cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Акамтун
Гісторыя
У чэрвені 2023 года Акамтум выяўлены навукоўцамі. Знаходка стала вынікам першага палявога сезона праекта пад назвай «Пашырэнне археалагічнай панарамы Цэнтральнай нізіны мая», ухваленага, які знаходзяцца ў падпарадкаванні Міністэрства культуры ўрада Мексікі. Кіраваў і каардынаваў мерапрыемствам археолаг Іван Шпрайц з Даследчага цэнтра славенскай акадэміі навук і мастацтва.
У склад групы ўваходзілі таксама спецыяліст па эпіграфіцы мая Актавіа Эспарса Ольгін, геадэзіст Алеш Марсеціч, настаўнік Атаста Флорэс Эсківель, археолагі Квінцін Эрнандэс Гомес і Вітан Вуяновіч, а таксама некалькі рабочых з бліжэйшых раёнаў і Нацыянальнага цэнтра паветрана-дэсантных даследаванняў. Рэшткі горада выяўлены пры даследаванні мясцовасці з дапамогай лазернага сканавання з паветра.
Апісанне
Аб’ект размешчаны на высокім плато, акружаным шырокімі забалочанымі тэрыторыямі, асноўная плошча складае больш за 50 га. Тут размешчаны вялікія пабудовы з пірамідамі вышынёй больш за 15 метраў. Ёсць шматлікія круглыя каменныя калоны, якія меркавана былі часткай уваходаў у верхнія пакоі буйных будынкаў. Пабудовы акружаны рознымі групамі ўнутраных панадворкаў. Паміж двума асноўнымі будынкамі знаходзіцца комплекс, які складаецца з розных нізкіх і падоўжаных пабудоў, і пляцоўкі для гульні ў мяч.
Парламент Вялікабрытаніі
Парламент Злучанага Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі (Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) — вышэйшы заканадаўчы орган у Злучаным Каралеўстве і Каралеўскіх заморскіх тэрыторыях. Яго ўзначальвае Брытанскі манарх. Парламент двухпалатны, уключае ў сябе верхнюю палату, палату лордаў, і ніжнюю палату, палату абшчын. Палата лордаў не выбіраецца, яна ўключае ў сябе лордаў духоўных (вышэйшае духавенства англіканскай царквы) і лордаў свецкіх (членаў пэрства). Палата абшчын, наадварот, дэмакратычна абіраемая палата. палата лордаў і палата абшчын збіраюцца ў розных памяшканнях Вестмінстэрскага палаца ў Лондане. Па звычаі, усе міністры, уключаючы прэм’ер-міністра, выбіраюцца выключна з складу парламента.
Гісторыя
Англійскі парламент быў спецыфічным саслоўна-прадстаўнічым органам, не падобным ні на адзін прадстаўнічы інстытут Еўропы. Сваім узнікненнем ён быў абавязаны як наяўным да XIII—XIV стст. палітычным формам ўзаемаадносін саслоўяў Англіі з каралеўскай уладай, так і асаблівасцям сітуацыі ва ўмовах крызісу ўлады другой паловы XIII ст. Немалое значэнне ў гэтым доўгім працэсе адыгралі і традыцыі прыцягнення каралеўскай уладай вышэйшай арыстакратыі да вырашэння дзяржаўных спраў, якія ідуць ад часоў англасаксонскай манархіі.
Гістарычным пачаткам саслоўнага прадстаўніцтва былі сходу васалаў караля, якія з сярэдзіны XII ст. сталі абавязковай часткай дзяржаўнага жыцця. У 1146 г. з удзелам баронаў і біскупаў (як свецкіх і духоўных васалаў кароны) былі зацверджаны Кларэндонскія артыкулы. Згода такога сходу на заканадаўчыя прапановы каралёў надалей стала лічыцца больш чым пажаданым. Скліканы каралём такі сход стаў гуляць і ролю вышэйшай суда — суда пэраў (роўных). У другой палове XII ст. у сходах ўдзельнічалі ўжо не толькі вышэйшыя, але і сярэднія васалы («старэйшыя і малодшыя бароны»). У Вялікай хартыі вольнасцяў была спецыяльна агавораны абавязак кароны склікаць у неабходных выпадках і ў адмысловым парадку «архіепіскапаў, епіскапаў, абатаў, графаў і старэйшых баронаў і, акрамя таго, усіх тых, хто трымае ад нас непасрэдна да вызначанага дня і ў пэўнае месца». У далейшым, абапіраючыся на Хартыю, саслоўя не толькі неаднаразова патрабавалі ад кароны яе пацверджання, але і павялі палітычную барацьбу за ўплыў гэтага сходу на размеркаванне каралеўскіх пасад.
У другой чвэрці XIII ст. савет магнатаў (духоўных і свецкіх баронаў) стаў абавязковым спадарожнікам каралеўскай улады. У 1236—1258 гг. савет склікаўся па два-тры разы на год для нарад па палітычных пытаннях; нярэдкія былі патрабаванні магнатаў ставіць і здымаць каралеўскіх службовых асоб. Ва ўмовах крызісу і распачатай грамадзянскай вайны ў Англіі (1236—1267 гг.) ўплыў саветаў магнатаў ўзмацніўся. Па Вестмінстэрскім правізіям 1258 г. сход ўстанавіла нават своеасаблівую саслоўную апеку над каралеўскім кіраваннем, стварыўшы выканаўчы савет 15-ці.
Імкненне баронаў паставіць толькі пад свой кантроль каралеўскую ўладу выклікала апазіцыю сярод больш шырокіх колаў рыцарства і гараджан. Палітычным і вайсковым лідарам апазіцыі выступіў выхадзец з французскай арыстакратыі граф Сымон дэ Манфор. Ён стаў ініцыятарам арганізацыі больш шырокага прадстаўніцтва для фарміравання новай палітычнай структуры. Пасля захопу апазіцыяй значнай тэрыторыі і падтрымкі яе Лонданам у чэрвені 1264 г., дэ Манфорам быў скліканы парламент у г. Лондане, куды, акрамя прэлатаў і баронаў, былі запрошаны па 4 прадстаўнікі ад графстваў. Гэта прадстаўніцтва прыняло адмысловы акт — «Форму кіравання», складзеную дэ Манфорам, дзе па-новаму вырашаліся пытанні ўлады караля і прадстаўніцтва. (Эпізадычна рыцараў на дзяржаўныя сходу заклікалі і раней, на працягу першай паловы XIII ст.) У новы скліканы дэ Манфорам парламент — у студзені 1256 г. — былі запрошаны не толькі рыцары ад графстваў, але і прадстаўнікі гарадоў. Гэта стала нараджэннем новай установы, дзе былі прадстаўлены асноўныя саслоўя Англіі.
Канчатковае зацвярджэнне парламента ў дзяржаўна-палітычнага жыцці Англіі заняло доўгі час: 35 — 40 гадоў. Толькі ў 1290-я гг. ён аформіўся як пастаянна дзеючая ўстанова. Тады ж за прадстаўніцтвам замацоўваецца і назва parliamentem. У кіраванне караля Эдуарда I (1272—1307 гг.) склаліся і асноўныя прынцыпы арганізацыі прадстаўніцтва.
Да сярэдзіны XIV ст. склалася падзел парламента на дзве палаты — верхнюю і ніжнюю, палату лордаў і палату абшчын. Гэтыя назвы ўвайшлі ў шырокае ўжыванне пазней, у XVI ст.верхняя палата ўключала прадстаўнікоў свецкай і царкоўнай арыстакратыі, якія ўваходзілі і ў Вялікі каралеўскі савет. Лордам рассылаліся імянныя запрашэння на сесіі за подпісам караля.
Найважнейшым этапам у станаўленні брытанскага парламентарызму стала Англійская рэвалюцыя 1640—1660 гг. Менавіта яна заклала тыя асновы парламенцкага ладу, якія існуюць у Вялікабрытаніі да гэтага часу. На гэтыя гады прыпадае найбольш жорсткая барацьба парламента за сваё месца ў дзяржаўным кіраванні.
«Славутая рэвалюцыя» 1688 г. і прыход да ўлады Вільгельма III Аранскага (1689—1702 гг.) падвялі рысу пад шматвяковай барацьбой паміж каронай і нацыянальным прадстаўніцтвам. Аднак адбыўся пераварот гістарычна быў завяршэннем агульнага працэсу пераўтварэння англійскай абсалютнай манархіі ў новую канстытуцыйную манархію, пры якой паўнамоцтвы караля былі абмежаваныя прэрагатывамі парламента, інстытутамі палітычнай волі і самастойнай юстыцыі. Новы дзяржаўны лад — канстытуцыйнай парламенцкай манархіі — быў юрыдычна аформлены і замацаваны шэрагам заканадаўчых актаў, прынятых на працягу 1689—1716 гг. Найважнейшамы з гэтых актаў быліБіль аб правах 1689 г., які ўсталяваў вяршэнства парламента ў галіне заканадаўчай улады і фінансавай палітыкі, а таксама Акт аб ўладкаванні 1701 г. , які ўсталяваў парадак пасада ў спадчыну і ўтрымліваў далейшыя ўдакладненні прэрагатыў заканадаўчай і выканаўчай улады.
Асабліва важнай рысай гэтага канстытуцыйнага замацавання было тое, што гэтыя заканадаўчыя акты былі выдадзеныя прадстаўнічым органам і ўяўлялі як бы палітычнае пагадненне з каронай (выдадзены манархам у выглядзе самоограничительных умоў, якія фармальна нельга было забараніць адклікаць. Гэта гарантавала юрыдычную трываласць канстытуцыйных актаў, а таксама першапачатковае змена палітыка-юрыдычных пазіцый у бок несумненнага перавагі парламента.
Парламент XVIII—XIX стст. цалкам успрыняў арганізацыю гістарычнага англійскага парламента, але ў дзейнасці яго склалася шмат новых канстытуцыйных звычаяў — у асаблівасці звязаных з заканадаўствам і ўзаемаадносінамі з каронай. Канстытуцыйныя звычаі сталі адыгрываць найважнейшую ролю сярод крыніц парламенцкага права.
Важную ролю станауленні незалежнасці парламенту сталі тры выбарчыя рэформы 1832 г, 1867 г., 1884—1885 г. Рэформа 1832 г. мела далёка ідучыя наступствы, так як пакончыла з сярэднявечнай сістэмай фарміравання вышэйшага прадстаўнічага органа — палаты абшчын. Яе вынікі не абмяжоўваючысяліся чыста механічным павелічэннем электарату, ацэньваць якое неабходна ў кантэксце канкрэтна-гістарычнай сытуацыі, улічваючы не толькі саму барацьбу і вылучаныя ў яе ходзе патрабаванні, але і яе значэнне для палітычнага жыцця краіны ў наступны перыяд. Наступныя рэформы 1867 і 1884—1885 гг., яшчэ больш пашырылі выбарчае права. У выніку правядзення трох выбарчых рэформаў быў сур’ёзна зменены аблічча прадстаўнічых інстытутаў улады ў Вялікабрытаніі. Палаце лордаў прыйшлося растацца з надзеямі на раўнапраўе з палатай абшчын, якая стала дамінуючым элементам брытанскага парламента. Цяпер ніжняя палата, абапіраючыся на больш шырокі электарат, прэтэндавала на ролю выразительницы інтарэсаў усёй нацыі, у той час як лорды, па-ранейшаму, прадстаўлялі інтэрэсы толькі свайго класу.
Мадэрнізацыя палітычнай сістэмы Вялікабрытаніі ў XIX ст. завяршылася, такім чынам, усталяваннем домінуючага становішча парламента ва ўзаемаадносінах з урадам і ператварэннем парламента ў орган, яки вызначае бягучую палітыку дзяржавы (другая трэць XIX-канец XIX ст.). У выніку быў сфармаваны найбольш класічны ўзор сістэмы парламентарызму (хоць і ў рамках канстытуцыйнай манархіі) з адказным парламенцкіх урадам і парламенцкімі партыямі, характэрны наогул для палітычнай сістэмы новага часу. Гэта забяспечыла Вялікабрытаніі стабільнае рэфармаванне розных абласцей сацыяльнай і палітычнай жыцця, рашэнне шматлікіх вострых эканамічных і палітычных, у т. ч. знешнепалітычных, праблем. Да пачатку XX ст. Вялікабрытанія ўяўляла найбольш вольную ў палітычным і прававым сэнсе краіну, найбольш магутная дзяржава усяго заходняга свету, цэнтр велізарнай каланіяльнай імперыі, існаванне якой таксама забяспечвала палітычную стабільнасць у краіне.
З другой паловы XIX ст. ўрад стаў аказваць ўсё больш вызначальнае ўздзеянне на заканадаўчую працэдуру. З 1881 г. ўвайшло ва ўжытак «правіла спешнасці», згодна з якім прэм’ер-міністр мог прапанаваць палаце абшчын абмеркаваць біль па-за ўстаноўленай чарговасці ў сілу асаблівай дзяржаўнай важнасці. Дэпутаты атрымалі права патрабаваць спыненне спрэчак (з 1887 г.), і за такую рэзалюцыю абавязкова павінны былі галасаваць. Да гэтага ход спрэчак ніяк не рэгламентаваны, і іх працягласць ыла адвольнай. Казаць дэпутаты парламента маглі толькі без якіх-небудзь запісак. Тады ж ўвайшло ў практыку правіла «гільяціны»: на абмеркаванне законапраекта загадзя адводзілася пэўны час, і калі біль не быў абмеркаваны цалкам, не абмеркаваныя часткі ставіліся на галасаванне без далейшых спрэчак.
Вяршэнства палаты абшчын было выразна ўстаноўлена ў пачатку XX ст. У 1909 г., палата абшчын прыняла так званы «народны бюджэт», які ўводзіў шматлікія змены падаткаабкладання, нявыгадныя для багатых землеўладальнікаў. Палата лордаў, якая складалась з магутнай зямельнай арыстакратыі, адхіліла гэты бюджэт. Выкарыстоўваючы папулярнасць гэтага бюджэту і непапулярнасць лордаў, у 1910 г. выбары выйграла ліберальная партыя. Выкарыстоўваючы вынікі выбараў, ліберальны прэм’ер-міністр Герберт Генры Асквіт прапанаваў парламенцкі закон, які павінен быў абмежаваць паўнамоцтвы палаты лордаў. Калі лорды адмовіліся прыняць гэты закон, Асквіт звярнуўся да караля з просьбай зрабіць некалькі сотняў ліберальных пэраў, каб размыць большасць кансерватыўнай партыі ў палаце лордаў. Перад такой пагрозы, палата лордаў прыняла Парламенцкі акт, які дазваляў лордам толькі затрымліваць прыняцце закона на тры сесіі (скарочана да двух сесій ў 1949 г.), пасля чаго ён ўступаў у дзеянне, нягледзячы на іх пярэчанні.
У другой палове XX ст. былі праведзены далейшыя рэформы парламенту: ў 1958 г. Акт аб пажыццёвых пэрах дазволіў перыядычнае стварэнне пажыццёвых пэраў. У 1960-я, стварэнне спадчынных пэраў было спынена, і з тых часоў амаль усе новыя пэры былі толькі пажыццёвымі. Акт аб палаце лордаў 1999 г. адмяніў аўтаматычнае права спадчынных пэраў на месца ў вышэйшай палаце, за выключэннем 92 пэраў.
Арганізацыя дзейнасці
Асноўнай формай дзейнасці парламента было заканадаўства. З сярэдзіны XVIII ст. прымалася ў сярэднім па 250 біляў ў год. У заканадаўчай працэдуры першае месца належала палаце абшчын. У прыватнасці, толькі яна магла ініцыяваць фінансавыя білі (звязаныя з падаткаабкладаннем і расходаваннем дзяржаўных сродкаў). У астатнім працэдура адрозніваецца ў залежнасці ад таго, ставіўся ці законапраект да катэгорыі прыватных ці публічных біляў.
Публічны (Public Bill) біль уяўляў, уласна, у шырокім сэнсе закон. Яго ўносіў ўрад. Папярэдняе абмеркаванне праводзілі спецыяльна створаныя дэпутацкія камісіі — як правіла, па 5 дэпутатаў. Кожны біль павінен быў прайсці тры чытання — рознага значэння і пэўнасці. Першае чытанне было фармальным і не мела змястоўнага значэння, т. е. палата проста паведамляе аб праекце. Другое — было канцэпцыённым, і пасля яго надрукаваны праект (да 1849 г. — перапісаны на пергаменце) накіроўваўся ў камісію. Толькі у трэцім чытанні ўласна зацвярджаўся ці адхіляўся законапраект. Публічныя білі павінны былі прайсці разгляд абавязкова ў кожнай палаце парламента на працягу адной сесіі. Галасаванне ў Палаце абшчын праводзілася па прынцыпе «Так» — «Не», у палаце лордаў — «Згодны» — «Не згодны». Затым законапраект паступаў праз канцлера на зацвярджэнне манарху.
Акрамя заканадаўчай дзейнасці, дэпутаты парламента мелі паўнамоцтвы запыту да ўрада. З пачатку XVIII ст. яны былі фармальныя і зводзіліся да права задаваць пытанні беззмястоўнага характару члену кабінета (т. б. ці вядома здарэнне або з’ява ўраду). З 1783 г. яно было прызнана афіцыйна. Аднак за членамі кабінета таксама было прызнана права адказваць ці не адказваць на запыты. Толькі ў 1869 г. права парламенцкага запыту стала важным канстытуцыйным звычаем, і лёс запыту быў узаемазлучаны з даверам членам кабінета ці ўсяму ўраду.
У 14-15 стст. ў грамадстве складваецца ўяўленне і аб статусе дэпутата. Гэта паняцце роўна тычылася членаў абедзвюх палат і ўключала шэраг юрыдычных прывілеяў, перш за ўсё дэпутацкую недатыкальнасць. Апошняя, якая ўвайшла ў практыку да пачатку 15В., Мела на ўвазе ахову жыцця і маёмасці дэпутатаў, а таксама свабоду ад арышту (і тое, і другое — толькі на час сесіі).
Асаблівае значэнне мела дзейнасць парламента, звязаная з падаткаабкладаннем. Фіскальная сістэма дзяржавы яшчэ толькі фарміравалася, і многія падаткі, у першую чаргу прамыя, з’явіліся надзвычайнымі. Адзначым, што падаткі ў Англіі плацілі ўсё, і не толькі трэцяе саслоўе, як у Францыі. Гэта акалічнасць адхіляе адну з магчымых прычын канфрантацыі паміж саслоўямі.
З 1297 г. парламент валодаў правам дазваляць прамыя падаткі на рухомую маёмасць. З 1320-х гг. ён дазваляе збор экстраардынарных падаткаў. У неўзабаве палата абшчын дамаглася такога ж правы і ў дачыненні да мытных пошлін. Такім чынам, асноўную частку фінансавых паступленняў кароль атрымліваў пры згодзе ніжняй палаты (афіцыйна — у выглядзе яе дару), якая выступала ад імя тых, каму трэба было гэтыя падаткі плаціць. Моцныя пазіцыі палаты абшчын у такой важнай для караля справе, як фінансы, дазваляла ёй пашырыць свой удзел і ў іншых галінах парламенцкай дзейнасці.
Нарэшце, існавала яшчэ адна вобласць дзейнасці парламента, вельмі важная для разумення ролі гэтага інстытута ў дзяржаве і грамадстве. З’яўляючыся вышэйшай судовай інстанцыяй і заканадаўчым органам, парламент прымаў шматлікія петыцыі па самых розных пытаннях — як ад прыватных асоб, так і ад гарадоў, графстваў, гандлёвых і рамесных карпарацый і г.д. Для іх разгляду ствараліся спецыяльныя камісіі, але першапачаткова петыцыі паступалі ў палату абшчын.
Якаў Мадэставіч Гакель
Якаў Мадэставіч Гакель (30 красавіка (12 мая) 1874,  —, ) — савецкі інжынер, які ўнёс значны ўклад у развіццё айчыннага самалёта- і цеплавозабудавання першай паловы XX стагоддзя, вучоны-электратэхнік.
Біяграфія
Нарадзіўся Якаў Мадэставічч Гакель 12 мая 1874 года ў Іркуцку, у сям’і ваеннага інжынера Мадэста Васільевіча Гакеля (1839—1909). Скончыў Пецярбургскі электратэхнічны інстытут (1897), пасля чаго адправіўся працаваць у Сібір (на Ленскія капальні, каля г. Бадайбо). У Сібіры ён прымаў удзел у дабудоўцы гідраэлектрастанцыі і пракладцы ад яе да капалень першай у Расіі высакавольтнай лініі электраперадачы.
У 1903 годзе Гакель вяртаецца ў Пецярбург, дзе пачынае выкладаць у Электратэхнічным інстытуце, адначасова прымаў удзел у праектаванні і будаўніцтве электрычнага пецярбургскага трамвая. На атрыманую за гэта ад Акцыянернага таварыства Вестынгаўз прэмію ў 1909 годзе пачаў распрацоўваць першы самалёт («Гакель-I»). У гэтым жа годзе сумесна з С. С. Шчацініным заснаваў першае ў Расіі авіябудаўнічае прадпрыемства — Першае расійскае таварыства паветраплавання «С. С. Шчацінін».
Агулам да 1924 года ён спраектаваў каля паўтары дзясятка самалётаў, дзесяць з якіх былі пабудаваныя, а пяць ці шэсць змаглі падняцца ў паветра. Яго аэрапланы рознай канструкцыі (сярод якіх быў першы ў Расіі самалёт-амфібія) прымалі ўдзел у выставах, усталёўвалі рэкорды, аднак не будаваліся прамысловымі серыямі. Адсутнасць заказаў прывяло да таго, што ў 1912 годзе канструктар быў вымушаны адмовіцца ад актыўнай дзейнасці ў галіне авіяцыі, хоць займаўся распрацоўкай новых самалётаў і пазней. Прадстаўленыя ім у пачатку 1920-х гадоў праекты не былі рэалізаваны з-за недахопу сродкаў ва ўмовах разрухі пасля Грамадзянскай вайны.
У 1920-х гадах пачынае займацца цеплавозабудаваннем, і 5 жніўня 1924 года на пуці Балтыйскага суднабудаўнічага завода выходзіць пабудаваны па яго праекце цеплавоз ЩЭЛ1, адзін з першых у свеце. У 1934 годзе Гакель сканструяваў паравы трактар, распрацаваная ім паравая ўстаноўка выкарыстоўвалася таксама на рачных катарах.
З 1936 года выкладаеў у Ленінградскім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту. Аўтар шматлікіх навуковых прац і вынаходак. Памёр 12 снежня 1945 г. у Ленінградзе. Пахаваны на Літаратарскіх мастках.
Наваграфскае (Акмолінская вобласць)
Наваграфскае — сяло ў Шартандзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Раеўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 5 км на паўночны захад ад цэнтра пасёлка Шартанды. Код КАТА — 116855500.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 183 чалавекі (95 мужчын і 88 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 127 чалавек (61 мужчына і 66 жанчын).
NGC 2653
NGC 2653 — падвойная зорка ў сузор’і Жырафа.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Радзінскі
Радзінскі — прозвішча.
Акадэмія навук
Акадэмія навук (АН) — некамерцыйная арганізацыя, якая аб'ядноўвае людзей, што займаюцца рознымі навукамі. Членаў такіх акадэмій называюць акадэмікамі.
Акадэмія навук Беларусі
Урачыстае адкрыццё Акадэміі навук адбылося ў 1 студзеня 1929 у дзесятую гадавіну ўтварэння Беларускай ССР. Першым прэзідэнтам Акадэміі навук стаў гісторык прафесар У. М. Ігнатоўскі. На дзень адкрыцця штат акадэміі складаў толькі 128 чалавек, з іх 87 навуковых супрацоўнікаў. Аднак з самага пачатку Акадэмія навук стала вядучым навуковым цэнтрам, што ўплываў на эканамічнае, тэхналагічнае, сацыяльнае і культурнае развіццё рэспублікі. У пачатку 1941 у Акадэміі навук працавала каля 750 чалавек. У яе структуры было 12 навукова-даследчых устаноў, з іх 9 інстытутаў.
Акадэмія навук падпарадкоўваецца Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь, падсправаздачная Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе арганізацыю, правядзенне і каардынацыю фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў і распрацовак па важнейшых напрамках прыродазнаўчых, тэхнічных, гуманітарных, сацыяльных навук і мастацтваў з мэтай навуковага забеспячэння эканамічнага, сацыяльнага і культурнага развіцця Рэспублікі Беларусь, а таксама выконвае ў межах паўнамоцтваў, устаноўленых Законам Рэспублікі Беларусь «Аб Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі» і Статутам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, асобныя функцыі рэспубліканскага органа дзяржаўнага кіравання ў галіне навукі.
IC 5255
IC 5255 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Яшчарка.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Полацкі штомесячнік
«Полацкі штомесячнік» (Полацкі месячнік, Месе́нчнік поло́цкі, Miesięcznik Połocki) — літаратурна-навуковы часопіс. Выдаваўся Полацкай езуіцкай акадэміяй на польскай мове штомесячна на працягу 1818 г. і двух месяцаў 1820 г. Першы часопіс, які выдаваўся на сучаснай тэрыторыі Беларусі.
З’яўленне часопіса было анансавана яшчэ ў 1817 г. Меркавалася, што ён будзе насіць назву «Dziennik Akademii Połockiej». Першы нумар пабачыў свет яшчэ у канцы 1817 г., але з цэнзурным патрабаванняў быў пазначаны ужо з іншым годам выдання — 1818. Часопіс заснаваны філосафам Вінцэнціям Бучынскім з ініцыятывы рэктара акадэміі Раймунда Бжазоўскага. Галоўны рэдактар — прафесар фізікі і доктар філасофіі Юзаф Цытовіч, рэдактары — Ігнацій Івіцкі, галандзец Ян Ротан, Язафат Залескі, швейцарац Якаб Кандраў і інш. Меў 6 раздзелаў: літаратуры і вольных навук, маральна-філасофскі, фізіка-матэматычны, гістарычны, крытычны, літаратурных навін. Тытульны ліст выдання аздабляўся выказваннем Гарацыя: «Што праўдзіва і прыгожа, пра тое кпапачуся і пытаюся, і ўвесь таму адданы» (Quid verum atque decens curo et rogo, et omnis in hoc sum).
На працягу 1818 г. выйшла 12 нумароў штомесячніка, якія склалі тры тамы па чатыры ў кожным з асобнай пагінацыяй і аглаўленнем для кожнага нумара. Па падліках Ірэны Кадульскай месяцовы наклад часопіса налічваў ад 250 да 300 паасобнікаў. У лістападаўскім нумары за 1818 г. чытачоў папярэдзілі, што ў наступным годзе часопіс выходзіць не будзе. Выдаўцы патлумачылі гэта загружанасцю полацкай друкарні. У 1820 г. з’явіліся два нумары. У артыкуле Krótka wiadomość o mieście Połocku (Т. 1, № 1-3, 1818 г.) змяшчаюцца звесткі аб мінулым і сучасным стане горада, што робіць матэрыял цікавай гістарычнай крыніцай. Сярод артыкулаў, што публікаваліся ў «Полацкім штомесячніку» — літаратурныя пераклады (трагедыя Эўрыпіда «Арэст» у перакладзе Я. Мігановіча з Віцебска), рэцэнзіі на творы польскамоўных пісьменнікаў (на эпічную паэму Нікодама Мусніцкага «Палтава») і нават тэкст Я. Кандраў наконт уладкавання і прынцыпаў дзеяння спецыяльнага компасу, прыдатнага для выкарыстання ў астраноміі і картаграфаванні (такая мадэль была выканана і ў Полацкай акадэміі).
У ідэйных спрэчках з прагрэсіўнымі прафесарамі Віленскага ўніверсітэта, якія друкаваліся ў «Віленскім дзённіку», часопіс стаяў на клерыкальна-кансерватыўных пазіцыях. Тым не менш, дыскусіі, якія разгортвалася на старонках гэтых выданняў, не толькі мелі вялікае значэнне для развіцця грамадскай думкі, але і ўкаранялі традыцыю талерантнай палемікі. Сама гэтая палеміка можа сведчыць аб пэўнай духоўнай блізкасці непрымірымых выданняў: у Полацку, як і ў Вільні, выдатна ўсведамлялі неабходнасць ажыўлення літаратурнай і навуковай дзейнасці студэнцкай моладзі і выкладчыкаў.
Выданне «Полацкага штомесячніка» спынілася пасля забароны Таварыства Ісуса ў Расійскай імперыі і выгнання езуітаў з краіны. Да гэтага часу паспела выйсці 14 нумароў, у якіх на 1076 старонках было надрукавана 85 артыкулаў. Сёння часопіс з’яўляецца бібліяграфічнай рэдкасцю. Поўны камплект часопісаў маюць толькі дзве бібліятэкі: Нацыянальная бібліятэка (Biblioteka Narodowa) ў Варшаве і Навуковая бібліятэка айцоў-езуітаў (Biblioteka Naukowa Księży Jezuitów) ў Кракаве.
У снежні 2018 г. у межах Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі «Бібліятэка: сувязь часоў і вектары развіцця», прысвечанай 50-годдзю Навуковай бібліятэкі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта, адбылася выстаўка з нагоды 200-годдзя «Полацкага штомесячніка».
Аксіптыля лугавая
Аксіптыля лугавая (Ozyptila praticola) — павук сямейства бакаходаў.
Апісанне
Даўжыня 3—4,5 мм. Галавагрудзі карычневыя з цёмным мармуровым малюнкам, брушка карычнявата-шэрае з карычневымі перацяжкамі. Цела ўкрыта дробнымі светлымі лускавінкамі.
Арэал і экалогія
Трапляецца ў лясной зоне Еўропы, Заходняй Сібіры і інш. Жыве пад полагам лесу на паверхні глебы.
Галерны востраў (Санкт-Пецярбург)
Галерны востраў — страчаны востраў у вусці ракі Фантанкі на тэрыторыі Санкт-Пецярбурга. Назва Галерны востраў вядомая з 1842 года, звязана з Галернай верфю (цяпер у складзе «Адміралцейскім верфяў»), дзе будавалі вяслярныя судны — галеры.
У 1960-я гады далучаны да Каломенскага вострава пасля таго, як быў часткова засыпаны адзін з рукавоў ракі Фантанкі.
Перанка
Перанка (Перенка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Перанскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Перанка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Патрык Сцюарт
Сэр Патрык Х'юз Сцюарт (Patrick Hewes Stewart; ) — брытанскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання, адзін з асноўных акцёраў Каралеўскай Шэкспіраўскай трупы на працягу дваццаці сямі гадоў (з 1966 па 1993).
Афіцэр ордэны Брытанскай імперыі (з 2001 года). Быў пасвячэнны ў рыцары Каралевай Вялікабрытаніі Елізаветай II у 2010 годзе.
Космас-1
Космас-1 (па-англійску: Cosmos-1, па-руску: Космос-1) — эксперыментальны «сонечны ветразь», першы ў гісторыі чалавецтва касмічны апарат, які разганяецца з дапамогай фатонаў з Сонца.
Запуск адбыўся 21 чэрвеня 2005 года з расійскай субмарыны тыпу «Кальмар» у Баранцавым моры, з дапамогай расійскай ракеты «Волна» (перароблены ў межах канверсіі варыянт балістычнай ракеты SS-N-18). Ракетаносьбіт даставіць «Космас-1» на арбіту вышынёй 800 кіламетраў, дзе адбудзецца раскрыццё сонечнага ветразя. Плошча раскладзенага ветразя будзе складаць каля 600 квадратных метраў. Далей «Космас-1» будзе паціху разганяцца пад ціскам фатонаў з сонца і выходзіць на вышэйшую арбіту (спадарожнік мусіць падняцца на 50-80 кіламетраў за 30 дзён).
З Зямлі апарат можна ўбачыць у начным небе голым вокам, з шыротаў большых за 80°. Цэнтр кіравання знаходзіцца ў Маскве, у КБ Лавачкіна.
Бюджэт праекту складае 4 мільёны долараў.
Уладзімір Мікалаевіч Калмыкоў
Уладзімір Мікалаевіч Калмыкоў (нар., станцыя Зміёўка, Свярдлоўскі раён, Арлоўская вобласць, Расія) — беларускі філосаф. Доктар філасофскіх навук (1980), прафесар (1981). Правадзейны член Міжнароднай акадэміі акмеалагічных навук (1998), Беларускай акадэміі сацыяльных навук (1999).
Біяграфія
Скончыў Харкаўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. М. Горкага (спецыяльнасць «Гісторыя», 1957; аспірантура, 1968). Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1971, гістарычны факультэт, кафедра філасофіі, прафесар, у 1976—2010 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: сацыяльная філасофія; філасофская антрапалогія.
Узнагароды
Ордэн «Знак Пашаны» (1981).
Сасноўскі сельсавет
Сасно́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Сасноўка.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Слонімскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Масілавіцкага сельсавета.
Канстантынаў Лудзкі
Канстантынаў Лудзкі (Konstantynów Łódzki) — горад у Польшчы, размешчаны за 10 км на захад ад цэнтра Лодзі і за 140 км на паўднёвы захад ад Варшавы. Уваходзіць у склад Паб’яніцкага павета Лодзьскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну. Плошча 27,25 км². Насельніцтва 17,9 тыс. чалавек.
Тэлфард
Тэлфард (Telford) — вялікі новы горад у цырыманіяльным графстве Шропшыр, Англія. З насельніцтвам усяго бора ў 170,300 і 155,000 у самім горадзе Тэлфард з'яўляецца самым буйным горадам у Шропшыры і адным з найбольш хутка растучых гарадоў у Злучаным Каралеўстве. Названы ў гонар вядомага інжынера XVIII-XIX стагоддзяў Томаса Тэлфарда.
NGC 2654
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Алаіза Пашкевіч
Алаі́за Сцяпа́наўна Пашке́віч (Псеўд.: Цётка, Мацей Крапіўка, Крапіўка, М. Крапівіха, Крапівіха, Гаўрыла з Полацка, Гаўрыла, Тымчасовы, Банадысь Асака і інш.;, фальварак Пешчын, Васілішкаўская воласць, , Віленская губерня, Расійская імперыя (сёння — Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць, Беларусь) — ) — беларуская паэтка, грамадская дзеячка, публіцыстка.
Біяграфія
Нарадзілася ў шматдзетнай шляхецкай сям’і. Бацька валодаў гаспадаркай у 100 га, а таксама меў «пустошу» Пяшчыну (200 га), якую аддаваў у арэнду сялянам. Мела двух братоў: Вацлаў і Язэп (памёр у 1915 г. на фронце) — афіцэры 170-га Маладзечанскага пяхотнага палка; сясцёр: Стэфанія, Караліна і Софія.
Ранняе дзяцінства прайшло пад апекай бабулі Югасі ў фальварку Тарэсін і ў маёнтку Стары Двор. Авалодвала ведамі спачатку дома, з дапамогай «дарэктараў», пакуль у 1884 годзе не паступіла адразу ў 4-ы клас Віленскага прыватнага сямікласнага вучылішча Веры Міхайлаўны Прозаравай. Плата за навуку была вельмі высокая — 100 руб. на год, таму за вельмі старанную і добрую вучобу Алаізе прызначылі стыпендыю. У 1901 годзе, пасля заканчэння гімназіі, нейкі час працавала ў вёсцы хатняй настаўніцай.
З 1902 года ў Санкт-Пецярбургу. Тут Алаіза Пашкевіч пасялілася ў незнаёмай дагэтуль асобы — Сабіны Ячыноўскай, нявесты ўраджэнца маёнтка Лябёдка Вацлава Іваноўскага. Алаіза скончыла ў Пецярбургу гімназію Александроўскай і разам з Сабінай у 1902—1904 гг. вучылася на вышэйшых адукацыйных курсах П. Лесгафта. Атрыманыя веды па медыцыне, гігіене, педагогіцы, батаніцы пасля паспяхова выкарыстоўваліся ёю ў жыцці. Падчас яе вучобы ў Санкт-Пецярбургу аформіўся і дзейнічаў гурток студэнтаў-беларусаў «Круг беларускай народнай прасветы», А. Пашкевіч была адной з яго ўдзельнікаў. Асяроддзе гэтага гуртка шмат у чым вызначыла яе грамадзянскую пазіцыю — актыўная барацьба з царызмам, сацыяльнае вызваленне працоўных, нацыянальнае вызваленне беларусаў.
Тады ж пачалася і літаратурная творчасць А. Пашкевіч. Ужо ў 1903 годзе ў Пецярбургу выйшла пад выглядам фальклорнага зборніка кніжка «Песні», тут побач з творамі Ф. Багушэвіча, змешчаны яе верш «Мужыцкая доля» (пад псеўданімам Банадысь Асака). У гэты ж час гектаграфічным спосабам былі выдадзены дзве падпольныя брашуры — «Калядная пісанка на 1904 год» (пісаная ад рукі лацінскімі літарамі, 1903 г.) і «Велікодная пісанка» (друкаваная на машынцы кірыліцай, 1904 г.). У абодва выданні ўвайшлі і вершы Цёткі: у першае — тая ж «Мужыцкая доля» і «Мужык не змяніўся» (пад псеўданімам Гаўрыла з Полацка), у другое — «Нямаш, але будзе» і «Музыкант беларускі» (пад псеўданімам Гаўрыла). Творы паэтэсы займалі амаль палову гэтых невялічкіх выданняў, выяўляючы тым самым і яе ўдзел у нелегальнай выдавецкай дзейнасці «Круга беларускага», і яе значную працаздольнасць як літаратара.
У 1904 годзе А. Пашкевіч пераехала ў Вільню, дзе працавала фельчаркай у Нова-Віленскай бальніцы. Распачала актыўную прапагандысцкую работу. У 1904—05 — дзеячка Беларускай сацыялістычнай грамады. Арганізоўвала рэвалюцыйныя рабочыя гурткі, пісала вершы, якія распаўсюджваліся як рэвалюцыйныя пракламацыі, выступала з прамовамі па-беларуску на мітынгах і сходах. У 1905 годзе была дэлегаткай ад віленскіх работніц на з’ездзе жанчын у Маскве, актыўна ўдзельнічала ў рэвалюцыйных маніфестацыях у Вільні, у падзямеллі бальніцы трымала шапірограф.
Каб пазбегнуць судовай адказнасці ў канцы 1905 года эмігрыравала ў Галіцыю (тады Аўстра-Венгрыя). Жыла ў Львове, паступае вольнаю слухачкай на філасофскі факультэт Львоўскага ўніверсітэта. З 1907 да 1911 гг. праходзіла вучобу на гістарычна-філалагічным факультэце Львоўскага ўніверсітэта. На жыццё зарабляла працай масажысткі.
У Львове ў 1906 годзе надрукавала перакладзеную ёй з украінскай мовы на беларускую (пад псеўданімам Тымчасовы) дзіцячую чытанку «Гасцінец для малых дзяцей». Кансультавала ўкраінцаў, якія пісалі пра Беларусь і беларускую літаратуру (І. Свянціцкага, І. Крып’якевіча і інш.), знаёміла іх з новымі творамі беларускіх пісьменнікаў. У Жоўкве (каля Львова) у базыльянскай манастырскай друкарні выдала ў 1906 годзе два зборнікі вершаў — «Скрыпка беларуская» (пад псеўданімам Гаўрыла з Полацка) і «Хрэст на свабоду» (пад псеўданімам Гаўрыла). Абодва зборнікі невялікія: у першы ўвайшлі 12 вершаў, у другі — 9, напісаныя, за рэдкім выключэннем, у 1905—1906 гадах. Гэта абумовіла іх вядучы рэвалюцыйна-гераічны, патрыятычна-аптымістычны пафас, які не «ахалоджваюць» тры творы, напісаныя яшчэ ў адносна спакойныя 1902—1903 гады («Лета», «Восень», «Мужык не змяніўся»).
Пад чужым пашпартам наведвае Расійскую імперыю, нелегальна прыязджала на радзіму, прымала ўдзел у выпуску першай беларускай газеты «Наша доля», дзе было надрукана яе апавяданне «Прысяга над крывавымі разорамі». Пісала розныя творы, дасылала іх у «Нашу ніву», іншыя беларускія выданні. Матэрыяльная незабяспечанасць, напружаная творчая праца абвастраюць хваробу лёгкіх (сухоты). Праз хваробу выязджала ў Закапанэ.
У 1908—1909 А. Пашкевіч жыла ў Кракаве, вучылася на гуманітарным аддзяленні ў Ягелонскім універсітэце. Была членам рэвалюцыйнай арганізацыі моладзі ўніверсітэта «Спуйня» («Згуртаванасць»).
У 1911 годзе намаганнямі Алаізы Пашкевіч і Уладзіславы Станкевіч (будучая жонка Янкі Купалы) былі створаны некалькі нелегальных беларускіх школ у Лідскім павеце і Нова-Вільні.
Цэнтральная Амерыка
Цэнтральная Амерыка (América Central ці Centroamérica), рэгіён на поўдні Паўночнай Амерыкі, перашыек паміж ёй і Паўднёвай Амерыкай.
Алаіза Пашкевіч
Біяграфія
У лютым 1912 года Алаіза Пашкевіч выходзіць замуж за літоўскага інжынера Сцяпонаса Кайрыса. Прозвішча мужа дазволіла ёй зноў вярнуцца ў Вільню. Яна ўдзельнічала ўва ўсіх значных мерапрыемствах культурна-асветніцкага характару, нават іграла ў некаторых спектаклях трупы Ігната Буйніцкага, друкавалася ў беларускіх выданнях. Калі ў 1914 годзе ў Мінску стварыўся першы дзіцячы беларускамоўны часопіс «Лучынка» — усклала на сябе абавязкі яго галоўнага рэдактара. Пакладала шмат натугаў, каб арганізаваць і падрыхтаваць трупу беларускіх артыстаў-аматараў для гастроляў па мястэчках Віленшчыны. Каб паправіць здароўе, на некаторы час зноў выязджае ў Фінляндыю і Швецыю.
Цэнтральная Амерыка
Насельніцтва
Пануючая ў рэгіёне мова — іспанская (за выключэннем англамоўнага Беліза). Насельніцтва паходзіць ад карэннага індзейскага насельніцтва, еўрапейцаў і афрыканцаў.
Прырода
Багатая прырода: 7 % сусветнай біялагічнай разнастайнасці.
Алаіза Пашкевіч
Біяграфія
Ва ўмовах Першай сусветнай вайны з вясны да восені 1915 года А. Пашкевіч як сястра міласэрнасці даглядае хворых у тыфозным бараку Віленскага ваеннага шпіталя. Яна таксама прыкладае шмат намаганняў для арганізацыі беларускіх школ і настаўніцкіх курсаў у Вільні, дапамагае ў стварэнні прытулкаў. Была сярод выкладчыкаў на першых Віленскіх беларускіх настаўніцкіх курсах (1915). Першая беларуская школа была адкрыта ў Вільні на Юр’еўскай вуліцы 13 лістапада 1915 года дзякуючы намаганням Алаізы Пашкевіч (Цёткі) і Баляслава Пачобкі, з удзелам Сабіны Іваноўскай.
У 1916 г. памёр бацька, і Алаіза паехала на яго пахаванне. У Лідскім павеце лютавала эпідэмія тыфу. А. Пашкевіч засталася, каб дапамагчы хворым, але сама заразілася. Аслаблены сухотамі і голадам арганізм не адолеў хваробы. Памерла ў ноч на 5 лютага 1916 года.
Пахаваная на могілках у родным Старым Двары.
Творчасць
Пісаць пачала ў 1902 годзе пад уплывам Францішка Багушэвіча. Менавіта яна ажыццявіла не ажыццёўленае аўтарам «Дудкі беларускай»: выдала зборнік вершаў пад назвай «Скрыпка беларуская» (1906). У прадмове да зборніка яна пісала:
Пяру Цёткі належаць кніжкі і падручнікі для дзяцей «Гасцінец для малых дзяцей», «Першае чытанне для дзетак беларусаў», некаторыя даследчыкі (Я. Колас, П. Мядзёлка, Л. Арабей) лічылі яе аўтарам першага «Беларускага лемантара». Пісала публіцыстычныя артыкулы і нарысы, даследаванні па гісторыі беларускага тэатра.
Мастацкая, публіцыстычная, эпісталярная спадчына Цёткі — вялікі набытак нацыянальнай культуры. Мова яе твораў багатая на самабытныя, індывідуальна-аўтарскія ўтварэнні і арыгінальнае скарыстанне іх у кантэксце, на разнастайныя эмацыянальна-экспрэсіўныя адценні, што складае непаўторнасць творчай манеры пісьненніцы. Яе творчасць адлюстроўвае асноўныя працэсы ўзбагачэння вобразна-выяўленчай сістэмы мастацкага твора, сведчыць пра жанрава-стылявую дыферэнцыяцыю і нармалізацыю беларускай літаратурнай мовы ў перыяд яе станаўлення.
Паэзія
У «Каляднай пісанцы на 1904 год» і «Велікоднай пісанцы» (абедзьве 1904) паэтэса надрукавала вершы «Мужыцкая доля», «Мужык не змяніўся», «Нямаш, але будзе», «Музыкант беларускі», прасякнутыя спачуваннем цяжкай долі селяніна.
Вершы А. Пашкевіч (Цёткі) «Лета» і «Восень» апублікаваныя ў зборніку «Скрыпка беларуская» (1906). У іх па-майстэрску перададзены асобныя моманты сялянскай працы, апісваюцца летнія ігрышчы і восеньскі кірмаш. У цэлым зборнік увасабляе адраджэнскую плынь у творчасці Цёткі.
Амаль адначасова з ім быў надрукаваны яе другі паэтычны зборнік — «Хрэст на свабоду» (1906), які прадстаўляе рэвалюцыйна-змагарскі напрамак яе творчасці. Уключаныя ў яго вершы «Хрэст на свабоду», «Мора», «Пад штандарам» — сапраўдныя шэдэўры рэвалюцыйна-агітацыйнай паэзіі. Упершыню яны былі раздрукаваны тысячамі экзэмпляраў і распаўсюджваліся сярод паднятых на рэвалюцыйнае змаганне ў 1906.
З дапамогай рамантычна-сімвалічнай тропікі, «вясёлых» харэічных памераў, бадзёрага рытма-інтанацыйнага ладу паэтэса выяўляе настрой рэвалюцыйнай рамантыкі. Як, у прыватнасці, у вершы «Вера беларуса» (1905):
Верш заканчваецца адкрытым заклікам да актыўнага рэвалюцыйнага дзеяння: «Рука цвёрда, грудзь акута, Пара, братцы, парваць пута!»
Саму ж рэвалюцыю 1905 года Цётка паказвае ў алегарычным вобразе бурнага мора:
Каб чытачы ці слухачы адназначна ўспрымалі змястоўную сутнасць твора, паэтэса раскрывае сэнс алегорыі ў падзагалоўку: «Мора (Рэвалюцыя народная)» (1905). Стварыць аратарскую інтанацыю гэтага верша (як, зрэшты, папярэдняга і многіх іншых) дапамагае не толькі рытміка (чатырохстопны харэй), але і фігуры паэтычнага сінтаксісу: паўторы (анафары, шматзлучнікавасць, шматпрыназоўнікавасць), градацыі, паралелізм, рытарычныя воклічы, пытанні і г. д.
Верш гэты з’явіўся асноўнай прычынай забароны ў Расіі не толькі зборніка Цёткі «Скрыпка беларуская», але і кнігі І. Свянціцкага «Адраджэнне беларускага пісьменства» (Львоў, 1908 г.), у якой ён быў таксама змешчаны.
Не толькі ўздым, але і ўтаймаванне рэвалюцыйнай хвалі выявіліся ў лірыцы Цёткі, пра што сведчыць верш «Мае думкі». Пачаты ён быў у 1905 годзе, закончаны — у 1906 годзе. Гэта выразна патрыятычны верш. Лірычны герой паэтэсы хацеў бы стаць то «зярном пшаніцы», то «рэчкай быстрай», то «ветрам буйным». І ўсё — дзеля людзей, каб іх накарміць, напаіць. Урэшце, каб разбудзіць іх, бо «ад цямноты людзі спяць». Заканчваецца верш даволі песімістычным прызнаннем «ветра»:
Асноўныя матывы паэзіі Цёткі — любоў да радзімы, да прыроды, самаахвярнае служэнне народу. Рэвалюцыйная палымянасць і тонкі лірызм, спалучэнне імпульснай лірыкі і пяшчотных вобразаў — характэрныя рысы яе лірыкі. Шырока карысталася народна-песеннай сімволікай (вобразы музыкі, скрыпкі, дудкі). Для твораў перыяду рэвалюцыі (1905-07) характэрны публіцыстычная завостранасць, рэвалюцыйны пафас, прамоўніцкія інтанацыі, метафарычнасць і алегорыя. Вершы «Мора», «Хрэст на свабоду», «Вера беларуса» і інш. сталі хрэстаматыйнымі. Упершыню ў беларускай паэзіі стварыла вобраз рабочага («Пад штандарам»).
Асобны перыяд у яе творчасці склалі вершы 1908-14 гадоў, дзе пераважалі матывы грамадскай журбы і смутку, тугі па радзіме, выявіліся засяроджанасць на долі адзінокага чалавека, зварот да фальклорных вобразаў («З чужыны», «Грайка», «На магіле», «На чужой старонцы», «Арлы-брацця, дайце скрыдлы», «Сірацінка», «Вясковым кабетам», «Гаданне» і інш.).
Проза
Цётка — адна з пачынальніц беларускай прозы.
Яе апавяданні прасякнуты гуманізмам, спачуваннем да чалавека працы, непрыняццем несправядлівасці («Зялёнка», «Асеннія лісты», «Лішняя» і інш.). Адлюстравала цяжкі вясковы побыт («Навагодні ліст»), гаротны лёс дзяцей, замучаных нечалавечымі ўмовамі жыцця ў капіталістычным грамадстве («Міхаська»). Апавяданне «Прысяга над крывавымі разорамі» таксама, як і яе вершы, друкавалася ў якасці пракламацыі.
Выступала як нарысіст («Успаміны з паездкі ў Фінлндыю», «3 дарогі»). Фальклорна-паэтычная стылістыка, а таксама індывідуальна-аўтарскае ўжыванне слова, выразу ў нарысе «3 дарогі» — тыя прыёмы, што ствараюць эмацыянальнасць, рамантычную ўзнёсласць, лірызм.
Цётка ставіць беларусам фінаў у прыклад — як народ, які «не мае ў натуры сваёй, каб карыстаць болей за тое, чым плаціць», але пры гэтым захаваў і адметнасць, і мову, і культуру. Літаратар Альгерд Бахарэвіч, які ўвогуле невысока ацэньвае паэзію Алаізы Пашеквіч, заўважае, што падарожныя нататкі з паездкі ў фінскую вёску Лотала паказваюць «зусім іншую Цётку, спакойную, удумлівую, назіральную»… Ён дапускае што, адна гэтая кароткая журналісцкая проза Цёткі мае большую мастацкую каштоўнасць за ўсе яе колішнія прапагандысцкія вершы.
Публіцыстыка
Публіцыстычная спадчына пісьменніцы выяўляе грамадзянскую пазіцыю аўтара, яе высокі дух і эмоцыі ў змаганні за нацыянальнае адраджэнне беларускага народа, будучыні Беларусі — маладых людзей. Звярталася да моладзі з заклікам шанаваць родную мову, рыхтаваць сябе да грамадскай работы:
Выступленні пісьменніцы ў перыядычным друку 1914 г. («Да вясковай моладзі беларускай», «Шануйце роднае слова!», «Аб душы маладзёжы», «Папараць-кветка») — гэта ўсхваляванае слова да сваіх сучаснікаў і нашчадкаў — берагчы родную мову, захаваць яе як вечны скарб душы. Артыкул «Шануйце роднае слова!», які Сцяпан Александровіч назваў «палымяным гімнам беларускай мове, яе багаццю і сіле», пераклікаецца з «Пагоняй» М. Багдановіча, з «Ворагам беларушчыны» Я. Купалы, з «У чатырохлецце „Нашай нівы“» А. Гаруна. Выразнасці і эмацыянальнасці выказвання дасягае аўтарка ўмелым скарыстаннем агульнанароднай лексікі, семантычных адценняў слоў, іх эмацыянальна-ацэначнай афарбоўкі.
Навукова-папулярныя артыкулы
Асаблівасці станаўлення навуковага стылю выявіліся ў артыкулах і нарысах на навуковыя тэмы. Так, у навукова-папулярным артыкуле «Наша народная беларуская песня» пераважаюць лексіка-сінтаксічныя прыёмы, уласцівыя народнай гаворцы, фальклору, мастацкай літаратуры. Моўна-выяўленчыя сродкі, сінтаксічная арганізацыя артыкула «Да дзяўчатак» і нарыса «Гутаркі аб птушках» маюць характэрныя рысы народнай прозы. Спецыфіка фарміравання навуковай тэрміналогіі выяўляецца ў артыкуле «Да школьнай моладзі», у нарысах «Пералётныя птушкі», «Газа». Так, у артыкуле «Да школьнай моладзі» побач са спецыяльнай запазычанай лексікай (батаніка, гіграскапічны) Цётка ўжывае ў якасці спецыяльных батанічных найменняў словы жывой народнай мовы — стрымбульнык, каліва, зёлкі. У яе навуковых артыкулах — выразная тэндэнцыя да стылявой дыферэнцыяцыі беларускай мовы, хоць і надзвычай адчувальныя працэсы ўзаемапранікнення і ўзаемаўплыву.
Ушанаванне памяці
Вобраз Цёткі ўвасоблены ў літаратурных творах — вершах (у тым ліку Янкі Купалы), аповесцях і раманах («На струнах буры» і «Стану песняй» Л. Арабей, «Крыж міласэрнасці» В. Коўтун), у мастацкіх палотнах (Л. Шчамялёва, М. Купавы, І. Раманоўскага і інш.),
Помнікі А. Пашкевіч (Цётцы) пастаўлены ў г. Шчучын, г.п. Астрына, в. Шастакоўцы Шчучынскага раёна.
Хабнарфіёрдур
Хабнарфіёрдур (Hafnarfjörður) — партовы горад на паўднёва-заходнім узбярэжжы Ісландыі, за 10 км на поўдзень ад Рэйк’явіка. Трэці па колькасці жыхароў (25 107—2008) горад Ісландыі.
IC 5256
IC 5256 — галактыка тыпу SBd ў сузор’і Індзеец.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пактыя (правінцыя)
Пактыя (пушту پکتیا) — правінцыя на ўсходзе Афганістана, якая мяжуе з Пакістанам. Плошча - 5583,4 км ² (2008).
Мікалай Уладзіміравіч Станкевіч
Мікалай Уладзіміравіч Станке́віч (Николай Владимирович Станкевич; 27 верасня (9 кастрычніка) 1813, Удзярэўка, Варонежская губерня — 25 чэрвеня (7 ліпеня) 1840, Нуова-Лігурэ, Італія) — рускі пісьменнік, паэт, публіцыст, мысляр.
Арганізатар і кіраўнік гуртка, вядомага ў гісторыі грамадскай думкі Расіі, у які ўваходзілі Міхаіл Бакунін, Вісарыён Бялінскі, Васіль Боткін, Канстанцін Аксакаў, Аляксандр Герцэн.
Антон Эдуардавіч Вайно
Антон Эдуардавіч Вайно (Anton Vaino; нар. 17 лютага 1972, Талін, Эстонская ССР, СССР) — расійскі дзяржаўны дзеяч. Кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі з 12 жніўня 2016 года.
Пастаянны член Савета бяспекі Расійскай Федэрацыі з 12 жніўня 2016 года. Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 1 класа (2008).
Унутры сябе
«Унутры сябе» (Внутри себя) — беларускі мастацкі фільм, зняты рэжысёрам Сяргеем Талыбавым у 2018 годзе. Атрымаў перамогу ў намінацыі «Лепшы фільм у ігравой форме» падчас цырымоніі ўзнагароджання Нацыянальнай кінапрэміяй Беларусі ў 2018 годзе.
Сюжэт
Малады таленавіты фатограф Максім Каверын, у якога ўсё ў жыцці добра: цікавая праца, прыгажуня жонка Вольга; нечакана атрымлівае заказ на серыю фатаграфій аднаго са старадаўніх дамоў горада. Уначы ён адпраўляецца рабіць здымкі. Тое, што ён убачыў у акне на другім паверсе, далей нечакана і трагічна развіла падзеі. Каханне, здрада, забойства, следства, «шкілеты ў шафе», псіхіятрычная клініка... Максім шукае выйсце з гэтага заблытанага клубка каб застацца сабой.
Карэльскае пытанне
Карэльскае пытанне (Karjala-kysymys, Карельский вопрос) — тэрмін, які аб’яднаў узаемныя тэрытарыяльныя прэтэнзіі СССР і Фінляндыі па кантролі над Заходняй Карэліяй (Карэльскі перашыек і Паўночнае Прыладажжа).
Гісторыя
Тэрмін узнік у 1920 годзе пасля заключэння Тартускага мірнага дагавора паміж РСФСР і Фінляндыяй, паводле якога спрэчная тэрыторыя была замацавана за Фінляндыяй, затым, у выніку дзвюх войнаў 1939—1940 і 1941—1944 гадоў, гэтая тэрыторыя перайшла пад кантроль СССР. Карэла-фінскае насельніцтва гэтай тэрыторыі было эвакуіравана ў Фінляндыю (каля 422 тысяч чалавек).
Маскоўскі мірны дагавор (1940) і Парыжскі мірны дагавор паміж СССР і Фінляндыяй (1947) замацавалі тэрытарыяльныя набыцці СССР: Карэльскі перашыек, Петсама, Сала — Кусама і аддаленыя астравы Фінскага заліва (Гогланд, Вялікі Цютэрс, Мошчны і Сескар). Набытыя СССР зямлі Заходняй Карэліі ўвайшлі ў склад Карэла-Фінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. У 1944 годзе Карэльскі перашыек увайшоў у склад Ленінградскай вобласці, а ў 1956 годзе Карэла-Фінская ССР была ператворана ў аўтаномію ў складзе РСФСР, з назвы якой было выдалена слова «фінская».