cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Благадатнэ (Валынская вобласць)
Геаграфія
Размешчаны за 12 км на паўднёвы ўсход ад Новавалынска, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Іванычы на лініі Чэрванаград — Уладзімір-Валынскі. Побач размешчаны вёскі Грыбовіца, Літавеж, Білычы.
2013 год у гісторыі астраноміі
2013 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Мовы Беларусі
На Беларусі ў гутарковым ці афіцыйным ужытку існавалі некалькі моў.
Невядома, якімі былі мовы да з’яўлення тут індаеўрапейскіх народаў (іх называюць даіндаеўрапейскі субстрат). Невядома, якой была беларуская мова да праіндаеўрапейскага і праславянскага перыядаў сваёй гісторыі. (Ёсць меркаванні на той і на гэты конт).
Вымерлі мовы гунаў, некаторыя індаеўрапейскія (готаў, дняпроўскіх балтаў), якія былі чутныя на схіле Старажытнасці і ў Раннім Сярэднявеччы.
З XIV па XVIII стагоддзі ў Вялікім Княстве Літоўскім ўжывалася пісьмовая старабеларуская мова, на якой адбіліся некаторыя рысы народных гаворак. Гэтай мовай напісаныя тры статуты ВКЛ (1529, 1566, 1588 гадоў), летапісы, дзённікі і інш. З’яўляецца беларускі варыянт царкоўнаславянскай мовы, упершыню выкарыстаны ў выданнях Францыска Скарыны; разам з тым яе роля на беларускіх землях часова зменшваецца.
З XVI стагоддзя, калі адбылося з’яднанне ВКЛ з Польскім Каралеўствам у канфедэратыўную Рэч Паспалітую, набірае моц паланізацыя вышэйшых станаў грамадства праз каталіцкую царкву. Польская мова выцясняе старабеларускую з дзяржаўнага ўжытку і друку. У 1697 годзе было загадана пісаць афіцыйныя дакументы ў ВКЛ толькі па-польску. Аднак гэтая пастанова тычылася пераважна канцылярыі ВКЛ і судоў: некаторыя акты мясцовых магістратаў, цэхаў працягвалі выходзіць па-беларуску. Беларуская мова выкарыстоўвалася для навучання толькі уніяцкім ордэнам базыльянаў.
Пісьменнікі з ВКЛ карысталіся лацінскай, радзей французскай і іншымі мовамі. Ужываюцца таксама мовы розных народаў ВКЛ: цыганская (індаеўрапейская індаарыйскай групы), балтыйская літоўская (індаеўрапейская), якая на закаце дзяржавы стане афіцыйнай, караімская (цюркская).
Пасля ўваходу беларускіх земляў у 1772—1795 гадах у склад Расійскай імперыі, паланізацыя працягваецца, але паступова саступае месца русіфікацыі і дамінаванню рускай мовы. Носьбітамі беларускіх гаворак засталіся сяляне і мясцовая дробная шляхта. У гэты час існуюць польска-беларускае, руска-беларускае двухмоўе; значная частка насельніцтва Беларусі — яўрэі — карысталіся мовай ідыш. У рэлігіі і літаратуры побач з ім быў ашкеназскі іўрыт, але жывой і гутарковай мовай быў толькі ідыш. Урад навязваў яўрэям нямецкую і рускую мову, уціскаючы ідыш.
У XIX стагоддзі новая беларуская мова, заснаваная збольшага на народных гаворках, знаходзіць дарогу ў літаратуру. Найвыбітнейшымі ўзорамі беларускай літаратуры першай паловы стагоддзя з’яўляецца творчасць Вікенція Равінскага і Яна Чачота, другой — Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча і Францішка Багушэвіча.
У 1906 годзе былі заснаваныя кнігавыдавецкая суполка «Загляне сонцэ і ў наша аконца» і газета «Наша Ніва», якія згуртавалі вакол сябе дзеячаў беларускай культуры, стаўшы рухавіком Беларускага Адраджэння. Дзякуючы ім адбываліся папулярызацыя і выпрацоўка літаратурных норм беларускай мовы.
Згодна з Другой Устаўной граматай, прынятай у 1918 годзе выканаўчым камітэтам Першага Усебеларускага з’езда, «…У рубяжох Беларускай Народнай Рэспублікі ўсе народы маюць права на нацыянальна-пэрсанальную аўтаномію; абвяшчаецца роўнае права ўсіх моваў народаў Беларусі.»
У Сярэдняй Літве 1920 года дзяржаўнай была польская мова, дапаможнымі — яўрэйская, літоўская і беларуская.
У БССР, створанай у 1920 годзе, афіцыйнымі мовамі былі беларуская, руская, польская, ідыш. Шэраг моў падтрымліваўся ў меншых маштабах (нямецкая, латышская, цыганская і іншыя). Пасля вайны афіцыйны статус захавалі толькі дзве першыя, прычым назіралася звужэнне ўжытку беларускай мовы на карысць рускай.
26 студзеня 1990 года Вярхоўны Савет БССР прыняў Закон «Аб мовах», згодна з якім беларускай мове надаваўся статус дзяржаўнай, а руская ўжывалася, як мова міжнацыянальных зносін.
Пасля рэферэндуму 1995 года рускай мове нададзены аднолькавы статус з беларускай.
Суадносіны моў на Беларусі ў 1999, 2009 і 2019 гадах:
Асаблівы тып гаворак беларускай мовы складаюць заходнепалескія гаворкі.
Таццяна Беланогая
Тацця́на Дайне́ка, да шлюбу — Тацця́на Белано́гая (нар. , Мінск) — беларуская паэтэса і бард з Маладзечна. Пераможца конкурсу «Бардаўская восень-2004».
Біяграфія
У 2016 годзе Таццяна Беланогая выдае альбом «Матылёк», песні да якога напісаны на вершы Яўгеніі Янішчыц.
Словазмяненне
Словазмяне́нне — утварэнне словаформ той жа лексемы з рознымі граматычнымі значэннямі. Марфемы, з дапамогаю якіх ажыццяўляецца словазмяненне, называюцца фле́ксіямі ( — «згінанне», «пераход голасу»).
Словазмяненне проціпастаўляецца словаўтварэнню.
Склон
Склон у флектыўных (сінтэтычных) або аглюцінатыўных мовах — катэгорыя слова (звычайна іменнай часціны мовы), якая паказвае яго сінтаксічную ролю ў сказе і звязвае асобныя словы сказа. Склонамі называюць як функцыі слоў у сказе, так і суаднесеныя з імі формы слоў.
У мовах, дзе склонаў няма, ёсць альтэрнатыўныя спосабы пазначэння ролі слова ў сказе: парадак слоў, выкарыстанне прыназоўнікаў і паслялогаў. У шэрагу моў, у тым ліку і ў беларускай, спалучаюцца склоны і іншыя спосабы.
Прылуцкі сельсавет
Прылу́цкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Прылукі.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мірскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 17 снежня 1956 года ў складзе Карэліцкага раёна. 2 снежня 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Мірскага пассавета.
Персідскія сады
У 2011 годзе дзевяць захаваных персідскіх садоў на тэрыторыі Ірана (у гарадах Пасаргады, Ісфахан, Кашан, Шыраз, Махан, Езд, Абасабад, Акбарых, Пахлеванпур) былі ўключаны ў Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Сімакаўскі сельсавет
Сі́макаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Сімакава.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мірскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Аюцавіцкага сельсавета. З 17 снежня 1956 года ў складзе Карэліцкага раёна, з 25 снежня 1962 года ў складзе Навагрудскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Карэліцкага раёна. 21 красавіка 1977 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Мірскага пассавета. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 3 населеныя пункты: Азерскае, Аюцавічы і Сімакава.
Ушанскі сельсавет (Карэліцкі раён)
Уша́нскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Уша.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мірскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 17 снежня 1956 года ў складзе Карэліцкага раёна, з 25 снежня 1962 года ў складзе Навагрудскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Карэліцкага раёна. 23 ліпеня 1979 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Жухавіцкага сельсавета.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў: вёскі Кожава, Лемнікі, Пясочная, Радунь, Трашчычы, Уша і Церабостынь.
Епархія
Епа́рхія (ад ἐπαρχία) у хрысціянскай царкве — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на чале з епіскапам (архірэем). Першапачаткова епархія як вобласць, якая кіруецца епіскапам, супадала з тэрыторыяй гарадской абшчыны, але пасля рэформаў Дыяклетыяна пашырылася да межаў грамадзянскай правінцыі.
У Рымска-каталіцкай царкве епархіі таксама завуцца дыяцэзіямі (dioecesis), на чале якога стаіць архірэй (біскуп ці архібіскуп). Дыяцэзія, якую ўзначальвае архібіскуп, завецца архідыяцэзія.
У сучаснай Рускай Праваслаўнай Царкве
Статут Рускай Праваслаўнай Царквы 2000 года вызначае епархію як «мясцовую царкву, якая ўзначальваецца архірэем і аб'ядновае епархіяльныя ўстановы, благачынні, прыходы, манастыры, падвор'і, Духоўныя адукацыйныя ўстановы, брацтвы, сястрыцтвы, місіі».
«Епархіяльны архірэй, па пераемству ўлады ад святых апосталаў, ёсць прадстаяцель мясцовай царквы — епархіі, кананічна кіраўнік яе пры саборным садзейнічанні кліру і парафіян».
Межы епархіі вызначаюцца Свяшчэнным Сінодам і звычайна ўзгадняцца з адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам суб'ектаў Расійскай Федэрацыі.
З 1990-х епархіяльны падзел ва УПЦ і ў Беларускім Экзархаце значна адрозніваецца ад адміністрацыйнага абласнога падзелу: колькасць епархій і епархіяльных архірэяў пераўзыходзіць колькасць рэгіёнаў.
Нарачанскі сельсавет (Вілейскі раён)
Геаграфічнае становішча
Размешчаны ў заходняй частцы Вілейскага раёна. Цэнтр сельсавета — аграгарадок Нарач знаходзіцца за 17 кіламетраў ад райцэнтра горада Вілейка, за 115 кіламетраў ад горада Мінска. Нарачанскі сельсавет мяжуе з Іжскім, Любанскім, Асіпавіцкім сельсаветамі Вілейскага раёна і Вішнеўскім сельсаветам Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1690 чалавек, з іх 94,0 % — беларусы, 4,1 % — рускія, 0,9 % — украінцы, 0,6 % — палякі.
Дэмаграфія
Усяго насельніцтва (2011 год) у сельсавеце — 1652, у тым ліку:
Склад
Нарачанскі сельсавет уключае 35 населеных пунктаў:
Леў Сцяпанавіч Ляховіч
Леў Сцяпанавіч Ляхо́віч (Лев Степанович Ляхович;,  — ) — вучоны ў галіне металазнаўства, доктар тэхнічных навук (1970), прафесар (1971).
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Перм. У 1948 годзе скончыў Маскоўскі авіяцыйны тэхналагічны інстытут. Працаваў у Беларускім політэхнічным інстытуце, у 1962—1975 гг. — прарэктар.
Навуковая дзейнасць
Л. С. Ляховічу належаць навуковыя працы ў галіне тэрмічнай апрацоўкі пракату, азатавання і барыравання сталі, сіліцыраванні металаў і сплаваў, хіміка-тэрмічнай апрацоўкі металаў. Сярод апублікаванага:
Аляксандр Анатольевіч Жлутка
Алесь Жлутка, поўнае імя Аляксандр Анатолевіч Жлутка (нар., в. Заполле, Клічаўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі філолаг, гісторык, перакладчык, археограф. Знаўца сярэднявечнай лацінскай традыцыі ў Беларусі, які адкрыў і апублікаваў шмат гістарычных дакументаў. Аўтар перакладаў з лацінскай і старажытнагрэчаскай моў. Кандыдат філалагічных навук (1990), дацэнт.
Біяграфічныя звесткі
Скончыў у 1983 годзе скончыў факультэт замежных моў Львоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «класічная філалогія», у 1988 годзе — аспірантуру Інстытута літаратуры АН БССР.
У 1990 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Лацінская літаратура Беларусі эпохі Асветы». З 1996 года старшы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі.
У 1983—1985 гадах выкладаў лацінскую мову ў Віцебскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце. У 1988—1991 гадах малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры АН БССР. У 1991—1995 гадах старшы навуковы супрацоўнік, даследчык лацінскай пісьменнасці Беларусі XIII—XIX стагоддзяў Нацыянальнага навукова-асветнага цэнтра імя Францыска Скарыны. У 1995—1996 гадах выкладчык класічных моў Беларускага гуманітарнага ліцэя.
Выкладаў таксама ў Беларускім інстытуце культуры, Пінскай духоўнай семінарыі імя Тамаша Аквінскага. 8 лістапада 2020 года ў час пратэстаў у Беларусі Аляксандр Жлутка быў затрыманы за ўдзел у «Маршы народаўладдзя» і прысуджаны да 10 сутак арышту. Праз два тыдні кіраўніцтва Інстытута гісторыі НАН Беларусі не працягнула з ім кантракт.
Стажыроўкі
Стажыраваўся ў архівах і бібліятэках Рыма, Ватыканскім таемным архіве (пры падтрымцы Цэнтра еўрапейскіх даследаванняў і кантактаў Рымскага ўніверсітэта «La Sapienza», Італія), Тайным дзяржаўным архіве Прускай культурнай спадчыны (Берлін, Германія), архівах і бібліятэках Рыгі (міжакадэмічны абмен, Латвія), Варшавы і Кракава (стыпендыя Касы імя Юзафа Мяноўскага, Польшча), а таксама ў Ягелонскім, Варшаўскім, Беластоцкім, Уроцлаўскім і Познаньскім універсітэтах (прэмія імя Льва Сапегі, Польшча, 2009).
Навукова-даследчыцкая дзейнасць
Даследуе лацінамоўную літаратуру Беларусі, лацінамоўныя крыніцы з гісторыі Вялікага Княства Літоўскага, гісторыю ранняга хрысціянства на беларускіх землях, беларускую анамастыку. Падрыхтаваў да выдання кнігу дакументаў і сведчанняў «Міндаў — кароль Літовіі».
Перакладчыцкая дзейнасць
Перакладаў на беларускую мову паэзію Гарацыя, байкі Эзопа, творы анакрэонтыкаў.
Казлоўшчынскі сельсавет (Пастаўскі раён)
Казло́ўшчынскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Казлоўшчына.
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дунілавіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 27 сакавіка 1959 года ў склад Ласіцкага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (Лесуны, Ляхаўшчына, Маштаркі, Рудка, Рэчкаўшчына і Сарокі). З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года ў склад Белькаўскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Буда, Масты, Навінкі, Піскуны і Якімаўцы). З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Пастаўскага раёна. 10 красавіка 1965 года ў склад сельсавета з Белькаўскага сельсавета вернута вёска Навінкі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Казлоўшчынскага сельсавета 22 населеныя пункты. 7 жніўня 1979 года ў склад сельсавета з Белькаўскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі Буда, Залессе, Куніцкія, Масты, Піскуны і Якімаўцы).
Склад
Казлоўшчынскі сельсавет уключае 22 населеныя пункты:
Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета:
Архіў
Архіўныя дакументы Казлоўшчынскага сельсавета захоўваюцца ў Занальным дзяржаўным архіве горада Глыбокага. Архіў, які ахоплівае 1948—2011 гг., складаецца з пратаколаў сельвыканкамаў, статыстычных справаздач, пратаколаў агульных сходаў грамадзян, бюджэтаў, гаспадарчых кніг, спісаў па розным катэгорыям насельніцтва і інш.
Памер архіва — 1200 старонак.
Шыфр архіва — BY ЗГАГлб ф. 1527.
Захар Рыгоравіч Чарнышоў
Граф Заха́р Рыгоравіч Чарнышоў (1722—1784) — рускі генерал-фельдмаршал з роду. Праславіўся паспяховымі дзеяннямі ў гады Сямігадовай вайны. У 1763—1774 гг. узначальваў ваеннае ведамства. Першы беларускі генерал-губернатар (1772—1782), уладальнік Чачэрска. Пасля прызначэння на пасаду (1782) выбудаваў вядомы палац на Цвярской. На аснове ў 1772 годзе заснаваў чарнышэўскі маярат.
Прыдворная маладосць
Захар Чарнышоў нарадзіўся 18 сакавіка 1722 года ў сям'і генерал-аншэфа і, адной з мэтрэс імператара Пятра Вялікага, якая заслужыла ад яго мянушку «Аўдоцця бой-баба». Разам з бацькам быў узведзены ў 1742 годзе ў графы.
Запісаны на ваенную службу ў 1735 годзе, праз 6 гадоў яму было прысвоена званне капітана гвардыі. У 20 гадоў быў прыстаўлены памочнікам да, прадстаўляў інтарэсы пецярбургскага двара ў Вене. За час знаходжання за мяжой пашырыў далягляд і авалодаў замежнымі мовамі. З 1744 года — камер-юнкер спадчынніка Пятра Фёдаравіча (у званні палкоўніка).
За некалькі гадоў, пакуль яны складаліся пры, тры стройных і высокіх брата Чарнышова, асабліва Андрэй, паспелі заручыцца прыязнасцю вялікай княгіні Кацярыны Аляксееўны. Захара яна звала «гарачая галава». П. Барценеў апублікаваў знойдзеныя пры рамонце ў адной з чарнышэўскай сядзіб «Любоўныя цыдулачкі высокай асобы XVIII стагоддзя да графа Чарнышова». Почыркам будучай імператрыцы па-французску было выведзена:
У кнізе «Вакол трона» прыводзіць яшчэ адну кранальна-наіўную цыдулку вялікай княгіні, адпраўленую аднаму з братоў Чарнышовых напярэдадні спаткання:
На палях бітваў
Недазвольна блізкія зносіны Чарнышова з жонкай спадчынніка ўстрывожыла Елізавету Пятроўна, якая параіла перавесці маладога чалавека ў армію (на падставе таго, што ён замяў справу аб злоўжыванні аднаго палкоўніка). З 1749 года Чарнышоў прысвяціў сябе ваеннай службе, да якой меў асаблівую схільнасць, спачатку як камандзір Санкт-Пецярбургскага пяхотнага палка, адпраўленага на Рэйн, у наступным годзе стаў генерал-маёрам, яшчэ праз 8 гадоў — генерал-паручнікам.
Падчас Сямігадовай вайны адрозніўся ў знакамітай Цорндарфскай бітве, дзе камандаваў грэнадзёрамі. За час бітвы граф Чарнышоў змяніў двух параненых пад ім канёў, страціў сваіх ад'ютантаў і, нарэшце, быў захоплены ў палон каля Корштэна. Калі пасля бітвы Захар Рыгоравіч, Салтыкоў і іншыя ўзятыя ў палон генералы былі прадстаўлены Фрыдрыху Вялікаму, то ён, кінуўшы пагардлівы позірк і адвярнуўшыся ад іх, сказаў: «У мяне няма Сібіры, куды б іх можна было саслаць; дык кіньце іх у казематы кюстрынскія. Самі яны падрыхтавалі сабе такія добрыя кватэры, дык няхай цяпер і пастаяць у іх». Загад караля быў выкананы ў дакладнасці.
Той жа ўвосень пасля размену палоннымі Чарнышоў вярнуўся ў шэрагі рускай арміі і камандаваў 20-тысячным корпусам, адно з падраздзяленняў якога ў 1760 годзе авалодала Берлінам. Кіраваў рускімі войскамі ў бітве пры Буркерсдорфе. Па заканчэнні баявых дзеянняў, у ліпені 1762 года, яму было прысвоена званне генерал-аншэфа, прычым Пётр III загадаў яму спяшацца на дапамогу Фрыдрыху, які ў Берліне ўсклаў на свайго нядаўняга непрыяцеля ордэн Чорнага арла.
Кіраўніцтва ваенным ведамствам
У дзень каранавання імператрыцы Кацярыны II (27 верасня 1762 года) яе даўні ўлюбёнец Чарнышоў займаў пасаду вярхоўнага цырымоніймайстра і быў ганараваны ордэна Св. Апостала Андрэя Першазванага. У тым жа годзе прызначаны віцэ-прэзідэнтам Ваеннай калегіі, хоць палкаводчым талентам, па меркаванні сучаснікаў, не адрозніваўся. У лісце да Фанвізіна граф П. І. Панін заве Чарнышова ваенным міністрам і пакаёвым генералам.
У якасці прэзідэнта Ваеннай калегіі (1763—1774) спрыяў лепшаму адміністрацыйна-гаспадарчаму кіраванню рускай арміяй у войнах з Турцыяй і Рэччу Паспалітай. Яму атрымалася дамагчыся правядзення шэрагу мер, якія ўмацавалі цэнтралізм у ваенным кіраванні: былі прыняты новыя штаты Ваеннай калегіі, галоўнай канцылярыі артылерыі і фартыфікацыі, кіраўніцтва камісарыяцкіх устаноў; пры Ваеннай калегіі заснавана друкарня. Былі выдадзены палажэнні, інструкцыі і заснаваны штабы для палкоў. Самым важным мерапрыемствам стала ўтварэнне генеральнага штаба, і на З. Р. Чарнышова было ўскладзена непасрэднае вышэйшае веданне гэтай установай. У 1772 годзе прынята новае палажэнне аб генеральным штабе, якое пашырыла яго паўнамоцтвы.
На пасадзе беларускага генерал-губернатара
Праязджаючы ў 1780 годзе па беларускіх землях на сустрэчу з аўстрыйскім імператарам Іосіфам II у Магілёве, Кацярына ўпадабала новыя дарогі садам. З дня ўезду (24 мая) яна прабыла ў Магілёве да 30-га мая. Сустрэча была арганізавана цудоўная. У трох вёрстах ад горада была ўзведзена трыумфальная арка, дзе сустрэў яе граф Чарнышоў з чынамі губерні і дваранствам з іх правадырамі. Аднак на другі дзень знаходжання імператрыцы ў Магілёве губернатар пасварыўся з усемагутным Пацёмкіным, і ласка гаспадарыні адвярнулася ад яго. На прапанову найяснейшага перадаць мясцоваму епіскапу ўзнагароду ўрада, ганарлівы і самалюбны граф пырснуў: «У вас ёсць на тое ад'ютанты, а я ўжо стары для рассылак!»
Стварэнне Маскоўскай губерні
У лютым 1782 года Чарнышоў атрымаў прызначэнне першым пасля рэформы галоўнакамандуючым (губернатарам) Масквы. Ён курыраваў размежаванне тэрыторыі зноў утворанай губерні з суседнімі. А 7 раніцы 4 кастрычніка 1782 залпы на Чырвонай плошчы абвясцілі пачатак урачыстасцей з нагоды «адкрыцця Маскоўскай губерні». Чарнышоў прачытаў прамову перад «лепшымі людзьмі горада» ў Гранавітай палаце, пасля чаго на літургіі ва Успенскім саборы быў абвешчаны маніфест аб стварэнні губерні.
За два гады ён зрабіў шмат чаго для абнаўлення старых вуліц першапрастольнай. Пры ім былі адрамантаваны сцены Кітая-горада, скончана ў Крамлі пабудова дзяржаўных устаноў; пабудаваны каменныя вартоўні ў Варварскіх, Ільінскіх і Мікольскіх варот, расчышчаны ад бруду рынкі. Кацярына добразычліва выслухвала справаздачы губернатара, ганараваўшы Чарнышова ордэна Св. Уладзіміра ў самы дзень яго заснавання.
Фельдмаршал Чарнышоў сканаў 29 жніўня 1784 года. Просты маскоўскі народ, калі верыць старажылам, яшчэ доўга ўспамінаў Чарнышова добрым словам: «Хоць бы ён, наш бацечка, два гадочкі яшчэ пажыў; мы б Маскву вось усю такую вось бачылі, як ён адбудаваў нашы гандлёвыя крамы». Палац Чарнышова на Цвярской быў выкуплены казной і стаў месцам знаходжання наступных маскоўскіх кіраўнікоў горада, а завулак, на які выходзілі вокны палаца, да 1922 года называўся Вялікім Чарнышоўскім.
Смерць і спадчына
Дзяцей ад шлюбу з Ганнай Ведэль (пляменніцай П. Б. Пасека, жанчынай ганарлівай і напышлівай) фельдмаршал Чарнышоў не пакінуў, але ў 1772 г. са сваіх уладанняў утварыў першы ў Расіі маярат — непадзельнае ўладанне, які заклікан быў атрымаць у спадчыну старэйшы з графаў Чарнышовых.
Макарыўка (Папільнянскі раён)
Макарыўка (Мака́рівка) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Андрушыўскай вясковай абшчыны.
LiveSound.by
LiveSound.by — беларускі музычны інтэрнет-партал, які працаваў у другой палове 2000-х. Зроблены для прасоўвання айчыннай альтэрнатыўнай музыкі, ён у дадатак да размяшчэння навінаў, афіш, справаздач з імпрэзаў і рэцэнзій сам ладзіў канцэрты і выдаваў зборнікі песень.
Гісторыя
16 снежня 2006 года прома-група LiveSound.by правяла свой першы канцэрт з удзелам гурта. У далейшым былі, , і іншыя, з беларускіх гуртоў: The Toobes, Hair Peace Salon, Open Space,  і іншыя.
Спаса-Праабражэнская царква (манета)
Памятная манета «Спаса–Праабражэнская царква» — беларуская юбілейная манета Нацыянальнага банка Беларусі, уведзеная ў абарачэнне 8 снежня 2003 года. Манета выбіта з серабра — наміналам 20 рублёў і медна-нікелевая — 1 рубель.
Апісанне
манета мае выгляд круга, рант манеты мае рыфленне.
Квітнэвэ (Папільнянскі раён)
Квітнэвэ (Квітне́ве) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Квітнэўскай вясковай абшчыны.
Харлііўка
Харлііўка (Харлі́ївка) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Андрушыўскай вясковай абшчыны.
Прыватны IP-адрас
Прыватны IP-адрас (private IP address), таксама званы ўнутраным, унутрысеткавым, лакальным або «шэрым» — IP-адрас, які належыць да спецыяльнага дыяпазону, які не ўжываецца ў сетцы Інтэрнэт. Такія адрасы прызначаны для выкарыстання ў лакальных сетках, размеркаванне такіх адрасоў нікім не кантралюецца. У сувязі з дэфіцытам вольных IP-адрасоў правайдэры ўсё часцей раздаюць сваім абанентам менавіта ўнутрысеткавыя адрасы, а не вонкавыя.
Часам прыватныя адрасы завуць неанансаванымі, а вонкавыя (так званыя «белыя IP») — анансаванымі.
Прыватныя дыяпазоны IP-адрасоў
Наступныя дыяпазоны вызначаны IANA як адрасы, прызначаныя лакальным сеткам:
IPv4
Таксама для петлявых інтэрфейсаў (не ўжываецца для абмену паміж вузламі сеткі) зарэзерваваны дыяпазон 127.0.0.0 — 127.255.255.255.
Гл.
Блытаніна паняццяў прыватных і дынамічных адрасоў
Існуе тэндэнцыя блытаць паняцці прыватнага IP-адраса і дынамічнага, памылкова мяркуючы, што ўсе адрасы, выдадзеныя правайдэрам дынамічна — прыватныя, а фіксаваныя адрасы (замацаваныя статычна) — вонкавыя. Пад дынамічным выдаткаваннем адраса вузлу сеткі разумеецца наданне новага адраса для кожнай сесіі злучэння (арэнда адрасу, адсутнасць стала замацаванага за вузлом адраса), такім чынам прысвайвацца могуць як прыватныя, так і вонкавыя адрасы.
Як машыны з прыватнымі адрасамі выходзяць у Інтэрнэт
Пакеты, якія ідуць з унутраных IP-адрасоў ці на іх, магістральныя маршрутызатары не прапускаюць. Гэта значыць, што ўнутрысеткавыя машыны, калі не прымаць ніякіх мер, ізаляваныя ад Інтэрнэта. Тым не менш, існуе некалькі тэхналогій, якія дазваляюць выходзіць такім машынам у Інтэрнэт.
Сервер-пасярэднік
Многія са старых інтэрнэт-служб (электронная пошта, IRC, Usenet) спецыяльна спраектаваны для машын, якія не маюць прамога выхаду ў Інтэрнэт. Для гэтага ў саміх пратаколах прадугледжана эстафетная перадача інфармацыі. Разгледзім яе на прыкладзе электроннай пошты.
Карпаратыўны паштовы сервер мае два IP-адрасы: унутраны і вонкавы. Дзеля адпраўкі пошты карыстальнік па пратаколу SMTP звязваецца з серверам. Сервер ад свайго імя выходзіць у інтэрнэт і перапраўляе пошту далей па ланцугу. На гэты ж сервер па пратаколу SMTP прыходзіць уваходная карэспандэнцыя. Каб праверыць скрыню, карыстальнікі злучаюцца з серверам па пратаколу POP3.
Для Сусветнага павуціння была прыдумана тэхналогія «сервер-пасярэднік» (або па-англійску «проксі-сервер»). Машына з прыватным адрасам звяртаецца да проксі-сервера і дасылае на яго каманды HTTP. Проксі-сервер звязваецца з веб-серверам ад свайго імя.
Такая канструкцыя задаволіла важнейшыя патрэбы ўнутрысеткавых карыстальнікаў. Аднак мінусам з'яўляецца складаная архітэктура сервера-пасярэдніка: ён павінен падтрымліваць мноства розных пратаколаў. А па пратаколах, якія пасярэднік не падтрымлівае або якія не разлічаны на эстафетную перадачу (напрыклад, сеткавыя гульні) выхад у інтэрнэт немагчымы. Адны праграмы (ICQ, Skype, P2P-частка пратакола BitTorrent) праходзяць скрозь проксі-серверы, «заварочваючы» свой пратакол у HTTP-пакеты, іншыя (Subversion, сувязь з трэкерам па пратаколе BitTorrent) — ад пачатку рэалізуюць свой пратакол паверх HTTP. Але гэта ўсё паўмеры. Наступная тэхналогія, NAT, дазволіла ўнутрасеткавым машынам выходзіць у інтэрнэт па любому прыкладному пратаколу.
Проксі-серверы працуюць на прыкладным узроўні і таму могуць наладжваць цэнзуру сайтаў, кэшаваць старонкі дзеля эканоміі трафіку — таму проксі-серверы выкарыстоўваюцца ў карпаратыўных сетках і зараз (нават калі іншыя пратаколы працуюць праз NAT). Акрамя таго, серверы-пасярэднікі ўжываюцца для асаблівых задач, на якія NAT не здольны (напрыклад, для перадачы файлаў у месенджарах, калі абедзве машыны за NAT’ам).
Трансляцыя сеткавых адрасоў (NAT)
Праз NAT унутрысеткавы камп'ютар можа наладжваць сувязь з любым серверам Інтэрнэта па любым прыкладным протоколе. Але ў NAT ёсць і недахопы. З машынай з прыватным IP-адрасам звязацца можна толькі знутры лакальнай сеткі. З аднаго боку, гэта робіць лакальную сетку недасяжнай для шматлікіх атак звонку. З іншага боку, у некаторых службах Інтэрнэта (аднарангавых сетках, сеткавых гульнях, перадачы файлаў у месэнджарах) гэта стварае праблемы: калі ў аднаго з камп'ютараў IP-адрас прыватны, а ў другога вонкавы, ініцыятарам злучэння будзе кліент з прыватным IP; калі прыватныя ў абодвух — прамы абмен паміж імі ўскладнены. Аднак, NAT-маршрутызатар можа ўсталяваць перанакіраванне партоў: калі па пэўным парту звязваюцца з маршрутызатарам, ён перадае пакеты адной з машын. Звычайна парты перанакіроўваюць уручную, наладкай маршрутызатара, але існуюць і механізмы аўтаматычнага перанакіравання партоў: UPnP і STUN.
Некаторыя протоколы (напрыклад, FTP у актыўным рэжыме) патрабуюць магчымасці ўсталявання злучэння ад сервера да кліента. У гэтых выпадках маршрутызатару даводзіцца ўмешвацца ў пратакол на прыкладным узроўні (тэхналогія «шлюз прыкладнога ўзроўня»).
Сеткавы тунэль
Тунэль — віртуальная лакальная сетка, якая рэалізавана над сеткай зусім іншай прылады. Існуе шмат тэхналогій тунэлявання (PPPoE, VPN, Hamachi і іншыя), са сваімі галінамі ўжывання. У прыватнасці тунэлі могуць:
Дэхцярка (Папільнянскі раён)
Дэхцярка (Дехтя́рка) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Квітнэўскай вясковай абшчыны.
Кашлякы (Папільнянскі раён)
Кашлякы (Кошляки́) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Квітнэўскай вясковай абшчыны.
Вэлыка Чэрняўка
Вэлыка Чэрняўка (Велика Чернявка) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Квітнэвай вясковай абшчыны.
Чэмпіянат свету па снукеры 1999
Чэмпіянат свету 1999 (World Snooker Championship 1999, таксама вядомы як Embassy World Snooker Championship 1999 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 17 красавіка па 3 мая 1999 года на арэне тэатру Крусібл, у Шэфілдзе, Англія. Турнір стаў 65-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія Embassy у чарговы раз спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £1,400,000, з якіх £230,000 атрымаў пераможца.
Пачуйкы
Пачуйкы (Почу́йки) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Квітнэўскай вясковай абшчыны.
Ерчыкы
Ерчыкы або Ірчыкы (Є́рчики або Їрчики) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Квітнэўскай вясковай абшчыны.
Крысціян V
Крысціян V (Christian 5;, Фленсбург — , Капенгаген) — кароль Даніі і Нарвегіі з 9 лютага 1670 года. З дынастыі Ольдэнбургаў.
Гады юнацкасці
Атрымаў адносна мізэрную адукацыю. У 15-гадовым узросце быў адпраўлены за мяжу і падчас знаходжання пры двары Людовіка XIV меў магчымасць назіраць самадзяржаўе ва ўсім яго бляску. Пакуль ён быў спадчыннікам прастола, яго не дапушчалі да ўдзелу ў справах кіравання, і толькі незадоўга да смерці бацькі ён стаў прысутнічаць на паседжаннях дзяржаўнага савета.
Унутраная палітыка
Узыйшоўшы на прастол у 1670 годзе, ён быў «перакананым самадзержцам», але па слабасці характару лёгка паддаваўся розным уплывам і, не адрозніваючыся вялікім розумам, дапушчаў буйныя памылкі. Прастата і ветлівасць абыходжання, відавочная цяга да «простых людзей» зрабілі Крысціяна народным улюбёнцам. Спрыяла гэтаму і тое, што ён з дзяцінства прывучаны быў размаўляць па-дацку і пісаў большай часткай на той жа мове.
У перыяд яго кіравання быў складзены дацкі законнік, у падрыхтоўцы гэтага дакумента браў удзел Эрык Крабэ.
Знешняя палітыка
Грыфенфельд апынуўся ў апале ў караля падчас Сконскай вайны (1676—1679) супраць Швецыі, якую Крысціян пачаў з мэтай вярнуць паўвостраў Сконэ, страчаны Даніяй пасля дацка-шведскай вайны 1657—1658. У 1676 годзе ён зрынуў Грыфенфельда і асудзіў яго на пажыццёвае зняволенне ў крэпасці.
Грыфенфельд ясна разумеў ненадзейнае становішча Даніі для нападу на Швецыю ў той час, калі яе саюзнікам была Францыя. Як ён і прадказваў, мацнейшая дзяржава Францыя дыктавала ўмовы міру Даніі з яе саюзнікам Галандыяй. Нягледзячы на перамогі датчан у бітвах супраць шведскага флоту каля вострава Эланд (1676) і ў заліве Кёгэ-Бугт (1677) (Koge Bugt), дацкія надзеі змяніць межы на скандынаўскім паўвостраве на сваю карысць не апраўдаліся. Шведы выгналі датчан са Скандынаўскага паўвострава, у 1679 годзе Людовік XIV пад пагрозай уварвання вымусіў Данію заключыць мір. Вынікі вайны апынуліся палітычна і эканамічна несуцяшальным. Галоўная мэта вайны не была дасягнута, шкода ж для эканомікі Даніі была вельмі значнай.
Гады пасля вайны
У 1683 годзе быў прыняты дацкі кодэкс (Danske Lov), які быў першым агульнадацкім зборам законаў. Падобны кодэкс быў прыняты ў 1687 годзе ў Нарвегіі (Norske Lov). У 1688 годзе была ўведзена пазямельная кніга для ацэнкі каштоўнасці земляў і стварэння больш справядлівай сістэмы падаткаабкладання. Падчас яго валадарання ў краіне развівалася навука дзякуючы працам астранома Оле Ромера, хоць сам кароль навукай не цікавіўся.
Сямейныя адносіны
Жонка нарадзіла Крысціяну 8 дзяцей. Яшчэ 6 дзяцей у яго было ад палюбоўніцы Амеліі Мот (Amelia Moth, 1654—1719), якую ён у 16-гадовым узросце прадставіў каралеўскаму двару. Яна была дачкой яго настаўніка і атрымала тытул графіні Самсё ў 1677 годзе.
Крысціян памёр ад няшчаснага выпадку на паляванні, пахаваны ў саборы горада Роскіле.
Дзеці
Ад жонкі Шарлоты Амаліі Гесэн-Касельскай:
Ад палюбоўніцы Сафіі Амеліі Мот:
Яблуніўка (Папільнянскі раён)
Яблуніўка (Яблуні́вка) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Квітнэўскай вясковай абшчыны.
Корнынскэ
Корнынскэ (Корнинське) — пасёлак у Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корнынскай пасялковай абшчыны.
Білкы (Папільнянскі раён)
Білкы (Білки́) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корнынскай пасялковай абшчыны.
Ставышчэ (Папільнянскі раён)
Ставышчэ (Стави́ще) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Квітнэўскай вясковай абшчыны.
Андрэй Якаўлевіч Варанчук
Андрэй Якаўлевіч Варанчу́к (1915—2007) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік баёў на Халхін-Голе і Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).
Біяграфія
У 1942 годзе ён скончыў курсы малодшых лейтэнантаў. З 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны, у званні лейтэнанта камандаваў батарэяй 236-га стралковага палка 106-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за «мужнасць і гераічнасць, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ўтрыманні плацдарму на яго правым беразе» лейтэнант Андрэй Варанчук быў ганараваны высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 1615.
Пасля лячэння Варанчук атрымаў адпачынак, пасля чаго вярнуўся ў строй. У баях на Вісле ён быў цяжка паранены і больш у баявых дзеяннях удзелу не прымаў. Удзельнічаў у Парадзе Перамогі. У 1947 годзе Варанчук скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ, пасля чаго служыў афіцэрам-выхавальнікам у Кіеўскім сувораўскім ваенным вучылішчы. У 1960 годзе ў званні палкоўніка ён быў звольнены ў запас.
Узнагароды
Быў ўзнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені, дзвюма ордэнамі Чырвонай Зоркі, а таксама шэрагам медалёў.
Лысіўка (Папільнянскі раён)
Лысіўка (Лисі́вка) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корнынскай пасялковай абшчыны.
Раманіўка (Папільнянскі раён)
Раманіўка (Рома́нівка) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Квітнэўскай вясковай абшчыны.
Караліўка (Папільнянскі раён)
Караліўка (Королі́вка) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корнынскай пасялковай абшчыны.
Мышэрынэ
Мышэрынэ (Мише́рине) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корнынскай пасялковай абшчыны.
Мохначка
Мохначка (Мохначка) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корнынскай пасялковай абшчыны.
Лучын (Папільнянскі раён)
Лучын (Лу́чин) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корнынскай пасялковай абшчыны.
Панін
Панін — прозвішча:
Іваноўшчына
Назву Івано́ўшчына маюць:
Сушчанка
Сушчанка (Суща́нка) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корнынскай пасялковай абшчыны.
Турбіўка
Турбіўка (Ту́рбівка) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Корнынскай пасялковай абшчыны.
Відроджэння (Папільнянскі раён)
Відроджэння (Відродження) — пасёлак у Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Папільнянскай пасялковай абшчыны.
Варламаў
Варламаў — прозвішча.
Корнын
Корнын (Ко́рнин) — пасёлак гарадскога тыпу ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Корнынскай пасялковай абшчыны.
Вэлыкі Лісіўці
Вэлыкі Лісіўці (Великі Лісівці) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Папільнянскай пасялковай абшчыны.
Чэмпіянат свету па снукеры 1998
Чэмпіянат свету 1998 (World Snooker Championship 1998, таксама вядомы як Embassy World Snooker Championship 1998 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 18 красавіка па 4 мая 1998 года на арэне тэатру Крусібл, у Шэфілдзе, Англія. Турнір стаў 64-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія Embassy у чарговы раз спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £1,323,000, з якіх £220,000 атрымаў пераможца.
Катлярка (Папільнянскі раён)
Катлярка (Котля́рка) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Папільнянскай пасялковай абшчыны.
Крывэ (Папільнянскі раён)
Крывэ (Криве́) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Папільнянскай пасялковай абшчыны.
Галуб’ятын
Галуб’ятын (Голуб'я́тин) — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Папільнянскай пасялковай абшчыны.
Яваркі
Яваркі - персанажы беларускай народнай казкі "Знайда Дуброўскі". Тры сястры-каралеўны марскіх глыбінь. Узначальваюць племя марскіх людзей. Адрозніваліся незвычайнай прыгажосцю: стромкія, танклявыя, з залатымі валасамі і бровамі. Іх марское каралеўства падкрэслена фантастычнае: яго насяляюць жывёлы са звышнатуральнымі памерамі (качкі велічынёй з жорава, гусі памерам з печ, кабыла ростам з гумно і г.д.). Галоўны герой казкі - Знайда Дуброўскі - дамагаецца шлюбу з малодшай, найпрыгажэйшай яваркай, дзеля чаго праходзіць шэраг тыповых дзеля чароўнай казкі выпрабаванняў.
Роднасныя такім персанажам, як ядзеркі (гл. "Беларуская міфалогія").
Яваркі на сайце "Мифология славян" (на беларускай мове)
Варшаўскае паўстанне
Варшаўскае паўстанне — узброенае змаганне супраць нямецкіх акупантаў у польскай сталіцы ў рамках акцыі «Бура».
Гэта быў адзін з найбольшых збройных чынаў, зладжаных антынацысцкім падполлем у акупаваных гарадах Еўропы. Паўстанне выбухнула 1 жніўня 1944 года. Удзел у баях узялі каля 50 тысяч паўстанцаў. Замест планаваных некалькі дзён паўстанне доўжылася больш за 2 месяцы.
Перадумовы
Польская партызанская армія тады была адным з самых шматлікіх рухаў супраціву ў Еўропе. Яна падпарадкоўвалася польскаму ўраду ў выгнанні — шматпартыйнай кааліцыі, арганізаванай у Лондане.
Яшчэ 20 ліпеня польскі ўрад у выгнанні аддаў загад атрадам Арміі Краёвай ва ўзаемадзеянні з Чырвонай Арміяй вызваляць польскія гарады і абвяшчаць там уладу польскага ўрада. Калі савецкія войскі захапілі два плацдармы за Віслай, Сандомірскі і Мангушаўскі, камандаванне АК палічыла гэты момант падыходзячым для пачатку паўстання. Тым больш, што маскоўскае радыё звярнулася да варшавян з заклікам паўстаць супраць немцаў.
Ваенныя дзеянні
31 ліпеня, калі перадавыя сілы Чырвонай Арміі набліжаліся да размешчанага на ўсходнім беразе Віслы варшаўскага раёна Прага, камандавалы Арміі Краёвай (АК) Тадэвуш Камароўскі (псеўданім «Бур») аддаў загад аб пачатку паўстання ў горадзе. Да аперацыі, якая пачалася пасля абеду 1 жніўня пад камандаваннем кашталяна варшаўскай вобласці палкоўніка Антоній Хрустэля (псеўданім «Мантэр»), прыступілі прыблізна 23 тысячы салдат АК, з якіх толькі частка была ўзброена.
На працягу першых дзён баёў паўстанцы захапілі шмат стратэгічна важных аб’ектаў, і пазней іх колькасць павялічылася да 34 тысяч. 3 жніўня яны захапілі будынак нямецкай жандармерыі Nordwache — «Паўночная вартавая вежа» і вызвалілі з падвалаў некалькі дзясяткаў мірных жыхароў, знайшлі там таксама зброю і боепрыпасы. 5 жніўня паўстанцы ўзялі канцлагер Генсіуўка і вызвалілі 383 зняволеных, у тым ліку 348 яўрэяў. Большая частка з іх далучылася да паўстанцаў. Аднак не атрымалася цалкам выцесніць немцаў з цэнтра горада, а таксама авалодаць галоўнымі камунікацыямі і мастамі.
За здушэнне польскага паўстання адказваў генерал СС Эрых фон дэм Бах, які ўзначальваў так званыя «аперацыі супраць бандытаў» у акупаванай нацыстамі Еўропе. Толькі два падраздзяленні, якімі камандаваў фон Бах, — так званая «Руская нацыянальная вызваленчая армія» і брыгада СС, набраная выключна з асуджаных злачынцаў, у першыя два дні Варшаўскага паўстання знішчылі 40 тысяч мірных жыхароў. Атакавалыя нямецкія калоны падзялілі Варшаву на «паўстанцкія астравы». Сувязь паміж астравамі паўстанцы наладзілі праз пераходы ў скляпах і падземныя камунікацыі. На захопленай паўстанцамі тэрыторыі ўладу трымала польская адміністрацыя, выдаваліся газеты, дзейнічала радыё «Блыскавіца» («Błyskawica») і гарадскія службы. Меркавалася, што баі будуць працягвацца некалькі дзён да прыходу Чырвонай Арміі. Дзеля перамоў з І. Сталіным у Маскву прыбыў прэм’ер польскага ўрада ў выгнанні С. Мікалайчык. Але Сталін наўзамен на савецкую дапамогу варшаўскім паўстанцам прапанаваў Станіславу Мікалайчыку зліць яго ўрад з савецкім марыянетачным урадам — Польскім Камітэтам Нацыянальнага вызвалення, створаным у занятым Чырвонай Арміяй Любліне 20 ліпеня 1944. Пасля таго, як Мікалайчык адмовіўся падпарадкавацца ПКНВ, Сталін аддаў загад аб спыненні наступальных дзеянняў у раёне Варшавы.
Да цяперашняга часу існуюць два пункты гледжання па пытанне, чаму савецкія наступальныя дзеянні пад Варшавай былі спынены. Згодна атрыманаму нямецкай разведкай у красавіку 1944 года паведамлення ад аднаго з надзейных агентаў, на Варшаўскае паўстанне рабіўся разлік яшчэ пры планаванні аперацый Чырвонай Арміі. Пры планаванні летняй кампаніі ў савецкай Стаўцы было вырашана галоўны ўдар нанесці праз Беларусь да Балтыйскага мора і межаў Усходняй Прусіі, дапаможны — на львоўска-сандомірскім кірунку, з пачаткам паўстання ў Варшаве ў той самы час. Аднак калі высветлілася, што кіраўнічую ролю сярод варшаўскіх паўстанцаў адыграе Армія Краёва, а нешматлікія атрады пракамуністычнай Арміі Людовай вымушаны ёй падпарадкоўвацца, Сталін не стаў спяшацца на дапамогу паўстанцам, каб сілы АК у Варшаве былі разгромлены немцамі, што знішчыла б супернікаў вызначанага ўсталявання савецкага кантролю над Польшчай.
Паводле іншага пункта гледжання, наступ быў прыпынены з ваенных меркаванняў, бо Чырвоная Армія за час наступу выдахлася, расцягнула парадкі і камунікацыі, немцы ж, сцягнуўшы да Варшавы 5 танкавых дывізій (у тым ліку дывізіі СС), перайшлі ў контрнаступленне і прымусілі савецкае камандаванне перайсці да абароны. Сталін не пагадзіўся нават на пасадку брытанскіх і амерыканскіх транспартных самалётаў, якія бы даставілі зброю і боепрыпасы паўстанцам, на савецкіх аэрадромах, што практычна зрабіла немагчымым пастаўляць дапамогу паўстанцам паветраным шляхам, бо бліжэй за ўсё авіябазы саюзнікаў знаходзіліся на поўдні Італіі і ў Вялікабрытаніі. Вышынскі, намеснік наркама замежных спраў СССР, заявіў пасольствару ЗША ў Маскве 18 жніўня: «Савецкі ўрад, вядома ж, не можа пярэчыць супраць таго, каб англійскія і амерыканскія самалёты скідалі зброю ў раёне Варшавы, паколькі гэтая справа амерыканцаў і брытанцаў. Але яно рашуча пярэчыць супраць таго, каб брытанскія або амерыканскія самалёты пасля скіду зброі ў раёне Варшавы прызямляліся на савецкай тэрыторыі, паколькі савецкі ўрад не жадае звязваць сябе прама або ўскосна з авантурай у Варшаве».
У перыяд з 5 жніўня па 14 верасня немцы задзейнічалі супраць паўстанцаў значныя сілы, падтрыманыя авіяцыяй. Паўстанцы вымушаны былі адступіць. Яны страцілі большасць вызваленых раёнаў і ўтрымлівалі толькі цэнтр горада.
14 верасня савецкія войскі авалодалі Прагай на ўсходнім беразе Віслы. З 13 верасня па 1 кастрычніка 1944 савецкая авіяцыя здзейсніла больш за 5000 самалёта-вылетаў (з іх 700 сіламі 1-й авіяцыйнай дывізіі Войска Польскага) і скінула паўсталым 156 мінамётаў, больш за 500 процітанкавых стрэльбаў, каля 3000 аўтаматаў і вінтовак, 41 780 гранат, 3 млн патронаў, 113 т ежы і медыкаментаў.
15 верасня падраздзяленні Войска Польскага пад камандаваннем генерала Берлінга, дзеючы сумесна з часткамі Чырвонай Арміі, фарсіравалі Віслу ў межах горада і захапілі некалькі плацдармаў, але былі вымушаны пакінуць іх.
Баі працягваліся, павялічвалася колькасць ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва, не хапала харчавання, медыкаментаў і вады.
2 кастрычніка паўстанцы капітулявалі. Апошнія шэсць месяцаў вайны паўстанцы правялі ў лагерах для палонных.
17 студзеня 1945 года, амаль праз паўгады пасля пачатку Варшаўскага паўстання, Савецкая армія ўвайшла ў пусты знішчаны горад.
Страты
Загінулі 10 тысяч паўстанцаў, 17 тысяч паўстанцаў патрапілі ў палон, 7 тысяч зніклі без вестак. Немцы таксама панеслі значныя страты: загінулі каля 10 тысяч салдат, каля 6 тысяч зніклі без вестак, нямецкія войскі страцілі 300 танкаў, гармат і бронеаўтамабіляў.
Загінула каля 150 тысяч грамадзянскага насельніцтва, вялікая частка горада была разбурана (пазней спецыяльныя нямецкія брыгады знішчалі ацалелыя будынкі), каля 520 тысяч жыхароў былі выгнаны з горада.
Паўстанне не дасягнула ні ваенных, ні палітычных мэт, але стала для палякаў сімвалам мужнасці і рашучасці ў барацьбе за незалежнасць.
Водгукі
У сучаснай польскай гісторыяграфіі Варшаўскае паўстанне лічыцца барацьбой за незалежнасць не толькі польскай сталіцы, але і за свабоду і незалежнасць цэлай краіны. Напрыклад, польскі гісторык, доктар навук Анджэй Кшыштаф Кунерт кажа: ''Відавочна, што бітва за Варшаву была бітвай за Польшчу. Нягледзячы на той факт, што акупанты пазбавілі Варшаву ролі сталіцы, яна была адміністрацыйным цэнтрам аднаго з дыстрыктаў, Варшава заставалася сталіцай польскай падпольнай дзяржавы. Гэтак яе ўспрымаў увесь свабодны свет і большасць польскага грамадства. Паўстанне такіх памераў, якім на працягу двух першых дзён стала Варшаўскае паўстанне, было без сумневаў з самага пачатку бітвай за Польшчу''. Намеснік дырэктара музея Варшаўскага паўстання Павел Укельскі ўдакладняе: ''Варшава прадстаўляла ўсю краіну. Тут дзейнічалі дэлегаты легальнага ўрада, працавалі падпольныя суды і адміністрацыя. На дапамогу паўстанцам ішлі атрады з усёй Польшчы, у Варшаве змагаліся жыхары іншых гарадоў''. . З польскага боку галоўную ролю ў Варшаўскім паўстанні адыграла Армія Краёва (каля 40 тысяч чалавек). У гэты час Чырвоная Армія сведама затрымалася перад Віслай і дапамогі паўстанцам не аказала, бо кіраваў паўстаннем польскі эміграцыйны ўрад у Лондане, які варожа ставіўся да камуністаў.
Значэнне і памяць
Пасля 63 дзён барацьбы паўстанцы склалі зброю, аднак, нягледзячы на паразу паўстання і вялікія ахвяры — знішчэнне гораду і страту пакалення маладых людзей — варшаўскае паўстанне было гераічным актам барацьбы польскага народа за свабоду і замацавала польскую свядомасць на працягу панавання камуністычнага рэжыму ў Польшчы.
Прафесар Анджэй Фрышкэ лічыць, што Варшаўскае паўстанне было вялікай бітвай (…) за свабоду гэтай часткі Еўропы ад нацызму, але таксама рухам супраць савецкай дамінацыі ва Усходняй Еўропе. Улады ПНР не прызнавалі традыцыі Варшаўскага паўстання. Анджэй Фрышкэ лічыць, што ўлада замоўчвала паўстанне таму, што яно было вялікім збройным чынам Арміі Краёвай, якая не была камуністычным падполлем, а структурай, звязанай з польскім урадам у Лондане.