cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Свідрыгайла
Імя
Імя — з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў, што дайшлі з індаеўрапейскай старажытнасці.
Найбольш аўтэнтычнымі запісамі імені трэба лічыць Швитрикгаило, Швитрыгаило, Швитрикаило рускіх летапісаў (першая палова XV ст.).
Першая аснова ў імені Швітрыгайла звязаная з літ. švitrus «зіхоткі, блішчасты; жвавы». У літоўскай антрапаніміі (як даўнейшай, так і сучаснай) гэта адзінае такое двухасноўнае імя, утворанае з такой асновай (вядомы хіба варыянт Švitr-i-gėl’as), хоць засведчаныя і аднаасноўныя антрапонімы тыпу Švitra, Švitrys, Švitrūnas.
Далей звязана з літ. švytruoti, švytėti «ззяць, мігцець; хутка рухацца». Ідзе напрамую ад індаеўрапейскага *ǩṷit(ǝ)ro «светлы, блішчасты» (ад *ǩṷei «свяціць; светлы»). Такога ж паходжання, напрыклад, і назва возера Свіцязь (літ. дыял. Svitožis, ад *svit- < *švit-).
Другая аснова імені Gail-, з ёй вядома пад 60 сучасных літоўскіх антрапонімаў. Яна звязаная са стараліт. gailas «моцны», далей напрамую з індаеўрапейскім *ghoilo-s «моцны; няўрымслівы, жвавы».
Імя Швітрыгайла, такім чынам, мела значыць «рухавы і моцны».
Імя Швітрыгайлы праз аснову Gail- перагукалася з імёнамі яго братоў, Альгердавых сыноў Карыгайлы, Ягайлы, Скіргайлы. У сваю чаргу, праз аснову Kar- таксама і імя Карыгайла перагукалася з іменем брата Карыбута, яшчэ аднаго сына Альгерда. Гэта магло б сведчыць на карысць таго, што ў вялікакняскім асяроддзі пры імянаданні свядома практыкавалі вар’іраванне іменных асноў з мэтай падтрымання цэльнасці і стабільнасці роду.
Раннія гады
Малодшы сын вялікага князя Альгерда, паводле праўдападобных ацэнак, нарадзіўся паміж 1369 і 1376 годам. Пасля смерці бацькі ў маі 1377 года, жыў у Віцебску разам з маці — вялікай княгіняй Ульянай.
Напэўна, быў ахрышчаны ў Кракаве, але не разам з братамі Ягайлам і Вігунтам у 1386 годзе, а неўзабаве, бо яго хроснае імя Баляслаў, як і хросныя імёны братоў, належыць да іменаслова Пястаў. Часта сцвярджаюць, што Свідрыгайла спачатку быў праваслаўным з хросным імем Леў, але гэта вынік непаразумення. У сярэдзіне XVI ст. у Польшчы ўзнялі пытанне рэвізіі правоў на зямельныя ўладанні — Пётрыкаўскі сейм (1565) вырашыў асобна разглядзець шматлікія прывілеі князёў Льва Данілавіча і Свідрыгайлы Альгердавіча, якія падавала шляхта як пацверджанне сваіх правоў на маёнткі, а Люблінскі сейм (1566) вырашыў лічыць гэтыя прывілеі правамоцнымі. Выдаўцы рэцэсу Люблінскага сейма ў XVIII ст. не паставілі коску паміж імёнамі Льва і Свідрыгайлы, такая памылка зроблена і ў новым выданні Volumina constitutionum (2005).
Па смерці вялікай княгіні Ульяны польскі кароль Уладзіслаў Ягайла паставіў намеснікам у Віцебску свайго баярына — сакольнічага Фёдара Вясну. Свідрыгайла палічыў гэта за крыўду, забіў намесніка і сам укняжыўся ў Віцебску. Адказам быў паход Вітаўта і Скіргайлы, да якіх далучыўся смаленскі князь Юрый Святаславіч. Свідрыгайлу адправілі да каралеўскага двара ў Кракаў, яго знаходжанне ў Малой Польшчы крыніцы фіксуюць з 11 жніўня 1393 да 1396 года.
Змаганне за сталец
Ад кракаўскага двара Свідрыгайла ад’ехаў да Сілезіі, затым да Венгрыі, адкуль разам з Фёдарам Любартавічам спрабаваў дамовіцца з кіраўніцтвам Тэўтонскага ордэна пра саюз супраць Ягайлы і Вітаўта. Зразумеўшы марнасць гэтых спроб, Свідрыгайла вярнуўся ва ўладанні Гедзімінавічаў не пазней за 12 жніўня 1399 года, калі ў войску Вітаўта ўдзельнічаў ў бітве на Ворскле.
Неўзабаве Ягайла даў Свідрыгайле Заходняе Падолле, папярэдні трымальнік якога на ленным праве, кракаўскі ваявода Спытка Мельштынскі, загінуў у бітве на Ворскле. Аднак ужо ў 1401 годзе Свідрыгайла аднавіў сувязь з Тэўтонскім ордэнам, куды і з’ехаў у пачатку 1402 года.
Свідрыгайла быў у Ордэне да пачатку 1404 года, удзельнічаў у «рэйзах» крыжакоў на Літву, разлічваў з іх дапамогай заняць вялікалітоўскі сталец, але разам з тым не рваў сувязяў з родным братам Ягайлам. Вярнуўся ва ўладанні Гедзімінавічаў, атрымаў ад Ягайлы наданні ў рускіх землях Польскага каралеўства, а ад Вітаўта — землі на літоўска-маскоўскім памежжы, у т.л. Браншчыну і Старадубшчыну.
Улетку 1408 года Свідрыгайла чарговы раз узбунтаваўся, разам з епіскапам чарнігаўскім і бранскім, значнай колькасцю князёў і баяр ад’ехаў ў Маскву да Васіля I, які тады ваяваў з Вітаўтам. Васіль I даў Свідрыгайле вялізныя ўладанні ў Вялікім княстве Маскоўскім, у тым ліку Уладзімір на Клязьме. Аднак Свідрыгайла заставаўся ў Вялікім княстве Маскоўскім толькі да паходу туды Едыгея, да якога далучыўся і пэўны час правёў у Ардзе, адкуль у 1409 годзе вярнуўся да Літвы. У тым жа 1409 годзе Свідрыгайла паспрабаваў аднавіць саюз з Ордэнам, ад гнева Вітаўта яго выратавала толькі заступніцтва Ягайлы, пакаранне горлам было заменена на зняволенне ў Крамянецкім замку. Толькі ў сакавіку 1418 года яго вызвалілі мясцовыя князі.
Ні на Валыні, ні ў Малдавіі Свідрыгайла замацавацца не здолеў і ад’ехаў ва ўладанні рымскага караля (некаранаванага імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі) Жыгімонта Люксембургскага і яго саюзнікаў. Урэшце ў жніўні 1420 года Свідрыгайла памірыўся з Ягайлам і Вітаўтам, яму далі ўладанні ў рускіх землях Польскага каралеўства і вялізнае Чарнігаўскае княства, да якога, мусіць, пазней (да 1422) дадалі Ноўгарад-Северскае. Тут Свідрыгайла правёў наступныя дзесяць гадоў, пазней ён сцвярджаў, што ўвесь гэты час быў у «аковах».
1430—1432 гады
Пасля смерці Вітаўта (кастрычнік 1430) паводле ўмоў Гарадзельскай уніі вялікага князя літоўскага мусілі абраць са згоды Ягайлы і польскіх паноў. Але вялікалітоўскія князі і баяры сабраліся на сойм у Вільні і без узгаднення з польскімі панамі, але са згоды Ягайлы, абвясцілі вялікім князем Свідрыгайлу. Свідрыгайла хоць і быў каталіком, але быў вядомы праціўнік уніі з Польшчай і даўні супернік Вітаўта і Ягайлы. Мусіць, менавіта гэтым кіравалася незалежніцкая партыя пры яго абранні на сталец.
Разрыў з Польшчай выклікаў незадаволенасць часткі князёў і баяр, якія лічылі за лепшае польскую арыентацыю Літвы. Былі незадаволеныя і тыя, хто меў уплыў пры Вітаўце і страціў яго пры Свідрыгайле. Былі і інтрыгі з польскага боку, які падтрымліваў прапольскую (ці супрацьсвідрыгайлаўскую) апазіцыю і дапамагаў падрыхтоўцы замаху на Свідрыгайлу. Спробу замаху ўначы 1 верасня 1432 года здзейснілі ў Ашмяне князі Жыгімонт Кейстутавіч (каталік) і Сямён Іванавіч Гальшанскі (праваслаўны), але Свідрыгайле пашчасціла ўратавацца і ўцячы ў Полацк.
Феадальная вайна
Прапольская партыя адразу абвясціла вялікім князем аднаго са змоўнікаў, малодшага брата Вітаўта — Жыгімонта Кейстутавіча. Яго ўладу прызналі Вільня, Трокі, Коўна, Жамойць, Новагародак і Гродна, зброяй падпарадкавалі Берасце. Аднак Полацкая, Віцебская і Смаленская землі, Севершчына, Кіеўшчына, Валынь не прызналі Жыгімонта, а лічылі вялікім князем Свідрыгайлу.
Жыгімонт адразу аднавіў саюз з Польшчай, падпісаў унію ў Гародні, якой пацвердзіў вярхоўную ўладу Ягайлы на ўмовах Віленска-Радамскай уніі, такім чынам абмежаваў самастойнасць ВКЛ часам свайго жыцця. Каб змагацца са Свідрыгайлам Ягайла прыслаў Жыгімонту польскія войскі. Так у ВКЛ пачалася феадальная вайна (1432—1437). Вайна не мела нацыянальна-рэлігійнага характару, у абодвух супрацьлеглых лагерах былі як літоўцы, так і русіны, як праваслаўныя, так і каталікі. Вайна была змаганнем княжацка-баярскіх партый паміж сабою. Свідрыгайла быў каталіком і пры гэтым узначальваў у асноўным праваслаўную партыю, але гэтая партыя змагалася не за веру, а за свае паноўнае месца ў дзяржаве, у ёй былі таксама князі і баяры каталіцкага веравызнання, якія выступалі супраць уніі з Польшчай і за саюз з Тэўтонскім ордэнам.
Свідрыгайла абапіраўся на Полацк і з восені 1432 года рабіў выправы на прызнаўшыя Жыгімонта землі. Зімой і летам 1433 года войскі Свідрыгайлы хадзілі да Вільні і Новагародка, занялі шэраг невялікіх гарадоў, але агулам вайсковыя дзеянні для іх былі няўдалыя. Не аказалі абяцанай дапамогі татары і малдаўскі гаспадар. Толькі Лівонскі ордэн пасылаў свае войскі супраць Жыгімонта. У сваю чаргу Жыгімонт Кейстутавіч пры падтрымцы польскіх войскаў, ваяваў землі, захаваўшыя адданасць Свідрыгайлу, у 1433 годзе даходзіў да Мсціслава.
Маючы колькасную перавагу, Свідрыгайла не здолеў яе выкарыстаць, да таго неўзабаве страціў галоўнага саюзніка. Польска-чэшскае войска напала на Новую Марку і падышло да Гданьска, вялікі магістар Тэўтонскага ордэна вымушаны быў заключыць з Польшчай перамір’е. У выніку дагавора, заключанага ў канцы 1433 года ў Ленчыцах, Ордэн выракся саюзу са Свідрыгайлам. Вызначальнымі для зыходу вайны сталі прывілей 1432 года выдадзены Ягайлам для Луцкай зямлі і Троцкі прывілей выдадзены Жыгімонтам у Троках 6 мая 1434 года. Гэтыя прывілеі абвяшчалі роўнасць правоў праваслаўных і каталікоў у межах ВКЛ — правы, гарантаваныя каталікам Гарадзельскім прывілеем, пашыраліся на ўсіх падданых незалежна ад веравызнання. У прывілеі Жыгімонта адзначалася, што такая роўнасць была заўсёды, але гэтым актам яна афіцыйна пацвярджаецца. Хоць у Троцкім прывілеі дэкларавалася, што ўрады ваявод і кашталянаў віленскага і троцкага могуць займаць толькі каталікі, але праваслаўнае баярства атрымала гарантыі недатыкальнасці сваіх зямельных уладанняў, свабоду распараджэння зямлёй, ільготы ад дзяржаўных павіннасцяў. Такім чынам былі знятыя значныя супярэчнасці ў грамадстве і Свідрыгайла пачаў страчваць падтрымку.
Свідрыгайла спадзяваўся на дапамогу Захада, звярнуўся да Базельскага сабора. У 1433 годзе ў Базель быў дасланы ліст нібыта ад праваслаўных баяр з Віцебска, якія выказалі жаданне падпарадкавацца Рыму, а ў наступным годзе на царкоўным саборы з’явілася дэлегацыя Свідрыгайлы, якая пацвердзіла яго планы уніі і папрасіла дапамогі ў барацьбе з Жыгімонтам і Ягайлам. Але гэта было памылкай, бо праваслаўныя пасля Троцкага прывілея і так пакідалі лагер Свідрыгайлы, а яго намер увесці царкоўную унію яшчэ больш адштурхнуў іх. Паспрыяла гэтаму і тое, што князь летам 1435 года загадаў спаліць у Віцебску мітрапаліта Герасіма, якога падазраваў у пераходзе на бок Жыгімонта.
У такім становішчы Свідрыгайла, пакуль яшчэ меў даволі шмат прыхільнікаў, вырашыў даць прапольскай партыі генеральную бітву, і ў ліпені 1435 года разам з войскамі Лівонскага ордэна рушыў на Жыгімонта, але пацярпеў цяжкую паразу ў бітве пад Вількамірам, сам ён уцёк з 30 баярамі ў Полацк. Падтрымка Свідрыгайла пасля такой паразы значна аслабла і працягвала слабець. У 1435 годзе ўладу Жыгімонта прызнаў Смаленск, але Полацк і Віцебск адбілі аблогі войскаў Жыгімонта. Тэўтонскі ордэн падпісаў у Брэсце Куяўскім вечны мір з Жыгімонтам Кейстутавічам і Ягайлам, зноў адмовіўся ад саюзу са Свідрыгайлам і прызнаў вялікім князем літоўскім Жыгімонта Кейстутавіча, абавязваўся і ў будучым прызнаваць вялікім князем літоўскім толькі таго, хто будзе абраны са згоды паноў Польшчы, і не падтрымліваць вялікіх князёў літоўскіх у іх антыпольскіх захадах. Летам 1436 года ўладу Жыгімонта прызналі і Полацк з Віцебскам. Пэўны час Свідрыгайла меў падтрымку на Кіеўшчыне, Севершчыне і Валыні, але пасля пакінуў і гэтыя землі, атрымаўшы прытулак у Валахіі.
У Валахіі Свідрыгайла знаходзіўся да забойства Жыгімонта Кейстутавіча арганізаванага незалежніцкай партыяй. Пасля гэтага Свідрыгайла з’явіўся на Валыні і называў сябе вярхоўным князем літоўскім. Але рада князёў і паноў, узначаленая Янам Гаштольдам, 29 чэрвеня 1440 года абвясціла вялікім князем 13-гадовага Казіміра Ягелончыка, зноў без узгаднення з польскімі панамі.
Антон Цыганкоў
Антон Цыганкоў (нар. ) — беларускі гандбаліст.
Лінейны магілёўскага клуба «Машэка». Быў названы найлепшым гульцом каманды на мемарыяле Мяшкова ў Брэсце ў 2019 годзе.
NGC 3945
NGC 3945 (іншыя абазначэнні — UGC 6860, MCG 10-17-96, ZWG 292.42, IRAS11506+6056, PGC 37258) — лінзападобная галактыка (SB0) у сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Бадамія
Бадамія (Badhamia) — род грыбоў сямейства. Назва ўпершыню апублікаваная ў 1853 годзе.
Сапратрофы, жывуць у лясах на ствалах і галінках засохлых дрэў і асабліва на гнілых пладовых целах губкавых і шапкавых грыбоў.
Класіфікацыя
Да роду Badhamia адносяць 73 віды:
Казімір IV Ягелончык
Казімір Андрэй Ягайлавіч (Ягелончык, Ягелон) (,  —, ) — вялікі князь літоўскі (1440—1492), кароль польскі (1447—1492).
Эдвард Калвін Кендал
Эдвард Калвін Кендал (Edward Calvin Kendall, 8 сакавіка 1886, Саўт-Норуалк, штат Канектыкут, ЗША — 4 мая, 1972) — амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1950) (сумесна з Тадэвушам Рэйхштэйнам і Філіпам Хенчам) «за адкрыцці, якія тычацца гармонаў кары наднырачнікаў, іх структуры і біялагічных эфектаў». Адкрыў картызон незалежна ад Тадэвуша Рэйхштэйна. Скончыў Калумбійскі ўніверсітэт. З 1952 г. працаваў у Прынстанскім універсітэце.
Казімір IV Ягелончык
Біяграфічныя звесткі
Малодшы сын Ягайлы і Соф’я Гальшанскай.
Абраны вялікім князем незалежніцкай партыяй на чале з Янам Гаштольдам пасля забойства Жыгімонта Кейстутавіча (1440). Пры абранні абяцаў вярнуць ВКЛ Валынь і Падолле захопленыя Польшчай, што пазней і выканаў. У 1444 г. вярнуў ад Польшчы ў склад ВКЛ Дарагічынскую зямлю. Пасля смерці свайго старэйшага брата Уладзіслава, караля польскага, быў запрошаны на польскі сталец. Але Казімір доўгі час не пагаджаўся, яго не адпускалі князі і баяры ВКЛ, якія не жадалі нават персанальнай уніі з Польшчай, але пасля ўсёж-такі пад уплывам маці даў згоду. У чэрвені 1447 г. абраны каралём Польшчы, але прысягу даў толькі ў 1453 г. У 1454 г. Казімір ажаніўся з Альжбэтай, дачкой памерлага германскага караля Альбрэхта II. У Казіміра і Альжбэты было трынаццаць дзяцей.
Знешняя палітыка
Пры Казіміры васалам Польшчы стала Мазавецкае княства, было далучана Асвенцімскае княства. У выніку трынаццацігадовай вайны з крыжакамі (1454—1466) па Таруньскім дагаворы (1466) Польшча вярнула Памор’е, атрымала Заходнюю Прусію, а Тэўтонскі ордэн трапіў у васальную залежнасць. Казіміру давялося амаль штогод адбіваць татарскія наезды. Добра прыняў намер наўгародскіх баяр на чале з Марфай Барэцкай далучыць Вялікі Ноўгарад да ВКЛ, але Іван III пасля доўгай аблогі захапіў Ноўгарад і жорстка расправіўся з баярамі.
Ахоўная зона
Ахоўная зона — зона аховы нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці, якая непасрэдна прылягае да яе і можа ўключаць тэрыторыю гісторыка-культурнай каштоўнасці. Ахоўная зона прызначана для забеспячэння захаванасці гісторыка-культурнай каштоўнасці і яе навакольнага асяроддзя, выяўлення архітэктурна-мастацкай, горадабудаўнічай і планіровачнай якасці гісторыка-культурнай каштоўнасці і найлепшага візуальнага ўспрымання гісторыка-культурнай каштоўнасці.
Рудныця
Рудныця (Ру́дниця) — пасёлак гарадскога тыпу ў Пішчанскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны. Размешчаны за 135 км на поўдзень ад Вінніцы недалёка ад дзяржаўнай мяжы з Малдовай і адміністратыўнай мяжы з Адэскай вобласцю на поўдні Падолля. Чыгуначная станцыя на шляху з Кіева ў Адэсу паміж станцыямі Крыжопаль і Папялюхі (Адэская дырэкцыя Адэскай чыгункі Укрзалізныці).
Вішнёва
Вішнёва (, Вишнёво) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Фарынаўскага сельсавета.
Іканскі сельсавет
Іка́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Іканы.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1358 чалавек, з іх 95,8 % — беларусы, 2,9 % — рускія, 0,4 % — украінцы.
Прыхабы (Сенненскі раён)
Прыха́бы (, Прихабы) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, у вярхоўях ракі Адроў. Уваходзіць у склад Какоўчынскага сельсавета.
Гісторыя
У пачатку XV стагоддзя належалі князю Канстанціну Бабічу, сыну Івана Бабы, нашчадкі Канстанціна ад маёнтка зваліся князямі Прыхабскімі. Упершыню Прыхабы згадваюцца каля 1442 года ў прывілеі ад імя Казіміра Ягелончыка выдадзеным ваяводам віленскім Даўгірдам, паводле якога Прыхабскі маёнтак перадаваўся князю Фёдару Адзінцэвічу. Пазней Прыхабы былі вернуты Канстанціну Бабічу.
Баня Лысовыцка
Баня Лысовыцка (Ба́ня Лисо́вицька) — вёска ў Стрыйскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Балыкі
Балыкі — тапонім.
Леў Раманавіч Казлоў
Леў Раманавіч Казлоў (нар. , в. Літвінкі, Кобрынскі павет, Палескае ваяводства) — беларускі гісторык, картограф, выдавец, пісьменнік. Член Саюза прадпрымальнікаў Беларусі, Нацыянальнай Геаграфічнай Асацыяцыі (ЗША), міжнароднага «Клуба лідэраў гандлю».
Біяграфія
Служыў у Савецкай арміі ваенным картографам (1957—1960).
У 1965 годзе закончыў гісторыка-геаграфічны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута імя М. Горкага, затым там жа навучаўся ў аспірантуры (1965—1968), працаваў выкладчыкам.
NGC 5504
NGC 5504 (іншыя абазначэнні — NGC 5504A, UGC 9085, MCG 3-36-81, ZWG 103.114, KUG 1409+160, PGC 50718) — галактыка ў сузор’і Валапас.
Леў Раманавіч Казлоў
Біяграфія
У 1970 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Рост культурна-тэхнічнага ўзроўню рабочага класа Беларусі ў гады першай пяцігодкі (1928—1932)» і атрымаў навуковую ступень кандыдата гістарычных навук. У 1970—1981 гадах — старшы выкладчык, дацэнт кафедры гісторыі Беларусі МДПІ імя М. Горкага. У 1981—1992 гадах — прафесар кафедры гісторыі Беларусі і замежных краін, дэкан факультэта замежных студэнтаў Мінскага інстытута культуры.
NGC 5504
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 5504, NGC 5504A.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Леў Раманавіч Казлоў
Біяграфія
З 1992 па 1994 год — старшы навуковы супрацоўнік аддзела спецыяльных гістарычных дысцыплін, кіраўнік картаграфічнай групы Інстытута гісторыі АН Беларусі. Арганізаваў работу па складанні новых гістарычных карт і школьных атласаў. Навуковыя інтарэсы: гістарычная геаграфія і картаграфія Беларусі (ад старажытнасці да нашых дзён). Удзельнік шэрагу міжнародных і рэгіянальных навуковых канферэнцый, аўтар артыкулаў па краязнаўчай і картаграфічнай тэматыцы.
Навуковая дзейнасць
Узнаўляць карты — своеасаблівае мастацтва. Працуе ў старадаўняй манеры: аловак, цыркуль, пяро, туш, акварэль. Аднаўляе рарытэтныя карты, якія адшуквае ў розных архівах, бібліятэках, на аўкцыёнах і ў прыватных калекцыянераў. Так з’явіліся дзясяткі невядомых нам раней выяў беларускіх земляў са старажытнасці. Некаторыя карты, намаляваныя Л. Р. Казловым, упрыгожваюць раённыя краязнаўчыя музеі. Рабіў і глобусы для музейных экспазіцый. У Картаграфічным кабінеце Музея гісторыі Мінска, які знаходзіцца ў гарадской ратушы, большасць экспанатаў выкананы рукамі Льва Раманавіча.
Чалавек энцыклапедычных ведаў у розных галінах. Як многiя з гісторыкаў — нумізмат, сабраў вялікую калекцыю манет. Захапляецца гістарычнай мастацкай літаратурай, мае выдатную бібліятэку. У 1983 годзе выйшаў яго зборнік гістарычных анекдотаў «Музей остроумия», які быў двойчы перавыдадзены (1986, 1989), а ў 1999 годзе з’явілася новае дапоўненае выданне — «Большой музей остроумия». Аўтар мастацкіх кнiг «Георг Кристоф Лихтенберг» (2002), "Радзивилл «Сиротка» (2015), «З дазволу караля і вялікага князя» (2016) і інш. Пад псеўданімам «Плат. Гудовіч» выдаў зборнік вершаў «Размова нанова» (2017).
Не забывае родную Кобрыншчыну. У суаўтарстве з дырэктарам Кобрынскага ваенна-гістарычнага музея імя А. В. Суворава Нінай Мяфодзіеўнай Пліско да 700-годдзя Кобрына выдаў гісторыка-эканамічны нарыс «Кобрин» (1987). У якасці рэдактара-ўкладальніка працаваў над гісторыка-дакументальнай хронікай «Памяць. Кобрынскі раён» (2002).
У 1994 годзе не дачакаўшыся бюджэтнага фінансавання выдання карт, заснаваў і ўзначаліў прыватнае выдавецтва — УП «Арты-Фэкс», якое займаецца выданнем геаграфічных карт і атласаў. Работа яго выдавецтва «Арты-Фэкс» адзначана еўрапейскім залатым прызам «Europe Award» (Парыж, 2001). З 1995 года — галоўны рэдактар «Вялікага гістарычнага атласа Беларусі», часопісаў «Падарожнік» (1997—2001), «Наш край». Навуковы кансультант выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя П. Броўкі».
У зале беларускай літаратуры Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі ў ліпені-жніўні 2018 года працавала выстава «Вандроўкі па ваколіцах мінулага», прысвечаная 80-годдзю
Амімія
Амімія (ад грэч. а — «без», «няма» і μιμος/mímos — «акцёр», адкуль «міміка», «перайманне») — адсутнасць магчымасці выказваць свае думкі і эмоцыі з дапамогай мімікі твару, вачэй і жэстаў, што, як правіла, сустракаецца пры некаторых відах псіхічных і неўралагічных расстройстваў, звычайна ў сувязі з афазіяй. Больш канкрэтна ў медыцынскай дыягностыцы пад аміміяй разумеюць прыватны выпадак акінезіі, пры якім адбываецца паслабленне, парушэнне або поўная адсутнасць мімікі, часта назіральная пры некаторых захворваннях цэнтральнай і перыферычнай нервовай сістэмы, асабліва тваравых нерваў. Найбольш часта з'яўляецца сімптомам такіх хвароб і/або расстройстваў, як хвароба Паркінсона, кататанічны ступар, нейралептычны паркінсанізм, ідыятыя. Пры парушэннях эмацыйнай сферы амімія сведчыць аб арганічных паражэннях галаўнога мозгу лобнай лакалізацыі (так званы «сіндром лобнай долі»). Пры сэнсарнай аміміі ўспрыманне смаку, колеру, гука, пахаў таксама застаецца без традыцыйных мімічных рэакцый.
NGC 3944
NGC 3944 (іншыя абазначэнні — UGC 6859, MCG 4-28-85, ZWG 127.91, ZWG 157.48, PGC 37244) — галактыка ў сузор’і Леў.
Аралія
Аралія (Arália) — род кветкавых раслін сямейства.
NGC 3944
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Аралія
Батанічнае апісанне
Лістападныя, звычайна невысокія дрэвы, з галінастым ля вяршыні і звычайна шыпаватым ствалом, кусты ці буйныя шматгадовыя травяністыя расліны. Парасткі, лісце і суквецці голыя або опушаныя. Вышыня раслін розная: травы дасягаюць 50 см у вышыню, у той час як некаторыя дрэвы могуць вырастаць да 20 м.
Малькавічы
Назву Ма́лькавічы маюць:
Зона рэгулявання забудовы
Зона рэгулявання забудовы — зона аховы нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці, неабходная для захавання і (або) рэгенерацыі гістарычна абумоўленай сістэмы планіроўкі, архітэктурнага, прыроднага асяроддзя і прасторавай структуры гісторыка-культурнай каштоўнасці, для замацавання значэння гісторыка-культурнай каштоўнасці ў антрапагенным і (або) прыродным асяроддзі, стварэння неабходных умоў успрымання гісторыка-культурнай каштоўнасці, рэгламентавання маштабу новага будаўніцтва і рэканструкцыі існуючай забудовы.
PUMA (робат)
PUMA (расшыфроўваецца як Programmable Universal Machine for Assembly або Programmable Universal Manipulation Arm) — прамысловы робат-маніпулятар, распрацаваны Віктарам Шэйнманам з фірмы Unimation — прадпрыемства-піянера ў галіне прамысловай робататэхнікі. Першапачаткова распрацаваны для General Motors, робат PUMA быў заснаваны на ранніх праектах Шэйнмана, зробленых у Стэнфардскім універсітэце.
У канструктыўным плане дадзены прамысловы робат характарызуецца тым, што яго маніпулятар валодае шасцю ступенямі свабоды, якія забяспечваюцца выключна круцільнымі злучэннямі.
Unimation вырабляла гэтыя робаты доўгі час, пакуль не была набыта кампаніяй Westinghouse прыкладна ў 1980 годзе, а затым фірмай Stäubli ў 1988. Nokia Robotics зрабіла каля 1500 робатаў PUMA на працягу 1980-х — Puma-650 з'яўляецца найбольш папулярнай мадэллю ў іх кліентаў. Таксама, Nokia Robotics распрацавала сваіх робатаў, такіх як Nokia NS-16 і NRS-15. У 1990 Nokia прадала свае падраздзяленне Nokia Robotics.
Кілскі ўніверсітэт
Кілскі ўніверсітэт (Keele University) — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у вёсцы Кіл у графстве Стафардшыр.
Агульная характарыстыка
Універсітэт размешчаны прыкладна ў 3 мілях (4,8 км) ад горада Ньюкасл-андэр-Лайм у графстве Стафардшыр. Ён атрымаў статус універсітэта каралеўскай хартыяй у 1962 годзе і быў заснаваны ў 1949 годзе як Паўночна-Стафардшырскі ўніверсітэцкі каледж.
Ён займае сельскі кампус плошчай 625 акраў (253 га) і складаецца з шырокіх лясоў, азёр і кампуса, размешчанага ў былым Стафардшырскім ганчарным заводзе. Тут ёсць навуковы парк і канферэнц-цэнтр, што робіць яго буйнейшым універсітэцкім кампусам у Вялікабрытаніі. Універсітэцкая школа медыцыны кіруе клінічнай часткай сваіх курсаў з асобнага кампуса ў шпіталі. Школа медсясцёр і акушэрак знаходзіцца ў суседнім клінічным адукацыйным цэнтры.
Малькавічы (Ганцавіцкі раён)
Ма́лькавічы (, Мальковичи) — аграгарадок у Беларусі, у Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Малькавіцкага сельсавета.
7 лютага 1967 года да вёскі далучаны пасёлак Малькавічы.
Геаграфія
Размешчаны на аўтадарозе Ганцавічы — Лунінец, за 26 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра Ганцавічы, за 268 км ад Брэста. Чыгуначная станцыя на лініі Лунінец — Баранавічы. У напрамку на ўсход ад аграгардка працякае рака Цна.
Лорсіка
Лорсіка (Lorsica) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Генуя.
Насельніцтва складае 513 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 29 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 16045. Тэлефонны код — 0185.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы santa Caterina da Genova.
Арцём Жарыкаў
Арцём Жарыкаў (нар. ) — беларускі гандбаліст, лінейны.
Браткіўці (Стрыйскі раён)
Браткіўці (Бра́тківці) — вёска ў Стрыйскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Гаграўскі раён
Гаграўскі раён (Гагра араион) — раён (адзінка адміністрацыйнага падзелу) Абхазіі. Знаходзіцца на крайнім захадзе краіны, мяжуе з Расіяй (Краснадарскі край, па рацэ Псоў) і з Гудауцкім раёнам. Адміністрацыйны цэнтр — Гагра. Плошча 772 км², насельніцтва 37 тысяч чалавек (2003).
Буйнейшыя населеныя пункты Гагра, Піцунда, Гячрыпш, Цандрыпш, Бзыбта. Раён адзначаецца высокім рэкрэацыйным патэнцыялам. На тэрыторыі раёна размяшчаецца возера Рыца.
Глыбокае (Жабінкаўскі раён)
Глыбо́кае (, Глыбокое) — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Крыўлянскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Глыбокаўскага сельсавета.
Вольга Пракопаўна Уласенка
Вольга Пракопаўна Уласенка (, в. Парадзіна, Мсціслаўскі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
У 1933—1969 гг. свінарка калгаса «1 Мая» Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці, перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена ў 1966 г. за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі і павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак мяса. Узнагароджана ордэнам Леніна, медалём.
Эмсбюрэн
Эмсбюрэн (Emsbüren) — абшчына ў Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Эмсланд. Насельніцтва — 9939 чалавек (на 31 снежня 2015 года). Займае плошчу 139,31 км².
Камуна падзяляецца на 8 сельскіх акруг.
Браткіўці (Тысмэныцкі раён)
Браткіўці (Бра́тківці) — вёска ў Тысмэныцкім раёне Івана-Франкоўскай вобласці Украіны.
Вакзал Франца-Іосіфа
Вакзал Франца-Іосіфа (Вена) (Wien Franz-Josefs-Bahnhof) — адзін з пяці чыгуначных вакзалаў Вены, канцавая станцыя чыгункі Франца-Іосіфа. Названы па імі аўстрыйскага імператара Франца-Іосіфа. Дзейнічае з 1872 года, сучасны будынак пабудаваны ў 1978 годзе. Знаходзіцца ў 9-м раёне горада (Альзергрунд). Адзіны з вакзалаў Вены, побач з якім няма станцыі метро. Найбліжэйшая станцыя метро — Friedensbrucke — размешчана ў 300 метрах на ўсход.
Выкарыстоўваецца амаль выключна для абслугоўвання прыгараднага руху — цягнікі ў Тулін, Крэмс і Санкт-Пёльтэн (прыгарадная лінія S40). Акрамя таго, некалькі разоў у дзень рэгіянальныя цягнікі ў Гмюнд і Чэcке-Веленіцэ.
Найбольшая колькасць наведвальнікаў назіраецца ў выхадныя, што звязана з тым, што размешчаны ў будынку вакзала супермаркет не зачыняецца па нядзелях і ўвечар па суботах.
Зона аховы ландшафту
Зона аховы ландшафту — зона аховы нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці, неабходная для захавання і (або) рэгенерацыі ландшафту. Зона аховы ландшафту ўключае прыроднае асяроддзе гісторыка-культурнай каштоўнасці, у тым ліку рэльеф, якое ўздзейнічае на цэласнасць успрымання гісторыка-культурнай каштоўнасці.
Анабена
Анабена (Anabaena) — род ніткавых цыянабактэрый (сінезялёных водарасцей), які ўваходзіць у склад планктону.
Апісанне
Клеткі круглявыя ці бочкападобныя, маюцца гетэрацысты. Вядомы сваімі азотфіксуючымі здольнасцямі, утвараюць сімбіятычныя адносіны з пэўнымі раслінамі, такімі, як некаторыя папараці. З’яўляюцца аднымі з чатырох родаў цыянабактэрый, якія вырабляюць нейратаксіны, наносячыя шкоду мясцовай дзікай прыродзе, а таксама сельскагаспадарчым і хатнім жывёлам.
NGC 3943
NGC 3943 (іншыя абазначэнні — MCG 4-28-84, ZWG 127.90, PGC 37237) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Гарэн (Эмс)
Гарэн (Haren) — горад у Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Эмсланд. Насельніцтва — 22 999 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 208,77 км². Афіцыйны код — 03 4 54 018.
Горад падзяляецца на 12 гарадскіх раёнаў.
Вэлыкі Дзідушычы
Вэлыкі Дзідушычы (Вели́кі Діду́шичі) — вёска ў Стрыйскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Леа Фернандэз
Леа Фернандэз (Leo Fernandez; нар., , Ірландыя) — ірландскі былы прафесійны гулец у снукер, які зараз выступае ў якасці аматара. Дайшоў да 1/8 фіналу рэйтынгавага турніру на адкрытым чэмпіянаце Уэльса 2003.
NGC 5504C
NGC 5504C (іншыя абазначэнні — UGC 9086, MCG 3-36-82, ZWG 103.115, KUG 1409+161B, PGC 50713) — спіральная галактыка (Sd) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Мсціжскі сельсавет
Мсці́жскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) Мсціж.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Зембінскага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. З 22 верасня 1927 года ў складзе Бягомльскага раёна. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Бягомльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Лепельскай акругі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Нядальскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Барысаўскага раёна.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1311 чалавек, з іх 96,9 % — беларусы, 2,0 % — рускія, 0,5 % — украінцы.
Джон Коўдэры Кендру
Джон Коўдэры Кендру (анг. Sir John Cowdery Kendrew;, горад Оксфард, Англія — , горад Кембрыдж, Англія) — англійскі біяхімік, спецыяліст у галіне малекулярнай біялогіі, член Лонданскага каралеўскага таварыства (з 1960).
Біяграфія
Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт (1939), у якім з 1946 года працуе над поўнай расшыфроўкай будовы бялковых малекул метадам рэнтгенаструктурнага аналізу.
Нобелеўская прэмія
Нобелеўская прэмія па хіміі (1962, сумесна з М. Перуцам).
Алтэр Друянаў
Алтэр Друянаў (6 ліпеня 1870, Друя — 10 мая 1938, Тэль-Авіў) — ізраільскі літаратар, рэдактар, журналіст, фалькларыст.
Біяграфія
Нарадзіўся ў забяспечанай хасідскай сям’і рабіна і гандляра Гецэля (Песаха Эльякіма) Янкелевіча і Трайны Друянавых. Вучыўся ў Валожынскай ешыве, затым заняўся камерцыяй. У 1890 апублікаваў свой першы фельетон у газеце на іўрыце «Ха-Меліц», за імі рушылі ўслед артыкулы і фельетоны на іўрыце і на ідышы ў розных перыядычных выданнях. У 1900—1905 быў сакратаром адэскага Камітэта па засяленні Палестыны, выехаў у Эрэц-Ісраэль у 1906, але ў 1909 вярнуўся ў Расію і да 1914 рэдагаваў «Ха-Олам» (у тыя гады орган Усерасійскай сіянісцкай арганізацыі). У 1918 годзе ў Адэсе пачаў рэдагаваць сумесна з і  перыядычныя зборнікі яўрэйскай фалькларыстыкі «Рэшумот» (вып. 1-4, Адэса-Берлін-Тэль-Авіў, 1918-26).
З 1921 пастаянна жыў у Эрэц-Ісраэль. Друянаў вядомы як аўтар «Сефер ха-бдзіха ве-ха-хідуд» («Кніга анекдотаў і астротаў»), выдадзеных у трох тамах у перыяд з 1935 па 1938). Складальнік зборніка дакументаў «Ктавім ле-талдот Хібат Цыён ве-ішув Эрэц-Ісраэль» («Запіскі па гісторыі і засялення Палестыны»), выдадзеных у трох тамах у перыяд з 1919 па 1932). У 1943—1945 выйшаў двухтомнік яго твораў.
Герхард Эртль
Герхард Эртль (Gerhard Ertl; нар. 10 кастрычніка 1936, Штутгарт, Германія) — нямецкі вучоны-хімік, кіраўнік Інстытута Фрыца Габера Таварыства Макса Планка (1986—2004), ганаровы прафесар, лаўрэат прэміі Вольфа па хіміі (1998), лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 2007 года.
Біяграфія
Герхард Эртль нарадзіўся ў Штутгарце. З 1955 да 1957 года ён вучыўся ў тэхнічным універсітэце Штутгарта, затым у Парыжскім універсітэце (1957—1958) і Мюнхенскім універсітэце імя Людвіга і Максімільяна (1958—1959).
У 1986 годзе Герхард Эртль заняў пасаду дырэктара Інстытута Фрыца Габера Таварыства Макса Планка, які ўзначальваў да 2004 года. У 1996 годзе ён стаў прафесарам у Берлінскім універсітэце імя Гумбальта.
Навуковыя даследаванні
Герхард Эртль дэталёва даследаваў малекулярны механізм каталітычнага сінтэзу аміяку на жалезе (працэс Габера-Боша) і каталітычнага акіслення монааксіду вугляроду на паладый. Ён адкрыў важную з’яву вагальных рэакцый на плацінавых паверхнях і, выкарыстоўваючы фотаэлектронны мікраскоп, упершыню сфатаграфаваў вагальныя змены ў структуры паверхні і пакрыцці, якія адбываюцца ў ходзе рэакцыі.
Узнагароды і званні
Эртль падзяліў з Габорам Саморжаем з Каліфарнійскага універсітэта ў Берклі прэмію Вольфа па хіміі ў 1998 годзе за «асаблівы ўклад у галіне навукі аб паверхнях у цэлым і за тлумачэнне фундаментальных механізмаў гетэрагенных каталітычных рэакцый на асобнай крышталічнай паверхні ў прыватнасці».
Герхард Эртль атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі ў 2007 годзе за даследаванні хімічных працэсаў на цвёрдых паверхнях.
Член Германскай акадэміі прыродазнаўцаў «Леапальдзіна» (1986), Папскай акадэміі навук (2010) , член-карэспандэнт Аўстрыйскай акадэміі навук (2001) , замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2002), Расійскай акадэміі навук (2011).
Цікавыя факты
У гонар Герхарда Эртля ў 2011/2012 навучальным годзе была праведзена Міжнародная алімпіяда па асновах навук (па хіміі).
Адольф Іванавіч Макараў
Адольф Іванавіч Макараў (нар., г. Лубны, Палтаўская вобласць, УССР) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Львоўскі політэхнічны інстытут у 1951 годзе. Працаваў у Баранавічах, з 1952 года — архітэктар, старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, начальнік майстэрні Брэстграмадзянпраекта.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года. Член КПСС з 1949 года. Пражывае ў г. Брэст.
Творчасць
Асноўныя працы: квартал жылых дамоў па вул. Саўгаснай (1978—1982), праекты забудовы 4- і 5-й чаргі мікрараёнаў Паўночны-1 (1980—1982) у Баранавічах. Удзельнічаў у стварэнні помнікаў У. І. Леніну (1960), вызваліцелям горада (1964) у Баранавічах, мемарыяльнага комплексу ва ўрочышчы «Гай» (1972).
Пратэінапласты
У 2007 годзе было заўважана, што ў папярэднія 25 гадоў не было праведзена ніякіх даследаванняў па пратэінапластах.
1653 год у гісторыі астраноміі
1653 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Зона аховы культурнага пласта
Зона аховы культурнага пласта (слоя) — зона аховы нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці, якая прылягае да гісторыка-культурнай каштоўнасці, звязаная з ёй гістарычна і функцыянальна і неабходная для выяўлення, захавання і даследавання археалагічных аб’ектаў. Можа супадаць з тэрыторыяй гісторыка-культурнай каштоўнасці.
Кацярына Ігараўна Кухар
Кацярына Ігараўна Ку́хар (Катерина Ігорівна Кухар; нар., ) — украінская прыма-балерына Нацыянальнага Акадэмічнага тэатра Оперы і Балета Украіны імя Т. Р. Шаўчэнкі (з 1999 года), заслужаная артыстка Украіны (2012). Народная артыстка Украіны (2018).
З 7 ліпеня 2020 года — кіраўнік Кіеўскага дзяржаўнага прафесійнага харэаграфічнага каледжа.
Біяграфія
Кацярына Кухар нарадзілася 18 студзеня 1982 года ў Кіеве. Пачала займацца балетам з 5 гадоў.
У 1992 годзе паступіла ў Кіеўскае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча (клас Таццяны Таякінай).
У 1997 годзе на конкурсе маладых выканаўцаў выйграла прыз конкурсу  — запрашэнне на стажыроўку ў Лазану (Швейцарыя).
У 16 гадоў Кацярына Кухар дэбютавала ў партыі Машы ў балеце «Шчаўкунок» на сцэне Bunka Kaikan у Японіі. Партыю маладой балерыне даверыў, які ў гэты час працаваў у Японіі.
У 1999 годзе Кацярына экстэрнам заканчвае харэаграфічнае вучылішча з чырвоным дыпломам і пачала працаваць у трупе Нацыянальнай оперы Украіны.
Артыстка гастралявала ў краінах Еўропы, Канадзе, ЗША, Японіі, Карэі, Кітаі і інш.
Член журы балетных конкурсаў і фестываляў. Выкладчык танца.
З Кацярынай Кухар працавалі такія педагогі-рэпетытары, як народныя артысты Украіны і СССР, Людміла Смаргачова, , Элеанора Сцябляк, Раіса Хілько, Эльвіра Тарасава,.
Партнёрамі Кацярыны Кухар у розны час былі:, , Джозеф Гаці, Бахціяр Адамжан, Эрыс Нежа, саліст парыжскай Opéra Garnier Кер Жэрэмі-Лу (Quer Jérémy-Loup), Клаўдыё Каўела (тэатр «Ла Скала»).
Асабістае жыццё
Кацярына Кухар замужам за прэм’ерам Нацыянальнай оперы Украіны. Разам з мужам выхоўвае сына Цімура і дачку Насту.
Узнагароды
Таксама Кацярына Кухар мае ўзнагароды за ўдзел у міжнародных конкурсах і фестывалях, сярод якіх:
Хірокі Ямада
(山田 大記; нар. ) — японскі футбаліст. У 2013 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Узброеныя сутыкненні ў Тавушы (2020)
Узброеныя сутыкненні ў Тавушы паміж сілавікамі Арменіі і Азербайджана пачаліся 12 ліпеня 2020 года і працягваліся да канца месяца. Падзеі з’яўляюцца часткай шматгадовай пагранічнай спрэчкі і міжэтнічнага канфлікту ў Карабаху.
Сутыкненні
Першы інцыдэнт адбыўся каля 12 гадзін 12 ліпеня па мясцовым часе. У прэс-службе Мінабароны Азербайджана расказалі, што ваенныя Арменіі груба парушылі рэжым спынення агню, калі пачалі абстрэл. Прычым у ведамстве ўдакладнілі, што абстрэл вёўся з артылерыйскіх установак. У сваю чаргу ў Facebook Мінабароны Арменіі напісала, што ваенныя супрацьлеглага боку паспрабавалі захапіць пагранпункт, а да гэтага хацелі парушаць мяжу, праехаўшы на машыне.
Аўрых
Аўрых (Aurich, Auerk, Aurk) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Аўрых. Насельніцтва — 40572 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 197,21 км². Афіцыйны код — 03 4 52 001.
Узброеныя сутыкненні ў Тавушы (2020)
Сутыкненні
Перастрэлкі працягваліся да наступнага дня. Па даных Арменіі, яны ішлі кожныя 15—25 хвілін з выкарыстаннем артылерыі рознага калібра, прычым баявыя дзеянні адбываліся ў небяспечнай блізкасці ад мірных вёсак, а зацішша наступіла толькі на дзве гадзіны з 03:30. Баку заяўляў, што армянскія ваенныя вялі агонь па мірным сялу Агдам Тавузскага раёна. Гэтую інфармацыю абвергла прэс-сакратар міністэрства абароны Арменіі Шушан Сцепанян, якая заявіла, што Армянскія УС падвергнулі абстрэлу інжынерную інфраструктуру і тэхнічныя сродкі арміі Азербайджана.
Раніцай азербайджанская артылерыя абстраляла базу праціўніка. Пазней абодва бакі абвінавацілі адзін аднаго ў абстрэлах мірных паселішчаў.
Баі працягваліся і 14 ліпеня. Армянскі бок паведамляў, што праціўнік выкарыстоўваў рэактыўныя сістэмы залпавага агню, танкі і дроны. Па паведамленні МА Арменіі позна ўвечары СПА Арменіі збілі два ўдарныя БПЛА Азербайджана, якія ўпалі на нейтральнай тэрыторыі. Ноч з 14 на 15 ліпеня прайшла адносна спакойна, артылерыя не ўжывалася.
Раніцай 15 ліпеня Міністэрства абароны Азербайджана заявіла, што адна даўгачасная агнявая кропка узброеных сіл Арменіі, што абстрэльвала пазіцыі азербайджанскіх падраздзяленняў і населеныя пункты ў напрамку Тавузскага раёна, знішчана.
Днём Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што ў выніку карных мер, прадпрынятых у дачыненні да праціўніка, дакладным агнём азербайджанскіх падраздзяленняў быў знішчаны палявы пункт кіравання аднаго з падраздзяленняў узброеных сіл Арменіі. Знішчальнікі Су-30СМ ВПС Арменіі былі паднятыя ў паветра для патрулявання паветраных межаў Арменіі пасля з’яўлення турэцкіх беспілотнікаў на межах з Арменіяй.
У ноч з 15-га на 16-га, як паведамляў Ераван, армянскія ваенныя падчас жорсткага бою перашкодзілі азербайджанскай арміі ажыцявіць дыверсію на сваёй тэрыторыі.
16 ліпеня армянскі бок дазволіў азербайджанскаму камандаванню эвакуіраваць цела іх загінулых салдат з нейтральнай зоны на мяжы, паведаміла прэс-сакратар Мінабароны Шушан Сцепанян. Таксама былі апублікаваныя фота і відэа, на якіх, па паведамленнях армянскага боку, відаць, як азербайджанскія вайскоўцы забіраюць з тэрыторыі цела сваіх таварышаў па службе. Мяркуючы па матэрыялах, азербайджанскія ваенныя, як пісалі армсянскія СМІ, вынеслі цела, як мінімум, 8 таварышаў па службе. Прадстаўнік Мінабароны Азербайджана абверг словы армянскага боку, заявіўшы, што на тэрыторыі Арменіі няма загінулых або параненых вайскоўцаў азербайджанскай арміі
Разам з тым, баі працягваліся. У той жа дзень МА Азербайджана паведамляла, што падчас бою іх байцы знішчылі 20 салдат, 1 дрон і сродак РЭБ варожага боку.
17 ліпеня армянскі бок заявіў, што ўначы азербайджанскія сілы парушылі рэжым спынення агню 120 раз, але агонь вёўся выключна са стралковай зброі, без ужывання цяжкага ўзбраення.
Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што падраздзяленні ўзброеных сіл Арменіі на працягу сутак парушылі рэжым спынення агню ў розных напрамках фронту 97 разоў. У прыватнасці, з тэрыторыі Чамбаракскага раёна Арменіі, падвергнуліся абстрэлу пазіцыі азербайджанскай арміі ў сёлах Агдам, Мунджуглу і на безыменных вышынях на тэрыторыі Тавузскага раёна, у вёсцы Заманлы і на безыменных вышынях на тэрыторыі Кедабекскага раёна.
Днём армянскі бок распаўсюдзіў фатаграфію ўдарнага БПЛА УС Азербайджана SkyStriker, вырабленага ў Ізраілі, які перахапілі армянскія УС з дапамогай сродкаў РЭБ, да нанясення ім удару.
Раніцай 18 ліпеня Армія абароны Нагорна-Карабахскай Рэспублікі апублікавала фатаграфію, якая паказвае, як паведаміла прэс-службы, збіты азербайджанская беспілотнік Orbiter-3, які пралятаў над тэрыторыяй непрызнанай НКР.
Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што падраздзяленні ўзброеных сіл Арменіі, выкарыстоўваючы буйнакаліберныя кулямёты і снайперскія вінтоўкі, на працягу сутак парушылі рэжым спынення агню ў розных напрамках фронту 53 разы. У прыватнасці, з пазіцый, размешчаных у вёсцы Масесгех Бердскага раёна і на безыменных вышынях на тэрыторыі Чамбаракскага раёна Арменіі, падвергнуліся абстрэлу пазіцыі азербайджанскай арміі ў сяле Агдам Тавузскага раёна, у вёсцы Геялі і на безыменных вышынях на тэрыторыі Кедабекскага раёна. Агнём у адказ праціўнік быў падаўлены, азербайджанскія падраздзялення цалкам кантралююць аператыўнае становішча.
19 ліпеня міністэрства абароны Азербайджана выступіла з заявай, у якой паведамлялася, што «воінскія часці Узброеных сіл Арменіі парушалі рэжым спынення агню 70 разоў на працягу дня ў розных напрамках фронту, выкарыстоўваючы буйнакаліберныя кулямёты і снайперскія вінтоўкі».
21 ліпеня Баку выступіў з заявай, у якой паведамлялася, што «воінскія часці Узброеных сіл Арменіі парушалі рэжым спынення агню 60 разоў на працягу дня ў розных напрамках фронту, выкарыстоўваючы буйнакаліберныя кулямёты і снайперскія вінтоўкі». Начальнік прэс-службы міністэрства абароны палкоўнік Вагіф Даргяхлы паведаміў, што ворагі парушылі рэжым спынення агню і ў выніку прынятых прэвентыўных мер двое армянскіх ваеннаслужачых былі цяжка паранены.
Раніцай наступнага дня прэс-сакратар мінабароны Арменіі Шушан Сцепанян заявіў, што ўначы азербайджанскія сілы паспрабавалі захапіць пост, але былі адкінутыя агнём армянскіх сіл, нясучы значныя страты. Паведамляецца, што ў армянскага боку страт і параненых няма. Таксама было дададзена, што некаторыя азербайджанскія вайскоўцы засталіся адрэзаныя ад асноўнай часткі войскаў і апынуліся ў блакадзе. Кіраўнік прэс-службы Міністэрства абароны Азербайджана палкоўнік Вагіф Даргяхлы назваў гэтую заяву армянскага боку выдумкай і дэзінфармацыяй. Паводле яго слоў ніякай атакі ў тым напрамку з боку Азербайджана не было. Даргяхлы абверг таксама наяўнасць у азербайджанскага боку страт, заўважыўшы, пры гэтым, што з боку Арменіі назіралася паніка сярод армянскіх ваеннаслужачых, былі чутныя стрэлы з стралковай зброі на пазіцыях падраздзяленняў УС Арменіі. Даргяхлы заявіў, што мяркуючы па ўсім паміж армянскімі вайскоўцамі адбылася чарговая перастрэлка.
Увечары 22 ліпеня Міністэрства абароны Азербайджана заявіла аб знішчэнні армянскага тактычнага БПЛА «X-55» над вёскай Агдам і апублікавала фатаграфіі абломкаў.
На працягу 23—29 ліпеня сафіксаваныя парадку сотні парушэнняў рэжыму спынення агню з абодвух бакоў. Паведамлялася нават пра снайперскія атакі і выкарыстанні БПЛА.
Пагрозы
16 ліпеня прэс-сакратар мінабароны Азербайджана Вагіф Даргяхлы ў адказ на заявы армянскага боку аб магчымасці нанясення ўдару па Мінгечэвірскаму вадасховішчу, заявіў, што «армянскі бок не павінен забываць, што найноўшыя ракетныя сістэмы, якія знаходзяцца на ўзбраенні нашай арміі, дазваляюць з высокай дакладнасцю ўразіць АЭС Мецаморы, што можа прывесці да вялікай катастрофе для Арменіі». У адказ, прадстаўнік мінабароны Арменіі Арцрун Аванісян заявіў, што ўдар па АЭС можа прывесці да глабальнай катастрофы для ўсяго рэгіёну, уключаючы Азербайджан. Ён нагадаў, што з боку армянскіх узброеных сіл ці афіцыйных асобаў не было ніякіх заяў аб узяцці пад прыцэл грамадзянскіх аб’ектаў, альбо стратэгічна важных і не важных аб’ектаў. Паводле яго слоў, гэтай заявай азербайджанскага боку ўжо займаюцца спецыялісты: палітыкі і дыпламаты падымуць гэтае пытанне ў адпаведных міжнародных структурах. Пазней МЗС Арменіі апублікаваў заяву, дзе адзначаецца, што дзеянні, якімі пагражае МА Азербайджана, з’яўляюцца абуральным парушэннем міжнароднага гуманітарнага права, у прыватнасці, першага дадатковага пратакола Жэнеўскай канвенцыі.
Рэакцыя
Арганізацыя дамовы аб калектыўнай бяспецы (АДКБ) прызначыла экстраннае пасяджэнне ў сувязі з эскалацыяй канфлікту дзвюх краін.
Прэм’ер Арменіі Нікол Пашынян на пасяджэнні ўраду 13 ліпеня назваў тое, што адбылося «правакацыяй» і заявіў, што яна «не застанецца без адказу». У сваю чаргу прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў заявіў у той жа дзень, што распачатая днём раней перастрэлка на мяжы — «чарговая правакацыя армянскага боку» і адказнасць за яе нясе ваенна-палітычнае кіраўніцтва Арменіі.
Спецпрадстаўнік Еўрапейскага саюза на Паўднёвым Каўказе Тайво Клаар адзначыў, што Еўрасаюз занепакоены абвастрэннем сітуацыі на мяжы дзвюх дзяржаў і заклікае абодва бакі праявіць стрыманасць дзеля ўрэгулявання гэтага канфлікту.
Анатаксін
Анатаксін — прэпарат з таксіну, які не мае выяўленых таксічных уласцівасцяў, але пры гэтым здольны індукаваць выпрацоўку антыцел да зыходнага таксіну.
Лумарца
Лумарца (Lumarzo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Генуя.