямонні (Р. К. Рымантэне), у 1960-я г. ў вярхоўях Прыпяці (У. Ф. Ісаенка). Тут вылучаны мікралітычныя нёманская культура, сожская культура.
Марыя Зіноўеўна Грэбінецкая
Біяграфія
Каля 20 гадоў Грабінецкая вучыла ўкраінскіх дзяцей у Нью-Ёрку ігры на фартэпіяна і вакальным спевам, заснаваўшы ў 1944 годзе музычную студыю пры кнігарні «Горн». Таксама Марыя стварыла жаночы квартэт, які ўдзельнічаў у канцэртах «Сурма» на радыё.
Памерла 15 жніўня 1972 года ў Нью-Ёрку.
Андрыс Шкелэ
А́ндрыс Шке́лэ (Andris Šķēle; нар. 16 студзеня 1958, Апэ) — латвійскі палітык, адзін з найбагацейшых прадпрымальнікаў у Латвіі.
Біяграфія
Двойчы займаў пасаду прэм’ер-міністра: з 21 снежня 1995 па 6 жніўня 1997 (не прадстаўляў ніякай партыі) і з 16 ліпеня 1999 па 5 мая 2000 (ад Народнай партыі). Сышоў з палітыкі ў выніку абвінавачванняў (не даказаных) пра сувязь з групай асоб, якая была замяшана педафіліі, якія высунуў супраць яго прадстаўнік сацыял-дэмакратаў Я. Адамсанс. У заяве Адамсанса пра вынікі расследавання гэтай справы няма прамых указанняў на тое, што Шкелэ сам здзяйсняў падобныя злачынствы, аднак ішла гаворка пра яго дачыненне да такіх. Быў дэпутатам 7-га і 8-га Сеймаў. У 2009 годзе зноў выбраны старшынёй Народнай партыі, у 2010 годзе выбраны дэпутатам 10-га Сейма.
Джэфры Раветч
Джэфры Раветч (Jeffrey Victor Ravetch, нар., ) — амерыканскі вучоны-імунолаг. Прафесар Ракфелераўскага, а таксама Карнельскага ўніверсітэтаў, член Нацыянальных акадэміі навук (2006) і Медыцынскай акадэміі (2007) ЗША. Лаўрэат прэміі Вольфа (2015).
Біяграфія
Скончыў Ельскі ўніверсітэт (бакалаўр, 1973). Ступень доктара філасофіі атрымаў у 1978 годзе ў Ракфелераўскім універсітэце, а ступень доктара медыцыны — праз год, у 1979 годзе, у медыцынскім каледжы Карнельскага ўніверсітэта. У 1979—1982 гадах постдок у Нацыянальных інстытутах аховы здароўя. Затым зноў у медыцынскім каледжы Карнельскага ўніверсітэта: з 1982 года асістэнт-прафесар, з 1986 года асацыіраваны прафесар, у 1990—1996 гадах прафесар. Адначасова знаходзіўся ў Мемарыяльным анкалагічным цэнтры імя Слоўна — Кетэрынга (з 1982 года асістэнт-член, з 1986 года асацыіраваны член, у 1990—1996 гадах член). З 1996 года прафесар Ракфелераўскага ўніверсітэта і з 2014 года дырэктар яго Аб’яднанага цэнтра імуналогіі чалавека (Cooperative Center for Human Immunology).
Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (2008), фэла Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі.
Байтуган (Карагандзінская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1359 чалавек (688 мужчын і 671 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1052 чалавекі (524 мужчыны і 528 жанчын).
Белае (возера, Расонскі раён, басейн Свольны, на поўнач ад вёскі Ізубрыца)
Бе́лае (Белае Ю́хаўскае) — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свольна, за 24 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1,6 км на ўсход ад возера Лісна, сярод хваёвага лесу, на тэрыторыі ландшафтнага заказніка Чырвоны Бор.
Плошча паверхні возера 3,01 км². Найбольшая глыбіня 7,1 м. Даўжыня 2,75 км, найбольшая шырыня 2,25 км. Даўжыня берагавой лініі 10,1 км. Аб’ём вады 10,5 млн. м³. Плошча вадазбору 3,1 км².
Схілы катлавіны стромкія, на паўночным усходзе спадзістыя, пясчаныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, на ўсходнім заліве больш высокія, тарфяністыя, пад лесам і хмызняком. Мелкаводдзе пясчанае, дно глыбей за 2 м выслана ілам і сапрапелем. Вада вельмі празрыстая.
Возера бяссцёкавае, зарастае. Расліннасць утварае паласу шырынёй да 100 метраў.
Паказнікавая функцыя
[[Выява:exp.svg|thumb|Графік функцыі
]] Пака́знікавая функцыя , паказальная функцыя, экспаненцыяльная функцыя — матэматычная функцыя выгляду
дзе е = 2,718… — аснова натуральнага лагарыфму.
Паказнікавая (паказальная) функцыя прымае толькі дадатныя значэнні пры сапраўдных значэннях х. На камплекснай плоскасці яна прымае ўсе камплексныя значэнні, акрамя нуля. Графік функцыі называецца экспанентай. Адваротнай да паказнікавай (паказальнай) з’яўляецца лагарыфмічная функцыя (таму паказнікавую функцыю часам называюць антылагарыфмам).
У курсе матэматычнага аналізу разглядаецца паказнікавая функцыя віду
дзе a — аснова паказнікавай функцыі, x — паказнік ступені, аргумент паказнікавай функцыі.
Абсяг (вобласць) вызначэння паказнікавай функцыі ёсць мноствам усіх рэчаісных (сапраўдных) лікаў \mathbb{R}.
Звычайна прымаюць, што a — рэчаісны (сапраўдны) дадатны лік, не роўны адзінцы.
У тэорыі функцый камплекснай зменнай аснова a можа быць любым камплексным лікам, не роўным нулю і адзінцы.
Сувязь з лагарыфмам
Няхай a — рэчаісны лік, a>0 і a\ne 1.
Заўвага 1: гэтыя тоеснасці ёсць сімвальным запісам таго факту, што лагарыфм па аснове a ёсць адваротнай функцыяй для паказнікавай функцыі с той жа асновай a.