cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стратыграфія
Гісторыя
Значны ўклад у развіццё стратыграфіі зрабілі французскія вучоныя Э. Ог, М. Жынью, брытанскія вучоныя У. Аркел, Р. І. Мурчысан, А. Седжвік, амерыканскія вучоныя К. Данбар, Х. Хедберг, нямецкія вучоныя І. Вальтэр, О. Шындэвольф, рускія вучоныя А. А. Барысяк, А. П. Карпінскі, А. П. Паўлаў, Д. В. Наліўкін, У. В. Менер, Б. С. Сакалоў, А. І. Жамойда, М. А. Галоўкінскі і інш. Распрацоўка метаду занальнай стратыграфіі, увядзенне ўпершыню ў навуку паняццяў «зона» і «ярус», іх далейшае развіццё звязваюцца з імёнамі А. д’Арбіньі і А. Опеля.
На тэрыторыі Беларусі стратыграфічныя даследаванні пачаліся на мяжы XIX—XX стагоддзяў з удзелам рускіх вучоных. Планамерныя даследаванні пачаліся 1927 годзе ў Інстытуце геалогіі. У другой палове XX стагоддзя ў Інстытуце геалагічных навук Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі і Беларускім навукова-даследчым геолагаразведачным інстытуце распрацаваны і абгрунтаваны стратыграфічныя схемы краіны. Удакладненні праходзяць пад кіраўніцтвам Стратыграфічнага камітэта пры Беларускім геалагічным таварыстве. У 2001 годзе выдадзена кніга «Геалогія Беларусі», у якой абагульнены веды па стратыграфіі краіны.
Сярод вядомых беларускіх вучоных у галіне стратыграфіі Л. М. Вазнячук, А. С. Махнач, А. В. Фурсенка, М. Ф. Бліадухо, С. А. Кручак, Т. Рылова, Г. К. Хурсевіч, Т. В. Якубоўская, Л. І. Мурашка, А. Ф. Санько, Р. І. Лявіцкая, Д. П. Плакс, А. А. Архіпава, М. В. Вераценнікаў, Я. К. Яловічава, У. І. Талсташэеў і інш.
Уінчэстэрскі ўніверсітэт
Уінчэстэрскі ўніверсітэт (University of Winchester) — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Уінчэстэр.
Савінскі сельсавет
Са́вінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Малое Савіна.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Загваздзінскі сельсавет у складзе Дубровенскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Загваздзіна. У 1927 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Савіна, сельсавет перайменаваны ў Савінскі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Дубровенскім раёне БССР. З 1931 года цэнтр сельсавета — вёска Малое Савіна. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Баброўскага сельсавета.
АДПУ пры СНК СССР
Аб’яднанае дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры СНК СССР (АДПУ пры СНК СССР) — спецыяльны орган дзяржаўнай бяспекі СССР. Дадзеная структура была створана на базе ДПУ пры НКУС РСФСР пастановай Прэзідыума ЦВК СССР ад 15 лістапада 1923 года пасля заснавання ў 1922 годзе СССР — Саюза чатырох савецкіх рэспублік. У 1934 годзе АДПУ ўвайшло ў склад НКУС СССР (утворанага з НКУС РСФСР) як Галоўнае ўпраўленне дзяржаўнай бяспекі (ГУДБ). Старшынёй АДПУ (а раней старшынёй ДПУ пры НКУС РСФСР) да 20 ліпеня 1926 года з’яўляўся Ф. Э. Дзяржынскі, затым да 1934 АДПУ узначальваў Вячаслаў Мянжынскі.
Задачы АДПУ
Асноўная задача галоўнай палітычнай спецслужбы была сфармулявана ў Канстытуцыі СССР, прынятай 31 студзеня 1924 года.
У мэтах аб’яднання рэвалюцыйных намаганняў саюзных рэспублік па барацьбе з палітычнай і эканамічнай контррэвалюцыяй, шпіянажам і бандытызмам засноўваецца пры Савеце Народных Камісараў Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Аб’яднанае Дзяржаўнае Палітычнае Упраўленне (АДПУ), старшыня якога ўваходзіць у Савет Народных Камісараў Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік з правам дарадчага голасу.
У НКУС РСФСР засталіся функцыі па забеспячэнні грамадскай бяспекі і спыненні бандытызму і іншых правапарушэнняў, пры гэтым саюзнага НКУС СССР не стваралася.
У сваю чаргу ў АДПУ СССР была сканцэнтравана дзейнасць па барацьбе з контррэвалюцыяй, шпіянажам, па забеспячэнні дзяржаўнай бяспекі і барацьбе з чужымі савецкай уладзе элементамі.
Паўнамоцтвы АДПУ
АДПУ ажыццяўляла кантроль за палітычнымі аддзеламі пры ЦВК аўтаномных рэспублік і абласцей.
З 15 сакавіка 1923 года па 20 красавіка 1928 года АДПУ ўдзельнічала ў камісіях па разглядзе і зацвярджэнні статутаў таварыстваў і саюзаў (аб’яднанняў), якія не пераследуюць мэты атрымання прыбытку. (паводле матэрыялаў ЦДАКР СССР, ф. 393, воп. 39, спр. 25б, лл. 39-43 аб.)
Акрон
Акрон (ад akros — «крайні, самы аддалены, высокі») — падраздзяленне найвышэйшага рангу агульнай геахраналагічнай шкалы, якое аб'ядноваўе эоны. Стратыграфічны эквівалент — акратэма.
Тэрмін прапанаваны савецкім геолагам У. В. Менерам (1977). Вылучаюць 3 акроны: архейскі, пратэразойскі (кожны працягласцю да 2 млрд. гадоў) і 3-і, найбольш позні, які адпавядае фанеразою, але пакуль не атрымаў назвы.
АДПУ пры СНК СССР
Паўнамоцтвы АДПУ
У 1923—1924 гадах АДПУ фактычна кіравала Цэнтральнай атэстацыйнай камісіяй па аднаразовай атэстацыі асабовага складу міліцыі (паводле матэрыялаў ЦДАКР СССР, ф. 393, вп. 39, спр. 27, л. 247.).
Паводле Канстытуцыі СССР 1924 года прадстаўнік АДПУ з’яўляўся абавязковым членам Вярхоўнага Суда СССР пры правядзенні пленарнага пасяджэння, Упраўленне мела права прама звяртацца ў Вярхоўны Суд СССР. Нагляд за дзейнасцю дадзенага органа ажыццяўляўся пракурорам Вярхоўнага Суда СССР.
У падначаленні АДПУ знаходзіліся асобыя часці войскаў, неабходныя для падаўлення контррэвалюцыйных выступленняў і бандытызму. Арганізацыя ўзброеных сіл працоўных ці Рабоча-сялянская чырвоная армія Саюза ССР. Рабоча-сялянская чырвоная армія падзяляецца на сухапутныя, марскія і паветраныя сілы. У склад Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі ўваходзяць таксама войскі спецыяльнага прызначэння: войскі Аб’яднанага дзяржаўнага палітычнага ўпраўлення і канвойныя войскі.
15 снежня 1930 г. ЦВК і СНК СССР прынялі сакрэтную пастанову «аб кіраўніцтве органамі АДПУ дзейнасцю міліцыі і крымінальнага вышуку», на падставе якога АДПУ і яго мясцовыя органы атрымалі права не толькі прызначэння, перамяшчэння і звальнення работнікаў міліцыі і крымінальнага вышуку, але і выкарыстання ў сваіх мэтах іх галоснага складу і сакрэтнай агентурнай сеткі.
Затапленне французскага флоту ў Тулоне
Затапленне французамі свайго флоту ў Тулоне — падзея Другой сусветнай вайны, тое, што адбылося раніцай 27 лістапада 1942 года. Флот быў затоплены па загадзе Адміралцейства рэжыму Вішы, каб пазбегнуць захопу нацысцкай Германіяй караблёў, якія стаялі на рэйдзе ваенна-марской базы Тулона.
Перадумовы
Пасля паражэння ў кампаніі 1940 г. і заключэння пагаднення з нацысцкай Германіяй, Францыя была падзелена на акупацыйную зону нямецкіх войскаў і калабарацыянісцкую дзяржаву, якой кіруе Рэжым Вішы. Камп'енскае перамір'е прадугледжвала значнае раззбраенне французскага флоту і заключэнне яго ў партах, якія ўкажа Крыгсмарынэ, пад кантролем Францыі. Саюзнікі асцерагаліся, што флот мог трапіць у рукі Германіі, што пацягнула шэраг аперацый па захопе і знішчэнні французскіх караблёў брытанскімі войскамі ў чэрвені 1940 года і беспаспяховую спробу захопу французскіх калоній у Афрыцы ў верасні 1940 года.
8 лістапада 1942 года Заходнія саюзнікі правялі аперацыю «Факел» па ўварванні ў Французскую Паўночную Афрыку. Генерал Д. Эйзенхаўэр пры падтрымцы Рузвельта і Чэрчыля заключыў сакрэтнае пагадненне з камандуючым вішыцкімі ваенна-марскімі сіламі адміралам Ф. Дарланам, па якім Дарлан павінен быў атрымаць кантроль над Французскай Паўночнай Афрыкай у выпадку, калі ён стане на бок саюзнікаў. Даведаўшыся пра гэтыя пагадненні, Гітлер неадкладна разгарнуў аперацыю «Антон» па акупацыі вішыцкай Францыі і ўмацаваў нямецкія вайсковыя часці ў Афрыцы.
Да моманту захопу кіраўніцтва над флотам у Тулоне было падзелена паміж двума камандуючымі, адміралам Жанам дэ Лабордам і марскім прэфектам адміралам Андрэ Маркі.
Аперацыя «Ліла»
Мэтай аперацыі «Ліла» быў захоп Германіяй караблёў французскага флоту, якія стаялі на ваенна-марской базе Тулон. Прытым, іх трэба было захапіць цэлымі. Аперацыя была праведзена 7-й танкавай дывізіяй Вермахт а, узмоцненай падраздзяленнямі іншых дывізій.
Падрыхтоўка да аперацыі пачалася 19 лістапада 1942 года, 27 лістапада планавалася захапіць Тулон і французскі флот. Планавалася, што нямецкія войскі ўвойдуць у Тулон з усходу, захапіўшы форт Ламальг, які служыў штаб-кватэрай марскога прэфекту адмірала А. Маркі, арсенал Мурыёна, тэлефонны і радыёцэнтры, а таксама з захаду, захапіўшы базу палубнай авіяцыі каля Сен-Мандрэна, галоўны арсенал, берагавыя ўмацаванні і артылерыю. Іншыя часці павінны былі захапіць іншыя будынкі, набярэжныя і прычалы. Нямецкія караблі курсіравалі каля выхаду з гавані, былі закладзены марскія міны з мэтай не дазволіць французскім караблям збегчы.
У агульнай колькасці было затоплена 77 караблёў. Французы страцілі 3 лінейных карабля (флагман «Страсбург», «Дзюнкерк» і "Праванс «), гідраавіяносец» Командан Тэст ", 4 цяжкіх і 3 лёгкіх крэйсера, 16 эсмінцаў, 14 мінаносцаў, 15 падводных лодак і мноства іншых караблёў, большая частка якіх была затоплена або падарвана. Немцы захапілі 4 падводныя лодкі, 3 эсмінца і чатыры дзясятка малых караблёў, узбраенне многіх з іх было разбурана ў выніку сабатажу французскіх маракоў.
Частка караблёў не падпарадкаваліся загаду аб самозатоплении і здолелі пакінуць акружаную немцамі гавань: падводныя лодкі «Казабьянка» і «Марсуэн» дасягнулі Алжыра, «Глар'ё» — Арана, «Ірыс» — Барселоны. {Лацмейстарскі карабель «Леанор Фрэнель» таксама здолеў выбрацца з Тулона і дасягнуць Алжыра.
Наступствы
Аперацыя «Ліла» была правалена: Германіі французскі флот не дастаўся. Страта флоту для рэжыму Вішы азначала страту як апошняга сімвала сваёй улады, так і даверу з боку Германіі. Тым самым, нягледзячы на ​​няўдачу «Лілы», у рамках усёй аперацыі «Антон» захоп Тулона прайшоў удала.
Генерал дэ Голь рэзка раскрытыкаваў адміралаў Вішы за тое, што тыя не аддалі загад флоту прарывацца ў Алжыр.
Большая частка крэйсераў была паднята са дна італьянцамі для рамонту і на металалом.
Паліва, што разлілося ў гавані Тулона, настолькі забрудзіла мора, што яшчэ два гады пасля затаплення флоту плаваць у гавані было немагчыма.
Гедвіга Сафія Шведская
Гедвіга Сафія Аўгуста Шведская або Сафія (Hedvig Sofia Augusta av Sverige; 26 чэрвеня 1681 — 22 снежня 1708) — шведская прынцэса і герцагіня-кансорт Гольштэйн-Готарпская, старэйшае дзіця караля Швецыі Карла XI і яго жонкі каралевы Ульрыкі Элеаноры. Была рэгенткай герцагства Гольштэйн-Готарпскага пры сваім непаўналетнім сыне з 1702 па 1708 гг., а таксама адной са спадчынніц шведскага прастола.
Біяграфія
Да пачатку Вялікай Паўночнай вайны 1700 года Сафія правяла большую частку жыцця ў Швецыі пры двары свайго брата. У 1699 годзе яна з’ехала ва ўладанні герцага Гольштэйн-Готарпскага, дзе заставалася каля года, але ў 1700 годзе вярнулася ў Швецыю і 30 красавіка нарадзіла сына, Карла-Фрыдрыха.
У 1702 годзе Сафія заўдавела і стала рэгенткай пры малалетнім сыне. Тым не менш, большую частку часу яна знаходзілася ў Швецыі, спрабуючы дамагчыся прызнання правоў яе сына атрымаць у спадчыну шведскі трон на той падставе, што яна была старэйшай дачкой і другой ў чарзе на прастол, а яе брат Карл XII не меў нашчадства. Кіраваннем герцагства ў яе адсутнасць займаўся Хрысціян Аўгуст Гольштэйн-Готарпскі, малодшы брат яе памерлага мужа. Справы, якія мелі дзяржаўнае значэнне, вырашаліся толькі пры яе ўдзеле.
Пасля смерці мужа яна зноў стала аб’ектам планаў па арганізацыі палітычнага шлюбнага саюза. Сярод прэтэндэнтаў на яе руку быў і спадчыннік брытанскага прастола, прынц Георг Гановерскі, але Сафія адказала адмовай. На той момант у яе быў раман з маладым шведскім дваранінам Олафам Гіленбаргам. Іх адносіны не былі сакрэтам пры шведскім двары, аднак не ўхваляліся бабуляй герцагіні, Гедвігай Элеанорай.
Гедвіга Сафія сканала ад воспы 22 снежня 1708 года ва ўзросце дваццаці сямі гадоў. Яе брат Карл, большая частка жыцця якога прайшла па-за межамі краіны ў ваенных паходах, вёў з сястрой працяглую перапіску і быў вельмі засмучаны, даведаўшыся пра яе смерці. Калі ён памёр у 1718 годзе, не пакінуўшы спадчыннікаў мужчынскага пола, адзінае дзіця Сафіі, герцаг Карл Фрыдрых, павінен быў стаць яго пераемнікам, аднак улада перайшла да малодшай сястры памерлага караля, Ульрыкі Элеаноры, а пазней — да яе мужа Фрыдрыха Гесэн-Касельскага.
Гедвіга Сафія даводзілася бабуляй расійскаму імператару Пятру III.
Ларыса Пятроўна Марозава
Ларыса Пятроўна Марозава (да 1920, Маладзечна — студзень 1948, лагер Эльген, УПУППЛ; Псеўданімы: Леся Беларуска, Эриния) — уяўная беларуская паэтэса.
Гісторыя містыфікацыі
Ад пачатку Ларыса Марозава была ненаўмыснай містыфікацыяй літаратуразнаўкі Валянціны Коўтун, але неўзабаве пачала «самастойнае жыццё». Паводле некаторых выданняў, Ларыса Марозава атрымала педагагічную адукацыю, працавала настаўніцай у Маладзечне. У 1938 годзе быццам выйшла замуж за афіцэра НКУС Аляксея Марозава і ў дзень вяселля яе ўпершыню затрымалі і даставілі ў НКУС, а ў канцы ліпеня 1938 года мужа арыштавалі і расстралялі, самую яе арыштавалі праз паўгода — у студзені 1939 года. Паводле тых жа выданняў, Марозаву за прыналежнасць да нацыяналістычнай арганізацыі быццам асудзілі на 10 гадоў лагераў, яна адбывала пакаранне ў Магадане і ў лагеры Эльген , дзе працавала збольшага на лесапавале. Уяўная Марозава працягвала пісаць у лагеры вершы рускай мовай пад псеўданімам Эриния (багіня помсты і адплаты ў старажытных грэкаў), псеўданімам Леся Беларуска быццам падпісвала толькі беларускія вершы; таксама збірала лагерны фальклор, шмат яе рукапісаў канфіскавалі падчас вобыскаў. Загінула ўяўная Марозава ў зняволенні, быццам за некалькі дзён да вызвалення, калі даведалася, што мужа расстралялі яшчэ ў 1938 годзе.
Іерархія
Іера́рхія (ίεράρχίά; ίερσς «свяшчэнны» + άρχή «улада») — падзел на вышэйшыя і ніжэйшыя пасады, лады; строгі парадак падпарадкавання ніжэйшых паводле чыну ці пасады вышэйшым.
У іерархіі між яе членамі дзейнічаюць вертыкальныя сувязі — адносіны субардынацыі (падпарадкавання).
Ларыса Пятроўна Марозава
Гісторыя містыфікацыі
Знайшоўся нават сулагернік Марозавай, украінскі рускамоўны паэт, паводле яго, паэтка ў пачатку студзеня 1948 года выйшла з барака і не вярнулася, а раніцай яе знайшлі замерзлай у сумёце. Малагуша напісаў успаміны пра Марозаву, якія разам з яе 21 вершам выдалі ў кнізе Алены Кобец-Філімонавай «Карэльскія Курапаты 1937—1938. Рэха ГУЛАГа». Рукапісны зборнік твораў Марозавай пад назвай «Я голас ваш» Васіль Малагуша ў 1997 годзе перадаў у часопіс «Полымя», дзе яго часткова апублікавалі. Пра лёс Марозавай піша кнігу беларускі гісторык і пісьменнік Анатоль Валахановіч. Таксама сцвярджаюць, што Марозаву згадвала Яўгенія Гінзбург, таксама зняволеная Эльгена, але ў даступных тэкстах Гінзбург такіх згадак не знойдзена.
Іерархія
У шырэйшым сэнсе слова іерархія — гэта размяшчэнне часцін або элементаў чагосьці цэлага ў пэўным парадку ад вышэйшага да ніжэйшага.
Ларыса Пятроўна Марозава
Гісторыя містыфікацыі
Яшчэ да адкрыцця ўяўнасці Марозавай, праз прызнанне Валянціны Коўтун, літаратуразнаўцы заўважалі супярэчнасці ў «біяграфіі» паэткі, а сапраўднасць яе творчасці ставілі пад сумненне, пакуль няма іх прафесійнага даследавання.
Іерархія
Тэрмін ужываецца для апісання шмат якіх з’яў, пераважна ў грамадска-палітычных, але часам і ў дакладных навуках.
Крывое Сяло (Вілейскі раён)
Крыво́е Сяло́ (, Кривое Село) — аграгарадок у Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крывасельскага сельсавета.
NGC 5960
NGC 5960 (іншыя абазначэнні — MCG 1-40-7, ZWG 50.38, NPM1G +05.0474, IRAS15338+0549, PGC 55575) — галактыка ў сузор’і Змяя.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Чырвоныя могілкі (Полацк)
Чырвоныя могілкі — могілкі ў Полацку, размешчаны па вуліцы Гагарына ў мясцовасці Ноўка. На захад ад праваслаўных Чырвоных могілак былі закладзены Лютэранскія. З цягам часу лютэранская і праваслаўная частка злучыліся.
Паводле новага гарадскога планавання, зацверджанага ў канцы XVIII ст., пасля далучэння Полацка да Расійскай імперыі, новыя могілкі былі закладзеныя па-за гарадской мяжой. Для іх была выкарыстаная зямля, што належала Богаяўленскаму манастыру. Могілкі атрымалі назву «Чырвоных». Яны былі абкапаныя ровам і абнесеныя валам, што з’яўлялася абавязковым паводле закона аб могілках, каб скаціна не магла сюды забрацца. Былі высаджаныя розныя дрэвы. Чырвоныя могілкі лічыліся праваслаўнымі.
Пасля разбурэння ў 1930-х гадах Міхайлаўскіх могілак Чырвоныя становяцца галоўнымі гарадскімі могілкамі. Старэйшае з захаваных пахаванняў тут належыць купцу Сцяпану Радыёнаву Палякову, які памёр 05.07.1848 г. Надмагілле мае выгляд каменнага саркафага, з выбітымі на ім арнаментамі і надпісамі.
Цікавымі з’яўляюцца надмагільныя крыжы-помнікі Вользе Якубаўне Зільбердорф, народжанай Рагачэўскай (1852—1888), барону Андрэю Андрэевічу Вітэ († 13.11.1865), святару Фаўсту Лявоньцевічу Пігулеўскаму († 21.12.1894) і жонцы ягонай Марыі Данілаўне († 09.03.1895). У пахаваннях не надта праглядаецца чысціня праваслаўя і яшчэ больш разбурае яе надмагілле пэўна сужонкаў Мікалая Ярдана і Адэлаіды з Рульковіусаў з надпісам «Nicolai Jordan geb. 22 April 1830 gest. 1 November 1908 und Adelaide geb. Rulcovius geb. 25 Mai 1840 gest. 9 December 1881».
Паўабаронца (футбол)
Паўабаро́нца (Midfielder) — ігрок футбольнай каманды, які дзейнічае паміж абаронай і нападзеннем. Асноўнай функцыяй паўабаронцаў з’яўляецца дапамога ігракам абароны і нападзення, у залежнасці ад сітуацыі.
Паўабаронцы — ігракі шмат у чым універсальныя, павінны ўмець дзейнічаць у нападзе і ў адборы мяча. Найболей карыснымі якасцямі для іх з’яўляюцца дрыблінг, уменне прыняць мяч, згуляць у падкаце, аддаць дакладны пас і дакладна стукнуць па варотах.
У сучасным футболе, які адрозніваецца насычанасцю сярэдняй лініі, роля паўабаронцаў узрастае ўсё больш.
Паўабаронцы бываюць цэнтральнымі, крайнімі, атакуючага і абарончага плана.
Цэнтральны паўабаронца
Цэнтральныя паўабаронцы, у залежнасці ад сваіх навыкаў і фізічных кандыцый, выкарыстоўваюцца вельмі разнастайна. Дзякуючы таму, што яны размяшчаюцца ў цэнтры поля, то часта з’яўляюцца і цэнтрам каманды, які злучае абарончую лінію і напад. Калі на гэтай пазіцыі знаходзіцца выдатны ігрок, які добра чытае гульню і ўмее аддаць дакладную перадачу, то гульня ўсёй каманды ідзе праз яго. Такіх паўабаронцаў завуць таксама распасоўнікамі, або плэймэйкерамі.
Гэтую пазіцыю часта блытаюць з атакуючымі паўабаронцамі, паколькі яны часта з’яўляюцца ў штрафной суперніка і б’юць па варотах.
Важнасць гэтай пазіцыі пацвярджае і вялікая колькасць вядомых ігракоў, такіх як Кака, Фрэнк Лэмпард, Аляксандр Маставой, Хаві, Дэку, Фігу, Торстэн Фрынгс і шматлікія іншыя.
Апорны паўабаронца
Гулец гэтай пазіцыі падобны па функцыях з цэнтральным абаронцам, але больш увагі надае абароне і дзейнічае ў асноўным на сваёй палове поля, не даходзячы да цэнтральнага круга. У асноўным ужываецца ў схемах з трыма абаронцамі, або калі ў суперніка насычаная лінія нападу.
У апорнага паўабаронцы вельмі шмат назваў, у бразільскім партугальскім — волан, у іспанскім — рулявы, у партугальскім — замок, у англійскім — абарончы паўабаронца, у Расіі часта ўжываецца хвалярэз.
Адным з яркіх прадстаўнікоў гэтага амплуа з’яўляецца Клод Макелеле, здольны не толькі спыніць напад суперніка, але і аддаць вывераны пас у лінію нападу, пачаўшы контратаку.
Другарадная задача — пасля адбору або перахопу перавесці мяч на палову суперніка для нападу або контратакі.
Атакуючы паўабаронца
Паўабаронца атакуючага плана — гэта таксама разнавіднасць цэнтральнага паўабаронцы, які размяшчаецца непасрэдна за нападаючымі і часта выконвае ролю адцягненага форварда. Яго асноўная задача — аддаць апошні пас нападаючаму пад удар або самому прабіць па варотах. Для яго вельмі важная тэхніка валодання мячом і бачанне поля.
На чэмпіянаце свету 1970 года Пеле іграў у ролі атакуючага паўабаронцы і вельмі паспяхова. У сучасным футболе з найболей вядомых можна вылучыць Раналдынью, Зідана, Кака.
Крайні паўабаронца
Крайнія паўабаронцы дзейнічаюць у непасрэднай блізкасці ад бакавой лініі. У класічнай схеме «дубль-вэ» яны класіфікаваліся як нападаючыя, але з часам пазіцыя зрушылася ўглыб абароны. У сучасным футболе крайнія паўабаронцы выкарыстоўваюцца ў пабудовах 4-4-2 або 4-5-1. Акрамя падключэнняў да нападаў, ад гэтых паўабаронцаў патрабуецца абарона бакавой лініі ад праходаў крайніх і апорных абаронцаў.
Асноўнымі неабходнымі якасцямі для «крылаў», як іх яшчэ завуць, з’яўляюцца хуткасць і ўменне весці мяч, паколькі прыходзіцца дзейнічаць на абмежаванай прасторы поля.
Кубак Польшчы па баскетболе 2017/2018
Кубак Польшчы па баскетболе 2017/2018 — 54-ы кубак Польшчы па баскетболе.
Паліна Уладзіміраўна Пятрова
Паліна Уладзіміраўна Пятрова (нар., г. Мінск, Беларусь) — беларуская кёрлінгістка.
Кар’ера
Член нацыянальных жаночай, змяшанай і змяшанай парнай зборная Беларусі па кёрлінгу.
Дасягненні
Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод змяшаных каманд
Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод змяшаных пар
Крэмона
Крэмона (Cremona, Cremùna, Cremona) — горад у італьянскім рэгіёне Ламбардыя, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Крэмона — невялікі горад з насельніцтвам 71,5 тыс., знаходзіцца ў левага берага ракі По, з’яўляючыся злучным звяном паміж далінай По і гарадамі П’ячэнца, Мантуя, Брэшыя і Мілан. Заступнікам горада лічыцца св. Гамабон. Свята горада 13 лістапада.
У горадзе нарадзіўся выбітны італьянскі кампазітар Клаўдзіо Мантэвердзі. Але больш за ўсё славу Крэмоне прынеслі скрыпічныя майстры Амаці, Страдывары, Гварнеры.
Брэдфард
Бра́дфард, або Брэ́дфард (Bradford ) — горад у Англіі, у графстве Заходні Іаркшыр. Гэта адміністрацыйны і эканамічны цэнтр абшчыны Брэдфард. Ён знаходзіцца за 14 км на захад ад Лідса, з якім цесна звязаны.
Насельніцтва горада — 293,7 тыс. жыхароў (2001), усяго гарадскога паселішча — 493,1 тыс. жыхароў (2007).
Брэдфард заўсёды лічыўся горадам рабочых з задымленым паветрам і дрэннымі жыллёвымі ўмовамі. Дасягнуў свайго росквіту ў часы віктарыянскай эпохі як цэнтр ваўнянай прамысловасці. Па Другой сусветнай вайны прызнаны сусветнай сталіцай гандлю ваўнянага тэкстылю. Пасля 1960-х тут пасялілася больш за 60 тысяч індыйцаў і пакістанцаў, якія ўносяць змены ў аблічча горада. З адміраннем традыцыйный прамысловасці сучасны Брэдфард зацята змагаецца за новую ролю. Віктарыянскія будынкі былі абноўлены і цэнтральная частка набыла прывабны знешні выгляд. Асабліва ўражальнымі з’яўляюцца будынкі ратушы (City Hall) і Ваўнянай біржы (Wool Exchange).
Брэдфардскі ўніверсітэт быў заснаваны ў 1966 годзе.
Смаленская бітва (1941)
Смаленская бітва — комплекс абарончых і наступальных аперацый, праведзеных савецкімі войскамі ў сярэдзіне лета — пачатку восені 1941 у раёне Смаленска, накіраваных на недапушчэнне прарыву нямецкіх войск на маскоўскім стратэгічным напрамку.
Смаленская бітва ўключае шэраг асобных бітв і аперацый:
Смаленскай бітве папярэднічалі Беластоцка-Мінская бітва, абарона Барысава, Віцебская бітва.
Вынікам Смаленскай бітвы стала тактычная перамога Германіі. Разам з тым Смаленск стаў важным этапам па зрыву нямецкай стратэгіі бліцкрыгу і плана «Барбароса». Нягледзячы на цяжкія страты, савецкія войскі замарудзілі прасоўванне немцаў на ўсход і выйгралі час для падрыхтоўкі да абароны пад Масквой.
Ада Элізабет Чэстэртан
Ада Элізабет Чэ́стэртан (Ada Elizabeth Chesterton, дзявочае прозвішча Джонс, пісала пад псеўданімам Сесіл Чэстэртан ; 30 чэрвеня 1869, Далвіч, Лондан, Брытанская імперыя — 20 студзеня 1962, Лондан, Злучанае Каралеўства) — брытанская журналістка, пісьменніца, філантропка, сацыялістка.
Біяграфія
Ада Джонс (пазней Чэстэртан) нарадзілася ў Далвічы ў 1869 годзе. Пачала працаваць на Фліт-стрыт ва ўзросце шаснаццаці гадоў.
Яна была вядома тым, што пісала пад псеўданімамі: John Keith Prothero і Mrs Cecil Chesterton.
У яе былі адносіны на працягу ўсяго жыцця з Сесілам Чэстэртанам, які таксама быў журналістам і братам пісьменніка Гілберта Чэстэртана.
Ада Джонс і Сесіл Чэстэртан пабраліся шлюбам у 1916 годзе, перш чым ён пайшоў служыць салдатам падчас Першай сусветнай вайны. Яе муж выжыў пасля ранення, але з часам захварэў на нефрыт. Ада Чэстэртан прыехала да яго ложка непасрэдна перад смерцю, і яна была адзінай чаліцай сям'і на яго паховінах.
Пасля смерці мужа яна з'ехала ў Польшчу на сродкі Daily Express. Наведала СССР і напісала дзве кнігі ўражанняў-успамінаў.
Працавала драматычнай крытыцай у часопісе G. K.'s Weekly свайго швагра.
Разам з Ральфам Нілам напісала некалькі п’есаў.
Яна стварыла дамы-прытулкі Сесіл, вядомыя сёння як Цэнтральны жыллёвы фонд Сесіл, якія прадастаўлялі жылья жанчынам, якія не мелі месца да жыцця. Яны былі прафінансаваны дзякуючы рэкламе, якую стварылі яе кнігі пра жыццё ў галечы. Дамы былі названы ў гонар яе памерлага мужа.
Ада Чэстэртан памерла ад цэрэбральнага трамбозу і цэрэбральнага атэрасклерозу ў доме састарэлых у Кройдане (Лондан) у 1962 годзе.
Творчасць
Дэбютавала ў 1925 годзе з кнігай "In Darkest London". У 1925 годзе яна брала інтэрв'ю ў бясхатніх жанчын у Лондане. Яна вырашыла правесці даследаванне галечы ў сталіцы, пражыўшы два тыдні на вуліцы ў 1925 г. Па словах яе біёграфа: «Рэдактар Sunday Express, які пагадзіўся апублікаваць яе досве, паспрачаўся, што яна доўга не пратрымаецца. Ён прайграў заклад, бо яна прадавала запалкі, жабравала на вуліцы і спала ў розных сховішчах». На аснове гэтага досведу пісьменніца апублікавала газетныя артыкулы, якія ў канчатковым выніку былі апублікаваны ў якасці яе першай кнігі "In Darkest London". Яна стварыла іншыя падобныя кнігі на аснове поспеху сваёй першай кнігі.
Працавала замежнай карэспандэнтай і апублікавала такія кнігі, як «My Russian Venture» («Мае расійскія прыгоды» (1931) і «Young China and New Japan» (Малады Кітай і Новая Японія, 1933). Услед за першай кнігай "In Darkest London" напісала яшчэ адну кнігу пра беднасць «Women of the Underworld» (1936). Наступнай яе кнігай сталі «Чэстэртаны» (1941). Падчас Другой сусветнай вайны зноў наведала Савецкі саюз і выдала кнігу «Салют Саветам» (1942).
Сесіл Чэстэртан і Беларусь
Падчас наведвання СССР спынялася ў Беларусі. Апісала сваю вандроўку па савецкай Беларусі.
Адам Мальдзіс адным з першых пазнаёміў беларускае чытацтва з англійскай журналісткай і пісьменніцай, якая на 120 старонках кнігі «Мае расійскія прыгоды» (1931) пакінула цікавыя заўвагі і ўражанні ад наведвання Беларусі.
Палескі нацыянальны ўніверсітэт
Палескі нацыянальны ўніверсітэт — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Жытоміры.
Маронэ (камуна)
Маронэ (Marone) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Брэшыя.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Martino di Tours.
Заходняя Еўропа
За́ходняя Еўро́па — з геаграфічнай кропкі погляду прадугледжвае краіны Францыя, Бельгія, Нідэрланды, Швейцарыя, Люксембург, Аўстрыя і Германія.
Гістарычнае азначэнне
У час халоднай вайны пад Заходняй Еўропай разумелі капіталістычныя краіны Еўропы, якія процістаялі сацыялістычным краінам Усходняй Еўропы.
Гэта азначэнне часта выкарыстоўваецца да краін-членаў Еўрапейскага Саюза або да краін, што ўваходзяць у НАТА.
NGC 5961
NGC 5961 (іншыя абазначэнні — UGC 9918, MCG 5-37-5, ZWG 166.13, ARAK 478, IRAS15332+3101, PGC 55515) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Паўночная Карона.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Бальнічны завулак (Полацк)
Бальнічны завулак (Больничный переулок) — завулак у гістарычным цэнтры Полацка, у паўночнай частцы Верхняга замка. З’яўляецца працягам Замкавай вуліцы.
Пункцыя
Пункцыя (punctio — укол) — пракол тканак арганізма пункцыйнай іголкай з дыягнастычнай, лекавай або прафілактычнай мэтай. Дыягнастычная пункцыя выкарыстоўваецца: для вывучэння структурна-функцыянальнага стану органу, сістэмы органаў і тканак, устанаўлення дыягназу захворвання шляхам увядзення ў крывяносныя і лімфатычныя сасуды, поласці, губачстае рэчыва касцей радыеізатопаў, газу (паветра), рэнтгенакантрасных рэчываў, таксама даследвання ўзору вадкасці (кроў, гной і інш.) або кавалачка тканкі (напрыклад, пухліны). З лекавай і прафілактычнай мэтамі з дапамогай пункцыі ўводзяць лекавыя сродкі ў тканкі, сасуды, поласці арганізма.
Макранка
Макра́нка, канал М-2  — рака ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дняпро.
Даўжыня ракі 21 км. Плошча вадазбору 161 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км. Пачынаецца за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Клятное, упадае ў Дняпро на паўночна-ўсходняй ускраіне горад Быхаў. Рэчышча каналізаванае.
Асноўны прыток — рака Забава (леваруч).
Exploseum
Exploseum у Быдгашчы — музейная ўстанова, размешчаная на тэрыторыі былой DAG Fabrik Bromberg, аднаго з найбуйнейшых абаронных прадпрыемстваў, пабудаваных Трэцім Рэйхам на тэрыторыі акупаванай Польшчы. Музэй расказвае пра гісторыю канцэрну Dynamit-Aktien Gesellschaft (DAG), заснавальнікам якога быў сам Альфрэд Нобель, і прадпрыемства DAG Fabrik Bromberg у Быдгашчы. Апрача таго, музэйныя экспазыцыі паказваюць гісторыю вайсковай справы, зброі, выбуховых рэчываў, а таксама прымусовай працы на тэрыторыі Трэцяга Рэйху, руху супраціву і сабатажу. Распаложаны на тэрыторыі Быдгаскай пушчы, каля 6 кілямэтраў на паўднёвы ўсход ад цэнтра Быдгашчы і з’яўляецца філіялам Акруговага музэя імя Леона Вычулкоўскага ў Быдгошчы.
Гісторыя
Комплексная праграма прадугледжвала будаўніцтва вытворчых будынкаў, аб’ектаў інфраструктуры, у тым ліку водаправоднай, каналізацыйнай і электрычнай сыстэмаў, лябараторыяў, майстэрняў, будынкаў пажарнай службы, паліклінікі, адміністрацыйных будынкаў, жылых комплексаў для кіраўнічых кадраў ды казармаў для прымусовых рабочых.
У адпаведнасці з планамі Трэцяга Рэйху, прадпрыемства ў Быдгашчы было адным з самых буйных прамысловых прадпрыемстваў, пабудаваных на тэрыторыі акупаванай Польшчы, і найбольш прасунутым на ўсход нямецкім заводам па вытворчасці выбуховых рэчываў.
Музей
На працягу многіх гадоў сотні аб’ектаў былога нямецкага прадпрыемства і тунэлі, якія іх спалучалі, былі мэтай нелегальнага даследавання аматараў ваеннай тэхнікі і гісторыі, а тэрыторыя фабрыкі атрымала арэол таямнічасці.
Адаптацыя будынкаў для патрэбаў музэйнай установы пачалася ў лістападзе 2008 года. У ліпені 2011 года адбылося ўрачыстае адкрыцьцё музэя.
Фонды
Ён складаецца з васьмі будынках, у якіх калісці выпускалі нітрагліцэрын. Будынкі спалучаныя тунэлямі. Музэй ахоплівае каля 1 % плошчы былой «DAG Fabrik Bromberg».
Traunsteinera globosa
Traunsteinera globosa — травяністая расліна; від роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна. Сцябло (25) 30-55 (65) см вышынёй. Лісце даўгавата-ланцэтныя, (5,5) 7-11 (15) см даўжынёй, 1,5—3 (3,5) см шырынёй.
Суквецце вельмі густое, у пачатку цвіцення пірамідальнае, пазней яйцападобна-шарападобнае, (1,2) 3-4 (4,5) см даўжынёй, 1,4—2,7 см у дыяметры. Прыкветкі вузкаланцэтныя, клінаватыя, роўныя завязі або трохі перавышаюць яе, фіялетава-афарбаваныя. Кветкі лілавата-ружовыя або светла-ружовыя (у сухіх асобнікаў афарбоўка часта не захоўваецца і кветкі выглядаюць бледна-ружаватымі або бялёсымі). Лісточкі вонкавага круга калякветніка (5) 6-7 (8) мм даўжынёй, 1,2—1,6 мм шырынёй, на верхавіне з лопатчатым пашырэннем 0,8—1,1 мм у дыяметры, з 3 жылкамі; сярэдні лісточак злёгку ўвагнуты, 5-5,5 мм даўжынёй. Лісточкі ўнутранага круга калякветніка (4,5) 5-6 мм даўжынёй, 1,5—2 мм шырынёй, пры аснове часта злёгку няроўнабокія, на верхавіне часам лапаткава пашыраныя, часцей з 3 жылкамі. Губа 4,5-5 мм даўжынёй, (3,5) 4-6 (6,5) мм шырынёй. Бакавыя долі губы рамбічныя, часта па краі зубчастыя, (0,9) 1,5—2,2 (2,5) мм даўжынёй. Сярэдняя доля губы (1,2) 1,8-2,5 (3) мм даўжынёй, выемкавая, у цэнтры выемкі з зубчыкам. Шпорац 3 мм даўжынёй, 0,6-0,7 мм шырынёй. Плод — сухая каробачка.
Цвіценне у маі-жніўні; плоданашэнне ў чэрвені—верасні. Храмасомны лік 2n = 42
Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
Расліна распаўсюджана ў Еўропе, Малой Азіі, Закаўказзі.
У Расіі сустракаецца на Каўказе, Краснадарскім і Стаўрапальскім краях.
Расце на сырых лугах, горных схілах у альпійскім і субальпійскім паясах.
Ахоўны статус
Рэдкі від. Занесена ў Чырвоную кнігу Расіі і шэрагу рэгіёнаў РФ. Вымірае ў сувязі з гаспадарчай дзейнасцю ў месцах свайго росту і зборам на букеты.
Галіна Радзівонаўна Лукашэнка
Галі́на Радзівонаўна Лукашэ́нка (да шлюбу Жаўняро́віч; нар., Рыжкавічы, цяпер у складзе Шклова) — жонка першага прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі.
Біяграфія
Скончыла гістарычны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута. У 1975 годзе ажанілася з Аляксандрам Лукашэнкам, з якім вучыліся ў адной школе. Разам паступілі ў інстытут і пераехалі ў Рыжкавічы. Нарадзіла двух сыноў — Віктара і Дзмітрыя.
Пасля таго, як Аляксандр Лукашэнка быў абраны прэзідэнтам Беларусі, засталася ў Рыжкавічах, куды прэзідэнт прыязджае не часта. У афіцыйных мерапрыемствах Галіна Радыёнаўна не ўдзельнічае, за мяжу не ездзіць. Працавала загадчыцай дзіцячага садку. У 1998 годзе прызначаная кіраўніком Магілёўскага аблвыканкама ў сферы аховы здароўя і санітарна-курортнага лекавання.
8 студзеня 2010 года ўзнагароджана Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
У 2022 годзе Галіна Лукашэнка трапіла ў санкцыйныя спісы ЗША і Аўстраліі (сакавік), Украіны (кастрычнік) і Новай Зеландыі (лістапад).
Лімоннік кітайскі
Лімоннік кітайскі (Schisandra chinensis) — дрэўная лістападная ліяна.від кветкавых раслін роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Лістападная ліяна даўжынёй да 10-15 м, у паўночных раёнах рэдка перавышае ў даўжыню 4 м. Сцябло дыяметрам да 2 см, завіваецца на апоры, пакрыта маршчыністай, цёмна-карычневай карой , якая лупіцца. Парасткі з гладкай жаўтлявай карой.
Лісце эліптычнае або зваротна-яйкападобнае, даўжынёй 5-10 см, шырынёй 3-5 см. Мае клінаватае аснаванне і завостраную верхавіну, па краі няяўназубчастае, злёгку мясістае, зверху голае, цёмна-зялёнае, знізу бледнае, са слабым апушэннем па жылках. Хвосцікі ружавата-чырвоныя, 2-3 см у даўжыню. І лісце, і сцеблы выдаюць лімонны пах.
Лімоннік кітайскі — расліна аднадомная, кветкі раздзельнаполыя. Тым не менш, у некаторыя гады на ліяне могуць быць толькі мужчынскія кветкі. Кветкі дыяметрам да 1,5 см, з выразным водарам, белыя, аднак да канца перыяду цвіцення ружавеюць, скучаныя ля аснавання аднагадовых галінак па 3-5 з адной пазухі ліста, на самастойных паніклых кветаножках даўжынёй 1-4 см. Калякветнік з 6-9 долямі, з іх вонкавыя нікнуць, унутраныя, якія сыходзіліся, авальна-даўгаватыя, тупыя, звычайна вузей вонкавых; пылавіковая калонка утрая карацей калякветніка; пладалісцікі шматлікія, круглявыя, з кароткім носікам.
Формула кветкі: 12px і 15px, ці 12px.
Пасля цвіцення кветаложа разрастаецца, з адной кветкі утвараецца павіслая гронкападобная зборная мнагаягада даўжынёй да 10 см, пасаджаная сакавітымі чырвонымі кіслымі ягадамі (гэты плод таксама класіфікуюць як сакавітую ).
Насенне, вызваленае ад каляплодніка, — круглява-пупышкападобнай формы, на ўвагнутым баку з прыкметным цёмна-шэрым рубчыкам, размешчаным папярок семачкі. Даўжыня 3-5 мм, шырыня 2-4,5 мм, таўшчыня 1,5-2,5 мм. Паверхня гладкая, бліскучая, жаўтлява-бурага колеру. Семя складаецца з цвёрдай далікатнай лупіны і шчыльнага ядра, якое ў недаразвітым насенні можа адсутнічаць. Лупіна лёгка ламаецца і свабодна адстае ад ядра. Ядро падковападобнай формы, васкова-жоўтае, адзін канец конусападобна завостраны, другі — круглявы. На выпуклым баку ядра семачкі праходзіць светла-карычневая баразёнка. Асноўную масу ядра насення складае эндасперм. У завостраным канцы верхавіны (у эндасперме) ляжыць невялікі зародак, прыкметны пад лупай. Пах пры расціранні — моцны, спецыфічны. Смак — рэзкі, ялкава-пякучы.
Біялагічныя асаблівасці
Спіральна абвівае апору па гадзіннікавай стрэлцы.
Аднаўляецца галоўным чынам вегетатыўна — атожылкамі ад каранёў, укараненне датыкальных з глебай ліян. Аднаўленне насеннем сустракаецца радзей.
Перыяд цвіцення у маі — чэрвені, працягваецца 10-14 дзён. Апыляецца насякомымі, уключаючы пчол, якія збіраюць нектар і пылок.
Плады лімонніка спеюць у верасні-кастрычніку. Часткова застаюцца вісець у зіму. У паўночных раёнах амаль не плоданасіць. Да замаразкаў даволі ўстойлівы.
Распаўсюджанне і экалогія
Расце ў -шыракалістых і іншых іглічна-лісцяных, часам — у лісцяных лясах, звычайна ў прагалах, узлесках, высечках і старых гарах, часцей у вузкіх далінах горных рэк і ручаёў. Расце групамі, утварае зараснікі. Не сустракаецца ў поймах з доўгім затапленнем або працяглым пераўвільгатненнем глебы, таксама пазбягае забалочаных месцаў. У горы падымаецца да 600 м над узроўнем мора.
Інтрадукаваны ў Еўропе. Вырошчваюць як лекавую і дэкаратыўную расліну.
Хімічны склад і фармакалагічныя ўласцівасці
У соку пладоў утрымліваюцца цукры (да 1,5 %), арганічныя кіслоты (8,5-20) — галоўным чынам лімонная (да 11), яблычная (7-8), вінная (0,8 %); вітаміны — аскарбінавая кіслата, тыямін, рыбафлавін. У насенні выяўленыя танізавальныя рэчывы (каля 0,012 % схізандрыну і схізандрол), такаферол (0,03) і тлусты алей (да 34 %). Ва ўсіх частках расліны, але больш за ўсё ў кары (да 2,6-3,2 %), змяшчаецца эфірны алей, які высока цэніцца ў парфумерыі за тонкі рэзка-лімонны водар.
Эфірны алей з кары — празрыстая залаціста-жоўтая вадкасць з пахам лімону. У склад эфірнага алею ўваходзяць сесквітэрпенавыя вуглевадароды (да 30 %), альдэгіды і кетоны (да 20 %). Тлусты алей уключае α-лінолевую (да 20 %), β-лінолевую (да 35), алеінавую (да 34) і каля 4 % гранічных кіслот.
Дзеючыя рэчывы лімонніка з'яўляюцца фізіялагічным антаганістам лекавых сродкаў снатворнага дзеяння і прэпаратаў, што ўціскаюць ЦНС (у тым ліку барбітуратаў, транквілізатараў, супрацьэпілептычных, седатыўных сродкаў, нейралептыкаў). Узмацняюць дзеянне псіхастымулятараў і аналептыкаў (у тым ліку кафеіну, камфары, фенаміну).
У кулінарыі і харчовай прамысловасці
Са спелых пладоў гатуюць кісель, джэм, варэнне, ахаладжальныя напоі, у кандытарскай вытворчасці — начынне для цукерак (напрыклад, карэйскіх ), мармелад і інш..
Пры атрыманні соку трэба пазбягаць драблення насення, бо гэта надае соку горкі смак. З соку можна прыгатаваць квас, морс, кісель, «сухое» варэнне. Калі сок дабавіць у чай, атрымаецца асвяжальны напітак. Таксама яго выкарыстоўваюць для букетавання вінаў.
З лісця і кары заварваюць гарбату, якая валодае лёгкім лімонным водарам і мае супрацьцынготныя ўласцівасці. У Карэі такі чай вельмі папулярны і называецца.
Варэнне, зваранае з ягад без насення, мае кансістэнцыю джэму і своеасаблівы пах. Плады лімонніку выкарыстоўваюць на прыгатаванне лячэбнага віна. На працяглае захоўванне плады лімонніку замарожваюць або сушаць.
У медыцыне
У лячэбных мэтах выкарыстоўваюць свежыя плады, настойкі насення, адвары з сухіх пладоў, парашок з насення і пладоў. Эфект лекавага ўздзеяння лімонніку залежыць ад характару захворвання, віду расліннай сыравіны (насенне, плады, лісце, кара, карані), дозы прыёму і тыпу нервовай сістэмы чалавека. Таму лячэнне лімоннікам павінна праводзіцца пад строгім наглядам і кантролем урача. Лімоннік не рэкамендуецца ўжываць хворым на эпілепсію, гіпертанію, язвавую хваробу страўніка і дванаццаціперснай кішкі.
Лекавыя ўласцівасці лімонніку абумоўлены комплексам фізіялагічна актыўных рэчываў і ў першую чаргу наяўнасцю ў насенні, мякаці пладоў, лісці, кары парасткаў і каранях асобнай групы рэчываў — схізандрынаў, якія аказваюць стымулюючае дзеянне на нервовую сістэму, паляпшаюць агульны стан арганізма і апетыт, павышаюць разумовую, фізічную працаздольнасць і вастрыню зроку, паніжаюць стомленасць і стымулююць дзейнасць сардэчна-сасудзістай і дыхальнай сістэмы.
Павышае артэрыяльны ціск, узмацняе працэсы ўзбуджэння ў структурах галаўнога мозгу і рэфлекторную дзейнасць, падвышае працаздольнасць і памяншае стому пры фізічных і разумовых нагрузках.
Сухія ягады захоўваюць да 0,6 % аскарбінавай кіслаты і схізандрын, маюць араматычны пах і рэзкі, горка-салодкі смак. Плады і насенне выкарыстоўваюць у якасці лекавага сродку, якая аказвае адаптагеннае, агульнатанізуючае і псіхастымулюючае дзеянне. Танізавальнае дзеянне пладоў вызначае схізандрын, які падвышае ўзбудлівасць цэнтральнай нервовай сістэмы і стымулюе працу сэрца і дыхальнага апарата.
Выяўлена станоўчае ўздзеянне лімонніку на хворых са знясіленай нервовай сістэмай, неўрастэніяй, санлівасцю і інш. Лімоннік садзейнічае павышэнню крывянога ціску, даводзячы яго да нормы ў хворых на гіпатанію.
Па класіфікацыі АТХ ставіцца да агульнатанізуючых прэпаратаў (група ).
Агратэхніка
Пасадку лімонніку праводзяць восенню ці вясной да пачатку руху сокаў. Пры пасадцы абмежаванай колькасці раслін каля сцен, альтанак, арачных тунэляў і інш. адлегласць паміж кустамі 1,5 м.
Першыя 2 гады лімоннік расце слаба, нарошчваючы масу каранёў. На 3—4-ы год пачынаецца інтэнсіўны рост парасткаў, з якіх на кожным кусце адбіраюць 1—3 найбольш моцныя, а астатнія выразаюць. Адабраныя парасткі падвязваюць на драцяную шпалеру, супраць кожнай расліны прапускаюць вертыкальны дрот, прымацоўваючы яго да нітак падоўжна нацягнутага дроту. Плоданасіць саджанцы пачынаюць на 4— 5-ы год пасля пасадкі, атожылкі — на год раней.
Абрэзку робяць вясной ці восенню ў перыяд спакою расліны. Выразаюць загушчальныя, хворыя, паламаныя і сухія парасткі. Пры неабходнасці некаторыя здаровыя парасткі ўкарочваюць, сістэматычна выдаляюць каранёвыя атожылкі, каб яны не прыгняталі рост асноўных сцёблаў і не зніжалі іх прадукцыйнасці.
Мая Лундэ
Мая Лундэ (Maja Lunde; нар. 30 ліпеня 1975) — нарвежская пісьменніца, сцэнарыст, аўтар твораў для дзяцей і юнацтва.
Дэбютавала ў 2012 годзе. Калядная гісторыя «Снежная сястра» стала сусветным бестселерам.
Казыкеткен
Казыкеткен — сяло ў Успенскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Казыкеткенскай сельскай акругі. Код КАТА — 556435100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 890 чалавек (435 мужчын і 455 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 647 чалавек (325 мужчын і 322 жанчыны).
Палацца Грасі
Палацца Грасі (Palazzo Grassi) — палац у Венецыі, у раёне Сан-Марка, на Гранд-канале.
У XX стагоддзі палац быў набыты і адрэстаўраваны аўтамабільным канцэрнам «Fiat» для правядзення буйных мастацкіх выставак. У 2005 годзе будынак быў рэканструявана па праекце архітэктара Тадаа Анда.
Напачатку 2005 года будынак быў прададзены казіно, але захаваў функцыю выставачнай залы.
Штрайф
Штрайф (Streif) — гарналыжная траса каля Кіцбюэля ў Аўстрыі. З 1937 г. яна з'яўляецца месцам правядзення міжнароднай гонкі Ханенкам.
Штрайф вызнаецца за адну з найбольш складаных і небяспечных гоначных трас у свеце, а хуткасны спуск ды супергігант на Штрайфе прызнаныя найбольш складанымі ў свеце.
Калі ў раёне Кіцбюэля праходзяць любыя гарналыжныя спаборніцтвы, то траса Штрайф з'яўляецца абавязковай у іх рэгламенце. Нягледзячы на тое, што Штрайф пазначаны як чырвоная (г. зн. сярэдняй складанасці) траса, ён мае тры экстрэмальныя ўчасткі, якія асобна пазначаюцца на лыжных картах у мэтах забеспячэння бяспекі гарналыжнікаў.
Вінаград культурны
Вінаград культурны, Вінаград , Вінаград еўрапейскі (Vitis vinifera) — шматгадовая дрэвавая ліяна сямейства вінаградавых. Мае найбольшае значэнне і пашырэнне ў культуры.
Апісанне
Ліяна з доўгімі (3—5 м) тонкімі аднагадовымі парасткамі і магутнай каранёвай сістэмай, якая пранікае на глыбіню да 7 м і больш. Кветкі дробныя, зялёныя, сабраныя ў мяцёлчатае суквецце. Апыленне перакрыжаванае і самаапыленне. Плод — ягада.
Цеплалюбівая і святлалюбная расліна, не выносіць пераўвільгатнення, расце на лёгкіх урадлівых глебах, адчувальны да позніх веснавых і ранніх асенніх замаразкаў.
Распаўсюджанне
Культурны вінаград узнік ад дзікага ў працэсе працяглай эвалюцыі, натуральнага і штучнага адбору; існуе больш за 20 тыс. сартоў. Вырошчваюць ва ўсім свеце паміж 20—40° пн.ш. і 35—45° пд.ш., ад 20 да 3000 м над узроўнем мора.
Найбольшыя зборы ў Італіі, Францыі, Іспаніі, ЗША, Кітаі, Турцыі, Іране, Аргенціне, Чылі, ПАР. Ва ўмовах Беларусі цвіце ў чэрвені—ліпені, ягады паспяваюць у канцы жніўня — пачатку верасня.
Выкарыстанне
Вінаград спажываюць свежы, сушаны (разынкі), у выглядзе соку. Выкарыстоўваюць на прыгатаванне дэсертных і дыетычных прадуктаў — кампотаў, варэння, марынаду, жэле, чурчхелы, він і каньякоў, напіткаў.
Ягады вінаграду здаўна выкарыстоўваюць у лекавых і дыетычных мэтах, на гэтым заснаваны цэлы кірунак у тэрапіі — ампелатэрапія. Вінаград аказвае рознабаковае ўздзеянне на арганізм чалавека — мачагоннае, жаўцягоннае, паслабляльнае, агульнаўмацавальнае; паніжае кіслотнасць страўнікавага соку, узмацняе абмен рэчываў, садзейнічае ўтварэнню эрытрацытаў; яго ўжываюць пры знясіленні нервовай сістэмы, пры хранічных бранхітах, нефрытах, анеміі, бранхіяльнай астме, гемароі. Як агульнаўмацавальны сродак сок вінаграду спажываюць пры туберкулёзе, урэтрытах і падагрычных захворваннях, розных астэнічных станах, парушэнні ліпіднага і мінеральнага абмену.
У народнай медыцыне адвар сушанага вінаграду з невялікай колькасцю соку цыбулі прымаюць пры кашлі і ахрыпласці голасу, ягады — пры скурных захворваннях, а парашок сушанага лісця — пры матачных крывацёках. Здробненае лісце вінаграду прыкладваюць да гнойных язваў і ран, каб хутчэй загойваліся, адварам і водным настоем палошчуць горла пры ангіне, а таксама праціраюць пры хваробах скуру.
Агратэхніка
У натуральных умовах вінаградная лаза ўзбіраецца на самыя высокія дрэвы. У культуры фарміруюцца прыземныя кусты рознай формы.