cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пушту
Пушту́ (таксама пахто, пашто, афга́нская, патані; саманазва: پښتو, вымаўл. ) — мова паўночнаўсходняй галіны ўсходнеіранскай падгрупы  іранскай групы індаіранскай галіны індаеўрапейскай моўнае сям’і, на якой размаўляюць пуштуны. Распаўсюджана ў паўднёвай частцы Цэнтральнай Азіі, разам з мовай дары з’яўляецца афіцыйнай мовай Афганістана, пашырана ў паўночна-заходніх частках Пакістана, а таксама ў асяродку пуштунскіх дыяспар па ўсім свеце.
Геаграфія
З’яўляючыся адной з нацыянальных моў Афганістана, мова пушту распаўсюджана найперш ва ўсходніх, паўднёвых і паўднёвазаходніх частках краіны, аднак таксама мова мае распаўсюджанне і ў некаторых рэгіёнах на поўначы і захадзе Афганістана. Дакладная колькасць грамадзян Афганістана, якія размаўляюць на пушту, невядомая, аднак па розных ацэнках указваецца лічба ад 35 да 60 % насельніцтва краіны.
У Пакістане пушту з’яўляецца адной з рэгіянальных моў, на якой размаўляе агулам 15,42 % ад насельніцтва краіны. Пушту з’яўляецца моваю большасці насельніцтва ў правінцыі Хайбер-Пахтунхва, рэгіёне ФКПТ і ў паўночнай частцы правінцыі Белуджыстан. Акрамя таго, на мове таксама гаворыць частка насельніцтва раёнаў Міянвалі і Атак правінцыі Пенджаб, а таксама пуштунская дыяспара ў розных гарадах па ўсёй краіне, у тым ліку ў гарадах Карачы і Хайдэрабад. Пуштунскае насельніцтва горада Карачы з’яўляецца найбуйнейшым у свеце сярод гарадскога насельніцтва пуштунаў, а ўласна прадстаўнікі народа складаюць каля 25 % ад насельніцтва гэтага горада.
Іншыя пуштумоўныя супольнасці пражываюць таксама на паўночным усходзе Ірана (галоўным чынам ля мяжы з Афганістанам), у Таджыкістане, на паўднёвым захадзе Джаму і Кашміра. Разам з гэтым, значныя пуштумоўныя супольнасці існуюць на Блізкім Усходзе, асабліва ў Аб’яднаных Арабскіх Эміратах і Саудаўскай Аравіі, а таксама ў ЗША, Вялікабрытаніі, Тайландзе, Канадзе, Германіі, Нідэрландах, Швецыі, Катары, Аўстраліі, Японіі, Расіі, Новай Зеландыі і г.д.
Беларусь
Паводле перапісу насельніцтва ў Беларусі 2009 года ў Рэспубліцы налічвалася 429 чалавек, нацыянальнасць якіх вызначана як афганцы, з іх 204 чалавекі вызначылі мову сваёй нацыянальнасці ў якасці роднай.
Афіцыйны статус
З 1936 года мова пушту мае афіцыйны статус у Афганістане разам з мовай дары.
Афіцыйны статус мовы быў пацверджаны ў 1964 годзе Канстытуцыйным сходам краіны, разам з гэтым афганская персідская мова была перайменавана ў дары, быў ажыццёўлены пераклад гімна краіны на пушту.
У Пакістане афіцыйны статус маюць мова ўрду і англійская мова, пушту не мае афіцыйнага статусу на федэральным узроўні. На правінцыйным узроўні, аднак, мова мае рэгіянальны статус у правінцыі Хайбер-Пахтунхва, федэральна кіруемых племянных тэрыторыях і на поўначы правінцыі Белуджыстан. У 1984 годзе было атрымана права на выкарыстанне мовы пры адукацыі ў пачатковых школах. У дзяржаўных школах у пуштумоўных рэгіёнах мова пушту цяпер з’яўляецца сродкам навучання ў 1-2 класах, з’яўляецца абавязковым прадметам да 5 класа, аднак урду застаецца асноўнай моваю навучання, пры гэтым англійскамоўныя прыватныя школы не выкарыстоўваюць пушту нават на першасным узроўні. На думку некаторых даследчыкаў, увядзенне ўрду ў якасці мовы навучання стала прычынаю заняпаду многіх моў карэнных народаў Пакістана, у тым ліку і пушту.
Гісторыя
Згодна з даследаваннямі некаторых лінгвістаў, пушту з’яўляецца нашчадкам авестыйскай мовы , аднак іншыя звесткі (напрыклад, даследаванні Георга Моргенст’ернэ) сцвярджаюць толькі пра блізкае сваяцтва абедзвюх моў. Саманазва мовы з’яўляецца вынікам гістарычнай трансфармацыі ад *Parsawā- — «персідскі». Між тым, пуштунаў могуць таксама атаясамліваць з плямёнамі пакхта, якія ўпамінаюцца ў Рыгведзе, пад імі ж, па некаторых версіях, меліся на ўвазе пактыі, апісаныя грэчаскім гісторыкам Герадотам як жыхары Ахеменідскай сатрапіі Арахозія. Тым не менш, падобныя параўнанні могуць быць няслушнымі з этымалагічнага погляду.
Паводле Страбона, плямёны, што насялялі землі на захад ад Інда, былі часткай т.зв. Арыяны. З III ст. да н.э. яны ў асноўным упаміналіся як афганы або абганы , а іх мова — пад назвай афгані.
Ян Пітэрсзан Свелінк
Ян Пітэрсзан Свелінк (красавік або май 1562, Дэвентэр — 16 кастрычніка 1621, Амстэрдам) — нідэрландскі кампазітар, арганіст, клавесініст і педагог. Заснавальнік Паўночнагерманскай арганнай школы.
Пушту
Гісторыя
Некаторыя навукоўцы (напрыклад, Абдул Хай Хабібі) мяркуюць, што найбольш раннія пісьмовыя помнікі пушту ўзыходзяць да VIII ст., аднак гэтыя палажэнні аспрэчваюцца некаторымі еўрапейскімі экспертамі.
У XVII ст. у асяроддзі пуштунаў набывае папулярнасць пуштунамоўная паэзія. Сярод тагачасных пуштунскіх паэтаў вылучаюцца Хушаль-хан Хатак, Рахман Баба, Назо Тахі і, у прыватнасці, Ахмад-шах Дурані, заснавальнік Афганскай імперыі.
Ян Пітэрсзан Свелінк
Біяграфія
Сын арганіста. Неўзабаве пасля яго нараджэння сям'я пераехала ў Амстэрдам, дзе бацька заняў пасаду арганіста Старой Царквы. У яго Свелінк і атрымаў першыя ўрокі музыкі, а потым служыў арганістам у той жа царкве.
Пушту
Марфалогія
Назоўнікі і прыметнікі могуць змяняцца па двух родах (мужчынскі, жаночы), двух ліках (адзіночны, множны) і чатырох склонах. Сістэма часоў дзеясловаў з’яўляецца досыць складанай (чатыры часы: мінулы, цяперашні, будучы, плюсквамперфект), існуе таксама словазмяненне ва ўмоўным ладзе.
Ян Пітэрсзан Свелінк
Творчасць
Віртуоз імправізацыі, празваны за гэта Амстэрдамскім Арфеем. Майстар вакальнай музыкі, аўтар больш за 250 вакальных твораў. Як педагог быў названы «вытворцам арганістаў», сярод яго вучняў Міхаэль Прэторыус, Самуэль Шэйт, Петрус Хасэ. Макс Зайферт апублікаваў дысертацыю «Я. П. Свелінк і яго прамыя германскія вучні» (ням. «J. Р. Sweelinck und seine directen deutschen Schüler», 1891 год).
Пушту
Сінтаксіс
Будова сказа падобная да моў індаіранскай галіны. Сказ у мове пушту будуецца па схеме SOV — дзейнік-дапаўненне-выказнік, прыметнікі звычайна ідуць перад назоўнікам. Пры выражэнні граматычнага валодання «ўладальнік» ідзе перад аб’ектам у канструкцыі роднага склону. Выказнік звычайна дапасоўваецца з дзейнікам. Выключэнне могуць складаць выпадкі, калі завершанае дзеянне адлюстроўваецца пры дапамозе аднаго з мінулых часоў. У такіх выпадках непераходныя дзеясловы дапасоўваюцца з дзейнікам, а пераходныя — з дапаўненнем.
Фанетыка
Ніжэй прыведзена апісанне гукавога ладу пушту.
У фанетыцы пушту таксама вылучаюцца дыфтонгі.
Гукі /q/, /f/ маюць тэндэнцыю замяняцца гукамі [k], [p]. Рэтрафлексны бакавы /ɭ̆/ пераходзіць у рэтрафлексны апраксімант [ɻ] пры знаходжанні ў канцавой пазіцыі.
Рэтрафлексныя фрыкатывы /ʂ/, /ʐ/ і палатальныя фрыкатывы /ç/, /ʝ/ могуць у дыялектах злівацца ў адзін гук. У прыватнасці, рэтрафлекснае фрыкатыўнае вымаўленне захоўваецца ў паўднёвых і паўднёвазаходніх дыялектах, тады як у заходніх і цэнтральных дыялектах яны пераходзяць у палатальныя фрыкатывы. У іншых дыялектах могуць адбывацца іншыя змены ў вымаўленні рэтрафлексных зычных: так, у паўднёваўсходніх дыялектах адбываецца пераход гэтых гукаў у /ʃ/, /ʒ/; у паўночных ды паўночнаўсходніх — у /x/, /ɡ/. Згодна з некаторымі даследаваннямі, заходні і цэнтральны звонкі палатальны фрыкатыў /ʝ/ мае распаўсюджанне толькі ў правінцыі Вардак, тады як у іншых рэгіёнах адбываецца яго пераход у /ɡ/.
Заднеязычныя зычныя гукі /k/, /ɡ/, /x/, /ɣ/ пераходзяць у агубленыя [kʷ], [ɡʷ], [xʷ], [ɣʷ] у выпадку іх знаходжання перад галоснай /u/.
Лексіка
Большасць лексічнага запасу мовы пушту мае ўсходнеіранскае паходжанне і адсюль мае агульную этымалогію з лексікай авестыйскай, асецінскай і памірскіх моў. Тым не менш, пушту вылучаецца значнай колькасцю слоў асобнага паходжання. Пачынаючы з VII ст. у мову пачынае пранікаць лексіка арабскага, персідскага і хіндустанскага паходжання, у новы і навейшы час — англійскага , французскага і нямецкага паходжання.
Пісьменнасць
У мове пушту выкарыстоўваецца пуштунская пісьменнасць, якая з’яўляецца мадыфікаванай формай персідскай, якая, у сваю чаргу, паходзіць ад арабскай. У пуштунскай пісьменнасці маюцца дадатковыя сімвалы для абазначэння асаблівых гукаў мовы. З XVII ст. у мове выкарыстоўваецца шрыфт насх, у адрозненне ад шрыфту насталік, які ўжываецца ў суседніх фарсі і ўрду.
Пуштунская пісьменнасць мае 44 сімвалы і 4 дыякрытычныя знакі. У табліцы ніжэй прыведзена пуштунская пісьменнасць, пад кожным сімвалам прыводзіцца яго лацінскі адпаведнік і гук (паводле IPA), які абазначаецца гэтай літарай.
Гісторыя
З XVII ст. сярод пуштунскіх дзеячаў актывізаваліся спрэчкі наконт ужывання шрыфту ў пісьменнасці мовы пушту. Так, рух, які гуртаваўся вакол паэта Піра Рашані, аддаваў перавагу шрыфту насталік, які выкарыстоўваўся ў персідскай мове ў адрозненне ад арабскай. Аднак паслядоўнікі іншых дзеячаў (напрыклад, Ахунда Дарвеза) прытрымліваліся арабскага шрыфту насх, тлумачачы гэта жаданнем абароны рэлігіі ад вызначанага ўплыву з боку сект. На цяперашні час у пісьменнасці мовы пушту выкарыстоўваецца шрыфт насх з невялікімі адаптацыямі ў вёрстцы.
Пуштунская пісьменнасць мае рад адрозненняў ад арабскай. Напрыклад, літары, якімі абазначаюцца рэтрафлексныя зычныя /ʈ /, /ɖ /, /ɺ̢ /, /ɳ / запісваюцца як арабскія літары тэ, дал, рэ, нун, аднак да іх дадаюцца дыякрытычныя знакі, якія маюць выгляд колца пад літарай. Літары ښ і ږ адрозніваюцца ад س ,ﺭ наяўнасцю кропкі знізу і зверху адпаведна. Літары, якімі абазначаюцца гукі, выглядаюць як літара ح з трыма кропкамі наверсе і гамзой наверсе адпаведна — څ ды ځ. Для пазначэння асаблівых галосных гукаў і дыфтонгаў пуштунская пісьменнасць мае літары ی, ې, ۀ, ۍ. У мове пушту ў цэлым выкарыстоўваецца 28 літар арабскае пісьменнасці і 3 дадатковыя з персідскай і ўрду.
Дыякрытычны знак над літарай ځ у ранейшых варыянтах меў выгляд, які можна прыкладна апісаць як паменшаны дыякрытычны знак над літарай ك. На цяперашні час, аднак, падобны знак даволі складана знайсці ў шрыфтах.
У найранейшым з вядомых рукапісаў на мове пушту (1651 год) для пазначэння гукаў, выкарыстоўвалася літара ڊ, аднак у 1696—1697 гадах яе скора змяніла літара څ. Цяпер літара څ ужываецца толькі для пазначэння гука.
Дыякрытычныя знакі
У мове пушту выкарыстоўваюцца чатыры дыякрытычныя знакі: зваракай, пеш, зэр і звар. Дыякрытычныя знакі не лічацца асобнымі літарамі, а само іх ужыванне не з’яўляецца абавязковым. Між тым, яны часам выкарыстоўваюцца ў мэтах адрознівання слоў з аднолькавым напісаннем.
Дыялекты
У мове пушту вылучаюцца два галоўныя дыялекты: «мяккі» (поўдзень) і «цвёрды» (поўнач), якія падзяляюцца адпаведна на паўднёваўсходні і паўднёвазаходні ды паўночназаходні і паўночнаўсходні. Граніца між абодвума дыялектамі праходзіць па правінцыях Забуль і Пактыка, збочваючы потым на афгана-пакістанскую мяжу. «Цвёрды» дыялект распаўсюджаны на ўсходзе і паўночным усходзе Афганістана, цэнтры і поўначы Хайбер-Пахтунхвы і паўночнай частцы ФКПТ (Пакістан). «Мяккі» дыялект распаўсюджаны на поўдзень, а іменна на поўдні Афганістана, поўначы правінцыі Белуджыстан (Пакістан), паўднёвых рэгіёнах правінцыі Хайбер-Пахтунхва і федэральна кіруемых племянных тэрыторый; пры гэтым «цвёрды» дыялект мае больш носьбітаў. Існуюць іншыя варыянты дыялекталагічнай класіфікацыі пушту : напрыклад, падзел на паўночны, цэнтральны, паўднёвы дыялекты і дыялект.
Марфалагічныя адрозненні між дыялектамі з’яўляюцца даволі слабымі, асноўным крытэрыем адрозненняў паміж дыялектамі з’яўляюцца фаналагічныя адрозненні, у прыватнасці адпавяданне адной зычнай іншай зычнай у іншым дыялекце, а іменна:
Тым не менш, некаторыя дыялекты (напрыклад, цэнтральна-ўсходнія) маюць выразна акрэсленую лексічную разнастайнасць і тэндэнцыю да змены вымаўлення галосных гукаў; найбольш адметныя змены галосных адбываюцца ў цэнтральна-ўсходніх дыялектах мясцовасцей Тані, Вазірыстан і Бану: звычайныя пуштунскія [a], [ɑ], [u], [o] пераходзяць у іх у галосныя [ɑ], [o], [i], [e] адпаведна.
Дыялект ванеці, распаўсюджаны ў пакістанскай правінцыі Белуджыстан, мае даволі значную ступень адрознення ад астатніх дыялектаў пушту, і таму можа лічыцца асобнай мовай, якая аддзялілася ад пушту ў сярэдневяковы перыяд.
Паўднёвакандагарскі дыялект з’яўляецца найбольш кансерватыўным адносна фанетыкі, захоўваючы рэтрафлексныя фрыкатывы і альвеалярныя афрыкаты, якія не зліліся з іншымі гукамі.
Як адзначана вышэй, адной з асноўных асаблівасцей з’яўляецца розніца ў вымаўленні тых ці іншых гукаў. Ніжэй адлюстроўваецца розніца ў рэалізацыі гэтых гукаў у дыялектах тых ці іншых мясцовасцей (пяць з іх запісаныя арабскай пісьменнасцю, два — лацініцай. Транскрыпцыя падаецца паводле IPA).
У табліцы ніжэй адлюстроўваюцца прыклады некаторых дыялектных адрозненняў паміж дыялектамі тых ці іншых рэгіёнаў.
Развіццё літаратуры
У пуштунамоўным насельніцтве здаўна склаліся традыцыі вуснай творчасці, у тым ліку прыказак, апавяданняў і вершаў. Рост пісьмовай літаратурнай традыцыі адзначаўся ў XVII ст. (гл. вышэй).
Першым навучальным тэкстам на мове пушту сталі «Ma’refa al-Afghāni» («Уводзіны ў афганскую мову [пушту]») аўтарства Піра Махамада Какера. У 1805 годзе ў Індыі выйшла першая граматыка з апісаннем пуштунскіх дзеясловаў пад назваю «Riāz al-Muhabat» («Навучанне ў пачуцці»). Праз тры гады Навабула Яр Хан напісаў працу па пуштунскай лексіцы «Ajāyeb al-Lughat» («Цуды моў»).
Максыміўка (Раздольнэнскі раён)
Максыміўка (Макси́мівка, Atay Temir) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Севэрнэ (Раздольнэнскі раён)
Севэрнэ (Сє́верне, Celâl) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Сэрэбранка (Раздольнэнскі раён)
Сэрэбранка (Серебря́нка, Munus) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Пылюшнік светлы
Пылю́шнік вузкалісты (Thalictrum lucidum) — від кветкавых раслін сямейства.
Назва
Пылюшнік вузкалісты, руцьвянка, балотная мятла, мядуніца, мядуніца лугавая, пажытнік, памошнік, расходнік, сузік, сузіц.
Апісанне
Шматгадовая трава 50—140 см (да 1,5 м ) вышынёй. Лісце чаргаванае, на чаранках, з прылісткамі. Сцябловых лісткоў 7—10. Ліставыя пласціны яйкападобныя, 2—4-пёрыстыя. Ліставыя сегменты ад эліптычных да даўгаватых (самае ніжняе лісце) або лінейных (верхняе лісце), звычайна цэлыя, часам 2—3-зубчастыя на кончыках, верхняя паверхня бліскучая, цёмна-зялёная, ніжняя — светла-зялёная, дробна-валасістая паралельна жылкам.
Суквецце выпрастана-разгалінаванае, досыць разрэджанае. Кветкі радыяльна сіметрычныя, бледна-жоўтыя, каля 1 см у папярочніку. Няма пялёсткаў. Чашалісцікаў 4—5, зеленавата-белыя, рана вянуць. Тычачак шмат, бледна-жоўтыя, 2—4 мм даўжынёй; пылавікі відавочна карацей. Некалькі песцікаў. Плод — 8—10-хрыбетная, бесчарашковая сямянка.
Расліна ядавітая.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Еўропе і Заходняй Сібіры. Святлолюбівая расліна. Мезафіт, гіграфіт, мезатроф, эўтроф. Засяляе вільготныя і забалочаныя лугі, нізінныя балоты, берагі вадаёмаў, прыбярэжныя і пойменныя хмызнякі, абочыны дарог і чыгунак. Цвіце ў ліпені—жніўні.
Ва Украіне расце на вільготных і забалочаных лугах — у Карпатах, Палессі і лесастэпе звычайны; у стэпе рэдкі (гарады Дніпро, Мікалаеў).
Ахоўваецца на тэрыторыі Фінляндыі, шэрагу рэгіёнаў Расіі, Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
Свеаланд
Свеаланд (швед. Svealand) — сярэдняя частка Швецыі, якая ахоплівае правінцыі Сёдэрманланд, Нерке, Вермланд, Вестманланд, Упланд і Даларна. Плошча рэгіёну складае 80.839 кв. км, колькасць насельніцтва - 3.610.400 жыхароў (2007).
Гісторыя
Назва «Свеаланд» у значэнні «зямля свеяў» паўстала як проціпастаўленне Ёталанду (Гёталанду). Упершыню згадваецца ў 1422 г. у ландслазе караля Крыстафера, дзе выкарыстоўвалася ў адносінах да Нурданскугу, гэта значыць мясцовасці да поўначы ад Тыведэна і Кульмердэна. Карона гэтага старажытнага каралеўства ўваходзіць у герб Швецыі.
У 11-16 стст. на тэрыторыі Свеаланда склалася гістарычнае ядро шведскай дзяржавы.
Рэльеф
Большую частку тэрыторыі Свеаланда займаюць нізінныя раўніны вакол азёр Меларэн, Ельмарэн, Венерн; на поўначы — узвышаны раён. Пераважаюць хвойныя лясы.
Эканоміка
Вобласць дае больш за 40 % прамысловай прадукцыі краіны. Галіны прамысловасці: машына-будаўнічая, металаапрацоўчая, чорная металургія, цэлюлозна-папяровая.
У сельскай гаспадарцы пераважае збожжавае земляробства і малочная жывёлагадоўля.
Важнейшыя гарады і прамысловыя цэнтры: Стакгольм, Упсала, Вестэрос, Эскільстуна, Эрэбру, Карльстад.
Свевы
Свевы, свебы (Suevi, Suebi) — зборная назва насельніцтва поліэтнічнай Усходняй Германіі, уключаючы пераважна германскія народнасці (семноны, гермундуры, квады і інш.), якія займалі ў I стагоддзі да н.э. - II стагоддзі н.э. басейн Эльбы, Майна, Некара, верхняга Рэйна. У часы Тацыта на ўсходзе свебаў згадваліся венеды (адносяць да праславян), эстыі і пеўкіны (бастарны) (апошнія па Іаакімаўскім летапісе адносяцца да сваякоў славян). Поліэтнічны характар ​​свебаў усё больш прызнаецца навукай. Свебскае мора ў часы Пталемея географа паўстае Сармацкім Акіянам з Венедскім залівам (акругай Усходняй Прыбалтыкі).
Спіс аб’ектаў PGC (2459001—2460000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2459001—2460000)
Свевы
Упершыню апісаны Цэзарам, які ў 58 да н.э. нанёс паражэнне свевам на чале з Арыявістам, якія перайшлі каля 71 да н.э. Рэйн і спрабавалі ўладкавацца ў Галіі. У час шматлікіх паходаў гэтых плямёнаў частка іх заставалася ў месцах уварвання свеваў. Так, паўночныя свевы, як частка семнонаў, аселі ў Паўночнай Германіі, а некарскія свевы - рэшткі маркаманаў - у рымскай правінцыі Верхняя Германія (Germania Superior). Свеўскія плямёны гралі вядучую ролю ў дзяржаўным утварэнні Марабода (8 да н.э. - 17 н.э.).
Сінакіснэ
Сінакіснэ (Сінокі́сне, Buzuqköy) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Слаўнэ (Раздольнэнскі раён)
Слаўнэ (Сла́вне, Baqqal) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Слав’янскэ (Раздольнэнскі раён)
Слав’янскэ (Слов'я́нське, Sadır) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Стэрэгушчэ
Стэрэгушчэ (Стерегу́ще, Yuqarı Baqqal) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Сокалы (Раздольнэнскі раён)
Сокалы (Со́коли, Onfrang) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Чэрвонэ (Раздольнэнскі раён)
Чэрвонэ (Черво́не, Tatar Aqşeyh) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Чэрнышовэ
Чэрнышовэ (Чернишо́ве, Oğuz Oğlu) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Ульянаўка (Раздольнэнскі раён)
Ульянаўка (Улья́новка, Tavkel Nayman) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Роберт Патрык
Біяграфія
Роберт Патрык, старэйшы з пецярых дзяцей, нарадзіўся ў горадзе Марыета, Джорджыя ў сям’і Надзін і банкіра Роберта Патрыка-старэйшага. Яго родныя браты і сёстры — Рычард (вакаліст рок-гурта «Filter»), Чэры, Карэн і Луіс.
У 1977 годзе скончыў школу «High Farmington» у Фармінгтане, штат Мічыган. З-за сваёй цікавасці да лёгкай атлетыкі паступіў у «Bowling Green State», але запал да акцёрскага рамяства перамог гэту цікавасць і ён кінуў універсітэт, пасля чаго паступіў у каледж.
Першая яго звадная роля — кібарг Т-1000 у «Тэрмінатары 2». Да гэтага былі кароткія ролі, у якіх ён не асабліва вылучаўся.
Пасля «Тэрмінатара 2» Патрык зняўся ў розных фільмах, такіх, як «Апошні кінагерой» (1993), «Агонь у небе» (1993) і «Стрыптыз» (1996).
Яго роля ў «Агонь у небе» прыцягнула ўвагу стваральніка тэлесерыяла «Сакрэтныя матэрыялы» Крыса Картэра. Так Роберту дасталася галоўная роля агента Джона Догета. Брат Роберта, Рычард, напісаў музыку для саўндтрэка «The X-Files: Album». Роля Джона Догета, да здзіўлення шматлікіх, была ўспрынятая ў асноўным станоўчымі водгукамі ад крытыкаў і фанатаў. Часопіс «TV Guide» адзначыў яго як аднаго з дзесяці самых сексуальных мужчын у жанры навуковай фантастыкі.
Фэдарыўка (Раздольнэнскі раён)
Фэдарыўка (Фе́дорівка, Födorovka) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Роберт Патрык
Біяграфія
У 1990 годзе Роберт пазнаёміўся з актрысай Барбарай Патрык. Падчас здымак фільма «Тэрмінатар 2: Судны дзень» яны пажаніліся. У іх ёсць двое дзяцей - сын Самуіл і дачка Осцін (названая ў гонар паліцэйскага, у якога ператварыўся Т-1000 ў фільме «Тэрмінатар 2»).
Юхан Северын Свенсен
Юхан Северын Свенсен (Johan Severin Svendsen;, Хрысціянія — , Капенгаген) — нарвежскі кампазітар і дырыжор.
Біяграфія
Сын настаўніка музыкі, вучыўся ў свайго бацькі гульні на скрыпцы і кларнеце. У юнацтве выступаў як скрыпач ў аркестры і сола. Пасля аднаго з канцэртаў у Любеку атрымаў падтрымку багатага аматара музыкі, якая дазволіла паступіць ў 1863 г. у Лейпцыгскую кансерваторыю да Фердынанда Давіда. Затым, аднак, траўма рукі вымусіла Свенсена пераключыцца на навучанне кампазіцыі, і ён скончыў кансерваторыю ў 1867 г. як вучань Морыца Гаўптмана, Эрнста Рыхтэра і Карла Райнекэ. У 1868—1870 гг. жыў у Парыжы, затым зноў у Лейпцыгу. У 1872—1877 і 1880—1883 гг. кіраваў аркестрам Музычнага таварыства ў Хрысціяніі, у прамежку дырыжыраваў ў Германіі (у тым ліку на Байройцкім фестывалі), Францыі, Англіі, Італіі. У 1883 г. узначаліў дацкі Каралеўскі аркестр і кіраваў ім да 1908 года.
Чэхавэ (Раздольнэнскі раён)
Чэхавэ (Че́хове, Ağay) — вёска ў Раздольнэнскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.
Упланд
Упланд (Uppland, літаральна «верхняя зямля») — гістарычная правінцыя на ўсходнім узбярэжжы Швецыі, непасрэдна на поўнач ад Стакгольма. Мяжуе з Сёдэрманландам, Вестманландам і Гестрыкландам, а таксама з возерам Меларэн і з Балтыйскім морам. На незаселеным востраве Меркет, які уваходзіць у склад Упланда, праходзіць мяжа з тэрыторыяй Аландскіх астравоў — аўтаномнай правінцыі ў складзе Фінляндыі. У наш час большая частка былога Упланда ўваходзіць у склад лена Упсала, некаторыя часткі — у склад ленаў Стакгольм, Вестманланд, Еўлеборг і Сёдэрманланд.
Свідніца (значэнні)
Свідніца
Спіс аб’ектаў PGC (2460001—2461000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2460001—2461000)
Анатоль Іванавіч Капцюг
Біяграфія
Сям’я Капцюгоў была праваслаўнай і паходзіла з Бараўцаў. Дзед Грышка быў прымак, у 1899 годзе ажаніўся з Агатай Дзічкевіч, якая была родам з Урэчча. Анатоль нарадзіўся ў сям’і Івана Рыгоравіча Капцюга і Веры Паўлаўны Круцько, якая працавала ў атэлье швачкай. Быў адзіным сынам у сям’і, дзяцінства прай­шло на хутары Урэчча.
Скончыў у 1977 годзе архітэктурны факультэт БПІ на кафедры «Жылыя і грамадскія будынкі». У 1977—1989 гадах архітэктар, старэйшы архітэктар, вядучы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў абласнога праектнага інстытута «Гроднаграмадзянпраект». У 1985 годзе падвышаў кваліфікацыю ў Маскоўскім архітэктурным інстытуце на кафедры «Горадабудаўніцтва». У 1986 годзе ўдхельнічаў у распрацоўцы генпланаў пасёлкаў у Гомельскай вобласці для перасяленцаў пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС. У 1989—1990 гадах галоўны архітэктар праектаў, кіраўнік праектаў рэстаўрацыі праектнага інстытута «Белспецпраектрэстаўрацыя»; у 1990—1992 гадах кіраўнік творчай праектнай майстэрні ўсесаюзнага аб’яднання «Архпраект» пры Саюзе архітэктараў СССР; у 1992—1993 гадах галоўны архітэктар ТПМ «Арніка»; у 1995—1996 гадах галоўны архітэктар ЗАТ «Вант»; у 1996—1997 гадах навуковы кіраўнік рэстаўрацыйна-аднаўленчых прац Уладзімірскай царквы ў Гродне; у 1997—2003 гадах архітэктар-мастак гродзенскага творчага прадпрыемства «Мастацтва» Беларускага саюза мастакоў; у 2007—2012 гадах мастак Вілейскага гісторыка-краязнаўчага музея.
Член Саюза архітэктараў СССР, пасля Беларускага саюза архітэктараў.
Творчасць
Аўтар этнаграфічнай калекцыі малюнкаў «Школка дзядзькі Капцюга» і шматлікіх іншых праектаў.
Займаецца краязнаўчай працай, гісторыяй архітэктурных помнікаў.
Узнагароды
За распрацоўку праектаў неаднаразова ўзнагароджваўся дыпламамі Дзяржаўнага камітэта па справах будаўніцтва БССР, ганаровымі граматамі Беларускага саюза архітэктараў.
Сям’я
У шлюбе з Таццянай Леанідаўнай з Чарняхоўскіх. Яе продкі з паўночнай Украіны, адкуль калісьці былі высланыя ў Іркуцк. Меў дачку Вольгу, якая працуе кіраўніком групы распрацоўкі камп’ютарных праграм.
Тэліптэрыс
Тэліптэрыс (Thelypteris) — род папарацей сямейства парадку.
Віды
Па інфармацыі базы даных The Plant List (на ліпень 2016) род уключае 433 віда. Некаторыя з іх:
Экстаз Святой Тэрэзы
Экстаз Святой Тэрэзы (Estasi di santa Teresa d'Avila) — алтарная група ў капэле Карнара ў рымскай царкве Санта-Марыя-дэла-Віторыа, створаная ў 1645—1652 гадах Джавані Ларэнца Берніні па заказе венецыянскага кардынала Федэрыка Віторыа.
Апісанне
Скульптура прысвечана Святой Тэрэзе, іспанскай манашцы і каталіцкай святой, якая жыла ў XVI стагоддзі. У адным з лістоў Святая Тэрэза распавяла, як аднойчы ў сне «да яе з'явіўся анёл у цялесным вобразе» і працяў ёй улонне залатой стралой з вогненным канцом, з-за чаго яна зведала «салодасную пакуту». Берніні ўвасобіў гэта містычнае бачанне ў мармуры.
Скульптуры, выкананыя з белага карарскага мармуру, размешчаны ў алтарнай нішы сярод калон з каляровага мармуру, на фоне пазалочаных бронзавых прамянёў, якія сімвалізуюць боскае святло. Святая Тэрэза пагружана ў стан духоўнага азарэння, задраўшы галаву, абхопленая знямогай святая ляжыць на аблоках, анёл, які стаіць побач, накіроўвае ў яе сэрца залатую стралу.
Свідзіна белая
Свідзіна белая, Свідзіна татарская (Cornus alba) — від раслін сямейства.
Назва
У англійскай мове мае назву «татарскае сабачае зелле» (tatarian dogwood).
Батанічнае апісанне
Лістападны куст вышынёй да 3 м. Маладыя парасткі маюць ярка-чырвоны колер зімой, што становяцца амаль зялёнымі вясной. Цвіце невялікімі (5 см) белымі суквеццямі. Лісце авальнае 5-11 см даўжыні. Плады белыя або бела-сінія круглыя.
Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
Расце ў Сібіры, Маньчжурыі, Паўночнай Карэі.
Таксаномія
, 1767, 40.
Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі (Зембін)
Гісторыя
У 1640 годзе ў Зембiне падкаморым ашмянскiм Адамам Саковічам і яго жонкай Марцыянай з Тышкевічаў заснаваны кляштар дамініканцаў, манахам перадалі драўляны Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, збудаваны ў 1609 годзе. Шчодрыя сужэнцы запісалі кляштару і фальварак Паляны з правам лову рыбы ў навакольных азёрах, варэння і продажу мёду, піва і іншага спіртнога. Манахі наладзілі працэс і пускалі бражныя «пэнязi» на ўтрыманне кляштарнай бібліятэкі са школай.
У 1790 годзе драўляны касцёл згарэў і праз 20 гадоў на яго месцы ўзвялі манументальны будынак з цэглы. Пры кляштары была школа і вялікая бібліятэка, знішчаная падчас вайны 1812 года. Па задушэнні паўстання 1830—1831 гадоў у 1833 годзе касцёл канфіскаваны ў скарб Расійскай імперыі, і адноўлены як касцёл у самым пачатку XX ст. Касцёл паспелі адрэстаўраваць, але ў 1932 годзе савецкая ўлада зачыніла яго зноў. З таго часу касцёл паступова руйнаваўся і да 2022 года ад яго заставаліся франтальная сцяна са скульптурай Дзевы Марыі пад крыжам, і горы цэглы паміж рэшткамі сцен усярэдзіне.
У ноч з 9 на 10 красавіка 2022 года частка бакавой сцяны і франтона касцёла абвалілася, узнікла пагроза далейшага разбурэння франтона. 25 лістапада 2022 года аварыйны франтон быў дэмантаваны.
Анатомія жарсці
«Анатомія жарсці» (у даслоўным перакладзе Анатомія Грэй; Grey’s Anatomy) — амерыканскі тэлесерыял, створаны Шондай Раймс. Прэм’ера серыяла адбылася 27 сакавіка 2005 года на тэлеканале АBC.
У цэнтры сюжэта жыццё інтэрнаў, урачоў і астатняга персаналу бальніцы «Сіэтл Грэйс» («Seattle Grace Hospital», «SGH»), дзе разгортваюцца асноўныя падзеі серыяла. Нягледзячы на тое, што дзеянне адбываецца ў Сіэтле, серыял здымаецца ў Лос-Анджэлесе, штат Каліфорнія.
Папулярнасць серыяла прывяла да запуска спін-офа пад назвай «Прыватная практыка», у цэнтры сюжэта якога знаходзіцца ўрач Эдысан Мантгомеры, прэм’ера якога адбылася 27 верасня 2007 года. Астатняя праграма ўключае чатыры альбома-саўндтрэка, а таксама відэагульню на аснове серыяла. Усе сезоны былі выдадзены на ДВД і Блю-рэй.
Ядранец ільналісты
Ядранец ільналісты (Thesium linophyllon) — від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Еўропе і Турцыі.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Еўропе і Турцыі.
Ва Украіне від расце ў кустах, на схілах — у Карпатах і на Палессе, зрэдку; у лесастэпе і стэпе, звычайны.
Георгій Георгіевіч Паплаўскі
Біяграфія
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча ў 1955 годзе, Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1961 годзе. У 1965—1968 гадах выкладчык Беларускага політэхнічнага інстытута. З 1988 года кіраўнік графічнай майстэрні дзяржаўнай установы культуры «Творчыя акадэмічныя майстэрні графікі» Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь.
Творчасць
Працаваў у галіне станковага мастацтва і кніжнай графікі. Мастак шырокага дыяпазону, валодае тэхнікамі лінагравюры, літаграфіі, афорта, сухой іголкі, малюнка пяром.
Сярод станковых твораў прасякнутая антываенных пафасам серыя «Памяць» (1968), серыі «Мой край» (1969) і «Браслаўшчына — край азёрны» (1970—1979), што апяваюць прыгажосць беларускай прыроды. Мужнасці савецкіх людзей прысвечаны цыклы «Белы кантынент» (1970), «Камандор» (1977), асваенню космасу — «Высокае неба» (1971—1980).
Узнагароды
Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1970 года за дасягненні ў афармленні беларускіх выданняў. Дыплом «» на конкурсе ў Лейпцыгу ў 1968 за афармленне кнігі «Новая зямля» Я. Коласа. Станковыя лісты «Індыйскі дзённік» і афармленне кнігі старажытнаіндыйскіх прытчаў «Ціракурал» адзначаны ў 1975 індыйскім урадам прэміяй імя Дж. Неру. Удзельнік міжнародных Біенале ў Люблане, Кракаве і іншых гарадах. Сярэбраны медаль Акадэміі мастацтваў СССР за ілюстрацыі да кнігі Якуба Коласа «Выбранае» (1984). Прэмія Саюзнай дзяржавы ў галіне літаратуры і мастацтва (2011). Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (2002) — за серыю акварэлей «Браслаўскі альбом» і цыкл графічных прац па матывах творчых паездак па Інданезіі і Кубе, выкананых у 1997—2001 гадах.
Узнагароджаны ордэнам Дружбы народаў (1986), залатымі медалямі імя М. Грэкавай за распрацоўку ваенна-патрыятычнай тэмы (1990), імя Ю. Гагарына за цыкл «Высокае неба» (1971—1980), прысвечаны асваенню космасу (1988), імя Пушкіна за ўклад у развіццё культуры XX ст. (2000), дыпломам і медалём Ф. Скарыны Рэспубліканскага конкурсу за лепшыя выданні (1969, 1981, 1984).
Юліі
Юліі (gens Iulia) — старажытнарымскі патрыцыянскі род.
Міжурадавая група экспертаў па змяненні клімату
Міжурадавая група экспертаў па змяненні клімату (МГЭЗК, Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC) — арганізацыя, заснаваная ў 1988 годзе Сусветнай метэаралагічнай арганізацыяй (СМА) і Праграмай ААН па навакольным асяроддзі (ЮНЕП) для ацэнкі рызыкі глабальнага змянення клімату, выкліканага тэхнагеннымі фактарамі (дзеяннімі чалавека).
Атрымала, разам з Альбертам Горам, Нобелеўскую прэмію міру 12 кастрычніка 2007 года.
Юліі
Юліі Цэзары
Пачынаючы прынамсі з 3 ст. да н.э. адна з галінаў роду насіла кагномен Цэзар (Caesar; згодна з сучаснымі рэканструкцыямі старажытнарымскай фанетыкі, у часы існавання роду гэты кагномен мусіў гучаць як Кайсар). Адносна паходжання кагномена ёсць розныя версіі:
Першы вядомы прадстаўнік гэтай галіны — Секст Юлій Цэзар, прэтар у 208 да н.э. Самы вядомы — Гай Юлій Цэзар, палітык і военачальнік, які дамогся вялікай улады ў дзяржаве, прывёўшы да канца рымскай рэспублікі. Калі Цэзарыён сапраўды быў сынам Гая Юлія Цэзара, то ён быў апошнім у мужчынскай лініі гэтай галіны роду; калі не, то апошнім з Юліяў Цэзараў па крыві быў сам Гай Юлій. Далей кагномен перайшоў да ўсыноўленага Гаем Юліям Цэзаам Актавіяна, а пасля — да спадчыннікаў гэтага апошняга.
Codex Gigas
Апісанне кнігі
Манускрыпт напісаны на латыні. Ён змяшчае суму ведаў манахаў Бенедыктынскага ордэна на пачатак XIII стагоддзя: поўны тэкст Старога і Новага Запаветаў, «Этымалогіі» Ісідора Севільскага — усе 20 кніг, «Іудзейскія старажытнасці» і «Іудзейскую вайну» Іосіфа Флавія, «Чэшскую хроніку» Казьмы Пражскага, некалькі трактатаў разнастайнай тэматыкі, спіс насельнікаў бенедыктынскага кляштарра, «Люстэрка грэшніка», замовы, каляндар з сінодыкам і некаторыя іншыя запісы.
Тэкст Бібліі характэрны, бо Дзеі апосталаў і Адкрыццё прадстаўлены ў старалацінскай версіі, ўзыходзячай да IV стагоддзяў і блізкай да той, якой карыстаўся сардзінскі біскуп Люцыфер Каларыйскі (355—362 гг.).
Першапачаткова ў рукапісы было 640 старонак in folio, з іх 624 захаваліся да нашага часу ў добрым стане. Пры стварэнні манускрыпта было выкарыстана 160 асліныя скур, з якіх вырабілі 320 пергаментных лістоў. Вышыня кожнай старонкі — 915 мм, шырыня — 508 мм. Таўшчыня кнігі — 22 см, а вага — 75 кг.
Кодэкс багата ілюмінаваны. У асноўным, афарміцель выкарыстоўваў чырвоную, сінюю, жоўтую, зялёную фарбу і пазалоту. Пачатковыя буквіцы кожнага тэксту раскошна аформленыя, часам займаюць цэлую старонку. Афармленне і почырк адзіныя па ўсім кодэксу.
Мішэль Уотэрсан
Мішэль Уотэрсан (Michelle Waterson; нар., Каларада-Спрынгс, ЗША) — амерыканская мадэль і спартсменка тайскага паходжання, якая выступае ў змяшаных адзінаборствах, былая чэмпіёнка Invicta FC у найлягчэйшай вагавай катэгорыі. Мае чорны пояс па каратэ. З 2015 года выступае пад эгідай «UFC». Лічыцца адной з найпрыгажэйшых жанчын у свеце MMA, побач Пэйдж Ванзант (Paige VanZant).
Пылюшнік просты
Пылю́шнік просты (Thalictrum simplex) — від кветкавых раслін роду  сямейства.
Апісанне
Шматгадовая трава 40—80 см (да 1 м ) вышынёй. Неразгалінаванае сцябло да суквецця, шчаціністае. Лісце чаргаванае, чарашковае, з прылісткамі. Лісткоў 6—8. Ліставыя пласціны дастаткова эліптычныя, 2-3-пёрыстыя. Ліставыя сегменты ад вузка-зваротнаяйкападобных да яйкападобных (амаль круглых).
Суквецце няшчыльнае, як правіла, з вялікай колькасцю кветак. Кветкі радыяльна сіметрычныя, ад пурпуровых да лаймава-зеленаватых, прыкладна 1 см у дыяметры. Няма пялёсткаў. Чашалісцікаў 4—5, рана вянуць. Тычынак шмат, ≈3 мм даўжынёй, чырвоныя. Некалькі песцікаў. Плод — 8-храбтовая, вострая, 2—3,5 мм даўжынёй, бесчарашковая сямянка.
Расліна ядавітая.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Еўропе і ўмеранай Азіі. Ценевынослівая расліна, мезафіт і мезатроф. Насяляе ўскрайкі лесу, шыракалістыя лясы, пералескі, берагі, падтопленыя лугі, лугі, прыдарожныя набярэжныя. Цвіце ў чэрвені—ліпені.
Ва Украіне расце на лугах і ў хмызняках — на ўсёй тэрыторыі.
Іосіф Антонавіч Парфіяновіч
Іосіф Антонавіч Парфіяно́віч ( — ) — вучоны-фізік, заснавальнік навуковай школы па люмінесцэнцыі і радыяцыйнай фізіцы. Доктар фізіка-матэматычных навук (1958), прафесар (1960). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1970).
Біяграфія
І. А. Парфіяновіч нарадзіўся ў горадзе Лепель Віцебскай губерніі (зараз Віцебская вобласць).
З 1917 года жыве ў Іркуцку. У 1921 годзе скончыў школу і паступіў вучыцца ў Політэхнічны практычны інстытут. У 1923 годзе пераведзены на 2-і курс у Іркуцкі дзяржаўны ўніверсітэт, які скончыў у 1926 годзе і застаўся ў ім працаваць (асістэнт кафедры фізікі, аспірант па кафедры агульнай і тэарэтычнай фізікі). З 1930 года прызначаны дацэнтам і загадчыкам кафедры фізікі, з 1 кастрычніка 1931 года загадчыкам фізічнага аддзялення ўніверсітэта, з 1933 года дэканам фізіка-матэматычнага факультэта. У 1931—1949 гадах І. А. Парфіяновіч выконваў абавязкі прафесара кафедры фізікі, у 1960 г. зацверджаны ў званні прафесара кафедры фізікі. У 1974—1986 гадах — дырэктар НДІ прыкладной фізікі пры ІДУ.
У 1953 годзе І. А. Парфіяновіч узнагароджаны ордэнам Леніна.
Навуковая дзейнасць
І. А. Парфіяновічу належаць навуковыя працы ў галіне люмінесцэнцыі крышталічных рэчываў. Ён займаўся даследаваннем люмінесцэнцыю і цэнтры афарбоўкі ў шчолачна-галоідных фосфарах, прыроду лакальных станаў у іонных крышталях, тэрма-, фотастымуляваную і рэнтгеналюмінесцэнцыю, дазіметрычныя ўласцівасці монакрышталёў. У 1958 годзе на Вучоным савеце Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта абараніў доктарскую дысертацыю «Люмінесцэнцыя і цэнтры афарбоўкі шчолачна-галоідных фосфараў, узбуджаных рэнтгенаўскімі праменямі».
Сярод апублікованых прац:
Пылюшнік
Пылю́шнік (Thalictrum) — род кветкавых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя травяністыя карэнішчавыя расліны вышынёй да 2,5 м. Сцябло прамастойнае, голае або аблісцелае. Лісце складанае, чаргаванае. Ніжняе лісце на чаранках, верхняе — сядзячае. Кветкі дробныя, шматлікія, у складаных суквеццях. Колер кветак белы, жоўты, ружовы, светла-бэзавы. Калякветнік складаецца з 4 (5) рана ападаючых лісцікаў. Формула кветкі:. Тычынкі шматлікія, даўжэйшыя за лісцікі калякветніка. Плод — шматарэшак.
Распаўсюджанне і экалогія
Расліны роду распаўсюджаны пераважна на тэрыторыі Паўночнага паўшар’я, таксама сустракаюцца у Паўднёвай Афрыцы. Не патрабавальныя да ўмоў. Размнажаюцца насеннем і вегетатыўна.
Гаспадарчае значэнне
Дэкаратыўныя і лекавыя расліны
Віды
Паводле базы даных The Plant List, род уключае 157 відаў :
У базе даных The Plant List від  прызнаны сінонімам віду.
Іван Андрэевіч Ургант
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і акцёраў Андрэя Львовіча Урганта і Валерыі Іванаўны Кісялёвай (7 красавіка 1951  — 1 лютага 2015). Унук акцёраў Ніны Ургант і Льва Міліндэра. Пасля разводу бацькоў жыў з маці і айчымам — ленінградскім акцёрам Дзмітрыем Ладыгіным (нар. 1955).
Вучыўся ў ленінградскай Дзіцячай музычнай школе № 18, у гімназіі пры Дзяржаўным Рускім музеі. Скончыў Санкт-Пецярбурскую акадэмію тэатральнага мастацтва. Яшчэ падчас вучобы ў акадэміі Ургант разам з Алісай Фрэйндліх у ДАВДТ імя Г. Таўстаногава сыграў у спектаклі «Макбет», у якім ён атрымаў ролю стражніка № 12.
Пасля атрымання акцёрскай адукацыі Іван не стаў займацца тэатрам як асноўнай прафесіяй. У першую чаргу маладому чалавеку прыйшлося зарабляць грошы, таму спачатку ён працаваў афіцыянтам, барменам, а затым і вядучым начных шоу ў клубах пад псеўданімам Жан-Мішэль. У 1999 годзе Урганту ўдалося атрымаць працу на пецярбурскіх радыёстанцыях. Акрамя гэтага, ён выступаў і на тэлебачанні, быў вядучым праграмы «Пецярбурскі кур’ер» на Пятым канале. У далейшым яго чакаў пераезд у Маскву і працяг кар’еры на радыё — спачатку на «Рускім радыё», а затым на «Хіт-ФМ». Праз некаторы час Іван з’явіўся і на маскоўскім тэлебачанні — на канале MTV. З гэтага моманту папулярнасць не пакідала Івана Урганта.
У розныя гады Іван быў тэлевядучым у праграмах «Смак», «Пражэктарперысхілтан», «Вялікая розніца». У цяперашні час з’яўляецца тэлевядучым «Вячэрні Ургант» на Першым канале.
Музыка
У канцы 90-х выступаў пад псеўданімам Внуук. У 1998 годзе выпусціў альбом «Зорка», распрацаваны з Максімам Леанідавым. З 2011 года ўзнавіў пеўчую кар’еру, выступае пад псеўданімам «Grisha Urgant».
Захапленні
Фатограф-аматар. Музыкант-мультыінструменталіст: іграе на гітары, фартэпіане, блок-флейце і ўдарных.
Спіс аб’ектаў PGC (2461001—2462000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2461001—2462000)
Федэрыка Магерыні
Федэрыка Магерыні (Federica Mogherini; нар. 16 чэрвеня 1973, Рым, Італія) — італьянскі і еўрапейскі палітык.
Міністр замежных спраў Італіі (2014). Вярхоўны прадстаўнік Еўрапейскага саюза па замежных справах і палітыцы бяспекі (2014—2019).
Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Чэрвень)
Касцёл Узвышэння Святога Крыжа — мураваны каталіцкі храм у г. Чэрвень Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці.
Гісторыя
Парафія ўпершыню згадваецца ў 1669 г. Першы касцёл быў збудаваны ў 1800 годзе і знішчаны ў 1930-я гады.
Касцёл Святога Валянціна (Смалявічы)
Гісторыя
Першы касцёл існаваў у 1917 годзе і быў зачынены ў 1935 годзе.
Парафія існуе з 1996 года. з 2000 г. будуецца новы касцёльны комплекс. У касцёле нясуць служэнне Браты капуцыны.
Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Чэрвень)
Гісторыя
У касцёле дзейнічае галоўная зала, вымуравана вежа і ўсталяваны крыж. У нядзельнай школе займаюцца дзеці: для ўрокаў адведзены асобны пакой.
Геахраналагічная шкала
Геахраналагічная шкала — геалагічная часавая шкала гісторыі Зямлі, якая ўжываецца ў геалогіі і палеанталогіі, своеасаблівы каляндар для прамежкаў часу ў сотні тысяч і мільёны гадоў.
Паводле сучасных агульнапрынятых уяўленняў узрост Зямлі ацэньваецца ў 4,5—4,6 млрд гадоў. На паверхні Зямлі не выяўлены горныя пароды ці мінералы, якія маглі б быць сведкамі ўтварэння планеты. Максімальны ўзрост Зямлі абмяжоўваецца ўзростам самых ранніх цвёрдых утварэнняў у Сонечнай сістэме — тугаплаўкіх уключэнняў, багатых кальцыем і алюмініем (CAI) з вуглістых хандрытаў. Узрост CAI з метэарыту Allende па выніках сучасных даследаванняў U-Pb ізатопным метадам складае 4568,5±0,5 млн.гадоў. На сёння гэта лепшая ацэнка ўзросту Сонечнай сістэмы. Час фарміравання Зямлі як планеты можа быць пазней гэтай даты на мільёны і нават шматлікія дзясяткі мільёнаў гадоў.
Наступны час у гісторыі Зямлі быў падзелены на розныя часавыя інтэрвалы па найважнейшых падзеях, якія тады адбываліся.
Мяжа паміж эрамі фанеразою праходзіць па найбуйнейшым эвалюцыйным падзеям — глабальным выміранням. Палеазой аддзелены ад мезазою найбуйнейшым за гісторыю Зямлі перма-трыясавым выміраннем відаў. Мезазой аддзелены ад кайназою мел-палеагенавым выміраннем.
Гісторыя стварэння шкалы
Канкрэтныя назвы перыядам давалі па розных прыкметах. Часцей за ўсё выкарыстоўвалі геаграфічныя назвы. Так, назва кембрыйскага перыяду паходзіць ад Cambria — назвы Уэльса, калі ён быў у складзе Рымскай імперыі, дэвонскага — ад графства Дэваншыр у Англіі, пермскага — ад г. Пермі, юрскага — ад гор Юра ў Еўропе. У гонар старажытных плямёнаў названы вендскі (венды — ням. назва славянскага народа лужыцкіх сорбаў), ардовікскі і сілурыйскі (плямёны кельтаў ардовікі і сілуры) перыяды. Радзей выкарыстоўваліся назвы, звязаныя са складам парод. Каменнавугальны перыяд названы з-за вялікай колькасці вугальных пластоў, а мелавы — з-за шырокага распаўсюджвання пісчага мелу.
Прынцып пабудовы шкалы
Геахраналагічная шкала стваралася для вызначэння адноснага геалагічнага ўзросту парод. Абсалютны ўзрост, вымяраны ў гадах, мае для геолагаў другараднае значэнне.
Час існавання Зямлі падзелены на два галоўных інтэрвалы (эона): Фанеразой і Дакембрый (Крыптазой) па з’яўленні ў асадкавых пародах выкапнёвых рэштак. Крыптазой — час утоенага жыцця, у ім існавалі толькі мяккацелыя арганізмы, якія не пакідаюць слядоў у асадкавых пародах. Фанеразой пачаўся са з’яўленнем на мяжы Эдыякарыя (Венд) і Кембрыя мноства відаў малюскаў і іншых арганізмаў, якія дазваляюць палеанталогіі дзяліць тоўшчы па знаходках выкапнёвай флоры і фаўны.
Іншы буйны падзел геахраналагічнай шкалы мае сваім вытокам самыя першыя спробы падзяліць гісторыю зямлі на найбуйнейшыя часавыя інтэрвалы. Тады ўся гісторыя была падзелена на чатыры перыяды: першасны, які эквівалентны дакембрыю, другасны — палеазой і мезазой, троесны — увесь кайназой без апошняга чацвярцічнага перыяду. Чацвярцічны перыяд займае асобае становішча. Гэта самы кароткі перыяд, але ў ім адбылося мноства падзей, сляды якіх захаваліся лепш іншых.
Маштабныя дыяграмы геахраналагічнай шкалы
Прадстаўлены тры хранаграмы, якія адлюстроўваюць розныя этапы гісторыі Зямлі ў розным маштабе.
Геалагічны век
Геалагічны век — падраздзяленне геахраналагічнай шкалы правінцыяльнага ўзроўню, якое аб’ядноўвае геалагічныя часы; уваходзіць у склад эпох. Стратыграфічны эквівалент — ярус.
Геалагічны час
Геалагічны час — падраздзяленне геахраналагічнай шкалы правінцыяльнага ўзроўню, падпарадкаванае геалагічнаму веку. Стратыграфічны эквівалент — геалагічная зона.
Спіс аб’ектаў PGC (1076001—1077000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1076001—1077000)
Кавагоэ
Кавагоэ — цэнтральны горад Японіі, размешчаны на востраве Хонсю, у прэфектуры Сайтама. Плошча горада — 109,16 км², насельніцтва — 349 537 чалавек (1 жніўня 2014), шчыльнасць насельніцтва — 3202,06 чал./км². Пасёлак Кавагоэ быў створаны 1 красавіка 1889 года. Статус горада з 1922 года, статус цэнтральнага горада з 1 красавіка 2003 года.
Такасакі
Такасакі — цэнтральны горад Японіі, размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы прэфектуры Гуму, у рэгіёне Канто. Плошча горада — 459,41 км², насельніцтва — 375 022 чалавекі (1 ліпеня 2014), шчыльнасць насельніцтва — 816,31 чал./км².
Карыяма
Карыяма — цэнтральны горад Японіі, размешчаны на ўсходзе вострава Хонсю, у прэфектуры Фукусіма.
Плошча горада — 757,06 км², насельніцтва — 328 698 чалавек (1 жніўня 2014), шчыльнасць насельніцтва — 434,18 чал./км². Заснаваны 1 красавіка 1924 года, статус цэнтральнага атрымаў 1 красавіка 1997 года. Тэкстыльная, электрамашынабудаўнічая, алюмініевая і харчовая прамысловасць. Буйны транспартны вузел.
Гімры
Гімры (Гимры, Генуб) — сяло ў Расіі, другое па велічыні сяло ва Унцукульскім раёне Дагестана. Радзіма легендарных імамаў Дагестана Газі-Мухамада і Шаміля
Яанна Хмялеўская
Яа́нна Хмяле́ўская (Joanna Chmielewska), народжаная Ірэна Барбара Яанна Кюн (Irena Barbara Joanna Kühn) ( — ) — вядомая польская пісьменніца, аўтар іранічных дэтэктываў і заснавальніца гэтага жанра для беларускіх чытачоў.
Біяграфія
Яанна Хмялеўская нарадзілася 2 красавіка 1932 года ў Варшаве ў сям'і дырэктара банка. Выхаваннем Яанны займаліся жанчыны — маці, бабка і дзве цёткі, Тэрэса і Люцына. Асабліва моцны ўплыў на Яанну аказала яе цётка Люцына, журналістка. Яна перадала пляменніцы масу карысных ведаў, у прыватнасці, займалася з ёй французскай мовай. З-за акупацыі Яанна была вымушана кінуць школу. Спачатку школьнымі прадметамі з ёй займалася ўсё тая ж цётка Люцына, а пасля, у 1943 годзе, Хмялеўскую аддалі ў інтэрнат пры манастыры Уваскрасення Гасподняга ў Варшаве. Па заканчэнні гімназіі, ужо ў пасляваеннай Польшчы, Хмялеўская паступіла ў Архітэктурную акадэмію. Вялікім архітэктарам яна сябе ніколі не лічыла. Аднойчы, будучы ў Францыі, яна ўбачыла невялікую капліцу ў Арлі і зразумела: такога ёй ніколі не стварыць. Хмялеўская пакінула сваю прафесію і з тых часоў зарабляе пісьменніцкай працай: першы раман «Клін клінам» выйшаў у 1964, а на сённяшні дзень у пісьменніцы за плячыма 60 кніг — дэтэктыўных раманаў і кніг публіцыстычнага характару, уключаючы «Аўтабіяграфію» ў сямі частках.
Яанна Хмялеўская — уладальніца шматлікіх літаратурных прэмій, у тым ліку Прэміі Старшыні Савета Міністраў за творчасць для дзяцей і юнацтва (1989), двухразовы лаўрэат прэміі «АТ ЭМПіК» (найбуйнейшая ў Польшчы сетка продажу медыя-носьбітаў) (2000, 2001).
Хмялеўская выдатна гуляе ў карты: яна сцвярджае, што навучылася гуляць у карты раней, чым гаварыць. Яе хобі — брыдж, скачкі, калекцыяніраванне бурштыну і марак, выраб пацерак з ракавінак, варажба на картах, складанне кампазіцый з сухіх траў. Пані Яанна ўмее таксама страляць, вышываць і вадзіць машыну. Любіць катоў.
Асабістае жыццё
Замуж Хмялеўская выйшла першы раз у 18 гадоў за хлопца па імені Станіслаў, які быў старэйшы за яе на тры гады. У гэтым шлюбе ў яе нарадзілася два сыны — Ежы (нар. у 1951) і Роберт (нар. у 1956). Ежы адвучыўся ва ўніверсітэце радыё і электронікі ў Варшаве, пасля з'ехаў у Алжыр на заробкі. Вярнуўшыся ў Польшчу — адзін час займаўся развядзеннем шампіньёнаў у цяпліцах, у чым яму ахвотна дапамагала пані Яана (пачынаючы ад падбору будаўніка цяпліц да збораў прадукцыі). Пасля многіх гадоў шлюбу ён развёўся і жаніўся зноў на дзяўчыне, якая была значна маладзей яго. Ад першага шлюбу мае дачку Караліну.