cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гарупіна
Гарупіна (Горюпино) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Цюшынскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
NGC 5934
NGC 5934 (іншыя абазначэнні — UGC 9862, MCG 7-32-11, ZWG 222.11, 1ZW 113, PGC 55178) — галактыка ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Славамір Равіч
Славамір Равіч (1 верасня 1915, Пінск — 5 красавіка 2004) — беларускі падарожнік.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў Пінску ў 1915 годзе. Закончыўшы школу, паступіў у архітэктурны каледж. У 1937 годзе маладога чалавека прызвалі ў польскае войска. Службу праходзіў у Брэсце. У ліпені 1939 года Славамір Равіч (ужо — афіцэр кавалерыі) узяў шлюб са сваёй першай жонкай.
Разам з групай паплечнікаў адважыўся на ўцёкі. Знаходзячыся ў Якуціі, уцекачы выбралі маршрут на поўдзень. Выкарыстаўшы Байкал як прыродны ўказальнік некалькі тыдняў хутка і настойліва ішлі наперад. Дасягнулі Манголіі, затым накіраваліся на Тыбет. Падарожнік узгадвае, што падарожжа праз унутраную Манголію складалася на самай справе з пераходаў па невыноснай спёцы ад адной ракі да другой і фарсавання гэтых рэк. Славамір Равіч дэтальна апісвае жыхароў гэтых месц. Падрабязна апісвае ўраджэнец Пінска і пустыню Гобі. У Гімалаях падарожнікі аказаліся пад канец сакавіка 1942 года, цераз год пасля ўцёкаў з сібірскага лагера. Славамір Равіч пазней распавёў, што сустракаў у гарах снежнага чалавека.
Нарэшце ў Індыі вандроўнікаў — а іх засталося да таго часу толькі чацвёра — сустрэлі англійскія салдаты. Лекаванне прайшло ў шпіталі ў Калькуце. Пасля Славамір Равіч патрапіў у Польскі корпус Уладзіслава Андэрса, якія фарміраваўся ў Іране. Адтуль яго накіравалі ў Палесціну, там ён выкладаў у вайсковай школе. Пасля пераехаў у Вялікабрытанію, каб прайсці курс навучання на пілота.
Кнігу Славаміра Равіча «Доўгі шлях» запісаў англійскі журналіст Рональд Даўнінг. Яе пераклалі на 25 моў, агульны тыраж кнігі склаў паўмільёна экзэмпляраў. На беларускую мову пераклаў Віталь Абрамовіч.
Пры тым існуюць доказы таго, што пабег з ГУЛАГА ў Індыю быў няпраўдай. Журналісты Бі-бі-сі высветлілі, што ўраджэнца Пінска вызвалілі з ГУЛАГа ў 1942 годзе. Якраз тады адбылася амністыя польскіх салдат, якім дазволілі ўступіць у армію Андэрса. То бок ён не мог ажыццявіць гэты пабег. Таксама высветлілася, што Славамір Равіч трапіў у ГУЛАГ за забойства супрацоўніка НКУС. Сам аўтар не тлумачыў у кнізе прычыны свайго арышту.
Манш
Манш (Manche) — дэпартамент на паўночным захадзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Ніжняя Нармандыя. Парадкавы нумар 50. Адміністрацыйны цэнтр — Сен-Ло. Насельніцтва 481,5 тыс. чалавек (52-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя 1999 г.).
Плошча тэрыторыі 5938 км². Манш уключае частку паўвострава Катантэн і востраў Шасей. З захаду і паўночнага ўсходу дэпартамент амываецца водамі праліва Ла-Манш. Даўжыня берагавой лініі складае каля 350 км.
Манш — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Нармандыя. Да 1796 г. сталіцай Манша быў горад Кутанс, зноў атрымаў гэты статус пасля другой сусветнай вайны (Сен-Ло быў амаль цалкам разбураны) і захоўваў яго да аднаўлення Сен-Ло.
Зуброўка паўднёвая
Зубро́ўка паўднёвая (Hierochloe australis) — від кветкавых раслін роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 30—50  см, з кароткім карэнішчам. Утварае рыхлыя дзярніны. Сцябло прамастойнае, голае, баразнаватае. Лісце простае, суцэльнае, ланцэтнае, пляскатае, з гладкім краем, сядзячае. Похвы верхняга лісця не маюць пласцінкі. Кветкавыя каласкі сабраныя ў мяцёлку. Плод — зярняўка.
Распаўсюджанне і экалогія
Еўраазіяцкі від, распаўсюджаны пераважна ў Цэнтральнай Еўропе. Расце ў разрэджаных лясах, на палянах, у хмызняках. Цвіце ў маі—чэрвені.
Ахоўваецца на тэрыторыі шэрагу рэгіёнаў Расіі, Львоўскай вобласці Украіны, у Эстоніі.
Гаспадарчае значэнне
Зуброўку паўднёвую выкарыстоўваюць у якасці араматычнай прыправы. Лекавая расліна, выкарыстоўваецца ў народнай медыцыне.
= Літаратура =
Еўсцігнееў
Еўсцігнееў — прозвішча.
Сурэйскі ўніверсітэт
Сурэйскі ўніверсітэт (University of Surrey) — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Гілфард.
Агульная характарыстыка
Універсітэт атрымаў каралеўскую грамату ў 1966 годзе. Раней установа было вядома як тэхналагічны каледж і размяшчалася ў парку Батэрсі ў Лондане. Аднак яго карані ўзыходзяць да політэхнічнага інстытута, заснаванага ў 1891 годзе. Ён лічыцца адным з вядучых даследчых універсітэтаў Вялікабрытаніі.
Галоўны кампус універсітэта знаходзіцца на Стаг-Хіл, недалёка ад цэнтра Гілфарда і побач з Гільфардскім саборам. Універсітэт з'яўляецца буйным цэнтрам даследаванняў спадарожнікавай і мабільнай сувязі, у партнёрстве з Каралеўскім каледжам Лондана і Дрэздэнскім тэхнічным універсітэтам для распрацоўкі тэхналогіі 5G ва ўсім свеце. Універсітэт валодае навукова-даследчым паркам. Ён быў узнагароджаны трыма юбілейнымі каралеўскімі прэміямі за свае даследаванні. У 2016 годзе ён быў названы ўніверсітэтам года па версіі выдання The Sunday Times.
Саламірскае
Саламі́рскае — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Крашанка, за 20 км на поўдзень ад горада Полацк, каля вёскі Саламір’е.
Плошча паверхні возера 0,4 км². Даўжыня 1,4 км, найбольшая шырыня 0,44 км. Даўжыня берагавой лініі 4,01 км. Найбольшая глыбіня 2,9 м, сярэдняя 1,7 м. Аб’ём вады 0,68 млн м³. Плошча вадазбору 5,5 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны спадзістыя вышынёй 3—6 метраў. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 10—300 м. Берагавая лінія звілістая, утварае 3 залівы. Берагі нізкія і забалочаныя, на паўночным захадзе, поўначы і ўсходзе — сплавінныя. Дно возера плоскае, у прыбярэжнай зоне да глыбіні 1—1,5 м пясчанае. На большых глыбінях дно выслана сапрапелем.
Возера эўтрофнае. Расліннасць пашырана да глыбіні 2 м. Прыбярэжная расліннасць займае палосу шырынёй 30—75 м. У Саламірскае ўпадае ручай з возера Ляшчынава, выцякае ручай у возера Зыкоўскае.
У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, акунь, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.
Юань Лунпін
Юань Лунпін (袁隆平; 7 верасня 1930 — 22 мая 2021) — кітайскі вучоны-аграном, вядомым як «бацька гібрыднага рысу».
Біяграфія
Нарадзіўся 7 верасня 1930 года.
Памёр Юань Лунпін на 91-м годзе жыцця. Жалобная цырымонія прайшла ў горадзе Чанша, што ў правінцыі Хунань (Цэнтральны Кітай).
Навуковая дзейнасць
У 1973 годзе Юань Лунпін вывеў першы ў свеце высокаўраджайны гібрыдны сорт рысу, які пазней пачаў шырока вырошчвацца ў Кітаі і іншых краінах, што дазволіла значна павысіць ураджайнасць. Больш за паўстагоддзя пайшло на даследаванне і распрацоўку гібрыднага рысу. Праводзіў даследаванні на насенняводчай базе ў астраўной правінцыі Хайнань на поўдні Кітая. Агульная пасяўная плошча гібрыднага рысу ў Кітаі з цягам часу перавысіла 16 мільёнаў гектараў, што складае 57 % ад агульнай плошчы пасеваў сельскагаспадарчай культуры, а пасяўная плошча гібрыднага рысу за мяжой дасягнула 8 млн га.
Узнагароды
Кавалер Ордэна Рэспублікі КНР.
Чэрвена
Чэрвена (Cerveno) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Брэшыя.
Насельніцтва складае 667 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 31 чал./км². Займае плошчу 21 км². Паштовы індэкс — 25040. Тэлефонны код — 0364.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Марцін Турскі.
Глеб Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі
Глеб Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі (, маёнтак Блонь Ігуменскага павета Мінскай губерні, цяпер вёска Блонь Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці —, Казань) — савецкі антраполаг і археолаг (спецыяліст па ранняму палеаліту); этнограф (народы Крыма і Каўказа); геолаг, доктар гістарычных навук.
Сын «чорнаперадзельцаў» Анатоля і Варвары Бонч-Асмалоўскіх.
Яго магіла — помнік федэральнага значэння.
Біяграфія
Г. А. Бонч-Асмалоўскі скончыў школу ў маёнтку бацькі (Блонь), Мінскае камерцыйнае вучылішча і Мінскую гімназію. У 1909 годзе паступіў у Пецярбургскі ўніверсітэт на «Фізіка-матэматычны факультэт па натуральнаму разраду», але скончыў яго толькі пасля Першай Сусветнай вайны і рэвалюцыі, у 1923 г. Ва ўніверсітэце ён цікавіўся палеалітам і этнаграфіяй. У 1909 годзе ён пазнаёміўся ​​з побытам Асеціі, а ў 1910—1912 гадах у экспедыцыі Рускага музея збіраў на Каўказе этнаграфічны матэрыял па хеўсурах. Быў удзельнікам студэнцкага Эрмітажнага гуртка.
Улетку 1912 Г. А. Бонч-Асмалоўскі падпісаў прашэнне аб звальненні з універсітэта і пайшоў на вайсковую службу. Падчас 1-й сусветнай вайны быў разведчыкам на фронце, атрымаў кантузію, вясной 1917 захварэў на сухоты. Быў адпраўлены на лячэнне ў Петраград падчас Лютаўскай рэвалюцыі; на фронт не вярнуўся. У 1919—1924 гг. ён удзельнічаў у этнаграфічных экспедыцыях і раскопках у розных раёнах Крыма, збіраў звесткі пра абрады татараў у Судацкім і Бахчысарайскім раёнах, займаўся набыццём для музея прадметаў побыту крымскіх татар. Сумесна з арыенталістам (1889—1933) з 20 чэрвеня па 30 кастрычніка 1923 года Г. А. Бонч-Асмалоўскі збіраў калекцыі для Рускага музея і адначасова адбіраў матэрыялы для Цэнтральнага музея Таўрыды.
У 1920—1921 гг. яго прызначылі загадчыкам Крымскім камітэтам па справах музеяў (Крымахрысам, які займаўся нацыяналізацыяй і вопісам прадметаў мастацтва, кінутых у перыяд рэвалюцыі ў Крыме), стварыў паўднёвабярэжнае кнігасховішча на базе бібліятэкі Крымскага горнага клуба. Пасля гэта дапамагло захаваць унікальныя выданні з калекцый нацыяналізаваных палацаў і маёнткаў. Адмовіўшыся ад галавакружнай кар'еры загадчыка багатай калекцыі паўвострава Крым, у снежні 1921 года Глеб Анатольевіч вярнуўся ў Петраград, каб заняцца археалогіяй.
З 1 кастрычніка 1922 года ён пачаў служыць супрацоўнікам этнаграфічнага аддзела Рускага музея. З 1924 па 1930 гг. Г. А. Бонч-Асмалоўскі — асістэнт кафедры антрапалогіі Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта, у Рускім музеі ў пасадзе «Старэйшага Памочніка Захавальніка Рускага Музея па этнаграфічнаму аддзелу».
З 1930 па 1933 гг. ён — старшы навуковы супрацоўнік у Дзяржаўнай Акадэміі гісторыі матэрыяльнай культуры, старшы спецыяліст і загадчык чацвярцічнага аддзела Геалагічнага інстытута АН СССР. Член Праўлення Ленінградскага аддзялення Расійскага таварыства па вывучэнні Крыму.
У 1926—1927 і 1934 разам з К. Палікарповічам праводзіў раскопкі палеалітычных паселішчаў на Гомельшчыне і Смаленшчыне (Бердыж, Гамкава, Каменная гара). Апісаў спосабы вырабу і функцыі каменных прылад працы першабытнага чалавека, паказаў пераемнасць культуры і фізічнага тыпу чалавека ранняга і позняга палеаліту.
Удзельнік этнаграфічных і археалагічных экспедыцый на Каўказе і ў Крыме. Арыштаваны АДПУ у 1934. Асуджаны на 3 гады лагераў. Пакаранне адбываў у Варкуце. Пасля вызвалення жыў пад Ленінградам. Рэабілітаваны ў 1942. Памёр у эвакуацыі ў Казані.
Арыштаваны 29 лістапада 1933 года па абвінавачванні ў дачыненні да «нацыяналістычнай фашысцкай арганізацыі» (Справа славістаў) і 12 кастрычніка 1934 года асуджаны Асаблівай нарадай па арт. 58, п. 10, 11 КК РСФСР на 3 гады ВТЛ (ва Ухтпечлагу, Варкута) геолагам рудніка і буркалоны разведкі вугалю; унёс шэраг навін у практыку вуглеразведкі. Вызвалены датэрмінова па дыферэнцыраваных 25 лютага 1936 г. без права пражывання ў буйных гарадах. Пасля вяртання ў Ленінград, 19 мая 1936 года, Г. А. Бонч-Асмалоўскі накіраваў галоўнаму пракурору Вышынскаму ліст, хадайнічаючы аб вызваленні нявінна асуджаных, якія адбываюць пакаранне ў Варкуцінскіх лагерах. Жыў «на 101 км» на станцыі Арэдзеж Ленінградскай вобласці, дзе арганізаваў хатнюю антрапалагічную лабараторыю, у 1936—1941 гг. працаваў па дагаворах з выдавецтвам АН і Інстытутам антрапалогіі 1-га МДУ над двухтомнай манаграфіяй «Палеаліт ​​Крыма».
1-ы том, «Грот Кіік-Коба», быў выдадзены ў 1940 г. 22 лютага 1941 г. знятая судзімасць. Г. А. Бонч-Асмалоўскі вяртаецца ў Ленінград. Працаваў старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута гісторыі матэрыяльнай культуры АН СССР і пазаштатным прафесарам Ленінградскага ўніверсітэта.
2-і том манаграфіі, «Кісць выкапнёвага чалавека з грота Кіік-Коба», падпісаны ў друк 5 сакавіка 1941. Вышэйшая атэстацыйная камісія, разгледзеўшы 2 тамы манаграфіі, прысудзіла Г. А. Бонч-Асмалоўскі ў пачатку вайны ступень доктара навук без абароны дысертацыі.
3-і том манаграфіі «Шкілет ступні і галёнкі выкапнёвага чалавека з грота Кіік-Коба» пабачыў свет пад выданнем В. В. Бунака ў 1954 г.
У лістападзе 1941 г., падчас блакады Ленінграда, Г. А. Бонч-Асмалоўскі ў групе супрацоўнікаў інстытута матэрыяльнай культуры АН СССР эвакуіраваўся ў Казань разам з апошняй жонкай, Н. В. Тагеевай. З 1942 г. ён выкладаў у Казанскім дзяржаўным універсітэце антрапагенезу, працаваў над рукапісам трэцяга тома манаграфіі і, адначасова, быў супрацоўнікам Інстытута фізіялогіі АН СССР, якім кіраваў.
Г. А. Бонч-Асмалоўскі памёр раптам 1 лістапада 1943 ва ўзросце 52 гадоў.
Сям’я
Яго другая жонка — Вольга Георгіеўна Бонч-Асмалоўская, народжаная Марозава (7.5.1895, Санкт-Пецярбург — 7.11.1975, Ленінград, пахавана ў Дубне Маскоўскай вобл.) — мастачка, празаік, аўтар кнігі «Одна Судьба», апавяданняў і ўспамінаў. Дачка сапраўднага стацкага саветніка, вучонага лесавода «…батаніка, глебазнаўца і географа канца XIX стагоддзя — пачатку XX стагоддзя, класіка расійскага лесаводства», прафесара Ляснога інстытута, кіраўніка Жаночых сельскагаспадарчых курсаў Георгія Фёдаравіча Марозава (1867—1920) і Лідзіі Мікалаеўны, народжанай Зандрок.
Сын Вольгі Георгіеўны ад 1-га шлюбу — Георгій Паўлавіч Сомаў (12.4.1917, Крым — 1.10.2009, Уладзівасток), мікрабіёлаг, акадэмік РАМН, дырэктар інстытута эпідэміялогіі і мікрабіялогіі ср РАМН (1983—1988).
Сын Вольгі Георгіеўны і Глеба Анатольевіча — Андрэй Глебавіч Бонч-Асмалоўскі (13.1.1929, Ленінград — 29.1.2001, Санкт-Пецярбург), фізік-тэарэтык, доктар фізіка-матэматычных навук АІЯД (Аб’яднаны інстытут ядзерных даследаванняў, Дубна, Маскоўская вобласць).
Духаўская (вёска)
Духаўская (Духовская) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Цюшынскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Бабічаў
Ба́бічаў — прозвішча.
Сцеберакі
Сцебера́кі (, Стеберяки) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Любанскага сельсавета.
Назва
Назва балцкага паходжання, звязаная з агульнабалцкімі stabas «камень» i ragas «рог; выступ». У літоўскай мове stabas звузілася да значэнняў «ідал; слуп», у латышскай — да значэння «слуп». Пачатковае значэнне «камень» захавалася ў старапрускай мове і ў старажытнай балцкай гідраніміі на Падняпроўі.
Назву Сцеберакаў параўноўваюць з назвай сакралізаванага ў латышоў каменнага выступу (выхад скальнай пароды) Staburags на беразе Дзвіны. Першапачатковае значэнне «Стабурагс» — «Каменны рог», і «рогам» той скальны выступ названы паводле формы.
У сцеберацкай назве «рог», «рогі» адносілася не да формы камянёў, а да выяў пітных рагоў, якія выбіты на некалькіх сакралізаваных камянях у лесе паблізу ад вёскі. Назва значыць «Каменныя рогі» або, больш імаверна, «Слупы-рогі» (на камянях побач рагоў выяўлены слупы з паўсферай наверсе). Імаверна ранейшая, балцкая форма назвы — *Stabarãgiai.
Непасрэдна каля Сцеберакаў знаходзіцца таксама вёска з балцка-літоўскай назвай Кішкарэпы («Заячая рэпа»).
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Іжа, пазней у складзе гміны Вішнева.
«Сцеберацкія валы»
Каменныя валы Сцеберацкія — група з пяці невялікіх валуноў у лясным урочышчы Сівіха паблізу вёскі Сцеберакі. Камяні пастаўлены вертыкальна і арыентаваны ў кірунку поўначы, на іх паверхнях выбіты знакі («слупы» і «рогі»).
Паводле народнага падання, камяні — валы і араты, якія скамянелі за працу на Вялікдзень. Паданне лічыцца пазнейшым, а ранейшае прызначэнне гэтага месца з камянямі звязваецца з балцкай міфалогіяй Сусветнай восі, арыентаванай на Палярную зорку.
NGC 5935
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Духаўская (пасёлак станцыі)
Духаўская (Духовская) — пасёлак станцыі ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Цюшынскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны пасёлак быў пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалены ў верасні 1943 года.
Костачка
Костачка — пакрытае драўніннай абалонкай ядро ў некаторых пладах.
Таксама костачкамі часта называюць любое насенне, якое сустракаецца ў мякаці садавіны, ягад або гародніны (кавуновыя костачкі).
Выкарыстанне
Перш за ўсё, костачкі выкарыстоўваюцца як насенне для размнажэння раслін.
Абрыкосавыя і персікавыя костачкі служаць заменнікам горкага міндаля.
Костачкі, таксама як і іншыя тыпы насення, выкарыстоўваюцца як сыравіна для атрымання алеяў.
У касметалогіі здробненыя костачкі выкарыстоўваюцца для атрымання скрабаў.
Існуюць сарты садавіны і ягад без костачак, спецыяльна выведзеныя для зручнасці спажыўцоў (вінаград кішміш і іншыя).
Марна (дэпартамент)
Плошча тэрыторыі 8162 км². Праз дэпартамент працякаюць рэкі Марна і Вэля.
Дэпартамент уключае 5 акруг, 44 кантона і 619 камун.
Марна — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Шампань. Назва паходзіць ад ракі Марна. Адміністрацыйны цэнтр дэпартамента да 1998 г. насіў назву Шалон-сюр-Марн. Адной з галоўных славутасцей Марны лічыцца горад Рэймс, дзе каранаваліся французскія каралі.
Светлагорскі раён
Светлагорскі раён  — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Светлагорск.
Геаграфія
Размешчаны на поўначы вобласці, на раўніне Гомельскае Палессе, паўночная частка — на Цэнтральнабярэзінскай раўніне. Клімат — умерана-кантынентальны. Працякае рака Бярэзіна з прытокамі. У раёне знаходзіцца Саснаваборскае вадасховішча.
Мяжуе з раёнамі: на поўначы — з Бабруйскім (Магілёўскай вобласці), на ўсходзе — са Жлобінскім, на паўднёвым усходзе — з Рэчыцкім, на паўднёвым захадзе — з Калінкавіцкім, на захадзе — з Акцябрскім. У раёне — горад Светлагорск, гарадскі пасёлак Парычы, рабочы пасёлак Сасновы Бор, 101 сельскі населены пункт; 8 сельскіх Саветаў: Асташкавіцкі, Баравікоўскі, Давыдаўскі, Краснаўскі, Мікалаеўскі, Парыцкі, Сасноваборскі, Чыркавіцкі.
Гісторыя
Паводле вопісу 1639 г. вядомы Парыцкі двор — тэрыторыя, якая ўключала ў сябе большую частку сучаснага Светлагорскага раёна, у тым ліку с. Шацілавічы (цяпер г. Светлагорск). Цэнтрам Парыцкага двара было с. Парычы (цяпер гарадскі пасёлак). Парыцкі двор знаходзіўся ў складзе Бабруйскага староства, якое ўваходзіла ў Рэчыцкі павет Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага (Рэч Паспалітая).
У вопісу 1684 г. маецца Парыцкае войтаўства Бабруйскага староства.
Пасля 22 ліпеня 1793 г., у выніку II-га падзелу Рэчы Паспалітай і ўключэння Менскага ваяводства ў Расійскую Імперыю, утворана Парыцкая воласць Бабруйскага павета Мінскай губерні (у 1795—1796 гг. — Мінскае наместніцтва).
З 25 сакавіка 1918 г. Парыцкая воласць — у абвешчанай Беларускай Народнай Рэспубліцы; з 1 студзеня 1919 — у Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы, з 27 лютага 1919 — у Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы, з 31 ліпеня 1920 — зноў у адноўленай БССР, якая ўваходзіла з 30 снежня 1922 да 26 снежня 1991 ў СССР, з 19 верасня 1991 — Рэспубліка Беларусь.
У 1921 г. Мінская губерня была скасавана, а яе паветы (у тым ліку Бабруйскі) сталі ўваходзіць непасрэдна ў БССР. 20 жніўня 1924 г. воласці (у тым ліку Парыцкая) і паветы скасаваны.
17 ліпеня 1924 года ўтвораны Парыцкі раён, які ўваходзіў у Бабруйскую акругу (існавала да 26 ліпеня 1930 года), а затым: з 20 лютага 1938 года — у Палескую, з 20 верасня 1944 — у Бабруйскую, з 8 студзеня 1954 — у Гомельскую вобласць.
9 чэрвеня 1960 года цэнтр Парыцкага раёна перанесены ў г. п. Шацілкі. 29 ліпеня 1961 года г. п. Шацілкі пераўтвораны ў горад Светлагорск, а Парыцкі раён перайменаваны ў Светлагорскі.
25 снежня 1962 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак Акцябрскі, Акцябрскі, Валосавіцкі, Краснаслабодскі, Ламавіцкі, Любанскі, Ляскавіцкі, Парэцкі, Пратасаўскі сельсаветы скасаванага Акцябрскага раёна, Дворышчанскі і Шчадрынскі сельсаветы перададзены Жлобінскаму раёну. 7 сакавіка 1963 года Светлагорск атрымаў статус горада абласнога падпарадкавання. 30 ліпеня 1966 года Акцябрскі, Валосавіцкі, Краснаслабодскі, Ламавіцкі, Любанскі, Ляскавіцкі, Парэцкі, Пратасаўскі, сельсаветы перададзены адноўленаму Акцябрскаму раёну. 12 ліпеня 1973 года Чэрнінскі сельсавет перайменаваны ў Мікалаеўскі. 30 сакавіка 1992 года ўтвораны Печышчанскі сельсавет. 4 студзеня 2002 года горад Светлагорск і Светлагорскі раён аб’яднаны ў адну адміністарцыйную адзінку. 1 снежня 2009 года скасаваны Казлоўскі, Палескі і Печышчанскі сельсаветы. 12 лістапада 2013 года Парыцкі і Сасноваборскі пассаветы рэарганізаваны ў Парыцкі і Сасноваборскі сельсаветы.
Эканоміка
Асноўнай галіной развіцця ў Светлагорскім раёне з’яўляецца прамысловая вытворчасць. У 2017 годзе ў структуры эканомікі галіна займае 74,2 %, працуе больш за 40 % агульнай колькасці занятых.
Амаль палова вырабленай прадукцыі рэалізуецца на экспарт.
На тэрыторыі маецца спецыяльная эканамічная зона Гомель-Ратон. На 1 кастрычніка 2018 налічвалася 2011 огранизаций малога і сярэдняга бізнесу, у тым ліку 509 адзінак — мікра — і малыя арганізацый, 15 адзінак — сярэдніх арганізацый і 1487 індывідуальных прадпрымальнікаў. Удзельная вага падаткаў, якія паступілі за студзень-верасень 2018 гадоў ў раённы бюджэт складала 17,1 % ад агульных падатковых паступленняў.
Структура прадпрыемстваў малога бізнэсу: гандаль, будаўніцтва, паслугі, вытворчая дзейнасць, транспарт, іншае — 4
Гандаль
Гандлёвая інфраструктура раёна ўключае ў сябе 407 крам гандлёвай плошчай 37,1 тыс. квадратных метраў.
Сетка агульнадаступнага грамадскага харчавання складаецца з 69 прадпрыемстваў на 3742 пасадачных месцаў, 7 прадпрыемстваў гандлю, якія маюць статус фірмовай гандлёвай сеткі, 12 аб’ектаў прыдарожнага сэрвісу, 5 рынкаў.
У сельскай мясцовасці назіраецца тэндэнцыя па ліквідацыі стацыянарных гандлёвых кропак і пашырэнні працы аўтакрам.
Прамысловасць
У Светлагорскім раёне працуюць прадпрыемствы хімічнай, цэлюлозна-папяровай, будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці, цеплаэлектрацэнтраль і інш.
Доля прамысловых прадпрыемстваў раёна ў аб’ёме вытворчасці Гомельскай вобласці складае каля 2,3 %. Асноўнымі прадпрыемствамі з’яўляюцца Хімвалакно і ЦКК, якімі вырабляецца каля 74 % ад агульнага аб’ёму выпускаемай у раёне прамысловай прадукцыі.
Сельская гаспадарка
Сельская гаспадарка раёна спецыялізуецца на малочна-мясным кірунаку з развітай вытворчасцю збожжа, бульбы, садавіны, гародніны, кармоў.
Плошча сельгасугоддзяў складае 58,0 тысячы гектар, у тым ліку ворыва 29,4 тысячы гектар. З іх 24 малочнатаварныя фермы, 1 свінагадоўчы комплекс, 1 комплекс па вырошчванні маладняку буйной рагатай жывёлы. Сельскагаспадарчыя ўгоддзі раёна па кадастравай ацэнцы маюць — 24,3 бала, ворныя землі ацэньваюцца ў 26,5 бала. У асноўным пераважаюць пясчаныя (80 %) і тарфяна-балотныя (18 %) глебы, супясчаныя складаюць 2 %
У Светлагорскім раёне функцыянуе 12 сельскагаспадарчых прадпрыемстваў:
Транспарт і сувязь
Даўжыня чыгунак — 38 км Праз раён праходзіць, не электрыфікаваная аднашляхавая чыгуначная лінія Жлобін — Калінкавічы, са станцыямі: Светлагорск, (ст. ГРЭС, ст. Корд — грузавыя станцыі, для обслужования прадпрыемстваў горада) Жэрдзь, п.п. Узнаж, Астанкавічы, п.п. Плудзім
З 2018 у рамках праграмы мадэрнізацыі чыгункі, пачалася электрыфікацыя ўчастка Жлобін — Калінкавічы на тэрыторыі Светлагорскага раёна.
Частка раёна на левым беразе Бярэзіны, з вёскамі Іскра і Дзеднае, злучае аўтамабільны мост, у раёне Чыркавічаў, трасы.
Адзіным транспартным прадпрыемствам у раёне з’яўляецца — філіял «Аўтобусны парк № 5» ААТ «Гомельаблаўтатранс».
Маршрутная сетка складаецца з 13 гарадскіх, 28 прыгарадных, 3 міжгародніх і 1 міжнароднага маршруту.
Транспартным ядром рэгулярных пасажырскіх перавозак з’яўляецца Светлагорск з аднайменнай аўтастанцыяй. Ранняе аўтастанцыя былі і ў пасёлку Парычы, але была зачыненая ў замен на аўтакасы.
Большая частка населеных пунктаў раёна з’ядналіся рэгулярным транспартным (аўтобусным) паведамленнем з раённым цэнтрам акрамя вёсак: Астанкавічы, Берлаж, Высокі Барок, Дзеднае, Ельнічкі, Завічча, Затон, Мартынаўка, Пагонцы, Прытыка, Церабуліны.
Вёскі Мядкоў, Расава, Рудня, Якімава Слабада — уключаныя ў сетку гарадскіх аўтобусных маршрутаў.
Праца сістэмы сувязі у раёне прадстаўлена Светлагорскім вузлом электрычнай сувязі Гомельскага філіяла рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Белтэлекам», Светлагорскім раённым вузлом паштовай сувязі Гомельскага філіяла рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Белпошта». У раёне — працуе 21 аддзяленне паштовай сувязі.
Будаўніцтва
Будаўнічая галіна прадстаўленая прадпрыемствамі:
Адукацыя
Сістэма адукацыі і спорту раёна ўключае ў сябе 70 устаноў, у якіх навучаецца і выхоўваецца больш як дванаццаць тысяч дзяцей. Сістэма складаецца з 70 устаноў: 27 устаноў агульнай сярэдняй адукацыі (1 гімназія, 17 сярэдніх школ, 3 базавыя школы, 6 вучэбна-педагагічных комплексаў «яслі-сад-школа»), 30 устаноў дашкольнай адукацыі (з іх 2 цэнтра развіцця дзіцяці), 1 цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі, 1 социально-педагагічны цэнтр, 6 устаноў дадатковай адукацыі, 4 спартыўныя школы, 1 Светлагорскі раённы фізкультурна-спартыўны клуб).
Адукацыйны працэс у 2017/2018 навучальным годзе ажыццяўляюць 1726 педагагічных работнікаў.
Установы сярэдняй адукацыі раёна прадстаўлены школамі, гімназіяй. У раёне рэалізуецца праграма па профільным навучанні, якім прадугледжаныя вывучэнне асобных вучэбных прадметаў на павышаным узроўні. Установы сярэдняй адукацыі:
Культура
Галіна складаецца з дзяржаўных устаноў культуры:
Славутасці
Сярод старадаўніх славутасцей — Здудзіцкі каменны крыж. У 17 ст. на тэрыторыі раёна знаходзіўся г. Казімір, які меў Магдэбургскае права. ''Гл. таксама раздзелы аб славутасцях у артыкулах пра населеныя пункты раёна.''
Вядомыя асобы
''Гл. таксама раздзелы аб вядомых асобах у артыкулах пра населеныя пункты раёна.''
Кіраўская ваенна-аператыўная група
Кіраўская ваенна-аператыўная група; Кіраўская ВАГ Ваенна-аператыўная група пры Кіраўскім падпольным райкоме КП(б)Б — партызанскае злучэнне, якое дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Кіраўскага, Клічаўскага, Бабруйскага і Рагачоўскага раёнаў; таксама назва органа кіраўніцтва гэтым злучэннем. Уваходзіла ў Магілёўскае партызанскае злучэнне.
Створана ў ліпені 1943 года ў адпаведнасці з пастановай Магілёўскага падпольнага абкома КП(б)Б і загадам Магілёўскай (абласной) ВАГ на базе 537-га, 538-га, 100-га партызанскіх атрадаў і Кіраўскага спецатрада (пазней 539-ы атрад) расфарміраванай 9-й Кіраўскай партызанскай брыгады. У жніўні 1943 года ў Кіраўскую ваенна-аператыўную групу ўключаны 620-ы атрад (пазней 620-ы партызанскі атрад імя В. І. Чапаева, у студзені 1944 года перабазіраваны ў Клецкі раён і ўключаны ў склад Баранавіцкага партызанскага злучэння паўднёвай зоны). У верасні 1943 года створаны 540-ы партызанскі атрад. У кастрычніку 1943 537-ы партызанскі атрад разгорнуты ў 537-ы партызанскі полк, у чэрвені 1944 года 539-ы партызанскі атрад — у 9-ю партызанскую брыгаду імя С. М. Кірава. 27 чэрвеня 1944 года ваенна-аператыўная група (2986 партызан) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Ханна Спірыт
Ханна Луіза Спірыт (Hannah Louise Spearritt, нар. 1 красавіка 1981, Грэйт-Ярмут, Норфалк, Вялікабрытанія) — англійская і.
Біяграфія
Нарадзілася ў Грэйт Ярмут, з’яўляецца малодшай з трох дзяцей у сям’і, яе старэйшая сястра, Таня Спірыт, — былая мадэль, а цяпер дызайнер, а дзядзька, Эддзі Спірыт, — былы прафесійны футбаліст.
Ханна пачала кар’еру ў шоу-бізнесе ў 3 гады. Яна здымалася для выдання Mothercare. У 12 гадоў яна прыняла ўдзел у тэатральнай пастаноўцы Annie ярмуцкага таварыствы тэатра і оперы, пасля чаго яе заўважылі і запрасілі ў National Youth Music Theatre. З іх трупай Ханна ўдзельнічала ў пастаноўках 'Pendragon' (1994—1995); з гастролямі 'Pendragon' Ханна пабачыла Нью-Ёрк і Ганконг, 'Tin Pan Ali' (1996) і 'Bugsy Malone' (1997).
У 1998 годзе Спірыт сыграла ў тэлестужцы «The Cater Street Hangman», а таксама з’явілася ў «National Lottery Show» і «Blue Peter».
Аднойчы ёй на вочы трапілася нататка пра кастынг у поп-гурт «S Club 7»; яна адправілася на кастынг і прайшла яго.
Членам групы Ханна была з 1998 па 2003 год. За гэты час, гурт — тройчы праехаў з гастролямі Злучанае Каралеўства, выйграў дзве прэстыжных узнагароды BRIT і некалькі іншых, а таксама стварыў некалькі ўласных тэлепраектаў — «Miami 7» (1999), «L.A. 7» (2000), «Hollywood 7» (2001) і «Viva S Club» (2002).
Спірыт, як і яе калега па гурту Рэйчэл Стывенс, часта здымалася ў адкрытым выглядзе для самых розных выданняў і рэгулярна трапляла ў 'сто самых сексуальных жанчын' па версіі 'FHM' у перыяд з 2000 па 2004 г.
Зрэшты, для развіцця яе кар’еры важней было тое, што яна знялася ў кінастужцы «Seeing Double» (2003).
У 2001 годзе высвятлілася, што Спірыт ужо 6 месяцаў таемна сустракалася з калегам па групе Полам Катэрмолам. У 2002 яна першай пакінула з 'S Club 7', якая з прычыны гэтага ператварылася ў проста 'S Club' і ў 2003 цалкам распалася. Гэта не паўплывала на яе адносіны з Полам, якія доўжыліся да 2006 г.
Цяпер Ханна заручана з Эндру Лі Потсам.
Рака Святога Лаўрэнція
Рака Святога Лаўрэнція (fleuve Saint-Laurent, Saint Lawrence River) — рака ў Паўночнай Амерыцы, якая працякае па тэрыторыі ЗША і Канады і злучае Вялікія азёры з Атлантычным акіянам. Даўжыня 3350 км.
Вадазбор 1290 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 14 тыс. м³/сек.
Гісторыка-культурнае значэнне
Рака носіць назву, дадзеную ёй Жакам Карцье. Акрамя ракі, гэтую ж назву атрымаў таксама заліў, у які яна ўпадае. Пасля падарожжаў Шамплена даліна ракі Св. Лаўрэнція стала цэнтрам французскай каланізацыі рэгіёна: тут сфарміравалася частка тэрыторыі Новай Францыі — правінцыя Квебек з гарадамі Манрэаль, Квебек, Леві і Труа-Рыўер. Пад час Сямігадовай вайны гэтыя землі былі захоплены брытанцамі. Нягледзячы на гэта, рэгіён працягвае быць цэнтрам французскай мовы і культуры ў Паўночнай Амерыцы. Рака стала першым прасторным шляхам для гандляроў пушнінай і каланістаў, а ў наш час для вялікіх акіянскіх грузавых судоў.
Флора і фаўна
На рацэ можна сустрэць бялух, фінвалаў і блакітных кітоў. Спалучэнне раслін, жывёл і птушак, якія жывуць па берагах ракі, адно з найбольш стракатых на зямлі. У рацэ водзяцца сотні відаў рыб, больш 20 відаў земнаводных і паўзуноў, а таксама 12 відаў водных сысуноў. На балотах і ўздоўж берагоў гняздуюцца каля 300 відаў птушак.
Гаспадарчае значэнне
Басейн ракі — адзін з самых густанаселеных і асвоеных у Канадзе. Тут развіты як сельская гаспадарка (мяса-малочная жывёлагадоўля, вырошчванне пшаніцы), так і прамысловасць. У басейне ракі пражывае каля 20 мільёнаў чалавек, у тым ліку каля 4 мільёнаў — у горадзе Манрэаль.
Анатоль Ізотавіч Зелянкоў
Анатоль Ізотавіч Зелянкоў (нар. 24 студзеня 1947, в. Крупец, Добрушскі раён, Гомельская вобласць, БССР) — савецкі і беларускі філосаф, прафесар, доктар філасофскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь, загадчык кафедры філасофіі і метадалогіі навукі факультэта філасофіі і сацыяльных навук Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Германія ў Першай сусветнай вайне
Герма́нія ўступіла ў Першую сусветную вайну 1 жніўня 1914 года, абвясціўшы вайну Расіі. 3 жніўня вайну Германіі аб'явіла Францыя, а 4 жніўня — Брытанская імперыя.
Анатоль Ізотавіч Зелянкоў
Біяграфія
Нарадзіўся 24 студзеня 1947 года ў вёсцы Крупец Добрушскага раёна Гомельскай вобласці.
Германія ў Першай сусветнай вайне
Гісторыя
Нагодай для пачатку вайны стала забойства аўстрыйскага эрцгерцага Франца Фердынанда сербскім студэнтам. Германская імперыя падтрымала свайго саюзніка Аўстра-Венгрыю і, 1 жніўня запатрабаваўшы ад Расіі спыніць мабілізацыю, абвясціла апошняй вайну.
Анатоль Ізотавіч Зелянкоў
Біяграфія
У 1971 годзе скончыў аддзяленне філасофіі гістарычнага факультэта БДУ, а ў 1974 годзе — Інстытут філасофіі і права (ІФП) АН БССР (з 1991 — НАН Беларусі). У 1975—1992 гг. — выкладчык, дацэнт, прафесар (1987), загадчык кафедры філасофіі ў БДУ. З 1992 г.па 1996 — прарэктар па вучэбнай рабоце БДУ. З 1996 г. па 2005 г. з’яўляўся дэканам філасофска-эканамічнага факультэта (з 2000 г. — факультэта філасофіі і сацыяльных навук). З 1987 года і па цяперашні час — загадчык кафедры філасофіі і метадалогіі навукі БДУ.
Германія ў Першай сусветнай вайне
Гісторыя
Германія прымала актыўны ўдзел у вайне. Нямецкія войскі ваявалі на Заходнім, Усходнім, Італьянскім і Балканскім франтах. Акрамя гэтага нямецкія каланіяльныя войскі вялі баявыя дзеянні ў Афрыцы. Германскі флот дзейнічаў у Паўночным, Балтыйскім марах, у Атлантычным, Ціхім і Індыйскім акіянах, Германія таксама вяла неабмежаваную падводную вайну. Германія была лідарам ваенна-палітычнага блока Цэнтральных дзяржаў.
Анатоль Ізотавіч Зелянкоў
Педагагічная дзейнасць
За больш чым 40-гадовы перыяд прафесійнай дзейнасці чытаў розныя лекцыйныя курсы па філасофіі і метадалогіі навукі, эпістэмалогіі, сацыяльнай філасофіі для студэнтаў і аспірантаў БДУ, а таксама ва ўніверсітэтах Польшчы, Балгарыі, Украіны, Расіі, ЗША, Германіі, Францыі, Грэцыі, Іспаніі, Бельгіі, Кітая і іншых краін. Чытаныя курсы: «Філасофія», «Філасофія ў сучасным свеце», «Тэорыя дыялектыкі», «Тэорыя пазнання», «Асновы сучаснай эпістэмалогіі», «Асновы сацыяльнай экалогіі», «Філасофія навукі», «Экалогія і культура», «Філасофія і метадалогія навукі», «Філасофія цывілізацый».
Германія ў Першай сусветнай вайне
Гісторыя
Пасля паражэння Цэнтральных дзяржаў у вайне па Версальскаму мірнаму дагавору асноўнай вінаватай Першай сусветнай вайны была названая Германія. Таксама пасля вайны Германія страціла ўсе калоніі, значную частку тэрыторыі. Памеры арміі і флоту былі моцна абмежаваныя, на краіну была ўскладзена выплата рэпарацый пераможцам.
Анатоль Ізотавіч Зелянкоў
Педагагічная дзейнасць
Падрыхтаваў 1 доктара і больш за 20 кандыдатаў філасофскіх навук.
Навуковая дзейнасць
У красавіку 1975 года абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Адмаўленне як метадалагічны прынцып навуковага пазнання». У кастрычніку 1986 года абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Філасофска-метадалагічны аналіз праблемы пераемнасці ў навуковым пазнанні». У 1987 годзе прысвоена вучонае званне прафесара па спецыяльнасці «Філасофія».
Тэўэльчэ
Тэўэ́льчэ (Tehuelche, ад "смелыя людзі" з мовы мапучэ), патагонцы (Patagones), аонікенк (сучасная саманазва: Aónik’enk) — карэннае насельніцтва Патагоніі. Назва фактычна азначае групу розных народаў, якая ў мінулым размаўляла на мове тэўэльчэ. У наш час каля 28 500 тэўэльчэ-аонікенк жывуць на поўдні Аргенціны (2015 г.)
Анатоль Ізотавіч Зелянкоў
Навуковая дзейнасць
Сфера навуковых інтарэсаў: Праблемы філасофіі і метадалогіі навукі, сацыяльнай экалогіі, глабалістыкі і філасофіі цывілізацый, сучаснай гуманітарнай адукацыі. З 1991 года — навуковы кіраўнік НДЛ сацыяльна-экалагічных і філасофска-культуралагічных даследаванняў, у рамках якой ажыццяўляюцца навуковыя даследаванні па актуальных праблемах метадалогіі сацыяльна-гуманітарнага пазнання; дынамікі культурных традыцый; сучаснага цывілізацыйнага працэсу і глабалізацыі; сацыяльнай экалогіі і культурнай кампаратывістыкі.
Тэўэльчэ
Гісторыя
Даследаванні паказваюць, што тэўэльчэ генетычна звязаны з іншым індзейскім насельніцтвам Новага Света. Археалагічныя раскопкі сведчаць аб культурнай бесперапыннасці існавання насельніцтва ў Патагоніі з 12 тысячагоддзя да н. э. Некаторыя даследчыкі на аснове генетычных дадзеных сцвярджаюць, што Патагонія насялялася ў выніку некалькіх міграцый каля 9 тысяч гадоў таму, 5 тысяч гадоў таму і 3,5 тысяч гадоў таму.
Анатоль Ізотавіч Зелянкоў
Навуковая дзейнасць
Член рэдкалегіі шэрагу навуковых часопісаў — «Весці НАН Беларусі», «Веснік БДУ», «Веснік ГДУ» «Філасофія і сацыяльныя навукі»; намеснік старшыні секцыі сацыяльна-гуманітарных навук Фонду фундаментальных даследаванняў НАН Рэспублікі Беларусь. На працягу 23 гадоў выконваў абавязкі старшыні Савета па абароне доктарскіх дысертацый па філасофскіх навуках пры БДУ. Прафесар Анатоль Ізотавіч Зелянкоў — аўтар больш за 240 навуковых прац, многія з якіх апублікаваны ў Расіі, Украіне, Германіі, Балгарыі, Польшчы і ў іншых краінах.
Тэўэльчэ
Гісторыя
Да сярэдзіны XIX ст. тэўэльчэ насялялі значныя прасторы Патагоніі ад Рыа-Негра да Магеланава праліва. Асноўнымі заняткамі жыхароў пампы з'яўлялася вандроўнае паляванне на гуанака і нанду. Да другой паловы XIX ст. ў паляванні не выкарыстоўвалі сабак. З XVI ст. у гэты рэгіён перасяляліся мапучэ. З таго ж часу пачаліся кантакты з еўрапейцамі. У еўрапейскай літаратуры доўгі час распаўсюджваўся міф аб патагонцах-волатах. Тэўэльчэ сапраўды адрозніваліся высокім ростам і былі вышэй за сярэдняга еўрапейца.
У канцы XVIII - пачатку XIX ст. насельніцтва Патагоніі перайшло да ўтрымання коняў, якія трапілі ў Паўднёвую Амерыку разам з еўрапейскімі каланістамі. Гэта прывяло да стварэння буйных сацыяльных груп, што ўключалі да некалькіх сотняў чалавек. Акрамя тэўэльчэ падобны лад жыцця ўпадабалі мясцовыя мапучэ. У другой палове XIX ст. урад Аргенціны канстатаваў, што на поўдні краіны адбываецца аб'яднанне індзейцаў вакол мапучэ, распаўсюджванне іх мовы і культуры.
З 1876 г. аргенцінскія ўлады садзейнічалі каланізацыі Патагоніі перасяленцамі з Еўропы. Каланісты займалі буйныя тэрыторыі для развіцця авечкагадоўлі. Адносіны паміж перасяленцамі і тэўэльчэ складваліся па-рознаму. З аднаго боку, індзейцам забаранялася паляваць на абгароджаных землях, з іншага — каланісты наладжвалі з імі гандлёвыя сувязі, выступалі пасрэднікамі ў кантактах з афіцыйнымі прадстаўнікамі Аргенціны і Чылі. Адмоўным наступствам еўрапейскага перасялення сталі эпідэміі хвароб, да якіх патагонцы не мелі імунітэта. У канцы XIX - пачатку XX ст. назіралася сталае скарачэнне груп тэўэльчэ. У 1905 г. эпідэмія адзёру вынішчала тэўэльчэ ў Чылі. Патагонскае насельніцтва Аргенціны хутчэй адаптавала культуру перасяленцаў і мапучэ, губляла свае карані. У другой палове XX ст. памерлі апошнія носьбіты мовы тэўэльчэ.
Асаблівасці культуры
Тэўэльчэ здаўна займаліся вандроўным паляваннем, пераважна на гуанака і нанду. У залежнасці ад сезону яны качавалі з усходу на захад услед за жывёламі. Сацыяльная арганізацыя гэтага часу была прадстаўлена дробнымі аб'яднаннямі да некалькіх дзесяткаў чалавек, якія ў сваю чаргу падзяляліся на малыя нуклеарныя сем'і. Паляўнічыя аб'яднанні ўзначальвалі правадыры гаўнок або янк. Адлік сваяцтва вёўся па матчынай лініі, але галоўнымі ў паляўнічых групах заставаліся мужчыны. У канцы XVIII - пачатку XIX ст. насельніцтва Патагоніі перайшло да ўтрымання коняў, што дазваляла весці больш эфектыўную гаспадарку. Тэўэльчэ працягвалі качавы лад жыцця, аднак для ўтрымання вялікіх статкаў і іх абароны патрабаваліся большыя па памерах аб'яднанні. Кожнае качавое аб'яднанне мела сваю тэрыторыю, ад назвы якой паходзіла агульнае імя аб'яднання.
Асноўным тыпам паселішча доўгія стагоддзі заставаліся часовыя стаянкі. Тэўэльчэ жылі ў лёгкіх намётах, што складаліся з драўлянага каркаса і накрываліся воданепранікальнымі скурамі гуанака, а потым коняў. У цэнтры намёта ладзіўся агмень, каля якога спалі незамужнія жанчыны. Астатнія чальцы сям'і спалі ў процілеглым куце ад уваходу.
Прылады працы рабілі з друзу, дрэва, костак жывёл. Свойская жывёлагадоўля ўзнікла толькі ў канцы XVIII ст. Найбольш распаўсюджаныя свойскія жывёлы — конь і сабака. Захаваліся некаторыя міфы і рытуалы, занатаваныя еўрапейскімі даследчыкамі.
Мова
Карэнная мова тэўэльчэ паходзіла з групы індзейскіх моў, распаўсюджанай на поўдні Паўднёвай Амерыкі. Мяркуецца, што яна першапачаткова фарміравалася на Чылаэ. Мова тэўэльчэ падзялялася на шэраг даволі адрозных дыялектаў і знікла з ужытку ў другой палове XX ст. У наш час распаўсюджаны іспанская мова і мова мапучэ.
Рэлігія
Да распаўсюджвання хрысціянства ў канцы XIX - першай палове XX ст. сярод тэўэльчэ былі распаўсюджаны анімістычныя вераванні. Вярхоўную істоту, што стварыла сусвет, тэўэльчэ звалі Каоч. Пасля стварэння зямлі і вады Каоч адыйшоў на ўсход. Вярхоўная злая істота Гуалічу на думку вернікаў існавала ў падземным свеце. Для абароны ад злых духаў і магіі патагонцы выкарыстоўвалі амулеты. Абрад пахавання суправаджаўся забойствам сабак і коняў памерлага. Хавалі галавою на ўсход. Над пахаваннем ўзводзіўся курган-чэнке.
Магнус фон Эберхарт
Ма́гнус фон Э́берхарт (Magnus von Eberhardt;, г. , Каралеўства Прусія — , г. ) — германскі ваенны дзеяч, генерал ад інфантэрыі.
Біяграфія
Сын генерал-маёра. Адукацыю атрымаў у кадэцкім корпусе (1874) і Ваеннай акадэміі (1880). Выпушчаны ў 93-і пяхотны полк. У 1883 годзе пераведзены ў 3-ці гвардзейскі пяхотны полк, з 1887 года ад'ютант 4-й гвардзейскай пяхотнай брыгады, з 1889 года — камандзір роты. У 1890 годзе пераведзены ў Генштаб, а ў 1894 годзе — у Ваеннае міністэрства. З 1898 года камандзір батальёна 12-га грэнадзёрскага палка. У 1900 годзе прызначаны начальнікам аддзела Вялікага Генштаба, служыў пад пачаткам генерала Гельмута фон Молътке. З 1903 года начальнік штаба X АК. З 1904 года камандзір гвардзейскага фузілерскага палка. З 1907 года начальнік штаба гвардзейскага корпуса. З 1911 года камандзір 19-й пяхотнай дывізіі. 22 сакавіка 1913 года прызначаны губернатарам Страсбурга.
Першая сусветная вайна
2 снежня 1918 года выйшаў у адстаўку. Апошнія гады жыў у Іене.
Аляксандр Мікалаевіч Стажараў
Аляксандр Мікалаевіч Стажараў (нар. ) — вучоны ў галіне біяхіміі, радыяцыйнай і экалагічнай медыцыны, педагог, доктар біялагічных навук (1987), прафесар (1990).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Ташкенце. Скончыў сярэднюю школу і ў 1965 годзе паступіў на лячэбны факультэт Мінскага медыцынскага інстытута, які скончыў у 1971 годзе. Працаваў асістэнтам на кафедры біяхіміі інстытута і вучыўся ў аспірантуры. У 1975 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З 1984 года на пасадзе дацэнта кафедры. У 1984—1988 гадах — дэкан па рабоце з замежнымі навучэнцамі. У 1990—1993 гадах займаў пасаду загадчыка кафедры радыяцыйнай медыцыны і экалогіі Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. Адначасова ў 1993—1996 гадах займаў пасаду дырэктара Навукова-даследчага інстытута радыяцыйнай медыцыны Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.
Навуковая і грамадская дзейнасць
А. М. Стажараву належаць каля 200 навуковых прац і 13 рацыяналізатарскіх прапаноў. Атрымаў новыя дадзеныя аб рэгуляторных механізмах энергетычнага абмену ў клетках, даказаў існаванне бялку падобнага актыну цягліц у мітахондрыях нямышачных клетак, выявіў яго структуру і функцыі. Аўтар прац па малекулярных асновах і медыцынскіх наступствах малых доз радыяцыі, уздзеянню фактараў знешняга асяроддзя на арганізм чалавека. У час працы ў Навукова-даследчым інстытуце радыяцыйнай медыцыны арганізаваў выкананне рэалізацыі медыцынскага раздзела Дзяржаўнай праграмы ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.
У 2014 годзе прызначаны старшынёй Нацыянальнай камісіі Беларусі па радыяцыйнай абароне пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь і прадстаўніком Урада Рэспублікі Беларусь у навуковым камітэце Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па дзеянні атамнай радыяцыі. На працягу шэрагу гадоў з’яўляўся членам назіральнага савета Беларуска-амерыканскага праекта па даследаванні рака і іншых захворванняў шчытападобнай залозы пасля Чарнобыльскай катастрофы. Член Нацыянальнай камісіі па радыяцыйнай абароне пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь, намеснік старшыні экспертнага савета Вышэйшай атэстацыйнай камісіі. Член экспертнай групы па рэагаванні ў выпадку ядзерных катастроф МАГАТЭ.
Аўтар навучальнага дапаможніка з грыфам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь «Медыцынская экалогія». Пад рэдакцыяй А. М. Стажарава выйшаў падручнік «Радыяцыйная медыцына», лабараторны практыкум «Радыяцыйная і экалагічная медыцына» і шэраг іншых дапаможнікаў.
Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод змяшаных пар
Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод змяшаных пар — штогадовае спаборніцтва беларускіх змяшаных пар па кёрлінгу (каманда павінна складацца з аднаго мужчыны і адной жанчынай). Праводзіцца з 2015 года. Арганізатарам з’яўляецца Беларуская асацыяцыя кёрлінга.
Пераможац чэмпіянату атрымвае права прэзентаваць Беларусь на міжнароднай арэне як змяшаная парная зборная па кёрлінгу.
.мкд
.мкд — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Паўночнай Македоніі, быў зарэгістраваны 20 сакавіка 2014 года. Даменам кіруе македонская акадэмічная даследчая сець MARnet.
З 19 лістапада па 3 снежня 2012 года агенцтва збірала магчымыя варыянты для новага дамена. 3 снежня MARnet абрала шэсць прапаноў: .мкд, .мак, .македонија, .рмкд, .рм і .рмак. На другім этапе працэсу грамадзяне Македоніі прагаласавалі за канчатковы варыянт Македонскага кірылічнага дамена. Канчатковы варыянт .мкд быў афіцыйна абвешчаны ў студзені 2013 года.
Сінінгія
Сінінгія (Sinningia) — род шматгадовых траў або паўхмызнякоў сямейства геснерыевыя з добра развітымі клубнямі і апушаным лісцем. Кветкі звычайна буйныя, 5-членыя, з яркім венцам званочкападобнай ​​формы. Вылучаюць 70 відаў сінінгіі. Паходжанне — Паўднёвая Амерыка.
Назва роду дадзена ў гонар Вільгельма Зінінга (1792—1874), галоўнага садоўніка батанічнага саду Бонскага ўніверсітэта.
Гібрыдныя сінінгіі вырошчваюць у аранжарэях і пакоях; цвітуць у красавіку-траўні. Размнажаюцца насеннем, клубнямі, лісцевымі чаранкамі, адцвілымі кветканосамі.
Санта-Марыя-дэі-Міраколі (Венецыя)
Царква Санта-Марыя дэі Міраколі (Santa Maria dei Miracoli) — царква эпохі ранняга Адраджэння ў Венецыі ў раёне Канарэджа.
Была пабудавана паміж 1481 і 1489 гадамі для абраза Дзевы Марыі Нікола ды П’етра, які валодае цудатворнай сілай. Асвечана 31 снежня 1489 года.