cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гісторыя Перу
Аднаўленне грамадзянскай праўлення
У 1993 г. была выдадзена новая канстытуцыя, якая значна павялічвала паўнамоцтвы прэзідэнта. У 1995 г. Фухіморы зноў перамог на прэзідэнцкіх выбарах і захаваў свой пост на 5 гадоў. Яго эканамічная палітыка забяспечыла рост эканомікі Перу ў 1994 г. на 12 %. Альберта Фухіморы адрокся ўлады ў 2000 г. У 2001 г., перамогшы на выбарах, прэзідэнтам стаў Алехандра Таледа.
5 чэрвеня 2011 г. новым прэзідэнтам абраны Альянта Умала, кіраўнік Перуанскай нацыяналістычнай партыі.
Мацееўцы
Назву Маце́еўцы маюць:
Нурыманаўскі раён
Нурыма́наўскі раён (Нуримановский район; Нуриман районы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Красная Горка.
Гісторыя
Нурыманаўскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Вуліца Чыжэўскіх (Мінск)
Вуліца Чыжэўскіх — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Названа ў гонар маці і дачкі — Марыі Паўлаўны (1899—1943) і Алены Антонаўны (1924—1943) Чыжэўскіх, удзельніц Мінскага патрыятычнага падполля, удзельніц падрыхтоўкі акта адплаты над катам беларускага народа генеральным камісарам Вайсрутэніі, начальнікам паліцыі бяспекі фон Готбергам.
Dieu et mon droit
Dieu et mon droit (God and my right; — Бог і маё права) — дэвіз англійскай (з XVIII стагоддзі — брытанскай) манархіі з часоў Генрыха V (1413—1422), указвае на боскасць праў манарха на карону. Арыгінальнае напісанне дэвізу на французскай мове.
Першапачаткова напісанне было «Dieut et mon droict», у адпаведнасці з французскай арфаграфіяй таго часу.
У наш час дэвіз намаляваны на стужцы ў ніжняй частцы Каралеўскага герба Злучанага Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі
Мацейкі
Назву Маце́йкі маюць:
Бітва за востраў Змяіны
Атака на востраў Змяіны ў Чорным моры, які належыць Украіне, адбылася 24 лютага 2022 года напачатку ўварвання Расіі ва Украіну. Змяіны востраў быў заняты расійскімі войскамі да 30 чэрвеня.
Кантэкст
Змяіны — невялікі востраў за 50 кіламетраў ад паўднёвага берага Украіны, паблізу дэльты Дуная. Ён кантралюе праходы да трох партоў Украіны і крытычна важны для кантролю марской прасторы ў заходняй частцы Чорнага мора.
У жніўні 2021 года Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі арганізаваў прэс-канферэнцыю на Змяіным востраве, падчас якой сказаў: «Гэты невялікі востраў, як і астатнія нашы тэрыторыі, — украінская зямля і мы будзем яе абараняць з усіх сіл».
Паводле начальніка пагранічнай заставы Багдана Гоцкага, на востраве знаходзілася 80 абаронцаў: каля 30 пагранічнікаў, больш за 40 марскіх пехацінцаў 35-й брыгады, некалькі байцоў Сухапутных войск і Ваенна-паветраных сіл. Знаходзіліся там і цывільныя асобы: начальнік маяка, яго памочнік, некалькі камунальнікаў і інш.
Ход падзей
Уначы 24 лютага 2022 расійскі ваенны карабель пачаў перакрываць маршруты руху для грамадзянскіх суднаў. Абаронцы вострава, якія мелі толькі лёгкую зброю, былі паднятыя па трывозе. У 6 гадзін раніцы расіяне звярнуліся да іх з дапамогай міжнароднага адкрытага канала сувязі для суднаў з заклікам здацца. Пасля трох гадзін угавораў яны перайшлі да запалохвання «знішчэннем», калі ўкраінскія вайскоўцы не пагодзяцца на супрацоўніцтва. Тады ж на гарызонце з’явілася патрульнае судна «Васілій Быкаў», а пазней да яго далучыўся ракетны крэйсер «Масква». Пры падтрымцы штурмавых верталётаў абстрэльвалі востраў з палубных гармат. Затым пачаліся авіяналёты з выкарыстаннем Су-27 і Су-34. Ахвяр пасля абстрэлаў не было.
Калі расійскі карабель звярнуўся да ўкраінскіх памежнікаў на востраве і патрабаваў здацца, то ў адказ прагучала: «Русский военный корабль, иди на хуй». Украінскі вайсковаслужбовец вёў трансляцыю моманту, калі расійскі карабель адкрыў агонь. Адказ украінскіх памежнікаў на патрабаванне здачы стаў мабілізацыйным заклікам для ўкраінцаў і іх прыхільнікаў у свеце.
Увечары Дзяржаўная пагранічная служба Украіны праінфармавала, што згубіла сувязь з востравам. Расійскія сілы занялі востраў пасля бамбардзіраванняў з мора і паветра, якія знішчылі інфраструктуру. Караблі з расійскімі дэсантнікамі захапілі Змяіны. Увесь гарнізон і цывільныя з вострава трапілі ў палон. Расійскае Міністэрства абароны праінфармавала, што на востраве знаходзілася 82 салдаты, якія здаліся.
13 красавіка ракетны крэйсер «Масква», які прымаў удзел у штурме вострава, затануў.
У пачатку мая знішчаны 4 патрульныя расійскія катары і дэсантны катар, 3 сістэмы СПА, камандны пункт і склад боепрыпасаў на востраве. Узброеныя сілы Расіі займаліся ўмацаваннем абароны вострава, былі дастаўлены новыя сродкі СПА. 17 чэрвеня расійскі буксір «Спасатель Василий Бех» быў патоплены.
20 чэрвеня Украіна атакавала Змяіны ракетнымі ўстаноўкамі і гаўбіцамі, здзяйсняліся паветраныя налёты. На востраве адзначаны пажары і выбухі.
Інтэлектуальныя гульні
Інтэлектуальныя гульні — від спорту, гульні, з вызначынымі правіламі, і разумовай тактыкай. Сярод інтэлектуальных гульняў самае прыкладнае месца займаюць шахматы. Таксама для прыкладу, можна назваць шашкі, даміно, Што? Дзе? Калі? і іншыя.
Жалаўлы (Паўладарская вобласць)
Жалаўлы — сяло ў Актагайскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Жалаулінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553239100.
Алесь Наварыч
Алесь Наварыч (сапр. Аляксандр Іванавіч Трушко; нар., вёска Відзібор, , Брэсцкая вобласць) — беларускі празаік.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Відзіборскай сярэдняй школы працаваў цесляром у Столінскай вытворча-механізаванай калоне, затым лабарантам у роднай школе. У 1978—1980 гадах вучыўся на стаматалагічным факультэце Мінскага медыцынскага інстытута. У 1985 годзе скончыў аддзяленне рускай мовы і літаратуры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Настаўнічаў у Скірмантаўскай сярэдняй школе Дзяржынскага раёна (1985—1986), Малюшыцкай — Карэліцкага раёна (1986—1987). З 1988 года — літрэдактар у часопісе «Вожык». З 1990 года быў метадыстам Рэспубліканскага цэнтра эстэтычнага выхавання. Пазней працаваў у часопісах «Бярозка», «Полымя», намеснікам галоўнага рэдактара ўстановы «Выдавецкі цэнтр БДУ», у часопісе «Маладосць», зноў у часопісе «Вожык» (да 2012 года).
Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1988 года.
Творчасць
Першыя апавяданні апублікаваў у 1983 г. (часопіс «Маладосць»). Аўтар зборнікаў апавяданняў «Рабкова ноч» (1988) і «Ноч пацалункаў незалежнасці» (1989), гістарычнага рамана «Літоўскі воўк» (2005).
Ястрамбель
Вялікае Княства Літоўскае
Вядомы з XVI стагоддзя як паселішча Навагрудскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Упамінаецца ў 1507 г. як уладанне Пятра Дарагастайскага, а ў 1567 г. — як уладанне Андрэя Падарэўскага, які са сваіх маёнткаў выстаўляў «12 коней збройна». Пад 1577 года упамінаецца ў актах Берасцейскага гродскага суда.
У 1663 г. (у дарчым запісу дэрпцкага падкаморыя Яна Гераніма Рдултоўскага і яго жонкі Сусаны) маёнткам Ястрамбель стаў валодаць іх сын Міхал Ян Рдултоўскі, а пазней яго нашчадкі па мужчынскай лініі.
Пад уладай Расійскай імперыі
У 1840 г. у Ястрамбелі была пабудавана драўляная царква Святога Мікалая Цудатворца. Маёнтак Ястрамбель (вёскі Ястрамбель, Малахоўцы, Сіворчыцы, вінакурня) і маёнтак Адахоўшчына (Адахоўшчына, Карчы, Селявічы) у 1846 г. супольна налічвалі 226 душ мужчынскага пола, 180 душ жаночага пола, 9374 дзесяціны зямлі (лес і 2388 дзесяціны пашні).
У 1864 г. маёнтак і палац перайшлі па спадчыне да сына Міхала Катлубая — адстаўнога паручніка Генрыка Катлубая (1829 г. нар.), які быў жанаты з Ізабелай Антонаўнай Мацкевіч. Пры Генрыку Катлубаю яго зямельныя валоданні ў вёсцы Ястрамбель налічвалі толькі 2763 дзесяціны, бо ў выніку сялянскай рэформы (1861) у Расійскай Імперыі вызваленыя ад прыгону сяляне атрымалі частку зямлі маёнтка Ястрамбель. У 1897 г. у Ястрамбелі Катлубаі пабудавалі шыкоўны палац, знешні выгляд якога застаўся амаль нязменым да нашага часу.
Паводле перапісу 1897 годзе ў сяле дзейнічалі царква, хлебазапасны магазін, валасное праўленне, пабудавана новая сядзіба. На пачатку XX ст. працавала школа граматы.
Найноўшы час
Пасля смерці Генрыка Катлубая маёнткам кіравала яго жонка Ізабела і толькі ў 1911 г. зямля маёнтка была падзелена роўнымі часткамі (па 1184 дзесяціны) паміж дзецьмі Генрыка і Ізабелы — Эдвардам і Міхалам Катлубаямі.
Апошнім уласнікам маёнтка Ястрамбель быў Зыгмунт Катлубай (1885—1940), выпускнік Ягелонскага ўніверсітэта і юрыст.
З 1921 года вёска ў складзе Польшчы, цэнтр гміны Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.
З 1939 года ў БССР. Зямля і палац Катлубаяў у Ястрамбелі былі нацыяналізаваны.
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 12 вяскоўцаў.
Інфраструктура
У вёсцы знаходзяцца магазін, школа-інтэрнат, музей Кабушкіна.
NGC 3725
NGC 3725 (іншыя абазначэнні — UGC 6542, IRAS11308+6209, MCG 10-17-15, ZWG 291.78, MK 179, ZWG 292.5, PGC 35698) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пелагея Роза з Патоцкіх
Пелагея Роза з Патоцкіх — польская свецкая прыгажуня, мастацтвазнаўца, мецэнатка.
Біяграфія
Паходзіла са шляхецкага роду Патоцкіх. Дачка ваяводы рускага, маршалка Таргавіцкай канфедэрацыі Станіслава Шчэнснага Патоцкага. Жонка мінскага губернскага маршалка Францішка Сапегі, пасля — князя.
Заснавальніца палацава-паркавага комплексу еўрапейскага ўзору ў мястэчку Высокае Брэсцкага ваяводства (1820).
У мастацтве
Ёй прысвечаны карціны мастачкі Элізабет Віжэ-Лібрэн, адна з іх: «Дзярэчынская Тэрпсіхора» (1774, зберагаецца ў Францыі).
Вуліца Хмялеўскага (Мінск)
Вуліца Хмялеўскага (да 1964 Пакгаўзная) — вуліца ў Маскоўскім раёне раёне Мінска. Названа ў гонар Канстанціна Іосіфавіча Хмялеўскага (1905—1943), аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў Мінскага падполля ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Эканоміка Партугаліі
Эканоміка Партугаліі ў цяперашні час займае 50-е месца ў свеце па памеры ВУП па ППС, што складае: $ 247,1 млрд. (ацэнка на 2010 год)
У цяперашні час структура партугальскай эканомікі грунтуецца на сектарах прамысловасці і сферы паслуг, якія прадстаўляюць 22.09% і 74.7%, што фармуе валавы нацыянальны прадукт (ВНП) краіны. Аднак у мінулых гадах Партугалія, сутыкаецца з праблемай застою ў эканоміцы, пры тэмпах росту менш чым на 2% штогод, што ніжэй сярэдняга ліку іншых краін Еўрапейскага саюза, які мае рост 2,5%.
Галіны прамысловасці
Здабыча пірытаў, вальфрама, урану, волава, жалезнай руды, вугалю.
Энергетыка
Вытворчасць электраэнергіі 44500000000 кВт·г (2007).
Лёгкая прамысловасць
Найбольш важныя традыцыйныя галіны прамысловасці - тэкстыльная (баваўняная і ваўняная), швейная, вінаробства, вытворчасць аліўкавага алею, рыбных кансерваў, апрацоўка коркавай кары (вядучае месца ў свеце). Чорная і каляровая металургія, машынабудаванне (суднабудаванне і суднарамонт, аўтазборцы, электратэхнічнае); развіваецца хімічная, нафтаперапрацоўчая і нафтахімічная, цэментная, шкляна-керамічная (вытворчасць сіняй абліцавальнай пліткі) прамысловасць.
Сельская гаспадарка
У сельскай гаспадарцы пераважае земляробства. Каля 1/2 апрацоўваемых зямель занята раллёй; вінаградарства, пладаводства, аліўкавыя насаджэнні. У жывёлагадоўлі развядзенне буйной рагатай жывёлы, авечкагадоўля, свінагадоўля. Рыбалоўства (ўлоў 253,9 тыс. метрычн. Т у 1994, галоўным чынам сардзіны).
Знешні гандаль
Экспарт: тэкстыльныя і швейныя вырабы, харчовыя тавары, корак, суда, электраабсталяванне, хімічная прадукцыя. Асноўныя знешнегандлёвыя партнёры - краіны Еўрапейскага саюзу.
Іншыя крыніцы даходу
Замежны турызм (каля 10 млн чалавек у год).
Томаш Бурлінскі
Томаш Бурлінскі (Tomasz Burliński) (нар. ) — польскі гандбаліст, трэнер.
Кар’ера
Пасля заканчэнні прафесійнай кар’еры ў 2019 годзе стаў трэнерам «АЗС УКВ Быдгашч».
Паўднёвыя Эгейскія астравы
Паўднёвыя Эгейскія астравы (Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου) — адміністрацыйная вобласць (Перыферыя) ва ўсходняй частцы рэспублікі Грэцыя, якая складаецца з некалькіх астравоў. Адміністрацыйна складаецца з номы Кіклады і Дадэканес. Адміністрацыйны цэнтр вобласці — горад Эрмупаліс.
Мацкі
Назву Мацкі маюць:
Аверс
Аверс (avers,  — павернуты тварам) — правы (галоўны) бок манеты, медаля, банкноты.
Аверс манет, як правіла, лічыцца бок з партрэтам манарха ці яго манаграмай або імем. Пры іх адсутнасці аверс вызначаецца па боку, на якім знаходзіцца герб або ўказваецца намінал. У савецкай нумізматычнай літаратуры для манет XVIII—XX стст. аверс вызначаецца пераважна па гербе дзяржавы-эмітэнта, але ў шэрагу краін аверс прынята лічыць бок манеты з партрэтнымі выявамі, аверс мемарыяльных манет вызначаецца бокам з сюжэтнай выявай. У медалях вызначаецца як аверс бок, што паведамляе аб нагодзе выпуску. Для банкноты аверс — бок з гербам і подпісам асоб, што адказваюць за выпуск.
У ілюстрацыях аверсы аб’ектаў падаюцца злева ці зверху ад рэверса.
Заслаўская вуліца (Мінск)
Засла́ўская вуліца (улица Заславская) — вуліца ў Цэнтральным раёне Мінска.
Размяшчэнне
Мае складана выгнутую форму. З’яўляецца працягам вуліцы Дзімітрава, пачынаецца ад скрыжавання з вуліцы Мельнікайтэ і завяршаецца скрыжаваннем з праспектам Машэрава. Даўжыня вуліцы складае каля 750 м.
Цікавыя факты
Падчас хваляванняў 9 жніўня 2020 г. сцяну дома 17 па Заслаўскай вуліцы пашкодзіла неўсталяваная выбуховая прылада, верагодна, светлашумавая граната, якую пусціў АМАП з гранатамёта ГМ-94.
Салавацкі раён
Салава́цкі раён (Салаватский район; Салауат районы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Малаяз.
Геаграфія
Салавацкі раён мяжуе з Кігінскім, Нурыманаўскім і Дуванскім раёнамі, а таксама з Чалябінскай вобласцю. Плошча раёна складае 2182,22 км². Асноўная частка тэрыторыі размешчана на водападзеле рэк Юрузань і Ай. Па паўднёва-ўсходняй частцы цягнуцца хрыбты заходняга схілу Урала.
Гісторыя
Салавацкі раён быў утвораны ў 1935 годзе ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 24196 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць башкіры (66,6 %), далей ідуць татары (22,4 %) і рускія (10 %).
2025 год у гісторыі спорту
2025 год будзе адзначаны шэрагам спартыўных падзей.
Адэскі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт
Адэскі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт - украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, размешчаная ў Адэсе.
Гісторыя
Універсітэт быў заснаваны ў 1900 годзе як факультэт Наварасійскага ўніверсітэта. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі быў рэарганизаваны ў Адэскі медыцынскі інстытут, названы тады ў гонар М. І. Пірагова. У 1990-х гадах навучальная ўстанова атрымала статус універсітэта і сучасную назву.
Георгіеўск
Гео́ргіеўск (Георгиевск) — горад (з 1786 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Георгіеўскага раёна Стаўрапольскага края. Насельніцтва 69,5 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1777 годзе.
Горад размешчаны ў Перадкаўказзі на рацэ Падкумак (прыток Кумы), за 210 км на паўднёвы ўсход ад Стаўрапаля. Чыгуначны вузел.
Заснаваны ў верасні 1777 года як крэпасць Св. Георгія на Азова-Маздокскай абарончай лініі. У 1783 годзе тут быў заключаны Георгіеўскі трактат паміж Расіяй і Грузіяй, паводле якога цар Іраклій II прызнаваў заступніцтва Расіі. З 1785 павятовы горад Каўказскага намесніцтва. З 1802 года цэнтр Каўказскай губерні. Пачатак XIX ст. — росквіт горада — кірмашы, адкрыліся: лячэбная ўправа, прыхадское і павятовае вучылішчы. Але з 1822 года Георгіеўск, які стаў павятовы горадам, паступова губляе сваё значэнне.
У сучасным Георгіеўску: заводы — арматурны, рамонтна-механічны, цвіковы, гарбарныя, два цагляныя, асфальтавыя, спецінструментаў; фабрыкі — швейная, абутковая, футравыя; прадпрыемствы харчовай прамысловасці: маслаэкстракцыйны, кансервавы, малочны, мукамольны, вінаробны, піўзавод, мяса- і птушкакамбінаты.
Леснякі
Леснякі́ (, Лесняки) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ваўкавыскага сельсавета.
Гісторыя
У 1796 г. належала Тадэвушу Сегеню. У 1836 г. прыватная вёска, 28 двароў, 142 жыхары. У 1914 г. 44 двары, 212 жыхароў. У 1954—1961 гадах цэнтр Леснякоўскага сельсавета.
Насельніцтва
На 01.01.2004 г. 42 двары, 88 жыхароў.
NGC 3727
NGC 3727 (іншыя абазначэнні — NPM1G -13.0331, PGC 35697) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Чаша.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Osteoglossum bicirrhosum
Osteoglossum bicirrhosum — від рыб сямейства.
Арэал
Басейн Амазонкі і рэк і  у Французскай Гвіяне.
Гэты від жыве ў цёплых водах з тэмпературай 24 — 30 °C. Устойлівы да нізкага узроўню кіслароду ў вадзе.
Апісанне
Яна вырастае да 90 см у даўжыню і больш за 2 кілаграмы весам. У канцы ніжняй сківіцы два вусы. Спінны і анальны плаўнікі амаль звязаны з хваставым плаўніком. Анальны плаўнік даўжэй, у самцоў, чым у самак.
Харчаванне
Усяедны, як правіла, атрымлівае харчаванне ад паверхні вады, можа выскачыць з вады, каб злавіць казурку, якая сядзіць на нізкай нахіленай галіне.
Фрэдэрык Веселі
Фрэдэрык Веселі (Frédéric Veseli; нар., Рэнан) — албанскі футбаліст, абаронца турэцкага клуба «Фаціх Карагюмрук» са Стамбула і нацыянальнай зборнай Албаніі.
Клубная кар’ера
Нарадзіўся ў горадзе Рэнан, выступаў у юнацкасці за швейцарскія каманды «Рэнан» і «Лазана-Спорт». У 2008 годзе быў падпісаны камандай «Манчэстэр Сіці», пазней пераходзіў у «Манчэстэр Юнайтэд» і «Іпсвіч Таўн», але не прабіўся ў асноўны склад ні ў адным з гэтых трох клубаў. У другой палове сезону 2013/2014 пачаў гуляць за «Беры» на правах арэнды, потым у пачатку сезона 2014/2015 арандаваны «Порт Вэйл», завяршыўшы пераход туды ў студзені 2015 года. З ліпеня 2015 — асноўны ігрок каманды «Лугана» швейцарскай Суперлігі.
У жніўні 2016 года падпісаў кантракт з італьянскім клубам «Эмпалі». У першай палове 2020 года на правах арэнды выступаў за французскі «Ле-Ман», а ў жніўні таго ж года падпісаў двухгадовае пагадненне з «Салернітанай», разам з якой выйшаў у Серыю A.
У жніўні 2022 года перайшоў у «Беневента», а ў ліпені 2023 года далучыўся да турэцкага клуба «Фаціх Карагюмрук».
Міжнародная кар’ера
Веселі выступаў за зборныя Швейцарыі амаль на ўсіх узроўнях, быў у 2009 годзе капітанам зборнай на юнацкім чэмпіянаце свету, які швейцарцы выйгралі. Веселі адмовіўся выступаць за зборную Косава, а ў лістападзе 2015 года прыняў запрашэнне ад зборнай Албаніі. 31 мая 2016 года Веселі быў улучаны ў заяўку на чэмпіянат Еўропы 2016.
Патмас
Па́тмас, Патм (Πάτμος) — невялікі грэчаскі востраў на паўднёвым усходзе Эгейскага мора, у 70 км ад Турцыі, адзін з Паўднёвых Спарадскіх астравоў. Плошча — 34,6 км². Колькасць насельніцтва — 3044 чалавек (2001). Галоўны горад — Патмас (Πάτμος — Skala), з добрай гаванню.
Гісторыя
У IV стагоддзі да н.э. на востраве існаваў акропаль. Патмас быў месцам высылкі ў рымлян. Паводле падання, сюды быў сасланы апостал Іаан Багаслоў і ў адной з пячор меў адкрыццё, якое легла ў аснову Апакаліпсіса.
На Патмасе знаходзіцца адзін з найбуйнейшых у Грэцыі манастыр Іаана Багаслова, заснаваны святым Хрыстадулам у 1088 годзе. У ім знаходзіцца багаты збор рукапісаў, апісанне якога выдадзена манахам Сакеліянам у Афінах.
Пасля падзення Канстанцінопаля ў 1453 г. востраў даў прытулак тысячы бежанцаў, частка якіх засталася на востраве. Некаторы час быў пад кантролем венецыянцаў, якія ў 1537 годзе здалі Патмас без бою туркам. І пад венецыянскім і пад турэцкім кантролем насельніцтва вострава заставалася выключна грэчаскім. У 1669 г. тут была заснавана вядомая ва ўсёй Грэцыі Патмаская акадэмія, якая ўнесла вялікі ўнёсак у захаванне і развіццё грэчаскай асветы. У 1771—1774 падчас Міжземнаморскай экспедыцыі тут знаходзілася база Расійскага флоту.
Востраў вядомы таксама ва ўсёй Грэцыі і як месца нараджэння Ксантас Эмануіла (1772—1852) аднаго з трох грэчаскіх патрыётаў, якія заснавалі ў 1814 г. у Адэсе тайнае таварыства «Філікі Этэрыя», якое падрыхтавала вызваленне Грэцыі ад турэцкага панавання.
Жыхары Патмаса ўдзельнічалі ў вызваленчай вайне Грэцыі 1821-29 гг., але паводле міжнародных пагадненняў востраў застаўся па-за межамі адроджанай грэчаскай дзяржавы.
У 1912 годзе падчас Турка-італьянскай вайны востраў Патмас быў акупаваны італьянцамі.
Востраў вернуты ў склад Грэцыі ў 1948 годзе па выніках Другой сусветнай вайны.
Культура
Кожны год, у канцы жніўня, на востраве праходзіць Міжнародны фестываль царкоўнай музыкі.
Грыціў
Грыціў (Гриців) — пасёлак гарадскога тыпу ў Шэпэціўскім раёне Хмяльніцкай вобласці Украіны.
Гісторыя
Заснавана паселішча ў XI ст. Статус пасёлка гарадскога тыпу мае з 1959 г. У мінулым адносіўся да Ізяслаўскага павета, быў валасным цэнтрам. Замак і горад у 1547 г. належалі князям Збаражскім. У 1570 г. маёнтак пераходзіць да князя Астрожскага, а ў 1620 г. — зноў да князёў Збаражскіх, а пазней да Любамірскіх.
Мадаба
Мадаба (مادبا) — горад у Іарданіі, прыкладна ў 35 км паўднёвей Амана. Насельніцтва 70338 чалавек (2004).
Заснаваны маавіцянамі горад некалькі разоў згадваецца ў Бібліі. У першым стагоддзі да нашай эры горад патрапіў пад кіраванне Набатэйскага царствы і з 106 года ён быў часткай рымскай правінцыі Камяністая Аравія.
У 746 годзе горад быў разбураны землетрасеннем. Толькі ў 1880 годзе хрысціяне расчысцілі разваліны і аднавілі горад. Пры гэтым у развалінах знайшлі старыя мазаікі, у тым ліку вядомую карту Палесціны VI стагоддзя.
Музеі
Гарадскія музеі:
Уладзімір Аляксандравіч Навумовіч
Уладзімір Аляксандравіч Навумовіч (нар., в. Баўцічы, , Гродзенская вобласць) — беларускі літаратуразнавец, крытык.
Біяграфія
У 1973 г. скончыў аспірантуру пры кафедры беларускай літаратуры БДУ, у наступным годзе абараніўшы кандыдацкую дысертацыю па філалогіі (тэма «Проза „Маладняка“»). З 1973 г. выкладчык, з 1978 г. — дацэнт кафедры беларускай літаратуры філалагічнага факультэта БДУ.
У 1982—1983 гг. загадчык кафедры рускай мовы для замежных студэнтаў, у 1989 г. — загадчык кафедры беларускай мовы і літаратуры для прыродазнаўчых факультэтаў, у 1989—2000 гг. — загадчык кафедры беларусазнаўства філалагічнага факультэта БДУ. У 1990—1994 гг. адначасова ўзначальваў Міжнародную школу беларускай мовы, літаратуры і культуры. У 2003—2008 гг. з’яўляўся саветнікам рэктара БДУ. Цяпер дацэнт кафедры беларускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта БДУ.
Творчасць
Першыя апавяданні надрукаваў у 1964 г. (наваградская раённая газета «Новае жыццё» і «Чырвоная змена»). Аўтар аповесцей «Узаранае поле» (часопіс «Маладосць», 1968), «Такое бывае аднойчы» (1982), манаграфіі "Шляхамі арлянят: Проза «Маладняка» (1984), дапаможнікаў «Беларусазнаўства: Навучальны дапаможнік для студэнтаў Вышэйшая навучальная ўстанова» (у сааўтарстве, пад рэд. П. І. Брыгадзіна) (1989), «Беларуская літаратура: Вучэбны дапаможнік для сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў» (пад грыфам) (2000), «Беларуская літаратура ХХ стагоддзя: Гісторыя і сучаснасць» (2005).
Хальдаўр Кільян Лакснес
Хальдаўр Кільян Лакснес (ісл. Halldór Kiljan Laxness, правільная транскрыпцыя Хатльдаўр Кільян Лахснес, сапраўднае імя і імя па бацьку Halldór Guðjónsson (Хатльдаўр Гвюд’ёўнсан); 23 красавіка 1902 — 8 лютага 1998) — ісландскі пісьменнік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 1955 года («За яскравую эпічную моц, якая адрадзіла вялікае апавядальнае мастацтва Ісландыі»).
Ломыш
Назву Ло́мыш маюць:
Псіхіятрыя
Псіхіятры́я — галіна клінічнай медыцыны, якая вывучае псіхічныя разладжанні, займаецца іх лячэннем, прафілактыкай і аказаннем дапамогі псіхічна хворым, а таксама ізаляцыяй асоб з псіхічнымі разладжаннямі з дэвіянтнымі паводзінамі, якія ўяўляюць патэнцыйную небяспеку для сябе і навакольных.
Машкі
Назву Машкі́ маюць:
Міхайлаўск (Стаўрапольскі край)
Міхайлаўск (Михайловск) — горад (з 1999 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Шпакаўскага раёна Стаўрапольскага края. Насельніцтва 59,1 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1784 годзе.
Горад размешчаны за 210 км на поўнач ад Стаўрапаля.
Балтасап
Балтасап — сяло ў Актагайскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жалаулінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553239200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 281 чалавек (146 мужчын і 135 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 217 чалавек (116 мужчын і 101 жанчына).
NGC 3728
NGC 3728 (іншыя абазначэнні — UGC 6536, MCG 4-27-61, ZWG 126.87, NPM1G +24.0248, PGC 35669) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ломыш (возера)
Ломыш — возера ў Беларусі, у Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці, за 27 км на паўднёвы захад ад горада Хойнікі, за 1 км ад адселенай вёскі Ломыш, на левабярэжнай пойме ракі Прыпяць.
Возера старычнае. Плошча паверхні 0,22 км². Даўжыня 2,7 км, найбольшая шырыня 0,13 км. Даўжыня берагавой лініі 5,5 км.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, краснапёрка, плотка, гусцяра, язь, мянтуз, акунь, судак і іншыя віды рыб.
Гісторыя
У пасляваенны савецкі перыяд, пры копцы сіласных ям каля возера, ва ўрочышчы Крам’е, знойдзена напластаванне попелу і вуголля.
Паўночныя Эгейскія астравы
Паўночныя Эгейскія астравы (Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου) — адміністрацыйная вобласць (перыферыя) ва ўсходняй частцы рэспублікі Грэцыя, якая складаецца з некалькіх астравоў. Адміністрацыйна складаецца з номы Лесбас, Самас і Хіяс. Адміністрацыйны цэнтр вобласці — горад Мітылена (Мітыліні) на востраве Лесбас.
Кігінскі раён
Кігі́нскі раён (Кигинский район; Ҡыйғы районы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Верхнія Кігі.
Геаграфія
Кігінскі раён мяжуе з Салавацкім, Дуванскім, Мечатлінскім і Белакатайскім раёнамі, а таксама з Чалябінскай вобласцю. Плошча раёна складае 1688,36 км².
Гісторыя
Кігінскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 17235 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць татары (51,4 %), далей ідуць башкіры (41,5 %) і рускія (5,6 %).
Машкова
Назву Машко́ва маюць:
Ансі Аголі
Ансі Аголі (Ansi Agolli; нар., Тырана, Албанія) — албанскі футбаліст, абаронца амерыканскага клуба «Нью-Ёрк Космас» і нацыянальнай зборнай Албаніі.
Вінькіўці
Вінькіўці (Віньківці) — пасёлак гарадскога тыпу ў Віньківецкім раёне Хмяльніцкай вобласці Украіны, раённы цэнтр. Мястэчка размешчана на Падоллі на рацэ Калюс у 50 км ад Хмяльніцкага. У 1927—1938 гг. меў назву Затонск.
Людміла Ягораўна Совік
Людміла Ягораўна Совік (нар., в. Рагінь, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2014, Расія; 2015, Беларусь), дацэнт (1989), прафесар.
Біяграфія
Скончыла Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Арганізацыя механізаванай апрацоўкі эканамічнай інфармацыі», кваліфікацыя «Інжынер-эканаміст», 1975), Маскоўскі фінансавы інстытут (аспірантура, 1980), Паўднёва-Заходні дзяржаўны ўніверсітэт (Курск, Расія; дактарантура, 2014). Працавала на Беларускім металургічным заводзе (Жлобін; 1994—1999, дырэктар па эканоміцы і фінансах); у кампаніі «Стройфлотинвест» і прадпрыемстве «Воронежрыба-Комплекс» (1999—2004, дырэктар па фінансах, генеральны дырэктар); Варонежскім дзяржаўным універсітэце інжынерных тэхналогій (2004—2015, кафедра эканамічнай бяспекі і фінансавага маніторынгу, прафесар); Палескім дзяржаўным універсітэце (з 2015, факультэт эканомікі і фінансаў, у 2015—2018 — загадчык кафедры эканомікі і арганізацыі вытворчасці, прафесар кафедры эканомікі і бізнесу).
Навуковыя інтарэсы: фінансавы менеджмент; кіраванне праектамі; эканоміка прадпрыемства; кіраванне інавацыямі.
Карасу (Паўладарская вобласць)
Карасу — сяло ў Актагайскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жалаулінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553239300.
Машок
Назву Машо́к маюць:
Арабаўшчына
Ара́баўшчына (, Арабовщина) — аграгарадок у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчана на шашы, за 8 км на паўднёвы ўсход ад Гарадзішча, за 14 км на поўнач ад Баранавіч.
Дырхем
Дырхем (درهم, ад δραχμή) — сярэбраная манета мусульманскага Усходу.
Іван Дзяржынскі
Іван Дзяржынскі:
Арабаўшчына
Гісторыя
Пад 1883 годам пазначана як сяленне ў Навагрудскім павеце Мінскай губерні, мелася капліца. У 1887 годзе ў Сталовіцкай воласці Навагрудскага павета працаваў хлебазапасны магазін.
Дырхем
1) Манета Арабскага халіфата (метрычная проба каля 960 г., лігатурная маса 2,4 — 4 г.). Упершыню эмітаваны паміж 692 г. і 696 г. У сучаснай нумізматыцы дырхем называюць куфіцкім (па найменні арнаментальнага пісьма, што ўзнікла ў канцы VII ст. у гарадах Аль-Куфа і Аль-Басра, якім выконваліся легенды на аверсе і рэверсе манет халіфата). З пачатку IX ст. дырхем сістэматычна з’яўляўся на Русі і стаў асноўным сродкам грашовага абарачэння да канца 980-х г. Старажытнаруская грашовая сістэма склалася з цэлых (куна, нагата) і фрагментавых (разана, вевярыца) экзэмпляраў дырхема, пра што сведчаць скарбы IX—X стст. (Добрынскі манетна-рэчавы скарб, Казьянкаўскі манетны скарб, Ракавецкі манетны скарб, Старадзедзінскі манетны скарб і іншыя). Старажытнарускае абарачэнне куфіцкага дырхема працягвалася за кошт паступленняў у IX—X стст. разам з заходнееўрапейскімі дэнарыямі да XII ст. (Гараўлянскія манетна-рэчавыя скарбы, Дзягцянскі манетна-рэчавы скарб, Стражавіцкія манетна-рэчавыя скарбы).
Арабаўшчына
Гісторыя
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Сталовіцкай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.
Дырхем
2) Манета Залатой Арды (лігатурная маса 1,4 — 1,5 г.). Яна абмежавана абарачалася і на поўдні Беларусі (Брэсцкая і Гомельская вобласці) у XIV—XV стст.
Арабаўшчына
Гісторыя
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.
Верхнія Кігі
Ве́рхнія Кігі́ (Верхние Киги; Үрге Ҡыйғы) — сяло ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кігінскага раёна Башкартастана, размешчана за 294 км ад Уфы. Колькасць насельніцтва станам на 2010 год складала 6637 чалавек. Большасць насельніцтва складаюць татары.
Арабаўшчына
Гісторыя
Да 21 чэрвеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Сталовіцкага сельсавета, да 19 мая 1986 года — у склад Мядзеневіцкага сельсавета, да 26 чэрвеня 2013 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета.
23 мая 1996 года непадалёку ад Арабаўшчыны разбіўся самалёт, якім кіраваў лётчык Уладзімір Карват у час выканання вучэбна-трэніровачнага палёту.
Інфраструктура
Маецца базавая школа, дзіцячы сад, дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, аддзяленне ААТ «Беларусбанк», ФАП, некалькі крамаў.
Адэскі нацыянальны марскі ўніверсітэт
Адэскі нацыянальны марскі ўніверсітэт — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Адэсе.
Гісторыя
Універсітэт быў заснаваны ў чэрвені 1930 года як Адэскі інстытут інжынераў воднага транспарту. У 1945 годзе ён быў перайменаваны ў Адэскі інстытут інжынераў марскога флоту. Пастановай Кабінета міністраў Украіны ад 29 жніўня 1994 года інстытут быў перайменаваны ў Адэскі дзяржаўны марскі універсітэт. Указам Прэзідэнта Украіны ад 26 лютага 2002 года ўніверсітэту быў нададзены статус нацыянальнага.
Відзаўскае
Відзаўскае (Відзскае ) — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Дрысвята, за 34 км на паўднёвы захад ад горада Браслаў, за 1 км на поўнач ад гарадскога пасёлка Відзы, каля вёскі Балікі.
Плошча возера складае 0,97 км². Найбольшая глыбіня 20,5 м. Даўжыня 4,07 км, найбольшая шырыня 0,54 км. Аб’ём вады 5,11 млн. м³. Плошча вадазбору 4,5 км². Схілы катлавіны вышынёй болыш за 20 м, у паўднёвай частцы стромкі абразійны схіл. Катлавіна складзена з 3 плёсаў — мелкаводнага ўсходняга, карытападобнай формы з шырокай літараллю (да 30 м) заходняга і найбольш складанай будовы цэнтральнага з востравам (плошча 0,4 га) і меллю. Большасць берагоў зліваецца са схіламі катлавіны, у асобных месцах пойма шырынёй да 10 м. Мелкаводдзе пясчанае, глыбей — ілы. Возера злучана пратокай з возерам Сэклы. Выцякае ручай у возера Маруга.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, плотка, краснапёрка, акунь, лінь і іншыя рыбы.
NGC 3729
NGC 3729 (іншыя абазначэнні — UGC 6547, IRAS11310+5324, MCG 9-19-117, KUG 1131+534, ZWG 268.51, KCPG 290B, PGC 35711) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Нешчарда (возера)
Не́шчарда, Няшчэрда — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Дрыса, за 12 км у напрамку на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны. Адметнае самай даўгой сярод азёр Беларусі берагавой лініяй (50,18 км).
Назва
Назва Нешчарда — балцкага паходжання.
Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»).
Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць». Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-.
Апісанне
Плашча паверхні возера 24,62 км². Даўжыня 12,05 км, найбольшая шырыня 4,72 км, даўжыня берагавой лініі 50,18 км. Найбольшая глыбіня 8,1 м, сярэдняя — 3,4 м. Аб’ём вады ў возеры 84,72 млн м³.
Катлавіна возера падпруднага тыпу і адрозніваецца складанай будовай, аб чым сведчыць найбольш выцягнутая сярод азёр Беларусі звілістая берагавая лінія (даўжыня 50,18 км), а таксама мноства заліваў і 2 вострава. Берагі амаль на ўсім працягу нізкія, забалочаныя і пакрытыя кустамі; на асобных участках паўднёва-ўсходняй і ўсходняй частцы сплавінныя. Толькі на поўначы і поўдні да возера набліжаюцца марэнныя пагоркі вышынёй да 10—15 м.
Найбольшыя глыбіні возера знаходзяцца па цэнтры абодвух плёсаў, на якія возера дзеліцца вузкім перашыйкам. Найбольшая глыбіня (8,1 м) знаходзіцца ў паўночным плёсе, у той час як у паўднёвым не сустракаецца глыбінь больш за 7 м.
Возера эўтрофнае. Шэсць ручаёў і рака Атлайская ўпадаюць у возера. З возера выцякае рака Нешчарда. Пратокамі злучана з азёрамі Доўгае, Круглае і Межна.
Раслінны свет
Агульная плошча зарастання возера невялікая — 22 %, што тлумачыцца нізкай празрыстасцю вады і вузкай літараллю. Асноўную долю ў зарастанні граюць паўпагружаныя віды, такія як трыснёг, чарот, маннік водны. Расліннасць з плаваючымі лісцем шырока распаўсюджаная ў атуленых і мелкаводных залівах паўночнага плёса.
Жывёльны свет
Іхтыяфащна возера ляшчова-судаковага тыпу. Водзяцца лешч, судак, шчупак, плотка, гусцяра, вугор, сазан, язь, краснапёрка. Вадаём перыядычна зарыбляецца. Вядзецца прамысловая лоўля рыбы.
У культуры
На возеры часта бываў пісьменнік Ян Баршчэўскі. На беразе возера яму пастаўлены помнік.
Ратуша Бругэ
Ратуша Бругэ (Stadhuis van Brugge) — будынак Гарадскога савета горада Бругэ, правінцыя Заходняя Фландрыя, Бельгія. Помнік гатычнай архітэктуры XV стагоддзя, яскравая славутасць сярэднявечнага фламандскага горада, унесенага ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Размешчана ў цэнтры горада, на плошчы Бург.
Капшук (музычны інструмент)
Капшук — 1) народны самагучальны музычны інструмент. Добра вычышчаны, высушаны і надзьмуты свіны пухір са жменяй сухога гароху ці бобу ўнутры. Пры патрэсванні ўзнікае глухаваты шапаткі гук. Вядомы як дзіцячая цацка, але часам (напрыклад, у Карэліцкім раёне) выкарыстоўваецца і ў ансамблях, дзе разам з бубнам выконвае ўдарна-шумавую і каларыстычную функцыі. У 1986 г. мастацкі кіраўнік народнага фалькорнага ансамбля «Крупіцкія музыкі» У. М. Гром зафіксаваў капшук у Жыткавіцкім раёне; інструмент выяўлены таксама ў Асіповіцкім і Круглянскім раёнах;
Ратуша Бругэ
Ратуша у Бругэ, будаўніцтва якой было скончана да 1421 годзе, з'яўляецца адным з самых старых захаваных грамадзянскіх будынкаў гістарычнай Фландрыі і Брабанта. Яе багацце і пышнасць дазваляюць гаварыць пра важнае эканамічнае і палітычнае значэнне сярэднявечнага Бругэ.
Створаная ў традыцыях царкоўнай готыкі, яна стала заканадаўцам моды ў фламандскай грамадзянскай архітэктуры свайго часу. Па яе падабенству былі пабудаваны іншыя знакамітыя ратушы, якія ўсе ж не змаглі зацямніць узор сваёй пышнасцю, — у Бруселі, Генце, Лёвене.
Двухпавярховы будынак ратушы мае прамавугольную форму і строгія прапорцыі. Багата ўпрыгожаны ляпны фасад расчлянёны высокімі аконнымі нішамі і ўвянчаны зубчастым парапетам з вежамі. За парапетам бачны высокі двухсхільны дах з мансарднымі вокнамі.
Асаблівую ўвагу прыцягваюць каменныя статуі графаў і графінь Фландрскіх. Гэта копіі пазалочаных гістарычных статуй, прыпісаных Яну ван Эйку, якія былі знішчаны падчас Французскай рэвалюцыі, і адноўлены толькі ў сярэдзіне XX стагоддзя.
Інтэр’ер ратушы не саступае вытанчанасцю фасада. Гатычная зала ратушы ў сучасным выглядзе з'явілася на мяжы XIX і XX стагоддзяў, уяўляючы сабой злучаныя Вялікую і Малую залы муніцыпалітэта. Спічастыя дубовыя скляпенні Гатычнай залы ўпрыгожаны 16 панэлямі з выявамі алегарычных фігур чатырох стыхій і чатырох пор года. Насценныя фрэскі другой паловы XIX стагоддзя мастака Альбрэхта дэ Врында адлюстроўваюць падзеі з гісторыі Бругэ. Замковыя камяні скляпення ўпрыгожаны медальёнамі са сцэнамі з Новага запавету. Гатычная зала да гэтага часу служыць месцам пасяджэнняў Гарадскога савета, тут рэгіструюцца шлюбы, адкрыты доступ у залу і турыстам.
У зале Адраджэння можна пабачыць раскошны камін XVI стагоддзя працы Ланселота Бландэля, выкананы з дрэва, алебастру і мармуру.
Частка памяшканняў ратушы ў наш час аддадзена пад экспазіцыю гарадскога музея Бругэ (адкрыта штодня з 9.30 да 17 гадзін).
Сербалужыцкая літаратура
Сербалужыцкая літаратура — літаратура на верхнялужыцкай і нижнялужыцкай мовах або напісаная сербалужыцкімі аўтарамі на іншых мовах. Самым старажытным пісьмовым помнікам на лужыцкай мове, які захаваўся да нашага часу, з'яўляюцца фрагменты так званага сачынення «Magdeburgske glosy», якое датуецца XII стагоддзем. Рэгулярнае выданне друкаваных кніг на лужыцкіх мовах пачалося ў XVI стагоддзі. Існуе корпус «Лужыцкіх моўных помнікаў», выдадзеных на працягу XVI—XVIII стагоддзяў і значна паўплываўшых на развіццё лужыцкіх моў.
XVI стагоддзе
Да XVI стагоддзя літаратурная творчасць лужыцкага народа існавала ў асноўным у вуснай форме: напрыклад, гераічныя (Нашы хлопцы з вайны едуць) і царкоўныя спевы. Найстаражытны помнік сербалужыцкага пісьменства — тэкст лацінскага псалма Магдэбургскага рукапіса (Magdeburgske glosy) XII стагоддзя з падрадковым перакладам на старалужыцкую і нямецкую мовы. На думку славіста Г. Шустэра-Шэўца, славянскі пераклад належыць да заходне-ніжнялужыцкага дыялекта.
Гісторыя сербалужыцкай літаратуры бярэ пачатак з часоў Рэфармацыі — XVI стагоддзя. Самым раннім помнікам дзелавога пісьменства з'яўляецца «Будзішынская прысяга» 1532 года. Гэта была прысяга на вернасць уладам, дадзеная лужычанамі пасля атрымання імі права раўнапраўных грамадзян Будзішына. Пазней аналагічныя прысягі з'явіліся і ў іншых гарадах Лужыцы. Важную ролю ў станаўленні пісьменства ў верхне - і ніжнялужыцкіх сербаў у XVI—XVIII стагоддзях выконвалі пераклады Бібліі і іншых рэлігійных тэкстаў. Першыя кнігі былі напісаныя і надрукаваныя пратэстантамі на ніжнялужыцкіх дыялектах: у 1548 годзе Міклаўш Якубіца пераклаў Новы Запавет, у 1574 годзе Альбін Молер выдаў «Малы Катэхізіс».
У 1595 годзе ў свет выйшла першая друкаваная кніга на верхнялужыцкай мове — «Малы катэхізіс» Лютэра, перакладзены Вяцлавам Ворэхам. У 1707 годзе Юрыем Гаўштынам Светлікам быў выкананы поўны пераклад Бібліі. У XVI—XVII стагоддзях узніклі верхнялужыцкая (у каталіцкім і пратэстанцкім варыянтах) і ніжнялужыцкая пісьмовыя мовы. Шэраг помнікаў сербалужыцкага пісьменства быў напісаны на дыялектах, якія пасля вымерлі. У 1884 годзе лужыцкі фалькларыст Гендрих Ёрдан выявіў рукапіс сачынення «Gregoriusowe kěrlušowe knižki», якое датуецца канцом XVI стагоддзя і ўяўляе сабой ўзор развіцця верхнялужыцкай мовы і яе дыялектаў. Стварэнню адзінай нацыянальнай мовы перашкаджала і тэрытарыяльная раз'яднанасць лужыцкіх сербаў. Лужыцкім пісьменнікам пачатку XVI стагоддзя, які пісаў на латыні, быў выкладчык Кракаўскага і іншых універсітэтаў Еўропы — Ян Рак (пам. 1520). У 1502 годзе ў Страсбургу былі апублікаваныя яго «Песні». Вядома, што Рак напісаў і «Вершы аб Лужыцы». Іншым буйным гуманістам і паэтам быў Каспар Пойкер (пам. 1602). Знаходзячыся ў зняволенні ў Лейпцыгскай турме, Пойкер у 1583 годзе напісаў паэму на латыні «Ідылія радзімы», якая з'яўляеца пераказам хронікі Баутцена яго акругі (апублікавана ў 1594 годзе). Самым вядомым праціўнікам Рэфармацыі XVI стагоддзя быў выкладчык Кракаўскага універсітэта Ян Лужыцкі. У 1560 годзе ён выдаў кнігу палемічнага характару «Гістарычнае апавяданне аб розных прадметах». Каспар Яніцый, які нарадзіўся ў Баўтцэне, напісаў паэму «Твар школы» («Prosopon Scholae»), у якой апісаў нялёгкае становішча школы, зніжэнне якасці адукацыі і падзенне нораваў. Ураджэнец Котбуса Якуб Янус (пам. 1583) пакінуў пасля сябе шматлікія творы, сярод якіх — «Дзень нараджэння Хрыста» і «Дзеі прарокаў». Ніжнялужыцкі тэолаг і навуковец Альбін Молер ў 1574 годзе ў Баўтцене выпусціў першыя кнігі на ніжнялужыцкаq гаворцы: «Малы катэхізіс», «Зборнік лужыцкіх псалмоў» і «Вечны царкоўны каляндар». На ніжнялужыцкай мове Молерам былі выдадзены ў Лейпцыгу працы па астраноміі і астралогіі: «Падрабязнае і праўдзівае паведамленне аб новай камеце» (1605) і «Вялікая практычная астралогія» (1613). У 1582 годзе ён напісаў кнігу аб лекавых раслінах. У 1597 годзе серболужицкий святар Вяцлаў Варыхій выдаў перакладзены ім катэхізіс на верхнялужыцкай мове, да якога прыкладаўся артыкул на нямецкай мове: «Звесткі аб тым, як ужываць і вымаўляць літары на лужыцкай мове».
Загор’е-Сталовіцкая ікона Пакрова Прасвятой Багародзіцы
Цудатворная ікона Багародзіцы Загор'е-Сталовіцкая «Абраз Пакрова Прасвятой Уладычыцы нашае Багародзіцы з чынамі святых Ангелаў і Саборам Прарокаў і Апосталаў …» з'явілася вясной 1983 каля вёскі Загор’е ў Сталовіцкім Свята-Аляксандра-Неўскім прыходзе Баранавіцкага благачыння Пінскай епархіі. З'явілася яна ў час будаўніцтва міжнароднай аўтастрады Берлін — Масква паблізу многіх пахаванняў. Ад войн розных часоў тут засталіся пахаванні загінулых, і пры дарожных работах пад кар'еры аддалі пахаванні Паўночнай і Першай сусветнай войн.
Сербалужыцкая літаратура
XVII стагоддзе
Родам з Ніжняй Лужыцы быў Ян Бок (пам. 1621), які валодаў сямю мовамі, у тым ліку ніжнялужыцкай (які ён называў «сармацкай» мовай). Бок пісаў вершы на латыні і нямецкай мове, а таксама гістарычныя сачыненні пра венграў і туркаў. У вершы 1612 года Бок апяваў родную зямлю «Лужыцу-маці». Хандраш Тара (пам. ок. 1638) у 1610 годзе ў Франкфурце-на-Майне апублікаваў «Малы катэхізіс» Лютэра на паўднёва-ніжнялужыцккім сторкаўскім дыялекце. Сярод іншых ягоных рукапісаў: «Слоўнік лужыцкай мовы ў Буххольцы і ваколіцах», граматыка лужыцкай мовы, «Лужыцкія пропаведзі» (не захаваліся). У 1627 годзе верхнялужыцкі святар Грэгар Марціні апублікаваў кнігу «Сем пакаянных псалмоў царственнага прарока Давіда. Па-лужыцку і па-нямецку». У 1650 годзе святаром Янам Хойнаном была падрыхтавана да друку першая граматыка ніжнялужыцкай мовы з ніжнялужыцка-лацінскім слоўнікам «Linguae Vandalicae ad dialectum Cotbisiani formandae aliquis Conatus». Прыблізна ў гэты ж час Юрэ Эрмель выпусціў першы буквар на ніжнялжыцкай мове «ABC — Kniglicki» (ў 1669 годзе буквар апынуўся пад забаронай і быў канфіскаваны нямецкімі ўладамі). У 1654 годзе святаром Адамам Ціла была выдадзена кніга на ніжнялужыцкай мове «Catechismus und Glaubens Articul» (у 1667 годзе забаронена і знішчана нямецкімі ўладамі). У 1653-1656 гадах святарамі «вендскай акругі» былі выдадзены чатыры кнігі на ніжнялужыцкай мове: Катэхізіс, Псалтыр, Зборнік урыўкаў з Бібліі і Зборнік царкоўных песнапенняў. У 1679 годзе Якубам Ксаверам Тіцынам у Празе была выдадзена граматыка верхнялужыцкай мовы «Principia linguae Wendicae», якая стала асновай для верхнялужыцкай каталіцкай літаратурнай мовы.
Загор’е-Сталовіцкая ікона Пакрова Прасвятой Багародзіцы
Каля Свята-Іаана-Прадцечанскай царквы ва ўрочышчы Папоўшчына (цяпер Святое Поле) спрадвеку было пахаванне праваслаўных вернікаў. У 1907—1908 гадах царкву перанеслі на процілеглы бераг Шчары, на скрыжаванне дарог Брэст-Масква, Баранавічы-Навагрудак. У часы масавага бязбожжа храм быў зачынены, а ў 1975 годзе згарэў.
Сербалужыцкая літаратура
XVII стагоддзе
Навукоўцам і святаром Юрыем Лудовіцы (пам. 1673) была напісана першая граматыка верхнялужыццкай мовы «Rudimenta Grammaticae Sorabo-Vandalicae idiomatis Budissinatis deliniata». У 1675 годзе вучоны Юра Крыгар выступіў у Вітэнбергскім універсітэце і выпусціў кнігу «Аб сербалужычанах, славянскім народзе, у прастамоўі названых вендамі». У 1689 годзе Захарый Бірлінг выпусціў працу па лужыцкай арфаграфіі «Didascalia seu Orthographia Vandalica». Міхал Френцель-старэйшы (пам. 1706), будучы святаром у Баутцене, займаўся перакладчыцкай дзейнасцю на будзішынскім дыялекце верхнялужыцкай мовы. У 1706 годзе пасля смерці Фрэнцеля быў цалкам апублікаваны перакладзены ім Новы Запавет.
Загор’е-Сталовіцкая ікона Пакрова Прасвятой Багародзіцы
У 1990 годзе, праз сем гадоў пасля з'яўлення цудатворнага абраза, у ходзе сельгасработ былі ссунуты падмуркі былой Загорскай Свята-Іаана-Прадцечанскай царквы глыбінёй паўтара-два метра ў бок ракі Шчары, у выніку чаго былі раскрыты гістарычныя пахаванні Святога Поля. Святыня Загор'е-Сталовіцкая з'явілася як папярэджанне святатацкай нядбайнасці да памяці продкаў: землі Святога Поля выкарыстоўвалі пад севазварот.
Сербалужыцкая літаратура
XVIII стагоддзе
Адным з вядомых лужыцкіх родаў, якія адыгралі значную ролю ў станаўленні сербалужыцкай літаратуры, стаў род Фрэнцелей, з якога з 1660-х да сярэдзіны XVIII стагоддзя выйшла некалькі прадстаўнікоў сербалужыцкай навуковай і творчай інтэлігенцыі. Першым вядомым прадстаўніком гэтага роду стаў перакладчык Міхал Фрэнцель, які ў 1706 годзе выдаў Новы Запавет на верхнялужыцкай мове. Яго дзейнасць спрыяла павышэнню прэстыжу роднай мовы сярод лужычанаў. Міхал Фрэнцель быў бацькам лужыцкага энцыклапедыста Абрахама Фрэнцеля і паэта Міхала Фрэнцеля, які, у сваю чаргу, даводзіўся бацькам храністу Саламону Богухвалу Фрэнцелю. Абрахам Фрэнцель (пам. 1740) быў аўтарам дзесяцітомнай працы «De originibus linguae Sorabicae» («Пра паходжанне лужыцкай мовы»). У апошніх двух тамах Фрэнцель даў тлумачэнне назваў населеных пунктаў Лужыцы. У 1719 годзе выйшла ў свет кніга Фрэнцеля аб язычніцкіх бажаствах славянаў і лужычанаў «De diis Slavorum in specie».