cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канечная група
Гісторыя
Тэрмін «група» з’явіўся ў працах Галуа, які таксама вывучаў групы падстановак, аднак азначэнне было дадзена ў даволі агульным выглядзе. Галуа таксама ўвёў фундаментальныя паняцці нармальнай падгрупы, фактар-гpупы, вырашальнай групы.
У 1854 годзе Кэлі даў першае абстрактнае азначэнне групы. У працы 1878 года ён даказаў ключавую тэарэму аб прадстаўленні адвольнай канечнай групы падстаноўкамі. У 1872 годзе нарвежскі матэматык Сюлаў атрымаў свае знакамітыя вынікі аб максімальных p-падгрупах, якія застаюцца падмуркам тэорыі канечных груп і цяпер.
Значны ўклад у тэорыю абстрактных канечных груп унёс таксама Фрабеніус, дзякуючы якому былі поўнасцю апісаны канечныя абелевы групы і створана тэорыя іх матрычных прадстаўленняў. К канцу XIX стагоддзя канечныя групы з поспехам прымяняліся як у матэматыцы, так і ў прыродазнаўчых навуках (напрыклад, у крышталяграфіі). У пачатку XX ст. працы Эмі Нётэр і Арціна заклалі асновы сучаснай тэорыі груп.
Аляксандр Васілевіч Круцікаў
Аляксандр Васілевіч Круцікаў (нар., г.п. Ветрына, Полацкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі баскетбольны трэнер.
Мекка
Ме́ка ці Ме́кка (مكة, мянушка: Umm Al Qura — «Маці ўсіх вёсак») — адзін з самых вялікіх гарадоў Саудаўскай Аравіі, святы горад іслама. Знаходзіцца ў падножжа горнага масіва Джабар аль-Карнайт у вузкай даліне Абрахама, у 100 км ад Чырвонага мора. Насельніцтва налічвае каля 1,7 млн чалавек.
Аляксандр Васілевіч Круцікаў
Кар’ера
Скончыў БДУФК з чырвоны дыплом трэнера (1977—1981), аспірантуру (1983—1986).
Мекка
Мекка з’яўляецца цэнтрам ісламу, і самым святым горадам для мусульман, уваход у горад прадстаўнікам іншых рэлігій забаронены. Згодна з уяўленнямі мусульман у Мецы нарадзіўся прарок Магамет (у 571 годзе), а таксама месца атрымання мекскіх сур Карана. Пасля вяртання прарока Магамета з Медзіны ў Мекку ў 630 годзе горад з’яўляецца мэтай паломніцтва ўсіх мусульман. Пасля ўсталявання ў горадзе ўлады дынастыі Аліядаў у 960 годзе, яны атрымалі тытул шарыфаў. Шарыфы Меккі захоўвалі незалежнасць ад халіфата, якую змаглі захаваць нават пасля далучэння Меккі ў склад Асманскай імперыі ў 1517 годзе. З 1924 года Мекка належыць Саудаўскай Аравіі.
Аляксандр Васілевіч Круцікаў
Кар’ера
У снежні 2015 года стаў трэнерам беларускай нацыянальнай каманды.
З 2017 года па 2019 год быў трэнерам «Цмокі-Мінск».
Мекка
Самым вядомым месцам горада з’яўляецца квадратны будынак назначаны прарокам Магаметам — Кааба. Вакол яго пабудаваная мячэць Аль-Харам, у якім адначасова могуць памясціцца 300 тыс. вернікаў. Гэта самае святое месца для мусульман. У паўднёва-ўсходнім вугле Каабы знаходзіцца чорны камень (al-hadżar al-aswad), які з’яўляецца мэтай хаджа — паломніцтва мільёнаў мусульман. Чорны камень — гэта метэарыт, які, як мяркуюць мусульмане, даслаў ім Алах. Упершыню горад узгадваецца як Макараба, які, да з’яўлення ісламу меў значную ролю ў гандлі паміж краінамі Блізкага Усходу і Міжземнамор’ем, з’яўляўся рэлігійным цэнтам паганскіх плямёнаў Аравійскага паўвострава.
Арбітры беларускага правапісу падаюць назву горада з дзвюма К і з адной
Ранні перыяд
Ісламская традыцыя адносіць заснаванне Меккі да часоў нашчадкаў Ізмаіла. Пталамей, магчыма, назваў горад «Макараба», аднак гэта атасаямленне з’яўляецца спрэчным. Археалогіі не выявілі ніякіх надпісаў альбо згадак пра Мекку гэтага часу, хоць іншыя гарады і царствы ў гэтым рэгіёне былі добра задакументаваны ў гістарычных запісах. Прыкладна ў V стагоддзі нашай эры, Кааба была месцам пакланення бажаствам паганскіх плямёнаў Аравіі. Найбольш важным паганскім бажаством Меккі быў Хубал, месцам да ўздання пашан якому была Кааба. Ён заставаўся ў пашане да VII стагоддзя нашай эры.
У V стагоддзі, курайшыты ўзялі пад свой кантроль Мекку і сталі кваліфікаванымі купцамі і гандлярамі. У VII стагоддзі яны далучыліся да прыбытковага гандлю спецыямі, а таксама, стваралі новыя гандлёвыя маршруты, каб адвесці шляхі ў бок ад месцаў бітваў і небяспечных марскіх маршрутаў у больш бяспечныя сухапутныя маршруты. У гэтыя часы Візантыйская імперыя амаль страціла кантроль над Чырвоным морам і ў гэтым рэгіёне квітнела пірацтва. Іншы маршрут, які пралягаў праз Персідскі заліў праз рэкі Тыгр і Еўфрат, таксама быў пад пагрозай з боку імперыі Сасанідаў, а таксама быў небяспечны з-за рымска-персідскіх войнаў. Вядомасць Меккі як гандлёвага цэнтра ўсё ж перасягнула гарады Петра і Пальміра. Сасаніды, аднак, не заўсёды ўяўлялі пагрозу для Меккі, бо ў 575 годзе н.э. яны абаранілі арабскі горад ад нашэсця Каралеўства Аксум, на чале з яго хрысціянскім лідарам Абрахамам. Плямёны Паўднёвай Аравіі запыталіся на дапамогу ў персідскага цара Хасрова I, які адгукнуўся і з’яўвіўся ў Аравіі разам з войскам і флотам. Гэтае ўмяшанне прадухіліла распаўсюджванне хрысціянства ў Аравію, дзе ў Мецы таго часу жыў шасцігадовы хлопчык з племя курайшытаў і які ў будучыні стаў прарокам Магаметам.
Да сярэдзіны VI стагоддзя існавалі тры асноўныя паселішчы ў Паўночнай Аравіі, якія размяшчаліся ўздоўж паўднёва-заходняга ўзбярэжжа ля Чырвонага мора, у той час як на ўсходзе ляжала вялікая пустэля. Гэты раён, вядомы як Хіджаз, маў тры населеныя пункты, якія паўсталі вакол аазісаў, дзе вада была даступна да выкарыстання. У цэнтры Хіджазу размяшчаўся горад Ясрыб, які пазней быў перайменаваны ў Медыну, што ў перакладзе з арабскай мовы азначае горад прарока. У 400 км на поўдзень ад Ясрыба размяшчаўся горны горад Таіф, на паўночны захад ад якога размяшчалася Мекка. Нягледзячы на тое, што тэрыторыя вакол Меккі была цалкам бясплоднай, ён быў самым багатым з трох населеных пунктаў, дзякуючы вялікіх запасаў вады і вядомых калодзежаў Замзам Ну і прыбытковаму становішчу на скрыжаванні найважнейшых караванных шляхоў.
Суровыя ўмовы і рэльеф Аравійскага паўвострава азначалі амаль сталы стан канфлікту паміж мясцовымі плямёнамі, але адзін раз у год яны абвяшчалі перамір’е і сыходзіліся ў Мекку ў штогадовае паломніцтва. Да VII стагоддзя, гэтая паездка была заклікана паводле рэлігійных меркаванняў арабаў-паганцаў, каб аддаць належнае іх святыні і выпіць вады з Замзам Ну. Тым не менш, тут таксама кожны год праходзілі Мекканскія кірмашы. Гэтыя штогадовыя мерапрыемствы далі плямёнам пачуццё агульнай ідэнтычнасці і зрабілі Мекку важным месцам для паўвострава.
Караваны вярблюдаў, як кажуць, упершыню былі выкарыстаны прадзедам Магамета, сталі важнай часткай ажыўленай эканомікі Меккі. Паміж мекскімі купцамі і мясцовымі качавымі плямёнамі былі складзены дагаворы, паводле якіх гэтыя плямёны, дастаўлялі тавары, як скура, хатнія жывёлы і металы, якія здабываліся ў мясцовых гарах, у Мекку, адкуль потым везліся на караванах у гарады Сірыі і Іраку. Таксама існуюць гістарычныя пацвержанні, што праз Мекку праходзілі тавары з іншых кантынентаў, як тавары з Афрыкі і Далёкага Усходу, якія праходзілі праз горад у Сірыю, у тым ліку спецыі, скуры, лекі, тканіны і рабы, у той час як у горад везліся грошы, зброя, крупы і віна, якія, у сваю чаргу, былі распаўсюджаны па ўсёй Аравіі. Мекканцы падпісвалі дагаворы з візантыйцамі і бедуінамі, дзе стварэння бяспечных праходаў для караванаў, даючы апошнім ваду і пашы для жывёлы. Мекка стала цэнтрам свабоднай канфедэрацыі арабскіх плямёнаў, у якую ўвайшлі нават племя Бану Тамім.
Магамет і заваёва Меккі
Магамет нарадзіўся ў Мецы ў 570 годзе, і, такім чынам іслам быў непарыўна звязаны з горадам з гэтага часу. Ён нарадзіўся ў нязначнай сям’і Хашымітаў, якая паходзіла з племя курайшытаў. Менавіта ў Мецы, у пячоры горы Хіра ў раёне Джэбель-аль-Нур, згодна з ісламскай традыцыяй, Магамет пачаў атрымліваць боскія адкрыцці праз арханёла Гаўрыіла ў 610 годзе, і пачаў прапаведаваць сваю форму аўраамічнага монатэізму супраць Мекканскага паганства. Вытрымаўшы пераслед з боку паганскіх плямёнаў на працягу 13 гадоў, Магамет эмігрыраваў у 622 годзе са сваімі спадарожнікамі ў Ясрыб, які пазней быў названы Медзінай. Канфлікт паміж курайшытамі і мусульман, аднак, працягваўся: двойчы мусульмане атрымалі перамогу ў бітве пры Бадры, у той час як бітва пры Ухудзе скончылася нявырашана. У цэлым, аднак, мекканскія намаганні, накіраваныя на знішчэнне ісламу, не былі ўдалымі і ў канчатковым рахунку апынуліся беспаспяховымі. Падчас бітвы ля рова ў 627 годзе аб’яднаныя войскі Аравіі не здолілі нанесці паражэнне сілам Магамета.
У 628 годзе Магамет і яго паслядоўнікі ішлі ў Мекку, спрабуючы ўвайсці ў горад для здзяйснення паломніцтва. Замест гэтага, аднак, яны былі заблакіраваны курайшытамі, пасля чаго і мусульмане, і мекканцы склалі дагавор, паводле якой курайшыты абяцалі спыніць барацьбу супраць мусульман, і паабяцалі, што мусульмане будуць дапушчаныя ў горад, каб здзяйсняць паломніцтва на наступны год. Праз два гады, курайшыты парушылі перамір’е, забіўшы групу мусульман і іх саюзнікаў. У адказ на гэта Магамет і 10 тысяч яго прыхільнікаў выйшлі да Меккі. Аднак, замест таго, каб працягваць барацьбу, жыхары Меккі здаліся Магамету, які абвясціў мір і дараваў жыхарам іх ўчынак. Аднак паганскія вобразы быў разбураныя Магаметам і яго паслядоўнікі ўзяліся за ісламізацыю горада. Магамет аб’явіў Мекку святым месцам ісламу, зрабіўшы яго цэнтрам паломніцтва мусульман і як адзін з пяці слупоў веры. Ён таксама заявіў, што немусульманам не будзе дазволена знаходзіцца ў горадзе, каб абараніць яго ад уплыву шматбожжа і падобных практык. Затым Магамет вярнуўся ў Медзіну, пасля прызначэння Акіба ібн Усаіда на пасаду губернатара горада.
Магамет памёр у 632 годзе, але з пачуццём яднання ісламскай нацыі. Іслам пачаў хуткае пашырэнне, і на працягу наступных некалькіх сотняў гадоў распасцёрся ад Паўночнай Афрыкі і ў Азіі да некаторых частках Еўропы. У той час як іслам працягваў пашырацца, Мекка пачалапрыцягваць пілігрымаў не толькі з Аравіі, але і з іншых месцаў мусульманскага свету і за яго межамі, бо кожны год шмат хто з вернікаў выконвалі хадж. Мекка таксама прыцягвала шмат навукоўцаў, а таксама набожных мусульман, якія жадалі жыць каля Каабы.
Сярэднявечча і Новы час
Мекка ніколі не была сталіцай якіх-небудзь ісламскіх дзяржаў, але мусульманскія кіраўнікі рабілі значны ўнёсак у яго ўтрыманне. У часы панавання Умара і Усмана ібн Афана ў XVII стагоддзі за праблем з частымі паводкамі ў горадзе халіфы заклікалі хрысціянскіх інжынераў, якія стварылі сістэму загародаў у нізінных кварталах і пабудавалі дамбы і насыпы для абароны вобласці вакол Каабы.
Пасля пераезду Магамета ў Медзіну палітычны цэнтр перамясціўся з Меккі, і гэта становішча яшчэ больш пагоршылася калі Алі, чацвёрты халіф, перамясціў сталіцу ў Куфу. Пасля стварэння Халіфату Абасідаў сталіца была перанесена ў Багдад, які размяшчаецца ў сучасным Іраку. Багдад заставаўся цэнтрам ісламскай імперыі амаль 500 гадоў. Мекка ізноў увайшла ў ісламскую палітычную гісторыю, калі горад кантраліраваўся Абдам Алах ібн аль-Зубайрам, які стаяў у апазіцыі да амеядскіх халіфаў, і зноў, калі халіф Язід I аблажыў горад у 683 годзе. На працягу некаторага часу пасля гэтых падзей горад не гуляў значнай палітычнай ролі, бо мясцовыя ўлады даволі добра ставіліся да хашыміцкіх шарыфаў.
У 930 годзе Мекка была атакавана і разрабавана карматамі, ісмаілітамі на чале з Абу-Тахірам аль-Джанабі, якія дзейнічалі ў цэнтральнай і ўсходняй Аравіі. У 1349 годзе эпідэмія чорнай смерці распачалася ў Мецы. У 1517 годзе шарыф Магамет бен Баракат прызнаў вяршэнства асманскага султана, але захаваў вялікую ступень мясцовай аўтаноміі. У 1803 годзе горад быў захоплены войскамі Першай Саудаўская дзяржавы, якая кантраліравала горад да 1813 года. Гэтая падзея была цяжкім ударам па прэстыжу Асманскай імперыі, якая панавала над святым горадам з 1517 года. Асманамі была пастаўлена задача вяртання Меккі назад пад кантроль Асманскай імперыі, што паспяхова было зроблена намеснікам Егіпта Магаметам Алі-пашой у 1813 годзе.
У 1818 годзе паслядоўнікі школы салафітаў зноў узялі кантроль над горадам, а праз нейкі час атрымалі паражэнне, але некаторыя члены з клана аль-Саудыдаў здолелі выратавацца і заснавалі пазней Другую Саудаўскую дзяржаву, якая існавала да 1891 года. Мекка рэгулярна пакутвала ад эпідэмій халеры. 27 эпідэмій было зафіксавана падчас паломніцтва з 1831 па 1930 гады. Звыш за 20 тысяч пілігрымаў памерлі ад халеры ў хаджы 1907—1908 гадах.
Паўстанне шарыфа
Падчас Першай сусветнай вайны Асманская імперыя знаходзілася ў стане вайны з Вялікабрытаніяй і яе саюзнікамі, маючы на сваім баку Германію. Турцыя паспяхова адбіла напад на Стамбул падчас здзяйснення кампаніі Галіполі і на Багдад падчас аблогі эль-Кута. Аднак брытанскі агент Томас Эдуард Лоўрэнс увайшоў у змову з асманскім губернатарам Саідам Хусейнам бін Алі шарыфам Меккі. Хусейн ібн Алі падняў паўстанне супраць Асманскай імперыі і захапіў горад пасля бітвы за Мекку ў 1916 годзе. Паўстанне шарыфа апынуўся паваротным пунктам вайны на Усходнім фронце. Шарыф Хусейн абвясціў новую дзяржаву, Каралеўства Хіджаз, і абвясціў Мекку ў якасці сталіцы новага царства.
У складзе Саудаўскай Аравіі
Пасля бітвы за Мекку ў 1924 годзе шарыф гораду быў скінуты сям’ёй Саудыдаў, і Мекка была ўключана ў склад Саудаўскай Аравіі. У адпаведнасці з законамі новай краіны вялікая частка гістарычнага горада была разбурана ў выніку будаўнічых праграм.
20 лістапада 1979 года две сотні ўзброеных ісламісцкіх дысідэнтаў на чале з саудаўскім прапаведнікам Джугайманам аль-Атэйбі захапілі мячэць. Яны сцвярджалі, што саудаўская каралеўская сям’я ўжо не ўяўляе сабой чысты іслам, і што Масджыд аль-Харам і Кааба, павінны быць кіраванымі тымі, хто прытрымліваецца сапраўднай веры. Паўстанцы захапілі некалькі дзесяткаў тысяч паломнікаў у якасці закладнікаў і забарыкадаваліся ў мячэці. Аблога доўжылася два тыдні і ў выніку аперацыі спецназа загінула некалькі сотняў чалавек і быў зроблены значны ўрон для збудавання. Пакістанскія сілы праводзілі фінальны штурм, аднак выбарам зброі, лагістыкай і планіраваннем аперацыі займаліся элітныя французскія падраздзяленні.
Геаграфія
Мекка знаходзіцца на вышыні 280 м над узроўнем мора і прыблізна ў 80 км ад унутранага Чырвонага мора. Цэнтральная Мекка размяшчаецца ў калідоры паміж гор, які часцяком называюць «дуплом Меккі». Вобласць змяшчае даліну эль-Танем, даліна Бака і даліну Абкар. Гэтая горная структура размяшчэння вызначыла напрамак сучаснага пашырэння горада. Гарадскі цэнтр у раёне Масджыд аль-Харам мае вышыню меншую за астатнюю частку горада. Тэрыторыя вакол мячэці ўключае ў сябе стары горад, і калісьці тут існавалі сотні дамоў, якія ў цяперашні час заменены шырокімі праспектамі і гарадскімі плошчамі. Традыцыйныя дамы пабудаваны з мясцовай горнай пароды. Агульная плошча Меккі на сённяшні дзень складае звыш за 1 200 км².
Клімат
Мекка мае засушлівы клімат. У адрозненні ад іншых гарадоў Саудаўскай Аравіі ён захоўвае цёплую тэмпературу ў зімовы перыяд, якая вагаецца ад 20 °C апоўначы да 35 °C у другой палове дня. Летнія тэмпературы лічацца надзвычай гарачымі і складаюць 50 °C апоўдні, зніжаючыся да 30 °C у вячэрні час. Дождж звычайна назіраецца ў горадзе ў невялікіх колькасцях у перыяд з лістапада па студзень.
Галавачы (Мінскі раён)
Галавачы́ (, Головачи) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шаршунскага сельсавета.
Антон Генадзевіч Сякрэт
Антон Сякрэт (нар., станіца Брухавецкая, Краснадарскі край) — расійскі футбаліст, нападнік.
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў клубе «Краснадар-2000», а пасля спынення яго існавання ў пачатку 2011 года перабраўся ў «Кубань». Гуляў пераважна за моладзевы склад. 31 сакавіка 2012 года дэбютаваў за клуб у Прэм'ер-лізе: выйшаў на замену на 75-й хвіліне і забіў гол на 88-й у матчы супраць ЦСКА (1:1).
У 2014 годзе выступаў за моладзевы склад «Кубані». У студзені 2015 года па закачнэнні кантракта пакінуў краснадарскі клуб. У 2015 годзе далучыўся да клуба «Акіян» з чэмпіянату Крыма. З лета 2016 года выступаў у чэмпіянаце Краснадарскага края, у 2018 годзе разам з белаглінскім «Коласам» стаў чэмпіёнам края.
Атлантыда (Уругвай)
Атлантыда (Atlántida) — курортны горад на поўдні Уругвая, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта, які ўваходзіць у склад дэпартамента Канелонэс. З’яўляецца часткай узбярэжнай курортнай зоны Коста-дэ-Ора.
Геаграфія
Размешчаны на ўзбярэжжы эстуарыя Ла-Плата ў месцы ўпадзення ракі Саліс-Чыка, за 45 км на ўсход ад Мантэвідэа.
Гісторыя
Да пачатку XX ст. паўднёвая мяжа дэпартамента Канелонэс уяўляла сабой забалочанае пакрытае выдмамі ўзбярэжжа, якое не лічылася эканамічна перспектыўным, з-за таго што было непрыдатна для земляробства.
Атлантыда пачала фарміравацца ў пачатку ХХ ст. як курорт для эліты Мантэвідэа, якая яшчэ ў XIX ст. завяла звычку ўладкоўваць летнія лагеры на пляжы Санта-Раса (цяпер носіць назву Плая-Манса і з’яўляецца часткай Атлантыды).
Пад канец 1900-х – у пачатку 1910-х таварыства «La Arborícora Uruguaya», заснаванае ў 1908 годзе, купляе буйны участак узбярэжжа на ўсход ад горада Панда і праводзіць азеляненне выдмавай тэрыторыі (высаджваецца каля 150 тысяч эўкаліптаў). Потым гэтая тэрыторыя была распрадана па кавалкам.
У 1913 годзе быў пабудаваны першы гатэль, які меў назву «Las Toscas» (з 1915 года завецца «Atlántida»). У той жа час пачынаецца будаўніцтва дарогі да аднайменнай чыгуначнай станцыі Лас-Тоскас (цяпер — Атлантыда). У 1918 годзе адбылася электрыфікацыя населенага пункта.
Развіццё Атлантыды паскорылася ў 1939 годзе, калі ўсе непрададзеныя зямельныя ўчасткі набыў італьянскі прадпрымальнік Наталіё Мічэлізі. У далейшым ён пачынае мэтанакіравана інвеставаць і развіваць турыстычна-забаўляльную інфраструктуру курорта.
7 верасня 1967 года заканадаўчым актам № 13 609 Атлантыдзе быў прысвоены статус курортнага горада.
Муніцыпалітэт
Муніцыпалітэт Атлантыда быў заснаваны 15 сакавіка 2010 года заканадаўчым актам № 18 653, як састаўная частка дэпартаменту Канелонэс.
Кіраўнік гарадской адміністрацыі — Вальтэр Гансалес.
Муніцыпалітэт уключае ў сябе непасрэдна саму Атлантыду, а таксама найбліжэйшыя населеныя пункты: Эстасьён-Атлантыда, Сіці-Гольф, Вілья-Аргенціна, Фарцін-дэ-Санта-Роса і сельскія тэрыторыі на поўнач ад іх.
Насельніцтва
Паводле перапісу 2011 года насельніцтва Атлантыды складае 5562 чалавекі, у тым ліку 2661 мужчына і 2901 жанчына.
Транспарт
Асноўнай транспартнай артэрыяй горада з'яўляецца вуліца Рута Інтэрбальнеарыя, якая перасякае яго ў кірунку з захаду на ўсход.
У кіламетры паўночней Атлантыды, тэрыторыю прыгарада Эстасьён-Атлантыда перасякае чыгунка, на якой знаходзіцца (цяпер не дзеючая) аднайменная станцыя, ад якой і пайшла назва прыгарада.
Маргарэт Шатландская (каралева Нарвегіі)
Ма́ргарэт Шатла́ндская (Margrét Alexandersdóttir, Margrete Alexandersdotter;  — ) — каралева Нарвегіі і жонка караля Эрыка II Нарвежскага.
Біяграфія
Нарадзілася ў замку Віндзар і была дачкой караля Аляксандра III Шатландскага ад яго першай жонкі, Маргарэт Англійскай. Яна выйшла замуж за Эрыка ў Бергене, у 1281 г. Па ўмовах шлюбнага кантракту нарвежская карона ў абмен на грашовую кампенсацыю адмаўлялася ад прэтэнзій на востраў Мэн і на Гебрыдскія астравы.
Яна памерла ў Цёнсбергу, магчыма падчас, а можа і пасля таго як нарадзіла Маргарэт, якая стала каралевай Шатландыі ў 1286 г. Яе смерць датуюць 9 красавіка 1283 г., але Хроніка Ланеркоста сцвярджае, што яна сканала 27/28 лютага 1283 г.
Маргарыта была пахавана ў старым кафедральным саборы Бергена. Гэты сабор быў разбураны ў 1531 г. на яго месцы ў наш час знаходзіцца крэпасць Бергенхус.
Іван Юр’евіч Гальшанскі-Дубровіцкі
Іван Юр'евіч Гальшанскі-Дубро́віцкі (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, князь гальшанскі і дубровіцкі (1457—1481).
Біяграфія
Старэйшы сын князя Юрыя Сямёнавіча Гальшанскага, траюрадны брат польскага караля Казіміра Ягелончыка.
Пасля смерці о бацькі ў 1457 годзе атрымаў у спадчыну Гальшанскае і Дубровіцкае княствы. Яго малодшы брат Сямён (пам. 1505) атрымаў.
У 1481 годзе Іван Юр'евіч разам са слуцкім князем Міхаілам Алелькавічам і бельскім князем Фёдарам Іванавічам, усе трое родзічы караля Казіміра, арганізаваў змову супраць яго. Паводле адной версіі, змоўнікі збіраліся запрасіць караля ў Кобрын на вяселле князя Фёдара Іванавіча і Ганны Кобрынскай, забіць яго і ўзвесці на вялікакняжацкі сталец Міхаіла Алелькавіча. Паводле іншай версіі, забіць караля Казіміра, адарваць ад Вялікага Княства Літоўскага і далучыць да Вялікага Княства Маскоўскага землі ўсходней Бярэзіны.
Змова была раскрыта ў Кіеве. Загадам караля князі Міхаіл Алелькавіч і Іван Юр'евіч арыштаваны, а бельскі князь Фёдар Іванавіч збег у Маскву, страціўшы ўдзельнае княства. 30 жніўня 1481 года ў Вільні князі-змоўнікі Іван Юр'евіч і Міхаіл Алелькавіч пакараны смерцю праз публічнае абезгалоўліванне.
Пасля смерці Івана Юр'евіча яго малодшыя браты Сямён (пам. 1505) і Аляксандр (пам. 1511) атрымалі ў спадчыну Гальшанскае і Дубровіцкае княствы.
Сям'я
У шлюбе з Ганнай з Чартарыйскіх, дачкой князя Міхаіла Васілевіча Чартарыйскага, меў дзяцей Юрыя (пам. у 1536) і Юліяну-Васілісу. Л. Вайтовіч называе таксама дачок Аўдоццю і Агрыпіну.
Маргарэт Нарвежская Дзева
Маргарэт Нарвежская Дзева (Margaret, Maid of Norway; 9 красавіка 1283, Цёнсберг, Нарвегія — 26 верасня 1290, у Аркнейскіх астравоў) — каралева Шатландыі з 19 сакавіка 1286 года. Бацька — Эйрык II, кароль Нарвегіі. Маці — Маргарэт, дачка Аляксандра III, памерла пры родах.
У 1286 годзе Аляксандр III раптам загінуў, калі яго конь, уначы, скінуў яго на скалы. Трое яго дзяцей памерлі яшчэ пры яго жыцці, таму прамых спадчыннікаў пасля смерці караля не засталося. Роберт Брус (дзед будучага караля Роберта I) і Іаан Баліял неадкладна заявілі прэтэнзіі на прастол, а маладая ўдава Аляксандра, Іаланда дэ Дро, абвясціла пра тое, што цяжарная законным спадчыннікам. Тым не менш, чым скончылася гэта цяжарнасць дакладна невядома, і таму каралевай была абвешчана Маргарэт. Меркавалася, што спачатку, з прычыны юнага ўзросту, яна будзе кіраваць пад рэгенцтвам шасцярых прадстаўнікоў шатландскай арыстакратыі. Англійскі кароль Эдуард I, заручыўшыся падтрымкай шматлікіх баронаў Шатландыі хацеў заключыць шлюб паміж Маргарэт і сваім сынам, першым прынцам Уэльскім, што было зацверджана дагаворам у Брыгаме.
Аднак па шляху ў сваё новае каралеўства 7-гадовая дзяўчынка захварэла і сканала на караблі каля Аркнейскіх астравоў. Яе цела было адпраўлена на радзіму і пахавана ў Нарвегіі.
Смерць малалетняй спадчынніцы выклікала ў Шатландыі спрэчкі за карону паміж некалькімі прэтэндэнтамі, а затым і англа-шатландскую вайну, бо ў гэту спрэчку ўмяшаўся кароль Англіі Эдуард I.
Пазней за яе выдавала сябе Ілжэ-Маргарэт, якая з’явілася ў Нарвегіі.
Гейнсвіл (Джорджыя)
Гейнсвіл  (Gainesville) — горад у ЗША, у штаце Джорджыя, адміністрацыйны цэнтр акругі Хол. Горад размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы штата Джорджыя, у перадгор’ях Блакітнага хрыбта, на беразе буйнога вадасховішча Ланьер.
Янг
Янг — распаўсюджанае англійскае прозвішча.
Каўпеніцкі сельсавет
Каўпе́ніцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Малая Каўпеніца.
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Навамышскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. З 8 красавіка 1957 года ў складзе Баранавіцкага раёна. 14 сакавіка 1962 года ў гарадскую мяжу Баранавіч уключана вёска Жлобін. 22 сакавіка 1962 года да сельсавета далучана частка скасаванага Лаўрынавіцкага сельсавета (населеныя пункты Адахаўшчына I, Адахаўшчына II, Адахаўшчына III, Бор, Гірава, Дубава, Заброддзе, Лаўрынавічы і Якімавічы). У 1970 годзе скасаваны вёскі Гірчыцы (злілася з вёскай Новы Свет), Адахаўшчына II (злілася з вёскай Якімавічы) і Адахаўшчына III (злілася з вёскай Гірава). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Каўпеніцкага сельсавета было 12 населеных пунктаў. 27 лютага 1978 года ў склад горада Баранавічы ўключана вёска Баранавічы і частка вёскі Вялікая Каўпеніца. 29 жніўня 2012 года Рашэннем Баранавіцкага раённага Савета дэпутатаў скасавана вёска Анісімавічы. 26 чэрвеня 2013 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Крошынскага (вёскі Адахаўшчына, Гірава, Дубава, Заброддзе, Лаўрынавічы, Якімавічы) і Сталовіцкага (вёскі Антонава, Вялікая Каўпеніца, Малая Каўпеніца, Новы Свет) сельсаветаў.
Свен Кнудсан
Свен Кнутсан (каля 1016—1035) — кіраўнік Нарвегіі (1030—1035 гады) у перыяд уваходжання Нарвегіі ў склад англа-дацкай дзяржавы Кнуда Вялікага. Кіраванне Свена адзначылася ўзмацненнем жорсткасці дзяржаўнай адміністрацыі і мецяжамі нарвежцаў супраць дацкай улады.
Свен быў старэйшым незаконнанароджаным сынам Кнуда Вялікага, караля Англіі, Даніі і Нарвегіі, і Эльфгіфу Нартгемптанскай, дачкі Эльфгельма, элдармена Нартумбрыі.
У 1030 годзе юны Свен быў прызначаны сваім бацькам намеснікам Нарвегіі. Верагодна, Кнуд планаваў пасля сваёй смерці падзяліць тэрыторыю сваёй дзяржавы паміж Свенам і сваім законным сынам Хардэкнудам, пакінуўшы першаму Нарвегію, а другому — Англію і Данію. Незадоўга да прыбыцця Свена ў Нарвегію яе прастол паспрабаваў захапіць Олаф Святы, былы нарвежскі кароль, зрынуты Кнудам Вялікім. Але войскі Олафа пацярпелі паражэнне ў бітве пры Стыкластадзіры, а сам прэтэндэнт быў забіты. Гэта дазволіла Свену зацвердзіцца ў Нарвегіі.
Вялікі ўплыў на Свена і яго палітыку ў Нарвегіі аказвала яго маці Эльфгіфу Нартгемптанская. Яна фактычна кіравала краінай ад імя свайго сына. Эльфгіфу і Свен працягвалі курс Кнуда Вялікага на ўмацаванне цэнтральнай улады, спрабуючы ўвесці ў Нарвегіі дзяржаўную сістэму па дацкім узоры. Былі павышаны падаткі, уведзены новыя павіннасці сялян на карысць караля, а таксама сталі больш жорсткім пакаранні за шэраг крымінальных злачынстваў супраць дзяржавы і грамадскага парадку. Гэта выклікала абурэнне нарвежцаў. У краіне ўзнік і стаў хутка распаўсюджвацца культ Святога Олафа, кіраванне якога цяпер успаміналі з падзякай, і рух за аднаўленне старажытнай нарвежскай каралеўскай дынастыі супраць дацкай узурпацыі. Паўстанне супраць Свена ўзначаліў Тругві Прэтэндэнт, які назваў сябе сынам караля Олафа Тругвасана і ірландскай каралевы Гіды (Гюды), але неўзабаве Прэтэндэнт быў разбіты. У 1033 годзе Свен і яго маці былі вымушаны бегчы з Тронхейма на поўдзень краіны. Каля двух гадоў ім яшчэ ўдавалася падтрымліваць уладу Даніі ў Паўднёвай Нарвегіі, аднак у 1035 годзе, незадоўга да смерці Кнуда Вялікага, у краіну вярнуўся Магнус Высакародны, сын Олафа Святога, які адразу быў прызнаны каралём. Свен і Эльфгіфу былі выгнаны з Нарвегіі. Па шляху ў Англію Свен Кнутсан сканаў.
Павел Аляксандравіч Платонаў
Павел Платонаў (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
Сям’'я
Павел мае брата-блізнеца Дзмітрыя, які таксама з’яўляецца футбалістам.
Клубная кар’ера
З 2003 года выступаў за «Зорку-БДУ». У 2006 годзе разам з братам перайшоў у барысаўскі БАТЭ, у шэрагах якога двойчы стаў чэмпіёнам краіны, пасля гуляў за «Граніт», «Шахцёр» і «Гомель». У 2012 годзе ўпершыню разышоўся з братам па розных клубах, бо стаў іграком «Гарадзеі».
У студзені 2013 года перайшоў у «Тарпеда-БелАЗ», але ў жодзінскім клубе з’яўляўся на полі толькі эпізадычна. Па заканчэнні сезона ў студзені 2014 года пакінуў клуб і завяршыў прафесійную кар’еру, перайшоўшы на працу ў IT-сферу.
Міжнародная кар’ера
У 2005—2007 гадах гуляў за моладзевую зборную Беларусі.
Лілія Васілеўна Камлюк
Лілія Васілеўна Камлюк (нар., ) — беларускі вучоны ў галіне гідраэкалогіі, доктар біялагічных навук (1992), прафесар (1997), выкладчык кафедры агульнай экалогіі і методыкі выкладання біялогіі біялагічнага факультэта БДУ (з 1997).
Біяграфія
Пасля заканчэння ў 1959 годзе біялагічнага факультэта БДУ працавала ў Інстытуце Біялогіі АН БССР.
З 1960 па 1963 гады — аспірантка кафедры заалогіі біялагічнага факультэта БДУ, яе навуковым кіраўніком быў вядомы вучоны прафесар Г. Г. Вінберг.
Пасля заканчэння аспірантуры засталася працаваць на кафедры заалогіі на пасадзе асістэнта.
У 1963—1964 гг. — стажор Паляраграфічнага інстытута і Карлавага ўніверсітэта ў Празе (ЧССР).
У 1965 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю. З 1968 года працавала на кафедры заалогіі на пасадзе старшага выкладчыка.
У 1972—1979 гг. — старшы навуковы супрацоўнік лабараторыі гідрабіялогіі і ўгнаенні сажалак Беларускага навукова-даследчага інстытута рыбнай гаспадаркі.
У 1992 г. абараніла доктарскую дысертацыю на тэму «Закономерности функционирования зоопланктонного сообщества экосистем рыбоводных прудов».
Вучонае званне прафесара прысвоена ў 1997 г. Чытае студэнтам біялагічнага факультэта лекцыі па курсах «Экалогія і рацыянальнае прыродакарыстанне», «Методыка выкладання біялогіі», «гідраэкалогіі» і «Глабальная экалогія», кіруе падрыхтоўкай курсавых і дыпломных работ студэнтаў кафедры, на працягу многіх гадоў з’яўляецца членам ДЭК, членам Савета біялагічнага факультэта, з’яўляецца членам журы Рэспубліканскага агляду навуковых студэнцкіх работ па біялогіі.
Вобласць навуковых інтарэсаў
Гідраэкалогія рыбаводных сажалак, а таксама праблемы насычаснасці і выкладання біялогіі ў сярэдняй школе.
Педагагічная дзейнасць
Лілія Васільеўна распрацавала вучэбныя і тыпавыя праграмы па шэрагу курсаў спецыяльнасці «біяэкалогія»; з’яўляецца кіраўніком навуковых праектаў БДУ, Нацыянальнага інстытута адукацыі, Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Па выніках навукова-даследчай і вучэбнай працы апублікавала звыш 250 навуковых, навукова-метадычных і вучэбных публікацый.
Прафесар Л. В. Камлюк разам з дацэнтам В. В. Грычыкам прымаюць удзел у вучэбна-метадычным забеспячэнні рэформы біялагічнай адукацыі ў агульнаадукацыйнай школе, працуючы, у прыватнасці, над пытаннямі выяўлення насычанасці школьных біялагічных курсаў, складання навучальных праграм. Л. В. Камлюк выконвае велізарную працу па напісанні падручнікаў для сярэдніх школ і навучальных дапаможнікаў для тых, хто паступае ў ВНУ. Ёю ў сааўтарстве апублікавана 15 вучэбных дапаможнікаў, некаторыя з іх вытрымалі па 8 выданняў.
Л. В. Камлюк — член двух саветаў па абароне дысертацый, трох рэдакцыйных саветаў, член міжнароднага савета па навукова-тэхнічным супрацоўніцтве ў галіне даследаванняў водных біярэсурсаў і аквакультур, член экспертнага савета Фонду фундаментальных даследаванняў Рэспублікі Беларусь і савета па абароне кандыдацкіх і доктарскіх дысертацыі па спецыяльнасцях «гідрабіялогіі», «Заалогія», «Экалогія» і шэрагу іншых саветаў. Ветэран працы.
Навуковая дзейнасць
Л. В. Камлюк даследавала структурныя і функцыянальныя змены ў згуртаванні зоапланктона двух вадасховішчаў г. Мінска (Дразды і Чыжоўскага), якія знаходзяцца пад уплывам комплекснага антрапагеннага ўздзеяння на ўваходзе і выхадзе з горада. Даследавала сімбіёфауну двухстворкавых малюскаў Dreissena polymorpha, арэал якой інтэнсіўна пашыраецца ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы. Работы па вывучэнні біяразнастайнасці водарасцей, якія ахопліваюць відавую, біятыпічную і структурна-функцыянальную разнастайнасць водарасцевых згуртаванняў перыфітону, фітапланктону, мікрафітабентасу, метафітону, нейстону вядуцца на рознатыповых экасістэмах: азёрах, рэках, сажалках, каналах, меліярацыйных сістэмах, пачата вывучэнне альгафлоры балот.
Узнагароды
У 2012 годзе за шматгадовую плённую навукова-педагагічную дзейнасць удастоена ганаровага звання «Заслуженный работник Белорусского государственного университета».
Харысан Шміт
Харысан Хейган «Джэк» Шміт (Harrison Hagan "Jack" Schmitt; нар. г.) — астранаўт ЗША ў адстаўцы, сенатар-рэспубліканец ад штата Нью-Мексіка ў 1977—1983 гадах. Уключаны ў Залу славы астранаўтаў.
Астранаўт-вучоны, доктар геалогіі Гарвардскага ўніверсітэта. Працаваў над геалогіяй Месяца, распрацоўваў праграмы геалагічных даследаванняў для экіпажаў Апалонаў, удзельнічаў у геалагічнай падрыхтоўцы ўсіх астранаўтаў.
Быў у складзе экспедыцыі «Апалон-17», шосты высадцы людзей на Месяц. Агульная працягласць знаходжання месяцавага модуля на паверхні Месяца — 75 гадзін 1 хв.
У 1973 годзе Шміт быў узнагароджаны медалём НАСА «За выбітныя заслугі».
Да 1974 года працаваў у НАСА памочнікам дырэктара па навукова-даследчых работ.
У праграме Апалон адзіны астранаўт — не лётчык па прафесіі. На 2011 год, ён з'яўляецца апошнім чалавекам, які высадзіўся на паверхню Месяца. У час экспедыцыі «Апалон-17» ён выйшаў з месяцавага модуля пасля камандзіра, Юджына Сернана. Але перад адпраўленнем Юджын Сернан вярнуўся ў месяцавы модуль пасля Шміта, стаўшы апошнім на сёння чалавекам, які стаяў на Месяцы.
Грыні
Грыні́ (, Грини) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шаршунскага сельсавета.
Гісторыя
У 1858 годзе вёска маёнтка Новы Двор, 37 мужчын, уласнасць Валадковіча, у Вілейскім павеце. У 1870 годзе размяшчалася ў Галавачоўскай сельскай абшчыне. У 1897 годзе вёска (20 двароў, 152 жыхары) і сядзіба (двор, 6 жыхароў), у Радашковіцкай воласці Вілейскага павета. У 1917 годзе ў Грынях было 38 двароў, пражывала 209 чалавек. З лютага па снежань 1918 гады вёска акупавана войскам кайзераўскай Германіі, з ліпеня 1919 года па ліпень 1920 года — войскам Польшчы. З 1919 года ў складзе БССР. У 1921 годзе ў вёсцы было 38 двароў, 209 жыхароў. У 1923 годзе пачала дзейнічаць школа. З 20 жніўня 1924 года вёска ў Навадворскім сельсавеце Заслаўскага раёна Мінскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года). У 1926 годзе 41 двор, 234 жыхара. З 13 чэрвеня 1929 года ў складзе Рагаўскога сельсавета. З 20 лютага 1938 года ў Мінскай вобласці. Падчас Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 года да пачатка ліпеня 1944 года акупавана войскам Нямеччыны. У баях загінулі 9 жыхароў. Акупанты спалілі 16 двароў, 13 жыхароў было забіта, 1 вывезены на прымусовыя працы ў Германіі. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Мінскага раёна. У 1997 годзе ў Грынях было 30 гаспадарак, 77 жыхароў. Вёска ўваходзіла ў склад саўгаса «Рагаўскі» з цэнтрам у вёсцы Рагава. Паводле перапісу насельніцтва 2009 года, у вёсцы пражывала 45 чалавек. Да чэрвеня 2013 г. вёска размяшчалася ў Рагаўскім сельсавеце, пасля чаго сельсавет быў пераназваны ў Шаршунскі.
Латышонак
Латышонак — прозвішча.
Жамчужны
Забудова
Пасёлак вызначаецца кампактнасцю забудовы, высокім узроўнем добраўпарадкаванасці (азеляненне, ізаляванасць жылой зоны ад гаспадарчай, забяспечанасць усімі відамі інжынернага абсталявання). Адна з асноўных кампазіцыйных восей — праспект Будаўнікоў — перасякае пасёлак з поўначы на поўдзень. На захад ад яго ідуць шэсць вуліц (Грыцаўца і інш.).
Жылая зона складаецца з раёна малапавярховай секцыйнай (3—4-павярховыя шматкватэрныя дамы) і сядзібнай забудовы (двухпавярховыя 1—2-кватэрныя жылыя дамы з керамзіта-бетонных панэляў, дамы з маналітнага керамзітабетону, мансардавыя аднакватэрныя дамы драўляна-панэльнай канструкцыі, тры тыпы дамоў з цэглы). У раёне 3—4-павярховай забудовы, пры ўездзе ў пасёлак, фармуецца грамадскі цэнтр. Удалае спалучэнне кантрастных колераў у афарбоўцы дамоў (чырвоны і белы дамоў з цэглы, зялёны і тэракотавы — панэльных, жоўты і чорны — драўляных) стварае выразны сілуэт забудовы. Шырока выкарыстоўваюцца тэрасы, веранды, лоджыі, малыя формы дойлідства, групы дэкаратыўных дрэваў. У будаўніцтвеве ўжываюцца прагрэсіўныя індустрыяльна-паточныя метады.
Акрамя зборных жылых дамоў, у зоне сядзібнай забудовы ўпершыню ў рэспубліцы выкарыстаныя зборныя гаспадарчыя пабудовы, якія разам з гаспадарчымі праездамі вылучаныя ў асобныя комплексы, размешчаныя непадалёку ад кожнага дому. Вуліцы з бульварамі і малымі формамі дойлідства з’яўляюцца адначасова і зонамі адпачынку, кожная з іх адметная сваім аб’ёмна-прасторавым і каляровым вырашэннем. Вытворчая зона размешчаная на паўночны захад і захад ад пасёлку.
Зона адпачынку — сквер са стадыёнам і спартыўнымі пляцоўкамі побач з грамадскім цэнтрам, сквер з малымі формамі дойлідства, які прымыкае да ляснога масіву.
Інфраструктура
Працуюць сядзіба выканкама сельсавета, аддзяленне сувязі, Дом культуры (мясцоваму ансамблю песні і танца ў 1986 годзе прысвоена ганаровая назва народнага), сярэдняя школа (у 1972 годзе адкрыты краязнаўчы музей).
30-я грэнадзёрская дывізія СС (2-я руская)
30-я вафэн-грэнадзёрская дывізія СС (2-я руская) (30.Waffen-Grenadier-Division der SS (russische Nr. 2)) — дывізія фашысцкай Нямеччыны, створаная напрыканцы вайны з паліцыянтаў з акупаваных тэрыторыяў, пераважна з беларусаў.
Стварэнне
20 ліпеня 1944 года Генрых Гімлер стаў камандоўцам арміі рэзерву.
24 ліпеня 1944 года ўвесь камандны склад брыгады Зіглінга быў скліканы на канферэнцыю ва ўсходнепрускім мястэчку Эльбінгу. Там афіцэрам паведамілі, што брыгада рэарганізуецца ў 30-ю грэнадзёрскую дывізію СС (2-ю рускую) і што яны стануць афіцэрамі войскаў СС.
Супраць назвы «2-я руская» з беларускіх афіцэраў выступіў толькі маёр Віталь Мікула, бо ў дывізіі большасць салдатаў была беларусамі. За свой пратэст Мікула быў паніжаны ў званні і камандаваў толькі ўзводам. Восенню 1944 года немцы скарысталіся ўцёкам некалькіх жаўнераў з батальёна Мікулы, і ён быў спалены ў крэматорыі ў Дахаў.
Таксама многія вайскоўцы ўкраінскіх батальёнаў успрынялі гэтую назву як прыкмету таго, што дывізія ўвойдзе ў склад Рускай вызваленчай арміі. Гэта моцна ўдарыла па іх баявым духу, бо яны не жадалі служыць у расейскім войску.
Адначасова Гімлер звярнуўся да Гітлера па санкцыю на стварэнне дывізіі. Гітлер згадзіўся, і 31 ліпеня 1944 года рэйхсфюрар СС аддаў загад перавесці брыгаду з паліцыі ў войскі СС і рэарганізаваць яе ў 30-ю грэнадзёрскую дывізію СС (2-ю рускую).
Гэтая назва сустракаецца ў дакументах ужо з пачатку жніўня 1944 года. Толькі 18 жніўня Галоўнае аператыўнае ўпраўленне СС аддала загад аб перафармаванні брыгады ў дывізію з эфектам загаду ад 1 жніўня.
Шлях дывізіі
Дывізію не паслалі на задушэнне Варшаўскага паўстання, якое выбухнула 1 жніўня. 6 жніўня быў аддадзены загад на гэта, але ад яго адмовіліся, бо ў дывізіі былі палякі і беларусы-каталікі, якія ім сімпатызавалі. У гэты момант апошнія сталі дэзертаваць, пераходзячы на бок Арміі Краёвай. Напрыклад, 4 жніўня з 12-й роты 4-га палка дэзертавала 5 чалавек, 11 жніўня – яшчэ 4, а 20 жніўня ў роце ўжо было толькі 50 чалавек. Гэта так злавала Зіглінга, што ён жадаў цалкам расфармаваць 4-ы полк.
У дывізіі не хапала зброі і транспарту. Аснову агнявой моцы дывізіі складала стралковая зброя, а самым распаўсюджаным траснпартам сталі калёсы з коньмі.
Ласіца
Ла́сіца — прозвшча, тапонім.
30-я грэнадзёрская дывізія СС (2-я руская)
Шлях дывізіі
4 жніўня быў выдадзены загад перакінуць дывізію на захад, дзе дывізія павінная была змагацца з французскімі партызанамі.
12 жніўня дывізію перакінулі ў ваколіцы Розенберга (Усходняя Прусія), дзе жаўнеры прыбіралі ўраджай.
Перакід на Заходні фронт пачаўся толькі ў 10-х днях жніўня. Ён вёўся часткамі чыгункай, для чаго агулам спатрэбіўся 31 чыгуначны склад. Маршрут руху праходзіў праз наступныя пункты: Ілава (месца пагрузкі) — Торунь — Інаўроцлаў — Гале — Вормс — Ханау — Франкфурт — Страсбург. Далей батальёны следавалі ў раён Бельфор — Безансон — Доле — Вальдаон — Дыжон (Бургундыя).
Перакід у Францыю
Перакід цягнуўся 2 з паловай тыдні. Першыя часткі прыбылі ў Страсбург 18 жніўня, а 19 жніўня ў Безансон прыехаў 2-і батальён 2-га палка і вечарам таго ж дня маршам уступіў у мястэчка, стаўшы ягоным гарнізонам. Такім чынам, першымі прыбылі 2-ія батальёны 1-га і 2-га палка, якія складаліся пераважна з украінцаў. Першы пад камандаваннем штурмбанфюрара СС Ханенштайна быў разгорнуты ў Везулі, а другі пад камандаваннем гаўптштурмфюрара СС Лібэ – у Вальдаоне.
Падчас перакіду 2-га батальёна 1-га палка цягнік быў спынены, з-за дыверсіі. Ханенштайн загадаў жаўнерам прыняць удзел ва ўкладцы рэек, што іх абурыла, бо яны падумалі, што іх прывезлі для цяжкай працы. Потым немцы да месца працы прывялі 5 закладнікаў, якіх планавалі расстраляць за акт сабатажу, аднак за іх уступіўся ўкраінскі афіцэр вафен-гаўптштурмфюрар Глоба, дзякуючы якому іх вызвалілі.
2-гі батальён 2-га палка па ўваходзе ў Вальдаон у бой адразу не кідаўся. Замест гэтага пачалася інтэнсіўная ваенная падрыхтоўка: 6 гадзінаў з раніцы да абеду, потым перапынак на абед, затым зноў заняткі да 18:00, пасля якіх была вячэра. Па вячэры да 20:00 праходзілі заняткі па ваеннай тэорыі. Большасць жаўнераў пазітыўна гэта не ўспрыняла.
Таксама немцы меркавалі даслаць украінскіх унтэр-афіцэраў на адмысловыя курсы, аднак украінцы гэта не ўспрынялі станоўча, бо большасць з іх не марыла пра вайсковую кар’еру.
У Францыі дывізія ўвайшла ў прамое падпарадкаванне штаба групы армій «G», якой камандаваў генерал-оберст Ёханес Бласковіц. У гатоўнасць дывізіі змагацца з рэгулярнымі часткамі Саюзнікаў нямецкім камандаваннем ставілася пад сумненне. Такім чынам, дывізія была размешчаная ў мястэчках Францыі, каб несці гарнізонную службу ды змагацца з партызанамі.
2-і батальён 2-га палка
23 жніўня батальён з Вальдаона прыняў удзел у сваім першым баявым патруляванні на Заходнім фронце. У час гэтага выхаду на мясцовасць украінскі салдат Насценка ўцёк у лес, фактычна стаўшы першым дэзертырам з дывізіі ў Францыі. Тады ж з адным украінскам афіцэрам дывізіі звязаўся белаэмігрант, які стаў агентам Французскіх унутраных сілаў. На наступны дзень, 24 жніўня, украінскія афіцэры 2-га батальёна 2-га палка прынялі рашэнне арганізавана перайсці на бок французскіх партызанаў.
25 жніўня адзін з украінскіх афіцэраў вафен-унтэрштурмфюрар Фёдараў быў выкліканы да афіцэра СД палка, які пытаўся яго пра настроі і паводізны салдатаў-украінцаў. Фёдараў распавёў афіцэру тое, што той жадаў пачуць.
На вечар 26 жніўня планавалася антыпартызанская акцыя, падчас якой украінцы меркавалі раззброіць немцаў і ўцекчы на бок французаў. Увесь дзень ішло рыхтаванне, аднак а 7-й гадзіне вечару акцыю скасавалі. 27 жніўня а 2-й гадізне ночы Фёдараў употайку абудзіў сваю 2-ю роту. Мяцежнікі забілі 11 немцаў, а таксама некалькіх ранілі. Большая частка нямецкага персаналу не пацярпела. Каля паловы трэцяй гадзіны ночы батальён (10 афіцэраў, 454 унтэр-афіцэраў і радавых) уцёк з Вальдаона ў лес. Аднак украінцы дрэнна ведалі мясцовасць і не змаглі знайсці агентаў ФУС. Яны блукалі некалькі гадзінаў, пакуль не знайшлі вёску, жыхар якой, звязаны з падполлем, адвёў украінцаў да партызанаў.
З украінскіх дэзертыраў вярнуўся толькі вафен-унтэрштурмфюрар Мікалай Сандула, які адстаў ад мяцежнікаў і вярнуўся ў Вальдаон, дзе даў паказанні датычна бунту. У лістападзе 1944 года Сандула ўжо камандаваў ўзводам. Астатнія ўдзельнікі паўстання далучыліся да Французскіх унутраных сілаў, сфармаваўшы з сябе 2-гі батальён імя Тараса Шаўчэнкі са статусам замежнага вайсковага фармавання. Камандаванне ў батальёне было паране: украінскі і французскі камандовец.
31 жніўня падчас выведкі супраць Вальдаона з мэтай пакараць «здрадніка Сандулу» да немцаў перайшоў вафен-унтэрштурмфюрар Гаўрылішын. Ён стаў другім афіцэрам батальёна, які вярнуўся, аднак пра ягоны далейшы лёс нічога невядома.
2-і батальён 1-га палка
27 жніўня паўстаў 2-гі батальён 1-га палка (былы 61-ы ўкраінскі батальён). Камандовец батальёна вафен-гаўптштурмфюрар Глоба, дзякуючы аднаму са сваіх афіцэраў, які ведаў французскую мову, змог устанавіць кантакт з Французскімі ўнутранымі сіламі і дасягнуў дамоўленасці з імі аб пераходзе на іх бок.
25-27 жніўня батальён пастаянна перамяшчаўся з месца на месца. Удзень 27 жніўня, па атрыманні загаду вярнуцца ў Везуль, украінцы перабілі ўвесь нямецкі персанал (былі забітыя мінімум 94 немцы) і сыйшлі да ФУС. Батальён з сабою забраў і ўсю сваю зброю (чатыры 45-мм супрацьтанкавыя гарматы і 500 снарадаў да іх, чатыры 82-мм мінамёты, трыццаць сем 52-мм міномётаў, 21 станкавы кулямёт, 120 ручных кулямётаў, 130 пісталетаў-кулямётаў, 700 вінтовак, 1000 мінамётных мінаў, 6000 гранатаў і вялікая колькасць патронаў да стралковай зброі).
2-і батальён 1-га палка ў складзе ФУС сфармаваў з сябе 1-шы батальён імя Івана Богдуна са статусам замежнага вайсковага фармавання. Батальёнам камандавалі Віктар Пеці (з французскага боку) і Аляксандр Неграбецкі (з украінскага). 31 жніўня Неграбецкі планаваў атакаваць Вальдаон з-за пераходу Гаўрылішына на бок немцаў, аднак вечарам таго ж дня немцы пакінулі мястэчка.
Беларусы
28 жніўня паўсталі беларусы: 1-ы і 3-і батальёны 4-га палка 30-й дывізіі (былыя 23-і і 34-ы батальоны БКА), якія знаходзіліся ў ваколіцах Понт-дэ-Роід — Сен-Іполіт — Майчэ, дэзертавалі ў суседнюю Швейцарыю. Пасля перасячэння мяжы дэзертыры былі інтэрнаваныя.
Рэарганізацыя
28 жніўня 1944 года камандовец Вермахту на Захадзе Вальтэр Модэль загадаў раззброіць дывізію і адправіць на працу ў Нямеччыну, аднак загад выкананы не быў. Перакід дывізіі на Захад завяршыўся толькі 30 жніўня.
Камандаванне СС вырашыла пазбавіцца ад ненадзейнага і нелаяльнага элементу ў дывізіі. Немцы раззброілі ўкраінскія падраздзяленні, якія засталіся ў дывізіі, а потым арыштавалі некалькі дзясяткаў украінцаў і беларусаў як мяцежнікаў. Канкрэтная колькасць рэпрэсаваных невядомая, бо дакументы пра гэта не захаваліся.
Оберштурмбанфюрар Зіглінг атрымаў загад вывесці са складу дывізіі ўвесь ненадзейны элемент і сфармаваць з іх два «траншэйныя палкі» (Schanz Regiment). Такім чынам, у першай палове верасня з дывізіі вывелі 37 афіцэраў і 2117 іншых вайскоўцаў, з каторых да 18 верасня стварылі тыя «траншэйныя палкі» (па два батальёны з трох ротаў у кожным). 1-м палком камандаваў гаўптштурмфюрар СС Тутас, а 2-м — маёр шуцпаліцыі Вільгельм Моха. Асабовы склад гэтых батальёнаў на 70% складаўся з беларусаў. У 2-м палку апынулася група былых кадэтаў менскай афіцэрскай школы БКА, якая 27 кастрычніка 1944 года звярнулася да БЦР у Берліне з просьбай дапамагчы ім пакінуць гэты полк. Беларусы займалі пасады камандоўцаў узводаў, адзін з іх быў намеснікам камандоўца роты. Усе вышэйшыя пасады займалі немцы. Вайскоўцы былі без зброі і былі пазбаўленыя званняў войскаў СС — у палках выкарыстоўваліся папярэднія званні з дапаможнай паліцыі. Абодва палкі перадалі ў падпарадкаванне транспартнай камендатуры ў Карлсруэ і адправілі на будаўнічыя работы на «Заходнім вале». Салдатам прыходзілася жыць у цяжкіх побытавых умовах, адзначалася і дрэннае абыходжанне немцаў да падначаленых замежнікаў.