cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларуска-лівійскія адносіны
Ваеннае супрацоўніцтва
16 снежня 2009 года падчас афіцыйнага візіту ў Трыпалі беларускай вайсковай дэлегацыі пад кіраўніцтвам міністра абароны Юрыя Жадобіна быў заключаны пратакол аб супрацоўніцтве ў галіне абароны. Пераймаць вопыт на вучэнні «Захад-2009» у Беларусь прыязджаў малодшы сын Кадафі, Хаміс, камандзір элітнага падраздзялення спецназа Лівіі. У чэрвені 2010 года лівійскія вайскоўцы прынялі ўдзел у вучэннях з беларускай 11-й асобнай механізаванай брыгадай са Слоніма, якія праходзілі на Абуз-Лясноўскім палігоне пад Баранавічамі.
Падзеі 2011 года
Падчас грамадзянскай вайны і ваеннай інтэрвенцыі ў Лівіі ў 2011 годзе, Рэспубліка Беларусь стала адной з нямногіх краін, якія асудзілі дзеянні блока НАТА. Прадстаўнікі міністэрства замежных спраў Беларусі заявілі : «Бамбардзіроўкі тэрыторыі Лівіі выходзяць за рамкі рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН 1973 і парушаюць яе галоўную мэту — забеспячэнне бяспекі мірнага насельніцтва. Рэспубліка Беларусь заклікае дзяржавы, якія ўдзельнічаюць у ваеннай аперацыі, неадкладна спыніць ваенныя дзеянні, якія прыводзяць да чалавечых ахвяр. Урэгуляванне канфлікту з’яўляецца ўнутранай справай Лівіі і павінна ажыццяўляцца толькі лівійскім народам без ваеннага ўмяшанне звонку».
Даведаўшыся пра забойства Муамара Кадафі, прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка сказаў наступнае : «Здзейснена агрэсія, забіта кіраўніцтва краіны, не толькі Муамар Кадафі. Прытым, як забіта? Ну, застрэлілі б, у баі загінуў бы чалавек. Дык гэта ж з дапамогай спецслужбаў (не думайце, што яго, кіраўніка дзяржавы, пацаны затрымалі. Як яго ахоўвалі, вы ведаеце), захоп кіраўніка краіны ажыццявілі натаўскія спецпадраздзялення. Над ім здзекаваліся, стралялі, параненага гвалтавалі, выкручвалі і ламалі рукі, а потым закатавалі. Горш, чым фашысты ў свой час».
Мінск не прызнаў Нацыянальны пераходны савет, які прыйшоў на змену зрынутаму ўраду.
Таксама паведамлялася аб прысутнасці ў Лівіі ваенных інструктараў і наймітаў з Беларусі ў перыяд грамадзянскай вайны (яшчэ да пачатку грамадзянскай вайны, па звестак ад беларускага пасольства, у краіне прысутнічалі да 500 ваенных спецыялістаў ).
Сучаснае становішча
Пасля звяржэння Кадафі беларуска-лівійскія сувязі значна аслабелі, аднак абедзве дзяржавы ўсё яшчэ спрабуюць падтрымліваць кантакты адзін з адным.
Уладзімір Антонавіч Багіна
Уладзімір Антонавіч Багі́на  — беларускі геолаг. Кандыдат геолага-мінералагічных навук, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1978), член-карэспандэнт Беларускай інжынернай акадэміі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Карнюткі (зараз у Валожынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння ў 1958 годзе геаграфічнага факультэтаБеларускага дзяржаўнага ўніверсітэта накіраваны на працу на Палессе, у Беларускую кантору разведачнага свідравання, дзе прайшоў шлях ад калектара да старшага геолага ўчастка свідравання і тэматычнай партыі. Пасля адкрыцця першага ў Беларусі Рэчыцкага радовішча нафты (1964) і арганізацыі трэста «Белнафтагазразведка» быў прызначаны галоўным геолагам Рэчыцкай нафтаразведачнай экспедыцыі глыбокага свідравання. З 1969 года стаў начальнікам аддзела нафты і газу, з 1973 года намеснікам начальніка Упраўлення геалогіі пры Савеце Міністраў БССР, пераўтворанага пазней у РУП «Белгеалогія». З 1998 года — загадчык лабараторыі нафтагазаноснасці БелНДГРІ.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па нафтавай геалогіі і тэктоніцы Прыпяцкага прагіну. Пры непасрэдным удзеле У. А. Багіны былі адкрыты і разведаны першыя, а затым шэраг іншых радовішчаў нафты ў Беларусі. Удзельнічаў у арганізацыі пошукаў і разведкі нафты, якія праводзіла аб’яднанне «Беларусьгеалогія» ў Заходняй Сібіры.
Сааўтар патэнтаў.
IC 3197
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
(193) Амброзія
(193) Амброзія (ἀμβροσία) — гэта параўнальна невялікі астэроід галоўнага пояса. Ён быў адкрыты 28 лютага 1879 года французскім астраномам Ж. Каджа ў Марсельскай абсерваторыі і названы ў гонар Амброзіі, ежы багоў у старажытнагрэчаскай міфалогіі, якая давала ім маладосць і неўміручасць.
Бобрынэцкі раён
Утвораны ў 1939 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 26055 чалавек, плошча — 1496 км².
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 78 сёлаў.
Ёрг Мойтэн
Ёрг Мойтэн (Jörg Meuthen; нар. 1961, Эсэн, Заходняя Германія) — нямецкі эканаміст і дзяржаўны дзеяч, які выступаў у якасці краёвага прадстаўніка грамады партыі «Альтэрнатыва для Германіі» з ліпеня 2015 да студзеня 2022 года. З’яўляецца прафесарам палітычнай эканоміі і фінансаў у Акадэміі горада Кель (Бадэн-Вюртэмберг). Быў галавой грамады на выбарах у Зямельны сход Бадэн-Вюртэмберга ў 2016 і з сакавіка 2016 года сябра мясцовай рады.
Рэлееўская даўжыня
У оптыцы і асабліва лазернай фізіцы, рэлееўская даўжыня — адлегласць па кірунку распаўсюджвання пучка ад перацяжкі да месца, дзе плошча папярочнага сячэння павялічваецца ўдвая. Звязаным з ім параметрам з'яўляецца канфакальны параметр b, які ўдвая большы за даўжыню Рэлея. Даўжыня Рэлея асабліва важная, калі промні святла мадэлююцца як гаўсавы пучкі.
Тлумачэнне
Для гаўсавага пучка, які распаўсюджваецца ў вольнай прасторы ўздоўж восі z з хвалевым лікам, рэлееўская даўжыня задаецца як
дзе \lambda - даўжыня хвалі (даўжыня хвалі у вакууме, падзеленая на n, паказчык праламлення ) і w_0 — радыус перацяжкі, радыяльны памер перацяжкі ў найвузейшым месцы пучка. Гэтае і наступныя раўнанні мяркуюць, што перацяжка не занадта вузкая;.
Радыус промня на адлегласці z ад перацяжкі
Мінімальнае значэнне w(z) мае месца пры w(0) = w_0, па азначэнні. На адлегласці ад перацяжкі пучка радыус пучка павялічваецца ў \sqrt{2} разоў, а плошча папярочнага сячэння у 2 разы.
Звязаныя велічыні
Поўная вуглавая разбежнасць гаўсавага пучка ў радыянах звязаная з даўжынёй Рэлея
Дыяметр пучка ў яго перацяжцы (памер фокуснай плямы) задаецца як
Гэтыя раўнанні слушныя ў межах параксіяльнага набліжэння. Для пучкоў са значна большай разыходнасцю мадэль гаўсавых пучкоў не з'яўляецца дакладнай, і патрабуецца фізіка-аптычны аналіз.
Іван Аляксеевіч
Біяграфія
Калі ў 1682 годзе яго старэйшы брат, цар Фёдар Аляксеевіч, памёр без нашчадкаў, 16-гадовы Іван Аляксеевіч, як наступны па старшынстве, павінен быў атрымаць у спадчыну сталец.
Іван Аляксеевіч быў з дзяцінства хваравіты і няздольны да кіравання дзяржавай. Таму было прапанавана адхіліць яго і вылучыць наступным царом яго зводнага брата 10-гадовага Пятра, малодшага сына Аляксея Міхайлавіча.
Прыход да ўлады
Абодва браты, адзін праз хваравітасць, іншы праз узрост, не маглі ўдзельнічаць у барацьбе за ўладу. Замест іх змагаліся сваякі: за Івана — сястра, царэўна Соф'я і Міласлаўскія, сваякі яго маці; за Пятра — Нарышкіны, сваякі другой жонкі Аляксея Міхайлавіча. Падчас гэтага змагання здарыўся крывавы бунт стральцоў.
25 чэрвеня 1682 года Іван V Аляксеевіч і Пётр I Аляксеевіч вянчаліся на царства ва Успенскім саборы Маскоўскага Крамля. Для іх быў збудаваны спецыяльны сталец з двума сядзеннямі, які ў цяпер захоўваецца ў Аружэйнай палаце.
Удзел у дзяржаўных справах
Хоць Іван зваўся «старэйшым царом», непасрэдна ён практычна ніколі не займаўся дзяржаўнымі справамі, а цалкам прысвяціў сябе сям'і. У 1682-1689 гадах кіравала Соф'я Аляксееўна, а ў 1689 годзе фактычная ўлада перайшла да Пятра. У 27-гадовым узросце стан здароўя быў зусім благім, Іван цярпеў на параліч. На 30-м годзе жыцця, 29 студзеня (8 лютага), раптоўна памёр у Маскве і пахаваны ў Архангельскім саборы Маскоўскага Крамля.
Ясак
Яса́к (цюрк.: jasaq ) — натуральны падатак, які збіраўся татарамі і рускімі звычайна дарагім футрам, з карэнных насельнікаў Сібіры.
Іван Аляксеевіч
Сям'я
Жонка: (з 1684) Праскоўя Фёдараўна Салтыкова (1664-1723), царыца.
Ясак
Тэрмін ясак паходзіць з мангольскай мовы, дзе слова яса значыла «закон», «парадак», «падначаленне», «падатак». Ясак як звычайны падатак або даніна ўзымаўся з неслужылага насельніцтва і заваяваных народаў ханамі Залатой Арды. Звычай узымання падаткаў менавіта футрам мог існаваць ў Сібіры здаўна. Відавочна, ён быў распаўсюджаны ў Сібірскім ханстве і адтуль запазычаны пасля яго заваявання рускімі. Збор ясака часта суправаджаўся захопам заложнікаў-аманатаў.
Ясак праіснаваў у Расіі да 1917 г.
Іван Аляксеевіч
Сям'я
Дзеці:
П’етрапертоза
П'етрапертоза (Pietrapertosa) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Базіліката, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Патэнца.
Насельніцтва складае 1314 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 20 чал./км². Займае плошчу 67 км². Паштовы індэкс — 85010. Тэлефонны код — 0971.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Южык
Южык — прозвішча.
Талерантнасць
Талера́нтнасць (ад tolerantia — «цярпенне, цярплівасць, здольнасць пераносіць») — у агульным сэнсе гэтага слова, — гэта «дапушчальнае адхіленне». Супрацьлегласць талерантнасці — гэта нецярпімасць. Талерантнасць трэба адрозніваць ад пасіўнай добраахвотнасці (паколькі такое пасіўнае прыняцце не выражае пазітыўнага сэнсу суджэння і не ўтварае супрацьлегласці адхіленню) і ад сінкрэтызму.
З-за шматграннага характару з’явы «талерантнасці» ў тэорыі сучасных навуковых ведаў існуюць розныя падыходы да разумення гэтай з’явы. Філасофскі аспект прапануе разглядаць талерантнасць як гатоўнасць пастаянна і з годнасцю ўспрымаць чалавека, рэчы ці падзеі як цярпенне, цярпімасць, вытрымку, прымірэнне. Палітычны кантэкст факусуе ўвагу на павазе да свабоды іншага чалавека, яго поглядаў, думак, паводзін. Сацыялогія трактуе талерантнасць як міласэрнасць, далікатнасць, прыхільнасць да іншых і г.д. У агульным педагагічным кантэксце талерантнасць інтэрпрэтуецца як гатоўнасць прыняць іншых такімі, якія яны ёсць, і ўзаемадзейнічаць з імі на аснове згоды і разумення.
Сацыяльная талерантнасць
Перадумова талерантнасці заключаецца ў тым, што чалавек можа быць нязгодны з тым, што церпіць. Нельга казаць пра талерантнасць да таго, з чым ён згодзен. Справа ў тым, што талерантнасць тычыцца і большасці, і меншасці. Меншасць не мае права выстаўляць большасці ўласныя каштоўнасці. Большасць павінна цярпець меншасць, але толькі так, каб гэта не падарвала здольнасць грамадства функцыянаваць.
Гэта таксама асаблівасць паводзін і ладу жыцця іншых людзей. Цярпімасць да ладу жыцця, паводзін, звычаяў, пачуццяў, ідэй, перакананняў іншых людзей з’яўляецца ўмовай стабільнасці і адзінства грамадстваў, асабліва неаднародных па рэлігійных, этнічных ці іншых сацыяльных вымярэннях.
Паняцце талерантнасці — гэта па сутнасці маральнае паняцце, якое стала палітычным і прававым паняццем. Талерантнасць — гэта чалавечая цнота, і ў сэнсе маральнасці азначае цярпімасць да рознагалоссяў паміж людзьмі, здольнасць жыць, не перашкаджаючы іншым, здольнасць мець правы і свабоды, не парушаючы правоў і свабод іншых людзей.
Рэзалюцыя 5.61 Генеральнай канферэнцыі ЮНЕСКА ад 16 лістапада 1995 года ўхваліла Дэкларацыю прынцыпаў талерантнасці (цярпімасці). Гэта дэкларацыя вызначае паняцце «цярпімасць» і абвяшчае 16 лістапада Міжнародным днём цярпімасці, які адзначаецца штогод.
У Дэкларацыі прынцыпаў цярпімасці таксама падкрэсліваецца адукацыйная задача, паводле якой выхаванне ў духу талерантнасці павінна разглядацца як надзённы імператыў; у сувязі з гэтым неабходна заахвочваць метады сістэматычнага і рацыянальнага навучання талерантнасці, якія раскрываюць культурныя, сацыяльныя, эканамічныя, палітычныя і рэлігійныя крыніцы нецярпімасці, якія ляжаць у аснове гвалту і адчужэння.
Арганізацыя Аб’яднаных Нацый прыняла дзве заявы аб рэлігійнай нецярпімасці. У дэкларацыях акрэслена свабода думкі і веравызнання, замацаваная ў Дэкларацыі правоў чалавека, і права на свабоду выказвання меркаванняў у недыскрымінацыйным грамадстве.
Талерантнасць у біялогіі
Талерантнасць — экалагічная пластычнасць. Здольнасць арганізмаў вытрымліваць адхіленне фактараў навакольнага асяроддзя ад аптымальных для іх.
Прымяненне тэрміна
Прыклады талерантнасці: бацькі мірацца з пэўным паводзінамі дзяцей; чалавек церпіць слабасці іншага чалавека; чалавек церпіць талерантнасць; манарх церпіць іншадумства; рэлігійны рух талерантны да гомасексуалаў; дзяржава прызнае рэлігійныя меншасці; грамадства талерантна ставіцца да пэўных формаў дэвіянтных паводзін.
Канцэптуальнае абгрунтаванне талерантнасці
Талерантнасць апраўдана на аснове зусім розных пунктаў гледжання, сярод якіх найбольш распаўсюджаныя:
Дзяржава прызнае талерантнасць да рэлігійных і іншых групаў, калі яны не ставяць пад сумнеў уладу манарха і яго дынастыі, а таксама некаторыя асаблівасці дзяржаўнага ладу (напрыклад, — дамінуючую рэлігію), на аснове якой урад «добраахвотна» дапускае практыку меншасці, якая, у сваю чаргу, не павінна перавышаць рамкі дапушчальнага.
Дадзеная пазіцыя заснаваная на:
Дзяржава, выступаючы ў якасці свецкага нерэлігійнага органа, не павінна парушаць прынцып свабоды сумлення, павінна праяўляць аднолькавыя адносіны да розных рэлігійных супольнасцей, атэістаў, а таксама прыхільнікаў розных маральных нормаў; у гэтым яна кіруецца неабходнасцю «агульнага дабра».
«Усе людзі нараджаюцца свабоднымі і роўнымі ў сваёй годнасці і правах. Яны надзелены розумам і сумленнем і павінны дзейнічаць адносна аднаго ў духу братэрства».
Ліберальнае грамадства адмаўляецца ад сродкаў палітычнага прымусу, кіруецца прынцыпамі дэмакратыі і павагі правоў чалавека, свабоды асацыяцый і выключэння гвалту супраць сумлення членаў асацыяцый. У аснове такога падыходу — эгалітарна-універсалісцкі крытэрый грамадзянскай роўнасці, які патрабуе як роўнага стаўлення, так і ўзаемнага прызнання ўсіх грамадзян як «роўных», так і «паўнапраўных» членаў палітычнай супольнасці. Грамадзянскае адзінства дасягаецца толькі пры ўмове поўнага і безумоўнага ўключэння грамадзян у грамадства.
Праблемы талерантнасці
Паняцце талерантнасці да гэтага часу абмяркоўваецца. Пазіцыі падзяляюцца на дзве супрацьлегласці:
Таксама вядуцца дыскусіі наконт ступені талерантнасці — у якой ступені і ў якіх сітуацыях павінна прысутнічаць талерантнасць. Поўная (радыкальная) талерантнасць праблематычная, паколькі патрабуе талерантнасці нават да радыкалаў, якія патэнцыйна могуць пагражаць правам некаторых грамадзян альбо стабільнасці сацыяльнай сістэмы.
Эфектыўная талерантнасць непазбежна павінна быць абсалютнай і, дзеля эфектыўнага выканання сваіх функцый — быць прымусовай, нецярпімай да неталерантнасці. Карл Попер вызначыў гэта як «парадокс цярпімасці»: «неабмежаваная цярпімасць павінна прыводзіць да нецярпімасці». У сувязі з гэтым спрэчка тычыцца межаў цярпімасці — наколькі грамадства і яго сацыяльныя інстытуты павінны знайсці разумныя сродкі самазахавання, якія ў нейкай ступені замяняюць прынцып талерантнасці.
Aegialitis
Месцы вырастання
Растуць у мангравых балотах на адлогіх берагах Індыйскага і Ціхага акіянаў, якія перыядычна заліваюцца марской вадой, з засоленымі глебамі, у верхняй і сярэдняй зоне прыліўна-адліўнай паласы.
Арэал распасціраецца ад Бенгальскага заліва да Паўночнай Аўстраліі, захопліваючы Вялікі бар'ерны рыф. Aegialitis annulata распаўсюджаны ў Інданезіі, на паўночным захадзе і паўночным усходзе Аўстраліі і ў Папуа — Новай Гвінеі.
IC 3198
IC 3198 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Іван Мікіціч Раманаў
Іван Мікіціч Раманаў, мянушка Каша, (? — ) — брат патрыярха Філарэта і дзядзька першага цара з роду Раманавых Міхаіла Фёдаравіча, стольнік (1591).
Біяграфія
У 1601 годзе сасланы ў Пялым, у 1602 годзе пераведзены ў Ніжні Ноўгарад; неўзабаве вернуты ў Маскву. У дзень каранавання Ілжэдзмітрыя I зроблены баярынам. У 1606—1607 гадах быў ваяводай у Казельску і перамог на берагах ракі Выркі (1607) князя Масальскага, прыхільніка Ілжэдзмітрыя II. Пры Міхаіле Фёдаравічы кіраваў пераважна знешнімі справамі. Памёр у 1640 годзе.
Streptomyces globisporus
Streptomyces globisporus — від, які насяляе ў глебе.
Значэнне
Від выдзяляе , які з’яўляецца адным з самых магутных проціпухлінных агентаў. Падвід, як і некаторыя роднасныя яму арганізмы, выдзяляе ў працэсе жыццядзейнасці арганічнае аснаванне, соллю якога з’яўляецца антыбіотык.
Agriphila aeneociliella
Agriphila aeneociliella — від лускакрылых насякомых сямейства.
Біялагічнае апісанне
Вусені плятуць шаўковыя трубкі ў дзярніне збожжавых. Размах крылаў 21-25 мм. Пярэднія крылы ярка-жоўтыя, з серабрыста-белай падоўжнай сярэдняй палоскай, якая дасягае вонкавага краю крыла.
Арэал
Распаўсюджаны ў Еўропе, на паўднёвым Урале, у Прыморскім краі, Японіі, Карэйскім паўвостраве і Кітаі.
Мікеле Санмікелі
Мікеле Санміке́лі (Michele Sanmicheli; 1484—1559) — італьянскі архітэктар і інжынер фартыфікацыі эпохі Высокага Адраджэння.
Біяграфія
Ва ўзросце 16 гадоў пераехаў у Рым, дзе вывучаў антычную скульптуру і архітэктуру, і, магчыма, быў асістэнтам архітэктара Антоніа да Сангала. Пасля 1509 года каля двух дзесяцігоддзяў працаваў у Арв’ета, дзе пабудаваў шэраг цэркваў і палацца. Сярод яго ранніх работ вылучаецца праект сабора Санта-Марыя-дэле-Грацые ў Мантэф’ясконэ (з 1519) — 8-граннага купальнага збудавання. Адначасова ў 1509—1527 гадах Санмікелі быў на службе ў Папы Рымскага, па яго замове мацаваў сцены Пармы і П’ячэнцы. Пасля разгрому Рыма войскамі імператара Карла V у 1527 годзе працаваў у Вероне, дзе пабудаваў вароты гарадскіх умацаванняў Порта Нуова і Порта Паліа; пры пабудове фартыфікацый горада упершыню ўжыў сістэму бастыёнаў.
Джалебі
Джалебі — дэсерт, папулярны ў Індыі, на Блізкім Усходзе і ў Паўночнай Афрыцы. Уяўляе сабой ніткі з цеста, прыгатаванага з пшанічнай мукі тонкага памолу, смажаныя ў фрыцюры з гхі і палітыя цукровым сіропам (нярэдка таксама ружовай вадой ці лімонным сокам).
Джалебі можа падавацца гарачым ці халодным. Яго паверхня карамелізавана, што станоўча ўплывае на смак.
Сомерсет-хаус
Сомерсет-хаус (Somerset House) — грамадскі будынак у стылі класіцызму, які займаў цэлы квартал паміж Стрэндам і Тэмзай у Лондане, на ўсходзе ад моста Ватэрлоа.
У сярэдзіне XVI стагоддзя на месцы сучаснага будынка пабудаваў сваю гарадскую рэзідэнцыю Эдвард Сеймур, 1-ы герцаг Сомерсет, — родны дзядзька і саветнік юнага Эдуарда VI. Даволі хутка наравісты герцаг трапіў у няміласць, а Сомерсет-хаус канфіскавалі на карысць дзыржавы. Пры Марыі Цюдар тут жыла яе сястра Елізавета, а ў XVII стагоддзі — жонкі каралёў Якава I, Карла I і Карла II. Адна з іх, Ганна Дацкая, запрасіла знакамітага Ініга Джонса заняцца перапланіроўкай палаца, у выніку якой ён быў на час пераназваны ў Дэнмарк-хаус (Denmark House). У гэтым палацы Джонс і памёр у 1652 г.
Падчас Англійскай рэвалюцыі парламент выставіў недабудаваны палац на продаж, але беспаспяхова. Тады ў Сомерсет-хаус засяліўся галоўнакамандуючы Томас Ферфакс. У ім ж праходзіла народнае развітанне з Оліверам Кромвелем. Пасля Рэстаўрацыі ў палац вярнулася каралева Генрыэта-Марыя, якая, быўшы каталічкай, пабудавала капліцу і памяшканні для манашак-капуцынак. Лічылася, што менавіта тут пляліся змовы з мэтай звяржэння англіканства ў краіне. Пасля Вялікага лонданскага пажару Сомерсет-хаус быў адбудаваны пад наглядам Крыстафера Рэна, аднак Хвалебная рэвалюцыя ізноў прывяла яго ў запусценне. Пакінуты царскімі асобамі, палац прыйшоў у заняпад і нарэшце ў 1775 г. быў знесены.
Да таго часу ў Лондане ўзнікла неабходнасць у буйным грамадскім будынку для размяшчэння розных урадавых устаноў, чыноўнікаў Адміралцейства, навуковых супольнасцей, асобных факультэтаў універсітэта і г.д. (пра гэта, у прыватнасці, пісаў Эдмунд Бёрк). З мэтай ліквідацыі гэтага недахопу ў 1776-96 гг. быў збудаваны цяперашні будынак. Будаўнічымі працамі кіраваў заслужаны архітэктар, сэр Уільям Чэмберс, аднак яго праект у цэлым вынікаў з задумы Ініга Джонса. Апрацоўчыя работы працягваліся да 1819 г., а пры каралеве Вікторыі Сомерсет-хаус быў пашыраны на поўнач і на ўсход.
Падчас Другой сусветнай вайны Сомерсет-хаус моцна пацярпеў ад авіяналётаў, але быў даволі хутка адноўлены. На працягу большай часткі XX стагоддзя асноўнымі жыхарамі велічнага будынка былі падатковыя службы. Да нашага часу дзяржаўныя ўстановы сталі ўсё больш выцясняцца мастацкімі музеямі — такімі, як галерэі Інстытута мастацтва Курто і Гілбертаўскі збор ювелірных вырабаў. У 2000 г. да іх ліку дадаліся выставачныя залы пецярбургскага Эрмітажа (праект зачынены ў 2007 г.).
Рашыд Гумаравіч Нургаліеў
Рашыд Гумаравіч Нургаліеў (Рәшит Гомәр Улы Нургаліеў; нар., Джэтыгара, Казахская ССР) — расійскі дзяржаўны дзеяч. Намеснік сакратара Савета бяспекі Расійскай Федэрацыі з 22 мая 2012 года. Міністр унутраных спраў Расійскай Федэрацыі (2004—2012). Генерал арміі (2005).
Ліепайскі трамвай
Ліепайскі трамвай (Tramvaju satiksme Liepājā) — від гарадскога грамадскага транспарту ў Ліепаі.
Ліепайскі трамвай функцыянуе з 1899 года і з'яўляецца найстарэйшым у краінах Балтыі. З 1972 года ў Ліепаі дзейнічае адзін трамвайны маршрут «Ліепайскі металург» — Цэнтральныя могілкі. Працягласць трамвайнай каляі складае 14,5 км. Асаблівасць ліепайскага трамвая — вузкая каляя (1000 мм). У адрозненне ад іншых трамвайных сістэм Латвіі, дзе ўжываюцца штангавыя токапрыёмнікі (Рыжскі трамвай, Даўгаўпілскі трамвай), у Ліепаі з 1961 года ўжываюць больш традыцыйныя пантографы.
Леанід Уладзіміравіч Эльяшэвіч
Леанід Уладзіміравіч Эльяшэвіч (нар., в. Чарнякі Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Біяграфія
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут, вучоны заатэхнік.
Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў загадчыкам вытворчага ўчастка, галоўным заатэхнікам калгаса «Чырвоны сцяг» Шчучынскага раёна, галоўным заатэхнікам упраўлення сельскай гаспадаркі Шчучынскага райвыканкама. Быў першым намеснікам старшыні Шчучынскага раённага аграпрамысловага аб’яднання, першым намеснікам начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Шчучынскага райвыканкама, старшынёй калгаса імя У. І. Леніна Шчучынскага раёна. Займаў пасаду старшыні Зэльвенскага райвыканкама.
Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём «За воінскую доблесць. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра ІльічаЛеніна», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
Бурфі
Бурфі — папулярны дэсерт індыйскай (а таксама пакістанскай і бангладэшскай) кухні. У базавым выглядзе ўяўляе сабой цукерку тыпу памадка, зробленую з уваранага згушчанага малака.
Слова «бурфі» паходзіць ад персідскага слова «барф» са значэннем снег — адсылка да колеру дэсерту. Колер, аднак, можа змяняцца пры дадатковых інгрэдыентах — садавіны (напрыклад, манга), арэхаў, ружовай вады. Нярэдка дадаецца мякаць какоса. Зверху бурфі ўпрыгожваюць вобмешкай з такняных арэхаў, а ў асабліва ўрачыстых выпадках — найтонкімі аркушамі срэбра, якія ў Індыі таксама ядуць, хоць яны і не маюць смаку. Кожны тып бурфі ў Індыі мае сваю назву. Прыгатаваныя бурфі звычайна наразаюць квадратамі ці ромбамі, як пахлаву, хоць бываюць і бурфі круглай формы. Іх часта падаюць падчас вяселляў і індуісцкіх рэлігійных свят, такіх, як свята Дзівалі.
Аліўе Аліўе
«Аліўе Аліўе» (Olivier Olivier) — французскі драматычны фільм 1992 года рэжысёркі Агнешкі Холанд.
Сюжэт
Аліўе было дзевяць, калі ён нечакана і бясследна знік. Праз шэсць гадоў хлопчыка знаходзяць, і ён вяртаецца дадому. Бацькі з радасцю прымаюць сына, але сястра хлопчыка сумняваецца, што знойдзены Аліўе яе зніклы калісьці брат. Але калі ўжо і яна гатова паверыць у тое, што падлетак яе брат, адкрываюцца сапраўдныя прычыны знікнення хлопчыка…
Саўндтрэк
Музычнае суправаджэнне да фільма «Аліўе Аліўе» напісаў польскі кампазітар Збігнеў Прайснер.
Уладзімір Іванавіч Тайнікаў
Уладзімір Іванавіч Тайнікаў (, Худава,, Мінская вобласць) — беларускі вясляр-байдарачнік (дыстанцыі 500 і 1000 метраў). Заслужаны майстар спорту СССР (1978).
Біяграфія
Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры (1981). З 1998 прэзідэнт Федэрацыі веславання на байдарках і каноэ, з 2002 дырэктар вучэбна-спартыўнай базы Беларускай дзяржаўнай акадэміі фізічнай культуры.
Ласі (напой)
Ла́сі (लस्सी) — асвяжальны індыйскі напой пенджабскага паходжання. Гатуюць на аснове дахі (індыйскі ёгурт) з даданнем вады, солі, цукру, спецый, садавіны і лёду шляхам хуткага ўзбівання. Шырока распаўсюджаны ў Паўночнай Індыі і Пакістане, дзе выкарыстоўваецца як асвяжальны напой у гарачую пару года. П’юць ласі таксама з мякаццю манга ці іншай садавіны, сліўкамі і марожаным.
Уладзімір Антонавіч Кавальскі
Уладзімір Антонавіч Кавальскі (21.12 (па дакументах 21.10).1912, в. Варонеж, Глухаўскі павет, Чарнігаўская губерня, Расійская імперыя —, Мінск, НКВД) — паэт, драматург; пісаў на польскай мове.
Біяграфія
З двухгадовага ўзросту выхоўваўся ў Кіеве. Пасля смерці бацькі (1925) працаваў на цукровым заводзе, у фасфарытных шахтах (Ярмолінскі раён), кур’ерам у банку (г. Хмяльніцкі), сакратаром сельсавета (вёска Зарэчча Праскураўскага раёна). З 1929 вучыўся ў польскай тэатральнай студыі Вышэйшага музычна-драматычнага інстытута ў Кіеве. У 1930 пераехаў у Мінск. Працаваў загадчыкам польскага сектара Камітэта радыёвяшчання пры СНК БССР. Публікавацца пачаў з 1930 у мінскім польскамоўным часопісе «Orka». Супрацоўнічаў з польскімі газетамі і часопісамі, якія выходзілі ў Кіеве, Маскве; з украінскім друкам. Член СП Беларусі з 1934. Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў польскай секцыі СП БССР. Напісаў п’есы «Штурм чарнаводаў» (пастаўлена ў польскім тэатры ў Кіеве, 1931), «Сям’я Варанцовых» (рыхтавалася да пастаноўкі ў польскім тэатры ў Мінску, 1935)
Арыштаваны ў лістападзе 1937. Тыраж апошняга зборніка «Вершы пра Грузію» быў канфіскаваны. Расстраляны. Рэабілітаваны ў 1979.
Паэтычныя творы У. Кавальскага перакладаліся на беларускую, грузінскую, літоўскую, рускую мовы.
Athenaeum (1841)
'''«Athenaeum. Pismo Poświęcone Historii, Literaturze, Sztukom, Krytyce itd.» (1841—1851)''' — расійскі неперыядычны часопіс, выдаваўся ў Вільні пісьменнікам Ю. І. Крашэўскім. Дэвіз часопіса «Павольна, але трывала».
Дазвол на выданне часопіса быў атрыманы летам 1840 г., уступны праспект да часопіса Ю. І. Крашэўскі падпісаў 17 ліпеня 1840 ў Гродку пад Луцкам. Запрасіўшы да супрацоўніцтва ўсіх айчынных літаратараў і гісторыкаў, Ю. І. Крашэўскі зрабіў «Athenaeum» цэнтрам літаратурнага жыцця Беларусі, Літвы і Украіны. Пункты падпіскі, апроч галоўнага ў Вільні, былі ў Кіеве, Львове, Кракаве, Познані, Варшаве, Вроцлаве і інш. Часопіс быў па-за канкурэнцыяй, сярод тагачасных выданняў, колькасцю і якасцю матэрыялаў. Праект выдання часопіса рэалізоўваўся ва ўмовах жорсткай цэнзуры пасля падаўлення паўстання 1830—1831 г. З пачаткам ажыўленых дыскусій на тэму прыгону, «Athenaeum» быў шырока вядомы сваёй ліберальнай пазіцыяй. Нягледзячы на наступную забарону, «Athenaeum» выходзіў перыядычна: штогод 6 дзесяціаркушавых тамоў.
Ю. І. Крашэўскі, не выязджаючы са свайго маёнтка Гродак на Валыні, з дапамогаю некалькіх літаратараў рэдагаваў часопіс і дасылаў яго выдаўцу Т. Глюксбергу ў Вільню. Да Т. Глюксберга, ці радзей у Гродак, шматлікія карэспандэнты адпраўлялі свае творы, спадзяючыся ўбачыць іх апублікаванымі.
Заўсёды цікавым у «Athenaeum» быў першы раздзел — «Гісторыя». Гэта шматлікія дакументы з 13-18 ст., навуковыя працы на гістарычную тэму, рэцэнзіі. Сярод аўтараў у гэты раздзел Ю. Ярашэвіч і інш. Значную частку займаў літаратурны раздзел. Творы Ю. І. Крашэўскага, Г. Равускага, М. Грабоўскага, А. Грозы, К. Буйніцкага, Л. Штырмера, У. Сыракомлі, А. Плуга, Я. Баршчэўскага, П. Янкоўскага, М. Асорыя, І. Ходзькі, Т. Лады-Заблоцкага ды інш. малявалі айчынныя краявіды і айчынных герояў. У трэцім раздзеле — «Мастацтва» — змяшчаліся артыкулы пра кампазітараў і мастакоў, нататкі з выстаў, а ў раздзеле «Крытыка» рэцэнзаваліся новавыдадзеныя кнігі, зборнікі, альманахі, перадрукоўваліся з замежных часопісаў агляды еўрапейскіх літаратураў. Часам з’яўляўся аддзел «Філасофія», дзе эклектычна аб’ядноўваліся тлумачэнні Гегеля і кансерватыўна-пракаталіцкія працы Элеаноры Зяменцкай. Таксама быў раздзел «Рознае».
Беларускай тэматыцы ў «Athenaeum» месца адводзілася толькі зрэдку — апроч дакументаў на старабеларускай мове, беларуская мова толькі аднойчы — у артыкуле Р. Зянкевіча «Песні пінскага люду» — прагучала са старонак часопіса. Апроч Літвы і літвінскай ідэалогіі, шырока адлюстроўвалася ў часопісе хіба што Украіна: шматлікія карэспандэнты, як і сам Ю. І. Крашэўскі, жылі там. З геаграфічнай Беларусі карэспандэнтаў было вельмі мала.
Вільшанскі раён
Вільшанскі раён (Вільшанський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Кіраваградскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Вільшанка (Вільшанка).
Утвораны ў 1919 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 12688 чалавек, плошча — 645 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 14 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 24 сяла.
Сан-Кірыка-Рапара
Сан-Кірыка-Рапара (San Chirico Raparo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Базіліката, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Патэнца.
Насельніцтва складае 1219 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 16 чал./км². Займае плошчу 82 км². Паштовы індэкс — 85030. Тэлефонны код — 0973.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Chirico, Santa Sinforosa.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Аляксандр Мікіціч Раманаў
Аляксандр Мікіціч Раманаў — брат патрыярха Філарэта і дзядзька першага цара з роду Раманавых Міхаіла Фёдаравіча.
Біяграфія
У 1585 годзе знаходзіўся ў палацы ў дзень прыёму літоўскага пасла. У 1586 годзе быў намеснікам кашырскім. У 1591 годзе ўдзельнічаў у паходзе супраць Казы-Гірая. З 1598 года — баярын. Барыс Гадуноў у 1601 годзе пазбавіў яго баярскага звання і саслаў у Усолье-Луду, дзе ён і быў, па словах летапісца, задушаны.
Рышард Мяніцкі
Рышард Мяніцкі (Ryszard Mienicki; 28 ліпеня 1886, Варшава — 29 студзеня 1956, Торунь) — польскі архівіст, гісторык, прафесар Універсітэта Стэфана Баторыя ў Вільні і Універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні.
Біяграфія
Нарадзіўся 28 ліпеня 1886 года ў Варшаве, але дзяцінства і юнацтва правёў на Лепельшчыне. Скончыў Аляксандраўскую гімназію ў Рызе, дзе навучаўся ад 1896 да 1904. Паступіў на гістарычна-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта, праз два гады перабраўся ў Кракаў, дзе да 1910 году працягвае навучанне ў Ягелонскім універсітэце.
1910 годам датуюць першую публікацыю Рышарда Мяніцкага пад назвай «Страта Смаленска ў 1654 годзе і справа Абуховіча», надрукаваную ў «Літоўскім квартальніку». Аднак верагодна ён друкаваўся і раней, падпісваючыся мянушкамі «Румбольт з Полацка» або «Румбольт Полацкі». Першы артыкул Румбольта з’явіўся яшчэ ў 1906 годзе ў «Гістарычным аглядзе» і меў назву «Рафал Корсак: мітрапаліт Русі».
Рыжскі трамвай
На 2009 год у Рызе дзейнічаюць 9 трамвайных маршрутаў.
Рышард Мяніцкі
Біяграфія
У 1911 годзе Рышард Мяніцкі непрацягла даследуе зборы Віцебскага цэнтральнага архіву старажытных актаў. Вынікам стала праца «Архіў старажытных актаў у Віцебску 1852—1903», якая ўбачыла свет толькі ў 1939 годзе. Ад 1912 года дапамагае Яну Корвін Каханоўскаму ў працы над укладаннем дыпламатычнага кодэксу Мазовіі. Адначасова ён дасканаліць веды на юрыдычным факультэце Дэрпцкага ўніверсітэта, дыплом якога атрымлівае ў 1915 годзе.
Рыжскі трамвай
Гісторыя
У 1882 годзе быў заключаны дагавор канцэсіі паміж Рыжскай гарадской ўправай і генеральным консулам Швейцарыі ў Расіі інжынерам Эжэнам Дзюпонам. Дагавор прадугледжваў будаўніцтва першых ліній гарадской конкі (умяшчальнасць - да 40 пасажыраў). 23 жніўня 1882 г у Рызе былі адкрытыя 3 лініі. «A» - па Тэатральным бульвары-Александраўскай да Рэвельскай вуліцы. Лінія «B» пачыналася таксама з Тэатральнага бульвара, працягвалася на вуліцы Карлаўская міма Даўгаўмалскага рынку да моста. Трэцяя лінія «C» пачыналася з набярэжнай праходзіла па Маскоўскай вуліцы і сканчалася на Дзвінскай. У 1885 трамвайная гаспадарка была пераўтворана ў АТ «Рыжская конная чыгунка».
Рышард Мяніцкі
Біяграфія
У тым самым 1915 годзе Рышард Мяніцкі мабілізаваны ў расійскую армію. Пасля бальшавіцкага перавароту пакідае часць і далучаецца да 1-га польскага корпуса пад началам Юзафа Даўбор-Мусніцкага. Улетку 1918 года па расфармаванні корпуса прыязджае ў родны маёнтак, дзе забірае з бацькоўскага архіву найбольш каштоўныя дакументы і перавозіць іх у Вільню. Прымае ўдзел у стварэнні Віленскай Самаабароны. Ад 29.12.1918 прызначаны шэфам канцылярыі штабу акругі, пазней ад’ютантам штабу аддзела. У складзе Літоўска-Беларускай дывізіі, на чале якой стаяў генерал Люцыян Жалігоўскі, прымаў удзел у заняцці 9 кастрычніка 1920 года Вільні.
Рыжскі трамвай
Гісторыя
У 1900 годзе Рыжская гарадская ўправа акцыянернае таварыства Дзюпона падпісалі дагавор, згодна з якім на працягу паўтары гадоў патрабавалася пабудаваць некалькі ліній электрычнага транспарту. 11 (24) ліпеня 1901 года першы электрычны трамвай адправіўся ў шлях па лініі «Горад - Аляксандраўскія вароты».
IC 3199
IC 3199 — галактыка тыпу SB0-a R  ў сузор’і Дзева.
Рышард Мяніцкі
Біяграфія
Дэмабілізаваўшыся пасля вайны ў чыне маёра, уладкоўваецца на працу ў Віленскі архіў. У 1922 годзе бярэ шлюб з Ірэнай Кіркор, якая ў 1926 годзе нарадзіла яму сына Гаральда. Ад часу абароны дысертацыі 20.9.1923 г. выкладае ў Віленскім універсітэце гісторыю, не пакідаючы архіўнае працы. Рышард Мяніцкі быў актыўным удзельнікам Віленскага таварыства сяброў навук, Польскага гістарычнага таварыства, Аб’яднання польскіх бібліятэкараў. Стаў ахвяраю змагання санацыйнага рэжыму Польшчы з іншадумцамі, бо належаў да кансерватыўнага лагеру, што гуртаваўся вакол віленскай газэты «Слова». Міністэрства рэлігійных вызнанняў і асветы не падтрымала яго кандыдатуры на пасаду загадчыка кафедры.
IC 3199
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Рышард Мяніцкі
Біяграфія
1 красавіка 1939 году Рышарда Мяніцкага прызначаюць кіраўніком Віленскага Дзяржаўнага архіва. Тады ж ён быў адзначаны Залатым Крыжам Заслугі.
Пасля заняцця Вільні савецкімі войскамі Рышард Мяніцкі ад 28 снежня 1939 года быў пераведзены ў намеснікі. У 1940 годзе арыштаваны савецкімі ўладамі, але адпушчаны. У ліпені 1944 года ў часе баёў за Вільню згарэла жытло Мяніцкіх, а разам з ім маёмасьць, архівы, пачатыя працы. Сярод стратаў найбольш каштоўнымі былі матэрыялы да гісторыі Полацкага ваяводства.
Смерць напаткала навукоўца 26 студзеня 1956 года. Пахаваны Рышард Мяніцкі на гарадскіх могілках Святога Ежы.
Спадчына
Спадчына Рышарда Мяніцкага ахоплівае розныя галіны гістарычнай навукі. Найбольш значныя гістарычныя працы — «Здароўе Уладыслава IV» ды «Ян Пётр Дварэцкі-Багдановіч, карэктар друкарні Віленскага ўніверсітэта, забыты геральдык (1773—1840)». З успамінаў пра тое, што бачыў і перажыў сам — «Вільня ў польскім збройным высілку» ды «Першае дзесяцігоддзе ўніверсітэта Стэфана Баторыя ў Вільні». Каштоўным ёсць выдадзены пад началам Мяніцкага «Бібліяграфічны слоўнік былога Віленскага ўніверсітэта». Запісаў пасмяротныя успаміны аб Атоне Гедэмане, аўтары прац па гісторыі Браслаўскага і Дзісненскага паветаў, аб Леантыне Івашэўскай, кіраўніцы полацкага рыма-каталіцкага таварыства дабрачыннасці і закладальніцы прыватнай сістэмы навучання.
Пры жыцці прафесара выйшаў у свет толькі першы том «Інвентароў маёмасці Хэлмінскага біскупства» (1955). Другі амаль гатовы том, дапрацаваны намаганнямі жонкі Ірэны і сына Гаральда, з’явіўся ў наступным годзе. Трэці, дзякуючы ягоным сябрам і супрацоўнікам, прыйшоў да чытача яшчэ праз тры гады.
Тайфун
Тайфун (ад ) — трапічны цыклон штармавой і ўраганнай сілы, тыповы для паўночна-заходняй часткі Ціхага акіяна. У цэнтральнай частцы тайфунаў назіраецца найбольшае зніжэнне ціску паветра на паверхні мора, дасягае 650 мм рт.сл. (цыклон Тып, 1979). Зона актыўнасці тайфунаў, на якую прыпадае трэцяя частка агульнай колькасці трапічных цыклонаў на Зямлі, знаходзіцца паміж узбярэжжам Усходняй Азіі на захадзе, экватарам на поўдні і лініяй перамены даты на ўсходзе. Вялікая частка тайфунаў фармуецца з мая па лістапад. Асабліва разбуральным быў сезон тайфунаў 1991 года, калі ля ўзбярэжжа Японіі назіраліся некалькі тайфунаў ціскам 870-878 мбар.
Нова-Загора
Нова-Загора (Нова Загора) — горад у Балгарыі. Знаходзіцца ў Слівенскай вобласці, уваходзіць у абшчыну Нова-Загора. Насельніцтва — 24 880 жыхароў.
Мінскі метрапалітэн
Храналагічна дзявяты адкрыты метрапалітэн на постсавецкай прасторы, а таксама адзіная станам на 2023 год сістэма метро на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. Па колькасці пасажыраў у год займае чацвёртую пазіцыю сярод постсавецкіх краін (пасля Маскоўскага, Санкт-Пецярбургскага і Кіеўскага метрапалітэнаў адпаведна).
Складаецца з 33 станцый на трох лініях -- Аўтазаводскай (14 станцый), Маскоўскай (15 станцый) і Зеленалужскай (4 станцыі). Станам на 2023 год працягваецца будаўніцтва 3-х станцый другога ўчастка трэцяй лініі, у якой агулам плануецца 14 станцый. Таксама праектуюцца станцыі чацвёртай (Кальцавой) лініі.
Гісторыя
Гісторыя мінскага метрапалітэна пачынаецца ў канцы 1960-х. Ініцыятарамі пабудовы пабудовы ў горадзе новага віду грамадскага транспарту былі мінскія ўлады. У той час у СССР метро будавалі ў гарадах з насельніцтвам не менш за мільён чалавек (былі выключэнні, напрыклад, Рыжскі метрапалітэн планавалася будаваць у 800-тысячным горадзе). Пасля заканчэння 2-й сусветнай вайны Мінск рос хутчэй за іншыя буйныя гарады СССР, галоўным праз хуткае развіццё прамысловасці. Ужо ў 1972 годзе ў горадзе нарадзіўся мільённы жыхар. Напачатку 1970-х гадоў беларуская сталіца сутыкнулася са значнымі цяжкасцямі ў перавозцы людзей, асноўныя магістралі вычарпалі прапускную здольнасць. Разглядаліся тры варыянты развіцця транспартнай сістэмы — аўтобус-«экспрэс», хуткасны трамвай і метрапалітэн, які і быў абраны.
Распрацоўка плана будаўніцтва метрапалітэна ў Мінску пачалася ў 1976 годзе. План будаўніцтва 8-станцыйнай лініі быў зацверджаны Саветам Міністраў БССР 4 лютага 1974 года. Вядома, што першыя планы значна адрозніваліся ад тых, што былі рэалізаваны. Лінія метро з заходніх спальных раёнаў павінна была праз станцыю «Кастрычніцкая» ісці ў Серабранку. Аўтазаводская лінія з перспектывай працягу да Чыжоўкі перасякалася з Маскоўскай на станцыі метро «Плошча Якуба Коласа». У цэнтральнай частцы горада метрапалітэн меркаваўся глыбокага закладання, а на ўскраінах планаваліся нават адкрытыя ўчасткі і ўчасткі на эстакадах. 16 чэрвеня 1977 года была закладзена першая паля ў падмурак будучай станцыі «Парк Чалюскінцаў». Будаўніцтва першай лініі метрапалітэна ад станцыі «Інстытут Культуры» да станцыі «Валгаградская» (пасля — «Маскоўская») цягнулася з 1977 да 1984 года.
Будаўніцтва Зеленалужскай лініі пачалося ў 2014 годзе. 7 лістапада 2020 года лінія была ўведзена ва эксплуатацыю.
Агульныя звесткі
Мінскае метро складаецца з трох ліній і 33 станцый, з іх 15 размешчаны на 1-й (Маскоўскай) лініі, 14 на 2-й (Аўтазаводскай) лініі і 4 на 3-й (Зеленалужскай) лініі. Таксама ў метрапалітэне працуе 2 электрадэпо. Эксплуатацыйная даўжыня пуці мінскага метро складае 40,8 км у двухпуцявым вылічэнні. Агулам даўжыня пуцей у аднапуцявым вылічэнні (з тупікамі і пуцявым развіццём дэпо) складае каля 116 км.
Аб’ём перавозкі пасажыраў метрапалітэнам за 2020 год склаў амаль 219 мільёнаў 290 тысяч чалавек. Сярэднясутачная перавозка пасажыраў у тым годзе склала амаль 600 тысяч. Удзельная вага метрапалітэна ў перавозках з’яўляецца самай значнай сярод іншых відаў гарадскога транспарту і складае 36,4 %.
Усе лініі і станцыі мінскага метро падземныя, дробнай закладкі, акрамя станцыі «Юбілейная плошча». Яна з’яўляецца самай глыбокай у мінскам метро і размешчана на глыбіні 32 м. Усе станцыі, акрамя «Вакзальнай», маюць падземныя вестыбюлі, уваход у якія ў большасці выпадкаў сумешчаны з падвулічнымі пешаходнымі пераходамі. Тры станцыі — «Купалаўская», «Кастрычніцкая» і «Плошча Леніна» маюць уваходы, убудаваныя ў будынкі. На апошняй з іх па доўгім падземным пераходзе можна выйсці ў будынак чыгуначнага вакзала і да чыгуначных платформаў.
З-за невялікай глыбіні залягання спуск на большасць станцый ажыццяўляецца пры дапамозе лесвічных маршаў. Усяго ў падземцы маецца толькі 43 эскалатары. Тры эскалатары, устаноўленыя на ст. «Маладзёжная», не эксплуатаваліся да восені 2011 года. Большасць эскалатараў аднапралётныя, трохнітачныя, на станцыі «Кастрычніцкая» ў 2008 годзе ў ходзе рэканструкцыі быў усталяваны чатырохнітачны эскалатар.
На станцыі «Першамайская», а таксама на ўсіх станцыях, уведзеных у эксплуатацыю пасля 2001 года, маюцца ліфты, усяго — 61 ліфт.
У мінскім метро дзейнічае лінейны прынцып руху цягнікоў з трыма перасадачнымі станцыямі.
У афармленні станцый выкарыстоўваюцца розныя тэмы. Так, у аснову мастацка-эстэтычнага афармлення станцыі «Грушаўка» пакладзена тэма прыроды, інтэр’ер выкананы ў залаціста-зялёнай палітры, сімвалам станцыі стала гіганцкая інсталяцыя грушы. Напрыклад сімвалам станцыі «Пятроўшчына» стала зорнае неба.
Графік працы
Мінскае метро адкрыта для ўваходу пасажыраў з 5:30 да 0:40, аднак выйсці з падземкі можна і пазней. Першы цягнік з канцавых станцый адпраўляецца ў 5:32 (са ст. «Магілёўская» — у 5:33), Апошні — у 0:42. Інтэрвал руху ў гадзіну пік складае 2-2,5 хвіліны на Маскоўскай і Аўтазаводскай лініях, на Зеленалужскай — 8 хвілін. У іншы час інтэрвал павялічваецца да 4-5, 5 хвілін на Маскоўскай і Аўтазаводскай лініях, на Зеленалужскай лініі — 12 хвілін. Ноччу інтэрвал пачынае павялічвацца, максімальны складае пасля 23:00 на Маскоўскай і Аўтазаводскай лініях 11-15 хвілін, на Зеленалужскай лініі — 17-24 хвіліны. Расклад руху цягнікоў пасля 23:00 даступны пасажырам на кожнай станцыі — ў вестыбюлі і ў тарцах пасажырскіх платформаў размешчана адпаведная інфармацыя, прычым час прыбыцця разлічаны менавіта для гэтай станцыі з улікам даўжыні перагонаў.
Аплата праезду
З 20 красавіка 2022 года дзейнічаюць наступныя тарыфы на праезд (згодна з рашэннем Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 07.04.2022 № 968)
Можна таксама набыць праязны дакумент на вызначаны лік паездак (10, 20, 30, 40, 50 або 60) на аснове карты. Дакументы на 10 і 20 паездак дзейнічаюць 30 сутак з дня пакупкі; на 30, 40 і 50 паездак — 60 сутак; на 60 паездак — 80 сутак; на 100 паездак — 80 сутак.
У якасці сродкаў аплаты праезду выкарыстоўваюцца (у дужках дадзеныя за 2014 год)  :
У 2014 годзе праезд у мінскім метро з’яўляўся адным з самых танных сярод усіх метрапалітэнаў постсавецкай прасторы; танней праезд толькі ў Баку, Ерэване, Кіеве і Дняпры.
Бяспека
Пасля тэракту ў Мінскім метро была арганізавана сістэма надгляду пасажыраў супрацоўнікамі міліцыі.
Затым, у кастрычніку 2013 года, была створана свая ўласная служба бяспекі Мінскага метро, якая ажыццяўляе ахоўную дзейнасць, супрацоўнікі маюць права праводзіць асабісты дагляд, дагляд рэчаў і дакументаў пасажыраў на тэрыторыі метро.
Станам на 1 студзеня 2014 года ў мінскай падземцы было ўстаноўлена 996 відэакамер, а таксама ўведзена ў эксплуатацыю сістэма відэаназірання ў вагонах. Падрыхтаваны і знаходзяцца на стадыі ўзгаднення тэхнічныя патрабаванні да стварэння сітуацыйнага цэнтра відэаназірання.
Станам на студзень 2015 года было абсталявана 24 зоны надгляду пасажыраў, іх багажу і буйнагабарытнай ручной паклажы на 14 станцыях. У кожнай такой зоне усталяваны арачны шматзонны металадэтэктар (рамка), рэнтгенаграфічны сканер, а ў выпадку неабходнасці могуць прымяняцца партатыўны газааналізатар і пераносны лакалізатар выбуху тыпу «фантан». Наладжана сістэма відэаназірання.
Для прадухілення падзення пасажыраў на пуці на ўсіх станцыях Зеленалужскай лініі ўстаноўлены аўтаматычныя платформенныя вароты, а таксама для бяспекі і дапамогі арыентацыі ў прасторы пасажырам з парушэннем зроку на ўсіх станцыях Зеленалужскай лініі і часткі станцый (у асноўным новых) выкладзена тактыльнае пакрыццё.
Мабільная сувязь
На ўсіх станцыях Мінскага метрапалітэна працуе сотавая сувязь GSM/3G аператараў «А1», «МТС», «life:)». Таксама ва ўсіх тунэлях з чэрвеня 2019 года працуе сотавая сувязь 3G/4G аператараў «А1» і «МТС». Як аператар «life:)» адмовіўся ад удзелу ў разгортванні сувязі, яго абанентам даступны толькі інтэрнэт, які надаецца з дапамогай 4G (якая пабудавана інфраструктурным аператарам «beCloud» і выкарыстоўваецца ўсімі аператарамі сотавай сувязі).
Лініі метрапалітэна
Усім лініям нададзены назвы і парадкавыя нумары. Дадатковым пазначэннем служаць іх колеры, якія традыцыйна ўжываюцца на схемах. Немалой колькасці людзей выраз «чырвоная ветка метро» скажа ледзь не больш за «Аўтазаводская лінія», а казаць «зялёная ветка» хутчэй і прасцей, чым запомніць і казаць афіцыйную назву «Зеленалужская». Часам ужываюцца і абрэвіятуры назваў ліній, напрыклад, МЛ — Маскоўская лінія, АЛ — Аўтазаводская. Усе тры веткі злучаны паміж сабой двума Службова-злучальнымі галінамі. Для пасажырскага руху яны не выкарыстоўваюцца.
Маскоўская лінія
Будаўніцтва першай лініі Мінскага метрапалітэна пачалося 3 мая 1977 года. Першая чарга будаўніцтва ўключала 8 станцый. Рэгулярны рух цягнікоў на гэтым участку распачаўся 30 чэрвеня 1984 года. Адкрываў лінію першы сакратар ЦК КПБ Мікалай Слюнькоў.
Пазней лінія яшчэ чатыры разы падаўжалася і зараз мае даўжыню 19,2 км і складаецца з 15 станцый (Малінаўка,Пятроўшчына, Міхалова, Грушаўка, Інстытут Культуры, Плошча Леніна, Кастрычніцкая, Плошча Перамогі, Плошча Якуба Коласа, Акадэмія Навук, Парк Чалюскінцаў, Маскоўская, Усход, Барысаўскі тракт, Уручча). Лінію абслугоўвае Маскоўскае электрадэпо.
Маскоўская лінія амаль цалкам праходзіць пад праспектам Незалежнасці і праспектам Дзяржынскага, і перасякае Мінск з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Паводле звестак за 2017 год, на 1-ю лінію прыпадае 57,7 % агульнай пасажыраплыні (164 млн пасажыраў).
Аўтазаводская лінія
Праектаванне другой лініі Мінскага метро пачалося ў пачатку 1980-х гадоў. Планавалася звязваць Заводскі раён з Чырвоным борам. Будаўніцтва першай чаргі Аўтазаводскай лініі, у склад якой уваходзіла 6 станцый, пачалося ў 1984 годзе. 31 снежня 1990 года пяць з іх, уключаючы перасадачны пункт, звязаны з першай лініяй, былі аддадзены да ўжытку. Праз тры месяцы — у сакавіку 1991 года — была аддадзена да ўжытку станцыя «Першамайская». Пасля гэтага лінія падаўжалася чатыры разы і зараз мае даўжыню 18,1 км і складаецца з 14 станцый (Магілёўская, Аўтазаводская, Партызанская, Трактарны Завод, Пралетарская, Першамайская, Купалаўская, Няміга, Фрунзенская, Маладзёжная, Пушкінская, Спартыўная, Кунцаўшчына, Каменная Горка). Лінію абслугоўвае Магілёўскае электрадэпо.