cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арагонская аперацыя
Другая фаза наступлення
Другая фаза наступлення пачынаецца 22 сакавіка супраць Усходняй арміі, раней саслабленай перакідкай часцей для стрымлівання прарыву на поўдзень ад Эбры. Наварскі корпус Сальчагі прабівае рэспубліканскія пазіцыі вакол горада Уэска, у той час як Арагонскі корпус Маскарда прасоўваецца на ўсход пры падтрымцы мараканскага корпуса Ягуэ, які 23 сакавіка перасякае Эбру з поўдня ля Гела і перамагае групу Марціна Барка. Разгром набывае адценне катастрофы. У гэты дзень Роха паведамляе ваеннаму міністру: «Асноўная праблема ў тым, што войскі не вельмі ўстойлівы». 11-ы корпус адступае ў напрамку Каталоніі, у той час як 10-ы корпус, карыстаючыся далінамі рэк Чынка, Эсэра і Нагуэр, прасоўваецца да Пірэнэяў. 43-я дывізія (Бельтран) будзе прыціснута да мяжы і акружана ў катле ў Б’ельсы; 31-я дывізія (Навара) пераходзіць у Францыю, адкуль будзе вернута, але без зброі.
Роха мабілізуе і сцягвае падмацаванне. 16-я (Гуэрнес) і 46-я (Гансалес) дывізіі з мадрыдскага фронту накіроўваюцца да Лерыды, 27-я (Усаторэ) адпраўляецца з Валенсіі, каб абараніць стратэгічныя вадасховішчы, якія забяспечваюць энергіяй жыццёва важную каталонскую прамысловасць. 34-я (Вега) і 66-я (Брава) дывізіі разам з некалькімі асобнымі брыгадамі — да паўднёвага берага Эбры. Манеўраная армія ўзмоцнена 45-й інтэрнацыянальнай (Ганс), 3-й (Тагуэнья) дывізіямі, а таксама дывізіямі «Андалусія» і «Эстрэмадура», сфармаванымі са спецыяльных падраздзяленняў гэтых франтоў. Генерал Себасцьян Посас, камандзір Усходняй арміі, цалкам разгублены падзеямі, заменены былым камандзірам 21-га корпуса Перэа.
Пакуль адбываецца гэтая рэспубліканская перакідка войскаў, Наварскі корпус знішчае рэшткі 10-га корпуса і злучаецца з мараканскім корпусам у Лерыдзе, пакінуўшы шматлікія варожыя падраздзяленні ў пустыннай вобласці Лос-Манеграс. Пасля ўзяцця 27 сакавіка ўмацаванага раёна Фрага сталіца Каталоніі рыхтуецца да немінучага штурму.
Генерал Ягуэ настойваў на маршы ўглыб Каталоніі, да яе неабароненай сталіцы. Аднак Франка баяўся ваеннага ўмяшання Францыі і моцнага супраціву каталонцаў на іх роднай зямлі. Да таго ж шлях заступалі дзве глыбокія рэкі, амаль усе масты праз якія былі ўзарваны праціўнікам. Стаўка Франка забараніла войскам набліжацца да французскай мяжы больш чым на 50 кіламетраў і загадала наступаць не на поўнач, а на паўднёвы ўсход, да мора.
Трэцяя фаза наступлення
Нацыяналісты пачалі марш да мора. 1 красавіка на поўдзень ад Эбры яны авалодалі Гандэсай. Атакі італьянскага корпуса былі адбіты 11-й дывізіяй Энрыке Лістэра. Горны масіў быў зручны для абароны, аднак рэспубліканскае камандаванне думала толькі пра выратаванне Каталоніі. Нечакана яго абаронцам было загадана адыходзіць на поўнач, за Эбру. Валенсійскі кірунак тым самым быў аголены. Нацыяналісты захапілі паўднёвую частку Тартосы і інтэнсіўна бамбілі горад, каб разбурыць масты праз раку і адрэзаць адступленне рэспубліканскай арміі.
15 красавіка войскі 4-й Наварскай дывізіі генерала Каміла Алонса Вегі ўвайшлі ў Вінарас, горад на ўзбярэжжы Міжземнага мора, канчаткова разрэзаўшы рэспубліканскую зону на дзве часткі. 19-га чысла нацыяналісты ўжо займалі 32 км узбярэжжа. Арагонская наступальная аперацыя была скончана.
Вынікі
У пяцітыднёвай Арагонскай аперацыі нацыяналісты атрымалі буйную перамогу, якая стала пераломным пунктам усёй вайны. Яны канчаткова авалодалі Арагонам, занялі частку Каталоніі, выйшлі на подступы да Барселоны і Валенсіі і разрэзалі рэспубліканскую тэрыторыю напалам. У баях франкісты і італьянцы страцілі не больш за 15 000 — 20 000 чалавек.
Рэспубліканцы за пяць тыдняў бітвы пакінулі ворагу важныя тэрыторыі і страцілі не менш за 50 000 забітымі і параненымі, больш за 35 000 палоннымі і звыш за 60 000 дэзерцірамі, гэта значыць больш за палову войскаў, якія былі на Арагонскім фронце да 9 сакавіка. Яны пазбавіліся таксама большай часткі ваеннай тэхнікі і амаль паловы аўтатранспарту. Інтэрбрыгады атрымалі ўдар, ад якога не змаглі акрыяць. Арміі Рэспублікі ўжо ніколі не ўдавалася ўзброіць так жа добра, як да «вясновай бітвы ў Леванце».
Колькасць нацыяналістычных правінцый узрасла да мая 1938 года да 35, тады як колькасць рэспубліканскіх скарацілася да 15. У руках рэспубліканцаў заставаўся цэнтр Іспаніі. Ён быў цяпер адрэзаны ад свайго ваенна-прамысловага каталонскага арсенала і ад французскай мяжы. Каардынацыя дзеянняў рэспубліканскіх армій была парушана. Паражэнне ў Арагоне справакавала ўрадавы крызіс. Ваенны міністр Прыета атрымаў адстаўку.
Васіна (Угранскі раён)
Васіна (Васино) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Ліс-ПМ
Ліс-ПМ (МЗКЦ-233136 ) — беларускі лёгкабраніраваны аўтамабіль з баявым кулямётна-гранатамётным модулем.
Васіна (Угранскі раён)
Гісторыя
У 2004—2017 гадах у складзе Поўднеўскага сельскага паселішча.
Ліс-ПМ
Упершыню быў прадэманстраваны 9 мая 2015 года на ваенным парадзе ў гонар Дня Перамогі ў Мінску.
Выраблены Мінскім заводам колавых цягачоў у кааперацыі з расійскімі прадпрыемствамі абароннай прамысловасці. Зборка ажыццяўлялася ў цэхах 124-га АРЗ (Мінск).
Аснашчаны айчыннымі сродкамі разведкі, сувязі, назірання і радыёэлектроннай барацьбы і прызначаны для вырашэння шырокага спектра тактычных задач. На іх узбраенні — 12,7-мм кулямёт НСВ і 30-мм гранатамёт АГ-17.
Хадльгрымюр П’етурсан
Ха́дльгрымюр П'е́турсан (ісл. Hallgrímur Pétursson; нар. 1614 г. Гроф — пам. 27 кастрычніка 1674 г. Ферстыкла, Ісландыя) — ісландскі паэт і лютэранскі прапаведнік. Яго бацька быў пляменнікам Гудбрандура Торлаксана.
Навасёлкі (Курапольскі сельсавет)
Навасёлкі (, Новосёлки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Курапольскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Паставы, пазней у складзе гміны Варапаева Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Да 28 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Жукоўшчынскага сельсавета, да 18 снежня 2009 года — у склад Белькаўскага сельсавета.
Адэльск
Адэ́льск (, Одельск) — аграгарадок у Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Адэльскага сельсавета.
Назва паходзіць ад невялікай ракі Одлы, прытока Свіслачы. Вядомая з часоў вялікага князя Казіміра Ягелончыка (1440—1492) як мястэчка на старым гандлёвым шляху з Гродна праз Крынкі, Нараў, Орлю на Брэст.
Гісторыя
Першы касцёл пабудаваны ў 1490 годзе. У адпаведнасці з Статутам ВКЛ (1529) з мястэчка Адэльск збіралі 15 коп грошай (900 літоўскіх грошаў) на гіберну (вайсковыя патрэбы). У 1546 годзе каралева Бона дала мястэчку прывілеі на кірмашы і частковае вызваленне ад падаткаў. Пашырылі гэтыя прывілеі вялікія князі Стэфан Баторый, Уладзіслаў Ваза. У 1588 вялікі князь Жыгімонт Ваза далучыў Адэльск да каралеўскіх маёнткаў. Ён жа надаў прывілей, паводле якога ў 1660 годзе быў пабудаваны касцёл Прачыстай Маткі Боскай. У XVIII ст. у Адэльску была пабудавана драўляная сінагога, а ў XIX ст. драўляная малітоўная школа (не захаваліся). У 1690 годзе Адэльск — мястэчка ў Троцкім ваяводстве, якое належала да Гродзенскай эканоміі і тым часам атрымала вельмі карысны прывілей ад караля Яна Сабескага. Пасля падзелу Рэчы Паспалітай, з 1795 па 1807 гады Адэльск належаў да Прусіі. З 1808 года — заштатны горад Сакольскага павета Гродзенскай губерні.
У 1800 годзе ў Адэльску 172 дамы (усе драўляныя) і каля 500 жыхароў. У 1828 годзе — 10 праваслаўных, 1578 каталікоў, 16 пратэстантаў, 212 яўрэяў. У першай палове XIX ст. у Адэльску праводзілася 6 кірмашоў на год. У 1878 годзе — 1346 жыхароў (657 мужчын і 689 жанчын), з іх 1242 каталікі, 6 праваслаўных, 96 яўрэяў. У Адэльскім касцёле захоўваюцца цікавыя ўзоры рэзі па дрэве XVII ст.
Да 12 верасня 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Індурскага сельсавета, пасля — цэнтр Адэльскага сельсавета.
Абаліцыянізм
Абаліцыянізм (abolitionism) — рух за адмену рабства ў Злучаных Штатах Амерыкі. Найбольшую ўвагу грамадства абаліцыяністы прыцягнулі ў першай палове ХІХ ст., калі пашыралася тэрыторыя ЗША, ў тым ліку і за кошт стварэння новых рабаўладальніцкіх штатаў і пачалося масавае вырошчванне бавоўны на Поўдні краіны. Абаліцыянізм не быў прадстаўлены нейкай адзінай палітычнай партыяй; наадварот гэта быў рух, які складаўся з тысяч дробных арганізацый, аб'яднаных агульнай мэтай - вызваленне ўсіх рабоў у краіне.
Сістэма "бавоўна-рабы"і палажэнне рабоў на Поўдні
У 1830-х гг. на Поўдні ЗША распачаўся прыбыльны бізнес па вытворчасці бавоўны на плантацыях, які спарадзіў гаспадарчую сістэму "бавоўна-рабы" (арыг. "cotton-slave" system). Да гэтага часу плантатары займаліся пераважна развядзеннем тытуню і цукровага трысця. Бавоўна патрабавала больш масавага выкарыстання рабоў. Пры гэтым раней адносіны гаспадароў да сваіх рабоў былі ў некаторай ступені патрыярхальныя: рабы былі ў некаторай ступені членамі сям'і гаспадара, карысталіся яго пратэкцыяй. Паколькі рабы былі ўласнасцю, аб іх здароўі і працаздольнасці дбалі іх гаспадары. Але масавая вытворчасць бавоўны прывяла да пашырэння колькасці загадчыкаў і іх паўнамоцтваў, якія былі зацікаўлены ў пастаянным павялічэнні эксплуатацыі дармавой рабочай сілы і злоўжыванні якіх было цяжка кантраляваць. Такім чынам, выпадкаў празмернай працоўнай эксплуатацыі, здзекаў над правініўшыміся нявольнікамі (ў тым ліку і фізічныя пакаранні за "нявыкананы план"), а таксама выпадкаў прымушэння несвабодных жаншчын і дзяўчат да сексуальных кантактаў з белымі гаспадарамі стала ўсё больш. Рабам дазвалялася мець сям'ю, падчас гаспадары нявольнікаў самі жанілі іх, але сістэма масавага вырошчвання бавоўны павялічыла колькасць выпадкаў рознічнага продажу рабоў, што азначала раздзяленне сем'яў. Пры скасаванні сістэмы нявольніцтва ва ўсіх штатах ЗША, было б цяжка перавесці такі масштабны бізнес з дармовай працы рабоў на фермерскія гаспадаркі і працу парабкаў без наступстваў для эканомікі ўсёй краіны. Плантатары Поўдня наадварот былі зацікаўлены ў распаўсюджанні баваўняных плантацый і рабскай працы на новыя землі. Усю першую палову ХІХ ст. ішло актыўнае засяленнне зямель у заходнім напрамку ад аталнтычнага ўзбярэжжа ЗША. Паколькі Сенат ЗША быў прадстаўніцтвам штатаў, новыя штаты ўваходзілі ў склад краіны па сістэме "адзін рабаўладальніцкі -адзін свабодны". Кожны раз далучэнне новых штатаў спараджала напружаныя адносіны паміж рабаўладальніцкім Поўднем і свабоднай Поўначу.
Пазіцыя і дзейнасць абаліцыяністаў і амерыканская грамадска-палітычная думка
Як ужо адзначалася вышэй, абаліцыянізм быў неаднастайным рухам, які аб'ядноўваў людзей з рознымі грамадскімі і палітычнымі поглядамі вакол ідэі адмены рабства ў ЗША. Далёка не ўсе абаліцыяністы верылі ў ідэю роўнасці людзей чорнай і белай расы. Грамадская думка тагачасных Злучаных Штатаў разглядала індзейцаў і цёмнаскурых людзей як дзікіх і нецывілізаваных. Поўнач мог прыняць як роўнага члена грамадства індзейца ці афраамерыканца толькі калі тыя атрымалі еўрапейскія адукацыю і выхаванне і раздзялялі агульныя каштоўнасці з белымі грамадзянамі паўночных штатаў. У некаторай ступені рух абаляцыяністаў можна параўнаць з рухам "зялёных" ХХ-ХХІ стст: розныя погляды на сутнасць праблемы і розныя праграммы яе рашэння, якія падчас зусім не ўлічваюць наступствы такіх варыянтаў рашэння для эканомікі. Як і сучасныя "зялёныя", абаліцыяністы не мелі шырокай грамадсткай падтрымкі ні на Поўначы, ні на Поўдні Злучаных Штатаў, бо поўнае скасаванне рабства магло б прывесці да сур'ёзных эканамічных і палітычных цяжкасцей. Акрамя "баваўнянай" праблемы, скасаванне рабства закранала праблему адчужджэння маёмасці: ці разглядаць рабоў як людзей з патэнцыяльнымі правамі і свабодамі, ці як маёмасць, якую можна канфіскаваць толькі ў надзвычайных абставінах і за разумнае ўзнагароджанне? Да таго ж заставалася праблема: што рабіць з вызваленымі рабамі: адправіць усіх у Афрыку (а многія нявольнікі ўжо пакаленнямі жывуць у Амерыке) ці дазволіць ім застацца і зрабіць іх фермерамі, якія б працавалі на зямлі былых гаспадароў. Таму шырокае кола грамадства, як і палітычная эліта Амерыкі, не цікавілася праблемай вызвалення чорных нявольнікаў.
Метады ўздзеяння абаліцыяністаў на грамадства і палітычную ўладу
Каб звярнуць увагу грамадства і ўрада краіны на праблему абаліцыяністы шырока карысталіся друкаваным словам. Напрыклад, адзін з найбольш радыкальных лідараў руху Уільям Ллойд Гарысан заснаваў газету "Ліберэйтар" (The Liberator, літ.: "вызваліцель"), першы нумар якой выйшаў у свет 1 студзеня 1831 г. З дапамогай газеты ён даносіў да шырокай грамадскасці цяжкасці палажэння нявольнікаў Поўдня ва ўсіх падрабязнасцях. І гэта мела пэўны поспех: колькасць абаліцыяністаў у свабодных штатах ЗША пачало расці. Яшчэ адну такую газету, "Норзерн Стар" (у перакладзе на беларускую - "Паўночная зорка"), заснаваў Фрэдэрык Дуглас, беглы чорны раб, прадстаўнік "Масaчусетскага таварыства за адмену рабства" (Massachusetts Anti-Slavery Society).
Таксама час ад часу, асабліва ў 1830-я гг. абаліцыяністы праводзілі кампаніі па складнню петыцый у Кангрэс ЗША і напісанню прыватных пісьмаў з патрабаваннем адмены рабства, як становішча, якоя супярэчыла канцэптуальным ідэям Канстытуцыі і Дэкларацыі незалежнасці. У Кангрэсе вяліся спрэчкі аб магчымасці заканадаўча адкласці разгляданне такіх петыцый і лістаў на нявызначана адлеглы тэрмін, што супярэчыла 1-й Папраўке.
Яшчэ адзін і найбольш вядомы метад барацьбы з нявольніцтвам ажыыцяўляла сетка тайных арганізацый абаліцыяністаў. Гэтыя тайныя арганізацыі дапамагалі рабам Поўдня бегчы на Поўнач ЗША альбо ў Канаду. Так згодна некаторым ацэнкам з 1830 па 1860 г. толькі ў Агайо абаліцыяністы дапамаглі збегчы 40000 нявольнікаў.
Шурычы
Шу́рычы (, Шуричи) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Навадворскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Шчурыцкага сельсавета.
Абаліцыянізм
Метады ўздзеяння абаліцыяністаў на грамадства і палітычную ўладу
У 1859 годзе Джон Браўн прадпрыняў няўдалую ўзброеную спробу вызваліць рабоў.
Рэакцыя рабаўладальнікаў
Для рабаўладальнікаў абаліцыяністы ўяўлялі сабой рэальную пагрозу. Асабліва гэта стала зразумела пасля таго як з дапамогай журналістыкі і прэсінгу апошнія здолелі прымусіць урад ЗША і грамадскасць Поўначы змяніць свае адносіны да рабства на Поўдні. Да таго ж абаліцыяністы дапамагалі рабам бегчы з Поўдня і самі, як і беглыя рабы былі недасягальнымі для заканадаўства паўднёвых штатаў.
Адзін з спосабаў барацьбы, якім карысталіся антыабаліцыяністы, - інфармацыйная вайна. Калі ў 1852 г. Гарыет Бічэр Стоў апублікавала кнігу "Хаціна дзядзі Тома", ў якой выкрываліся жорсткі стасунак плантатараў да рабоў і нячалавечыя ўмовы працы апошніх, антыабаліцыяністы выдалі некалькі раманаў з аправяржэннем перабольшванняў, апісанных у "Хаціне".
Але магчымасці мірнай барацьбы плантатараў з абаліцыяністамі былі абмежаваны нават пры наяўнасці адносна вялікіх грошаў. Паліцыя мела права арыштоўваць толькі тых абаліцыяністаў, якія непасрэдна дапамагалі рабам бегчы на Поўнач і толькі на тэрыторыі рабаўладальніцкіх штатаў. Канстытуцыя ЗША забараняла якое-небудзь абмежаванне свабоды слова і распаўсюджанне інфармацыі. Таму нярэдка супраць абаліцыяністаў выкарыстоўвалі натоўп. У 1835 г. ў г. Чарльзтаўн (Паўднёвая Караліна) натоўп знішчыў на пошце ўсю агітацыйную літаратуру абаліцыяністаў. А ў 1837 г. ў г. Алтон (Ілінойс) натоўп забіў Э.П.Лавджоя, рэдактара абаляцыянісцкага друку.
Рускае Радыё
«Ру́скае Ра́дыё» (па-руску — «Русское Радио») — папулярная расійская FM-радыёстанцыя.
На сённяшні дзень «Русское Радио» вяшчае ў болей чым 950 гарадах Расіі, а таксама ў Беларусі (у Мінску — на частаце 98.9 FM), Украіне, Казахстане, Малдове, Кыргызстане, Арменіі, і краінах Балтыі. Апроч гэтага, прамы эфір радыёстанцыі транслюецца ў Інтэрнэце, такім чынам даючы магчымасць слухаць яе ў любой краіне свету.
«Русское Радио» з’яўляецца заснавальнікам расійскай штогадовай музычнай прэміі «Залаты грамафон».
Веліжка
Веліжка (Велижка) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Поўднеўскага сельскага паселішча.
Блажко
Блажко — прозвішча.
Allium dodecadontum
Allium dodecadontum — від кветкавых травяністых раслін роду сямейства, эндэмік Кыргызстана.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая цыбульная расліна. Лісце простае, суцэльнае, сядзячае, з гладкім краем. Кветкі з 6 пялёсткамі, у парасоніках. Плод — сухая каробачка.
Распаўсюджанне
Эндэмік Кыргызстана.
Інданезійская Вікіпедыя
Інданезійская Вікіпедыя (па-інданезійску: Wikipedia bahasa Indonesia) — раздзел Вікіпедыі на інданезійскай мове.
Гэта раздзел Вікіпедыі заснаваны 7 лістапада 2003 года. 31 мая 2005 колькасць артыкулаў у інданезійскай Вікіпедыі дасягнула 10 000. Гэта 23-ці па велічыні раздзел Вікіпедыі ў свеце, змяшчае больш за 51 017 артыкулаў (на 16 лютага 2007 года).
Сіела
Сіе́ла (Siella) — род кветкавых раслін сямейства. Адзіны від:.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна з прамастойным або прыўзнятым голым, амаль акруглым, тонкабаразнаватым галінастым сцяблом вышынёй да 1,5 м, якое ўкараняецца ў ніжніх вузлах. Карэнішча з падземнымі парасткамі. Лісце непарнаперыстае, ніжняе — на чаранках, з 4—9 парамі яйкападобна-прадаўгаватых надрэзаных лісцікаў, верхняе — больш дробнае, з ланцэтападобнымі лісцікамі і расшыранай похвай. Кветкі дробныя, з пяццю пялёсткамі. Суквецце — складаны парасонік на кароткім кветаносе. Абгорткі і абгортачкі шматлістныя, травяністыя. Чашачка з шылападобнымі зубцамі. Пялёсткі белыя, адваротнасэрцападобныя. Плод — шырокаяйкападобны віслаплоднік, які распадаецца на 2 паўплодзікі.
Пашырэнне
Пашырэнне: Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, заходнія раёны Усходняй Еўропы, Каўказ, Балканы; як заносная трапляецца ў Паўночнай Амерыцы, Мексіцы, Аўстраліі. На тэрыторыі Беларусі знаходзіцца ў асобных лакалітэтах на ўсходняй мяжы пашырэння, ахоўваецца Расце на берагах каналаў, ручаёў, на ўскрайках балот.
Асаблівасці біялогіі
Цвіце ў чэрвені—жніўні, пладаносіць у жніўні—верасні. Размнажэнне вегетатыўнае, магчыма, насеннае.
Выкарыстанне
Дэкаратыўная расліна.
514
514 — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 514 год нашай эры, 514 год 1 тысячагоддзя, 14 год VI стагоддзя, 4 год 2-га дзесяцігоддзя VI стагоддзя, 5 год 510-х гадоў.
Андрэй Агеевіч Блажко
Андрэй Агеевіч Блажко (, в. Харэвічы (цяпер у межах в. Дукора), Пухавіцкі раён — ) — арганізатар і кіраўнік дукорскіх партызан.
Біяграфія
Член РКП(б). З 1915 года матрос Балтыйскага флоту. Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі. Падчас польскай інтэрвенцыі ў 1919 годзе камандзір партызанскага атрада Дукорскай воласці, у яго доме размяшчаўся штаб атрада. 3 мая 1920 года арыштаваны, расстраляны ва ўрочышчы Пушча, разам з 15 іншых партызан.
Памяць
У вёсцы Дукора яго імем названа вуліца, на магіле помнік. У цэнры вёскі знаходзіцца таблічка ў памяць аб загінуўшых дукорскіх партызан.
Дукорскім партызанам прысвечана п’еса мясцовага настаўніка, аднаго з пачынальнікаў сучаснай беларускай драматургіі Васіля Гарбацэвіча «Чырвоныя кветкі Беларусі». Дзейнасць дукорскіх партызан стала асновай вядомай п’есы Кандрата Крапівы «Партызаны».
На працягу многіх дзесяцігоддзяў мясцовы калгас і школа насілі імя 16 партызан.
Валерый Дзмітрыевіч Панамароў
Валерый Дзмітрыевіч Панамароў (, Юрга, Кемераўская вобласць — ) — беларускі рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар тэатра і кіно.
Біяграфія
Скончыў у 1962 годзе Рэспубліканскія тэатральныя курсы, у 1969 годзе — акцёрскі факультэт БДМТІ. Стажыраваўся ў Л. Гайдая і Г. Данеліі.
Аарон Клуг
Аарон Клуг (, Жалва, Літва - 20 лістапада 2018, Кембрыдж, Вялікабрытанія) — брытанскі і паўднёваафрыканскі вучоны, біяхімік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1982).
Дуброўка (Угранскі раён)
Дуброўка (Дубровка) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Поўднеўскага сельскага паселішча.
Спарта
Спарта (Σπάρτη) — горад у Грэцыі ў вобласці Лаконія на поўдні паўвострава Пелапанес, у даліне ракі Эўротас. У Старажытнай Грэцыі Спарта была горадам-дзяржавай.
Старажытная Спарта
Горад Спарта стаяў на рацэ Еўрот. Тэрыторыя дзяржавы каля 1000 г. да н.э. была заваяваная дарыйцамі, якія частку старых жыхароў-ахейцаў ператварылі ў перыекаў (палітычна бяспраўных, але па-грамадзянску вольных), частку ў ілотаў (дзяржаўных рабоў); самі дарыйцы склалі панавальнае саслоўе спартыатаў.
У IX стагоддзі да н.э. заканадаўства Лікурга зрабіла з Спарты моцную ваенную дзяржаву, у двух войнах яны заваявалі Месенію і набылі гегемонію над Пелапанесам і нават перавагу ва ўсёй Старажытнай Грэцыі аж да перыяду Грэка-персідскіх войн.
У суперніцтве з афінянамі спартанцы перамаглі іх у Пелапанескай вайне (431—404 гадах да н.э.), але страцілі сваю перавагу ў 371 годзе да н.э. у вайне з Фівамі. Пасля няўдачы рэформаў Агіса і Клеамена ў III стагоддзі да н.э., Спарта ў паразе пры Селазіі ў 221 годзе да н.э. канчаткова страціла сваё значэнне і ў 146 годзе да н.э. патрапіла пад уладу Рыма.
Незалежная Грэцыя
Сучасны горад Спарта закладзены ў 1834 годзе. Адміністрацыйны цэнтр нома Лаконія. 14,5 тысяч жыхароў (1981). Гандлёвы цэнтр сельскагаспадарчага раёна даліны р. Эўротас. Дробныя прадпрыемствы харчовай, тэкстыльнай, тытунёвай і хімічнай прамысловасці.
Культура
Асноўнымі славутасцямі сучаснай Спарты з'яўляюцца размешчаныя ў яе наваколлях руіны Старажытнай Спарты. Захаваліся фрагменты антычных будынкаў VII стагоддзя да н.э. — II стагоддзя н.э.: Акропаль з храмам Афіны (VI у. да н.э.), храмы (7-5 стст. да н.э.), тэатр (1-2 стст. н.э.).
Камп’ютарныя гульні
У Rome: Total War Спарта выступае сталіцай грэчаскай дзяржавы 200-ых гадоў да н.э.
Мука
Мука́ — прадукт харчавання, які атрымліваецца ў выніку перамолвання збожжа розных культур. Мука можа вырабляцца з такіх сартоў хлебных збожжавых культур як пшаніца, полба, жыта, грэчка, авёс, ячмень, проса, кукуруза, рыс і дагуса. Асноўную масу мукі выпрацоўваюць з пшаніцы. З'яўляецца неабходным складнікам пры вырабе хлеба. Пшанічную пякарную муку падраздзяляюць на сарты: крупчатку, вышэйшы, першы, другі, шатраваную.
Дзённік Гуантанама
Гісторыя
Ульд Слахі быў схоплены амерыканскімі спецслужбамі ў роднай Маўрытаніі неўзабаве пасля тэрактаў 11 верасня. Ён сцвярджаў, што перад адпраўкай у турму Гуантанама яго дапытвалі ў Іарданіі і Афганістане. Па словах адваката Нэнсі Халандэр, міністр абароны ЗША Дональд Рамсфельд загадаў прымяніць у дачыненні да Махамеда «спецыяльныя метады допыту», якія мелі на ўвазе катаванні.
У зняволенні аўтар вывучыў ангійскую мову і напісаў усе 466 старонак свайго дзённіка ад рукі. Адвакаты перадалі рукапіс журналісту Лары Сімсу, які рэдагаваў кнігу. Кожная старонка павінна была быць прадстаўлена ваенным цэнзарам. На працягу некалькіх гадоў кніга знаходзілася пад забаронай да публікацыі з боку амерыканскіх афіцыйных асоб. Мемуары былі апублікаваны ў 2015 годзе, калі Слахі ўсё яшчэ ўтрымліваўся пад вартай.
Экранізацыя
Мемуары сталі асновай для фільма. Праект быў анансаваны ў лістападзе 2019 года. Здымкі пачаліся 2 снежня таго ж года ў Паўднёвай Афрыцы. Першапачаткова карціна павінна была называцца «Вязень 760», але ў лістападзе 2020 года атрымала канчатковую назву «Маўрытанец».
Прэм’ера фільма адбылася 12 лютага 2021 года.
Валынская града
Валынская града (Волинське пасмо) — паласа невысокіх пагоркаў, град і валоў працягласцю каля 250 км у выглядзе выгнутай на поўдзень дугі паміж далінамі рэк Заходні Буг і Гарынь. Ляжыць у цэнтральнай частцы Валынскай і Ровенскай абласцей Украіны.
Адносная вышыня — 30-40 м, у асобных месцах — 50-60 м. Абсалютныя адзнакі найбольш павышаных участкаў — 200—220 м. Шырыня Валынскай грады павялічваецца з усходу на захад, дзе яна найлепш выражана. Паходжанне звязваюць з дняпроўскім зледзяненнем. У аснове грады залягае прыўзнятая паверхня мелавых адкладаў, месцамі — палеагенавых. Валынская града прадстаўлена пераважна марэннымі і водна-ледавіковымі адкладамі (пяскі, валуны, галечнікі і інш.). Акрамя акумулятыўных тут пашыраны таксама дэнудацыйныя і карставыя формы рэльефу. У паніжэннях — азёры карставага паходжання і балоты (часта меліяраваныя).
Бартак (дуб)
Дуб «Бартак» (Dąb Bartek) — чарэшчаты дуб, помнік прыроды. Расце пры дарозе ў гміне Загнанськ у Свентакшыскім ваяводстве ў Польшчы. Найпапулярнейшае дрэва ў краіне. Мае акружнасць каля 9,85 м, а яго вышыня дасягае 30 м. У міжваенны перыяд дуб быў прызнаны журы на чале з вядомым польскім батанікам Уладзіславам Шафарам "найпрыгажэйшым дрэвам у Польшчы".
Гісторыя
Паводле апошніх дэндралагічных даследаванняў узрост дрэва ацэньваецца ў 645-670 гадоў. Дакладны ўзрост дуба ўсталяваць немагчыма з-за гніення стрыжня. У некаторых крыніцах узрост «Бартака» ацэньваецца нават у 1200 гадоў.
З 1954 года дуб лічыцца помнікам прыроды. Па адной з легенд, у дубе «Бартак» схаваныя скарбы Яна III Сабескага і Марысенькі.
На ствале дуба з паўднёва-ўсходняга боку вісяць дзве фігуры ўкрыжаванага Хрыста, адлітыя, верагодна, у мясцовых металургічных заводах. На адно з распяццяў нанесена дата — 1853 год. Паводле адной з версій, іх павесілі ў гонар двух афіцэраў Студзеньскага паўстання. Паводле іншай версіі, адно распяцце павешана на святкаванне перамогі Сабескага ў Вене, а іншае было змешчана пасля заканчэння эпідэміі халеры ў 1853 годзе.
У 1829 годзе ў дуба «Бартак» было 14 асноўных галін і 16 дадатковых. У цяперашні час на дрэве захавалася восем асноўных галін.
Дрычынскі яслі-сад
Гісторыя
У 1866 годзе адкрыта народнае вучылішча, якое размяшчалася ў грамадскім будынку. Навучалася 39 хлопчыкаў і 7 дзяўчынак.
У 1886 годзе вучылішча наведвалі 59 хлопчыкаў і 5 дзяўчынак.
У 1900 годзе ў школе займаліся 54 хлопчыкі і 3 дзяўчынкі, настаўнікам быў Міхаіл Васілеўскі.
У 1904 годзе для школы пабудавалі новы драўляны будынак.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі народнае вучылішча было ператворана ў працоўную школу першай ступені, у якой у 1922 годзе вучыліся 80 хлопчыкаў і дзяўчынак, працавала 2 настаўніка.
У 2003 годзе займаліся 211 вучняў, працавала 25 настаўнікаў.
Лаконія
Лаконія (Лаконіка) — старажытнагрэчаская урадлівая вобласць у Лаконскага заліва, у паўднёваўсходняй часткі Пелапанеса, паміж горным хрыбтом Тайгетам і Парнонам; Яе гісторыя шмат у чым звязаная са Спартай, сталіцай сучаснай Лаконіі.
У старажытнасці была заселена лелегамі да сярэдзіны II тысячагоддзя да н.э.. Затым карэннае насельніцтва было выцеснена ахейцамі і пазней да I тысячагоддзя да н.э. — дарыйцамі, якія заснавалі ў Лаканіцы горад-дзяржаву Спарта. Жыхарам Лаконікі (спартанцам) прыпісваецца сцісласць выкладу і нешматслоўнасць — лаканічнасць.
Нараўне са Спартай у Лаконіі знаходзяцца паселішчы Аміклы і Селасія. Апошняе атрымала вядомасць дзякуючы адбыўшайся недалёка ад яго ў 221 годзе да н.э. бітве, калі Антыгон разграміў войска Клеамена III.
У I стагоддзі да н.э. тэрыторыя Лаконікі ўвайшла ў склад рымскай правінцыі Ахая. У сучаснай Грэцыі на тэрыторыі Лаконікі знаходзіцца ном Лаконія.
Таўрычаскі дзяржаўны агратэхналагічны ўніверсітэт імя Дзмітрыя Маторнага
Таўрычаскі дзяржаўны агратэхналагічны ўніверсітэт імя Дзмітрыя Маторнага (Таврійський державний агротехнологічний університет імені Дмитра Моторного) — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, размешчаная ў Мэлітопалі.
Allium dodecanesi
Allium dodecanesi — від травяністых раслін сямейства, распаўсюджаны ў паўднёва-заходняй Турцыі і на (Грэцыя).
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў паўднёва-заходняй Турцыі і на (Грэцыя).
Пракламацыя аб вызваленні рабоў
Пракламацыя аб вызваленні рабоў - гэта загад, які 1 студзеня 1863 г. выдаў Аўраам Лінкальн. Згодна гэтай пракламацыі, ваенная становішча (Грамадзянская вайна) вымусіла Прэзідэнта прыняць непапулярныя меры супраць Канфедэрацыі Паўднёвых Штатаў: вызваліць усіх рабоў на тэрыторыі ЗША, якая яшчэ заставалася пад кантролем канфедэратаў.
Пракламацыя заставалася "на паперы", пакуль войскі ЗША не атрымалі поўную перамогу над канфедэратамі. Вызваленне рабоў на ўсёй тэрыторыі ЗША адбылося ў канцы 1865 г., калі пачала дзейнічаць 13-я папраўка да Канстытуцыі краіны.
Тэкст Пракламацыі
Паколькі ў дваццаць другі дзень верасня, у годзе ад нараджэння нашага Госпада адна тысяча васемсот шесцьдзесят другім Прэзідэнт выдаў пракламацыю, у якой, акрамя іншага, было наступнае, а менавіта:
“Што ў першы дзень студзеня у год ад нараджэння нашага Госпада адна тысяча васемсот шесцьдзесят трэцім усе асобы, якіх утрымліваюць у якасці нявольнікаў у любым Штаце ці пэўнай частцы Штату, дзе насельніцтва будзе знаходзіцца ў стане паўстання супраць Злучаных Штатаў, павінны быць з гэтага часу і назаўжды свабоднымі; а Выканаўчы Ўрад Злучаных Штатаў, уключаючы кіраўніцтва узброеных сіл і флоту, прызнае і абароніць свабоду такіх асоб і не будзе прадпрымаць аніякіх дзеянняў супраць намаганняў такіх асоб, якія яны могуць рабіць каб тая свабода ажжыццявілася.
Што Урад, у першы дзень студзеня вышэйазаначанага пракламацыяй году, вызначыць Штаты і часткі Штатаў, ў якіх людзі будуць знаходзіцца ў стане паўстання супраць Злучаных Штатаў, пры факце, што пэўны Штат ці яго жыхары будуць на гэты дзень, сумленным чынам, прадстаўлены ў Кангрэсе Злучаных Штатаў членамі, абранымі большасцю прызначаных выбаршчыкаў такога Штату, і што не будзе прадстаулена грунтовага доказу супраць гэтага Штату, будзе лічыць дастатковым сведчаннем, што гэты Штат і яго насельніцтва ня ўдзельнічаюць у паўстанні супраць Злучаных Штатаў.”
Цяпер, такім чынам, я Аўраам Лінкальн, Прэзідэнт Злучаных Штатаў на падставе ускладзенай на мяне улады Галоўнакамандуючага Арміі і Флоту Злучаных Штатаў у час узброенага паўстання супраць улады Злучаных Штатаў і як адпаведную і неабходную меру ваеннага часу для падушэння гэтага паўстання, у першы дзень студзеня у годзе нашага Госпада адна тысяча васемсот шесцьдзесят трэцім, у згодзе з маей мэтай загадваю абвясціць аб гэтым публічна на працягу ста дзён, пачынаючы з першага вышэйазначанага дню, вызначыць Штаты і часткі Штатаў дзе людзі будуць знаходзіцца ў стане паўстання супраць Злучаных Штатаў, а менавіта:
Арканзас, Тэхас, Луізіана (акрамя акруг Сейнт. Бернард, Плэкмаінз, Джеферсан, Сейнт Джон, Сейнт Чарлз, Сейнт Джеймс Эсешн, Эсампшн, Тэрбон, Лафурш, Сейнт Мэры, Сейнт Марцін і Арлеан, у тым ліку Новы Арлеан), Місісіпі, Алабама, Фларыда, Джорджыя, Паўдневая Караліна, Паўночная Караліна і Вірджынія (акрамя сарака дзевяці графств, азначаных як Заходняя Вірджынія, а таксама графств Берклі, Экомэк, Нортхэмптан, Элізабэт Сіці, Ёрк, Прынсэс Энн і Норфалк, у тым ліку гарады Норфалк і Портсмут [)], тэрыторыі, на якія пакуль не распаўсюджвалася дзеянне гэтай пракламацыі.
І, на падставе сваей ўлады, а таксама дзеля дасягнення вышэй азаначанай мэты, я абвяшчаю ўсіх асоб, якіх утрымліваюць у якасці нявольнікаў на тэрыторыі азначаных Штатаў і частак Штатаў, з гэтага часу вольнымі, а Выканаўчаму Ўраду Злучаных Штатаў, уключая кіраўніцтва Арміі і Флоту загадваю прызнаваць і абараняць свабоду гэтых асоб.
Пры гэтым я загадваю асобам, якіх я аб’явіў свабоднымі, устрымлівацца ад усіх форм насілля, за выключэннем неабходнай самаабароны; і я рэкамендую ім ва ўсіх абставінах, калі ім дазволяць, сумленна працаваць за дапушчальную аплату.
І яшчэ я аб’яўляю, што тыя з гэтых асоб, якія адпавядаюць неабходным умовам, будуць прыняты да узброенай армейскай службы на карысць Злучаных Штатаў ва ўмацаваных гарнізонах, вайсковых размяшчэннях, на баявых пастах і ў іншых мястах, а таксама на вайсковых водных транспартных сродках.
А на гэты акт, які можна шчыра лічыць актам правасуддзя, які падцвярджаецца Канстытуцыяй і выкліканы неабходнасцю ваеннага становішча, я заклікаю разважлівае меркаванне чалавецтва і літасць Усемагутнага Бога.
Падцвярджаю гэты дакумент уласным подпісам і дзяржаўнай пячаццю Злучаных Штатаў.
Складзена ў горадзе Вашынгтоне, у першы дзень студзеня у годзе ад нараджэння нашага Госпада адна тысяча васемсот шесцьдзесят трэцім, а ад абвяшчэння Незалежнасці Злучаных Штатаў Амерыкі восемдзесят семым.
Прэзідэнт: АЎРААМ ЛІНКАЛЬН
УІЛЛ’ЯМ Х С’ЮАРД, дзяржаўны сакратар
Генацыд армян
Генацы́д армя́н (Հայոց Ցեղասպանություն, Ermeni soykırımı — генацыд армян, Ermeni Kırımı — армянская разня; па-армянску часцей выкарыстоўваецца выраз Մեծ Եղեռն [ МФА: ] — Вялікае Злачынства) — злачынства супраць армянскага насельніцтва, здзейсненае ў 1915 годзе ў час Першай сусветнай вайны (паводле некаторых крыніц і пазней  ) на тэрыторыях, якія кантралявалі ўлады Асманскай імперыі. Адбывалася фізічнае знішчэнне і масавыя дэпартацыі цывільнага насельніцтва ва ўмовах, што прыводзілі да яго гібелі. З уцекачоў-армян з Асманскай імперыі сфарміравалася большая частка дыяспары.
У супольнай Дэкларацыі ад 24 мая 1915 года краін-саюзніц (Вялікабрытанія, Францыя і Расія) масавыя забойствы армян упершыню былі прызнаны злачынствам супраць чалавецтва. Тэрмін «генацыд» прапанаваў Рафаэль Лемкін для абазначэння масавага знішчэння армян у Асманскай імперыі  і яўрэяў на тэрыторыях, акупаваных нацысцкай Германіяй; азначэнне ўжываецца і ў больш позніх крыніцах.
Гістарычныя перадумовы
Армянскі этнас сфарміраваўся на тэрыторыі сучаснай усходняй Турцыі і Арменіі, у рэгіёне, што ўключае ў сябе гару Арарат і возера Ван.
Да пачатку XX стагоддзя этнонім «турак» (Türk) часта ўжываўся ў зневажальным сэнсе. «Туркамі» называлі цюркамоўных сялян Анатоліі, з адценнем пагарды да іх невуцтва (напр. kaba türkler «грубыя туркі»). У пачатку XX стагоддзя, з прыходам да ўлады младатуркаў, палітыка турэцкага нацыяналізму стала больш заўважнай, панцюркізм стаў афіцыйнай ідэалогіяй, а этнонім «турак» страціў адмоўную канатацыю (гл. раздзел «Арганізацыя знішчэння армян»). Тым не менш, многія арабы працягвалі лічыць сябе «асманамі» да канца існавання імперыі.
Асманская імперыя і армянскае пытанне
Армяне Асманскай імперыі, не быўшы мусульманамі, лічыліся другаразраднымі грамадзянамі —. Армянам забаранялася насіць зброю, яны павінны былі плаціць больш высокія падаткі. Армяне-хрысціяне не мелі права сведчыць у судзе.
Нягледзячы на тое, што 70 % армянскага насельніцтва складалі бедныя сяляне, сярод мусульманскага насельніцтва быў пашыраны стэрэатып хітрага і паспяховага армяніна з вялікім камерцыйным талентам. Варожасць да армян пагаршалі нявырашаныя сацыяльныя праблемы ў гарадах і барацьба за рэсурсы ў сельскай гаспадарцы. Гэтыя працэсы ўскладняліся прытокам  — мусульманскіх уцекачоў з Каўказа (пасля Каўказскай вайны і руска-турэцкай вайны 1877—78 гадоў) і з наватворных балканскіх дзяржаў. Выгнаныя хрысціянамі са сваіх зямель, уцекачы пераносілі сваю нянавісць на мясцовых хрысціян. Спробы армян атрымаць асабістую і калектыўную бяспеку і адначасовае пагаршэнне іх становішча ў Асманскай імперыі прывялі да ўзнікнення так званага «армянскага пытання» як часткі больш агульнага.
У 1882 годзе ў Эрзурумскай вобласці было створана адно з першых армянскіх аб’яднанняў — «Сельскагаспадарчае таварыства», закліканае абараніць армян ад рабаванняў, што ажыццяўляліся курдскімі і іншымі качавымі плямёнамі. У 1885 годзе была створана першая армянская палітычная партыя Арменакан, платформа якой ставіла на мэце дасягненне мясцовага армянскага самавызначэння з дапамогай асветы і прапаганды, а таксама вайсковай падрыхтоўкі для супраціўлення дзяржаўнаму тэрору. У 1887 годзе з’явілася сацыял-дэмакратычная партыя Гнчак, мэтай якой было вызваленне турэцкай Арменіі шляхам рэвалюцыі з удзелам усіх этнічных груп і стварэнне незалежнай сацыялістычнай дзяржавы. Нарэшце, у 1890 годзе ў Тыфлісе прайшоў першы з’езд найбольш радыкальнай партыі Дашнакцуцюн. Праграма партыі ставіла на мэце атрыманне аўтаноміі ў межах Асманскай імперыі, свабоду і роўнасць для ўсіх груп насельніцтва, а ў сацыяльнай частцы абапіралася на стварэнне сялянскіх камун як асноўных элементаў новага грамадства.
Масавыя забойствы армян у 1894—1896 гадах
Масавыя забойствы ў 1894—1896 гадах, якія панеслі жыцці многіх дзясяткаў, а то і сотняў тысяч армян, складаліся з трох асноўных эпізодаў: разні ў, забойстваў армян па ўсёй тэрыторыі імперыі восенню і зімой 1895 года і разні ў Стамбуле і ў раёне Вана, нагодай для якой паслужылі пратэсты мясцовых армян. Найбольш крывавай і найменш вывучанай з’яўляецца другая фаза. Ступень удзелу ўлад у арганізацыі забойстваў дагэтуль з’яўляецца прадметам бязлітасных спрэчак.
У раёне Сасуна курдскія правадыры абклалі данінай армянскае насельніцтва. У той жа час асманскі ўрад запатрабаваў пагашэння запазычанасцей па дзяржаўных падатках, якія да таго прабачаліся, улічваючы факты курдскіх рабаванняў. У наступным годзе курды і асманскія ўрадоўцы запатрабавалі ад армян выплаты падаткаў, але сустрэлі супраціўленне, задушыць якое быў пасланы Чацвёрты вайсковы корпус. Былі забітыя не менш за 3000 чалавек. Паслы Брытаніі, Францыі і Расіі прапанавалі стварыць камісію па расследаванні, аднак прапанова была адхілена.
Пратэстуючы супраць нявырашанасці армянскіх праблем, гнчакісты ў верасні 1895 года вырашылі правесці вялікую дэманстрацыю, аднак на іх шляху ўстала паліцыя. У выніку распачатай страляніны дзясяткі армян былі забітыя і сотні параненыя. Паліцыя адлоўлівала армян і перадавала іх софтам — навучэнцам ісламскіх навучальных устаноў Стамбула, якія забівалі іх да смерці. Разня працягвалася да 3 кастрычніка. 8 кастрычніка мусульмане забілі і жыўцом спалілі каля тысячы армян у Трабзоне. Гэта падзея стала прадвеснікам арганізаванай асманскімі ўладамі серыі масавых забойстваў армян ва Усходняй Турцыі:, Эрзуруме, , Байбурце, Урфе і.
Дакладны лік ахвяр разні 1894—1896 гадоў падлічыць немагчыма. Яшчэ да сканчэння гвалтоўных дзеянняў лютэранскі місіянер, які знаходзіўся ў гэты час у Турцыі, выкарыстоўваючы нямецкія і іншыя крыніцы, сабраў наступную статыстыку: забітых — 88 243 чалавек, спустошаных матэрыяльна — 546 000 чалавек, разрабаваных гарадоў і вёсак — 2493, гвалтоўна навернутых у іслам вёсак — 456, апаганеных цэркваў і манастыроў — 649, пераўтвораных у мячэці цэркваў — 328. Ацэньваючы агульны лік забітых, Кінрос прыводзіць лічбу 50—100 тысяч, Блоксхэм — 80—100 тысяч , Аванісян — каля 100 тысяч , Адалян і Тотэн — ад 100 да 300 тысяч , Дадран — 250—300 тысяч , Сюні — 300 тысяч чалавек.
Прыход младатуркаў да ўлады. Кілікійская разня
У 1907 годзе султан Турцыі Абдул-Хамід II быў зрынуты і сасланы. Прынятыя новыя законы азначалі канец традыцыйнай перавазе мусульман над армянамі. Аднак, калі ў Стамбуле прыхільнікі Абдул-Хаміда паднялі мяцеж, у Адане кансерватыўна настроеныя мусульмане напалі на армян, што складалі чвэрць насельніцтва горада. Улады ўмяшаліся праз два дні, калі ўжо былі забітыя больш за 2000 армян. Вайсковыя падраздзяленні, што прыбылі ў горад, разам з пагромнікамі напалі на армянскую частку горада, якая была спалена. Пагромы прайшлі па ўсёй Кілікіі, даходзячы да Мараша і.
Пасля канстытуцыйнай рэвалюцыі 1908 года младатуркі фактычна прызналі захоп зямель армянскага насельніцтва пры Абдул-Хамідзе, яны таксама заахвочвалі перасяленне мухаджыраў на гэтыя тэрыторыі. Пачалася кампанія гвалтоўнага атурэчвання насельніцтва, забаранілі арганізацыі, звязаныя з нетурэцкімі этнічнымі мэтамі. 400 000 мухаджыраў былі размешчаныя ў Анатоліі, што прывяло да значнай перавагі мусульман у імперыі, хоць у сярэдзіне XIX стагоддзя немусульмане складалі каля 56 % яе насельніцтвы. Перастаўшы супрацоўнічаць з партыяй турэцкіх буржуазных рэвалюцыянераў, армянскія палітычныя партыі зноў звярнуліся за падтрымкай да еўрапейскіх дзяржаў. Пры падтрымцы Расійскай імперыі ў лютым 1914 года Асманскай імперыі быў навязаны план, паводле якога ставілася на мэце стварэнне дзвюх зон з шасці армянскіх абласцей і горада Трапезунда, якія павінны былі кіравацца прадстаўнікамі еўрапейскіх дзяржаў.
Арганізацыя знішчэння армян
Пасля рэвалюцыі Іціхат у 1908 годзе перад туркамі ўстала праблема пошуку новай ідэнтычнасці. Імперская атаманская ідэнтычнасць была падарвана канстытуцыяй, што зраўнавала розныя групы насельніцтва Асманскай імперыі ў правах і пазбавіла туркаў імперскага статусу. Апроч таго, гэта ідэалогія прайгравала агрэсіўнай ідэалогіі панцюркізму і ісламскай дактрыне. У сваю чаргу, пазіцыі ісламскай ідэалогіі падрывалі факт наяўнасці суседняй шыіцкай дзяржавы Персія і атэістычнага светапогляду лідараў Іціхат. Самым уплывовым ідэолагам младатуркаў быў сацыёлаг і паэт, які сфармуляваў прынцыпы, у адпаведнасці з якімі Асманская імперыя ўзяла ўдзел у Першай сусветнай вайне. Гэтыя прынцыпы ставілі на мэце стварэнне краіны, населенай цюркамоўнымі мусульманамі, прытым тэрыторыя Турана павінна была ахапляць увесь арэал цюркскага этнасу. Гэта канцэпцыя, што фактычна выключала няцюркаў не толькі з улады, але і ўвогуле з грамадзянскай супольнасці, была непрымальная для армян і іншых этнічных меншасцей Асманскай імперыі. Найболей зручны для асноўнага насельніцтва імперыі панцюркізм быў цягам некалькіх гадоў прыняты амаль усімі лідарамі Іціхат у якасці асноўнай ідэалогіі. Армяне, якія ідэнтыфікавалі сябе, перадусім, з рэлігійнага пункту гледжання, лічылі (магчыма, памылкова ) цюркізм меншым злом за іслам. Падчас балканскай вайны 1912 года армяне ў большасці сваёй схіляліся да ідэалогіі асманізму, а армянскія салдаты — больш за 8 тысяч добраахвотнікаў — ігралі значную ролю ў турэцкіх войсках. Многія з армянскіх салдат, паводле сведчання англійскага пасла, дэманстравалі выключную адвагу. У сваю чаргу, армянскія партыі Гнчак і Дашнакцуцюн занялі антыасманскую пазіцыю. Прадстаўнік дашнакаў арганізоўваў у Тыфлісе праармянскія атрады для аперацый супраць Турцыі, а прадстаўнікі гнчакістаў прапанавалі вайсковую дапамогу расійскаму штабу на Каўказе.
2 жніўня 1914 года Турцыя падпісала з Германіяй, адным з пунктаў якога была змена ўсходніх меж Асманскай імперыі для стварэння калідора, што будзе весці да мусульманскіх народаў Расіі, што таксама значыла выкараненне армянскай наяўнасці на змененых тэрыторыях. Гэта палітыка была публічна агучана атаманскім урадам пасля ўступу ў вайну 30 кастрычніка 1914 года. У звароце было сцвярджэнне пра «натуральнае» аб’яднанне ўсіх прадстаўнікоў турэцкай расы.
Адразу пасля заключэння дагавора з Германіяй у Асманскай імперыі пачалася маёмасці, непрапарцыйна ўжывальная да хрысціян. У лістападзе 1914 года быў абвешчаны джыхад, што падагрэла антыхрысціянскі шавінізм сярод мусульманскага насельніцтва. На загад Энвера і Джамаля брытанскае і французскае насельніцтва Стамбула выкарыстоўвалася ў якасці жывога шчыта пры атаках на франтах. Шырокае пашыранне атрымала стратэгія выкарыстання патэнцыйна мяцежных этнічных абшчын, што жылі на варожай тэрыторыі: так, Турцыя звярнулася да мусульман Расіі, заклікаючы іх далучыцца да джыхаду, Брытанія актыўна падтрымвала арабскія паўстанні, а Германія — украінскіх нацыяналістаў. Асманскія ўлады паспрабавалі выкарыстаць Дашнакцуцюн для арганізацыі паўстання армян, якія жылі ў расійскім Закаўказзі, абяцаючы ў выпадку перамогі стварэнне армянскага раёна пад турэцкім кіраваннем, аднак прадстаўнікі Дашнакцуцюн заявілі, што армяне кожнага боку павінны заставацца лаяльнымі свайму ўраду. Узвар’яваны гэтай адмовай кіраўнік «Адмысловай арганізацыі» Бехаэдзін Шакір загадаў расстраляць некалькі лідараў дашнакаў. З іншага боку фронту, міністр замежных спраў Расійскай імперыі прапанаваў выкарыстаць армян і курдаў для арганізацыі паўстанняў у Турцыі. Намеснік Каўказа заклікаў армян падтрымаць Расію і абяцаў, што Расія будзе прытрымлівацца плана аўтаноміі армянскіх рэгіёнаў Турцыі, аднак гэтыя абяцанні былі наўмысным падманам: нягледзячы на наяўнасць прапаноў ваенна-марскога і сельскагаспадарчага міністэрстваў пра анексію ў паваенны час раёнаў Асманскай імперыі з пераважна армянскім насельніцтвам, вышэйшае кіраўніцтва імперыі ў цэлым няўхвальна глядзела на гэту перспектыву, не жадаючы мець справу з армянскім нацыяналізмам. Таму прасоўванне расійскіх войскаў углыб Анатоліі адбывалася толькі ў той меры, у якой апраўдвалася вайсковымі меркаваннямі; міністр замежных спраў С. Д. Сазонаў, паводле слоў англійскага пасла, выказаў намер расіян «акупаваць як мага менш зямель на захад ад Эрзурума») . План Варанцова-Дашкова ставіў на мэце стварэнне ўзброеных армянскіх атрадаў, якія б кіраваліся рускімі, на Каўказе, у Турэцкай Арменіі і Персіі. Былі сфарміраваныя пяць батальёнаў, укамплектаваных армянамі з тэрыторый, захопленых Расіяй у Турцыі ў 1878 годзе, а таксама бежанцаў з Турцыі. Армянскія падраздзяленні былі разгорнутыя на мяжы з Турцыяй у разліку на тое, што армяне па той бок мяжы падымуць паўстанне. Анаталійскія армяне рыхтаваліся да самаабароны, атрымліваючы падтрымку ад добраахвотнікаў з Расіі. Аналагічная самаарганізацыя адбывалася ў мусульман Каўказа, падахвочваных Турцыяй да паўстання. Адбываліся сутыкненні паміж армянамі і туркамі, напрыклад, дыверсіі на тэлеграфнай лініі ў Ване і сутыкненні ў Бітлісе ў канцы 1914 — пачатку 1915 года, аднак яны насілі лакальны характар. Асноўнае армянскае насельніцтва не падтрымала антыасманскую палітыку. Расійская агітацыя сярод курдаў мела яшчэ меншы поспех. Рыторыка бакоў канфлікту пра «этнічных братоў» на тэрыторыі праціўніка маскіравала заданне выкарыстання гэтага насельніцтва ў якасці гарматнага мяса.
Далучэнне некалькіх тысяч мусульманскіх добраахвотнікаў да асманскіх войскаў пасля акупацыі Турцыяй некаторых тэрыторый Персіі і расійскага Закаўказзя спрычыніла дэпартацыі расійскіх мусульман за расійскую мяжы, а таксама разню. Аналагічная палітыка праводзілася супраць армян Турцыі. Гэтыя дэманстратыўна жорсткія меры паказваюць, што для вайсковых і нерэгулярных фарміраванняў усходняй Анатоліі стаўленне да армян ужо было «гульнёй па правілах», яны не вагаліся пры ўжыванні жорсткіх мер для падаўлення любых інцыдэнтаў, якія імі ўжо не вызнаваліся за лакальныя. Аднак да канца сакавіка 1915 года разня армян насіла публічны і папераджальны характар супраць магчымых хваляванняў, што якасна адрознівае яе ад пазнейшых дэпартацый і забойстваў, што хаваліся лідарамі Іціхат.
У забойствах армян бралі ўдзел многія мусульманскія этнасы, у тым ліку, курды і чаркесы, аднак гэтыя дзеянні часта здзяйсняліся на заказ турэцкіх службовых асоб.
Першыя забойствы
На ўсходнім фронце армія Энвера пацярпела жорсткае паражэнне пад у студзені 1915 года ад расійскай арміі. У выніку асманская армія была адкінута ад Тэбрыза і. Перамозе расійскай арміі ў значнай ступені дапамаглі дзеянні армянскіх добраахвотнікаў з ліку армян, якія жылі ў Расійскай імперыі, што прывяло да прапаганды Іціхат пра здраду армян у цэлым.