cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сцяг Нью-Мексіка
Гісторыя
У 1920 годзе жаночая грамадская арганізацыя «Дачкі Амерыканскай Рэвалюцыі» прапанавала распрацаваць арыгінальны сцяг штата. Конкурс на лепшы малюнак сцяга выйграў Гары П. Мера (Dr. Harry P. Mera), археолаг з Санта-Фэ. Ён быў адным са спецыялістаў па сімволіцы індзейцаў зіа. Сімвал сонца быў знойдзены ў канцы XIX стагоддзя ў Зіа-Пуэбла. Лічыцца, што ён мае святое значэнне для індзейцаў зіа. Чатыры групы па чатыры прамяня таксама маюць глыбокі сэнс цыклу жыцця: чатыры ветры, чатыры сезона, чатыры напрамкі, чатыры святых абавязку. Лік чатыры з'яўляецца святым для зіа. Малюнак Г. Мера выкарыстоўваецца з 1925 года да гэтага часу як афіцыйны сцяг штата Нью-Мексіка.
Ацэнка сцяга
Паўночна-Амерыканская вексілалагічная асацыяцыя (NAVA) у даследаванні 2001 года прызнала сцяг штата Нью-Мексіка лепшым па дызайне сярод усіх штатаў ЗША і правінцый Канады.
Юрась Пацюпа
Юрась (Юрый Віктаравіч) Пацюпа (нар. 13 сакавіка 1965, Полацк) — беларускі мовазнавец, паэт, празаік, крытык.
Азербайджанская мова
Дыялекты
Вылучаюцца чатыры групы дыялектаў: усходняя (кубінскі, шэмахінска-бакінскі і іншыя), заходняя (казахскі — ад назвы горада Казах на захадзе Азербайджана, карабахскі, гянджынскі і іншыя), паўночная (закатала-кахскі, шэкінскі і іншыя) і паўднёвая (ерэванскі, нахічэванскі, ардубадскі і іншыя).
Фанетыка
У фанетыцы для азербайджанскай мовы, у адрозненне ад роднасных цюркскіх моў, характэрная прыдыхальнае вымаўленне выбуховых глухіх зычных на пачатку і канцы слова, палаталізаванае вымаўленне велярных і іх пераход у афрыкаты перад галоснымі пярэдняга шэрагу.
Юрась Пацюпа
Біяграфія
У 2007—2012 працаваў рэдактарам выдавецтва «Мастацкая літаратура», з 2013 — у Цэнтры даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі. Жыве ў Мінску.
Азербайджанская мова
Граматыка
Сярод асаблівасцяў граматыкі — наяўнасць у афіксаў прэдыкатыўнай формы імя 1-й і 2-й асобы адзіночнага ліку толькі варыянтаў з шырокімі галоснымі, а таксама ўзнікненне проціпастаўлення сучаснасці і цяперашне-будучага часу.
Гісторыя мовы
Азербайджанская мова паходзіць ад мовы агускіх плямёнаў Сярэдняй Азіі 8—10 стст. Эпас на азербайджанскай мове (Кітабі Дэдэ Коркуд) зараджаецца да 11 ст. Літаратура на азербайджанскай мове існуе з 13 ст. на аснове табрыскага і шырванскага дыялектаў, з пачатку 19 ст. (пасля далучэння Паўночнага Азербайджану да Расіі) — на аснове шэмахінска-бакінскага дыялекту. У перыядызацыі літаратурнай мовы пераломнай датай лічыцца выхад у 1875 газеты «Экінчы». Літаратурная мова з 13 ст. да 1875 апісваецца як мова данацыянальнага перыяду (на ёй напісаныя творы класікаў азербайджанскай літаратуры — Насімі, Фізулі, Хатаі і інш.), а літаратурная мова з 1875 — як мова нацыянальнага перыяду; яна склалася ў творах М. Ф. Ахундава, Г. Зардабі, Дж. Мамедкулізадэ. Пачынаючы з сярэдзіны 19 ст. азербайджанская мова ўваходзіла ў навучальную праграму павятовых школ у Баку, Тыфлісе, Гянджы, Шэкі і іншых гарадах. Да 1929 пісьмовасць на азербайджанскай мовы існавала на арабскай, у 1929—1940 на лацінскай аснове, з 1940 — на аснове кірылічнай графікі.
Паўднёваазербайджанская мова
На паўднёваазербайджанскай размаўляюць у Іранскім Азербайджане (гістарычным Азербайджане) і, у меньшай ступені, у суседніх рэгіёнах Ірака, Турцыі і Сірыі.
Сувораўскі дуб
Кобрынскі сувораўскі дуб — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчаны на ўзвышаным адкрытым месцы па дарозе Дзівін — Кобрын, за 3 кіламетры на паўночны захад ад а. Дзівін. Мае ўзрост каля 450 гадоў, вышыня 32 м, дыяметр 1,5 м (1985). Ахоўны статус нададзены ў 1968 годзе.
Паводле народных паданняў, у час паходу ў верасні 1794 пад гэтым дрэвам адпачываў рускі палкаводзец А. В. Сувораў.
Алег Уладзіслававіч Ліскоўскі
Алег Уладзіслававіч Ліскоўскі (нар. 1949 —) — беларускі ўрач-псіхіятр. Кандыдат медыцынскіх навук (1981).
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1949 годзе, беларус. У 1966 годзе са срэбным медалём скончыў сярэднюю школу ў г. п. Парычы Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці.
У 1966 годзе паступіў і ў 1972 г. скончыў Мінскі медыцынскі інстытут. З першага курса інстытута вызначыўся ў выбары будучай прафесіі, займаўся ў студэнцкім навуковым гуртку пры кафедры псіхіятрыі, быў яго старастам.
У 1972—1973 гадах працаваў урачом-псіхіятрам у Брэсцкай абласной псіхіятрычнай бальніцы ў в. Магілёўцы Пружанскага раёна. З 1973 па 1975 служыў у войску, быў пазаштатным псіхіятрам дывізіі.
У 1975—1980 гадах працаваў загадчыкам аддзялення у Рэспубліканскай клінічнай псіхіятрычнай бальніцы. У 1980 годзе быў абраны па конкурсе асістэнтам кафедры псіхіятрыі Мінскага медыцынскага інстытута.
У 1981 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З мая 1993 года — дацэнт кафедры псіхіятрыі.
Выпускнік Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута (1972). У 1994—1999 — галоўны псіхіятр Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.
Навуковая дзейнасць
Сфера прафесійных інтарэсаў Ліскоўскага А. У. уключае пытанні псіхіятрыі, наркалогіі, псіхатэрапіі, медыцынскай псіхалогіі, генетыкі.
Луі Люм’ер
Луі Жан Люм’ер (Louis Jean Lumière;, г. Безансон, Францыя — ) — вынаходнік кінематографа; пачынальнік французскай кінавытворчасці і кінарэжысуры. Член Парыжскай АН (1919). Малодшы з братоў Люм’ер.
Біяграфічныя звесткі
Скончыў прамысловую школу. Быў фатографам. У 1895 пры ўдзеле брата Агюста стварыў кінаапарат для здымання і праекцый «фатаграфій, якія рухаюцца». Запатэнтаваны апарат атрымаў назву «кінематограф». Першы публічны сеанс адбыўся 25 снежня 1895 года ў Парыжы. Першыя кінапраграмы браты Люм’ер дэманстравалі сцэнкі, знятыя з натуры: «Выхад рабочых з завода Люм’ер», «Снеданне дзіцяці» і інш. Фірма Люм’ер выпусціла 1,5 тыс. фільмаў, час праекцыі якіх — 1—2 хвіліны (простыя рэпартажы, відавыя і ігравыя сцэнкі з простым дзеяннем на літаратурныя і гістарычныя сюжэты). З 1898 года Луі Люм’ер займаўся толькі вытворчасцю кінаапаратуры. Пазней працягваў доследы ў галіне аб’ёмнага і каляровага кіно.
Заходнія паўднёваславянскія мовы
Заходнія паўднёваславянскія мовы (таксама паўднёва-заходнія паўднёваславянскія мовы, сербахарвацка-славенскія мовы) — адна з дзвюх падгруп паўднёваславянскай моўнай групы, у якую ўваходзяць славенская, харвацкая, баснійская, сербская і чарнагорская мовы (апошнія чатыры мовы актыўна фарміруюцца з 1991 года паводле этна-тэрытарыяльнай прыкметы, да 1991 года адзінай мовай харватаў, баснякоў, сербаў і чарнагорцаў лічылася сербахарвацкая мова з дзвюма раўнапраўнымі нормамі — харвацкай і сербскай). Распаўсюджаны на частцы тэрыторый Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропы — у Славеніі, Харватыі, Босніі і Герцагавіне, Сербіі, Чарнагорыі. Таксама носьбіты заходніх паўднёваславянскіх моў жывуць у цэлым шэрагу іншых еўрапейскіх краін (сумежных з названымі вышэй: у Італіі, Аўстрыі, Венгрыі, Румыніі, Паўночнай Македоніі ці не сумежных з імі: у Германіі, Францыі і іншых краінах). Акрамя таго, на заходніх паўднёваславянскіх мовах размаўляюць нашчадкі перасяленцаў з Еўропы ў Амерыцы (ЗША, Канада) і ў Аўстраліі.
Агульная колькасць людзей, якія размаўляюць на гэтых мовах складае каля 18 млн чалавек.
Для вакалізму заходніх паўднёваславянскіх моў характэрна проціпастаўленне доўгіх і кароткіх галосных, у прасодыі адзначаецца політанічны, рознамясцовы націск, у граматыцы ў адрозненне ад усходніх паўднёваславянскіх моў захаваліся іменнае скланенне і інфінітыў, адсутнічае артыкль, знікаюць формы простых мінулых часоў.
Пісьменнасць сучасных заходніх паўднёваславянскіх моў заснавана на кірыліцы і лацінскім алфавіце, у харватаў аж да першай паловы XX стагоддзя функцыянавала глаголіца як рэгіянальная царкоўная пісьменнасць.
Літаратурныя мовы і дыялекты
Заходнія паўднёваславянскія мовы ўтвараюць адзіны моўны кантынуум, якія плаўна пераходзіць ва ўсходні паўднёваславянскі арэал. На гэтай моўнай тэрыторыі сфарміраваліся паясы змяшаных і пераходных гаворак: славенска-кайкаўскі (славенска-харвацкі), сербска-македонскі і сербска-балгарскі.
Сучасны дыялектны ландшафт сербахарвацкага арэала прадстаўлены чатырма дыялектамі, ці гаворкамі: штокаўскай, чакаўскай, кайкаўскай і тарлацкай. Моўныя рысы сербахарвацкіх гаворак адрозніваюцца настолькі, што паразуменне носьбітаў асобных дыялектаў, якія не валодаюць літаратурнай мовай, можа быць значна ўскладнена. Найбольш распаўсюджаным па колькасці тых, хто размаўляе і ахопу вобласці распаўсюджвання з'яўляецца штокаўская гаворка. На ёй размаўляюць у Чарнагорыі, Босніі і Герцагавіне і на большай частцы тэрыторый Сербіі і Харватыі.
Гаворкі штокаўскай дыялекта (наваштокаўскія ўсходнегерцагавінскія і шумадзійска-ваяводзінскія) ляжаць у аснове сучасных харвацкай, баснійскай, сербскай і чарнагорскай літаратурных нормаў. Таксама на штокаўскай аснове сфарміравалася малая славянская літаратурная мова ў Італіі — малізска-славянская. Акрамя таго, у наш час прадпрымаюцца спробы стварэння літаратурнай мовы на базе бунеўскіх гаворак штокаўскага дыялекта ў прыгранічных раёнах Сербіі і Венгрыі.
На чакаўскім дыялекце размаўляюць у прыморскіх раёнах заходняй Харватыі, на кайкаўскім — у паўночнай і цэнтральнай Харватыі, пераважна ў раёнах, сумежных са Славеніяй, у тым ліку і ў наваколлях Заграба. Кайкаўскі дыялект шмат у чым падобны да дыялектаў славенскай мовы. На аснове гаворак чакаўскага і кайкаўскага дыялектаў развіваюцца чакаўская і кайкаўская рэгіянальныя літаратурныя мовы, абмежаваныя галоўным чынам сферай мастацкай літаратуры. Акрамя таго, рэгіянальная мова на базе гаворак чакаўскага дыялекта сфарміравалася ў Аўстрыі ў градзішчанскіх харват — градзішчанска-харвацкая, ці бургенландска-харвацкая мова. У наш час чакаўская і кайкаўская гаворкі часцей за ўсё разглядаюцца як дыялектныя аб'яднанні харвацкай мовы.
Славенскі моўны арэал складаюць сем дыялектных зон — карынтыйская, прыморская, раўтарская, гарэньская, даленьская, штырыйская і панонская. У шэрагу рэгіёнаў Славеніі і ў суседніх з ёй краінах фарміруюцца абласныя гутарковыя мовы, якія часткова выцясняюць некаторыя славенскія дыялекты. Гэтыя мовы ўяўляюць сабой мясцовыя наддыялектныя ўтварэнні. Вылучаюцца цэнтральнаславенская, паўднёваштырыйская, паўночнаштырыйская, прыморская, раўтарская і карынтыйская гутарковыя мовы. На аснове славенскіх дыялектаў развіваюцца таксама некалькі малых літаратурных моў: на базе прыморскіх дыялектаў у Італіі — рэзьянская і венецыянска-славенская мовы, на базе панонскіх дыялектаў у Венгрыі — прэкмурска-славенская.
Сярод цыган, якія жывуць у Сербіі (галоўным чынам у абшчыне Срэмска-Мітравіца), на аснове сербскай мовы сфарміравалася змяшаная цыгана-сербская мова, на якой станам на 2006 год размаўляе 172 тыс. чалавек.
Класіфікацыя
Заходнія паўднёваславянскія мовы ўключаюць два асноўныя арэалы — славенскі і сербахарвацкі (сербскі / харвацкі / баснійскі) :
Дыяна Абгар
Дыяна Аванес Абгар (Абгаран) (у дзявоцтве Анаіт Агабек (Агабекян) ( — ) — армянская пісьменніца, публіцыст, дыпламат. Першы пасол Арменіі ў Японіі. Быўшы прызначанай дыпламатычным прадстаўніком і Генеральным консулам Арменіі 21 ліпеня 1920 года, стала першай у свеце жанчынай-паслом.
Біяграфія
Нарадзілася 12 кастрычніка 1859 года ў заможнай сям’і ў горадзе Рангун (цяпер Янгон), сталіцы брытанскай калоніі Індыі — Бірмы (цяпер — М’янма). Пры нараджэнні яе назвалі імем Анаіт. Прыналежала да роду Агабекян, продкі якіх эмігравалі ў Персію з Джугі (Нахічэвані) ў канцы 18-га стагоддзя, а адтуль ужо перабраліся ў Індыю. Яе бацька, Аванес Агабек, быўшы дзіцём, быў адным з першых армян, якія перасяліліся ў Індыю са сваімі бацькамі, а маці, Авет, была з роду Тадэоса Аветума — выхадца з Шыраза. У сям’і Дыяна была самым малодшым — сёмым дзіцём. Пасля пераезду сям’і ў Калькуту дзяўчынку аддалі на навучанне ў духоўную семінарыю, у якой яна атрымала англійскую адукацыю і вывучыла санскрыт, а дома стала вывучаць армянскую.
Заходнія паўднёваславянскія мовы
Моўныя асаблівасці
Заходнія паўднёваславянскія мовы разам з усходнімі характарызуюцца такімі агульнымі рысамі, як :
Дыяна Абгар
Біяграфія
18 чэрвеня 1889 года у Ганконгу Дыяна Агабек выйшла замуж за купца Мікаэля Абгара (Абгарана), сям’я якога таксама эмігравала з Персіі ў Індыю. Адзін з яго продкаў — Аруцюн Абгар, заснаваў у 1819 годзе кампанію «Гандлёвую Кампанію Абгар», спачатку ў Бамбеі, потым у Калькуце. Кампанія займалася імпартам і экспартам рысу ў Сінгапур і Пенджаб.
Заходнія паўднёваславянскія мовы
Моўныя асаблівасці
Паміж славенскім і сербахарвацкім моўнымі арэаламі адзначаецца шэраг адрозненняў, звязаных як з захаваннем архаізмаў, так і з развіццём інавацый у мовах адпаведных арэалаў. Так, архаічныя рысы, якія захаваліся ў славенскай мове (парны лік у імі і дзеяслове, некаторае адрозненне ў формах кароткіх і поўных прыметнікаў, супін), страчаны ў сербахарвацкай. Інавацыі, якія развіліся ў славенскай мове (моцная рэдукцыя галосных, частковая страта ніякага роду па дыялектах, знікненне простых мінулых часоў, спрашчэнне ці страта танічнага націску па дыялектах), невядомыя ў сербахарвацкім арэале. Акрамя таго, у славенскай і сербахарвацкай мовах адзначаюцца адрозненні ў развіцці праславянскіх рэфлексаў, так, напрыклад, на месцы насавога *ǫ у сербска­харвацкай прадстаўлена галосная у (рука «рука»), а ў славенскай — o (roka); у групах *tъlt, *tьlt у сербска­харвацкай адбылася вакалізацыя l (дуг «доўг», вук «воўк»), а ў славенскай рэдукаваны развіўся ў галосную поўнага ўтварэння — (dolg, volk). Для тарлацкай гаворкі характэрны значныя адрозненні ад астатняга заходняга паўднёваславянскага арэала, шмат у чым гэтыя адрозненні абумоўлены з уплывам на тарлацкія гаворкі моў балканскага моўнага саюза, у першую чаргу, македонскай і балгарскай.
Дыяна Абгар
Біяграфія
Пасля раптоўнай смерці свайго мужа ў 1906 годзе Дыяна працягнула сваю дзейнасць на літаратурнай ніве, адначасна да паўналецця сына ўзяўшы на сябе кіраванне справамі кампаніі. Праз некаторы час Дыяна Абгар з дзецьмі пераязджае ў самы ажыўлены партовы горад Японіі — Іакагаму, што ў трыццаці кіламетрах ад Токіа. Тут яны адкрылі вялікі гандлёвы дом, які вёў гандаль з Кітаем, ЗША і Еўропай. Напярэдадні Першай сусветнай вайны і ў гады вайны Дыяна Абгар выступала з лекцыямі пра армянскі народ, пісала артыкулы, супрацоўнічала з англамоўнай газетай Іакагамы «Джапан газет» і «Далёкі Усход». Яна адной з першых пераканаўча паказала, што разаніна ў Адане была арганізавана і ажыццёўлена канстытуцыйным урадам. Каб падняць сусветную свядомасць, падкрэсліваючы маральны абавязак Захаду выратаваць армянскую нацыю, Дыяна Абгар пісала пра невыносныя ўмовы армян у Асманскай імперыі.
Быўшы знаёмай з брытанскай каланіяльнай дзейнасцю ў Індыі, Абгар дакладна прачувала нястача еўрапейскай дапамогі пражываючым у Асманскай імперыі армянам. Яна хацела, каб ЗША выступілі апекуном Арменіі, чаго так і не здарылася. Быўшы патрыёткай свайго народа, яна паспрабавала на справе быць карыснай сваім суайчыннікам і Арменіі, дзе яна ніколі не была. Дыяна Абгар усяляк дапамагала шматлікім армянскім уцекачам, якія праз Сібір і Японію спрабавалі перабрацца ў ЗША. Так ва Уладзівастоку пасля генацыду армян сабралася каля 500 армян, якія з дапамогай армянскай мецэнаткі большай часткай пераправіліся праз акіян у Амерыку.
У 1920 годзе шмат у чым дзякуючы высілкам Дыяны Абгар Японія стала першай краінай, якая афіцыйна прызнала незалежнасць першай Армянскай рэспублікі. Шмат у чым дзякуючы сваім умелым дзеянням і велізарнаму аб’ёму праробленай працы 21 ліпеня 1920 года Дыяна Абгар была прызначана дыпламатычным прадстаўніком і Генеральным консулам Першай Рэспублікі Арменія на Далёкім Усходзе. У лісце, датаваным 22 ліпеня гэтага ж года, падпісаным міністрам замежных спраў Рэспублікі Амо Аганджанянам інфармацыя пра прызначэнне суправаджалася надпісам ''каб бараніць інтарэсы нядаўна-народжанай Радзімы, і змякчаць умовы нашых суайчыннікаў… Такім чынам, яна стала першай у свеце жанчынай, якая заняла дыпламатычную пасаду. Новы статус Дыяне Абгар даў больш магчымасцей у высокім асяроддзі ўрадавых колаў Японіі, што істотна палегчыла яе працу ад імя армянскіх уцекачоў.
Спрабуючы дапамагчы сваёй гістарычнай радзіме і яе народу, яна вяла актыўную дзейнасць, адначасна лістуючыся з некалькімі палітыкамі і праваабаронцамі. Сярод тых, з кім вялося сталае ліставанне, значыліся амерыканскі прэзідэнт Вудра Вільсан, сакратар Роберт Лансінг, зам.сакратара Уільям Філіпс, прэзідэнт гуманітарнай арганізацыі Джэймс Л. Бартан, члены міжнароднага кангрэса свету Артур Сіманс і Давыд Джордан, а таксама з іншымі вядомымі людзьмі. Абгар была набожнай кабетай, чытала Біблію і спявала царкоўныя спевы. У 1920 годзе яна напісала кіраўніку армянскай Апостальскай Царквы ў Злучаных Штатах ліст, у якім яна паведамляла, як жыла на аддаленай зямлі на працягу 29 гадоў, і як яна вельмі прагнула ўступіць на парог царквы. Па яе словах яна не знайшла, якую іншую царкву з такім жа дынамічным духам, як армянская царква, і з такімі ж малітвамі, якія супакойвалі б душу і ўзвялічвалі дух. Я не ведаю, ці надыдзе дзень, калі я буду заслужана ўвайсці, яшчэ раз, у маю царкву і буду браць удзел у Святой Імшы, змагу пачуць, яшчэ раз, тыя малітвы, якія будуць скаланаць маю душу . Каталікос усіх армян Геворг, ацаніўшы па вартасці дзейнасць Дыяны Абгар, у 1926 годзе ганараваў яе асаблівага ўказа. Цягам усяго свайго жыцця Дыяна Абгар была паслядоўніцай Армянскай Апостальскай царквы, да канца свайго жыцця падтрымвала сувязь з Эчміядзінам.
У 1938 годзе яе сыны эмігравалі ў ЗША, узяўшы з сабой усе лісты і рукапісы сваёй маці.
Даманы
Даманы (Hyracoidea) — невялікія, траваедныя млекакормячыя, налічваюць 4 віды. Жывуць у Афрыцы і на Сярэднім Усходзе. Нягледзячы на пасрэдную знешнасць сучасных даманаў, яны маюць далёкае дагістарычнае паходжанне. Даманы, магчыма, бліжэйшыя сваякі сучасных сланоў.
Procaviidae Procaviidae Procaviidae
Пётр Орса
Пётр Орса (,, Навагрудскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — , ЗША) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, брат Аляксандра Орсы.
Біяграфія
З лета 1944 г. — на эміграцыі ў нацысцкай Германіі; з лютага 1945 г. у складзе вялікай групы беларусаў пераехаў у г. Гёкстэр (Брытанская зона акупацыі Германіі). Браў удзел у берлінскіх пленумах БЦР. Знаходзіўся ў шэрагах абаронцаў БЦР, у той час як ягоны брат Аляксандр заўсёды быў палкім прыхільнікам Рады БНР. Трэба адзначыць, што вывазу на прымусовыя працы не былі застрахаваныя радныя БЦР. Адзін з такіх выпадкаў адбыўся з П. Орсай:
24 верасня 1945 г. удзельнічаў у пасяджэнні XI Пленума БЦР у Эшэрсбэкене, на якім было прынята рашэнне часова прыпыніць дзейнасць БЦР. На аднаўленчым XII Пленуме БЦР у Эльвангене быў абраны радным БЦР. У канцы 1940-х, дзякуючы саўт-рыверскаму аддзелу Злучанага беларуска-амерыканскага дапамаговага камітэту (ЗБАДК) і асабіста Б. Кіту, пераехаў у ЗША, і пасяліўся ў Саўт-Рыверы. З сакавіка 1953 па пачатак верасня 1954 гг. — сакратар дзяржаўнага кантролю Калегіі (ураду) БЦР. З 1955 г. працаваў галоўным скарбнікам Беларускага нацыянальнага фонду, у функцыі якога ўваходзіла збор сродкаў і матэрыяльнае забеспячэнне грамадскай працы. Належаў да Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі, і з 23 кастрычніка 1960 г. быў скарбнікам БККА. Належаў да Амерыканскіх прыхільнікаў БЦР. З'яўляўся членам парафіі Св. Еўфрасінні Полацкай.
Пахаваны паводле яго жадання на Беларускіх могілках у Іст-Брансуіку, побач з магілай брата А. Орсы.
Сіпуха звычайная
Сіпуха звычайная (Tyto alba) — драпежная птушка сямейства сіпухавых, найбольш распаўсюджаная ў свеце птушка сямейства сіпухавых. Адзіны прадстаўнік сямейства ў фауне Галарктыкі.
Апісанне
Сава сярэдніх памераў. Маса самца 220—320 г, самкі 199—405 г. Даўжыня цела 33—35 см, размах крылаў 0,85—0,98 м. Спіна буравата-пясочная з падоўжнымі радамі дробных цёмных і белых крапінак, брушка белавата-вохрыстае з рэдкімі цёмнымі крапінкамі, тваравы дыск сэрцападобны, амаль белы, каля вачэй іржава-карычневы.
Пашырэнне
Сустракаецца практычна на ўсіх кантынентах, за выключэннем Антарктыды. Жыве ў населеных пунктах (асабліва ў вёсках і невялікіх гарадах), таксама насяляе старыя дрэвастоі, адкрыты ландшафт (але не бязлесны), руіны, пакiнутыя будынкі паблізу пагоркаў і палёў. У Беларусі сустракаецца як аседлая птушка адзначана ў Гродзенскай, на поўдні Брэсцкай і Гомельскай вобласці; гняздуецца ў дуплах старых дрэў у прысадах, гарадскіх парках, пакінутых пабудовах.
Асаблівасці біялогіі
Аснову харчавання складаюць мышападобныя грызуны — палёўкі, мышы і пацукі; у невялікай колькасці паядае землярыек, дробных птушак і беспазваночных.
Гладун мнагашлюбны
Гладу́н мнагашлюбны  (Herniaria polygama) — від кветкавых раслін роду  сямейства
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна 5—25 см вышынёй, з моцным пахам. Лісце голае. Чашалісцікі даўгаватыя, унізе з доўгімі кручкаватымі валасінкамі. Расліна апушана. Сцёблы разгалістыя. Хвосцікі кароткія; ліставая пласцінка даўгавата-эліптычная, 3—10 × 1—3 мм, верхавінка тупая. Шчыльнае суквецце (6) 10—12 або больш кветкавае. Кветкі 1,4—1,5 (1,7) мм. Чашалісцікі ланцэтныя, прыкладна 1,5 × 0,5 мм, знізу калматыя, верхавінкі вострыя. Тычынак 4, карацей чашалісцікаў. Сямянка яйкападобная.
Распаўсюджанне
Расліны распаўсюджаны ва Усходняй Еўропе і на ўсход да паўночна-заходняга Кітая. Расце на папарах (асабліва на пясчанай глебе). на аблогах, каля дарог. На тэрыторыі Украіны від расце на адкрытых месцах, у сасновых лясах — на Палессі, зрэдку; у лесастэпе і на поўначы стэпу, спарадычна.
Цвіце ў маі—ліпені, плады паспяваюць у ліпені—жніўні.
Ларыса Аляксандраўна Есьман
Ларыса Аляксандраўна Е́сьман (у дзявоцтве Ле́бедзева ;, Менск — ) — беларускі архітэктар. Жонка архітэктара Ігара Іванавіча Есьмана.
Біяграфія
Нарадзілася 11 сакавіка 1936 года ў Мінску ў сям’і журналіста Аляксандра Пятровіча Лебедзева і студэнткі Інстытута народнай гаспадаркі Тамары Пятроўны Бялевіч. Дзядуля па матчынай лініі Пётр Несцеравіч Бялевіч працаваў начальнікам дыстанцыі на Лібава-Роменскай чыгунцы, а бабуля Марыя Вікенцьеўна — аперацыйнай медсястрой у 3-й клінічнай бальніцы г. Мінска. Пасля заканчэння ў 1953 г. сярэдняй школы № 21 Ларыса паступіла і ў 1959 г. скончыла архітэктурнае аддзяленне будаўнічага факультэта Беларускага політэхнічнага інстытута (выкладычыкі У. А. Кароль, Г. У. Заборскі, В. І. Гусеў, У. М. Вараксін, Н. М. Макляцова, Н. Я. Трахтэнберг). У час вучобы ў інстытуце сустрэла свайго будучага мужа Ігара Іванавіча Есьмана.
18 мая 2016 года ў Беларускім дзяржаўным архіве навукова-тэхнічнай дакументацыі адбылося адкрыццё выстаўкі дакументы з фондаў архіва, прысвечанай 80-годдзю з дня нараджэння Ларысы Есьман.
Творчасць
Асноўныя работы: генплан Мінска на 1980 (1961—1963, карэкціроўка ў 1971 ) і 2000 (1982, абодва ў сааўтарстве); праекты дэталёвых планіровак жылых раёнаў Серабранка (1965), Паўднёвы Захад-1 (1974 ), па вул. Савецкіх пагранічнікаў — пр. Дзяржынскага (1976—1977), Паркавай магістралі (1979—1980), Уручча (1982) , Дворышча (1983), Шабаны (1984), Сухарава (1985) , Лошыца (1988), Новы Двор (1989, усе ў сааўтарстве).
Л. А. Есьман працавала над «Праектам дэталёвай планіроўкі цэнтра горада Мінска» (1978—1983), «Гісторыка-архітэктурным апорным планам» (1991) і «Схемай ахоўных зон помнікаў гісторыі, культуры, архітэктуры і прыроды» (1991—1993), удзельнічала ў складанні «Схемы размяшчэння культавых аб’ектаў розных канфесій у г. Мінску» (1992).
Узнагароды
У 1985 г. аўтарскаму калектыву майстэрні за распрацоўку «Генеральнага плана г. Мінска да 2000 г.» прысуджана прэмія Савета Міністраў СССР].
Садоўская
Садоўская — жаночая форма прозвішча Садоўскі.
Лясны тхор
Апісанне
Тулава выцягнутае і гнуткае. Сталыя асобіны важаць ад 1 да 1,7 кг, у даўжыню дасягаюць 36—48 см, хвост 15—17 см. Маюць чорна-бурую афарбоўку, аднак некаторыя часткі цела амаль чорныя. Галава мае кантрасны малюнак.
Пашырэнне
Распаўсюджаны ў Еўропе і Заходняй Азіі, сустракаюцца ў Паўночнай Афрыцы. Жывуць ў невялікіх лясных масівах, напрыклад парках, гаях і інш., таксама жывуць каля вадаёмаў. Вядуць аселы лад жыцця і прывязваюцца да вызначанага месца рассялення.
Ісіі
Ісіі — прозвішча.
NGC 3243
NGC 3243 (іншыя абазначэнні — UGC 5652, MCG 0-27-12, ZWG 9.33, PGC 30655) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Секстант.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
П’ер-Луі Ліёнс
П’ер-Луі Ліёнс (нар., ) — французскі матэматык, лаўрэат Філдсаўскай прэміі. Унёс значны ўклад у рашэнні нелінейных дыферэнцыяльных ураўненняў.
Біяграфія
Сын французскага матэматыка Жака-Луі Ліёнса. Вучыўся ў Вышэйшай нармальнай школе Парыжа з 1975 па 1979 гады, вырашыў прысвяціць сябе навукова-даследчай працы ў галіне прыкладной матэматыкі і як вынік у 1979 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ва Універсітэце Парыж VI пад кіраўніцтвам Брэзі. У 1979—1981 гадах працаваў у Нацыянальным цэнтры навуковых даследаванняў. З 1981 па 1992 гады выкладаў ва Універсітэце Парыж-Дафін. З 1992 года выкладаў у Політэхнічнай школе Парыжа. У 2002 годзе прызначаны прафесарам у Калеж дэ Франс, дзе ён загадваў кафедрай «Дыферэнцыяльныя ўраўненні ў частковых вытворных і іх прымяненне». У 2006 годзе назначаны членам Вышэйшага савета Францыі па пытаннях навукі і тэхналогій, у 2009 годзе назначаны прэзідэнтам Вышэйшай нармальнай школы Парыжа.
Ястрабок ілжэпарасоністы
Ястрабок ілжэпарасоністы (Pilosella cymosa) — від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Еўропе, паўночна-заходняй Турцыі, Арменіі, Азербайджане і фрагментарна на ўсход ад Урала.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна, 30-40 см вышынёй. Валасінкі на ўсёй расліне больш-менш доўгія, 1-6 мм даўжынёй; лісточкі абгортак і кветканосы больш-менш густа апушаны валасінкамі, аднак па большай частцы рассеяна-залозістыя.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Еўропе, паўночна-заходняй Турцыі, Арменіі, Азербайджане і фрагментарна на ўсход ад Урала.
Ва Украіне від расце на сухіх адкрытых палянах, схілах, вапняках, узлесках — на большай частцы тэрыторыі, акрамя поўдня стэпу і Крыму.
Мёдасмокі-мао
Мёдасмокі-мао (Gymnomyza) — род птушак з сямейства мёдасмокавых.
Заліў
Залі́ў — частка акіяна, мора альбо возера, якая глыбока ўдаецца ў сушу, але мае свабодны вадаабмен з асноўнай часткай вадаёма.
Сярод заліваў вылучаюцца:
Катос
Катос (Katos) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і ўваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Алжабай батыра
Алжабай батыра — аул у Ярэйментаўскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Бестагайскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 42 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра горада Ярэйментаў. Код КАТА — 114637100.
Міхаіл Псел
Міхаіл Псел, свецкае імя Канстанцін (1018 — 1078/97) — візантыйскі дзяржаўны дзеяч і пісьменнік.
Біяграфія
Асноўная крыніца па жыцці Псела — яго ўласныя творы, дзе ёсць вялікія аўтабіяграфічныя ўрыўкі. Нарадзіўся, напэўна, у Канстанцінопалі, паходзіў са збяднелай арыстакратычнай сям’і з Нікамедыі, якая, паводле самога Псела, выводзіла сябе ад консулаў і патрыцыяў. Ахрышчаны пад імем Канстанцін, Псел (Psellos — заіка) — асабістая мянушка, напэўна, з-за дэфекту маўлення і, такім чынам, родавае прозвішча невядома. Пра бацькоў няма пэўных звестак.
Бацькі, быццам праз бачаныя сны, прызначылі сыну навуковую кар’еру. Вучыўся спачатку пад наглядам бацькі, потым граматыцы і піітыцы ў школе ў Канстанцінопалі. Ва ўзросце каля 10 гадоў адпраўлены па-за сталіцу, служыць сакратаром правінцыйнага суддзі, каб дапамагчы сям’і сабраць пасаг для сваёй сястры. Калі сястра памерла, Псел пакінуў службу сакратара і вярнуўся ў Канстанцінопаль працягваць адукацыю.
У 1043 годзе напісаў панегірык імператару Канстанціну IX Манамаху і тым жа годам стаў адной з найбольш набліжаных да імператара асоб; прызначаны протасінкрытам, затым вестам і вестархам, то-бок дасягнуў 7-га чыну паводле візантыйскай табелі. Ва ўладарства (1042—1055) імператара Канстанціна IX напісаў яму яшчэ 4 панегірыкі, вельмі ліслівыя і не вартыя веры; узнагародай быў васілікат Мадыта (права збіраць падаткі з гэтага горада) і атрыманне ў харыстыкію (кіраванне) некалькіх манастыроў. Прызначаны іпатам філосафаў (ὕπατος τῶν φιλοσόφων / hypatos tōn philosophōn) — кіраўніком філасофскага факультэта Мангаўрскай вышэйшай школы. Пад канец валадарства Канстанціна IX становішча Псела з невядомых прычын пахіснулася, урэшце ён пастрыгся пад імем Міхаіл і ў 1054 годзе пайшоў у манастыр на малаазіяцкім Алімпе.
Пасля смерці імператара Канстанціна IX, Псел выкліканы з манастыра яго пераемніцай імператрыцай Феадорай, зноў набліжаны да двара і ўзнагароджаны тытулам іпертыма. Усе пазнейшыя гады заставаўся актыўным у палітыцы, быў радцам некалькіх наступных імператараў. У 1057 годзе, пасланы імператарам Міхаілам VI Стратыётыкам да паўсталага Ісаака Камніна, каб угаворваць таго на мір, Псел вельмі спадабаўся Ісааку. Сыграў значную ролю ў пераходзе ўлады ад Міхаіла VI Стратыётыка да Ісаака I Камніна, пры заняцці стальца апошнім, прызначаны праэдрам, а пазней, як бачна з перапіскі, быў вельмі блізкі з усім домам імператара. Паводле жадання Ісаака I, Псел напісаў абвінаваўчы акт супраць ранейшага свайго сябра, зрынутага патрыярха Міхаіла Кіруларыя.
У 1059 годзе Псел паспяхова інтрыгаваў за заняцце стальца Канстанцінам X Дукам, урэшце, быў набліжаным і гэтага імператара, атрымаў чын протапраэдра. Для сына імператара, Міхаіла Дукі, напісаў некалькі падручнікаў. Таксама значнай была роля Псела ў пераходзе ўлады ад Канстанціна X Дукі да Рамана IV Дыягена ў 1068 годзе, але гэтая змена паменшыла значэнне Псела пры двары. Адыграў ролю і ў пераходзе ўлады ад Рамана V Дыягена да Міхаіла VII Дукі ў 1071 годзе, пасля паланення Рамана ён параіў Міхаілу VII разаслаць па імперыі ўказ з аб’вяшчэннем пра пазбаўленне папярэдніка стальца. Калі Раман быў аслеплены, Псел звярнуўся да яго з суцяшальным лістом. Пры Міхаіле VII Псел спачатку быў вельмі уплывовым — пісаў лісты ад імя імператара, складаў хрысавулы, разбіраў цяжбы і інш.
Напэўна, Псел, настаўнік Міхаіла ў валадарства яго бацькі Канстанціна X Дукі, дапамагаючы перамагчы праціўніка і айчыма Рамана і атрымаць уладу Міхаілу VII, разлічваў на больш значныя пазіцыі. Аднак, імператар, відаць, непрацяглы час быў прыхільны Пселу — пасля сярэдзіны 1070-х гадоў няма звестак пра якую-небудзь яго ролю пры двары. Уласныя аўтабіяграфічныя ўрыўкі Псела на гэтым часе перапыняюцца, таму мала звестак пра яго познія гады. Некаторыя навукоўцы думаюць, што Псел у 1070-я гады вымушаны зноў пайсці ў манастыр.
Дата смерці Псела пэўна невядома. Некаторыя навукоўцы датуюць яе 1078 годам, неўзабаве па звяржэнні Міхаіла Дукі, або каля 1076—1077 гадоў, са спасылкай на запісы тагачаснага візантыйскага гісторыка Іаана Занары. Іншыя прапануюць і пазнейшыя даты, у т.л. лічаць, што ў 1096 годзе Псел яшчэ жыў. Вядома, што епіскап охрыдскі Тэафілакт пісаў брату Псела, суцяшаючы: «Твой брат не памёр, ён пайшоў да Бога, вызваліўся ад пакутлівага жыцця і хваробаў».
Агульныя ацэнкі
Аўтар вялізнай колькасці твораў рознага жанру і галін навукі — рытарычных, філасофскіх, гістарычных, палемічных, граматычных, прававых, агранамічных, медыцынскіх, матэматычных, музычных трактатаў. Служыў пры дзевяці імператарах, у т.л. імператарскім радцам, пры імператары Канстанціне IX Манамаху (1042—1055) быў імператарскім сакратаром, суддзём, іпатам філосафаў. Таму не меў устойлівых перакананняў, хітрасцю і ліслівасцю быў тыповы візантыйскі чыноўнік, не цураўся хабараў. Аднак, Псел — выбітная здольнасцямі і ведамі асоба. Працяглы час Псел быў выкладчыкам заснаванай ім жа ў Канстанцінопалі школе, дзе навучаў рыторыцы, філасофіі і гісторыі права; асаблівую ўвагу надаваў філасофіі Платона. Рытарычныя яго практыкаванні прадстаўлялі часта дзіўны выбар тэм, узору, напрыклад, пахвалы бласе, вошы або блашчыцу; відавочна, для Псела важным бачылася толькі ўменне прыгожа складаць фразы. Па творах Псела можна скласці ўяўленне пра візантыйскую адукаванасць XI ст. Вельмі важныя жывыя і цікавыя мемуары Псела (выдадзеныя Сафай ў 1874 г.) і шматлікія лісты яго да імператараў, патрыярхаў, розных высокапастаўленых асоб, манахаў і іншых. Першае выданне твораў Псела выйшла ў 1503 годзе.
Нягледзяны на высокую адкукаванаць, веды Псела ў латыні былі даволі няпэўнымі, так ён паблытаў Цыцэрона з Цэзарам, што цытуецца як яскравы прыклад парадыгмы страты Усходняй Рымскай імперыяй у эпоху Высокага Сярэднявечча амаль усёй сваёй сувязі з намінальнымі рымскімі каранямі.
Гістарычныя працы
Аўтар двух гістарычных твораў — «Кароткай гісторыі цароў старэйшага Рыму, а таксама малодшага за выняткам тых цароў, што не здзейснілі нічога вартага памяці, якая пачынаецца з Ромула» і «Хранаграфіі».
Найперш вядомы «Хранаграфіяй», якая ахоплівала падзеі 976—1078 гадоў -- час валадарства чатырнадцаці імператараў і імператрыц. У гістарычнай працы Псела, сярод іншага паведамляецца пра варага-рускі наёмны корпус у Візантыі, набегі качэўнікаў — печанегаў і полаўцаў. «Хранаграфія» — найважнейшая крыніца па гісторыі апошняга рускага паходу на Візантыю ў 1043 годзе. Праца цікавая тым, што Псел многія падзеі апісвае як відавочац і непасрэдны ўдзельнік.
Матэматычныя працы
З матэматычных прац найбойльш вядомая, асабліва ў XVI ст., была перакладзеная на лацінскую Ксіландэрам і выдадзеная ў 1556 г. пад загалоўкам: «Arithmetica, Musica, Geometria et Astronomia». Апроч гэтага поўнага выдання, выйшлі таксама асобныя часткі працы, з выданняў такога роду вядомы: «Ψέλλόυ τών περί άριθμητικής συνοψις» (1538), «Arithmetica, Musica et geometria Mich. Pselli» (1592), «M. Pselli compendium mathematicum» (1647). Працы Псела маюць яркі адбітак сваёй эпохі поўнага заняпаду грэчаскай матэматыкі. Арыфметычная частка працы змяшчае толькі адны імёны і падраздзяленні лікаў і адносін, паміж якімі зрэдку сустракаюцца сцвярджэнні ўзору: «адзініца не лік, а корань і пачатак лікаў», «двойчы два і два, складзенае з двума, роўныя, чаго з іншымі лікамі не бывае». У аддзеле музыкі даюцца тлумачэнні тонаў і іх відаў. Урэшце, аддзелы геаметрыі і астраноміі змяшчаюць толькі тлумачэнні асобных вучэнняў без якіх-небудзь доказаў. З іншых твораў Псела былі надрукаваны «Liber de lapidum virtutibus» (1615) і «De terrae situ, figura et magnitudine».
Багаслоўскія працы
Найпадрабязнейшая на цяперашні час (2019) бібліяграфія багаслоўскіх твораў Псела, вылучаных ў вялізнай творчай спадчыны, змешчана ў кнізе архімандрыта Амвросія (Пагодзіна), апроч гэтага, указанні на некаторыя рэлігійна-філасофскія трактаты і агульны агляд твораў змешчаны у К. Крумбахера, у Ліксіконе багаслоўя і Царквы і Каталіцкай Энцыклапедыі. Да дагматычных твораў Псела залічаюць вершы «Пра догмат», а таксама пачатковыя раздзелы Διδασκαλία Παντοδάπη («Усебаковага вучэння»), дзе змешчана спавяданне веры, разглядаецца траісты догмат, тлумачыцца хрысціянская тэрміналогія. Адзіны літургічны твор Псела, прысвечаны цалкам тлучэнню еўхарыстычных абрадаў — вершаваная паэма «Пра літургічную ахвяру». Казанні Псела — «Слова на Дабравешчанне», на Усекнавенне галавы Іаана Хрысціцеля, на перанясенне мошчаў архідыякана Стэфана, пра цуды Архістратыга Міхаіла, на Вялікдзень і інш. Найважнейшае экзэгетычны твор — тлумачэнне на біблейскую кнігу «Песнь песняў». Трактаты па антрапалогіі найбольш шматлікія, гэта раздзелы «Усебаковага вучэння» — «Пра розум» (р. 20-26), «Пра душу» (р. 27-31), «Пра дабрадзейнасці» (р. 48-58), а таксама значная частка выдання трактатаў Псела «Philosophica Minora», дзе сярод іншых змешчаны трактат «Пра прадвызначэнне смерці» , які абвяргае вучэнне пра безумоўнае прадвызначэнне Богам усіх падзей у жыцці чалавека. Трактаты па дэманалогіі ўяўляюць з сябе сінтэз антычных і святаайцоўскіх вучэнняў пра дэманаў. Гэта творы — «Пра дэманаў», «Пра дзеі дэманаў» , «Некаторыя ўяўленні элінаў пра дэманаў» , «Распалажэнне дэманаў у элінаў». Апроч пералічанага ў Псела ёсць цікавыя трактаты: «Пра багаслоўе і раздзяленне з вучэннем элінаў»  — прысвечаны пошуку пунктаў судакранання антычнасці і хрысціянства, а таксама «Адмаўленне вучэння арыгеністаў пра аднаўленне целаў, і часткова яго абвяржэнне», дзе Псел выкрывае вучэнне пра ўсеагульнае аднаўленне, называючы яго «неразумным няслаўем».
У найболей аб’ёмным выданні багаслоўскіх твораў Псела «Michaelis Pselli theologica» апублікаваны трактаты, прысвечаныя тлумачэнню твораў свяціцеля Рыгора Багаслова, а таксама пэўных выслоўяў Святога Пісання. Выданне «Michaelis Pselli poemata» змяшчае вершаваныя творы — багаслужбовыя каноны (служба Сімеону Метафрасту і Касьме Маюмскаму), вершы пра стварэнне Адама, яго выгнанне і пра Антыхрыста (καί περί τοῦ Ἀντιχρίστου), літургічную паэму Псела, палемічныя творы — вершы супраць Латынян, пра Хрышчэнне, «да душы», — піітычны верш, які працягвае, напэўна, жанр «споведзі», заснаваны яшчэ блажэнным Аўгусцінам, а таксама кароткія вершы пра святы і розныя рэлігійныя тэмы.
Псеўда-Псел
Раней лічылі, што быў яшчэ адзін візантыйскі пісьменнік з такім самым імем — Міхаіл Псел Старэйшы (цяпер называны Псеўда-Псел), якія жыў на востраве Андрас у IX ст., быў вучнем Фоція і настаўнікам імператара Льва VI Мудрага. Самога ж Міхаіла Псела некаторыя аўтары называлі «малодшым». Такая думка зацвярджалі запісам у сярэднявечнай хроніцы Σύνοψις Κεδρηνοῦ-Σκυλίτση, дзе імя згадваецца ў такім кантэксце. Цяпер трапленне імя Псела ў хроніку лічыцца памылкай недасведчанага перапісчыка пазнейшага часу і, такім чынам, «Міхаіла Псела Старэйшага» ніколі не было.
Паняцце «Псеўда-Псел» таксама ўжываецца сучаснай навукай для апісання аўтарства некалькіх больш позніх твораў, якія, як думаюць, памылкова або лжыва прыпісаны Пселу ў візантыйскі час.
Абраныя святыя: Васіль Вялікі, Рыгор Багаслоў, Іаан Златавуст
Абраныя святыя: Васіль Вялікі, Рыгор Багаслоў, Іаан Златавуст — абраз, створаны ў другой палове XVIII стагоддзя, з Прачысценскай царквы г. п. Шарашова Пружанскага раёна. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.
Сюжэт
На аграфленым пазалочаным фоне з раслінным арнаментам і калонамі дарычнага ордара, на карычневым поземе паказаны ў рост анфасамі з доўгай сівой барадой Васіль Вялікі ў светла-блакітнай альбе з карункамі па нізе і чырвонай епітрахіллю, у блакітнай на зялёнай падкладцы фелоні, зялёным з вохрыстымі крыжамі амафоры і з шэрай паліцай; з невялікай шырокай карычневай барадой Рыгор Багаслоў у светла-блакітнай з карункамі альбе, з чорнай епітрахіллю, у чырвоным сакасе, вохрыстым з карычневымі крыжамі амафоры; з доўгай рыжай барадой Іаан Златавуст у светла-блакітнай з карункамі альбе, з карычнева-чырвонай епітрахіллю, у зялёным на карычнева-чырвонай падкладцы сакасе і светла-сінім амафоры.
Айцы царквы левай рукой знізу падтрымліваюць Евангелле ў чорных, бардовых, чырвоных пераплётах. Німбы пазалочаныя аграфленыя, абрамленне страчана.
Паходжанне
Абраз выяўлены 6-й экспедыцыяй Дзяржаўнага мастацкага музея БССР у 1963 годзе у Прачысценскай царкве г. п. Шарашова Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці.
Ікона раскрыта брыгадай рэстаўратараў Дзяржаўнага Рускага музея ў складзе І. В. Ярыгінай, С. І. Голубева, М. Г. Малкіна, А. Т. Дзеднянкова ў 1974 годзе (Ленінград).
У культуры
У 1996 годзе выява іконы была выкарыстана на паштовай марцы «Белпошты».
NGC 3244
NGC 3244 (іншыя абазначэнні — ESO 317-24, MCG -7-22-5, IRAS10232-3934, PGC 30594) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Насос.
Этот объект входит в новый общий каталог (новая редакция)
Тальвег
Тальвег (Talweg, ад Tal — даліна + Weg — дарога ) — лінія, якая злучае самыя нізкія пункты дна рачной даліны, лагчыны, яра і іншых эразійных форм рэльефу.
NGC 3245
NGC 3245 (іншыя абазначэнні — UGC 5663, MCG 5-25-13, ZWG 154.17, IRAS10245+2845, PGC 30744) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Карэперэ (станцыя)
Карэперэ (Kaarepere) — станцыя Эстонскай чыгункі ў павеце Йыгева. Знаходзіцца ў мястэчку Карэперэ на лініі Тапа — Койдула.
Боздаган
Боздаган (Bozdağan) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і ўваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Алгабас (Ярэйментаўскі раён)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 241 чалавек (130 мужчын і 111 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 98 чалавек (55 мужчын і 43 жанчыны).
Фарватар
Фарва́тар (гал. vaarwater, ад varen — плыць і water — вада) — суднавы ход, бяспечны ў навігацыйных адносінах і абазначаны на мясцовасці і/альбо карце праход па воднай прасторы (рацэ, возеры, моры, праліве, фіёрдзе і інш.), якая характарызуецца дастатковымі глыбінямі і адсутнасцю перашкодаў для суднаходства.
На рэках фарватар звычайна праходзіць па лініі найбольшых глыбінь русла (тальвегу).
На памежных суднаходных рэках мяжа ў многіх выпадках усталёўваецца па сярэдзіне галоўнага фарватара.
Фарватар абазначаюць сродкамі навігацыйнага абсталявання — буямі, створнымі знакамі, бакенамі і інш.
Масачусецкі тэхналагічны інстытут
Масачусецкі тэхналагічны інстытут (МТІ) (Massachusetts Institute of Technology, часта ўжываецца арыгінальны скарот MIT — Эм-Ай-Ці) — прыватны ўніверсітэт і даследчы цэнтр, размешчаны ў Кембрыджы (штат Масачусетс, ЗША). Часам таксама называюць як Масачусецкі інстытут тэхналогій і Масачусецкі тэхналагічны ўніверсітэт. Адна з самых прэстыжных тэхнічных навучальных устаноў ЗША і свету.
Валянціна Іванаўна Садоўская
Валянціна Іванаўна Садоўская (нар., в. Юраўляны Сакульскі павет Падляскае ваяводства) — дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Скончыла Гродзенскі педагагічны інстытут імя Я. Купалы (1968), Мінскую ВПШ (1987).
Працоўную дзейнасць пачала ў 1968 годзе настаўніцай сярэдняй школы ў Івацэвіцкім раёне. 3 1972 года настаўніца, намеснік дырэктара сярэдняй школы № 2 Кобрына, у 1978—1983 гадах працавала ў апараце Кобрынскага гаркома КПБ і Брэсцкага абкома КПБ, сакратаром выканкома Кобрынскага гарадскога Савета дэпутатаў. 3 1983 года сакратар, 2-і сакратар Кобрынскага гаркома КПБ. 3 1995 года старшыня Кобрынскага раённага Савета дэпутатаў. 3 1981 года выбіралася дэпутатам гарадскога Савета дэпутатаў.
Член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання, старшыня Кобрынскага раённага савета жанчын грамадскай арганізацыі «Беларускі саюз жанчын».
Рэя Сільвія
Рэя Сільвія (Rhea Silvia), Ілія — у рымскай міфалогіі маці Ромула і Рэма. Паводле адной з версій, набліжаючай заснаванне Рыма да прыбыцця ў Італію Энея, Рэя Сільвія была яго дачкой ці ўнучкай; паводле іншай, больш распаўсюджанай, — дачкой цара Альбы-Лонгі Нумітара (адсюль другая частка імя Рэі Сільвіі — ад silvus, «лесавік» — мянушка альбо радавое імя ўсіх цароў Альбы-Лонгі), выгнанага сваім братам Амуліем, які захапіў уладу.
Амулій, для таго, каб у Рэі Сільвіі не было дзяцей, зрабіў яе вясталкай. Аднак Рэя Сільвія нарадзіла двух двайнятаў ад бога Марса (ёсць версія, што ад Амулія ў абліччы Марса). За парушэнне абраду бясшлюбнасці, якая давалася вясталкамі, Рэя Сільвія была падвергнутая пакаранню: пасля нараджэння Ромула і Рэма, Амулій загадаў закапаць Рэю Сільвію ў зямлю. Па іншай версіі яна была заключана ў цямніцу альбо кінута ў раку Тыбр. Рэя Сільвія была выратавана Тыберынам, богам ракі Тыбр, і стала яго жонкай.
Памяць
У гонар Рэі Сільвіі названы буйны патройны астэроід (87) Сільвія, адкрыты ў 1865 годзе. У Сільвіі ёсць два спадарожнікі: Ромул S/2001 (87) і Рэм S/2004 (87), названыя ў гонар легендарных братоў — заснавальнікаў Рыма.
У 2011 годзе імем Рэі Сільвіі быў названы найбуйнейшы кратар астэроіда Веста, аднак назва кратара пішацца злучна, гэта было рашэннем Міжнароднага астранамічнага саюза і зроблена адмыслова для таго, каб не выкарыстоўваць падвойныя імёны пры найменні такога роду структур.
NGC 3245A
NGC 3245A (іншыя абазначэнні — UGC 5662, MCG 5-25-12, ZWG 154.16, FGC 1069, PGC 30714) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Ленінскі раён (Магілёў)
Ленінскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Магілёва. Адміністрацыя раёна празмешчана па праспекце Міру, 55a. Насельніцтва раёна — 192,1 тысячы чалавек.
Гісторыя
Заснаваны 25 снежня 1962 года ў адпаведнасці з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. 7 снежня 1979 года са складу раёна быў вылучаны Цэнтральны раён, у 2003 скасаваны і зноў далучаны да Ленінскага раёна.
Геаграфія
Размешчаны ў паўночнай частцы горада. Граніца з Кастрычніцкім раёнам праходзіць па рацэ Дняпро. Асноўныя магістралі: вуліцы Першамайская, Крупскай, Грышына, Піянерская, Чалюскінцаў, Касманаўтаў, праспект Міру.
Колькасць жыхароў раёна паводле перапісу 1999 г. — 95 958 чалавек. Плошча раёна складае 24,9 км², у тым ліку каля 500 га зялёных насаджэнняў, у прыватнасці — Пячэрскі лесапарк.
Эканоміка
У раёне размешчана 22 прамысловыя прадпрыемствы. Яго эканоміка прадстаўлена наступнымі галінамі: машынабудаванне, прыборабудаванне, дрэваапрацоўчая вытворчасць, лёгкая і харчовая прамысловасць і інш. На тэрыторыі раёна размешчаны ААТ «Тэхнапрыбор», заводы «Строммашына», «Магілёўтрансмаш», «Электрарухавік», «Магатэкс», металургічны завод, ліфтабудаўнічы завод, швейная фірма «Вяснянка», ААТ «Абутак», жэлацінавы завод і іншыя прадпрыемствы.
Maze War
«Maze War» (Вайна ў лабірынце, таксама вядомая як The Maze Game, Maze Wars, Mazewar ці проста Maze) — відэагульня 1973 года, першапачаткова створаная для «Imlac PDS-1» Стывам Колі ў Даследчым цэнтры Эймса NASA. Нароўні з «» і «Spasim» стала адной з прабацькаў сучасных, а таксама першай гульнёй з рэжымам.
Мост Салідарнасці
Мост Салідарнасці (Most Solidarności) — мост праз Віслу ў Плоцку. Будаўніцтва моста працягвалася ў 2002-2007 гадах, урачыстае адкрыццё адбылося 13 кастрычніка 2007 года. З'яўляецца найбуйнейшым вантовым мостам краіны, Даўжыня над ракой - 615 м, галоўнага пралёта - 375 м, сярэдняя вышыня над вадой - 12 м, вышыня пілонаў - 63,7 м. Мост мае чатыры паласы руху і злучае нацыянальныя магістралі 60 і 62. Пры будаўніцтве моста было выкарыстана 12,6 тыс. т сталёвых канструкцый (3 тыс. тон арміраванай сталі), каля 19 тыс. кубаметраў бетону.
Казанская царква (Мінск, драўляная)
Царква Казанскай іконы Божай Маці (чыгуначная) — колішні драўляны праваслаўны храм у Мінску, які размяшчаўся на цяперашняй плошчы Мяснікова.