cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Scopus
Палітыка адбору крыніц для індэксацыі
Рашэнне аб індэксаванні выдання базай дадзеных «Scopus» прымаецца па выніках разгляду запытаў на ўключэнне новых выданняў Кансультатыўным камітэтам «Scopus» па адборы зместу (CSAB). У гэты камітэт уваходзяць галіновыя спецыялісты (прыкладна 20 навукоўцаў і 10 бібліятэкараў), якія прадстаўляюць розныя галіны навукі і розныя рэгіёны свету. Запыт на ўключэнне выдання ў базу дадзеных можа падаць любы навуковец з дапамогай формы на вэб-сайце. Акрамя таго, члены CSAB могуць самастойна вызначаць выданні, якія неабходна разгледзець для ўключэння. Рашэнне аб уключэнні новых выданняў (і выключэнне выданняў, якія перасталі задавальняць патрабаванням «Scopus») прымаюцца штогод. Канчатковы тэрмін падачы навукоўцамі запытаў на ўключэнне выдання да «Scopus» для індэксацыі ў наступным годзе - 1 верасня штогод. Выданні, прынятыя да ўключэння ў базу дадзеных, з'яўляюцца ў «Scopus» ў пачатку наступнага года.
Для атрымання інфармацыі аб выданні, прапанаваным для індэксацыі ў «Scopus», эксперты выкарыстоўваюць дадзеныя аб выданні з запыту на ўключэнне, матэрыялы англамоўнага сайта выдання і дадзеныя каталога перыядычных выданняў Ulrich's Periodicals Directory.
Крытэрыі адбору выданняў для ўключэння ў базу дадзеных «Scopus» ўключаюць, але не абмяжоўваюцца наступным:
Крытэрыі ацэнкі якасці ўключаюць наступнае:
Экспертным саветам апрацоўваюцца ўсе запыты на ўключэнне новых назваў выданняў да «Scopus», але экспертным саветам практычна заўсёды аўтаматычна адхіляюцца запыты на ўключэнне выданняў, якія не маюць:
Гэтак жа, у асноўным, але не заўсёды адхіляюцца запыты на індэксацыю ў базе дадзеных галіновых выданняў, якія не адпавядаюць крытэрам адбору па тыпу дакументаў, і запыты на ўключэнне часопісаў, якія былі ўключаныя ў «Scopus» ў 2004 годзе (калі была запушчана база дадзеных), але ў далейшым выключаныя з яе.
Навукаметрычны апарат
Навуковыя рэсурсы, апублікаваныя пасля 1996 года, індэксуюцца ў базе дадзеных «Scopus» разам са спісамі бібліяграфіі артыкулаў. Цытуемасць ў базе дадзеных падлічваецца шляхам аўтаматызаванага аналізу зместу гэтых спісаў. Такім чынам, у «Scopus» падлічваецца колькасць спасылак на ўсе праіндэксаваныя рэсурсы, але толькі ў рэсурсах, апублікаваных пасля 1996 года. У адрозненне ад базы дадзеных «Web of Science» Інстытута навуковай інфармацыі ЗША, у «Scopus» не выкарыстоўваецца паняцце імпакт-фактараў, затое вельмі шырока ўжываецца індэкс Гірша.
Для аўтараў, якія апублікавалі больш аднаго артыкула, у «Scopus» ствараюцца індывідуальныя ўліковыя запісы — профілі аўтараў з унікальнымі ідэнтыфікатарамі аўтараў. Гэтыя профілі прадастаўляюць такую інфармацыю, як варыянты імя аўтара, пералік месцаў яго працы, колькасць публікацый, гады публікацыйнай актыўнасці, вобласці даследаванняў, спасылкі на асноўных суаўтараў, агульная колькасць цытаванняў на публікацыі аўтара, агульная колькасць крыніц, на якія спасылаецца аўтар, індэкс Гірша аўтара і г.д. База дадзеных прадастаўляе карыстальнікам магчымасці выкарыстання унікальных ідэнтыфікатараў аўтараў для фарміравання пошукавых запытаў і налады абвестак па зменах у профілях аўтараў. Магчымасці пошуку аўтараў і абмежаванага прагляду іх профіляў даступныя без наяўнасці падпіскі на базу дадзеных.
Па аналогіі з профілямі аўтараў, для ўстаноў, супрацоўнікі якіх апублікавалі больш аднаго артыкула, у «Scopus» ствараюцца профілі з унікальнымі ідэнтыфікатарамі ўстаноў (Scopus Affiliation Identifier). Гэтыя профілі прадастаўляюць такую інфармацыю, як адрас установы, колькасць аўтараў - супрацоўнікаў установы, колькасць публікацый супрацоўнікаў, пералік асноўных назваў выданняў, у якіх публікуюцца супрацоўнікі ўстановы, і дыяграма тэматычнага размеркавання публікацый супрацоўнікаў установы.
База дадзеных «Scopus» прадастаўляе шырокія магчымасці атрымання навуковай метрыкі і правядзення аўтаматызаванага аналізу выданняў. Адпаведны інструмент дазваляе праводзіць пашыраны аналіз навуковага ўзроўню выданняў (у тым ліку, параўнальны аналіз некалькіх выданняў) па чатырох асноўных паказчыках:
Зейскае вадасховішча
Зе́йскае вадасховішча (Зейское водохранилище) — вадасховішча ў Амурскай вобласці Расіі, на рацэ Зея.
Створана ў 1980 годзе ў выніку будаўніцтва Зейскай ГЭС. Напаўнялася вадой у 1974—1980 гг. Плошча паверхні вадасховішча складае 2419 км² пры нармальным падпорным узроўні 315 м. Аб’ём вады — 68,42 км³. Даўжыня вадасховішча 225—290 км, найбольшая шырыня 40 км, сярэдняя — 8 км. Найбольшая глыбіня каля 100 м. Вышыня плаціны складае 115,5 м, яе даўжыня 714  м. Ваганні ўзроўню вады да 26 м.
Вадасховішча выкарыстоўваецца ў мэтах энергетыкі, барацьбы з паводкамі, рыбалоўства і суднаходства. Выконвае шматгадовае рэгуляванне сцёку.
Загор’е (Лагойскі сельсавет)
Заго́р'е (, Загорье) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лагойскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Знаменкаўскага сельсавета.
Турынскі павет
Турынскі павет (Туринский уезд) — адміністратыўна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Табольскай губерні Расійскай імперыі і Цюменскай губерні РСФСР.
Гісторыя
Утвораны 19 года ў складзе Табольскай вобласці Табольскага намесніцтва.
Дэкрэтам УЦВК ад 06 года ў выніку пераўтварэння Табольскай губерні Турынскі павет апынуўся ў складзе Цюменскай губерні РСФСР. Пасля ліквідацыі Цюменскай губерні пастановамі УЦВК ад 3 і 12 лістапада 1923 года тэрыторыя павета ўвайшла ў склад Ірбіцкай акругі Уральскай вобласці.
01 года на падставе пастаноў УЦВК ад 3 лістапада і 12 лістапада 1923 года ў складзе Табольскай акругі Уральскай вобласці быў утвораны Кандзінскі раён з цэнтрам у вёсцы Нахрачы. Раён быў утвораны з Кандзінскай і Малакандзінскай валасцей Табольскага павета і часткі Верхняпелымскай воласці Турынскага павета.
Насельніцтва
У 1891 годзе насельніцтва Турынскай акругі складала 62 600 чалавек, у 1897 годзе — 68 719.
Падчас перапісу 33 чалавека пазначылі беларускую мову роднай, што складала 0,5 % ад насельніцтва павета.
У перыяд Сталыпінскай рэформы пачалося массавае парясяленне насельніцтва з іншых губерняў. Да самага 1924 года адбывалася массавае парасялення сялян з тэрыторыі Беларусі.
Беларусы якія перасяліліся на новым месцы называлі сябе «самаходамі» праз тое, што самастойна дайшлі да тутэйшых месцаў.
Беларусы пераважна сяліліся ля малых рэк і займаліся земляробствам. На тэрыторыі аднаго толькі Таборынскага раёна станам на 1912 было заснавана 58 населенных пункта беларусамі.
Адзін з дакладана вядомых перасяленцаў з Беларусі гэта Трафім Сяргеевіч Марозаў — бацька Паўліка Марозава.
Нейва (рака)
Не́йва (Не́йва) — рака ў Свярдлоўскай вобласці Расіі. Упадае ў раку Рэж, утварае раку Ніцу — прыток ракі Туры (басейн Обі).
Даўжыня 294 км, плошча басейна 5600 км².
Рака бярэ пачатак на ўсходнім схіле Сярэдняга Урала, побач з возерам Таватуй, далей працякае праз Верх-Нейвінскую сажалку.
У вярхоўях — шэраг вадасховішчаў — завадскіх сажалак: Верх-Нейвінская, Малая, Нейва-Рудзянская, Няўянская, Петракаменская, Нейва-Шайтанская і Алапаеўская.
Прытокі: Першая, Бунарка, Лабачёўка, Хмелёўка, Паўночная Шуралка, Вілюй, Бродаўка, Белякоўка, Амбарка, Алабашка, Сусанка, Мастоўка, Лянёўка, Алапаіха, Кайбашка, Каменка і інш.
Царква Святой Ірыны
Царква Святой Ірыны (Aya İrini, Αγία Ειρήνη, Ая-Ірэна) — адна з самых ранніх захаваных цэркваў Канстанцінопаля, прысвечана «Святому міру» (а не Святой Ірыне). Царква размешчана ў гістарычным цэнтры Стамбула ў раёне Султанахмет у першым унутраным двары палаца Тапкапы. Ая-Ірэна ўяўляе новы для VI стагоддзя тып базілікі ў форме крыжа. Прытвор царквы выкладзены мазаікай часоў Юстыніяна. Унутры стаіць саркафаг, у якім, паводле падання, знаходзяцца рэшткі Канстанціна.
Першая хрысціянская базіліка на гэтым месцы была збудавана напачатку IV стагоддзя на месцы руін старажытнага храма Афрадыты пры рымскім імператары Канстанціне і з'яўлялася галоўным храмам горада да будаўніцтва Святой Сафіі. У маі — ліпені 381 года ў ім праходзілі паседжанні Другога ўсяленскага сабору.
У 346 годзе каля храма загінула больш за 3000 чалавек з-за рэлігійных рознагалоссяў. У 532 годзе, падчас паўстання «Ніка», царква была спалена, а затым была адбудавана пры Юстыніяне ў 532 годзе. Царква моцна пацярпела ад землетрасення ў 740 годзе, пасля чаго была значна перабудавана. Фігурныя мазаікі загінулі ў эпоху іканаборства, на месцы традыцыйнага Спаса Уседзяржыцеля ў консе красуецца мазаічны крыж.
Пасля заваявання Канстанцінопаля ў 1453 годзе царква не была перароблена ў мячэць і значных змен у яе знешнім выглядзе не адбывалася. Дзякуючы чаму да нашых дзён храм Святой Ірыны з'яўляецца адзінай царквой у горадзе, якая захавала свой першапачатковы атрыум (прасторнае высокае памяшканне пры ўваходзе ў царкву).
На працягу XV—XVIII стагоддзяў царква выкарыстоўвалася асманамі ў якасці зброевых складоў, а пачынаючы з 1846 года, храм быў пераўтвораны ў Археалагічны музей. У 1869 годзе царква Святой Ірыны была ператворана ў Імператарскі музей. Праз некалькі гадоў, у 1875 годзе, яго экспанаты з-за недастатковай колькасці месца былі перавезены ў Кафляны павільён. Нарэшце, у 1908 годзе ў царкве быў адкрыты Ваенны музей. У нашы дні царква Святой Ірыны служыць канцэртнай залай. З 1980 г. — асноўная пляцоўка для (штогадовага) міжнароднага музычнага фестывалю.
Дысертацыя
Змяшчае абагульненне вынікаў даследаванняў суіскальніка, якія праводзіліся ім за час ад некалькіх месяцаў да некалькіх год. У значнай меры грунтуецца на матэрыяле, апублікаваным аўтарам у навуковым друку. Афармляецца па пэўных правілах у выглядзе пераплеценага рукапісу ці кнігі аб'ёмам як правила ад 50 да 500 старонак, у залежнасці ад галіны навукі і ўзроўню. Падлягае абароне на пасяджэнні адпаведнай камісіі або савета.
У сучаснай Беларусі абараняюцца магістарскія, кандыдацкія і доктарскія дысертацыі.
Патрабаванні да кандыдацкіх і доктарскіх дысертацый
Дысертацыя павінна быць самастойна выкананай кваліфікацыйнай навуковай працай, якая мае ўнутранае адзінства і якая сведчыць аб асабістым укладзе аўтара ў навуку, прысвечана вырашэнню навуковай задачы або вывучэнню абранай навуковай праблемы і ўтрымліваць:
Атрыманыя аўтарам новыя навуковыя вынікі павінны быць апублікаваныя, даказаны на аснове навуковай метадалогіі, прынятай у дадзенай галіне навукі, і аб’ектыўна ацэнены ў супастаўленні з вядомымі.
Кандыдацкая дысертацыя павінна ўтрымліваць новыя навуковыя тэарэтычныя і (або) эксперыментальныя вынікі па адным з актуальных напрамкаў навуковых даследаванняў. Доктарская дысертацыя павінна быць прысвечана распрацоўцы новага навуковага напрамкі або канцэптуальнаму развіццю аднаго з актуальных навуковых напрамкаў і ўтрымліваць прынцыпова новыя вынікі, сукупнасць якіх з’яўляецца буйным дасягненнем у адпаведнай галіны навукі. Як правіла, дадзеныя новыя вынікі павінны быць прызнанымі сусветнай навуковай супольнасцю і забяспечваць прыярытэт Рэспублікі Беларусь у адпаведнай галіне навукі, рэальны эканамічны і (або) сацыяльны эфект.
У дысертацыі суіскальнік вучонай ступені абавязаны даваць спасылкі з указаннем аўтараў і крыніц, уключаючы дысертацыі, матэрыялы якіх ён выкарыстоўвае. Спасылкі прыводзяцца таксама на ўласныя публікацыі, у якіх утрымліваюцца матэрыялы, якія выкладаюцца ў дысертацыі. Пры выкарыстанні ў дысертацыі вынікаў, якія належаць асобам, разам з якімі былі напісаны навуковыя працы, а таксама іншым асобам, суіскальнік вучонай ступені абавязаны адзначыць гэта ў дысертацыі і автореферате са спасылкай на аўтара і крыніцу.
Навука
Замасточча (Лагойскі раён)
Замасто́чча (, Замосточье) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лагойскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Знаменкаўскага сельсавета.
Уладзімір Анатольевіч Зубкоў
Уладзімір Анатольевіч Зубкоў (, СССР) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю, трэнер, чатырохкратны чэмпіён свету (1971, 1973, 1974, 1975), прызёр чэмпіянатаў свету і Еўропы. Заслужаны майстар спорту СССР (1971).
Біяграфія
Уладзімір Зубкоў пачаў займацца спортам у родным горадзе Новасібірску. Першы трэнер — Віктар Кузняцоў. Рост 150 см. Выступаў у найлягчэйшай вазе.
На міжнародных спаборніцтвах Зубкоў адразу выявіў сябе як выдатны барэц. На чэмпіянаце свету па барацьбе 1970 года, у Эдмантане, дэбютант Уладзімір Зубкоў дабраўся да фіналу, дзе саступіў вопытнаму Георгэ Берчану, з Румыніі, які стаў двухразовым чэмпіёнам. Пасля гэтага Зубкоў выйграў чатыры запар чэмпіянату свету: 1971, 1973, 1974 і 1975 гадоў (у 1972 годзе чэмпіянат не праводзіўся з-за алімпіяды).
Скончыў у 1974 годзе Беларускі інстытут фізічнай  культуры.
Сімвалічна, што на апошнім чэмпіянаце свету 1975 года ў Мінску, ён узяў рэванш у таго ж Георгэ Берчану, стаўшы чатырохкратным чэмпіёнам свету.
Вярхлессе (курганны могільнік)
Вярхлессе — курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча каля вёскі Вярхлессе Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці.
Курганны могільнік
У 1976 годзе могільнік уяўляў сабой 46 насыпаў, большая частка іх была пашкоджана — парушана ямамі. 19 курганоў захаваліся добра. Насыпы параслі дрэвамі і кустамі. Дыяметр курганоў 8−15 м, высота 1,5−2 м. Пры даследаванні Н. М. Дубіцкай у 2003 годзе іх колькасць паменьшылася да 38, з якіх пашкоджанымі былі 30. З абодвух бакоў курганы абкружаны полем.
Курганны могільнік каля в. Верхлессе адкрыла і абследвала А. Г. Калечыц у 1976 годзе. Раскопкі не правозділіся.
Лугавое (Усходне-Казахстанская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 440 чалавек (222 мужчыны і 218 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 341 чалавек (166 мужчын і 175 жанчын).
Сэрвач (прыток Віліі)
Сэрвач — рака ў Докшыцкім, Мядзельскім і Вілейскім раёнах Беларусі, правы прыток Віліі.
Даўжыня 85 км. Плошча вадазбору 1105 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 7,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,2 ‰.
Назва
Назва Сэрвач балцкага паходжання, складаецца з дзвюх асноў.
Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цекці, струменіць». Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цекці», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цекці».
Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе». Такая семантыка развілася са значэння «вока» (індаеўрапейскае *okṷ(e)s-) : вока > палонка, калодзеж, бачажына > вада, рака.
У двухасноўных гідронімах тыпу Іслач ці Нарач ak- займае тую ж другую пазіцыю, якую ў іншых выпадках займаюць балцкае up- / ap- (літ. upė, пруск. ape «рака») або яцвяжскае -da (ад яцвяжскага *udā «вада, рака»)  — як у гідронімах Жукопа або Ясельда.
Назву Сэрвач можна перадаць як «Рака, што струменіць».
Асноўныя прытокі
Справа: Патачанка, Дубенка, Наква, Катлянка. Злева: ручай Сэрвач, рэкі Галядза, Зуйка.
Amphisbaena anaemariae
Распаўсюджанне
Гэты від з'яўляецца эндэмікам Бразіліі. Сустракаецца ў Гаясе, Мінас-Жэрайсе і Федэральнай акрузе.
Чабор украінскі
Чабор украінскі (Thymus pulegioides) - від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Еўропе.
Сэрвач (прыток Віліі)
Агульнае
Выцякае на паўднёвы захад з возера Сэрвач Докшыцкага раёна, упадае ў Вілейскае вадасховішча на паўднёвы ўсход ад вёскі Людвінова Вілейскага раёна. Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у канцы сакавіка.
Чабор украінскі
Назва
Відавы эпітэт паходзіць ад pulegium — мята віду і -οειδεϛ — суфікса, які паказвае на падабенства.
Сэрвач (прыток Віліі)
Агульнае
Даліна ў верхнім і месцамі ў сярэднім цячэнні невыразная, на астатнім працягу трапецападобная; яе шырыня 1,5—2,5 км, месцамі звужаецца да 0,6—1 км. Пойма двухбаковая, слабаперасечаная, у верхнім цячэнні забалочаная, тарфяністая, на астатнім працягу сухая, пясчаная. Рэчышча моцназвілістае, у сярэднім цячэнні на працягу 1,8 км каналізаванае, у верхнім — моцна зарастае; шырыня яго ў верхнім цячэнні — 2—5 м, у сярэднім і ніжнім 15—25 м, месцамі да 40 м.
Чабор украінскі
Назва
Беларускія назвы: ціміяк, чабрэц, мацержанка, чабур, чомбер, чабер ліловы, чабёр белы, чамбор красны, сіміан.
Сэрвач (прыток Віліі)
Агульнае
У басейне ракі азёры Станіслаўскае, Арэхавае, Чорнае і інш.
Чабор украінскі
Батанічнае апісанне
Шматгадовая расліна, паўкустарнічак з высокімі (10-20 (25) см даўжынёй) слаба адраўнелымі парасткамі, якія прыўздымаюцца толькі ў аснове. Лісце моцна араматычнае, яйцападобнай формы, на кароткіх ножках, ліставыя пласціны памерам 8-18 × 5-10 мм. Суквецце галоўкавае, да канца цвіцення выцягнутае, са злёгку расстаўленымі кольцамі. Чашачка 3.5-4 мм даўжынёй, часта пурпурная. Кветкі даўжынёй ≈ 6 мм, ад ружовай да пурпурнай афарбоўкі.
ФК Рома
«Рома» (Associazione Sportiva Roma) — італьянскі футбольны клуб з горада Рым. Клуб быў заснаваны ў выніку зліцця некалькіх футбольных клубаў горада ў 1927 годзе. «Рома» гуляе ў Серыі A з часоў свайго заснавання, але толькі адзін сезон у пачатку 1950-х клуб вымушаны быў прапусціць, бо вылецеў у Серыю B.
«Рома» перамагала ў італьянскім чэмпіянаце тройчы, у сезонах 1941/42, 1982/83 і 2000/01, а таксама дзевяць разоў станавілася ўладальнікам Кубка Італіі і двойчы Суперкубка краіны. На еўрапейскай арэне клуб у 2022 годзе стаў першым пераможцам Лігі канферэнцый, яшчэ двойчы «Рома» выхадзіла ў фіналы еўрапейскіх кубкаў: Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў у 1983/84, але там яна атрымала паражэнне ў серыі пенальці ад «Ліверпула», і Кубка УЕФА ў 1990/91, калі саступіла «Інтэру».
Хатнія гульні ў цяперашні час клуб праводзіць на «Стадыа Алімпіка», які яны падзяляюць са сваім асноўным супернікам клубам «Лацыа». Маючы ўмяшчальнасць большую за 72 тысячы гледачоў, стадыён з’яўляецца другім па велічыні ў Італіі, саступаючы толькі міланскаму «Сан-Сіра».
Раннія часы
Футбольны клуб «Рома» быў утвораны 22 ліпеня 1927 года ў выніку аб’яднання трох рымскіх каманд: «Роман», «Альба-Аўдачэ» і «Фарцітуда-Про Рома» (першапачаткова каманд было пяць — «Роман», «Альба», «Аўдачэ», «Фарцітуда» і «Про Рома»). Гэта было зроблена па ініцыятыве аднаго з лідараў фашысцкай партыі Італа Фоскі з мэтай з’яўлення ў Вечным горадзе клуба, здольнага пазмагацца з гегемоніяй паўночнаітальянскіх каманд — «Джэноа», «Тарына», «Ювентусам», «Інтэрнацыянале» і «Балонняй». Толькі адна рымская каманда змагла пазбегнуць зліцця — «Лацыа», дзякуючы намаганням віцэ-прэзідэнта клуба генерала міліцыі Джорджа Вакаро.
«Рома» стала ўдзельнікам італьянскай Серыі А ў сезоне 1929/30. А ўжо ў наступным сезоне «джаларосі» фінішавалі на другім месцы, прапусціўшы наперад толькі «Ювентус». Найлепшымі ігракамі гэтага перыяду ў «Роме» былі капітан Аціліа Ферарыс, а таксама Гвіда Мазеці, Фульвіа Бернардзіні і Радольфа Воўк.
Дасягненні
Серыя A Кубак Італіі Суперкубак Італіі Міжнародныя кубкі
Склад
Станам на жнівень 2023 года.
Вуліца Жарэса Алфёрава (Мінск)
Вуліца Жарэса Алфёрава — вуліца ў мікрараёне Мінск-Свет Кастрычніцкага раёна Мінска на тэрыторыі старога аэрапорта. Названа ў гонар Ж. І. Алфёрава рашэннем Мінскага гарадскога Савет дэпутатаў ад 15 чэрвеня 2022 года. Раней прапанову назваць вуліцу ў Мінску ў гонар Алфёрава зрабілі актывісты партыі "Справядлівы свет ". Ідзе ад вуліцы Кіжаватава да вуліцы Тэслы.
Thymus alpestris
Thymus alpestris — від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Еўропе.
Назва
Відавы эпітэат ад alpes — «Альпы» і  — прыметнікавы суфікс, які паказвае на паходжанне або месца жыхарства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая расліна 2.5-10 см даўжынёй. Паўзучы паўкуст з нізкімі (3-8 см даўжынёй) кветканоснымі парасткамі, з круглявым або даўгавата-яйцападобным лісцем 4-8 мм даўжынёй, 3-5 мм шырынёй, на прыкметных хвосціках, асабліва развітых у ніжніх лістоў, дзе яны перавышаюць даўжыню пласцінкі. Міжвузеллі значна даўжэй лісця. Чашачка пурпурная, 4-4. 5 мм даўжынёй.
Распаўсюджанне
Еўропа: Чэхія, Польшча, Славакія, Украіна, Румынія, Аўстрыя, Францыя.
Давыдаўка (гарадзішча)
Апісанне
Узнікла ў 1-ым тыс. да н.э. — 1-мы тыс. н.э. Пляцоўка гарадзішча мае форму неправільнага авала з памерамі па восях паўночны усход — паўднёвы захад 85 м і паўднёвы усход — паўночны захад 30 м. Па перыметры гарадзішча ўмацавана валам і ровам. Вышыня вала 1,5-2 м, шырыня 10 м, глыбіня рова 1-1,5 м, шырыня 3 м. Выявіла і абследавала ў 1981 годзе Н. М. Дубіцкая. Раскопкі не праводзіліся.
Карцоўшчына
Карцо́ўшчына (, Карцовщина) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лагойскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Знаменкаўскага сельсавета.
Януар Іванавіч Сухадольскі
Януар (Ян) Іванавіч Сухадольскі (January Suchodolski;, —) — беларускі жывапісец-баталіст і ваенны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Сухадольскіх герба «Слепаўрон». Сын Яна Сухадольскага і Тэклі з Даўнаровічаў. Брат паэта Райнольда Сухадольскага.
Першыя ўрокі жывапісу браў у польскага мастака А. Брадоўскага. Скончыў Свіслацкую гімназію, Школу ваенных інжынераў у Варшаве, служыў у войску Царства Польскага. Удзельнічаў у руска-іранскай вайне (1826—1828), знаходзіўся пры штабе фельдмаршала І. Паскевіча, на заказ якога стварыў цыкл карцін прысвечаны кампаніі. Удзельнічаў у паўстанні 1830—1831 гадоў, эмігрыраваў, жыў у Рыме. Пасля амністыі вярнуўся на радзіму, дзе жыла сям’я. Па запрашэнні імператара Мікалая I паехаў у Пецярбург, дзе атрымаў заказ на цыкл карцін пра батальныя сцэны руска-французскай вайны 1812 года. Цяпер частка карцін захоўваецца ў карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка ў Мінску, ў Гомельскім краязнаўчым музеі (творы, зробленыя на заказ фельдмаршала І. Паскевіча).
Прапаганда
Прапаганда (propaganda — тое, што трэба распаўсюдзіць) — загадзя спланіраванае і мэтанакіраванае распаўсюджванне інфармацыі: фактаў, аргументаў, чутак і іншых звестак, у тым ліку заведама ілжывых, для аказання ўздзеяння на грамадскую думку ці іншую мэтавую аўдыторыю. Асноўнымі элементы працэса прапаганды з’яўляюцца суб’ект (сацыяльная група, інтарэсы якой выражае прапаганда), змест, форма і метады, сродкі ці каналы прапаганды (СМІ, сістэма лекцыйнай прапаганды і іншае), аб’ект (аўдыторыя, якой адрасаваная прапаганда). Прапаганда звычайна паўтараецца і распаўсюджваецца праз розныя сродкі масавай інфармацыі, каб сфарміраваць пэўную грамадскую думку.
У адрозненне ад аб’ектыўнай падачы інфармацыі, прапаганда дае інфармацыю перш за ўсё для ўздзеяння на аўдыторыю. Прапаганда часцяком дае інфармацыю выбарачна, хоць не да канца сказаная праўда з’яўляецца таксама хлуснёй, каб заахвоціць да пэўных абагульненняў, ці выкарыстоўвае эмацыйна зараджаныя паведамленне, каб справакаваць хутчэй за эмацыйную, чым рацыянальную рэакцыю на прадстаўленую інфармацыю. Жаданым вынікам з’яўляецца змяненне адносін да суб’екту ў мэтавай аўдыторыі, каб прасоўваць таемныя палітычныя планы. Прапаганда можа выкарыстоўвацца як форма палітычнага супрацьстаяння.
Хоць тэрмін «прапаганда» справядліва набыў ярка негатыўную афарбоўку з-за яе спалучэння маніпуляцыяй і шавінізмам. Прапаганда ў сваім першапачатковым значэнні мела нейтральную афарбоўку і магла быць звязана з ужываннем, якое было ў цэлым мяккім і нявінным, як, скажам, публічныя рэкамендацыі па ахове здароўя, заахвочванне грамадзян удзельнічаць у выбарах, заахвочванне людзей паведамляць у праваахоўныя органы аб злачынствах і гэтак далей.
Конкурс песні Еўрабачанне 2022
Конкурс песні Еўрабачанне 2022 — 66-ы конкурс песні, які праходзіў у Італіі пасля перамогі ў 2021 годзе рок-групы «Måneskin» з песняй «Zitti e buoni». Гэта быў трэці конкурс, які правяла Італія пасля Неапаля ў 1965 годзе і Рыма ў 1991 годзе.
Пераможцам конкурсу стала Украіна, якую прадстаўляў гурт Kalush Orchestra з песняй «Stefania». Гэта стала трэцяй перамогай Украіны, пасля перамог у 2004 і 2016 гады.
Месца правядзення
7 ліпеня 2021 года RAI афіцыйна абвясціла аб пачатку падачы заявак, абвясціўшы крытэрыі для патэнцыяльных гарадоў, якія будуць прымаць Еўрабачанне 2022. Горад, які прымае спаборніцтвы, павінен адпавядаць наступным патрабаванням :
У выпадку гэтага, трэба, каб месца правядзення было мала :
Згодна з правіламі, толькі 4 з вышэйзгаданых гарадоў выглядалі як тыя, якія адпавядалі гэтым патрабаванням: Балоння, Мілан, Рым і Турын.
Гарады, якія жадалі прыняць Еўрабачанне 2022, маглі падаць заяўку на мерапрыемства з 7 па 12 ліпеня 2021 года.
Фінал
Пераможцам конкурсу стала Украіна, якую прадстаўляў гурт Kalush Orchestra з песняй «Stefania». Другое месца дасталася Вялікабрытаніі, трэцяе — Іспаніі.
Аргунскі хрыбет
Аргу́нскі хрыбет (Аргунский хребет) — горны хрыбет у Забайкальскім краі Расіі, у левабярэжжы сярэдняга цячэння ракі Аргунь.
Хрыбет пачынаецца паблізу Забайкальска і цягнецца на паўночны ўсход да правабярэжжа нізоўяў ракі Урулюнгуй, левага прытоку Аргунь. Агульная працягласць хрыбта складае каля 130 км пры сярэдняй шырыні 35—40 км. Пераважныя вышыні дасягаюць 1000 м, вышэйшы пункт — гара Бярозавая (1139 м).
Ніца (рака)
Ніца (Ница́) — рака ў Свярдлоўскай вобласці Расіі, правы прыток Туры (басейн Обі).
Утвараецца пры зліцці рэк Нейва і Рэж. Даўжыня — 262 км (з ракой Нейва — 556 км), плошча басейна — 22 300 км². Цячэ па Заходне-Сібірскай раўніне.
Жыўленне змяшанае, з перавагай снегавога. Сярэдні расход ля горада Ірбіт (165 км ад вусця) 42,5 м³/с. Замярзае ў канцы кастрычніка-пачатку лістапада, выкрываецца ў канцы красавіка.
Вуліца Ігара Лучанка (Мінск)
Вуліца Ігара Лучанка — вуліца ў мікрараёне Мінск-Свет Кастрычніцкага раёна Мінска на тэрыторыі старога аэрапорта. Названа ў гонар кампазітара І.М. Лучанка рашэннем Мінскага гарадскога Савет дэпутатаў ад 24 снежня 2020 года № 259. Ідзе ад пл. Стары Аэрапорт да вуліцы Паўднёвая магістраль. Характарызуецца шматпавярховай многафункціянальнай забудовай.
Славакія на конкурсе песні Еўрабачанне
Славакія ўдзельнічала ў конкурсе «Еўрабачанне» з 1994 па 2012 год. Пры гэтым краіна хацела дэбютаваць годам раней, але ў 1993 годзе яна не прайшла кваліфікацыйны этап. У першых трох фіналах, найлепшым вынікам з'яўляецца 18-е месца, якое дзяржава дасягла на конкурсе 1996 года. З-за дрэнных вынікаў Славакія вымушана была праз год прапускаць конкурс, пакуль увогуле не адмовілася ад ўдзелу ў 2000 годзе (пасля няўдзелу ў 1999-ым).
Павярнулася краіна на конкурс, толькі праз 11 гадоў, у 2009 годзе. Аднак вынікі дзяржавы на конкурсе не палепшыліся, на працягу чатырох гадоў, Славакія не магла прайсці ў фінал. Пасля апошняй паразы на конкурсе 2012 года, калі славацкі ўдзельнік Макс Джэйсан Мэй заняў апошняе месца ў паўфінале, краіна зноў адмовілася ад удзелу, і больш на конкурс не вярталася.
Славакія з'яўляецца адной з нямногіх краін (разам з Андорай і Манака), якія пасля ўвядзення паўфіналаў ніколі не праходзілі ў фінал, хаця Славакія і Манака ўдзельнічалі ў фіналах яшчэ да ўвядзення паўфіналаў.
За тры гады ўдзелу ў фінале Славакія набрала 42 балы, а ў паўфіналах (за выключэннем адборачных 1993 і 1996 гадоў) — 102 бала.
Гісторыя галасавання
Станам на год гісторыя галасавання Славакіі выглядае наступным чынам:
Садовае (Усходне-Казахстанская вобласць)
Садовае — сяло ў Шэманаіхінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акцябрскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 7 км на паўночны захад ад раённага цэнтра, горада Шэманаіха. Код КАТА — 636847400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 138 чалавек (71 мужчына і 67 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 51 чалавек (28 мужчын і 23 жанчыны).
Дзмітрый Леанідавіч Пятровіч
Член Саюза пісьменнікаў Беларусі (2010). Магістр філалагічных навук (2011).
Адукацыя
Пасля 9 класа (СШ № 73 г. Мінска) паступіў у Мінскае педагагічнае вучылішча № 2, якое скончыў у 1991 годзе. Пад канец 4 курса ўдзельнічаў у Рэспубліканскай алімпіядзе па музыцы (у рамках Рэспубліканскага конкурсу педагагічнага майстэрства), дзе заняў 1 месца, дзякуючы чаму стаў студэнтам музычна-педагагічнага факультэта Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя М. Горкага аўтаматычна, без экзаменаў. У 1996 г. паспяхова скончыў музычна-педагагічны факультэт, а ў 2009-м (паступіў адразу на 2 курс у 2005 г.) — факультэт беларускай філалогіі і культуры Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка. У 2009—2011 гг. вучыўся ў магістратуры, пасля заканчэння якой абараніў магістарскую дысертацыю па тэме «Аказіянальныя словы ў беларускай паэзіі канца ХХ — пачатку ХХІ стст.» і атрымаў ступень магістра філалагічных навук.
Працоўная дзейнасць
Пасля заканчэння ў 1996 годзе БДПУ імя М.Танка шмат гадоў настаўнічаў. У 2010—2015 гг. — вядучы стылістычны рэдактар газеты «Звязда». З 2015 г. працаваў вядучым рэдактарам у выдавецтве «Мастацкая літаратура».
Памёр 24 лістапада 2020 года ад каранавіруснай інфекцыі
Творчасць
Пачаў пісаць вершы і прозу з 1985 г., а музыку (першая песня — «Вишня», на верш М. Ісакоўскага) — на год раней. Нотную грамату вывучыў самастойна. Публікавацца пачаў значна пазней. У 2005 г. газеце «Настаўнік» апублікаваў верш «Гукаў начных слізгаценне…» і эсэ «Горад майго сэрца» ў «Краязнаўчай газеце». Мастацкія творы Д. Пятровіча (вершы, апавяданні, аповесці, эсэ), а таксама публіцыстычныя артыкулы друкаваліся ў штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», часопісах «Полымя», «Маладосць», «Белая Вежа», «Роднае слова», «Бярозка», газетах «Звязда», «Мінская праўда», «Краязнаўчай газеце», калектыўных зборніках, іншых выданнях. Яго вершы перакладаліся на рускую мову.
Апошнім часам актыўна выступае як перакладчык з рускай і нямецкай моў вершаў рускіх і нямецкіх класікаў (Г. Гейнэ, І. Гётэ, М. Лермантаў, І. Бунін, М. Някрасаў, Ф. Цютчаў, С. Ясенін, А. Блок, Г. Ахматава, М. Цвятаева, В. Мандэльштам, У. Высоцкі і інш.), а таксама беларускіх паэтаў (В. Паліканіна, А. Чорная, Т. Лейка, Л. Палеес, А. Левіна, Ю. Сапажкоў і інш.). Пераклады Д. Пятровіча публікаваліся ў часопісе «Белая Вежа», газетах «Звязда» і «Рэспубліка», кнізе В. Паліканінай «Под небом нераздельным».
Дзмітрый Пятровіч — аўтар больш за 100 песень на словы такіх паэтаў, як Я. Купала, М. Багдановіч, А. Блок, У. Караткевіч, Р. Барадулін, Я. Янішчыц, А. Пісьмянкоў, Р. Баравікова, А. Аўруцін, М. Башлакоў, М. Шабовіч, Н. Гальпяровіч, А. Бадак, В. Шніп, А. Зэкаў, Т. Трафімава, З. Прыгодзіч, С. Валодзька і іншыя (у тым ліку на ўласныя вершы). Яго песні выконвае Нацыянальны акадэмічны народны хор імя Г. І. Цітовіча, А. Сямёнаў, А. Міхальчэнкаў і інш. . Песні Д. Пятровіча часта гучаць на творчых вечарах сучасных паэтаў, на свяце паэзіі ў Вязынцы, на розных фестывалях.
Вуліца Міхаіла Савіцкага (Мінск)
Вуліца Міхаіла Савіцкага — вуліца ў мікрараёне Мінск-Свет Кастрычніцкага раёна Мінска на тэрыторыі старога аэрапорта. Названа ў гонар мастака М.А. Савіцкага рашэннем Мінскага гарадскога Савет дэпутатаў ад 24 снежня 2020 года № 259.
Іванкоў
Іванкоў — прозвішча.
Грамадзянская вайна
Грамадзянская вайна, вайна паміж палітычнымі сіламі ў адной дзяржаве, якая ахоплівае значную частку насельніцтва з абодвух бакоў. Тэрмін ўзнік з таго факта, што варагуючыя бакі складаюцца з грамадзян адной дзяржавы. Прыкметамі грамадзянскай вайны з'яўляюцца наяўнасць элементаў ваенна-палітычнай машыны ў абодвух бакоў і агульнанацыянальны размах падзей.
Грамадзянскія войны ХХ – ХХІ стагоддзяў
1910 – 1920 — Грамадзянская вайна ў Мексіцы
1917 – 1923 — Грамадзянская вайна ў Расіі
1918 — Грамадзянская вайна ў Фінляндыі
1922 – 1923 — Грамадзянская вайна ў Ірландыі
1927 – 1950 — Грамадзянская вайна ў Кітаі
1934 — Грамадзянская вайна ў Аўстрыі
1936 – 1939 — Грамадзянская вайна ў Іспаніі
1957 – 1975 — Вайна ў В’етнаме
1962 – 1975 — Грамадзянская вайна ў Лаосе
1967 – 1975 — Грамадзянская вайна ў Камбоджы
Германаўская вуліца (Мінск)
Германаўская вуліца — вуліца ў мікрараёне Мінск-Свет Кастрычніцкага раёна Мінска на тэрыторыі побач са старым аэрапортам. Названа ў гонар мужчынскага імя Герман і існавала пад такой назвай да 1964 г., калі была пераназвана ў вуліцу Сямёнава. У 2012 г. частцы вуліцы вярнулі назву Германаўская. У цяперашнім выглядзе злучае вуліцы Брацкая і Паўднёвая магістраль.
Грамадзянская вайна
Грамадзянскія войны ХХ – ХХІ стагоддзяў
1967 – 1970 — Грамадзянская вайна ў Нігерыі
1970 – 1992 — Грамадзянская вайна ў Мазамбіку
1974 – 2002 — Грамадзянская вайна ў Анголе
1978 – па цяперашні час — Грамадзянская вайна ў Афганістане
1991 – 1995 — Грамадзянская вайна ў Югаславіі
1991 – 2002 — Грамадзянская вайна ў Алжыры
1992 – 1997 — Грамадзянская вайна ў Таджыкістане
1991 – 1993 — Грамадзянская вайна ў Грузіі
1996 – 2006 — Грамадзянская вайна ў Непале
2011 – па цяперашні час — Грамадзянская вайна ў Лівіі
2011 – па цяперашні час — Грамадзянская вайна ў Сірыі
Сальватацыя
Асобны выпадак сальватацыі — гідратацыя, у выніку якой утвараюцца гідраты.
Уяўленне аб сальватацыі ўведзена незалежна І. А. Каблуковым і У. А. Кісцякоўскім.
Вішанскі сельсавет
Ві́шанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Вішанькі.
Іканаборства ў Візантыі
Іканаборства (εἰκονομαχία; таксама іканаклазм — ад εἰκόνα — «выява» (ікона) + κλάω — «разбіваць») — рэлігійна-палітычны рух у Візантыі ў VIII — пачатку IX стагоддзяў, накіраваны супраць шанавання ідалаў. Іканаборцы лічылі свяшчэнныя абразы ідаламі, а культ шанавання ікон — ідалапаклонствам, спасылаючыся на старазапаветныя запаведзі.
У 730 годзе імператар Леў III Ісаўр забараніў шанаванне ікон. Вынікам іканаборства стала знішчэнне тысяч ікон, а таксама мазаік, фрэсак, статуй святых і размаляваных алтароў у шматлікіх храмах. Іканаборства было афіцыйна прызнана на Іканаборскім саборы ў 754 годзе пры падтрымцы імператара Канстанціна V Капраніма, які сурова настроіўся супраць іконапаклоннікаў, асабліва манахаў.
Аднак пазней, у 787 годзе, пры падтрымцы імператрыцы Ірыны, удавы Льва IV Хазара, Сёмы Усяленскі сабор усё ж зацвердзіў дагмат іконашанавання і адмяніў рашэнне сабора 754 года (якое было вырашана не лічыць «усяленскім»). Імператары Нікіфар I Генік і Міхаіл I Рангавэ, якія кіравалі пасля Ірыны, прытрымліваліся іконашанавання; але пасля разгромнага паражэння Міхаіла I у вайне з балгарамі ў 813 годзе на прастол узышоў Леў V Армянін, пры якім іканаборства аднавілася, а рашэнні сабору 754 гады былі прызнаны зноў.
Нарач (рака)
На́рач, Нарача́нка, Нароча — рака ў Мядзельскім і Вілейскім раёнах Беларусі, правы прыток Віліі. Даўжыня 75 км. Вадазбор 1650 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 11,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 ‰.
Іканаборства ў Візантыі
Нарэшце ў перыяд рэгенцтва імператрыцы Феадоры патрыярх-іканаборац Іаан VII быў зрынуты. Пры новым патрыярху Мяфодзіі, які змяніў яго, у 843 годзе адбыўся новы сабор, які зацвердзіў і ўхваліў усе палажэнні VII Усяленскага сабору і зноў адлучыў іканаборцаў. Тады ж быў усталяваны і ўпершыню здзейснены (11 сакавіка 843 года) чын абвяшчэння вечнай памяці змагарам за праваслаўе і аддання анафеме ератыкоў, які здзяйсняецца ў праваслаўнай царкве і да нашага часу ў Тыдзень Праваслаўя («Урачыстасць Праваслаўя»).
Нарач (рака)
Назва
Назва ракі Нарач (Нарачанка) найімаверней вытворная ад назвы возера Нарач. На гэта паказвае назва возера Nar-akys на тэрыторыі Літвы, адносна недалёка ад Нарачы.
Назва Нарач балцка-літоўскага паходжання, яе ўтвараюць дзве асновы Nar- i Ak-. Дакладна тыя ж асновы ў назве возера Nar-akys, таксама корань Nar- у літоўскіх гідронімах Narantis, Narasa, Nar-upis. На ўсходзе старабалцкай тэрыторыі корань Nar- у рачной назве Нара на Верхнім Павоччы.
Корань Nar- (Ner-) звязаны з літоўскім nerti «ныраць», naras «нырок (у ваду)», далей да індаеўрапейскага *ner- «ныраць, пагружацца; прытулак, логвішча, нара».
У двухасноўных гідронімах тыпу Нарач ці Свіслач ak- займае тую ж другую пазіцыю, якую ў іншых выпадках займаюць балцкае up- / ap- (літ. upė, пруск. ape «рака») або яцвяжскае -da (ад яцвяжскага *udā «вада, рака»), як у гідронімах Жукопа або Ясельда.
Значэнне назвы Нарач можна перадаць як «Глыбокая вада».
Асноўныя прытокі
Панурка, Вузлянка, Спягліца, Груздзеніца, Ганутка.
На рацэ
Зоны адпачынку: Вузлянка
Агульнае
Выцякае на поўдзень з возера Нарач у Мядзельскім раёне, цячэ ў межах Нарачана-Вілейскай нізіны, упадае ў Вілію за 1,2 км на паўднёвы захад ад в. Красніца (Вілейскі раён). Замярзае ў пачатку снежня, крыгалом у сярэдзіне сакавіка. У міжрэччы Нарачы і Вузлянкі ўтвораны гідралагічны заказнік «Чарэмшыцы».
Даліна ў верхнім цячэнні невыразная, у ніжнім трапецападобная, шырынёй 1—1,5 км. Пойма двухбаковая, часткова аблесеная, у верхнім і сярэднім цячэнні забалочаная (шырыня 300—600 м), ніжэй в. Нарач перарывістая, вузкая, адкрытая. Азёрнасць 6 % (найбольшыя азёры ў вярхоўі ракі — Нарач, Мястра, Баторына, Бледнае). Рэчышча звілістае, яго шырыня 8—16 м, ад в. Слабада на працягу 5 км каналізаванае. Берагі ў вярхоўі нізкія, забалочаныя, на астатнім працягу стромкія.
Турызм
На працягу паўкіламетра перад вусцем Нарачанкі на яе левым беразе пабудаваны турыстычныя стаянкі.
Іозеф Аўгуст Шультэс
Іозеф Аўгуст Шультэс (Joseph August Schultes; 14 красавіка 1773, Вена, Аўстрыйская імперыя — 21 красавіка 1831, Ландсхут, Баварыя) — аўстрыйскі батанік, урач, натураліст і пісьменнік-падарожнік. Доктар медыцыны і прафесар Венскага, Кракаўскага і Ландсхуцкага ўніверсітэтаў, першы дырэктар хірургічнай школы ў Ландсхуце. Акадэмік Шведскай акадэміі навук (1821).
Бацька батаніка Юліуса Германа Шультэса.
Вынаходнік вадалазнага шлема.
Расліны, названыя ў гонар
— род дэкаратыўных травяністых раслін сямейства з Паўднёвай Амерыкі.
Брацкая вуліца (Мінск)
Брацкая вуліца — вуліца ў мікрараёне Мінск-Свет Кастрычніцкага раёна Мінска на тэрыторыі старога аэрапорта. Звязвае паміж сабой вуліцы Алфёрава і Аэрадромную, перасякаючы вуліцы Тэслы, Лучанка і Савіцкага. Лічыцца першай вуліцай комплекса Мінск-Свет.
Косіна (Лагойскі раён)
Ко́сіна (, Косино) — аграгарадок у Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лагойскага сельсавета. Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы ўсход ад Лагойска, за 50 км ад Мінска.
У 1927—1954 гадах цэнтр Падонкаўскага сельсавета. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Знаменкаўскага сельсавета.
У 1950-х гадах у вёсцы дзейнічала сістэма грузавога тралейбуса.
Палітычная партыя
Палітычная партыя — добраахвотнае некамерцыйнае грамадскае аб’яднанне, якое мае палітычныя мэты, садзейнічае выяўленню і выражэнню палітычнай волі грамадзян і ўдзельнічае ў выбарах.
Партыйныя сістэмы
Пры аднапартыйнай сістэме дазваляецца дзейнасць толькі адной партыі, пры гэтым партыя можа злівацца з дзяржаўным апаратам і партыйныя пасады могуць мець нават большую значнасць за дзяржаўныя, або яны могуць сумяшчацца (напрыклад, фактычным лідарам Савецкай Беларусі з’яўляўся першы сакратар КПБ, а не Старшыня Вярхоўнага Савета). Гэты тып характэрны для таталітарных рэжымаў, такіх як Нацысцкая Германія (Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя), СССР (Камуністычная партыя Савецкага Саюза), Фашысцкая Італія (Нацыянальная фашысцкая партыя).
Падобнай на папярэднюю з’яўляецца сістэма з кіруючай партыяй. У такіх краінах няма абмежаванняў на дзейнасць апазіцыйных партый, але практычна ўвесь час толькі адна партыя перамагае на выбарах: такое становішча склалася ў ПАР (Нацыянальная партыя ў 1948—1994 і Афрыканскі нацыянальны кангрэс з 1994), Чарнагорыі (Дэмакратычная партыя сацыялістаў Чарнагорыі з 1991), Расіі (Адзіная Расія з 2003).
У двухпартыйнай сістэме дзве партыі перыядычна змяняюць адна іншую пры ўладзе, пры гэтым іншыя партыі не маюць вялікіх поспехаў нават на мясцовых выбарах. Такі тып характэрны для ЗША (Рэспубліканская і Дэмакратычная партыі), Мальты (Лейбарысцкая і Нацыяналістычная). Звычайна адна партыя мае правы, ліберальны альбо кансерватыўны, кірунак і адна — сацыял-дэмакратычны.
Часам сустракаецца двух-з-паловайпартыйная сістэма, у якой урад фармуюць дзве партыі, але існуе і трэцяя, якая не перамагае ў адзіночку, але ўступаючы ў кааліцыю з галоўнай партыяй, вырашае, якая з іх будзе кіруючай. Пры гэтым трэцяя партыя можа прымаць удзел у кіраванні нават часцей за любую галоўную. Напрыклад, такая сітуацыя існуе ў Германіі (Хрысціянска-дэмакратычны саюз і Сацыял-дэмакратычная партыя — вялікія, Свабодная дэмакратычная партыя — трэцяя), Вялікабрытаніі (Кансерватыўная і Лейбарысцкая партыі — вялікія, Ліберальныя дэмакраты — трэцяя).
Калі парламенцкі спектр у краіне больш разнастайны і перамагаюць не толькі дзве «звычайныя» партыі, то такі тып называюць шматпартыйнай сістэмай. Як правіла, перамогшая партыя ў такой дзяржаве рэдка займае абсалютную большасць месцаў у заканадаўчым органе, таму яна павінна фармаваць кааліцыю, што часам выліваецца ў палітычныя крызісы. Шматпартыйная сістэма існуе ў Ірландыі, Бельгіі і Ізраілі.
Жак Карцье
Жак Карцье́ (Jacques Cartier;  — ) — французскі мараплавец брэтонскага паходжання, які заклаў пачатак французскай каланізацыі Паўночнай Амерыкі. Жак з'яўляецца першым еўрапейцам, які апісаў і нанёс на карту заліў Святога Лаўрэнція і берагі ракі Св. Лаўрэнція і зямлю, якую ён назваў «Краінай Канадаў». Разам з Джонам Каботам і Самюэлем дэ Шамплейнам лічыцца адным з галоўных першаадкрывальнікаў Канады.
Біяграфія
Дакладная дата нараджэння Жака Карцье невядомая, ён нарадзіўся паміж 7 чэрвеня і 23 снежня 1491 года ў порце Сен-Мало на паўночна-ўсходнім узбярэжжы герцагства Брэтань. Сын Жаме Карцье і Жэслен Жансар (Jesselin Jansart). Аб ранніх гадах яго вядома мала. У красавіку-маі 1520 года ён заключыў шлюб з Катрын, дачкой канетабля Жака дэ Гранша.
Паводле здагадак некаторых даследчыкаў, Карцье суправаджаў фларэнційскага даследчыка Джавані ды Верацана, нефармальна запрошанага каралём Францыі Францыскам I даследаваць ўсходняе ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі ў 1524 годзе. У ходзе гэтай экспедыцыі Верацана даследаваў узбярэжжа ад цяперашняй Паўднёвай Караліны да Новай Шатландыі, уключаючы прыбярэжныя астравы. Падчас іншай экспедыцыі яны дайшлі да берагоў цяперашняй Бразіліі. У пацверджанне ўдзелу Карцье паказваюць на яго адсутнасць у Францыі падчас экспедыцый. У той жа час, некалькі сумнеўны ўдзел брэтонскага марака ў экспедыцыі, якая адплыла з Нармандыі. Не згаданы ён і сярод членаў каманды карабля «Дафін».
Першая экспедыцыя Карцье прайшла пры садзейнічанні Францыска I у 1534 годзе. Ён даследаваў берагі Ньюфаўндленда і атлантычнае ўзбярэжжа Канады і Заліў Святога Лаўрэнція. Карцье ажыццявіў шэраг кантактаў з мясцовымі індзейцамі і вярнуўся на радзіму ўвосень з двума з іх, сваякамі правадыра Данаконы, на борце. Карцье не змог выявіць шэраг праліваў, а таксама лічыў астравы Мадлен часткай мацерыка. Тым не менш, экспедыцыя быў прызнана паспяховай, і ўжо 30 кастрычніка 1534 года ён атрымаў 3000 ліўраў на падрыхтоўку другой экспедыцыі.
Другая экспедыцыя, якая працягвалася 14 месяцаў у 1535-1536 годзе, займалася даследаваннем ракі Святога Лаўрэнція. Падчас зімоўкі ў форце каля паселішча іракезаў Карцье склаў даведнік, апісаўшы ў ім побыт і звычаі індзейцаў, раслінны і жывёльны свет. Вяртаючыся з плавання, ён быў упэўнены, што знайшоў праход у Азію, да чароўнай краіны Сягеняў, дзе шмат золата, рубінаў і іншых скарбаў. Карцье вырашыў узяць правадыра Данакону ў Францыю, каб ён змог асабіста распавесці каралю аб гэтай краіне. Даклад быў прыняты добразычліва, і Карцье быў падараваны адзін з караблёў другой экспедыцыі, Grande Hermine. Аднак, новай экспедыцыі перашкодзіла Італьянская вайна (1536-1538).
За час вымушанага перапынку Карцье ўдзельнічаў у абароне Джэральда Фіцжэральда, правадыра аднаго з ірландскіх кланаў. Паводле адных дадзеных ён прымаў удзел непасрэдна ў падрыхтоўцы ўцёкаў Фіцжэральда з Ірландыі, паводле іншых, сустракаў яго ў порце Сен-Мало.
17 кастрычніка 1540 года Францыск I загадаў Карцье вярнуцца ў адкрытыя ім землі з мэтай пачаць іх засяленне. Меркавалася, што каланізацыю ўзначаліць Карцье, які атрымаў нават дабраславенне з Рыма. Яму было загадана ўзяць з турмаў 50 вязняў і прасоўвацца з імі ў новыя землі Канады, Ашалагі і Сягенея. Праз тры месяцы новы каралеўскі загад прызначыў кіраўніком экспедыцыі, адказным за каланізацыю, прыдворнага гугенота Раберваля. Карцье цяпер павінен быў займацца толькі навігацыйнымі пытаннямі. Новая экспедыцыя падзялілася з самага пачатку. Карцье прыбыў у Канаду летам 1541 года і выявіў змяненне ў стаўленні да іх індзейцаў. Правёўшы зімоўку ў асаджаным іракезамі форце і страціўшы частку пасяленцаў, ён вярнуўся на радзіму. На зваротным шляху Карцье сустрэў Раберваля. Той загадаў яму вярнуцца, але Карцье не паслухаўся яго загаду і таемна адплыў у Францыю.
Больш Карцье не ўдзельнічаў у працяглых экспедыцыях. Прычын гэтаму магло быць дзве: ён парушыў субардынацыю і пакінуў Раберваля без прыкрыцця. Акрамя таго, прывезеныя ім «скарбы» апынуліся кварцам і пірытам. У 1544 годзе ён паказаў перад трыбуналам, што добра кіраваў грашыма караля і Раберваля і выплаціў у казну Сен-Мало 9000 ліўраў. Астатнюю частку жыцця Карцье правёў у родным Сен-Мало і размешчаным непадалёк ад яго маёнтку Limoilou, служачы перакладчыкам з партугальскай мовы. Памёр мараплавец падчас эпідэміі ў забыцці, не пакінуўшы пасля сябе дзяцей. Яго цела было аддадзена зямлі ў Саборы Сен-Вінцэнта. Жонка Карцье памерла ў 1575 годзе.