cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чыкаса
Асаблівасці культуры
Да XIX ст. чыкаса не мелі агульнага кіравання. Асноўнымі палітычнымі і гаспадарчымі адзінкамі былі паселішчы да 200 жыхароў. Іх будавалі на ўзвышшах каля рэк, умацоўвалі драўлянымі частаколамі. Паселішчы складаліся з самастойных гаспадарак. Кожная з іх уключала некалькі драўляных будынкаў для жытла і захавання збожжа. Акрамя таго ў паселішчах былі рытуальныя гульнёвыя пляцоўкі, будынак для рады старэйшын. Грамадства падзялялася на матрылінейныя роды. Яны насілі назвы жывёлін, ім прыпісваліся асаблівыя ўласцівасці. Шлюбы знутры родаў былі забаронены.
У другой палове XVIII — першай палове XIX ст. ваенныя правадыры склалі надродавую палітычную структуру на чале вярхоўнага правадыра. Ад імя правадыроў вяліся перагаворы з брытанцамі, а потым амерыканцамі, правадыры прымалі і размяркоўвалі падарункі за ваенную падтрымку і перадачу зямель. З пачатку XIX ст. сярод чыкаса актыўна вялася місіянерская дзейнасць. Місіянеры адчынялі школы, лекавалі мясцовых жыхароў. Такая сістэма фактычна пратрымалася да прыняцця Канстытуцыі 1856 г. Перасяленне ў Аклахому і спыненне існавання аўтаноміі ў 1907 — 1970 гг. спрыялі разбурэнню традыцыйнай сістэмы ўлады, хаця памяць пра роды і матрылінейны адлік сваяцтва захаваліся.
Дамаклоіды
Дамаклоіды — нябесныя целы Сонечнай сістэмы, якія маюць арбіты, аналагічныя арбітам камет па параметрах (вялікі эксцэнтрысітэт і нахіл да плоскасці экліптыкі), але не праяўляюць каметнай актыўнасці ў выглядзе комы або каметнага хваста. Назву дамаклоіды атрымалі па імя першага прадстаўніка класа — астэроіда (5335) Дамокл. Станам на студзень 2010 года быў вядомы 41 дамаклоід.
Дамаклоіды маюць параўнальна невялікія памеры — самы вялікі з іх, 2002 XU93, мае дыяметр 72 км, а сярэдні дыяметр складае каля 8 км. Вымярэнні альбеда чатырох з іх (0,02-0,04) паказалі, што дамаклоіды з'яўляюцца аднымі з самых цёмных цел Сонечнай сістэмы, валодаючы, тым не менш, чырванаватым адценнем. З-за вялікіх эксцэнтрысітэтаў іх арбіты вельмі выцягнутыя, і ў афеліі яны знаходзяцца далей Урана (аж да 571,7 а. а. у 1996 PW ), а ў перыгеліі — бліжэй Юпітэра, а часам і Марса.
Лічыцца, што дамаклоіды з'яўляюцца ядрамі камет тыпу Галея, якія зарадзіліся ў воблаку Оарта і якія страцілі свае лятучыя рэчывы. Гэтая гіпотэза лічыцца праўдзівай таму, што ў досыць шматлікіх аб'ектаў, якія лічыліся дамаклоідамі, пасля выяўлялі кому і прылічвалі да класа камет. Іншыя пераканаўчае пацверджанне заключаецца ў тым, што арбіты большасці дамаклоідаў моцна нахіленыя да плоскасці экліптыкі, часам больш, чым на 90 градусаў — гэта значыць, некаторыя з іх паварочваюцца вакол Сонца ў кірунку, процілеглым руху вялікіх планет, што рэзка адрознівае іх ад астэроідаў. Першае з такіх цел, выяўленае ў 1999, было названа (20461) Діарэтса — «астэроід» наадварот.
Гіркы (Рыпкынскі раён)
Горкі ці Гіркы (Гірки) — пасёлак у Рыпкынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Любецкай пасялковай абшчыны.
Ульянаўка (Усходне-Казахстанская вобласць)
Ульянаўка — сяло ў Катон-Карагайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Новапалякоўскай сельскай акругі. Код КАТА — 635453600.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 353 чалавекі (184 мужчыны і 169 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 60 чалавек (33 мужчыны і 27 жанчын).
Выраджаныя каметы
Выраджаная камета — гэта камета, якая страціла большую частку сваіх лятучых рэчываў і таму пры набліжэнні да Сонца ўжо не якая ўтварае хвост ці кому. Усе лятучыя рэчывы ўжо выпарыліся з ядра каметы, а тыя пароды, што засталіся складаюцца, ў асноўным з адносна цяжкіх нелятучых элементаў, падобных з тымі, якія распаўсюджаны на паверхні астэроідаў. Вымерлыя каметы ўяўляюць сабой невялікія цёмныя нябесныя целы, якія вельмі цяжка выявіць нават у самыя моцныя тэлескопы.
Прырода вымерлых камет
Каб камета ператварылася ў вымерлую, ёй зусім не абавязкова губляць ўсе свае лятучыя рэчывы: дастаткова толькі, каб яны апынуліся запячатанымі пад слоем ападкавых нелятучых злучэнняў. Такія слаі могуць утварацца, калі ў складзе паверхні каметы ёсць нелятучых злучэння. Калі газы і іншыя лятучыя рэчывы выпараюцца, нелятучыя злучэнні абложваюцца ўніз і, назапашваючыся, утвараюць скарынку таўшчынёй у некалькі сантыметраў, якая, у рэшце рэшт, цалкам перакрывае доступ сонечнай энергіі ў глыбінныя слаі. У выніку сонечнае цяпло ўжо не можа прабіцца скрозь гэтую скарынку і нагрэць іх да тэмпературы, пры якой яны пачалі б выпарацца, — камета ператвараецца ў вымерлага за апошнія гады. Такія тыпы камет яшчэ часам называюць ўтоенымі або снулымі. Прыкладам такога цела можа з'яўляцца астэроід (14827) Гіпнас.
Тэрмін спячая камета таксама выкарыстоўваецца для апісання неактыўных камет, якія могуць стаць актыўнымі, калі апынуцца досыць блізка да Сонца. Напрыклад, пры праходжанні перыгелія ў 2008 годзе значна актывізавалася каметная актыўнасць астэроіда (52872) Акіроя. А астэроід (60558) Эхекл, пасля таго як у яго было зафіксавана з'яўленне комы, атрымаў яшчэ і каметнае абазначэнне 174P/Echeclus.
Адрозненні паміж каметамі і астэроідамі
Калі астэроіды і каметы былі вылучаныя ў два розных класа, доўгі час не былі сфармуляваны асноўныя адрозненні гэтых класаў адзін ад аднаго. Вырашыць гэтае пытанне ўдалося толькі ў 2006 годзе на 26-й генеральнай асамблеі ў Празе. Асноўным адрозненнем паміж астэроідам і каметай было прызнана тое, што камета ў працэсе набліжэння да Сонца фармуе вакол сябе кому па-за сублімацыі лёду зблізку паверхні пад дзеяннем сонечнага выпраменьвання, астэроід ж комы ніколі не ўтварае. У выніку некаторыя аб'екты атрымалі адразу два абазначэння, паколькі спачатку яны былі класіфікаваны як астэроіды, але потым, пры выяўленні ў іх каметнай актыўнасці, атрымалі яшчэ і каметнае абазначэнне. Яшчэ адно адрозненне складаецца ў тым, што каметы, як правіла, маюць больш выцягнутыя арбіты, чым большасць астэроідаў, — такім чынам, «астэроіды» з вялікім эксцэнтрысітэтам арбіт, хутчэй за ўсё, з'яўляюцца ядрамі вымерлых камет. Іншы важны паказчык — блізкасць арбіты да Сонца: мяркуецца, што большасць аб'ектаў, якія рухаюцца па блізкіх да Сонца арбітах, таксама з'яўляюцца вымерлымі каметамі. Прыкладна 6% усіх астэроідаў, якія збліжаецца з Зямлёй, з'яўляюцца вымерлымі каметамі, якія ўжо цалкам знясілілі свае запасы лятучых рэчываў. Цалкам магчыма, што ўсе каметы рана ці позна губляюць усе свае лятучыя рэчывы і ператвараюцца ў астэроіды.
Пэрэсаж
Перасаж ці Пэрэсаж (Пересаж) — пасёлак у Рыпкынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Любецкай пасялковай абшчыны.
Віктар Уладзіміравіч Хурсік
Віктар Уладзіміравіч Хурсік (нар., чыгуначная станцыя Уборак, Асіповіцкі раён, БССР  — ) — беларускі журналіст, публіцыст, пісьменнік, выдавец, грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Навучаўся ва Уборкаўскай пачатковай, Жорнаўскай няпоўнай сярэдняй і Дараганаўскай сярэдняй школах Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Скончыў Мінскі політэхнічны тэхнікум (1972), завочна Беларускі політэхнічны інстытут (1982). У 1972—1974 гадах праходзіў тэрміновую вайсковую службу ў Цэнтральнай групе войскаў у Чэхаславакіі (г. Камарна, Славакія). Працаваў на станкабудаўнічым заводзе імя Кірава ў Мінску, у Мінскім спецыяльным канструктарскім бюро працяжных станкоў, Мінскім навукова-вытворчым аб’яднанні «Цэнтр». Рэгулярна друкаваўся у беларускай прэсе з 1980 года. У 1991—2009 гадах супрацоўнік газеты «Звязда». З 2009 года прыватны выдавец. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў і Беларускай асацыяцыі журналістаў. Жыў у Мінску.
Вынаходніцкая
Аўтар двух вынаходстваў у галіне станкабудавання (пасв. СССР № 18197775 і 1765020).
Гісторыка-даследчая
Вывучаў гісторыю Асіповіцкага раёна, жыццё і дзейнасць Магдалены Завішы (Красінскай, Радзівіл). Адзін з укладальнікаў гісторыка-дакументальнай хронікі «Памяць. Асіповіцкі раён» ISBN 985-6302-36-6 (2002).
Пісьменніцкая
Шматлікія артыкулы Віктара Хурсіка гісторыка-краязнаўчай тэматыкі змешчаны ў перыядычных выданнях Беларусі.
Аўтар кніг:
Лаўрэат Нацыянальнай літаратурнай прэміі ў жанры публіцыстыкі за 2018 год.
Перакладчыцкая
Пераклаў з польскай мовы і выдаў кнігі: «Успаміны Крыштафа Завішы ваяводы Мінскага. 1666—1721» (ISBN 978-985-6888-69-7), (2011) і «Маскоўская ўлада на Літве. 1863—1869», (ISBN 978-985-7025-03-9), (2013), «Мінскія абразкі. 1850—1863» (ISBN 978-985-7219-03-2)
Грамадска-палітычная
Член і адзін з заснавальнікаў Аб’яднанай грамадзянскай партыі (Беларусь). Актыўны пазаштатны карэспандэнт прыватных беларускіх друкаваных і эфірных СМІ. Уганараваны клубам «Спадчына» імя Анатоля Белага медалём Васіля Быкава «За праўду ў творчасці» (2008) ("І паўстала «Спадчына». Мінск, 2014. ISBN 978-985-7025-32-9).
19 красавіка 2008 г. разам з іншымі ўдзельнічаў ва несанкцыяваным усталяванні мемарыяльнага крыжа «ў памяць ахвяр злачынстваў савецкіх партызан» у вёсцы Дражна (Старадарожскі раён) за што 15 мая 2008 года Віктар Хурсік, на той момант супрацоўнік газеты «Звязда», быў асуджаны Старадарожскім раённым судом да 15 сутак арышту паводле частцы 1-й артыкула 23.34 КаАП РБ («парушэнне вызначанага парадку арганізацыі альбо правядзення масавага мерапрыемства»).
Выдавецкая
Выдавецкую дзейнасць пачаў у 1991 годзе стварэннем малога прадпрыемства «Арэлі», затым прыватнага выдавецтва «Пейто», з 2003 года Віктар Хурсік з’яўляецца прыватным выдаўцом. Яго кнігі маюць міжнародныя коды ISBN 985-6024 (44 назвы), 978-985-6718 (100 назваў), 978-985-6888 (100 назваў), 978-985-7025 (100 назваў). Выдаў 14 назваў брашур пра вёскі Беларусі. Сярод 350 назваў кніг, выдадзеных Хурсікам, 18 — кнігі беларускага гісторыка Яўгена Анішчанкі, кнігі пісьменніцы Лідзіі Арабей, старэйшага паэта і перакладчыка Івана Бурсава, перакладчыка Андрэя Каляды, паэтаў Уладзіміра Някляева, Сяргея Панізніка, пісьменніка і краязнаўца Алеся Карлюкевіча, іншых беларускіх творцаў. Дыпламант Міжнароднай кніжнай выставы-кірмашу «Кнігі Беларусі-2009» (Мінск), удзельнік выстаў гістарычнай кнігі ў Варшаве і кніжных выставак у Беластоку (Польшча).
Ірма Юхансан
Ірма Юхансан, у замужжы Эберг (Irma Johansson; нар., Калікс) — шведская лыжніца, алімпійская чэмпіёнка, прызёрка чэмпіянату свету.
На Алімпіядзе-1956 у Карціна-д’Ампеца заваявала бронзу ў эстафетнай гонцы, а таксама заняла 7-е месца ў гонцы на 10 км.
На Алімпіядзе-1960 у Скво-Вэлі стала алімпійскай чэмпіёнкай у эстафеце, у якой бегла першы этап і завяршыла яго на першым месцы з адрывам у 40 секунд ад бліжэйшага пераследніка — зборнай Польшчы, на наступных этапах шведкі захавалі лідарства і заваявалі золата. У асабістай гонцы на 10 км Юхансан заняла 8-е месца.
На Чэмпіянаце свету-1958 у Лахці заваявала бронзавы медаль у эстафеце.
Усходняя правінцыя (Сьера-Леонэ)
Усходняя правінцыя (Eastern Province) — адно з чатырох асноўных падраздзяленняў Сьера-Леонэ. Адміністрацыйны цэнтр — горад Кенема.
Плошча — 15,553 км², насельніцтва — 1,641,012 чалавекі (перапіс 2015 года).
Размяшчэнне
На паўднёвым захадзе мяжуе з Паўднёвай правінцыяй, на поўначы з Паўночнай правінцыяй, на паўночным усходзе з Гвінеяй, на паўднёвым усходзе з Лібэрыяй.
Адміністрацыйны падзел
Адміністрацыйна падзелена на тры раёны (акругі):
Чагары
Чагары́ — гара ў горнай сістэме Каракарум. Вышыня 8611 м. Найвышэйшы пункт Каракарума. Уваходзіць у пералік гор-васьмітысячнікаў.
Тараса Шаўчэнкі (Рыпкынскі раён)
Тараса Шаўчэнкі (Тараса Шевче́нка) — вёска ў Рыпкынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Любецкай пасялковай абшчыны.
Вуглава Рудня
Вуглавая Рудня ці Вуглава Рудня (Углова Ру́дня) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Любецкай пасялковай грамады.
Суднабудаванне
Суднабудава́нне — галіна цяжкай прамысловасці, якая ажыццяўляе будаўніцтва і рамонт суднаў розных прызначэнняў. У шырокім сэнсе ўключае таксама комплекс навук і дысцыплін, якія вывучаюць працэсы і аб’екты будаўніцтва: тэорыю карабля, будаўнічую механіку карабля, карабельную архітэктуру, тэорыю праектавання судоў, суднавыя сілавыя ўстаноўкі, суднавыя механізмы, тэхналогію і арганізацыю суднабудавання. Прынята падзяляць на ваеннае (караблебудаванне) і грамадзянскае суднабудаванне.
У склад суднабудаўнічай прамысловасці ўваходзяць суднабудаўнічыя заводы (часта з развітым машынабудаваннем), канструктарскія і навуковыя арганізацыі, якія валодаюць вопытнымі басейнамі, кавітацыйнымі трубамі і іншым абсталяваннем для правядзення даследаванняў. Суднабудаўнічыя прадпрыемствы паводле характару арганізацыі вытворчага працэса падзяляюцца на суднабудаўнічыя заводы, суднабудаўнічыя і суднарамонтыня верфі.
Тэхналагічны працэс пабудовы сучаснага судна ўключае наступныя асноўныя этапы: Пасля спуску судна на ваду выконваюць механічна-мантажныя і аздобныя работы, усталёўваюць прылады і абсталяванне, праводзяць іх наладку і выпрабаванне. Пасля гэтага наступае здатачны перыяд, у час якога ажыццяўляюць швартоўныя, хадавыя і дзяржаўныя выпрабаванні судна і афармлення акта прыёмкі. У мэтах скарачэння тэрмінаў пабудовы судна работы розных перыядаў могуць часткова перакрывацца.
Гісторыя
Суднабудаванне існавала яшчэ ў Старажытным Егіпце, Фінікіі, Старажытным Кітаі. У сярэдневякоўі судны будаваліся ў краінах Паўночнай Еўропы, Міжземнамор’я. У XV—XVI стагоддзях суднабудаванне пачало разгортвацца ў Італіі, Іспаніі, Партугаліі, крыху пазней — у Англіі, Галандыі, Францыі і іншых краінах. У Расіі значна развілася пры Пятру I. Першае на тэрыторыі сучаснай Беларусі прадпрыемства па вырабу байдарак і яхт (Крычаўская суднаверф) з’явілася ў 1785 годзе.
Грэта Юхансан
Ганна Тэрэзія Маргарэт (Грэта) Юхансан (швед. Anna Teresia Margareta (Greta) Johansson;  — ) — шведская спартсменка, плыўчыха, заваявала залаты медаль на летніх алімпійскіх гульнях 1912 г.
Біяграфія
Нарадзілася і вырасла ў Стакгольме. Яе бацька працаваў кансьержам. Грэта 7 гадоў вучылася ў «Klara folkskola», дзе лічылася добрай вучаніцай. З дзяцінства выяўляла цікавасць да плавання, у 1905 годзе атрымала дазвол на заняткі плавання ў стакгольмскім басейне «Strömbadet». Па скачках у ваду з трампліна трэніравалася ў Ліза Рэгнел, у 1908 г. выйграла свае першыя спаборніцтвы па скачках з трампліна.
На летніх алімпійскіх гульнях 1912 г. заняла першае месца на спаборніцтвах па скачках у ваду, стаўшы тым самым першай шведкай — залатым алімпійскім медалістам. Пасля перамогі яна ў 1913 г. стала трэнерам па плаванні.
У 1973 г. Грэта Юхансан разам з мужам уключана ў Залу славы сусветнага плавання.
Анатоль Максімавіч Зленка
Анатоль Максімавіч Зленка (Анатолій Максимович Зленко; 2 чэрвеня 1938, Ставышчэ, Ставышчанскі раён, Кіеўская вобласць, УССР — 1 сакавіка 2021) — украінскі дзяржаўны дзеяч. Двойчы Міністр замежных спраў Украіны, з ліпеня 1990 г. па жнівень 1994 і з кастрычніка 2000 г. па верасень 2003.
Біяграфія
На дыпламатычнай працы з 1967 г. З 1967 г. — аташэ, другі сакратар аддзела міжнародных арганізацый МЗС УССР.
Узнагароды
‎
Антон Станіслававіч Катляр
Антон Катляр (нар., ) — украінскі футбаліст, паўабаронца клуба «Гарняк-Спорт».
Клубная кар’ера
Антон Катляр нарадзіўся ў Кіраваградзе, дзе і пачынаў займацца футболам. У сезоне 2004/05 абараняў колеры мясцовай ДЮСШ-2 у чэмпіянаце ДЮФЛ. У 2006 годзе папоўніў шэрагі акадэміі кіеўскага «Дынама», у складзе якой бліскаў выніковасцю на працягу першага сезону, аднак некалькі здаў у другім, пасля чаго апынуўся ў ільічоўскім «Маналіце». У Ільічоўску Антону атрымалася вярнуць свой бамбардзірскі талент і летам 2009 года ён зноў вярнуўся ў Кіеў. Выступаў за «Дынама» ў чэмпіянаце ДЮФЛ, першынстве дублёраў і чэмпіянаце горада, аднак у 2011 годзе пакінуў клуб і перабраўся ў «Александрыю». Быў адным з лідараў каманды ў моладзевым першынстве, аднак у першы склад не трапляў і вырашыў паспрабаваць свае сілы ў іншых клубах.
У 2012 годзе Антон Катляр заключыў пагадненне з днепрадзяржынскай «Сталлю», якая выступала ў Другой лізе. Малады паўабаронца адразу ж забраніраваў за сабой месца на правым флангу гэтага клуба. У сезоне 2013/14 Антону разам з камандай атрымалася атрымаць «срэбра» Другой лігі і падвысіцца ў класе, а ўжо праз год «Сталь» паўтарыла сваё дасягненне ў Першай лізе. У тым жа сезоне 2014/15 Катляроў стаў найлепшым бамбардзірам Кубка Украіны, забіўшы ў вароты сапернікаў 5 мячоў, 4 з якіх з пенальці.
У сакавіку 2016 года перабраўся ў беларускі «Нафтан». У складзе наваполацкага клуба стаў асноўным правым паўабаронцам. У ліпені 2016 года пакінуў «Нафтан» і неўзабаве далучыўся да ровенскага «Вераса», разам з якім выйшаў у Прэм’ер-лігу.
У лютым 2018 года перайшоў у харкаўскі «Геліяс». 2 жніўня таго ж года вярнуўся ў шэрагі ровенскага «Вераса», падпісаўшы кантракт на паўгода, але неўзабаве з-за інцыдэнту ў ноч на суботу 11 жніўня быў звольнены «за парушэнне спартыўнага рэжыму, парушэнне ўмоў кантракта і ўтойванне ад кіраўніцтва клуба дадзенага інцыдэнту» , аднак у канчатковым выніку кіраўніцтва клуба вырашыла тром звольненым ігракам «даць яшчэ адзін шанец». У кастрычніку 2018 года ўсё ж пакінуў «Верас».
У лютым 2019 года далучыўся да клуба «Гарняк-Спорт».
Магда Юлін
Магда Юлін, у дзявоцтве Маўрой (, Францыя —, , Швецыя) — шведская фігурыстка, выступала ў жаночым адзіночным катанні. Чэмпіёнка Алімпіяды 1920 года.
Магда Юлін была дачкой французскага музычнага прадзюсара Эдуарда Маўроя. Сям’я пераехала ў Швецыю, калі Магдзе было сем гадоў. Яна ўдзельнічала ў чэмпіянаце свету толькі адзін раз у кар’еры, у 1913 годзе, і заняла тады шостае месца.
Калі Магда ўдзельнічала ў Алімпійскіх гульнях 1920 года, яна была на трэцім месяцы цяжарнасці.
Пласервіл
Пласервіл (Placerville) — горад на поўначы штата Каліфорнія (ЗША). Адміністрацыйны цэнтр акругі Эль-Дарада. Насельніцтва — 10389 чалавек (перапіс 2010 года). Плошча — 15,05 км².
Магда Юлін
Акрамя Алімпіяды Юлін таксама тройчы выйгравала чэмпіянаты Швецыі і двойчы чэмпіянаты Скандынаўскіх краін.
Пласервіл
Заснаваны пасля выяўлення ў Каломе золата і пачатку Залатой ліхаманкі ў 1848 годзе. У 1854 годзе паселішча атрымала статус горада.
Магда Юлін
Магда Юлін мела двух сыноў, а апошнія гады жыцця правяла ў доме састарэлых у Стакгольме.
Ганна Хог
Ганна Маргрэт Хог (швед. Anna Margret Haag,, Чэпінг, Вестманланд) — шведская лыжніца, алімпійская чэмпіёнка 2014 года ў эстафеце, шматразовы прызёр чэмпіянатаў свету.
Біяграфія
Прозвішча пры нараджэнні — Ганна Хансан. Вырасла ў Эстэрсундзе. Пачатку спартыўную кар’еру ў 2003 годзе. У сезоне 2007—2008 выйшла на міжнародны ўзровень, заваяваўшы некалькі разоў месцы ў першай дзесятцы на этапах Кубка свету. 21 лістапада 2009 года ўпершыню ўзышла на подыум медалістаў на кубку свету ў складзе каманды па эстафеце. 20 снежня таго ж года зноў заняла трэцяе месца чэмпіянату свету, на гэты раз у гонцы на 15 кіламетраў. У пачатку 2010 года заваявала сярэбраныя алімпійскія медалі ў гонцы на 15 кіламетраў і ў камандным спрынце (разам з Шарлотай Кала).
Пізма-Біч
Пізма-Біч (Pismo Beach) — горад у акрузе Сан-Луіс-Абіспа, Каліфорнія, Злучаныя Штаты Амерыкі. Знаходзіцца прыкладна на паўдарогі паміж Лос-Анджэлесам і Сан-Францыска, на цэнтральным беразе Каліфорніі. Заснаваны Джонам Майкалам Прайсам у 1891 годзе.
Чарлз Рыхтэр
Чарлз Фрэнсіс Рыхтэр (Charles Francis Richter; —) — амерыканскі сейсмолаг.
Доктар тэарэтычнай фізікі (1928) і прафесар сейсмалогіі (да 1970) у Каліфарнійскім тэхналагічным універсітэце. Стваральнік шкалы сілы землятрасенняў (1935), аўтар кніг і прац па сейсмалогіі.
У навуцы
Праціўнік распрацоўкі метадаў прадказання землятрусаў, прыхільнік лепшага вывучэння механізмаў землетрасенняў і пазбягання рызыкі наступстваў. Шырока супрацоўнічаў з др. Б. Гутэнбергам.
Красная Паляна (Усходне-Казахстанская вобласць)
Красная Паляна — сяло ў Катон-Карагайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Новапалякоўскай сельскай акругі. Код КАТА — 635453605.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 21 чалавек (14 мужчын і 7 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 11 чалавек (8 мужчын і 3 жанчыны).
Ропна (возера)
Плошча паверхні Ропна 0,37 (0,15) км². Даўжыня 0,98 (0,88) км, найбольшая шырыня 0,56 (0,25) км. Даўжыня берагавой лініі 2,15 (2,05) км. Найбольшая глыбіня 3,4 м, сярэдняя — 1,9 м. Аб’ём вады ў возеры 0,7 млн м³. Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй 5 м. Берагавая лінія слабазвілістая. У возера ўпадае ручай і выцякае ручай у Заходнюю Дзвіну.
Іда Інгемарсдотэр
Іда Інгемарсдотэр (швед. Ida Ingemarsdotter; нар. года, Свег, Емтланд) — шведская лыжніца, алімпійская чэмпіёнка 2014 года ў эстафеце, чэмпіёнка свету 2011 года ў камандным спрынце. Больш паспяхова выступае ў спрынце.
У Кубку свету Інгемарсдотэр дэбютавала ў 2004 годзе, у снежні 2009 года ўпершыню трапіла ў тройку лепшых на этапе Кубка свету, у камандным спрынце. Усяго на сённяшні момант мае 2 траплення ў тройку лепшых на этапах Кубка свету, па адным у асабістым і камандным спрынце. Лепшым дасягненнем Інгемарсдотэр у агульным выніковым заліку Кубка свету з’яўляецца 15-е месца ў сезоне 2009-10.
На Алімпіядзе-2010 у Ванкуверы, прыняла ўдзел у чатырох гонках: спрынт — 15-е месца, дуатлон 7,5 + 7,5 км — 41-е месца, эстафета — 5-е месца, мас-старт на 30 км — ня фінішавала.
За сваю кар’еру прымала ўдзел у 4 чэмпіянатах свету, на сусветным першынстве 2011 года выйграла ў пары Шарлот Кала класічны камандны спрынт, а таксама была другой у эстафеце.
Археологическая карта Могилевской губернии
«Археологическая карта Могилевской губернии» (Археалагічная карта Магілёўскай губерні) — адна з асноўных прац Е. Р. Раманава ў галіне археалогіі. Падрыхтоўка яе пачалася каля 1884 г. Паводле пастановы Віленскага аддзялення папярэдняга камітэта IX археалагічнага з'езда карту планавалася надрукаваць на працягу 2 гадоў да пачатку з'езда (1893). Выданне не адбылося з-за недастатковасці звестак (былі толькі пра курганы і гарадзішчы) і пратэрміноўкі адказаў на разасланыя лісты (апошні дасланы ў 1897 г.). У дапрацаваны варыянт карты Е. Р. Раманаў уключыў падрабязныя звесткі пра месцазнаходжанні шматлікіх прылад працы каменнага веку, каменныя крыжы з надпісамі і без іх, камяні-следавікі з выявамі крыжоў, месяца, падковы і пісталета (мяст. Хальч), язычніцкага ідала ў выглядзе 4-кантовага каменнага слупа з высечанай наверсе галавой (в. Пярэспа Сенненскага павета), крыж з літарамі IC XC/XЪ і надпісам «БАРИСЪ БАИСЬЪ» (мяст. Раманава), «замкавішчы», палі пахаванняў, ахапіўшы практычна ўсе катэгорыі археалагічных помнікаў губерні. Вучоны пералічыў віды курганных пахаванняў (у мацерыку, на мацерыку, у насыпе, у труне і без яе, трупаспаленне па-за межамі кургана, у кургане, са зброяй, курганы-кенатафы, парныя курганы, злучаныя невялікімі валамі). Асаблівасцю могільнікаў Магілёўшчыны Е. Р. Раманаў лічыў наяўнасць у адных і тых жа могільніках розных відаў пахаванняў. Ім зафіксавана 9506 курганных насыпаў (у 1885 — 1888 гг. раскапаў 39 курганоў), атрыманы звесткі пра 245 гарадзішчаў. Е. Р. Раманаў зазначаў, што насельніцтва на поўначы Магілёўскай губерні называла курганы «капцамі», на поўдні — «валатоўкамі», на усходзе — «курганамі». Да карты былі напісаны фізіка-геаграфічны і гістарычны нарысы. Выдадзены толькі «Археологический очерк Гомельского уезда (Могилевской губерни)» і фізіка-геаграфічны нарыс губерні (Вільня, 1910). Усе рукапісныя матэрыялы, апытальныя лісты захоўваюцца ў.
Інвентарны нумар
Інвентарны нумар (парадкавы нумар рэгістрацыі) у музеязнаўстве — нумар, які прысвойваецца кожнаму музейнаму прадмету пры яго запісе ў інвентарныя кнігі. Інвентарныя нумары наносяцца адмысловай нязмыўнай фарбай на ніжнюю або іншую нябачную паверхню музейных прадметаў без шкоды для іх захаванасці.
Ропна
Ропна — тапонім:
Бэрэзіўка (Чарнігаўскі раён)
Бэрэзіўка (Березі́вка) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Любецкай пасялковай грамады.
Вэртэча
Вэртэча (Вертеча) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Любецкай пасялковай абшчыны.
Чараёўка
Чараёўка (, Череёвка) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Да 5 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Заборскага сельсавета, да 14 верасня 1972 года — у склад Абчугскага сельсавета.
Чавускі раён
Ча́вускі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — горад Чавусы. На поўначы мяжуе з Дрыбінскім, на захадзе — з Слаўгарадскім і Быхаўскім, на ўсходзе — з Мсціслаўскім і Чэрыкаўскім раёнамі.
Геаграфія
Раён займае частку Аршанска-Магілёўскай раўніны. У фарміраванні рэльефу галоўную ролю адыграў Сожскі ледавік і яго водна-ледавіковыя патокі. Тэрыторыя раёна раўнінна-узгорыстая, мае агульны нахіл з поўначы на поўдзень. Плошча — 1471 км², з іх ралля — 53006 га, лугі — 27500 га, лясы — 44780 га, балоты — 3790 га, вадаёмы — 1780 га. Асноўныя рэкі — Проня з прытокамі Бася і Раста.
Горад Чавусы — цэнтр Чавускага раёна, размешчаны на рацэ Бася. Знаходзіцца на адлегласці 41 км ад Магілёва, у 5 км ад чыгуначнай станцыі Чавусы на лініі «Магілёў-Крычаў».
Гісторыя
Горад вядомы з сярэдзіны XVI стагоддзя як вёска Чаўсавічы. З 1589 года ў Магілёўскай эканоміі. З 1604 года населены пункт набыў статус горада. У 1634 годзе горад атрымаў магдэбургскае права. З 1924 года горад — цэнтр раёна. У дарэвалюцыйны час горад Чавусы быў цэнтрам аднайменнага павета.
Чавускі раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Магілёўскай акругі БССР. 20 жніўня 1924 года падзелены на 17 сельсаветаў: Антонаўскі, Благавіцкі, Ваўкавіцкі, Галавенчыцкі, Галузскі, Даўгамохаўскі, Кузьмініцкі, Пілешчынскі, Прудкоўскі, Прылескі, Пуцькаўскі, Радамльскі, Самулкаўскі, Сушчоўскі, Усушкаўскі (Усушскі), Хаўмоўскі і Чавускі. 21 жніўня 1925 года Галузскі сельсавет перайменаваны ў Жаліўскі, Кузьмініцкі — у Дужаўшчынскі (Гужаўшчынскі), Пілешчынскі — у Макрадскі. 24 верасня 1926 года Чавускі сельсавет скасаваны. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 2 сакавіка 1931 года да раёна далучаны Амхініцкі (Вялікаамхініцкі), Зарэсценскі, Сухарэўскі, Хацетаўскі, Хацкавіцкі сельсаветы скасаванага Лупалаўскага раёна. 8 ліпеня 1931 года да раёна далучаны Жданавіцкі, Кароўчынскі, Суслаўскі, Чэрнеўскі сельсаветы скасаванага Дрыбінскага раёна, Асінаўскі, Дзеднеўскі, Робцаўскі сельсаветы скасаванага Расненскага раёна. 25 ліпеня 1931 года Чэрнеўскі, 5 верасня 1931 года Жданавіцкі сельсаветы перададзены ў склад Горацкага раёна. 5 снежня 1931 года да раёна далучаны Верамейскі (Верамееўскі) сельсавет Чэрыкаўскага раёна, які 20 студзеня 1932 года вернуты ў склад Чэрыкаўскага раёна. 12 лютага 1935 года Зарэсценскі, Кароўчынскі, Радамльскі, Робцаўскі, Суслаўскі сельсаветы перададзены ў склад адноўленага Дрыбінскага раёна. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Амхініцкі, Ваўкавіцкі, Галавенчыцкі, Даўгамохаўскі, Дзеднеўскі, Жаліўскі, Прылескію Самулкаўскі, Хаўмоўскі, Хацетаўскі сельсаветы, утвораны Гарбавіцкі сельсавет, Макрадскі сельсавет перайменаваны ў Варварынскі. 16 верасня 1959 года да раёна далучаны Зарэсценскі сельсавет Дрыбінскага раёна. 14 кастрычніка 1959 года Пуцькаўскі сельсавет перайменаваны ў Жаліўскі. 13 лістапада 1959 года скасаваны Зарэсценскі сельсавет. 16 мая 1960 года скасаваны Асінаўскі, Варварынскі, Дужаўшчынскі, Жаліўскі, Сушчоўскі, Усушкаўскі, Хацкавіцкі сельсаветы, утвораны Ваўкавіцкі і Пуцькаўскі сельсаветы. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны Верамейскі сельсавет Крычаўскага раёна, Гіжэнскі і Лапаціцкі сельсаветы Слаўгарадскага раёна. 22 лістапада 1963 года Гіжэнскі сельсавет перайменаваны ў Целяшоўскі. 11 красавіка 1964 года ўтвораны Жаліўскі сельсавет. 25 снежня 1964 года Сухарэўскі сельсавет перададзены ў склад Магілёўскага раёна, утвораны Цемравіцкі сельсавет. 6 студзеня 1965 года Лапаціцкі і Целяшоўскі сельсаветы перададзены Слаўгарадскаму раёну, Верамейскі сельсавет — Крычаўскаму раёну. 4 чэрвеня 1965 года ўтвораны Дужаўскі сельсавет, 27 чэрвеня 1969 года — Вайнілаўскі сельсавет. 20 кастрычніка 1995 года Чавускі раён і горад Чавусы аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 23 снежня 2009 года скасаваны Дужаўскі, Прудкоўскі сельсаветы, Благавіцкі сельсавет перайменаваны ў Каменскі, Жаліўскі сельсавет — у Радамльскі, Пуцькаўскі сельсавет — у Асінаўскі, Цемравіцкі сельсавет — у Сласцёнаўскі. 20 лістапада 2013 года скасаваны Сласцёнаўскі сельсавет.
Дэмаграфія
Насельніцтва раёна складае 29,7 тыс. чалавек. Усяго акрамя Чавусаў налічваецца 172 сельскіх населеных пункта.
Эканоміка
Прадпрыемствы горада выпускаюць малочную прадукцыю, ажыццяўляюць першасную апрацоўку лёну, вырабляюць будаўнічыя матэрыялы.
Транспарт
Горад Чавусы — вузел аўтадарог на Магілёў, Крычаў, Мсціслаў, Чэрыкаў.
Галкіў
Галкіў (Га́лків) — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Любецкай пасялковай абшчыны.
Эма Вікен
Эма Вікен (Emma Wikén, нар. года, Осарна, Емтланд) — шведская лыжніца, прызёрка чэмпіянату свету 2013 года ў эстафеце, шматразовая прызёрка юніёрскіх і моладзевых першынстваў планеты. Больш паспяхова выступае ў дыстанцыйных гонках.
У Кубку свету Вікен дэбютавала 6 сакавіка 2010 года. На наступны дзень упершыню трапіла ў дзясятку лепшых на этапе Кубка свету, у эстафеце. Агулам на сённяшні момант мае 4 патрапленняў у дзясятку лепшых на этапах Кубка свету, 3 у камандных гонках і 1 у асабістых. Лепшым дасягненнем Вікен у агульным выніковым заліку Кубка свету з’яўляецца 83-е месца ў сезоне 2011/12.
За сваю кар’еру прымала ўдзел у адным чэмпіянаце свету. На сусветным першынстве 2013 года заваявала сярэбраны медаль у эстафеце, акрамя таго была 14-й у скіятлоне 7,5 + 7,5 км і 19-й у гонцы на 10 км вольным стылем.
Сюзанна Гунарсан
Сюзанна Гунарсан (народжаная Віберг; Susanne Gunnarsson, нар., г. Катрынехольм, Швецыя) — шведская вяслярка на байдарках. Сюзанна ўдзельнічала некалькі разоў на летніх Алімпійскіх гульнях: у 1984 годзе ў Лос-Анджэлесе і ў 1992 годзе ў Барселоне яна выйграла срэбра (1984 г.: Б-4 500 м; 1992: Б-2 500 м), затым у Атланце ў 1996 годзе яна выйграла залаты медаль (Б-2 500 м, разам з Агнетай Андэрсан).
Гунарсан таксама ўдзельнічала ў чэмпіянаце свету па веславанні на байдарках і каноэ, дзе яна выйграла дзевяць медалёў: адзін залаты медаль (Б-1 5000 м: Капенгаген 1993 год), тры срэбных (Б-2 200 м: 1995, Б-2 500 м: 1981, Б-4 200 м: 1998), і пяць узнагарод бронзавай вартасці (Б-1 500 м: 1995, Б-2 500 м: 1983, 1995, Б-2 1000 м: 1998 Б-4 500 м : 1981).
Візантыйская архітэктура
Архітэктура Візантыі — мастацкая з'ява, якая сфармавалася ў межах рухомых граніц Візантыйскай імперыі. Яе часавыя рамкі таксама ўмоўныя, як і тэрыторыя распаўсюджання. Зараджэнне ўзыходзіць да эпохі імператара Канстанціна Вялікага, пачатак інтэнсіўнага развіцця, як правіла, звязваюць з кіраваннем імператара Юстыніяна I. Калі ў IV стагоддзі развіццё раннехрысціянскай архітэктуры было арыентавана на цэнтры хрысціянскіх Патрыярхатаў і імперскай сталіцы, то ўжо з V стагоддзя пачынаецца працэс узвышэння канстанцінопальскай школы дойлідства. З X стагоддзя архітэктура Візантыі ўяўляе сабой даволі аднародную з'яву як у будаўнічай тэхніцы, так і ў мастацкіх прынцыпах. Яе цэнтр — у Канстанцінопалі, дойлідства некаторых рэгіёнаў, напрыклад Закаўказзя, некалі арыентаванае на візантыйскія традыцыі, з гэтага перыяду развівалася самастойна. У славянскіх краінах таксама адбывалася дыферэнцыяцыя мастацкага развіцця: у X—XII стагоддзях складаліся асновы архітэктурных школ, Старажытнай Русі і Сербіі, на аснове візантыйскай архітэктуры фарміравалася. У канцы свайго развіцця візантыйскаяй архітэктура была абмежавана тэрыторыяй Грэцыі, яе мастацкая спадчына атрымала новае развіццё ў поствізантыйскі перыяд, паўплывала на ўзнікненне XIX стагоддзя.
Гісторыя вывучэння
Значныя страты і нераўнамерная вывучанасць помнікаў розных правінцый ускладняюць стварэнне яснай карціны развіцця візантыйскай архітэктуры, якая шмат у чым застаецца гіпатэтычнай. Багатая гістарыяграфія на грэчаскай, лацінскай, сірыйскай, армянскай, арабскай і іншых мовах, нататкі падарожнікаў і паломнікаў, дыпламатаў і мастакоў змяшчаюць указанні і апісанні пабудоў у гарадах і манастырах, асабліва цэркваў і палацаў, якія маюць вялікае значэнне пры вывучэнні зніклых ці перабудаваных помнікаў. Асаблівасці гэтага жанру пісьмовых крыніц, яго спецыфічная мастацкая вобразнасць патрабуюць вялікай асцярожнасці пры выкарыстанні падобных апісанняў і максімальнага ўліку тэрміналогіі эпохі для рэканструкцыі страчаных помнікаў.
Толькі малая частка візантыйскіх пабудоў у розных рэгіёнах датавана паводле пісьмовых, у т.л. эпіграфічных, крыніцах. У адных рэгіёнах (Канстанцінопаль, Італія, Сірыя, Закаўказзе) такіх помнікаў шмат, у шэрагу іншых (берагі Эгейскага мора, Кападокія, Фракія, Дакія, Усходняе Прычарнамор'е) яны практычна адсутнічаюць, што патрабуе вызначаць іх храналогію метадам супастаўлення стылю і інш. асаблівасцей з дойлідствам суседніх абласцей.
У пачатку XX ст. актывізавалася дзейнасць заходніх навукоўцаў у Стамбуле, з'явіўся шэраг манаграфій пра асобныя помнікі сталіцы і іншых раёнаў Візантыі. Іх сістэматычныя публікацыі сталі пачаткам складання збору помнікаў архітэктуры асобных рэгіёнаў Візантыйскай імперыі, вывучэнні тапаграфіі і планіроўкі гарадоў. Абагульненне матэрыялу дало магчымасць даследаваць паходжанне як асобных архітэктурных тыпаў, так і функцыянальна аднародных груп пабудоў, напрыклад ці баптыстэрыяў (Khatchatrian. 1982). Увага некаторых навукоўцаў была прысвечана распрацоўцы метадалогіі вывучэння архітэктуры Візантыйскай імперыі, вывучэнню яе асобных аспектаў, напрыклах канструкцый, тыпалагічнай эвалюцыі , сімволікі формаў , пытанняў стылю (Оскар Вульф).
Першы досвед складання гісторыі візантыйскай архітэктуры меў месца ў пачатку XX ст., тады ж была сфармулявана праблема паходжання візантыйскіх храмаў. Адны навукоўцы настойвалі на усходніх каранях — іранскіх, сірыйскіх, армянскіх (напр. Стржыгоўскі, і інш.), іншыя — на італійскіх. Пазней з'явіліся поўнамаштабныя працы, заснаваныя на матэрыялах шматлікіх даследаванняў. Універсальную каштоўнасць уяўляе манаграфія, арганізаваная па храналагічных і геаграфічных прыкметах. Фарміраванню тыпалогіі і стылю купальнай архітэктуры Візантыйскай імперыі V—XII стст. і станаўленню рускай архітэктурнай традыцыі прысвечана монаграфічнае даследаванне. Для фарміравання метадалагічнай базы вывучэння архітэктуры Візантыйскай імперыі важнае значэнне маюць працы і А. М. Высоцкага, значны даведкавы матэрыял змяшчае кніга  па гісторыі хрысціянскай археалогіі.
Худава
Ху́дава (, Худово) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Візантыйская архітэктура
Гісторыя вывучэння
У апошнія дзесяцігоддзі былі зроблены спробы растлумачыць працэсы развіцця архітэктуры Візантыйскай імперыі з розных пазіцый: змены ў літургічнай практыцы (Т. Мэцьюс, Н. Б. Цецяратнікава), будаўнічай тэхнікі (Р. Остэрхут) і інш. Інтарэсы навукоўцаў засяроджаны ў рамках асобных пытанняў па гісторыі, перыядызацыі, тыпалогіі, рэгіёнах візантыйскай архітэктуры, што прадэманстраваў у т.л. XX кангрэс візантыністаў, які адбыўся ў 2001 годзе ў Парыжы.
Худава
Геаграфія
За 27 км на паўночны ўсход ад Крупак і за 32 км ад чыгуначнай станцыі Крупкі на лініі Брэст — Масква, за 149 км ад Мінска, на паўднёва-заходнім беразе возера Сялява. Вёска знаходзіцца ў межах дзяржаўнага ландшафтнага заказніка «Сялява».
Візантыйская архітэктура
Архітэктурны працэс і будаўніцтва
Ужо ў ранневізантыйскі час існавалі сачыненні, прысвечаныя пытанням будаўнічай механікі і тэхнікі, прынцыпам дэкору, напрыклад каментарый да «Камарыкі» Герона Александрыйскага, складзены ў першай палове VI ст. Ісідарам з Мілета, архітэктара сабора Святой Сафіі ў Канстанцінопалі, які прапанаваў уласны спосаб пабудовы парабалы. Тэарэтычнымі пытаннямі займаўся і іншы стваральнік Святой Сафіі - Анфімій з Тралаў. Кампіляцыяй працы Герона было сачыненне «Пра меры», якое шырока выкарыстоўваецца ў Візантыі IX ст., геронаўскія ўплывы адзначаюцца ў «Геаметрыі» (XIV ст.).
Эканоміка Аўстраліі
Аўстралія з'яўляецца адной з развітых краін, з'яўляючыся трынаццатай па памеры эканомікай у свеце, і мае шостае месца ў свеце паводле ВУП у разліку на душу насельніцтва. З другім па велічыні індэксам развіцця чалавечага патэнцыялу Аўстралія займае высокае месца ў шматлікіх сферах, такіх як якасць жыцця, здароўе, адукацыя, эканамічная свабода, абарона грамадзянскіх свабод і палітычных правоў. У Аўстраліі вельмі нізкі паказчык беднасці, а па ўзроўню сярэдняга даходу у 2013-2018 Аўстралія саступала толькі Швейцарыі.
Сан-Луіс-Абіспа (акруга)
Сан-Луіс-Абіспа (San Luis Obispo County) — акруга на захадзе цэнтральнай часткі штата Каліфорнія, ЗША. Насельніцтва акругі — 269 637 чалавек (перапіс 2010 года). Адміністрацыйны цэнтр — горад Сан-Луіс-Абіспа. Акруга была створана ў 1850 годзе, непасрэдна пры стварэнні штата Каліфорнія.
Візантыйская архітэктура
Архітэктурны працэс і будаўніцтва
Пра метады працы візантыйскіх дойлідаў і будаўнікоў можна судзіць па пісьмовых крыніцах, глалоўным чынам апісаннях пабудоў (Пракопій Кесарыйскі «Пра пабудовы»), па асаблівасцях богаслужэння, напрыклад акце заснавання царквы (канон «Заснаванне св. царквы» каталікоса, 480-502) ці па гістарычных падзеях і выпадках, якія суправаджалі будаўніцтва (пашырэнне кафалікона на Афоне).
Сан-Луіс-Абіспа (акруга)
Геаграфія
Агульная плошча — 9370 км², з якіх 8540 км² — суша і 820 км² (8,8 %) — водныя паверхні. Мяжуе з акругай Мантэрэй (на поўначы), акругай Кінгс (на паўночным усходзе), акругай Керн (на ўсходзе) і акругай Санта-Барбара (на поўдні). На захадзе абмываецца водамі Ціхага акіяна.
Эканоміка Аўстраліі
Агульная характарыстыка
Аўстралія – высокаразвітая індустрыяльна–аграрная краіна з рынкавай эканомікай. Эканамічнае развіццё характарызуецца стабільнасцю і ўстойлівасцю. Ключавая роля ў эканоміцы належыць горназдабыўной і сельскагаспадарчай галінам, у значнай ступені арыентаваным на знешнія рынкі: пры долі 3,6 і 5 % у ВУП на іх прыпадае большая палова экспарту. На працягу першых двух дзесяцігоддзяў ХХІ ст. Аўстралія адчувала няўхільны эканамічны рост і нават адзначылася як адзіная развітая краіна, што не пацярпела ад Сусветнага крызісу 2008-2009. Аднак у 2018 год Аўстралія ўступіла з рызыкай атрымаць адмоўныя паказчыкі, выкліканай рэзкім падзеннем сусветных коштаў на асноўныя экспартныя тавары. Попыт на рэсурсы і энергію ў Азіі, і асабліва ў Кітаі, цяпер расце больш павольнымі тэмпамі.
Фінансы і эканамічныя паказчыкі
Грашовая адзінка – аўстралійскі долар (1 аўстр. дол. = 0,71 дол.ЗША.). ВУП складае каля 2000 млрд. аўстр. дал. (1500 млрд дол. ЗША), узровень інфляцыі – каля 1-2 %, беспрацоўе – каля 5,6 %. Уліковая крэдытная стаўка – каля 6%. Аўстралійская Фондавая біржа — дзявятая ў свеце. Аб'ём замежных інвестыцый у краіне – каля 900 мільярдаў аўстралійскіх долараў. Замежны капітал у асноўным засяроджаны ў паслугах і нерухомасці, прамысловай вытворчасці і здабыўной прамысловасці.
Здабыўная прамысловасць
Горназдабыўная прамысловасць абапіраецца на запасы разнастайных карысных выкапняў і мае вядучую ролю ў фарміраванні экспарту краіны: вугаль, прыродны газ, уранавыя, жалезныя, поліметалічныя руды, баксіты, свінец, медзь, каштоўныя металы, алмазы і т.п. Па здабычы баксітаў і алмазаў Аўстралія першая ў свеце. У 2017 на востраве Бароў быў уведзены ў эксплуатацыю тэрмінал па звадкаванні прыроднага газу з радовішча Вялікі Гаргон.
Перніла Віберг
Перніла Віберг (Pernilla Wiberg, нар., Норчэпінг) — шведская гарналыжніца, двухразовая алімпійская чэмпіёнка, 4-разовая чэмпіёнка свету, уладальніца Кубка свету. Адрознівалася ўніверсальнасцю: адна з пяці гарналыжніц, якія перамагалі на этапах Кубка свету ва ўсіх 5 сучасных гарналыжных дысцыплінах. Найбольш паспяхова выступала ў слаламе, хаця і не выйграла ў гэтай дысцыпліне ніводнай алімпійскай узнагароды.
Эканоміка Аўстраліі
Апрацоўчая прамысловасць
Апрацоўчая прамысловасць скіравана на ўнутраны рынак. Галоўныя галіны апрацоўчай прамысловасці: машынабудаванне і металаапрацоўка, харчовая, хімічная і нафтаперапрацоўчая, чорная і каляровая металургія, выдавецка-паліграфічная. Машынабудаўнічы сектар моцна пацярпеў у 2010-х: у 2016-2017 былі закрыты аўстралійскія заводы Форда, Таёты і мясцовай маркі Холдэн. У энергетыцы асноўная роля належыць вугалю, на якім працуюць цеплавыя электрастанцыі. Хутка развіваецца сонечная і ветравая энергетыка. Аўстралія — адзіны населены мацярык, дзе няма АЭС.
Сельская гаспадарка
Сельская гаспадарка з'яўляецца адной з ключавых галін эканомікі Аўстраліі. Няглездячы на постіндустрыяльны характар эканомікі — у аграрным сектары занята 3,6 % насельніцтва і ствараецца роўна такі ж працэнт ВУПу (праўда, з сумежнымі галінамі — да 12 %) — прадукцыя сельскай гаспадаркі займае другое месца ў экспарце краіны (пасля прадукцыі здабыўной прамысловасці). У сельскай гаспадарцы вядучае месца займае жывёлагадоўля. Аўстралія – найбуйнейшы ў свеце вытворца і пастаўшчык высакаякаснай воўны, а таксама адзін з асноўных экспарцёраў мясамалочных прадуктаў, пшаніцы, цукру.
Турызм
Развіваецца турызм, у 2015 Аўстралію наведала 7,4 млн замежнікаў. Аднак яшчэ больш падарожнічаць па Зялёным кантыненце любяць самі аўстралійцы — 73 % турысцкіх паслуг прыходзіцца на ўнутраны рынак.
Транспарт
У транспартных перавозках найважнейшая роля належыць аўтамабільнаму транспарту. Аўстралія мае сетку сучасных аўтадарог, гусцейшую ў населеных раёнах. Практычна кожная сям'я мае некалькі аўтамабіляў. Грузавыя перавозкі на далёкія адлегласці ўскладзеныя на аўтацягнікі. Вываз карысных выкапняў да экспартных партоў ажыццяўляецца чыгункамі. Таксама грузавымі і пасажырскімі чыгуначнымі перавозкамі злучаныя паміж сабой найбуйнейшыя гарады. У Аўстраліі каля 300 аэрапортаў. Знешнія пасажырскія сувязі — праца выключна паветранага транспарту, а вось марскі транспарт адказны за вываз экспартнай прадукцыі. Буйнейшым па танажы портам Аўстраліі з'яўляецца жалезнарудны Порт-Хедленд.
Знешні гандаль
У 2016 Аўстралія экспартавала прадукцыі на чвэрць трыльёна долараў і мела дадатны гандлёвы баланс (+ 10 млрд). Больш за палову аўстралійскага экспарту тавараў прыходзіцца на прадукцыю здабыўной прамысловасці (асноўныя артыкулы: вугаль, жалезная руда, звадкаваны газ і золата). Яшчэ каля 20 % экспарту — справа аграрнага сектара (пшаніца, віно, ялавічына, ячмень). Варта адзначыць, што сумарная доля ў экспарце традыцыйных урана, баксітаў і воўны сёння не перавышае 5 %. Асноўныя пакупнікі аўстралійскай прадукцыі: Кітай (32 %), Японія, Паўднёвая Карэя. . У імпарце пераважаюць машыны, абсталяванне і транспартныя сродкі, нафтапрадукты, тавары шырокага спажывання, хімічныя тавары, медыкаменты. Асноўныя пастаўшчыкі: Кітай, ЗША, Японія.
Аб'ёмы двухбаковага гандлю паміж Беларуссю і Аўстраліяй ў апошнія 5 гадоў вагаліся ад 10 да 35 мільёнаў даляраў ЗША. Пік гандлю прыходзіўся на 2011 - 2012 гг. Аснову беларускага экспарту ў Аўстралію складаюць калійныя угнаенні (83 %), шкловалакно, мэблю; аўстралійскага ў Беларусь — медыцынскія тавары, віно і садавіна, воўна.
Путрышкаўскі сельсавет
Путры́шкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Путрышкі.
Візантыйская архітэктура
Архітэктурны працэс і будаўніцтва
Будаўніцтва (калі яго не вялі непасрэдна манахі) ажыццяўляў архітэктар, які вычэрчваў план царквы па волі заказчыка. Людзі архітэктурнай прафесіі ў ранняй Візантыі адрозніваліся па сваім рангу ці саслоўю. Да вышэйшага належалі «μηχανικοί» (механікі), якія сумяшчалі функцыі матэматыка, інжынера і архітэктара; меней кваліфікаваныя - «αρχιτέκτονες» - кіравалі будаўнікамі. Заказчыкі маглі выказаць свае пажаданні пры складанні «схемы» (царква ў імператара Іаана Цымісхія ў 972) ці «чарцяжа» (змяшчаўся ў пасланні 405 г. імператрыцы  епіскапу Парфірыю наконт царквы ў Газе). Верагодна, больш падрабязнымі з'яўляліся «дыяграмы», якія служылі кіраўніцтвам для будаўнікоў, але ступень іх падрабязнасці невядомая, паколькі ніводная не захавалася. Па сведчанні Св. Грыгорыя Ніскага (IV ст.), задума пабудовы могла быць праілюстравана ў васковай мадэлі, вырабленай «механікамі». Унікальны прыклад падрыхтоўчага этапу будаўніцтва - малюнак заходняга фасада храма, выкладзены ў зямлі цэглай-сырцом каля печы для абпалу, каля Дзесяціннай царквы ў Кіеве.
Путрышкаўскі сельсавет
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Гродзенскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года ў склад сельсавета з Грандзіцкага сельсавета перададзены вёскі Малышчына і Кульбакі. 11 лютага 1972 года ў склад Грандзіцкага сельсавета перададзены вёскі Астравок і Русота. 22 снежня 1975 года ў склад Верцялішкаўскага сельсавета перададзены вёскі Казіміроўка і Тужаўляны. 16 сакавіка 1987 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Грандзіцкага сельсавета (12 населеных пунктаў: Астравок 1, Астравок 2, Грандзічы, Дзевятоўка, Дуброва, Зарыца, Кукалі, Лапенкі, Падкрыжакі, Русота, Русота Каменная і Чашчаўляны), скасавана вёска Змяёва.
Візантыйская архітэктура
Архітэктурны працэс і будаўніцтва
Стандартнае будаўніцтва, асабліва ў сярэдневізантыйскі час, з ростам рамеснай традыцыі магло ажыццяўляцца без чарцяжоў. Ва ўсталяванні прапорцый плана і вышыннай пабудовы выкарыстоўваліся галоўным чынам простыя лікавыя суадносіны, у ранневізантыйскі перыяд - часам ірацыянальныя. Зыходным быў адзін з габарытных памераў будовы, прадыктаваны заказчыкам.
Путрышкаўскі сельсавет
24 красавіка 2008 года ў склад горада Гродна перададзены вёскі Астравок 2, Аульс, Грандзічы, Дзевятоўка, Кульбакі, Лапенкі, Малышчына, Падкрыжакі, Панямунь і часткі вёсак Дуброва, Забалаць, Зарыца і Чашчаўляны.
Візантыйская архітэктура
Архітэктурны працэс і будаўніцтва
У выпадку неабходнасці практыкавалася запрашэнне майстроў з іншых гарадоў і абласцей. Вядомасцю карысталіся, у прыватнасці, ісаўрыйскія качавыя арцелі, якія працавалі ад Антыёхіі да Канстанцінопаля. Актыўная будаўнічая дзейнасць імператара Юстыніяна I у Месапатаміі, Сірыі, іншых абласцях спрыяла абмену вопытам сталічных і ўсходніх майстроў.
Путрышкаўскі сельсавет
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2278 чалавек, з іх 47,9 % — беларусы, 40,3 % — палякі, 9,1 % — рускія.
Візантыйская архітэктура
Архітэктурны працэс і будаўніцтва
У ранні перыяд царквы будаваліся вельмі хутка: сабор у Газе і нават грандыёзны сабор Св. Сафіі ў Канстанцінопалі былі пабудаваны за 5 гадоў. Пра ўзровень будаўнічай вытворчасці, яе затратнасць і месца будаўнікоў у грамадстве сведчыць апісанне царквы Багародзіцы Перыўлепты ў Канстанцінопалі, пабудаванай у 1028-1034 гадах пры імператары Рамане III Аргіры, для яе «раскопваліся цэлыя горы, горнарудная справа шанавалася вышэй за саму філасофіб, адны камяні абчэсваліся, іншыя паліраваліся, трэція пакрываліся разьбой, а майстры гэтай справы шанаваліся не менш за Фідыя, і ...».
Будаўнічая тэхніка і дэкор
З часу атрымання Царквой афіцыйнага статусу раннехрысціянская і візантыйская архітэктура апынулася ўцягнута ў рэчышча развіцця познеантычнай архітэктуры, стаўшы ў значнай меры яе спадчыніцай: антычныя будаўнічыя традыцыі былі прыстасаваны для новых прасторавых формаў, іншых эканамічных умоў (агульнай тэндэнцыяй, у т.л. дойлідства суседніх краін, стала імкненне да больш эканомнага выкарыстання рабочай сілы і матэрыялу).