cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чынгісхан
Заваяванне Сярэдняй Азіі
Мангольскае заваяванне Сярэдняй Азіі праходзіла ў два этапы. У 1218 манголы разграмілі свайго старога праціўніка Кучлука, які стаў незадоўга да гэтага гурханам Кара-кіданьскай дзяржавы, прычым кара-кіданьская тэрыторыя была падзелена паміж Мангольскай імперыяй і Харэзмам. Да восені 1219 пачалася вайна з Харэзмам, якая працягвалася да вясны 1223. У гэты перыяд была заваявана асноўная частка дзяржавы Харэзмшахаў ад Інда да Каспійскага мора. Апошні Харэзмшах Джэлал ад-Дзін Манкбурны, яшчэ некалькі гадоў аказваў супраціўленне Манголіі, у рэшце рэшт быў пераможаны і загінуў у 1231.
На захад
Пасля заваёвы Кітая і Харэзма вярхоўны ўладар мангольскіх кланавых правадыроў Чынгісхан паслаў на разведку «заходніх земляў» моцны кавалерыйскі корпус пад камандаваннем Джэбэ і Субедэя. Яны мінулі па паўднёвым беразе Каспійскага мора, затым, пасля спусташэння Паўночнага Ірана, пракраліся ў Закаўказзе, разбілі грузінскае войска (1222) і, прасоваючыся на поўнач уздоўж заходняга берага Каспійскага мора, сустрэлі на Паўночным Каўказе аб'яднанае войска полаўцаў, лезгінаў, чаркесаў і аланаў. Адбыўся бой, які не меў рашучых наступстваў. Тады заваёўнікі занеслі раскол у шэрагі непрыяцеля. Яны адарылі полаўцаў і абяцалі іх не чапаць. Апошнія сталі расхадзіцца па сваіх вандроўках. Скарыстаўшыся гэтым, манголы лёгка разбілі аланаў, лезгінаў і чаркесаў, а затым разбілі па частках і полаўцаў. У пачатку 1223 года манголы ўварваліся ў Крым, узялі горад Сураж (Судак) і зноў рушылі ў палавецкія стэпы.
Полаўцы збеглі на Русь. Сыходзячы ад мангольскага войска, хан Кацян праз сваіх паслоў прасіў не адмовіць яму ў дапамозе свайго зяця Мсціслава Удатнага, а таксама Мсціслава III Раманавіча, кіравальнага вялікага князя Кіеўскага. У пачатку 1223 гады ў Кіеве быў скліканы вялікі княжы з'езд, дзе была дасягнута дамова, што ўзброеныя сілы князёў Кіеўскага, Галіцкага, Чарнігаўскага, Северскага, Смаленскага і Валынскага княстваў, аб'яднаўшыся, павінны падтрымаць полаўцаў. Зборным месцам для рускай аб'яднанай раці быў прызначаны Днепр, каля астравы Хортыца. Тут і былі сустрэты пасланцы з мангольскага лагера, якія прапаноўвалі рускім военачальнікам парваць саюз з полаўцамі і вярнуцца на Русь. Улічваючы досвед полаўцаў (якія ў 1222 годзе пайшлі на дамаўленні мангол парушыць свой саюз з аланамі, пасля чаго Джэбэ разбіў аланаў і напаў на полаўцаў) Мсціслаў пакараў смерцю пасланцаў. У бітве на рацэ Калка войскі Данііла Галіцкага, Мсціслава Заліхвацкага і хана Кацяна, не апавясціўшы астатніх князёў вырашылі самастойна «расправіцца» з манголамі пераправіліся на ўсходні бераг, дзе 31 мая 1223 гады былі цалкам разгромленыя пры пасіўным сузіранні гэтай кровапралітнай бітвы з боку асноўных рускіх сіл на чале з Мсціславам III, якія размясціліся на ўзнёслым процілеглым беразе Калкі.
Мсціслаў III, абгарадзіўшыся тыном, на працягу трох дзён пасля бітвы трымаў абарону, а затым пайшоў на дагавор з Джэбэ і Субедаем аб складанні зброі і вольным адыходзе на Русь, як не які ўдзельнічаў у бітве. Аднак ён, яго войска і якія даверыліся яму князі былі вераломна запалоненыя манголамі і жорстка закатаваныя як «здраднікі ўласнаму войску».
Пасля перамогі манголы арганізавалі пераслед астаткаў рускага войска (толькі кожны дзясяты ваяр вярнуўся з Прыазоўя) руйнуючы на дняпроўскім кірунку горада і вёскі, захопліваючы ў палон мірных жыхароў. Аднак дысцыплінаваныя мангольскія военачальнікы не мелі загада затрымлівацца на Русі. Неўзабаве яны былі адкліканы Чынгісханам, які палічыў, што асноўная задача разведвальнага паходу на захад паспяхова вырашаная. На зваротным шляху ў вусця Камы, войскі Джэбэ і Субедэя патрывалі сур'ёзнае паражэнне ад волжскіх булгар, якія адмовіліся прызнаць над сабой уладу Чынгісхана. Пасля гэтай няўдачы манголы спусціліся ўніз да Саксіну і прыкаспійскімі стэпамі вярнуліся ў Азію, дзе ў 1225 годзе злучыліся з галоўнымі сіламі мангольскага войска.
Пакінутым у Кітаі мангольскім войскам спадарожнічаў такі жа поспех, што і войскам у Заходняй Азіі. Мангольская імперыя была пашырана за рахунак некалькіх новых заваяваных правінцый, ляжалых да поўначы ад Жоўтай ракі, за выключэннем аднаго-двух гарадоў. Пасля смерці імператара Сюінь-Цзуна ў 1223 годзе Паўночная Кітайская імперыя практычна спыніла сваё існаванне, і межы Мангольскай імперыі амаль супалі з межамі Цэнтральнага і Паўднёвага Кітая, які кіраваўся імператарскай дынастыяй Сун.
Смерць Чынгісхана
Паводле завяшчання, пераемнікам Чынгісхана стаў яго трэці сын Угэдэй. Датуль, пакуль не будзе ўзятая сталіца Сі-Ся Чжунсін, смерць вялікага кіраўніка павінна была захоўвацца ў таямніцы. Пахавальная працэсія зрушылася са стаўкі Вялікай Арды на поўнач, да ракі Анон. Завяшчанне мангольскага ўладара выконвалася з такой дбайнасцю, што людзей, якія трапляліся насустрач працэсіі, забівалі. Праз роднае месца яго цела пранеслі жонкі, і ў выніку ён быў пахаваны ў багатай магільні ў даліне Анона. Пры пахаванні былі праведзены містычныя абрады, якія закліканыя былі абараніць месца, дзе быў пахаваны Чынгісхан. Месца яго пахавання дагэтуль не знойдзена, хоць пошукі прадпрымаліся неаднаразова.
Асоба Чынгісхана
Асноўныя крыніцы, па якіх мы можам зрабіць вывад аб жыцці і асобы Чынгісхана, былі складзены ўжо пасля яго смерці (асабліва важна сярод іх «Патаемнае паданне»). Хоць іх пэўнасць не суцэль відавочная, з гэтых крыніц мы атрымліваем даволі падрабязныя звесткі як аб выглядзе Чынгіза (высокі рост, дужы целасклад, шырокі ілоб, доўгая барада), так і аб рысах яго характару. Адбываючыся з народа, стаялага ў то час на самой нізкай ступені культуры, Чынгісхан быў пазбаўлены ўсякай адукацыі, не меў магчымасці засвоіць тыя веды, якім загадаў навучаць сваіх сыноў, і да канца жыцця не ведаў іншай мовы, акрамя мангольскай. З здольнасцямі военачальніка ён злучаў арганізатарскія здольнасці, непахісную волю і самавалоданне. Шчодрасцю і ветлівасцю ён валодаў у дастатковай ступені, каб захаваць прыхільнасць сваіх паплечнікаў. Не адмаўляючы сабе ў радасцях жыцця, ён заставаўся чужы празмернасцей, несумяшчальных з дзейнасцю кіраўніка і военачальніка, і дажыў да старэчых гадоў, захаваўшы ў поўнай сіле свае разумовыя здольнасці.
Вынікі праўлення
У вобласці знешняй палітыкі Чынгісхан імкнуўся да максімальнага пашырэння межаў падуладнай яму тэрыторыі. Для стратэгіі і тактыкі Чынгісхана былі характэрныя дбайная разведка, раптоўны напад, імкненне раздзяліць сілы праціўніка, устройства засад з выкарыстаннем спецыяльных атрадаў для заваблівання непрыяцеля, манеўравання буйнымі масамі конніцы і г. д.
Чынгісхан разглядаецца ў розных краінах — ад Манголіі і Турцыі (пазітыўна) да Кітая (змешана; ў адпаведнасці з сучаснай ідэалогіяй «Zhonghua minzu» ён лічыцца героем Кітая) і сярэднеазіяцкіх краін (хутчэй негатыўна) — як вялікі палкаводзец і стваральнік велізарнай дзяржавы. Ён аб'яднаў пад адзіным палітычным кантролем розныя ўчасткі Вялікага шоўкавага шляху, звязаўшы Захад, Цэнтральную Азію і Далёкі Усход і, такім чынам, пашырыўшы гарызонты гэтых трох культурных зон. Некаторыя гісторыкі адзначаюць прымяненне Чынгісханам у кіраванні дзяржавай прынцыпаў мерытакратыі, узвышэнні дастойных, талерантнасць да іншых рэлігій, сацыяльную справядлівасць.
Тэмуджынам і яго нашчадкамі змецены з твару зямлі вялікія і старажытныя дзяржавы: дзяржава Харэзмшахаў, Кітайская імперыя (змеценая з твару зямлі і знікла бясследна), Багдадскі халіфат, скораная вялікая частка рускіх княстваў. Велічэзныя тэрыторыі былі пастаўлены пад кіраванне стэпавага закона «Яса».
Патомкі Чынгісхана
Асноўны артыкул: Чынгізіды
У Тэмуджына і яго любімай жонкі Бартэ было чатыры сына: Джучы, Чагатай, Угэдэй, Талуй. Толькі яны і іх нашчадкі маглі прэтэндаваць на вышэйшую ўладу ў дзяржаве. У Тэуджына і Бартэ таксама былі дочкі:
У Тэмуджына і яго другой жонкі мяркіткі Хулан-хатун, дачкі Дайр-усуна, былі сыны Кюльхан (Хулугэн, Кулкан) і Харачар; а ад татаркі Есугэн (Есукат), дачкі Чару-наёна — сыны Чахур (Джаур) і Хархад.
Фамільны звод Чынгісхана вядзецца да XX стагоддзя; ў 1918 годзе рэлігійны кіраўнік Манголіі Багдо-гэген выдаў загад аб захаванні Ургійн бічыг (фамільнага спісу) мангольская князёў. Гэты помнік захоўваецца ў музеі і называецца «Шастра дзяржавы Манголія» (Мангол Улсын шастыр). Многія прамыя нашчадкі Чынгісхана з яго Залатога роду жывуць у Манголіі і Унутранай Манголіі (КНР), а таксама ў іншых краінах.
Іардан (рака)
Іардан (نهر الأردن — nahr al-urdun, נהר הירדן — nehar hayarden) — галоўная рака Палесціны. У сярэднім цячэнні служыць мяжой паміж Іарданіяй і Ізраілем. У ніжнім цячэнні ўяўляе сабой прыродную мяжу паміж Палесцінскай тэрыторыяй Заходняга берагу і Іарданіяй. У верхнім цячэнні аддзяляе Галанскія вышыні ад Ізраіля. Большая частка цячэння праходзіць ніжэй за ўзровень мора. Вытокі ля падножжа горнага масіву Хармон, працякае па паўпустыннай упадзіне Гхор праз азёры Хула і Тыверыядскае і ўпадае ў Мёртвае мора, узровень якога на 430 м ніжэй за Міжземнае мора. Моцнае падзенне вады і нязначная яе глыбіня робяць раку несуднаходнай. Рака і азёры ў яе цячэнні маюць важнае значэнне для вадазабяспечання Ізраіля, Сірыі, Іарданіі. 3 гэтай ракой звязаны шмат якія падзеі бібліейскай гісторыі.
Этымалогія
Назвы паходзіць альбо ад семіцкага спалучэння «йарэд» — спускацца, падаць і «дан» — рака, альбо ад індаеўрапейскага «дану» — вільгаць.
Геаграфія і гідраграфія
Даўжыня Іардана каля 252 км. Плошча басейна складае каля 18 000 кв.км. Гістарычны гадавы сцёк — 1,3 млд. м³. Паколькі Іардан працякае ў вобласці міжземнаморскага клімату, для ракі характэрна зімовы разводдзе. Бярэ пачатак блізу горнага масіву Хармон. Утвараецца ад зліцця рэк Хацбані, Хармон, Дан, якія забяспечваюць каля 50 % сцёку. Да моста дачок Якава цячэ па каналізаваным рэчышчы, створаным ў рамках праекта асушэння даліны возера Хула. Ад моста да ўпадзення ў Галілейскае мора завецца «горным Іарданам» і цячэ па прыродным рэчышчы з вялікім ухілам і парогамі. Працякае праз Тыверыядскім возера, ніжэй возера злева прымае раку Ярмук, якая цячэ ўздоўж сірыйска-іарданскай мяжы і дае больш за палову ўсяго канчатковага сцёку. Упадае ў Мёртвае мора з поўначы. Вусце размешчана на вышыні −430,5 м над узроўнем мора (2016) і гэтая лічба няўхільна змяншаецца.
Выкарыстанне чалавекам і экалогія
З Галілейскага мора, прэснага, нягледзячы на шматлікія салёныя крыніцы па берагах, вада падаецца на поўдзень у бязводныя раёны па заглыбленай трубе Усеізраільскага вадаправода. З-за забору вады Мёртвае мора недаатрымлівае да 98 % сцёку Іардана. Даследаванні 2010 года паказалі што да Мёртвага мора ў той год дайшло не больш за 30 млн м³, прычым, вельмі салёнай, забруджанай ўгнаеннямі вады. . Горны Іардан папулярны сярод аматараў рафтынгу
Рака ў Бібліі
За 9 км ад Мёртвага мора з іарданскага боку знаходзіцца горад Аль-Махтаз — найбольш верагоднае месца Хрышчэння Ісуса. Падчас раскопак тут была знойдзена вялікая мармуровая пліта, якая, верагодна, з’яўляецца асновай калоны, згаданай паломнікам Феадосіем (V—VI стагоддзі) як адзнака месца Хрышчэння.
Вытворнае культурнае значэнне
Гурт «Spasenie» прысвяціў рацэ свой альбом «Crossing the Jordan».
Геранім Дамінік Пац
Геранім Дамінік Пац (каля 1620 — 1662) — вялікалітоўскі шляхціц з магнацкага роду Пацаў.
Меў маёнткі ў Ашмянскім павеце і на Жамойці. У 1661 годзе ўзяты ў палон і вывезены ў Расію, памёр у дарозе пры вяртанні на радзіму.
Сям'я
Сын Пятра Паца і яго другой жонкі Гальшкі Шэмет, брат Фелікса Яна, Баніфацыя Тэафіла, Міхала Казіміра і Казіміра. Яго жонкай была Ганна з Войнаў. Пакінуў дзяцей:
Гальян азёрны
Галья́н азёрны, Мундушка (Phoxinus perenurus) — рыба сямейства карпавых. Народныя назвы: аўдотка, сняток.
Апісанне
Даўжыня 6—8, часам да 10 см, маса 4,5 г. Цела тоўстае, высокае. Рот канцавы. Луска буйная, шчыльная. Плаўнікі кароткія, закругленыя, хваставы слабавыемчаты. Агульная афарбоўка залацістая, спіна зеленавата-шэрая, бакі зеленаватыя з дробнымі цёмнымі плямкамі. Спінны і хваставы плаўнікі зеленавата-шэрыя, грудныя, брушныя і анальны жоўтыя або чырванаватыя. Афарбоўка рыбы залежыць ад празрыстасці і колеру вады ў вадаёмах.
Пашырэнне
Пашыраны ў азёрах басейна рэк Паўночнага Ледавітага акіяна ад Паўночнай Дзвіны на захадзе да Калымы на ўсходзе, у басейне Амура, у Каме, Вятцы, Дняпры. На Беларусі трапляецца толькі ў поймавых вадаёмах і невялікіх закрытых азёрах у басейнах Дняпра і Прыпяці, пераважна ў заіленых вадаёмах або вадаёмах, якія зарастаюць.
Асаблівасці біялогіі
Прыдонная рыба. Корміцца водарасцямі, лічынкамі насякомых, дробнымі жукамі.
Полавая спеласць у 2 гады. Нераст парцыённы (май—чэрвень). Ікру адкладвае на водныя расліны. Плоднасць 1,6—18,7 тыс. ікрынак.
Slovnaft
Slovnaft — славацкі нафтаперапрацоўчы завод, пабудаваны ў 1957 г. ў Браціславе. У 2000 г. Slovnaft стала часткай MOL Group, якой належыць 98,5 % акцый кампаніі. Slovnaft мае два замежныя філіялы: Slovnaft CZ у Чэшскай Рэспубліцы і Slovnaft Polska у Польшчы.
Гісторыя
Slovnaft быў пабудаваны на месцы разбуранага ў 1944 годзе падчас авіяналёту нафтаперапрацоўчага завода. Рэшткі заводу Apollo былі нацыяналізаваны ў 1946 г. і пераназваны ў Slovnaft у 1949 г.. У маі 1992 г. Slovnaft быў рэарганізаваны ў акцыянернае таварыства. У 2000 г. Slovnaft стаў членам групы кампаній MOL Group.
Дзейнасць
У 2008 г. Slovnaft перапрацаваў 5,8 млн т сырой нафты, што на 0,2 млн т менш за паказчык 2007 г. Агульны аб'ём вытворчасці паліва ў 2008 г. ў параўнанні з 2007 г. зменшыўся на 1,5 %.
Тры чвэрці прадукцыі, што вырабляе Slovnaft, экспартуецца ў Германію, Аўстрыю, Польшчу, Чэшскую Рэспубліку, Швейцарыю і Францыю. Экспарт складае 80 % ад агульнага даходу кампаніі. На прадпрыемстве працуе амаль 2500 чалавек.
Рэкс Стаўт
Рэкс Стаўт (Rex Stout;  — ) — амерыканскі пісьменнік, аўтар дэтэктыўных раманаў, стваральнік цыклу раманаў пра Нэра Вулфа.
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Ноўблсвіл (штат Індыяна) у сям'і квакераў. Быў шостым з дзевяці дзяцей у сям'і. Хутка пасля яго нараджэння яго бацькі Джон Уолес Стаўт і Люсета Элізабэт Тодхантэр Стаўт пераехалі ў Канзас. Там будучы пісьменнік пайшоў у школу. У чатыры гады ён цалкам прачытаў Біблію, у трынаццаць зрабіўся чэмпіёнам штата па правапісе і арыфметыцы, а пасля распрацаваў унікальную праграму накаплення банкаўскіх зберажэнняў для школьнікаў, якую ўвялі ў 400 гарадах. Гэтая ідэя прынесла Стаўту 400 тысяч долараў. Пасля заканчэння школы Стаўт паступіў ва ўніверсітэт Канзаса, але хутка яго кінуў і пайшоў у ваенны флот.
У 1913 годзе Стаўт выпусціў свой першы раман «Яе забаронены рыцар» (Her Forbidden Knight), дэтэктыў. У 1914 годзе выдаў прыгодніцкі раман «Пад Андамі» (Under the Andes), у 1915 — яго працяг «Узнагарода для прынцаў» (A Prize for Princes), пасля чаго Стаўт 10 гадоў нічога не пісаў.
У 1916 годзе Стаўт ажаніўся з Фэй Кенэдзі, з якой разышоўся ў 1933 годзе і адразу ажаніўся з Полай Хофман. Яна нарадзіла яму дзвюх дачок. За гэты час Стаўт паспеў папрацаваць стайнікам, гідам-спецыялістам па індзейцах пуэбла ў Санта-Фэ, прадаўцом у кнігарні, менеджарам у гатэлі і гандляром цыгарамі ў Кліўлендзе.
У 1927 годзе Стаўт пераехаў у Парыж, дзе зноў заняўся літаратурай. У 1929 годзе ён выдаў псіхалагічны раман «Як Бог» (How Like a God), потым яшчэ тры творы ў гэтым жанры. Крытыкі пісалі пра раманы прыхільна, але сярод чытачоў яны папулярнасці не мелі. У 1930-х Стаўт вярнуўся ў ЗША. У 1934 годзе выйшаў яго першы раман пра Нэра Вулфа і яго памочніка Арчы Гудвіна (ад імя якога вядзецца аповед) «Fer-de-Lance». Усяго Стаўт напісаў пра гэтых герояў 32 раманы і 40 аповесцяў.
Кнігі Рэкса Стаўта перакладзеныя на 35 моў і выдадзеныя агульным накладам 70 млн асобнікаў. У дэтэктыўных раманах Стаўта адлюстраваныя норавы амерыканскага грамадства з 30-х да 70-х гадоў ХХ ст. і закранутыя грамадскія праблемы, такія як дыскрымінацыя, татальнае ўмяшанне ФБР у жыццё простых людзей. Нэра Вулф — адзін з самых знакамітых літаратурных дэтэктываў. Раман «Дзе Цэзар крывёю сцякаў» (Some Buried Caesar) увайшоў у спіс ста найлепшых дэтэктыўных раманаў ХХ стагоддзя паводле версіі Незалежнай асацыяцыі гандляроў дэтэктыўнай літаратуры.
Практычны расійска-беларускі слоўнік
«Практычны расійска-беларускі слоўнік» — адзін з першых аб’ёмных двухмоўных слоўнікаў 1920-х гг., складзены М. Байковым і М. Гарэцкім. Выдадзены ў 1924 годзе ў Менску ў Белтрэстдруку, другое выданне, дапрацаванае выдадзена ў 1926 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве Беларусі. Змяшчае каля 20 тысяч слоўнікавых артыкулаў. Ён змяшчае агульнаўжывальную лексіку, а таксама асобныя тэрміны, пазначаныя спецыяльнымі паметамі. Першае і другое выданні слоўніка істотна адрозніваюцца, што сведчыць як пра навуковую эвалюцыю аўтараў, так і пра станаўленне метадалогіі лексікаграфічнага апісання.
Калі ў 1926 г. выйшла з друку другое выданне слоўніка, у ім, на адрозненне ад першага выдання 1924 г., было адлюстравана пашырэнне акання на ўсе запазычаныя словы, ігнаруючы правіла ў версіі Б. Тарашкевіча, згодна з якім галосны о ў запазычаных словах у значнай меры не павінен быў падпарадкоўвацца заканамернасцям беларускай мовы.
Спасылаючыся на гэтую акалічнасць, у пачатку 1926 г. рэдакцыя часопіса «Асвета» ў спецыяльнай заяве абвясціла, што ў сваёй практыцы яна адмаўляецца праводзіць размежаванне запазычаных слоў на абеларушаныя і неабеларушаныя і любы ненаціскны о ў запазычаных словах будзе перадаваць праз а.
Кузьма Савельевіч Гнедаш
Кузьма Савельевіч Гнедаш (Гнідаш) (, с., Харкаўская губерня, Расійская імперыя, цяпер у Раменскім раёне, , Украіна  — , аколіцы г. , Гродзенская вобласць, Беларуская ССР, СССР, цяпер Беларусь) — савецкі афіцэр, разведчык, у гады Вялікай Айчыннай вайны удзельнік партызанскай барацьбы на Украіне і ў Беларусі, камандзір дыверсійна-разведвальнага атрада. Герой Савецкага Саюза (1945, пасмяротна), маёр.
Біяграфія
У Чырвонай арміі з 1936 года. Член ВКП (б) з 1939-га. У 1939 скончыў Кіеўскія курсы малодшых палітрукоў і быў прызначаны ў танкавую частку палітруком роты. Неўзабаве ён стаў камісарам танкавага батальёна. Удзельнічаў у фінскай кампаніі і, так званым польскім паходзе РСЧА.
Міхаіл Уладзіміравіч Шалак
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: распрацоўка метадаў выкарыстання біялагічна актыўных рэчываў расліннага паходжання і нізкалазернага выпраменьвання ў жывёлагадоўлі і ўплыў гэтых фактараў на якасць прадукцыі.
Кузьма Савельевіч Гнедаш
Біяграфія
Скончыў Кіеўскае ваеннае танкавае вучылішча ў 1940 годзе.
Міхаіл Уладзіміравіч Шалак
Узнагароды
Медаль Францыска Скарыны (2017), граматы Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР (1978), Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР (1983), Дзяржаўнага аграпрамысловага камітэта БССР (1990), Галоўнага ўпраўлення вышэйшых навучальных устаноў пры Дзяржаўнай камісіі Савета Міністраў СССР па харчаванні і закупках (1990), Міністэрства народнай адукацыі БССР (1991), Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь (2010), Падзяка Міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь (1991, 2005, 2007, 2011, 2016) і інш.
Кузьма Савельевіч Гнедаш
У Вялікай Айчыннай вайне
З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны на фронце  — у баявых частках Паўднёва-Заходняга фронту. Пасля расфарміравання часткі прызначаны інструктарам палітаддзела. Быў цяжка паранены падчас контрудару па білацаркоўскай групоўцы суперніка 19 чэрвеня 1941 года.
Пасля лячэння прызначаны ў разведвальны аддзел штаба Паўднёва-Заходняга фронту. Пасля курсу разведвальна-дыверсійнай падрыхтоўкі прызначаны на пасаду камандзіра разведвальнай групы, атрымаў аператыўны псеўданім «Кім». Група «Кіма» была выведзена ў тыл праціўніка па паветры ў ноч на 5 красавіка 1942 года.
Група была дэсантавана ва ўрочышча ляснога масіву Арэі на мяжы раёна (цяпер Казэлэцкі раён) Чарнігаўскай вобласці і  раёна (зараз Браварскі раён) Кіеўскай вобласці.
У маі ва ўрочышчы Арэі на адным з астравоў група Гнедаша сустрэлася з партызанскім атрадам «Перамога» пад камандаваннем Сцяпана Яфімавіча Навуменкі. З таго часу і да верасня 1943 года група дзейнічала разам з партызанскім атрадам «Перамога» і ва ўзаемадзеянні з іншымі партызанскімі злучэннямі — атрадам імя Шчорса (камандзір ), атрадам «» (камандзір ), злучэннямі М. М. Таранушчанкі і К. А. Таранюка.
В снежні 1943 на ўчастку група капітана Гнедаша паўторна была выведзена ў тыл праціўніка. Пераадолеўшы больш за 250 кіламетраў па маршруце, возера Чырвонае, Лунінец разведчыкі дабраліся ў цэнтральную частку Беларускага Палесся.
Група «Кіма» вяла разведку і дыверсійную працу у раёнах гарадоў Слуцк, Баранавічы, Кобрын, Асіповічы, Брэст — пушчаны пад адхон 21 эшалон з жывой сілай і тэхнікай праціўніка, знішчана 10 параходаў і 14 барж. Групай рэгулярна перадаваліся камандаванню звесткі аб суперніку, што садзейнічала паспяховаму фарсіраванню рэк Дзясна і Дняпро, падрыхтоўцы і правядзенні Беларускай наступальнай аперацыі.
19 чэрвеня 1944 года група разведчыкаў каля Слоніма была акружаная карнікамі. Не жадаючы здавацца ў палон, Гнедаш падарваў сябе гранатай.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года «за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» маёру Гнедашу Кузьме Савельевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза (пасмяротна).
Пахаваны ў Слоніме Гродзенскай вобласці.
Цыганскі яр (Гомель)
Цыганскі яр (Цыганскі роў, Цыганскі спуск) — часткова нівеліраваны яр у Гомелі, пераважна супадае з завулкам Падгорным, які вядзе да вуліцы Падгорнай у раёне рачнога порта (на сутыку з Валатаўскім спускам). Знаходзіцца ў межах гістарычнага раёна «Каўказ».
Паходжанне і назва
Цыганскі яр з’яўляецца рэшткай рэчышча старажытнай рэчкі, якая брала свой пачатак з возера ледавіковага паходжання, вядомага ў ХІХ — сярэдзіне ХХ стагоддзяў як Гарэлае балота (знаходзілася ў раёне цяперашняга чыгуначнага вакзала). Рэчка, назва якой не захавалася, працягвала тут існаваць яшчэ ў канцы XVIII — першай палове XIX стагоддзяў, пачынаючыся ў раёне сучаснай вуліцы Савецкай (насупраць вуліцы Камсамольскай). Гэтая мясцовасць заставалася вярхоўем яра аж да другой паловы ХХ стагоддзя, калі яна была знівеліравана пад будаўніцтва тэлевізійнага цэнтра (1957) і цырка (1972).
Час з’яўлення назвы «Цыганскі» дакладна не высветлены, але ёсць падставы меркаваць, што яна існавала ўжо на пачатку ХХ ст. На гэта, напрыклад, указвае згадка «Цыганскага рова» ў мясцовай гомельскай прэсе 1910 г. .Форма «Цыганскі спуск» згадваецца ў газетнай гутарцы са старшынёй гомельскага гарадскога савета (1936), «Цыганскі яр» («Цыганский овраг») — у нарысе пра будаўніцтва гомельскага рачнога порта (1933) і «Генеральным плане развіцця Гомеля» (1946) , «Цыганскі роў» — прыводзіцца ў тапанімічным слоўніку Аляксандра Рогалева. Паходжанне эпітэта «Цыганскі» на сённяшні момант выглядае цьмяным і з навуковых пазіцый растлумачаным быць не можа. Нельга выключаць, што дадзены эпітэт мог быць «вандроўным» і сітуатыўна дастасоўваўся і да іншых мясцін з перападамі рэльефу на гомельскім «Каўказе».
Выпадковая велічыня
Выпадковая велічыня — гэта велічыня, якая прымае ў выніку эксперымента адно з мноства значэнняў, прычым з'яўленне таго ці іншага значэння гэтай велічыні да яе вымярэння нельга дакладна прадказаць.
Фармальнае матэматычнае азначэнне наступнае: няхай — імавернасная прастора, тады выпадковай велічынёю называецца функцыя, вымерная адносна \mathcal{F} і барэлеўскай σ-алгебры на \mathbb{R}. Імавернасныя паводзіны асобнай (незалежна ад іншых) выпадковай велічыні поўнасцю апісваецца яе размеркаваннем.
Прастора элементарных падзей
Прастора элементарных падзей — гэта мноства \Omega ўсіх магчымых зыходаў выпадковага эксперымента. Неабходна падкрэсліць, што зыходы несумяшчальныя, г.зн. у выніку эксперымента адбудзецца адна і толькі адна элементарная падзея.
Напрыклад, калі кідаецца ігральная косць, то ў выніку верхняй гранню можа аказацца адна з шасці граней з колькасцю кропак ад аднае да шасці. Выпадзенне якой-небудзь грані ў дадзеным выпадку ў тэорыі імавернасцей называецца элементарнаю падзеяй ~\omega_k, гэта значыць
Мноства ўсіх граней утварае прастору элементарных падзей ~\Omega, падмноствы якога называюцца выпадковымі падзеямі ~A_n. У выпадку аднаразовага падкідвання ігральнае косці прыкладамі падзей з'яўляюцца:
A
— гэта выпадзенне грані з няцотнай колькасцю кропак (г. зн. падзея
заключаецца ў выпадзенні грані ці з адною, ці з трыма, ці з пяццю кропкамі). Матэматычна падзея
запісваецца як:
B
— гэта выпадзенне грані з цотным лікам кропак, г.зн. падзея
Алгебра падзей
Калі трэцяя ўмова для выконваецца ў мацнейшай форме: аб'яднанне злічальнага падсямейства з  таксама належыць : то мноства выпадковых падзей утварае σ-алгебру падзей.
σ-алгебра падзей з'яўляецца асобным выпадкам σ-алгебры мностваў.
Самая маленькая сярод усіх магчымых σ-алгебр, элементамі якой з'яўляюцца ўсе прамежкі на рэчаіснай восі, называецца барэлеўскаю σ-алгебрай на мностве рэчаісных лікаў ~\mathbb{R}.
Імавернасць
Для кожнай падзеі
A
вызначым лік, які будзем называць імавернасцю падзеі
, так, што:
З гэтых умоў вынікае, што імавернасць немагчымай падзеі (г.зн. пустога мноства) роўная нулю :
А імавернасць адвольнай падзеі (г.зн. некаторага падмноства прасторы элементарных падзей) роўная суме імавернасцей тых элементарных падзей, аб'яднаннем якіх яна з'яўляецца.
Азначэнне выпадковай велічыні
Выпадковай велічынёй называецца \mathcal{A}- функцыя, абсяг вызначэння якой супадае з прасторай элементарных падзей \Omega імавернаснай прасторы.
Выпадковую велічыню можна вызначыць і іншым раўназначным спосабам. Функцыя называецца выпадковай велічынёй, калі для любых рэчаісных лікаў a і b мноства падзей \omega, такіх што, належыць \mathcal{A}.
Класіфікацыя
Выпадковыя велічыні могуць прымаць дыскрэтныя, непарыўныя і дыскрэтна-непарыўныя значэнні. Адпаведна выпадковыя велічыні бываюць:
Метады апісання
Часткова задаць выпадковую велічыню, апісаўшы пры гэтым яе імавернасныя ўласцівасці як асобнай выпадковай велічыні, можна з дапамогай функцыі размеркавання, шчыльнасці імавернасці і характарыстычнай функцыі, а таксама вызначаючы імавернасці яе магчымых значэнняў.
F(x)
ёсць імавернасць таго, што значэнне выпадковай велічыні меншае за рэчаісны лік
x
. З гэтага азначэння вынікае, што імавернасць пападання значэння выпадковай велічыні ў прамежак
[a, b)
роўная
F(b) - F(a)
. Перавагі выкарыстання функцыі размеркавання заключаюцца ў том, што з яе дапамогаю ўдаецца дасягнуць агульнага матэматычнага апісання дыскрэтных, непарыўных і дыскрэтна-непарыўных выпадковых велічынь.
Калі выпадковая велічыня дыскрэтная, то поўнае і адназначнае матэматычнае апісанне яе размеркавання задаецца імавернасцямі усіх магчымых значэнняў гэтай выпадковай велічыні. У якасці прыкладу разгледзім біномны і пуасонаўскі законы размеркавання.
Біномны закон размеркавання апісвае выпадковыя велічыні, значэнні якіх вызначаюць колькасць «поспехаў» і «няўдач» пры паўтарэнні выпрабавання
N
разоў. У кожным выпрабаванні «поспех» можа наступіць з імавернасцю
p
, «няўдача» — з імавернасцю
. Закон размеркавання ў гэтым выпадку задаецца формулай Бернулі:
Калі пры імкненні n к бесканечнасці здабытак np застаецца роўным пастаяннай \lambda >0, то біномны закон размеркавання збягаецца к закону Пуасона, які апісваецца наступнаю формулай: дзе
Найпрасцейшыя абагульненні
Выпадковая велічыня, увогуле кажучы, можа прымаць значэнні ў любой вымернай прасторы. Тады яе часцей называюць выпадковым вектарам ці выпадковым элементам. Напрыклад,
n
-мерным выпадковым вектарам''' (адносна барэлеўскай \sigma-алгебры на ).
-мерным камплексным выпадковым вектарам''' (таксама адносна адпаведнай барэлеўскай \sigma-алгебры).
Фернанда Гальега
Фернанда Гальега (каля 1440—1507) — іспана-фламандскі мастак. Гальега, верагодна, нарадзіўся ў Саламанцы, Іспанія, і працаваў па ўсёй Кастыліі і Эстрэмадуры, у першую чаргу ў Сьюдад-Радрыга, Пласенсіі, Тора і Заморы. Большая частка яго біяграфіі была прасочана праз атрыбуцыю яго карцін, але вядома мала падрабязнасцей. Апошні раз ён згадваўся ў дакуменце, які сведчыць аб тым, што ён быў яшчэ жывы, у 1507 годзе, але дата яго смерці невядомая.
Дубавое (Кобрынскі раён)
Дубаво́е (, Дубовое) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Буховіцкага сельсавета.
Сезар (прэмія, 1987)
12-я цырымонія прысуджэння прэміі «Сезар» адбылася 7 сакавіка 1987 года ў Парыжы.
Ульф Старк
Ульф Старк (Ulf Stark;, Стакгольм — , Стакгольм) — шведскі пісьменнік і сцэнарыст.
Біяграфія
Пісаць пачаў рана, у сярэдняй школе яго пісьменніцтву паспрыяў аднакласнік Петэр Курман.
У 1964 годзе выйшаў першы зборнік паэзіі, з таго часу кар’ера плённа развівалася. Першыя творы для дзяцей былі надрукаваны ў 1975 і 1976 гадах. У 1984 годзе ён вырашыў цалкам сябе прысвяціць дзіцячай літаратуры. Творы перакладзены на многія мовы.
Лаўрэат прэстыжных міжнародных прэмій. У 2000 годзе Міжнароднае журы прэміі Х. К. Андэрсена адзначыла яго заслугі асаблівым дыпломам.
Тарчэн’ё
Тарчэн'ё (Torcegno) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 696 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 46 чал./км². Займае плошчу 15 км². Паштовы індэкс — 38051. Тэлефонны код — 0461.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Bartolomeo e San Andrea.
NGC 6615
NGC 6615 (іншыя абазначэнні — UGC 11196, MCG 2-46-13, ZWG 84.34, PGC 61713) — галактыка ў сузор’і Змеяносец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Джучы
Джучы (~1185 — ) — старэйшы сын Чынгісхана; падчас паходу апошняга на захад камандаваў самастойным атрадам у нізоўях Сырдар’і.
Біяграфія
З бацькам не ладзіў; не дажыўшы да падзелу заваяваных зямель, памёр у 1226 (па іншых крыніцах у 1227). Яго шматлікія нашчадкі атрымалі долю ў Харэзме, Дэшт-і-Кіпчак, Каўказе і яшчэ не заваяваныя краіны да поўначы ад Каспійскага і Чорнага мораў. Смерць Джучы перашкодзіла гэтай заваёве, сыны яго былі яшчэ малалетнія; да таго ж блізкія клопаты адцягвалі ўвагу мангольскіх уладароў ад далёкага захаду. Вось таму паміж першым нашэсцем манголаў на Русь і другім мінула 13 гадоў.
Дзявочая плява
Дзявочая плява, таксама цнатлівая плява (гімен, лац. hymen) — зморшчына слізістай абалонкі з адтулінай, якая затуляе ўваход у похву паміж унутранымі і вонкавымі палавымі органамі. Пры першым палавым акце звычайна (не заўсёды) разбураецца. Акт разрыву цнатлівай плеўкі называюць дэфларацыяй. Пасля родаў практычна не захоўваецца.
Існуе паняцце траўматычнай дефларацыі, калі разбурэнне плеўкі не звязана з палавым актам, а адбываецца ў выніку якой-небудзь траўмы.
Даменіка Гарджула
Даменіка Гарджула (каля  1609—1610 — каля  1675) — італьянскі мастак эпохі барока, у асноўным працаваў у Неапалі і вядомы сваімі пейзажамі, жанравымі сцэнамі і гістарычнымі карцінамі. Даменіка Гарджула быў сынам каваля мячоў. Гэта прынесла Даменіка мянушку «Міка Спадара» («спадара» азначае «вытворца мячоў»). Ён навучаўся ў майстэрні мастака-баталіста Аньела Фальконэ, дзе быў сучаснікам Андрэа дзі Леонэ і Сальватара Розы. Ён таксама працаваў з Вівіяна Кадацы, да архітэктурных карцін якога дадаў фігуры.
На яго раннія працы паўплываў Паул Брыл, працы якога ён павінен быў ведаць па пейзажных фрэсках Брыла 1602 года ў атрыуме S Maria Regina Coeli ў Неапалі. На яго таксама паўплываў Філіпа Напалетана.
Сярод яго вучняў былі П’етра Пешэ і Ігнацыа Аліва. Яго апекавалі такія калекцыянеры, як Гаспар Румер. Ён намаляваў паўстанне Мазаньела і чуму 1656 года.
Габсбургская манархія
Габсбургская манархія, Габсбургская імперыя ці Аўстрыйская манархія — неафіцыйная назва сукупнасці тэрыторый, якія знаходзіліся пад уладай аўстрыйскай галіны дынастыі Габсбургаў. Звычайна выкарыстоўваецца ў стаўленні да перыяду з 1526 года, калі аўстрыйскі эрцгерцаг Фердынанд I далучыў да сваіх уладанняў зямлі Чэшскай кароны і Венгрыі, да 1804 года, калі была ўтворана Аўстрыйская імперыя. Тэрмін «габсбургская манархія» можа таксама ўжывацца ў шырэйшым сэнсе ў стаўленні да перыяду з 1276 года (пераход Аўстрыі пад уладу Габсбургаў) да 1918 года (распад Аўстра-Венгрыі). Да 1804 года тэрыторыі, якія знаходзіліся пад уладай Габсбургаў, не мелі адзінай афіцыйнай назвы.
Назва Габсбургская імперыя таксама шырока выкарыстоўваецца для абазначэння сукупнасці дзяржаўных утварэній, якія знаходзіліся пад уладай імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Карла V Габсбурга, які ўключалі Іспанію, Іспанскія Нідэрланды, Франш-Кантэ, Ламбардыю, Неапалітанскае каралеўства, Сіцылію, Сардзінію і амерыканскія ўладанні Іспаніі.
Склад
У склад Габсбургскай манархіі (1526—1804) уваходзілі наступныя тэрыторыі:
Манархі з дынастыі Габсбургаў таксама з'яўляліся імператарамі Свяшчэннай Рымскай імперыі ў 1439—1806 гг. (за выключэннем перыяду 1740—1745 гг.).
Глубчыцкі павет
Глубчыцкі павет (Powiat głubczycki) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Апольскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Глубчыцы. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 673,1 км². Насельніцтва павета складае 46,7 тыс. чалавек.
NGC 6616
NGC 6616 (іншыя абазначэнні — UGC 11192, MCG 4-43-22, ZWG 142.36, IRAS18155+2213, PGC 61693) — галактыка ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Львоўская епархія ПЦУ
Львоўская епархія — епархія Праваслаўнай царквы Украіны ў адміністрацыйных межах Львоўскай вобласці Украіны.
Гісторыя
Епархія была заснавана ў 1989 годзе пасля аднаўлення Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы.
Засімы (Кобрынскі раён)
Засімы́ (, Зосимы) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Буховіцкага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Засімскага сельсавета.
Трамбілена
Трамбілена (Trambileno) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 1386 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 28 чал./км². Займае плошчу 50 км². Паштовы індэкс — 38068. Тэлефонны код — 0464.
Сезар (прэмія, 1989)
14-я цырымонія прысуджэння прэміі «Сезар» адбылася 4 сакавіка 1989 года ў Парыжы.
Гальян звычайны
Гальян звычайны (Phoxinus phoxinus) — рыба сямейства карпавых. Народныя назвы: красаўка, гаркуша, маляўка, скамарох, залатаўка, крумела, фарэлька і інш.
Апісанне
Даўжыня 6—8, часам да 10 см. Цела падоўжанае, верацёнападобнае. Рот канцавы. Усе плаўнікі, за выключэннем хваставога, закругленыя. Афарбоўка зеленаватая, бакі залацістыя, брушка серабрыстае. Удоўж спіны цёмная паласа і мностна папярочных цёмных палосак на баках. Плаўнікі жаўтаватыя, зрэдку чырванаватыя (у час нерасту самцы стракатыя). Афарбоўка рыбы залежыць ад умоў існавання.
Пашырэнне
Пашыраны ў Еўропе і Паўночнай Азіі. На тэрыторыі Беларусі водзіцца ў рэках басейнаў Дняпра, Заходняй Дзвіны, Нёмана, Заходняга Буга; найбольш у вярхоўях рэк з чыстай вадой і пясчаным, камяпістым дном, зяходзіць у затокі, старыцы, поймавыя азёры з халоднай крынічнай вадою.
Асаблівасці біялогіі
Чародная рыба, летам трапляецца на камяністых перакатах, зімою зарынаецца ў глей, залазіць пад карані раслін. Корміцца водарасцямі, дробнымі планктоннымі арганізмамі, насякомымі і іх лічынкамі.
Міксаміцэты
Міксаміцэты, сапраўдныя слізевікі (Myxomycetes) — клас (або падклас), які ўключае каля 800 відаў арганізмаў.
Апісанне
Маюць вегетатыўнае цела ў выглядзе слізістай, без абалонкі шмат’ядзернай (ядры дыплоідныя) пратаплазмы — плазмодыя дыяметрам ад некалькіх міліметраў да 1 м, ярка афарбаване (лімонна-жоўтае, ружовае, чырвонае, фіялетавае да амаль чорнага).
Пашырэнне
Шырока распаўсюджаныя наземныя арганізмы. Жывуць пераважна на рэштках расліннага, радзей жывёльнага і грыбнога паходжання. Большасць відаў касмапаліты. Найлепш вывучаны плазмадыяльныя слізевікі лясных зон умеранага і трапічнага паясоў.
Асаблівасці біялогіі
Адсутнасць клетачнай сценкі ў плазмодыя стварае ўмовы для ўнутрыклетачнага стрававання. Плазмодый актыўна фагацытуе бактэрыі, прасцейшых, водарасці, дробных беспазваночных і розныя цвёрдыя харчовыя часцінкі.
Плазмодый валодае амёбападобнай актыўнасцю і рытмічным токам цытаплазмы. Ён можа актыўна міграваць і валодае рознымі станоўчамі і адмоўнымі таксісамі.
Пры пэўных умовах з плазмодыя ўтвараецца спаракарп, у якім фарміруюцца споры.
Абальхасан Банісадр
Абальхасан Банісадр (, Хамадан —, Парыж) — іранскі дзяржаўны дзеяч, першы дэмакратычна абраны прэзідэнт Ірана адразу пасля Ісламскай рэвалюцыі 1979 года.
Біяграфія
Нарадзіўся 22 сакавіка 1933 года ў Хамадане.
Банісадр ўступіў у антышахскі студэнцкі рух у 1960-х, двойчы сядзеў у турме за антыўрадавыя выступы і быў паранены ў ходзе паўстання ў 1963 годзе. Пазней ён збег у Францыю, дзе далучыўся да ісламскай апазіцыі ў выгнанні на чале з Аятала Хамейні. Банісадр вярнуўся ў Іран разам з Хамейні ў лютым 1979 года. Ён быў прызначаны намеснікам міністра эканомікі і фінансаў, затым — міністрам замежных спраў, і пазней міністрам эканомікі ў пераходным ўрадзе Ірана.
Памёр 9 кастрычніка 2021 года ў Парыжы.
Сіман (Раманчук)
Сіман (Раманчук) (свецкае імя Шымон Раманчук;, Падляшша, Рэспубліка Польшча — , Лодзь) — Архіепіскап Лодзінскі і Пазнаньскі Польскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы, літаратуравед.
Біяграфія
Быў дакладчыкам, сябрам літаратурнага аб’яднання «Белавежа». Сярод навучэнцаў архіепіскапа быў настаяцель праваслаўнага прыхода ў Гарадку, айцец Мікалай Астапчук.
28 чэрвеня 2017 года пасля цяжкай хваробы памёр. Пахаваны на праваслаўных могілках у Лодзі.
Ключборкскі павет
Ключборкскі павет (Powiat kluczborski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Апольскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Ключбарк. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 851,59 км². Насельніцтва павета складае 66,5 тыс. чалавек.
Фараон
Фараон — агульны тытул цароў у Старажытным Егіпце, а таксама тытул цароў з дынастыі Пталемееў у Эліністычным Егіпце.
Тытул паходзіць ад pr-ˁ3 «пер-аа», што азначае «вялікі дом», і першапачаткова адносіўся да царскага палаца ці двара, а не да асобы цара. Ужыванне гэтага тытула для абазначэння цара пачынае сустракацца ў часы Новага Царства, а іменна, пасля праўлення Хатшэпсут. Але даволі доўга такі тытул не быў афіцыйным. Першым царом, які афіцыйна насіў тытул pr-ˁ3, быў Сіамон, цар XXI дынастыі. З той пары егіпецкія цары насілі такі тытул. У копцкай мове, апошняй ступені егіпецкай мовы, тытул стаў звычайным словам для абазначэння цара.
У Бібліі слова «фараон» (פַּרְעֹה, ) было распаўсюджана на ўсіх егіпецкіх цароў незалежна ад часу іх валадарання. А з Бібліі гэта слова перакачавала ва ўсе астатнія мовы.
Паводле старажытнаегіпецкіх вераванняў, фараон лічыўся сынам сонца (Ра), зямным увасабленнем Хора і спадчыннікам Асірыса.
Філіп Гастан
Філіп Гастан (Густан) (Philip Guston, сапраўднае імя Філіп Гольдштэйн;,  — , Вудстак, Нью-Ёрк) — амерыканскі мастак.
Жыццё і творчасць
Нарадзіўся ў Канадзе, у сям’і яўрэйскіх эмігрантаў — выхадцаў з Украіны, бацькі мастака прыехалі ў Амерыку з Адэсы. Неўзабаве сям’я пераязджае ў Лос-Анджэлес. Маляваць пачаў ужо ў юнацкія гады, спачатку коміксы. Навучанне пачаў у Школе малявання ў Кліўлендзе. У гады вучобы (1930-я гады) надаваў увагу перш за ўсё створанаму Джорджа дэ Кірыка стылю метафізічны рэалізм, а таксама фрэскавага жывапісу старых італьянскіх майстроў — Андрэа Мантэньі, Мазачыа, Паала Учэла. У канцы 1930-х Ф.Густан працуе ў рамках дзяржаўнай праграмы развіцця ў галіне прапагандысцкага, насценнага жывапісу, аднак да пачатку 1940-х гадоў вяртаецца да жывапісу станковага.
Характэрнай асаблівасцю работ Ф.Гастана было тое, што пры стварэнні новых карцін ён часта выкарыстоўваў фрагменты ўжо створаных раней палотнаў. На мяжы 1947/1948 гадоў мастак піша сваю першую абстрактную карціну «Каты» (The Tormentors). У канцы 1940-х і ў 1950-я гады мастак працуе ў стылі абстрактнага экспрэсіянізму. У той жа час зварот да сюжэтаў, навеяных падзеямі дзвюх сусветных войнаў збліжае яго палотны з экспрэсіянісцкім жывапісам Макса Бекмана. З пачатку 1960-х гадоў мастак вяртаецца да фігуратыўнага мастацтва, тым часам ён часта аднаўляе і перапрацоўвае ў новых працах сюжэтныя матывы сваіх ранніх карцін з 1930-х гадоў (напрыклад, тэма злачынстваў Ку-Клукс-Клана).
Пётр Віктаравіч Драздоў
Пётр Віктаравіч Драздоў (нар., , Віцебская вобласць, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Старшыня Віцебскага гарвыканкама ў 2003—2009 гадах.
Біяграфія
У 1966 годзе працаваў электраманцёрам Гомельскай ЦЭЦ, затым быў майстрам вытворчага навучання тэхнічнага вучылішча № 81 у Гомелі. У 1967—1969 гадах служыў у Савецкай Арміі. Пасля службы працаваў у Барысаве інжынерам прадпрыемства электрычных сетак, старшым інжынерам-энергетыкам ДБР—25 Міндарбуда БССР. У 1972 годзе прыехаў у Віцебск і стаў працаваць канструктарам спецыяльнага канструктарскага бюро завода шліфавальных і заточных станкоў. У 1975 годзе скончыў Беларускі інстытут народнай гаспадаркі па спецыяльнасці «планаванне народнай гаспадаркі», а ў 1983 годзе — Мінскую Вышэйшую партыйную школу.
З 1985 па люты 2002 года працаваў намеснікам, першым намеснікам старшыні Віцебскага аблвыканкама. З лютага 2002 года старшыня Камітэта па матэрыяльных рэзервах пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.
З 4 ліпеня 2003 да 21 красавіка 2009 года старшыня Віцебскага гарвыканкама.
Узнагароды
За добрасумленную працу ўзнагароджаны ў 2000 годзе ордэнам Пашаны, у 2007 годзе — ордэнам Францыска Скарыны.
За дасягнутыя поспехі ў выкананні асноўных мэтавых паказчыкаў сацыяльна-эканамічнага развіцця Віцебска тройчы прызнаваўся пераможцам з занясеннем на Рэспубліканскую дошку Гонару ў 2004—2006 гадах.
10 жніўня 2007 года Пятру Драздову прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Віцебска».
Вольга Мікалаеўна Чамаданава
Біяграфія
Нарадзілася ў Мінскім раёне. Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.
Пачала працу ў сілавых структурах у 1999 годзе. Працавала ўчастковым iнспектарам, iнспектарам па справах непаўналетнiх, была кiраўнiком розных аддзяленняў мiлiцыi. 12 гадоў узначальвала інспекцыю па справах непаўналетніх Упраўлення ўнутраных спраў Мінскага райвыканкама.
З 2019 па 2021 год займала пасаду прэс-сакратара МУС. На гэтай пасадзе каментавала дзеянні сілавых структур падчас масавых пратэстаў, якія адбываліся напярэдадні і пасля прэзідэнцкіх выбараў. Актыўна публікавала навіны аб затрыманні актывістаў і відэа іх прызнанняў на камеру ў тэлеграм-канале МУС.
У студзені 2021 года суд Цэнтральнага раёна Мінска асудзіў 43-гадовага Дзмітрыя Ушацкага на 2 гады абмежавання свабоды і выплату 5000 рублёў кампенсацыі маральнай шкоды за абразу Чамаданавай у тэлеграм-чаце. Рэпліка Ушацкага была выкліканая каментаром Чамаданавай аб нібыта правамернасці затрымання блогера і лідара пратэстаў Сяргея Ціханоўскага.
З 4 кастрычніка 2021 года ўзначаліла Галоўнае ўпраўленне ідэалагічнай работы і па справах моладзі Мінгарвыканкама.
Сям’я
Муж Дзяніс Чамаданаў, начальнік 2-га ўпраўлення ГУБАЗіК, сілавой службы рэжыму Лукашэнкі, па шматлікіх сведчаннях адказнай за палітычныя рэпрэсіі і гвалт супраць праціўнікаў рэжыму. Дзяніс таксама уключаны ў санкцыйны спіс балтыйскіх краін, а 2 снежня 2021 года і ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША ды санкцыйны спіс Канады.
Мае двух дзяцей.
Прэміі і ўзнагароды
Лаўрэат прэміі Прэзідэнта Беларусі «За духоўнае адраджэнне», уладальнік звання «Чалавек года Міншчыны».
Міжнародныя санкцыі
25 сакавіка 2021 года Вольга Чамаданава і яе муж Дзяніс Чамаданаў былі ўключаныя ў санкцыйны спіс уладамі Латвіі, Літвы і Эстоніі як службовыя асобы, датычныя да жорсткага здушэння мірных пратэстаў пасля прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня 2020 года.
Махамед Алі Раджаі
Махамед Алі Раджаі (, Казвін —, Тэгеран) — іранскі дзяржаўны дзеяч. Прэм’ер-міністр Ірана (1980—1981), Міністр замежных спраў Ірана (1981), Прэзідэнт Ірана (1981).
Біяграфія
Нарадзіўся 15 чэрвеня 1933 года ў Казвіне.
Абраны Прэзідэнтам Ірана 2 жніўня 1981 года пасля працы Прэм’ер-міністрам ва ўрадзе Банісадра. Займаў таксама пасаду Міністра замежных спраў Ірана ў сакавіку — жніўні 1981 года. Лідар так званай Іранскай культурнай рэвалюцыі — праграмы па закрыцці ўніверсітэтаў і іншых устаноў, якія, на думку уладаў, спрыялі распаўсюджванню культурнага ўплыву Захаду.
Забіты 30 жніўня 1981 года ў Тэгеране.
Эдыт Сёдэргран
Эдыт Сёдэргран (Edith Södergran;, Санкт-Пецярбург — ) — фінска-шведская паэтэса. Адна з першых пісьменнікаў мадэрнізму ў фінска-шведскай літаратуры. У 24 гады дэбютавала са зборнікам "Вершы". Памерла рана і не паспела перажыць поспех, які атрымала яе паэзія ў сусветным маштабе. Яна зрабіла вялікі ўплыў на паэзію, сёння лічыцца адной з галоўных асоб шведскага паэтычнага мадэрнізму.
Біяграфія
Нарадзілася Сёдэргран у буржуазнай сям'і. Бацькі, Матс і Гелена, родам былі з Фінляндыі. Эдыт расла адзіным дзіцем у сям'і; сын, што нарадзіўся за некалькі гадоў да яе, памёр немаўлём. Маці Эдыт была з заможнай сям'і.
У раннім узросце сям'я пераязджае ў Райволу (Карэльскі мыс), дзе дзядуля пісьменніцы набыў для іх маёнтак. У хуткім часе Матс атрымаў працу загадчыка на лесапільні. Праз тры гады прадпрыемства стала банкрутам, і сям'і не было чым вяртаць пазыкі. Праз некалькі месяцаў памёр бацька Гелены і пакінуў жонцы і дачцэ спадчыну.
Эдыт авалодала нямецкай, французскай, англійскай і рускай мовамі, але яе роднай шведскай у школе не вучылі.
У 1908 годзе Эдыт вырашыла зрабіць галоўнай мовай у сваіх творах шведскую. Праз колькі гадоў яна пачынае кантактаваць з фінска-шведскімі аўтарамі.