cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Міграцыйны крызіс у Літве (2021)
Канфлікты
У канцы ліпеня ўспыхнуў канфлікт у вёсцы Верабеяй, у якой знаходзілася каля 160 чалавек. Ініцыятары пратэсту абвясцілі галадоўку, забараніўшы есці нават дзецям. Да гэтага сутычкі ўзнікалі ў пункце Кабеляй і ў горадзе Друскінінкай — сумарна ў бойках з паліцэйскімі, якія ахоўваюць месцы размяшчэння нелегалаў, удзельнічалі больш за 100 чалавек. 2 жніўня ў пункце размяшчэння нелегалаў каля вёскі Руднінкай, дзе змяшчалася каля 380 чалавек, пачаліся пратэсты, якія былі падушаныя паліцыяй з дапамогай слёзатачывага газу і вадамётаў.
Літоўскі бок 9 лістапада паведаміў, што ўначы больш за 500 мігрантаў з групы на польскай граніцы былі перакінутыя на беларуска-літоўскую граніцу каля Гродна. Літоўскі Кабінет міністраў узгадніў увядзенне ў памежных з Беларуссю раёнах рэжыму надзвычайнага становішча з 10 лістапада на 1 месяц. Неўзабаве Сейм зацвердзіў гэтае рашэнне.
На адрас Беларусі
У сярэдзіне чэрвеня літоўскі бок абвінаваціў кіраўніцтва суседняй краіны і Аляксандра Лукашэнкі ў арганізацыі нападаў на свае межы. Вільня мяркуе, што афіцыйны Мінск мэтанакіравана выкарыстоўвае замежнікаў як «гібрыдную зброю» супраць ЕС у якасці помсты за эканамічныя санкцыі з-за інцыдэнту з прымусовай пасадкай самалёта Ryanair і падаўленне пратэстаў у жніўні 2020 года. Кіраўнік камітэта бяспекі і абароны Сейма Літвы Лаўрынас Касчунас абвінаваціў беларускія ўлады ў арганізацыі беспарадкаў у цэнтры рэгістрацыі замежнікаў у Пабрадзе беспарадкаў.
Пазіцыю Літвы падтрымалі і ў астатнім Еўрасаюзе. Вярхоўны прадстаўнік ЕС па замежных справах і палітыцы бяспекі Жазэп Барэль абвінаваціў Мінск у накіроўванні міграцыйнага патоку. Ён падкрэсліў, што, з іх пункта гледжання, «ператварэнне мігрантаў у інструменты палітыкі цалкам непрымальна, гэта парушае еўрапейскія каштоўнасці і прынцыпы». Міністэрства замежных спраў Беларусі назвала абвінавачанні бяздоказнымі. Як заявіў прэс-сакратар Анатоль Глаз у каментарыі ТАСС, ''«гэта супярэчыць рэчаіснасці. Мы ўважліва чытаем усе падобныя заявы і ніяк не можам знайсці ў іх ні сапраўднае жаданне вырашаць праблему, ні логіку ці здаровы сэнс. Толькі шаблонныя бяздоказныя абвінавачанні і пагрозы»''.
Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заяўляў, што з-за санкцый Захаду больш не будзе стрымліваць нелегальных мігрантаў у краіны ЕС. Беларускі лідар прапанаваў пакласці «факты на стол», якія пацвердзілі б дачыненне Беларусі. Лукашэнка таксама рэкамендаваў суседзям «пачынаць з сябе» і пашукаць у самой Літве злачынныя групоўкі, якія зарабляюць на арганізацыі нелегальнай міграцыі. Тым не менш Беларусь на нейкі час павялічыла колькасць авіярэйсаў з Ірака. Адначасова ў Інтэрнэце з’явіўся відэаролік, дзе беларускія пагранічнікі суправаджалі мігрантаў да літоўскай мяжы.
18 жніўня Дзяржаўная памежная служба Літвы апублікавала відэа, на якім 12 беларускіх афіцэраў у спецадзенні незаконна перасеклі літоўскую тэрыторыю, штурхаючы групу мігрантаў. 20 жніўня Канцлер Германіі Ангела Меркель рэзка асудзіла прымяненне ўладамі Беларусі «ў якасці гібрыднай зброі людзей, якія церпяць бедства».
9 верасня польская памежная служба апублікавала відэа з беларускімі вайсковымі машынамі, якія перавозяць мігрантаў і інструктуюць іх на беларускім баку мяжы.
7 лістапада беларускія памежнікі паведамілі аб мёртвым мігранце са Шры-Ланкі, знойдзеным недалёка ад літоўскай мяжы.
На адрас Літвы
Як паведамляла БелТА, заўважаны выпадкі жорсткага абыходжання з мігрантамі з боку супрацоўнікаў літоўскай памежнай службы. У прыватнасці, Беларусь папракнула Літву ў тым, што яе памежнікі не даюць мігрантам ежу, ваду, збіваюць іх дубінкамі, а таксама адкрываюць па-над іх галоў агонь, каб выгнаць нелегалаў назад на беларускую тэрыторыю.
У ноч на 4 жніўня, паводле інфармацыі ад Дзяржпагранкамітэта, у раёне аграгарадка Беняконі пасля сігналу мясцовых жыхароў беларускія памежнікі выявілі збітага да паўсмерці іракца. Пацярпелы мігрант фактычна перапаўз кантрольна-следавую паласу з боку Літвы. На целе ахвяры — сляды жорсткага збіцця, мужчына знаходзіўся ў цяжкім стане. Памежнікі спрабавалі аказаць першую дапамогу, але нелегал памёр на месцы. Міністр абароны Літвы Арвідас Анушаўскас адмаўляў дачыненне літоўскіх сілавікоў і заявіў, што гэты інцыдэнт падстроены.
Езярышчанскі раён
Езяры́шчанскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка БССР у 1924—1929 і 1958—1962 гадах.
Філіпс
Філіпс:
Езярышчанскі раён
12 лютага 1935 года ўтвораны Мехаўскі раён у складзе 15 сельсаветаў, выдзеленых з Гарадоцкага раёна: Віраўлянскі, Газьбенскі (Газьбянскі), Горацкі (Горкаўскі), Езярышчанскі, Зайкаўскі, Кузьмінскі, Мехаўскі, Мяжанскі, Обальскі, Паташненскі (Паташнянскі), Пылькінскі, Рудненскі (Руднянскі), Саладухінскі, Халамерскі, Хвошненскі (Хвашнянскі). Цэнтр — станцыя Езярышча. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Горацкі, Обальскі, Паташнянскі, Пылькінскі, Саладухінскі, Хвошненскі сельсаветы, утвораны Кудзінскі сельсавет. 4 кастрычніка 1957 года скасаваны Езярышчанскі сельсавет.
18 сакавіка 1958 года Мехаўскі раён перайменаваны ў Езярышчанскі. 20 студзеня 1960 года да раёна далучаны Хмяльніцкі і Шабраўскі сельсаветы скасаванага Суражскага раёна. 16 верасня 1960 года ўтвораны Гуркінскі сельсавет, скасаваны Мехаўскі сельсавет, Кузьмінскі сельсавет перайменаваны ў Бычыхінскі. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Гарадоцкага раёна.
Дом па вуліцы Максіма Багдановіча, 9
Дом па вуліцы Максіма Багдановіча, 9 — будынак у Мінску, размешчаны ў Траецкім прадмесці. Пабудаваны ў XIX ст. з цэглы.
Гісторыя
Будынак хасідскай ("кітаеўскай") ешывы, належаў да аднаго домаўладання з Кітаеўскай сінагогай, якая размяшчалася ў яго двары (цяперашні адрас вул. Максіма Багдановіча, 9А).
Архітэктура
Дом № 9 уяўляе сабой двухпавярховы чатырохвугольны ў плане аб'ём накрыты двухсхільным дахам. Адзін з тарцоў будынка глухі, другі прымыкае да дома № 7. Пад дахам праходзіць ступеньчаты карніз. Плоскія паверхні сцен фасадаў члянёны лучковымі вокнамі.
Мацкі (Мядзельскі раён)
Мацкі́ (, Мацки) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска i домік ляснічага ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Барыс Іванавіч Купчынаў
Барыс Іванавіч Купчынаў (нар., Мінск — ) — беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства, трэння і зносу ў машынах. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1986), доктар тэхнічных навук (1976), прафесар (1989). Заслужаны вынаходнік БССР.
Навуковая дзейнасць
Работы ў галіне трэння і зносу цвёрдых тэл, фізікі і механікі кампазіцыйных матэрыялаў на аснове палімераў, матэрыялазнаўства ў машынабудаванні. Заклаў навуковыя асновы кіравання фрыкцыйнымі характарыстыкамі матэрыялаў пры трэнні шляхам фарміравання ў зоне кантакту міжфазных слаёў вадкакрысталічнай структуры. Стварыў новы клас антыфрыкцыйных матэрыялаў накіраваным змяненнем структуры макрамалекул драўніны, распрацаваў канструктыўна-тэхналагічныя параметры іх вытворчасці, развівае навуковы напрамак, звязанае з вывучэннем трыбалогіі вадкіх крышталяў у тэхнічных і біялагічных вузлах трэння. Гэтыя вынікі ўносяць карэнныя змены ў існуючыя ўяўленні аб механізме трэння суставаў і вырашаюць фундаментальныя праблемы ў галіне трыбалогіі. На базе вывучэння механізму трэння суставаў былі створаны прынцыпова новыя метады і лекавыя прэпараты для лячэння артрытаў і артрозаў. Адзін з такіх прэпаратаў асвоены НВРУП «Дыялек» пад фірмовай назвай «Дыасінол». Стварыў імпартазамяшчальныя экалагічна чыстыя фрыкцыйныя матэрыялы і змазачных-астуджальныя вадкасці.
Аўтар больш за 400 навуковых прац, у т.л. 5 манаграфій, 270 вынаходстваў.
Узнагароды
Дзяржаўная прэмія БССР (1972) за распрацоўку тэарэтычных асноў стварэння кампазіцыйных матэрыялаў і канструкцый з палімераў і металапалімераў і ўкараненне іх у народную гаспадарку. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971), медалём.
Масаж
Масаж (masser — расціраць) — сукупнасць прыёмаў механічнага і рэфлекторнага ўздзеяння на тканкі і органы праз трэнне, ціск, вібрацыі, якія ажыццяўляюцца непасрэдна на паверхні цела як рукамі, так і спецыяльнымі апаратамі праз паветранае, воднае ці іншае асяроддзе. Мэтай масажу з’яўляецца, галоўным чынам, лячэбны эфект. Дадаткова да механічнага ўздзеяння, для ўзмацнення эфекту, прымяняюць розныя араматычныя алеі і лекавыя мазі, гелі і інш., а таксама ўздзеянне тэмпературай (напрыклад, крыямасаж).
Класічны масаж
Класічны масаж вяртае тонус цягліцам, наладжвае кровазварот. Пры добрым кровазвароце арганізм напітваецца кіслародам і карыснымі рэчывамі, якія спрыяюць расшчапленню тлушчавых адкладаў і ачышчэнню арганізма ад дзындраў.
Часцей за ўсё ў класічным масажы выкарыстоўваюць такія тэхнікі: пагладжванне і размінанне, расціранне, вібрацыі і выцісканне.
Гельмінтозы
Гельмінтоз (ἕλμινθος — гліст) — заражэнне чалавека, жывёл і раслін глістамі (манагінеі, нематоды, скрэбні, трэматоды і цэстоды), якія пашкоджваюць галаўны мозг, лёгкія, косці, кроў, ныркі, печань, скуру, страўнікава-кішачны тракт і мышцы праз вылучэнне атрутных рэчываў і паглынанне вітамінаў, мікраэлементаў і харчовых рэчываў. Уяўляе смяротную пагрозу пры траплянні глістоў у вочы і мозг (пячоначны смактун).
Папярэджанне
Прадухіленню заражэння спрыяюць стараннае мыццё гародніны і садавіны, варэнне і смажанне мяса без пакідання крыві, варэнне і саленне рыбы, кіпячэнне вады. Перад ежай, пасля працы з зямлёй, наведвання прыбіральні і дотыку да сабакаў і катоў варта мыць рукі цёплай вадой з мылам. У салаты, супы і мясныя стравы карысна дадаваць свежы часнок і цыбулю. Глістагоннымі ўласцівасцямі валодаюць таксама гранат (сок), грэчаскія арэхі, морква і морквавы сок, лясныя суніцы.
Прыкметы
Заражэнне суправаджаецца павышэннем тэмпературы, гіпатаніяй, зніжэннем жвавасці і працаздольнасці, агульная слабасцю і раздражняльнасцю, болем у суставах і мышцах, свербам скуры і сыпам, ацёчнасцю тканак. Агульнымі прыкметамі хваробы з'яўляецца затрымка росту і развіцця. У чалавека адзначаецца схудненне і зніжэнне інтэлекту. У жывёл — зніжэнне прадукцыйнасці, дрэнны апетыт і парушэнне каардынацыі рухаў.
Віды
У чалавека вядома звыш 300 відаў глісных укараненняў трох груп:
Беларусь
У Беларусі ў чалавека найбольшае пашырэнне маюць наступныя віды хваробы: анкіламстамітоз, апістархоз, аскарыдоз, дыфелабатрыёз, трыхацэфалёз, трыхінелёз, фасцыялёз і энтэрабіёз. У раслін — бульбяная нематода. У жывёл — аскарыдоз, гіменлепідыдоз, дыкрацэліёз, дыктыякаўлёз, макракантарынхоз, маніезіёз, парамфістаматыдоз, странгілідоз, трыхацэфалёз і фасцыялёз. Сажалкавай рыбагадоўлі шкодзяць батрыяцэфалёз, гіралактылёз, дактылагіроз, дыпластаматоз, лігулёз і філаметроз.
Наўры
На́ўры (, Навры) — вёска ў Беларусі, у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.
Каля вёскі курганны могільнік XI—XII стагоддзяў.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Дзень без аўтамабіля
Дзень без аўтамабіля (Car Free Day), таксама Сусветны дзень без аўтамабіля (World Car Free Day) — міжнародная экалагічная кампанія, якая праводзіцца штогод 22 верасня.
У Еўропе і свеце
У Польшчы Дзень без аўтамабіля праводзіцца ад 2002 года, пад патранатам Міністэрства навакольнага асяроддзя. У 2008 да кампаніі далучыліся 84 польскія гарады. У гэты дзень не трэба набываць білет у любым відзе публічнага транспарту, чаму папярэднічае інфармацыйная прапаганда пакінуць у гэты дзень аўтамабіль і скарыстацца грамадскім транспартам.
Леанід Максімавіч Марчанка
Леанід Максімавіч Марчанка (, Бабруйск, Гомельская вобласць —, Мінск) — беларускі мастак-графік.
Біяграфія
1955—1960-я гг. — Пензенскае мастацкае вучылішча імя К. Савіцкага.
З 1974 года — член Саюзу мастакоў Беларусі.
Быў выдатным майстрам беларускай пейзажнай графікі, паслядоўнікам ідэй нацыянальнага рамантызму, якія з ХIХ ст. развіваліся ў Язэпа Драздовіча, Напалеона Орды, Анатоля Тычыны, знакамітых мастакоў-падарожнікаў, майстроў архітэктурнага пейзажу.
Прымаў удзел у больш чым 80–ці рэспубліканскіх, міжнародных і персанальных выстаўках у Беларусі і за яе межамі.
З 18 лютага па 21 сакавіка 2021 года ў Нацыянальным мастацкмі музеі Рэспублікі Беларусь працавала персанальная выстаўка графічных і акварэльных твораў Леаніда Марчанкі.
Творы мастака знаходзяцца ў калекцыях Нацыянальнага мастацкага музею Беларусі, Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі, выставачнага аб’яднання «Цэнтральны Дом мастака» (Масква), Музея сучаснага мастацтва ў Кёльне (Германія), Музеі імпрэсіянізму ў Германіі, прыватных зборах Беларусі і замежжа.
Дом па вуліцы Максіма Багдановіча, 11
Архітэктура
Дом № 11 уяўляе сабой трохпавярховы прамавугольны ў плане будынак, у дваровай частцы — рызаліт. Накрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад падзелены карнізамі па вертыкалі на 3 часткі. Выкарыстанне белай лепкі на каляровай плоскасці сцяны падае збудаванню выразнасць і вытанчанасць. Аконныя праёмы 1-га і 3-га паверхаў прамавугольнай формы, на 2-м паверсе вокны маюць лучковы абрыс.
Аблысенне
Аблысенне (пляшывасць; ἀλωπεκία — аляпэцыя) — парадзенне і выпадзенне валасоў, што адбываецца праз ператварэнне мужчынскага палавога гармону тэстастэрону ў дыгідратэстастэрон пад уздзеяннем ферменту. Пераважна адзначаецца на галаве ў старэчым узросце (інвалюцыя). Яму спрыяюць атручанне, радыёактыўнае апрамяненне, пашкоджанне скуры, нервова-псіхічныя і эндакрынныя хваробы. Віды: 1) гнездавое — на абмежаваным участку скуры, 2) татальнае — на ўсёй галаве і іншых участках скуры, 3) рубцаватае — на змененых участках скуры (праз грыбок і фурункулёз).
Папярэджанне
Росту валасоў спрыяе масаж валасістай часткі галавы і багатае на бялок (бабовыя, нятлустая кураціна і ялавічына), жалеза (арэх, гранат і крупа) і цынк (гарбузовае насенне, вустрыцы, рачная рыба, сачавіца і соя) харчаванне.
Прычыны
Сілкаванне валасяных цыбулінаў парушае паленне і алкаголь, няўстойлівы расклад харчавання, начное няспанне, штодзённае мыццё галавы жорсткай і хлараванай вадой, стрэс (праз адліў крыві ад галавы пры спазме сасудаў). Таксама шкодзіць абыходжанне без галаўнога ўбору ўзімку, захапленне лазняй і саўнай, як і багатая на халестэрын (ікра, яйка), вострая, вэнджаная, салёная, салодкая і тлустая ежа.
Гісторыя архітэктуры Мінска
Полацкае княства
Старажытны Мінск размяшчаўся ў нізіне на беразе Свіслачы, на ўзроўні прыкладна васьмі метраў вышэй сучаснага ўзроўня ракі. Бліжэйшыя ўзвышшы — Траецкая гара, раён плошчы Свабоды і раён Юбілейнай плошчы. Найважнейшае архітэктурнае збудаванне ранняга Мінска — драўляны замак. Вакол яго размяшчаўся неўмацаваны пасад. Усе збудаванні старажытнага горада былі драўлянымі. Пераважаў зрубны тып забудовы, плошча жылых дамоў у асноўным складала ад 9 да 25 квадратных метраў. Большасць дамоў была аднакамерная і толькі нешматлікія з іх мелі сенцы. Першае вядомае каменнае збудаванне ў Мінску — падмурак незавершанага храма другой паловы XI стагоддзя — будаваўся нетыповым для Кіеўскай Русі метадам, хоць архітэктурны план храма падобны з культавымі будынкамі полацкай архітэктурнай школы. Шырыня пакрытых драўляным насцілам вуліц складала 3-4 метра. Усе вуліцы сыходзіліся ля варот замка. З-за балоцістай глебы ў горадзе таксама існавалі дрэнажныя канструкцыі.
Аблысенне
Лячэнне
Спачатку пацыенту прызначаюць зберагалыя методыкі — паўнавартаснае і збалансаванае харчаванне, прыём вітамінаў і мінералаў, актыўны лад жыцця, а таксама прафесійныя лячэбныя сродкі для догляду і лячэння валасоў. Пры недастатковай эфектыўнасці гэтых захадаў, прымяняюцца лекавыя прэпараты, фізіапрацэдуры, мезатэрапія і нават хірургічны спосаб лячэння. Самы радыкальны спосаб лячэння алапецыі — перасадка цыбулін або ўчастка здаровай тканкі, дзякуючы якой нармалізуецца рост валасоў у ранейшым тэмпе.
Гісторыя архітэктуры Мінска
Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая
Ранейшая планіроўка вуліц захоўвалася вельмі доўга, аднак пасля пажару 1547 года сістэма вуліц і плошчаў была часткова перагледжана, а рынак быў перанесены з ранейшага месца перад замкам на цяперашнюю плошчу Свабоды, размешчаную ў некалькіх сотнях метраў на поўдзень. Тым не менш, у старой, нізіннай частцы горада размяшчэнне вуліц захавалася да XX стагоддзя. Багністы раён на поўнач ад замка заставаўся амаль незаселены да XVI стагоддзя, калі тут з'явілася і пачало хутка забудоўвацца Татарскае прадмесце (Татарскі канец). Галоўнай вуліцай паўночнай часткі горада заставалася вуліца Няміга (Нямігская), якая ўзнікла на гандлёвым шляху ў заходнім кірунку. З-за таго, што паралельна вуліцы цякла напалову высахлая рака Няміга, вуліцу затаплівала кожную вясну і восень.
У XVI—XVII стагоддзях стаў актыўна забудоўвацца і засяляцца раён Верхняга рынку, а ў пачатку XVII стагоддзя новыя межы горада былі абнесены земляным валам з бастыёнамі па лініі сучасных вуліц Раманаўская слабада, Гарадскі вал, праспект Незалежнасці, Янкі Купалы. Вал таксама праходзіў ля Татарскага канца і за Траецкай гарой на левым беразе Свіслачы.
Доўгі час Мінск заставаўся пераважна драўляным. У XVII—XVIII стагоддзях была пабудавана двухпавярховая мураваная ратуша, а таксама некалькі каменных культавых збудаванняў у стылі барока (у тым ліку віленскага барока): каталіцкія езуіцкі касцёл Панны Марыі 1709 года, касцёлы кляштараў бэрнардынаў і бэрнардынак (апошні ператвораны ў Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа Беларускага экзархату РПЦ), касцёл святога Тамаша Аквінскага, праваслаўная царква Пятра і Паўла, уніяцкая царква Святога Духа).
Расійская імперыя
У 1800 годзе ў Мінску было 39 каменных і 970 драўляных жылых дамоў, а таксама 48 іншых збудаванняў, большасць з якіх былі каменнымі : у 1795 годзе ў горадзе было 11 каменных храмаў і 6 драўляных. Колькасць каталіцкіх храмаў скарачалася — у ХІХ стагоддзі вялася перабудова шэрагу каталіцкіх і уніяцкіх храмаў у стылі барока па праваслаўным канонам. 30 мая 1835 года ў Мінску адбыўся моцны пажар, пасля якога было забаронена будаваць драўляныя дамы ў цэнтры горада. Дзякуючы гэтаму колькасць каменных дамоў у горадзе ўзрасла з больш чым 40 у 1800 годзе да 1027 ў 1904 годзе і 3 тысяч у 1917 годзе. У цэнтры горада пераважала двух - і трохпавярховая забудова. У 1857 годзе была знесена Мінская гарадская ратуша. Немалая частка зямлі ў цэнтры горада належала дваранам, цэрквам і манастырам — у пачатку XIX стагоддзя на гэтых землях стаяла 62 % усіх дамоў у горадзе. Прадмесці Слабада і Камароўка да 1812 года былі юрыдыкай (прыватным уладаннем) Радзівілаў. У 1841 годзе ў каталіцкага духавенства была канфіскаваная ўся нерухомасць. Скарачалася колькасць манастыроў — калі на момант другога падзелу Рэчы Паспалітай у Мінску было 13 манастыроў, то ў сярэдзіне стагоддзя іх засталося ўсяго тры.
У 1836 годзе пачалося асваенне «Новага месца» (тэрыторыя сучаснага Аляксандраўскага сквера). У другой чвэрці XIX стагоддзя пачала забудоўвацца вуліца Захар'еўская (сучасны праспект Незалежнасці), якая неўзабаве стала галоўнай вуліцай горада, а таксама кварталы на поўдзень ад яе. У 1871 годзе праз горад прайшла чыгунка, а ў 1873 годзе ў горадзе перасекліся дзве чыгуначныя магістралі, што прывяло да з'яўлення раёнаў пасялення чыгуначнікаў і будаўніцтва вакзала на тагачаснай паўднёва-заходняй ўскраіне горада. Раёны горада прыкметна адрозніваліся па нацыянальнай і маёмаснай прыкмеце — чорнарабочыя і дробныя рамеснікі жылі ў прадмесцях, а яўрэйская бяднота — у раёне вуліцы Няміга і на поўнач ад яе.
Вялікае значэнне ў XIX стагоддзі надавалася добраўпарадкаванню горада — у 1830-я гады вуліцы горада пачалі актыўна брукаваць ў асноўным на грошы ад «каменнага збору» — збору грошай з праязджаючых праз мінскія заставы. У 1872 годзе быў закладзены Аляксандраўскі сквер, у 1874 годзе там быў адкрыты першы гарадскі фантан, а ў горадзе пачаў працу вадаправод, які дзейнічаў ад воданапорнай вежы каля Аляксандраўскага сквера. У канцы стагоддзя пачаў працу гарадскі тэатр (цяперашні тэатр імя Янкі Купалы). У 1896-1898 на грошы, сабраныя ад ахвяраванняў, была ўзведзена царква святога Аляксандра Неўскага з выкарыстаннем элементаў рускага барока. У 1905-1910 гадах на грошы мясцовага купца быў узведзены касцёл святых Сымона і Алены («Чырвоны касцёл»). Добраўпарадкаванне, аднак, не кранула прадмесцяў, навакольных слабод і ўсяго старога горада. Да пачатку XX стагоддзя цэнтр горада ўяўляў сістэму прамавугольных кварталаў з разбежнай ад цэнтра радыяльнай сістэмай вуліц і гасцінцаў, у той час як прадмесці забудоўваліся хаатычна. У пачатку XX стагоддзя дзейнічаў шэраг прамысловых прадпрыемстваў, якія размяшчаліся на паўднёва-ўсходзе (машынабудаўнічы завод, дрожджа-броварны завод), поўдні (бойні, крухмала-паточны завод, завод «Тэхнолаг»), паўднёва-захадзе (майстэрні па рамонце чыгуначных саставаў), захадзе (вытворчасць цэглы і шпалер) і паўночна-ўсходзе (піваварны завод «Багемія»). Вакол іх размяшчаліся рабочыя пасёлкі.
Сталіца БССР
Пасля падпісання Брэсцкага міру Мінск перайшоў пад кантроль Германіі. У 1919-1920 гадах горад быў пасля невялікіх баёў заняты польскімі войскамі і затым зноў амаль без бою ўзяты Чырвонай Арміяй. Практычна бяскроўныя пераходы ў чужыя рукі дазволілі пазбегнуць маштабнага пашкоджання гарадской забудовы. Тым не менш, за гады войнаў камунальная гаспадарка прыйшла ў заняпад, а многія дамы патрабавалі рамонту.
Значная ўвага надавалася добраўпарадкаванню горада. У маі 1930 года была пушчаная ў эксплуатацыю агульнагарадская сетка каналізацыі, у 1926-1932 гадах былі адкрыты тры новых лазні і механізаваная пральня. У гэты перыяд былі таксама адкрыты кінатэатры «Цэнтральны» і «Перамога». У 1934 годзе вуліцы пачалі асфальтаваць; першымі былі заасфальтаваныя Прывакзальная плошча, вуліцы Кірава, Леніна, Свярдлова, Савецкая і пачатковы адрэзак цяперашняга праспекта Незалежнасці. Вялікая ўвага надавалася будаўніцтву новых школ — у 1935-1937 гадах, напрыклад, было пабудавана 16 новых школ, і ўсе мелі актавыя і спартыўныя залы. Вяліся работы па электрыфікацыі рабочых ускраін, па асушцы Камароўскага і Сляпянскага балот.
Тым не менш, большасць будынкаў горада за межамі цэнтра заставаліся драўлянымі, а будаўніцтва новых будынкаў мела кропкавы характар. Доўгі час не існавала адзінай канцэпцыі развіцця горада, хоць у 1926 годзе быў прыняты план развіцця горада, распрацаваны В.М. Сямёнавым. План прадугледжваў пераўтварэнне прамавугольнай структуры горада ў радыяльна-кальцавую, дзе цэнтр быў бы шчыльна забудаваны, а ўскраіны захавалі б пераважна аднапавярховую забудову. Галоўнымі магістралямі горада павінны былі стаць цяперашнія праспект Незалежнасці і вуліцы Даўгабродская — Казлова — праспект Машэрава. У 1934 годзе былі прадстаўлены накіды генеральнага плана развіцця Мінска і толькі ў 1938 годзе быў канчаткова зацверджаны генеральны план развіцця горада, распрацаваны ў Ленінградзе пад кіраўніцтвам Уладзіміра Вітмана, у аснове якога ляжалі ідэі стварэння радыяльна-кальцавой планіроўкі вуліц і серыі зялёных рэкрэацыйных зон па берагах ракі Свіслач, а таксама перабудовы хаатычна забудаваных раёнаў Старога горада. Канчатковы варыянт плана быў завершаны ў 1940 годзе.
У гады Вялікай Айчыннай вайны Мінск быў у асноўным разбураны. Найбольш манументальныя пабудовы (Чырвоны касцёл і саборы ў стылі барока, Дом урада, Дом афіцэраў, Тэатр оперы і балета), аднак, ацалелі. Неўзабаве пасля сыходу нямецкіх войскаў у горад прыбыла камісія Камітэта па справах архітэктуры пры Савеце Міністраў СССР, якая распрацавала эскіз плана рэканструкцыі і развіцця Мінска. У працы над стварэннем плана ўдзельнічаў і Лангбард. У 1946 годзе быў прыняты новы генеральны план, распрацаваны архітэктарамі пад кіраўніцтвам Трахтэнберга і Андросава на падставе гэтага эскіза ; пасля гэты план удакладняўся пяць разоў. У аснову гэтага плана былі закладзеныя ідэі, агучаныя яшчэ ў плане 1938 года: фарміраванне радыяльна-кальцавой структуры вулічнай сеткі, развіццё зялёнай зоны па берагах Свіслачы, фарміраванне цэнтра горада ў раёне плошчы Леніна і Ленінскага праспекта (сучасныя плошча і праспект Незалежнасці).
У 1950 годзе быў узарваны часткова разбураны падчас вайны касцёл св. Тамаша Аквінскага з прылеглым да яго кляштарам дамініканцаў, хоць раней ён быў абвешчаны помнікам архітэктуры. У 1947-53 гадах былі пабудаваныя «Вароты Мінска».
У 1965 годзе Саветам Міністраў БССР быў зацверджаны новы план развіцця і рэканструкцыі горада, распрацаваны ў 1963 годзе пад кіраўніцтвам Людмілы Гафо, Яўгенам Заслаўскім і іншымі архітэктарамі. У 1971 годзе план быў скарэкціраваны з улікам паскоранага росту колькасці насельніцтва, а ў 1982 годзе быў распрацаваны генеральны план развіцця Мінска да 2000 года.
Незалежная Беларусь
У XXI стагоддзі ў архітэктуры буйных і знакавых для краіны аб'ектаў актыўна прымяняліся напрацоўкі стылю хай-тэк. Гэта можна прасачыць праз будынкі Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (арх. Вінаградаў і Крамарэнка, 2006), кінатэатра Беларусь (арх. Куцко, 2008), ФМА БДУ (2012), Палаца Незалежнасці (арх. Архангельскі, 2013), небаскробаў Royal Plaza (2014), Ветразь (2015) і г.д.
З будынкаў грамадскага прызначэння будуецца найбольшая колькасць спартыўных аб'ектаў (Мінскі лядовы палац, лядовыя Мінска-арэна і Чыжоўка-арэна, веладром, футбольны манеж, праходзіць рэканструкцыя стадыёна Дынама, ідзе ўзвядзенне іншых аб'ектаў), гатэляў (Кемпінскі, Хілтан, Рэнесанс, Бон-Гатэль, Славянская, Вікторыя, Мэрыят, Еўропа), гандлёвых і бізнэс-цэнтраў.
Аднак існуе шэраг праблем, актуальных не толькі для Мінска, але і для ўсёй Беларусі. Так, па словах заведуючага кафедрай «Горадабудаўніцтва» БНТУ, доктара архітэктуры, прафесара Георгія Патаева, Мінск мае праблему аднастайнасці забудовы раёнаў масавага жыллёвага будаўніцтва:"КПД остается доминирующим видом многоэтажной застройки. Однотипные многократно повторяющиеся здания продолжают нивелировать облик наших городов. Образуются унылые однообразные пространства. Да, здания, выпускаемые нашим заводами, видоизменяются, улучшаются внутренне и внешне, но сам принцип КПД (массовое повторение одних и тех же архитектурно-градостроительных форм) вынужденно порождает однообразие."Таксама адзначаецца праблематыка з'яўлення небаскробаў у гістарычных цэнтрах горада, якія парушаюць іх сфарміраваны выгляд. Прыкладамі такога умяшальніцтва можна назваць «Дом ля Траецкага», што навісае магутным мурам над кампактным Траецкім прадмесцем, небаскроб Royal Plaza на праспекце Пераможцаў, гатэль Кемпінскі на праспекце Незалежнасці.
Праблема захавання гістарычнай планіроўкі і забудовы Мінска стаіць ужо не так востра, як раней, па прычыне амаль канчатковага знішчэння колішніх пабудоў метадам зноса і метадам рэканструкцыі, пры якой гістарычны будынак цалкам разбіраўся, а на яго месцы стварался дакладная копія альбо псеўдагістарычны будынак.
Па прычыне ўзвядзення комплексу псеўдагістарычных будынкаў, была страчаная магчымасць рэгенерацыі гістарычнай забудовы на правым узбярэжжы Свіслачы (вуліца Зыбіцкая). З-за адсутнасці фінансавання адмоўлена ў рэгенерацыі гістарычнай забудовы на тэрыторыі Нізкага рынку.
15 верасня 2016 года прэзідэнтам быў падпісаны ўказ, які зацвярджае новы генплан развіцця горада да 2030 года. Запланаваны рост насельніцтва горада да 2 млн. чалавек, і жыллёвага фонду да 52 265 тыс.м². Плануецца будаўніцтва новых паркаў плошчай да 2 тыс.м².
Новікі (Мядзельскі раён)
Но́вікі (, Новики) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Вялікае герцагства Тасканскае
Вялікае герцагства Тасканскае ( Granducato di Toscana, ) — дзяржава, якая існавала ў цэнтральнай Італіі з 1569 па 1859 год.
Узнікненне
Узнікла ў выніку экспансіі Фларэнтыйскага герцагства (замяніўшага ў 1532 годзе Фларэнтыйскую рэспубліку): у 1557 годзе сусед і даўні супернік Фларэнцыі Сіенская рэспубліка перайшла пад уладу герцагаў Медычы. Вялікае герцагства займала большую частку сучаснага італьянскага рэгіену Таскана за выключэннем паўночных зямель маркізата Маса, княства Карара і рэспублікі (а пазней герцагства) Лука. Сталіцай вялікага герцагства была Фларэнцыя.
Кіраўнікі
Першым вялікім герцагам быў Казіма I з дынастыі Медычы. Яго нашчадкі кіравалі там да стрымання дынастыі ў 1737 годзе. Тады вялікае герцагства атрымаў у спадчыну Франц Стэфан, герцаг Латарынгіі і зяць імператара Карла VI. Такім чынам у вялікім герцагстве запанавалі Габсбургі.
Анэксія
Вялікае герцагства распалася на перыяд з 1801 па 1815 год у выніку напалеонаўскіх войнаў. У 1801 годзе па Аранхуэсскай дамове на яго тэрыторыі было створана каралеўства Этрурыя, у 1808 яно было зроблена французскай правінцыяй. У 1809 годзе сястра Напалеона Эліза была прызначаная штатгальтэршай у Этрурыі з тытулам вялікай герцагіні Тасканскай. У 1814 годзе Таскана была вернутая вялікаму герцагу Фердынанду III.
Апошнія гады
Фердынанд III далучыўся да палітычнай сістэмы Аўстрыі і ў 1815 г. заключыў з ёй дамову, па якой у выпадку вайны тасканскія войскі павінны былі знаходзіцца ў распараджэнні аўстрыйскага галоўнакамандуючага. Фердынанду ΙΙI у 1824 годзе успадкаваў яго сын Леапольд II. Калі ў 1840-х гадах у Італіі ўзмацніўся нацыянальны рух і імкненне да рэформаў, урад Леапольда II першапачаткова імкнулася ісці ў узровень з наспеўшымі грамадскімі патрэбамі. Яно адхіліла прапанову Аўстрыі аб ваенным умяшанні і ў 1847 годзе абяцала ліберальныя рэформы. У тым жа годзе, пасля адрачэння ад прастола Карла II, герцага Луккі, Лукка з сваей вобласцю была далучана да Тасканы. Наўзамен гэтага набыцця Таскана, згодна з дагаворах 1817 і 1844 гадоў, саступіла акругі Пантрэмолі герцагству Парме, а акруга Фівіццано — герцагству Мадэне. 15 лютага 1848 года Леапольд II, па прыкладу неапалітанскага караля, дараваў Таскане канстытуцыю. У гэты час у Ламбардыі ўспыхнула паўстанне супраць аўстрыйскага валадарства; тасканскі войскі таксама выступілі супраць Аўстрыі, і Леапольд II склаў з сябе тытул аўстрыйскага эрцгерцага. У чэрвені 1848 года былі адкрыты сенат і палата дэпутатаў. Урад, на чале якога стаялі спачатку маркіз Рыдольфі, потым маркіз Капоні, аказалася не ў сілах спыніць усё больш і больш разгараўшыся рэвалюцыйны рух, правадыром якога быў Гвераці. Калі ў кастрычніку Капоні выйшаў у адстаўку, Леапольд заклікаў у склад урада прадстаўнікоў радыкалізму. Сярод міністраў былі Мантанэлі, Гвераці і Мацоні. У троннай прамовы 10 студзеня 1849 года Леапольд II абяцаў аднаўленне нацыянальнай вайны з Аўстрыяй і скліканне ў Фларэнцыі ўстаноўчага сходу для вырашэння пытання аб палітычным пераўтварэнні ўсёй Італіі.
Сам Леапольд II, аднак, быў праціўнікам сваіх новых міністраў, 21 лютага ён пакінуў Фларэнцыю і збег у крэпасць Гаэту. У Фларэнцыі было ўстаноўлена часовае ўрад трыумвірата: Мантанэлі, Мацоні і Гвераці і склікана устаноўчы сход на чале з Гвераці. У красавіку 1849 года ўмераная ліберальная партыя зладзіла ў Фларэнцыі контррэвалюцыю: Гвераці і яго прыхільнікі былі арыштаваныя, устаноўчы сход распушчаны. Фларэнтыйскі магістрат, захапіўшы ў свае рукі ўладу, запрасіў вялікага герцага вярнуцца і кіраваць краінай у духу выдадзенай ім канстытуцыі. Леапольд II прызначыў новае міністэрства з Бальдасероні. У верасні 1850 г. дзеянне канстытуцыі было прыпынена, а ў маі 1852 яна была зусім адменена. З папскай курыяй быў заключаны канкардат, у сілу якога каталіцкае духавенства атрымала неабмежаваную свабоду пераследваць ўсе праявы пратэстанцтва. Перад вайной, у 1859 годзе Леапольд II распачаў падарожжа ў Рым і Неапаль і дамовіўся з папам і каралем Фердынандам II стаць на баку Аўстрыі. Між тым, у Фларэнцыі пачаўся нацыянальны рух і Леапольд II адышоў у Аўстрыю і адрокся ад прастола на карысць свайго сына Фердынанда IV.
На тэрыторыі Тасканы, герцагстваў Мадэнскага і Пармскага ўтварылася пра-сардынская дзяржава, якая атрымала назву Аб’яднаныя правінцыі Цэнтральнай Італіі. Часовы ўрад прапанавала сардынскаму каралю Віктару Эмануілу II дыктатуру, той адхіліў гэтую прапанову, але пагадзіўся ўзяць Таскане на час вайны пад сваю абарону і прызначыў Банкампаньі сваім генеральным камісарам. Апошні утварыў міністэрства, з Рыказолі на чале, і склікаў савет (кансульту). Нацыянальны сход аднагалосна прагаласавала за далучэнне да Сардынскага каралеўства. Услед за гэтым дэкрэт 22 сакавіка 1860 года абвясціў аб далучэнні Тасканы да Сардынскага каралеўству. Вялікае герцагства Тасканскае афіцыйна спыніла свае існаванне.
Паўночна-Усходні федэральны ўніверсітэт
Паўночна-Усходні федэральны ўніверсітэт імя М. К. Амосава (ПУФУ) (раней «Якуцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. К. Амосава») — адзін з 10 федэральных універсітэтаў Расіі; найбуйнейшая ВНУ ў Рэспубліцы Саха (Якуція).
Гісторыя
Дарэвалюцыйны перыяд у гісторыі Якуціі, як і ў цэлым у Расійскай Імперыі, характарызаваўся нізкім роўнем адукаванасці насельніцтва. Так, у 1907 годзе ў «Якуцкай газеце» пісалі, што толькі адзін якут мае вышэйшую адукацыю. І ўсё ж, важнасць вышэйшай адукацыі абмяркоўвалася ў якуцкім грамадстве. Першым пра патрэбу адкрыцця навучальнай установы ў Якуцку для падрыхтоўкі кадраў з мясцовага насельніцтва пісаў кіраўнік Барагонскага ўлуса Аляксей Аржакаў (Сэhэн Аржаков). 18 верасня 1789 г. ён асабіста ўпрадставіў імператрыцы Кацярыне II свой «План пра якутаў са сведчаннем казённай карысці і выгадных палажэнняў для іх». У «Плане» Аляксея Аржакова, у прыватнасці, гаварылася, што трэба заснаваць у г. Якуцку «вучылішча для якуцкага народа, якіх навучаць расійскай грамаце і іншым навукам… каб гэтыя надалей былі прыдатныя на службу грамадскую і дзяржаўную і да асветы сародзічаў сваіх». Шмат аспектная праграма «культывацыі» якуцкага асветніка А. Е. Кулакоўскага — Ексекюляха Аляксея, выкладзеная ў працы «Якуцкай інтэлігенцыі», меркавала, сярод іншага, стварэнне сістэмы прафесійнай адукацыі.
Павел Канстанцінавіч Любамудраў
Павел Канстанцінавіч Любамудраў (, Петраград —, Мінск) — беларускі савецкі мастак-графік. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1970), прафесар з 1972 года.
Біяграфія
Вучыўся ў Інстытуце жывапісу, скульптуры і архітэктуры Усерасійскай Акадэміі Мастацтваў у Ленінградзе ў Б. Іагансана і А. Зайцава (1939—1941). Скончыў Маскоўскі дзяржаўны мастацкі інстытут імя В. Сурыкава (1949). Выкладаў у Акадэміі мастацтваў Латвіі (1952—1956).
Творчасць
Павел Канстанцінавіч стаў адным з вядучых графікаў другой паловы ХХ стагоддзя, які ўнёс важкі ўклад у фарміраванне прафесійнай мастацкай школы акадэмічнага малюнка. Любімымі жанрамі былі пейзаж і партрэт, на якіх мастак дабіваўся глыбокай канцэнтрацыі, эстэтычнай лаканічнасці і вобразнай выразнасці. Ён з'яўляўся носьбітам лепшых традыцый акадэмічнай школы еўрапейскага малюнка і, абапіраючыся на традыцыйныя дасягненні, творча яго мадэрнізаваў.
Канхалогія
Канхалогія (ад κόγχη, κογχύλιον — «ракавіна» і λόγος — «вучэнне»; conchology, Conchologie) — раздзел малакалогіі, які вывучае ракавіны малюскаў. У шырокім сэнсе — гэта навуковае, паўнавуковае ці аматарскае вывучэнне ракавін мяккацелых жывёл тыпу малюскі.
Ракавіны
Аб'ектамі ўвагі канхалогіі з’яўляюцца ўсе ракавінныя малюскі, а значыць не ўсе малюскі. Такія як кальмары, васьміногі і іншыя Галаваногія малюскі (Cephalopoda) не маюць знешняга шкілету (ракавін) (за выключэннем Nautiloidea). З-за гэтага канхолагі маюць справу галоўным чынам з чатырма групамі малюскаў (Conchifera): Бруханогія малюскі (Gastropoda), Двухстворкавыя малюскі (Bivalvia), Хітоны (Polyplacophora) і Лапатаногія (Scaphopoda).
Музеі
У ЗША:
У Еўропе:
Ракавіны на марках і манетах
Ракавіны малюскаў можна пабачыць на больш чым 5000 розных марках ва ўсім свеце. Выявы ракавін таксама вядомыя і на грашовых знаках некаторых краін свету. Напрыклад, багамскі долар (1974), кубінскае песа (1981), непальскія рупіі (1989), філіпінскае песа (1993), а таксама на манетах Гаіці (Haitian gourde, 1973).
Тбілісі
Гісторыя
Паводле старой легенды сучасная тэрыторыя Тбілісі была пакрытая лясамі не пазней за 458 год. Найбольш шырока вядома варыянт легенды распавядае, што грузінскі цар Вахтанг I Гаргасалі адправіўся сюды на паляванне ў лясістую вобласць разам з сокаламі. Сокал караля нібыта быў злоўлены або паранены фазанам падчас палявання, пасля чаго абедзве птушкі ўпалі ў бліжэйшую гарачую крыніцу і памёрлі ад апёкаў. Цар Вахтанг быў настолькі ўражаны гарачымі крыніцамі, што вырашыў ссекчы лес і пабудаваць горад на яго месцы.
Археалагічныя даследаванні рэгіёна паказалі, што паселішча людзей на тэрыторыі Тбілісі было ўжо ў пачатку 4 тысячагоддзя да нашай эры. Пераемнік і сын Вахтанга, цар Дачы I Уджармелі, перанёс сталіцу з Мцхеты ў Тбілісі ў адпаведнасці з воляй памерлага бацькі. Тбілісі на той час не быў сталіцай адзінай грузінскай дзяржавы, бо на той час яна не ўключала ў сябе тэрыторыю Калхіды. Падчас панавання Дачы была пабудавана гарадская сцяна, якая стала новай мяжой горада. З VI стагоддзя Тбілісі хутка пашыраўся, дзякуючы спрыяльнаму стратэгічнаму размяшчэнню рэгіёна, які размешчаны ўздоўж важных гандлёвых маршрутаў паміж Еўропай і Азіяй.
Аднак дзякуючы такому спрыяльнаму размяшчэнню Тбілісі стаў аб'ектам суперніцтва паміж рознымі дзяржавамі рэгіёна ў розныя часы, як Рымскай імперыі, Персіі, арабскімі краінамі, Візантыйскай імперыі і туркамі-сельджукамі. Культурнае развіццё горада ў некаторай ступені залежыла ад таго, хто кіраваў горадам у розны час, хоць горад і рэгіён у цэлым здолеў захаваць значную аўтаномію ад сваіх заваёўнікаў.
У 1122 годзе пасля цяжкіх баёў з сельджукамі войскі грузінскага караля Давіда Будаўніка ўступілі ў Тбілісі. Пасля бітвы Давід перанёс сваю рэзідэнцыю з Кутаісі ў Тбілісі, і зрабіў яго, такім чынам, сталіцай адзінай грузінскай дзяржавы, распачаўшы Залаты век Грузіі. З XII—XIII стагоддзяў Тбілісі стаў дамінуючым рэгіянальным цэнтрам з развітой эканомікай і сацыяльнай сістэмай. Да канца XII стагоддзя, насельніцтва Тбілісі дасягнула 100 тысяч чалавек. Горад таксама стаў важным літаратурным і культурным цэнтрам не толькі Грузіі, але і для ўсходняга праваслаўнага свету таго часу. Падчас царыцы Тамары выбітны паэт Шата Руставелі працаваў у Тбілісі падчас напісання сваёй легендарнай эпічнай паэмы «Віцязь у тыгравай шкуры».
Аднак, Залаты век доўжыўся не больш за стагодзтдзе. У 1226 годзе Тбілісі быў захоплены харэзмшахскай імперыяй шаху Джэлалам ад-Дзін Манкбурны. Падчас абароны горад быў моцна спустошаны мангольскім войскам. У 1236 годзе пасля зруйнавання, Грузія падтрапіла пад мангольскае панаванне. Сам народ падтрымліваў форму паўнезалежнасці, аднак Тбілісі знаходзіўся пад моцным уплывам манголаў на працягу наступнага стагоддзя і палітычна, і культурна. У 1320 годзе манголы былі гвалтоўна выгнаныя з Грузіі, і Тбілісі зноў стаў сталіцай незалежнай грузінскай дзяржавы. У 1366 годзе горад зведаў пошасць чумы.
З канца XIV да канца XVIII стагоддзя Тбілісі апынуўся пад уладай розных замежных захопнікаў у чарговы раз і некалькі разоў быў цалкам спалены. У 1386 годзе Тбілісі быў захоплены войскамі Тамерлана. У 1444 годзе горад быў захоплены і разбураны Джаханшахам, шахам горада Тэбрыз. З 1477 па 1478 гады Тбілісі быў захоплены плямёнамі Ак-Каюнлу Узун-Гасану. У 1522 годзе Тбілісі трапіў пад уладу Персіі, але пазней быў вызвалены ў 1524 годзе царом Давідам X. На працягу гэтага перыяду многія часткі Тбілісі былі рэканструяваны і адноўлены. Пачынаючы з 1555 года і далей з 1614 па 1747 гады, з невялікімі перапынкамі, у Тбілісі размяшчаўся гарнізон персідскіх войскаў і тут мелася рэзідэнцыя васальных да Персіі цароў Картлі. У далейшым персідскія кіраўнікі пачалі страчваць кантроль над рэгіёнам, таму, адчуваючы, што Грузія не была здольна аказваць супраць Персію ў аднаго, цар Іраклій II звярнуўся па дапамогу да Расійскай імперыі.
У 1801 годзе пасля таго, як грузінскае царства Картлі-Кахеты, з сталіцай у Тбілісі, было далучана да Расійскай імперыі, горад стаў цэнтрам Тбіліскай губерні. У XIX стагоддзі самай вялікай паводле колькасці была армянская дыяспара, якая, у нейкі момант, складала да 74,3 % насельніцтва.
Прыродныя ўмовы
Тбілісі размешчаны ў Тбіліскай катлавіне, працягнуўшыся вузкай паласой амаль на 30 км у даліне ракі Куры і па прылеглых схілах гор. Клімат субтрапічны, з працяглым мяккім летам і цёплай зімой.
Фаўна ваколіц горада вельмі разнастайная, сустракаюцца такія жывёлы як лісіцы, паласатыя гіены, шакалы, ваўкі. Шмат паўзуноў і птушак. У рэгіёне з мэтай аховы прыродных комплексаў і захавання біяразнастайнасці створаны Тбіліскі нацыянальны парк.
Насельніцтва
На 2012 год у горадзе пражывала больш за 1,1 млн чалавек і гэты паказчык стала расце. Тбілісі з'яўляецца шматнацыянальным горадам, дзе пражываюць больш за 100 этнічных груп. Каля 89 % насельніцтва складаюць этнічныя грузіны, а сярод этнічных меншасцей большасць складаюць армяне, рускія і азербайджанцы. Акрамя таго на вуліцах горада можна пабачыць асецінаў, абхазаў, украінцаў, грэкаў, немцаў, яўрэяў, эстонцаў, курдаў, асірыйцаў і іншых. Афіцыйнай мовай з'яўляецца грузінская, акрамя яе распаўсюджаныя руская, армянская і азербайджанская.
Барысаўскі галодны бунт (1933)
Барысаўскі галодны бунт — антысавецкая акцыя пратэсту ў Барысаве, выкліканая голадам і якая адбылася 3 траўня 1933 года. У акцыі ўдзельнічала болей за 2 тысячы чалавек.
Перадумовы
Пад канец красавіка 1933 года ў Барысаве была атрыманая непасрэдна з Масквы, мінаючы сталічны для БССР Менск, дырэктыва аб зніжэнні харчовых нормаў. Паводле яе:
Аднак партыйныя дзеячы, нягледзячы на абмежаванні, спажывалі, колькі самі жадалі.
Пачатак бунту
3 траўня 1933 года галодныя жанчыны і дзеці выйшлі раніцай на вуліцы Барысава і накіраваліся да дзяржаўных установаў з патрабаваннем хлеба. Па дарозе яны ўбачылі падводы з хлебам, які перавозілі з тутэйшых складоў на чыгуначную станцыю для вывазу. Абураны галодны натоўп затрымаў гэтыя падводы і разабраў той хлеб, што ляжаў на іх. Аднак яго было замала, каб накарміць усіх галодных. Тады а 2-3 гадзіне апоўдні натоўпы, што па-ранейшаму складаліся пераважна з жанчынаў і дзяцей, пачалі разбураць харчовыя крамы, пранікаючы туды спачатку праз павыбіваныя вокны, а потым выламваючы і дзверы. Тутэйшы конны атрад НКУС і міліцыі пачаў разганяць людзей, топчучы жанчын і дзяцей коньмі, аднак быў не ў стане разагнаць натоўп. Нкусаўцы і міліцыянты яшчэ не паспелі прымяніць зброю, аднак ужо пакалечылі галодных конскімі капытамі.
Адзін з двух міліцыянтаў, што стрымлівалі націск галодных на харчовую краму, нечакана падняў руку, каб звярнуць на сябе агульную ўвагу, і закрычаў:''Жанчыны! Маткі! Жонкі! Сёстры! Навошта вы гэтак мардуецеся і без усялякае карысці калечыце сябе і дзяцей? Ідзіце да сваіх хатаў, ідзіце да фабрыкаў і цягніце сюды сваіх мужоў, сыноў ды братоў. Няхай яны абароняць вас. Тады хутчэй будзе толк.Два нкусаўцы, што стаялі паблізу, пачуўшы гэты зварот аднаго з міліцыянтаў да народу, пачалі страляць у іх з крыкам «Рукі ўгору!''». У адказ міліцыянты двойчы стрэлілі ў нкусаўцаў, а потым кінуліся ўцякаць, але іх хутка спаймалі.
Забастоўка на «Бярэзіне»
Пасля закліку міліцыянта працаўнікі самай вялікай у Барысаве запалкавай фабрыкі «Бярэзіна» нечакана спынілі працу і патрабавалі ад адміністрацыі павелічэньня хлебных нормаў. Гэты выступ спрабаваў супакоіць тутэйшы сакратар фабрычнай партыйнай арганізацыі сваёй прамовай, у якой ён спрабаваў адказаць на патрабаванні працаўнікоў:''Таварышы! 3 кім змагаецеся? Самі з сабою? Са сваёй работніцка-сялянскай уладай? 3 гістарычнымі дасягненнямі Вялікае Кастрычніцкае сацыялістычнае рэвалюцыі? Вярніцеся назад! Вярніцеся да сваіх асірацелых машынаў, на якіх вы куяце сусветную пралятарскую рэвалюцыю. Калі раней мы недаядалі на радасьць буржуям, дык цяпер мы галадуем на страх ім. Кажнае зернятка хлеба ёсць удар па капіталістычных акулах.Аднак яшчэ падчас свае прамовы партарг пачуў з натоўпу забастоўцаў такія рэплікі, як «Цецярук!», «Болбат!», «Талалай!''», і асабліва не прыймаўся імі, хаця браў для сябе на вока ўсіх тых, хто кідаў гэтыя заўвагі ў ягоны адрас. Абураныя работнікі схапілі яго і пацягнулі на раку Бярозу тапіць.
Камуністы, сюды! — крыкнуў партарг і адразу ж пераканаўся, што бальшыня падуладных яму камуністаў адсутнічае. Яны, ратуючы сябе, разбегліся яшчэ на пачатку забастоўкі хто куды. А частка іх разам з беспартыйнымі пайшла тапіць свайго партарга. Дайшоўшы да ракі, працаўнікі ўзялі партарга за рукі і за ногі, раскачалі і кінулі ў ваду. Пэўна, ніхто сур’ёзна не хацеў пазбаўляць яго жыцця, бо калі ён паплыў, дык ніхто не кідаў услед каменне, а калі ён паблізу вылез на бераг, дык ніхто не памкнуўся яго пераймаць. Магчыма, нікчэмны выгляд перапалоханага партыйца цалкам задавольніў работнікаў.
Агульны бунт
Жанчыны, да якіх цяпер далучыліся і мужчыны, павярнулі ад крамаў да тутэйшых савецкіх і партыйных установаў і да будынка НКУС. Сакратар Барысаўскага райкама КП(б)Б звярнуўся да галодных людзей з ушчувальнай прамовай, якая нагадвала прамову партарга з фабрыкі «Бярэзіны». Аднак калі партарга толькі напалохалі, дык сакратар быў збіты на горкі яблык. Убачыўшы гэта, усе астатнія партыйныя і савецкія службоўцы пахаваліся хто куды. Толькі нкусаўцы з вінтоўкамі ў руках густым частаколам акружылі будынак НКВД.
На патрабаванні галодных вызваліць двух арыштаваных міліцыянтаў, што знаходзіліся ў гэтым будынку, ім адказалі рашучай адмовай. Людзі хваляваліся. Тады нкусаўцы стрэлілі некалькі разоў угору. Натоўп не толькі не разышоўся, аднак наадварот, з кожнай хвілінай павялічваўся, пагражаючы зламаць ахову і ўварвацца ў будынак. Хісткае становішча апошняе савецкае цытадэлі ў Барысаве выратаваў начальнік НКУС. Ён выйшаў на балкон з нейкай паперкай у руцэ і сказаў, што кагадзе атрымаў тэлеграму з Масквы, якая дазваляе захаваць старыя харчовыя нормы. Задаволены натоўп пачаў паступова меншаць. Шмат хто з галодных цешыўся са свае перамогі.
Вынікі
Тыя барысаўцы, што засталіся жыць, не атрымалі абяцаных начальнікам НКУС ранейшых харчовых нормаў. Штодзень і штоноч рабіліся павальныя ператрусы ў пошуках разабранага хлеба, і тыя, у каго ён знайшоўся, адразу ж арыштоўваліся. Адначасна сябры Саўнаркама СССР вырашылі, што паколькі барысаўцы «самазабяспечыліся» з дзяржаўных складоў і крамаў, трэба пазбавіць іх харчовага забеспячэння на неакрэслены час. Тыя барысаўцы, што засталіся жыць, не атрымалі нават і зніжанай харчовай нормы.
Няверы (Сваткаўскі сельсавет)
Няве́ры (, Неверы) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Лонданскі пратакол (1830)
Лонданскі пратакол — пратакол, які падпісалі 3 лютага 1830 года тры краіны Еўропы — Расійская імперыя, Вялікабрытанія і Францыя, прызнаўшы такім чынам незалежнасць Грэцыі ад Асманскай імперыі пасля падпісання Адрыянопальскага мірнага дагавора паміж расійскім і турэцкім бокам у 1829 годзе.