cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Янка Маўр
Проза
У 1948 годзе ён напісаў аўтабіяграфічную аповесць «Шлях з цемры». У 1954 году выйшла яго навукова-фантастычная аповесць «Фантамабіль прафесара Цылякоўскага», якая стала трэцяй яго кнігай, напісанай у жанры сацыяльнай утопіі (першая — фантастычная казка «Падарожжа па зорках» (1927) з цыкла «Піянерскія казкі», а потым — «Аповесць будучых дзён» (1932)). Аўтар кніг аповесцей, апавяданняў «Чалавек ідзе» (1927), «У краіне райскай птушкі» (1928, 1983), «Сын вады» (1928), «Палескія рабінзоны» (1930, аповесць экранізавана ў 1935), «Слёзы Тубі» (1930), «Аповесць будучых дзён» (1932), «ТВТ» (1934), «Вакол свету» (1947), «Шлях з цемры» (1948), «Апавяданні» (1951), «Аповесці і апавяданні» (выбранае, 1954), «Фантамабіль прафесара Цылякоўскага» (часопіс «Маладосць», 1954—1955), «Аповесці і апавяданні» (1969), апавядання «Цётка Эмілія» (1954), байкі «Пекла» (1929), рамана «Амок» (1930).
Чалавек ідзе
У аповесці аўтар звярнуўся да жыцця першабытнага чалавека на той стадыі яго развіцця, калі той толькі станавіўся на ногі, яшчэ нічога не ўмеючы, і ўсё, чаго ён дасягаў, — паляванне з прыладамі, атрыманне агню, выкарыстанне каменя ў якасці інструмента — было для яго ўпершыню. Усё ўпершыню — гэты знойдзены аўтарам мастацкі ход адпавядае бачанню і ўспрыманню дзіцяці, яго прадчуванню першаадкрыцця, чакання ім чагосьці новага і незвычайнага. Асновай сюжэту стаў працэс развіцця чалавека, пакутлівы і драматычны, напоўнены барацьбой за сваё жыццё, шлях працяглага і паступовага назапашвання практычнага і духоўнага вопыту. Гэта быў замах пачаткоўца пісьменніка на новы для ўсёй нацыянальнай літаратуры жанр, згодна з ўласным аўтарскім азначэнні — навукова-фантастычнай аповесці, якая ўяўляла сабой спалучэнне навукі і фантазіі.
Сын вады
Аповесць «Сын вады», самая паэтычная ў гэтым цыкле, згодна з прызнаннем самога аўтара, была найбольш яму дарагая. Сюжэтная лінія галоўнага героя, юнага вогнезямельца Манга, у ёй пабудавана на распаўсюджанай у прыгодніцкай літаратуры схеме: выратаванне белага чалавека ад дзікіх тубыльцаў. Дарэчы, менавіта гэта і не ўспрыняў тагачасны рэцэнзент аповесці на старонках часопіса «Полымя», палічыўшы гэтую гісторыю неапраўданай данінай «нізкаякаснаму прыгодніцтву».
Амок
Да напісання рамана аўтара падштурхнулі прачытаныя ім мемуары рускага консула на Яве. Для сваёй аповесці Янка Маўр збіраў матэрыялы, вывучаў дакументальную літаратуру па свежых слядах падзей. Многія найбольш важныя матэрыялы (часопісы, газеты, фатаграфіі, выкарыстаныя потым як ілюстрацыі) ён атрымліваў непасрэдна з Явы і з Нідэрландаў праз настаўнікаў-эсперантыстаў, з якімі ён вёў перапіску як стары эсперантыст. У прадмове да рамана пісьменнік адзначыў, што «Амок» больш дакументальны «нават у дробязях», чым можа здацца на першы погляд. У рамане «Амок» прыкметнае месца займае пазнавальны матэрыял аб прыродных асаблівасцях вострава, падрабязнасцях побыту, асновах народа.
Палескія рабінзоны
Аповесць трымаецца пераважна на дыялогах-спрэчках паміж героямі-студэнтамі, якія пад уражаннем ад кніг аб далёкіх краінах, перш за ўсё ад кніг Жуля Верна, Майн Рыда і Ф. Купера, адпраўляюцца ў час вясновага разліву ў падарожжа па Палессі. Галоўнай ідэяй рабінзанады стала перамога чалавека над стыхіяй. Гэтую стыхію пісьменнік асэнсоўвае ў духу класічнай рускай і беларускай літаратурных традыцый. Прырода для герояў аповесці — не толькі матэрыяльнае, але і духоўнае багацце. Самым яркім перажываннем для герояў стала забойства зубра кантрабандыстамі, якое яны ўспрынялі з сапраўдным болем і хваляваннем, «як забойства чалавека». Сцэна забойства зубра, паказаная праз стаўленне да гэтага галоўных герояў — Мірона і Віктара, стала ключавой ў разуменні аўтарскіх адносін да праблемы «чалавек і прырода». Мараль аповесці заключаецца ў тым, што прырода — гэта ўвасабленне спакою і ўраўнаважанасці, якія не стасуюцца са злом і чалавечай жорсткасцю, а тыя, хто парушаюць натуральнае жыццё прыроды, сеюць варожасць і нянавісць паміж людзьмі. Варта адзначыць, што аповесць была напісана ў той час, калі актыўна асвойваліся прыродныя багацці Беларусі і калі пераўтварэнні прыроды ўспрымаліся як нешта безумоўна грандыёзнае і карыснае, сведчанне стваральнай сілы чалавека, а трагедыя шкоды, якая наносіцца ёй, яшчэ не ўсведамлялася.
Шчасце
Псіхалагічная мініяцюра «Шчасце» (1945) заснавана на эмацыйным напружанні, на ўнутраным канфлікце. У аповядзе няма знешніх падзей, сюжэт вызначаецца псіхалагічным сутыкненнем свету дзяцінства і свету дарослых на фоне ціхамірнай прыроды. Але ў гэтым невялікім апавяданні адбываюцца поўныя драматызму змены душэўнага стану герояў, унутраны рух іх настрояў і перажыванняў. Псіхалагічная праблема, закранутая аўтарам у аповедзе, паказвае, як узаемадзейнічаюць свет дарослых і свет дзяцінства, якія адносіны існуюць паміж імі, што ўяўляе цікавасць як для дарослай, так і для дзіцячай літаратуры.
Максімка
У апавяданні «Максімка» (1946) пісьменнік адлюстраваў душу хлапчука, сіраты-дзетдомаўца, у моманты вышэйшага драматычнага напружання, калі ён убачыў у салдаце, які вяртаецца з вайны, свайго бацьку, але раптам усвядоміў сваю горкую памылку. Аўтару ўдалося перадаць душэўны стан маленькага героя.
Фантамабіль прафесара Цылякоўскага
У аснову сюжэту пакладзена фантастычная ідэя тэхнічнага толку — аб магчымасці выкарыстання энергіі чалавечай думкі: на энергіі дзіцячай фантазіі, якая нашмат большая, чым фантазія дарослых, унукі прафесара Цылякоўскага Святазар і Святлана адпраўляюцца ў далёкае падарожжа — спачатку ў Амерыку, а потым на Месяц і на Марс. У аповесці сумешчанае рэальнае і фантастычнае, у ёй прасочваецца апора на традыцыі папярэднікаў, такіх як К. Э. Цыялкоўскі (як аўтар астранамічных аповесцяў), А. М. Талстой, У. А. Обручаў, а таксама класікі сусветнай фантастыкі — Жуль Верн, Г. Уэлс; у аповесці ёсць прамыя спасылкі на гэтых аўтараў. Янка Маўр выступіў як празорлівец і прадказальнік (услед за Цыялкоўскім) эры касмічных палётаў. Але яго цікавіла больш не столькі навуковая ідэя, колькі маральна-этычны бок, праблема чалавечых узаемаадносін, будучых кантактаў пры сустрэчы з іншымі цывілізацыямі.
Драматургія і пераклады
Аўтар п’есы «Памылка» (апублікавана і пастаўлена ў 1940), аднаактовак «Хата з краю» (1941), «Балбатун» (1946).
Пераклады твораў Я. Маўра на іншыя мовы
Творы Янкі Маўра пераведзены на рускую, украінскую, армянскую, таджыкскую, літоўскую, польскую і чэшскую, нямецкую і румынскую мовы. Асобныя яго творы выдадзены ў Амерыцы, Англіі, Кітаі і іншых краінах.
Вінцэнт Пётр Валовіч
Вінцэнт Пётр Валовіч (1670 — ) — дзяржаўны і духоўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага, дыпламат. Падкаморы мсціслаўскі (з 1699), вялікі рэферэндар літоўскі (1709—1727), староста хвейданскі.
Янка Маўр
Захапленні пісьменніка
Янка Маўр быў вядомым эсперантыстам. Эсперанта ён пачаў вывучаць яшчэ ў 1904 годзе. У 1926 годзе ён вёў перадачу для эсперантыстаў на беларускім радыё.
Вінцэнт Пётр Валовіч
Паходзіў з роду Валовічаў, брат вялікага літоўскага маршалка Марцыяна Дамініка.
Янка Маўр
Захапленні пісьменніка
Свайму зяцю Міхасю Міцкевічу ён чытаў «Яўгена Анегіна» на эсперанта. Ведучы перапіску з эсперантыстамі свету і атрымліваючы ад іх наўпрост рэдкую інфармацыю, ён напісаў кнігу «Амок».
Янка Маўр сабраў вялікую хатнюю бібліятэку, якая была адной з лепшых у даваенныя гады ў Беларусі.
Пісьменнік захапляўся спірытызмам. У яго хаце збіраліся кампаніі, якія практыкавалі выклік духаў. У Маўра быў філасофскі склад розуму, і ў спірытызме ён бачыў не містыку, а недаследаваную прыродную з’яву, і спрабаваў зразумець яго механізм. У пісьменніка былі два тоўстых сшытка, у якія ён запісваў вынікі спірытычных сеансаў, але ў 1938 годзе ён іх спаліў. Спірытычныя сеансы праводзіў пры дапамозе сподка на стале з алфавітам. Вядомы выпадак, калі ён зладзіў нейкаму партыйнаму работніку міні-сеанс спірытызму, падчас якога прымусіў рухацца аловак. На думку Міхася Міцкевіча, Янка Маўр валодаў незвычайнымі здольнасцямі.
Любіў Янка Маўр і язду на веласіпедзе і добра іграў на скрыпцы.
На сваёй дачы пад Мінскам, у Ждановічах, Янка Маўр пабудаваў будан-кабінет з лазы. На мастках над Свіслаччу ён паставіў імправізаваны пісьмовы стол, так, што можна было складаць кнігі пра далёкія краіны, звесіўшы ногі ў ваду і уяўляючы сябе на беразе акіяна.
Янка Маўр і Якуб Колас
Янка Маўр знаходзіўся ў сяброўскіх адносінах з класікам беларускай літаратуры Якубам Коласам. Яны абодва вучыліся ў настаўніцкіх семінарыях (дзе таксама атрымалі і музычную адукацыю). Абодва ўдзельнічалі і ў настаўніцкім з’ездзе (на якім яны і пазнаёміліся) у 1906 годзе, пасля якога Якуб Колас быў пасаджаны ў Пішчалаўскі замак, а Янка Маўр (тады яшчэ Іван Фёдараў) аддадзены пад нагляд паліцыі і, акрамя гэтага, пазбаўлены права выкладаць у школе.
У гады вайны падчас эвакуацыі сям’і Янкі Маўра ў Алма-Ату Маўр вёў сяброўскую перапіску з Якубам Коласам, які, таксама пакінуўшы Беларусь, пражываў у тыя гады ў Ташкенце. У лістах адзін да аднаго яны жадалі хутчэй вярнуцца ў родную Беларусь:
Пасля вызвалення Беларусі Маўр вярнуўся ў Мінск. Аднак і пасля вайны перапіска пісьменнікаў не абарвалася, яны перапісваліся і ў 1950-я гады. У далейшым Янка Маўр стаў правобразам настаўніка Івана Тадорыка ў трылогіі Коласа «На ростанях» (1955). Пазней яны парадніліся: дачка Янкі Маўра, Наталля, выйшла замуж за сына Якуба Коласа — Міхася. У Дзяржаўным літаратурна-мемарыяльным музеі Якуба Коласа захоўваецца скрыпка, на якой іграў Янка Маўр. Якуб Колас таксама любіў граць на гэтым інструменце. Дачка Янкі Маўра, Наталля, часта музіцыравала на пару з бацькам: ён — на скрыпцы, а яна — на фартэпіяна.
Ацэнка і значэнне творчасці
Янка Маўр па праву з’яўляецца «бацькам» беларускай дзіцячай літаратуры.
Яго ўклад у беларускую дзіцячую літаратуру каштоўны тым, што ён як першаадкрывальнік і першапраходца вызначыў далейшае яе кірунак і развіццё, стаў стваральнікам новых для яе жанравых формаў — прыгодніцкага і навукова-фантастычнага, з прычыны чаго яму ўдалося пашырыць часавыя і прасторавыя межы беларускай дзіцячай літаратуры. Яго наватарскія пошукі трымаліся на цесных узаемаадносінах з літаратурнымі традыцыямі — нацыянальнай, рускай, заходняй. Ён умела выкарыстаў мастацкія прыёмы такіх класікаў прыгодніцкай літаратуры, як Жуль Верн, Майн Рыд, Фенімор Купер. У яго творчасці мелася нямала рэмінісцэнцый з твораў Даніэля Дэфо, Аляксандра Дзюма,, , Луі Бусенара,.
Напісаная ім у 1927 году лірычная аповесць «Сын вады» была найбольш дарагая самому аўтару. Аповесць не адрознівалася рэзкасцю і варожасцю сацыяльнага супрацьстаяння. У ёй галоўны канфлікт паміж героямі раскрываецца не ў адкрытым сутыкненні розных сацыяльных сіл, як у яго папярэдняй аповесці «У краіне райскай птушкі», а пераважна ў маральным плане. Янка Маўр пастараўся ў ёй зацвердзіць менавіта каштоўнасць агульначалавечых узаемаадносін незалежна ад сацыяльных перашкод. І менавіта за тое, што аповесць не адлюстравала сацыяльнай барацьбы тубыльцаў супраць каланізатараў, афіцыйная крытыка 1930-х гадоў папракала аўтара за невыразную класавую пазіцыю, апалітычнасць і «сацыяльную прытупленасць».
Пісьменніка абвінавацілі ў тым, што ён не надзяліў паўдзікага жыхара Вогненнай Зямлі высокай рэвалюцыйнай свядомасцю, спелым класавым пачуццём, і што ўзаемаадносіны герояў раскрываюцца «не ў плане барацьбы класаў, а толькі ў плане барацьбы чалавека з прыродай за сваё існаванне».
У той час занятая пошукамі ідэалагічных «зрываў» афіцыйная крытыка і не заўважыла, што Маўр зрабіў сур’ёзны крок наперад у авалоданні сакрэтамі прыгодніцкага жанру і што яго аповесць выгадна адрозніваецца кампазіцыйнай цэласнасцю, якая ствараецца канцэнтрацыяй падзей вакол двух галоўных герояў, што спалучэнне прыгодніцтва і пазнавальнасці мела у ёй нашмат больш арганічны характар​​. Тым не менш, амаль адразу пасля выхаду ў свет «Сына вады» ў часопісе «Працаўнік асветы» (1928, № 13) рэцэнзент, які сціпла падпісаўся «Настаўнік», адзначыў: «У нас з’явіўся сапраўдны аўтар дзіцячай прыгодніцкай кніжкі».
Аўтара «Палескіх рабінзонаў» (1930) папракалі за тое, што прыгоды прыяцеляў не асацыююцца з ідэаламі і жыццём ўсёй рэспублікі — нічога не гаворыцца пра рэканструкцыю і меліярацыю Палесся, што падарожжа герояў аповесці заснавана на непажаданых уплывах М. Рыда, Ж. Верна, Ф. Купера. Неадназначнасць аўтарскай задумы аповесці не была ацэненая тагачаснай крытыкай, якая хацела бачыць у кнізе прамую і выразную сувязь з сучаснасцю, з працэсамі індустрыялізацыі і калектывізацыі, якія адбываліся ў той час у краіне, або з практычнымі школьнымі праблемамі.
Яго аповесць «ТВТ» (1934), якая атрымала першую прэмію на ўсебеларускім конкурсе дзіцячай кнігі, на I з’ездзе пісьменнікаў СССР адзначыў рускі пісьменнік Самуіл Маршак ў сваім дакладзе «Аб вялікай літаратуры для маленькіх». Гаворачы аб дасягненнях літаратуры, Маршак сярод іншых адзначыў і «значную школьную аповесць, напісаную ў Беларусі». У той жа час у рэспубліканскім Міністэрстве адукацыі да аповесці паставіліся з насцярожанасцю, паколькі арганізацыя «Таварыства ваяўнічых тэхнікаў» не з’яўлялася існай. Міністэрскія чыноўнікі разважалі:
Пры напісанні кніг пісьменніку дапамагалі яго багатыя веды па гісторыі і геаграфіі і выкарыстанне ў творчасці мемуараў і кніг успамінаў навукоўцаў і падарожнікаў. Маўра называлі беларускім Міклуха-Маклаем і Жулем Вернам ў адной асобе. Сапраўдныя вандроўнікі часам дзівіліся дакладнасці дэталяў у апісанні той ці іншай краіны ў яго творах. У сваёй творчасці ён абапіраўся на традыцыі творчасці Жуля Верна, Фенімора Купера, Майна Рыда, пры дапамозе чаго стварыў новы, сацыяльны тып прыгодніцкага рамана і прыгодніцкай аповесці. У аповесцях «Палескія рабінзоны» і «ТВТ» ён адлюстраваў савецкую рэчаіснасць, яму ўдалося ярка і праўдападобна апісаць маладых герояў. У 1934 годзе на экраны выйшаў фільм «Палескія рабінзоны», зняты па сцэнары Янкі Маўра. Яго казка «Вандраванне па Зорку», «Аповесць будучых дзён» і аповесць «Фантамабіль прафесара Цылякоўскага» заклалі асновы навукова-фантастычнага жанру ў беларускай літаратуры.
Узнагароды, ганаровыя званні і прэміі
Янка Маўр быў узнагароджаны трыма ордэнамі, а таксама медалямі.
Лішня (Дэмыдзіўскі раён)
Лі́шня (Лі́шня) — вёска ў Дэмыдзіўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дэмыдзіўскай пасялковай абшчыны.
Лісабонскі рэгіён
Лісабонскі рэгіён (Lisboa; //)- эканоміка-статыстычны рэгіён у заходняй Партугаліі. Складаецца з паўднёвай часткі акругі Лісабон і паўночнай часткі акругі Сетубал. Тэрыторыя — 2 802 км². Насельніцтва — 3 024 034 чалавек (25 % насельніцтвы краіны).
Геаграфія
Рэгіён мяжуе:
Субрэгіёны
Рэгіён складаецца з 2 эканоміка-статыстычных субрэгіёнаў:
Хоцемля (возера)
Хо́цемля, Чорнае — возера ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дняпро, прыкладна за 9 км у напрамку на поўнач ад горада Рэчыца, каля вёсак Чорнае і Хацецкае.
Плошча паверхні возера 0,4 км². Даўжыня 4,55 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 9,3 км.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь, язь і іншыя віды рыб.
Мінтурова
Мінтуро́ва (, Минтурово) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Салоніцкага сельсавета.
Забор’е (Шклоўскі раён)
Забо́р'е (, Заборье) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Александрыйскага сельсавета.
У 1624 годзе ў складзе Старасельскай воласці ва ўласнасці ў Льва Сапегі. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Старасельскага сельсавета.
Заворычы
Заворычы (Заво́ричі) — вёска ў Браварскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Калыцянскай пасялковай абшчыны.
У ХІХ стагоддзі сяло Заворычы было ў складзе Яраслаўскай воласці Казэлэцкага павета Чарнігаўскай губерні.
Музей лужыцкіх сербаў
Музей лужыцкіх сербаў (Sorbisches Museum, Serbski muzej) — краязнаўчы музей, які знаходзіцца ў Саляным доме ў раёне Артэнбург саксонскага горада Баўтцэн, Германія. Важнейшая музейная ўстанова па гісторыі лужыцкага народа.
Будынак музея з'яўляецца помнікам гісторыі і культуры зямлі Саксонія (№ 09251011).
Гісторыя
У хуткім часе пасля заснавання лужыцкага культурна-асветніцкага таварыства«Матіца сербская» было вырашана збіраць матэрыялы якія тычацца гісторыі і культуры лужыцкага народа. У 1856 годзе гісторыка-археалагічны аддзел «Матіцы сербскай» адкрыў у Дрэздэне выставу лужыцкага прыкладнога мастацтва «Wendischen Dorf», якая стала асновай будучага музея. У 1904 годзе ў Баўтцэне быў адкрыты Лужыцкі дом, на трэцім паверсе якога была размешчана экспазіцыя пад назвай «Wendische (Sorbische) Museum». У 1937 годзе Лужыцкі музей быў закрыты нацыстскімі ўладамі, і Музей лужыцкіх сербаў перастаў функцыянаваць. У 1942 годзе збор музея быў перададзены ў Гарадскі музей Баўтцэна. У 1957 годзе ў горадзе Хойерсвердзе быў адкрыты Музей лужыцкай гісторыі і этнаграфіі (Museum für sorbische Geschichte und Volkskunde). З павелічэннем колькасці музейных экспанатаў Музей лужыцкай культуры быў перанесены ў Баўтцэн у новы Сербскі дом. У 1976 годзе калекцыя музея была размешчана ў Саляным доме ў гарадскім раёне Артэнбург. Да 1988 года Музей лужыцкіх сербаў належаў Асацыяцыі музеяў Баўтцэна. Пасля рэканструкцыі музейнай зборні музей быў адкрыты ў чэрвені 1989 года як самастойная музейная ўстанова.
У наш час Музей лужыцкіх сербаў прадстаўляе сабой збор па гісторыі лужыцкага народа і яго культуры. Збор музея складае каля 23 000 экспанатаў. Музей экспануе 4 выставы: гісторыя лужычанаў са старажытных часоў да нашых дзён, культура і лад жыцця лужычанаў, лужыцкія мовы, зараджэнне лужыцкай літаратуры і лужыцкае выяўленчае мастацтва.
У банкетным зале музея рэгулярна адбываюцца розныя культурныя і асветніцкія мерапрыемствы.
Гісторыя будынка
Саляны дом Баўтцэна быў пабудаваны ў 1782 годзе як гарадскі саляны склад. У 1835 годе ў будынку размяшчаўся каралеўскі Саксонскі апеляцыйны суд. У 1869 годзе памяшканне было перабудавана і з тых часоў мае сучасны выгляд. У часы Другой сусветнай вайны ў будынку знаходзілась мясцовае аддзяленне Нацыянал-сацыялістычнай нямецкай рабочай партыі і гарадское аддзяленне гестапа. У часы ГДР будынак выкарыстоўваўся пад жыллё. У 2003 годзе будынак быў адрамантаваны.
Вэрбэнь
Вэрбэнь (Вербе́нь) — вёска ў Дэмыдзіўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дэмыдзіўскай пасялковай абшчыны.
Княжыца (станцыя)
Кня́жыца (, Княжица)  — станцыя Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчана ў вёсцы Княжыца; на лініі Віцебск — Полацк, паміж пуцявым пастом Грышаны і прыпыначным пунктам Лётцы.
Глеб Паўлавіч Глебаў
Глеб Глебаў, сапр.: Глеб Паўлавіч Сарокін (, Вазнэсэнск, Елісаветградскі павет, Херсонская губерня, Расійская імперыя — ) — беларускі тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1948), Народны артыст БССР (1940).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і выхадцаў з Беларусі 11 мая года ў Вазнясенску (цяпер Мікалаеўскай вобласці Украіны) (па іншых крыніцах — у Васкрасенску Маскоўскай губерні) у сям’і чыгуначнага служачага.
У 1920 годзе скончыў Бендэрскую мужчынскую гімназію. У 1920—1921 гадах вучыўся ў Адэскім політэхнічным інстытуце.
У 1921—1923 гадах — артыст Адэскага калектыву рускай драмы (цяпер ), у 1924—1925 гадах — артыст Мікалаеўскага тэатра рускай драмы (цяпер ), у 1925—1926 гадах — артыст Вазнясенскага рускага драматычнага тэатра.
З 1926 года — акцёр 1-га Беларускага драматычнага тэатра (цяпер Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы, (у 1941—1947 гадах — мастацкі кіраўнік).
У 1943 годзе ўзначальваў франтавую брыгаду тэатра.
Працаваў на радыё.
Дэпутат ВС СССР 6 склікання (1962—1966).
Г. Глебаў памёр 3 сакавіка 1967 года. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.
Творчасць
Выбітны майстар камедыі. Высокае майстэрства пераўвасаблення, народнасць, якрасць знешняга малюнка ролі, пластычнасць, выразнасць, глыбокае пранікненне ў сутнасць характараў уласцівы яго творчасці.
Творчасць акцёра характарызавалася глыбокай псіхалагічнай глыбінёй, натуральнасцю, тонкім гумарам. Вызначаўся ў камедыйных ролях (Пустарэвіч ў «Паўлінцы» Я. Купалы, Туляга ў «Хто смяецца апошнім» К. Крапівы ).
Глеб Глебаў стварыў высокамастацкія класічныя вобразы: Чугуноў, Маргарытаў, Мамаеў («Ваўкі і авечкі», «Позняе каханне», «На ўсякага мудраца даволі прастаты» А. Астроўскага), Гарпагон («» Мальера), Мендоза («» Р. Б. Шэрыдана).
Здымаўся ў кіно, выступаў як акцёр на радыё.
Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь
Нацыяна́льны архі́ў Рэспу́блікі Белару́сь — найбуйнейшае сховішча дакументаў па гісторыі Беларусі XX стагоддзя, адна з вядучых устаноў архіўнай галіны Рэспублікі Беларусь.
Гісторыя
Сваю гісторыю вядзе з 28 мая 1927 года, калі Цэнтральны Выканаўчы Камітэт (ЦВК) і Савет Народных Камісараў Беларускай ССР зацвердзілі Пастанову аб стварэнні Цэнтральнага архіва Кастрычніцкай рэвалюцыі (ЦАКР) БССР у г. Мінску. На 1 кастрычніка 1927 г. ЦАКР БССР змяшчаў звыш 161 000 спраў. Будынак архіва, дзе да 1922 г. знаходзілася царква сашэсця Святога Духа, абсталявалі 37 стэлажамі агульнай даўжынёй 2400,55 пагонных метраў. Фонды размясцілі ў архівасховішчах плошчай 315,4 м². У яшчэ адным сховішчы плошчай 20,53 м² захоўвалі дарэвалюцыйныя дакументы, якія ў 1938 годзе перадалі ў Цэнтральны гістарычны архіў БССР. Да пачатку 1928 года ўсе сховішчы занялі дакументамі, таму ў 1-й палове 1928 года абсталявалі 2-і паверх з дадатковай плошчай 204,16 м². На 1 кастрычніка 1928 г. агульная плошча архівасховішчаў склала 687,93 м² з 45 усталяванымі стэлажамі даўжынёй 2986,54 пагонных метраў. На іх размясцілі 243 441 адзінку захоўвання, аб’яднаную ў 660 фондаў, і 4350 кг россыпу. Да канца 1930 года ў архіў паступіла 92,9 тыс. спраў і 4,3 тоны россыпу. У жніўні 1929 г. ЦВК БССР зацвердзіў Пастанову аб пераводзе ЦАКР у Магілёў у сувязі з памежным становішчам Мінска. 15 кастрычніка 1930 г. зацвердзілі Палажэнне аб Цэнтральным архіўным кіраўніцтве БССР, паводле якога ў ЦАКР БССР стварылі архіў кінафотадакументаў і сакрэтны архіў. У 1930 г. архіў перавезлі ў Магілёў, дзе размясцілі ў былым будынку Сабора Святога Станіслава.
На 1 мая 1933 года архіў налічваў 6 супрацоўнікаў. На 10 чэрвеня 1936 г. было 16 штатных і 28 пазаштатных супрацоўнікаў. У 1937 годзе архіў выдаў 1784 даведкі. У 1938 годзе ў чытальні працавала 15 даследчыкаў. У ліпені 1938 г. назву змянілі на Цэнтральны дзяржаўны архіў Кастрычніцкай рэвалюцыі і сацыялістычнага будаўніцтва БССР (ЦДАКР БССР). На пачатак 1941 г. архіў змяшчаў 850 тыс. спраў у 2318 фондах. У ліпені 1941 г. аддзел сакрэтных фондаў, які знаходзіўся ў будынку закрытай у 1928 годзе царквы Яна Багаслова Богаяўленскага брацкага манастыра, спаліў усе свае дакументы ў сувязі з пачаткам вайны. Такім чынам, у сувязі з нямецкай акупацыяй тэрыторыі Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны дзейнасць архіва была прыпынена. Узімку 1941—1942 гадоў архіўныя фонды перавезлі ў клуб швейнікаў па Ленінскай вуліцы па загадзе нямецкага камандавання, каб вярнуць касцёл святога Станіслава вернікам. У студзені-лютым 1944 г. нямецкія акупацыйныя ўлады вывезлі частку архіва ў Рыгу (Рэйхскамісарыят Остланд), дзе размясцілі ў будынку Цэнтральнага дзяржаўнага архіва Латвійскай ССР. У студзені 1944 г. ЦАКРСБ Беларускай ССР аднавіў дзейнасць у Гомелі са штатам у 38 супрацоўнікаў. У ліпені 1944 г. архіў вярнулі ў Мінск.
Па вайне ў Магілёве захавалася 30 тыс. спраў, у Рызе — 50 тысяч, то бок агулам 9,4 % ад даваеннага архіва. У 2-й палове 1944 года ў архіў паступілі дакументы нямецкіх акупацыйных і беларускіх калабарацыйных устаноў, якія размясцілі ў будынку Мінскага абласнога архіва па вул. Бакуніна, д. 4. У ліпені 1945 г. з Рыгі вярнулі вывезеныя дакументы, якія размясцілі ў будынку закрытай у 1930-я гады Халоднай сінагогі па вул. Няміга, д. 1Б. У верасні 1945 г. Савет народных камісараў БССР перадаў архіву будынак закрытай у 1933 г. Петрапаўлаўскай царквы па вул. Астроўскага, д. 4. На 1 студзеня 1946 г. архіў налічваў 239 фондаў, якія ўключалі 153 412 адзінак захоўвання, і 3324,5 кг россыпу. У верасні 1949 г. звыш 30 тонаў дакументаў Цэнтральнага статыстычнага кіраўніцтва і Дзяржплана БССР перанеслі з падвала на 2-і паверх будынка былой Петрапаўлаўскай царквы. У 1950 г. рэшту перавезлі ў памяшканне Цэнтральнага архіва фонафотакінадукументаў БССР па Старажоўскай вуліцы. За 1952 год у аддзеле сакрэтных фондаў 10-разова павялічылі захоўванне дакументаў, якія ў выніку склалі каля паловы ад агульнага ліку: на 1 студзеня 1952 г. засакрэчанымі былі 23 фонды і 3 часткі фондаў абсягам 4219 адзінак захоўвання, на 1 студзеня 1953 г. — 62 фонды і 20 частак фондаў абсягам 42 814 адзінак захоўвання. Большасць засакрэчаных дакументаў тычылася часу нямецкіх акупацыйных устаноў і калабарацыйных устаноў Беларусі. У 1953 годзе ўвесь архіў перавялі ў будынак былой Петрапаўлаўскай царквы, дзе дакументы раўнамерна размясцілі на 3-х паверхах. Упершыню прыступілі да карданавання і абяспыльвання дакументаў. У чытальні працавалі 27 даследчыкаў. У 1954 г. выйшаў зборнік Інстытута гісторыі Акадэміі навук БССР «З гісторыі змагання за ўсталяванне савецкай улады ў Беларусі і ўтварэння БССР», у які ўвайшлі 22 дакументы ЦАКРСБ БССР з сакавіка 1917 г. па люты 1919 года. 25 лютага 1956 г. першы сакратар ЦК КПСС Мікіта Хрушчоў зачытаў на 20-м з’ездзе КПСС даклад «Аб кульце асобы і яго наступствах». У сувязі з гэтым 31 сакавіка 1956 г. Савет міністраў БССР зацвердзіў Пастанову «Аб захадах упарадкавання рэжыму захоўвання і лепшага выкарыстання архіўных матэрыялаў міністэрстваў і ведамстваў БССР». У выніку за 1956 г. аддзел сакрэтных фондаў перадаў на агульнае захаванне 24 937 спраў. За год колькасць даследчыкаў у чытальні вырасла ўдвая да 112. З 1958 г. пачалі мікрафільмаванне дакументаў.
У 1960 г. архіў вывелі з падпарадкавання Міністэрства ўнутраных спраў БССР. За 1969—1980 гады архіў прыняў звыш 100 000 спраў ад рэспубліканскіх устаноў і ў выніку вычарпаў вольныя плошчы. У 1988 годзе ў сувязі з палітыкай перабудовы і галоснасці знялі абмежаванні на доступ да дакументаў 19 ведамстваў. У 1991 г. архіў пераехаў у новы будынак па вул. Крапоткіна, д. 55. У выніку колькасць супрацоўнікаў вырасла да 80. Цягам 1992—1994 гадоў на захаванне прынялі 75,4 тыс. спраў.
У маі 1993 года ЦДАКР БССР быў перайменаваны ў Беларускі дзяржаўны архіў (БДА). У чэрвені 1995 г. пасля перадачы архіву комплексу дакументаў былога Цэнтральнага партыйнага архіва Кампартыі Беларусі БДА рэарганізаваны ў Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь.
Паводле іншых звестак, на аснове пастановы Савета Міністраў ад 22 красавіка 1992 г. «Аб пытаннях архіваў» 10 жніўня таго ж года Цэнтральны дзяржаўны гістарычны архіў у Мінску быў аб’яднаны з Цэнтральным партыйным архівам КПБ у Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь, які стаў функцыянаваць на падставе Часовага ўстава.
Да 1999 г. дакументы архіва засяродзілі ў будынку па вул. Кірава, д. 43. На 2000 г. меў 200 фондаў, якія налічвалі 916,5 тыс. справаў. Працавала 6 аддзелаў: 1) забеспячэння захавання дакументаў і фондаў, інфармацыйна-пошукавых сістэм; 2) справаводства, камплектавання і ведамасных архіваў, навуковага выкарыстання дакументаў і інфармацыі; 3) асабістых фондаў; 4) дакументаў Другой сусветнай вайны; 5) навукова-тэхнічнай апрацоўкі дакументаў; 6) публікацыі дакументаў. Таксама працавала ўласная бібліятэка, якая налічвала 8,2 тыс. кніг, 1,7 тыс. гадавых камплектаў часопісаў і 1,5 тыс. гадавых камплектаў газет.
У жніўні 2007 года НАРБ пераехаў у новы будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, дзе заняў 17—21 паверхі. Цягам 2011 года ў НАРБ працавалі 2,5 тыс. даследчыкаў, у тым ліку замежнікі з 5 краін (Расіі, Украіны, Польшчы, Францыі і Ізраіля). На 1 чэрвеня 2012 г. налічвалася 8 архівасховішчаў агульнай плошчай 6771 м². У 1319 фондах НАРБ захоўвалі 1 043 778 спраў, што складала 37 930 пагонных метраў паліцаў. За 2007—2012 гады архіў выканаў 1989 прадметных запытаў. Алічбаваныя 1,5 тыс. спраў займалі 110 дыскаў. Звыш 3000 спраў змяшчалі дзяржаўную або службовую таямніцу, таму заставаліся недаступнымі для карыстальнікаў архіва.
Чытальня
24 мая 2012 года Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь ухваліла Пастанову № 133 «Аб зацвярджэнні Інструкцыі пра парадак карыстання архіўнымі дакументамі ў чытальных залах дзяржаўных архіваў Рэспублікі Беларусь». Паводле 19-га артыкула Інструкцыі, «Адначасова для карыстання можа быць выдадзена 5 вопісаў, 10—20 спраў або 10—20 адзінак захоўвання кінафонадакументаў з часам гучання не больш за 3 гадзіны, 30—50 ка́лек навукова-тэхнічнай дакументацыі». Паводле 20-га артыкула, «Вопісы і іншыя архіўныя даведнікі выдаюцца карыстальніку на тэрмін да 5 дзён, асабліва каштоўныя дакументы — да 5 дзён, унікальныя дакументы па дазволе кіраўніка архіва — на 1 дзень, справы, мікракопіі, друкаваныя выданні — на 1 месяц».
Паслугі
На 2017 год Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь ажыццяўляў за плату:
Таксама НАРБ адказваў на пісьмовыя і электронныя запыты аб: 1) удзеле ў партызанскім і падпольным руху; 2) раскулачванні, пазбаўленні правоў і высяленні; 3) узнагароджанні ордэнамі і медалямі; 4) знаходжанні ў нацысцкіх канцлагерах і турмах; 5) знаходжанні на акупаванай тэрыторыі Беларусі і на прымусовай працы; 6) рэпрэсіях і рэабілітацыі; 7) працоўным стажы і заробку.
Склад
Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь змяшчаў 1244 фонды, якія ўключалі 3434 вопісы і 1 106 989 адзінак захоўвання, а таксама 2486 дакументаў. Архіў складаўся з 8 аддзелаў: 1) забеспячэння захаванасці дакументаў і фондаў; 2) справаводства і фарміравання Нацыянальнага архіўнага фонду; 3) фондаў асабістага паходжання; 4) аўтаматызаваных архіўных тэхналогій; 5) інфармацыйна-пошукавых сістэм; 6) навукова-тэхнічнай апрацоўкі дакументаў; 7) выкарыстання дакументаў і інфармацыі; 8) публікацый.
Бружмель пахучы
Батанічнае апісанне
Ліяны вышынёй да 6 м. Лісце цёмна-зялёнае, знізу шызае. Кветкі буйныя, вельмі пахучыя, спачатку белаватыя, потым жаўцеюць. Цвіце ў чэрвені.
Значэнне выкарыстанне
Дэкаратыўная расліна. Выкарыстоўваюць на азеляненне альтанак, трэльяжаў, падпорных сценак, аднапавярховых будынкаў і да т.п. Лісце і плады ўтрымліваюць таксічныя цыянагенныя гліказіды.
Хамаўшчына
Хамаўшчы́на (, Хамовщина) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дэмбраўскага сельсавета.
Калыніўка (Браварскі раён)
Калыніўка (Кали́нівка) — пасёлак гарадскога тыпу ў Браварскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Багданіўка (Браварскі раён)
Багданіўка (Богда́нівка) — вёска ў Браварскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
IC 954
IC 954 — галактыка тыпу P (особлива галактыка) у сузор'і Малая Мядзведзіца.
Дарфурскі канфлікт
Адзін з бакоў канфлікту складаецца ў асноўным з узброеных сіл Судана, паліцыі і «Джанджавід», груп суданскага апалчэння, якія набіраюцца ў асноўным сярод арабізаваных карэнных афрыканцаў і невялікац колькасці бедуінаў паўночнага племя рызейгат; большасць іншых арабскіх груп у Дарфуры застаецца неўцягнутымі. Іншы бок складаецца з паўстанцкіх груп, у прыватнасці ВРС і РСР, набраных у асноўным з неарабскіх мусульманскіх этнічных груп фур, загава і масаліт. Афрыканскі Саюз і Арганізацыя Аб’яднаных Нацый таксама далучыліся да сумеснай місіі па падтрыманні міру ў рэгіёне, названай ЮНАМІД. Хоць урад Судана публічна адмаўляў, што падтрымліваў «Джанджавід», шматлікія звесткі пацвярджаюць сцвярджэнні, што ён забяспечыў фінансавую дапамогу і зброю, а таксама скаардынаваў сумесныя атакі.
Асаблівасці Дарфура
Найбольш буйной народнасцю рэгіёну з’яўляюцца фора (фур). Частка гэтага этнасу з’яўляецца арабамоўнай, але большасць кажуць на ўласнай мове. Пражываюць таксама вялікі лік араба-суданцаў, нубійцаў і некалькі дзесяткаў больш дробных народнасцяў, у асноўным негрыцяне. Некаторыя з дарфурскіх народнасцяў арабізаваныя і страцілі свае мовы, але захавалі элементы традыцыйнай культуры.
Па ладзе жыцця насельніцтва Дарфура дзеліцца на жывёлагадоўцаў-качэўнікаў, сярод якіх пераважаюць араба-суданцы, і аселае земляробчае насельніцтва, прадстаўленае чорнасукрымі народнасцямі. У гарадах пражываюць прадстаўнікі ўсіх дарфурскіх народнасцяў.
Племяны фактар ​​гуляе вялікую ролю ў жыцці мясцовага насельніцтва. Кожнае племя мае замацаваную за ім «дору» — тэрыторыю рассялення. У межах свайго ўчастка племя з’яўляецца практычна неабмежаваным уладальнікам земляў, пашы і водных крыніц.
У культурным плане большая частка насельніцтва рэгіёну значна бліжэй да суседняга Чаду, чым да астатняга Судану, размешчаны ў даліне Ніла. Таксама Дарфур лічыцца самым засушлівым і бедным раёнам краіны.
Прычыны і перадумовы
Канфлікт нарастаў даўно. З-за суровага клімату ішла зацятая канкурэнцыя за зямельныя і водныя рэсурсы паміж жывёлагадоўцамі і чарнаскурымі земляробамі, якая вылілася ў міжэтнічную барацьбу за выжыванне ў няпростым рэгіёне. Ускладненне адбылося ў канцы ХХ стагоддзя, калі пустыня стала паглынаць раней прыдатныя да пражывання зямлі, заселеныя арабамі-качэўнікамі, і тыя сталі міграваць на поўдзень. Нагодай да адкрытага ваеннага канфлікту стала пагадненне паміж Хартумам і паўстанцамі Поўдня аб падзеле прыбыткаў ад здабычы нафты. Чарнаскурае насельніцтва Дарфура лічыла, што ў дамове не былі ўлічаныя іх эканамічныя інтарэсы.
Пачатак вайны
У 2003 годзе супраць урада Судана выступілі дзве ваенізаваныя групоўкі: «Фронт вызвалення Дарфура», пазней пераназваны ў Суданскі вызваленчы рух (SLM/СВР), і «Рух за справядлівасць і роўнасць» (JEM/РСР).
25 лютага атрады СВР захапілі горад Гола паблізу мяжы з Чадам, а 4 сакавіка яе атрады паспрабавалі захапіць Эль-Фашэр, але былі адкінуты ўрадавымі войскамі. 6 верасня ўрад і СВР пры пасярэдніцтве Чада падпісалі пагадненне аб спыненні агню, дамовіўшыся пачаць поўнамаштабныя перамовы па ўрэгуляванні канфлікту. Аднак неўзабаве кіраўніцтва баевікоў абвінаваціла ўрад у зрыве дамовы. Узрастанне і інтэнсіўнасць канфлікту вымусіла ўлады перакінуць у Дарфур буйныя ваенныя падмацаванні, больш шырока і актыўна стала падлучацца ваенная авіяцыя. Урад Судана задзейнічаў арганізаванае з мясцовых арабамоўных качэўнікаў апалчэнне «Джанджавід» («д’яблы/джыны на конях»), якія рэгулярна здзяйснялі напады на чарнаскурых фермераў, спальваючы пры гэтым цэлыя вёскі і здзяйсняючы іншыя віды гвалту. Апалчэнцы выганялі чорныя плямёны для вызвалення сельскагаспадарчых зямель. Аналагічныя мерапрыемствы праводзілі іх праціўнікі супраць араба-суданцаў.
У лютым 2004 урад пасля захопу горада Ціне на мяжы з Чадам абвясціла аб сваёй перамозе над паўстанцамі, аднак паўстанцы захоўвалі кантроль над сельскімі раёнамі.
Спробы мірнага ўрэгулявання
23 жніўня 2004 года ў сталіцы Нігерыі Абуджы пачаліся шматбаковыя перамовы па ўрэгуляванні дарфурскага крызісу з удзелам прадстаўнікоў паўстанцкіх груповак і суданскага ўрада. Сустрэча праходзіла пад эгідай Афрыканскага саюза пры ўдзеле Лігі арабскіх дзяржаў, а таксама Эрытрэі, Лівіі, Уганды, Чада і Малі. Перамовы практычных вынікаў не прынеслі.
18 кастрычніка ў Трыпалі (Лівія) адбыўся саміт з удзелам дэлегацый Лівіі, Судана, Чада, Егіпта і Нігерыі, а таксама прадстаўнікоў двух паўстанцкіх груповак Дарфура, дзе была зроблена спроба ўрэгуляваць крызіс сіламі саміх афрыканцаў. Судан выступіў тут з шэрагам ініцыятыў, напрыклад, правесці дэцэнтралізацыю ўлады ў правінцыі, стварыўшы органы мясцовага самакіравання. Урад таксама абвясціў аб згодзе значна павялічыць ваенны кантынгент Афрыканскага саюза ў Дарфуры — з 465 да 4,5 тыс. чалавек. На саміце ў Лівіі ўдзельнікі дамовіліся, што праблему Дарфура трэба вырашаць сваімі сіламі, без умяшання міжнароднай супольнасці.
5 мая 2006 года ў Абуджы (Нігерыя) паміж урадам Судана і СВР было падпісана першае мірнае пагадненне.
Эскалацыя канфлікту
Увечары 29 верасня 2007 года больш за 1000 узброеных баевікоў суданскай вызваленчай арміі напалі на ваенную базу афрыканскіх міратворцаў у горадзе Хасканіта і пасля шматгадзіннага бою, захапіўшы на базе зброю, яны спалілі яе дашчэнту. У выніку гэтага нападу загінулі дзесяць міратворцаў, сем з якіх былі з Нігерыі. «Рух за роўнасць і справядлівасць»,у сваю чаргу абвінаваціў у інцыдэнце непасрэдна ўрадавыя войскі. Услед за гэтым суданская армія ўзяла Хасканіту, пасля чаго населены пункт быў цалкам спалены.
У лютым 2010 года ўрад Судана і РСР падпісалі пагадненне аб спыненні агню, з папярэднім пагадненнем імкнуцца да міру. РСР меў найбольшую выгаду ад перамоваў і мог імкнуцца да паўаўтаноміі гэтак жа, як Паўднёвы Судан. Аднак перамовы былі сарваны абвінавачваннямі, што суданская армія пачала рэйды і паветраныя ўдары па вёсцы, дзе хаваліся баевікі, парушыўшы пагадненне па толу. РСР паабяцала байкот перамоў.
У ліпені 2020 года у раёне гарадоў Кутум (14-га чысла), Абудос (24-га) і Майстэры (з 25 па 26-га) адбыліся масавыя забойствы і сутыкненні. Кіраўніцтва Судана і сумесная місія Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і Афрыканскага саюза ў Дарфуры (ЮНАМІД) звязвалі масавыя забойствы з зямельнымі канфліктамі з-за правоў на занятак сельскіх гаспадаркай, якія ўзніклі паміж неарабскімі племяннымі фермерамі-масалітамі і арабскімі плямёнамі бедуінаў, якіх ўрад лічыць адказнымі за напады.
У канцы красавіка 2023 года, на фоне супрацьстаяння паміж генераламі Бурханам і Дагала, канфлікт абвастрыўся: 28 красавіка ў рэгіёне адбыліся сутычкі арабаў з масалітамі.
Баявыя дзеянні працягваюцца і па гэты дзень. Паўстанцы здзяйсняюць перыядычныя атакі на сілы ўрада і арабасуданскае насельніцтва, а іншы бок праводзіць контрпартызанскія аперацыі і атакі на вёскі цемнаскурых.
Ваенныя злачынствы
Абодва бакі ў канфлікце абвінавачвалі адзін аднаго ў сур’ёзных парушэннях правоў чалавека, уключаючы масавыя забойствы, згвалтаванні і рабаванні мірных жыхароў. Крызіс прыняў міжнародныя маштабы, калі больш за сто тысяч бежанцаў, якія пераследваліся атрадамі «джанджавідаў», хлынулі ў суседні Чад, што прывяло да сутыкненняў паміж «джанджавідамі» і чадскімі памежнікамі. Былы дзяржсакратар ЗША Колін Паўэл ахарактарызаваў сітуацыю як генацыд або акты генацыду.
1 сакавіка 2012 года Міжнародны крымінальны суд выдаў ордэр на арышт міністра абароны Судана М. Хусейна па абвінавачванні ў здзяйсненні ваенных злачынстваў і злачынстваў супраць чалавечнасці ў Дарфуры ў 2003—2004 гадах.
Замежны фактар
У 2004 годзе ў краіну была накіравана група назіральнікаў ААН, якая паступова вырасла да міратворчага кантынгенту. Адной з галоўных прычын гэтага можна лічыць гіганцкі паток бежанцаў, якія лінулі ў суседнія краіны, асабліва ў Чад. Гуманітарны крызіс таксама турбаваў Францыю, былую метраполію Чада, якая не жадала хаосу ў сваёй былой калоніі. Між тым французскія кампаніі асцерагаліся страты сваіх радовішчаў у Дарфуры.
Згодна з штогоднікам SIRPI, з 2001 па 2007 год асноўным прыхільнікам суданскага ўрада з’яўляліся Расія і Кітай. Так, у 2004 годзе на долю Расіі прыйшлося 99% ад агульнага ліку ваенных закупак Судана — 297 мільёнаў долараў. Паводле тых жа даных, РФ было пастаўлена ў Судан ў 2006 годзе 41%, а ў 2007 годзе 96% зброі і боепрыпасаў, на агульную суму ў 54 мільёна долараў. Аднак Кітай і Расія гэтыя абвінавачванні ў парушэнні эмбарга ААН на продаж зброі ўдзельнікам дарфурскага канфлікту адхілілі. Прадстаўнік Судана ў ААН таксама назваў гэтыя абвінавачванні неабгрунтаванымі.
Саларола
Саларола (Solarolo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Эмілія-Раманья, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Равена.
Насельніцтва складае 4336 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 167 чал./км². Займае плошчу 26 км². Паштовы індэкс — 48027. Тэлефонны код — 0546.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Себасцьян.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Таўпыжын
Таўпыжын (Товпи́жин) — вёска ў Дэмыдзіўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дэмыдзіўскай пасялковай абшчыны.
Замошша
Назву Замо́шша маюць:
Анатоль Пятровіч Хішчанка
Анатоль Пятровіч Хішчанка (нар., в. Красная Пярэсвіца Бранскай вобласці Расійскай Федэрацыі) — беларускі палітык. Член Вышэйшага Савета Ліберальна-дэмакратычнай партыі, намеснік старшыні Ліберальна-дэмакратычнай партыі.
Біяграфія
Скончыў Растоўскі-на-Доне інстытут сельгасмашынабудавання (інжынер-механік), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Міжнародны маркетынг».
Працоўную дзейнасць пачаў майстрам на Бабруйскім заводзе машын для ўнясення ўгнаенняў. Служыў у радах Савецкай Арміі, афіцэр запасу. Працаваў майстрам, старшым майстрам, намеснікам начальніка цэха, прадстаўніком органа дзяржаўнай прыёмкі вытворчага аб’яднання «Мінскі трактарны завод», дырэктарам вытворчай кампаніі «Вольніца».
З’яўляўся дэпутатам Мінскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць шостага склікання. Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.
Cheap Trick
Cheap Trick — амерыканскі рок-гурт, створаны ў 1973 годзе ў Рокфардзе, Ілінойс. Склад групы ўлучае Робіна Зандэра (вакал, рытм-гітара), Рыка Нільсена (лід-гітара), Тома Петэрсана (бас-гітара) і Бэна Карласа (барабаны). Cheap Trick з'яўляюцца аднымі з самых вядомых і камерцыйна паспяховых прадстаўнікоў паўэр-попа. Найболей вядомыя хіты групы: «Surrender», «I Want You to Want Me», «Dream Police» і «The Flame».
У японскай прэсе гурт часта згадваецца як «амерыканскія Beatles». У кастрычніку 2007 года, Сенат Ілінойса абвясціў 1 красавіка Днём Cheap Trick на тэрыторыі ўсяго штата Ілінойс. Гурт заняў 25 месца ў спісе «100 найвялікшых хард-рок выканаўцаў» па версіі канала VH1.
Гогаліў (Браварскі раён)
Гогаліў (Го́голів) — вёска ў Браварскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Апанас Пятровіч Цыхун
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пачатковую адукацыю атрымаў у вёсцы Лаша, сямігодку скончыў у вёсцы Індура Гродзенскага раёна. За выключныя здольнасці да вучобы і музыкі быў залічаны ў настаўніцкую семінарыю ў Гродне, аднак з-за адсутнасці сродкаў на аплату вучобы вымушаны быў вярнуцца ў родную вёску. Ужо тады ён пачаў збіраць і запісваць мясцовыя дыялекты. У 1927—1932 гадах вучыўся ў Гродзенскай настаўніцкай семінарыі.
Удзельнічаў у Другой сусветнай вайне, у 1939 годзе абараняў Варшаву ад нямецкіх захопнікаў.
Пасля вайны, завочна скончыўшы Гродзенскі педінстытут, працаваў настаўнікам і дырэктарам школ Гродзеншчыны: завучам Лашанскай сямігадовай школы, дырэктарам Капцёўскай сямігадовай школы, настаўнікам СШ № 2 г. Гродна, дырэктарам Каўбасінскай пачатковай і Батароўскай васьмігадовай школ. Многія гады быў інспектарам аддзела народнай адукацыі Гродзенскага раёна. Узначальваў літаратурнае аб’яднанне пры раённай газеце «Сельская новь».
З 1937 года да канца жыцця пражываў у горадзе Гродна.
Творчасць
Апанас Цыхун аддаваў шмат часу і ўвагі вывучэнню гісторыі і культуры, прапагандзе гісторыка-культурнай спадчыны Гродзеншчыны, збору твораў вуснай народнай творчасці. Сэнсам жыцця для яго стала краязнаўства і менавіта дзякуючы яму шырокая грамадскасць даведалася пра многія цікавыя звесткі пра Гродзеншчыну.
Выдаў унікальны для Беларусі слоўнік «Скарбы народнай мовы» (1993). У 1995 годзе выйшла кніга паэзіі «Легенды і балады Гродзеншчыны». Сабрана цэлая калекцыя фальклорных твораў, частка якіх склала зборнік «Песні з народных глыбіняў» (2000). А.Цыхун даследаваў і прапагандаваў навуковую спадчыну акадэміка Я. Ф. Карскага: напісаў краязнаўча-біяграфічны нарыс «Акадэмік з вёскі Лаша», сабраў матэрыялы і стварыў першы і адзіны ў СССР музей Я. Ф. Карскага на радзіме вучонага ў вёсцы Лаша. Пасля закрыцця навучальнай установы Апанас Цыхун быў каардынатарам аргкамітэта па стварэнні музея акадэміка Я.Карскага ў гімназіі № 1 г. Гродна. Выступіў ініцыятарам усталявання помніка-валуна князю Давыду Гарадзенскаму і рэканструкцыі помніка роду Карскіх у Лашы.
Напісаў верш «Родная мова», які разам з заслужаным дзеячам культуры кампазітарам Аляксандрам Шыдлоўскім быў дапрацаваны і пакладзены на музыку. Атрымаўся своеасаблівы гімн беларускай мове.
Летапісам жыцця можна назваць кнігу ўспамінаў А.Цыхуна «Пройдзеныя шляхі-пуцявіны» (2003).
Памяць
Адна з вуліц Гродна названа ў гонар Апанаса Цыхуна.
Гетэра
Гетэ́ра (ад  — сяброўка, спадарожніца) — у Старажытнай Грэцыі жанчына, якая вяла свабодны, незалежны лад жыцця. Знакамітыя гетэры былі, як правіла, добра адукаванымі.
Першапачаткова тэрмін адносіўся да старажытнагрэчаскай сацыяльнай з'явы, пазней у пераносным сэнсе распаўсюдзіўся на іншыя культуры.
Эштрэмадура
Эштрэмаду́ра (Estremadura; []) — гістарычная правінцыя Партугаліі ў Атлантычнага ўзбярэжжы, па берагах ракі Тэжу, цэнтр — горад Лісабон. На 1974 год плошча складала 7,95 тысяч км², насельніцтва — 2 мільёна 234 тысяч чалавек.
Складалася з 29 муніцыпальных акруг (conselho), размешчаных на тэрыторыі сучасных акруг (distrito) Лейрыя, Лісабон і Сетубал.
Дзесяцігадовая аповесць пра ваенныя справы Крыштофа Радзівіла
Дзесяцігадовая аповесць пра ваенныя справы Крыштофа Радзівіла (Dziesięćroczna powieść wojennych spraw Krysztofa Radziwiła) — польскамоўная паэма Андрэя Рымшы, надрукаваная ў 1585 годзе ў Вільні, у якой ўслаўляецца выправа К. Радзівіла «Перуна» на маскоўскія землі. Паэма з'яўляецца найбольш значным творам з радзівілаўскага цыклу і падзяляецца на 25 разделаў.
Паход польнага гетмана літоўскага Крыштофа Радзівіла Перуна па тылах маскоўскіх войскаў восенню 1581 г. аказаўся для тагачасных паэтаў найбольш прыцягальным з усіх эпізодаў шматгадовай Лівонскай вайны. Але найбольш падрабязнае паэтычнае апісанне паходу К. Радзівіла выйшла з-пад пяра А. Рымшы. Паэма налічвае 2184 радкі (без уступнай часткі). «Дзесяцігадовая аповесць…» з'яўляецца найбольш значным творам з радзівілаўскага цыклу і з мастацкага пункту гледжання.
Паэма Рымшы напісана традыцыйным 13-складовым сілабічным вершам, падзелена на 25 раздзелаў (акраам). У празаічнай прадмове да «Дзесяцігадовай аповесці…» А. Рымша спасылаецца на кнігу Ф. Градоўскага, які напісаў раней паэму «Апісанне маскоўскага паходу князя Крыштофа Радзівіла» (Вільня, 1582). Рымша паведамляе, што дзякуючы гэтай кнізе слава пра радзівілаўскі паход разнеслася па ўсім хрысціянскім свеце, і шчыра прызнаецца, што менавіта прыклад Ф. Гарадоўскага натхніў яго напісаць уласную паэму пра слынныя подзвігі Крыштофа Радзівіла, але не па-лацінску, а па-польску, адрасуючы свой твор не мудрым і вучоным людзям, а «…па простасці сваёй, для ўсіх людзей; найбольш для тых, што лепш навучаныя складваць сілагізмы шабляю, аргументаваць дзідаю, канфірмаваць кайданамі, чым дыспутаваць на лаціне…»
Мікола Гусоўскі ў «Песні пра зубра» адзначыў, што справа паляўнічага яму больш знаёмая і звыклая, чым далікатная праца паэта, што рука яго больш упэўнена трымае лук і кап'ё, чым пяро. Андрэй Рымша таксама лічыць сябе найперш воінам і толькі потым — паэтам, прызнаецца, што рамяство жаўнера спазнана ім лепш, чым майстэрства пісьменніка.