cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фёдар Фёдаравіч Вадкоўскі
Дзекабрысцкае таварыства
У Сібір быў адпраўлены 17 лістапада 1827 года, прыбыў у Чыцінскі астрог 5 студзеня 1828 года, у Пятроўскі Завод — у верасні 1830 года. Адзін з арганізатараў. У Пятроўскім заводзе чытаў курс лекцый па астраноміі. 8 лістапада 1832 года тэрмін быў скарочаны да 15, а 14 снежня 1835 года да 13 гадоў.
Прызначаны на пасяленне ў с. Манзурка Іркуцкай губерні 10 ліпеня 1839 года. Аднак па стане здароўя адпушчаны на Туркінскія мінеральныя воды. З верасня 1839 г. у Іркуцку, з 5 верасня 1840 года на пасяленні ў сяле Аёк. Займаўся гандлем хлебам і глінай.
Памёр 8 студзеня 1844 года. Яго душапрыказчыкамі былі і. Магіла Ф. Ф. Вадкоўскага не захавалася.
Творчасць
У сваім вершы «Жаданні», напісаным пасля 1836 года, Вадкоўскі абвясціў праграму дзекабрыстаў : 1. Знішчэнне самаўладства. 2. Вызваленне сялян. 3. Пераўтварэнні ў войсках. 4. Роўнасць перад законам. 5. Знішчэнне цялесных пакаранняў. 6. Галоснасць судаводства. 7. Свабода кнігадрукавання. 8. Прызнанне народнай улады. 9. Палата прадстаўніцтваў. 10. Грамадская раць. 11. Першапачатковае навучанне. 12. Знішчэнне саслоўяў.
Пакінуў запіскі, апублікаваныя ў зборніку «Успаміны і апавяданні дзеячаў тайных таварыстваў 1820-х гадоў» (1931—1933). Аўтар нарысу «Белая Царква» (гісторыя па расказах яго ўдзельнікаў).
Пісаў рэвалюцыйныя вершы на рускай мове, аўтар музыкі да песні «Славянскія дзевы».
Бліскучы музыка, скрыпач-віртуоз. Выдатны матэматык.
Сканаў ад сухот.
NGC 6489
NGC 6489 (іншыя абазначэнні — MCG 10-25-99, ZWG 300.79, KAZ 166, PGC 60928) — галактыка ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Маракайба (горад)
Насельніцтва — 1,2 млн чал. (2001), другі паводле колькасці насельніцтва (пасля Каракаса) горад краіны.
Горад размешчаны на заходнім беразе вузкага праліва, што злучае Венесуэльскі заліў Карыбскага мора з возерам Маракайба.
Марскі порт. З супрацьлеглым берагам праліва злучаны мостам.
Гісторыя
Заснаваны ў 1529 годзе нямецкімі каланістамі як Ной-Нюрнберг (Neu Nürnberg, «Новы Нюрнберг»), але неўзабаве пакінуты. Паўторна заснаваны 20 студзеня 1571 года капітанам Алонса Пачэка пад назвай Нуэва-Самора (Nueva Zamora), па заканчэнні трохгадовых войнаў з мясцовымі індзейцамі Сапарас, Кірыкірыс, Алілес і Тоас. Да XVII стагоддзя — важны каланіяльны порт, пасля некалькіх нападаў піратаў страціў сваё значэнне. Пасля адкрыцця радовішчаў нафты ў 1917 годзе горад пачаў актыўна развівацца.
Эканоміка
Найбуйнейшы ў Венесуэле нафтаперапрацоўчы цэнтр, нафтаналіўны порт. Вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, тэкстылю і харчовых тавараў.
Грудавікі
Грудавікі́ (, Грудовики) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.
У 1985 — 1986 гг. вёска знаходзілася ў складзе Камянецкага сельсавета.
Рыгор Філатавіч Фамічоў
Біяграфія
Падчас Айчыннай вайны з ліпеня 1942 года быў у партызанах: радавы, камандзір аддзялення партызанскага атрада імя М. Ф. Гастэлы, 121-й брыгады імя А. Ф. Браціна Мінскай вобласці, затым — у брыгадзе імя У. І. Чапаева Баранавіцкай вобласці, намеснік камандзіра партызанскай брыгады па камсамоле, упаўнаважаны ЦК ЛКСМБ. З сакавіка 1943 — інструктар, з красавіка 1943 — член Баранавіцкага падпольнага абкама ЛКСМБ, з сакавіка 1944 года — сакратар Навагрудскага падпольнага райкама ЛКСМБ.
З 1944 года — на камсамольскай рабоце ў Гродзенскай і Баранавіцкай абласцях.
У 1958—1960 гадах — першы сакратар Поразаўскага райкама, у 1961—1968 гадах — Лідскага гаркама КПБ. У 1968—1972 гадах — загадчык аддзела, другі сакратар Гродзенскага абкама КПБ. З 1972 года і да самай сваёй смерці быў на пасадзе старшыня Гродзенскага аблвыканкама.
Ушанаванне памяці
У горадзе Гродна адна з вуліц носіць імя Рыгора Фамічова. Таксама ў яго гонар названа адна з вуліц Ліды.
Масімена
Масімена (Massimeno) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 108 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 5 чал./км². Займае плошчу 21 км². Паштовы індэкс — 38086. Тэлефонны код — 0465.
Мбуда
Мбуда (Mbouda) — горад у Заходнім рэгіёне Камеруна. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента Бамбутас. Размешчаны на паўночны захад ад горада Бафусам.
Міхаэль Вольгемут
Міхаэль Вольгемут (ням.: Michael Wolgemut,,  — , там жа) — нямецкі жывапісец, гравёр і разьбяр па дрэве. Прадстаўнік нюрнбергскай школы жывапісу. У яго майстэрні ў 1486-89 гадах вучыўся Альбрэхт Дзюрэр. Вольгемут выконваў замову саксонскага курфюрста Фрыдрыха Мудрага па афармленні яго палаца ў Вітэнбергу (згублены ў Другую сусветную вайну).
Верагодна, Міхаэль Вольгемут навучаўся рамяству на працах фламандскіх жывапісцаў. Вольгемут ажаніўся з удавой свайго працадаўцы Ганса Плейдэнвурфа і атрымаў яго майстэрню. Разам са сваім прыёмным сынам Вільгельмам Плэйдэнвурфам ілюстраваў «Нюрнбергскую хроніку».
Да лепшых работ Вольгемута адносяцца: алтар Перынгсдэрфераў (цяпер у Царкве міру ў Нюрнбергу), разны, упрыгожаны жывапісам алтар царквы св. Марыі ў Цвікау, роспіс залы ратушы ў Гослары, алтар у Гарадской царкве Іаана Хрысціцеля ў Швабаху і чатыры алтарныя панэлі ў мюнхенскай пінакатэцы. Вольгемут пісаў таксама партрэты.
Белен
Беле́н (Belém) — горад на поўначы Бразіліі, сталіца штата Пара.
Гісторыя
Горад заснаваны 12 студзеня 1616 года. З 27 студзеня па 1 лютага 2009 года ў горадзе прайшоў Сусветны сацыяльны форум.
Бамбутас (дэпартамент)
Бамбутас (Bamboutos) — адзін з 8 дэпартаментаў Заходняга рэгіёну Камеруна. Знаходзіцца ў паўночнай частцы рэгіёну, займаючы плошчу ў 1 173 км².
Адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента з’яўляецца горад Мбуда. Мяжуе з дэпартаментамі: Мезам (на поўначы), Нго-Кетунджыя (на поўначы), Леб’ялем (на захадзе), Менуа (на захадзе і поўдні), Міфі (на поўдні) і Нун (на ўсходзе).
NGC 6490
NGC 6490 (іншыя абазначэнні — UGC 11033, MCG 3-45-38, ZWG 112.68, ZWG 113.2, NPM1G +18.0526, PGC 61079) — галактыка ў сузор’і Геркулес.
Пэйджар
Пэ́йджар (ад англ. page — выклікаць, якое, у сваю чаргу, паходзіць ад слова page — паж, слуга, хлопчык на пабягушках — пар. «to send a page after» ) — прыёмнік персанальнага выкліку. Паведамленні на яго перадаюцца праз пэйджынгавую сетку. Для таго, каб адправіць пошту на пэйджар, трэба набраць тэлефон аператара, паведаміць нумар ці назву абанента і прадыктаваць паведамленне.
Кожнаму пэйджару ў сістэме прысвойваецца індывідуальны код, які служыць своеасаблівым адрасам, па якім інфармацыя трапляе да патрэбнага абанента. Паведамленне для перадачы паступае праз тэлефон ці электронную пошту да аператара сістэмы, які накіроўвае яго па радыёканалу ў пэйджынгавую сетку з указаннем індывідуальнага кода атрымальніка. Прыём паведамлення магчымы толькі пэйджарам — уладальнікам гэтага кода. Аб'ём інфармацыі, якая перадаецца, можа дасягаць некалькіх сотняў знакаў, працягласць перадачы — некалькі секунд. Пэйджар мае памяць, якая дазваляе запісваць прынятыя паведамленні і потым праглядаць іх у любы зручны для карыстальніка час. Ён істотна таннейшы за мабільны тэлефон і вельмі зручны ў выпадках, калі двухбаковая сувязь неабавязковая, напрыклад для выкліку аварыйных брыгад пры аварыях на лініях электраперадачы, на газа- і нафтаправодах, для сувязі з людзьмі, якія адпачываюць на дачы пры адсутнасці тэлефона, для апавяшчэння жыхароў прыбярэжных пасёлкаў пра тое, што насоўваецца шторм.
Першы ў свеце пэйджар выпусціла кампанія Motorola у 1956 годзе. Першыя пэйджары ўзялі на ўзбраенне супрацоўнікі бальніц і менеджары. Потым пэйджарамі абзавяліся ўсе, хто хацеў быць заўсёды даступным.
У краінах СНД пэйджары былі досыць папулярнымі ў 1990-х гадах. У 1993—1997 гг. яны былі модным аксэсуарам і прыкметай паспяховасці, а ў 1997-1999 гг. распаўсюдзіліся практычна паўсюдна і сталі штодзённымі. На пачатку 2000-х у сувязі з распаўсюджаннем мабільных тэлефонаў і зніжэннем кошту паслуг мабільнай сувязі і SMS пэйджары практычна зніклі.
Гурыны (Камянецкі раён)
Гурыны́ (, Гурины) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.
Тарноўске Гуры
Тарноўске Гуры (Tarnowskie Góry, Tarnowitz, ) — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 270 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 25 км на паўночны захад ад цэнтра Катавіц. Адміністрацыйны цэнтр Тарнагурскага павета Сілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 83,88 км². Насельніцтва 61,4 тыс. чалавек.
Вышэйшая школа кіравання персаналам у Варшаве
Вышэйшая школа кіравання персаналам у Варшаве — польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай у Варшаве.
Агульная характарыстыка
Вучэльня была заснавана ў 2001 годзе. Мае права ажыццяўляць адукацыйныя праграмы па спецыяльнасцях на ўзроўні бакалаўрыяту па сацыялогіі, бяспецы і менеджменту. ВНУ не мае факультэтаў,а толькі наступныя інстытуты: Інстытут чалавечага капіталу, Інстытут нацыянальнай бяспекі і Інстытут анімацыі і новых медыяў. У вучэльні таксама ёсць цэнтр планавання кар'еры, які праводзіць прафесійныя кансультацыі для студэнтаў і навучанне для палягчэння выхаду на рынак працы. Ён таксама арганізуе Варшаўскі акадэмічны кірмаш вакансій "Jobbing". У школе працуюць навуковыя колы для студэнтаў, сярод якіх сацыялагічны гурток, гурток нацыянальнай бяспекі і трэнерская секцыя.
Амаду Тумані Турэ
Генерал Амаду Тумані Турэ (Amadou Toumani Touré, нар. 4 лістапада 1948, Мопці, Малі) — прэзідэнт Малі з 26 сакавіка 1991 да 8 чэрвеня 1992 і з 8 чэрвеня 2002.
Біяграфія
Першапачаткова імкнуўся стаць настаўнікам, але затым уступіў у шэрагі арміі і пасля навучання ў СССР і Францыі ў 1984 стаў камандуючым парашутыстаў Малі. Пасля таго, як у 1991 ваенны ўрад Мусы Траорэ жорстка заглушыў народныя дэманстрацыі пратэсту, Турэ узначаліў ваенны пераварот. Прыйшоўшы да ўлады ў якасці кіраўніка Часовага камітэта па ахове здароўя народа, арганізаваў Нацыянальную канферэнцыю, якая выпрацавала новую канстытуцыю Малі. Пасля прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбараў перадаў уладу новаму прэзідэнту Альфа Умару Канарэ.
Наступленне на Астурыю
Наступленне на Астурыю (Ofensiva de Asturias) — ваенная аперацыя войскаў нацыяналістаў у верасні—кастрычніку 1937 года падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі, якая паклала канец рэспубліканскаму супраціву на поўначы краіны.
Сітуацыя
Пасля паражэнняў рэспубліканцаў у Більбаа і Сантандэры тэрыторыя Рэспубліцы на ўзбярэжжы Біскайскага заліва, якую бакі называлі Паўночным фронтам, ператварылася ў анклаў.
Падзенне Сантандэра 26 жніўня 1937 года засяродзіла ўсе рэспубліканскія войскі ў Астурыі, рэгіёне, найбольш аддаленым ад астатняй Рэспубліканскай Іспаніі. Галоўнай рэспубліканскай сілай тут быў XVII армейскі корпус пад камандаваннем падпалкоўніка Лінарэса Аранзабэ. У рэспубліканцаў былі таксама рэшткі XIV армейскага корпуса Франсіска Галана.
У Хіхоне кіраўнікі рэспубліканскіх правінцый сфармавалі Суверэнны савет Астурыі і Леона на чале з Белармінам Томасам. Савет абвясціў Астурыю суверэннай тэрыторыяй, адмовіўся прызнаваць уладу цэнтральнага ўрада Хуана Негрына і зняў генерала Марыяна Гаміра з пасады камандуючага Паўночнай арміі, прызначыўшы новым палкоўніка Адольфа Прада Вакера. Рэспубліканцы спадзяваліся стрымаць наступленне нацыяналістаў у гарах, па меншай меры, да зімы.
Ход баёў
1 верасня паўстанцы пачалі наступленне на пазіцыі праціўніка.
Пасля Эль-Мазука франкісты рушылі наперад, і 27 верасня войскі 1-й Наварскай брыгады ўзялі Рыбадэселю, затым 1 кастрычніка нацыяналісты ўвайшлі ў Кавадонгу.
10 кастрычніка войскі мяцежнікаў занялі абодва берагі ракі Села. На наступны дзень рэспубліканцы пакінулі Кангас-дэ-Оніс.
Тым часам авіяцыя легіёна «Кондар», каля 50 самалётаў, засяродзіла свае намаганні на бамбардзіроўцы партоў, асабліва партоў Хіхона і Авілеса, каб перашкодзіць рэспубліканскім войскам атрымаць дапамогу ці, у канчатковым выніку, эвакуіравацца. Немцы таксама апрабавалі новую тактыку атакі — «дывановыя бамбардзіроўкі», якая ў гарыстай мясцовасці Астурыі апынулася вельмі эфектыўнай. 14 кастрычніка, нягледзячы на шэсць тыдняў баёў, асноўныя вяршыні і стратэгічныя пазіцыі ўсё яшчэ знаходзіліся ў руках рэспубліканцаў.
Раніцай 15 кастрычніка франкісты на чале з генералам Антоніа Арандай злучыліся з сіламі Сальчагі, загнаўшы ворага ў кут паміж Пола-дэ-Лавіяна і Вільявісіосай, а затым працягнулі рух у бок Хіхона.
20 кастрычніка, калі стала ясна, што падзенне Хіхона — справа некалькіх гадзін, Суверэнны савет Астурыі і Леона выдаў загад аб неадкладнай эвакуацыі. Рэспубліканскія ваенныя і палітычныя кіраўнікі і савецкія саветнікі беглі па моры або па паветры. У гэты ж дзень «пятая калона» франкістаў выйшла з падполля і ўступіла ў бой у горадзе, сілай захапіўшы некаторыя грамадскія будынкі. Да канца дня здаліся каля дваццаці двух рэспубліканскіх батальёнаў.
Днём 21 кастрычніка франкісцкія войскі 4-й Наварскай брыгады занялі Авілес і Хіхон. Да 27 кастрычніка ўся Астурыя апынулася ў руках нацыяналістаў.
Вынікі
З заваяваннем Кантабрыйскага ўзбярэжжа і Астурыі нацыяналісты сталі кантраляваць 36% прамысловай вытворчасці Іспаніі, 60% здабычы вугалю і амаль усю вытворчасць сталі. Падзенне Астурыі таксама дазволіла франкісцкаму флоту перадыслакавацца ў Міжземнае мора, каб падмацаваць эскадру, якая знаходзілася там, і нападаць на лініі забеспячэння праціўніка.
Разалія Лаўцэвіч
Разалія Лаўцэ́віч (Лаўцінская, Лаўчынская) (па мужу Дукштэйн) ( ?, Пастаўшчына — ?) — танцоўшчыца.
Біяграфія
Прыгонная падскарбія надворнага літоўскага А.Тызенгаўза. Вучылася ў яго балетнай школе ў Гродне.
У жніўні 1778 года ўдзельнічала як салістка ў школьным спектаклі «Балет высковы» Г.Петынеці на сцэне Гродзенскага тэатра.
У 1785—1794 гадах уваходзіла ў балетную трупу «Таварыства танцоўшчыкаў яго каралеўскай вялікасці» ў Варшаве, выступала на каралеўскай сцэне і ў Нацыянальным тэатры.
Пасля паўстання 1794 года танцавала ў балетных трупах С.Гальніцкага і Т.Трускаляскага.
У 1797 годзе па ініцыятыве і за кошт былога караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага выехала ў Пецярбург і паступіла фігуранткай у балетную трупу імператарскіх тэатраў.
NGC 6491
NGC 6491 (іншыя абазначэнні — NGC 6493A, IRAS17494+6132, UGC 11008, ZWG 300.80, MCG 10-25-103, PGC 60949) — галактыка ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 6491, NGC 6493A.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Эстфал
Э́стфал (нарв. Østfold) — адно з нарвежскіх фюльке (губерній). Размешчаная ў паўднёвай частцы Усходняй Нарвегіі, на ўзбярэжжы Атлантыкі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сарпсборг. Мяжуе з фюльке Акерсхус і Хедмарк.
Лунга
Лу́нга (lungo — доўгая) — напой з кавы, прыгатаваны з дапамогай эспрэса-машыны з большай колькасцю вады, чым пры гатаванні эспрэса (як правіла, у два разы больш), што дае большую колькасць напою.
Звычайная порцыя эспрэса гатуецца ад 18 да 30 секунд і мае ад 25 да 60 мілілітраў, у той час як лунга можа гатавацца да хвіліны і можа мець ад 130 да 170 мілілітраў. Час гатавання вызначаецца гатункам кававых зерняў (звычайна гэта сумесь арабікі і рабусты), іх памолам і ціскам у машыне. Звычайна яго вараць з дапамогай эспрэса-машыны, але з двойчы ці тройчы большай колькасцю вады на тую ж вагу кавы, каб прыгатаваць значна даўжэйшы (lungo) напой.
Напой часам блытаюць з амерыкана (калі ў эспрэса дадаецца гарачая вада) і з лонг блэк (калі эспрэса наліваецца ў кубак з гарачай вадой). Аднак пры гатаванні лунга, як і эспрэса, уся вадкасць праліваецца праз кававую масу, а не дадаецца пазней.
Маццын
Насельніцтва складае 485 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 21 чал./км². Займае плошчу 23 км². Паштовы індэкс — 38030. Тэлефонны код — 0462.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Цяа Вэйюэ
Цяа Вэйюэ  — кітайскі дзяржаўны дзеяч па кіраванні водным транспартам, інжжынер і вынаходнік часоў дынастыі Сун.
Біяграфія
Працаваў у горадзе Хуайнань ў Кітай, дзе ў 984 годзе вынайшаў карабельны шлюз. Да таго часу праблема перападу вышынь ўздоўж Вялікага канала і іншых каналаў у Кітаі вырашалася з дапамогай гідразліваў або пандусаў з.
Калі вароты паднімаліся, узровень вады ў шлюзе паслядоўна прыстасоўваўся да ўзроўню над або пад шлюзам. Розніца вышынь, якая магла быць пераадолена з дапамогай гэтай шлюзавай сістэмы, была каля 1,5 метраў.
Аградзенец
Аградзенец (Ogrodzieniec) — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 270 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 45 км на паўночны ўсход ад цэнтра Катавіцаў. Уваходзіць у склад Завярцянскага павета Сілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Аградзенец. Займае плошчу 28,56 км². Насельніцтва 4,3 тыс. чалавек.
Ячонка (значэнні)
Ячо́нка — тапонім:
Сарпсбарг
Сарпсбарг (нарв. Sarpsborg) — горад і камуна ў фюльке Эстфал на паўднёвым усходзе Нарвегіі. Горад Сарпсбарг з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай камуны і адначасова адміністрацыйным цэнтрам фюльке Эстфол. Размешчаны на рацэ Глома.
Разам з Фрэдрыкстадам Сарпсбарг ўтварае пятую па насельніцтву гарадскую агламерацыю Нарвегіі з насельніцтвам каля 120 тысяч чалавек, з якіх каля 50 тысяч пражывае ў Сарпсбарг, а 70 тысяч — ва Фрэдрыкстадзе. Асноўнае прадпрыемства горада — хімічныя заводы кампаніі Borregaard.
Дварцы
Дварцы́ (, Дворцы) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.
У 1940 — 1954 гадах цэнтр Дварцоўскага сельсавета. Да 15 красавіка 1985 года вёска ўваходзіла ў склад Рэчыцкага сельсавета, да 19 мая 1986 года — у склад Камянецкага сельсавета.
Climacocystis
Climacocystis — род грыбоў сямейства. Назва ўпершыню была апублікаваная ў 1958 годзе.
Класіфікацыя
Род Climacocystis налічвае 2 віды:
NGC 6492
NGC 6492 (іншыя абазначэнні — ESO 102-22, AM 1757-662, IRAS17576-6625, PGC 61315) — галактыка ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аягоз
Аягоз (каз. Аягөз ) — горад раённага падпарадкавання ва Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана, адміністрацыйны цэнтр Аягозскага раёна.
Размешчаны на ўсходзе Казахстана, на абодзюх берагах ракі Аягоз. З'яўляецца буйным транспартным вузлом рэспублікі. Буйны вузел Туркестана-Сібірскай магістралі, развілка аўтатрас рэспубліканскага значэння: Алматы — Усць-Каменагорск, Караганда — Аягоз — Багаз.
Насельніцтва і састаў
Па стану на 1 студзеня 2016 года ў горадзе было 38 126 жыхароў (18 554 мужчыны і 19572 жанчыны).
Нацыянальны састаў (на 1 лістапада 2012 года): 28 мая 2004 года ў Аягозском раддоме нарадзіўся 15-мільённы жыхар Казахстана.
Бэбі-бум
Бэ́бі-бум (baby boom) — кампенсацыйнае павелічэнне нараджальнасці ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў. Гэты тэрмін атрымаў распаўсюджванне галоўным чынам у ЗША. Бэбі-бум узнік у параўнальна спрыяльных эканамічных умовах пасля заканчэння Другой сусветнай вайны 1939—1945 гг.
Аягоз
Назва
Сучасная назва горада адбываецца ад назвы працякаючай праз яго ракі Аягоз. Назва ракі, па меркаванню учёных, адбываецца ад цюркскай родаплемянной назвы ай і старажытнацюркскай угуз «рака», гэта значыць «рака роду ай»; згодна папулярнай народнай этымалогіі назва ракі і горада адбываецца ад цюркскага ая — «прыгожы» і гөз/коз — «вока».
Бэбі-бум
У гады, якія ішлі пасля заканчэння вялікіх войнаў, назіраецца рэзкі рост агульных каэфіцыентаў шлюбнасці і нараджальнасці. Бяруцца шлюбы, якія размеркаваліся б у часе на працягу ўсіх гадоў вайны, калі б яна ім не перашкаджала. Каэфіцыент нараджальнасці таксама рэзка павялічваецца за кошт нараджэння дзяцей у сем'ях, якія існавалі раней, у якіх нараджэнні былі адкладзены з-за неспрыяльных умоў ваеннага часу.
Аягоз
Назва
Пастановай кіраўніка Сяміпалацінскай абласной адміністрацыі ад 1 верасня 1994 г. транскрыпцыя г. Аягуз зменена на г. Аягоз.
Бэбі-бум
У ЗША каэфіцыент нараджальнасці ў 1945 годзе склаў 20,4 ‰ (у 1940 — 19,4 ‰), у 1950 — 24,1 ‰, у 1955 — 24,8 ‰. Колькасць нараджэнняў за гэтыя гады павялічылася з 2259 тыс. да 4104 тыс. у год. Сем'і з чатырма-пяццю дзецьмі зноў сталі нормай, як гэта было яшчэ ў канцы XIX стагоддзя. Цікава, што ў ЗША ўздым нараджальнасці пачаўся яшчэ ў канцы 1930-х (пасля заканчэння Вялікай дэпрэсіі), і нават падчас вайны каэфіцыент сумарнай нараджальнасці заставаўся вышэйшым за аналагічны ў 1930 годзе.
Аягоз
Першыя згадванні
Першыя згадванні адносяць к XVI—XVII ст., лічыцца, што ў гэтым рэгіёне жылі «казахскія Рамэо і Джульета» — «Казы Корпеш — Баян сулу».
Бэбі-бум
Бэбі-бум насіў часовы характар, з канца 1950-х гадоў нараджальнасць у ЗША, а затым і ў іншых развітых краінах пачала зніжацца. У 1976 годзе ў ЗША каэфіцыент нараджальнасці дасягнуў мінімуму — каля 1,75 дзіцяці на жанчыну, ніжэй за узровень узнаўлення і ўдвая меншы за каэфіцыент у сярэдзіне 1950-х.
Турма ў Гуантанама
Турма ў Гуантанама (Guantanamo prison), афіцыйная назва Лагер затрымання Гуантанама (Guantanamo Bay detention camp) — установа на амерыканскай ваеннай базе ў заліве Гуантанама на бестэрмінова арандаванай у Кубы тэрыторыі, дзе ўтрымліваюцца асобы, абвінавачаныя ў розных злачынствах уладамі ЗША, такіх як тэрарызм і вядзенне вайны на баку праціўніка. Па стане на ліпень 2021 года ў турме ўтрымлівалася 39 чалавек.
Аягоз
Першыя згадванні
У 1831—1860 гадах быў акружным горадам і меў назву Аягуз па аднайменнай рацэ. Пасля 1860 года быў сельскім населеным пунктам і насіў назву Сергіопаль, Сергіопальская станіца Лепсінскага павета спачатку Сяміпалацінскай, потым Сямірэчынскай вобласці. Цяпер на месцы Сергіопаля размяшчаецца прыгараднае сяло, якое раней мела назву Сергіопаль, а ў перыяд незалежнасці Казахстана перайменаванае ў Мамырсу. Сучасны горад узнік каля гэтага сяла ў 1931 годзе ў якасці прыстанцыйнага пасёлка, у сувязі з будаваннем Туркестана-Сібірскай чыгункі, у 1939 году ён атрымаў статус горада і назву Аягуз, якую меў да распаду Савецкага Саюзу, затым ужо ў незалежным Казахстане афіцыйна быў перейменаваны ў Аягоз (транслітарацыя казахского назвы «Аягөз»).
Турма ў Гуантанама
Размяшчэнне
На ўсходзе Кубы знаходзіцца правінцыя Гуантанама з аднайменным адміністрацыйным цэнтрам. На паўднёвым ўзбярэжжы (Карыбскае мора) размешчана бухта. У 1898 годзе ў паўднёвай частцы заліва пабудавана амерыканская ваенна-марская база. Яе прававы статус аформлены кубінска-амерыканскім дагаворам, падпісаным ў 1903 годзе, паводле якога раён Гуантанама перадаецца ў бестэрміновую арэнду ЗША. Сама турма знаходзіцца ва ўсходняй частцы амерыканскай тэрыторыі, недалёка ад пляжу Кітэры Біч.
Аягоз
Геаграфія
Горад Аягоз знаходзіцца на крайнім паўднёвым усходзе стэпу Сарыарка і ў паўднёвай частцы Усходне-Казахстанскай вобласці. Горад размешчаны ў паўпустыннай прыроднай зоне па абедзвюм берагам працякаючай праз горад аднайменнай ракі Аягоз. Вышыня над узроўнем мора 654 метра. Перапад вышынь у горадзе невялікі, самая высокая кропка знаходзіцца на ўскрайку горада, а самая нізкая кропка — урэзак вады ракі Аягоз пад чыгуначным мастом.
Хвоя звычайная
Хвоя звычайная, або Сасна звычайная (Pinus sylvestris) — вечназялёнае дрэва роду хвоя сямейства хваёвых. У натуральных умовах расце ў Еўропе і Азіі.
Турма ў Гуантанама
Гісторыя
Турма зявілася ў студзені 2002 года, калі туды былі дастаўлены з Афганістана першыя 20 чалавек, якія абвінавачваліся «ва ўдзеле ў баявых дзеяннях на баку ісламскіх экстрэмістаў» — талібаў. Праз яе прайшло мноства замежнікаў, захопленых амерыканскімі войскамі ў ходзе аперацый на тэрыторыі Афганістана і Ірака. Усе яны, па сцвярджэнні амерыканскіх вайскоўцаў, удзельнічалі ў аперацыях на баку «Аль-Каіды» або руху «Талібан». Гуантанама таксама з’яўляецца месцам заключэння ўйгурскіх сепаратыстаў, якіх ЗША адмаўляюцца перадаваць КНР.
Эўст-Агдэр
Эўст-Агдэр (нарв. Aust-Agder) — адно з нарвежскіх фюльке. Размешчана ў Паўднёвай Нарвегіі, на ўзбярэжжы Атлантыкі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Арэндал. Мяжуе з фюльке Тэлемарк, Ругалан і Вест-Агдэр.
Турма ў Гуантанама
Гісторыя
З моманту ўступлення на пасаду прэзідэнта Барак Абама неаднаразова заклікаў Кангрэс працаваць са сваёй адміністрацыяй над тым, каб закрыць турму. 21 студзеня 2009 года, на 2-і дзень знаходжання на пасадзе, амерыканскі лідар падпісаў загад аб расфарміраванні ўстановы. Лагер павінен быў зачыніцца на працягу года. Суды на базе былі прыпынены на 120 дзён. Аднак рашэнне прэзідэнта не было выканана, турма працягнула функцыянаваць. Тым больш, што 8 снежня 2010 года Палатай прадстаўнікоў Кангрэса выступіла супраць закрыцця лагера.
8 студзеня 2011 года Абама падпісаў закон, якім прадугледжвалася забарона выкарыстання сродкаў амерыканскага Міністэрства абароны на перасоўванне вязняў турмы ў Гуантанама на тэрыторыю Амерыкі. Акрамя таго, дакумент забараняў і перасоўванне зняволеных гэтай турмы ў іншыя краіны за выключэннем вельмі абмежаванага ліку выпадкаў.
Аягоз
Клімат
Клімат рэгіёна — рэзка-кантынентальны, што звязана з найбольшым выдаленнем на мацярыке ад акіянаў і абумоўлівае вялікія амплітуды ў гадавым і сутачным хаду тэмпературы. Тэрыторыя раёна адчынена для арктычнага басейна, аднак ізалявана горнымі сістэмамі Азіі ад уплыву Індыйскага акіяна.
Хвоя звычайная
Назва
Хвоя звычайная, хвоя, сасна , хвалка , асохарніца, барына.
Апісанне
Дрэва вышынёй 25-40 м і дыяметрам ствала 0,5-1,2 м. Самыя высокія дрэвы (да 45-50 м), растуць на паўднёвым узбярэжжы Балтыйскага мора.
Турма ў Гуантанама
Гісторыя
У маі 2012 года на базе Гуантанама пачаўся суд над Халідам Шэйхам Махамедам, якога ЗША лічылі галоўным арганізатарам тэрактаў 11 верасня 2001 года. Ён і чатыры яго меркаваных супольніка паўсталі перад ваенным судом, дзе ім прад’яўлены афіцыйныя абвінавачванні.
Хвоя звычайная
Апісанне
Ствол прамы. Крона высока паднятая конусападобная, а затым круглявая, шырокая, з гарызантальна размешчанымі ў мутоўках галінамі.
Турма ў Гуантанама
Гісторыя
У 2017 годзе 45-ы прэзідэнт Дональд Трамп адмяніў рашэнне Абамы па закрыцці аб’екта. Таксама ён дазволіў завоз у турму новых затрыманых.
Хвоя звычайная
Апісанне
Выгін ствала можа паўстаць пры пашкоджанні парасткаў матыльком сямейства, відам.
Турма ў Гуантанама
Колькасць
З 2002 па 2006 праз турму прайшло звыш за 750 замежнікаў. Каля 250 чалавек за гэты час вызвалілі, перавялі ў іншыя турмы або выдалі краінам, грамадзянамі якіх яны з’яўляюцца. Імёны астатніх да красавіка 2006 года трымаліся ў строгім сакрэце «з меркаванняў бяспекі». У красавіку Пентагон прадставіў спіс 558 былых і цяперашніх вязняў Гуантанама з 41 краіны. Па стане на красавік таго ж года, у турме заставалася 490 вязняў, з якіх толькі дзесяці былі прад’яўлены афіцыйныя абвінавачванні. Большасць — грамадзяне Саудаўскай Аравіі (132 чалавекі), Афганістана (125) і Емена (107). Да пачатку 2010 г. з турмы вызвалена больш за 530 чалавек. Па стане на жнівень 2017 года ў турме ўтрымліваўся 41 чалавек.
Хвоя звычайная
Апісанне
Кара ў ніжняй частцы ствала тоўстая, лускаватая, шэра-карычневая, з глыбокімі расколінамі. Лускавінкі кары ўтвараюць пласціны няправільнай формы. У верхняй частцы ствала і на галінах кара тонкая, у выглядзе шматкоў (лушчыцца), памяранцава-чырвоная.
Турма ў Гуантанама
Прававы статус
Затрыманыя і дастаўленыя на Гуантанама асобы падлягаюць суду спецыяльнай ваеннай камісіі, а іх статус праціўніка (варожага камбатанта) вызначае асаблівы трыбунал. Абодва гэтыя органа сфармаваны Міністэрствам абароны ЗША. Асоба, прызнаная праціўнікам, можа знаходзіцца ў зняволенні бестэрмінова.
Статус вязняў неаднаразова аспрэчваўся перад Вярхоўным судом ЗША, у прыватнасці, іх права на хабеас корпус, якое выканаўчая ўлада адмаўляла. Суд падтрымліваў гэта права (справы Хамдзі, Расула, Хамдана, Бумедзін ). Нягледзячы на тое, што Кангрэс пасля першых трох спраў прыняў у 2006 годзе закон, які пазбаўляе замежных баевікоў правы на хабеас корпус, суд прызнаў прымяненне гэтага закона неканстытуцыйным (2008), а менавіта, парушаючым палажэнне Канстытуцыі ЗША аб дапушчальным прыпыненні права. Суд таксама не знайшоў уважлівай аргументацыю ўрада, паводле якой дзеянне Канстытуцыі не распаўсюджваецца на Гуантанама.
Рашэння Вярхоўнага суда ад 12 чэрвеня 2008 года ў справах «Бумедзін супраць Буша» і «Аль Одан супраць ЗША» даюць зняволеным з Гуантанама права паставіць пад сумнеў законнасць свайго ўтрымання пад вартай, звярнуўшыся ў звычайныя грамадзянскія суды ЗША. Пасля гэтага было разгледжана амаль 53 справы і ў пераважнай большасці выпадкаў суд вынес рашэнне, якое прадпісвае вызваліць зняволеных Гуантанама.
Хвоя звычайная
Апісанне
Шышкі з дзеравяністымі насеннымі лусачкамі, выспяваюць на другі год пасля цвіцення.
Турма ў Гуантанама
Прававы статус
Пасля свайго ўступлення ў пасаду ў студзені 2009 годзе новы прэзідэнт ЗША Барак Абама падпісаў шэраг распараджэнняў, у адпаведнасці з якімі былі сфармаваны тры рабочыя групы па пытаннях турмы ў Гуантанама.
Рабочая група па расследаваннях пацвердзіла, што Артыкул 3, агульная для ўсіх Жэнеўскіх канвенцый, з’яўляецца мінімальным стандартам, які рэгламентуе парадак абыходжання з любым зняволеным, што знаходзяцца ў падпарадкаванні ЗША падчас узброеных канфліктаў. У жніўні створаная пры рабочай групе аператыўная група завяршыла сваю дзейнасць і падала рэкамендацыі Міністэрству юстыцыі ЗША. Яны пацвердзілі, што ўказанні арміі ЗША ўтрымліваюць адэкватныя інструкцыі асобам, якія вядуць расследавання. Гэтая аператыўная група таксама выпрацавала некалькі рэкамендацый, накіраваных на зніжэнне рызыкі прымянення катаванняў або іншых формаў благога звароту ў адносінах да асобаў, перададзеных ва ўладу іншых дзяржаў.
Яшчэ адна рабочая група займалася пераглядам статусу ўсіх асоб, што ўтрымліваюцца ў Гуантанама для вызначэння таго, хто з вязняў можа быць вызвалены або пераведзены ў іншыя месцы зняволення, каго з іх варта судзіць, і як паступаць у выпадках, калі ўлады ЗША прынялі рашэнне, што зняволены не можа быць вызвалены або пераведзены ў іншую ўстанову. У студзені 2010 года рабочая група выпусціла справаздачу, у якой падрабязна апісала катэгорыі зняволеных, якія павінны быць пераведзены ў іншую ўстанову, пакараны па законе або жа пакінуты ў зняволенні на больш доўгі тэрмін. Па меркаваннях бяспекі быў накладзены мараторый на пераклад зняволеных у Емен. У Гуантанама аднавіліся ваенныя трыбуналы, дзейнасць якіх была прыпынена ў адпаведнасці з указамі прэзідэнта ЗША.
Трэцяя рабочая група занялася агульнымі пытаннямі перагляду палітыкі ўтрымання пад вартай у ЗША.
Члены Аль-Каіды
У канцы 2009 года вызваленне зняволеных з турмы стала аб’ектам супярэчнасцяў пасля таго, як высветлілася, што намеснікам лідара тэрарыстычнай арганізацыі Аль-Каіда на Аравійскім паўвостраве з’яўляецца Саід Алі аль-Шыхры, былы вязень турмы, вызвалены ў 2007 годзе. Яшчэ ў маі міністэрства абароны ЗША апублікавала спіс з 74 былых зняволеных, якія падазраваліся ў вяртанні да тэрарыстычнай дзейнасці. На думку кангрэсмена-рэспубліканца Піцера Хекстры, аснову Аравійскай ячэйкі «Аль-Каіды» складаюць людзі, што раней змяшчаліся ў турме Гуантанама. У студзені 2010 года Абама распарадзіўся часова прыпыніць рэпатрыяцыю з Гуантанама грамадзян Емена. Таксама паведамлялася, што былым вязнем Гуантанама з’яўляецца мула Закір, лідар баевікоў руху Талібан у афганскай правінцыі Гільменд.
Падчас вайны ў Лівіі 2011 года лівійскім міністр замежных спраў Муса Махамад Куса заявіў, што на баку паўстанцаў ваююць каля 300 баевікоў «Аль-Каіды», якiя раней адбывалi зняволенне ў Гуантанама. Да верасня 2013 года з турмы вызвалена 603 зняволеных. Як устаноўлена, 100 чалавек з гэтага ліку пасля свайго вызвалення вярнуліся да тэрарыстычнай дзейнасці, і яшчэ 74 падазраюцца ў гэтым.
Парушэнні правоў чалавека
Па дадзеных арганізацыі «Міжнародная амністыя» і іншых праваабаронцаў, а таксама па сведчаннях саміх былых вязняў, у Гуантанама да зняволеным прымяняюцца санкцыянаваныя ўрадам і прэзідэнтам ЗША катаванні, у тым ліку імітацыі ўтаплення, пазбаўленне сну, уздзеянне гучнай музыкі. На думку Пентагона такое стаўленне нельга лічыць нялюдскім. Таксама лічыцца магчымым пакараць смерцю вязняў, якія далі прызнальныя паказанні пад катаваннямі.
Салім Ламрані з універсітэта Сарбона паведамляў пра лёс суданскага карэспандэнта тэлеканала Аль-Джазіра Самі аль-Хаджа, які ў 2001 годзе быў змешчаны ў амерыканскую турму. Па словах журналіста, ужо на базе Баграм амерыканскія салдаты працяглы час падвяргалі яго жорсткім катаванням (рэгулярныя збіцці, сексуальныя дамаганні, пагрозы згвалтавання, шматгадзіннае стаянне на каленях, траўля сабакамі), яго таксама пасадзілі ў клетку ў халодным авіяцыйным ангары. Як сказаў Самі аль-Хадж, катаванні працягнуліся пасля пераводу ў Гуантанама: яму не давалі спаць, збівалі, не аказвалі медыцынскую дапамогу. 1 мая 2008 года ён быў адпушчаны і адпраўлены ў Судан. Па дамоўленасці з ЗША суданскія ўлады пагадзіліся забараніць аль-Хаджу працаваць журналістам і пакідаць межы дзяржавы.
Да пералічаных абвінавачваннях у парушэннях правоў чалавека дадаюцца абвінавачванні ў гвалтоўнай дэпартацыі. Калі ў адносінах да уйгураў — грамадзян Кітая было прызнана, што следствам выдачы іх Кітаю могуць стаць катаванні і адсутнасць справядлівага судаводства, то ў дачыненні да вязняў–грамадзян Расіі гэтага прызнана не было і сем чалавек было гвалтоўна дэпартавана ў Расію, дзе, на думку арганізацыі Human Rights Watch, яны падвергліся катаванням і здзекаванням.
Хвоя звычайная
Апісанне
Мужчынскія шышкі 8-12 мм, жоўтыя ці ружовыя. Жаночыя шышкі (2,5 -) 3-6 (-7,5) см даўжынёй, конусападобныя, сіметрычныя або амаль сіметрычныя, адзіночныя або па 2-3 шт., Пры паспяванні матавыя ад шэра-светла-карычневага да шэра-зялёнага; спеюць у лістападзе-снежні, праз 20 месяцаў пасля апылення; адкрываюцца з лютага па красавік і неўзабаве ападаюць. Лускавінкі шышак амаль рамбічныя, плоскія або слабавыпуклыя з невялікім пупком, рэдка кручкаватыя, з завостранай верхавінай. Насенне чорнае, 4-5 мм, з 12-20 мм перапончатыя крыльцам.
Арэал і экалогія
Светлалюбнае, хуткарослае дрэва, непатрабавальнае да глебы і вільгаці. Добра аднаўляецца на лесасеках і пажарышчах, як асноўны лесаўтваральнік шырока выкарыстоўваецца ў лесакультурнай практыцы ва ўсіх кліматычных зонах. На поўначы арэала падымаецца на вышыню да 1 000 м над узроўнем мора, на поўдні да 1 200-2 500 м над узроўнем мора.
Шырокараспаўсюджанае дрэва Еўразіі, пачынаючы з Іспаніі і Вялікабрытаніі і далей на ўсход да басейна ракі Алдан і сярэдняй плыні Амура ва Усходняй Сібіры. На поўначы хвоя звычайная расце аж да Лапландыі, на поўдні сустракаецца ў Манголіі і Кітаі. Утварае чыстыя насаджэнні і расце разам з елкай, бярозай, асінай, дубам, малапатрабавальная да глебава-грунтавых ўмоў, займае часта непрыдатныя для іншых відаў плошчы: пяскі, балоты. На захадзе Кольскага паўвострава хвоя ўтварае мяжу лесу з тундрай.
Разнавіднасці
У розных частках арэала навукоўцамі паказаныя разнавіднасці хвоі звычайнай, а таксама марфалагічныя і экалагічныя формы — экатыпы, якія бываюць характэрныя для пэўных раёнаў росту.
У цяперашні час навукоўцамі разглядалася 3 сапраўдных падвіды хвоі звычайнай:
Экатыпы
У сувязі з шырокім арэалам хвоя звычайная распасціраецца ў раёнах, якія значна адрозніваюцца экалагічна. Дадзены від характарызуецца вельмі значнай разнастайнасцю. Эколагі выдзяляюць да 30 экатыпаў. Напрыклад, у басейне ракі Ангара расце Ангарская хвоя — экатып хвоі звычайнай.
Сінонімы :
Асаблівасці біялогіі
У сасны ў жыццёвым цыкле заканамерна чаргуюцца два пакаленні: спарафіт і гаметафіт. Споры сасны адрозніваюцца па велічыні і ўласцівасцях. Дробныя споры называюцца мікраспорамі, з іх утвараецца мужчынскі гаметафіт. Буйныя споры — гэта мегаспоры, з якіх развіваюцца жаночыя гаметафіты.
Мужчынскія зеленавата-жоўтыя шышкі групамі размяшчаюцца каля асновы маладых парасткаў. Да восі кожнай шышкі прымацаваны плевачныя лісцікі, на якіх размешчаны па два пыльнікі. У іх утвараецца вялікая колькасць мікраспор. Тут жа, унутры пыльніка, мікраспоры развіваюцца і ўтвараюць мужчынскія гаметафіты — пылковыя зярняты, сукупнасць якіх утварае мікраскапічна дробны пылок. Ён складаецца з некалькіх клетак, у ім няма антэрыдыяў.
Жаночыя шышкі чырванаватага колеру размяшчаюцца па адной, радзей па 2—3 паблізу верхавіны маладога парастка. На восі жаночай шышкі знаходзяцца дравяністыя лускавінкі двух тыпаў. У аснове больш буйных лускавінак размяшчаюцца па два семязачаткі. Звонку семязачатак ахаваны покрывам. У семязачатку ўтвараюцца чатыры мегаспоры. Тры з іх адміраюць, а чацвёртая дае шматклетачны жаночы гаметафіт — першасны эндасперм. У яго клетках назапашваюцца пажыўныя рэчывы. У эндасперме ўтвараюцца два архегоніі, у кожным з якіх знаходзіцца па адной яйцаклетцы.
Утварэнню насення ў сасны папярэднічаюць апыленне і апладненне. Позняй вясной вялікая колькасць пылку высыпаецца з пыльнікаў і разносіцца ветрам. Частка пылковых зярнят трапляе на семязачаткі. Пасля апылення пачынаецца працэс апладнення. Пылок не адразу прарастае. У сасны паміж апыленнем і апладненнем яйцаклеткі праходзіць каля года. Потым пылок пачынае прарастаць і ў яго ўтвараецца доўгая пылковая трубка. Яна расце ў напрамку да архегонія. У ёй ўтвараюцца мужчынскія гаметы — сперміі. Яны не маюць жгуцікаў і не могуць рухацца самастойна. Для палавога працэсу сасне не патрэбна вада, а два сперміі паступова перамяшча- юцца да яйцаклеткі па пылковай трубцы. Кончык пылковай трубкі, якая дарасла да яйцаклеткі, разрываецца і вызваляе сперміі. Адзін са сперміяў пры гэтым зліваецца з яйцаклеткай, у выніку чаго ўтвараецца зігота. Другі спермій гіне. Гіне і другая, неаплодненая, яйцаклетка.
Зігота дзеліцца і ўтварае зародак — зачатак новага спарафіта сасны. Эндасперм таксама моцна разрастаецца, і ў ім назапашваюцца пажыўныя рэчывы, неабходныя для развіцця зародка. Адначасова з развіццём зародка адбываецца ператварэнне покрыва семязачатка ў лупіну семені. Так увесь семязачатак ператвараецца ў семя. У сасны гэтыя працэсы працягваюцца паўтара года.
На трэці год, пасля выспявання насення, лускавінкі жаночай шышкі разыходзяцца і насенне высыпаецца. Кожнае семя мае празрыстае крыльца — прыстасаванне для пераносу ветрам. Трапіўшы ў спрыяльныя ўмовы, насенне прарастае і дае пачатак новай расліне спарафіта. Такім чынам завяршаецца жыццёвы цыкл сасны.
Выкарыстанне драўніны
Драўніна хвоі звычайнай шырока выкарыстоўваецца ў сталярных і плотніцкіх працах, для вырабу шпону, фанеры.
Сыравіна для хімічнай прамысловасці
Хвоя з’яўляецца крыніцай мноства каштоўных рэчываў і сумесяў, шырока выкарыстоўваюцца чалавекам.
Смала, якая здабываецца пры падсочцы з найстаражытных часоў, з’яўляецца каштоўнай сыравінай для хімічнай прамысловасці. З яе атрымліваюць два асноўных прадукту: каніфоль і шкіпінар. Гэтыя прадукты могуць быць падвергнуты больш глыбокай перапрацоўцы, з мэтай атрымання растваральнікаў, араматызатараў, клеючых рэчываў, люстраў і іншых прадуктаў.
З ігліцы, маладых парасткаў і шышак атрымліваюць эфірнае масла — хваёвы алей, або эфірны алей хвоі. Хваёвы алей можа прымяняцца ў службовых і жылых памяшканнях, бальнічных палатах, дзіцячых садках, школах, у саунах для араматызацыі паветра.
Дэмірказік
Дэмірказік (Demirkazık) — найвышэйшая гара Таўрскага хрыбта на поўдні Малой Азіі (Турцыя). Вышыня — 3756 м.
Датына
Даты́на — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Свіна.
Знаходзіцца за 38 км у напрамку на паўночны захад ад горада Гарадок, за 3,3 км на захад ад вёскі Маісеева. Плошча паверхні 0,14 км². Даўжыня 1,02 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 2,22 км. Плошча вадазбору 1,25 км². Катлавіна Датына лагчыннага тыпу, значна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй 5—7 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. З возера выцякае ручай у возера Малое Свіно.
Вольс
Вольс (ням. Wols, уласна Альфрэд Ота Вольфганг Шульцэ, Schulze;,  — , ) — нямецкі і французскі жывапісец, графік, фотамастак.
Жыццё і творчасць
Нарадзіўся ў сям’і высокапастаўленага нямецкага чыноўніка і, разам з тым, аматара і апекуна мастацтваў. Пасля пераезду сям’і ў 1919 у Дрэздэн бацьку не раз пісалі тамтэйшыя жывапісцы, уключаючы Ота Дыкса, многія з іх увесь час бывалі ў доме сям’і Шульцэ.
Вырашальнымі падзеямі ў жыцці будучага мастака стаў падораны яму ў 1924 годзе фотаапарат, а таксама наведванне Міжнароднай мастацкай выставы і Дрэздэнскай выставы да 50-годдзя Паўля Клее ў 1926 годзе. У 1927—1928 гадах Альфрэд Ота актыўна займаўся музыкай (скрыпка) і спортам. Хвароба і смерць бацькі ў 1929 годзе аказаліся шокавымі — Ота кінуў школу, працаваў у некалькіх фотаатэлье, зблізіўся з літаратурна-мастацкай багемай Дрэздэна, надзвычай цікавіўся этнаграфічнымі даследаваннямі афрыканіста Леа Фрабеніуса, старога сябра яго бацькі. У 1932 годзе з рэкамендацыямі Ласла Мохай-Надзя ён адправіўся ў Парыж, пазнаёміўся з Фернанам Лежэ. Праз румынку Алену-Маргарыту Дабіжа («Грэці»), жонку паэта Жака Барона, якая стала сяброўкай, а потым жонкай Вольса, ён увайшоў у кола сюррэалістаў, пасябраваў з Хансам Арпам, Аляксандрам Колдэрам, А. Джакамеці, акцёрамі тэатра і кіно. У 1933, пасля кароткай дзелавой паездкі ў нацысцкую Нямеччыну, вырашыў вярнуцца ў Парыж і ніколі больш не бываў на радзіме.
Як дэзерцір і апатыд Вольс адчуваў пастаянныя цяжкасці ў адносінах з уладамі і ў Францыі, і ў Барселоне, куды разам з Грэці пераехаў у канцы 1933 года, а потым на востраве Мальёрка і ў Івісе. Працаваў шафёрам таксі, гідам, даваў прыватныя ўрокі нямецкай, жыў у крайняй беднасці. У 1935 годзе быў выдвараны з Іспаніі. У 1936 г. з дапамогай Ф. Лежэ атрымаў дазвол жыць у Парыжы, але павінны быў штомесяц рэгістравацца ў паліцыі. З 1937 года ён заняўся фатаграфіяй, працаваў на Сусветнай выставе ў Парыжы, яго фатаграфіі публікаваліся ў шматлікіх часопісах свету. З гэтага часу карыстаецца псеўданімам.
Аляксандр Цімафеевіч Вазіла
Аляксандр Цімафеевіч Вазіла (псеўданімы і крыптанім: Алек де Вазиллини; Клим Злобич; Правдолюб; Антон Хатыня; Саша Косматый; Аль-Вэ; 28.8(9.9).1888, мяст. Прапойск Быхаўскі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя —, Уладзімір, РСФСР) — грамадскі дзеяч, паэт, публіцыст.
Біяграфія
Нарадзіўся 28 жніўня 1888 года ў мястэчку Прапойск Быхаўскага павета Магілёўскай губерні (цяпер Слаўгарад, Магілёўская вобласць). Вучыўся на Вышэйшых курсах Т. Лесгафта ў Пецярбургу; у 1908 годзе выключаны за ўдзел у рэвалюцыйным руху і, па некаторых звестках, сасланы ў Сібір. У 1912—1913 гадах друкаваўся ў газеце «Белорусский вестник». Выдаў у 1914 годзе ў Златавусце Уфімскай губерні зборнік паэзіі «Волны», які быў канфіскаваны цэнзурай (у кнізе была і аўтабіяграфічная частка пра жыццё ссыльных у Сібіры); супраць аўтара распачата судовая справа. Гэта перашкодзіла выданню Вазіле заяўленага ім штотыднёвіка «Уральская искра». У 1916—1917 гадах займаўся на курсах кааперацыі ў Петраградзе.
У 1917—1918 — сацыял-дэмакрат-інтэрнацыяналіст, старшыня Быхаўскай павятовай земскай управы. На Першым Усебеларускім з’ездзе ў 1917 годзе выступіў супраць намеру абвясціць беларускую дзяржаўнасць. Яго прамова была надрукавана асобнай брашурай. У 1918 годзе быў загадчыкам агітацыйна-выдавецкага пададдзела Белнацкаму, рэдактарам часопіса «Чырвоны шлях». З 1919 года адышоў ад палітычнай дзейнасці.
Восіп Мікалаевіч Вайніловіч
Восіп Мікалаевіч Вайніловіч (1860,  — 24.5.1890, ) — рэвалюцыянер-народнік, публіцыст. Са старажытнага беларускага шляхецкага роду Вайніловічаў герба «Габданк».
У час вучобы ў Віцебскай гімназіі быў членам Віцебскага рэвалюцыйнага гуртка. З 1882 г. вучыўся на медыцынскім факультэце Варшаўскага універсітэта, дзе стаў адным са стваральнікаў Варшаўскага нарадавольскага гуртка беларускіх студэнтаў. Варшаўская кватэра Вайніловіча выкарыстоўвалася нарадавольцамі для канспіратыўных сувязей з польскай партыяй «Пралетарыят»; сюды паступала пошта, друкарскае абсталяванне. У красавіку 1883 г. за ўдзел у выступленні варшаўскіх студэнтаў выключаны з універсітэта. Жыў у Віцебску пад наглядам паліцыі. Арыштаваны 8.3.1884; вызвалены ў снежні 1884 г. Даваў прыватныя ўрокі. Займаўся літаратурнай творчасцю.
Меццана (Трэнта, захад)
Меццана (Mezzana) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 873 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 32 чал./км². Займае плошчу 27 км². Паштовы індэкс — 38020. Тэлефонны код — 0463.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Фэйс-кантроль
Фэйс-кантроль часцей за ўсё арганізуецца забаўляльнымі клубамі, казіно і рэстаранамі высокага ўзроўню для недапушчэння асоб, у якіх гэтыя ўстановы не зацікаўлены.
Цяця
Ця́ця (Тя́тя, 爺爺岳, Чача-Нупури) — дзеючы вулкан у Расіі, на востраве Кунашыр у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў, на тэрыторыі Дзяржаўнага прыроднага запаведніка «Курыльскі».
Вулкан знаходзіцца ў паўночнай частцы вострава Кунашыр, за 55 км ад горада Паўднёва-Курыльск. Вышыня складае 1819 м. Стратавулкан па тыпу «вулкан у вулкане». Складзены з базальтаў і андэзітаў. Кальдэра мае памеры 2,1 х 2,4 км, кратар — 400 х 250 м. Кратар узвышаецца на 400  м над дном кальдэры. Вывяржэнні адбыліся ў 1812, 1973, 1978 і 1981 гг.
Фэйс-кантроль
Фэйс-кантроль таксама выкарыстоўваецца арганізатарамі масавых мерапрыемстваў (напрыклад, канцэрт ці дыскатэка) у якасці меры па абмежаванні доступу на гэтыя мерапрыемствы асоб, здольных перашкодзіць іх правядзенню. У гэтых выпадках задача фэйс-кантролю — забяспечыць бяспеку мерапрыемства за кошт стараннага падбору яго ўдзельнікаў.
Фэйс-кантроль можа лічыцца формай дыскрымінацыі. Ён не з'яўляецца такім у выпадку, калі крытэрыі ўваходу строга вызначаны. Напрыклад, могуць не дапушчацца асобы ў стане моцнага алкагольнага ап'янення, а таксама тыя, хто не падыходзіць па ўзросце ці адзенні.
Тагальская Вікіпедыя
Тагальская Вікіпедыя (па-тагальску: Tagalog na Wikipedia) — раздзел Вікіпедыі на тагальскай мове.
Па стане на 1 2023 года змяшчае  NaN артыкулs.
Магнетызм
Магнеты́зм — мноства фізічных з’яў, звязаных з узаемадзеяннем пры дапамозе магнітнага поля электрычных зарадаў, якія рухаюцца (паміж электрычнымі токамі, электрычнымі токамі і магнітамі, паміж магнітамі ). У аснове гэтага ўзаемадзеяння палягае сіла Лорэнца.
Магнетызм уласцівы у той або іншай ступені ўсім рэчывам і выяўляецца ва ўсіх фізіка-хімічных працэсах, якія ў іх адбываюцца, а таксама ў касмічнай прасторы.
Жданкі
Да 13 кастрычніка 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Рэчыцкага сельсавета, да 14 красавіка 1964 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Камянецкага пассавета , да 19 мая 1986 года — у складзе Камянецкага сельсавета.
NGC 6495
NGC 6495 (іншыя абазначэнні — UGC 11034, MCG 3-45-39, ZWG 112.70, ZWG 113.4, NPM1G +18.0527, PGC 61091) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Антытаўр
Антыта́ўр (Αντίταύρου, Aladağlar) — горны хрыбет на поўдні Малой Азіі (Турцыя), частка горнай сістэмы Таўр. Найвышэйшая гара — Дэмірказік (3756 м).
Семянавіцы Слёнске
Семянавіцы Слёнске (Siemianowice Śląskie, Siemianowitz, Laurahütte) — горад на правах павета на поўдні Польшчы. Размешчаны за 280 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 10 км на поўнач ад цэнтра Катавіцаў, частка Катавіцкай агламерацыі. Уваходзіць у Сілезскага ваяводства. Займае плошчу 25,5 км². Насельніцтва 68 тыс. чалавек.