cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жэрар Дзюрок
Забіты 22 мая 1813 года ядром у гарадка Маркерсдорф, калі ён у складзе світы Напалеона назіраў на другі дзень пасля Бауценского бітвы за ар'ергардным боем руска-прускай арміі, якая адыходзіла з поля бою.
Чахец
Чахе́ц (, Чахец) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Шаняўскага сельсавета.
Мікулічы (Шумяцкі раён)
Мікулічы (Микуличи) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Рускоўскага сельскага паселішча.
Чахец
У 1940—1954 гадах цэнтр Чахецкага сельсавета.
Мікулічы (Шумяцкі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Мая (Мамаджан) Куліева
У 1938—1941 гг. вучылася на туркменскім аддзяленні Маскоўскай кансерваторыі. 3 1941 г. салістка Туркменскага тэатра оперы і балета. Першая выканала на туркменскай сцэне шэраг партый еўрапейскага опернага рэпертуару: Таццяна («Яўген Анегін» П. Чайкоўскага), Марфа («Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава), Маргарыта («Фауст» Ш. Гуно), Чыо-Чыо-сан (аднайменная опера Д. Пучыні). Сярод партый нацыянальнага рэпертуару: Айна, Шасенем («Ай-на», «Шасенем і Гарыб» А. Шапашнікава і Д. Авезава), Лейлі («Лейлі і Меджнун» Ю. Мейтуса і Авезава).
Гартэнзія Багарнэ
Гартэнзія (Артанс) дэ Багарнэ (Hortense de Beauharnais, правільна па-франц. Артанз Эжэні Сесіль дэ Багарнэ (Hortense Eugénie Cécile de Beauharnais);,  — , , Швейцарыя) — каралева Галандыі (1806—1810).
Біяграфія
Дачка Жазэфіны Багарнэ і яе першага мужа віконта Аляксандра дэ Багарнэ. Пасербка імператара Напалеона I, які ажаніўся з яе маці ў 1796 годзе.
Ва ўзросце дванаццаці гадоў Гартэнзію аддалі ў пансіён мадам Кампан. Напалеон удачарыў Гартэнзію і яе старэйшага брата, Яўгена.
Каб умацаваць саюз дзвюх сем’яў, Жазэфіна выдала сваю дачку замуж за Людовіка Банапарта (1778—1846), малодшага брата Напалеона. Вяселле адбылося 4 студзеня 1801 года і Гартэнзія стала ятроўкай сваёй маці. У шлюбе нарадзіліся трое сыноў:
Муж Гартэнзіі, Людовік, стаў каралём Галандыі ў 1806. Муж і жонка кіравалі да 1810, калі Галандыя была анексавана Францыяй.
Яе шлюб апынуўся нешчаслівым: Гартэнзія была закахана ў Жэрара Дзюрока (некаторыя сцвярджаюць, што яны былі палюбоўнікамі), у той час як Людовік пакутаваў маніяй пераследу і венерычнай хваробай.
Прыгожая і панадлівая Гартэнзія закахалася ў Шарля дэ Флао, пазашлюбнага сына Талейрана. У іх нарадзіўся сын Шарль Агюст (1811—1865), будучы герцаг дэ Марні.
Пры рэстаўрацыі Бурбонаў у 1814 годзе, Гартэнзія была пад абаронай Аляксандра I, пры яго падтрымцы яна атрымала тытул герцагіні Сен-Лё ад караля Людовіка XVIII.
На працягу Ста дзён, Гартэнзія падтрымлівала свайго айчыма, што прывяло да яе выгнання з Францыі пасля канчатковага паражэння Напалеона. Яна падарожнічала па Германіі і Італіі і ў 1817 годзе спынілася ў Швейцарыі, дзе ў адзіноце выхоўвала сваіх сыноў. Дзякуючы заступніцтву маці і брата, зяця караля Баварыі, яна размяшчала станам у 3 мільёны франкаў, які забяспечваў ёй пастаянны даход.
Памерла ў Швейцарыі 5 кастрычніка 1837 года ва ўзросце 54 гадоў.
Буфала чорны
Буфала чорны (Ictiobus niger) — прамянёвапёрая рыба сямейства.
Арэал
Жыве ў басейне Місісіпі, пераважна ва ўсходніх прытоках Агая, Тэнесі, паблізу вусця Місуры.
Экалогія
Аддае перавагу мутным водам з моцна заглееным дном, дробныя заглееныя сажалкі і балоты.
Значэнне і выкарыстанне
Прамысловы від.
У СССР завезены ў 1971 годзе, першапачаткова ў рыбагадавальнік у Гарачым Ключы, затым у 1974 годзе ў іншыя сажалкавыя гаспадаркі еўрапейскай часткі Расіі і вадаёмы Алтая. Выпускаўся ў Куйбышаўскае і Саратаўскае вадасховішчы.
У Беларусі развядзенне пачалося ў 1976 годзе.
10 Easy Pieces for Piano
«10 про́стых п’ес для фартэпія́на» (10 Łatwych Utworów Na Fortepian, 10 Easy Pieces for Piano) — альбом Збігнева Прайснера, які змяшчае 10 кампазіцый для фартэпіяна. Выканаўцам твораў выступіў польскі кампазітар, джазавы піяніст і музычны прадзюсар Лешак Можджар. Альбом быў упершыню выдадзены ў 1999 годзе польскім лэйблам Pomaton EMI пад назвай «10 Łatwych Utworów Na Fortepian», праз год EMI Classics зрабіла еўрапейскі рэліз альбома з англійскай назвай «10 Easy Pieces for Piano».
Крыніцы натхнення
Разважаючы пра крыніцы натхнення ў сваёй творчасці Прайснер адзначае: «''Куды важней тое, з кім вы праводзіце час і што вас натхняе. Асабіста для мяне музыка не з’яўляецца крыніцай натхнення. Я цікаўлюся літаратурай, філасофіяй, жыццём, жывапісам, людзьмі. Мне давялося расці сярод народнай музыкі. Яна запамінальная, і з яе можна многае пачарпнуць. Але калі ты пішаш музыку, то ніколі не можаш сказаць скуль яна бярэцца''».
Натхненнем для «10 простых п’ес для фартэпіяна» паслужыла ўласная рэакцыя Прайснера на поспех «Рэквіема па маім сябры». «''Мне вельмі падабаецца кантраснасць, і, стварыўшы музыку такога манументальнага маштабу, я хацеў зрабіць нешта простае. Да таго ж мне падабаецца фартэпіяна. І мне здаецца, што адной з форм музыкі, якая можа быць адначасова і простай, і складанай — з’яўляецца фартэпіяннае сола. Я вельмі люблю ўсю музыку, запісаную, асабліва славуты „“. Калі я слухаў яго ўпершыню шмат гадоў таму, гэта сталася выдатным досвед для мяне. Магчыма, менавіта гэта натхніла мяне на стварэнне нечага падобнага''».
Іншым натхненнем, паводле слоў Прайснера, было яго сяброўства з піяністам Лешакам Можджарам, выпускніком Гданьскай музычнай школы, які даваў класічныя канцэрты, выконваючы іх разам з выдатнымі польскімі джазавымі музыкантамі Томашам Станко і Збігневам Намыслоўскім, а таксама запісаў свае ўласныя інтэрпрэтацыі фартэпіянных п’ес Шапэна. «Я лічу яго вялікім талентам», — адзначае Прайснер. — «''Я знаёмы з ім многія гады. Упершыню мы працавалі з ім разам над саўндтрэкам для фільма Луі Маля „Шкода“, пазней — над музыкай для дакументальнага тэлесерыялу BBC „“. Але штораз, даючы яму ноты, я адчуваў, што абмяжоўваю яго ў нечым, не даю яму паказаць, на што ён здольны. Таму ў гэтай працы я хацеў даць яму такую магчымасць, даць яму магчымасць расправіць крылы, што не так проста ў творах, напісаных для фартэпіяна з аркестрам. Складана патлумачыць у агульных рысах, які прастор для інтэрпрэтацый ён меў, бо кожная з п’ес падпарадкоўваецца ўласнай логіцы. Адзіная п’еса, дзе гэта відавочна — „Talking To Myself“. Тут проста вызначыць, дзе тэма, а дзе імправізацыі. Але так ці іначай, кожная з гэтых п’ес дала мне вялізны досвед: пачуць музыку, якая нарадзілася з нот, што я даў выканаўцу''».
Уітні (гара)
Уітні — гара ў хрыбце Сьера-Невада горнай сістэмы Кардыльераў. Вышыня 4418 метраў.
Фелісьен Сезар Давід
Фелісьен Сезар Давід (Félicien-César David;, Кадэнэ, Ваклюз — , Сен-Жермен-ан-Ле) — французскі кампазітар.
Пачынаў займацца музыкай як харыст у Саборы Збавіцеля ў горадзе Экс-ан-Праванс, ў 1829 г. узначаліў хор, аднак прыйшоў да высновы, што яго музычнай адукацыі недастаткова, і адправіўся ў Парыжскую кансерваторыю, дзе займаўся, у прыватнасці, у Франсуа Юзэфа фон Феці і Франсуа Бенуа, а таксама асіставаў Напалеону Рэберу ў яго прыватным класе гармоніі. Пасля аднаго з паловай гадоў (1830-1831) заняткаў у кансерваторыі Давід захапіўся сенсіманізмам.
Буфала (значэнні)
Буфала — шматзначны тэрмін
Буфала (род рыб)
Арэал
Радзіма прадстаўнікоў роду — рэкі і азёры басейнаў Місісіпі (ЗША) і Саскачэван (паўднёвая Канада).
Віды
Уключае ў сябе наступныя пяць відаў :
Значэнне і выкарыстанне
Чалавекам расселены па многіх вадаёмаў як аб’ект рыбаразвядзення, сажалкавага рыбаводства.
Масцішча (Шумяцкі раён)
Масцішча (Мостище) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Рускоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Масцішча абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Гаральд Вільсан
Джэймс Гаральд Вільсан, ці Уілсан (James Harold Wilson;, Хадэрсфілд, Заходні Ёркшыр — , ) — брытанскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. 68-ы, 70-ы прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі. Належаў да Лейбарысцкай партыі.
Біяграфія
Скончыў Оксфардскі ўніверсітэт, з 1937 выкладаў там эканоміку. У 1940—44 ва ўрадавым апараце, з 1945 член парламента, у 1947—51 міністр гандлю. 3 1952 член выканкома, з 1963 лідар Лейбарысцкай партыі. Прэм’ер-міністр у 1964—70 і 1974—76.
Эканамічная праграма Г. Вільсана — жорсткія абмежавальныя меры для выхаду з фінансавага крызісу, дэвальвацыя фунта і інш. Пры ім Вялікабрытанія ўступіла ў ЕЭС, узмацніла сувязі з НАТА. Пасля трэцяй перамогі на выбарах 1976 нечакана пайшоў у адстаўку.
Лічыцца адным з самых выбітных брытанскіх дзяржаўных дзеячаў XX стагоддзя. Пад яго кіраўніцтвам лейбарысты выйгралі 4 разы ўсеагульныя выбары. Меў пажыццёвы (ненаспадкаемны) тытул барона Рыво, англ. Baron Wilson of Rievaulx, кавалер ордэна Падвязкі і афіцэр Ордэна Брытанскай імперыі.
Аўтар прац па эканамічных пытаннях.
Alyona Alyona
Alyona Alyona, сапраўднае імя Алёна Саўраненка (нар., п. г. Капітаніўка, Кіраваградская вобласць, Украіна) — украінская рэп-выканаўца, аўтарка песень.
Біяграфія
Да 2018 году Alyona Alyona працавала загадчыцай дзіцячага садка ў Барышыўцы. Але ўжо пасля першага выкладзенага на YouTube кліпу ў кастрычніку 2018 года стала папулярнай спявачкай. Ва Украіне трапіла ў многія рэйтынгі найлепшых выканаўцаў года.
Кайсын Шуваевіч Куліеў
Кайсын Шуваевіч Куліеў (Къулийланы Шуўаны жашы Къайсын;, с. Верхні Чагем, Чагемскі раён, Кабардзіна-Балкарыя — ) — балкарскі паэт. Народны паэт Кабардзіна-Балкарыі (1967).
Alyona Alyona
Біяграфія
22 верасня 2019 года атрымала міжнародную прэмію Anchor у Германіі, якую прысуджаюць самым перспектыўным новым выканаўцам.
Хобі
Акрамя музыкі, рэп-выканаўцу захапляюць фатаграфія, вышыванне і стварэнне макіяжу.
Роскільскі ўніверсітэт
Роскільскі ўніверсітэт (Roskilde Universitet) — дацкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Роскіле.
Агульная характарыстыка
Універсітэт быў заснаваны ў 1972 годзе і першапачаткова задумваўся як альтэрнатыва традыцыйным дацкім універсітэтам, якія былі арэнай некалькіх студэнцкіх хваляванняў у канцы 1960-х гадоў. Студэнты лічылі традыцыйныя ўніверсітэты недэмакратычнымі і падкантрольнымі кіраўніцтву і жадалі большага ўплыву, а таксама больш гнуткіх метадаў навучання.
У 1970-х гадах універсітэт быў вядомы сваёй вельмі ліберальнай адукацыяй, у адрозненне ад звычайных лекцый у больш традыцыйных універсітэтах Капенгагена і Орхуса. Асноўная ўвага была перанесена з традыцыйных лекцый на групавыя метады і праекты.
Шані (Пружанскі раён)
Шані́ (, Шени) — аграгарадок у Беларусі, у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Шаняўскага сельсавета.
Роскільскі ўніверсітэт
Агульная характарыстыка
Яшчэ ў 1972 годзе гэтыя ідэі былі супярэчлівымі, але традыцыйныя ўніверсітэты Даніі адразу прынялі вялікую частку такой канцэпцыі самі, у першую чаргу канцэпцыю групавой праектнай працы, якая сёння з’яўляецца прызнаным акадэмічным метадам. Можна таксама сказаць, што ўніверсітэт прынёс у Данію англасаксонскія канцэпцыі міждысцыплінарнасці і менш дакладна акрэсленых межаў паміж навуковымі спецыяльнасцямі.
Шані (Пружанскі раён)
Геаграфія
Знаходзіцца за 7 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Пружаны, за 82 км ад Брэста, за 19 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы.
Бялюк
Назву Бялюк маюць:
Рэйман Уілсан
Клубная кар’ера
У дарослым футболе дэбютаваў у 1952 годзе выступам за «Хадэрсфілд Таўн», у якім правёў 12 сезонаў, прыняўшы ўдзел у 266 матчах чэмпіянату. Большасць часу, праведзенага ў складзе «Хадэрсфілд Таўн», быў асноўным гульцом абароны каманды. Сваёй гульнёй за гэту каманду прыцягнуў увагу прадстаўнікоў трэнерскага штабу клуба Эвертан», у склад якога далучыўся ў 1964 годзе. Згуляў за клуб з Ліверпула наступныя пяць сезонаў. Гуляючы ў складзе «Эвертана», таксама ў выходзіў на поле ў асноўным складзе каманды. За гэты час заваяваў тытул уладальніка Кубка Англіі. У 1969—1970 гадах абараняў колеры каманды «Олдэм Атлетык». Завяршыў прафесійную гульнявую кар’еру ў клубе ніжэйшай лігі «Брэдфард Сіці», за каманду якога выступаў у сезоне 1970/1971.
Паліцкае (Шумяцкі раён)
Паліцкае (Полицкое) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Рускоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Паліцкае абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
277-ы партызанскі полк
Гісторыя
Партызаны ў студзені — сакавіку 1942 года ўдзельнічалі ў ачышчэні Клічаўскага раёна ад акупантаў. 20 сакавіка 1942 — у разгроме гарнізона ў Клічаве. Вялі баі па абароне і расшырэнню партызанскай зоны, удзельнічалі ў разгроме апорных пунктаў у вёсках Развадава Клічаўскага, Казулічы, Пацава Слабада Кіраўскага, Пагост Бярэзінскага раёнаў. У чэрвені 1942, маі, жніўні, лістападзе, снежні 1943, лютым, маі 1944 гадоў вялі баі супраць карнікаў. Наносілі ўдары па камунікацыях ворага. У верасні 1942 каля чыгуначнай станцыі Крупкі захапілі і спалілі эшалон з гаручым, падарвалі чыгуначны мост цераз раку Нача. У жніўні 1943 года на ўчастках Магілёў — Дашкаўка, Быхаў — Рагачоў, у чэрвені 1944 на ўчастку Магілёў — Орша падарвалі каля 2000 рэек. У час наступлення Чырвонай Арміі ўтрымлівалі партызанскую зону.
Мак снатворны
Мак снатворны (Papaver somniferum) — старажытная культурная расліна сямейства макавых, дзікарослая не трапляецца.
Назва
Мак снатворны, відук, мак праўдзівы, мак-самасей , мак, харошы мак , мак-цякун.
Батанічнае апісанне
Шызая аднагадовая расліна вышынёй 80—150 см, з млечным сокам, стрыжнёвым коранем і прамастойным слабагалінастым сцяблом. Лісце падоўжана-яйцападобнае, надрэзана-лопасцевае, з хвалістымі востра- і няроўназубчастымі краямі; верхняе сядзячае, сцяблоабдымнае, з сэрцападобнай асновай, ніжняе кароткачаранковае, у разетцы. Кветкі буйныя, адзіночныя (да 20 на адной расліне), рознага колеру (белы, ружовы, светла-фіялетавы, пурпуровы або ярка-чырвоны), простыя, іншы раз махрыстыя, з доўгімі (4—6 см) пялёсткамі, часта з цёмна-фіялетавай, цёмна-чырвонай або светлай плямай каля іх асновы. Каробачка голая, шырокаяйцападобная або акруглая, з 7—15-прамянёвым рыльцам. У насенні 40—55 % тлустага алею. Млечны сок ядавіты, багаты алкалоідамі.
Аманда Лінд
Аманда Сафія Маргарэт Лінд (швед. Amanda Sofia Margareta Lind, народжаная Ёхансан, Johansson, нар., Упсала) — шведскі палітычны дзеяч, эколаг. Дзейны міністр культуры і па пытаннях дэмакратыі, адказны за спорт і нацыянальныя меншасці, з 2019 года ў другім урадзе Стэфана Лёвена.
Біяграфія
Аманда вырасла ў Лулеа, куды сям’я пераехала, калі ёй было 3 гады. Яе бацька Эрык Х’юга Ёхансан стаў вікарыем акругі Сорсэле, а маці Ева Баск Ёхансан была фармацэўтам. Аманда вывучылася на псіхолага ва ўніверсітэце Умеа, які скончыла ў 2009 годзе. Працавала дзіцячым і падлеткавым псіхолагам у Савеце графства Вестэрнорланд, у 2009—2011 гадах.
Мак снатворны
Пашырэнне
Радзіма — Міжземнамор’е. Культывуецца як каштоўная лекавая (медыцынская сыравіна для атрымання опію), дзеля насення (атрымліваюць алей і гатуюць розныя кулінарныя вырабы) і дэкаратыўная (мае шматлікія прыгожыя сарты) расліна. На Беларусі сустракаецца ў агародах, каля жылля, як пустазелле на палях, засмечаных месцах; цвіце ў чэрвені—ліпені.
З 31.12.2016 года на тэрыторыі Беларусі расліна занесеная ў чорны спіс і забаронена да інтрадукцыі і (або) акліматызацыі.
Аманда Лінд
Біяграфія
У 1999 годзе Аманда стала членам Партыі зялёных, у 2010 годзе была прызначаная прадстаўніком «зялёных» у Хернёсандзе, а ў 2012 годзе прадстаўляла Вестерноррланд.
Аманда Лінд — былы дарадца і першы намеснік старшыні муніцыпальнага савета ў муніцыпалітэце Хернёсанда. Яна стала ў 2016 годзе сакратаром Партыі зялёных, змяніўшы Андэрса Уолнера.
У студзені 2019 года яна стала міністрам культуры і дэмакратыі, адказваючы таксама за спартыўныя пытанні, а таксама кіраўніком міністэрства культуры.
Аманда замужам за рэжысёрам Б’ёрном Оле Ліндэнам, мае дваіх дзяцей.
Барыс Віян
Бары́с Вія́н (Boris Vian;, г. Віль-д'Аўрэ, Францыя — ) — французскі пісьменнік, музыкант, аўтар і выканаўца песень.
Дэбютаваў зборнікам «Сто санетаў пра каханне» (1941), раманам «Сумятня ў Ардэнах» (1942, выд. 1966). Вылучаюцца раманы «Пена дзён» (1947), «Восень у Пекіне» (1947), п’еса «Усеагульная скуралупня» (паст. 1950). Пад псеўданімам Вернон Салівэн апублікаваў свае раманы «Я прыйду плюнуць на вашы магілы» (1946), «Мёртвыя аднаго колеру» (1947), «Знішчыць усіх вырадкаў» (1948), «Яны не разумеюць, што робяць» (1949), выдаўшы іх за пераклады амерыканскіх бестселераў. У 1950 пасля судовага разбору «як перакладчык» Б. Віян абвінавачаны ў «зневажанні нораваў». Аўтар раманаў «Чырвоная трава» (1950), «Сэрцадзёр» (1953), зборніка вершаў «Я не хацеў бы здохнуць» (1962), п’есы «Падвячорак генералаў» (паст. 1962), лібрэта опер «Снежны кавалер» (1957, муз. Ж. Дэлеру) і «Фіеста» (1958, муз. Д. Міё). Барыс Віян распрацаваў прынцыпова новую эстэтыку, якая папяэднічала постмадэрнізму. Пацыфізм і нонканфармізм Б. Віяна, непрыняцце яго героямі рэлігіі, дзяржавы і працы, геданізм і эскапізм засвоены маладзёжнай контркультурай 1960-х гадах.
Ольбаргскі ўніверсітэт
Ольбаргскі ўніверсітэт (Aalborg Universitet) — дацкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ольбарг.
Гісторыя
Ідэя ўніверсітэта ў рэгіёне Паўночная Ютландыя ўзнікла ў 1961 годзе, калі быў створаны Паўночна-Ютландскі камітэт вышэйшых навучальных устаноў. 19 жніўня 1969 года была заснавана Асацыяцыя Ольбаргскага ўніверсітэта і была створана група планавання. У тым жа годзе ў снежні каля 1 000 чалавек з Паўночнай Ютландыі выйшлі на дэманстрацыю перад дацкім парламентам за гэта. У 1970 годзе ў парламенце быў прыняты закон аб стварэнні ўніверсітэцкага цэнтра ў Ольбаргу. 1 верасня 1974 года каралевай Маргрэтай II быў урачыста адкрыты Ольбаргскі ўніверсітэт.
Святлана Юр’еўна Захарава
Святлана Юр’еўна Захарава (нар., , Украінская ССР) — расійская артыстка балета. Салістка Марыінскага тэатра ў 1996—2003 гадах, прыма-балерына Вялікага тэатра (з 2003) і міланскага тэатра «Ла Скала» (з 2008). Народная артыстка Расійскай Федэрацыі (2008), лаўрэат (2007). Дэпутат Дзяржаўнай думы V склікання.
Жонка скрыпача.
З 2018 года — член.
Біяграфія
Нарадзілася ў Луцку 10 чэрвеня 1979 года.
У 1989 годзе паступіла ў Кіеўскае харэаграфічнае вучылішча, дзе вучылася шэсць гадоў па класе Валерыі Сулегінай.
У 1995 годзе прыняла ўдзел у балетным конкурсе Акадэміі рускага балета імя А. Я. Ваганавай Vaganova-Prix, дзе атрымала другі прыз і прапанову перайсці вучыцца ў Акадэмію адразу на выпускны курс. У 1996 годзе скончыла Акадэмію па класе, пасля выпуску была прынята ў трупу Марыінскага тэатра, дзе яе педагогам-рэпетытарам стала. Ужо ў наступным сезоне заняла становішча салісткі тэатра.
У 2003 годзе перайшла ў Вялікі тэатр, дзе займаецца пад кіраўніцтвам Людмілы Семянякі.
У красавіку 2008 года Святлана Захарава стала прыма-балерынай міланскага тэатра «Ла Скала».
Выступала ў Маскве, Санкт-Пецярбургу, Лондане, Берліне, Парыжы, Вене, Мілане, Мадрыдзе, Токіа, Баку, Нью-Ёрку, Амстэрдаме і інш.
У 2013 годзе, не жадаючы танцаваць не ў першым складзе, адмовілася ад удзелу ў апошняй прэм’еры 237-га сезона Вялікага тэатра — балеце Джона Кранка «». Канфлікт з Захаравай называюць адной з прычын звальнення дырэктара тэатра.
У 2014 годзе ўдзельнічала ў цырымоніі адкрыцця алімпіяды ў Сочы, дзе выканала ролю.
Палітычная дзейнасць
Святлана Захарава — дэпутат Дзяржаўнай Думы (2007—2011), была абраная ў складзе федэральнага спісу кандыдатаў, вылучанага Усерасійскай палітычнай партыяй «Адзіная Расія», член фракцыі «Адзіная Расія», член Камітэта Дзяржаўнай Думы па культуры.
11 сакавіка 2014 года падпісала зварот дзеячаў культуры Расійскай Федэрацыі ў падтрымку палітыкі прэзідэнта РФ У. У. Пуціна ва Украіне і ў Крыме.
Прадпрымальніцтва
Разам з, дырыжорам Ю. Х. Цемірканавым, хакеістам , фігурыстам , матэматыкамі і С. К. Смірновым з’яўляецца заснавальнікам фонду «Талент і поспех», які спансуецца з дзяржбюджэту.
З’яўляецца ініцыятарам правядзення і мастацкім кіраўніком расійскага фестывалю дзіцячага танца «Святлана», які праходзіць з 2015 года.
Спасылкі
Відэа
Клыч Куліеў
Клыч Куліеў (, аул 1-ы Геакча, Марыйскі раён, Туркменістан — ) — туркменскі пісьменнік. Народны пісьменнік Туркменістана (1984 г.). Член-карэспандэнт Акадэміі навук Туркменскай ССР (1954 г.).
Біяграфія
Скончыў Туркменскі педагагічны інстытут (Ашгабад, 1948 г.). Друкаваўся з 1951 года. Аўтар гістарычных раманаў «Няскораны алжырац» (1968 г.), «Чорны караван» (1971 г.), «Пасол эміра» (1978) пра барацьбу алжырскага народа супраць каланізатараў, пра станаўленне савецкай улады ў Туркестане. Раман «Суровыя дні» (1964 г.) пра заснавальніка туркменскай літаратуры Махтумкулі.
Ляшчынская
Ляшчынская — жаночая форма прозвішча Ляшчынскі.
(2132) Жукаў
(2132) Жукаў — астэроід (малая планета) Галоўнага пояса астэроідаў. Адкрыты ў 1975 годзе ў Крымскай астрафізічнай абсерваторыі. Названая ў гонар Маршала Савецкага Саюза Г. К. Жукава.
Вялікая лжэконская п’яўка
Вялікая лжэконская п’яўка, Вялікая ілжэконская п’яўка (Haemopis sanguisuga) — від п’явак сямейства.
Апісанне
Буйная п’яўка даўжынёй да 10, часам да 15-16 см. Цела чорнае (знізу светла-шэрае), мяккае, слабасплясканае, спераду звужваецца.
Арэал
Транспалеарктычны эндэмічны від.
Зуні
Зу́ні (саманазва: A:shiwi, Zuñi, Zuni) — індзейскі народ, частка народаў пуэбла, карэнныя насельнікі паўднёвага захаду ЗША. Агульная колькасць у 2020 г. — 9 700 чалавек.
Паходжанне
Да кантактаў з іспанцамі ў першай палове XVI ст. зуні насялялі даліну аднайменнай ракі, месца надзвычайна выгоднае з пункту гледжання абмену і гандлю паміж рэгіёнамі Месаамерыкі, Вялікіх раўнін і Вялікага Салёнага возера. Яны называлі сябе A:shiwi (літаральна «целы») і размаўлялі на ізаляванай мове. Назва «Zuñi», выкарыстаная іспанцамі, мае невядомае паходжанне. Згодна паданням зуні, іх продкі з'явіліся на свет у багністай мясцовасці далёка на захадзе, мінавалі горы і «паднятую зямлю» перш чым на чале багоў-блізнятаў дасягнулі Halona:wa idiwan'a (літаральна «пасярэдняй зямлі»), як яны самі клічуць сваю радзіму.
Насякомыя
Насяко́мыя (Insécta) — клас беспазваночных членістаногіх жывёл. Разам з мнаганожкамі адносяцца да падтыпу трахейнадыхальных. Цела насякомых пакрыта хіціназаванай кутыкулай, якая ўтварае экзашкілет і складаецца з трох аддзелаў: галавы, грудзей і брушка. У шмат якіх групах насякомых другі і трэці сегменты грудзей нясуць па пары крылаў. Ног тры пары, і яны мацуюцца на грудным аддзеле. Памеры цела насякомых ад 0,2 мм да 30 см і больш.
Зуні
Паходжанне
У другой палове XX ст. сярод антраполагаў і археолагаў замацавалася гіпотэза, што зуні з'яўляюцца прамымі нашчадкамі стваральнікаў старажытнай культуры магаён. Яна пераважае і ў нашы дні, хаця робяцца спробы разгледзець прысутнасць продкаў зуні на поўдні плато Каларада ўжо ў архаічны перыяд. У 1999 г. амерыканскія даследчыкі Дэвід Грэгары і Дэвід Уілкокс выказалі думку, згодна якой мова зуні вылучылася ў самастойную 7000 — 6000 гадоў таму, а, значыць, для яе захавання носьбіты павінны былі знаходзіцца ў пэўнай ізаляцыі ў гарах і далучыцца да супольнасці заходніх пуэбла незадоўга да прыходу іспанцаў.
Насякомыя
Поўны жыццёвы цыкл насякомых уключае эмбрыянальнае развіццё (яйцо) і постэмбрыянальнае, якое суправаджаецца метамарфозам. Вылучаюць два асноўныя тыпы метамарфозу — няпоўнае і поўнае ператварэнне. Няпоўнае ператварэнне характарызуецца праходжаннем насякомым трох фаз развіцця (яйцо, лічынка і імага), а поўнае — чатырох (яйцо, лічынка, кукалка і імага). У насякомых з няпоўным ператварэннем лічынкі знешне падобныя на дарослых насякомых, адрозніваючыся ад іх меншымі памерамі цела, адсутнасцю ці зачаткавым станам крылаў і палавых прыдаткаў. Насякомыя з поўным ператварэннем характарызуюцца чэрвепадобнымі лічынкамі, і толькі дарослыя асобіны маюць усе асаблівасці, характэрныя для атрада ў цэлым. У фазе лічынкі ў насякомых адбываецца рост і развіццё, а ў фазе імага — размнажэнне і рассяленне.
Незвычайная разнастайнасць форм насякомых з’яўляецца іх дзіўнай асаблівасцю. Апісана больш за 1 млн відаў насякомых, што робіць іх самым шматлікім класам жывёл, якія займаюць разнастайныя экалагічныя нішы і сустракаюцца паўсюдна, уключаючы Антарктыду.
Зуні
Паходжанне
Археалагічныя даследаванні рэгіёна выявілі, што на працягу першай паловы 2 тысячагоддзя н. э. адбываліся значныя ваганні колькасці насельніцтва і змены пэўных культурных рыс. Да 1200 г. насельніцтва было рэдкім, але потым пачало хутка расці, прычым вылучыліся 3 асноўныя кластары паселішчаў — паўночны, паўднёва-заходні і паўднёвы. Яны маглі складаць асобныя эканамічныя і палітычныя саюзы. Да 1450 г. заўважна тэндэнцыя да ўзбуйнення населеных пунктаў. Тым не меней, пасля пачатку XIV ст. агульная колькасць насельніцтва зноў знізілася. Пасля 1400 г. у даліне ракі Зуні моцна змянілася апрацоўка керамічных вырабаў, быў разбураны абмен з паўднёвымі раёнамі. Гэта ўскосна сведчыць пра магчымасць узаемных гвалтоўных дзеянняў і міграцыю знешняй групы перасяленцаў.
Насякомыя
Этымалогія назвы
Беларускае слова насякомае, першапачаткова «(жывёла) насечаная, з насечкамі, якія аддзяляюць адзін членік ад іншага», калькавана з рус.: насекомое, якое ў сваю чаргу з’яўляецца калькай XVIII ст. з insecte, якое ўтварылася ад insectum (залежны дзеепрыметнік ад дзеяслова «разразаю, надразаю, рассякаю»). Лацінскае слова, у сваю чаргу, было скалькавана з ἔντομον (< «надрэз, шчарбіна, зарубка» <  «рэжу»), якое было ўведзена ў літаратуру Арыстоцелем. Браніславу Тарашкевічу належыць спроба адаптаваць гэтае слова на беларускай у форме насечнік.
Традыцыйна, у беларускай мове рэдка выкарыстоўвалася агульнае азначэнне насякомых. Напрыклад, шырока ўжывалася слова казя́ўка і яму роднасныя. У слоўніку С. Некрашэвіча і М. Байкова 1928 г. беларускімі адпаведнікамі гэтага паняцця значыліся лексемы казя́ўка, казу́рка, казю́рка , жу́жла, шасьціножка, жамяра. Апошнія два варыянты прапаноўваліся ў 1926 г. тэрміналагічнай камісіяй Інбелкульта. У акадэмічным «Руска-беларускім слоўніку» 1937 г. пад рэдакцыяй А. Александровіча адзіным адпаведнікам падавалася лексема насякомае.
Сістэматыка
Лацінская назва мае фармальнае аўтарства Карла Лінея ў сілу правілаў Міжнароднага кодэкса заалагічнай наменклатуры, паводле якога дата выхаду 10-га выдання лінееўскай «Сістэмы прыроды» (1758) з’яўляецца зыходнай датай прыярытэту для ўсіх назваў заалагічных таксонаў. У дачыненні да тыпіфікаваных назваў відаў, родаў, сямействаў і прамежкавых паміж імі дзейнічаюць правілы Міжнароднага кодэкса заалагічнай наменклатуры, але на такія нетыпіфікаваныя назвы, як Insecta, яны не распаўсюджваюцца. У выніку гэтага ў навуковай літаратуры выкарыстоўвалі назву «Insecta» для самых розных таксонаў. Зыходна, з часоў Арыстоцеля, гэта назва адносілася да наземных членістаногіх (шасціногіх, павукападобных і іншых), але не да ракападобных. Ліней змясціў ракападобных у клас Insecta, так што Insecta паводле Лінея прыблізна адпавядае цяперашняму таксону Arthropoda (членістаногія). Ж. Б. Ламарк адносіў да класа Insecta толькі крылатых насякомых, ды і то не ўсіх. Іншыя аўтары выкарыстоўвалі назву «Insecta» у тым ці іншым значэнні, прамежкавым паміж лінееўскім і ламаркаўскім. Найбольш традыцыйным з’яўляецца выкарыстанне назвы «Insecta» (Уільям Элфард Ліч, 1815) — у значэнні шасціногія; але і ў сучаснай навуковай літаратуры назву «Insecta» ужываюць не менш чым у трох ці чатырох розных значэннях. Тэрмін Hexapoda выкарыстоўваецца як яшчэ адно абазначэнне Insecta, асабліва ў тых выпадках, калі прымітыўныя бяскрылыя насякомыя (Apterygota) не разглядаюцца як сапраўдныя насякомыя. У старой сусветнай літаратуры «насякомымі» часцей за ўсё завуць групу, якая ў шырокім аб’ёме ўключае першаснабяскрылых насякомых і ўсіх Pterygota (часам выкарыстоўваюць і назва Hexapoda). У сучасным разуменні клас Insecta прымаецца ў вузейшым аб’ёме. Двуххвосткі, калембалы і бязвусікавыя вучонымі або супрацьпастаўляюцца насякомым, утвараючы асобны клас Entognatha, або лічацца самастойнымі класамі.
Сістэматыка класа, прадстаўленая ў розных працах, адлюстроўвае розныя погляды іх аўтараў і з’яўляецца дыскусійнай. Унутры класа насякомых абгрунтавана вылучэнне кладаў (падкласаў) Archaeognatha і Dicondylia (Zygentoma + Pterygota). Крылатых насякомых дзеляць на клады Ephemeroptera + Odonatoptera + Neoptera. У інфракласе навакрылыя насякомыя вылучаюць каля 30 атрадаў, якія групуюцца ў некалькі кладаў (кагорты, надатрады), статус якіх дыскутуецца (напрыклад, Polyneoptera, Paraneoptera, Oligoneoptera ці Holometabola). Не сціхаюць спрэчкі, якія тычацца сістэматычнага становішча ці неабходнасці захавання статусу цэлага шэрагу таксонаў. Напрыклад, самастойныя раней атрады сапраўдныя клапы і раўнакрылыя цяпер аб’ядноўваюцца ў атрад клапы, а атрад тэрміты ўключаны ў атрад тараканападобныя. У той жа час вееракрылыя (якія часам аб’ядноўваліся з жукамі) і багамолавыя (аб’ядноўваліся з тараканамі) сучаснымі аўтарамі зноў разглядаюцца як асобныя атрады.
Адрозніваюць першаснабяскрылых насякомых (напр. шчацінахвосткі), а таксама вышэйшых, або крылатых насякомых, якіх падзяляюць на 2 групы: з няпоўным і поўным ператварэннем.
У групу з няпоўным ператварэннем уваходзяць атрады:
У групу з поўным ператварэннем уваходзяць атрады:
Колькасць відаў
Станам на жнівень 2013 года вучонымі апісаны від насякомых, уключаючы  выкапнёвых віды. Адзнака агульнай дакладнай колькасці насякомых знаходзіцца ў прамежку ад прыкладна 2 млн,  да каля 8 млн відаў. Штогод апісваецца не менш за 7000—7500 новых для навукі відаў. Сярод чатырох дзясяткаў сучасных і вымерлых атрадаў вылучаюцца 5 найбуйнейшых: цвердакрылыя ( відаў), двухкрылыя, лускакрылыя , перапончатакрылыя і клапы.
Насякомыя вельмі разнастайныя, і большасць іх відаў дрэнна вывучана, таму вельмі цяжкай з’яўляецца дакладная ацэнка колькасці існых відаў. Некаторыя з апісаных відаў вядомыя па знаходках толькі з адной мясцовасці ці нават па адзінаму асобніку.
Біялагічныя асаблівасці
Даўжыня ад 0,2 мм (наеэнікі-яйцаеды) да 33 см (трапічныя палачнікі). Цела членістае, укрыта кутыкулай (утварае вонкавы шкілет) і адчувальнымі ўтварэннямі — сэнсіламі, падзелена на галаву, грудзі і брушка. Галава нясе ротавыя органы (грызучага, сысучага, колюча-сысучага або ліжучага тыпу), простыя і пару складаных (фасетачных) вачэй, пару вусікаў — антэн. Грудзі з 3 членікаў (пярэдня-, сярэдня- і заднягрудзі), якія нясуць па пары членістых ног і ў большасці відаў 1—2 пары перапончатых крылаў (на сярэдне- і заднегрудзях). Брушка з некалькіх (да 11) сегментаў, у многіх асякомых мае канцавыя прыдаткі (джалы, яйцаклады, цэркі). Поласць цела другасная. Будова органаў стрававання залежыць ад тыпу корму. Крывяносная сістэма незамкнёная, рух крыві (гемалімфы) забяспечваецца пульсуючым аддзелам спіннога сасуда — сэрцам. Органы дыхання — сістэма трубачак (трахей), праз якія паветра непасрэдна дасягае тканак і клетак цела, у водных лічынак — шчэлепы. Развіты эндакрынныя, пахучыя, слінныя, воска- і шоўкааддзяляльныя, ядавітыя і іншыя залозы. Выдзяляльная сістэма прадстаўлена мальпігіевымі сасудамі, ц.н.с. — т.зв. галаўным мозгам, падглотачным гангліем і брушным ланцужком тулаўных гангліяў. Валодаюць зрокам, нюхам, слыхам, дотыкам, смакам і гігратэрмічным пачуццем. Паводзіны разнастайныя і складаныя.
Большасць насякомых раздзельнаполыя, з выяўленым палавым дымарфізмам. Развіццё з метамарфозам — няпоўным (уключае 3 стадыі: яйцо, лічынка, або німфа, і дарослае насякомае, або імага) ці поўным (паміж лічынкай і імага — стадыя кукалкі).
Памеры
Памеры прадстаўнікоў групы вагаюцца ў шырокіх межах. У наш час найбуйнейшым насякомым лічыцца палачнік Phobaeticus chani. Яго найбольш буйны асобнік з Калімантана мае даўжыню 357 мм, а з выцягнутымі канечнасцямі — 567 мм. Папярэднім рэкардсменам па даўжыні цела быў палачнік Phobaeticus kirbyi з максімальнай даўжынёй 328 мм, а з выцягнутымі канечнасцямі — 546 мм. Некаторыя выкапні таксоны, напрыклад меганеўра, дасягалі даўжыні 50 см пры размаху крылаў да 70 см.
Самым буйным жуком лічыцца дрывасек-тытан з Паўднёвай Амерыкі, які дасягае даўжыні 167 мм. Другім па велічыні з’яўляецца жук-геркулес, асобныя асобіны самцоў якога дасягаюць даўжыні. Соўка тызанія агрыпіна з’яўляецца найбуйнейшым па размаху крылаў матылём у свеце — да 28 см. Самым буйным дзённым матылём з’яўляецца  — размах крылаў самак да 27,3 см. Самкі Coscinocera hercules з Аўстраліі і Новай Гвінеі маюць самую вялікую плошчу крылаў — да. Адным з самых вялікіх матылёў з’яўляецца таксама Attacus atlas, найбуйнейшыя асобнікі самак дасягаюць 24 см у размаху крылаў.
Самымі маленькімі насякомымі ў свеце з’яўляюцца самцы паразітычных наезнікаў Dicopomorpha echmepterygis: даўжыня іх цела прыкладна 0,139 мм. Раней рэкорд належаў віду Megaphragma caribea з даўжынёй 0,170 мм. Найдрабнейшымі насякомымі з’яўляюцца таксама Ptiliidae з трыбы Nanosellini (Ptiliidae), якія маюць даўжыню менш за 1 мм; сярод іх жук Scydosella musawasensis (300 мкм), Vitusella fijiensis (310 мкм), Nanosella (ад 300 да 400 мкм), Nanosella fungi (0,25 мм). Гэта адны з найдрабнейшых прадстаўнікоў непаразітычных відаў насякомых.
Такім чынам, самыя буйныя вядомыя насякомыя пераўзыходзяць самых дробных па даўжыні цела ў 1500 раз.
Знешняя будова
Цела насякомых падраздзяляецца на тры сегментаваныя аддзелы: галава, грудзі і брушка. Кожны сегмент падраздзяляецца на чатыры часткі — верхняе паўкольца завецца тэргіт, ніжняе паўкольца завецца стэрніт, бакавыя сценкі — плейрыты. Пры абазначэнні ўзаемнага размяшчэння частак цела і органаў тэрмінам «дарсальны» (dorsalis) пазначаюць верхні бок цела, а «вентральны» (ventralis) — ніжні бок. Вылучаюць таксама мезасому (у мурашак з трох грудных сегментаў і першага чэраўнога сегмента прападэума) і метасому (сцяблінка і брушка).
Адметнай рысай насякомых з’яўляецца наяўнасць у іх хітынавага экзашкілета, які ўяўляе сабой вонкавае покрыва цела і канечнасцей. Кутыкула, якая пакрывае цела, утварае шчыльны вонкавы экзашкілет, але ў шэрагу выпадкаў яна мяккая і тонкая. Цвёрды вонкавы шкілет стварае перавагі ў параўнанні з пазваночнымі: абараняе цела звонку і павялічвае супраціўленне дэфармацыі. Вонкавая кутыкула падзелена на асобныя шчыткі — склерыты (sclerites). Паверхня покрываў звычайна нясе рознага роду вырасты, складкі, шыпы, лускавінкі, шчацінкі, дробныя валаскі — хетоіды. Да кутыкулы адносяць таксама рухомыя скурныя валаскі — хеты.
Афарбоўка цела і яго частак у насякомых вельмі разнастайная. Адрозніваюць структурную і пігментную афарбоўку. Структурная звязана з некаторымі спецыфічнымі асаблівасцямі паверхневай структуры кутыкулы (мікраскапічнымі рабрынкамі, пласцінкамі, лускавінкамі і да т.п.), якія ствараюць эфекты інтэрферэнцыі, дыфракцыі і дысперсіі святла — металічныя бліскучыя адценні. Пігментная афарбоўка абумоўлена пігментамі, якія часта ўтрымліваюцца ў экзакутыкуле, радзей у клетках гіпадэрмы ці тлушчавага цела. У многіх насякомых назіраецца спалучэнне гэтых двух тыпаў афарбоўкі. Большасць відаў насякомых маюць вельмі яркія малюнкі на розных частках свайго цела. Пераважна ярка афарбаваны насякомыя з дзённай актыўнасцю, прымеркаваныя да раслінных субстратаў. Для многіх відаў, якія перамяшчаюцца па паверхні глебы ці маюць начную актыўнасць, характэрна аднатонная і пераважна цёмная афарбоўка цела. Афарбоўка можа быць аднакаляровай або складацца з камбінацыі некалькіх колераў, пераважна двух — трох, радзей — большай колькасці колераў. На агульным фоне могуць мецца плямы, палосы ці любы іншы малюнак.
Галава
Галава (caput) знешне нячленістая, але эвалюцыйна ўтварылася шляхам зліцця пяці сегментаў падчас алігамерызацыі цела. Захаванымі канечнасцямі гэтых сегментаў з’яўляюцца вусікі, ці антэны першыя (antennae), і 3 пары ротавых сківіц — нячленістыя верхнія сківіцы, ці мандзібулы (mandibulae), членістыя ніжнія сківіцы, ці максілы (maxillae), і членістая, знешне няпарная ніжняя губа (labium), якая з’яўляецца другой парай ніжніх сківіц, што зліліся паміж сабой. Адрозніваюць некалькі тыпаў ротавых органаў, з якіх першасным з’яўляецца грызучы, прызначаны для раздзірання і паглынання адносна цвёрдай ежы. Падчас эвалюцыі ўзнікла некалькі мадыфікацый гэтага зыходнага тыпу, якія ў розных груп насякомых маюць розную будову. У адных выпадках харчаванне звязана з праколам харчовага субстрата — колюча-смактальны ротавы апарат (клапы, тлі, цыкады, камары і інш.), у іншых прыём ежы не суправаджаецца праколам — трубчаста-смактальны тып — у большасці матылёў. Грызуча-ліжучы тып прыстасаваны да харчавання вадкай ежай і характэрны для вос і пчол. Адмысловую мадыфікацыю ўяўляе мускоідны тып ротавага апарата, які ўзнік у мух і прыстасаваны да спажывання як вадкай, так і цвёрдай ежы. Іншы шлях развіцця зыходнага ротавага апарата назіраецца ў скрытнасківічных, ніжняя губа якіх злілася з т.з. аральнымі складкамі, утварыўшы парныя сківічныя кішэні, у якія пагружаны мандзібулы і максілы. Існуе таксама мноства іншых тыпаў, якія нярэдка ўяўляюць сабой пераходныя формы паміж вышэйапісанымі тыпамі.
Асновай галавы з’яўляецца чарапная каробка (epicranium). На галаве адрозніваюць пярэднюю паверхню — лоб (frons), які зверху пераходзіць у цемя (vertex) і далей назад — у патыліцу (occiput). Спераду ад ілба ляжыць добра адасобленая пласцінка — налічнік (clypeus), далей наперад (уніз) — верхняя губа (labrum), рухомы пласціністы скурны выступ, які прыкрывае зверху ротавыя органы. На баках галавы, пад вачамі, адрозніваюць шчокі (genae), якія ззаду пераходзяць у віскі (tempora), а знізу знаходзіцца горла (gula). З бакоў галавы размешчаны фасетачныя вочы (oculi), якія складаюцца з мноства глядзельных адзінак — аматыдыяў — якія і з’яўляюцца асноўнымі органамі зроку. Яны характэрны амаль для ўсіх дарослых насякомых і лічынак насякомых з няпоўным ператварэннем. Другаснае іх знікненне адзначаецца ў блыхаў і вееракрылых. Акрамя гэтага, паміж складанымі вачамі звычайна размешчана ад аднаго да трох простых вачэй, ці вочкаў (ocelli). У залежнасці ад біялогіі становішча галавы неаднолькавае. Адрозніваюць гіпагнатычную галаву (caput hypognathum) — з ротавымі органамі, звернутымі ўніз, падобна нагам, — і прагнатычную галаву (caput prognathum) — з ротавымі органамі, звернутымі наперад. Першы тып звычайна характэрны для расліннаедных, а другі — для драпежных насякомых.
Вусікі знаходзяцца па баках ілба, паміж вачамі ці наперадзе іх, нярэдка ў адасобленай вусікавай упадзіне. Яны вельмі разнастайныя, характэрны для розных груп насякомых. У сваёй аснове вусікі складаюцца з патоўшчанага асноўнага членіка, званага дзяржальняй (scapus), за якай стаіць ножка (pedicellus) і, пачынаючы з трэцяга членіка, размяшчаецца асноўная частка — жгуцік (flagellum). Адрозніваюць некалькі тыпаў вусікаў.
Дзяніс Міхайлавіч Леўчанка
Клубная кар’ера
У жаночым футболе з 2008 года. Працаваў у «Вікторыі» (Воранава), але пасля чарговага чэмпіянату яму спачатку змянілі ўмовы кантракта, а потым яго скасавалі. Пасля «Вікторыі» прыйшоў працаваць у «Белкард».
Насякомыя
Грудзі
Тып канечнасці: 1. Бегальная (жужаль), 2. Скакальная (саранча), 3. Капальная (мядзведкі), 4. Плавальная (плавунец), 5. Хапальная (багамол), 6. Зборная (меданосная пчала).
Частка канечнасці: a. тазік, b. вертлуг, c. сцягно, d. галёнка, e. лапка. Грудзі (thorax) складаюцца з трох сегментаў — пярэдне-, сярэдне- і заднягрудзі (pro-, meso-, metathorax). Тэргіты грудзі завуцца спінкай (notum), а стэрніты — кучкай (sternum). Адпаведна тром сегментам грудзі адрозніваюць пярэдня-, сярэдня- і задняспінку (pro-, meso-, metanotum) і таксама пярэдня-, сярэдня і заднягрудкі (pro-, meso-, metasternum). Кожны плейрыт грудзей падзелены швом прынамсі на два склерыты — спераду эпістэрн (episternum) і ззаду эпімер (epimerum).
Дзяніс Міхайлавіч Леўчанка
Клубная кар’ера
Зімой 2017 года ўзначаліў гродненскі «Нёман», адпачатку яе ўзнікненні. За чатыры сезоны жоўта-зялёныя правялі пад яго кіраўніцтвам 93 афіцыйныя сустрэчы, 44 з якіх скончыліся перамогай каманды. У чэмпіянаце краіны гарадзенкі згулялі 81 матч (+40=5-36, мячы 240—175), а таксама 12 матчаў у кубку краіны (+4=0-8, мячы 27-16). У двух першых сезонах «Нёман» пад яго кіраўніцтвамбыў пятым, а ў 2019 і 2020 гадах жоўта-зялёныя заваёўвалі бронзавыя ўзнагароды. У сакавіку 2021 года, за чатыры дні да старту новага чэмпіянату, вырашыў пакінуць каманду.
Насякомыя
Грудзі
Ногі (pedes) прычленены да грудзі знізу, звычайна сядзяць у тазікавых упадзінах і складаюцца з тазіка (coxa), вертлуга (trochanter), сцягна (femora), галёнкі (tibia) і лапкі (tarsus). Тазік і вертлуг забяспечваюць неабходную рухомасць назе. У некаторых выпадках вертлуг складаецца з двух членікаў. Сцягно з’яўляецца самай буйной і моцнай часткай нагі, з прычыны таго, што мае магутную мускулатуру. Прылеглую да яго частку завуць каленам (geniculus). Галёнка забяспечана шыпамі (spinae), а на вяршыні — шпорамі (calcariae). Лапка звычайна расчлянёная, складаецца з дзвюх — пяці членікаў і на вяршыні нясе пару кіпцікаў (unguiculi), паміж якімі размяшчаюцца шырокая прысоска — аролій (arolium) — або вузкі эмподый (empodium). Адпаведна ладу жыцця ногі розных насякомых падвергліся разнастайнай спецыялізацыі, таму адрозніваюць некалькі іх тыпаў (гл. іл.).
Крылы
Крылы насякомых (alae) уяўляюць сабой пласціністыя вырасты полагаў, звязаныя з комплексам іх мышцаў і ператвораных склерытаў грудзі. У тыповым выпадку крылаў дзве пары: пярэдняя, прымацаваная да сярэднягрудзі, і задняя — якая распаўзаецца на заднягрудзі. Крылы складаюцца з тонкай крылавай пласцінкі (membrana), умацаванай цвёрдымі жылкамі (venae), якія выконваюць ролю трывалага каркаса крыла. Жылкі падзяляюцца на падоўжныя і папярочныя, якія ўтвараюць у больш нізкаарганізаваных груп густую сетку і шматлікія вочкі (cellulae). Папярочныя жылкі ў вышэйшых формаў скарачаюцца ў колькасці і часам знікаюць зусім, з прычыны таго, што галоўную падтрымную ролю нясуць падоўжныя, папераменна выпуклыя і ўвагнутыя жылкі.
У зыходным стане адрозніваюць наступныя падоўжныя жылкі: кастальную (costa, ці C); субкастальную (subcosta, Sc); радыяльную (radius, R), забяспечаную ззаду галіной — радыяльным сектарам (radii sector, RS); сярэднюю (media, M), часам падзяляецца на пярэднюю (MA) і заднюю (MP) галіны; кубітальную (cubitus, Cu), у колькасці дзвюх, нярэдка збліжаных жылак — пярэдняй (CuA) і задняй (CuP); анальныя (analis, A).
Зуні
Гісторыя
У 1539 г. зуні ўпершыню сутыкнуліся с іспанцамі, калі жыхары пуэбла Хавікух забілі Эстэваніка, іспанскага раба мараканскага паходжання, які ўзначальваў перадавы атрад місіянера-францысканца Ф. М. Нізы. У 1540 г. жыхары Хавікуха былі атакаваны экспедыцыяй на чале Фрасіска Васкеса дэ Каранада. Каланізацыя зямель зуні пачалася толькі ў 1629 г. з пабудовы францысканцамі ў Хавікуху хрысціянскай місіі. У 1633 г. жыхары пуэбла забілі 2 місіянераў, аднак праз 2 гады пагадзіліся на пабудову ўжо 2 місій у Хавікуху і Халоне. На першым этапе каланізацыі іспанцы імкнуліся ўздзейнічаць на зуні праз касцёл, таму іх эксплуатацыя абмяжоўвалася павіннасцямі на карысць місій. Дзякуючы іспанцам у зуні з'явіліся новыя культурныя расліны, еўрапейскія тавары, свойская жывёла. Разам з гэтым, місіянеры імкнуліся падарваць давер да традыцыйных лідараў. З прыходам еўрапейцаў сярод індзейцаў пачалі распаўсюджвацца эпідэмічныя захворванні, супраць якіх яны не мелі імунітэту.
Насякомыя
Крылы
У некаторых атрадаў насякомых крылы зведалі шэраг змен для выканання спецыяльных функцый. У лускакрылых і перапончатакрылых задняе крыло адрозніваецца ад пярэдняга як па функцыянальным значэнні, так па памеры і плошчы, а ў двухкрылых ператвараецца ў жужальцы. У вееракрылых у жужальцы ператварылася пярэдняя пара крылаў. У жукоў пярэднія крылы эвалюцыянавалі ў надкрылы для абароны задніх крылаў, схаваных у спакоі пад імі. Пярэднія крылы клапоў таксама могуць цвярдзець, а ў скурыстакрылых, прамакрылых, багамолаў і тараканаў яны сталі скурыстымі і не прымаюць удзелу ў палёце.
У шчацінахвостак і іншых бяскрылых насякомых з падкласа Apterygota крылы наогул адсутнічаюць. Большасць прадстаўнікоў падкласа Pterygota маюць крылы, аднак назіраюцца другасная іх страта ў асобных груп (блохі, вошы, пухаеды) і кароткакрыласць (брахіптэрыя). У некаторых з іх крылы могуць прысутнічаць толькі ў прадстаўнікоў аднаго полу, напрыклад, у самцоў вос-немак (Mutillidae) і вееракрылых (Strepsiptera). У рабочых асобін некаторых сацыяльных насякомых, такіх як мурашкі і тэрміты, крылы таксама адсутнічаюць. Радзей сустракаецца іншы варыянт, калі крылы маюцца толькі ў самкі, — напрыклад, у наезнікаў з сямейства Agaonidae.
Зуні
Гісторыя
Працяглая засуха, што пачалася з 1650-х гг., і напады апачы садзейнічалі незадаволенасці. У 1670 г. у выніку чарговага нападу апачы місія ў Хавікуху перастала дзейнічаць. У 1680 г. падчас паўстання індзейцаў-пуэбла быў забіты місіянер у Халоне. Зуні пакінулі традыцыйныя пуэбла і пабудавалі адзінае паселішча на ўзвышшы. Аднак, калі ў 1692 г. у іх землях з'явіўся іспанскі атрад, яны не сталі аказваць супраціўленне і падпарадкаваліся. На мяжы XVII ст. і XVIII ст. зуні стварылі адзінае паселішча на месцы пуэбла Халона (у нашы дні пуэбла Зуні). У 1705 г. тут аднавілася францысканская місія, быў пабудаваны новы касцёл. Замест традыцыйнай тэакратычнай улады была створана цывільная адміністрацыя, фармальна падпарадкованая іспанскаму губернатару. У рэчаіснасці, зуні былі дастаткова ізаляваны ад каланіяльнага ўплыву, яны не падвяргаліся інтэнсіўнай асіміляцыі, як гэта адбывалася на тэрыторыях на ўсход ад іх месца пражывання.
На працягу XVIII — XIX стст. культура зуні зведала значныя трансфармацыі. Важную ролю ў гаспадарчым жыцці стала адыгрываць жывёлагадоўля. З'явіліся новыя стылі ў народнай архітэктуры і вырабе керамікі. Напады з боку апачы, наваха і каманчы вымушалі ладзіць умацаваныя прыстанкі за межамі пуэбла. Пасля Мексіканскай рэвалюцыі ў 1821 г. францысканцы пакінулі місію, што садзейнічала з аднаго боку незадаволенасці ў адносінах да мексіканскіх улад, з другога — адраджэнню традыцыйных рэлігійных культаў. Падчас вайны паміж ЗША і Мексікай зуні падтрымалі амерыканскія войскі. У 1877 г. пуэбла Зуні атрымала статус рэзервацыі, але ў яе склад увайшла меншасць зямель, якімі карысталіся тубыльцы. У 1937 г. рэзервацыя атрымала ўнутраную аўтаномію. У 1970 г. была прынята Канстытуцыя.