cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Касцёл і кляштар дамініканцаў (Халопенічы)
Гісторыя
Кляштар заснаваны ў 1703 г. старостам навасельскім Марцыянам Дамінікам Халецкім і яго жонкай Канстанцыяй з Сакалоўскіх. Драўляны кляштарны комплекс уключаў касцёл, брацкі корпус на 12 келляў, шпіталь, парафіяльную школу, капліцу, шэраг гаспадарчых пабудоў; быў акаймаваны мураванай агароджай з брамай і званіцай. Мураваны жылы корпус пабудаваны ў 1798 г., новы драўляны касцёл Святога Крыжа ў 1750 г. Царскім указам ад 12.6.1832 г. кляштар скасаваны.
Касцёл згарэў у 1844 г. У 1904 г. пад новы касцёл было адведзена працяглае крыло жылога будынка: зняты міжпавярховыя перакрыцці, дабудавана 3-гранная апсіда, над дахам узведзена сігнатурка. У 1930-я гг. выкарыстоўваўся пад Дом культуры.
Архітэктура
Касцёл (не захаваўся) з’яўляўся творам архітэктуры барока. Быў вырашаны крыжовым у плане аб’ёмам, 2-схільныя дахі якога завяршаліся ў сяродкрыжжы, над крыламі трансепта і па баках фасада 5 купаламі. Унутраная прастора храма 4 калонамі размяжоўвалася на 3 нефы, якія завяршаліся 3 тарцовымі і 4 бакавымі алтарамі. На хорах знаходзіўся 11-галосы арган. Жылы корпус — помнік архітэктуры класіцызму. Вырашаны Г-падобным у плане 2-павярховым будынкам пад вальмавым дахам. Плоскасныя фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, крапаваны лапаткамі. Планіроўка галерэйнага тыпу; першы паверх быў адведзены пад вестыбюль з вахтай, араторыум, кухню, гаспадарчыя і службовыя памяшканні, другі — пад келлі.
Мігір Мігіран
Мігір Мігіран (Мкртыч Мкран) (Mıgırdiç Mıgıryan, Մկրտիչ Մկրյան Mkrtich Mkryan ; 1882 — ?) — армянскі лёгкаатлет. Разам з іншым этнічным армянінам — Ваграмам Папазянам прадстаўляў Асманскую імперыю на летніх Алімпійскіх гульнях 1912 года.
Каралінскі праезд (Мінск)
Каралінскі праезд — праезд у Маскоўскім раёне Мінска, названы па другой назве ранейшага фальварка Брылевічы — Каралін.
Перасячэнні
Перасякаецца з шэрагам іншых вуліц:
Грамадскі транспарт
Рух грамадскага транспарту непасрэдна па праезду адсутнічае, але на вуліцы Сямашкі ёсць прыпынак «Каралінскі праезд», на якім спыняюцца тралейбусы маршруту 47. Паблізу размешчана станцыя метро «Пятроўшчына».
Пліса (археалагічны помнік)
Пліса — археалагічны помнік каля вёскі Пліса Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці.
Курган
Знаходзіцца насупраць канторы раённага аб’яднання Дзяржкамсельгастэхнікі. Вышыня 1,5 м, дыяметр 8 м. Адкрыў і абследаваў у 1972 годзе М. А. Ткачоў.
Паселішча
Знаходзіцца за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на краі першай надпоймавай тэрасы возера Пліса (0,8-1,2 м над вадой). Памеры 60×30 м. Выявіў і даследаваў у 1981 годзе Э. М. Зайкоўскі. Даследавана 144 м2 плошчы. Культурны пласт да 0,4 м. Знойдзены крамянёвыя прылады працы, фрагмент каменнай шліфавальнай пліткі, порыстая кераміка позняга этапу нарвенскай культуры (канец III тыс. да н. э.), кераміка з жарствой у цесце і ружанцавым арнаментам сосніцкай культуры (2-я палова II тыс. да н. э.), грубаляпны посуд культуры тыпу верхняга пласта Банцараўшчыны (XVI—VIII стст. н. э.).
Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.
Ravon Gentra
Ravon Gentra — чатырохдзверны седан класа C. Выпускаецца сумесным прадпрыемствам GM-Uzbekistan з 2013 года спачатку як Daewoo Gentra, а з восені 2015 года вырабляецца пад маркай Ravon.
У 2017 годзе аўтамабіль зведаў невялікую мадэрнізацыю. З'явілася новая панэль прыбораў (шкалы спідометра і тахометра сталі аднаго памеру, а паміж імі размешчаны паказальнік тэмпературы ахалоджвальнай вадкасці, палівамер і экран маршрутнага кампутара). Устаноўлена іншая аўдыёсістэма з большым дысплеем, з'явілася сістэма экстранага рэагавання пры аварыях. Памянялася абіўка сядзенняў.
Машыны абсталёўваюцца бензінавым рухавіком аб'ёмам 1,5 л (107 к.с.), каробка перадач — пяціступеньчатая механічная або шасціступеньчатая аўтаматычная.
Бычковыя
Бычкі́ (Gobiidae) — сямейства рыб атрада акунепадобных.
Апісанне
Даўжыня 7,5 мм — 90 см. Брушныя плаўнікі зрослыя, утвараюць круглы прысосак, што дазваляе рыбам утрымлівацца пры моцных рухах вады.
Віды
Выдзяляецца больш за 200 родаў, каля 600 відаў; пераважна ў трапічных і субтрапічных водах усіх акіянаў. Донныя, прыбярэжнамарскія, саленаватаводныя і прэснаводныя рыбы. Найбольш вядомыя бычкі:, , , , , і інш.; на Беларусі  —.
Экалогія
Большасць бычкоў кормяцца доннымі беспазваночнымі, ёсць драпежныя і планктонаедныя віды.
Нерастуюць вясной. Ікру адкладваюць у гнёзды, якія падрыхтоўваюць самцы.
Значэнне і выкарыстанне
Некаторыя віды (,, і інш.) маюць прамысловае значэнне.
Дамаск
Дамаск (دمشق‎‎) — сталіца і другі па велічыні горад Сірыі пасля Алепа, шырока вядомы ў Сірыі як «Дымашк-эш-Шам» (دمشق الشام). Акрамя таго, ён з'яўляецца адным з найстарэйшых бесперапынна населеных гарадоў у свеце. Дамаск — найстаражытнейшая з сучасных сталіц свету. Дамаск з'яўляецца буйным культурным і рэлігійным цэнтрам на Блізкім Усходзе. Паводле ацэнак колькасць насельніцтва ў горадзе на 2009 годе складала 1 711 000 чалавек. Дамаск з'яўляецца самым буйным прамысловым і навуковым цэнтрам Сірыі, значным гандлёвым цэнтрам і адным з чатырох асноўных святых гарадоў ісламу. Горад выдзелены ў асобную адміністрацыйную адзінку Сірыі.
Размешчаны на паўднёвым-захадзе Сірыі, Дамаск цэнтр буйной гарадской метраполіі ў 2,6 млн чалавек (на 2004 год). Геаграфічна размяшчаецца ля ўсходніх перадгор'ях Антыліванскага хрыбта ў 80 кіламетрах унутр ад усходняга берага Міжземнага мора на плато ў 680 метрах над узроўнем мора. Дамаск мае паўзасушлівы клімат з-за эфекту даждавога ценю. Праз горад працякае рака Барада.
Першыя пасяленцы з'явіліся тут у II тысячагоддзі да н.э., горад быў абраны ў якасці сталіцы халіфата Амеядаў, і з'яўляўся ёй з 661 да 750 гады. Пасля перамогі дынастыі Абасідаў, сталіца была перанесена ў Багдад. Дамаск апынуўся ў палітычным заняпадзе і не меў значнай палітычнай вагі падчас усёй эпохі Абасідаў. Сваё істотнае значэнне ён вярнуў толькі ў перыяды Аюбідаў і мамлюкаў. Падчас асманскага валадарства, горад зноў страціў сваё значэнне, захоўваючы пры гэтым пэўны культурны прэстыж. Сёння гэта месца цэнтральнага сірыйскага ўрада і ўсіх міністэрстваў. Дамаск быў абраны ў 2008 годзе арабскай культурнай сталіцай.
Гісторыя
Дата заснавання горада губляецца ў стагоддзях да пачатку нашай эры. Сярэднявечны арабскі гісторык Ібн Асакір, які жыў у XII стагоддзі, сцвярджаў, што першай сцяной, узведзенай пасля сусветнага патопу, была дамаская сцяна, і адносіў узнікненне горада да IV тысячагоддзя да н.э. Дамаск з'яўляецца адным з самых старых гарадоў Міжземнамор'я, вядомы ўжо з XV стагоддзя да нашай эры, з егіпецкіх надпісаў. Некаторыя гісторыкі лічаць горад самым старым нязменна заселеным у свеце.
На пераломе другога і першага тысячагоддзяў да нашай эры Дамаск быў сталіцай арамейскай дзяржавы. У 732 годзе да н.э. горад быў заваяваны асірыйцамі, потым некаторы час належаў да Вавілона, а потым апынуўся ў персідскай дзяржаве. Як і ўся Персідская імперыя ўвайшоў у склад імперыі Аляксандра Македонскага, а потым належаў на дзяржавы Пталамеяў. У 85 годзе да н.э. Дамаск захапілі набатэйцы, а ў 64 годзе да н.э. рымскі палкаводзец Гней Пампей далучыў горад да Рымскай імперыі як правінцыю пад назвай Сірыя. Тут размяшчалася штаб-кватэра рымскіх легіёнаў, якія ваявалі з персамі. Выхадцам горада ў гэту эпоху быў грэчаскі гісторык і філосаф-перыпатэтык Мікалай Дамаскін (Νικολαος Δαμασκινος). Пасля падзела імперыі ў 395 годзе Дамаск апынуўся ў Візантыі. Першыя хрысціяне з'явіліся ў Дамаску ўжо ў I стагоддзі пасля візіту апостала Паўла. У 635 годзе горад быў заваяваны арабамі. Да 750 года быў сталіцай Амеядскага халіфата, а пасля пераносу сталіцы застаўся адным з важнейшых гарадоў арабскага свету. У 1076 годзе Дамаск стаў часткай дзяржавы туркаў-сельджукаў.
Крыжакі тры разы ў 1125, 1129, 1148 гадах безвынікова спрабавалі захапіць Дамаск. У 1154 годзе ён быў узяты войскамі Нур ад-Дзіна Зенгіда, а ў 1260 годзе ўладу ў Дамаску захапілі егіпецкія мамлюкі. Перыяд іх панавання адзначыўся росквітам мастацтва і рамёстваў. У Еўропу ў тыя часы экспартавалася дамаская сталь і дамаскае шкло. У 1300 годзе Дамаск быў разрабаваны манголамі. Яны наладзілі такі гвалт, што, паводле сведчанняў арабскага гісторыка аль-Макрызі, «па вуліцах ракой цякла кроў». У 1400 годзе Тамерлан цалкам разбурыў горад, а лепшых збройнікаў і рамеснікаў адвёў у рабства ў Самарканд. Калі ў 1516 годзе войскі турэцкага султана прымушалі людзей сяліцца ў горадзе, ён усё яшчэ ляжаў напалову ў руінах.
У XVI стагоддзі, горад быў заваяваны туркамі-асманамі. У Асманскай імперыі Дамаск стаў адным з правінцыйных цэнтраў, вядомых толькі як транзітны пункт для пілігрымаў, якія адпраўляюцца на хадж у Меку. У 1833 годзе Мехмед-Алі, авалодаўшы Сірыяй, падпарадкаваў сабе часова і Дамаск, але еўрапейскія саюзнікі султана вярнулі яго разам з Сірыяй да Турцыі ў 1840 годзе. З 9 па 16 ліпеня 1860 года Дамаск быў сведкам жудаснага гвалтавання хрысціян друзамі. Горад заставаўся пад турэчкай уладай да Першай сусветнай вайны, пад час якой быў заняты арабскімі саюзнікамі Вялікабрытаніі. Пасля вайны Дамаск стаў сталіцай Сірыі, застаючыся часткова пад французскай адміністрацыяй.
Увесну 2011 года пачаліся мірныя пратэсты супраць дзейнай улады, якія выраслі да грамадзянскай вайны. 6 студзеня 2012 года, аснашчаны выбуховымі рэчывамі аўтамабіль выбухнуў у Дамаску, з-за чаго загінулі больш за 26 чалавек, большасць з іх грамадзянскія асобы. Згодна з паведамленнямі дзяржаўных сродкаў масавай інфармацыі тэракт зрабілі тэрарысты. У студзені 2012 года сутыкненні паміж рэгулярным войскам і паўстанцамі дасягнулі прадмесцяў Дамаска.
Геаграфія
Дамаск знаходзіцца на адлегласці каля 80 км ад Міжземнага мора, абаронены Антыліванскімі гарамі. Ён размешчаны на плато на вышыні 680 метраў над узроўнем мора. Горад займае плошчу ў 105 км², з якіх 77 тыс. км² прыходзяцца на горад, у той час як астатнюю плошчу займае гара Джабель Казіун.
Стары горад Дамаска, абнесены сценамі горада, знаходзіцца на паўднёвым беразе ракі Барада. На паўднёвым усходзе, поўначы і паўночным усходзе горад акружаны прыгараднымі раёнамі, гісторыя якіх сыходзіць каранямі ў сярэднія стагоддзі. Мідан на паўднёвым-захадзе, Саруджа і Імара на поўначы і паўночным захадзе першапачаткова паўсталі на дарогах, якія вядуць з горада, недалёка ад грабніц рэлігійных дзеячаў. У XIX стагоддзі аддаленыя вёскі з'явіліся на схілах Джабель Казіун, і мелі выгляд на горад. Гэтыя новыя раёны былі першапачаткова пабудаваны для курдскіх салдат і мусульманскіх уцекачоў з еўрапейскай часткі Асманскай імперыі, якая трапіла пад уладу хрысціянскіх дзяржаў. Такім чынам, яны былі вядомыя як аль-Акрад (курды) і аль-Мугаджырын (мігранты). Яны ляжалі ў 2-3 кіламетрах да поўначы ад старога горада.
З канца XIX стагоддзя, сучасныя адміністрацыйныя і гандлёвыя цэнтры пачалі ўзнікаць на захад ад старога горада, вакол ракі Барады ў раёне, вядомым як аль-Мардж (луг). Суды, пошта і чыгуначная станцыя стаяла на ўзвышшы трохі на поўдзень. Еўрапеізаваныя жыллёвыя кварталы неўзабаве былі пабудаваны на дарозе, якая вядзе з аль-Марджа да аль-Салігія. Камерцыйны і адміністрацыйны цэнтр новага горада паступова ссоўваецца на поўнач да гэтай вобласці.
Клімат
Дамаск мае гарачы засушлівы клімат паводле кліматычнай класіфікацыі Кёпена з-за эфекту даждавога ценю Антыліванскіх гораў і пераважна акіянскіх паветранных плыняў. Лета сухое і гарачае з меншай вільготнасцю. Зіма мяккая і адносна дажджлівая, часам снежная. Гадавая колькасць ападкаў складае каля 220 мм, якія праходзяць у асноўным з верасня па май.
Эканоміка
Гістарычная роля, якую Дамаск гуляў як важны цэнтр гандлю, змянілася ў апошнія гады з-за палітычнага развіцця ў рэгіёне, а таксама развіцця сучаснага гандлю. Большасць тавараў, вырабленых у Дамаску, а таксама ў Сірыі, распаўсюджваюцца на краіны Аравійскага паўвострава. У Дамаску таксама праводзіцца штогадовыя міжнародныя экспазіцыі гандлю з 1955 года.
Дамаск мае патэнцыял для вельмі паспяховай турыстычнай індустрыі. Багацце культурных каштоўнасцей у Дамаску было сціпла занята з канца 1980-х гадоў. З пачатку 2000-х гадоў, шматлікія бутыкі, атэлі і шумныя кавярні адчыніліся ў старым горадзе, якія прыцягваюць вялікую колькасць еўрапейскіх турыстаў і жыхароў гораду.
Рынак нерухомасці знаходзіцца на ўздыме ў Дамаску. Кампанія Cushman & Wakefield, якая прадастаўляе паслугі кансультацыі на рынку нерухомасці, ацаніла дамаскія офісныя памяшканні, як восьмыя самыя дарагія ў свеце ў 2009 годзе. Рынак офіснай нерухомасці ў Дамаску яшчэ не зусім развіты, а попыт на іх перавышае прапанову. Тым не менш чакаецца, што новыя офісныя плошчы будуць адчынены. Дамаск з'яўляецца месцам для шырокага спектру прамысловай дзейнасці, як тут развіта тэкстыльная, харчовая прамысловасць, цэментная і розныя галіны хімічнай прамысловасці. Большасць заводаў знаходзіцца ў падпарадкаванні дзяржавы, аднак абмежаваная доля прыватызацыі была дазволена, пачынаючы з пачатку 2000-х гадоў з лібералізацыяй гандлю, якая мела месца. Традыцыйныя рамёствы і рамесная гравіроўка медзі ўсё яшчэ практыкуюцца ў старым горадзе.
Дэмаграфія
Колькасць насельніцтва Дамаска ў 2009 годзе складала 1,711 млн чалавек. Але сталічны рэгіён Дамаска мае насельніцтва ў 2,4 мільёны чалавек. Сталічны вобласць Дамаска ўключае гарады Дума, Гараста, Дарае, Аль-Таль і Джарамана. Большасць насельніцтва ў Дамаску з'яўвілася ў Дамаску ў выніку сельска-гарадской міграцыі.
Адукацыя
Дамаск з'яўляецца асноўным цэнтрам адукацыі ў Сірыі. У горадзе знаходзіцца Дамаскі ўніверсітэт, які з'яўляецца найстарэйшым і самым буйным універсітэтам у Сірыі. Пасля прыняцця заканадаўства, якое дазваляе прыватныя навучальныя ўстановы, некалькі новых універсітэтаў былі створаны ў горадзе і ў прылеглых раёнах, у тым ліку:
Рэлігія
Большасць жыхароў Дамаска, каля 85%, складаюць мусульмане-суніты. Лічыцца, што ў горадзе месцяцца звыш за 2000 мячэцей, самы вядомы з якіх з'яўляецца мячэць Амеядаў. Хрысціяне складаюць 10% насельніцтва. Ёсць некалькі хрысціянскіх раёнаў горада, як Баб Тума, Касаа і Гасані, са шматлікімі цэрквамі, у першую чаргу старажытнай капліцай Святога Паўла. У прыгарадзе Саўфаніі мясцовыя жыхары распававядалі пра серыю з'яў Дзевы Марыі, як паведамляецца, назіраемую ў перыяд паміж 1982 і 2004 гадамі.
Існуе невялікая яўрэйская абшчына ў яўрэйскім квартале Гарэт аль-Яхуд. Яна з'яўляецца рэшткамі старажытнай і значна большай, яўрэйскай прысутнасці ў Сірыі, пачынаючы прынамсі з рымскіх часоў, калі не раней, у часы панавання цара Давіда.
Адукацыя
Дамаск з'яўляецца галоўным цэнтрам адукацыі ў Сірыі. У горадзе размешчаны Дамаскі ўніверсітэт, які з'яўляецца найстарэйшым і найбуйнейшым універсітэтам у Сірыі. Пасля прыняцця заканадаўства, якое дазваляе існаваць прыватным навучальных установам, некалькі новых універсітэтаў былі створаны ў горадзе і ваколіцах, у тым ліку:
Транспарт
Галоўны міжнародны аэрапорт Дамаска знаходзіцца прыкладна ў 20 км ад горада. Ён мае транспартнае злучэнне з многімі краінамі Азіі, Еўропы, Афрыкі, а ў апошні час і паўднёваамерыканскімі гарадамі. Вуліцы ў Дамаску, часцяком вузкія, асабліва ў старых раёнах горада, а ляжачыя паліцыянты шырока выкарыстоўваюцца для абмежавання хуткасці руху транспартных сродкаў.
Грамадскі транспарт у Дамаску ў асноўным прадстаўлены мікрааўтобуснымі перавозкамі. Існуе каля ста ліній, якія працуюць унутры горада і некаторыя з іх распасціраюцца ад цэнтра горада ў бліжэйшыя прыгарады. Аднак з-за адсутнасці схемы працы такіх ліній, а таксама з-за абмежаванага ліку аўтобусных прыпынкаў, аўтобусы звычайна спыняюцца там, дзе пасажыр жадай выйсці. Колькасць аўтобусаў, якія курсіруюць па адной лініі адносна высокая, што зводзіць да мінімуму час чакання. Лініі не пранумараваныя, а ў асноўным указваюць толькі на дзве канчатковыя кропкі і важныя пункты ўздоўж маршруту.
У 2008 годзе ўрад абвясціў пра план будаўніцтва метрапалітэну ў Дамаску з адкрыццём адзінай лініі, здача якой плануецца на 2015 год. Гэтая лінія стане важным воссю ў захадне-усходнім кірунку для будучай сеткі грамадскага транспарту. Чатыры лініі метрапалітэна, як чакаецца, будуць уведзены ў эксплуатацыю да 2050 года.
IC 1495
IC 1495 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Здымаць на паражэнне
«Здымаць на паражэнне» (Снимать на поражение) — беларускі незалежны мастацкі фільм, зняты ў 2012 годзе.
Сюжэт
Страціўшы ўсякую надзею ўвасобіць геніяльную, на яго думку, ідэю, пры падтрымцы прадзюсараў, малады рэжысёр вырашае сам зняць фільм. Але яго апантанасць і шалёны падыход да здымкаў шпіёнскага баевіка прыводзяць ўсю каманду да канфлікту з сапраўднымі спецагентамі.
Джуліа Андрэоці
Джуліа Андрэоці (Giulio Andreotti; 14 студзеня 1919, Рым — 6 мая 2013, Рым) — італьянскі палітык, хрысціянскі дэмакрат, неаднаразова Старшыня Савета міністраў Італіі.
1-ы Садовы мост
1-ы Садовы мост — аўтадарожны арачны мост цераз раку Мойку ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, які злучае 1-ы Адміралцейскі і Спаскі астравы. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі федэральнага значэння.
Звязвае Садовую вуліцу з набярэжнай Лябяжай канаўкі і заходняй (няцотнай) набярэжнай ракі Мойкі. Мост знаходзіцца ў атачэнні гістарычных месцаў: непасрэдна ля Міхайлаўскага сада, Летняга сада, Марсава поля і ансамбля Інжынернага (Міхайлаўскага) замка. Утварае ансамбль з размешчаным побач Ніжне-Лябяжым мостам цераз Лябяжую канаўку.
Вышэй па цячэнні знаходзіцца 1-ы Інжынерны мост, ніжэй — 2-і Садовы мост.
Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Гасціны двор».
Адэскі павет
Адэскі павет (Одесский уезд) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (павет) у складзе Херсонскай і Адэскай губерняў Расійскай імперыі, якая існавала ў 1825—1923 гадах. Цэнтр — горад Адэса.
Гісторыя
Адэскі павет быў утвораны ў 1825 годзе ў складзе Херсонскай губерні. У 1920 годзе аднесены да Адэскай губерні.
Колькасць і склад насельніцтва
Паводле даных першага Усеагульнай перапісу насельніцтва Расійскай імперыі 1897 года, у Адэскім павеце пражывалі (разам з горадам Адэсай) 610 042 чалавекі. У тым ліку: вялікаросы — 37,4 %, яўрэі — 22,0 %, маларосы — 21,9 %, немцы — 10,3 %, палякі — 3,0 %, балгары — 1,4 %, грэкі — 1,2 %, малдаване — 1,2 %. У павятовым горадзе Адэса пражывалі 403 815 чалавек, у пазаштатных гарадах Маякі — 4 575 чалавек, Авідзіёпаль — 5 187 чалавек, Ачакаў — 10 786 чалавек.
Адміністрацыйны падзел
У 1913 годзе ў склад Адэскага павета ўваходзілі 34 воласці.
IC 1496
IC 1496 — галактыка тыпу S0-a (спіральная галактыка) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Серкуці
Серкуці́ (, Серкути) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Нямойтаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Раснянскага сельсавета.
Завулак Каржанеўскага (Мінск)
Завулак Каржанеўскага — завулак у Кастрычніцкім раёне Мінска. Назву атрымаў у гонар аднайменнай вуліцы, што знаходзіцца побач.
Грамадскі транспарт
Рух грамадскага транспарту непасрэдна па завулку адсутнічае, але на вуліцы Каржанеўскага ёсць прыпынак «Завулак Каржанеўскага», на якім спыняецца шэраг аўтобусных і тралейбусных маршрутаў.
2-і Садовы мост
2-і Садовы мост — аўтадарожны рамны мост цераз раку Мойку ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, злучае 1-ы Адміралцейскі і Спаскі астравы. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння.
Звязвае Царыцынскі праезд з праездам уздоўж Марсава поля. Мост знаходзіцца сярод гістарычных месцаў: непасрэдна ля Міхайлаўскага саду, Марсавага поля і храма Спаса на Крыві.
Вышэй па цячэнні знаходзіцца 1-ы Садовы мост, ніжэй — Мала-Канюшанны мост.
Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Гасціны двор».
Добрынка (Старадарожскі раён)
До́брынка (, Добринка) — вёска ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Языльскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Горкаўскага сельсавета.
Вячаслаў Іосіфавіч Стома
Вячаслаў Іосіфавіч Сто́ма (нар. ) — беларускі пісьменнік-натураліст і публіцыст.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Несутычы (Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі). У 1972 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працаваў настаўнікам, у рыбнай гаспадарцы.
Творчасць
У друку пачаў выступаць у 1974 годзе. Аўтар зборнікаў прозы, публіцыстыкі, навукова-папулярных твораў. Піша для дзяцей. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1993 года.
Сярод апублікаванага:
Струга (ручай)
Струга — ручай у Беларусі, у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Піліпаўка (басейн Прыпяці).
Глыбокае (возера, Бешанковіцкі раён)
Плошча паверхні возера 0,18 км². Даўжыня 0,96 км, найбольшая шырыня 0,27 км, даўжыня берагавой лініі 2,32 км. Найбольшая глыбіня 9 м. Аб'ём вады ў возеры каля 1 млн м³. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны дасягаюць вышыні 15 м. Берагі пясчаныя, зліваюцца са схіламі катлавіны. Паўднёвыя і паўночныя берагі месцамі нізкія і забалочаныя. Дно возера да глыбіні 3,5—4 м пясчанае, глыбей — ілістае. Зарастае падводнай расліннасцю да глыбіні 4,5 м. У паўднёвай частцы ў Глыбокае ўпадае вузкая пратока з возера Лукаўскае, у паўночна-ўсходняй частцы выцякае ручай у Заходнюю Дзвіну.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лінь, плотка, карась і іншыя віды рыб.
Брэг
Брэг — прозвішча.
Крывошын
Крыво́шын (, Кривошин) — вёска ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, паміж рэчак Ліпніца і Мар’янаўка. Адміністрацыйны цэнтр Крывошынскага сельсавета. Насельніцтва 774 чал. (1997). Знаходзіцца за 24 км на паўднёвы захад ад Ляхавіч, за 18 км ад чыгуначнай станцыі Райтанаў; аўтамабільная дарога звязвае вёску з Ганцавічамі і шашой Брэст — Мінск.
Гісторыя
Упершыню Крывошын згадваецца ў XVII ст. як уладанне Радзівілаў. У 1670 годзе нясвіжскія езуіты збудавалі тут касцёл. У 1772 годзе кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі перадаў мястэчка падскарбію А. Тызенгаўзу, пазней — ва ўладанні Патоцкіх.
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Крывошын апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам воласці Наваградскага павета. У 1800—1809 гадах у маёнтку Рэпіхава каля Крывошына (цяпер парк у межах вёскі) жыў паэт Ян Чачот. Станам на 1859 год у мястэчку было 20 двароў. 9 чэрвеня 1863 года ў Рэпіхаўскім лесе ў часе нацыянальна-вызваленчага паўстання адбыўся бой паміж паўстанцамі пад камандаю Б. Міладоўскага і расійскімі карнымі войскамі. Па здушэнні выступлення царскія ўлады гвалтоўна перарабілі тутэйшы касцёл у царкву Маскоўскага патрыярхату. На 1886 год — 18 двароў, царква. У Першую сусветную вайну ў 1915—1916 гадах каля Крывошына праходзіла лінія фронту, потым мястэчка занялі нямецкія войскі, у 1919—1920 гадах — польскае войска, бальшавікі.
У 1939 годзе Крывошын увайшоў у склад БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года стаў цэнтрам сельсавета Ляхавіцкага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1972 год тут было 280 двароў, на 1997 год — 330.
Інфраструктура
У Крывошыне працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, 2 бальніцы, амбулаторыя, Дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта.
Турыстычная інфармацыя
У Крывошыне маецца мемарыяльная пліта Яну Чачоту і курган Памяці ў гонар паўстанцаў 1863—1864 гадоў.
Ваграм Папазян
Ваграм Папазян (Վահրամ Փափազեան, Vahram Papazyan; 12 верасня 1892, Канстанцінопаль, Асманская імперыя — 6 сакавіка 1986, Эмерсан, Нью-Джэрсі, Злучаныя Штаты Амерыкі) — армянскі лёгкаатлет. Неаднаразовы пераможац Армянскіх Алімпійскіх (Панармянскіх) гульняў, удзельнік Пазачарговых летніх Алімпійскіх гульняў 1906 і Летніх Алімпійскіх гульняў 1912. Папазян і іншы ўдзельнік стакгольмскіх Гульняў, Мігір Мігіран (Мкртыч Мкран), — першыя этнічныя армяне, якія прынялі ўдзел у Алімпійскіх гульнях, яны ж, разам з этнічным грэкам Алека Моўласам, — адзіныя ў гісторыі гэтых спаборніцтваў прадстаўнікі Асманскай імперыі.
Чырвоны мост (Санкт-Пецярбург)
Чырвоны мост — аўтадарожны арачны мост цераз раку Мойку ў Адміралцейскім / Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, які злучае Казанскі і 2-і Адміралцейскі астравы. Гэта адзіны мост праз Мойку, пабудаваны па тыпавым праекце Вільяма Гестэ, які захаваў гістарычны знешні выгляд. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі федэральнага значэння.
Размешчаны па восі Гарохавай вуліцы. Побач з мостам размешчаны Гандлёвы дом «С. Эсдэрс і К. Схейфальс» (набярэжная ракі Мойкі, дом № 73/15) і будынак Расійскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя А. І. Герцэна (набярэжная ракі Мойкі, дом № 52).
Вышэй па цячэнні знаходзіцца Зялёны мост, ніжэй — Сіні мост.
Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Гасціны двор», «Садовая», «Адміралцейская».
Назва моста паходзіць ад колеру афарбоўкі драўлянага моста, які існаваў на гэтым месцы ў XVIII стагоддзі. У 1738 годзе камісія аб Санкт-Пецярбургскім будаўніцтве ўстанавіла для моста найменне Белы. З 1778 года за мастом замацавалася сучасная назва.
IC 1497
IC 1497 — галактыка тыпу NF (у працэсе пацверджання) у сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Яўген Аляксандравіч Мравінскі
Яўген Аляксандравіч Мравінскі (Евге́ний Алекса́ндрович Мрави́нский; 22 мая [4 чэрвеня] 1903,  —, ) — савецкі дырыжор, піяніст, музычны педагог. Народны артыст СССР (1954). Герой Сацыялістычнай Працы (1973). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1961) і Сталінскай прэміі першай ступені (1946). Пляменнік опернай спявачкі Яўгеніі Мравінай.
Эксперымент «Офіс»
«Эксперымент „Офіс“» (The Belko Experiment, арыгінальная назва — «Эксперымент „Белка“») — амерыканскі фільм жахаў, зняты Грэгам Мак-Лінам. Сусветная прэм'ера кінастужкі адбылася 10 верасня 2016 года на кінафестывалі ў Таронта.
Фільм расказвае пра 80 супрацоўнікаў міжнароднай карпарацыі «Белка», якія заблакаваны ў шматпавярховым офісным будынку ў Калумбіі. Кінастужка атрымала змяшаныя водгукі ад кінакрытыкаў і сабрала 10 мільёнаў долараў пры бюджэце ў 5 мільёнаў.
Уладзімір Савельевіч Гарнастаеў
Уладзімір Савельевіч Гарнастаеў (, в. Колтава, ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
Біяграфія
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1944 года на партыйнай і савецкай працы ў Мсціслаўскім раёне, з 1954 старшыня калгаса «Чырвоны Кастрычнік» гэтага раёна. У 1966 годзе за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак лёну яму прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.
З 1981 года старшыня узбуйненага калгасу «26 з’езд КПСС». Пад яго кіраўніцтвам калгас стаў вядучай гаспадаркай па вытворчасці лёну, мяса і малака ў Беларусі. У 1966 годзе калгас стаў удзельнікам ВДНГ СССР.
Ансамбль жылых дамоў па набярэжнай Францішка Скарыны
Ансамбль жылых дамоў па набярэжнай Францішка Скарыны — архітэктурны ансамбль у Брэсце, размешчаны па набярэжнай Францішка Скарыны.
Архітэктура
Сфарміраваны ў 1978 г. (арх. Р. Шылай, інж. С. Мартынаў, І. Дунайка) з 3 аднолькавых 12-павярховых дамоў (№ 28, 32, 38), да першых паверхаў якіх прыбудаваны адпапавярховыя карпусы грамадскіх і гапдлёва-бытавых устаноў — прадуктовы магазін, Гарадская дзіцячая бібліятэка імя А. С. Пушкіна, Дом шлюбу.
Планіровачная структура жылых дамоў вырашана блакіроўкай 2 жылых карпусоў на 55 кватэр кожны з выхадам на лесвічную клетку з 2 ліфтамі. На кожным паверсе 10 кватэр (па 5 у кожным корпусе) палепшанай планіроўкі. Пластыку фасадаў ствараюць вертыкальныя канструкцыйныя рэбры, а таксама размешчаныя ў шахматным парадку балконы і лоджыі. Фасады абліцаваны светлай керамічнай пліткай.
Будзька
Будзька — беларускае прозвішча.
Гродзенскае рэальнае вучылішча
Гродзенскае рэальнае вучылішча — агульнаадукацыйная сярэдняя навучальная ўстанова. Заснавана ў Гродне ў верасні 1907 года. Уваходзіла ў склад Віленскай навучальнай акругі.
Выкладаліся руская, польская, нямецкая і французская мовы, геаграфія, прыродазнаўства, гісторыя, законазнаўства, матэматыка, фізіка, касмаграфія, музыка, маляванне, чарчэнне, асновы ваеннай навукі, гімнастыка. У ім працавалі выпускнікі з універсітэтаў Варшавы, Масквы, Пецярбурга, Полацкай настаўніцкай семінарыі і інш.
Выпускнікі вучылішча мелі льготы пры паступленні ў вышэйшыя тэхнічныя і сельска-гаспадарчыя навучальныя ўстановы, на фізіка-матэматычныя факультэты ўніверсітэтаў. Утрымлівалася за кошт казны і збораў за навучанне. У 1907/08 навучальным годзе мела 2 класы (49 вучняў), у 1914/15 — 7 класаў (311 вучняў). У 1910—1913 гг. з цэглы па праекце 1903 г. для Гродзенскага рэальнага вучылішча пабудаваны асобны будынак.
Сукрэмна
Сукрэ́мна (, Сукремно) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Нямойтаўскага сельсавета.
Аўран лекавы
Аўра́н ле́кавы (Gratiola officinalis) — від травяністых раслін з роду сямейства.
Букоўскі
Букоўскі — прозвішча.
Аўран лекавы
Батанічнае апісанне
Расліна ядавітая.
Забалацце (Старадарожскі раён)
За́балацце (, Заболотье) — вёска ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Языльскага сельсавета.
Аўран лекавы
Распаўсюджанне і экалогія
Аўран лекавы распаўсюджаны на тэрыторыі Еўразіі і Паўночнай Амерыкі. На тэрыторыі Беларусі сустракаецца пераважна ў паўднёва-ўсходніх раёнах. Расце на балотах, заліўных лугах, па вільготных пясчаных берагах вадаёмаў.
Сцыпіёны дэль Кампа
Сцыпіёны (Сцыпіё дэль Кампа) — шляхецкі род уласнага герба.
Родапачынальнікам на землях Вялікага Княства Літоўскага, паводле афіцыйнай генеалагічнай версіі, быў італьянскі нашчадак рымскіх Сцыпіёнаў неапалітанскі шляхціч Пётр Сцыпіён дэль Кампа — маршалак двара каралевы Боны Сфорца і губернатар княства Бары ў Італіі — спадчыннага ўладання каралевы, які трапіў у Польшчу ў 1518 годзе разам з каралевай.
У сярэдзіне XVIII ст. Сцыпіёны увайшлі ў склад магнатэрыі Рэчы Паспалітай. Гэта ўжо была толькі іх асабістая заслуга, таму што Бона Сфорца ніколі не прасіла для сваіх землякоў вышэйшыя пасады. Найбольшае, на што маглі разлічваць італьянцы ад «сваёй» каралевы, гэта пасады сярэдняга ўзроўню (староства ці парафія) і служба пры каралеўскім двары.
Сцыпіёны ніколі не скрывалі свайго італьянскага паходжання. Хутчэй, наадварот. Яны падкрэслівалі, што вялі свой радавод ад славутага старажытнарымскага роду сенатараў, палкаводцаў і мецэнатаў Сцыпіёнаў. Аб гэтым сведчыў і іх уласны герб «Сцыпіён» — у чырвоным полі чатыры блакітныя ляскі, ўкладзеныя касым крыжам, з кляйнотам «самаахвярнасці» — пеліканам. Ён нібыта сімвалізаваў вялікія вайсковыя перамогі рымскіх Сцыпіёнаў, а па другой версіі чатырох славутых прадстаўнікоў гэтага патрыцыянскага роду: Сцыпіёна Афрыканскага Старэйшага, Сцыпіёна Азіяцкага, Сцыпіёна Назіка і Сцыпіёна Афрыканскага Малодшага. Найбольш гучны варыянт родавага прозвішча гучаў як «графы дэль Кампа Сцыпіё». У другой палове XVIII ст. часцей ужываўся варыянт «Сцыпіё дэ Кампа», а ў ХІХ стагоддзі своеасаблівы «русізм» — «дэ Кампа Сцыпіён». Хаця найбольш распаўсюджаная назва ў штодзённым жыцці гучала як «Сцыпіёны».
Струга (рака)
Струга — рака ў Беларусі, у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Няслуха (басейн Прыпяці).
Даўжыня ракі 15 км. Плошча вадазбору 41 км². Пачынаецца за 3 км на паўночны ўсход ад горада Іванава, вусце за 0,8 км на захад ад вёскі Пяшкова. Рэчышча каналізаванае.
Арловічы (прыпыначны пункт)
Арло́вічы (, Орловичи)  — прыпыначны пункт Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчаны ў вёсцы Орлавічы; на лініі Лунінец — Жабінка, паміж станцыяй Драгічын і прыпыначным пунктам Пігановічы.
Паўцвердакрылыя
Апісанне
Даўжыня ад 0,7 мм да 12 см. Крылаў дзве пары, пярэднія неаднародныя: верх перапончаты, аснова цвёрдая, скурыстая (адсюль назва), ёсць кароткакрылыя і бяскрылыя, як напр. , формы. Ротавы апарат колюча-сысучага тыпу, складаецца з членістага хабатка, утворанага скручанай у трубку ніжняй губой і дзвюма парамі стылетаў (верхнія і ніжнія сківіцы). Ёсць пахучыя грудныя залозы.
Пашырэнне
Вядомы з мезазойскай эры (каля 200 млн г. назад). Падзяляюцца на 50 сямействаў, больш за 30 тыс. відаў, на Беларусі сустракаецца каля 400 відаў.
Пашыраны ўсюды. Жывуць на сушы (паверхня і верхні слой глебы, расліны), на паверхні вады і ў вадзе (водныя расліны, дно).
Асаблівасці біялогіі
Большасць відаў корміцца сокамі раслін (у асноўным, генератыўныя органы і насенне), некаторыя — драпежнікі, крывасмокі, паразіты іншых жывёл.
Развіццё з няпоўным ператварэннем (стадыя кукалкі адсутнічае).
Могуць пераносіць узбуджальнікаў вірусных хвароб.
Сет Грын
Сет Бенджамін Гесэль Грын (Seth Benjamin Gesshel Green, нар., Філадэльфія) — амерыканскі акцёр, прадзюсар, комік, сцэнарыст, рэжысёр і пісьменнік. Уладальнік прэміі «Эмі».
Барсукі (Хаценчыцкі сельсавет)
Барсукі (, Барсуки) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хаценчыцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 61 км на паўднёвы ўсход ад горада Вілейкі, за 32 км ад чыгуначнай станцыі Уша на лініі Мінск — Маладзечна, за 93 км ад Мінска.
Гісторыя
У 1756 годзе вёска ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, шляхецкая ўласнасць, 12 двароў.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. У 1799 годзе ў Вілейскім павеце Мінскай губерні, была ўласнасцю Л. Гутаровіча. У 1873 годзе вёска ў Заборскай сялянскай грамадзе Хаценчыцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, уласнасць Чартовіча, 18 рэвізскіх душ; вёска ў Карпавіцкай сельскай грамадзе той жа воласці, 6 рэвізскіх душ. У 1897 годзе засценак; у 1908 годзе 68 дзесяцін надзелаў.
З 1921 года ў Польскай Рэспубліцы, засценак у складзе гміны Хаценчыцы Вілейскага павета Віленскага ваяводства.
Свята-Георгіеўская царква (Баранавічы)
Свята-Георгіеўская царква — драўляны праваслаўны храм у горадзе Баранавічы Брэсцкай вобласці.
Гісторыя
Грамада была зарэгістраваная Брэсцкім абласным выканаўчым камітэтам 19 студзеня 2009 года. Пад будаўніцтва храма Баранавіцкім гарадскім выканаўчым камітэтам быў выдзелены ўчастак на вул. Жукава, 5.
6 мая 2009 года быў асвечаны крыж на месцы будучага храма. 13 жніўня 2009 года было асвечана часовае службовае памяшканне — чыгуначны вагон.
6 кастрычніка 2014 года пад кіраўніцтвам архіепіскапа Пінскага і Лунінецкага Стэфана адбылося асвячэнне крыжоў на купалы будуемага храма. Асвечаны крыж быў усталяваны на цэнтральны купал царквы.
26 чэрвеня 2016 года архіепіскап Пінскі і Лунінецкі Стэфан асвяціў новазбудаваны храм.
Петраградскі раён
Петраградскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Санкт-Пецярбурга. Размешчаны на астравах у паўночнай і паўночна-заходняй частцы дэльты ракі Нявы. Мяжуе з Прыморскім, Выбаргскім, Васілеастроўскім і Цэнтральным раёнамі. У назвах двух праспектаў раёна (Вялікага і Малога праспектаў) для адрознення іх ад аднайменных праспектаў Васільеўскага вострава захавалася назва адпаведнага гістарычнага раёна — Петраградская Старана (скарочана П. С.).
Культура і спорт
У раёне працуе 51 ўстанова культуры, сярод іх: Санкт-Пецярбургскі Мюзік-Хол, ДК ім. Ленсавета, Тэатр Балтыйскі дом, Ленінградскі Палац моладзі, Санкт-Пецярбургскі планетарый, Ваенна-гістарычны музей артылерыі, інжынерных войскаў і войскаў сувязі, музей Палітычнай гісторыі, Музей гісторыі горада (Петрапаўлаўская крэпасць), Ленінградскі заапарк.
На Петраградскай старане працуе 401 спартыўны аб’ект, у тым ліку 7 стадыёнаў: Пятроўскі, Юбілейны, СКА і іншыя; 8 плавальных басейнаў, 2 палацы спорту, 124 спартыўныя залы, 14 крытых тэнісных кортаў, 140 спартыўных пляцовак, 11 стралковых ціраў, 2 яхт-клубы, 6 вяслярных клубаў, 2 конныя цэнтры.
Цунэхару Такэда
— японскі прадпрымальнік і, былы імперскі прынц, прадстаўнік адной з малодшых галін японскай імператарскай фаміліі.
Біяграфія
Нарадзіліся ў Чанчуне, сталіцы марыянеткавай дзяржавы Маньчжоу-го. Другі сын (1909—1992), другога кіраўніка Дома Такэда-но-Мія, і Сандзё Міцука (1915—2013). На момант нараджэння ён атрымаў тытул імперскага прынца, але ва ўзросце трох гадоў у 1947 годзе, калі ўсе члены бакавых ліній імператарскага дома былі пазбаўлены сваіх імперскіх тытулаў і статусаў, ён стаў простым грамадзянінам Японіі.
Выпускнік, Такэда атрымаў поспех у спорце, у тым ліку ў рэгбі і хакеі на лёдзе.
Неўзабаве пасля заканчэння школы ажаніўся з дачкой Сігеру Акада, старшыні ўнівермага. У мужа і жонкі двое дзяцей.
Цунэхару Такэда быў прадпрымальнікам у гандлёвай кампаніі «» з 1967 па 2005 год, займаў пасаду прэзідэнта харчовай прамысловай кампаніі «Chuo Setsubi Engineering» у 2005—2007 гадах.
З 7 жніўня 2007 па 29 лістапада 2010 года Цунэхару Такэда з’яўляўся паслом і паўнамоцным прадстаўніком Японіі ў Балгарыі. У верасні 2010 года Георгі Пырванаў узнагародзіў Цунэхару Такэду ордэнам «Стара-планіны» 1-й ступені.
Кардамон
Кардамон (Elettaria cardamomum) — кветкавая расліна сямейства.
Апісанне
Кардамон — шматгадовая травяністая расліна з мясістым карэнішчам вышынёй да 1 м. Лісце ланцэтна-эліптычнае, скурыстае. Усе вегетатыўныя органы моцна пахнуць. Кветкі жоўтыя ў коласападобных суквеццях. Плод — каробачка.
Распаўсюджанне
Расліна пашырана ў вільготных горных лясах Паўднёвай Індыі. Культывуецца ў Індыі, Індакітаі, Паўднёвым Кітаі, на востраве Шры-Ланка. У нетрапічных краінах вырошчваецца ў аранжарэях.
Гаспадарчае значэнне
У насенні маецца 3,5—7 % эфірнага алею. Кардамон выкарыстоўваюць як прыправу ў кандытарскай і тытунёвай прамысловасці, медыцыне.
Ратэла
Ратэла (Rotello) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кампабаса.
Насельніцтва складае 1308 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 19 чал./км². Займае плошчу 69 км². Паштовы індэкс — 86040. Тэлефонны код — 0874.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Мускулы
Мускулы (ад лац. Musculus — мышка, маленькая мыш), Цягліцы, Мышцы — органы цела жывёл і чалавека, якія складаюцца з пругкай эластычнай мышачнай тканкі, якая здольная скарачацца пад уплывам нервовых імпульсаў. Яны прызначаныя да розных мэтаў, як рух цела, скарачэнне галасавых звязак і дыхання. Мышцы на 86,3 працэнтаў складаюцца з вады.
Мышцы дазваляюць рухаць часткамі цела і адлюстраваць у дзеянні думкі і пачуцці. Чалавек выконвае любыя рухі — ад такіх простых, як плюсканне і ўсмешка, да тонкіх і жвавых, якія можна заўважыць у дзеяннях ювеліраў і спартсменаў — дзякуючы здольнасцям мышачных тканак скарачацца. Ад спраўнай працы мышцаў, якія складаюцца з трох груп, залежыць не толькі рухомасць арганізма, але і функцыянаванне ўсіх фізіялагічных працэсаў. Працай усіх мышачных тканак кіруе нервовая сістэма, якая забяспечвае іхную сувязь з галаўным і спінным мозгам і рэгулюе пераўтварэнне хімічнай энергіі ў механічную.
У целе чалавека налічваецца больш за 600 шкілетных цягліц. Самыя маленькія прымацаваныя да маленькіх касцей, якія змяшчаюцца ў вуху. Самыя вялікія па масе ў большасці людзей — ягадзічныя мышцы, якія адказваюць за рухомасць нагі. Самыя дужыя мышцы — жавальныя цягліцы (шкілетная) і сфінктар маткі (гладкая). Паводле формы мышцы вельмі разнастайныя. Часцей за ўсё сустракаюцца верацёнападобныя мышцы, характэрныя для канечнасцей, і шырокія мышцы — яны ўтвораць сценкі тулава. Калі ў мышцаў агульнае сухажылле, а галовак дзве або больш, то іх называюць двух-, трох- або чатырохгаловымі мышцамі. Мышцы і шкілет вызначаюць форму чалавечага цела. Актыўны лад жыцця, збалансаванае харчаванне і занятак спортам спрыяюць развіццю мышцаў і памяншаюць аб'ём тлушчавай тканіны.
Будова і функцыі
Мышцы складаюцца з пругкай, эластычнай тканкі, здольнай скарачацца пад уплывам нервовых імпульсаў. Працай іх кіруе нервовая сістэма, якая забяспечвае сувязь з галаўным і спінным мозгам, рэгулюе пераўтварэнне хімічнай энергіі ў механічную. Мышцы ажыццяўляюць перамяшчэнне цела ў прасторы, работу канечнасцей, рух галавы, пазваночніка, міміку, рух вачэй і інш. Ад іх залежыць і функцыянаванне фізіялагічных працэсаў.
Сукупнасць гладкіх, папярочнапаласатых і сардэчнай мышцаў утвараюць мышачную сістэму арганізма. У целе чалавека, у залежнасці ад спосабу падліку, колькасць мышцаў вызначаюць ад 639 да 850. Размешчаны яны пераважна на касцях шкілета (шкілетныя мышцы). Папярочнапаласатыя мышцы складаюць ад 28—32 % (жанчыны) да 35—45 % (мужчыны) масы цела. У спартсменаў іх на 10—20% больш.
Мышцы маюць актыўную частку — цела і пасіўную — сухажылле. Шкілетная мышца складаецца з вялікай колькасці размешчаных паралельна і сабраных у пучкі мышачных валокнаў. Гэта яе актыўная частка, якая скарачаецца. Мышачнае валакно ўтворана тонкімі ніцямі — міяфібрыламі, якія ў сваю чаргу ўтрымліваюць упарадкавана размешчаныя вельмі тонкія бялковыя ніці актыну і міязіну. Дзякуючы ўзаемадзеянню апошніх адбываецца напружанне і/або пакарачэнне мышцы. Мышцы прымацаваны да касцей з дапамогай белаватых цяжаў злучальнай тканкі — сухажылляў (пасіўная частка, якая не скарачаецца). Сухажыллі вельмі трывалыя, практычна не расцягваюцца і вытрымліваюць велізарную нагрузку (да 600 кг на расцяжэнне). 3 дапамогай сухажылляў мышцы прымацоўваюцца да касцей шкілета.
Мышцы добра забяспечваюцца крывёй, якая пастаўляе неабходныя для іх жыццядзейнасці кісларод і пажыўныя рэчывы і выдаляе канчатковыя прадукты абмену. У мышцах знаходзяцца нервовыя канцы — рэцэптары. Яны ўспрымаюць ступень расцяжэння і пакарачэння мышцы і дастаўляюць гэту інфармацыю ў спінны мозг і галаўны мозг. Там ажыццяўляюцца працэсы кіравання рухамі.
Скарачаючыся, мышца перамяшчае косць як рычаг і выконвае механічную работу. У момант скарачэння яна змяншаецца, робіцца пры гэтым таўсцейшай і збліжае косці, да якіх прымацавана. Такім чынам мышцы выконваюць перамяшчэнне цела або яго частак у прасторы, а таксама іншыя рухі. Рух у любым суставе забяспечваецца як мінімум дзвюма мышцамі, якія дзейнічаюць у процілеглых напрамках. Такія мышцы называюцца антаганістамі (напрыклад, згібальнікі і разгібальнікі). Пры кожным руху напружваюцца не толькі мышцы, якія выконваюць яго, але і іх антаганісты, якія процідзейнічаюць цязе і тым самым надаюць руху дакладнасць і плаўнасць. У адным напрамку (згібанне або разгібанне) могуць дзейнічаць не адна, а некалькі мышцаў. У гэтым выпадку іх называюць сінергістамі.
Работа мышцы залежыць ад яе даўжыні і дыяметра. Чым большы папярочны дыяметр мышцы, тым яна мацнейшая і тым большую работу можа ажыццяўляць. Ступень скарачэння мышцы вызначаецца даўжынёй мышачных валокнаў, якія яе ўтвараюць: чым яны даўжэйшыя, тым больш пакарочваюцца.
Анатомія мышцаў уключае ў сябе як тапаграфічную анатомію, якая ўключае ў сябе ўсе мышцы арганізма, а, з другога боку, гісталогію, якая ўключае ў сябе структуры адной мышцы.
Шкілетныя мышцы
Шкілетныя мышцы або «добраахвотныя мышцы», якія мацуюцца да касцей з дапамогай сухажылляў альбо апанеўрозаў у некалькіх месцах да косці і выкарыстоўваюцца для ажыццяўлення шкілетнага руху, як перамяшчэнне і падтрыманне паставы. Нягледзячы на тое, што пастуральны кантроль, як правіла, падтрымліваецца як несвядомы рэфлекс, мышцы адказныя рэагаваць на свядомы кантроль як непастуральныя мышцы. У сярэдняга дарослага мужчыны шкілетныя мышцы складаюць 42% ад масы цела, у той час як у жанчыны гэты паказчык роўны 36%. З дапамогай спецыяльных практыкаванняў памер мышачных клетак можна павялічваць да тых часоў, пакуль яны не вырастуць у масе і аб'ёме і не стануць рэльефнымі. Скарачаючыся, мышца кароціцца, патаўшчаецца і рухаецца адносна суседніх мышцаў. Укарачэнне мышцы суправаджаецца збліжэннем яе канцоў і касцей, да якіх яна прымацоўваецца. У кожным руху ўдзельнічаюць як мышцы, якія ажыццяўляюць рух, гэтак і процідзейныя яму мышцы, што надае руху дакладнасць і плаўнасць.
Шкілетныя мышцы падзяляюцца на дзве шырокія катэгорыі, гэта значыць, павольна скарачаюцца і хутка скарачаюцца.
Цягліцы першага тыпу, якія павольна скарачаюцца, ці «чырвоныя мышцы», шчыльна ўсеяныя капілярамі і багатыя на мітахондрыю і міяглабін, што надае мышачнай тканцы характэрны чырвоны колер. Такія мышцы могуць несці больш кіслароду і падтрымліваюць аэробную актыўнасць праз выкарыстанне тлушчаў альбо вугляводаў у якасці паліва. Гэтыя мышцы здольны скарачацца на працягу доўгіх перыядаў часу, але з невялікай сілай.
Хуткаскарачальныя мышцы маюць тры асноўныя падтыпы, якія адрозніваюцца скарачальнай хуткасцю і сілай. Цягліцы гэтага тыпу здзяйсняюць хуткія і магутныя рухі, але з хуткім надыходам стомленнасці, падтрымліваючы толькі кароткія, анаэробныя ўсплёскі актыўнасці, а наступныя скарачэнні мышцаў становяцца хваравітымі, выклікаючы пачуццё болю. Яны робяць найбольшы ўнёсак у мышачную сілу і маюць большы патэнцыял для павелічэння масы.
Гладкія мышцы
Гладкія мышцы ці «міжвольныя мышцы» знаходзіцца ў сценках органаў і структур, як стрававода, страўніка, кішэчніка, бронхаў, маткі, мочаспускальнага канала, мачавога пузыра, крывяносных сасудаў. У адрозненне ад шкілетных мышцаў, гладкія мышцы не знаходзяцца пад свядомым кантролем. Гладкія мышцы складаюцца з характэрных мышачных клетак (міяцытаў). Кароткія верацёнападобныя клеткі гладкіх мышцаў утвараюць пласціны. Скарачаюцца яны павольна і рытмічна пры падпарадкаванні сігналам вегетатыўнай нервовай сістэмы. Павольныя і працяглыя іх скарачэнні адбываюцца міжволі, гэта значыць незалежна ад жадання чалавека.
Міякард
Сардэчная мышца ці, таксама, міякард з'яўляецца «міжвольнай мышцай», але яна больш падобная па структуры да шкілетных мышцаў, і знаходзіцца толькі ў сэрцы, і складаецца з кардыяміяцытаў. Скарачэнні сардэчнай мышцы не падкантрольныя свядомасці чалавека, яна інервуецца вегетатыўнай нервовай сістэмай, гэтак жа як і гладкія мышцы. Трэба адзначыць, што аўтаматызм скарачэння сардэчнай цягліцы найперш падпарадкоўваецца кіроўцу рытму, што з'яўляецца ўнікальным у арганізме.
Гістагенез
Усе мышцы развіваюцца з параксіяльнай мезадэрмы. Параксіяльная мезадэрма падзяляецца па ўсёй даўжыні зародка на соміты, адпаведна сегментуючы цела. Кожны сегмент складаецца з трох частак, гэта значыць склератомы (якія ўтварае пазваночнік), дэрматомы (якая ўтварае скуру) і міятомы (якая ўтварае мышцы). Міятома падзелена на дзве часткі, гіпамер і эпімер, якія ўтвараюць размешчаныя спераду і ззаду ад вертыкальнай восі цела мышцы адпаведна. Эпаксіяльныя мышцы ў чалавека ўтвараюць толькі мышцу, што трымае пазваночнік і малыя міжпазваночныя мышцы, а таксама інервуюцца на спінныя галіны спіннамазгавых нерваў. Усе іншыя мышцы, у тым ліку мышцы канцавінаў, месцяцца спераду ад вертыкальнай восі цела і ўтвараюцца з вентралатэральнымі частымі міятомамі, інервуючыся на брушныя галіны спіннамазгавых нерваў.
Гісталогія
Такія ж сувязі ўзроўняў маюць месца ў будове мышачных клетак, якія складаюцца з міяфібрылаў, якія самі па сабе з'яўляюцца пучкамі бялковых нітак. Тэрмін «міяфібрылы» не варта блытаць з «мышачнымі валокнамі», якія з'яўляюцца проста іншай назвай для мышачных клетак. Міяфібрылы, што складаюцца з нітак некалькіх відаў бялковых злучэнняў, арганізаваныя разам у паўтаральныя элементы, званыя саркамерамі. Папярочна-паласатая структура шкілетных і сардэчнай мышцаў з'яўляецца вынікам заканамернасці шаблона размяшчэння саркамераў у сваіх камерах. Незважаючы на тое, што абодва гэтыя тыпы мышцаў змяшчаюць саркамеры, валокны ў сардэчнай мышцы, як правіла, утвараюць больш разгалінаваную сетку. Сардэчныя мышачныя валокны злучаныя між сабой інтэркаліраванымі дыскамі, што надае тканцы знешні выгляд сінцытыю.
Ніці саркамераў складаюцца з скарачальных бялкоў актыну і міязіну.