cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ерванд III
Ерва́нд III (Երվանդ Գ.) — цар Арменіі (321—260 гадах да нашай эры).
У валадаранне Ерванда III сталіца была перанесена з Армавіра ў Ервандашат у 302 да н.э.. Ерванд III змагаўся за кантроль над сатрапіяй Сафена з царом Антыёхам II Тэас да паражэння ў 272 да н.э. і быў вымушаны выплаціць вялікую даніну ў памеры 300 талентаў срэбра і 1000 канёў і мулаў. Ерванд III быў забіты ў 260 да н.э., па ініцыятыве цара Антыёха II. Яго сын Самес працягваў кіраваць у Сафене.
Кароткачасовыя месяцовыя з’явы
Кароткачасовыя месяцавыя з’явы (КМЗ) — гэта розныя непрацяглыя лакальныя анамаліі выгляду месяцавай паверхні і калямесяцавай прасторы, абумоўленыя нестацыянарнымі працэсамі на Месяцы.
Першыя апісанні кароткачасовых месяцавых з’яў
Англійскі навуковец і храніст Гервасій Кентэрберыйскі пакінуў адно з першых апісанняў кароткачасовай месяцавай з’явы, якую назіралі 5 чалавек 18 ліпеня 1178 года: «Верхні рог Месяца раскалоўся на дзве часткі. З сярэдзіны гэтага разлому раптам выскачыў палымяны факел, распырскваючы ва ўсе бакі агонь, распаленыя вуглі і іскры на вялікую адлегласць». Сведчанні відавочцаў даваліся пад прысягай. Узрост Месяца — 1,5 дня пасля маладзіка. На думку навукоўцаў Д. Хартунга і Дж. О’Кіфі, апісаная з’ява суправаджала падзенне метэарыта на нябачны бок Месяца, у выніку якога ўтварыўся 22-км кратэр Джардана Бруна.
Класіфікацыя кароткачасовых месяцавых з’яў
Імглістыя з’явы. Мяркуюць, што кароткачасовае знікненне бачных частак рэльефу Месяца і туманныя ззянні могуць мець прычынай выхад газаў з яго нетраў на паверхню з прычыны прыліўнай сілы Зямлі. Выхад газаў найбольш верагодны, калі Месяц знаходзіцца ў перыгеі і прыліўныя напружанні могуць прывесці да раскрыцця расколін. Прыліўныя сілы Зямлі на Месяцы ў 32,5 разы вышэй, чым ад Месяца на Зямлі. За гады назіранняў з’ява не раз адзначаная ў Моры Крызісаў і ўнутры кратара Платон.
Змены яркасці. Назіраюцца змены альбеда валаў месяцавых кратараў, калі яркія дэталі становяцца яшчэ ярчэй. Тлумачыцца перамяшчэннем аблокаў пылу і выпарэннямі месяцавага лёду, прысутнасць якога знойдзена касмічнымі апаратамі Clementine і Prospector. Фармацыі, дзе назіраецца гэты феномен, уключаюць валы кратараў Прокл, Цэнзарын і Арыстарх. Зваротны эфект — пацямненне месяцавай паверхні — выяўлены назіральнікамі ў кратарах Пікар і Прокл.
Блакітнаватыя ззянні. Часцей за ўсё назіраюцца пры серпападобным Месяцы на цёмным, залітым попельным святлом, боку або пры месяцавых зацьменнях. Уяўляюць сабой яркія свячэнні блакітнаватага або сіняватага адцення. Часцей за ўсё назіраюцца ў кратары Арыстарх. Можа тлумачыцца з’явай п’езаэлектрычнасці, падобнай з зямной. Электрычнае поле можа ўзнікаць у скалах дзякуючы механічным напружанням і выклікаць іанізацыю і свячэнне.
Чырвоныя ззянні. Таксама могуць тлумачыцца п’езаэлектрычнасцю. З’ява можа быць выяўленая з дапамогай чырвонага і блакітнага фільтраў, якія напераменку змяшчаюцца ў акуляра тэлескопа. Назіраюцца на вале кратара Арыстарх і ўнутры кратара Гасэндзі. У 1965-1966 гадах NASA правяло шэраг эксперыментаў пад назвай Праект MOON-BLINK для даследавання і дакументавання падобных з’яў.
Змрочныя і ценявыя з’явы. Змрочныя з’явы адбываюцца ў месячным цені, калі несвоечасова назіраецца зара або змярканне, а цень становіцца не чорным, а шэрым. Да ценявых з’яў адносіцца з’яўленне ценяў там, дзе іх не павінна быць, напрыклад, калі дно кратара трапляе ў цень, хоць Сонца знаходзіцца высока. Магчымае тлумачэнне з’явы — цеплавы ўдар. Пры ўзыходзе Сонца тэмпература месяцавай паверхні за пару гадзін змяняецца ад -120 да +110 °C, што выклікае рэзкае цеплавое пашырэнне месяцавых парод.
Чырвоная Слабада (Дабрынскі сельсавет)
Чырво́ная Слабада́ (, Чирвоная Слобода) — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабрынскага сельсавета.
Кароткачасовыя месяцовыя з’явы
Класіфікацыя кароткачасовых месяцавых з’яў
Зоркападобныя ўспышкі. Найбольш верагоднай прычынай можа быць падзенне метэарыта на месяцавую паверхню. Да прыкладу 13 мая 1972 г. непадалёк ад месца пасадкі Апалона-14 Смітсанаўскі інстытут зарэгістраваў метэарытны ўдар магутнасцю 1000 тон трацілу. ALPO нават арганізавала спецыяльнае аддзяленне па рэгістрацыі на Месяцы метэарытных удараў.
Светлыя аб’екты, якія рухаюцца. Перамяшчаюцца не толькі на фоне месяцавага дыска, але і ў яго ваколіцах. Тлумачэнні самыя розныя (напрыклад, перасоўванне газа-пылавых аблокаў).
Юнкаўшчына
Ю́нкаўшчына (, Юнковщина) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабраселецкага сельсавета.
Аляксандр Геліяс
Аляксандр Геліяс (ο Αλέξανδρος Ήλιος, 25 снежня 40 год да н.э. — паміж 29 і 25 годам да н.э.) — сын трыумвіра Марка Антонія і егіпецкай царыцы Клеапатры VII.
Біяграфія
У Аляксандра была сястра-блізня — Клеапатра Селена II. Верагодна ён нарадзіўся ў 40 да н.э.. У 37 да н.э. Марк Антоній прызнаў Аляксандра сваім законным сынам і ажаніўся з яго маці. У 34 да н.э., плануючы вайну з Арменіяй, Марк Антоній прытворна прапанаваў армянскаму цару Артавазду выдаць за Аляксандра сваю дачку, але пасля адмовы апошняга пачаткаў супраць яго вайну. Пасля перамогі над Арменіяй ён заручыў сына з дачкой мідыйскага цара Артавазда Іатапай. Па вяртанні ў Александрыю Антоній абвясціў Аляксандра царом Арменіі, Мідыі і Парфіі і вывеў яго да народа ў мідыйскім нацыянальным строі. Пасля паражэння і гібелі Антонія ў 30 да н.э. Аляксандр быў узяты ў палон Цэзарам Актавіянам і ў 29 да н.э. яго правялі падчас трыумфу Актавіяна ў Рыме. Затым Аляксандр выхоўваўся ў доме Актавіі, сястры Актавіяна і жонкі Антонія. Ён верагодна, памёр у дзяцінстве.
Ервандашат
Ервандашат (Երվանդաշատ) — другая сталіца старажытнай Арменіі пасля Армавіра, горад заснаваны апошнім прадстаўніком дынастыі Ервандуні царом Ервандам III каля 200 г. да н.э. . Заставаўся сталіцай Арменіі да перанясення царскай рэзідэнцыі ў Арташат у II стагоддзі да н.э.. Напачатку IV стагоддзя цар Вялікай Арменіі Трдат III перадаў горад роду Камсаракан як цэнтр вобласці Аршарунік. Горад разбураны ў 364 годзе падчас нашэсця Шапура II, а насельніцтва (каля 20000 армянскіх і 30000 яўрэйскіх сем'яў) дэпартавана ў Персію. Вядома, што Ервандашат існаваў у VII стагоддзі.
Апроч рэштак гарадскіх умацаванняў, невялікія археалагічныя даследаванні 1980-х гадоў, выявілі сляды старажытных садоў і палацаў, апісаных старажытнаармянскімі гісторыкамі. Таксама захаваліся сляды сцен, вуліц, будынкаў былой сталіцы Арменіі.
Румянка
Румянка
Александрыя (Зэльвенскі раён)
Александры́я (, Александрия) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
Алексічы (Зэльвенскі раён)
Але́ксічы (, Алексичи) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
Эргасфера
Эргасфера — вобласць прасторы-часу паблізу заверчанай чорнай дзіры, размешчаная паміж гарызонтам падзей і граніцай статычнасці. Аб’екты, якія знаходзяцца ў межах эргасферы, непазбежна круцяцца разам з чорнай дзірой за кошт.
Большасць зорак ці сістэм зорак у нашай Сусвету валодае вярчальным момантам. Гэта азначае, што калі чорныя дзіркі рэальна існуюць у Сусвеце, то пераважная большасць з іх павінны быць дзірамі Кера, а не дзірамі Шварцшыльда. Або камбінаванымі дзірамі Нордстрома і Кера, якія маюць невялікі электрычны зарад і вялікі круцільны момант. Такім чынам памеры эргасферы Кер-Ньюманаўскай чорнай дзіркі залежаць ад скорасці кручэння чорнай дзіркі. У адсутнасці ж кручэння эргасферы няма наогул.
Аб’ект, які трапіў у эргасферу, яшчэ можа вырвацца вонкі. Таму, хоць чорная дзіра «усё з’ядае і нічога не адпускае», тым не менш, магчымы абмен энергіяй паміж ёй і вонкавай прасторай. Напрыклад, часціцы або кванты, якія пралятаюць праз эргасферу, могуць выносіць энергію яе кручэння —.
Аб’екты, якія знаходзяцца ў эргасферы могуць рухацца па спіральнай траекторыі, паступова збліжаючыся са сферай Шварцшыльда і сыходзячы ў рэшце рэшт пад яе; па стацыянарнай кругавой арбіце ў межах эргасферы; або па спіральнай траекторыі, паступова збліжаючыся з мяжой статычнасці і выходзячы ў рэшце рэшт за яго ў звычайную прастору Сусвету. Апошнія два выпадкі адрозніваюць дзіру Кера-Ньюмана ад дзір Шварцшыльда і Нордстрэма, у якіх стацыянарныя арбіты наогул немагчымыя.
Перкаляцыя
У фізіцы і хіміі перкаляцыяй (ад percōlāre — прасочвацца, працякаць) называецца з’ява праходжання або не праходжання вадкасцей праз порыстыя матэрыялы, электрычнасці праз сумесь часціц, якія праводзяць і не праводзяць, і іншыя падобныя працэсы. Тэорыя перкаляцыі знаходзіць прымяненне ў апісанні разнастайных сістэм і з’яў, у тым ліку такіх, як распаўсюджанне эпідэмій і надзейнасць камп’ютарных сетак.
Некаторыя прыклады задач, якія вырашаюцца праз тэорыю перкаляцыі:
Апісанне
З’ява перкаляцыі (або праходжання асяроддзя) вызначаецца:
Прыклад
У якасці простага прыкладу можна разгледзець мадэль праходжання (напрыклад, электрычнага прабоя) у двухмернай квадратнай рашотцы, якая складаецца з вузлоў, якія могуць праводзяць ці не праводзіць. У пачатковы момант часу ўсе вузлы сеткі не праводзяць. З часам крыніца замяняе вузлы, якія не праводзяць на тыя, якія праводзяць, і лік вузлоў, якія праводзяць, паступова расце. Пры гэтым вузлы замяшчаюцца выпадковым чынам, г. зн. выбар любога з вузлоў для замяшчэння з’яўляецца роўнаімаверным для ўсёй паверхні рашоткі.
Перкаляцыяй называюць момант з’яўлення такога стану рашоткі, пры якім існуе хаця бы адзін неперарыўны шлях праз суседнія вузлы, якія праводзяць, ад аднаго да процілеглага краю. Відавочна, што з ростам колькасці вузлоў, якія праводзяць, гэты момант наступіць раней, чым уся паверхня рашоткі будзе складацца выключна з вузлоў, якія праводзяць.
Пазначым стан вузлоў «не праводзіць» і «праводзіць» нулямі і адзінкамі адпаведна. У двухмерным выпадку асяроддзю будзе адпавядаць бінарная матрыца. Паслядоўнасць замены нулёў матрыцы на адзінкі будзе адпавядаць крыніцы працякання.
У пачатковы момант часу матрыца складаецца цалкам з элементаў, якія не праводзяць:
Па меры павелічэння колькасці вузлоў, якія праводзяць, надыходзіць такі крытычны момант, калі адбываецца перкаляцыя, як паказана ніжэй:
Бачна, што ад левай да правай мяжы апошняй матрыцы маецца ланцужок элементаў, якая забяспечвае праходжанне току па вузлах, якія праводзяць (адзінках), якія бесперапынна ідуць адзін за адным.
Перкаляцыя можа назірацца як у рашотках, так і іншых геаметрычных канструкцыях, у тым ліку неперарыўных, якія складаюцца з вялікай колькасці падобных элементаў або неперарыўных абласцей адпаведна, якія могуць знаходзіцца ў адным з двух станаў. Адпаведныя матэматычныя мадэлі называюцца рашотачнымі або кантынуальнымі.
У якасці прыкладу перкаляцыі ў неперарыўным асяроддзі можа выступаць праходжанне вадкасці праз аб’ёмны порысты ўзор (напрыклад, вады праз губку з пенаўтвараючага матэрыялу), у якім адбываецца паступовае надзіманне бурбалак да таго часу, пакуль іх памер не стане дастатковы для прасочвання вадкасці ад аднаго краю ўзору да іншага.
Асташкавічы (Дубровенскі раён)
Аста́шкавічы (, Асташковичи) — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зарубскага сельсавета.
Перкаляцыя
Прыклад
Індуктыўна, паняцце перкаляцыі пераносіцца на любыя канструкцыі або матэрыялы, якія называюцца перкаляцыйным асяроддзем, для якога павінна быць вызначана знешняя крыніца праходжання, спосаб праходжання і элементы (фрагменты) якой могуць знаходзіцца ў розных станах, адзін з якіх (першасны) не задавальняе дадзенаму спосабу праходжання, а іншы задавальняе. Спосаб праходжання таксама мае на ўвазе сабой пэўную паслядоўнасць узнікнення элементаў або змяненне фрагментаў асяроддзя ў патрэбны для праходжання стан, які забяспечваецца крыніцай. Крыніца ж пераводзіць паступова элементы або фрагменты ўзору з аднаго стану ў другі, пакуль не наступіць момант перкаляцыі.
Асташкавічы (Дубровенскі раён)
У 1954—1959 гадах цэнтр Асташкавіцкага сельсавета. Да 8 красавіка 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Баеўскага сельсавета.
Перкаляцыя
Парог праходжання
Сукупнасць элементаў, па якіх адбываецца праходжанне, называецца перкаляцыйным кластарам. Будучы па сваёй прыродзе звязным выпадковым графам, у залежнасці ад канкрэтнай рэалізацыі ён можа мець розную форму. Таму прынята характарызаваць яго агульны памер. Парогам праходжання называецца мінімальная канцэнтрацыя, пры якой узнікае праходжанне.
Асташкавічы (Дубровенскі раён)
Вёска знаходзіцца на рацэ Ірвяніца.
Перкаляцыя
Парог праходжання
З прычыны выпадковага характару пераключэнняў станаў элементаў асяроддзя, у канчатковай сістэме выразна вызначанага парога (памеру крытычнага кластара) не існуе, а маецца так званая крытычная вобласць значэнняў \delta (N), у якую трапляюць значэнні парога перкаляцыі, атрыманыя ў выніку розных выпадковых рэалізацый. З павелічэннем памераў сістэмы вобласць звужаецца ў кропку.
Бібікі (Зэльвенскі раён)
Бі́бікі (, Бибики) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
Валькевічы
Вальке́вічы (, Валькевичи) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
Правінцыі Ірландыі
Правінцыі — гістарычныя тэрытарыяльна-адміністрацыйныя адзінкі верхняга ўзроўню ў Ірландыі. З'явіліся ў эпоху гаэльскага кіравання, замяніўшы сістэму падзелу на так званыя туата, якая існавала да таго.
Першапачаткова Ірландыя падзялялася на пяць правінцый — Ленстэр, Манстэр (Мунстэр), Конахт, Ольстэр і Міт. Затым правінцыя Міт, самая маленькая з пяці, была ўключана ў склад Ленстэра ў якасці графства.
Шандра (род раслін)
Шандра, Шанта (Marrubium) — род кветкавых травяністых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя расліны вышынёй 15—75 см, у асноўным пакрыты белымі валасінкамі. Сцёблы ўзыходныя. Лісце супраціўнае.
Суквецці з дробных кветак ружовага, ліловага, белага, жаўтаватага колеру, сабраных у асноўным густыя несапраўдныя мяцёлкі ў пазухах верхняга лісця. Чашачка трубчастая, 5—10-зубчастая; вяночак двухгубы, трубка карацей чашачкі, верхняя губа прамая, вузкая, выемчатая або двухлопасцевая, ніжняя — трохлопасцевая. Прыкветак шылападобны або шчацінкападобны, апушаны.
Плод — арэшак, трохгранна-яйкападобны або даўгаваты, на верхавіне закруглены.
Распаўсюджанне
Прадстаўнікі роду сустракаюцца ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы і нетрапічных раёнах Азіі. Ва Украіне расце паўсюдна.
Спіс аб’ектаў PGC (2193001—2194000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2193001—2194000)
Шандра (род раслін)
Гаспадарчае значэнне
Лекавыя, фарбавальныя, таніданосныя, меданосныя і эфіраалейныя расліны.
Вялікая Угрынь
Вялі́кая Угры́нь (, Великая Угрынь) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
Даўгаполічы
Даўгапо́лічы (, Долгополичи) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
Грабава (Зэльвенскі раён)
Гра́бава (, Грабово) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
Залацеева
Залаце́ева (, Золотеево) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
Дзям’янкава
Дзям'я́нкава (, Демьянково) — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зарубскага сельсавета.
Рэкі Азербайджана
Рэкі
Рэкі ў Азербайджане дзеляцца на тры групы:
1). Рэкі, якія адносяцца да басейна ракі Куру. (Ганых, Габыры, Турыянчай, Акстафа, Шэмкір, Тэртэр і інш.)
2). Рэкі, якія адносяцца да басейна ракі Аракс (Арпа, Нахчывань, Охчу, Акер, Кендэлен інш.)
3). Рэкі, непасрэдна якія ўпадаюць у Каспійскае мора (Самур, Кудыял, Велвеле, Віляш, Ленкарань і інш.)
Рэкі Кура і Аракс самыя буйныя рэкі Каўказу, з'яўляюцца асноўнымі крыніцамі арашэння і гідраэнергіі.
Рака Кура бярэ пачатак на паўночна-ўсходнім схіле гары Гызылгядык, на ўчастку максімальнай вышыні 2740 метраў. Кура працякае па тэрыторыі Грузіі, уваходзіць на тэрыторыю Азербайджана. Працякаючы па Кура-Араксінскай нізіне, упадае ў Каспійскае мора. Агульная працягласць Куры — 1515 км, на тэрыторыі Азербайджанскай Рэспублікі яе даўжыня дасягае 906 км. Плошча басейна — 188 тысяч квадратных кіламетраў. На рацэ Кура былі ўзведзены Мінгечаурскае, Шамкірскае і Енікендскае вадасховішча, плаціны, гідраэлектрастанцыі. Па Верхне-Карабахскім і Верхне-Шырванскім каналах, праведзеным з Мінгячэвірскага вадасховішча, аброшваецца землі Кура-Араксінскай нізіны. Кура мае таксама суднаходнае значэнне.
Рака Аракс бярэ пачатак на тэрыторыі Турцыі на Бінгельскім хрыбце, паблізу горада Сабірабада (сяло Сугавушан) зліваецца з Курой. Яе працягласць складае 1072 км, плошча басейна — 102 тыс.км².
Самур — самая буйная рака на паўночным усходзе Азербайджана. Яна бярэ пачатак на тэрыторыі Дагестана, на вышыні 3600 метраў і ўпадае ў Каспійскае мора. Яе працягласць роўная 216 км, плошча басейна — 4,4 тысячы квадратных кіламетраў.
У Азербайджане мноства горных рэк, большасць з іх сілкуюцца за кошт снегу і дажджоў. Дробныя ракі Балакянчай, Талачай, Катэхчай, Кюрмюкчай, Кішчай і іншыя, рэчышча якіх пачынаецца з Вялікага Каўказа, на Алазань-Айрычайскай даліне злучаюцца з Алазань і Айрычаем.
Якія бяруць пачатак з Малога Каўказа Агстафачай, Тавузчай, Асрыкчай, Зяямчай, Шамкірчай, Гянджачай, Кюракчай, Тэртэрчай злучаюцца з Курой. Акерычай, Охчучай і Арпачай на тэрыторыі Нахчыванскай АР, Нахчыванчай, Алинджачай, Гиланчай, Ордубадчай ўпадаюць у Аракс.
Графствы Ірландыі
Графства (County; тэрмін часам перакладаецца як акруга) — асноўная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Ірландыі — гэта адносіцца як да Рэспубліцы Ірландыя, так і да Паўночнай Ірландыі. У наш час на востраве Ірландыя налічваецца 32 графствы, 26 з іх уваходзяць у склад Рэспублікі Ірландыі, 6 — у склад Паўночнай Ірландыі.
Гісторыя
Узніклі графствы ў перыяд англа-нарманскага панавання, пасля XII стагоддзя.
Дэтанацыя
Дэтанацыя (нармальная) - гідрадынамічны хвалевы працэс распаўсюджвання па рэчыву зоны хімічнай рэакцыі з звышгукавай хуткасцю. Іншае азначэнне - звышгукавы комплекс, які складаецца з ударнай хвалі і экзатэрмычнай хімічнай рэакцыі за ёй. Механізм ператварэння энергіі на фронце дэтанацыйнай хвалі істотна адрозніваецца ад механізму дефлаграцыі - хвалі павольнага гарэння, якая суправаджаецца дагукавы плынямі.
Прынцыповая магчымасць з'явы дэтанацыі вынікае з таго, што пры праходжанні праз любое рэчыва фронту ўдарнай хвалі яно награваецца. Калі ударная хваля дастаткова моцная, то гэта награванне можа падпаліць гаручую сумесь, што і прыводзіць да дэтанацыі. Паверхня нармальнага разрыву, якая ўзнікае пры гэтым, называецца дэтанацыйнай хваляй. Змена тэрмадынамічных параметраў асяроддзя пры праходжанні праз фронт дэтанацыйнай хвалі апісваецца дэтанацыйнай адыябатай.
Часцей за ўсё ў звычайным жыцці дэтанацыя сустракаецца ў рухавіках унутранага згарання, напрыклад аўтамабільных. Рухавікі унутранага згарання, якія рэалізуюць цыкл Ота, пры дэтанацыі хутка руйнуюцца, так як разлічаны на павольнае гарэнне гаручай сумесі. Хуткае дэтанацыйнае згаранне рэзка павышае ціск у камеры згарання, што прыводзіць да хуткага выхаду рухавіка з ладу. Пры моцнай дэтанацыі - менш чым за хвіліну. Паліва з больш высокім актанавым лікам лепш супрацьстаіць дэтанацыі.
З'ява дэтанацыі ляжыць у аснове дзеяння брызантнага выбуховага рэчыва, шырока ўжываюцца як у ваеннай справе, так і ў грамадзянскай гаспадарчай дзейнасці пры вытворчасці выбуховых работ.
Шэраг важных вынікаў у тэорыі дэтанацыі належыць савецкаму фізіку-тэарэтыку Якаву Барысавічу Зяльдовічу.
Мажэйка
Мажэйка — беларускае прозвішча. Сустракаецца ў Спісе дваранскіх родаў Магілёўскай губерні.
Малая Угрынь
Мала́я Угры́нь (, Малая Угрынь) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
Крывічы (Зэльвенскі раён)
Кры́вічы (, Кривичи) — аграгарадок у Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
У 1940—1961 гадах цэнтр Крывіцкага сельсавета.
Артавазд II
Артавазд II (пам. 31 да н.э.) — цар Арменіі Вялікай у 56-34 да н.э., сын Тыграна II. Спалучаў кіраванне дзяржавай з заняткамі гісторыяй і нават драматургіяй, заснавальнік армянскай іншамоўнай літаратуры. Лічыцца заснавальнікам армянскага тэатра. Змагаўся за ліквідацыю залежнасці ад Рыма.
Біяграфія
Ухіліўшыся ад пастаўкі Рыму ваенных кантынгентаў супраць Парфіі, абяцаных па Арташатскаму міру, Артавазд выступіў у саюзе з парфянамі. Калі рымскі вайскавод Крас загінуў у бітве з парфянскім вайскаводам Сурэнам пры Карах (Харане) у Месапатаміі (53 г. да н.э.), Сурэн даслаў яго галаву цару Парфіі, які знаходзіўся ў Арташаце на вяселлі свайго спадчынніка з дачкой Артавазда. Абодва цара прысутнічалі на прадстаўленні «Вакханак», трагедыі Еўрыпіда, і акцёр вынес замест бутафорскай галавы, якая патрабавалася па ходзе дзеяння, галаву Краса, са словамі: «вось рогі аленя, забітага намі на шчаслівым паляванні».
Паражэнне рымлян у бітве з парфянамі пры Карах у 53 да н.э. і гібель Краса дазволілі Артавазду зноў далучыць да Арменіі захопленыя раней Рымам Сафену і Арменію Малую. Ён, відаць, удзельнічаў у паходзе парфянскага царэвіча Пакара (40 г. да н.э.) супраць міжземнаморскіх правінцый Рыма.
У 36-34 гг. рымскі вайскавод Антоній, які кіраваў усходняй часткай рымскіх уладанняў, пачаў новую вайну з Парфіяй, а затым і з Арменіяй, абапіраючыся на дапамогу егіпецкай царыцы Клеапатры. Нягледзячы на пачатковыя паражэнні, Антоній змог прывабіць Артавазда ў свой лагер нібы для перамоў і захапіць яго. Арташат быў разрабаваны. У ліку іншага былі вывезены залатая статуя багіні Анаіт і мноства іншых скарбаў. Артавазд быў вывезены ў Егіпет і праведзены ў трыумфальным шэсці рымскага вайскавода, а затым, праз 3 гады, абезгалоўлены.
Пасля гібелі Артавазда на прастол узыйшоў яго сын, Арташэс II, войскі якога перабілі рымскія гарнізоны, пакінутыя Антоніем у Арменіі.
Артавазд II лічыцца заснавальнікам армянскай іншамоўнай літаратуры. Паводле Плутарха, ён пісаў драмы і прамовы на грэчаскай мове.
Марачы (Зэльвенскі раён)
Марачы́ (, Морочи) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
У 1961—1974 гадах цэнтр Марачынскага сельсавета.
Зарубы (Дубровенскі раён)
Зару́бы (, Зарубы) — аграгарадок у Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зарубскага сельсавета.
Знаходзіцца за 15 км на паўднёвы ўсход ад Дуброўны, за 107 км ад Віцебска, каля ракі Расасенка.
Пяляжын
Пяля́жын (, Пеляжин) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
Фрэдэрык Пол
Рос і вучыўся галоўным чынам у Брукліне. У 17 гадоў удзельнічаў у Першай сусветнай канвенцыі фантастаў (Філадэльфія), а ў 19 гадоў разам з Айзэкам Азімавым, Сірылам Корнблатам і Дэйманам Найтам заснаваў таварыства футурыянцаў. У гэты ж час пачынае выдаваць і рэдагаваць два навукова-фантастычныя часопісы: «Astonishing Stories і Super Science Stories», дзе пад рознымі псеўданімамі публікуе свае творы. Пасля службы ў ВПС ЗША (1943—45) доўгі час быў літаратурным агентам (у прыватнасці, А. Азімава). Да 1969 выдаваў часопісы «If і Galaxy».
Іван Трафімавіч Цітоў
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Радамышль Кіеўскай губерні (сучасны адміністрацыйны цэнтр Радамышльскага раёна Жытомірскай вобласці Украіны). У 1893 скончыў Кіева-Пячорскую гімназію, у 1898 годзе — медыцынскі факультэт Кіеўскага ўніверсітэта і працаваў у ім асістэнтам кафедры паталагічнай анатоміі ў 1898—1900 гг. У 1900—1905 гг. на ваеннай службе — урач у Бесарабскім пяхотным палку. У 1905—1913 гг. працаваў празектарам у Кіева-Пакроўскай бальніцы і адначасова асістэнтам кафедры паталагічнай анатоміі ў Кіеўскім універсітэце. У 1913—1923 гг. на пасадах празектара, прыват-дацэнта кафедры паталагічнай анатоміі і адначасова прафесар у Кіеўскім жаночым медыцынскім інстытуце. У 1923—1930 гг. І. Т. Цітоў у Беларускім дзяржаўным універсітэце — загадчык аб’яднанай кафедрай паталагічнай анатоміі і паталагічнай фізіялогіі медыцынскага факультэта і адначасова ў 1924—1928 гг. загадчык кафедрай судовай медыцыны. У 1930—1941 гг. на пасадзе загадчыка кафедрай паталагічнай анатоміі Мінскага медыцынскага інстытута і адначасова ў 1936—1938 гг. заснавальнік і загадчык кафедры паталагічнай анатоміі Віцебскага медыцынскага інстытута. У 1940 годзе абраны акадэмікам Акадэміі навук Беларускай ССР. У час Вялікай Айчыннай вайны жыў у Беластоку і Нова-Вілейцы, займаўся прыватнай практыкай і лячэннем ваеннапалонных. У 1944—1949 гг. працаваў на пасадзе загадчыка кафедрай у Мінскім медыцынскім інстытуце і адначасова ў 1946—1949 гг. загадчыкам аддзела паталогіі у Інстытуце тэарэтычнай і клінічнай медыцыны Акадэміі навук БССР.
Фрэдэрык Пол
Пад сваім імем публікуецца з 1953 года. Пасля спынення актыўнай выдавецкай дзейнасці ў 1970-х Ф. Пол паказаў сябе як таленавіты раманіст. Яго раман «Чалавек плюс» атрымаў прэмію «Нэб’юла» (1976), затым выйшаў раман «Брама», уганараваны прэміямі «Нэб’юла», «Х’юга» і «Локус» і мемарыяльнай прэміяй Дж. Кэмпбэла (1977). Затым ён стварае раманы «За сінім гарызонтам падзей», «Джэм», а таксама «Гады горада», «Узыход чорнай зоркі», «Свет у канцы часу» і інш.
Іван Трафімавіч Цітоў
Біяграфія
Памёр І. Т. Цітоў 27 лістапада 1949 г. у Мінску. Пахаваны на Вайсковых могілках.
Фрэдэрык Пол
Сярод узнагарод прэмія «Вялікі майстар» (1992), па тры прэміі «Нэб’юла», «Х’юга» і «Локус».
Іван Трафімавіч Цітоў
Навуковая дзейнасць і грамадская дзейнасць
І. Т. Цітову належаць працы па паталагічнай анатоміі чумы, склеромы, раку, эндэмічнага валляка, хвароб сардэчна-сасудзістай і дыхальнай сістэм, па высвятленні ролі гельмінтаў у паталогіі чалавека.
Аўтар больш за 50 навуковых прац. Сярод апублікаванага:
Кіраваў выкананнем 7 дысертацый. Займаў пасаду старшыні Беларускага таварыства ўрачоў, быў членам Вучонага медыцынскага савета Наркамата аховы здароўя БССР.
Савічы (Дзярэчынскі сельсавет)
Са́вічы (, Савичи) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзярэчынскага сельсавета.
Баева (Дубровенскі раён)
Ба́ева (, Баево) — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Зарубскага сельсавета.
Да 2004 года цэнтр Баеўскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 28 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Дуброўна, за 120 км ад Віцебска, за 30 км ад чыгуначнай станцыі Пагодзіна. Каля вёскі працякае рака Мярэя.
Гісторыя
Вядомая з XVI стагоддзя. З 1772 г. у Копыскім, з 1861 г. у Горацкім паветах Магілёўскай губерні Расійскай імперыі. У 1886 годзе з вёсцы было 98 двароў, валасное ўпраўленне, дзейнічалі 2 школы, 2 праваслаўныя царквы, вадзяны млын, багадзельня і 7 крамаў. З 1919 года Баева — мястэчка ў Гомельскай губерні, з 1922 года — цэнтр воласці ў Смаленскай губерні РСФСР. З 1924 года Баева ў складзе БССР, цэнтр сельсавета ў Ляднянскім, з 1931 г. у Дубровенскім раёнах. У Вялікую Айчынную вайну, у час акупацыі з ліпеня 1941 г. да 30 верасня 1943 г., захопнікі спалілі вёску і загубілі 110 яе жыхароў.
Бярэжкі (Зэльвенскі раён)
Бярэ́жкі (, Бережки) — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Зэльвенскага сельсавета.
Ірвяніца
Ірвяні́ца (, Ирвеница) — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зарубскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Баеўскага сельсавета.
Вёска знаходзіцца на левым беразе ракі Ірвяніца (прыток Мярэі).
Damnatio memoriae
Damnatio memoriae (лац. праклён памяці) — адмысловая форма пасмяротнага пакарання, якая ўжывалася ў старажытным Рыме да дзяржаўных злачынцаў — узурпатараў улады, удзельнікаў змоў і імператараў, якія заплямілі сябе. Любыя матэрыяльныя сведчанні пра існаванне злачынца — статуі, насценныя і надмагільныя надпісы, згадванні ў законах і летапісах — падлягалі знішчэнню, каб сцерці памяць пра памерлага. Маглі быць знішчаны і ўсе члены сям’і злачынца (гл. Сеян).
Як правіла, damnatio memoriae па палітычных матывах не было абсалютным. Нерон быў пракляты пасля смерці, але неўзабаве, пасля захопу ўлады Вітэліем, быў ганараваны дзяржаўнымі ушанаваннямі. Пасля смерці Калігулы сенат прапанаваў сцерці памяць пра яго, але гэтаму запрацівіўся прынцэпс Клаўдзій. Адзіны імператар, damnatio memoriae якога было афіцыйным і не было пасля аспрэчана — Даміцыян. Часта выявы нявартых павагі імператараў ліквідаваліся з публічных манументаў у Рыме (напрыклад, з рэльефу Марка Аўрэлія была выдалена выява Комада), але працягвалі захоўвацца ў прыватных дамах і ў правінцыйных гарадах. Той жа Комад, аднойчы пракляты, быў абагаўлёны пры Септыміі Северы.
Іскозы
Іско́зы (, Искозы) — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зарубскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Іскозскага сельсавета. Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Расткоўскага сельсавета, да 9 ліпеня 1965 года — у склад Валяўкоўскага сельсавета.
Бародзічы (Зэльвенскі раён)
Баро́дзічы (, Бородичи) — аграгарадок у Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Зэльвенскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Бародзіцкага сельсавета.
Мастэрс 1993 (снукер)
Мастэрс 1993 (Masters 1993, таксама вядомы як Benson and Hedges Masters 1993 — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 7 па 14 лютага 1993 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 19-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £390,000 (на £25,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £110,000 атрымаў пераможца.
Шатландскі снукерыст Стывен Хендры, абараніўшы свой ​​тытул, выйграў пяты трафей Мастэрс запар. У фінальным матчы ён перайграў тайландскага гульца Джэймса Уотану з лікам 9:5.
Зяленіца
Зяле́ніца (, Зеленица) — хутар у Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Зэльвенскага сельсавета.
Наступленне на Трыпалі (2019—2020)
Наступле́нне на Тры́палі (кодавая назва аперацыі: «Паво́дка го́днасці» ; контраперацыя сіл УНЗ: «Вулка́н гне́ву» ) — наступальная аперацыя Лівійскай нацыянальнай арміі (ЛНА) на чале з фельдмаршалам Халіфа Хафтарам, які падпарадкоўваўся Палаце прадстаўнікоў Лівіі (ППЛ), супраць сіл Урада нацыянальнай згоды (УНЗ) прэм’ер-міністра Фаіза Сараджа, мэтай чаго была лівійская сталіца Трыпалі.
ППЛ і УНЗ (да 2016 года замест яго быў Усеагульны нацыянальны кангрэс) вялі паміж сабой барацьбу за поўны кантроль над Лівіяй з 2014 года, што прывяло да фактычнага двоеўладдзя ў краіне. У канцы мая 2019 года паміж прыхільнікамі ўрада Сараджа і сіламі Народнага фронту вызвалення Лівіі, што выступалі за аднаўленне даваенных парадкаў, адбылося буйнае сутыкненне. Праз месяц НФВЛ падтрымаў наступленне Хафтара, хоць да гэтага «фронт» не супрацоўнічаў ні з адным бокам канфлікту, выступаючы трэцяй сілай. Пазней хафтараўцам аказала дапамогу суданскае апалчэнне САП. Акрамя таго, у баях пад Трыпалі на баку Хафтара меркавана ўдзельнічалі прыватныя ваенныя кампаніі з Расіі і армія ААЭ. У сваю чаргу, войскі ўрада нацыянальнай згоды карысталіся падтрымкай ісламісцкіх сіл, звязаных з Аль-Каідай, такіх як Саветы шуры рэвалюцыянераў Бенгазі і Браты-мусульмане. Паведамлялася і аб удзеле замежных наймітаў з Туніса, Судана, Афганістана, Чада, Емена, Партугаліі, Малдовы. Вельмі значную падтрымку аказала Турцыя, якая дастаўляла зброю і боепрыпасы для трыпалітанскіх уладаў. Таксама турэцкія ваенныя перакідалі паўстанцаў з Сірыі ў Лівію. Са снежня сірыйская ўзброеная апазіцыя стала прымаць актыўны ўдзел у баявых дзеяннях. Галоўным чынам гэта байцы СНА, пратурэцкага сегмента Свабоднай сірыйскай арміі.
5 студзеня 2020 года прэзідэнт Рэджэп Таіп Эрдаган заявіў, што турэцкія вайскоўцы афіцыйна накіраваліся ў Лівію. Ваенная інтэрвенцыя Турцыі стала ключавым момантам і ў далейшым прывяла ўрад Сараджа да поспеху ў справе супрацьстаяння з Хафтарам.
Папярэдняя абстаноўка
У 2011 годзе ў краіне пачаліся масавыя пратэсты, якія неўзабаве перараслі ў грамадзянскую вайну. Канфлікт скончыўся звяржэннем і забойствам Муамара Кадафі, лідара дзяржавы з 1969 года, і перамогай паўстанцкага ПНС, падтрыманага замежнай кааліцыяй на чале з ЗША. Дэ-факта, адбыўся распад Лівіі на шэраг самастойных дзяржаўных утварэнняў, а сама грамадзянская вайна перайшла ў баявыя сутыкнення паміж рознымі племяннымі апалчэннямі і групоўкамі.
У 2014 годзе ў Лівіі былі абвешчаныя два парламенты — Усеагульны нацыянальны кангрэс у Трыпалі і Палата прадстаўнікоў у Табруку, паміж якімі развязалася барацьба за кантроль над краінай. У 2016 годзе, у адпаведнасці з умовамі Схірацскага пагаднення, для аб’яднання дзяржавы ўтвораны Урад Нацыянальнай Згоды, якому перадаў усе свае паўнамоцтвы трыпалітанскі кангрэс. Аднак Палата прадстаўнікоў не спяшалася пераходзіць пад кантроль УНЗ. Больш за тое, падкантрольная ППЛ армія фельдмаршала Хафтара пачала з ім канфрантацыю. Але значныя сутыкненні паміж прыхільнікамі двух урадаў не адбываліся, паколькі абодва бакі былі сканцэнтраваны на барацьбе з ІДІЛ, маджахедамі, племяннымі і замежнымі апалченнямі.
У адрозненне ад Сараджа, які абапіраўся на ЗША і Захад, Хафтар карыстаўся падтрымкай ААЭ, Егіпта, Расіі, Саудаўскай Аравіі, Францыі, Ірана, што лічаць яго здольным аднавіць стабільнасць у краіне і даць адпор ісламістам. 75-гадовы Халіфа Хафтар, былы набліжаны М. Кадафі, у папярэднія гады неаднаразова наведваў Маскву і праводзіў перамовы з міністрам абароны РФ Сяргеем Шайгу.
Наступленне хафтараўцаў на Трыпалі пачалося напярэдадні Лівійскай нацыянальнай канферэнцыі, прызначанай на 14—16 красавіка ў Гадамесе, размешчаным на стыку межаў Лівіі, Алжыра і Туніса, і накіраванай на пераадоленне крызісу ў краіне і стану двоеўладдзя. У ёй павінны былі прыняць удзел дэлегаты ўсіх супрацьлеглых бакоў, каб скласці «дарожную карту» для аб’яднання разрозненых дзяржаўных інстытутаў і правядзення агульнанацыянальных прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбараў, неабходнасць у якіх была зацверджана яшчэ ў маі 2018 года. З-за пачатку наступлення ЛНА канферэнцыя была перанесена на нявызначаны тэрмін.
Арміі варагуючых бакоў
Лівійская нацыянальная армія прадстаўлена рознымі рухамі, былымі вайскоўцамі Узброеных сіл Лівійскай Джамахірыі, а таксама рэвалюцыйнымі фарміраваннямі, створанымі ў 2011 годзе. Многія эксперты зводзіліся да меркавання, што пад кіраўніцтвам высокапастаўленага ваеннага афіцэра падобныя фарміраванні хутка перараслі б у паўнавартаснае войска з належным узроўнем баявой падрыхтоўкі, маральна валявых якасцей і воінскай дысцыпліны. У той жа час атрады Сараджа былі расколатыя, мелі розныя супярэчнасцямі. Не раз яны ўступалі ў адкрытыя канфрантацыі паміж сабой. На гэта і разлічвала камандаванне ЛНА, лічачы, што пры наступленні войскі УНЗ будуць расколатыя, жадаючы правесці імгненную аперацыю. Аднак кампанія зацягнулася на многія месяцы, аб чым не меркавалася ў штабах Хафтара.
Баявая тэхніка абодвух бакоў складалася ў асноўным са спадчыны арміі М. Кадафі. Аднак у Хафтара была перавага ў тым, што яму прыходзіла дапамога ад ААЭ у выглядзе паставак узбраення, у тым ліку і ваеннай тэхнікі. Так, у фельдмаршала меліся на ўзбраенні сучасныя МРАПы. Велізарную ролю гуляла магчымасць падтрымліваць наяўную тэхніку ў спраўным стане. Аднак якія-небудзь сур’ёзныя бранятанкавыя або артылерыйскія злучэнні бакам канфлікту стварыць не ўдалося. Адсутнасць добрых спецыялістаў для абслугоўвання цяжкай ваеннай тэхнікі гэтак жа з’яўлялася слабым бокам як сіл УНЗ, так і фарміраванняў ЛНА. У гэтых умовах узрасла роля пікап-тачанак, узброеных ДШК і КПВ. Толькі ў ЛНА іх налічваецца звыш за 1800 адзінак.
Падчас бітвы значна вырасла роля авіяцыі. Сілы Хафтара і Сараджа адчувалі дэфіцыт добра падрыхтаваных спецыялістаў для такога сур’ёзнага віду войскаў. Гэта прывяло да таго, што за штурвалы самалётаў садзіліся замежныя найміты альбо ўжо пажылыя лётчыкі. Што датычна авіяцыі ЛНА, то на працягу 2018 года яна была істотна ўзмоцнена. За кошт аднаўлення авіяцыйнай тэхнікі яе колькасць узрасла. Так, да восені 2018 г. у складзе ВПС меліся 12 прыдатных да палётаў МіГ-21, 3 МіГ-23, 2 Су-22, 2 знішчальніка «Міраж F1», 6 машын Air Tractor, а таксама 7 верталётаў Мі-24 (35) і 14 Мі-8. Аднак у пачатку кампаніі ўдзел ВПС ЛНА насіў абмежаваны характар. Адбівалася аддаленасць раёна баявых дзеянняў ад падкантрольных Хафтару авіябаз.
Па колькасці, групоўка войскаў Сараджа разам з замежнымі сіламі ацэньваецца ад 3000 да 35000 чалавек, а Хафтара — ад 3000 да 25000. Сярод іх знаходзіліся 1000—4000 суданцаў з САП, 50 турэцкіх ваенных , звыш за 13000 сірыйскіх баевікоў , 200 —1400 расійскіх наймітаў, прыкладна 2000 тэрарыстаў ІДІЛ і Фронт-ан-Нусра , каля 120 апалчэнцаў НФВЛ.
Красавік
4 красавіка камандуючы Лівійскай нацыянальнай арміяй маршал Халіфа Хафтар загадаў вайскоўцам пачаць наступленне на сталіцу краіны. На наступны дзень яго байцы ўступілі ў першы бой з атрадамі трыпалітанскіх уладаў. У той жа дзень падраздзяленні ЛНА ўвайшлі на тэрыторыю міжнароднага аэрапорта Трыпалі, разбуранага з 2014 г. . Паводле папярэдніх дадзеных, на тэрыторыі аб’екта пачаліся ўзброеныя сутыкненні паміж падраздзяленнямі лівійскай арміі і прыхільнікамі Урада нацыянальнай згоды. Так званы ваенны савет «рэвалюцыянераў» Місураты ў сваім камюніке абвясціў пра гатоўнасць супрацьстаяць «злавеснаму наступленню» — палявыя камандзіры, якія фармальна падпарадкоўваліся Сараджу, заклікалі прэм’ера «неадкладна» аддаць загады камандуючым усіх падраздзяленняў захаду краіны, каб сарваць прасоўванне «мяцежнага тырана», як яны назвалі Хафтара, і яго спробы стаць «кіраўніком» Лівіі.
Па стане на 5 красавіка, ЛНА знаходзілася ў 17 км ад сталіцы. Войскам Хафтара атрымалася даволі хутка і без бою ўзяць гарады Зінтан, Гар’ян, Сідзі Білан, якія знаходзяцца недалёка ад Трыпалі, а таксама некалькі раёнаў на паўднёвым захадзе сталіцы. Сілы лівійскага ваеначальніка перш за ўсё захапілі некалькі буйных дарог, якія вядуць да горада. Падобную тактыку Хафтар выкарыстаў у бітве за Дэрну. У гэты ж дзень адбыліся першыя буйныя сутыкненні. Баі зафіксаваныя ў 27 км ад горада, дзе ў палон патрапілі 128 салдат Хафтара. Таксама паведамлялася, што ў раёне населенага пункта Сідзі Білан ЛНА высадзіла марскі дэсант. Тым часам, па некаторыя паведамленнях, прэм’ер-міністр Ф. Сарадж часова збег у Туніс.
6 красавіка ВПС УНЗ нанесла авіяўдары па сілам фельдмаршала Хафтара, што наступалі на сталіцу. У той жа дзень, як паведамлялася, на дапамогу прыхільнікам прэм’ера Сараджа прыбылі фарміраванні з Місураты. Праз некалькі гадзін пасля гэтага Хафтар абвясціў аб увядзенні беспалётнай зоны для ваеннай авіацыі над заходняй Лівіяй.
7 красавіка ў выніку ўзброеных сутыкненняў паміж войскамі УНЗ і ЛНА у раёне Трыпалі загінуў па меншай меры 21 чалавек. Таксама самалёт ваенна-паветраных сіл урада Сараджа намаляваў сэрца ў небе над Трыпалі, тым самым зрабіўшы жэст у падтрымку жыхароў сталіцы.
8 красавіка сілы ЛНА Х. Хафтара адступілі з аэрапорта ля Трыпалі (пры гэтым прадстаўнік хафтараўцаў заявіў, што яны не здавалі аэрапорт і да гэтага часу яго кантралююць). Працягваліся ўдары па авіябазе Аль-Ватыя за 130 кіламетраў на паўднёвы захад ад Трыпалі, якую займалі сілы фельдмаршала і выкарыстоўвалі для налётаў на пазіцыі УНЗ. Па дадзеных рускай службы BBC, колькасць загінуўшых сярод сіл УНЗ вырасла да 32 чалавек.
9 красавіка ВПС ЛНА нанеслі ўдар па міжнародным аэрапорце горада Трыпалі. Таксама войскі Хафтара збілі ваенны самалёт УНЗ, які выляцеў з горада Місурата.
У ноч з 9 на 10 красавіка Нацыянальная армія адбіла магутнае наступленне сіл «Шчыта Лівіі» і УНЗ на горад Эль-Азізія. Разам з тым, у раёне аэрапорта зафіксаваны жорсткія сутыкненні. Таксама ЛНА пачала прасоўваенне на поўдні Трыпалі ў раёнах Халет і Айн Зара.
10 красавіка авіяцыя сараджыстаў нанесла ўдары па аб’ектах арміі Хафтара ў раёне Сук аль-Ахад у 40 кіламетрах ад Трыпалі, у той час як сілы ЛНА узялі пад кантроль базу брыгады 42 у Айн-Зара.
11 красавіка авіяцыя маршала Х. Хафтара нанесла ўдары па ваеннай базе Урада Нацыянальнай Згоды ля сталіцы.
12 красавіка сілы УНЗ выбіты з пазіцый у раёне населенага пункта Свані. У гэты жа дзень авіяцыйныя падраздзяленні хафтараўцаў у чарговы раз выкарыстоўвалі баявую авіяцыю для атак на атрады УНЗ (задзейнічаны Су-22М3).
14 красавіка самалёт ЛНА быў збіты ў раёне населенага пункта Вадзі ар-Рабі. Вядома, што пілот катапультаваўся. Адначасова фельдмаршал Хафтар сустрэўся з прэзідэнтам Егіпта Абдулам Фатахам ас-Сісі, каб заручыцца яго падтрымкай.
15 красавіка паведамлялася пра цяжкія сутыкненнях паміж сіламі УНЗ і ЛНА ў прыгарадзе Айн-Зара. Ваенна-інфармацыйны аддзел арміі Хафтара заявіў, што ў Гар’яне, які знаходзіўся пад іх кантролем, прыбыла «вялікае падмацаванне», што рухалася далучыцца да штурму сталіцы. Прадстаўнік УНЗ заявіў, што ў выніку абстрэлу будынка лівійскага міністэрства адукацыі, было знішчана больш за 3 мільёна кніг.
У той жа час армія Хафтара аб’явіла, што яна нібыта захапіла ўсе прыгарады сталіцы.
16 красавіка агенства Sky News апублікавала відэа, дзе сілы УНЗ адступаюць пасля таго, як іх пазіцыі былі абстраляны цяжкай артылерыяй. Тым жа часам ЛНА абвінаваціла апалчэнцаў з Трыпалі і Місураты, якія падтрымлівалі Сараджа, у наўмысным абстрэле грамадзянскага аб’екта з дапамогай БМ-21 «Град», каб наладзіць супольнасць супраць войскаў ППЛ. У гэты жа дзень паведамлялася, што сілы сараджыстаў аднавілі кантроль над мостам Аль-Захра ў паўднёвай частцы Трыпалі. Паступалі паведамленні аб цяжкіх сутыкненнях паміж сіламі УНЗ і ЛНА паблізу Азізіі.
У ноч з 16 на 17 красавіка сталіца падвергнулася ракетнаму абстрэлу. Прадстаўнікі ЛНА практычна адразу адкінулі дачыненне да гэтай падзеі. Як заявіў кіраўнік прэс-службы камандавання Хафтара, мінулай ноччу Нацыянальная армія не ўжывала цяжкую зброю падчас ваенных аперацый. Акрамя таго, ён абвінаваціў у наўмысным абстрэле жылых кварталаў сталіцы з установак «Град» мясцовыя трыпалітанскія групоўкі Сараджа. На яго думку, іх мэтай было пасля ўскласці ўсю віну за гэта на хафтараўцаў. Паводле выдання The Libya Observer, падчас абстрэлу загінулі чатыры чалавекі і яшчэ дваццаць тры паранены.
18 красавіка адбываліся цяжкія сутыкненні ў раёне Саад і прыгарадзе Вадзі, дзе паветраныя сілы Хафтара здзейснілі некалькі авіяўдараў па мэтах УНЗ.
З 19 па 20 красавіка на подступах да лівійскай сталіцы ішлі лютыя баі з прымяненнем авіяцыі: сілы, падкантрольныя Сараджу, спрабвалі атакаваць падраздзяленні ЛНА на паўднёвым і ўсходнім напрамках; авіяцыя УНЗ пяць разоў бамбіла населены пункт Гар’ян і тры разы — ваенную базу «Аль-Ватыя».
23 красавіка камандаванне Лівійскай Нацыянальнай Арміі абвесціла пра пачатак другога этапу наступальнай аперацыі на сталіцу. Прадстаўнік ЛНА распавёў, што атрады Хафтара вызначылі асноўныя і другарадныя пазіцыі УНЗ. Цяпер, паводле яго слоў, пачынаецца наступны этап аперацыі з удзелам пяхоты і артылерыі. У гэты жа дзень сілы хафтараўцаў у раёне авіябазы Эль-Джуфра падвергліся паветранай атацы з боку трох баявых самалётаў урада Сараджа, адзін з якіх атрымалася збіць. Пасля гэтага, 24 красавіка, ЛНА значна прасунуліся ў напрамку цэнтра Трыпалі, адкінуўшы апалчэнцаў-сараджыстаў.
27 красавіка БПЛА хафтараўцаў нанёс удар па сталіцы. Сярод забітых былі чатыры мясцовых жыхара і дзесяць салдат Сараджа. Таксама ваенна-паветраныя сілы лівійскай нацыянальнай арміі абстралялі склад боепрыпасаў узброеных груповак у Трыпалі. На наступны дзень прадстаўнікі УНЗ заявілі, што ў бамбаванні сталіцы прымаюць удзел замежныя ВПС, у прыватнасці некаторыя арабскія краіны.
29 красавіка ў прыгарадзе Салах-эд-Дзін сілы ўрада нацыянальнай згоды змаглі адцясніць атрады ЛНА. У гэты ж час хафтараўцы значна прасунуліся да цэнтральных раёнаў сталіцы. Паведамлялася аб лютых баях на подступах да сталіцы. Супрацьстаялыя бакі ўжывалі артылерыю і гранатамёты. Нават баявая авіяцыя ЛНА нанесла ўдары па ваеннага каледжа ў гэтым раёне.
30 красавіка з’явіліся паведамленні, што ў Місурату нібыта прыбыла група амерыканскіх ваеннаслужачых.
Май
2 мая дэпутаты ППЛ на першым сходзе ў Трыпалі выступілі за любую ініцыятыву па спыненні баявых дзеянняў і наступлення на сталіцу. Пасяджэнне праходзіла ў няпоўным складзе і пад старшынствам дэпутата Садэка Кхэйлі. Гэта стала першым пасяджэннем ППЛ ў сталіцы краіны.
На наступны дзень, 3 мая, склалася спрэчная сітуацыя, паколькі сілы УНЗ заявілі аб адступленні арміі Хафтара на некалькі кіламетраў ад горада, калі як ЛНА — аб поўным сваім кантролі над усімі паўднёвымі кварталамі Трыпалі.
Ужо 4 мая кіраўнік урада нацыянальнай згоды Фаіз Сарадж на фоне поспехаў ЛНА заявіў аб жаданні супрацоўніцтва з Масквой «ва ўсіх абласцях».
5 мая лівійская нацыянальная армія ў ходзе паветраных удараў знішчыла аператыўны штаб сараджыстаў. Прамым ударам падвергліся дыпламатычны клуб і дарога, якая вядзе да мячэці эль-Кахілі. Раней лівійскае аддзяленне Сусветнай арганізацыі аховы здароўя паведаміла, што ў выніку баявых дзеянняў за месяц загінулі 345 чалавек.
7 мая байцам Лівійскай нацыянальнай арміі Халіфа Хафтара ўдалося збіць знішчальнік УНЗ Mirage F1 пад Трыпалі. Пілот быў узяты ў палон. Як паведамлялася, лётчык апынуўся грамадзянінам Партугаліі.
9 мая самалёты ЛНА нанеслі ўдары па батальёне Cenzur Atlılar у раёне Джанзур на захад ад Трыпалі. Адначасова Ф. Сарадж сустрэўся з прэзідэнтам Францыі Э. Макрон. Апошні выказаў сваю падтрымку трыпалітанскаму ўраду.
11 мая армія Хафтара захапіла значную частку раёна Аль-Азізія, у той час як ВПС нанеслі шэраг авіяўдараў па пазіцыях сараджыстаў у раёнах Вадзі-эль-Рабіх і Айн-Зара. 13 мая сілы Хафтара авалодалі аэрапортам Трыпалі, і цалкам захапілі населеныя пункты Гар’ян, Касір-Бенгашыр, Сук-эль-Хаміс, Аль-Завія.
22 мая на малдаўскім інфасайце «Блокнот» з’явіўся артыкул, у якім паведамлялася, што, як мяркуецца, на баку Сараджа ў раёне Трыпалі змагаюцца найміты з Малдовы. Сайт спасылаўся на лівійскага журналіста Фараха Альярыха. Той на сваёй старонцы ў Твітары размясціў фота карабля Amazon Giurgiulesti пад малдаўскім сцягам. На борце былі МРАПы амерыканскай вытворчасці, а таксама ўзброеныя людзі, якія магчыма з’яўляліся грамадзянамі Рэспублікі Малдова.