cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вялікабрытанія
Насельніцтва
У Вялікабрытаніі высокая сярэдняя шчыльнасць насельніцтва (каля 265 чал./кв.км). Насельніцтва Англіі ў сярэдзіне 2016 года ацэньвалася ў 55,28 мільёны, што робіць яе краінай з адной з самых высокіх шчыльнасцей насельніцтва ў свеце, якая мае 415 жыхароў на квадратны кіламетр з асаблівай канцэнтрацыяй ў Лондане і на паўднёвым усходзе. Ацэнкі сярэдзіны 2016 года мяркуюць насельніцтва Шатландыі ў 5,4 мільёны, Уэльса — 3,13 мільёны, а Паўночнай Ірландыі — 1,82 мільён са значна больш нізкім паказчыкам населенасці гэтых тэрыторый.
Узровень урбанізацыі складае 80 %. Асноўная частка гараджан канцэнтруецца ў найбуйнейшых агламерацыях — Вялікі Лондан і Вялікі Манчэстар. Да найбуйнейшых гарадоў адносяцца Лондан, Бірмінгем, Глазга, Ліверпуль, Лідс.
Эканоміка
Вялікабрытанія — высокаразвітая постіндустрыяльная краіна, буйны пастаўшчык прамысловай прадукцыі на сусветны рынак і буйны экспарцёр капіталу (пераважна ў развітыя краіны). Па агульным аб’ёме ВУП у Еўропе саступае толькі Германіі. ВУП на душу насельніцтва складае 45 500 долараў (2018). На сферу паслуг прыходзіцца 79 % аб’ёму ВУП. У шматгаліновай прамысловасці вядучую ролю адыгрываюць сучасныя галіны: складанае і навукаѐмістае машынабудаванне, хімічныя вытворчасці. Сельская гаспадарка адрозніваецца высокім узроўнем прадукцыйнасці працы і выкарыстаннем інтэнсіўных тэхналогій.
Вядучую ролю ў брытанскай сферы паслуг займае фінансавая дзейнасць, якая вызначае спецыялізацыю краіны ў сістэме міжнародных эканамічных адносін. Лонданская фондавая біржа — адна з найбуйнейшых і найстарэйшых бірж Еўропы і адзін з найбольш вядомых сусветных рынкаў каштоўных папер. Вялікабрытанія ажыццяўляе 10 % сусветнага экспарту паслуг — банкаўскіх, страхавых, кансультацыйных, ІТ. З кожным годам расце ўдзельная вага «крэатыўнай эканомікі» — рэкламы, дызайну, моды, прэсы і інш. Лондан — адзін з трох «камандных цэнтраў» сусветнай эканомікі разам з Токіа і Нью-Ёркам, а таксама мае самы вялікі валавы прадукт паміж усіх гарадоў Еўропы.
Менавіта ў Вялікабрытаніі распачалася прамысловая рэвалюцыя. Напачатку яна ахапіла тэкстыльную галіну, у ХІХ стагоддзі яе гадаванцамі сталі вугальная прамысловасць, суднабудаванне і чорная металургія. На працягу ХХ стагоддзя, асабліва яго другой паловы, адбываўся паступовы заняпад гэтых традыцыйных галін прамысловасці.
Энергетыка Вялікабрытаніі практычна цалкам грунтуецца на ўласных паліўных рэсурсах. Па запасах першасных крыніц энергіі (нафта, вугаль, прыродны газ) Альбіён займае першае месца ў Еўропе (без Расіі). У 2018 здабывалася 1 млн барэляў нафты штодзень — 2-е месца ў Еўропе пасля Нарвегіі. Больш за 60 % нафты, якая здабываецца з радовішчаў на шэльфе Паўночнага мора, паступае на экспарт. На тэрыторыі краіны знаходзіцца некалькі буйных вугальных басейнаў. Як вынік, дамінуючае становішча ў электраэнергетыцы Вялікабрытаніі займаюць ЦЭС. Здабыча каменнаа вугалю, што дасягнула піку ў гады Першай сустветнай вайны, да пачатку ХХІ стагоддзя значна скарацілася. У 2010 годзе Вялікабрытанія здабыла 18 млн тон вугалю, у 2013 — 13 млн тон. У 2015 была закрыта апошняя глыбокая вугальная шахта. У электраэнергетыцы, акрамя ЦЭС, значную ролю граюць АЭС. На 8 брытанскіх АЭС выпрацоўваецца каля 15 % электраэнергіі. Пры гэтым усе яны мусяць быць закрыты да 2030 года. Развіваецца альтэрнатыўная энергетыка — у 2017 14 % электраэнергіі было выраблена на ветраных фермах.
Металургія, якая некалі адыгрывала вырашальную ролю ў структуры прамысловасці, сёння страціла сваё значэнне. У другой палове 2010-х Вялікабрытанія выплаўляе каля 7,5 млн тон сталі штогод, саступаючы нават Бельгіі і Польшчы. Выкарыстанне пераважна імпартнай сыравіны абумовіла зрух вытворчасці ў прыморскія раёны. Алюмініевая прамысловасць Вялікабрытаніі сканцэнтравана паблізу ГЭС у Шатландыі.
Машынабудаванне забяспечвае каля 40 % кошту прадукцыі апрацоўчай прамысловасці. Развітая вытворчасць электронікі і электратэхнікі. Брытанскія фірмы спецыялізуюцца на вытворчасці сродкаў сувязі, турбін, аўтамабільных, авіяцыйных рухавікоў і электрарухавікоў. Другім у свеце вытворцам матораў з’яўляецца кампанія Rolls-Royce. Кампанія BAE Systems займае вядучыя пазіцыі ў абарончай авіябудаўнічай прамысловасці — стварае кампаненты знішчальнікаў Eurofighter Typhoon і F-35, трэніровачныя самалёты Hawk. Каля 29 000 тыс. чалавек занята ў касмічнай індустрыі. Развіта аўтамабілебудаванне: у 2017 было выраблена 1,75 млн аўтамабіляў. Сярод славутых брытанскіх аўтамабільных брэндаў — Aston Martin, Bentley, Caterham Cars, Daimler, Jaguar, Lagonda, Land Rover, Lotus, McLaren, MG, Mini, Morgan і Rolls-Royce.
У ліку найбольш развітых галін — хімічная прамысловасць, у тым ліку фармацэўтычная. Кожныя пятыя з найбольш прадаваных лекаў свету былі распрацаваны ў Злучаным Каралеўстве. Найстарэйшая галіна англійскай прамысловасці — тэкстыльная — згубіла ранейшае значэнне. Буйная харчовая (традыцыйная вытворчасць віскі, піва; перапрацоўка імпартнай сельскагаспадарчай сыравіны) прамысловасць; вытворчасць абутку, трыкатажу; вядомы англійскі фарфор.
У сельскай гаспадарцы занята 1,6 % эканамічна актыўнага насельніцтва, вырабляецца 60 % патрэбных прадуктаў. Дзве траціны галіны прыпадае на жывёлагадоўлю: малочная і мяса-малочная жывёлагадоўля і беконная свінагадоўля; мяса-шарстная авечкагадоўля. Раслінаводства, якое вырабляе пераважна кармы, мае абслугоўваючае значэнне. Прыкладна 1/3 ворных угоддзяў занята сеянай травой і столькі ж — збожжавымі культурамі. Вырошчваюць пераважна ячмень, пшаніцу, цукровыя буракі, авёс, бульбу. Традыцыйна важнай галіной застаецца рыбалоўства, хоць яго аб’ёмы скарачаюцца.
На развіццё транспарту Вялікабрытаніі вызначальны ўплыў аказала яе астраўное становішча. Вядучую ролю ў ім адыгрывае марскі транспарт, які забяспечвае 90 % усіх грузаперавозак як унутры краіны, так і ў гандлі з іншымі краінамі. Найбуйнейшыя марскія парты Вялікабрытаніі — Лондан, Ліверпуль, Саўтгемптан. Міжнародныя пасажырскія перавозкі забяспечваюцца пераважна авіяцыйным транспартам. Найбуйнейшы міжнародны аэрапорт — Хітроў (80 млн пасажыраў у 2018 годзе). Перавозкі грузаў і пасажыраў унутры краіны ажыццяўляюцца аўтамабільным і, у меншай ступені, чыгуначным транспартам. Роля чыгуначнага транспарту ў перавозцы пасажыраў, што змяншалася ўсё ХХ стагоддзе, істотна ўзрасла пасля будаўніцтва Еўратунэля, які злучыў Вялікабрытанію з французскім узбярэжжам мацерыка, а таксама прыватызацыі галіны ў 1994—1997. Сёння на востраве Вялікабрытанія больш за 16 тыс.км. чыгунак, яшчэ каля 300 км — у Паўночнай Ірландыі.
Паслугі складаюць 45 % брытанскага экспарту: ІТ — 21 %, фінансавая дзейнасць і страхаванне — 15 %, турызм і транспарт — па 5 %. У групе экспартных тавараў вылучаюцца аўтамабілі і дэталі самалётаў, лекі, нафта і прадукты нафтаперапрацоўкі, алкагольныя напоі. Імпартуюцца аўтамабілі, тэлефоны і ноўтбукі, золата, прадукты харчавання. На паслугі прыпадае каля 25 % імпарту, пераважаюць ІТ-паслугі. Галоўныя партнёры — Германія, ЗША, Кітай, Францыя, Нідэрланды. У 2017 гандлёвы абарот Вялікабрытаніі і Беларусі склаў $ 2656 млн з дадатным для Беларусі сальда. Аснову беларускага экспарту (2,4 млрд) складаюць нафтапрадукты, брытанскі імпарт у Беларусь — гэта пераважна рухаваікі, алкагольныя напоі, гербіцыды, лекі.
Культура
Культура Злучанага Каралеўства багатая і разнастайная. Яна ў значнай меры ўплывае на культуру ў сусветным маштабе. Вялікабрытанія валодае моцнымі культурнымі сувязямі са сваімі былымі калоніямі, асабліва з тымі дзяржавамі, дзе англійская мова з’яўляецца дзяржаўнай. Значны фундуш у брытанскую культуру за апошнія паўстагоддзя занеслі імігранты з Індыйскага субкантынента і з краін Карыбскага басейна. Падчас фармаванняў Злучанага Каралеўства ў яго склад увайшлі былыя незалежныя дзяржавы з адрознымі друг ад друга культурамі, якія варта разглядаць у асобнасці. У Вялікабрытаніі быў заснаваны першы каледж міжнароднай супольнасці.
Нацыянальныя газеты: The Times, The Guardian, The Independent, The Daily Telegraph, The Observer, The Financial Times, The Daily Express, The Sun, The Mirror, The People.
Англійская літаратура
Паняцце «Брытанская літаратура» мае дачыненне як да самой Вялікабрытаніі, так і да вострава Мэн, Нармандскіх астравоў, а таксама да літаратуры Англіі, Уэльса, Шатландыі да іх аб’яднання. Асноўная маса брытанскай літаратуры напісана на англійскай мове. У 2005 годзе ў Вялікабрытаніі была надрукавана каля 260 000 кніг, і ў 2006 годзе краіна была лідарам па колькасці апублікаваных назваў кніг.
Анлійскі драматург і паэт Уільям Шэкспір лічыцца адным з найвялікшых у гісторыі ў сваёй галіне , аднак яго сучаснікі Крыстафер Марла і Бэн Джонсан таксама добра вядомыя. Пазней з’явіліся такія драматургі, як Алан Эйкбарн, Гаральд Пінтэр, Майкл Фрэйн і Том Стопард. Яны спалучылі ў сваёй творчасці розныя элементы сюррэалізму, рэалізму і іншых культурных плыняў.
Сярод выбітных англійскіх аўтараў Сярэднявякоўя: Джэфры Чосер (XIV стагоддзе), Томас Мэлары (XV стагоддзе), Томас Мор (XVI стагоддзе), Джон Мільтан (XVII стагоддзе). У XVIII Даніэль Дэфо (аўтар «Рабінзона Круза»), Джонанан Свіфт і Самюэль Рычардсан сталі піянерамі сучаснага рамана. У XIX стагоддзі ішло далейшае развіццё, рухавікамі якога былі Джэйн Осцін, гатычная пісьменніка Мэры Шэлі, дзіцячы пісьменнік Льюіс Кэрал, Сёстры Бронтэ, Чарльд Дыкенс, натураліст Джэймс Хардзі, рэаліст Джордж Эліат, паэты Уільям Блэйк і Уільям Уордсварт. Англійскія пісьменнікі XX стагоддзя уключаюць фантаста Гэрберта Уэлса, дзіцячых пісьменнікаў Рэдзьярда Кіплінга, Алана Мілна (аўтара прыгод Віні-Пыха) і Энід Блайтан, супярэчлівага Дэвіда Лоўрэнса, мадэрністку Вірджынію Вулф, прароцкага раманіста Джорджа Оруэла, папулярных Самерсэта Моэма і Грэма Грына, пісьменніцу дэтэктываў Агату Крысці, Яна Флемінга (стваральніка Джэймса Бонд а), паэтаў Томаса Эліата, Філіпа Ларкіна і Тэда Хьюза, фэнтэзійных пісьменнікаў Джона Толкіна, Клайва Льюіса і Джоан Роўлінг.
Шатландская літаратура
Унёсак Шатландыі ўключае дэтэктыўнага пісьменніка Артура Конана Дойла (стваральніка Шэрлака Холмса), рамантычную літаратуру Вальтэра Скота, дзіцячага пісьменніка Джэймса Бары (стваральніка Пітэра Пэна), прыгодніцкія творы Роберта Льюіса Стывенсана (найперш «Вострай скарбаў») і знакамітага паэта Роберта Бёрнса. Сярод сучасных шатландскіх пісьменнікаў можна вызначыць Іэна Ранкіна і Іэна Бэнкса.
Валійская літаратура
Да канца XIX стагоддзя валійская літаратура была пераважна на валійскай мове. Менавіта да валійскай культуры належыць верш, які лічыцца найстаражытнейшым вершам у Вялікабрытаніі і створаны каля VI на Старажытнай Поўначы. Ён быў напісаны на кумбрыйскай і старажытнавалійскай мове і мае першую згадку пра караля Артура.
Прыкладна з XVII сувязь паміж Уэльсам і Старажытнай Поўначу была страчана, а цэнтр валійскай культуры перамясціўся ў сучасны Уэльс, дзе легенда аб каралі Артуры была развіта Гальфрыдам Монмуцкім.
Самым вядомым валійскім паэтам Сярэдневякоўя з’яўляецца Давід ап Гвілім (1320—1370), які пісаў аб прыродзе, рэлігіі і каханні. Яго таксама завуць адным з найвялікшых паэтаў Еўропы таго часу.
Музыка
У Вялікабрытаніі маюць папулярнасць розныя музычныя стылі, пачынаючы ад мясцовай народнай музыкі Англіі, Шатландыі, Уэльса, Ірландыі і скончваючы хэві-металам, трып-попам. Сярод класічных кампазітараў Вялікабрытаніі і яе папярэднікаў ёсць такія асобы, як Уільям Бёрд, Генры Пёрсэл, Эдуард Элгар, Густаў Холст, Артур Саліван (вядомы па сваёй супрацы з лібрэтыстам Уільямам Гілбертам), Ральф Воан-Уільямс і Бенджамін Брытэн, піянер сучаснай брытанскай оперы. Пітэр Максвэл — адзін з найболей выбітных жывых кампазітараў і цяперашні Майстар каралеўскай музыкі. Вялікабрытанія таксама радзіма сусветна вядомага Сімфанічнага аркестра Бі-бі-сі. Сярод вядомых брытанскіх дырыжораў ёсць такія імёны як Сайман Рэтл, Джон Барбіролі, Малкалм Сарджэнт. Знакамітым кампазітарам з’яўляецца Джон Бары, Клінт Мэнсэл, Майк Олдфілд, Джон Паўэл, Крэйг Армстранг, Дэвід Арнальд, Джон Мёрфі і Гары Грэгсан. Георг Фрыдрых Гендэль хаця і нарадзіўся ў Германіі, быў натуралізаваным брытанскім грамадзянінам, і некаторыя яго творы, уключаючы Месію, напісаны на англійскай мове.
Эндру Лойд Уэбер дасягнуў значнага сусветнага поспеху і з’яўляецца аўтарам музыкі для мюзіклаў, а яго працы цягам многіх гадоў дамінавалі ў лонданскім Уэст-Эндзе і часта выкарыстоўваліся на Брадвеі ў Нью-Ёрку. Творы гурта The Beatles разыйшліся колькасцю болей за мільярд копій, яны з’яўляюцца самым камерцыйна паспяховым гуртом у гісторыі музыкі і мелі вялізны ўплыў на развіццё папулярнай музыкі.
Сярод іншых вядомых прадстаўнікоў брытанскай папулярнай музыкі цягам апошніх 50 гадоў можна вылучыць Queen, Deep Purple, Black Sabbath,Iron Maiden, The Who, Кліфа Рычарда, Bee Gees, Элтана Джона, Led Zeppelin, Pink Floyd и The Rolling Stones, кожны з якіх пераадолеў мяжу ў болей за 200 мільёнаў праданых копій. Паводле даследвання Кнігі рэкордаў Гінэса, 8 з 10 гуртой і спевакоў з найвялікшай колькасцю перамог у Брытанскім чарце нарадзіліся ў Вялікабрытаніі: Status Quo, Queen, The Rolling Stones, UB40, Depeche Mode, Bee Gees, Pet Shop Boys і Manic Street Preachers.
Узброеныя сілы Вялікабрытаніі
Намінальным галоўнакамандуючым Брытанскіх Узброеных сіл (British Armed Forces) з’яўляецца брытанскі манарх, каралева Елізавета II. Узброеныя сілы (УС) Вялікабрытаніі знаходзяцца пад кіраваннем урада Вялікабрытаніі (Кабінета міністраў) і непасрэдна — Міністэрства абароны. Асноўнай задачай Брытанскіх Узброеных сіл з’яўляецца абарона Злучанага Каралеўства і яго заморскіх тэрыторый, пасоўванне інтарэсаў бяспекі Вялікабрытаніі і падтрымка міжнародных міратворчых высілкаў. Таксама УС Вялікабрытаніі актыўныя і сталыя ўдзельнікі аперацый НАТА і сіл кааліцыі ў Іраку і Афганістане.
Тварышына
Тварышына (Твори́шино) — сяло ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Тварышынскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Згадваецца з першай паловы XVII стагоддзя як вёска, уладанне шляхціча Чыжа.
Да Лютаўскай рэвалюцыі сяло ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года сяло абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года сяло ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай сяло абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала сяло разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад Гомельскай губерні РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.
З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшло ў склад Бранскай вобласці.
Пасля аварыі на ЧАЭС вёска аднесена да зоны радыеактыўнага забруджвання і мае статус зоны пражывання з правам на адсяленне.
Окска-Данская раўніна
Окска-Данская раўніна — раўніна ў Еўрапейскай частцы Расіі. Размешчана ў межах Рускай раўніны паміж Сярэднярускім і Прыволжскім узвышшамі, ад ракі Акі на поўначы да Калацкага ўзвышша на поўдні.
Паўночная і цэнтральная частка Окска-Данской раўніны завецца Тамбоўскай раўнінай.
Плоска-хвалісты рэльеф водападзелаў з вышынёй 150—180 м чаргуецца з шырокімі тэрасаванымі далінамі, ярамі і ўпадзінамі. Складзена моцна размытай марэнай, перакрытай пяскамі па далінах, покрыўнымі і лёсападобнымі суглінкамі на водападзелах. Размешчана галоўным чынам у зоне лесастэпу. Ападкаў 450—500 мм на год. Глебы пераважна шэрыя лясныя і чарназёмныя.
Тамерланавы Вароты
Тамерланавы Вароты — найбольш вузкая частка цясніны ракі Санзар — праход у гарах, які падзяляе хрыбты Мальгузар і Нуратаў у заходняй частцы Паміра-Алая (Узбекістан). Здаўна праз праход ішла дарога з Самарканда і Бухары ў Ферганскую даліну.
Лаздзіяйскі раён
Лаздзія́йскі раён (Lazdijų rajono savivaldybė) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Алітускім павеце Літвы. Знаходзіцца на поўдні краіны, каля мяжы з Беларуссю і Польшчай. Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй раён належыць да этнаграфічнага рэгіёна Дзукія.
Гомельскае Палессе
Гомельскае Палессе — фізіка-геаграфічная акруга Беларускага Палесся, уключае частку Прыдняпроўскай нізіны, што заходзіць з боку Украіны. Размешчана на ўсходзе Гомельскай вобласці ў Гомельскім, Добрушскім, Лоеўскім, Брагінскім, Хойніцкім, Нараўлянскім, Рэчыцкім, Жлобінскім, Светлагорскім і, часткова, у Калінкавіцкім, Акцябрскім, Рагачоўскім, Буда-Кашалёўскім, Чачэрскім і Веткаўскім раёнах. Мяжуе з Цэнтральнабярэзінскай і Чачэрскай раўнінамі на поўначы, Мазырскім і Прыпяцкім Палессем на захадзе, Чарнігаўскім Палессем на поўдні і Бранскімі раўнінамі на ўсходзе. Плошча — 16,5 тыс. км², працягласць з поўначы на поўдзень — каля 180 км, з захаду на ўсход — ад 78 да 126 км. Вышыні складаюць ад 100 да 150 м.
Геалогія
Тэктанічна тэрыторыя прымеркавана да Прыпяцкага прагіну, на крайнім поўдні — да Украінскага шчыта і паўднёвым усходзе — да Варонежскай антэклізы. Крышталічны падмурак перакрыты асадкавымі тоўшчамі верхняга пратэразою, палеазою і кайназою. Асабліва развітыя верхнедэвонскія саляносныя адклады магутнасцю да 2500 м. Палеаген-неагенавыя асадкі выходзяць на паверхню ў берагавых абрывах Дняпра (каля Рэчыцы і Лоева), Сажа і Іпуці. Антрапагенавая тоўшча магутнасцю ад 20 м на поўдні да 60 м на паўночным захадзе складзеная адкладаннямі трох ледавіковых і міжледавіковых перыядаў.
Лаздзіяйскі раён
Сянюніі
У склад Лаздзіяйскага раёна ўваходзяць 14 сянінюй:
Бярэвіца
Бярэ́віца (, Беревица) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Гомельскае Палессе
Рэльеф
Сучасная паверхня Гомельскага Палесся плоскахвалістая, радзей — хвалістая, з нахілам на поўдзень. Ваганні адносных вышынь 3—5 м/км². Азёрна-алювіяльныя і алювіяльныя тэрасаваныя раўніны істотна пашыраюцца ў межах Прыдняпроўскай нізіны. У раёне асабліва вылучаюцца Хойніцка-Брагінскія вышыні (максімальныя вышыні да 153—157 м на марэнных узгорках) і Юравіцкае ўзвышша (вышыня да 170 м) на крайнім захадзе па левабярэжжы Прыпяці. Уздоўж правага берага Дняпра вылучаюцца зандравыя раўніны. У далінах Дняпра, Прыпяці і Сажа выразна выяўлены пойма і 2 надпоймавыя тэрасы. Пойма рэк вышынёй 2—3 м, грывістая, месцамі плоскагрывістая, складзеная дробна- і сярэднезярновымі пяскамі. Вышыня грыў 1,5 м, шырыня 10—20 м, працягласць — да 100—200 метраў.
Бярэвіца
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лашанскага сельсавета.
Гомельскае Палессе
Рэльеф
Таксама характэрныя поймавыя азёры. Першая надпоймавая тэраса (вышынёй 5—6 м) складзеная алювіяльнымі пяскамі, аснова другой (вышыня 12—18 м) — марэнай, перакрытай алювіяльнымі асадкамі. Паверхня тэрас слабахвалістая, ускладненая выдмамі, рэшткамі марэны ў выглядзе ўзгоркаў з западзінамі і лагчынамі.
Клімат
Гомельскае Палессе размешчана ў межах Гомельскага (усходняя частка) і Жыткавіцкага-Мазырскага (заходняя частка) агракліматычных раёнаў. Сярэдняя тэмпература ў студзені складае — 6,5 — −7,0°С, у ліпені +18,5 — +19,0°С. Мінімальныя тэмпературы ўзімку могуць апускацца да −36 °C і ніжэй, максімальныя летнія паднімаюцца вышэй за +36 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў змяняецца ад 600 м на паўночным захадзе раёна да 530 мм на паўднёвым усходзе.
Гідраграфія
Гомельскае Палессе перасякаецца Дняпром і нізоўямі яго прытокаў — Прыпяці, Сажа і Бярэзіны. На ўсходзе раёна размешчаныя нізоўі прытокаў Сажа — Бесядзі, Іпуці, Вуць, у заходняй частцы цякуць Жалонь, Мытва, Віць, Іпа, на поўдні — Брагінка.
Глебы
Тэрыторыя Гомельскага Палесся знаходзіцца ў межах Палескай аграглебавай правінцыі Любанска-Светлагорска-Калінкавіцка-Ельскага і Мазырска-Хойніцка-Брагінскага раёнаў. Глебы дзярнова-падзолістыя і дзярнова-падзолістыя забалочаныя пяскова-супясковыя прымеркаваныя да надабалонавых тэрасаў і водна-ледавіковых раўнін. На Хойніцка-Брагінскіх вышынях развітыя дзярнова-палева-падзолістыя легкасуглінкавыя і дзярнова-падзолістыя супясковыя глебы, на Юравіцкім узвышшы — дзярнова-падзолістыя суглінкавыя. Паўднёвей лініі Хойнікі — Брагін, у басейнах Віці і Ведрыча распаўсюджаныя тарфяна-балотныя глебы нізінных балот, часцей за ўсё асушаныя. У абалонах буйных рэчак фармуюцца алювіяльныя дзярновыя забалочаныя глебы.
Расліннасць
Гомельскае Палессе размешчана ў межах Палеска-Прыдняпроўскай геабатанічнай акругі падзоны шыракаліста-хваёвых лясоў, паўночная частка ў Бярэзінска-Перадпалескай акрузе падзоны грабава-дубова-цёмнахваёвых лясоў. Максімальная лясістасць адзначаецца на паўднёвым захадзе (да 55 %), мінімальная (да 22 %) на паўднёвым усходзе. Распаўсюджаныя хваёвыя лішайнікава-хмызняковыя і хмязнякова-зялёнамховыя, шыракаліста-хваёвыя арлякова-зялёнамхова-кіслічныя, чорнаалешнікавыя вятроўнікавыя, бярозавыя лясы і дубровы.
Ахова прыроды
У межах раёна размешчаны Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік, Веткаўскі, Чачэрскі, Шабрынскі батанічныя, Буда-Кашалёўскі біялагічны, Чыркавіцкі журавінавы заказнікі дзяржаўнага значэння, а таксама шэраг заказнікаў абласнога і мясцовага значэння: Закрашынскі Мох, Ратміравіцкі, Светлагорскі, Выдрыца, Дубоўка, Мох, Бесядзь і іншыя, а таксама шматлікія помнікі прыроды.
Шэльвіў (Лакачынскі раён)
Шэльвіў (Ше́львів) — вёска ў Лакачынскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Затурціўскай вясковай абшчыны.
П’ята
П’ята (Piatto) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Б’ела.
Насельніцтва складае 552 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 184 чал./км². Займае плошчу 3 км². Паштовы індэкс — 13844. Тэлефонны код — 015.
Заступнікам населенага пункта лічыцца архангел Міхаіл.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Карынтыя (герцагства)
Герцагства Карынтыя  (Kärnten, Koroška, Carantania, Carantanum) — адно з тэрытарыяльных княстваў Свяшчэннай Рымскай імперыі і каронная зямля Аўстра-Венгрыі. З’яўлялася адным з тэрытарыяльных княстваў Свяшчэннай Рымскай імперыі ў 976—1806 гадах. Яго папярэднікамі былі славянскае княства Карантанія (VII—IX стст.) і Карантанская марка ў складзе імперыі Каралінгаў (IX—X стст.). Герцагства Карынтыя захоўвала незалежнасць да 1269 года, пасля чаго перайшло пад кіраванне спачатку каралёў Чэхіі, а затым графаў Ціроля. У 1335 годзе Карынтыя была далучана да аўстрыйскіх уладанняў Габсбургаў і пазней складала адну з каронных зямель Аўстрыйскай манархіі. У 1918 годзе на аснове герцагства Карынтыя была ўтворана федэральная зямля Карынтыя ў складзе Аўстрыйскай рэспублікі.
Антычнасць
У старажытнасці тэрыторыя Карынтыі ўваходзіла ў склад кельцкага каралеўства Норык з цэнтрам у Нарэі (у сучаснага Клагенфурта). Навукоўцы 19 стагоддзя спрабавалі вывесці назву «Карынтыя» з кельцкіх моў, і выводзілі яе або ад кельцкага carant — сябар, сваяк, або ад кельцка-ілірыйскага karn — камень, скала. У рымскі перыяд у Карынтыі жыло племя карнаў, якіх частка гісторыкаў адносіць да галаў,, частка — да адрыятычных венетаў, чыя мова знаходзілася ў аддаленым сваяцтве з італійскімі і кельцкімі. . Па гэтым племі вобласць верагодна і атрымала назву Карынтыі.
У 16 годзе да н.э. гэтыя землі ўвайшлі ў склад Рымскай імперыі, а ў 40 годзе тут была сфарміравана правінцыя Норык. Адміністрацыйным цэнтрам правінцыі стаў горад Вірун (Клагенфурт). Пры імператары Дыяклетыяне (284—305 гады) правінцыя была падзелена на Прыморскі і Унутраны Норык, граніцай паміж якімі стала рака Драва ў Карынтыі.
У V стагоддзі на Норык абрынуліся плямёны германцаў. У 406 годзе вестготы Аларыха перайшлі Карнскія Альпы, але былі адкінуты рымскім палкаводцам Стыліхонам. Пасля падзення ў 476 годзе Рымскай імперыі Карынтыя ўвайшла ў склад дзяржавы Адаакра, а затым — каралеўства остготаў. З сярэдзіны VI стагоддзя ў гэты рэгіён з усходу пачалі перасяляцца славяне, якія хутка выцеснілі мясцовае раманізаванае насельніцтва. Славяне у той час уваходзілі ў склад Аварскага каганата, ядро якога размяшчалася на тэрыторыі сучаснай Венгрыі. Да канца VI стагоддзя авары і славяне падпарадкавалі землі верхняга цячэння Дравы, што азначала пачатак шматвяковай барацьбы з Баварыяй, таксама прэтэндуючай на тэрыторыю Карынтыі. У 623 годзе славянскае насельніцтва Аварскага каганата падняло паўстанне Сама і ўтварыла ўласную незалежную дзяржаву на тэрыторыі Маравіі, Ніжняй Аўстрыі, Штырыі і Карынтыі.
Княства Карантанія
Дзяржава Сама ўяўляла сабой у сутнасці саюз славянскіх плямёнаў. Ужо ў 630-х гадах у яе складзе сфарміравалася княства Карантанія, якое пасля смерці Сама ў 658 годзе атрымала незалежнасць. Тэрыторыя Карантаніі ахоплівала сучасныя Карынтыю, Штырыю і ўсходнюю Славенію. Гэта была славянская дзяржава з уласнай дынастыяй і асаблівым парадкам абрання князя. Сталіца размяшчалася ў горадзе Крнскі град (Карнбург) у Карынтыі.
У 745 годзе ў абмен на баварскую падтрымку супраць авараў, карантанскі князь Борут прызнаў сюзерэнітэт Баварыі. З гэтага часу пачалася інтэнсіўная хрысціянізацыя славянскага насельніцтва Карантаніі пад кіраўніцтвам Зальцбургскага архібіскупа. У 788 годзе Баварыя была заваявана войскамі Карла Вялікага і Карантанія таксама ўвайшла ў склад імперыі Каралінгаў.
Пад уладай франкаў княства захоўвала досыць шырокую аўтаномію, намінальна падпарадкоўваючыся маркграфам Фрыўлі, аднак пасля славянскага паўстання Людэвіта Пасаўскага ў 819—820 гадах улада славянскіх князёў была ліквідавана. Карантанія была падзелена на некалькі марак на чале з нямецкімі графамі. Гэта паслужыла штуршком да масавай раздачы зямель нямецкім феадалам і царкве.
У 870-х гадах карантанскія маркі былі аб’яднаны Арнульфам Карынтыйскім, які пазней (у 896 годзе) стаў імператарам. Але ўжо ў 895 годзе Карынтыя зноў была вернутая Баварыі.
Утварэнне герцагства Карынтыя
У 976 годзе, пасля паўстання баварскага герцага Генрыха II Сварлівага, імператар Атон II аддзяліў ад Баварыі ўсходнія маркі і стварыў з іх адзіную дзяржаву — герцагства Вялікая Карантанія на чале з герцагам Генрыхам I Малодшым (976—978, 985—989) з дому Луітпольдзінгаў. У склад новай дзяржавы ўвайшлі тэрыторыі Карынтыі, Штырыі, Славеніі, Фрыўлі, Істрыі і Вероны. Ядром герцагства стала Карынтыя. Аднак гэта дзяржава адрознівалася крайняй нетрываласцю: уся яе тэрыторыя была падзелена на некалькі марак, на чале кожнай з якіх стаяла ўласная дынастыя, у той час як герцагі Карантаніі (ці Карынтыі, як іх сталі называць тым часам) часта змяняліся імператарамі, а часам наогул не прызначаліся. На гэты перыяд прыпадае новая хваля нямецкіх каланістаў, у выніку чаго славянскае насельніцтва было цалкам выцеснена з паўночнай Карынтыі. Адначасова ўзмацнілася ўлада каталіцкага духавенства, у Карынтыі былі заснаваны біскупствы Гурк і Лавант, якія набылі значныя зямельныя ўладанні ў герцагстве.
На перыяд кіравання дынастыі Эпенштайнаў (1073—1122) прыпадае пік паслаблення дзяржаўнай улады ў Карынтыі. У гэты перыяд Штырыйская, Крайнская і Істрыйская маркі цалкам аддзяліліся ад герцагства, якое захавала толькі тэрыторыю, якая прыкладна адпавядае сучаснай федэральнай зямлі Карынтыя. Аднак, пасля прыходу да ўлады ў Карынтыі ў 1122 годзе дому Шпангайм, герцагства, нягледзячы на памяншэнне яго тэрыторыі, пачало ўмацоўвацца. Скарыстаўшыся палітычным вакуумам у Крайне, герцагі Карынтыі падпарадкавалі значныя землі ў гэтым маркграфстве. Пры Германе Шпангайме (1161—1181) Клагенфурт стаў буйным горадам і фактычнай сталіцай дзяржавы. Герцагам удалося таксама вывесці біскупства Гурк з падпарадкавання Зальцбургу, што моцна ўмацавала аўтарытэт карынтыйскіх манархаў. У сярэдзіне XIII стагоддзя герцагі Карынтыі, абапіраючыся на трывалы саюз з Чэхіяй, разгарнулі барацьбу з Аўстрыяй за ўладу над Крайнай. Гэта барацьба завяршылася далучэннем Крайны да Карынтыі ў 1248 годзе Аднак у 1268 годзе сканаў апошні прадстаўнік дынастыі Шпангаймаў Ульрых III, які завяшчаў свае ўладанні чэшскаму каралю Пржэмыслу Отакару II.
Усталяванне ўлады Габсбургаў
У 1269 годзе Карынтыя перайшла ва ўладанне караля Чэхіі. Аднак яго канфлікт з імператарам Рудольфам I завяршыўся паражэннем Пржэмысла Отакара II у 1276 годзе і падзелам яго зямель. Карынтыя была перададзена графам Цірольскім, саюзнікам імператара. Цірольская дынастыя ў герцагстве згасла ў 1335 годзе і паводле пагаднення з Баварыяй Карынтыя была перададзена Габсбургам. Такім чынам вобласць увайшла ў склад аўстрыйскіх уладанняў і заставалася пад уладай габсбургскага дому да 1918 года.
У другой палове XIV стагоддзя спадчынныя землі Габсбургаў неаднаразова былі падзелены паміж рознымі галінамі гэтай дынастыі. Карынтыя паводле падзелаў 1396 і 1411 гадоў была замацавана за штырыйскай лініяй. Толькі ў 1457 годзе герцагства было зноў уключана ў склад адзінай аўстрыйскай дзяржавы, а карынтыйскі герцаг Фрыдрых III у 1452 годзе стаў імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі.
Турэцкія ўварванні і Сялянскі саюз
У канцы XV стагоддзя Карынтыя была спустошана працяглымі войнамі з Венгрыяй, а затым пачаліся турэцкія набегі на графства. Гэта катастрафічным чынам адбілася на эканоміцы Карынтыі: рэзка зменшылася колькасць насельніцтва, былі закінуты многія населеныя пункты, асабліва ва ўсходніх абласцях, пацярпела сельская гаспадарка і горныя промыслы. Няздольнасць Габсбургаў аказаць рэальнае супраціўленне туркам прывяла да ўзнікнення ў Карынтыі сялянскага руху, вядомага пад назвай Віндскага саюза, які арганізаваў адпор туркам і ў 1514—1515 гадах. Рух, аднак, неўзабаве быў задушаны Габсбургамі. Барацьба з туркамі паўплывала на асаблівы стыль крапасных збудаванняў Карынтыі, яркім прыкладам якіх стаў замок Гохастэрвіц. У 1500 годзе ў склад габсбургскіх уладанняў увайшло графства Гарыцкае, апошняе незалежнае свецкае ўладанне, якое мела лены на тэрыторыі Карынтыі.
Асветны абсалютызм і Напалеонаўскія войны
У другой палове XVIII стагоддзя ў Карынтыі, як і ў іншых уладаннях Габсбургаў, разгарнуліся рэформы асветнага абсалютызму. Урбарыяльныя патэнты Марыі Тэрэзіі 1771—1778 гадах зафіксавалі феадальныя павіннасці сялян, скарацілі паншчыну, усталявалі мінімум сялянскага надзелу і пацвердзілі права свабоды пераходу, дазволена таксама было выкупляць спадчынныя правы на зямлю. У 1775 годзе былі ліквідаваны ўнутраныя мытні паміж рознымі землям у складзе імперыі Габсбургаў. У 1779 годзе створана сістэма дзяржаўнай школьнай адукацыі. У 1781 годзе абвешчана свабода веравызнання хрысціянскіх канфесій. Пры Іосіфе II былі абмежаваны правы правінцыйных ландтагаў, а ўсе тэрыторыі імперыі аб’яднаны ў 13 правінцый. Карынтыя ўвайшла ў адну з такіх правінцый разам са Штырыяй і Крайнай, што азначала ліквідацыю самакіравання герцагства. Толькі ў 1790 годзе быў адноўлены стары адміністрацыйны падзел і Карынтыя зноў здабыла статус асобнай кароннай зямлі. У 1787 годзе князь-біскуп Гурка пераехаў у Клагенфурт і было ўтворана новая епархія, якая ўключала ў сябе ўсю тэрыторыі Карынтыі — біскупства Клагенфурт—Гурк.
У 1797 годзе тэрыторыя Карынтыі стала арэнай баявых дзеянняў паміж наступаючай арміяй Напалеона і войскамі аўстрыйскай імперыі. У 1805 годзе Штырыя зноў была акупавана французскімі войскамі, а паводле ўмоў Шонбрунскага міру 1809 годзе большая частка Карынтыі была перададзена новаму ўтварэнню, якое знаходзілася пад кіраваннем Францыі — Ілірыйскім правінцыям. У час французскага валадарства ў Карынтыі былі праведзены значныя буржуазныя рэформы, ажыццёўлена эмансіпацыя яўрэяў, падтрымлівалася ўжыванне славенскай мовы. У складзе Ілірыйскіх правінцый Карынтыя заставалася да 1813 года, калі была зноў заваявана Аўстрыяй.
Карынтыя ў XIX — пачатку XX стагоддзя
З 1849 года Карынтыя складала асобную каронную зямлю.
Тросенка (рака)
Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 28 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4 м/км. Пачынаецца з меліярацыйнай канавы за 0,7 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Тросна. Упадае ў Дняпро прыкладна за 1,5 км на ўсход ад вёскі Нізоўцы, на поўнач ад Шклова. Вадазбор на паўднёвых схілах Аршанскага ўзвышша.
Каля ракі вёскі Тросна, Малая Лотва, Вялікая Лотва, Тросенка, Нізоўцы.
Патрык Віейра
Патрык Віейра (Patrick Donalé Vieira; нар., ) — французскі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. Чэмпіён свету 1998 у складзе нацыянальнай зборнай Францыі. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам клуба «Страсбур».
Атрымаў шырокую вядомасць, будучы іграком лонданскага «Арсенала» ў перыяд з 1996 па 2005 год. Тады ён заваяваў тры тытулы чэмпіёна Англіі і чатыры Кубкі Англіі, у 2002 годзе стаў капітанам клуба. Правёў адзін сезон у «Ювентусе» перад тым, як перайсці ў «Інтэр» пасля пераходу былога клуба ў Серыю B, звязанага са скандалам з дагаварнымі матчамі. За зборную Францыі правёў 107 матчаў, заваяваўшы ў яе складзе некалькі тытулаў, у тым ліку тытул чэмпіёна свету 1998 і золата чэмпіянату Еўропы 2000. З’яўляўся капітанам зборнай.
Казарычы
Казарычы (Каза́ричи) — сяло ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Тварышынскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Да Лютаўскай рэвалюцыі сяло ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года сяло абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года сяло ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.
З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшло ў склад Бранскай вобласці.
Пасля аварыі на ЧАЭС сяло аднесена да зоны радыеактыўнага забруджвання і мае статус зоны пражывання з ільготным сацыяльна-эканамічным статусам.
Слімак
Слімакі́, слізнякі — агульнаўжывальная назва бруханогіх малюскаў, якія маюць вонкавую ракавіну (Gastropoda). Бруханогіх малюскаў з рудыментарнай ракавінай ці тых, якія яе поўнасцю страцілі, называюць смаўжамі. Паколькі большасць бруханогіх мае ракавіну, часта слімакамі называюць усіх прадстаўнікоў класа.
Будова слімака
У целе слімака вылучаюць галаву, нагу і унутраносны мяшок, ад якога адыходзіць мантыйная зморшчына. Даўжыня цела 15—200 мм. Органы дыхання — лёгачныя мяшкі.
Слімакі перасоўваюцца на ніжняй паверхні нагі (падэшве), праганяючы па яе даўжыні хвалі мышачных скарачэнняў. Акрамя таго, эпітэлій нагі выдзяляе вялікую колькасць слізі, якая спрыяе лепшаму коўзанню па паверхні субстрату. Мелкія слімакі здольныя рухацца пры дапамозе біцця раснічак.
Унутраносны мяшок заключаны ў вапнавую ракавіну, якая выдзяляецца мантыяй, якая закручана ў спіраль ці мае форму каўпака (марскія і прэснаводныя сподачкі). Будова гэтага аддзела цела парушыць білатэральную сіметрыю арганізма. Знешняя асіметрыя характарызуе толькі частку прадстаўнікоў. Яна бывае абумоўлена турбаспіральнай (закручанай у трох вымярэннях) формай ракавіны, а таксама кірункам току вады, што прыносіць кісларод і хімічныя сігналы да жабраў і органаў пачуццяў, што знаходзяцца ў мантыйнай пустоціне, — злева направа. Унутраная асіметрыя (дакранаецца знаходжання ўнутраных органаў) — вынік адбыўшагася падчас эвалюцыі павароту ракавіны на 180° (торсіі).
Пётр Андрэевіч Гільтэбрант
Пётр Андрэевіч Гільтэбрант (Гильтебрандт, Пётр Андреевич;  — ) — рускі праваслаўны літаратар і гісторык, археограф, палеограф, этнограф і фалькларыст.
Навуковая біяграфія
Адукацыю атрымаў у Імператарскім Маскоўскім універсітэце.
Працаваў у штотыднёвай газеце «» І. С. Аксакава, а таксама — у газеце «» А. А. Краеўскага. Супрацоўнічаў з, рэдактарам-выдаўцом «»; Гільтэбранту належыць ідэя стварэння «».
У 1866 г. выдаў у Вільні «Сборник памятников народного творчества в Северо-Западном крае». У выданні складальнік змясціў 300 беларускіх народных песень, 151 прыказку, 93 загадкі, апісанні абрадаў у Гродзенскай, Віленскай і Мінскай губерняў.
Гільтэбранту атрымалася выявіць «Тураўскае Евангелле», якое ён і надрукаваў са сваімі тлумачэннямі (Вільня, 1869). Там жа, ў 1871 г., склаў вопіс віленскай публічнай бібліятэкі пад загалоўкам: «Рукописное отделение виленской публичной библиотеки. Вып. I. Церковнославянские рукописи. Вып. II. Русские пергаменты».
Разам з М. І. Кастамаравым рэдагаваў «Труды этнографическо-статистической экспедиции в Западнорусский край, снаряженной Императорским русским географическим обществом» (т. I, «Верования и суеверия»; т. II, «Малорусские сказки»; т. VI, «Народные юридические обычаи по решениям волосных судов», і т. VII, «Поляки. Евреи. Племена немалорусского происхождения. Малоруссы. Статистика, сельский быт и язык»).
У «Русской Исторической Библиотеке», якую выдавала археаграфічная камісія, надрукаваў тры кнігі «Памятников полемической литературы в западной Руси» — каштоўны ўклад у літаратуру гісторыі рускай царквы і ў рускую палеаграфію.
Слоўнікі
У слоўнікі ўвайшлі інтэрпрэтацыі значэнняў слоў, якія сустракаліся ў Новым Запавеце (па славянскім тэксце сінадальнага выдання 1862 года) і ў Псалтыры, а таксама дадзены іх грэка-лацінскія пераклады, прыклады іх ужывання і паралельныя месцы ў Евангеллях і іншых тэкстах. Таксама дадзены даведкі пра імёны уласныя. Слоўнікі ўяўляюць сабой род так званай «Сімфоніі», гэта значыць ўзгаднення розных месцаў і тэрмінаў у Св. Пісанні. У складанні слоўнікаў, акрамя асноўнага аўтара-складальніка, прымалі ўдзел выбітныя навукоўцы: І. І. Сразнеўскі,, , і інш.
Біялагічны від
Від (у біялогіі) — галоўная адзінка класіфікацыі ў сістэматыцы раслін і сістэматыцы жывёл; сукупнасць пакаленняў, якія паходзяць ад агульнага продка і адасоблены ад астатняга свету жывых істот; самаўзнаўляльная адзінка прыроды.
Паняцце віду ўвёў англійскі батанік Дж. Рэй (1704). Шведскі прыродазнавец К. Ліней паказаў універсальнасць і значэнне віду ў якасці структурнай адзінкі жывой прыроды і ўвёў для яго абазначэння двайную лацінскую назву (бінарную наменклатуру). Асновы сучаснага разумення віду і відаўтварэння заклаў Ч. Дарвін. У канцы XIX стагоддзя ўведзена дадатковае паняцце падвіду, у сярэдзіне XX стагоддзя з’явіліся назвы больш дробных, элементарных відаў — жарданон, больш вялікіх (шырокіх) — лінеон.
Крытэрыі віду
Для таго каб аднесці асобіны да аднаго і таго ж або да розных відаў, іх параўноўваюць паміж сабой па шэрагу пэўных характэрных прыкмет — крытэрыяў. Крытэрыі віду — сукупнасць характэрных аднатыпных прыкмет, па якіх асобіны аднаго віду падобныя, а асобіны розных відаў адрозніваюцца паміж сабой. Вылучаюць наступныя асноўныя крытэрыі віду: марфалагічны, фізіялагічны, біяхімічны, генетычны, экалагічны, геаграфічны.
Марфалагічны крытэрый адлюстроўвае сукупнасць характэрных прыкмет знешняй будовы. Напрыклад, віды канюшыны адрозніваюцца па афарбоўцы суквеццяў, форме і афарбоўцы лістоў. Гэты крытэрый адносны. У межах віду асобіны могуць прыкметна адрознівацца па будове ў залежнасці ад полу (палавы дымарфізм), стадыі развіцця, спосабу размнажэння, умоў асяроддзя пражывання, прыналежнасці да сартоў або парод.
Напрыклад, у качкі крыжанкі самец ярка афарбаваны, а самка цёмна-бурая, у высакароднага аленя самцы маюць рогі, а ў самак іх няма. У матыля капуснай бялянкі вусень адрозніваецца ад дарослай асобіны знешнімі прыкметамі. У папараці шчытоўніка мужчынскага спарафіт мае лісты і карані, а гаметафіт прадстаўлены зялёнай пласцінкай з рызоідамі. У той жа час некаторыя віды настолькі падобныя па марфалагічных прыкметах, што іх называюць відамі-двайнікамі. Напрыклад, некаторыя віды малярыйных камароў, дразафіл, паўночнаамерыканскіх цвыркуноў знешне не адрозніваюцца, але не скрыжоўваюцца паміж сабой. Такім чынам, на аснове аднаго марфалагічнага крытэрыю нельга меркаваць аб прыналежнасці асобіны да таго або іншага віду.
Фізіялагічны крытэрый — гэта сукупнасць характэрных асаблівасцей працэсаў жыццядзейнасці (размнажэння, стрававання, выдзялення і інш.). Адной з важных прыкмет з’яўляецца здольнасць асобін скрыжоўвацца. Асобіны розных відаў не могуць скрыжоўвацца з-за зруху тэрмінаў размнажэння, несумяшчальнасці палавых клетак, неадпаведнасці паводзін у шлюбны перыяд. Гэты крытэрый адносны, паколькі і асобіны аднаго віду часам не могуць скрыжоўвацца. Напрыклад, расліны дзьмухаўца на паўднёвым схіле ўзгорка зацвітаюць раней і могуць адцвісці да моманту цвіцення раслін на паўночным схіле. Значыць, апыленне паміж імі будзе немагчыма, хаця яны і адносяцца да аднаго віду. I наадварот, вядомы такія віды, прадстаўнікі якіх могуць скрыжоўвацца паміж сабой. Напрыклад, конь і асёл, прадстаўнікі некаторых відаў вербаў, таполяў, зайцоў, канарэек. 3 гэтага вынікае, што для вызначэння відавай прыналежнасці асобін недастаткова параўноўваць іх толькі па фізіялагічным крытэрыі.
Біяхімічны крытэрый адлюстроўвае характэрны хімічны састаў цела і абмен рэчываў. Гэта самы ненадзейны крытэрый. Няма рэчываў або біяхімічных рэакцый, характэрных толькі для пэўнага віду. Асобіны аднаго віду могуць значна адрознівацца па гэтых паказчыках. Тады як у асобін розных відаў сінтэз бялкоў і нуклеінавых кіслот адбываецца аднолькава. Шэраг біялагічна актыўных рэчываў адыгрывае аналагічную ролю ў абмене рэчываў у розных відаў. Напрыклад, хларафіл ва ўсіх зялёных раслін удзельнічае ў фотасінтэзе. Значыць, вызначэнне відавой прыналежнасці асобін на аснове аднаго біяхімічнага крытэрыю таксама немагчыма.
Генетычны крытэрый характарызуецца наборам храмасом, падобных па памерах, форме і саставу. Гэта самы надзейны крытэрый, таму што ён з’яўляецца фактарам рэпрадуктыўнай ізаляцыі, якая падтрымлівае генетычную цэласнасць віду. Аднак і гэты крытэрый не з’яўляецца абсалютным. У асобін аднаго віду колькасць, памеры, форма і састаў храмасом могуць адрознівацца ў выніку геномных, храмасомных і генных мутацый. У той жа час пры скрыжаванні некаторых відаў часам з’яўляюцца жыццяздольныя пладавітыя міжвідавыя гібрыды. Напрыклад, сабака і воўк, таполя і вярба, канарэйка і зяблік у выніку скрыжоўвання даюць пладавітае патомства. Такім чынам, падабенства па названым крытэрыі таксама недастаткова, каб аднесці асобіны да аднаго віду.
Геаграфічны крытэрый уяўляе сабой пэўную частку зямной паверхні (арэал) у прыродзе, дзе пражываюць асобіны дадзенага віду. Напрыклад, лістоўніца сібірская распаўсюджана ў Сібіры (Зауралле), а лістоўніца даурская — на Далёкім Усходзе, марошка — у тундры, а чарніцы — ва ўмеранай зоне.
Гэты крытэрый указвае на прыстасаванасць віду да пэўнага месцапражывання. Але ёсць віды, якія не маюць дакладных межаў рассялення, а пражываюць практычна паўсюдна (лішайнікі, бактэрыі). У некаторых відаў наогул няма ўласнага арэала. Яны суправаджаюць чалавека і называюцца сінантропнымі відамі (пакаёвая муха, пасцельны клоп, дамавая мыш, шэры пацук). У розных відаў могуць супадаць месцапражыванні. Значыць, і гэты крытэрый мае адносны характар і не можа выкарыстоўвацца ў якасці адзінага для вызначэння відавой прыналежнасці асобін.
Такім чынам, ні адзін з апісаных крытэрыяў не з’яўляецца абсалютным і ўніверсальным, таму падчас вызначэння прыналежнасці асобіны да пэўнага віду трэба ўлічваць усе яго крытэрыі.
Арэал віду. Эндэмікі і касмапаліты
Згодна з геаграфічным крытэрыем, кожны від у прыродзе займае пэўную тэрыторыю — арэал. Арэал — частка зямной паверхні, у межах якой распаўсюджаны і праходзяць поўны цыкл свайго развіцця асобіны дадзенага віду.
Арэал можа быць суцэльным або перарывістым, вялікім або абмежаваным. Віды, якія маюць вялікі арэал у межах розных кантынентаў, называюцца відамі-касмапалітамі (некаторыя віды пратыстаў, бактэрый, грыбоў, лішайнікаў). Калі арэал распаўсюджвання вельмі вузкі і знаходзіцца ў межах невялікага рэгіёна, то від, які яго насяляе, называецца эндэмікам. Напрыклад, і  пражываюць толькі ў Новай Зеландыі. Гінкга двухлопасцевы ў прыродных умовах расце толькі ў Кітаі, рададэндран востраканцовы і лілея даурская — толькі на Далёкім Усходзе.
Зубрэвіцкі сельсавет
Зубрэ́віцкі (да 2004 года — Дубра́ўскі) сельсаве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска) Зубрэвічы.
Рыбнае (Разанская вобласць)
Рыбнае (Рыбное) — горад (з 1961 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Рыбнаўскага раёна Разанскай вобласці. Насельніцтва 19,3 тыс. чалавек (2009). Заснаваны ў 1597 годзе.
Горад размешчаны на захадзе вобласці, на рацэ Вожа (прыток Акі), за 18 км ад Разані. Буйны чыгуначны вузел.
Упершыню згадваецца ў пісцовых кнігах 1597 года як сяло Рыбіна, пазней Рыбнае. Назву звязваюць з рыбалоўствам на рацэ Вожа. Непадалёк ад Рыбнага, у пойме Вожы і яе прытоку Мячы, у жніўні 1378 рускія войскі на чале з маскоўскім князем Дзмітрыем (які потым атрымаў эпітэт «Данскі») разграмілі мангола-татарскія войскі.
Непадалёк ад Рыбнага, у сяле Канстанцінава, нарадзіўся паэт С. А. Ясенін; у Канстанцінаве знаходзіцца літаратурна-мемарыяльны музей-запаведнік паэта.
У сяле Пашчупава знаходзіцца Іаана-Багаслоўскі Пашчупаўскі манастыр.
Еўдакія Сцяпанаўна Лепля
Еўдакія Сцяпанаўна Ле́пля ( — ) — вучоны ў галіне мікрабіялогіі, доктар медыцынскіх навук (1974), прафесар (1975).
Біяграфія
Нарадзілася ў горадзе (сучасны адміністрацыйны цэнтр Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі). У 1951 годзе скончыла Віцебскі медыцынскі інстытут і працавала ў ім. Абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Исследование действия синтомицина, левомицетина, биомицина на микробов кишечной группы», доктарскую на тэму «Сравнительное изучение лекарственной устойчивости и механизма ее формирования в условиях клиники у энтеробактерий». З 1960 года на пасадзе загадчыка кафедрай клінічнай мікрабіялогіі.
Навуковая дзейнасць
Е. С. Лепля займалася вывучэннем асаблівасцей і механізмаў утварэння лекавай устойлівасці ў бактэрый.
Сярод апублікаванага:
Грабніцкі
Грабніцкі — прозвішча.
Затурці
Затурці (За́турці) — вёска ў Лакачынскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Затурціўскай вясковай абшчыны.
ЖФК Бабруйчанка
«Бабруйчанка» — беларускі жаночы футбольны клуб з горада Бабруйск, заснаваны ў 1991 годзе. Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Беларусі.
Вэлыкы Акорск
Вэлыкы Акорск (Вели́кий Окорськ) — вёска ў Лакачынскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Затурціўскай вясковай абшчыны.
Рэгіёны Беларусі
Регіёны Беларусі — гісторыка-этнаграфічныя рэгіёны, што вылучаюцца на тэрыторыі Беларусі паводле комплексу этнакультурных прыкмет: асаблівасцей этнічнай гісторыі, характару рассялення, гаспадарчых заняткаў і прылад працы, народнай архітэктуры, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, традыцыйнага адзення, фальклору, мясцовых гаворак.
NGC 1027
NGC 1027 (іншыя абазначэнні — IC 1824, OCL 357) — рассеянае зорнае скопішча ў сузор’і Касіяпея.
IC 3963
IC 3963 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
NGC 1027
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
IC 3963
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вілька-Садзіўска
Вілька-Садзіўска (Вілька-Садівська) — вёска ў Лакачынскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Затурціўскай вясковай абшчыны.
Верхнёман
Верхнёман (, Верх-Неман) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лашанскага сельсавета.
Крапівенскі сельсавет
Крапі́венскі сельсаве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Крапіўна.