cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кобальтавыя ўгнаенні
Выкарыстанне
Кобальтавыя ўгнаенні выкарыстоўваюць у выглядзе 0,05-0.1%-нага раствора сульфату або хларыду Co для некаранёвых падкормаў раслін і перадпасяўной апрацоўкі насення. Для ўнясення ў глебу перспектыўныя ўгнаенні: нітраамафоска (17 % N, 17 % P2O5, 17 % Да2O, 0,05 % Co), падвойны суперфасфат (43-46 % P2O5, 0,1 % Co) і інш., у якія на стадыі іх падрыхтоўкі ўводзяць кобальт-змяшчаюць дабаўкі (адпрацаваныя каталізатары, шламы, дзындры і т . п.) альбо CoSO4·7Н2O з наступным грануляваннем атрыманых прадуктаў.
Прымяненне
Ужываюць кобальтавыя ўгнаенні на дзярнова-падзолістых і балотных глебах пры вырошчванні бабовых, лёну, канопляў, цукровых буракоў, ячменю, азімага жыта і інш. культур. Дозы ўнясення складаюць (у пераліку на Co): у глебу з макроўгнаеннямі 0,2-1,0 кг/га, для некаранёвых падкормаў 0,1-0,2 кг/га, для перадпасяўной апрацоўкі насення 0,05-0,15 кг/ц.
Лісуны
Назву Лісуны́ маюць:
Касцёл святога Антонія і кляштар дамініканцаў (Друя)
Касцёл святога Антонія i кляштар дамініканцаў існаваў у Друі ў другой палове XVIII — пачатку XX ст.
Гісторыя
Фундаваны ў 1706 годзе (паводле іншых звестак, у 1690) браслаўскім падчашым П. А. Качаноўскім. У 1765—1773 гг. паводле праекта італьянскага архітэктара А. Парака створаны мураваны кляштарны комплекс дамініканцаў у стылі позняга барока. Ён складаўся з касцёла св. Антонія (асвячоны ў 1767 годзе біскупам-суфраганам Ф. Тавянскім) і келейнага корпуса. Кляштар скасаваныў 1832 годзе. У 1839 г. яго будынкі перададзены праваслаўнаму ведамству. Спустошаныя будынкі ў канцы ХІХ ст. сталі разбіраць на цэглу. У 1909 г. касцёл узарваны.
Архітэктура
Уяўляў сабой трохнефную дзвюхвежавую базіліку з трансептам і прэсбітэрыем, завершаным паўкруглай апсідай. Вышыня касцёлу 35 м, шырыня сярэдняга нефа 9,5 м. Трансепт і сярэдні неф мелі аднолькавую вышыню і значна большыя памеры, чым бакавыя нефы, былі перакрыты крыжовымі скляпеннямі на папружных арках. Над сяродкрыжжам — купал. Бакавыя фасады члянёныя лапаткамі. Галоўны фасад дэкарыраваны пілястрамі, масіўнымі карнізамі, фігурнымі валютамі. У дэкоры ўваходнага парталу і інтэр'ераў выкарыстаны арнамент стылю ракако. На восі галоўнага ўваходу была фігурная каменная брама.
Іосіф Саламонавіч Фрыдман
Іосіф Саламонавіч Фрыдман ( — ) — беларускі інжынер-будаўнік.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1939 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Член КПСС з 1943 года. З 1954 па 1974 г. працаваў галоўным інжынерам Белпрампраекта, выкладаў у Беларускім тэхналагічным і Беларускім політэхнічным інстытутах.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1960 года.
Творчасць
Удзельнічаў у стварэнні праектаў Віцебскага прамвузла, заводаў гадзіннікавага, аўтаматычных ліній, лічыльных машын, шасцерняў, халадзільнікаў, паліграфкамбіната, стадыёна «Дынама» ў Мінску, дывановага камбіната і электралямпавага завода ў Брэсце (1954—1974).
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі (1949), «Знак Пашаны» (1966), медалямі. Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1954). Прэмія Савета Міністраў СССР (1971) за праект Усходняга прамысловага раёна Віцебска.
Званочкавыя
Званочкавыя (Campanulaceae) — сямейства кветкавых раслін.
Апісанне
Гэта шматгадовыя травы, радзей паўхмызнякі. Лісце пачарговае, цэльныя, не маюць прылісткаў. Суквецці звычайна з канечнай кветкай. Кветкі правільныя, двухполыя, з пяцічленнымі чашачкай, вяночкам, андрацэем і, рэдка, гінецэем. Іншы раз лік лісточкаў калякветніка меншы (3—4) ці большы (6—10). Вяночак званочкавы, лейкападобны ці звонападобны. У некаторых раслін вяночак да асновы раздзельны, а іншы раз долі яго застаюцца злучанымі наверсе (віды роду ). Тычынкавыя ніці свабодныя ад вяночка, радзей зрастаюцца з яго асновай, у ніжняй частцы часта пашыраны. Пыльнікі свабодныя, але бываюць злучанымі (склеенымі) ў трубку па ўсёй даўжыні ці толькі ў ніжняй частцы.
Завязь ніжняя (радзей паўніжняя), звычайна 2—5-гняздовая, з многімі семязачаткамі ў кожным гняздзе, часцей на тоўстых плацэнтах. Слупок з трохраздзельным (двух- ці шматраздзельным) рыльцам. Вакол асновы слупка часта развіты нектаравыдзяляльны орган (дыск) у выглядзе кальца і рыльцам, часта раздзельным. Плады — каробачкі, радзей ягады. Насенне з эндаспермам.
Пашырэнне
Сямейства ўтрымлівае каля 90 родаў і больш за 2 000 відаў у нетрапічных абласцях Паўночнага паўшар’я, асабліва ў Міжземнамор’і. Вельмі нешматлікая ў тропіках, асабліва ў горных раёнах. На тэрыторыі Беларусі — 4 роды і 15 відаў.
Асаблівасці біялогіі
Званочкавыя — энтамафільныя і амаль усе пратаандрычныя. Пылок вызваляецца з пыльнікаў яшчэ да раскрыцця кветкі і адкладаецца на слупку і на знешняй паверхні яшчэ не адышоўшых лопасцей рыльца песціка, пакрытага валаскамі ці клейкай вадкасцю. Пасля раскрыцця кветкі пыльнікі ападаюць ці вянуць. Калі яны вянуць, дык тычынкавыя ніці скарачаюцца ці загібаюцца наверх. Насякомыя такім чынам атрымліваюць свабодны доступ да нектару, што выдзеліўся на дно кветкі. Пры гэтым яны пакрываюцца пылком. Пасля гэтай «мужчынскай» фазы цвіцення надыходзіць наступная, «жаночая»: слупок падаўжаецца і лопасці рыльца разыходзяцца, дзякуючы чаму ўспрымальная пылок паверхня слупка становіцца даступнай для апылення.
Калі не адбылося перакрыжаванае апыленне, то далейшыя разрастанне і згібанне лопасцей рыльца забяспечваюць апыленне рэшткамі пылку той жа кветкі.
Лучынец
Лучы́нец — ручай у Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, прыток канала, які ўпадае справа ў канал Бычок. Даўжыня 6,8 км. Пачынаецца за 1,7 км на поўнач, вусце за 7 км на поўнач ад вёскі Іванава Слабада. Цячэ па лясістай мясцовасці ў межах нацыянальнага парка «Прыпяцкі». Рэчышча на працягу 2 км уверх ад вусця каналізаванае.
Сцяг крумкача
Сцяг крумкача (стар.-ісл. hrafnsmerki) — трохвугольны сцяг з выявай чорнага крумкача, пад якім плавалі ваенныя караблі вікінгаў. Яго падымалі падчас набегаў, каб усяліць жах у праціўніка. Аналагічную функцыю пазней выконваў пірацкі сцяг з чэрапам і касцьмі.
Пад сцягам з выявай крумкача ваяваў у бітве пры Стамфард-Брыджы нарвежскі кароль Харальд Суровы. Пад такім жа сцягам ішлі ў бой воіны Кнуда Вялікага. Калі сцяг не вісеў, а трапятаў на ветры, гэта, як лічылася, прадвяшчала перамогу.
Лісаўшчына
Назву Лісаўшчына маюць:
Альбрэхтаўскі сельсавет
Альбрэ́хтаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расонскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Цэнтр — гарадскі пасёлак Расоны (не ўваходзіць у склад).
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Расонскага раёна Полацкай акругі БССР. Цэнтр — маёнтак Альбрэхтава. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Расонскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Расоны. З 20 верасня 1944 года сельсавет у Расонскім раёне Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Альбрэхтава. 16 верасня 1957 года да сельсавета далучана частка скасаванага Дзмітраўскага сельсавета (4 населеныя пункты: Глаты, Двор Чарэпіта, Фаміно і Чарэпіта). 7 красавіка 1958 года скасаваны, населеныя пункты перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Расонскага пассавета.
16 лютага 1996 года цэнтр Бірузоўскага сельсавета перанесены ў вёску Альбрэхтава, сельсавет перайменаваны ў Альбрэхтаўскі. 23 чэрвеня 2005 года ў склад сельсавета перададзены частка тэрыторыі Краснапольскага сельсавета агульнай плошчай 13 819 гектараў (у тым ліку 12 населеных пунктаў: Байдзіна 1, Гарадзішча, Горы, Дворышча, Жалезнікі, Казлы, Красты, Пакоціна, Прудок, Рудня, Рум і Трыполле). 29 верасня 2010 года на тэрыторыі сельсавета ўтвораны хутар Себяжок. Пасля 2010 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Бірузова, а 26 лістапада 2018 года — у гарадскі пасёлак Расоны.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1027 чалавек, з іх 88,2 % — беларусы, 10,8 % — рускія, 0,6 % — украінцы.
Ван Аньшы
Ван Аньшы, ці Ван Цзэфу (1021—1086) — дзяржаўны дзеяч Кітая, вучоны, пісьменнік.
У 1069 саветнік пры двары, у 1070—74 і 1075—76 — 1-ы міністр. Увёў новы кадастр з мэтай упарадкавання падатковай сістэмы, дзяржаўнага крэдытавання сялян пад ураджай, рэкруцкі набор, спрабаваў рэгуляваць рыначныя цэны. Рэформы адпавядалі інтарэсам дробных і сярэдніх памешчыкаў, часткова сялян. У выніку супрацьстаяння буйных феадалаў большая частка рэформ Ван Аньшы ў 1085 была скасавана.
Аўтар прац па тэалогіі, гісторыі кітайскай літаратуры.
Кізілакветныя
Кізілакветныя (Cornales) — парадак кветкавых раслін.
Дрэвы ці хмызнякі, рэдка паўхмызнякі. Лісты чарговыя ці процілеглыя, простыя, цэльныя, суцэльнакрайныя ці, іншы раз, зубчастыя, без прылісткаў ці, вельмі рэдка, з ападальнымі прылісткамі. Кветкі дробныя, сабраныя ў рознага роду верхакветныя суквецці, звычайна двухполыя, актына-морфныя, цыклічныя, 4-членныя, радзей 5-членныя, звычайна з адным кругам тычынак. Долі чашачкі моцна рэдукаваныя, рэдка зусім адсутнічаюць. Гінецэй большай часткай з 2 пладалісцікаў, рэдка пладалісцікаў больш, з адным вісячым семязачаткам у кожным гняздзе. Завязь ніжняя. Характэрна наяўнасць нектарнага дыска. Плады звычайна касцянкападобныя, радзей ягады.
Беластоцкі абласны камітэт КП(б)Б
Беласто́цкі абласны́ камітэ́т Камуністы́чнай па́ртыі Белару́сі — орган кіравання Беластоцкай абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1939—1944 гады).
Гісторыя
Беластоцкая вобласць утворана 4 снежня 1939 года на тэрыторыі дзевяці паветаў былога Беластоцкага ваяводства Польшчы, далучанага да СССР у верасні 1939 года. Цэнтр — горад Беласток.
Альфрэд Рэдль
Альфрэд Рэдль (Alfred Redl;, , Аўстра-Венгрыя — , , Аўстра-Венгрыя) — аўстрыйскі афіцэр контрразведкі, начальнік агентурнага аддзялення выведальнага бюро генеральнага штаба, палкоўнік, начальнік штаба 8-га пражскага ваеннага корпуса, родам з Львова. Кіраваў ваеннай контрразведкай Аўстра-Венгрыі напярэдадні Першай сусветнай вайны, славіўся ўкараненнем у выведвальную практыку перадавых тэхнічных сродкаў, аднак у гісторыю шпіянажу ўвайшоў як адзін з самых цынічных падвойных агентаў.
У 1903 годзе Рэдль быў завербаваны варшаўскім аддзяленнем расійскай разведкі пад пагрозай агалоскі яго гомасексуальных сувязяў. На працягу дзесяці гадоў выдаваў расійскаму камандаванню аўстрыйскіх агентаў у Пецярбургу, а таксама перадаў план аўстрыйскага ўварвання ў Сербію. Гэтыя дзеянні дазволілі сербам з поспехам супрацьстаяць аўстрыйцам на пачатковым этапе сусветнай вайны (да паўмільёна забітых з аўстрыйскага боку).
Пасля сыходу з контрразведкі быў выпадкова выкрыты сваім былым падначаленым, які адсочваў размеркаванне ценявых фінансавых патокаў, якія накіроўваліся з Расіі ў Вену. Яго выдала дробязь — забыты ў таксі футляр ад складанага ножыка. Асцерагаючыся выкрыцця і быўшы цяжка хворым на сіфіліс, Рэдліх застрэліўся. Імператар Франц Іосіф быў шакаваны гэтай падзеяй, а ў венгерскай прэсе гэты інцыдэнт справакаваў буру абурэння адсутнасцю патрыятызму і распушчанасці нораваў венскіх ваенных.
Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын
Вышэйшая ліга Беларусі — гэта нацыянальная жаночая ліга Беларусі па валейболе, першы розыгрыш адбыўся ў сезоне 1992/1993 года, які выйграл мінскі «Камунальнік».
Першая бітва пры Сент-Олбансе
Першая бітва пры Сент-Олбансе — першая бітва вайны Пунсовай і Белай ружы, якая адбылася 22 мая 1455 года ў горадзе Сент-Олбанс, за 22 мілі (35 км) на поўнач ад Лондана. Рычард, герцаг Ёркскі і яго саюзнік Рычард, граф Уорык змагаліся з Ланкастэрамі пад камандаваннем Эдмунда, герцага Сомерсета, забітага ў гэтай бітве. Ланкастэры абараняліся на барыкадах на працягу гадзіны, пакуль граф Уорык не зайшоў ім у фланг. Акрамя Сомерсета, у бітве загінулі выдатныя прадстаўнікі партыі Ланкастэраў: Томас, лорд Кліфард, і Генры Персі, 2-і граф Нартумберленд. Хамфры Стафард, спадчыннік герцага Бэкінгема, быў цяжка паранены. Ёрк захапіў у палон караля Генрыха VI і прызначыў сябе канстэблем Англіі.
Псілот
Псілот (Psilotum) — род споравых раслін сямейства псілотавых.
Прадстаўлены 4 відамі, якія шырока распаўсюджаны ў тропіках і субтропіках абодвух паўшар'яў. Спарафіт у надземнай частцы дыхатамічна разгалінаваны, з дробнымі лускападобнымі вырастамі. У падземнай частцы — карэнішчападобны рызамоід са шматлікімі рызоідамі і эндатрофнай мікарызай. У псілота цэнтральны цыліндр — актынастэла. У спарангіях на канцах кароткіх галінак утвараюцца аднолькавыя споры. Пры прарастанні яны ўтвараюць двухполы гаметафіт, які развіваецца ў сімбіёзе з гіфамі грыба. Сперматазоіды псілота мнагажгуцікавыя. Малады спарафіт жывіцца за кошт гаметафіта. Пазней ён жыве самастойна. Плоскае ці трохграннае сцябло псілота дасягае вышыні 20-100 см.
Мермнады
Мермнады (Mermnadae, каля 680 г. да н.э.—546 г. да н.э.) — дынастыя валадароў Старажытнай Лідыі.
Найбольшага поспеху дасягнулі апошнія валадары Аліят II і Кроз, якія заваявалі ўвесь захад Малой Азіі. Пасля заняпаду Асірыі, Аліят II здолеў у 585 г. да н.э. спыніць экспансію новай краіны-гегемона Мідыі на захад. Аднак спроба Кроза прасунуцца за раку Галіс выклікала вайну з персідскім уладаром Кірам Вялікім і прывяла да заваявання Лідыі персамі.
Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2014
Адкрыты чэмпіянат Францыі 2014 (French Open 2014, таксама вядомы як Roland Garros 2014) — прафесійны турнір Вялікага шлема па тэнісе, які праходзіў з 25 мая па 8 чэрвеня 2014 года на Stade Roland Garros, у Парыжы, Францыя. Турнір стаў 113-м розыгрышам адкрытага чэмпіянату Францыі, які быў заснаваны ў 1891 годзе пад назвай «чэмпіянат Францыі» (French Championships 2014). Прызавы фонд турніру склаў €25,018,900.
Пераможцам турніру стаў Рафаэль Надаль, які перамог на адкрытым чэмпіянаце Францыі ў дзявяты раз.
Сезон 2013 ФК Нафтан
У 2013-м годзе футбольны клуб «Нафтан» з Наваполацка прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах:
Ігракі
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Заўвагі
Прыйшлі ў клуб
* З арэнды
** У арэнду
Пакінулі клуб
** У арэнду
Прыйшлі ў клуб
* У арэнду
Пакінулі клуб
** З арэнды
Еўрапейскі тур PTC 2015/2016 – Этап 3 (снукер)
Пераможцам турніру стаў 44-гадовы Роры Мак-Лаўд, які перайграў на сваім шляху да тытула Крэйга Стэдмэна (4:2), Джэймі Джонса (4:3), Марка Кінга (4:3), Бена Вуластана (4:1), Марка Дэвіса ў чвэрцьфінале (4:3), Майка Дана ў паўфінальным матчы (4:1) і кітайца Цяня Пэнфэя ў фінальным паядынку з лікам 4:2. Гэтая перамога стала другім прафесійным тытулам чарнаскурага снукерыста, які займаў 61-е месца ў рэйтынгу да турніру, пасля перамогі на кваліфікацыйным турніры да Мастэрс 2010 года і першым выйграным турнірам з рэйтынгавымі ачкамі ў кар'еры прадстаўніка Англіі.
Прызавыя грошы
Прызавы фонд турніру склаў €125,000, як і на ўсіх астатніх турнірах серыі PTC 2015/2016, якія праходзілі ў Еўропе. Пераможца спаборніцтва атрымаў €25,000.
Серыі, вышэйшыя за 50 ачкоў
Лідарам па колькасці соценных серый стаў Роберт Мілкінс, які зрабіў 4 сэнчуры-брэйкі. Па колькасці серый «50+» лідарам стаў паўфіналіст турніру Дэвід Гілберт, які аформіў 15 паўсоценных брэйкаў. Фіналіст спаборніцтва Цянь Пэнфэй выканаў 13 серый за 50 балаў. Найвышэйшы брэйк на спаборніцтве ў 141 бал здзейсніў Сцюарт Кэрынгтан у матчы першага раўнда супраць Роса Хігінса.
Ніжэй прадстаўлены ўдзельнікі, упарадкаваныя па іх найвышэйшай серыі на турніры. Насупраць пералічаны ўсе соценныя і паўсоценныя брэйкі кожнага гульца.
Змены ў рэйтынгу
У табліцы прадстаўлены змены ў сусветным рэйтынгу ў рамках топ-64 пад дзеяннем вынікаў адкрытага чэмпіянату Рура 2015.
Тмезіптэрыс
Тмезіптэрыс (Tmesipteris) — род споравых раслін сямейства псілотавых.
Уключае каля 10 відаў, распаўсюджаных на астравах Палінезіі, Новай Зеландыі, Аўстраліі з працягам да Філіпінскіх астравоў. Расце як эпіфіт на дрэвападобных папарацях, сагаўніках, пальмах і іншых раслінах, а таксама як наземная расліна на перагнойнай глебе, у шчылінах скал.
Карані адсутнічаюць. Падземныя органы ўяўляюць больш ці менш дыхатамічна разгалінаваныя і даволі доўгія (да 1 м і болей) карэнішчападобныя ўтварэнні, якія ў адрозненне ад сапраўдных карэнішчаў пазбаўлены якіх-небудзь лусак, але пакрыты рызоідамі. Яны марфалагічна адпавядаюць рызамоідам рыніяфіта. У клетках вонкавай кары ўтрымліваюцца гіфы (эндатрофная мікарыза).
У надземнай частцы сцёблы дыхатамічна разгаліноўваюцца і маюць на паверхні развітыя лускападобныя прыдаткі.
Бабруйскі абласны камітэт КПБ
Бабру́йскі абласны́ камітэ́т Камуністы́чнай па́ртыі Белару́сі — орган кіравання Бабруйскай абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1944—1954 гады).
Гісторыя
Бабруйская вобласць утворана 20 верасня 1944 года з раёнаў Магілёўскай, Мінскай і Палескай абласцей. Цэнтр — Бабруйск.
У 1954 годзе вобласць была ліквідаваная, яе раёны ўвайшлі ў склад Магілёўскай, Гомельскай і Мінскай абласцей.
Граф Чэстэр
Гісторыя тытула
Узнікненне тытула звязана з фарміраваннем у 1071 годзе велізарнага зямельнага ўладання ў паўночнай частцыя англа-валійскай граніцы. Гэта тэрыторыя была выведзена з судова-адміністрацыйнай сістэмы каралеўства і ўтварыла паўаўтаномную марку, якая стала найважнейшым звяном у арганізацыі абарончай сістэмы на мяжы з Уэльсам. Чэшыр, такім чынам, стаў адным з трох палацінатаў сярэдневяковай Англіі. Графы Чэстэра дзякуючы сваім выключным судовым правам, велічыні і кампактнасці зямельных уладанняў былі аднымі з найбольш магутных магнатаў каралеўства. Аднак пасля смерці ў 1237 г. апошняга графа Чэстэра, тытул вярнуўся ў распараджэнне англійскай кароны. У 1254 г. кароль Генрых III перадаў марку свайму сыну Эдуарду (праўда, без тытула), які, пасля таго як стаў каралём, у 1301 г. прысвоіў тытул графа Чэстэр ужо свайму спадчынніку Эдуарду II. Да гэтага часу палацінат Чэстэр уключаў апроч уласна графства Чэшыр яшчэ заваяванае паўночнавалійскае графства Флінтшыр.
Чэстар, які перайшоў у рукі англійскага караля, стаў галоўнай базай для арганізацыі ў канцы XIII стагоддзя ваенных кампаній па заваяванні Уэльса, што завяршыліся ў 1284 г. яго далучэннем да Англіі. Нягледзячы на страту значэння прыгранічнай маркі пасля заваявання Уэльса, Чэстэр працягваў захоўваць асобы статус да пачатку XVI стагоддзя, калі ў рамках рэфармавання каралём Генрыхам VIII сістэмы кіравання валійскімі маркамі ў 1536 г. прывілеі Чэстэрскага графства былі скасаваны, а самі яго землі ўвайшлі ў склад каралеўскага дамена.
Тытул графа Чэстэра з 1301 г. заўсёды перадаваўся спадчынніку англійскай кароны, прынцу Уэльскаму. У адрозненне ад тытула герцага Корнуальскага, граф Чэстэр не з'яўляецца званнем, екое прысвойваецца з моманту нараджэння спадчынніка, а патрабуе асобага прысвячэння. Так, Чарльзу, дзеючаму прынцу Уэльскаму, тытул графа Чэстэра быў падараваны 26 ліпеня 1958 года, адначасова з тытуламі прынца Уэльскага і графа Карыка.
Пазнейшыя графы Чэстэр
Пасля 1301 г. тытул графа Чэстэра прысвойваўся выключна прынцам Уэльскім, спадчыннікам прастола Англіі (пазней — Вялікабрытаніі). Спіс наступных графаў Чэстэр гл. у артыкуле Прынц Уэльскі.
Вікіданыя
Вікіданыя (Wikidata) — сумесна рэдагаваная база ведаў, створаная Фондам Вікімедыя. Яна выкарыстоўваецца для забеспячэння цэнтралізаванага захоўвання даных, якія могуць утрымлівацца ў артыкулах Вікіпедыі — напрыклад, інтэрвікі-спасылак або статыстычнай інфармацыі: дат нараджэння, колькасці насельніцтва і да т. п.
Гісторыя
Рэалізацыя праекта афіцыйна разбіта на тры этапы:
Сілы Ван-дэр-Ваальса
Сілы Ван-дэр-Ваальса — сілы ўзаемадзеяння паміж электрычна нейтральнымі малекуламі ці атамамі.
Маюць электрычную прыроду. Складаюцца з сіл адштурхоўвання і прыцяжэння: на вельмі малых адлегласцях паміж малекуламі дзейнічаюць сілы адштурхоўвання, якія з павелічэннем адлегласці змяняюцца сіламі прыцяжэння.
Ван-дэр-ваальсавы сілы вызначаюць існаванне вадкасцей і малекулярных крышталёў, адрозненне рэальных газаў ад ідэальных; праяўляюцца ў розных фізічных з'явах.
Ватуцін
Ватуцін — прозвішча.
1955 год у гісторыі кіно
1955 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Сусветная прэмія саўндтрэкаў за прыжыццёвыя дасягненні
Сусве́тная прэ́мія саўндтрэ́каў за прыжыццё́выя дасягне́нні (World Soundtrack Award — Lifetime Achievement Award) — ганаровая ўзнагарода «Сусветнай прэміі саўндтрэкаў». Прысуджаецца штогадова, пачынаючы з 2001 года.
Гарадская акруга Бор
Гарадская акруга Бор — адміністрацыйная адзінка ў Ніжагародскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бор.
Геаграфія
Горад абласнога значэння з падначаленымі населенымі пунктамі — гарадская акруга — па плошчы з’яўляецца адным з самых буйных у Ніжагародскай вобласці, размешчаны на левым беразе Волгі, з поўдня непасрэдна прымыкае да гарадской акругі горад Ніжні Ноўгарад (да Ніжагародскага, Канавінскага, Маскоўскага, Сормаўскага гарадскіх раёнаў). Плошча акругі — 360 000 гектараў.
Ян Сыравы
Ян Сы́равы (Jan Syrový;  — ) — камандзір чэхаславацкіх легіёнаў ў Расіі і прэм’ер-міністр Чэхаславакіі падчас падпісання Мюнхенскага дагавора ў 1938 годзе.
Біяграфія
Пачаў сваю кар’еру ў аўстра-венгерскай арміі, калі пачалася Першая сусветная вайна быў у Варшаве і добраахвотна ўступіў у рускую армію як радавы. Удзельнічаў у бітве пры Збораве, стаў афіцэрам. Ужо на генеральскай пасадзе прыняў камандаванне чэхаславацкімі легіёнамі. Ажыццяўляў агульнае кіраўніцтва чехословацим корпусам у перыяд паўстання супраць бальшавікоў.
Ван Вэй
Ван Вэй, ці Моцзе (王維; 699 або 701, г. Таюань, Кітай — 759 або 761) — кітайскі паэт, жывапісец, каліграф і музыкант.
Біяграфічныя звесткі
Ураджэнец павета Ці (на тэрыторыі аднайменнага павета сучаснай правінцыі Шаньсі). Атрымаў канфуцыянскую адукацыю. У 721 годзе паспяхова вытрымаў сталічныя экзамены на ступень цзінь-шы. Пасля гэтага атрымаў прыдворную пасаду музычнага распарадчага.
Служыў пры двары імператара Сюань-цзуна. За адхіленне ад прадпісанага рытуалу пры выкананні цырыманіяльнай музыкі ў прысутнасці імператара быў высланы ў глухую вобласць Цзічжоў (паўднёвы захад сучаснай правінцыі Шаньдун). Служыў армейскім інтэндантам. Памяняў на працягу 10 гадоў некалькі ня-значных пасад. Атрымаў дазвол вярнуцца ў сталіцу. Заняў месца сакратара прагрэсіўнага міністра Чжан Цзюліна. Затым зрабіў дастаткова ўдалую кар’еру, даслужыўшыся ў выніку да пасады шанчу ючэна (правы памочнік міністра).
Творчасць
Паэтычныя сведчаць пра велічыню талента Ван Вэя як прыхільніка пейзажнай лірыкі (цыкл «Рака Ванчуань», вершы «Лаянская дзяўчына», «Свята хрызантэм», «Сцяжынка сярод акацый», «Бераг у зарасніку кізілу» і іншыя), аўтар твораў на гістарычныя тэмы («Удава князя Сі», «Бань Цзе-юй»).
Пачынальнік кітайскага манахромнага пейзажнага жывапісу, заснаванага на выкарыстанні танальных магчымасцей тушы. Выконваў размалёўкі на шоўку і насценныя. У лірычных пейзажах ствараў узвышаныя абагульненыя вобразы прыроды. Творы захаваліся ў копіях: «Рака пад снегам», «Горы пад снегам», «Пекін», «Пасля снегападу», «Партрэт Фу Шэна» і іншыя.
Ван Вэй праклаў новыя шляхі ў кітайскай паэзіі, узбагаціў яе як вытанчаны пясняр красы. Да Ван Вэя кітайская паэзія не ведала такой еднасці з прыродай. Філасофія дзэн-будызму і даоская філасофія вучылі паэта бачыць у прыродзе самае дасканалае выражэнне натуральнасці, праяву існасці рэчаў. Да літаратурнага таленту Ван Вэя далучаецца і талент мастакоўскі. У сваім трактаце «Тайны жывапісу» ён пісаў: «Сярод шляхоў жывапісца простая туш вышэй за ўсё. Яна раскрые прыроду прыроды, яна закончыць дзеянне Творцы». Вершы вялікага паэта таксама быццам бы напісаны простай тушшу, манахромна. Але ў гэтым, пэўна, і заключаецца сапраўдны талент — з дапамогай нескладаных сродкаў раскрыць «прыроду прыроды».
У анталогіі «Поўны збор Танскай паэзіі» яго вершы складаюць чатыры цзюаня. Поруч з Лі Баем і Ду Фу лічыцца адным з «трох велізарнейшых геніяў кітайскай паэзіі ўсіх часоў.
На беларускую мову Ван Вэя пераклалі Рыгор Барадулін, Мікола Мятліцкі і Таццяна Сівец.
Пінскі абласны камітэт КПБ
Пі́нскі абласны́ камітэ́т Камуністы́чнай па́ртыі Белару́сі — орган кіравання Пінскай абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1939—1954 гады).
Гісторыя
Пінская вобласць утворана 4 снежня 1939 года пасля ўз'яднання БССР і Заходняй Беларусі ў верасні 1939 года. Цэнтр — Пінск.
У 1954 годзе вобласць была ліквідаваная, яе раёны ўвайшлі ў склад Брэсцкай вобласці.
Маладзечанскі абласны камітэт КПБ
Віле́йскі абласны́ камітэ́т Камуністы́чнай па́ртыі Белару́сі (з 1944 года — Маладзечанскі) — орган кіравання Вілейскай (з 1944 — Маладзечанскай) абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1939—1960 гады).
Гісторыя
Вілейская вобласць утворана 4 снежня 1939 года на тэрыторыі былога Віленскага ваяводства Польшчы, далучанага да СССР у верасні 1939 года. Цэнтр — Вілейка. 20 верасня 1944 года вобласць была перайменаваная ў Маладзечанскую вобласць, адміністрацыйны цэнтр вобласці перанесены ў Маладзечна.
У 1960 годзе вобласць была ліквідаваная, яе раёны ўвайшлі ў склад Віцебскай, Гродзенскай і Мінскай абласцей.
BMW M1
BMW M1 — спорткар, што выпускаўся BMW у перыяд з 1978 па 1981 год. Усяго было выпушчана 456 экзэмпляраў, з іх 20 прынялі ўдзел у чэмпіянаце BMW M1 Procar Championship.
БМВ М1 (E26) уяўляе сабой спартыўны аўтамабіль вытворчасці нямецкага аўтавытворцы BMW у перыяд з 1978 па 1981 год.
Procar
У 1979 годзе кіраўнік аўтаспартыўнага аддзялення Ёхен Неерпаш стварыў чэмпіянат М1. Серыя была створана, каб дапамагчы BMW у падрыхтоўцы новай мадэлі да групы 4 чэмпіянату свету. Новая серыя, якая атрымала назву Procar BMW М1, служыла дапаможнай серыяй для гонак Формула 1. У серыі выступалі многія гоншчыкі Формула 1 на аднолькавых аўтамабілях.
Серыя праводзілася на працягу двух гадоў. Нікі Лаўда атрымаў перамогу ў сезоне 1979 года, Нэльсан Піке — у 1980 годзе.
Пасля таго, як спорткары BMW былі атэставаныя ў групе 4, імі карысталіся гоншчыкі розных каманд чэмпіяната свету.
Канцэпт 2008 М1 Омаж
У красавіку 2008 года, кампанія BMW прадставіла канцэпт М1 Омаж ў гонар 30-годдзя М1. Канцэпт-кар выкарыстоўвае сярэднематорную кампаноўку і запазычвае рэплікі мадэліравання ад арыгінала М1 і Турба шоў-кар. Але канцэрн заявіў, што канцэпт не пойдзе ў вытворчасць. Тым не менш, яго ідэі былі выкарыстаны падчас распрацоўкі BMW i8.
Cephalaria alpina
Cephalaria alpina — від раслін роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая расліна, дасягае ў вышыню ад 60 да 100 см. Сцябло і ніжні бок лісця пакрытыя густымі валасінкамі.
Кветкі сабраны ў шаравыя суквецці. Прыкветкі 6-7 мм у даўжыню і ад 3,5 да 4 мм шырынёй. Перыяд цвіцення працягваецца з ліпеня па верасень.
Арэал
Сустракаецца ў заходняй і паўднёвай частцы Альпаў, у Апенінах. На ўсходзе даходзіць да Арльберга.
Кэрал Ломбард
Кэрал Ломбард (Carole Lombard, народжаная Джэйн Эліс Пітэрс (Jane Alice Peters),  — ) — амерыканская актрыса, намінантка на прэмію «Оскар».
Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і немца і англічанкі. Найбольш вядомая дзякуючы сваім камедыйным ролям у класічных галівудскіх фільмах 1930-х гадоў, асабліва па ролі Айрын Балак у фільме «Мой слуга Годфры» ў 1936 годзе, які і прынёс ёй намінацыю на прэмію Амерыканскай кінаакадэміі. Амерыканскі інстытут кінамастацтва уключыў Кэрал у спіс 100 найвялікшых зорак кіно пад нумарам 23. За свой уклад у кінамастацтва Кэрал Ламбард удастоена зоркі на Галівудскай алеі славы на Галівуд-бульвар 6930.
З 1939 года была замужам за акцёрам Кларкам Гейблам.
Бітва пры Платэях
Бітва пры Платэях — адна з найбуйнейшых сухапутных бітваў грэка-персідскіх войнаў, якая адбылася ў 479 годзе да н.э. на схілах гары Кітэрон каля невялікага гарадка Платэі ў Беотыі.
Кэрал Ломбард
Біяграфія
У студзені 1942 года Кэрал Ломбард удзельнічала ў туры «Liberty bond» — збор грошай на ваенныя патрэбы з дапамогай ваенных аблігацый. Пасля вылету з Лас-Вегаса пілот не здолеў набраць дастатковую вышыню, і самалёт Trans World Airlines урэзаўся ў гару Патосі. Усе пасажыры загінулі (22 чалавекі). Пахавана на могілках Форэст-лаўн.
Бітва пры Платэях
Крыніцы
Асноўнай крыніцай, якая апісвае бітву пры Платэях і дайшла да сённяшняга часу, з'яўляецца IX кніга «Гісторыі» Герадота. Падыход «бацькі гісторыі» да напісання сваёй працы: «''мой абавязак перадаваць усё, што распавядаюць, але, вядома, верыць усяму я не абавязаны. І гэтага правіла я буду прытрымлівацца ва ўсёй маёй гістарычнай працы'' » выклікае пэўную крытыку. Даклднасць звестак у яго «Гісторыі» розная. Асобныя апавяданні можна аднесці да навел і легенд. Таксама Герадоту не была чужой палітычная тэндэнцыйнасць. Пражываючы ў Афінах, ён вельмі высока ацэньвае іх унёсак у канчатковую перамогу над персамі. Пра Спарту ён піша стрымана, не адмаўляючы пры гэтым яе заслуг у вайне. Асабліва адмоўна адносіцца ён да Фіваў, якія здрадзілі агульнаэлінскай справе.
Ктэсій у пэўнай меры дапаўняе і ў той жа час супрацьпастаўляе сябе Герадоту. Ён быў патомным урачом, але патрапіў у палон да персаў і ў канчатковым выніку стаў прыдворным у Артаксеркса II. З'яўляючыся лечачым урачом персідскага цара, Ктэсій нібы атрымаў доступ да архіўных матэрыялаў. Пасля вяртання на радзіму ён напісаў «Персідскую гісторыю» (Περσικά).
Ктэсія крытыкуюць як антычныя, так і сучасныя даследчыкі. Недакладнасць і неверагоднасць звестак, якія ён прыводзіць, адзначалі Арыстоцель, Феопамп, Страбон, Лукіян і Плутарх. Сучасныя гісторыкі ставяць пад сумнеў сам факт выкарыстання Ктэсіем афіцыйных персідскіх летапісаў. Палемізуючы з гісторыкамі-папярэднікамі, ён многае перапісваў у іх, змяняючы толькі дэталі. Ктэсій вінаваціць Герадота ў хлусні і выдумцы. Пры гэтым сучасныя гісторыкі адзначаюць наяўнасць у яго «Персідскай гісторыі» выдуманых персанажаў. Таксама Ктэсій робіць грубыя памылкі у датаванні падзей (бітва пры Платэях у яго папярэднічае бітве пры Саламіне), ацэнцы колькасці войскаў (у бітве пры Платэях 300 спартанцаў, 100 перыекаў і 6 тысяч іншых грэкаў).
Пра бітву пры Платэях піша і Дыядор Сіцылійскі. Наконт «Гістарычнай бібліятэкі» Дыядора і ўводзін да яе выказваюцца самыя процілеглыя меркаванні. Адзін з найбольш выдатных гісторыкаў элінізму XX стагоддзя Тэм характарызуе яго так: «Ён не быў кампетэнтным гісторыкам, але пра гэта, вядома, не ведаў; сам ён быў даволі дурным, але сумленным у сур'ёзным». Іншыя даследчыкі яго прац, адзначаючы кампілятыўнасць і некаторую храналагічную недакладнасць, кажуць пра тое, што Дыядор Сіцылійскі мае вялікую каштоўнасць, таму што ён выкарыстоўваў не захаваныя да нашаха часу працы гісторыкаў, пра якіх вядома толькі дзякуючы гэтаму аўтару.
Падзеям грэка-персідскіх войнаў таксама надавалі ўвагу антычныя гісторыкі-біёграфы Плутарх і Карнелій Непат, якія жылі нашмат пазней. Звесткі пра бітву пры Платэях прыведзены ў жыццяпісах Арыстыда Плутархам і Паўсанія Карнеліем Непатам.
Перадгісторыя
Грэчаскія гарады-дзяржавы Афіны і Эрэтрыя дапамагалі роднасным грэчаскім полісам Іоніі ў няўдалым паўстанні супраць улады персідскага цара Дарыя ў 499—494 гадах да н.э. Персідская імперыя на той момант была досыць маладой дзяржавай. Пасля смерці яе стваральніка Кіра II у 530 г. да н.э. дзяржаву часта скалыналі паўстанні заваяваных народаў, якія пагражалі яе цэласнасці. Грэчаскім паўстанцам супольна з афінянамі ўдалося захапіць і спаліць важны горад імперыі і сталіцу сатрапіі Лідыі горад Сарды. Дарый жадаў адпомсціць грэкам, якія ўдзельнічалі ў паўстанні і былі яму непадуладныя.
Таксама Дарый лічыў магчымым скарыць разрозненыя старажытнагрэчаскія гарады. У 492 г. да н.э. падчас ваеннай экспедыцыі персідскага военачальніка Мардонія была заваявана Фракія, Македонія прызнала вярхоўную ўладу персідскага цара. Такім чынам, персідская сухапутная войска атрымала праход да тэрыторыі Старажытнай Грэцыі. У 491 годзе да н.э. Дарый адправіў паслоў ва ўсе незалежныя грэчаскія гарады з патрабаваннем «зямлі і вады», што адпавядала пакоры і прызнанню ўлады персаў. Усведамляючы сілу і ваенны моц дзяржавы Ахеменідаў, усе гарады старажытнай Элады, акрамя Спарты і Афін, прынялі зневажальныя патрабаванні. У Афінах паслы былі асуджаны і пакараны смерцю. У Спарце іх скінулі ў студню, прапанаваўшы ўзяць адтуль зямлю і ваду.
У 490 годзе да н.э. для заваявання Афін быў накіраваны персідскі флот пад камандаваннем Датыса і Артаферна. Па шляху да Афін была заваявана і разбурана Эрэтрыя. Войска высадзілася на тэрыторыі Атыкі, але было разбіта афінянамі і платэйцамі ў бітве пры Марафоне. Пасля гэтай няўдалай экспедыцыі Дарый стаў збіраць велізарнае войска для заваявання ўсёй Грэцыі. Яго планам перашкодзіла паўстанне ў Егіпце у 486 годзе да н.э., а неўзабаве Дарый памёр. Трон заняў яго сын Ксеркс. У Афінах да ўлады прыйшоў Фемістокл. Прамежак паміж марафонскай бітвай і ўварваннем Ксеркса антыказнавец Сурыкаў называе «эпохай Фемістокла». У той час як персы збіралі армію для заваявання Элады, афінскі палітык спрыяў стварэнню магутнага флоту. У афінян быў звычай дзяліць паміж сабой даходы ад сярэбраных рудняў у Лаўрыяне. Уласнікам гэтых рудняў была дзяржава. Пасля падзення тыранаў дзяржаўная маёмасць стала лічыцца ўласнасцю ўсіх грамадзян. Калі пасля пакрыцця ўсіх дзяржаўных патрэбнасцей у касах заставаліся значныя сумы, то гэты лішак дзяліўся паміж афінянамі. Фемістокл прапанаваў накіраваць атрыманыя сродкі на будаўніцтва караблёў. Прапанова была ўспрынята вельмі неадназначна. Прымаючы яе, кожны афінянін пазбаўляўся хоць і невялікага, але надзейнай грашовай дапамогі, якую падавала дзяржава. Рыхтуючы караблі для вайны з персамі, Фемістокл разумеў, што афіняне не пагодзяцца з ім, таму што не лічаць разбітага пад Марафонам ворага сур'ёзнай пагрозай. Таму ён пераканаў суграмадзян, што новыя караблі і магутны флот неабходны для перамогі ў бесперапыннай вайне з востравам Эгінай. Менавіта такая палітыка, у канчатковым выніку, прывяла да разгромнага паражэння арміі Ксеркса.
Здушыўшы егіпецкае паўстанне, Ксеркс працягнуў падрыхтоўку да паходу на Грэцыю. Войска было сабрана са шматлікіх народаў велічэзнай імперыі. Паводле Герадота, яно ўключала персаў, мідзян, кісіяў, гіркан, асірыйцаў, бактрыйцаў, сакаў, індыйцаў, арыяў, парфян, харасміяў, сагдыйцаў, гандарыяў, дадыкаў, каспіяў, сарангаў, пактыяў, утыяў, мікаў, парыканіяў, арабаў, эфіёпаў, лівійцаў, пафлагонцаў, лігіяў, матыенаў, марыяндынаў, сірыйцаў, фрыгійцаў, армян, лідыйцаў, місійцаў, фракійцаў, пісідыйцаў, кабаліяў, міліяў, мосхаў, тыбарэнаў, макронаў, мараў, колхаў і масінайкаў. Акрамя сухапутнага войска, у Ксеркса быў магутны флот, падрыхтаваны прыбярэжнымі і астраўнымі народамі, якія ўваходзілі ў яго дзяржаву.
Усю вясну і лета 480 года да н.э. працягваўся паход персідскай арміі па ўзбярэжжы Эгейскага мора. Спроба грэчаскага атрада на чале са спартанскім царом Леанідам заступіць персідскаму войску шлях у Фермапільскую цясніну скончылася няўдачай. Персы прарваліся ў цэнтральную Грэцыю. Грэчаскі флот, які сустрэў персідскія караблі ля мыса Артэмісія, вымушаны быў адысці на поўдзень і стаць каля заходняга ўзбярэжжа Атыкі.
Персідская армія заняла Афіны. Жыхары горада былі эвакуіраваны на востраў Саламін і ў Трэзен. Флот элінаў сканцэнтраваўся ў вузкіх пралівах паміж Саламінам і мацерыком. Дзякуючы ваеннай хітрасці Фемістокла грэкі здолелі нанесці паражэнне флоту Ксеркса.
Як пісаў Герадот, Ксеркс спалохаўся, што грэчаскія караблі паплывуць да Гелеспонта і перакрыюць яму шлях назад. Паводле Плутарха, пасля бітвы паміж грэчаскімі военачальнікамі адбыўся савет. Фемістокл прапанаваў разбурыць масты ў Гелеспонце, каб «захапіць Азію ў Еўропе». Арыстыд апаніраваў яму : ''Зараз мы ваявалі з варварам, адданым асалодам; а калі мы запрэм яго ў Эладзе і чалавека, які мае пад сваёй уладай такія сілы, страхам давядзем да апошняй крайнасці, то ўжо ён не будзе больш сядзець пад залатым балдахінам і спакойна глядзець на бітву, а пойдзе на ўсё, сам, перад тварам небяспекі, стане ўдзельнічаць ва ўсіх дзеяннях, выправіць хібы і прыме лепшыя меры для выратавання ўсяго ў цэлым. Таму, Фемістокл, — дадаў ён, — не варта нам руйнаваць існуючы мост, а калі можна, пабудаваць яшчэ другі і хутчэй выкінуць гэтай малайца з Еўропы.''
Фемістокл пагадзіўся з Арыстыдам і для таго, каб хутчэй выгнаць Ксеркса з Грэцыі, пайшоў чарговую хітрасць. Ён адправіў да цара лазутчыка з паведамленнем пра тое, што грэкі жадаюць разбурыць масты. Спалоханы Ксеркс стаў паспешна адступаць. Акрамя страху быць адрэзаным ад Азіі, сучасныя гісторыкі называюць яшчэ на адзін матыў, які патрабаваў неадкладнага адбыцця цара да сябе на радзіму. Вестка пра буйное паражэнне персідскага флоту магла лёгка выклікаць хваляванні ўнутры персідскай дзяржавы. Ва ўмовах адсутнасці цара гэта магло стаць прычынай буйных паўстанняў народаў, заваяваных імперыяй Ахеменідаў.
Адзін з галоўных военачальнікаў Ксеркса — Мардоній — пераканаў цара пакінуць частку сухапутнай арміі. Ён казаў, што ніхто з грэкаў, якія лічаць сябе пераможцамі ў бітве пры Саламіне, не рызыкне сысці з караблёў на бераг з-за страху перад персамі. Таксама палкаводзец казаў пра тое, што персы моцныя не марскімі сіламі, а сухапутнымі. Мардонія падтрымала царыца Артэмісія. У выніку большая частка сухапутнага войска была пакінута ў Грэцыі. Армія персаў перад пачаткам зімы адышла на зімовыя кватэры ў Фесаліі. Афіняне ж вярнуліся ў свой паўразбураны горад.
Такім чынам, нягледзячы на разгромнае паражэнне персідскага флоту пры Саламіне, пагроза заваявання Элады захоўвалася. Бакі працягвалі рыхтавацца да вайны. Жыхары Пелапанескага паўвострава дабудавалі сцяну ў вобласці Карынфскага перашыйка.
Мардоній прадпрымаў неаднаразовыя спробы заключыць сепаратны мір з ваяўніча настроенымі афінянамі. Спачатку ён адправіў для вядзення перамоў цара Македоніі Аляксандра I. Прапановы персаў былі вельмі выгоднымі. У прыватнасці, жыхарам Афін прапанавалі застацца свабоднымі і ўзяць столькі зямлі, колькі тыя захочуць. Пасольства Аляксандра напалохала грэчаскіх саюзнікаў. Выхад Афін з вайны значна сыслабіў бы ваенны моц элінаў. Спартанцы таксама адправілі сваё пасольства, мэтай якога было недапушчэнне заключэння сепаратнага міру. Герадот сцвярджае, што адказ Мардонію быў цвёрдым — «пакуль сонца будзе хадзіць сваім ранейшым шляхам, ніколі мы не прымірымся з Ксерксам». Лакедэманянам жа быў дадзены адказ : "[...] ні на зямлі, ні пад зямлёй не адшукаць столькі золата, каб афіняне пагадзіліся здрадзіць свабодзе грэкаў."
Пасля вяртання Аляксандра персы выступілі ў паход. Мардоній накіраваў войска да Афін, і жыхарам горада прыйшлося паўторна эвакуіравацца на суседні востраў Саламін. Нягледзячы на паўторнае рабаванне горада, ваенныя страты, а таксама выгодныя прапановы военачальніка Ксеркса, афіняне былі настроены на працяг вайны. Пра гэта сведчыць апавяданне Герадота, які апісвае настрой радавых афінян : "З Афін Мардоній паслаў на Саламін гелеспантыйца Мурыхіда з такой жа прапановай, якую раней перадаў афінянам македанянін Аляксандр. Варожы настрой афінян Мардоній, вядома, ведаў загадзя, але ўсё ж ізноў адправіў пасла ў надзеі, што захоп ваеннай сілай і падпарадкаванне Атыкі вылечыць афінян ад дурной упартасці. [...] А Мурыхід паўстаў перад саветам [афінян] і выклаў даручэнне Мардонія. Адзін з саветнікаў, Лікід, выказаўся за тое, што лепш было б не адпрэчваць прапановы Мурыхіда, а прадставіць яго народнаму сходу. А падаў такое меркаванне Лікід, невядома, ці таму, што быў падкуплены Мардоніем, ці таму, што лічыў яго сапраўды правільным. Афіняне ж, пачуўшы такі савет, былі абураны (саветнікі — не менш, чым народ, які з нецярпеннем чакаў на вуліцы) і адразу абступілі Лікіда і пабілі яго камянямі. Гелеспантыйца ж Мурыхіда яны адпусцілі цэлым. На Саламіне тым часам паднялося замяшанне з-за Лікіда; афінскія жанчыны, даведаўшыся пра здарэнне, знакамі падбухторваючы па шляху адна адну, прыйшлі да жылля Лікіда і пабілі камянямі яго жонку і дзяцей."
Адначасова ў Спарту было адпраўлена пасольства на чале з Арыстыдам з патрабаваннем аказаць дапамогу. Была выказана пагроза, што ў выпадку адмовы «афіняне самі знойдуць сродак выратавання». У выніку войска на чале з рэгентам малалетняга сына загінулага цара Леаніда Плістарха Паўсаніем адправілася ў паход.
Грэчаскія сілы
Найбольш падрабязнае апісанне колькасці арміі элінаў прыводзіць Герадот у IX кнізе сваёй «Гісторыі». Паводле яго падлікаў, грэчаскае войска пры Платэях на пачатак бітвы складалася з больш як 38 тысяч цяжкаўзброеных воінаў (гоплітаў) і 69 500 лёгкаўзброеных. Разам з 1800 феспійцамі, якія далучыліся пазней, агульная колькасць грэчаскіх войскаў дасягнула 110 тысяч воінаў.
Сучасныя гісторыкі па-рознаму адносяцца да прыведзеных Герадотам звестак. Улічваючы немагчымасць пераправерыць гэтыя лічбы, ступень іх даклднасці ацэньваецца параўнальнымі метадамі. У прыватнасці, Холанд адзначае, што Афіны падчас бітвы пры Марафоне, якая адбывалася за 10 гадоў да апісаных падзей, выставілі 10 тысяч гоплітаў. Гэта робіць лічбу ў 8 тысяч афінян падчас бітвы пры Платэях цалкам рэальнай. У бітве пры Саламіне, якая адбылася за год да яе, грэкі выставілі каля 300—400 караблёў. Экіпаж кожнага з караблёў складаўся з каля 200 чалавек. Пры гэтым сухапутнае войска знаходзілася ў раёне Карынфскага перашыйка. Улічваючы вышэйзгаданае, лічбы Герадота не выглядаюць завышанымі і нерэальнымі. Лазенбі, згаджаючыся з магчымасцю ўдзелу ў бітве каля 40 тысяч гоплітаў, адмаўляе прысутнасць у арміі 35 тысяч ілотаў. Ён выказвае здагадку, што ў бітве кожнага спартанца суправаджаў усяго адзін ілот, а іншыя былі заняты ў забеспячэнні арміі правіянтам. Абодва гісторыкі лічаць, што лёгкаўзброеныя воіны непасрэдна ў баі не ўдзельнічалі і не аказалі істотнага ўплыву на зыход бітвы. Найменшай з сустракаемых адцэнак колькасці арміі элінаў з'яўляецца 40 тысяч чалавек.
Кіраўніком арміі саюзнікаў быў Паўсаній. Ён быў рэгентам пры малалетнім сыне загінулага пры Фермапілах цара Леаніда Плістарху. Антычныя крыніцы таксама адзначаюць, што на чале афінян стаяў Арыстыд. Кантынгент кожнага грэчаскага поліса таксама меў сваіх военачальнікаў. Паўсаній хоць і з'яўляўся намінальным кіраўніком войска, але павінен быў абмяркоўваць пытанні, які ўзнікалі, на ваенным савеце. Асаблівасці камандавання прыводзілі да сітуацый, калі ў крытычныя моманты Паўсанію даводзілася прасіць частку войска распачаць адпаведныя дзеянні.
Армія персаў
Паводле Герадота, пад камандаваннем Мардонія знаходзілася 300 тысяч воінаў з імперыі Ахеменідаў і каля 50 тысяч грэкаў, якія першапачаткова далучыліся да арміі Ксеркса. Гэтыя лічбы Герадота не прызнаюцца сучаснымі гісторыкамі сапраўднымі, хоць бы таму, што армія Ксеркса ў пачатку паходу ацэньваецца ў 200—250 тысяч чалавек. Адзін з падыходаў у падліку колькасці персідскага войска складаецца ў вызначэнні таго, якая колькасць людзей магла знаходзіцца ў іх ваенным лагеры. Сучасныя гісторыкі лічаць, што грэкам супрацьстаяла ад 70 да 120 тысяч воінаў.
Параўнальная характарыстыка грэчаскага і персідскага войскаў
Войска персаў складалася з прадстаўнікоў мноства народаў і плямёнаў, падуладных імперыі Ахеменідаў. Воіны кожнай народнасці мелі ўласную зброю і даспехі. Падрабязнае апісанне Герадота сцвярджае, што персы і мідзяне насілі мяккія лямцавыя шапкі, порткі і пярэстыя хітоны. Даспехі іх былі сабраны з жалезных лускавінак накшталт рыбінай лускі, шчыты сплецены з дубцоў. На ўзбраенні яны мелі кароткія дзіды і вялікія лукі з чаротавымі стрэламі. На правым сцягне знаходзіўся меч-кінжал (акінак). Воіны іншых плямёнаў былі ўзброены значна горш, галоўным чынам лукамі, а часта проста дубінкамі і абпаленымі каламі. З засцерагальнага ўзбраення, акрамя шчытоў, Герадот згадвае ў іх медныя, скураныя і нават драўляныя шлемы.
Грэчаская фаланга ўяўляла сабой шчыльнае баявое пастраенне цяжкаўзброеных воінаў у некалькі радоў. Падчас бою галоўнай задачай з'яўлялася захаванне яе цэласнасці: месца загінулага воіна займаў іншы, які стаяў за ім. Галоўным фактарам, які аказаў уплыў на развіццё фалангі, стала выкарыстанне вялікага круглага шчыта (гаплона) і закрытага шлема карынфскага тыпу. На ўнутранай паверхні гаплона мацаваліся скураныя рамяні, праз якія прасоўвалася рука. Такім чынам, шчыт трымаўся на левым перадплеччы. Воін кіраваў шчытом, трымаючыся за рамень бліжэй да яго краю. Засцерагаючы гопліта злева, такі шчыт пакідаў адкрытай правую палову тулава. З-за гэтага ў грэчаскай фаланзе воіны павінны былі трымацца шчыльнай лініяй так, каб кожны гопліт прыкрываў свайго суседа злева, і быў прыкрытым суседам справа. Для грэка страціць шчыт у баі лічылася ганьбай, таму што ён выкарыстоўваўся не толькі для ўласнай бяспекі, але і для абароны ўсёй шарэнгі. Галаву гопліта ў VI—V стст. да н.э. засцерагаў бронзавы шлем карынфскага (ці «дарыйскага») тыпу, які насіўся на лямцавай падшэўцы-капялюшыку. Глухі карынфскі шлем забяспечваў поўную ахову галавы, але абмяжоўваў бакавы зрок і слых. Воін бачыў толькі ворага перад сабой, што не ўяўляла асаблівай небяспекі ў шчыльным баявым пастраенні.
У часы грэка-персідскіх войнаў яшчэ былі распаўсюджаны так званыя «анатамічныя» бронзавыя панцыры, якія складаліся з нагруднай і спінной пласцін. Пласціны рэльефна са скульптурнай дакладнасцю былі адлюстраваны мышачныя контуры мужчынскага тулава. Пад панцырам гопліты насілі льняныя тунікі, а спартанцы традыцыйна насілі па-над даспехамі чырвоныя плашчы. Недахопам бронзавых кірас былі неабароненыя сцёгны. У гэту эпоху ўжо з'явіліся так званыя лінатораксы, панцыры на аснове шматлікіх слаёў прамочаных клеем лёну, якія праз некалькі дзесяцігоддзяў выцеснілі ў Грэцыі «анатамічныя» бронзавыя панцыры. Акрамя лягчэйшай вагі, лінатораксы дазвалялі прыкрыць сцёгны, не абмяжоўваючы рухаў воіна.
У склад засцерагальнага ўзбраення таксама ўваходзілі бронзавыя паножы. Яны паўтаралі мускулатуру лытак, каб шчыльна аблягаць ногі і не замінаць хадзе.
Спартанцы былі ўзброены дзідай даўжынёй 2—3 метра і кароткім мячом. Пры збліжэнні з праціўнікам першапачатковы ўдар наносіўся дзідай, ім жа працягвалі бітву ў страі, трымаючы верхнім хватам. Спартанцы мелі самыя кароткія мячы ў Грэцыі — яны прызначаліся для блізкай рукапашнай, калі доўгая зброя станавілася бескарыснай у сутычцы.
Супрацьстаянне на рацэ Асоп
Даведаўшыся пра выступленне асноўнай войска элінаў з-за ўмацаванага Карынфскага перашыйка, Мардоній спаліў Афіны і адправіўся са сваёй арміяй у Беотыю. Яго выбар, паводле Герадота, быў звязаны з тым, што ландшафт Атыкі, у якой знаходзіліся Афіны, быў нязручны для дзеянняў персідскай конніцы. У Беотыі ж яго воіны знаходзіліся на зямлі саюзнікаў і ў месцы, зручным для конных атрадаў. Па шляху персамі была спустошана вобласць Мегараў. Размясціўшыся на паўночным беразе ракі Асоп у Беотыі, яны разібілі ўмацаваны лагер.
Да агульнагрэчаскага войска далучыліся афіняне і платэйцы. Армія прайшла праз цясніны гары Кітэрон і размясцілася насупраць пазіцый персаў. Паўсаній размясціў элінаў на горных узвышшах. Нягледзячы на непасрэдную пагрозу для ўсёй Грэцыі, сярод элінаў не было поўнага адзінства. Плутарх прыводзіць звесткі як пра раскрытую змову сярод збяднелых з-за вайны арыстакратаў, так і пра ўнутраныя рознагалоссі паміж прадстаўнікамі розных полісаў.