cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эканоміка Аргенціны
Аргенціна адносіцца да ліку найбольш эканамічна развітых дзяржаў Паўднёвай Амерыкі. Новая індустрыяльная краіна, Аргенціна мае сучасны прамысловы сектар з развітымі машынабудаваннем, атамнай энергетыкай, харчовай прамысловасцю. Уваходзіць у G20. Сельская гаспадарка з дамінуючай роляй жывёлагадоўлі мае экспартную накіраванасць. Аргенціна з'яўляецца членам гаспадарчай арганізацыі Меркасур.
Гісторыя эканамічнага развіцця
У 1890—1930 гадах Аргенціна была адной з дзесяці найбагацейшых краін свету. Развіццё краіны падтрымлівалася, у асноўным, брытанскім капіталам, быў зроблены ўхіл на развіццё сельскай гаспадаркі і інфраструктуры. На пераломе 20-30-х гадоў у Аргенціне, як і ў іншых краінах свету, пачаўся эканамічны крызыс. Падчас крызісу Аргенціна захлынулася ў дадатковым наплыве эмігрантаў. Гэта прывяло да таго, што Аргенціне цяжэй за іншыя краіны было вярнуцца да ранейшага ўзроўню даходаў на аднаго жыхара. У той час эканамічны лібералізм змяніўся палітыкай інтэрвенцыянізму і пратэкцыянізму.
У 50-х гадах тагачасны прэзідэнт Хуан Дамінга Перон вырашыў ператварыць Аргенціну ў сацыялістычную дзяржаву па ўзорах заходніх краін. На жаль, сацыяльныя праграмы вымагалі вельмі шмат грошай і ўжо ў другой палове 50-ых, калі Перона скінулі з пасады прэзідэнта, пачаліся гады вострай эканоміі. З крызісам, які выклікалі сацыяльныя рэформы, здолелі справіцца ў 60-ых гадах ХХ стадоддзя, якія былі адзначыныя найбольш нізкай інфляцыяй. Але ўжо праз 10 гадоў Аргенціну, як і ўвесь капіталістычны свет, ахапіў чарговы эканамічны крызіс, рост ВУПа быў невялікі, а інфляцыі — наадварот. Каб справіцца з крызісам, Аргенціна набрала шмат крэдытаў у іншых краін, і гэта павялічала запазычанасць краіны, што разам з нестабільнай палітычнай сітуацыяй толькі пагоршыла стан краіны. У 80-ых гадах эканамічны крызіс перарос у катастрофу, некалькі дэфолтаў запар, гіперінфляцыя, а таксама спад вытворчасці. Каб перамагчы крызіс, пачынаюцца эканамічныя рэформы, у якія ўваходзіць прыватызацыя і лібералізацыя замежнага гандлю. Станоўча паўплывала на эканоміку ўваходжанне Аргенціны ў Меркасур. Усё гэта абумовіла рост ВУПа ў 1991—1998 гадах каля 6 %, што было блізкім да тагачаснага ўзросту ВУП Чылі. Інфляцыя спала з 4000 % у год, да 1-2 %. Але вялікая запазычанасць перад іншаземнымі крэдыторамі, а таксама спад ВУП у 1999 і 2000 гадах выклікалі чарговы эканамічны крызіс. Узрасло безпрацоўе. Чарговы прэзідэнт Нестар Кіршнер распачаў новыя эканамічныя рэформы. Увёў абмежаваны эканамічны кантроль, але зрабіць нацыяналізацыю не наважыўся. У гады яго кіравання (2003—2007) павялічыліся аб'ёмы экспарту Аргенціны, а ўрад здолеў пагасіць даўгі, у тым ліку перад МВФ. Ён павялічыў дзяржаўныя выдаткі на сацыяльныя патрэбы і ставіў задачай пабудову сацыяльнага грамадства ў духу ідэй колішняга легендарнага прэзідэнта Хуана Перона. Рост ВУПа ў 2003—2007 гадах склаў 7-11 % штогод. Аднак пасля смерці Нестара Кіршнера і прыходу да ўлады яго жонкі Крысціны эканамічная сітуацыя ў Аргенціне пачала пагаршацца.
У пачатку 2010-х Аргенціну ускалыхнула чарговая чарада крызісаў. Маўрысіа Макры і яго ліберальна-кансерватыўная партыя «Рэспубліканскае рашэнне» ў складзе кааліцыі «Давайце зменім» прыйшлі да ўлады ў 2015 годзе на фоне грамадскай незадаволенасці палітыкай Кіршнер. Макры абяцаў зрабіць Аргенціну адкрытай эканомікай, каб цэны рэгуляваліся попытам і прапановай на рынку, а не дзяржавай. Пры ім зноў узмацнілася залежнасць краіны ад замежных інвестыцый і крэдытаў, у асноўным у доларах. На гэтым фоне інвестары пачалі сумнявацца ў здольнасці ўрада пакрыць дзяржвыдаткі да канца наступнага года. У 2016 годзе Сусветны банк выключыў Аргенціну са спісу краін з высокім узроўнем даходаў.
Асаблівасці гаспадаркі
Сёння Аргенціна — індустрыяльна-аграрная краіна з сучаснай шматгаліновай гаспадаркай. Важнымі складнікамі аргенцінскага эканамічнага поспеху з'яўляюцца даволі багатая рэсурсная база, (у тым ліку, агракліматычныя рэсурсы) і адукаванае насельніцтва. Нягледзячы на невялікія запасы нафты, Аргенціна у XXI стагоддзі выйшла на самазабеспячэнне па яе здабычы. Вялікія запасы ўрану падштурхнулі краіну да даследванняў у галіне ядзернай энергетыкі і ўранавай прамысловасці (INVAP, Nucleoeléctrica Argentina).
Прамысловасць
Для размяшчэння прамысловасці характэрная высокая тэрытарыяльная канцэнтрацыя: значная частка прадпрыемстваў цяжкай прамысловасці сканцэнтравана ў нізоўях Параны, у прамысловым поясе паміж Буэнас-Айрэсам і Расарыё; больш за палову прамысловай прадукцыі вырабляецца ў Вялікім Буэнас-Айрэсе.Чорная металургія краіны — найстарэйшая на кантыненце, але па сабекошце аргенцінская сталь прайграе бразільскай: большасць сыравіны прыходзіцца імпартаваць. З галін каляровай металургіі развіты вытворчасць свінцу, цынку, медзі на ўласнай сыравіне. Машынабудаванне займае вядучае месца ў прамысловасці па кошце прадукцыі. Найбольш развітыя транспартнае машынабудаванне (свае заводы ў Аргенціне маюць аўтаканцэрты Ford, Chrysler, Toyota, Peugeot і інш., верталёты вырабляюць кампаніі Cicaré, AeroDreams, самалёты — FAdeA, Aero Boero, Laviasa), агламерацыі Буэнас-Айрэс, Кордава; суднабудаванне і суднарамонт (Буэнас-Айрэс, Энсенада); электратэхніка (заводы IBM, Siemens); сельскагаспадарчае машынабудаванне, вытворчасць абсталявання для харчовай прамысловасці. Сярод экспартных галін асаблівае месца займае мясахладабойная — традыцыйная і спецыфічная для краіны галіна. Аргенціна належыць да ліку самых значных вытворцаў мяса, у асноўным ялавічыны, і яго экспарцёраў. З іншых галін харчовай прамысловасці экспартнае значэнне маюць вытворчасць алеяў, у апошнія гады — соевага, а таксама мукамольная галіна і вінаробства.
Сельская гаспадарка
Прадукцыя сельскай гаспадаркі і жывёлагадоўлі дае звыш 50 % экспартных даходаў. Па пагалоўю буйной рагатай жывёлы Аргенціна займае шостае месца ў свеце, па вытворчасці мяса на душу насельніцтва — пятае, а па яго спажыванню — першае. Мяса — нацыянальная ежа аргенцінцаў. У раслінаводстве галоўнае месца традыцыйна займаюць збожжавыя, алейныя і тытунёвыя культуры, што маюць экспарнае значэнне. Па зборы пшаніцы, соі і тытуню Аргенціна — адна з вядучых краін свету. Па дадзеных Сусветнага банка ў 2012 годзе краіна займала шостае месца ў свеце па экспарце пшаніцы (8,4 млн тон). Адметнай рысай сельскай гаспадаркі Аргенціны ў параўнанні з іншымі краінамі Лацінскай Амерыкі з'яўляецца той факт, што яна не толькі цалкам забяспечвае сябе харчаваннем, але і экспартуе яго (пры гэтым у сельскай гаспадарцы занята толькі 5,3 % працоўных )
Пальміра (атол)
Пальмі́ра (Palmyra Atoll) — невялікі незаселены атол у паўночнай частцы Ціхага акіяна, на поўдзень ад Гаваяў. Належыць ЗША.
Гісторыя
Адкрыты 14 ліпеня 1798 г. амерыканскім капітанам Эдманам Фанінгам. У 1802 г. даследаваны камандай амерыканскага судна «Пальміра», ад якога і атрымаў сваю назву. У 1859 г. на востраве высадзіліся амерыканскія здабытчыкі гуана, якія абвясцілі яго тэрыторыяй ЗША. На Пальміру таксама прэтэндавалі Гавайскае каралеўства і Вялікабрытанія. Пасля далучэння Гаваяў да ЗША, у 1898 г. Пальміра таксама была афіцыйна абвешчана часткай ЗША.
У 1959 г. атол быў выведзены з-пад юрысдыкцыі штата Гаваі і доўгі час знаходзіўся ў карыстанні ваенна-марскіх сіл ЗША. На Пальміры быў пабудаваны аэрадром. Аднак у 2001 г. атол стаў запаведнікам.
Прырода
Складаецца з 50 каралавых астравоў агульнай плошчай 12 км². Даўжыня берагавой лініі налічвае 14,5 км. Большасць астравоў парослая пальмавымі дрэвамі. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 4 500 мм штогод, сярэднегадавая тэмпература вагаецца вакол 30° C. Добра захавалася фаўна марскога рыфу.
Рэчыца (Угранскі раён)
Рэчыца (Речица) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена падчас Спас-Дземенскай аперацыі ў жніўні 1943 года. .
У 2004—2017 гадах у складзе Холмаўскага сельскага паселішча.
Клаус фон Клітцынг
Клаус фон Клітцынг (Klaus von Klitzing;, , акупаваная Германіяй частка Польшчы) — нямецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1985). Жанаты, мае двух сыноў і дачку.
Асноўныя напрамкі даследаванняў: фізіка кандэнсаванага стану рэчыва, фізіка нізкаразмерных сістэм. У 1979 ў Грэноблі правёў серыю эксперыментаў па даследаванні эфекту Хола ў крамянёвым палявым транзістары. У выніку гэтых эксперыментаў адкрыў цэлалікавы квантавы эфект Хола, які складаецца ў квантавання Холловского супраціву двухмернага электроннага газу ў моцных магнітных палях і пры нізкіх тэмпературах. Вынікі эксперыментаў былі апублікаваныя ў часопісе «Physical Review Letters» у жніўні 1980. Займаецца вывучэннем асцыляцый магнетасупраціўлення двухмернага газу, у тым ліку стану з нулявым супрацівам.
Лаўрэат шэрагу навуковых прэмій.
Белгародская вобласць
Белгародская вобласць — суб’ект Расійскай Федэрацыі, размешчаны на поўдні Цэнтральнай Расіі на мяжы з Украінай. Утворана 22 кастрычніка 1932 года. У цяперашніх межах існуе з 6 студзеня 1954 года. У склад вобласці ўваходзіць 21 раён, 6 гарадоў абласнога падпарадкавання і 4 горада раённага падпарадкавання. Адміністрацыйны цэнтр — горад Белгарад (342 тыс. чалавек), які размешчаны ў 695 км на поўдзень ад Масквы.
Найбуйнейшыя гарады: Белгарад, Стары Аскол, Губкін, Шабекіна, Аляксееўка, Валуйкі.
Насельніцтва вобласці складае 1511,6 тыс. чалавек (2005), у тым ліку гарадскога — 65,8 %, сельскага — 34,2 % (2005). Шчыльнасць насельніцтва — 55,8 чалавека на 1 км² (2005). Сярэдні ўзрост складае 38,5 года, у тым ліку мужчын — 35,6, жанчын — 41 год.
Колькасць эканамічна актыўнага насельніцтва — 46 %. Вобласць практычна мананацыянальна: 93 % — рускія, 5 % — украінцы, 0,4 % — беларусы.
Хрысціянска-сацыяльны саюз у Баварыі
Хрысціянска-сацыяльны саюз у Баварыі (ХСС)  — партыя ў Германіі, заснавана 8 студзеня 1946 года. Пазіцыянуе сябе як кансерватыўная партыя на дэмакратычнай платформе і выступае за ўвасабленне хрысціянскіх агульначалавечых ідэалаў у дзяржаўнай палітыцы. Дзейнічае толькі ў Баварыі, аднак рэгулярна атрымлівае месцы ў нямецкім Бундэстазе, дзе са сваёй «сястрынскай» партыяй — Хрысціянска-дэмакратычным саюзам — утворае адзіную фракцыю, якая разам з фракцыяй СвДП фарміруе дзеючы ўрад ФРГ. У Еўрапарламенце ўваходзіць у фракцыю Еўрапейскай народнай партыі. У самой Баварыі ХСС доўгі час з'яўляецца кіруючай партыяй. Налічвае 154 тыс. членаў (снежань 2010) і па гэтым паказчыку з'яўляецца трэцяй па велічыні партыяй у Германіі пасля ХДС і СДПГ.
2009 год у гісторыі астраноміі
2009 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Белькавічы
Бе́лькавічы (, Бельковичи) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Навапольскага сельсавета. Месціцца за 38,5 км на паўночны захад ад Мар’інай Горкі, 31,5 км ад Мінска, 12 км ад чыгуначнай станцыі Рудзенск на лініі Мінск — Асіповічы, каля ракі Пціч (прыток Прыпяці).
Вялікае Княства Літоўскае і Расійская імперыя
Па другім баку ракі Пцічы месціцца вёска Грэбень, старажытная Грэбня. Тут праходзіў адвечны тракт з Менска ва Украіну, існаваў паром ці пераправа, а пазней умацаваны мост. На мосце бралася мыта паводле дакумента вялікага князя Уладзіслава Вазы, выданага ў 1633 годзе. У Менскім павеце Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.
Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года ў складзе Расійскай імперыі. У канцы XVIII ст. вёска ў Ігуменскім павеце Мінскай губерні Расійскай імперыі, шляхецкая ўласнасць. У 1816 годзе ўласнасць Асоўскіх. У 1870 годзе вёска Дудзіцкай воласці Ігуменскага павета. У 1888 годзе адкрытая школа граматы, у 1890 годзе вучылася 5 хлопчыкаў і 2 дзяўчынкі.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў Германскай імперыі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР. У жніўні 1919 — ліпені 1920 года вёска была пад акупацыяй Польшчы.
У пачатку 1930-х гадоў створаны калгас.
У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 4 ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай Германіяй. У наваколлі вёскі дзейнічала савецкая партызанская брыгада «Беларусь». У чэрвені 1943 года вёска была спалена і забіта 6 яе жыхароў.
Пасля вайны вёска была адноўленая.
Ян Геранімавіч Хадкевіч
Ян Геранімавіч Хадкевіч (1537 — 4 жніўня або 24 верасня 1579, Вільня) — сын Гераніма Аляксандравіча Хадкевіча.
Стольнік ВКЛ у 1559—1564 гадах, генеральны староста жамойцкі з 1564 года, адначасова маршалак вялікі ВКЛ з 1566 года і кашталян віленскі з 1574 года; адміністратар Інфлянтаў у 1566—1578 гадах; староста ковенскі, цельшаўскі, платэльскі. Удзельнічаў у Інфлянцкай вайне, бітве на Уле 1564 года. Праціўнік Люблінскай уніі 1569 года, выступаў супраць Івана IV на літоўскі і польскі сталец, прыхільнік Генрыха Валуа і Габсбургаў ад імператара Фердынанда атрымаў графскі тытул у 1568 годзе.
У шлюбе з Крысцінай са Збароўскіх меў дзяцей Яна Караля, Ганну, Гераніма, Сафію, Аляксандра.
502
502 — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 502 год нашай эры, 502 год 1 тысячагоддзя, 2 год VI стагоддзя, 2 год 1-га дзесяцігоддзя VI стагоддзя, 3 год 500-х гадоў.
Радыяцыя (значэнні)
Радыя́цыя (ад radiātiō «ззянне», «выпраменьванне»):
Аселле (Угранскі раён)
Аселле (Оселье) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Холмаўскага сельскага паселішча.
Арыэльскі ўніверсітэт
Арыэльскі ўніверсітэт (אוניברסיטת אריאל, Ariel University) — ізраільская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Арыэль на Заходнім беразе ракі Іардан.
Каледж, які папярэднічаў стварэнню ўніверсітэта, быў заснаваны ў 1982 годзе як рэгіянальнае аддзяленне Універсітэта імя Бар-Ілана. Першапачаткова ён быў размешчаны ў паселішчы Кедумім, пазней ён пераехаў у Арыэль, дзе пабудаваў большы кампус і стаў найбуйнейшым дзяржаўным каледжам Ізраіля. У 2004/2005 навучальным годзе прыналежнасць да Універсітэта імя Бар-Ілана скончылася, і ён стаў самастойным каледжам.
17 ліпеня 2012 года Савет па вышэйшай адукацыі Іўдзеі і Самарыі прагаласаваў за наданне навучальнай установе поўнага статусу ўніверсітэта. Гэты крок высока ацанілі прэм’ер-міністр Біньямін Нетаньяху, міністр адукацыі Гідэон Саар, міністр замежных спраў Авігдор Ліберман і некаторыя члены Кнэсета, а таксама лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы матэматык Роберт Аўман. Але Савет прэзідэнтаў ізраільскіх універсітэтаў асудзіў гэты крок. Апытанне ў 2013 годзе паказала, што 65 % насельніцтва Ізраіля падтрымалі прызнанне Арыэльскага ўніверсітэта восьмым універсітэтам Ізраіля.
Універсітэт мае 26 кафедр на трох факультэтах і трох школах. Усе ступені ўніверсітэта прызнаюцца Саветам па вышэйшай адукацыі Ізраіля.
Універсітэт супрацоўнічае з міжнароднымі арганізацыямі і ўніверсітэтамі па ўсім свеце. Але ўніверсітэт і яго супрацоўнікі сталі аб’ектам байкоту як у Ізраілі, так і за мяжой з-за свайго размяшчэння на акупаваным Ізраілем Заходнім беразе ракі Іардан.
Міртакветныя
Міртакве́тныя (Myrtales) — парадак двухдольных раслін групы разіды.
Апісанне
Дрэвы, хмызнякі і травы з процілеглымі, радзей чарговымі, рэдка кальчаковымі простымі, большай часткай цэльнымі лістамі, звычайна з больш ці менш рудыментарнымі прылісткамі.
Кветкі двухполыя, актынаморфныя ці больш-менш зігаморфныя, большай часткай 4- ці 5-членныя, звычайна з больш ці менш развітым гіпантыем, з двайным калякветнікам, іншы раз беспялёсткавыя. Чашачка ў выглядзе лопасцей гіпантыя, ці вельмі рэдукаваная. Пялёсткі паміж сабой свабодныя, чаргуюцца з чашалісцікамі. Тычынкі шматлікія. Гінецэй паракарпны ці, часцей, другаснасінкарпны, з двух-многіх (часта 4 ці 5) карпел, са стылодыямі, зрослымі ў слупок. Завязь верхняя, паўніжняя ці ніжняя, ад шматгняздовай да 1–2-гняздовай, звычайна з (1)2-многімі семязачаткамі на кожнай карпеле. Плады розных тыпаў
Сістэматыка
Сістэма класіфікацыі APG II (2003) вылучае наступныя сямействы, якія адносяцца да парадку міртакветных:
Косаўшчына (Пастаўскі раён)
Ко́саўшчына (, Косовщина) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Варапаеўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Паставы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 1939 года ў БССР.
Да 18 снежня 2009 года належала да Белькаўскага сельсавета.
Плацішна (возера, Бешанковіцкі раён)
Плаці́шна — возера ў Беларусі, у Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 20 км у напрамку на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы.
Катлавіна Плацішна лагчыннага тыпу, значна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны пясчаныя і супясчаныя. У заходняй частцы возера схілы стромкія, вышынёй да 8 м, астатнія спадзістыя (вышынёй 3—5 м). Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Зона мелкаводдзя займае каля 15 % плошчы возера. Дно да глыбіні 5—7 м пясчанае, глыбей выслана крэменязёмістым сапрапелем.
Возера мезатрофнае, слабапраточнае. Прыбярэжная надводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 2,5 м і займае палосу шырынёй 5—10 м. Ва ўсходняй частцы з Плацішна выцякае ручай у возера Лешна.
Ёсіноры Сігэмацу
(重松 良典; нар. нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1958 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Плацішна (возера, Бешанковіцкі раён)
У возеры водзяцца акунь, шчупак, краснапёрка, плотка і іншыя віды рыб.
Партызанская брыгада «Буравеснік»
Партызанская брыгада «Буравеснік» — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1943 года на базе атрада «Буравеснік» (арганізаваны ў снежні 1941 года на базе груп М. Х. Балана і М. Г. Мармулёва). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Уздзенскага, Рудзенскага і Пухавіцкага раёнаў. 3 ліпеня 1944 года брыгада (537 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады М. Г. Мармулёву было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Гісторыя
10 чэрвеня 1943 года партызаны разграмілі аўтакалону на дарозе Шацк — Валяр’яны, 5 лістапада 1943 на дарозе Валяр’яны — Узда знішчылі 34 аўтамашыны. У маі 1944 года разбілі гарнізон у вёсцы Загай Пухавіцкага раёна. У студзені, маі, чэрвені 1944 вялі баі з карнікамі. 28 чэрвеня 1944 занялі вёску Шацк і ўтрымлівалі яе да падыходу Чырвонай Арміі. 3 — 12 ліпеня 1944 года брыгада разам з Чырвонай Арміяй удзельнічала ў ліквідацыі нямецкай групоўкі.
Памяць
У 1960 годзе ў вёсцы Омельна Пухавіцкага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік, у 1975 годзе ў вёсцы Каладзіно Уздзенскага раёна ўстаноўлены мемарыяльныя дошкі.
Старажытны Рым
Заснаванне Рыма
Рым узнік на месцы некалькіх паселішчаў, заснаваных эмігрантамі-лацінамі на прыгорках ля ракі Тыбр. Рым быў у спрыяльным геаграфічным становішчы, бо знаходзіўся на перакрыжаванні гандлёвых шляхоў. Рым быў заснаваны на месцы, дзе знаходзіліся востраў і брод, па якім можна было перайсці цераз раку. Гэты брод быў апошнім пунктам для караблёў, бо далей Тыбр быў некараблеходны.
Царскі перыяд (regnum)
Рым быў заснаваны як невялікае паселішча на сямі халмах — Палацін, Эсквілін, Палацін, Вімінал, Квірынал, Капітолій, Цэлій (гл. Сем пагоркаў Рыма) і першапачаткова ўяўляў сабою невялікі горад у рэгіёне Лацыё. Навуцы вельмі няшмат вядома аб гэтым перыядзе. Доўгі час Рымам кіравалі этрускі, якія мелі больш высокі ўзровень развіцця культуры, чым лаціны. Першым правіцелем Рыма быў сам Ромул, далей іх паслядоўна змянялі Нума Пампілій, Тулл Гасцілій, Анк Марцый, Тарквіній Старажытны і Тарквіній Ганарлівы. Архітэктурная кампазіцыя тагачаснага Рыма складалася з пабудоў на сямі пагорках і Сервіевай сцяны, частка ад якой захавалася да сёння. Апошні этрускі кароль, Тарквіній Ганарлівы быў выгнаны з Рыма альбо ў 509, альбо ў 510 г. ДХ і Рым стаў незалежнай рэспублікай. Ёсць меркаванне, што ”рэвалюцыя” была арыстакратычнай, а простае насельніцтва падтрымлівала манархію. Так ці інакш, трансфармацыя на некаторы час выклікала ў маладой дзяржаве культурны і сацыяльны рэгрэс. У пачатку сваёй гісторыі Рым быў вымушаны весці барацьбу з суседнімі горнымі плямёнамі, такімі як эквы, гернікі, вольскі і сабіны. Цяжкая барацьба выхавала рымлян і ператварыла іх у добрых воінаў, дзякуючы чаму рымляне змаглі ператварыць сваё невялікае паселішча ў цэнтр сусветнай імперыі.
Рэспубліканскі перыяд (res publica)
Феномен рэспубліканскага Рыма -- ператварэнне мястэчка ў вялізную імперыю. Асноўнай рысай эпохі была барацьба паміж патрыцыямі і плебеямі. Колькасць насельніцтва Рыма дынамічна павялічвалася, і у канцы IV ст. ён дасягнуў межаў Сервіевай сцяны. Рым меў сістэму водазабяспячэння (аквадукі) і сістэму каналізацыі (яна была пабудавана яшчэ этрускамі і выкарыстоўваецца па сёння). Большасць месцічаў жыла ў вялікіх, шматпавярховых дамах інсулах. Толькі вельмі заможныя маглі дазволіць сабе ўласны асобны дом -- домус.
Сістэмы забудовы горада не было і жыхары цярпелі цеснату, спертае паветра і бруднасць, сталую пагрозу пажараў.
За выгнанне цара, некаторыя гарады Лацыя стварылі саюз супраць Рыма і нанеслі паражэнне рымлянам ля Рэгільскага возера ў 496 годзе да н.э. Рым быў вымушаны увайсці ў гэты саюз. Але Рым праводзіў паспяховую палітыку ў складзе Лацінскага саюза і прыкладна у канцы V ст. ДХ Рым стаў галоўнай сілай у Лацінскім рэгіёне, а яго тэрыторыя павялічылася ўдвая. У 387 г. ДХ на Рым напалі галы, якія пабілі рымлян на рацэ Аліі і занялі Рым, аддаўшы яго на рабаванне і спальванне. Паводле падання, толькі невялічкая частка воінаў і сенатараў схаваліся на Капіталійскім пагорку. Галы спрабавалі напасці на Капітолій ноччу, але перапалох гусяў папярэдзіў рымлян пра небяспеку. Галы атрымалі золата і пакінулі горад.
Ужо да 380 года да н.э. рымляне аднавілі большую частку горада і ўзвялі моцную сцяну вакол сямі пагоркаў. Шчыльнасць насельніцтва значна ўзрасла і дасягнула мяжы Сервіевай сцяны. У 338 года да н.э. рымляне нанеслі паражэнне саюзу лацінскіх гарадоў і Рым аднавіў сваю ўладу ў Італіі. У канцы ІІІ ст., у выніку войнаў з самнітамі, рымляне ўсталявалі сваю ўладу над Паўночнай і Цэнтральнай Італіяй.
Пасля Піравых войнаў, пад рымскую ўладу перайшла і Паўднёвая Італія і Рым фактычна стаў гаспадаром усёй Італіі і магутнай сілай на Міжземнамор’і.
Сур'ёзным выпрабаваннем для Рыма сталі Пунічныя войны з Карфагенам (264—146 гг. ДХ). Падчас Другой Пунічнай вайны, карфагенскі военачальнік Ганібал Барка фактычна гаспадарыў па ўсёй Італіі, але нават не спрабаваў браць Рым з-за магутнасці яго ўмацаванняў. З 133 па 31 г. рымляне стварылі вялізарную дзяржаву па ўсім Міжземнамор’і, а цэнтрам гэтай дзяржавы працягваў заставацца Рым.
Імперскі перыяд
У часы Рымскай імперыі горад дасягнуў найвялікшых памераў і магутнасці. Рым меў больш вялікае значэнне, чым зараз маюць Нью-Ёрк, Лондан і Токіа разам узятыя. Гэта быў галоўны цэнтр велізарнай імперыі. У адрозненне ад рэспублікі, імператарскаму ўжо Рыму не пагражалі ворагі і веліч горада дасягнула найвышэйшай магутнасці. Моц Рымскай імперыі адбілася ў велічных будынках, якія ўзводзіліся з мэтай падкрэсліць магутнасць яе ўлады. Кожны з імператараў імкнуўся пакінуць пасля сабе памяць у выглядзе новых манументальных будынкаў.
Рым быў галоўным цэнтрам імперыі і ён стаў міжнародным цэнтрам гандлю, у якім жылі розныя самыя народы. У той жа час, Рым пакутаваў ад перанаселенасці, галечы беднякоў і наплыву іншаземцаў. Шмат грамадзян набылі сабе багацце і маглі дазволіць сабе перасяліцца з інсул у асобныя ўласныя дамы-домусы, якіх станавілася ўсё больш і больш.
У 64 г. ПХ адбылося велізарнае пажарышча, якое знішчыла большую частку места. Па легендзе загад аб спальванні аддаў імператар Нерон, з мэтай пабудаваць на яго месцы новы горад, але сам Нерон абвінаваціў у гэтым даволі вялікую абшчыну хрысціян, пасля чаго над імі была ўчынена жорсткая расправа.
Пасля пажарышча 64 ПХ пачалася інтэнсіўная адбудова горада. Імператар Нерон, падпісаў шэраг загадаў, па якіх усталёўваліся правілы перабудовы Рыма. Яны рэгламентавалі мінімальную адлегласць паміж будынкамі, даўжыню па якой будынак павінны быў быць аднесены ад дарогі, разбіваліся паркі і бульвары, пачалі ўзнікаць прыгарады на другім беразе Тыбра. Горад стаў прасторным і шырокім. Менавіта пасля гэтай адбудовы, антычны цэнтр Рыма набыў сучасны выгляд. На працягу ўсёй Ранняй імперыі, колькасць жыхароў Рыма складала каля 1 мільёна чалавек.
Рымляне па-майстэрску вырашылі шматлікія праблемы, звязаныя з местам, такія як водазабяспячэнне, каналізацыя, пажарная бяспека, і пакладзеныя імі ў горадабудаўніцтве прынцыпы працягваюць выкарыстоўвацца і сёння. Водазабяспячэнне ажыццяўлялася пры дапамозе сістэмы аквадукаў і падземных труб і падзялялася на тры часткі:
Сістэма каналізацыі падзялялася на дзве часткі:
Дзеля барацьбы з пажарамі, пры імператары Аўгусце ў Рыме была створана пажарная служба, у якую ўвайшлі сем брыгад пажарных, якія называліся вігіламі, колькасцю па 1000 чалавек у кожнай. Места было падзелена на 14 раёнаў, і кожная брыгада сачыла за бяспекай у кожным з іх.
У часы Позняй імперыі, у 271—275 была ўзведзена Аўрэліева сцяна, якая прыкладна адпавядала максімальнай плошчы Старажытнага Рыма, насельніцтва якога ў той час дасягнула найвышэйшай колькасці ў 2 мільёны чалавек.
Паводле апісання Рыма 350 ПХ, у Рыме было 1790 домусаў і 46602 інсулы. Места было найзначнейшым цэнтрам культуры імперыі, тут распаўсюджваліся разнастайныя рэлігійныя плыні, такія як вера ў егіпецкіх, персідскіх багоў. Існавала вялікая абшчына хрысціян, якая ў выніку заняла пануючае становішча ў Рымскай імперыі. Ва ўяўленні старажытных людзей Рым быў сапраўдным цэнтрам свету, на якім трымаецца ўся цывілізацыя.
Але паступова Рым прыходзіў у заняпад, яго насельніцтва скарачалася. Гэта адбывалася з-за агульнага заняпаду імперыі, пашырэння працэсу дэурбанізацыі, заняпаду рамёстваў, рабаўладальнікага ладу і гандлёва-грашовых адносін. У 330 імператар Канстанцін перанес сталіцу ў Візантый і заснаваў горад Канстанцінопаль (зараз Стамбул). Заходнюю Рымскую імперыю перасталі надзяляць увагай, і на яе пачаліся варваскія нашэсці. Рымская імперыя развальвалася, і ў 402 імператар Ганорый перанес сталіцу ў Равену. Мяшчане Рыма перасталі давяраць імператарскай уладзе, і ў 410 правадыр готаў Аларых узяў Рым, але рымляне ад іх адкупіліся, і варвары не сталі рабаваць яго. Ганорый у Равене ніяк не адрэагаваў на гэта. У 455 рабы адчынілі брамы Рыма германскаму племені вандалаў, і тыя жорстка разрабавалі места. Насельніцтва места скарацілася з 1 мільёна да 20 тысяч чалавек. Кіраванне горада прыйшло ў поўны заняпад. Мяшчане перайшлі на сялянскае жыццё, на былым форуме ў цэнтры горада пасвілі быдла. Імператар страціў былую ўладу і фактычна не кіраваў Рымам. Звяржэнне імператара Ромула Аўгустула ў 476, фактычна ніяк не адбілася на Рыме. Усё гарадское кіраванне перайшло ў рукі рымскіх Пап, якія змаглі ўзнавіць былую веліч і магутнасць Рыма, але ўжо ў якасці сталіцы Папы Рымскага і цэнтра каталіцтва.
Ахейцы
Ахе́йцы (Αχαιοί, Achaei) — адно з асноўных з старажытнагрэчаскіх плямёнаў. Вядомыя таксама як данайцы (Δαναοί). У эпічных творах Гамера пад ахейцамі разумеюцца ўсе старажытныя грэкі.
Гісторыя
Продкі ахейцаў адносіліся да індаеўрапейскіх плямёнаў, якія ў старажытнасці насялялі тэрыторыі на поўнач ад Балканскага паўвострава. У III тыс. яны мігрыравалі на поўнач Старажытнай Грэцыі, а ў пач. II тыс. да н.э. - на Пелапанес. Той факт, што ў старажытнагрэчаскіх тэкстах іх таксама называлі аргасцамі (Αργεῖοι), а вобласць на Пелапанесе - Ахаей, сведчыць пра значную ролю Паўднёвай Грэцыі ў фарміраванні ахейскай супольнасці. У творах Гамера сінонімам ахейцаў былі данайцы. Абодвы варыянты пазначэння адной старажытнагрэчаскай супольнасці таксама сустракаюцца ў тэкстах Старажытнага Егіпту. У старажытнагрэчаскай міфалогіі продкам ахейцаў выступаў Данай.
У пач. II тыс. да н.э. ахейцы заснавалі шэраг дзяржаўных утварэнняў на тэрыторыі кантынентальнай Грэцыі, у тым ліку Мікены, Аргас, Афіны, Тырынф і інш., якія знаходзіліся пад уплывам цывілізацыі мінойцаў. У сяр. II тыс. да н.э. ахейцы захапілі Крыт. У выніку імі была створана Мікенская цывілізацыя, якая дасягнула росквіту ў друг. пал. II тыс. да н.э. Ахейскія мараплаўцы наведвалі землі Заходняга і Усходняга Міжземнамор'я, удзельнічалі ў вайне з Трояй.
У XII ст. да н.э. ахейцы былі выціскнуты дарыйцамі ў цэнтральныя землі Пелапанеса і іншыя ўскраінныя вобласці Грэцыі. У класічны перыяд гісторыі Старажытнай Грэцыі асобны ахейскі дыялект захаваўся сярод жыхароў Аркадзіі і Кіпра. Многія знакамітыя роды ў Афінах і іншых гарадах памяталі пра сваё ахейскае паходжанне.
Культура і грамадства
Прыход ахейцаў на поўдзень Грэцыі суправаджаўся часовым заняпадам мясцовай сярэдняй эладскай культуры. Аднак перасяленцы ўжо мелі ганчарнае кола (гл. Ганчарства), баявыя калясніцы, авалодалі апрацоўкай бронзы. Аснову жыццязабеспячэння складала земляробства. Ахейскія рамесныя вырабы, перш за ўсё кераміку, знаходзяць на тэрыторыі Егіпту, Малой Азіі, на Мальце.
Згодна археалагічным і пісьмовым дадзеным, большасць грамадства належыла да асабіста вольных абшчыннікаў, якія ў ваенны час гуртавалі апалчэнне. Аднак у ахейцаў меліся рабы. Важную ролю адыгрывала арыстакратыя. Паводле "Іліяды" Гамера, яна прымала асноўныя рашэнні пад час аблогі Троі. Умяшанне простых воінаў выклікала абурэнне.
Дзяржаўныя ўтварэнні ахейцаў былі тэрытарыяльна дробнымі. Іх цэнтрамі з'яўляліся добра ўмацаваныя рэзідэнцыі манархаў-ванака. Захаваліся шахтавыя пахаванні і рэшткі магільных рэчаў, у тым ліку пахавальныя маскі. Да помнікаў пісьмовасці ахейцаў адносяць крыцкае пісьмо Б.
Ахейцы шанавалі мноства багоў, сярод якіх вылучаліся Зеўс, Пасейдон, Афіна і інш. У ахейскі перыяд склалася аснова старажытнагрэчаскай міфалогіі. Пісьмовыя крыніцы і пахавальныя абрады сведчаць пра існаванне культу продкаў.
Карнунтум
Карнунтум (старажытнагрэчаскі Καρνοῦς — Carnous — паводле Пталемея) — рымская легіянерская крэпасць (castra legionis) і штаб Панонскага флоту з 50-х гг.н.э. Пасля I стагоддзя ён быў сталіцай правінцыі Верхняй Паноніі. Гэта быў вялікі горад з 50 000 жыхароў.
Яго рэшткі знаходзяцца на Дунаі ў Ніжняй Аўстрыі, на паўдарозе паміж Венай і Браціславай, у археалагічным парку Карнунтум, які займае плошчу 10 км ² каля сучасных вёсак Петранэль-Карнунтум і Бад-Дойч-Альтэнбург.
Ваенная гісторыя
Карнунтум упершыню сустракаецца ў гісторыі падчас праўлення Аўгуста (6 г. н. э.), калі Тыберый зрабіў яго сваёй базай аперацый у якасці рымскага форта (castrum) у паходах супраць Марабода.
Значная раманізацыя адбылася, калі да 14 г. н.э. горад быў абраны ў якасці гарнізона Legio XV Apollinaris Праз некалькі гадоў ён стаў цэнтрам рымскіх умацаванняў уздоўж Дуная ад Віндабоны (цяпер Вена) да Brigetio. Паводле Тацыта, імператар Клаўдзій загадаў губернатару Паноніі «размясціць легіён з дапаможным войскам на беразе Дуная», каб абараніць прайграўшых у спрэчцы паміж германскімі плямёнамі (квадамі і маркаманамі) і стрымаць пераможцаў ад спакусы ўварвацца ў Панонію. Да гэтага перыяду (каля 50 г. н.э.) належыць дапаможны castrum кавалерыі ў 1,5 км на паўднёвы захад ад крэпасці легіёна.
У 63 годзе н.э. Legio X Gemina быў адпраўлены ў Карнунтум, падчас кароткага праўлення Гальбы (68-69) ён быў перанесены назад у Іспанію.
Legio VII Gemina, нядаўна заснаваны ў 68 годзе н.э., быў прызначаны ў Карнунтум у 71 г. н.э. пасля паражэння ад Веспасіяна.
У 117—118 гадах нашай эры Карнунтум стаў пастаянным месцазнаходжаннем Legio XIV Gemina, дзе ён знаходзіўся на працягу трох стагоддзяў, пакуль мяжа не рухнула ў 430 годзе.
Гісторыя горада
У рымскія часы Карнунтум буйны цэнтр гандлю бурштынам, тут перасякаліся гандлёвыя шляхі, якія шлі ад Паўночнага і Балтыйскага мора да Аквілеі, а таксама з правінцый Рэйнскага края да Чорнага мора.
У «Гісторыі прыроды» Плінія-старэйшага распавядаецца пра выправу ў часы кіравання імператара Нерона (54-68 гг. н.э.) рымскага вершніка за бурштынам. Па словах Плінія, ганец адправіўся за бурштынам з горада Карнунтум у Паноніі, дасягнуў узбярэжжа Балтыкі і даставіў у Рымскую імперыю шмат бурштыну, якім быў упрыгожаны амфітэатр да будучых гладыятарскіх гульняў.
Як Aelium Carnuntum, сталіца Верхняй Паноніі, ён быў ператвораны ў municipium Адрыянам. На яго важнасць паказвае той факт, што Марк Аўрэлій жыў там тры гады (172—175) падчас вайны супраць маркаманаў і напісаў там частку сваіх «Медытацый». Таксама Септымій Север, у той час губернатар Паноніі, быў абвешчаны імператарам там сваімі салдатамі (193), замест імператара Пертынакса, які быў забіты.
Пры дынастыі Севераў (193—235) Карнунтум перажыў эканамічны бум, дасягнуўшы максімальнага памеру. Каракала ўзвёў яго ў статус калоніі. Неўзабаве пасля гэтага ён быў забіты сваімі салдатамі, верагодна, у Карнунтуме. .
У 308 годзе, падчас грамадзянскіх войнаў у Тэтрархіі, ганаровы імператар Дыяклетыян узначаліў там гістарычную сустрэчу, Карнунтскую канферэнцыю, са сваімі суімператарамі Максіміянам і Галерыем, каб вырашыць нарастаючую напружанасць у тэтрархіі.
Каля 350 г. Карнунт пацярпеў ад землятрусу.
У 374 г. ён быў разбураны германскімі захопнікамі квадамі і языгамі. Нягледзячы на тое, што Валентыніянам I быў часткова адноўлены, ніколі не аднаўляў свайго былога значэння, і Віндабона стала галоўным ваенным цэнтрам. Падчас варварскіх нашэсцяў Карнунтум быў у рэшце рэшт закінуты і выкарыстоўваўся як могілкі і крыніца будаўнічых матэрыялаў для будаўнічых праектаў у іншых месцах. У рэшце рэшт яго рэшткі былі пахаваны і забыты. Археалагічны парк Карнунтум складаецца з трох аб’ектаў:
Цывільны горад
Вакол вёскі Петранэль-Карнунтум распасціраюцца рэшткі грамадзянскага горада. У горадзе можна паглядзець некалькі месцаў: рымскі гарадскі квартал у музеі пад адкрытым небам, руіны палаца, амфітэатр і Heidentor.
Руіны рымскага горада экспануюцца ў музеі пад адкрытым небам непасрэдна ў цяперашняй вёсцы. Адзін са старажытных дамоў, які называецца Дом Люцыя, быў перабудаваны з выкарыстаннем традыцыйных метадаў. Ён быў адкрыты для публікі 1 чэрвеня 2006 года.
Форум знаходзіўся побач з руінамі палаца, які таксама называюць вялікімі грамадскімі лазнямі.
За горадам знаходзіўся вялікі амфітэатр, у якім было месца каля 15 000 гледачоў. Пліта з надпісам, знойдзеная на месцы, сцвярджае, што гэты будынак быў чацвёртым па велічыні амфітэатрам ва ўсёй Рымскай імперыі.
Heidentor
Паміж 354—361 гг. н.э. побач з лагерам і горадам быў узведзены велізарны трыумфальны помнік. Сучасныя паведамленні паказваюць, што імператар Канстанцый II пабудаваў яго ў памяць аб сваіх перамогах. Калі рэшткі Карнунтума зніклі пасля перыяду перасялення народаў, помнік заставаўся ізаляваным будынкам у прыродным ландшафце і ў сярэднявеччы верылі, што гэта магіла паганскага волата. Такім чынам, яны назвалі яго Heidentor («Брама язычнікаў» або «Брама паганцаў»).
Школа гладыятараў
У верасні 2011 года аэрафотаздымкі і геаграфічны радар прывялі да выяўлення тыповых контураў старажытнарымскай школы гладыятараў на поўдзень ад рымскага паселішча. Выкарыстанне аэрафотаздымкаў і сучаснага дыстанцыйнага зандзіравання дазволілі дэталёва віртуальна ўзнавіць школу гладыятараў. Школа разам з амфітэатрам знаходзілася за сценамі горада. Школа мела трэніровачныя пляцоўкі, лазні, актавую залу і спальныя пакоі для гладыятараў. У школе таксама быў двор, у якім размяшчалася трэніровачная зона для гладыятараў. Школа суседнічала з адкрытым кампусам, які, хутчэй за ўсё, выкарыстоўваўся для гонак на калясніцах.
Музей Карнунцінум
Археалагічны музей Carnuntinum, які знаходзіцца ў вёсцы Бад-Дойч-Альтэнбург на рацэ Дунай, дэманструе важныя археалагічныя знаходкі са старажытнага горада.
У мастацкай літаратуры
Нацыяналістычны пісьменнік і арыясоф Гвіда фон Ліст быў настолькі ўражаны руінамі, што заснаваў свой першы раман «Карнунтум» на гэтай аснове. У рамане «Хатнія багі» Гары Тартлдава і Джудзіт Тар, дзеянне разгортваецца ў Карнунтуме падчас праўлення Марка Аўрэлія з пункту гледжання сучаснага амерыканскага падарожніка ў часе.
У крымінальным рамане Фрэнка Таліса «Венская кроў» з’яўляюцца Гвіда фон Ліст і яго раман «Карнунтум» разам з аднайменнай операй, заснаванай на рамане.
Ступенная функцыя
Ступе́нная, або ступе́невая функцыя — функцыя выгляду y=x^a, дзе a (паказчык, або паказчык ступені) — некаторы рэчаісны лік. Да ступенных часта прылічваюць і функцыі выгляду y=kx^a, дзе k — нейкі множнік расцяжэння. Існуе таксама камплекснае абагульненне ступеневай функцыі. На практыцы паказчык ступені амаль заўсёды з’яўляецца цэлым ці рацыянальным лікам.
Рацыянальны паказчык ступені
Прыклад: з трэцяга закону Кеплера вынікае, што перыяд T абарачэння планеты вакол Сонца звязаны з вялікай паўвоссю A яе арбіты наступным чынам: T=kA^{3/2} (паўкубічная парабала).
Уласцівасці
Напрыклад, функцыя y=\sqrt{x} вызначана ў нулі і яго правым наваколлі, але яе вытворная у нулі не вызначана. .
Камплексная ступенная функцыя
У агульным выпадку ступенная функцыя камплекснай зменнай z азначаецца як: Тут паказчык ступені c — некаторы камплексны лік. Значэнне функцыі, адпаведнае галоўнаму значэнню лагарыфму, называецца галоўным значэннем ступені. Напрыклад, значэнне i^i роўнае, дзе k — адвольны цэлы, а яго галоўнае значэнне роўнае.
Камплексная ступенная функцыя істотна адрозніваецца ад свайго рэчаіснага адменніку. З-за мнагазначнасці камплекснага лагарыфму яна, увогуле кажучы, таксама мае бясконца многа значэнняў. Аднак два выпадкі, важныя ў прыкладаннях, разглядаюцца асобна:
Кінгмэн
Рыф Кі́нгмэн (Kingman Reef) — незаселены каралавы рыф у паўночнай частцы Ціхага акіяна. Плошча паверхні складае 1 км². Рыф знаходзіцца пад юрысдыкцыяй Злучаных Штатаў Амерыкі.
Гісторыя
Рыф быў адкрыты ў 1798 г. амерыканскім гандлёвым суднам. У 1853 г. атрымаў назву Кінгмэн у гонар амерыканскага капітана, які картаграфаваў яго. У 1922 г. быў далучаны да ЗША. Доўгі час знаходзіўся пад юрысдыкцыяй ваенна-марскога флота ЗША. Аднак 18 студзеня 2001 г. быў пераўтвораны ў запаведнік.
Прырода
Самая высокая кропка ўздымаецца на 1 м над узроўнем мора, пад час прыліваў рыф знаходзіцца пад вадой. Дзякуючы адсутнасці чалавечай дзейнасці ў навакольных водах добра захавалася эндэмічная марская фаўна.
503
503 — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 503 год нашай эры, 503 год 1 тысячагоддзя, 3 год VI стагоддзя, 3 год 1-га дзесяцігоддзя VI стагоддзя, 4 год 500-х гадоў.
Клітэмнестра
Клітэмнестра (Κλυταιμνήστρα, сустракаецца напісанне Клітэместра) — дачка Леды і Тындарэя, жонка Агамемнана, маці Арэста і Іфігеніі. Згадваецца ў «Іліядзе» (I 113) і «Адысеі».
Сюжэт у міфалогіі
У старажытнагрэчаскай міфалогіі дачка спартанскага цара Тындарэя і Леды (па версіі, другая), сястра Алены і Дыяскураў. Па адной з версій, першапачаткова была жонкай Тантала. Выдадзена замуж за мікенскай цара Агамемнана, які ўзначаліў грэчаскае войска ў паходзе на Трою.
У адсутнасць мужа Клітэмнестра здрадзіла яму з яго стрыечным братам Эгісфам, падахвочаная Наўпліем, і па вяртанні Агамемнана забіла яго і яго палюбоўніцу Касандру.
Пасля Клітэмнестра разам з Эгісфам была забітая уласным сынам Арэстам, які адпомсціў ёй за гібель бацькі. У ноч перад смерцю ёй прыснілася, што да яе паўзе змей і кусае ў цемя. Паводле Эсхіла, ёй снілася, што яна нарадзіла змея, які ўкусіў яе за грудзі. Па іншай версіі, ёй прыснілася, што царскі посах Агамемнана прарос і ператварыўся ў дрэва.
Пахаваная ў баку ад гарадской сцяны Мікен.
Кліф
Кліф (cliff — абрыў) — стромкі абразійны абрыў, які ўтварыўся ў выніку разбурэння высокага карэннага берага дзеяннем прыбою. Кліф паступова адыходзіць у бок сушы, павялічваючы шырыню абразійнай берагавой тэрасы, якая ляжыць ля яго падножжа.
Нью-Ёрк (штат)
Нью-Ёрк (New York) — штат на паўночным усходзе ЗША, на Атлантычным узбярэжжы, каля мяжы з Канадай, найбуйнейшы ў групе Сярэдне-Атлантычных штатаў. У межах штата знаходзіцца найбуйнейшы горад, эканамічны і палітычны цэнтр краіны — Нью-Ёрк. У склад штата ўваходзіць таксама буйны востраў Лонг-Айленд.
Міхаіл Глебавіч Мармулёў
Міхаіл Глебавіч Мармулёў (8 лістапада 1917, вёска Арцёмаўка, Ярцаўскі раён Смаленская вобласць — 20 красавіка 1985) — адзін за арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай вобласці. Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Скончыў артылерыйскае вучылішча (1941). Адзін з арганізатараў партызанскага атрада «Буравеснік». Саснежня 1943 года — камандзір партызанскай брыгады «Буравеснік», партызаны якой правялі больш за 150 баявых аперацый. Пасля вайны на савецкай рабоце.
Валюміна Легум
Валюміна Легум (лац. Volumina Legum — збор законаў; Другі тытул: «Prawa, konstytucye y przywileie Królestwa Polskiego, y Wielkiego Xięstwa Litewskiego, y wszystkich prowincyi należących na wylnych seymach koronnach od seymu Wiślickiego roku pańskiego 1347 aż do ostatniego seymu uchwalone») — шматтомны збор законаў, сеймавых пастаноў, прывілеяў і іншых заканадаўчых актаў, якія дзейнічалі на тэрыторыі Польшчы, Беларусі, Літвы і правабярэжнай Украіны з 1347 да 1793—1795. Прыватнае выданне ордэна піяраў, арганізаванае пры падтрымцы Ю. Залускага і С. Канарскага. Прызначалася для практычнай арыентацыі юрыстаў, суддзяў, палітычных дзеячаў і інш. у заканадаўчым матэрыяле. Публікаваўся на польскай і лацінскай мовах з загалоўкамі, без каментарыяў, у канцы тамоў прыкладзены рэестр канстытуцый і прывілеяў за адпаведны перыяд.
Упершыню т. 1-6 (акты 1347—1736) выдадзены ў Варшаве ў 1732—1739, т. 7-8 (акты 1764—1780) — у 1782. Гэтыя 8 тамоў перавыдаў і выдаў паказальнікі да іх І. П. Агрызка ў 1859—1860 у Санкт-Пецярбургу. У 1889 у Кракаве выйшаў том 9 (акты 1782—1792), у 1952 у Познані — том 10 (з матэрыяламі Гарадзенскага сойма 1793). Некаторыя соймавыя матэрыялы да 1526 увайшлі ў выданне О. Больцара «Збор законаў Польшчы». Апошняе перавыданне «Volumina Legum» пачата ў 1970-я гады ў Варшаве. Прадметна-тэматычныя паказальнікі (інвентар) да «Volumina Legum» «Konstytucye koronne y Wielkiego Xiestwa Litewskiego od roku panskiego 1550 do roku 1683» падрыхтаваў і апублікаваў 1685 у Варшаве сакратар кароннай канцылярыі М. Ладоўскі. У 1754 і 1782 выйшлі падрыхтаваныя А. Жагліцкім і Т. Вагам дапоўненыя выданні інвентароў.
«Volumina Legum» — неафіцыйнае выданне і не з’яўляецца поўным зборам законаў. Змешчаны акты, ўзятыя з арыгінальных крыніц і з прац асобных аўтараў. Для вывучэння гісторыі ВКЛ значную каштоўнасць маюць акты, што адносяцца да дзейнасці органаў дзяржаўнага кіравання і ўлады, адлюстроўваюць палітычныя і сацыяльна-эканамічныя адносіны, як напрыклад: прывілей купцам Польшчы і ВКЛ 1424; прывілей Падляшскай зямлі 1569; канстытуцыя Люблінскага сойма 1569; генеральная канфірмацыя ўсіх прывілеяў Польшчы ВКЛ 1576; «справы ВКЛ» 1590; асобныя канстытуцыі ВКЛ (пачалі выдавацца з пачатку XVII ст.), дзе зацвярджаліся ўхвалы соймаў па розных пытаннях (апрабацыя міжнародных трактатаў і дагавораў ВКЛ, прызначэнне камісараў.ю арганізацыя судовых устаноў, падаткі, мытныя зборы, рамонт дарог, мастоў, ачышчэнне рэчышчаў і інш.). Шмат канкрэтных звестак па палітычных, гаспадарчых і адміністрацыйных справах на Беларусі: пацверджанне падзелу беларускіх уладанняў князёў Радзівілаў (1589), выначэнне межаў Полацкага (1590), Падляшскага і Берасцейскага (1598, 1607) ваяводстваў, дазвол на арганізацыю кірмашу ў Менску (1601), пайменны спіс шляхты Віцебскага, Новагародскага, Полацкага ваяводстваў.
Дзінара Талгатаўна Алімбекава
Дзіна́ра Талга́таўна Алімбе́кава (нар., Абай, , Казахстан) — беларуская біятланістка, алімпійская чэмпіёнка ў эстафеце на Алімпійскіх гульнях у Пхенчхане, удзельніца Кубка свету ў складзе зборнай Беларусі, чэмпіёнка міру сярод юніёраў, заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.
Юніёрская кар’ера
Пачала займацца спортам у горада Чавусы, спачатку лыжным спортам, з 2008 года — біятлонам. Дзіцячы трэнер — Марыя Іванаўна Шыпікава, асабісты трэнер з падлеткавага ўзросту і па цяперашні час — Андрэй Алегавіч Іваноў. Неаднаразова перамагала ў юнацкіх спаборніцтвах нацыянальнага ўзроўню, у тым ліку ў рэспубліканскіх спаборніцтвах «Снежны снайпер» (2008), першынстве Беларусі па лыжным гонкам (2009), міжнародных спаборніцтвах на прызы Валерыя Кірыенкі і Ганны Багалій-Цітавец (2010), рэспубліканскай спартакіядзе па летняму біятлону (2011).
У міжнародных спаборніцтвах удзельнічае з 2011 года. На дэбютным для сябе чэмпіянаце свету сярод юніёраў, у 2011 году ў Нове-Места-на-Мораве, удзельнічала ў катэгорыі 19-летніх, будучы сама 15-гадовай, і заняла 21-е месца ў спрынце і 35-е у гонцы пераследаванні, у жаночай эстафеце ўдзельнічала сярод 21-летніх спартсменак, зборная Беларусі фінішавала адзінаццатай.
У 2014 году ўдзельнічала ў юніёрскім чэмпіянаце Еўропы ў Нове-Места-на-Мораве, але спаборнічаючы з спартсменкамі на тры года старэйшымі, не паказала высокіх вынікаў.
На чэмпіянаце свету сярод юніёраў 2015 года, які праходзіў у беларускіх Раўбічах, Алімбекава ў камандзе з Ганнай Сола і Дар’яй Блашко заваявала залаты медаль у жаночай эстафеце. У асабістых гонках Дзінара заняла чацвёртае месца ў спрынце, 12-е — у пасьюте і 27-е — у індывідуальнай гонцы.
У 2016 годзе выступала ў юніёрскіх спаборніцтвах пасля перанесенай траўмы і не змагла паказаць добрых вынікаў. На чэмпіянаце свету сярод юніёраў у Кэйлі-Грэдзіштэй лепшым вынікам Алімбекавай стала 20-е месца ў спрынце, а на юніёрскім чэмпіянаце Еўропы па біятлоне ў Славеніі — 11-е месца ў індывідуальнай гонцы.
Дарослая кар’ера
Прымала ўдзел у Чэмпіянаце Еўропы 2016 у Цюмені, дзе заняла 22-е месца ў спрынце, 30-е — у гонцы пераследу, 27-е ў мас-старце і дзявятае ў супер-міксце. У агульным заліку Кубка IBU 2015/16 заняла 52-е месца, набраўшы 111 ачкоў.
На Кубку свету дэбютавала ў лютым 2016 года на этапе ў Антхольцы, заняла 73-е месца ў спрынце.
11 снежня 2020 Дзінара Алімбекава выйграла спрынт (7,5 км) на этапе Кубка свету па біятлоне ў аўстрыйскім Хахфільцэне.
Каменка (Угранскі раён)
Каменка (Каменка) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Холмаўскага сельскага паселішча.
504
504 — высакосны год, пачаўся ў чацвер. 504 год нашай эры, 504 год 1 тысячагоддзя, 4 год VI стагоддзя, 4 год 1-га дзесяцігоддзя VI стагоддзя, 5 год 500-х гадоў.