Пітэр_Паўль_Рубенс
Рубенс-інтэлектуал. «Чатыры філосафы»
Рубенс выдатна разбіраўся ў мастацтве і гісторыі матэрыяльнай культуры і ў гэтай вобласці вылучаўся нават у коле сваіх сяброў-навукоўцаў. Асаблівай яго любоўю карысталіся гемы і манеты, прытым адну антычную гему ён не змог прадаць разам з калекцыяй  — гэтак ён да яе прывязаўся. У вачах Рубенса і яго атачэння антычнасць была эпохай найвышэйшага росквіту цывілізацыі, з якой трэба сувымярацца і пераймаць ёй. Натуральна, што антычнасць служыла Рубенсу крыніцай узораў, асобных матываў і кампазіцыйных прыёмаў. З антычнасці запазычаны два пастаянныя сюжэты жывапісу Рубенса — вакханаліі і трыумф пасля бою, якія сімвалізавалі для яго два ўзаемадапаўняльныя бакі быцця, прыродны і ўзнёсла-чалавечы. Сувязь з антычнасцю выяўлялася не толькі ў ладзе мастацкай думкі Рубенса, але і ў мностве пэўных дэталяў. Яму былі выдатна вядомы формы антычнай архітэктуры, арнаментаў, начыння, адзення і іншага. Нікала дэ Пейрэск захапляўся дакладнасцю выяў сандаляў рымскіх салдатаў для серыі шпалер пра вычыны імператара Канстанціна. У ліставанні Рубенса ёсць шматстаронкавыя пасажы пра формы і спосабы ўжывання антычных трыножнікаў, выявы на антычнай срэбнай лыжцы і іншага. Яго глядзельная памяць не саступала памяці на тэксты. Разам з тым, да незадавальнення крытыкаў-класіцыстаў, Рубенс свабодна звяртаўся са спадчынай антычнасці і не прытрымліваўся археалагічнай дакладнасці. Яго антычныя героі і раннехрысціянскія пакутнікі апрануты ў шоўк і аксаміт па сучаснай яму модзе. Гэта адказвала эстэтычным патрэбам самага Рубенса, які не хацеў ахвяраваць разнастайнасцю фігур і каларыстычных параўнанняў. У лісце да Францыска Юнія ад 1 жніўня 1637 года Рубенс параўноўваў спробу прытрымлівацца антычнага жывапісу высілкам Арфея злавіць цень Эўрыдыкі і напамінаў, што, беручы за ўзор антычныя статуі, варта ўвесь час помніць пра адрозненне мастацкай мовы малярства і скульптуры. Крыніцай навуковых і эстэтычных уяўленняў для мастака было і кола вядомага навукоўца Юста Ліпсія, у які ўваходзіў яго брат Філіп Рубенс. Сам Пітэр Паўль таксама быў добра знаёмы з філасофіяй, але ў той жа час, мабыць, яму была блізкая эразмаўская выява разумнага і ўчыннага «хрысціянскага ваяра». Гэтыя матывы аказаліся выяўлены ў партрэце, вядомым пад назвай «Чатыры філосафы». Партрэт не датаваны, але звычайна яго лічаць данінай памяці брату Філіпу, які сканаў 8 жніўня 1611 года, і Юсту Ліпсію, памерламу 23 сакавіка 1606 года, калі браты Рубенсы былі яшчэ ў Італіі. Адпаведна, філосаф быў змешчаны ў самы цэнтр кампазіцыі, а на яго апошнюю навуковую працу намякаў бюст Сенекі. Выканаўцам апошняй волі Ліпсія быў яшчэ адзін яго ўлюбёны вучань — Ян Ваверый, паказаны ў профіль у правай частцы карціны. Сімвалічны сэнс карціны раскрываўся ў трох кнігах, што ляжаць перад адлюстраванымі. Ліпсій паказвае на нейкі пасаж у чацвёртым, раскрытым томе. Магчыма, гэта працы Сенекі. Філіп Рубенс трымае пяро, гатовы запісваць, а Ваверый адкрывае яшчэ адну кнігу. Усе трое апрануты ў строгія цёмныя касцюмы, што падкрэсліваюць іх статус, Ліпсія вылучае футравы каўнер, потым ахвяраваны на алтар сабора Нотр-Дам у Хале. Апроч пералічаных, на палатне захаваны аўтапартрэт яго аўтара — асобна ад навуковых злева — і (справа ўнізе) любімы сабака Ліпсія па мянушцы Мопс. На заднім плане ў акне бачны краявід. Калоны, што атачаюць акно, падобныя на захаваныя на Палацінскім узгорку ў Рыме і адсылаюць да порціка-стоі, які пераклікаецца з партрэтным бюстам Сенекі. Кампазіцыя карціны шматпланавая і можа быць прачытана рознымі спосабамі. Першае, яна пабудавана на сіметрычным размяшчэнні братоў Рубенсаў з левага краю карціны і супрацьстаўленых гэтай групе Ліпсія і Ваверия справа. З іншага боку, Ваверый, Ліпсій і Філіп Рубенс адлюстраваны кампактна, а Пітэр Паўль Рубенс і Сенека — злева і справа — размешчаны вышэй групы навукоўцаў на другім плане, але ўпоравень з галавой Ліпсія. Нарэшце, існуе і трэцяя — дыяганальная — вось кампазіцыі, утвораная калонамі ў акне і двума зачыненымі кнігамі на стале. Адлюстраваны на карціне бюст Сенекі належаў мастаку і быў скарыстаны ў некалькіх карцінах і гравюрах. У перавыданні ліпсіева сходу прац Сенекі 1615 года ілюстрацыі былі гравераваны па эскізах Рубенса, а ў прадмове ён быў названы «Апелесам нашых дзён», чыя творчасць служыць годнай эпітафіяй і Сенеку, і Ліпсію.