cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Біяграфічны фільм
Праца над біяграфічным фільмам дзеліцца на некалькі этапаў: падрыхтоўчы, здымачны, мантажна-таніровачны і постпрадакшн. На першым этапе аўтар піша сцэнар, загадзя прадумваючы кампазіцыю і падбіраючы сродкі для стварэння ладу героя. Тут улічваецца бюджэт на стварэнне фільма, хронаметраж, канцэпцыя. Другі этап — здымкі. На этапе мантажу і зводу гуку могуць адбыцца змены ў пачатковым сцэнары. Апошні этап — постпрадакшн, апрацоўка малюнка на камп’ютары, да якой адносяцца колеракарэкцыя, поліэкран і іншае. На дадзеным этапе завяршаецца праца над фільмам, здзяйсняюцца апошнія дапрацоўкі перад выпускам.
Лазюк
Лазюк — прозвішча.
Іван Ануфрыевіч Крупеня
Іва́н Ану́фрыевіч Крупе́ня (, в. Каркалец, Віцебская губерня, Расійская імперыя —, Мінск, Беларуская ССР, СССР) — савецкі дзяржаўны дзеяч, намеснік старшыні СНК Беларускай ССР (1941—1946).
Біяграфія
Член УКП(б) з 1929 года. З 1951 года — намеснік міністра сельскай гаспадаркі Беларускай ССР.
ЧленЦК КП(б) Беларусі (с 1940 г.), член Бюро ЦК КП(б) Беларусі (1942—1948). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 1-2-га скліканняў. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 1-2-га скліканняў.
Узнагароды і званні
Узнагароджаны ордэнамі Леніна (1939), двойчы — Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэн Айчыннай Вайны I-й ступені (1944), Чырвонай Зоркі.
Бруханогія малюскі
Бруханогія малюскі, або гастраподы, або слімак (Gastropoda ад γαστήρ —"бруха" і Πούς — «нага») — самы шматлікі клас у складзе тыпу Mollusca.
Асноўнай прыкметай бруханогіх малюскаў з’яўляецца торс, гэта значыць паварот вантробнага мяшка на 180°. Акрамя таго, для большасці гастрапод характэрнай прыкметай з’яўляецца наяўнасць турбаспіральнай ракавіны. Адрозніваюцца задняшчэлепныя, пярэдняшчэлепныя і лёгачныя бруханогія.
Апісанне
Цела асіметрычнае, укрыта ракавінай розных памераў (вышыня 0,5 мм — 70 см) і формаў (высокаканічныя, плоскаспіральныя, сподачкападобныя), складаецца з галавы, вантробнага мяшка са скурнай складкай-мантыяй, нагі. Галаву ўцягваюць у ракавіну. Нага з поўзальнай падэшвай; плаўнае слізганне па субстраце аблягчаецца сліззю. Органы дыхання — шчэлепы або лёгачныя мяшкі. Стрававальны тракт — рот з цёркай (радула), стрававод, страўнік са страўнікавай залозай, кішка з анальнай адтулінай. Сэрца мае жалудачак і 1—2 перадсэрдзі. Крывяносная сістэма незамкнёная, нервовая складаецца з 5 пар нервовых гангліяў (вузлоў). Ёсць органы зроку, раўнавагі, дотыку (шчупальцы), хімічнай адчувальнасці.
Асаблівасці біялогіі
Раздзельнаполыя або гермафрадыты; ганада адна, апладненне ўнутранае. Расліннаедныя, дэтрытаедныя, драпежнікі і паразіты.
Значэнне ў прыродзе
Водныя бруханогія — корм для рыб; удзельнічаюць у біялагічным ачышчэнні вадаёмаў, прамежкавыя гаспадары паразітычных чарвей. Некаторыя — аб’ект промыслу, наземныя бруханогія — шкоднікі сельскагаспадарчых культур.
Лубана
Лубана (Lubāna) — горад у Латвіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Лубанскага краю. Плошча 4,4 км². Насельніцтва 1759 чал. (2016).
Башараж
Башараж (люксемб. Nidderkäerjeng, фр. Bascharage) — камуна ў Люксембургу, размяшчаецца ў акрузе Люксембург. Камуна Башараж з'яўляецца часткай кантона Капелен. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.
Караімская мова
Караімская мова (крымскі дыялект: къарай тили, qaray tili, לשון קדר; Тракайскі дыялект: karaj tili), таксама вядома назва на іўрыце Лашон Кедар (, «мова качэўнікаў»)  — цюркская мова, якая належыць да групы, з уплывам іўрыту, падобна да ідыш ці юда-іспанскай. На ёй размаўляюць толькі некалькі дзясяткаў крымскіх караімаў (Qrimqaraylar) у Літве, Польшчы, Крыме і Галіцыі ва Украіне. Тры асноўныя дыялекты: крымскі, тракайска-віленскі і луцка-галіцкі, усе яны знаходзяцца пад пагрозай знікнення. На літоўскім караімскім дыялекце размаўляюць у асноўным у горадзе Тракай невялікай супольнасцю, якая жыве там з XIV-га стагоддзя.
Ёсць шанц захавання мовы ў Троках дзякуючы афіцыйнай падтрымцы і прывабнасці для турыстаў, якія прыязджаюць на Тракайскі востраў, дзе крымскія караімы прадстаўлены як старажытныя абаронцы замка.
Караімы ў Крыме і Літве
Паходжанне караімаў, якія жывуць у Крыме, выклікае шмат спрэчак і супярэчнасцяў. Цяжкасці ў аднаўленні іх гісторыі вынікаюць з недахопу дакументаў, якія адносяцца да гэтага народа. Большая частка вядомай гісторыі сабрана з перапіскі паміж караімамі і іншым насельніцтвам у XVII—XIX стст. Больш за тое, вялікая колькасць дакументаў, якія адносяцца да караімскага насельніцтва Крыма, была спалена падчас расійскага ўварвання ў сталіцу татарскага ханства Бахчысарай у 1736 г.
Алушта
Алушта   (Алушта, Алушта) — горад ва Украіне, у Крыме. Знаходзіцца на беразе Чорнага мора. З 2014 года расійскай інтэрвенціі ў складзе Расіі. Першыя згадкі пра горад былі ў 5 стагоддзі нашай эры. Тады горад называўся Луста, пазней Алустон. Па стане на 2011 год насельніцтва горада склала каля 40 тысяч чалавек.
Караімская мова
Караімы ў Крыме і Літве
Некаторыя навукоўцы кажуць, што караімы ў Крыме з’яўляюцца нашчадкамі караімскіх купцоў, якія перасяліліся ў Крым з Візантыйскай імперыі. У адным канкрэтным выпадку міграцыя караімаў з Канстанцінопаля ў Крым задакументавана пасля пажару ў яўрэйскім квартале ў 1203 г. Пасля турка-мангольскіх нашэсцяў пасяленне купцоў у Крым магло быць заахвочана ў XIII-м і XIV-м стагоддзях актыўнымі гандлёвымі шляхамі з Крыма ў Кітай і Цэнтральную Азію.
З іншага боку, «многія навукоўцы лічаць караімаў нашчадкамі хазарскіх, а потым і палавецкіх плямёнаў», якія перайшлі ў караімскі юдаізм. Кевін Алан Брук лічыў сувязь з хазарамі гістарычна недакладнай і непраўдападобнай, адначасова сцвярджаючы, што талмудысцкія яўрэі (асабліва ) — сапраўдныя захавальнікі хазарскай спадчыны.
Алушта
У горадзе дзейнічаюць тралейбусныя і аўтобусныя маршруты.
Караімская мова
Караімы ў Крыме і Літве
Трэцяя гіпотэза абвяшчае, што караімы з’яўляюцца нашчадкамі ізраільскіх плямёнаў з часоў першага выгнання асірыйскага караля (720-я гг. да н.э.). Караімскі вучоны Абрагам Фірковіч сабраў перад рускім царом дакументы на карысць гэтай тэорыі. Ён лічыў, што ізраільцяне з Асірыі пайшлі на Паўночны Каўказ, а адтуль з дазволу асірыйскага цара на Крымскі паўвостраў. Ён таксама сцвярджаў, што знайшоў надмагілле Іцхака ха-Сангары і яго жонкі, якія, як ён сцвярджаў, былі караімамі. Спрэчна, ці сфальсіфікаваў Фірковіч некаторыя з надмагільных надпісаў і рукапісаў.
Ларыса Мікалаеўна Горцава
Ларыса Мікалаеўна Го́рцава (нар., в. Луцыкоўка, Сумская вобласць, УССР) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка Беларусі (1997).
Караімская мова
Караімы ў Крыме і Літве
Наконт паходжання караімаў у Літве таксама пакуль няма поўнага кансэнсусу паміж навукоўцамі. Згодна з літоўскай караімскай традыцыяй, яны прыйшлі з Крыма ў 1392 г., калі вялікі князь літоўскі Вітаўт аб’яднаўся з Тахтамышам супраць татараў Белай Арды і перасяліў 330 караімскіх сем’яў у Літву. Нягледзячы на лінгвістычную абгрунтаванасць і адпаведнасць з традыцыяй літоўскіх татараў, якія сцвярджаюць, што яны паходзяць з разваленай Залатой Арды, некаторыя сучасныя гісторыкі сумняваюцца ў гэтым меркаваннем. Тым не менш, караімы сяліліся пераважна ў Вільні і Троках, захоўваючы сваю татарскую мову; існавалі таксама дробныя паселішчы ў Біржах, Пасвалісе, Наўямясцісе і Упыце. Нягледзячы на гісторыю XVI-га і XVII-га стагоддзяў, якая ўключала хваробы, голад і пагромы, Літва была крыху менш закранута такімі ўзрушэннямі, чым навакольныя тэрыторыі. У выніку літоўскія караімы адчувалі адносную стабільнасць у тыя гады і захоўвалі сваю ізаляцыю як група, аддаючы перавагу захаванню сваёй цюркскай мовы, не адмаўляючыся ад яе для мясцовых моў.
Ларыса Мікалаеўна Горцава
Біяграфія
Скончыла ў 1963 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Працуе ў Беларускім рэспубліканскім тэатры юнага гледача.
Караімская мова
Генетычная прыналежнасць караімскай мовы
Караімская з’яўляецца часткай цюркскай моўнай сям’і, групы моў Еўразіі, на якіх размаўляюць гістарычна качавыя народы. У межах цюркскай сям’і караімскія мовы ідэнтыфікуюцца як члены, якія ў сваю чаргу ўваходзяць у заходнюю галіну цюркскай моўнай сям’і. У заходняй галіне караімы ўваходзяць у панта-каспійскае падсямейства. Да дадзенай моўнай падсям’і адносяцца таксама крымскататарская мова Украіны і Узбекістана, а таксама і  мовы Расіі. Блізкае дачыненне караімаў да кыпчакоў і крымскіх татар мае сэнс у святле паходжання літоўскага караімскага народа з Крыма.
Ларыса Мікалаеўна Горцава
Творчасць
Стварае разнапланавыя вобразы, у якіх выяўляецца драматызм, характарнасць, пластычнасць, музыкальнасць Сярод роляў: Марынка, Насця («Цудоўная дудка», «Несцерка» В. Вольскага), Аліна («Сіні снег» Я. Шабана), Маша («Чайка» А. Чэхава), Любка Шаўцова («» паводле А. Фадзеева), Ніла Сніжко («Барабаншчыца» А. Салынскага), Кэт («Стваральніца цуду» У. Гібсана), Кошка («Кошчын дом» С. Маршака), Мальвіна («Палёт у краіну мрояў» М. Варфаламеева), Каралева («Сястра мая Русалачка» Л. Разумоўскай), Канстанс («Маленькі лорд Фаўнтлерой» М. Воранава паводле Ф. Бернет) і інш.
Караімская мова
Генетычная прыналежнасць караімскай мовы
Адна з гіпотэз заключаецца ў тым, што хазарская шляхта перайшла ў караімскі юдаізм у канцы VIII ці пачатку IX стагоддзя, а за ёй наследавала частка насельніцтва ў цэлым. Гэта таксама магло адбыцца пазней, пад мангольскім панаваннем, падчас прытоку людзей з Візантыі.
Як і ўсе цюркскія мовы, караімская граматыка характарызуецца аглюцінацыяй і гармоніяй галосных. Генетычныя доказы ўключэння караімскай мовы ў цюркскую моўную сям’ю бясспрэчныя, заснаваныя на агульным слоўнікавым запасе і граматыцы. У караімаў гістарычна склаўся парадак слоў суб’ект-аб’ект-дзеяслоў, шырокая суфіксальная аглюцінацыя, наяўнасць гармоніі галосных і адсутнасць роду і азрадаўн азоўнікаў. Літоўскія караімы захавалі большасць гэтых цюркскіх асаблівасцей, нягледзячы на сваю больш чым шасцісотгадовую гісторыю ў асяроддзі літоўскай, рускай і польскай моў.
Распаўсюджанне носьбітаў караімскай мовы
Сёння носьбіты караімскай мовы жывуць у Крыме, Літве , Польшчы , Ізраілю і ЗША. У Літве засталося толькі каля 200 караімаў і толькі адна чвэрць з іх добра размаўляюць на караімскай мове.
Караімскую можна падзяліць на тры дыялекты. Цяпер вымерлы ўсходні дыялект, вядомы проста як крымская караімская мова, на якой размаўлялі ў Крыме да пачатку 1900-х гадоў. На паўночна-заходнім дыялекце, які таксама называюць тракайскім, размаўляюць у Літве, пераважна ў гарадах Тракай і Вільнюсе. Паўднёва-заходні дыялект, таксама вядомы як луцкі або галіцкі дыялект, на якім размаўляюць ва Украіне, быў амаль вымерлы з толькі шасцю носьбітамі ў адным горадзе па стане на 2001 год. Крымскія караімскія гаворкі адносяць да «ўсходняй групы», а тракайскія і луцкія гаворкі — да «заходняй».
Моўныя кантакты
За сваю доўгую і складаную гісторыю караімская зведала шырокія моўныя кантакты. Мінулае, якое сыходзіць каранямі ў Месапатамію, і захаванне сувязей з арабскім светам прывялі да з’яўлення арабскіх слоў, якія, верагодна, перайшлі праз міграцыю караімаў з Месапатаміі. На караімскай мове размаўлялі ў Крыме падчас праўлення Асманскай імперыі, таму існуе таксама значная гісторыя кантактаў з турэцкай, далёкім сваяком у цюркскай моўнай сям’і. Нарэшце, караімская мова суіснавала з літоўскай, польскай, украінскай і рускай мовамі як мова меншасці ў іншых рэгіёнах, дзе жылі караімы і мусілі размаўляць на мовах дамінантнай большасці.
Носьбіты караімскай мовы дэманструюць моцную тэндэнцыю да капіравання кодаў. Капіраванне кода адрозніваецца ад пераключэння кодаў тым, што носьбіты не проста пераключаюцца з адной мовы на іншую, але фактычна пераносяць лексічныя адзінкі і граматычныя асаблівасці з адной мовы на іншую ў працэсах, якія могуць існаваць толькі для асобных выпадкаў, або якія могуць мець нашмат больш працяглы ўплыў на тыпалогію мовы. Шырокае капіраванне кодаў сведчыць як пра пастаяннае змяншэнне колькасці носьбітаў караімскай мовы (што прыводзіць да недастатковай колькасці караімскай лексікі і высокай частаце запазычанняў з рускай, польскай і царкоўнаславянскай моў), так і пра высокі ўзровень моўных кантактаў у рэгіёнах, дзе Караімская мова знаходзіцца ва ўжытку.
Шматмоўнасць
З-за вельмі невялікай колькасці носьбітаў караімскай мовы і высокага ўзроўню шматмоўнасці ў Літве ў цэлым існуе таксама высокі ўзровень шматмоўнасці сярод носьбітаў караімскай мовы. Носьбіты караімскай таксама размаўляюць на дамінуючых мовах сваіх рэгіёнаў, уключаючы літоўскую, польскую і рускую. Некаторыя таксама валодаюць рэлігійнымі ведамі іўрыту. Шматмоўе з’яўляецца неабходнасцю для носьбітаў караімскай, таму што без іншых моў большасць не змагла б нават размаўляць з членамі сваёй сям’і.
Стан мовы
Большасць дыялектаў караімскай мовы цяпер вымерлі. Захаванне караімскай мовы ў Літве зараз знаходзіцца пад пагрозай з-за рассейвання носьбітаў караімскай мовы падчас савецкага рэжыму пасля Другой сусветнай вайны, вельмі невялікай колькасці носьбітаў і сталага ўзросту тых, хто свабодна размаўляе на мове. Дзеці і ўнукі носьбітаў караімскай мовы размаўляюць па-літоўску, па-польску ці па-руску, і толькі старэйшае пакаленне размаўляе на караімскай мове.
Фанатактыка
У той час як у большасці моў цюркскай сям’і назіраецца палатальная гармонія галосных, у трокскай караімскай мове назіраецца гармонія ў палаталізацыі зычных. Такім чынам, у любым слове можна знайсці толькі палаталізаваныя або толькі непалаталізаваныя зычныя. Палаталізаваныя зычныя ўзнікаюць пры наяўнасці пярэдніх галосных, а непалаталізаваныя зычныя — пры наяўнасці задніх. Як і ў большасці цюркскіх моў, практычна ўсе зычныя ў караімскай мове існуюць як у палаталізаванай, так і ў непалаталізаванай формах, што можа быць яшчэ адным доказам іх генетычнага сваяцтва. Аднак трэба быць асцярожнымі ў такіх меркаваннях, улічваючы, што караімы кантавалі з ліпкаўскай татарскай мовай у Літве на працягу сотняў гадоў.
Караімская таксама дэманструе гармонію галосных, у выніку якой суфіксальныя галосныя гарманіруюць у якасці пярэдніх або задніх з галоснымі ў аснове слова.
Марфалогія
Караімская марфалогія суфіксальная і моцна аглюцініруючая. У караімскай мове адсутнічаюць прэфіксы, але выкарыстоўваюцца постпазіцыі. Назоўнікі скланяюцца па сямі склонах (назоўны, родны, давальны, вінавальны, аблятыўны, месны склон і інструментальны, які з’яўляецца рэдкім для іншых цюркскіх моў). Прыкметнай асаблівасцю спражэння дзеясловаў у караімскай мове з’яўляецца магчымасць скарочаных формаў.
Сінтаксіс
Гістарычна караімы мелі тыпова цюркскі парадак слоў SOV. Тым не менш, здаецца, ён набыў некалькі свабодны парадак слоў з-за шырокіх сітуацый моўнага кантакту і ў цяперашні час аддае перавагу канструкцыям SVO. З-за аглюцінатыўнага характару караімскай марфалогіі займеннікавыя дзейнікі часта апускаюцца, паколькі тая ж інфармацыя ўжо прадстаўлена ў флексіі галоўнага дзеяслова. Галава фразы ў караімскай звычайна знаходзіцца ў канцы (head-final), а таксама ў ёй выкарыстоўваюцца постпазіцыі.
Сістэма пісьма
Традыцыйная пісьменнасць караімаў яўрэйскім пісьмом выкарыстоўвалася да XX-га ст. У многіх караімскіх сем’ях захаваліся рукапісныя зборнікі тэкстаў рознага зместу яўрэйскім пісьмом, які называецца «miedžuma». Караімская мова таксама была абаронена праз пераклад рэлігійных твораў, такіх як Бібліі. На працягу ХХ ст. караімскія супольнасці таксама карысталіся рознымі мадыфікацыямі лацінскага (яняліфскага, літоўскага і польскага алфавітаў) і кірыліцы.
Латынізаваны алфавіт караімаў Крыма (яняліф)
Сучасны алфавіт
У Літве і Польшчы для пісьма на караімскай мове выкарыстоўваецца зменены лацінскі алфавіт, а ў Крыме і ва Украіне — кірыліца. З XVII-га стагоддзя да XIX-га стагоддзя, выкарыстоўваліся яўрэйскія літары.
Кірылічны алфавіт караімаў Крыма
Лацінізаваны алфавіт караімаў Літвы
Дыялекталогія
Прыцак у 1959 разглядае цюркскія разнавіднасці караімскай супольнасці як дыялекты караімскай мовы і адрознівае паўночна-заходні варыянт (літоўскіх або трокскіх/тракайскіх караімаў), паўднёва-заходні (галіцкіх караімаў) і ўсходні (крымскіх караімаў). Гэтыя супольнасці маюць агульную рэлігійную, гістарычную і культурную традыцыю, і гэтыя культуры лінгвістычна роднасныя. Нягледзячы на гэта, адрозненні паміж разнавіднасцямі, на якіх размаўляюць у галіцкай і літоўскай супольнасцях, настолькі вялікія, што карыстальнікі абедзвюх разнавіднасцяў у зносінах аддаюць перавагу рускай ці польскай мовам. Сучасныя адрозненні часткова звязаны з іх развіццём з розных кыпчакскіх зводаў, а часткова з-за рознага моўнага асяроддзя, якое паўплывала на іх пазнейшае развіццё.
Зноскі
<references group="" responsive="1">
Глыбачка (возера, Полацкі раён)
Глы́бачка — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нежлеўка, за 18 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка, за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Вераб′і.
Плошча паверхні возера 0,29 км². Даўжыня 0,88 км, найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 2,1 км. Плошча вадазбору 7,5 км².
Катлавіна возера круглаватай формы, выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, пад лесам і хмызняком, спадзістыя. Берагавая лінія слабазвілістая. Возера слабапраточнае. Упадаюць ручаі (у т.л. з возера Шылава), у паўночна-усходняй частцы выцякае ручай у раку Нежлеўка.
Суперкубак Беларусі па футболе 2017
Суперкубак Беларусі па футболе 2017 — восьмы розыгрыш Суперкубка Беларусі, штогадовага футбольнага матча, у якім сустракаюцца чэмпіёны Вышэйшай лігі Чэмпіянату Беларусі і пераможцы Кубка Беларусі мінулага сезону.
Матч адбыўся 11 сакавіка 2017 года. У ім прынялі ўдзел БАТЭ з Барысава, чэмпіён Беларусі 2016, і «Тарпеда-БелАЗ» з Жодзіна, уладальнік Кубка Беларусі 2015/2016. Атрымаўшы перамогу з лікам 3:1, БАТЭ ў сёмы раз стаў уладальнікам трафея.
NGC 971
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Лігатнэ
Лігатнэ (Līgatne) — горад у Латвіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Лігатнэнскага краю. Плошча 7,4 км². Насельніцтва 1147 чал. (2016).
Леанід Сяргеевіч Маісееў
Леанід Сяргеевіч Маісееў (, в. Міхайлавічы Горацкага раёна Магілёўскай вобласці —, Магілёў) — беларускі гаспадарчы дзеяч. Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.
Біяграфія
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут, заатэхнік. Пасля службы ў радах Савецкай Арміі працаваў брыгадзірам будаўнічай брыгады, галоўным заатэхнікам калгаса «Перамога», дырэктарам саўгаса «Барок», старшынёй калгаса «Зара», дырэктарам закрытага акцыянернага таварыства «Зара», старшынёй калгаса «Зара» Магілёўскага раёна. Генеральны дырэктар закрытага акцыянернага таварыства «Агракамбінат „Зара“ Магілёўскага раёна». Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га і 4-га скліканняў.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі «Знак Пашаны», Айчыны III, II і I ступені, юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
Леў Майсеевіч Абеліёвіч
Леў Майсеевіч Абеліёвіч (,  —, ) — беларускі савецкі кампазітар. Вучань В. А. Залатарова і М. Я. Мяскоўскага. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1963). Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і Ганаровымі граматамі Вярхоўных Саветаў Беларусі і Расіі.
Біяграфія
У 1935—1939 гадах вучыўся ў Варшаўскай кансерваторыі, у 1941 годзе скончыў Беларускую кансерваторыю. Сярод яго студэнцкіх работ — рамансы, фартэпіянныя творы, Уверцюра для сімфанічнага аркестра. 3 1944 года Л. Абеліёвіч жыў у Маскве. Тут на працягу двух гадоў ён удасканальваў сваё майстэрства пад кіраўніцтвам Мікалая Мяскоўскага. Вынікам напружанай працы з'явіліся санаты для фартэпіяна, скрыпкі і фартэпіяна, габоя і фартэпіяна, Сюіта для двух фартэпіяна, рамансы, песні. Ён таксама напісаў п'есы для скрыпкі, якія атрымалі высокую ацэнку Д. Ойстраха. У гэтых творах адчуваецца пошук свайго стылю, форм праламлення фальклору. Найбольш ярка стыль кампазітара выяўляецца ў Першай фартэпіяннай санаце.
Прыехаўшы ў 1951 г. у Беларусь, Л. Абеліёвіч стварыў арыгінальныя рамансы на вершы М. Багдановіча, Я. Коласа, М. Танка, Р. Бёрнса, Ф. Цютчава і інш. Не перапынялася праца і ў жанры песні. У 1950-я гады было напісана Фартэпіяннае трыа, у якім выступаюць характэрныя для Л. Абеліёвіча рысы інтанацыйнага ладу, гарманічнай мовы і фактуры. Тады ж былі напісаныя цыклы рамансаў на вершы М. Багдановіча і Ф. Цютчава, і аркестравыя творы «Беларуская уверцюра», «Сімфанічныя карціны» і «Гераічная паэма», якія сталіся важнымі крокамі на шляху да галоўнага жанра — сімфоніі. Але да яе ён прыйшоў ужо сталым майстрам, напярэдадні свайго пяцідзесяцігоддзя.
У 1960-я гады кампазітар напісаў чатыры сімфоніі. Найбольшым поспехам карысталася Другая сімфонія — усхваляваны ўспамін пра вайну, пра страшэнную трагедыю чалавецтва. У сярэдзіне 60-ых гадоў з'яўляецца першы сшытак цыкла фартэпіянных п'ес «Фрэскі», змест якога мае грамадзянскую накіраванасць. Кампазіцыйны прынцып пабудовы цыкла выяўлены ў назве, запазычанай з жывапісу. Твор не мае сюжэтнага развіцця і ўяўляе сабой паслядоўнасць кантрастных музычных партрэтаў і карцін: «Уцякач», «Журботная гадзіна», «Шэсце», «Рэквіем» і інш.
Творчасць Л. Абеліёвіча 1970-х гадоў звязана галоўным чынам з жанрамі інструментальнай і вакальнай музыкі. Разам з інструментальнымі мініяцюрамі напісаны санаты (для кларнета, для фартэпіяна), другі сшытак цыкла фартэпіянных п'ес «Фрэскі», а таксама Фартэпіянны канцэрт. Шмат увагі надаваў Л. Абеліёвіч і жанру раманса, дзе паступова фарміравалася вакальная стылістыка кампазітара. У рамансах шырока выкарыстоўваюцца такія выразныя сродкі, як «педальныя» арганныя пункты, каларытныя гарманічныя фарбы, выразныя, шырока распеўныя мелодыі або размоўна-дэкламацыйныя структуры, разнастайныя метрарытмічныя малюнкі, разгорнутае суправаджэнне з выяўленчымі момантамі. 3 вялікім майстэрствам кампазітар падпарадкаваў усе гэтыя сродкі дакладнай мастацка-рэалістычнай задуме. У ліку найбольш яскравых — вакальныя цыклы «Военные баллады» і «Партызанскія балады», дзе доўжыцца вядучая тэма творчасці кампазітара, а ў стылістыцы — традыцыі рускай і заход-нееўрапейскай вакальнай лірыкі.
Характэрнай асаблівасцю творчасці Л. Абеліёвіча 1980-х гадоў стала паглыбленне ў сферу вакальнай лірыкі: ён працаваў над другім сшыткам рамансаў на вершы Ф. Цютчава, паэзіяй якога захапляўся на працягу ўсяго жыцця.
Памёр года. Пахаваны на Паўночных могілках пад Мінскам.
Творчасць
Аўтар 4 сімфоній (1962-83), канцэрта для фартэпіяна з аркестрам (1979), фартэпіяннага цыкла «Фрэскі», вакаліза памяці Д. Шастаковіча, вакальных цыклаў, хораў, песень, рамансаў, музыкі да радыёспектакля і інш. Пісаў музыку на вершы Я. Коласа, М. Танка, А. Міцкевіча, М. Багдановіча, Ф. І. Цютчава, Р. Бёрнса, А. Астрэйкі, У. М. Дубоўкі.
Аркестравая музыка
Для эстраднага аркестра:
Камерна-інструментальная музыка
Для фартэпіяна:
Для скрыпкі і фартэпіяна:
Для кларнета і фартэпіяна:
Для цымбалаў і фартэпіяна:
Для ксілафона і фартэпіяна:
Вакальная музыка
Для хору без суправаджэння:
Для голасу з суправаджэннем: Цыклы:
Рамансы:
Прыкладная музыка
Да драматычных спектакляў:
Да радыёпастановак:
Да тэлефільмаў:
Рэспубліка Афганістан (1973—1978)
Рэспубліка Афганістан (د افغانستان جمهوریت, ) — назва першай рэспублікі ў Афганістанe у 1973—1978 гадах.
Утварэнне
У ліпені 1973 года, падчас знаходжання караля Мухамэда Захір Шаха з візітам у Італіі, яго стрыечны брат і былы прэм’ер-міністр Мухамед Дауд арганізаваў дзяржаўны пераварот і ўсталяваў у краіне рэспубліканскі ўрад. Раней Дауд з’яўляўся прэм’ер-міністрам, аднак быў вымушаны сысці ў адстаўку з урада Захір Шаха ў 1963 годзе. Кароль прыняў рашэнне адмовіцца ад пасады, каб пазбегнуць грамадзянскай вайны.
Афганскі народ не быў задаволены праўленнем караля і спачатку пазітыўна паставіўся да перавароту і абвяшчэння ў краіне Рэспублікі.
Унутраная палітыка
Пасля поспеху дзяржаўнага перавароту 1973 Мухамед Дауд стаў прэм’ер-міністрам краіны. З 14 лютага 1977 года ён з’яўляўся таксама прэзідэнтам Афганістана.
У 1973 годзе былы прэм’ер-міністр Афганістана Мухамед Хашым Майвандваль быў арыштаваны за змову супраць Дауда. Хоць лічыцца, што ён скончыў жыццё самагубствам у турме да суда, шырока распаўсюджана меркаванне, што ён быў закатаваны да смерці людзьмі Дауда.
Спачатку Дауд супрацоўнічаў з пракамуністычнымі левымі палітыкамі і нават атэістамі, чым аднавіў супраць сябе кансерватараў і ісламістаў, якія абвясцілі яго ўладзе джыхад (1975). Іх паўстанні былі рашуча і жорстка падушаныя ўрадавымі войскамі ў 1976 годзе.
У 1974 годзе Дауд стварыў Нацыянальна-рэвалюцыйную партыю Афганістана (НРПА). Неўзабаве ў краіне сфармаваўся аўтарытарны аднапартыйны рэжым, які стаў варожым для афганскіх камуністаў.
У студзені 1977 года была скліканая Лоя-Джырга, якая зацвердзіла новую Канстытуцыю і стварэнне прэзідэнцкай рэспублікі.
Дауд не правёў радыкальных і наогул якіх-небудзь унутраных ці эканамічных пераўтварэнняў, узровень жыцця ў краіне не павысіўся. Нягледзячы на гэта, гады кіравання Дауда былі для Афганістана даволі мірнымі і з’яўляліся папярэднімі перад крывавай грамадзянскай вайной.
Рэжым Дауда быў зрынуты ў выніку Саурскай рэвалюцыі 27—28 красавіка 1978 года. Самога Дауда забілі. Першая Афганская Рэспубліка лягла і была заменена Дэмакратычнай Рэспублікай.
Знешняя палітыка
Абвешчаная Даудам палітыка недалучэння да якога-небудзь вайсковага альянсу неўзабаве пасля перавароту 1973 года сустрэла пазітыўнае стаўленне з боку СССР. Але ў 1977—1978 гадах адносіны Афганістана з гэтай краінай пагоршыліся з-за палітыкі збліжэння рэжыму Дауда з Пакістанам і Іранам.
У 1976 годзе Дауд абвясціў сямігадовы эканамічны план развіцця, у рамках якога пачаў запытваць фінансавую дапамогу ў краін Персідскага заліва і Блізкага Усхода пры адначасовай адмове ад яе з боку СССР.
У красавіку 1977 года Дауд наведаў з афіцыйным візітам СССР. Візіт скончыўся няўдала. Пасля яго Афганістан пазапаўнялі агенты пакістанскіх і іранскіх спецслужбаў, чаму не перашкаджаў Дауд, якому патрэбныя былі саюзнікі ў барацьбе з камуністычнай апазіцыяй. На Чэрвень 1978 года быў запланаваны візіт у Афганістан іранскага шаха, а на верасень — візіт Дауда ў ЗША. Насуперак усяму гэтаму кіраўніцтва СССР не было асабліва рада Саурской рэвалюцыі, арганізаванай сіламі Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана (НДПА).
Смоўж
Смоўж — агульнаўжывальная назва бруханогіх малюскаў, якія на працягу эвалюцыйнага развіцця зведалі рэдукцыю ці поўную страту ракавіны. Смаўжы супрацьпастаўляюцца бруханогім з добра развітой ракавінай (слімакам). Форма смаўжа незалежна ўзнікла ў некалькіх групах водных і наземных бруханогіх малюскаў, таму сукупнасць усіх відаў разглядаюць не як таксон, а як экалагічную форму. Часам смаўжоў, якія захавалі рудыментарную ракавіну, называюць паўсмаўжамі (semislug).
Мяркуюць, што рэдукцыя і далейшая страта ракавіны мела экалагічныя прадпасылкі і адбывалася, напрыклад, пры пераходзе да пражывання ў густых зарасніках водных раслін ці лясным подсціле. Згодна з іншай гіпотэзай, прычынай стаў дэфіцыт неабходнага для пабудовы ракавіны кальцыю ў рэгіёнах, дзе фарміраваліся групы, у якіх узнікла форма смаўжа. Важным наступствам слабага развіцця ці адсутнасцi ракавіны аказваецца няздольнасць ізалявацца ад навакольнага асяроддзя пры нападзе драпежніка або наступленні неспрыяльных (напрыклад, засушлівых) умоў.
Некаторыя наземныя смаўжы — шкоднікі, здольныя зрабіць сур’ёзную псоту сельскай гаспадарцы.
Зянон Валянцінавіч Лоўкіс
Зянон Валянцінавіч Лоўкіс (нар., в. Мажэйкі, Пастаўскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі інжынер-механік. Член-карэспандэнт (2009), акадэмік НАН Беларусі (2021), замежны член Расійскай акадэміі сельскагаспадарчых навук (2010—2014), Расійскай АН (2014), Латвійскай АН (2017), доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1991). Ганаровы прафесар Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта харчавання (2017). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2013).
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі інстытут інжынераў сельскагаспадарчай вытворчасці ім. В. П. Гарачкіна (1971).
З 2008 года галоўны рэдактар навукова-тэхнічнага часопіса «Харчовая прамысловасць: навука і тэхналогіі».
Узнагароды
Прэмія НАН Беларусі (2015) за цыкл работ «Мадыфікаваныя крахмалы для народнай гаспадаркі».
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы ў галіне тэорыі гідраўлікі і гідрапрывада, тэхнікі і тэхналогіі працэсаў вырошчвання, уборкі і перапрацоўкі расліннай сыравіны. Распрацаваў машыны і механізмы з гідрапрывадам актыўных рабочых органаў: бульбаўборачныя камбайны і капальнікі, машыны для апрацоўкі глебы. Прапанаваў шэраг рабочых органаў і прыстасаванняў для інтэнсіфікацыі рыхлення асяроддзяў, лакальнага ўнясення ўгнаенні, сепаратараў. Пры яго ўдзеле распрацаваны арыгінальныя тэхналогіі комплекснай перапрацоўкі расліннай сыравіны, створаны новыя віды тэхнікі і абсталявання: гама мыйных машын, резальныя машыны, фармовачныя машыны, помпавая ўстаноўка для высокатэмпературных асяроддзяў. На прадпрыемствах рэспублікі ўкаранёны тэхналогіі атрымання мадыфікаваных крухмалаў, спірту, прадуктаў харчавання і напояў функцыянальнага прызначэння, натуральных вінаў, новых прадуктаў з адходаў вытворчасці лікёра-гарэлачнай, бульбяной прадукцыі, пладоў і гародніны. Ініцыяваў і арганізаваў шэраг праектаў і заданняў, накіраваных на паўнавартаснае і функцыянальнае харчаванне для дзяцей, цяжарных жанчын, пажылых людзей, прафілактыкі захворванняў. Пад яго кіраўніцтвам створана сістэма дасягнення якасці прадуктаў харчавання Рэспублікі Беларусь у складзе: Рэспубліканскі кантрольна-выпрабавальны комплекс па якасці і бяспецы прадуктаў харчавання, Нацыянальна-тэхнічны камітэт «Харчовая сыравіна і прадукты яе перапрацоўкі» (ТК BY16), орган па сертыфікацыі прадукцыі і Цэнтральныя дэгустацыйныя камісіі.
Аўтар больш за 550 навуковых прац, у тым ліку 23 кніг і падручнікаў, 112 патэнтаў.
Уладзімір Рыгоравіч Мальцаў
Уладзімір Рыгоравіч Мальцаў (нар., в. Каравацічы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі палітык. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь.
Біяграфія
Скончыў Беларускі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга політэхнічны інстытут, інжынер-будаўнік. Працаваў рабочым, майстрам будаўнічага ўпраўлення № 112 будаўнічага трэста № 20 г. Светлагорска. Пасля службы ў радах Савецкай Арміі быў майстрам, прарабам будаўнічага ўпраўлення № 112 будаўнічага трэста № 20, начальнікам упраўлення капітальнага будаўніцтва — намеснікам старшыні Светлагорскага гарадскога выканаўчага камітэта. Дырэктар адкрытага акцыянернага таварыства «Светлагорскі домабудаўнічы камбінат».
Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання.
Узнагароды
Узнагароджаны юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
Вольга Іванаўна Дашкоўская
Вольга Іванаўна Дашкоўская (нар., в. Коўрын, Бабруйскі раён) — беларуская дзяячка аматарскага мастацтва. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1977).
Біяграфія
Скончыла ў 1950 годзе Слуцкае педагагічнае вучылішча. У 1961—1980 гадах працавала ў Варатынскім сельскім Савеце Бабруйскага раёна. З 1950 года кіраўнік народнага хору ў в. Варатынь Бабруйскага раёна. Аўтар апрацовак шэрагу беларускіх народных песень («А ўжо вечар», «Бацька едзе па лучыну», «Закончым работу ў суботу», «Зялёная вішня», «Кавалёк», «Калгасныя прыпеўкі», «Ой, там, на таргу», «Чупурушачка», «Як пасеяў Сцяпан грэчку» і інш. Зрабіла шэраг запісаў беларускага песеннага фальклору на Бабруйшчыне («Шчыпала, ламала чырвону лазу», «Я мілога любіла» і інш.).
Пружанская раўніна
Пружанская раўніна — фізіка-геаграфічны раён на паўднёвым захадзе Беларусі, належыць да Перадпалесся, тэрытарыяльна супадае з аднаіменным геамарфалагічным раёнам. Размяшчаецца ў паўночна-заходняй частцы Брэсцкай вобласці і паўднёва-заходняй частцы Гродзенскай вобласці. Мяжуе з Ваўкавыскім узвышшам на поўначы, Баранавіцкай раўнінай на ўсходзе, Высокаўскай раўнінай і Брэсцкай нізінай на поўдні, Нараўска-Ясельдзінскай нізінай на захадзе. Дамінуюць водна-ледавіковыя ландшафты.
Геалогія
У тэктанічных адносінах тэрыторыя прымеркавана да паўночна-ўсходняй часткі Падляска-Брэсцкай упадзіны, заходніх схілаў Палескай седлавіны, Івацэвіцкага пахаванага выступу Беларускай антэклізы. Глыбіня залягання крышталічнага фундамента паніжаецца з поўначы на поўдзень ад 600 да 900 м і з усходу на захад ад 300 да 700 м.
Платформавы чахол прадстаўлены вендскімі і кембрыйскімі, сілурскімі і ардовікскімі, юрскімі і мелавымі, палеагенавымі і неагенавымі адкладамі. Зверху на палеаген-неагенавых пясках і глінах залягаюць антрапагенавыя ўтварэнні, магутнасць якіх змяняецца ад 60-100 да 200 м, павялічваецца ў паглыбленнях карэннага ложа. Асноўную частку разрэза антрапагена складаюць бярэзінскія, нараўскія, дняпроўскія, сожскія ледавіковыя і водна-ледавіковыя тоўшчы.
Рэльеф
Асноўную частку тэрыторыі займае спадзістахвалістая водна-ледавіковая раўніна, якая змяняецца на асобных участках марэнай. Краявыя грады з прылеглымі зандрамі раздзелены сістэмай скразных далін (на большай частцы затарфаваныя). На захадзе сустракаюцца камы і озы. Шырока прадстаўлены эолавыя грады і бугры.
Найбольш прыўзнята паўночная частка, міжрэччы Саломенкі і Правай Лясной, дзе размешчана максімальная адзнака (гара Грабоўская, 192 м). Ва ўсходнім напрамку вышыні паступова ўбываюць, за выключэннем крайняга паўночнага ўсходу, дзе максімальныя значэнні дасягаюць 189 м (Бронная гара).
Пашыраны краявыя ўтварэнні сожскага ўзросту па лініі Шарашова—Пружаны і Малеч—Бяроза—Бронная Гара. Выдзяляецца ледавіковы комплекс, аснову якога складае Пружанскі вуглавы масіў у міжрэччы Ясельды і Папярэчнай. Тут развіты ўзгорыста-градавы рэльеф з адноснымі перавышэннямі 10-15 м. У паўднёва-заходнім і паўднёва-ўсходнім напрамках ад яго адыходзяць галіны канцова-марэнных град. Заходняя ў выглядзе дугі цягнецца ад Шарашава ўздоўж левабярэжжа Левай Лясной, затым правабярэжжа Правай Лясной да гары Белавеж. Гэта акумулятыўная насыпная форма, у межах якой сустракаюцца камы і озы. Усходняя галіна адносіцца да тыпу напорных. Цэнтральную яе частку займае Бярозаўская гляцыядыслакацыя, што працягнулася на 30 км. Яна прымеркавана да ўзвышанай часткі ложа і мае лускавата-насоўную будову з удзелам дыслакаваных парод мелу, палеагену, антрапагену. Краявыя ледавіковыя ўтварэнні займаюць верхні гіпсаметрычны ўзровень да адзнак 170 м.
Сярэдні ярус рэльефу прадстаўлены марэннай раўнінай, што распасціраецца на паўночны захад ад Пружанаў. Паверхня спадзістахвалістая (адносныя перавышэнні складаюць каля 5 м), ускладняецца невялікімі тэрмакарставымі паніжэннямі. У паўднёвым напрамку цягнуцца водна-ледавіковыя раўніны, якія паніжаюцца да адзнак 155—150 м.
Неад’емным элементам рэльефу з’яўляюцца шматлікія лагчыны, якія расчляняюць паверхню раўнін і краявых град. Днішчы многіх з іх затарфаваныя, унаследаваныя сучаснымі рачнымі далінамі, рэчышчы якіх у большасці каналізаваныя. Шырыня лагчын звычайна каля 1,5 км, у месцах азёрападобных расшырэнняў да 2-3 км.
Гідраграфія
Па поўначы раёна праходзіць Балтыйска-Чарнаморскі водападзел. Тэрыторыя дрэнуецца рэкамі Нараў, Правая Лясная, Левая Лясная, Ясельда, каналамі Мухавец, Вінец і інш.
Рэкі Правая Лясная і Левая Лясная асвоілі маргінальную даліну, іх прытокі заклаліся па субсеквентных лагчынах. У плане рэкі ўтвараюць радыяльна-цэнтрабежны, у цэнтральнай частцы раёна паралельны рысунак гідрасеткі. Рачныя даліны адносяцца да тыпу поймавых.
Глебы і расліннасць
Пераважаюць дзярнова-падзолістыя глебы, у паніжэннях пашыраны тарфяна-балотныя і дзярнова-падзолістыя забалочаныя, па далінах рэк поймавыя (алювіяльныя) глебы.
Лясістасць каля 40 %. Распаўсюджаны хваёвыя і драбналістыя лясы; сустракаюцца дубровы з дамешкам хвоі, елкі, ясеня. На тэрыторыі раёна знаходзіцца Белавежская пушча.
Францішак Грышкевіч
Францішак Грышкевіч (/1906,, Сакольскага пав. Гродзенскай губ., цяпер Падляшскае ваяводства, Польшча — , , НКДБ) — беларускі паэт, публіцыст, перакладчык, педагог.
Біяграфія
Скончыў Віленскую беларускую гімназію (1926). Нелегальна перайшоў польска-чэшскую мяжу, паступіў на літаратурны факультэт Карлава ўніверсітэта(Прага), які скончыў у 1931 г. са ступенню доктара філасофіі. Дэбютаваў у друку ў 1924 г. Публікаваўся ў газетах «Беларуская крыніца», «Сялянская ніва», часопісах «Студэнцкая думка», «Родныя гоні», «Іскры Скарыны», «Крыгалом», «Беларускі летапіс», «Przagląd Wileński». Перакладаў з чэшскай, нямецкай, сербахарвацкай, украінскай, славенскай моў. У Празе актыўна супрацоўнічаў з часопісам «Slovanský přehled», рэцэнзаваў у ім мінскія выданні.
Вярнуўся ў Вільню. Служыў у польскім войску. Потым быў без працы. Пасля ўступлення савецкіх войск у Вільню супрацоўнічаў з новай уладай; пісаў для газет ; у 1940 годзе загадваў беларускімі школамі Віленскай школьнай акругі. Падчас нямецкай акупацыі працаваў дырэктарам Віленскай беларускай гімназіі (1941—1944). Удзельнічаў у 2-м Усебеларускім кангрэсе (чэрвень 1944), за што, пасля ўступлення ў Вільню Чырвонай Арміі, быў арыштаваны ў ліпні 1944 г. Прывезены ў Мінск, дзе, паводле ўскосных сведчанняў, скончыў жыццё самагубствам.
Творчасць
Друкаваўся з 1924 г. Найлепшыя вершы пазначаны тонкім лірызмам, філасафічнасцю, у некаторых матывы песімізму (зборнік «Веснавыя мелодыі», 1927). Пісаў апавяданні («Куцця ў чужыне», «У калядны вечар»), выступаў як крытык, прапагандыст беларускай літаратуры ў Чэхаславакіі («Беларускае літаратурнае творства ў расейскім перакладзе», 1927; «Кароткі агляд дзеі ўкраінскае літаратуры», «Літаратурныя запіскі», 1928; рэцэнзіі на кнігі паэзіі і прозы В. Адважнага, Н. Арсенневай, М. Багдановіча, М. Зарэцкага, Х. Ільяшэвіча, Я. Коласа, Р. Мурашкі, К. Чорнага і інш.). Аўтар публіцыстычных артыкулаў «Каталіцкая місія на Беларусі» (1925), «Наш вечны сон» (1926), «Аб паходжанні нашае мовы» (1928), «У лабірынце маладое беларускае думкі» (1931). Пераклаў на беларускую мову паасобныя творы І. В. Гётэ, О. Жупанчыча, І. Франко і інш.
Джыбуці
Джыбу́ці (جيبوتي, Djibouti), Рэспу́бліка Джыбу́ці (جمهورية جيبوتي, République de Djibouti) — краіна на паўночным усходзе Афрыкі, мае выхад да Індыйскага акіяна. Мяжуе з Самалі, Эфіопіяй і Эрытрэяй. Сталіца — горад Джыбуці.
Дакаланіяльны перыяд
Тэрыторыю сучаснага Джыбуці шмат стагоддзяў засялялі плямёны афараў і ісаў, якія мелі моцныя гандлёвыя сувязі з арабамі. Ад арабаў у краіну пранік іслам, які стаў дзяржаўнай рэлігіяй. З 1285 да 1415 гг. тэрыторыя Джыбуці была часткай мусульманскага дзяржаўнага ўтварэння султанат Іфат.
Каланіяльны перыяд
У другой палове ХІХ ст. тэрыторыяй, якая прылягае да Адэнскага заліва, зацікавіліся французы. У 1880-я гг. яны стварылі тут свой пратэктарат — Французскі бераг Самалі, якое паступова стала адной з французскіх калоній у Афрыцы.
У 1947 г. калонія атрымала статус заморскай тэрыторыі Францыі, а ў 1956 г. — частковую аўтаномію. У ходзе рэферэндуму 1967 г. 60,6% насельніцтва выказалася за аўтаномію ў рамках Французскай Рэспублікі і краіна з чэрвеня 1967 г. стала афіцыйна называцца «Французскія тэрыторыі афараў і іса». У 1970-я ў краіне і за мяжой узнік моцны незалежніцкі рух сярод іса, дыскрымінаваных французамі на карысць афараў. У 1972 г. была створана Афрыканская народная ліга. У эміграцыі дзейнічалі незалежніцкія партыі, у т.л. тыя, што выступалі за аб'яднанне з Самалі ці Эфіопіяй.
Незалежнасць
8 мая 1977 г. тэрыторыя атрымала незалежнасць змяніўшы назву на Рэспубліка Джыбуці; ролю канстытуцыі ў краіне выконвалі «арганічныя законы». Краіну ўзначаліў Хасан Гулед Аптыдон. Прадпрымаліся спробы падтрымання этнічнага балансу паміж іса і афарамі (за першыя два гады незалежнасці тройчы мяняўся склад урада). У сакавіку 1979 г. на базе Афрыканскай народнай лігі за незалежнасць была створана партыя Народны рух за прагрэс на чале з Х. Г. Аптыдонам. Пасля яго пераабрання ў 1981 г. на безальтэрнатыўнай аснове ў краіне ўсталяваўся аўтарытарны аднапартыйны рэжым.
Унутрыпалітычная напружанасць у 1990 — 1992 гг. выклікала сутыкненні кланава-племянных інтарэсаў афараў і іса. Афарская апазіцыя стварыла Фронт за аднаўленне адзінства і дэмакратыі (ФААД) і разгарнула антыўрадавае ўзброеннае супраціўленне. У чэрвені 1992 г. Фронт разам з іншымі апазіцыйнымі партыямі і рухамі, у т.л. прадстаўнікамі інтарэсаў іса, утварылі Аб'яднаны фронт апазіцыі. У 1992 г. на рэферэндуме 98,1% прагаласавала за Канстытуцыю Джыбуці. На прэзідэнцкіх выбарах 1993 г. у чарговы раз перамогу атрымаў Х. Г. Аптыдон. У 1994 г. ўзброеныя сутыкненні скончыліся мірнай дамовай. Урад прызнаў ФААД легальнай палітычнай сілай. Умеранае крыло кіраўніцтва ФААД на парламенцкіх выбарах 1997 г. выступіла ў адзінай кааліцыі з кіруючай партыяй «Народны рух за прагрэс». Але радыкальная крыло ФААД працягвала ўзброеннае выступленне да мая 2001 г., калі з імі была таксама падпісана мірная дамова.
У 1999 г. пераемник Х. Г. Аптыдона Ісмаіл Амар Геле, атрымаўшы на прэзідэнцкіх выбарах 74% галасоў, быў абраны на шасцігадовы тэрмін прэзідэнцтва.
Палітыка
Джыбуці — парламенцкая рэспубліка, з моцнай прэзідэнцкай уладай. Кіруецца згодна з канстытуцыяй, прынятай у 1992 годзе. Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт, які выбіраецца на ўсеагульных выбарах на шасцігадовы тэрмін. Выканаўчая ўлада належыць прэм’ер-міністру і ўраду, якія назначаюцца прэзідэнтам. Заканадаўчая ўлада належыць аднапалатнаму парламенту, які складаецца з 65 дэпутатаў, выбраных на пяцігадовы тэрмін.
Дазволена дзейнасць толькі адной партыі — Народны рух на карысць развіцця, якая кіруе краінай з моманту атрымання Джыбуці незалежнасці ў 1977 г.
Адміністрацыйны падзел
Джыбуці падзелена на 5 акругаў і адзін горад прыроўнены да акругі, якія ў сваю чаргу дзеляцца на 15 раёнаў.
Эканоміка
Джыбуці — гэта бедная, слабаразвітая краіна. Атрымлівае замежную дапамогу з боку Францыі і Саудаўскай Аравіі. Асновай эканомікі застаюцца транзітныя паслугі, за якія краіна атрымлівае значныя грошы дзякуючы свайму зручнаму размяшчэнню. Значная частка эканомікі гэта сельская гаспадарка, у якой заняты 80 % працаздольнага насельніцтва.
Насельніцтва
Насельніцтва краіны складаецца ў асноўным з двух этнічных груп: ісы (самалійцы) — 60 % і афары — 35 %. Астатнія 5 % гэта нашчадкі еўрапейцаў, у асноўным французаў і італьянцаў. У пачатку 90-х гадоў паміж афрамі і ісамі ўзніклі ўзброеныя сутыкненні, якія паступова перараслі ў грамадзянскую вайну.
Асноўнай рэлігіяй з'яўляецца іслам (гл. іслам у Джыбуці), хрысціянства распаўсюджана сярод еўрапейцаў (гл. хрысціянства ў Джыбуці). Нягледзячы на тое, што афіцыйнымі мовамі з'яўляюцца французская і арабская, у штодзённым жыцці часта выкарыстоўваецца яшчэ і самалійская і афарская мовы. Акрамя сталіцы гарадское насельніцтва сканцэнтравана ў горадзе Арта.
Беларуска-джыбуційскія адносіны
26 жніўня 2013 года ў Пасольстве Беларусі ў Парыжы адбылося падпісанне Сумеснага камюніке аб устанаўленні дыпламатычных адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Джыбуці. Рэспубліка Джыбуці стала 184-й дзяржавай у спісе краін, з якімі Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны.
Тбіліская дзяржаўная кансерваторыя імя Вано Сараджышвілі
Тбіліская дзяржаўная кансерваторыя імя Вано Сараджышвілі — грузінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам кансерваторыі і з сядзібай у горадзе Тбілісі.
Гісторыя
Тбіліская кансерваторыя была заснавана 1 мая 1917 года. Пазней у тым жа годзе яна была афіцыйна прызнана Расійскім музычным таварыствам як кансерваторыя. Канкуруючая кансерваторыя таксама была заснавана ў 1921 годзе Д. Аракішвілі, і толькі ў 1924 годзе савецкі ўрад вырашыў сітуацыю на карысць першапачатковай установы. З 1947 года яна носіць імя грузінскага спевака, тэнара Вано Сараджышвілі.
У розны час Тбіліскую дзяржаўную кансерваторыю ўзначальвалі выбітныя грузінскія і рускія музыканты, сярод якіх Мікалай Нікалаеў (1917-1918), Мікалай Чарапнін (1919-1922), Тамара Вахвахішвілі (1921-1923), Міхаіл Іпалітаў-Іваноў (1924-1925), Закарыя Паліяшвілі (1918-1919; 1922-1923; 1930-1931), Дзмітрый Аракішвілі (1926-1929), Атар Тактакішвілі (1962-1964), Сулхан Цынцадзэ (1965-1984), Надар Габунія (1984-2000), Манана Даіджашвілі (2000-2012) і Рэсо Кікнадзэ (2012-2019). Цяперашні рэктар - Нана Шарыкадзэ.
Сярод выбітных выпускнікоў кансерваторыі: кампазітары Гія Канчэлі і С. Насідзэ, дырыжор Янсуг Кахідзэ, этнамузыказнаўца і музыказнаўца-эвалюцыяніст Джозэф Джарданія, музыкі Элісо Вірсаладзэ, Дзмітрый Башкіраў, Леў Уласенка, Тамар Габарашвілі, Рэгіна Гургенян, Аляксандр Торадзэ, Марынэ Іашвілі, Аляксандр Карсантыя, Георгій Лацо, Зураб Анджапарыдзэ, Яно Алібегашвілі, Ладо Атанелі, Тамара Ачба і іншыя.
Касіядор
Касіядор Сенатар (Cassiodorus Senator; каля 490 — каля 583) — старажытнарымскі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік.
Жыццяпіс
Касіядор нарадзіўся ў радавым маёнтку Сцылацыум (Scyllacium) у паўднёва-ўсходняй Італіі каля 490 года. Ён атрымаў адукацыю ў галіне філасофіі і рыторыкі, як і належыць нашчадку знатнага сямейства. Каля 511 паступіў на пасаду квестара (каралеўскага сакратара) пры двары караля остготаў Тэадорыха Вялікага ў Равене. У 523 прызначаны на пасаду магістра афіцый, такім чынам узначаліўшы дзяржаўную адміністрацыю. З 533 да 537 займаў ключавую пасаду прэфекта прэторыя.
Касіядор задакументаваў сваю кар'еру на дзяржаўнай службе ў аб'ёмных «Варыях» (Variae), якія ўяўляюць сабой збор лістоў і афіцыйных дакументаў, напісаных ім ад імя вышэйшых кіраўнікоў дзяржавы остготаў.
Адной з найбольш важных прац Касіядора былі «Інстытуцыі» (Institutiones), дапаможнік для навучання ў манастырскіх установах, у якім аўтар робіць акцэнт на інтэлектуальным развіцці. Гэты энцыклапедычны збор сакральных і свецкіх ведаў складаецца з дзвюх частак. Першая прысвечана інтэрпрэтацыі Бібліі, жыццю і працам айцоў Царквы, другая ўяўляе сабой дапаможнік у вывучэнні сямі свабодных мастацтваў.
Свабода (Пухавіцкі раён)
Свабо́да (, Свобода) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Турынскага сельсавета. Вёска Свабода месціцца на беразе ракі Свіслач.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
Да вайны на рацэ стаяў млын, дзейнічала пільня.
Вёску наведваў пісьменьнік Янка Маўр.