cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кенет Джозеф Эроў
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1921 годзе ў Нью-Ёрку ў сям'і румынскіх яўрэяў. У 1940 годзе атрымаў ступень бакалаўра па матэматыцы ў Сіці-каледжы. Ступень магістра (1941), а затым і доктара па эканоміцы (1951) яму прысвоены ў Калумбійскім універсітэце. Працаваў у Чыкагскім, Стэнфардскім і Гарвардскім універсітэтах. Прэзідэнт Міжнароднай эканамічнай асацыяцыі (1983—1986). Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1956). Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1973 годзе. Узнагароджаны медалём Дж. Б. Кларка (1957). Уваходзіць у рэдкалегію часопіса Games and Economic Behavior. 30 сакавіка 2012 года яму прысвоена званне Ганаровага прафесара Вышэйшай школы эканомікі. У 1947 годзе Эроў ажаніўся з Селме Швейцар, у іх двое сыноў.
Гарбузакветныя
Гарбузакветныя (Cucurbitales) — парадак кветкавых двухсемядольных раслін.
Гэты парадак аб'ядноўвае шматгадовыя ці радзей аднагадовыя травы, рэдка паўхмызнякі і хмызнякі, і толькі адзін род — Dendrosicyos (востраў Сакотра) — уяўляе сабой невялікае дрэва з мясістым і сакавітым сцяблом. Травяністыя формы маюць вусы (часта разгалінаваныя) — відазмяненні парасткаў. Сцёблы распластаныя па зямлі ці лазячыя. Лісты чарговыя, звычайна пальчата-, радзей перысталопасцевыя ці раздельныя, без прылісткаў. Кветкі ў пазушных суквеццях, часам рэдукаваны да адной кветкі, аднаполыя, але з рудыментам другога полу (аднадомныя ці двухдомныя), вельмі рэдка двухполыя, звычайна актынаморфныя, большай часткай 5-членныя. Чашачка 5(3-6)-лопасцевая, вяночак больш ці менш глыбокі, 5(3-6)-лопасцевы. Тычынак 5 ці 3, вельмі рэдка 2, свабодных ці розным чынам зрошчаных. Гінецэй паракарпны з 3(4-5) карпел, завязь ніжняя, 3-гняздовая, звычайна з многімі семязачаткамі. Плады — ягады ці гарбузы, сакавітыя ці сухія каробачкі.
NGC 6758
NGC 6758 (іншыя абазначэнні — PGC 62935, ESO 184-37, AM 1909-562) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Тэлескоп.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Забава (рака)
Заба́ва, канава Заба́ва — рака ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Макранка (басейн Дняпра). Даўжыня 8,5 км. Пачынаецца за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Новая Слабодка, вусце на заходняй ускраіне вёскі Сушчоў. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.
Уладзімір Карпавіч Пікалаў
Нарадзіўся 15 верасня 1924 года ў Армавіры Краснадарскага краю ў сям’і служачых. У чэрвені 1941 года прызваны ў Чырвоную армію. У ходзе вайны двойчы быў паранены. Пасля заканчэння вайны быў пераведзены ў хімічныя войскі, у якіх стаў начальнікам ў 1969 годзе.
Пасля выбуху на Чарнобыльскай АЭС хімічныя войскі пад кіраўніцтвам Пікалава арганізавалі мерапрыемствы па радыяцыйнай выведцы і абеззаражванню тэхнікі. У першасных мерапрыемствах радыяцыйнай выведкі ў першыя гадзіны пасля аварыі Уладзімір Пікалаў удзельнічаў асабіста. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 снежня 1986 года за вялікі асабісты ўклад у правядзенні работ па ліквідацыі аварыі на Чарнобыльскай АЭС і ліквідацыі яе наступстваў, і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм, генерал-палкоўніку Пікалаву было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».
Уладзімір Пікалаў памёр у Маскве 29 сакавіка 2003 года. Пахаваны на Данскіх могілках.
Капліца ў гонар 2000-годдзя Нараджэння Хрыстова (Карэкаўцы)
Капліца ў гонар 2000-годдзя Нараджэння Хрыстова — праваслаўная капліца ў в. Карэкаўцы Вілейскага раёна Мінскай вобласці. З'яўляецца прыпісной да прыходу Свята-Духаўскай царквы ў в. Рэчкі Вілейскага раёна.
Гісторыя
На пачатку 2000-ых гадоў мясцовы жыхар Пётр Саковіч з жонкай Валянцінай на ўласныя сродкі збудавалі праваслаўную каплічку. На сценах яе размешчаны памятныя дошкі з імёнамі аднавяскоўцаў, што загінулі ў час Другой сусветнай вайны.
Архітэктура
Пабудавана з цэглы, на захад ад вёскі, на скрыжаванні. Квадратнае ў плане збудаванне з чатырохсхільным дахам.
NGC 6759
NGC 6759 (іншыя абазначэнні — PGC 62779, MCG 8-35-2, ZWG 256.6) — галактыка ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Элементарная алгебра
Элемента́рная а́лгебра — самы стары раздзел алгебры, у якім вывучаюцца алгебраічныя выразы і ўраўненні над рэчаіснымі і камплекснымі лікамі.
Асноўныя паняцці
У алгебры прынята запісваць матэматычныя выразы (формулы) у самым агульным выглядзе, замяняючы канкрэтныя лікі на літарныя сімвалы, дзякуючы чаму пры рашэнні аднатыпных задач дасягаецца максімальная агульнасць выніку. Асноўным зместам алгебры з'яўляюцца правілы тоесных пераўтварэнняў формул, неабходныя для рашэння ўраўненняў, аналізу залежнасцей, аптымізацыі разглядаемай сістэмы і іншых практычных задач.
Акрамя літар і лікаў, у формулах элементарнай алгебры выкарыстоўваюцца арыфметычныя аперацыі: (складанне, адніманне, множанне, дзяленне, узвядзенне ў ступень, здабыванне кораня) і элементарныя функцыі (лагарыфм, трыганаметрычныя функцыі). Дзве формулы, злучаныя знакам роўнасці, называюцца ўраўненнем.
Калі знак аперацыі паміж двума выразамі не пазначаны, маецца на ўвазе множанне: Прыклад формулы: плошча трохвугольніка S наступным чынам выражаецца цераз даўжыню адной са старон a і даўжыню вышыні h, апушчанай на старану a:
Самы просты алгебраічны выраз — гэта адначлен, які складаецца з лікавага множніка, памножанага на адзін ці больш літарных знакаў. Прыклады:
Алгебраічныя сумы (гэта значыць сумы і/ці рознасці) адначленаў называюцца мнагачленамі. Выразы, якія маюць від дзелі аднаго мнагачлена на другі, называюцца алгебраічнымі дробамі. Дзеянні з алгебраічнымі дробамі аналагічныя дзеянням са звычайнымі дробамі — разлажэнне лічніка і назоўніка на множнікі, прывядзенне некалькіх дробаў да агульнага назоўніка, скарачэнне лічніка і назоўніка на агульны множнік і пад.
Выраз мае наступныя элементы:
1 : ступень, 2 : каэфіцыент, 3 : адначлен (складнік), 4 : аперацыя, 5 : канстанта (пастаянная), x, y : зменныя
Вылічэнне значэння выразу
Парадак выканання аперацый паказваецца дужкамі. Калі дужак няма, то прыярытэтнасць, у парадку змяншэння, наступная.
Прыклады:
Рашэнне ўраўненняў
Ураўненне — гэта роўнасць віду: Рашэнне ўраўнення — задача па знаходжанні такіх значэнняў аргументаў, пры якіх гэта роўнасць дасягаецца. На магчымыя значэнні аргументаў могуць накладвацца дадатковыя ўмовы (цэлалікавасці, рэчаіснасці і т. д.). Рашэнне ўраўненняў — адна з галоўных задач алгебры і наогул матэматыкі, у ходзе гістарычнага развіцця навукі былі распрацаваны шматлікія метады (алгарытмы) для розных разнавіднасцей гэтай задачы.
Гісторыя
Ідэя запісваць агульныя ўласцівасці лікаў і вылічальныя алгарытмы на асаблівай сімвалічнай метамове з'явілася даўно, аднак першапачаткова літарнымі сімваламі ва ўраўненнях абазначаліся толькі невядомыя велічыні, значэнні якіх трэба знайсці, а для іншых членаў ураўнення запісваліся канкрэтныя лікавыя значэнні. Думка пра тое, што вядомыя велічыні (каэфіцыенты) таксама карысна для агульнасці абазначаць сімваламі, прабівала сабе шлях павольна.
Упершыню, наколькі можна меркаваць па старажытных сачыненнях, што дайшлі да нас, развітая алгебраічная сістэма паяўляецца ў «Арыфметыцы» Дыяфанта (4 ст.). Верагодна, у яго былі папярэднікі, як яны былі ў Эўкліда, Архімеда і іншых, аднак ні пра людзей, ні пра працы, на якія мог абапірацца гэты выдатны алгебраіст, нічога не вядома. Ды і паслядоўнікаў у яго не было да 15 ст. Зрэшты, у Еўропе з перакладам «Арыфметыкі» пазнаёміліся толькі ў 16 ст., і метады Дыяфанта аказалі велізарны ўплыў на Віета і Ферма.
Індыйскія матэматыкі сярэдневякоўя таксама далёка прасунуліся ў алгебры; іх сімволіка багацейшая, чым у Дыяфанта, хоць некалькі грувасткая (засмечана словамі).
Найбуйнейшы алгебраіст 15 ст. Лука Пачолі ўводзіць свой аналаг алгебраічнай сімволікі, яшчэ не вельмі агульны і не вельмі зручны.
Канцэптуальную рэформу і карэнныя паляпшэнні алгебраічнага мовы ўвёў у канцы 16 ст. Франсуа Віет, адвакат па прафесіі, матэматык па схільнасці душы. Ён выразна ўяўляў сабе канчатковую мэту — распрацоўку «новага злічэння», свайго роду абагульненай арыфметыкі. Віет абазначаў літарамі ўсе каэфіцыенты (дарэчы, іменна Віет прыдумаў гэты тэрмін). Усе задачы рашаюцца ў агульным выглядзе, і толькі потым прыводзяцца лікавыя прыклады. Віет свабодна прымяняе алгебраічныя пераўтварэнні, замену пераменных і іншыя алгебраічныя прыёмы.
Сістэма Віета выклікала ўсеагульнае захапленне. Яна дазволіла апісаць законы арыфметыкі і алгарытмы з неймавернымі раней агульнасцю і кампактнасцю, аблягчыла і паглыбіла даследаванне агульных лікавых законаў. Аднак сімволіка Віета была непадобная на сучасную, месцамі грувасткая, і навукоўцы розных краін прыступілі да яе ўдасканалення.
Англічанін Томас Хэрыят у сваёй пасмяротна выдадзенай (1631) працы ўжо вельмі блізкі да сучаснай сімволікі: ён абазначае зменныя малымі літарамі, а не вялікімі, як у Віета, выкарыстоўвае знак роўнасці, а таксама прыдуманыя ім сімвалы параўнання «>» і «<».
Практычна сучасны выгляд алгебраічнай сімволіцы надаў Рэнэ Дэкарт (сярэдзіна 17 ст., трактат «Геаметрыя»). Вынікам і завяршэннем гэтага працэсу стала «Універсальная арыфметыка» Ньютана. Некаторыя з тых тонкасцей, што засталіся, удакладніў Эйлер.
Ваган
Вага́н (, Ваган) — вёска ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сінкевіцкага сельсавета.
У 2006 годзе вёска была перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Мікашэвіцкаму гарсавету. У 2017 годзе ўвайшла ў склад Сінкевіцкага сельсавета.
Мюрдаль
Мюрдаль (Myrdal)— шведскае прозвішча.
NGC 6760
NGC 6760 (іншае абазначэнне — GCL 109) — шаравое скопішча ў сузор’і Арол.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аляксей Львовіч Хвасценка
Аляксе́й Львовіч Хвасце́нка (сцэнічны псеўданім Хвост, Алексей Львович Хвостенко;  — ) — расійскі паэт, бард, сцэнарыст, мастак, скульптар, прыметная постаць у ленінградскім андэграўндзе 1960—1970-х гадоў, «дзядуля расійскага года», аўтар такіх вядомых песень, як «Рай» (музыка Франчэска дэ Мілана, выконваў Барыс Грабеншчыкоў), «Арландына».
Біяграфія
Нарадзіўся 14 лістапада 1940 года ў Свярдлоўску. Вучыўся ў Ленінградзе ў Вышэйшай школе мастацтваў і ў Тэатральным інстытуце. Сябраваў з Іосіфам Бродскім, разам з ім у 1965 годзе судзіўся за дармаедства і трапіў на паўгады ў псіхіятрычны шпіталь. Быў шырока вядомы ў андэграўндных колах Ленінграда пры поўнай адсутнасці афіцыяльнага прызнання. Ладзіліся кватэрныя канцэрты Хвасценкі, без яго не абыходзілася ніводнае значнае мерапрыемства ў андэграўнднай культуры.
У 1992 годзе Хвасценка разам з пецярбургскім рок-гуртам «АукцЫон» запісвае альбом «Чайнік віна», а ў 1995 годзе — альбом «Жыхар вяршыняў» на вершы Веліміра Хлебнікава. Таксама былі выдадзены яго сольныя запісы — «Вопыт пабочнага творчага працэсу» і «Рэпетыцыі», ён браў удзел у запісах «Міцькоў», супрацоўнічаў з саксафаністам Анатолем Герасімавым.
У студзені 2004 года Хвасценка атрымаў нарэшце расійскае грамадзянства, пасля чаго даў шэраг канцэртаў у Расіі. У лістападзе ў Маскве была наладжана выстаўка яго скульптуры «Кола часу», яшчэ адна выстаўка мелася быць адкрытая 7 снежня. 30 лістапада 2004 года ў 61-м маскоўскім шпіталі Хвасценка памёр ад сардэчнай недастатковасці.
Турлаі
Размешчана за 17 км на паўднёвы ўсход ад Оршы. Побач з вёскай праходзіць аўтадарога Крычаў — Орша — Лепель (Р15) і чыгунка Крычаў — Орша.
Гісторыя
Паводле фундуша ад 30 чэрвеня 1592 года граф на Шклове і Мышы Аляксандр Іванавіч Хадкевіч запісаў на ўтрыманне плябана толькі што збудаванага ў Шклове касцёла 3 вёскі: Лешчу, Магераўку і Турлаі, якія ад 1623 года перайшлі ва ўласнасць Шклоўскага дамініканскага кляштара.
Аблога Бялграда (1456)
Аблога Бялграда 1456 года — бітва паміж венгерскімі і асманскімі войскамі, якая адбылася 4—22 ліпеня 1456 года. Пасля ўзяцця Канстанцінопаля ў 1453 годзе асманскі султан Мехмед II сабраў сілы для падпарадкавання Венгерскага Каралеўства. Непасрэднай мэтай удару была выбрана памежная крэпасць у Бялградзе (Nándorfehérvár). Абарону крэпасці падрыхтаваў венгерскі дваранін і военачальнік Янаш Хуньядзі, які ўдзельнічаў да гэтага ў шматлікіх бітвах супраць туркаў.
Валянцін Фёдаравіч Языковіч
Валянці́н Фёдаравіч Языко́віч — беларускі савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
Аблога Бялграда (1456)
Аблога перарасла ў вялікую бітву, у якой Хуньядзі ўзначаліў спантанае контрнаступленне, у выніку якога быў захоплены турэцкі лагер. Паранены Мехмед II быў вымушаны зняць аблогу і адступіць. Паводле меркавання некаторых сучаснікаў, аблога Бялграда вырашыла лёс хрысціянства.
Валянцін Фёдаравіч Языковіч
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1926 годзе. Член КПСС з 1949 года.
Аблога Бялграда (1456)
Па загадзе Рымскага Папы Калікста III званы ўсіх цэркваў званілі штодня апоўдні, заклікаючы вернікаў на малітву за абаронцаў горада. Аднак у многіх краінах (напрыклад, у Англіі і Іспаніі) вестку пра перамогу атрымалі да гэтага распараджэння, таму звон стаў сімвалізаваць перамогу. Папскае распараджэнне не было адменена, і традыцыя захоўваецца ў каталіцкай і некаторых пратэстанцкіх цэрквах.
Валянцін Фёдаравіч Языковіч
Біяграфія
З 1950 года — на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1950—1970 гг. — майстар, начальнік аддзялення, намеснік начальніка цэха Мінскага падшыпнікавага завода, намеснік загадчыка Прамыслова-транспартнага аддзела Мінскага гарадскога камітэта КП Беларусі, 2-гі сакратар Савецкага раённага камітэта КП Беларусі, 1-ы сакратар Кастрычніцкага раённага камітэта КП Беларусі, 2-гі сакратар Мінскага абласнога камітэта КП Беларусі, 1-ы сакратар Гродзенскага прамысловага абласнога камітэта КП Беларусі, 1-ы сакратар Гомельскага абласнога камітэта КП Беларусі.
Аблога Бялграда (1456)
Падрыхтоўка да бітвы
Падрыхтоўка да аблогі была распачата венгерскім бокам у канцы 1455 года пасля прымірэння Хуньядзі з палітычнымі праціўнікамі. Хуньядзі за свой кошт забяспечыў бялградскую крэпасць прыпасамі, узброіў яе і пакінуў у ёй моцны гарнізон пад камандаваннем швагра Міхая Сіладзьі і старэйшага сына Ласла, а сам заняўся зборам падмацавання і стварэннем флоту. Хуньядзі не карыстаўся падтрымкай знаці, якая асцерагалася яго ўзмацнення, і распараджаўся толькі ўласнымі рэсурсамі.
Валянцін Фёдаравіч Языковіч
Біяграфія
Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання.
Аблога Бялграда (1456)
Падрыхтоўка да бітвы
Дзякуючы дапамозе каталіцкай царквы і асабліва францысканскага манаха Іаана Капістрана, які прапаведаваў крыжовы паход супраць туркаў, Хуньядзі ўдалося прыцягнуць сялян і дробных землеўладальнікаў. Яны былі дрэнна ўзброены (многія мелі толькі прашчы і косы), аднак поўныя рашучасці. Ядро войска Хуньядзі складала невялікая група наймітаў і некалькі атрадаў дваранскай конніцы. Усяго венграм удалося сабраць 25–30 тысяч чалавек.
Валянцін Фёдаравіч Языковіч
Біяграфія
Пахаваны на Усходніх могілках.
Аблога Бялграда (1456)
Аблога
Да таго як Хуньядзі ўдалося сабраць войска, армія Мехмеда II (яе колькасць па ранніх ацэнках складала 160 000, паводле новых даследаванняў — 60–70 тысяч чалавек) падышла да Бялграда. Сіладзьі, які кіраваў абаронай замка, меў у сваім распараджэнні 5 000 — 7000 чалавек венгерскага гарнізона, а таксама салдат-сербаў. 4 ліпеня 1456 года пачалася аблога. 29 чэрвеня 1456 года туркі пачалі абстрэльваць крэпасць з узвышэння.
Мехмед падзяліў войска на тры часткі. Румелійскі корпус, які знаходзіўся на правым флангу, меў большую частку з 300 гармат (астатнія знаходзіліся на караблях). На левым была разгорнутая цяжкая пяхота з Анатоліі. У цэнтры знаходзілася асабістая гвардыя султана, янычары пад камандаваннем Заганас-пашы і стаўка камандавання. Флот памерам больш за 200 караблёў знаходзіўся на паўночным захадзе ад горада: ён павінен быў патруляваць дрыгвы і не дапусціць падыходу да крэпасці падмацаванняў, а таксама кантраляваць на паўднёвым захадзе раку Саву, каб прадухіліць абыход пяхоты з флангу. З усходу Дунай закрывалі сіпахі, задачай якіх было не дапусціць абыходу туркаў з правага флангу.
Вестка пра пачатак аблогі заспела Хуньядзі на поўдні Венгрыі, дзе ён набіраў лёгкую кавалерыю для арміі, з дапамогай якой збіраўся зняць аблогу. Пасля злучэння з сіламі папскага легата кардынала Іаана Капістрана, якія галоўным чынам складаліся з сялян, Хуньядзі рушыў на Бялград. У цэлым, пад камандаваннем Капістрана і Хуньядзі знаходзілася ад 40 000 да 50 000 чалавек.
Малалікія абаронцы спадзяваліся галоўным чынам на сілу бялградскага замка, які быў у той час адным з лепшых на Балканах. Пасля таго як Стэфан Лазаравіч у 1404 годзе перанёс у Бялград сталіцу Сербскай дэспатыі, была праведзена вялікая праца па ператварэнні невялікага старога візантыйскага замка ў надзейнае сучаснае ўмацаванне. Замак меў тры лініі абароны: ніжні горад з кафедральным саборам, гарадскім цэнтрам і портам на Дунаі, верхні горад з чатырма брамамі і падвойнай сцяной, у якім размяшчалася войска, а таксама ўнутраны замак з палацам і вялікім данжонам. Бялградскі замак стаў адным з найбольш значных дасягненняў ваеннай архітэктуры Сярэднявечча.
14 ліпеня 1456 года Хуньядзі падышоў да цалкам акружанага горада са сваёй дунайскай флатыліяй. У той жа дзень яму ўдалося прарваць марскую блакаду, патапіўшы тры вялікія асманскія галеры і захапіўшы чатыры вялікія і дваццаць малых суднаў. Знішчыўшы флот султана, Хуньядзі атрымаў магчымасць пераправіць войскі і пастаўляць у горад неабходны харч. Была ўзмоцнена абарона крэпасці.
Аднак аблога не была знята. У выніку інтэнсіўнага артылерыйскага абстрэлу, які доўжыўся тыдзень, сцяна крэпасці была прабіта ў некалькіх месцах. 21 ліпеня Мехмед II загадаў пачаць агульны штурм крэпасці, які пачаўся з заходам сонца і працягваўся ўсю ноч. Наступаючая турэцкая армія захапіла горад і пачала штурм крэпасці. У крытычны момант штурму Хуньядзі загадаў абаронцам скідваць падпаленае прасмоленае дрэва і іншыя лёгкаўзгаральныя матэрыялы. У выніку янычары, якія змагаліся ў горадзе, апынуліся адрэзаныя сцяной агню ад сваіх таварышаў, якія спрабавалі прабіцца ў верхні горад праз праломы ў сцяне.
Калі турэцкім салдатам амаль удалося ўзняць сцяг султана на вяршыні бастыёна, салдат-серб Цітус Дугавіч вырваў яго і разам з ім скокнуў са сцяны. За гэта самаахвяраванне сын Янаша Хуньядзі, венгерскі кароль Мацьяш Корвін праз тры гады дараваў сыну Цітуса дваранства.
Бітва
На наступны дзень бітва прыняла нечаканы абарот. Нягледзячы на загад не спрабаваць рабаваць турэцкія пазіцыі, частка войска выйшла з-за разбуранага вала і заняла пазіцыі ўздоўж турэцкай лініі. Спробы сіпахаў рассеяць іх не ўвянчаліся поспехам. Да венграў за сцяной пачалі далучацца ўсе новыя салдаты, і інцыдэнт хутка перарос у поўнамаштабную бітву.
Бачачы, што спыніць людзей не ўдаецца, Капістран на чале 2000 сялян пачаў наступ у тыл турэцкай арміі, размешчаны ўздоўж Савы. Адначасова Хуньядзі пачаў напад з крэпасці, мэтай якой быў захоп артылерыйскіх пазіцый, якія знаходзіліся ў турэцкім лагеры.
Захопленыя знянацку і, паводле меркавання некаторых летапісцаў, паралізаваныя страхам туркі пачалі бегчы. Асабістая ахова султана, якая складалася з прыкладна 5000 янычараў, адчайна спрабавала спыніць паніку і адбіць лагер, аднак армія Хуньядзі ўжо ўступіла ў бой, і высілкі туркаў апынуліся беспаспяховымі. Султан асабіста ўдзельнічаў у бітве і забіў у сутычцы рыцара, але быў паранены стралой у сцягно і знепрытомнеў.
Пасля бітвы венгерскія часці атрымалі загад правесці ноч за сценамі ў боегатоўнасці, але турэцкай контратакі ў адказ не было. Пад покрывам цемры туркі паспешна адступілі са 140 вазамі з параненымі. Султан прыйшоў у свядомасць у горадзе Сарона. Даведаўшыся, што яго армія бегла, большасць камандзіраў забіты, а ўся маёмасць страчана, 24-гадовы кіраўнік жадаў атруціцца. Нечаканы напад венграў прывёў да бязладзіцы і цяжкіх стратаў, таму той ноччу пераможаны Мехмед адступіў з рэштай войска ў Канстанцінопаль.
Пасля бітвы
Пасля бітвы лагер венграў ахапіла эпідэмія, ад якой праз тры тыдні (11 жніўня 1456 года) памёр сам Янаш Хуньядзі. Ён быў пахаваны ў кафедральным саборы горада Алба-Юлія, сталіцы Трансільваніі.
Бялградская крэпасць добра праявіла сябе падчас аблогі, таму венгры зрабілі дадатковыя ўмацаванні: у слабых усходніх сценах, праз якія туркам удалося прабіцца ў верхні горад, былі пабудаваны Зіндан-вароты і артылерыйская вежа Небайшы. Гэта была апошняя вялікая мадыфікацыя крэпасці да 1521 года, калі яна была захоплена султанам Сулейманам I Цудоўным.
Падчас аблогі Папа Рымскі Калікст III загадаў апоўдні біць у званы, заклікаючы вернікаў да малітвы за абаронцаў хрысціянства. Аднак у многіх месцах вестку пра перамогу атрымалі раней, і званы білі ўжо ў знак перамогі, таму інтэрпрэтацыя папскага распараджэння была скарэктавана. Традыцыя біць у званы апоўдні захоўваецца дагэтуль.
Значэнне
Перамога пад Бялградам на 70 гадоў спыніла наступ туркаў на Еўропу, нягледзячы на шэраг уварванняў, у прыватнасці, захоп Атранта ў 1480—1481 гадах і напад на Харватыю і Штырыю ў 1493 годзе. Бялградская крэпасць працягвала абараняць Венгрыю ад туркаў аж да яе ўзяцця ў 1521 годзе.
Далейшае прасоўванне туркаў у Еўропу затрымалася з-за ўзмацнення Венгрыі пры сыне Хуньядзі Мацьяшы Корвіне, неабходнасці стварыць надзейную базу ў нядаўна захопленых Сербіі і Босніі, а таксама ў выніку серыі паражэнняў, нанесеных Мехмеду II васаламі — гаспадаром Валахіі Уладам III Цэпешам (у «начным нападзе») і гаспадаром Малдавіі Стэфанам III Вялікім (бітвы на Васлуі і ў Валя Албэ).
У той жа час хрысціянам не ўдалося развіць поспех і вярнуць Канстанцінопаль. Кароль Венгрыі Мацьяш I не быў прыхільнікам вялікай вайны з Турцыяй і займаўся галоўным чынам абаронай уласных уладанняў. Большая частка Венгрыі была занята туркамі ў 1526 годзе пасля Мохацкай бітвы.
Асманская экспансія ў Еўропу працягвалася з пераменным поспехам да аблогі Вены ў 1529 годзе. Туркі заставаліся значнай сілай і пагражалі Цэнтральнай Еўропе аж да бітвы пад Венай у 1683 годзе.
Аселасць
Асе́ласць — лад жыцця, пры якім чалавек або людзі жывуць на адным месцы. Абумоўлена пэўнымі формамі гаспадаркі. З'явілася з узнікненнем рыбалоўства і матычнага земляробства ў пачатку неаліту.
Вільча (Лунінецкі раён)
Ві́льча (, Вильча) — вёска ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сінкевіцкага сельсавета.
У 2006 годзе вёска была перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Мікашэвіцкаму гарсавету. У 2017 годзе ўвайшла ў склад Сінкевіцкага сельсавета.
Ян Тадэвуш Біспінг
Ян Тадэвуш Кароль Біспінг (Бішпінг, Бішпінк, Jan Tadeusz Bisping; каля 1741 —, Струбніца) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Ян Біспінг бы найбагацейшым са шляхты ў Ваўкавыскім павеце. Яму належалі: Азярніца, Конна, Вішнёўка, Янаўшчызна, Сядзельнікі, Манцякі, Струбніца і Галоўчыцы. Гэта дазваляла весці жыццё магната і бавіць час у каштоўных паляваннях. Маёнткі пускаліся ў заставу, а калі не хапала грошай, каб іх выкупіць, яны паступова выпадалі з рук Біспінга. Існавала нават выслоўе «Прайграў ты Азярніцу, Пратрубіш і Струбніцу», або «Bispinga psy zjadły». Памёр года ў Струбніцы, пахаваны там жа каля жонкі. Яго надмагільны помнік захаваўся перад Струбніцкім касцёлам. Надпіс, выбіты на камяні, ужо слаба чытэльны, канчаецца словамі: «Nagrobek wystawiony Rodzicom przezwdzięczne dzieci, którzy przechodniów proszą o troje pozdrowienia Anielskie».
Сям’я
У шлюбе з Ганнай з Мікульскіх меў сыноў Адама, палкоўніка войскаў польскіх, і Міхала, маршалка ваўкавыскага.
На два гады перажыў сваю жонку, справіўшы ёй пышнае пахаванне ў Струбніцы. Так яго апісваў тагачасны «Кур’ер Літоўскі» :
Ян Біспінг на 36 гадоў перажыў свайго малодшага брата, які валодаў Вярэйкамі, і прыняў апеку над яго дзецьмі — Аляксандрай і Юзэфай, якія, застаўшыся бяздзетнымі ўдовамі, потым створаць Масальскую ардынацыю.
Сексізм
Сексі́зм (sexism, ад sexus — пол) — ідэалогія і практыка дыскрымінацыі людзей паводле прыкметы полу. Чалавек, які вызнае ці практыкуе сексізм, завецца сексістам. Тэрмін «сексізм» з’явіўся ў 1960-я гады, з уздымам фемісцкага руху на Захадзе. Ён утвораны па аналогіі са словам «расізм».
Сексізм як ідэалогія заснаваны на стэрэатыпных мадэлях гендарных роляў. Ён ставіць ролі, здольнасці, інтарэсы і мадэлі паводзін людзей у залежнасць ад іх гендара.
У рамках фемісцкай тэорыі сексізм часцей за ўсё разглядаецца як праява патрыярхату, гэта значыць як дыскрымінацыя жанчын мужчынамі. Тым не менш, існуе альтэрнатыўнае разуменне сексізму як з’явы, якая ў прынцыпе можа быць двухбаковай. Некаторыя антыфеміністы выкарыстоўваюць паняцце сексізму ў стаўленні да мужчын для крытыкі феміністак. Унутры самога фемісцкага руху ўяўленне аб магчымасць «адваротнага сексізму» характэрна для больш умераных плыняў, прадстаўніцы якіх вінавацяць у сексізме і мізандрыі радыкальных феміністак.
Сексізм прыводзіць да дэрэалізацыі чалавека, падаўлення яго індывідуальнасці, перашкаджае раскрываць свой унутраны патэнцыял, што ўрэшце прыводзіць да росту колькасці неўрозаў, дэпрэсій, узаемнага недаверу паміж людзьмі, замінае развіццю грамадства. У развітых краінах ёсць праграмы, у тым ліку адукацыйныя, скіраваныя на пераадоленне сексісцкіх стэрэатыпаў.
Ідэалогія сексізму
Часцей за ўсё пад сексізмам разумеюць дыскрымінацыю жанчын. З пункту гледжання фемісцкай тэорыі, сексізм — гэта праява патрыярхата, гэта значыць такой ладу грамадства, пры якім мужчыны як сацыяльная група маюць уладу над жанчынамі як сацыяльнай групай. Як і іншыя віды дыскрымінацыі, сексізм уяўляе сабой паражэнне ў правах той групы, якая пазбаўлена ўлады, у гэтым выпадку жанчын.
Для апраўдання ідэалогіі сексізму, як правіла, выкарыстоўваюцца эсенцыялісцкія сцвярджэнні, якія тлумачаць сацыяльная няроўнасць мужчын і жанчын іх прыроднымі адрозненнямі. Тым часам, сучасныя гендарныя даследаванні аспрэчваюць традыцыйныя стэрэатыпы як пра прыроджанасць гендарных паводзін, так і пра тое, што прынята лічыць біялагічнымі адрозненнямі. Напрыклад, старанна праведзеныя навуковыя даследаванні не выяўляюць адрозненняў у будове і функцыянаванні мужчынскага і жаночага мозга.
Праявы сексізму
Сексізм выяўляецца на розных сацыяльных узроўнях і ў розных сацыяльных сферах. Гістарычна жанчыны былі, а ў некаторых краінах застаюцца ўшчэмлены ў грамадзянскіх правах у параўнанні з мужчынамі — напрыклад, пазбаўлены выбарчых правоў. Амаль ва ўсім свеце жанчыны непрапарцыйна прадстаўлены ў органах улады. Напрыклад, у ЗША жанчын больш за мужчын, аднак у кангрэсе 109-га склікання сярод членаў парламента жанчын толькі 82 чалавека, у прыватнасці жанчыны-сенатары — 14 чалавек (14 % ад агульнай колькасці), а сярод членаў палаты прадстаўнікоў жанчыны складаюць 68 чалавек (15,6 %).
Важнае месца сярод праяў сексізму займае працоўная дыскрымінацыя жанчын. Яна можа выражацца ў вертыкальнай сегрэгацыі (так званая «шкляная столь», калі жанчынам ствараюць перашкоды для кар’ернага росту), гарызантальнай сегрэгацыі (фармальнае ці нефармальнае пазбаўленне доступу да пэўных высокааплатных прафесій і прафесійных сфер), ніжэйшай аплаце працы жанчын у параўнанні з мужчынамі.
Сексізм у СМІ, у прыватнасці, у рэкламе, звязаны з сексуальнай аб’ектывацыяй жанчын.
Шматлікія аўтары ўказваюць на сексізм як прычыну гендарнага гвалту: мужчыны здзяйсняюць згвалтаванні, акты фізічнага і эмацыйнага гвалту таму, што лічаць жанчын найніжэйшымі істотамі і вераць у сваё права на кантроль над імі.
Бытавы сексізм можа выражацца ў адмове мужчын займацца хатняй працай і доглядам за дзецьмі, а таксама ва ўсталяванні падвойных стандартаў паводзін, калі паводзіны жанчын ацэньваюцца стражэй, чым паводзіны мужчын.
Трансфобія — адзін з відаў сексізму, складаецца ў прадузятых (негатыўных) адносінах да транссексуальнасці і транссексуалаў (ці трансгендарных людзей), выкліканым іх гендарнай арыентацыяй. Свядомая ці несвядомая трансфобія можа прыводзіць да сумных наступстваў для аб’екта, супраць якога яна накіравана. ЛГБТ-рух (які ўключае лесбіянак, геяў, бісексуалаў і трансгендарных людзей) супрацьстаіць сексізму.
Добразычлівы сексізм
Сексізм не заўсёды прымае адкрыта варожыя формы. Часцяком для апраўдання дыскрымінацыі жанчын выкарыстоўваецца рыторыка клопату. Як адзначаюць феміністкі, добразычлівы сексізм «апісвае жанчын як чыстыя, кволых істот, якіх трэба ахоўваць, абараняць і захапляцца імі, і чыё каханне неабходна любому мужчыну, каб заставацца мужчынай. Такая ідэалізацыя жанчын аўтаматычна мае на ўвазе: жанчыны слабыя і яны абавязаны выконваць традыцыйныя жаночыя ролі». Важную ролю ў рыторыцы добразычлівага сексізму адыгрываюць адсылкі да мацярынства. Напрыклад, уяўленне пра то, што жанчына як маці ці будучая маці мае патрэбу ў асаблівым клопаце, выкарыстоўвалася для матывіроўкі спісу забароненых для жанчын прафесій, прынятага ў СССР.
На бытавым узроўні добразычлівы сексізм праяўляецца ў тым, што прынята зваць галантнасцю ці рыцарскімі паводзінамі. Феміністкі крытыкуюць такія традыцыйныя нормы этыкета, як патрабаванне да мужчын саступаць жанчынам месца ў транспарце, адкрываць дзверы, падаваць паліто ці плаціць за іх у рэстаране. Яны ўказваюць на тое, што такія дробныя знакі ўвагі ніяк істотна не паляпшаюць становішча жанчын, не даюць ім больш улады ці рэсурсаў, але пры гэтым скарачаюць для жанчын магчымасці да супраціўлення: добразычлівы сексізм «не толькі добразычліва апісвае жанчын, ён абяцае ім, што мужчынская ўлада будзе ўжывацца толькі ім на выгоду, калі яны будуць падтрымліваць высокае становішча мужчын у грамадстве».
Сексізм у дачыненні да мужчын
Некаторыя сацыяльныя з’явы часам апісваюць як жаночыя прывілеі, сексізм у дачыненні да мужчын ці дыскрымінацыю мужчын. З пункту гледжання фемісцкай тэорыі, ніводнае з іх не падпадае пад вызначэнне сексізму, паколькі, па-першае, ні ў адным з такіх выпадкаў улада не зыходзіць ад жанчын як групы, а па-другое, усе такія з’явы ў канчатковым выніку служаць захаванню падпарадкаванага становішча жанчын у грамадстве. Антыфеміністы бачаць дыскрымінацыю мужчын, у прыватнасці, у тым, што пенсійны ўзрост для мужчын вышэйшы, чым для жанчын, што прызыву ў армію падлягаюць толькі мужчыны, а таксама ў тым, што жанчынам, у адрозненне ад мужчын, не выносяць смяротных прысудаў. Іх апаненткі зазначаюць, што гэтыя з’явы не ёсць вынікам палітычнай волі, улады, мэтанакіраванай дзейнасці жанчын як групы, а з’яўляюцца праявай патрыярхату, грамадскага ладу, створанага мужчынамі як носьбітамі палітычнай улады.
Таксама некаторыя антыфеміністы і ліберальныя феміністкі адносяць да сексізму ў дачыненні да мужчын пазітыўную дыскрымінацыю і некаторыя практыкі радыкальнага фемінізму, у першую чаргу сепаратысцкія.
Браты-мусульмане
«Браты-мусульмане» (الإخوان المسلمون, Аль-Іхван аль-Муслімун) — міжнародная рэлігійна-палітычная асацыяцыя, заснаваная ў сакавіку 1928 настаўнікам Хасанам аль-Банам у Ісмаіліі (Егіпет). З 1933 штаб-кватэра арганізацыі была пераведзена ў Каір. Па смерці Хасана аль-Банны ў 1948 годзе, у 1950 годзе ідэолагам руху стаў літаратар Сеід аль-Кутб, пакараны смерцю ў 1966 годзе. Асацыяцыя мела аддзяленні ў Сірыі, Палесціне, Іраку. Да сканчэння Другой сусветнай вайны налічвала каля 500 тыс. чалавек.
Лічыцца за найстарэйшай у свеце міжнароднай тэрарыстычнай арганізацыяй.
У Егіпце
З 1984 года «Браты-мусульмане» прымаюць удзел у парламенцкіх выбарах. Пры гэтым адсутнасць легальнага статусу вымушае іх выступаць альбо па спісах зарэгістраваных партый, альбо ў якасці «незалежных» кандыдатаў.
Арганізацыя намервалася актыўна ўдзельнічаць у апошніх парламенцкіх выбарах 28 лістапада і 5 снежня 2010 года, аднак абвясціла пра байкот другога туру з прычыны прадпрынятых уладамі жорсткіх мераў заляквання і шматлікіх парушэнняў.
У Сірыі
Экстрэмісты імкнуліся да зацвярджэння ісламскага парадку і да стварэння аб'яднання ісламскіх дзяржаў. Ладзяцца кампаніі тэрору. Галоўныя аб'екты — алавіты, вышэйшыя чыноўнікі дзяржапарату, агенты бяспекі. З 1979 кампанія тэрору актывізуецца, што звязана з поспехам рэвалюцыі ў Іране.
У выніку прадпрынятых паліцыяй мер былі арыштаваныя некаторыя лідары «братоў-мусульман»: Хусні Абдо, Зухер Заплуту, забіты Абд ас-Сатар аз-Заім, аднак актыўнасць тэрарыстаў знізілася нязначна.
Апагеем барацьбы стала паўстанне ў Хаме 2 лютага 1982 года. Паўстанне было здушана 8000-й арміяй пад камандаваннем прэзідэнтавага брата Асада Рыфата, з удзелам ВПС і танкавых падраздзяленняў. Болей за 25 000 чалавек былі забіты, зруйнаваны Вялікі Мячэць. Пасля задушэння паўстання дзейнасць тэрарыстаў спынілася. У 1985 Аднан Окла і рэшткі яго групы здаліся ўладам.
У Палесціне
Палесцінскім аддзяленнем «Братоў-мусульман» з'яўляецца Рух ісламскага супраціву «Хамас».
Мезанефрас
Мезанефрас(ад mesos — «сярэдні» і — «нырка») — парны орган выдзялення ў пазваночных жывёл.
Мезанефрас складаецца са шматлікіх ізвітых канальчыкаў; адзін канец кожнага канальчыкаў мае выраст — мальпігіева цельца, іншым канцом каналец адкрываецца ў вольфаў канал. У кругларотых, рыб і земнаводных мезанефрас функцыянуе на працягу ўсяго жыцця, у вышэйшых пазваночных (у тым ліку чалавека) — толькі на ранніх стадыях эмбрыянальнага развіцця, змяняючыся далей метанефрасам. У самцоў вышэйшых пазваночных вялікая частка мезанефраса развіваецца ў прыдатак насенніка і разам з вольфавым каналам утварае семявыносны канал; у самак мезанефрас рэдукуецца.
Асенаўград
Асе́наўград (Асеновград), да 1934 года - Станімака — горад на поўдні Балгарыі ў Плоўдзіўскай вобласці. Размешчаны за 19 км на поўдзень ад Плоўдзіва і за 165 км ад Сафіі. З'яўляецца другім па велічыні горадам у вобласці і адміністрацыйным цэнтрам абшчыны Асенаўград. Асенаўград — найбуйнейшы ў Балгарыі горад, які не з'яўляецца абласным цэнтрам, а таксама найбуйнейшы горад Радопаў.
Горад вядомы сваімі шматлікімі цэрквамі, манастырамі і капліцамі, і яго часта называюць «Маленькі Іерусалім». Таксама вядомы як «Горад вясельных сукенак» з-за вялікай колькасці атэлье і крам адзення і аксэсуараў для вяселля.
Геаграфія
Асенаўград знаходзіцца ў паўднёвай частцы вобласці Плоўдзіў. Абшчына Асенаўград мяжуе з абшчынамі Радопі, Садова, Первамай, Лыкі, Куклен, Перушціца, Чарноачане і Банітэ. Горад размешчаны ў даліне ракі (Чакаючы, Асеніца) пры пераходзе ад Радопаў да Верхнефракійскай нізіны. Такім чынам абшчына Асенаўград злучае цэнтральную Балгарыю, цэнтральныя Радопы і паўночна-ўсходнюю Грэцыю. Праз яе тэрыторыю праходзіць адзін з найважнейшых транспартных калідораў у Грэцыю: Плоўдзіў — Смолян — Ксанты.
Вісентэ Яньес Пінсон
Вісе́нтэ Я́ньес Пінсо́н (Vicente Yáñez Pinzón, каля 1460 года, Палас-дэ-ла-Франтэра, Іспанія — пасля 1523 года) — іспанскі мараплавец, даследчык і канкістадор, першаадкрывальнік тэрыторый, якія належаць сучаснай Бразіліі. Разам са сваімі братамі — Марцінам Алонса Пінсонам, які быў капітанам «Пінты», і Францыска Пінсонам — ён плаваў з Хрыстафорам Калумбам падчас першага падарожжа ў Новы Свет у 1492 годзе як капітан на караблі «Нінья».
У 1499 годзе адправіўся ў плаванне да берагоў Паўднёвай Амерыкі; яго карабель трапіў у буру і 26 студзеня 1500 года апынуўся каля берагоў сучаснага бразільскага штата Пернамбуку. Вісентэ Яньес Пінсон (па некаторых звестках Пінсон — стрыечны брат Дыега дэ Лепэ) прыбыў да берагоў Паўднёвай Амерыкі на востраў Маражо (Marajó) у студзені 1500 года. Пінсон першым з еўрапейцаў абследаваў вусце Амазонкі, аднак не ўсе адкрытыя ім землі маглі быць далучаны да Іспаніі паводле ўмоў Тардэсільяскага дагавора.
Падарожжа і прыбыццё Пінсона і Дыега дэ Лепэ ў Бразілію не апісваецца ў большасці прац па афіцыйнай гісторыі Бразіліі, таму што паводле Тардэсільяскага дагавора 1494 года ўсходняе ўзбярэжжа тады яшчэ невядомай Бразіліі ўжо былі аднесены да Партугаліі.
У 1505 годзе Пінсон быў прызначаны губернатарам горада Пуэрта-Рыка (цяперашні Сан-Хуан), што стала першым крокам падчас іспанскай каланізацыі вострава. У 1508 годзе ўдзельнічаў у плаванні Хуана Дыяса дэ Саліса ў Паўднёвую Амерыку. Пасля 1523 года надзейныя звесткі пра яго жыццё адсутнічаюць; часам у якасці даты яго смерці называецца 1514 год. У гонар братоў Пінсонаў названы адзін з астравоў Галапагаскага архіпелага — востраў Пінсон.
Фрыдрых Аўгуст фон Хаек
Фрыдрых Аўгуст фон Хаек (Friedrich August von Hayek;, горад Вена — , Фрайбург) — аўстрыйскі эканаміст і філосаф, прадстаўнік новай аўстрыйскай школы, прыхільнік ліберальнай эканомікі і свабоднага рынку. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1974).
Біяграфія
Фрыдрых Аўгуст фон Хаек быў старэйшым сынам урача і прафесара батанікі Венскага ўніверсітэта Аўгуста фон Хаека і яго жонкі Феліцытас (дзявочае прозвішча Юрашак). Сям’я паходзіла з дваранскага роду ваеннага і з боку маці была фінансава забяспечана. Бацька маці, Франц фон Юрашак, быў прафесарам, а пазней прэзідэнтам Цэнтральнай статыстычнай камісіі. У дзяцінстве Фрыдрых цікавіўся спачатку мінералогіяй, насякомымі і батанікай. Пазней з’явілася цікавасць да выкапнёвых жывёл і тэорыі эвалюцыі. Пасля вайсковай службы падчас Першай сусветнай вайны, дзе ён хварэў малярыяй, Фрыдрых Аўгуст фон Хаек паступае ў Венскі ўніверсітэт на курс правазнаўства, аднак наведвае і лекцыі па палітычнай эканоміі і псіхалогіі. Недастатковыя магчымасці прафесійнай работы ў галіне псіхалогіі прывялі Хаека да рашэння паглыбіць свае веды ў галіне эканомікі, у прыватнасці пад кіраўніцтвам прафесара Фрыдрыха фон Візера. Акрамя таго ён прымае актыўны ўдзел у прыватных семінарах Людвіга фон Мізеса, дзе лічыцца лепшым вучнем. У 1921 годзе Хаеку прысвойваецца тытул доктара юрыдычных, а ў 1923 — доктара эканамічных навук. З 1927 года Хаек і Мізес ўзначальваюць Аўстрыйскі інстытут вывучэння эканамічных цыклаў. Хаек працягвае працу Мізеса ў вывучэнні вагання ўзроўню дзелавой актыўнасці. У 1931 годзе Хаека запрашаюць у Лонданскую школу эканомікі і палітычных навук, дзе ён у 1930-я і 1940-я гады лічыцца асноўным прадстаўніком Аўстрыйскай школы і апанентам Джона Кейнса. У 1947 годзе фон Хаек запрашае навукоўцаў-лібералаў на сустрэчу пры Мон Пелерын ў Швейцарыі, якая заклала пачатак Таварыству «Мон Пелерын». У 1950 годзе фон Хаек стаў прафесарам ва ўніверсітэце Чыкага, а ў 1962 прафесарам універсітэта Фрайбурга і пасля членам савета дырэктараў Інстытута Вальтэра Ойкенса. У 1967 фон Хаек атрымлівае статус эмерыта, аднак працягвае выкладаць да 1969 года. У 1974 годзе Фрыдрыху Аўгусту фон Хаеку (разам са шведам Гунар Мюрдалем) прысуджаецца Нобелеўская прэмія ў галіне эканомікі. Пасля прафесуры ва ўніверсітэце Зальцбурга Хаек вяртаецца ў Фрайбург, дзе ён пражывае да сваёй смерці ў 1992 годзе. У 1991 годзе яму прысвойваецца Прэзідэнцкі Медаль Свабоды — вышэйшая ўзнагарода ЗША. Фрыдрых Аўгуст фон Хаек пахаваны ў Вене.
Вальдэмар Станіслававіч Цірш
Вальдэмар Станіслававіч Цірш (нар., г. Даўгаўпілс, ЛатССР)  — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў архітэктурны факультэт БПІ. Працаваў у Белпрампраекце, у 1975—1989 гадах архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар аддзела Мінскага філіяла інстытута «Лендзіпрамясамалпрам»; у 1989—1992 гадах кіраўнік групы, галоўны архітэктар аддзела інстытута «Дзіпрабуд»; у 1992—2008 гадах галоўны архітэктар аддзела ТАА «Кампанія СЛІКА»; у 1991—1997 гадах сузаснавальнік, галоўны архітэктар і кіраўнік «Творчай майстэрня Цірша В. С.» Саюза архітэктараў; у 2003—2007 гадах індывідуальны прадпрымальнік; у 2007—2009 галоўны архітэктар ТАА «Тытунь-інвест». Кіраваў дыпломным праектаваннем у БНТУ.
Пражывае ў Мінску па праспекце газеты «Праўда», 14.
Творчасць
Асноўныя творы: комплекс заводаў «Мінлегхарчмаш» у паўднёвым прамвузле г. Брэста; гармалзаводы № 3 у г. Мінску на вул. Солтыса (1982 ; першы ў СССР завод-аўтамат), г. Рыга (Латвія), г. Даўгаўпілс (Латвія), г. Гомелі, г. Вялікія Лукі (Расія), г. Лангепасе (Расія), г. Браславе, г. Брэсце, масласырзаводы ў г. Бярозе, г. Навагрудку, г. Глыбокае; мясакамбінаты ў г. Барысаве, г. Орша, г. Вільнюсе (Літва), г. Таліне (Эстонія), г. Буйнакск (Расія), г. Даўгаўпілсе (Латвія); сырзаводы ў г. Слуцку, г. Хойнікі; завод па вытворчасці шкла ў г. Гродна; шматпавярховыя жылыя дамы на вул. Чэхава, вул. Гвардзейскай у г. Мінску; дзіцячы садок з басейнам на вул. Чэхава ў г. Мінску; фабрыка галаўных убораў на вул. Пінскай у г. Мінску; адміністрацыйны будынак ЗАТ «Аўтамагістраль» на вул. Кіжаватава ў г. Мінску; СПТУ будаўнікоў на вул. Сурганава ў г. Мінску; офіс ААТ «Галактыка» на вул. Сурганава ў г. Мінску; ФАК Лідскага ВДА, завод бытавой хіміі ў г. Баранавічы; аўтабаза на 250 адзінак тэхнікі трэста «БелаўтаМАЗрамбудмантаж»; крытыя тэнісныя корты на вул. Кальцова ў г. Мінску; індывідуальныя жылыя дамы ў п. Ратамка, г. Заслаўі, п. Раўбічы, вул. Стэфанаўскай, Загарадным завулку ў г. Мінску; катэджная забудова «Тавалга»; верталётны клуб (ROBINSON).
Узнагароды
Мае дыплом Саюза архітэктараў Беларусі на Рэспубліканскім аглядзе лепшых архітэктурных твораў (пабудоў) 1982.
Салідарнасць (газета)
«Салідарнасць» — беларуская газета. Недзяржаўнае выданне, друкаваны орган Беларускага Незалежнага прафсаюза. Заснавана Іванам Вацлававічам Юргевічам у красавіку 1991 года ў Салігорску. Гэта было першае незалежнае выданне Салігорска. Першыя нумары былі звярстаныя ў Салігорскай тыпаграфіі Рыгорам Сачыловічам. Галоўнымі рэдактарамі ў розныя перыяды былі Уладзімір Дуброўскі, Рыгор Сачыловіч, Віктар Бабаед і Віталій Мурылёў. Выданне ўвесь час падвяргацца ганенням і пераследу ўладаў. У ёй друкаваліся артыкулы як на рускай, так і на беларускай мовах. Галоўны рэдактар «Салідарнасці», былы галоўны рэдактар прафсаюзнай газеты «Беларускі час», якога звольніў новы прафсаюзны старшыня Леанід Козік, адданы Лукашенка.
Газета аднавіла выпуск 24 красавіка 2003 года пасля сямімесячнага перапынку на 16 старонках A3 накладам у 10000 асобнікаў. Наклад газеты ў 2005 годзе складаў 5400 асобнікаў.
3 чэрвеня 2003 года выйшаў сумесны нумар «Белорусской деловой газеты» ды «Салідарнасці»: такім чынам рэдакцыя падтрымала «БДГ», якую таксама забараняў рэжым Лукашэнкі.
Перад прэзідэнцкімі выбарамі 2006 года газета зачынілася, таму што і «Белпошта», і «Белсаюздрук» адмовіліся яе распаўсюджваць — газета засталася без сродкаў да існавання. З 8 лютага 2006 года газета выходзіць толькі ў інтэрнет-версіі.
У дзень прэзідэнцкіх выбараў 19 снежня 2010 года большасць незалежных інтэрнэт-рэсурсаў, якія асвятлялі іх ход, былі заблакаваныя, у тым ліку «Салідарнасць».
На новы 2012 год «Салідарнасць» абнавіла веб-сайт.
Са жніўня 2020 года сайт «Салідарнасці» заблакаваны ў Беларусі. З 2021 года беларускія ўлады блакіруюць і люстэрка асноўнага сайта.
NGC 6761
NGC 6761 (іншыя абазначэнні — PGC 62957, ESO 231-28, FAIR 858, IRAS19113-5044) — галактыка ў сузор’і Тэлескоп.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Антон Браніслававіч Насілоўскі
Анто́н Бранісла́вавіч Насіло́ўскі ( —, ) — беларускі савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1917 годзе. Член КПСС з 1949 года.
Памёр у Мінску ў 2005 годзе.
Бернардзін Сіенскі
Бернардзін Сіенскі, таксама вядомы як проста Бернардзін, ( — ) — каталіцкі святы, заступнік работнікаў сферы сувязей з грамадскасцю, францысканскі місіянер і італьянскі святар.
Біяграфія
Бернардзін нарадзіўся ў 1380 годзе ў дваранскай сям'і Альбізескі ў італьянскім гарадку Маса-Марыціма (Таскана), дзе яго бацька ў той час быў губернатарам. Застаўшыся сіратой у шэсць гадоў, быў выгадаваны набожнай цёткай. Па завяршэнні адукацыі ён сыходзіць з дому, і пачынае сваё служэнне міласэрнасці ў бальніцах. У час вывучэння грамадзянскага і кананічнага права ў Сіене, ён працуе ў бальніцы Санта Марыя дэла Скала (Santa Maria della Scala). Калі ў горадзе ў 1400 годзе пачалася эпідэмія чумы, разам з 12 юнакамі прыняў на сябе кіраўніцтва шпіталем, і, на працягу 4 месяцаў з рызыкай для жыцця дапамагаў хворым, палягчаючы іх пакуты. Затым узяў на сябе клопат аб хворай цётцы, а пасля яе смерці стаў праводзіць час у посце і малітвах. Паводле падання, у час адной з такіх малітваў яму з'явіўся вобраз пакутуючага на крыжы Хрыста, пасля чаго ён раздаў усю сваю маёмасць бедным і 8 верасня 1402 года ва ўзросце 22 гадоў уступіў у ордэн францысканцаў; праз год прынёс манаскія зарокі ў адным з францысканскіх манастыроў Сіены, аднак неўзабаве перайшоў у манастыр францысканцаў-абсервантаў са стражэйшым статутам у мяст. Каламбіяна. 8 верасня 1404 г. ён стаў святаром, але на працягу наступных 12 гадоў устрымліваўся ад пропаведзей, працягваючы весці адасобленае жыццё.
У 1416 г. пачаў свае пешыя падарожжы, прапаведуючы ў кожным горадзе і кожнай вёсцы на сваім шляху (1-я публічная пропаведзь, якая прынесла яму вядомасць, адбылася ў 1417 у Мілане).
За сваё больш чым 30-гадовае служэнне Святы Бернардзін прапаведаваў па ўсёй Італіі, тым самым адыграўшы найважнейшую ролю ў хрысціянскім духоўным абуджэнні XV стагоддзя. Яго поспех можна назваць выдатным, бо пагутарыць з ім прыходзілі гіганцкія натоўпы народа. Атакаваў грэх садаміі, які ў той час пачаў паражаць некаторыя слаі італьянскага грамадства:
О, Італія, наколькі ты больш разбэшчаная, чым іншая краіна! Ідзі да германцаў і паслухай тыя пахвальныя рэчы, што гаворацца пра італьянцаў! Яны кажуць, што няма на свеце больш садаміцкага народа, чым італьянцы.
У 1427 годзе ён паўстаў у Рыме перад судом па абвінавачванні ў ерасі, аднак здолеў уразіць Папу Марціна V сваёй пропаведдзю, і судовае праследаванне было спынена. 80 дзён ён прапаведаваў штодня, прычым у той час звычайная пропаведзь доўжылася каля гадзіны, а яго прамовы перад натоўпам маглі працягвацца іншы раз і да чатырох гадзін запар.
Пасля яго смерці неадкладна ўзніклі паведамленні пра цуды, і Бернардзін быў кананізаваны ў 1450 годзе Папам Рымскім Мікалаем V, усяго праз шэсць гадоў пасля сваёй смерці. Яго дзень памінання прызначаны Рымска-каталіцкай царквой на 20 мая, дзень яго смерці.
Заступніцтва
Святы Бернардзін з'яўляецца патронам усёй рэкламнай дзейнасці, масавых камунікацый і PR, да яго звяртаюцца ў малітвах каталікі пры ўзнікненні праблем з дыхальнай сістэмай. У гонар яго названа акруга Сан-Бернардзіна ў Каліфорніі, найбуйнейшая па плошчы на тэрыторыі кантынентальных штатаў ЗША.
Ян Мюрдаль
Ян Мюрдаль (Jan Myrdal, нар. г) — шведскі журналіст левых поглядаў, пісьменнік і палітычны дзеяч. Ганаровы доктар Каледжа Упсала ў Нью-Джэрсі, ЗША і Нанькайскага ўніверсітэта ў КНР, кавалер ордэна Мастацтваў і літаратуры. Сын Нобелеўскіх лаўрэатаў, сацыял-дэмакратаў Гунара Мюрдаля і Альвы Мюрдаль. Наведаўшы КНР, стаў гарачым прыхільнікам мааізму і напісаў «Рэпартаж з кітайскай вёскі» (1963), дзякуючы якому атрымаў вядомасць у палітычных і літаратурных колах. З’яўляецца абаронцам неабмежаванай свабоды слова.
Аб’яднаны фронт вызвалення прыгнечаных народаў
Аб’яднаны фронт вызвалення прыгнечаных народаў (скар. АФВПН; Front Uni de Lutte des Races Opprimées, FULRO, Mặt trận Thống nhất Đấu tranh của các Sắc tộc bị Áp bức) — паўстанцкая групоўка, якая дзейнічала на тэрыторыі В’етнама ў 1964—1992 гадах, мэтай якой было стварэнне аўтаноміі для народа дэгараў, якія жылі на горным плато Тэйнгуен.