cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дарагабуж
XII—XIII стагоддзі
З сярэдзіны XIII стагоддзя, магчыма, уваходзіў у склад Вяземскага ўдзела Смаленскага княства; згаданы ў летапісе пад 1300 годам, калі смаленскі князь Аляксандр Глебавіч аблажыў Дарагабуж і на дапамогу «дарагабужанам» прыйшоў вяземскі князь Андрэй Міхайлавіч.
XIV—XV стагоддзі
Каля 1345 года вяземскі і дарагабужскі князь Фёдар Святаславіч выдаў дачку за маскоўскага валадара Сімяона Гордага, пакінуў свае ўладанні і атрымаў вотчыну ў Волаку Ламскім. У 1403—1404 гадах Дарагабуж разам са Смаленскам і Вязьмай увайшоў у склад Вялікага княства Літоўскага, дзе яго статус мяняўся. Некаторы час у ім заставаўся ўласны князь (Андрэй Дзмітрыевіч). З 1440-х гадоў горад быў уладаннем троцкага ваяводы Яна Гаштольда, а затым яго сына Марціна. З канца 1480-х гадоў вядомы як намесніцтва (намеснікі: у 1489 годзе — князь Цімафей Уладзіміравіч Масальскі, з 1499 года — Сенька Плешкін). Стварэнне шэрагу намесніцтваў на ўсходняй мяжы Вялікага Княства Літоўскага (Дзямена, Лучын-гарадок і інш.) было, відавочна, прадыктавана імкненнем сфарміраваць лінію абароны супраць Вялікага Княства Маскоўскага. У 1492 годзе дарогай у Маскву князь Сямён Фёдаравіч Варатынскі на кароткі час захапіў дарагабужскую воласць Вялікае поле. Намеснікам або ўладальнікам Дарагабужа з сакавіка 1494 года быў князь Фёдар Іванавіч Адоеўскі. Аднак неўзабаве ён перайшоў на службу да маскоўскага вялікага князя, а Дарагабуж з мая 1494 года зноў стаў уладаннем Гаштольдаў (перададзены Ганне — удаве Марціна Гаштольда).
XVI стагоддзе
У маі-чэрвені 1500 года горад захоплены маскоўскім войскам на чале з ваяводам Юрыем Кошкіным. Пад Дарагабужам у 1500 годзе адбылася Ведрашская бітва паміж вялікалітоўскім і маскоўскім войскамі, якая скончылася перамогай маскоўскага.
Па перамір’і 1503 года Дарагабуж увайшоў у склад Маскоўскай дзяржавы і стаў цэнтрам павета, які аб’яднаў першапачаткова 28 валасцей, у асноўным са складу Смаленскага княства. Тады ж вялікі князь Васіль III загадаў будаваць драўляную крэпасць у Дарагабужы і даслаў для гэтага з Масквы італьянскіх майстроў. «Распісны спіс Дарагабужа», датаваны 1694 годам, дае ўяўленне пра Дарагабужскую крэпасць таго часу. Даўжыня крапасной сцяны складала 180 сажняў (больш за 380 метраў). Крэпасць мела 14 веж, адна з іх (паўднёвая) называлася Спаскай. У крэпасці было 43 медныя і жалезныя пішчалі і да іх 2683 кулі.
Аднак спроба маскоўскага боку ўмацаваць горад і ўтрымаць яго аказалася беспаспяховай. У ходзе вайны 1507—1508 гадоў падчас нападу літвінаў горад быў спалены і заняты вялікім гетманам Станіславам Кішкам. Па «вечным міры» 1508 года і перамір’ям 1522, 1527, 1537, 1542, 1549, 1553 і 1556 гадоў Дарагабуж застаўся за Масквой. Падчас Лівонскай вайны ў 1580 годзе ад Дарагабужа быў адбіты атрад аршанскага старосты Філона Кміты-Чарнабыльскага.
XVII стагоддзе
У пачатку XVII стагоддзя ў Расіі пачаўся смутны час і Дарагабужскі край аказаўся ў эпіцэнтры падзей. У 1608—1609 гадах ваяводам Дарагабужа быў Сямён Ададураў. Падчас інтэрвенцыі ў Расію Рэчы Паспалітай зімой 1609—1610 гадоў Дарагабуж быў заняты атрадам ротмістра Нелюбовіча, пасланым каралём Жыгімонтам III з-пад абложанага Смаленска. Пасля гэтага Дарагабуж стаў цэнтрам павета і ўваходзіў у склад Смаленскага ваяводства. У 1613 годзе Дарагабуж быў зноў захоплены Расіяй. Праз тры гады, у 1617 годзе, да горада падышоў каралевіч Уладзіслаў, і дарагабужскі ваявода Іван Ададураў здаў горад і прыняў прысягу на імя караля разам з жыхарамі. У 1618 годзе па ўмовах Дэулінскага перамір’я Дарагабуж застаўся ў складзе Рэчы Паспалітай, атрымаў статус павятовага цэнтра Смаленскага ваяводства (быў захаваны расійскі адміністрацыйны падзел з захаваннем складу і меж Дарагабужскага павета). 28 мая 1625 года Дарагабуж атрымаў прывілей на магдэбургскае права, быў нададзены герб (знак Св. Марыі), які быў выяўлены і на гарадской пячатцы. Горад неаднаразова пераходзіў паміж бакамі. Бітвы, ваенныя паходы, уцёкі насельніцтва цалкам спустошылі дарагабужскую зямлю. У 1632 годзе ў ходзе распачатай Смаленскай вайны Дарагабуж быў захоплены маскоўскім войскамі ваяводы М. Б. Шэіна і стаў асноўным апорным пунктам далейшага наступу рускіх войск на Смаленск. У кастрычніку 1633 года расійскі гарнізон вытрымаў аблогу рэчыпаспалітаўскіх войск, але па Палянаўскім міры 1634 года застаўся за Рэччу Паспалітай. У ходзе вайны была страчана грамата Жыгімонта ІІІ на магдэбургскае права, а на просьбу дарагабужан пацвердзіць прывілей (1635) кароль Уладзіслаў IV адмовіў, бо горад амаль не аказаў супраціву маскоўскім войскам. За Дарагабужам была захавана пасада войта, падараваныя землі, але ён так і не атрымаў правоў самакіравання.
Падчас вайны 1654—1667 гадоў у 1654 годзе Дарагабуж узяты маскоўскімі войскамі і ў 1667 годзе па Андрусаўскім перамір’і зноў адышоў да Расіі.
XVIII стагоддзе
Горад стаў адміністрацыйным цэнтрам Дарагабужскага павета. У 1763 годзе Дарагабуж перажыў моцны пажар, у выніку якога згарэла ўся цэнтральная частка горада. Аднаўленне працягвалася аж да пачатку XIX стагоддзя. За гэты час у горадзе пабудаваны шэраг каменных цэркваў, гандлёвых і адміністрацыйных будынкаў.
Значны помнік таго часу — архітэктурны комплекс вёскі Алексіна, якая належала з 1774 года Барышнікавым. Тут у канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў узведзены палац, конны двор, крэмль з вежкамі і інш. Ляпныя ўпрыгожванні, роспіс сцен і столяў, мэбля — створаны алексінскімі сялянамі. Імі пасаджаны парк, выкапана падковападобнае возера ў цэнтры сядзібы, пабудаваны ажурныя масткі і альтанкі. Будаўніцтва ў Алексіне вялося прыгоннымі архітэктарамі Якавам Жданавым і Дзмітрыем Паляковым пад кіраўніцтвам знакамітага дойліда Даменіка Жылярдзі. У 1773 годзе ў парку па праекце Мацвея Фёдаравіча Казакова збудавана Міхаіла-Архангельская царква, упрыгожаная класічнымі порцікамі з каланадай.
XIX стагоддзе
У час вайны 1812 года камандуючыя рускімі войскамі М. Б. Барклай дэ Толі і П. І. Баграціён планавалі даць французам генеральную бітву пад Дарагабужам, але абраная штабнымі афіцэрамі пазіцыя была прызнана незадавальняльнай, расійскія войскі пакінулі горад. Шкода ад вайны была велізарная, дзве траціны горада згарэла. У кастрычніку 1812 года тут адбыўся бой паміж адступаючымі войскамі Напалеона і пераследуючымі іх перадавымі часткамі Рускай імператарскай арміі.
У сярэдзіне XIX стагоддзя Дарагабуж застаецца купецкім горадам, які гандлюе традыцыйнымі таварамі — пянькой, салам, скурай. У горадзе штогод праходзіла да 4 кірмашоў. Цэнтр горада забудоўваецца каменнымі купецкімі дамамі. Будаўніцтва чыгункі ў баку ад Дарагабужа перашкодзіла індустрыяльнаму развіццю горада. Тут знаходзіліся ў асноўным невялікія перапрацоўчыя прадпрыемствы.
XX стагоддзе
У часы Вялікай Айчыннай вайны 5 кастрычніка 1941 года горад акупаваны нямецкімі войскамі. У ходзе Ржэўска-Вяземскай наступальнай аперацыі, 13—14 лютага 1942 года горад вызвалены савецкімі партызанскімі атрадамі «Ураган», «Дзед», «Дзядуля», С. У. Грышына. З 15 лютага да 7 чэрвеня 1942 года горад быў пад кантролем савецкіх войск.
Абутак
Абутак — элемент адзення. Апранаецца на ногі. Ужываецца ў першую чаргу для цеплавой і механічнай абароны ног.
Першым абуткам для чалавека была скура жывёлы, абкручаная вакол нагі. Паводле археалагічных знаходак вядомы абутак скураны (поршні, чаравікі, боты) і плецены (лапці). Ад сучаснага адрозніваўся адсутнасцю цвёрдых дэталей (падэшва, заднік, абцас).
Гісторыя абутку ў Беларусі
На тэрыторыі Беларусі да XIII ст. найбольш былі пашыраны поршні (пасталы) простыя і ажурныя, зробленыя з аднаго (пазней з 2) кавалка скуры. У поршнях па баках і ў наску праразалі дзіркі, у якія працягвалі скураны раменьчык або пяньковую вяровачку (абору) для мацавання на назе. У розных варыянтах такі абутак праіснаваў (пераважна ў вясковага насельніцтва) да пачатку XX ст. Майстэрні XI — XII стст. па апрацоўцы скуры і вырабаў з яе выяўленыя ў Полацку, Пінску, Мінску і інш. гарадах. Працяглы час гараджане карысталіся поршнямі, чаравікамі, ботамі.
Чаравікі (вядомы з XI ст.) кроілі з 2 — 3 кавалкаў скуры, якія сшывалі патайным швом паміж сабой і прышывалі да падэшвы вываратным спосабам; халявы закрывалі шчыкалатку, мацаваліся раменьчыкам, прасунутым у проразі па верхнім краі. У X — XIII стст. з пераходам ад мяккіх тыпаў абутку да цвёрдых з'явілася неабходнасць умацоўваць падэшву, якая стала шматслойнай. Часам чаравічкі вышываліся, уцяпляліся, змякчаліся тканінай, таксама абутак часам ўпрыгожваўся дарагімі спражкамі, бантамі і г.д. У XIII ст. халявы чаравікоў арнаментавалі дарожкамі з праколатых дзірачак, вышыўкай т.зв. крынамі (Віцебск, Полацк, Мінск), салярнымі знакамі (Віцебск, Полацк), геаметрычным арнаментам (Мінск). У XIV ст. на чаравіках, як правіла, арнамент адсутнічае. У XV — XVI стст. у чаравікаў паявіліся цвёрдая сцілка, абцас. Шылі таксама «коркавыя» чаравікі (нагадваюць сучасныя чаравікі на платформе) на абцягнутай скурай драўлянай калодцы таўшчынёй 1 — 2 см, падбітай па перыметры цвікамі.
Вяскоўцы, асабліва простыя, былі менш патрабавальныя, зусім не грэбавалі і вырабленымі саматужнікамі з лыка, скуры, вітушак, пянькі лапцямі. Ужываліся і дзеравяшкі як сезонны абутак. Самым даўнім абуткам са скуры і пляцёнак былі абгорткі (палатном абгортваліся ногі), прывязкі (з пянькі, конскага воласа, са скуры), меліся падэшвы і абцасы. Сярод абутку былі паўсядзённыя і святочныя (боты-выцяжкі, боцікі, шнуроўкі). Мяккія боты былі распаўсюджаны пераважна да XIV ст., але паступова зніклі з паўсядзённага ўжытку са з'яўленнем абцаса і наладжваннем у канцы XVI — пачатку XVII стст. вытворчасці цвёрдых ботаў. Халявы (звычайна вышынёй 20 — 30 см) упрыгожвалі вышыўкай ці арнаментам з геаметрычных фігур і палосак, ціснеёных па вільготнай скуры. Наскі мелі закругленую форму. Лапці паводле пісьмовых крыніц вядомы з X ст. пад назвай «лычніцы» (рлялі з лыка, пянькі, лазовай і вязавай кары, прамым і косым пляценнем).
У XV — XVI стст. адбываўся працэс спецыялізацыі рамеснікаў. У Віцебску зафіксавана асобная «кожемятская» слабада з царквой (пачатак XVII ст., Заручаўе). У 1609 г. у Мінску ўзнік цэх шаўцоў, які аб'ядноўваў рамеснікаў 4 спецыяльнасцей: майстроў абутку чорнага (для простага насельніцтва), гусарскага, «влоскага» (італьянскага), саф'янавага (для шляхты і заможных гараджан).
У XIX ст. папулярнасць набываюць валёнкі з воўны, а пазней да іх, пашытых са шчыльнага палатна, пачалі ўжывацца самаробныя глыбокія галёшы (бахілы). Характэрна, што ў кожнай мясцовасці былі свае, каларытныя назвы абутку. З цягам часу выраб абутку пачаў універсалізавацца, вырабляе яго абутковая прамысловасць, а новыя формы выпрацоўваюць цэнтры моды.
Абуховічы
Абуховічы — шляхецкі род уласнага герба «Абуховіч» («Ключ раздвоены», зменены «Ясенчык»). Паходзілі з Валыні, адкуль у 16 ст. перасяліліся ў Мазырскі, а пасля і ў Новагародскі павет. Першы вядомы прадстаўнік роду Івашка ставіў у войска ВКЛ у 1528 аднаго конніка.
Андрэй Якаўлевіч Малышаў
Андрэй Якаўлевіч Ма́лышаў (,  — ) — вучоны ў галіне эканамічнай геаграфіі, кандыдат геаграфічных навук (1952), прафесар (1970). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1971).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Мінску. Скончыў школу, працаваў качагарам на паравозе. У 1939 годзе скончыў Мінскі педагагічны інстытут і паступіў у завочную аспірантуру. У тым жа 1939 годзе быў запрошаны на пасаду выкладчыка і намесніка дэкана. У 1941—1949 гг. ўзначальваў геолагаразведачную экспедыцыю па пошуку радовішчаў золата ў раёне горада Міяс на Урале і інш. У 1949—1979 гг. А. Я. Малышаў у Беларускім дзяржаўным універсітэце, з 1954 года на пасадзе прарэктара па навучальнай рабоце, а ў 1965—1966 гг. узначальваў кафедру эканамічнай геаграфіі геаграфічнага факультэта. У 1952 годзе ў Маскоўскім абласным педагагічным інстытуце абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Полесская область: экономико-географическая характеристика».
Навуковая дзейнасць
А. Я. Малышаву належаць працы па эканамічнай геаграфіі Беларускай ССР, праблемам транспарту і асушэння Палесся.
Сярод апублікаваных прац:
Амон (цар іўдзейскі)
Амон — (אָמוֹן, Αμων; Amon) — чатырнаццаты цар Іўдзейскага царства, сын Манасіі. Заняў пасаду ва ўзросце 22 гадоў і кіраваў на працягу 2 год. Гады яго кіравання — з 643 па 641 гг. да н.э. Увайшоў у гісторыю як ганебны цар.
Біяграфія
Названы ў гонар егіпецкага бога Амона, яго маці была Мешулемеф. Згодна Бібліі працягваў язычніцкую практыку свайго бацькі, хадзіў шляхамі свайго бацькі, пакланяўся і служыў ідалам. Згодна Талмуду Амон спаліў Тору, забараніў служэнне ў Храме, у якім з-за бяздзейнасці на алтары з'явілася павуцінне, і такім чынам моцна грашыў. Такую ж сітуацыю падае і Іосіф Флавій, апісваючы Амона як грахоўнага цара.
Пасля двух гадоў валадарства супраць Амона саставілі змову яго паслугачы. Ён быў забіты, а яго месца заняў васьмігадовы сын Іасія. Адной з прычын змовы даследчыкі называюць незадаволенасць Асірыйскім прыгнётам на Іўдзею. Аднак пасля таго, як Іасія стаў царом, забойцы Амона сталі непапулярны ў краіне і былі пакараны смерцю.
Час, у які кіраваў Амон, характарызуецца палітычнымі зменамі на Блізкім Усходзе. Магутная Асірыя пачала губляць сваю дамінуючую ролю ў рэгіёне. На ўсходзе — Вавілон, а на поўдні — Егіпет, сталі набіраць палітычную моц. У такім палітычным вакууме для невялікіх дзяржаў, як Іўдзея, утварылася выдатная магчымасць праводзіць уласную палітыку без знешняга ўмяшання.
Дастоева
Дасто́ева (, Достоево) — аграгарадок у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Моладаўскага сельсавета. Размешчаны за 16 км на паўночны ўсход ад Іванава, за 19 км ад чыгуначнай станцыі Янаў-Палескі.
Вялікае Княства Літоўскае
Да 1754 года Дастаеўскія страцілі радавое гняздо, маёнтак належаў Стравінскім, Чапліцам, князям Гедройцам і з пачатку XIX ст. — Ордам. Галоўны ўезд у маёнтак у 1754 годзе быў аформлены манументальнай двух’яруснай брамай, якая нагадвала замкавыя вежы. У яе ніжнім ярусе па баках ад праезду размяшчаліся службовыя памяшканні, на верхнім — вялікая зала, абкружаная адкрытай балюстраднай галерэяй. Вянчаў браму высокі гонтавы шацёр. У маёнтку былі калодзеж, вялікі драўляны дом, хлявы, канюшні, павеці, гумны, адрыны, свірны, бровар, дзе варылі піва, квас, гналі гарэлку. Маёнтак меў значныя зямельныя надзелы, 2 вялікія сады, рыбныя сажалкі, млын, карчму і шынок.
У канцы XVIII стагоддзя пры князях Гедройцах на месцы старажытнага храма, які згарэў, пабудавана Ільінская царква (разбурана ў 1970).
Найноўшы час
У 1915—1918 гадах акупіравана германскімі, з 1919 года польскімі войскамі.
З 1921 года ў складзе Польшчы. У 1924 годзе ў Парэцкай гміне Пінскага павета Палескага ваяводства. У 1920-я гады працаваў кааператыў «Прадуктовы». Паблізу в. Дастоева знаходзіўся маёнтак Дастоева і в. Вулька-Дастоеўская з маёнткам і хутарам пад той жа назвай.
З 1939 года ў БССР. У 1940 годзе вёска ў Застружскім сельсавеце Іванаўскага раёна Пінскай вобласці, 15 красавіка 1940 года быў арганізаваны калгас «Чырвоная зорка» (потым «Чырвоная звязда»), У савецка-фінляндскую вайну 1939—1940 гадоў загінулі 2 жыхары вёскі.
У Вялікую Айчынную вайну ў 1941—1944 гадах вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, уваходзіла ў рэйхскамісарыят «Украіна». За час вайны быў спалены 101 будынак, у тым ліку 30 жылых, 71 гаспадарчы, загінулі 52 мірныя жыхары — ахвяры тэрору, не вярнуліся з фронту ці прапалі без вестак 46 жыхароў. На ўшанаванне памяці 143 жыхароў вёсак Дастоева, Вулька-Дастоеўская, Заруддзе, Застрожжа, Красіеўка ў 1969 годзе пастаўлены абеліск.
У 1954 годзе пабудаваны будынак сярэдняй школы, у 1961 годзе — 333 вучні. У 1950-я гады дзейнічала хата-чытальня (у 1956 годзе кніжны фонд 1600 кніг, 300 чытачоў). З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. З 1957 года цэнтр Дастоеўскага сельсавета. З 25 снежня 1962 года ў Драгічынскім, з 6 студзеня 1965 года ў Іванаўскім раёнах.
У 1984 годзе ўстаноўлены помнік на магіле Мікалая Якушчыка, які загінуў у Афганістане. З 2003 года ў СВК «Дастоева». Размешчаны кансервавы завод, камбінат быт. абслугоўвання, сярэдняя школа, дзіцячы сад, аптэка, медпункт, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, філіял ашчаднага банка, 4 магазіны. У вёсцы створаны школьны музей Ф. М. Дастаеўскага; у 1990-я г. каля школы, якая носіць яго імя, устаноўлены помнік. У 1996 годзе пабудавана новая царква на ахвяраванні грамадзян і сродкі калгаса «Чырвоная звязда».
З 2013 года ў складзе Моладаўскага сельсавета.
Куруба
Куруба, куруман або курумба (саманазва कुरुम्बा) — племянная і каставая супольнасць пераважна на захадзе індыйскага штата Тамілнад. Агульная колькасць — 57 тыс. чал.
Паходжанне
Куруба значна адрозніваюцца ад сваіх суседзяў (тода, кота, бадага, кадава і інш.) сваім знешнім абліччам, паколькі маюць ясна выяўленыя рысы аўстралоіднай расы (нізкі рост, цёмная скура, кудлатыя валасы). Гэта можа сведчыць пра тое, што куруба паходзяць ад найстаражытных насельнікаў паўднёвай Індыі, якія з’явіліся раней за многія іншыя дравідамоўныя групы.
У тамільскіх гістарычных запісах куруба выступаюць як ваенная супольнасць, якая ў эпоху сярэднявечча актыўна ўдзельнічала ў войнах у Паўднёвай і Цэнтральнай Індыі. Некаторыя гісторыкі лічаць, што выхадцы з куруба мелі непасрэднае дачыненне да фарміравання маратхаў і шэрагу правячых дынастый. Пры гэтым іх гісторыю адсоўваюць да часоў «Махабхараты» і перакладаюць назву як «маючыя давер».
З XVI ст. куруба фіксуюцца як рэлігійная і этнічная група горцаў-авечкагадоўцаў. Прычым, як каста яны прылічаюцца да нізкай варны шудраў. У гэтай сувязі, частка даследчыкаў лічаць, што куруба-воіны і куруба-пастухі — гэта адна і тая ж супольнасць, якая ў выніку гістарычных змен была вымушана змяніць асноўны занятак дзейнасці і была паніжана ў статусе. Іншыя тлумачаць сярэднявечных воінаў і сучасных пастухоў як дзве абсалютна розныя па паходжанню групы з агульнай назвай. Самі куруба адносяць сябе да нашчадкаў вялікіх сярэднявечных дынастый. У апошнія дзесяцігоддзі іх гісторыя была значна міфалагізавана.
Традыцыйная культура
Куруба падзяляюцца на 4 тэрытарыяльныя групы, кожная з якіх займае пэўны невялікі рэгіён,- мулу, алу, палу і джэну. Алу і палу найбольш блізкія адна да другой. Межы іх рассялення сутыкаюцца. Астатнія дзве групы адасоблены. Алу і палу займаюцца трыманнем авечак, паляваннем і збіральніцтвам. Мулу і джэну — пераважна толькі збіральніцтвам і паляваннем, але таксама працуюць на плантацыях, наймаюцца секчы лес.
Акрамя таго, куруба падзяляюцца на дзве экзагамныя супольнасці нагар і балагар на чале якіх стаяць правадыры-мудалі. Улада правадыроў перадаецца па спадчыне ад бацькі да сына. У склад супольнасцей уваходзяць роды, што аб’ядноўваюць нуклеарныя і пашыраныя сем’і.
У куруба няма істотных забарон на ежу. Вясельныя і пахавальныя рытуалы значна спрошчаныя. Нябожчыкаў звычайна спальваюць, а малых дзяцей і мудалі хаваюць у зямлі. Маюцца памінальныя пячоры, дзе ў гонар памерлых ставяць камяні. Акрамя індуісцкіх багоў, куруба шануюць духаў гор і лесу. Усе куруба таксама славяцца сярод суседзяў за сваё ўменне чараваць.
Мова
Куруба размаўляюць на мове, якая фактычна з’яўляецца паўднёвым дыялектам мовы канада, аднак карыстаюцца тамільскім алфавітам.
Кліменіі
Кліме́ніі (Clymeniida [Clymenia — німфа, дачка Акіяна]) — атрад вымерлых галаваногіх малюскаў. Жылі ў познім дэвоне — раннім карбоне (каля 30 відаў).
На Беларусі рэшткі іх зрэдку трапляюцца ў адкладах фамену (верхні дэвон) у Прыпяцкім прагіне. Маюць важнае значэнне для вызначэння ўзросту парод.
Характарызуюцца плоскаспіральнай ракавінай, ганіятытавай і лопасцевай лініяй і размяшчэннем сіфона з боку спіны. Сіфонныя дудкі значнай даўжыні, павернутыя назад. Памеры ракавіны кліменіяў ад 1 да 50 см.
Касмічны пыл
Касмі́чны пыл утвараецца ў космасе часціцамі памерам ад некалькіх малекул да 0,1 мм.
Касмічны пыл можна таксама адрозніваць па яго астранамічнаму становішчу, напрыклад: міжгалактычны пыл, міжзоркавы пыл, каляпланетны пыл, пылавыя аблокі вакол зорак і асноўныя кампаненты міжпланетнага пылу ў нашым задыякальным пылавым комплексе (назіраным у бачным святле як задыякальнае святло): каметны пыл, астэроідны пыл і некаторыя меней значныя дадаткі: пыл Пояса Койпера, міжзоркавы пыл, які праходзіць праз Сонечную сістэму, і бета-метэароіды.
Леанард Бернстайн
Леанард Бернстайн (Leonard Bernstein;, Лорэнс, штат Масачусетс, ЗША — ) — амерыканскі кампазітар, піяніст і дырыжор. Ён быў першым дырыжорам з ЗША, што атрымаў міжнародную славутасць і прызнанне за дырыжорства ў Нью-Ёркскай філармоніі, асабліва за Канцэрты для Юнага Слухача і выкананне сваіх кампазіцый «Вестсайдская гісторыя» («West Side Story»), «Кандыд» («Candide») і «У горадзе» («On The Town»).
Дзяцінства
Нарадзіўся ў 1918 годзе, у горадзе Лорэнс, Масачусетс, ЗША, у сям’і яўрэяў з Роўна (Украіна). Яго бабуля жадала, каб дзіцёнка назвалі Луісам (што напачатку і зрабілі), аднак імя Леанард бацькам падабалася болей, і таму ў 16 гадоў Луіс Бернстайн афіцыйна змяніў сваё імя. Бацька Леанарда, Сэм Бернстайн, быў бізнесоўцам, і таму не падтрымліваў сынава захапленне музыкай. Насуперак свайму гледзішчу, менавіта ён упершыню пайшоў з сынам на фартэпіянны канцэрт, пасля якога Леанард сур’ёзна зацікавіўся музыкай. Навукай малады Леанард займаўся ў Лацінскай Школе Гарысана ў Бостане. Калі бацька даведаўся пра заняткі сына, ён перастаў даваць яму грошы, і таму Леанард вымушаны быў зарабляць, навучаючы музыцы маладзейшых за яго студэнтаў, і, ў той жа час, навучацца самому.
Навука
Пасля заканчэння Бостанскай Лацінскай Школы (1935), Леанард пайшоў у Гарвардскі ўніверсітэт, дзе яго настаўнікам быў Уолтэр Пістан. Пасля Гарвардскага ўніверсітэта, Бернстайн навучаўся ў Музычным Інстытуце Кёрціса, Філадэльфія і зрабіўся адзіным студэнтам, што атрымаў адзнаку «А» за дырыжорства ад Фрыца Райнара. У Кёрцісе Леанард таксама хадзіў на фартэпіянныя заняткі ў Ізабелы Венгеравай і Генрыха Гебхарда.
Сям’я
У Нью-Ёрку, куды Леанард пераехаў пасля Кёрціса, у яго было неразборлівае сексуальнае жыццё, пераважна з маладымі мужчынамі, як потым зазначыў яго біёграф Бартан. Аднак яго сасваталі да Феліцыі Мантылігр, з якой ён у 1951 годзе ажаніўся. Жаніцца Леанарду параіў Дзімітры Мітрапалас, каб скончыліся бясконцыя чуткі і спрэчкі аб ягонах арыентацыі і сексуальным жыцці.
У Феліцыі і Леанарда нарадзілася тры дзіцяці, Ямі, Аляксандр і Ніна. Аднак, тым часам, узмацняўся рух за прызнанне гомасексуалаў, і таму нечакана Леанард кінуў жонку і сышоў да сябра Тома Кофрана. Праз некаторы час ён даведаўся, што Феліцыя хворая на рак лёгкіх. Тады ён вярнуўся да жонкі, якую даглядаў да яе смерці. Пасля таго, як Феліцыя памерла, Леанард, па ўспамінах Аляксандра, часта папракаў і вінаваціў сябе ў тым, што кінуў яе, як быццам тое зрабілася прычынай яе хваробы. Смерць жонкі адбілася на ягом дырыжорстве, што зрабілася больш нервовым. Але, некаторыя бачылі ў гэтым толькі сталасць Леанарда, што з цягам часу выпрацаваў свой непаўторны стыль.
Музычная кар’ера
Леанард быў прызнаным майстрам у музыцы, кампазітарам, піяністам, дырыжорам, настаўнікам. Ён быў вядомы сваімі выступамі з лепшымі аркестрамі ў свеце. За жыццё, Леанард напісаў тры сімфоніі, дзве оперы, пяць мюзіклаў і яшчэ шмат іншых кампазіцый.
Упершыню Леанард узышоў за дырыжорскі пульт 13 лістапада 1943 года ў Нью-Ёркскай Філармоніі, дзе ён быў асіставаў Бруна Уолтэра, як той захварэў. Канцэрт быў вельмі паспяховым і Леанард зрабіўся вядомым па ўсёй краіне, бо канцэрт трансляваўся па радыё. Сола на віяланчэлі ў той дзень гуляў Джозаф Шустар, аркестр выконваў «Дон Кіхота» Рычарда Штраўса. Леанард дагэтуль ніколі не гуляў Дон Кіхота. Пасля Другой Сусветнай Вайны хутка пачала расці вядомасць Бернстайна па ўсім свеце. У 1949 годзе ён кіраваў прэм’ернай гульнёй «Turangalîla-Symphonie» Аліваяра Мес’ена. Леанард узняўся на пасаду музычнага дырэктара ў Нью-Ёркскай Філармоніі ў 1958 годзеі знаходзіўся на ёй да 1969 года. Ён зрабіўся вельмі вядомым чалавекам у ЗША пасля як ён прадырыжаваў 53 Канцэрты для Юнага Слухача, што паказвалі па тэлевізары ў праграме Амнібус на канале CBS. Знакамітасць прыйшла да яго, дзякуйчы яго майстэрству і той гадавальнай рабоце, што неслі гэтыя канцэрты да дзяцей. Некаторыя з Канцэртаў для Юнага Слухача былі выдадзеныя на плытках, за іншыя ён атрымаў некалькі прэмій Грэмі. Канцэрты для Юнага Слухача сталі самай доўгай серыяй тэлевізійных праграм, прысвечаных класічнай музыцы, яны доўжыліся з 1958 да 1972 гадоў. Праз трыццаць гадоў, 25 Канцэртаў для Юнага Слухача былі перададзены па канале «Трыа», а затым выадзены на DVD.
У 1947 годзе Леанард упершыню дырыжаваў у Тэль-Авіве, так пачалася яго шматгадовая сувязь з Ізраілем. У 1957 ён прадырыжаваў канцэрт на адкрыцці залі Mann Auditorium, што ў Тэль-Авіве, там пазней ён не раз яшчэ выступаў. У 1967 годзе Бернстайн згуляў канцэрт у падтрымку аб’яднання Іерусаліма.
З 1970 года Бернстайн дырыжаваў Венскі Філарманічны Аркестр, з якім ён згуляў шмат кампазіцый, што раней гуляў у Нью-Ёркскай Філармоніі, між іх сімфоніі Бетховена, Маглера, Брамса і Шумана. У 1980-ых гадах ён кіраваў на канале PBS праграмай пра Бетховена, у гэтых праграмах ён, разам з Венскім Філарманічным Аркестрам згуляў усе дзевяць сімфоній Бетховена, некаторыя яго авертуры і Missa Solemnis.
У Раство, 25 снежня 1989 года, Леанард Бернстайн прадырыжаваў Сімфонію No. 9 Бетховена ў Канцэртнай Залі Усходняга Берліна, у гонар падзення Берлінскай Сцяны. Канцэрт трансляваўся болей чым у 20 краінах, глядзелі яго больш за 100 мільёнаў чалавек. У сваёй прамове, падчас цытавання «Оды да Радасці» Фрыдрыха Шыллера, замест слова Радасць ён мовіў Воля. «Я ўпэўнены, Бетховен блаславіў бы нас», зазначыў Леанард.
Леанард Бернстайн памёр праз некалькі дзён ад таго, як ён спыніў дырыжаваць. Апошні раз ён выступаў у Тангвудзе разам з Бостанскім Сімфанічным Аркестрам, гуляючы «Інтэрлюдыю Чатырох Мораў»(«Four Sea Interlude») Брытана і Сёмую Сімфонію Бетховена. Шмат гадоў Леанард, заўзяты курэц, пакутаваў ад эмфізэмы, а падчас выканання Сёмай Сімфоніі ён з цяжкасцю пераадолеў кашаль, які ледзь не змарнаваў канцэрт. Калі жалобная працэсія ішла па Манхэтэне, будаўнікі і іншыя людзі па баках вуліцы знялі шляпы і голасна мовілі «Дапабачэння, Лені». Бернстайн пахаваны на могілках Грын-Вуд, Бруклін, Нью-Ёрк.
IC 3315
IC 3315 — галактыка тыпу E? (эліптычная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Татарскі мост (Мінск)
Татарскі мост — колішні драўляны мост цераз раку Свіслач у Мінску, які злучаў Татарскае прадмесце з раёнам Старажоўкі (ад Мала-Татарскай вул. да вул. Старавіленскай і Семінарскага зав.). Мост размяшчаўся недалёка ад цяперашняга Гарбатага моста вышэй па цячэнні і быў прамым працягам сучаснай вуліцы Заборскага.
Пытанне аб будаўніцтве Татарскага і Аранскага мастоў цераз Свіслач, якія павінны былі злучыць адпаведна Татарскае прадмесце і Ляхаўку з цэнтрам горада і стаць новымі транспартнымі артэрыямі, падымалася ў гарадскім упраўленні яшчэ ў 1909 г. Паводле іх меркавалася пусціць конны транспарт, разгрузіўшы цэнтральныя вуліцы і не разбураючы маставыя ў цэнтры горада. Аднак ажыццявіць гэтыя планы ўдалося толькі ў 1917 г. пры садзейнічанні ваеннага ведамства. Існаваў да 1970-х гадоў.
Міхаіл Пятровіч Хваткоў
Міхаіл Пятровіч Хваткоў (, с. Гразнуха, цяпер Лугавое Ульянаўскай вобласці —, Бешанковіцкі раён) — Герой Савецкага Саюза (1945).
Біяграфія
Скончыў 7 класаў. Працаваў у калгасе. Прызваны ў армію ў лютым 1943 года Ульянаўскім райваенкаматам.
Вызначыўся ў ходзе Віцебска-Аршанскай наступальнай аперацыі на тэрыторыі Беларусі пры фарсіраванні ракі Заходняя Дзвіна.
24 чэрвеня 1944 года пры фарсіраванні ракі Заходняя Дзвіна ў раёне вёскі Узрэчча (Бешанковіцкі раён) зрабіў плот і за суткі пераправіў 60 байцоў з баявой тэхнікай і боепрыпасамі, зваротнымі рэйсамі вывез 7 параненых. Загінуў на пераправе 25 чэрвеня 1944 года.
Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 24 сакавіка 1945 года. Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Узрэчча.
Клініцкае
Клініцкае — балота нізіннага тыпу, на паўднёвым усходзе Салігорскага раёна, у вадазборы Даманавіцкага канала (упадае ў р. Случ). Плошча складае 3,2 тыс. га, у межах прамысловага паклада 1,6 тыс. га. Глыбіня торфу да 3,5 м, сярэдняя 0,8 м, ступень распаду 42 %, попельнасць 19 %. Станам на 1978 год запасы торфу складалі 2,5 млн т. Балота асушана адкрытай сеткай, выкарыстоўваецца пад ворыва і сенажаць.
Спіс імшанак Беларусі
У Беларусі адзначана прынамсі 9 відаў прэснаводных імшанак.
Гратэры
Гратэры (Gratteri) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сіцылія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Палерма.
Насельніцтва складае 1081 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 28 чал./км². Займае плошчу 38 км². Паштовы індэкс — 90010. Тэлефонны код — 0921.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giacomo.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Чувашская Вікіпедыя
У сакавіку 2014 года змяшчала болей за 28 200 артыкулаў, у лістападзе 2016 — болей за 36 000.
На профіль Чувашскай Вікіпедыі ўплывае руская Вікіпедыя — з яе перакладаюць артыкулы, пераносяць шаблоны.
Гісторыя
У 2004 годзе ўдзельнік Kostik Vento (Канстанцін Хлызаў) падаў заяўку ў Фонд Вікімедыя на адкрыццё чувашскага падзелу Вікіпедыі. У лістападзе Чувашскі профіль Вікіпедыі быў запушчаны.
У снежні з'яўляюцца першыя артыкулы і змяняецца выгляд галоўнай старонкі. Стваральнік 1-га артыкула — Untifler, ён жа даў жыццё татарскаму і башкірскаму раздзелам Вікіпедыі.
Паводле яго прапановы ў працу чувашскай Вікіпедыі ўключаецца Мікалай Плотнікаў (PCode).
У лістападзе 2006 года ў Чувашскай Вікіпедыі пачынае працаваць Viktor.
7 снежня 2005 года напісаны 1500 артыкул — Іркуцк. 9 сакавіка 2006 года — у раздзеле 2000 артыкулаў. 2000-ы артыкул — Дражжанаўскі раён Татарстана.
22 жніўня 2006 года — У чувашскай Вікіпедыі больш за 4000 артыкулаў. 22 лістапада 2006 года — напісаны 4500-ы артыкул — Рэчка Лава.
У студзені 2007 года напісаны 5000-ы артыкул. 13 верасня 2007 года — у чувашскай Вікіпедыі больш за 6000 артыкулаў.
14 студзеня 2008 года — У раздзеле 7000 артыкулаў. 17 ліпеня 2008 года — у чувашскай Вікіпедыі 8000 артыкулаў. 8000-ы артыкул — Рагачоў Якаў Капітонавіч. 6 красавіка 2009 года — У чувашскай Вікіпедыі 10000 артыкулаў. 10000-ы артыкул — Хайдэгер Марцін.
13 лютага 2010 года — У чувашскай Вікіпедыі 11000 артыкулаў. 11000-ы артыкул — Мангольская мова. 26 студзеня 2011 года — У чувашскай Вікіпедыі 12000 артыкулаў. Юбілейны артыкул — Такай. 31 жніўня 2011 года — У чувашскай Вікіпедыі 13000 артыкулаў. Юбілейны артыкул — Scapa (віскі).
Луіджы Берталіні
Луіджы Берталіні (Luigi Bertolini; — ) — італьянскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1934 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.
Антоні Францішак Аўдзевіч
Антоні Франці́шак Аўдзе́віч (Antoni Franciszek Audziewicz; 21 верасня 1834, Цельшы, Скрабіціская воласць —, ) — рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп віленскі.
Біяграфія
Аўтар працы De Dignitate sacerdotali.
Брэвік
Брэвік (Brevik) — горад у Нарвегіі, у фюльке Тэлемарк. Горад размешчаны на мысе ля зліцця фіёрдаў Фріерфіёрд і Лангесунфіёрд. Насельніцтва 3 тысячы жыхароў. Назва горада паходзіць ад старанарвежскіх слоў breiðr («шырокі») і vík («уваход»). Статус горада атрымаў у 1680 годзе, у 1964 годзе страчаны пры аб’яднанні з горадам Порсгрун, і зноў атрымаў яго ў 1996 годзе.
Наваадэскі раён
Наваадэскі раён (Новоодеський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Мікалаеўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Нава Адэса (Нова Одеса).
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 33943 чалавекі, плошча — 1428 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 17 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак сельскага тыпу і 40 сёлаў.
Рочэстэрскі філарманічны аркестр
Рочэстэрскі філарманічны аркестр (Rochester Philharmonic Orchestra) — амерыканскі сімфанічны аркестр, які базуецца ў горадзе Рочэстэр. Заснаваны ў 1922 годзе на сродкі вынаходніка і бізнэсмэна.
Слова
Слова — адзінка мовы, фанетычна і граматычна аформленая, якая мае пэўны сэнс і аднолькава разумеецца супольнасцю людзей, аб'яднаных у адзін этнас. Як адзінка мовы, слова не ствараецца ў працэсе зносін, а выкарыстоўваецца, узнаўляецца як гатовае.
Акупунктура
Акупунктура (таксама ігларэфлексатэрапія, рэфлексатэрапія, іголкатэрапія, іглаўколванне; ад лац. acus — іголка і лац. punctura (pungo, pungere) — калоць, ​​джаліць) — форма альтэрнатыўнай медыцыны і істотны кампанент у традыцыйнай кітайскай медыцыне (ТКМ), у якім тонкія іголкі ўводзяцца ў скуру. Акупунктурныя кропкі знаходзяцца на мерыдыянах, па якіх цыркулюе жыццёвая энергія. Метад выкарыстоўваецца для зняцця болю, актывізыцыі гумаральнай і імуннай сістэм.
Слова
Словы выконваюць намінатыўную (назыўную) функцыю ў мове, называючы прадметы, з'явы, дзеянні, прыметы або выражаюць розныя адносіны паміж імі, і такім чынам служаць сродкам фарміравання і выказвання думкі. Таму ў мове пераважаюць самастойныя (паўназначныя) словы (назоўнікі, прыметнікі, лічэбнікі, займеннікі, дзеясловы, прыслоўі). З іншага боку, службовыя словы (прыназоўнікі, злучнікі, часціцы) не выконваюць намінатыўнай функцыі і не маюць лексічнага значэння, а толькі звязваюць словы ў словазлучэнні і сказы, надаюць словам або сказам пэўныя сэнсавыя, мадальныя і эмацыянальныя адценні.
Акупунктура
Сустракаецца таксама больш шырокі кітайскі тэрмін — тэрапія чжэнь-цзю (針灸 — укалванне і прыпяканне). Тэрмін «чжэнь-цзю тэрапія» прыйшоў у СССР у перыяд «вялікага сяброўства з Кітаем». Цеплавое ўздзеянне на кропкі акупунктуры («цзю», прыпяканні палыном, moxibustion) праводзіцца з дапамогай глыбокага прагравання («прыпяканні»), з выкарыстаннем міні- «цыгарэт», звычайна з высушанага і прачасанага палыну. Адным з відаў акупунктуры з’яўляецца ігларэфлексатэрапія (dry needling), шырока знаёмая ў краінах былога СССР. Другі шырока ўжываемы від — кубкі.
Слова
Разам з назыўным, слова можа мець і экспрэсіўна-ацэначнае значэнне, даючы ацэнку прадметам, з'явам, прыметам, дзеянням, і такім чынам выражаць пачуцці, эмоцыі, адчуванні ўдзельніка моўных зносін, паказваць яго адносіны да выказанай думкі ці ўспрынятай інфармацыі.
Акупунктура
Згодна з мемарандумам СААЗ аб стратэгіі развіцця альтэрнатыўнай медыцыны, акупунктура, як і іншыя метады нетрадыцыйнай медыцыны, павінна адпавядаць крытэрам доказнай медыцыны.
У 2010 годзе ЮНЕСКА уключыла акупунктуру і прыпяканні палыном у Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва.
Клінічная практыка
Іглаўколванне можа выкарыстоўвацца ў якасці самастойнага альтэрнатыўнага метаду лячэння альбо ў спалучэнні з іншымі формамі заходняй альбо ўсходняй медыцыны. Напрыклад, Амерыканскае таварыства анестэзіёлагаў сцвярджае, што яго можна разгледжваць пры лячэнні неспецыфічных, незапаленчых боляў у паясніцы ў спалучэнні са звычайнай тэрапіяй.
Клінічная практыка вар’юецца ў залежнасці ад краіны. Паміж розных метадаў акупунктурнай практыкі, ў ЗША найбольш распаўсюджаны метад традыцыйнай кітайскай медыцыны (ТКМ). Класічнае іглаўколванне распрацоўваецца ўрачом індывідуальна і грунтуецца на філасофіі і інтуіцыі. Асноўнымі метадамі, якія практыкуюцца ў Вялікабрытаніі, з’яўляюцца ТКМ і заходняя медыцынская акупунктура. Тэрмін заходняя медыцынская акупунктура выкарыстоўваецца для абазначэння адаптацыі акупунктуры на аснове ТКМ, якая ў меншай ступені сканцэнтравана на ТКМ. Заходні медыцынскі акупунктурны падыход прадугледжвае выкарыстанне акупунктуры пасля медыцынскага дыягназу.
Метады традыцыйнага іглаўколвання ўключаюць ўвядзенне іголак, прыпяканні палыном і медыцынскія кубкі. Па дадзеных Фонду медыцынскай адукацыі і даследаванняў Майо (Клініка Майо), тыповы сеанс прадугледжвае ляжанне ў нерухомым стане, ў той час калі ўстаўлены прыблізна ад пяці да дваццаці іголак. Лекары часцей за ўсё застўляюць іголкі на месцы ад дзесяці да дваццаці хвілін. Тэрапія таксама можа быць выкананая з ужываннем цяпла, ціску альбо лазернага святла. Шмат разоў выкарыстоўваюцца кітайскія травы. Існуе таксама неінвазіўная тэрапія, распрацаваная ў пачатку 20-га стагоддзя ў Японіі з выкарыстаннем складанага набору інструментаў (акрамя іголак) для лячэння дзяцей (shōnishin або shōnihari).
Перад тэрапіяй звычайна праводзіцца дыягностыка і планаванне. Акупунктурыст вырашае, якія пункты лячыць, назіраючы і распытваючы пацыента, каб паставіць дыягназ у адпаведнасці з выкарыстанай традыцыяй. У ТКМ чатыры дыягнастычныя метады: агляд, праслухоўванне і нюх, апытанне і прамацванне. Агляд факусуецца на твары, асабліва на вочах і языку, уключаючы аналіз памеру, формы, нацяжэння, колеру і пакрыцця, а таксама адсутнасці або наяўнасці слядоў зубоў па краі. Аўскультацыя і нюх прадугледжваюць праслухоўванне пэўных гукаў, такіх як хрыпы, і назіранне за пахам цела. Запыт канцэнтруе ўвагу на наступных сямі аспектах: дрыжыкі і ліхаманка; потаадлучэнне; апетыт, смага і густ; дэфекацыя і мачавыпусканне; боль; сон; і менструацыі і белі. Пры пальпацыі асноўная ўвага надаецца адчуванню цела па далікатных кропках «А-шы», адчуванню пульсу і цягліцаваму тонусу.
Эфектыўнасць
Станам на 2013 год на PubMed апублікавана амаль 1500 рандамізаваных кантраляваных даследаванняў са словам «іглаўколванне». Вынікі аглядаў эфектыўнасці іглаўколвання, аднак, не перакаўначыя. У студзені 2020 года Дэвід Горскі прааналізаваў агляд сістэматычных аглядаў («Іглаўколванне для зняцця хранічнага болю: сінтэз сістэматычных аглядаў»), які тычыцца выкарыстання іглаўколвання для лячэння хранічных боляў. У «Навуковай медыцыне» Горскі адзначыў, што вынікі аналізу падкрэсліваюць выснову, што іглаўколванне — «тэатральнае плацэба, сапраўдная гісторыя якога была зменена да непазнавальнасці». Ён таксама сказаў, што гэты агляд «выяўляе мноства слабых месцаў у планаванні клінічных выпрабаванняў іглаўколвання».
Вядомы таксама кохрэйнаўскі агляд 2009 года, у якім з мноства вывучаных станаў статыстычна значны эфект быў дасягнуты толькі пры зняцці двух сімптомаў: млоснасці і галавакружэння. Пасля было паказана перавышэнне плацэба эфекту ў зняцці некаторых болевых сіндромаў і лячэнні лёгкіх псіхасаматычных расстройстваў, але акупунктура саступала рэгламентаваным (хірургічным або медыкаментозным) метадам лячэння.
Бяспечнасць
Іглаўколванне, як правіла, бяспечна, калі яго праводзіць дасведчаны, адпаведным чынам падрыхтаваны спецыяліст, які выкарыстоўвае стэрыльныя аднаразовыя іголкі. Пры практыцы без адпаведнай падрыхтоўкі, акупунктура можа выклікаць негатыўныя наступствы. Няшчасныя выпадкі і інфекцыі звязаны з парушэннем стэрыльнай тэхнікі альбо недаглядам спецыяліста. Людзі з сур’ёзнымі захворваннямі пазваночніка, такімі як рак альбо інфекцыя, не з’яўляюцца добрымі кандыдатамі для іглаўколвання. Супрацьпаказанні да іглаўколвання (станы, якія нельга лячыць іглаўколваннем) ўключаюць парушэнні каагулапатыі (напрыклад, гемафілія і запушчаныя захворванні печані), выкарыстанне варфарыну, цяжкія псіхіятрычныя засмучэнні (напрыклад, псіхоз), а таксама скурныя інфекцыі або траўмы скуры (напрыклад, апёкі). Акрамя таго, варта пазбягаць электраакупунктуры на месцы імплантаваных электрычных прылад (напрыклад, кардыёстымулятараў).
Сістэматычны агляд 2011 года выявіў, што здараюцца сур’ёзныя ўскладненні пасля іглаўколвання. У перыяд з 2000 па 2009 год было зафіксавана 95 выпадкаў сур’ёзных неспрыяльных падзей, уключаючы пяць смерцяў. Шмат такіх падзей не ўласцівыя іглаўколванню, але звязаныя з нядобрасумленнасцю лекараў. Гэта можа быць прычынай таго, што такія ўскладненні не адзначаліся ў апытаннях адэкватна падрыхтаваных акупунктурыстаў. Большасць такіх паведамленняў паходзіць з Азіі, што можа адлюстроўваць вялікую колькасць праведзеных там працэдур ці (таксама) адносна большую колькасць дрэнна падрыхтаваных азіяцкіх акупунктурыстаў. Шэраг сур’ёзных неспрыяльных падзей паведамлялася з развітых краін. Сюды ўваходзяць Аўстралія, Аўстрыя, Канада, Харватыя, Францыя, Германія, Ірландыя, Нідэрланды, Новая Зеландыя, Іспанія, Швецыя, Швейцарыя, Вялікабрытанія і ЗША. Колькасць неспрыяльных эфектаў, пра якія паведамляецца ў Вялікабрытаніі, уяўляецца незвычайна нізкай, што можа сведчыць пра брак інфармацыі ў Вялікабрытаніі ў параўнанні з іншымі краінамі. Справаздачы ўключаюць 38 выпадкаў інфекцый і 42 выпадкі траўмаў органаў. Найбольш частымі непажаданымі з’явамі былі пнеўматоракс, бактэрыяльныя і вірусныя інфекцыі.
Сусветны агляд 2013 года выявіў 295 выпадкаў інфекцый; мікабактэрыі былі ўзбуджальнікам па меншай меры 96 %. Магчыма, крыніцамі заражэння з’яўляюцца недастаткова дэзінфектавыныя рушнікі, гарачыя пакеты альбо кіпячая вада ў баку, і паўторнае выкарыстанне перапрацаваных іголак. Таксама крыніцы заражэння складаюць: заражаныя іголкі, паўторнае выкарыстанне асабістых іголак, скура чалавека, якая ўтрымлівае мікабактэрыі, і паўторнае выкарыстанне іголак на розных частках цела аднаго і таго ж чалавека. Хоць іглаўколванне звычайна лічыцца бяспечнай працэдурай, у аглядзе 2013 года адзначаецца, што паведамленні аб перадачы інфекцыі значна павялічыліся за папярэдняе дзесяцігоддзе, у тым ліку паведамленні пра мікабактэрыі. Рэкамендуецца, каб спецыялісты па акупунктуры выкарыстоўвалі аднаразовыя іголкі. Між тым, паўторнае выкарыстанне стэрылізаваных іголак усё яшчэ дазволена. Таксама рэкамендуецца ўкараняць дбайныя метады кантролю для прадухілення заражэння.
Сістэматычны агляд кітайскамоўнай літаратуры 2010 года выявіў шматлікія пабочныя эфекты, звязаныя з іглаўколваннем, у тым ліку пнеўматоракс, непрытомнасці, субарахноідальныя кровазліцці і інфекцыі як найбольш частыя, а таксама сардэчна-сасудзістыя пашкоджанні, субарахноідальныя кровазліцці, пнеўматоракс і перыядычныя кровазліцці ў мозг як найбольш сур’ёзныя, большасць з якіх была звязана з няправільнай тэхнікай. У перыяд з 1980 па 2009 гады літаратура на кітайскай мове паведамляла пра 479 неспрыяльных падзей. Перспектыўныя апытанні паказваюць, што лёгкія, пераходныя, звязаныя з іглаўколваннем неспрыяльныя з’явы вагаліся ад 6,71 % да 15 %. У даследаванні з 190 924 пацыентамі распаўсюджанасць сур’ёзных пабочных эфектаў склала прыблізна 0,024 %. Іншае даследаванне паказала, што колькасць непажаданых з’яў, якія патрабуюць спецыфічнага лячэння, складае 2,2 %, 4963 выпадкі захворвання сярод 229 230 пацыентаў. Інфекцыі, галоўным чынам гепатыт, пасля іглаўколвання часта адзначаюцца ў даследаваннях на англійскай мове. У кітайскамоўных даследаваннях гепатыт рэдка паведамляецца, таму верагодна, што ў Кітаі бракуе інфармацыі пра інфекцыі, звязаныя з іглаўколваннем. Інфекцыі ў асноўным былі выкліканы дрэннай стэрылізацыяй іголак для іглаўколвання. Іншыя неспрыяльныя з’явы ўключалі спінальную эпідуральную гематому (у шыйным, грудным і паяснічным аддзеле хрыбетніка), хілатаракс, траўмы органаў і тканін брушной поласці, траўмы ў вобласці шыі, траўмы вачэй, уключаючы кровазліццё ў арбіту, траўматычную катаракту, траўму вокарухальнага нерва і пункцыю сятчаткі, кровазліццё ў шчокі і падрабрынне, траўмы перыферычных рухальных нерваў і наступныя парушэнні рухальнай функцыі, мясцовыя алергічныя рэакцыі на металічныя іголкі, інсульт і кровазліццё ў мозг пасля іглаўколвання.
Прычынна-следчая сувязь паміж іглаўколваннем і неспрыяльнымі з’явамі, прыпынкам сэрца, пікналепсіяй, шокам, ліхаманкай, кашлем, смагай, афоніяй, здранцвеннем ног і сэксуальнай дысфункцыяй застаецца нявызначанай. У тым жа аглядзе зроблена выснова, што іглаўколванне можна лічыць па сваёй сутнасці бяспечным, калі яго практыкуюць належным чынам падрыхтаваныя спецыялісты. У аглядзе таксама адзначаецца неабходнасць пошуку эфектыўных стратэгій для мінімізацыі рызык для здароўя.
У перыяд з 1999 па 2010 гады ў Рэспубліцы Карэі знаходзіліся паведамленні пра 1104 неспрыяльныя падзеі.
У перыяд з 1980-х па 2002 г. літаратура на японскай мове ўтрымлівала паведамленні пра 150 неспрыяльных падзей.
Тэарэтычныя падставы
Іглаўколванне з’яўляецца істотнай часткай традыцыйнай кітайскай медыцыны (ТКМ). Раннія акупунктурныя вераванні абапіраліся на такія паняцці распаўсюджаны ў ТКМ, як энергія жыццёвай сілы. Лічылася, што чы перацякае ад першасных органаў цела (органаў цзанг-фу) да «павярхоўных» тканін скуры, цягліц, сухажылляў, костак і суставаў па каналах, званых мерыдыянамі. Кропкі акупунктуры, дзе ўстаўляюцца іголкі, у асноўным (але не заўсёды) знаходзяцца ў месцах уздоўж мерыдыянаў. Кропкі акупунктуры, не знойдзеныя ўздоўж мерыдыяна, называюцца надзвычайнымі кропкамі, а кропкі без вызначанага месца называюцца кропкамі «А-шы».
У ТКМ хвароба звычайна ўспрымаецца як дысгармонія альбо дысбаланс такіх энергій, як інь, ян, чы, ксю, занг-фу, таксама дысбаланс мерыдыянаў і ўзаемадзеяння паміж целам і навакольным асяроддзем. Тэрапія заснаваная на вызначэнні «ўзору дысгармоніі». Напрыклад, лічыцца, што некаторыя хваробы звязаныя з дысбалансам мерыдыянаў, што дазваляе пранікаюць лішкам ветру, холаду і сырасці. Для таго каб вызначыць, які ўзор пад рукой, практыкуючыя вывучаюць такія рэчы, як колер і форма языку, адносная сіла пульсавых кропак, пах дыхання, якасць дыхання альбо гук голасу. ТКМ і яе паняцце хваробы не моцна адрозніваюць прычыну і наступствы сімптомаў.
Шматлікія лекары звязваюць змяншэнне болю з вызваленнем эндарфіну пры пранікненні іголак, але больш не падтрымліваюць ідэю, што іглаўколванне можа паўплываць на захворванне. Увогуле ў акупунктурнай супольнасці існуе меркаванне, што акупунктурныя кропкі і структуры мерыдыянаў — гэта спецыяльныя трубаправоды для электрычных сігналаў, але ні адно заходняе даследаванне не ўстанавіла якой-небудзь паслядоўнай анатамічнай структуры альбо функцыі ні уздоўж кропак акупунктуры, ні мерыдыянаў. Зробленыя тэсты на людзях па вызначэнні адрознення электрычная бесперапыннасцш паблізу мерыдыянаў у параўнанні з іншымі месцамі ў целе атрымаліся безвыніковымі.
Некаторыя даследаванні мяркуюць, што іглаўколванне выклікае шэраг падзей у цэнтральнай нервовай сістэме, і што можна змненшыць абязбольвальны эфект іглаўколвання пры дапамозе антаганіста апіоідаў налоксона. Механічная дэфармацыя скуры іглаўколвальнымі іголкамі можа прыводзіць да выдзялення адэназіну. Эфект іглаўколвання супраць болю можа быць апасродкаваны рэцэптарам адэназіну А1. Агляд 2014 года ў Nature Reviews Cancer паказаў, што даследаванні абязбольвання на мышах залішне бянтэжылі выснову, што мясцовае запаленне можа прывесці да мясцовага выкіду адэназіну з абязбольвальным эфектам. Акупунктура «выклікае большае пашкоджанне тканін і запаленне ў параўнанні з памерам жывёлы ў мышэй, чым у людзей».
Было выказана меркаванне, што эфект іглаўколвання пры страўнікава-кішачных хваробах можа быць звязаны з уздзеяннем на парасімпатычную і сімпатычную нервовую сістэму, якія параўноўваюцца як эквіваленты «заходняй медыцыны» «інь і ян». Іншы механізм, пры якім іглаўколванне можа быць эфектыўным пры парушэнні функцыі ЖКТ, прадугледжвае прасоўванне перыстальтыкі страўніка ў асоб з нізкай пачатковай перыстальтыкай страўніка і падаўленне перыстальтыкі ў асоб з актыўнай пачатковай перыстальтыкай. Было таксама ўстаноўлена, што іглаўколванне аказвае супрацьзапаленчае ўздзеянне, якое можа быць апасродкавана актывацыяй блукаючага нерва і дэзактывацыяй запаленчых макрафагаў. Даследаванні нейравізуалізацыі паказваюць, што стымуляцыя акупунктуры прыводзіць да дэзактывацыі лімбічных абласцей мозгу і сеткі пасіўнага ражыму працы мозга.