cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iskry Skaryny
Характар ​​выдання
У аснову выдання пакладзены ідэі пераемнасці духоўнай спадчыны Скарыны з сучаснымі праблемамі палітычна-дзяржаўнага і культурнага развіцця, нацыянальнай кансалідацыі беларускага народа, асэнсавання суб’ектна-творчай ролі беларусаў у гістарычным працэсе, імкнення да самастойнага і самабытнага шляху на цывілізацыйным скрыжаванні Усходу і Захаду.
У артыкуле Тамаша Грыба «Інтэлігенцыя і народ» (№ 2) праводзілася думка пра вялікае значэнне нацыянальнай культуры як першаасновы агульначалавечай, акцэнтавалася ўвага на праблемах нацыянальнай самасвядомасці беларусаў, асабліва ва ўмовах асіміляцыі з боку рускага і польскага этнасаў, на ролі інтэлігенцыі як выразніка і гаранта духоўнай жыццяздольнасці нацыі. У сувязі з абвастрэннем у канцы 1920–х — пачатку 1930–х гадоў палітычна–ідэалагічнага процістаяння паміж Усходняй і Заходняй часткамі Беларусі, часопіс выступіў з прапановай агульнабеларускага яднання на аснове гуртавання розных палітычных кірункаў дзеля карэнных нацыянальных інтарэсаў, найперш нацыянальна-дзяржаўнай незалежнасці Беларусі. У артыкуле Тамаша Грыба «На два франты!» (№ 3) сцвярджалася, што «кожны беларус, хто б ні быў па сваіх поглядах і перакананьнях, павінен выканаць сваю павіннасьць: адважна стаць у шэрагі змагароў за волю і незалежнасьць Беларусі».
Выданне асвятляла пытанні беларускай гістарыяграфіі, геральдыкі, нацыянальных традыцый. У артыкуле Васіля Захаркі «На шляху беларускіх старадаўнасьцей» (№ 5) звернута ўвага на крыніцазнаўчую каштоўнасць у вывучэнні беларускай мінуўшчыны Густынскага летапісу і «Хронік з летапісаў старадаўніх», складзеных ігуменам Х. Шафановічам (1672). У часопісе крытычна ацэньвалася нацыянальная палітыка ў БССР (№ 3, артыкул «Бальшавіцкая «стратэгія» ў нацыянальным пытанні»).
Змест нумароў
№ 1 (1931)
№ 2 (1931)
№ 4 (1934)
№ 5 (1935)
Спадчына
Камплекты выдання захоўваюцца ў Нацыянальнай бібліятэцы Чэхіі (Прага) і Беларускай бібліятэцы імя Францішка Скарыны ў Лондане. У Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь захавалася карэспандэнцыя і матэрыялы часопіса.
Бруно Дэльбанель
Бруно Дэльбанель (фр. Bruno Delbonnel; нар., , Францыя) — французскі кінааператар і рэжысёр. Лаўрэат прэміі «Сезар» за аператарскую працу ў фільме «Доўгія заручыны», шматразовы намінант на прэмію «Оскар».
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1957 годзе ў горадзе Нансі, Францыя. У дзесяцігадовым узросце пераехаў з бацькамі ў Парыж. Захапіўся фатаграфіяй. Вучыўся ў прыватнай кінашколе. У 1975 годзе пачаў здымаць кароткаметражныя і анімацыйныя стужкі, атрымаў падтрымку вядомага аператара старэйшага пакалення Анры Алекана. Скончыў філасофскі факультэт Сарбоны і Вышэйшую школу кінематаграфічных даследаванняў (ESEC, 1978). У 1980 годзе пабываў у ЗША, пазнаёміўся з Нестарам Альмендрасам. З 1979 года ўвесь час працуе з Жанам-П’ерам Жэнэ.
Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс
Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс (нідэрл. Johannes Diderik van der Waals,, Лейдэн — , Амстэрдам) — галандскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1910).
Дасягненні
Большая частка прац Ван-дэр-Ваальса адносіцца да галіны тэарэтычнай малекулярнай фізікі. Ён даследаваў паводзіны малекул і займаўся тэорыямі, якія апісваюць станы матэрыі. У 1869 годзе ён адкрыў сілы ўзаемадзеяння паміж малекуламі, якія пасля былі названы яго імем — сілы Ван-дэр-Ваальса. У 1873 годзе ў сваёй дысертацыі ён развіў мадэль, якая аднастайна апісвае газападобныя і вадкія фазы рэчыва. На аснове гэтай мадэлі ён вывеў ураўненне стану, якое паказала, што пры некаторай тэмпературы знікаюць адрозненні ў фізічных уласцівасцях вадкасці і яе пара, якія знаходзяцца ў раўнавазе. Пры такой тэмпературы, званай крытычнай, шчыльнасць вадкасці і яе насычанай пары становяцца аднолькавымі і знікае бачная мяжа паміж імі.
За гэта дасягненне Ван-дэр-Ваальса атрымаў ў 1910 г. Нобелеўскую прэмію па фізіцы «за працу над ураўненнем стану газаў і вадкасцей».
Георгій Віктаравіч Дашкевіч
Георгій Віктаравіч Дашкевіч (нар., Ельск Гомельскай вобласці) — беларускі палітык.
Біяграфія
Працоўную дзейнасць пачаў токарам саўгаса «Ельскі». Працаваў інжынерам-электрыкам, пасля службы ў радах Узброеных Сіл — тэхнолагам ельскага раённага аб’яднання «Сельгастэхніка». Быў начальнікам электрычных сетак Ельскага раёна, намеснікам старшыні і старшынёй Ельскага райвыканкама. Займаў пасады намесніка старшыні, першага намесніка старшыні Гомельскага аблвыканкама, галоўнага саветніка старшыні Гомельскага аблвыканкама.
Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Узнагароды
Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджаны ордэнам Пашаны, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
Вулькаўскі сельсавет (Пінскі раён)
Ву́лькаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Вулька.
Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Жабчыцкага раёна Пінскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Завідчыцкага і Хойнаўскага сельсаветаў. З 14 кастрычніка 1957 года ў складзе Пінскага раёна. 9 чэрвеня 1958 года ў склад сельсавета з Плешчыцкага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (вёскі Красава, Сачкавічы і Стытычава). 17 красавіка 1959 года цэнтр Вулькаўскага сельсавета перанесены ў вёску Завідчыцы, сельсавет перайменаваны ў Завідчыцкі, вёскі Вялікія Дзіковічы, Жыдча, Малая Вулька, Стайкі, Хойна перададзены ў склад Невельскага сельсавета.
Мемарыяльна-літаратурны музей Бондзіна
Мемарыяльна-літаратурны музей Бондзіна — музей, прысвечаны жыццю і творчасці пісьменніка і драматурга А. П. Бондзіна, размешчаны ў Ніжнім Тагіле ў Ленінскім раёне горада, у Цэнтры горада на паўночным берагу Тагільскай сажалкі, у ЦПКіА імя Бондзіна, па вуліцы Чырвонаармейскай, 8. Музей з'яўляецца часткай Ніжнетагільскага музея-запаведніка «Горназаводскі Урал». Размешчаны ў доме, дзе жыў пісьменнік.
Гісторыя
Музей быў адкрыты 23 лістапада 1953 г. Ён размясціўся ў невялікай драўлянай доме на беразе сажалкі — у ім пісьменнік пражыў апошнія гады свайму жыццю (1935—1939 гг.). Музей быў створаны дзякуючы высілкам жонкі пісьменніка Бондзінай А. З., якая здолела захаваць становішча дома, асабістыя рэчы Аляксея Пятровіча, фатаграфіі і дакументы.
У 1982 г. музей быў рэканструяваны: у ім быў адноўлены інтэр'ер гасцінай і кабінета А. П. Бондзіна, дададзены новыя экспазіцыі. У 1993 г. музей прайшоў касметычны рамонт, яго экспазіцыя папоўнілася новымі матэрыяламі, адкрылася экспазіцыя «Літаратурнае жыццё Ніжняга Тагіла».
Музей расказвае пра жыццё і дзейнасць А. П. Бондзіна. Тут праводзяцца тэматычныя і аглядныя экскурсіі і лекцыі, выстаўкі новых кніг, творчыя сустрэчы з паэтамі і пісьменнікамі.
Аляксей Сямёнавіч Жадаў
Аляксе́й Сямё́навіч Жа́даў (да 25 лістапада 1942 года — Жы́даў;, сяло Нікольскае, Арлоўская губерня, Расійская імперыя — , ) — савецкі военачальнік, камандуючы арміямі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, першы намеснік галоўнакамандуючага Сухапутнымі войскамі, генерал арміі (1955). Герой Савецкага Саюза (1945).
Біяграфія
Нарадзіўся 17 (30) сакавіка 1901 года ў сяле Нікольскае Арлоўскай губерні (цяпер у складзе Свярдлоўскага раёна Арлоўскай вобласці) ў шматдзетнай (7 дзяцей) бядняцкай сялянскай сям’і. Рускі. З-за беднасці сям’і змог скончыць толькі царкоўна-прыходскую школу. З васьмігадовага ўзросту працаваў пастухом. З мая 1919 года — перапісчык валаснога ваеннага аддзела.
У Чырвонай Арміі з мая 1919 года. Залічаны ў 45-ю стралковую дывізію, але па дарозе на фронт захварэў на тыф і некалькі месяцаў лячыўся ў шпіталі. Пасля выздараўлення ў красавіку 1920 года накіраваны на вучобу і ў 1920 годзе скончыў 4-я Арлоўскія кавалерыйскія курсы. Удзельнік Грамадзянскай вайны.
З кастрычніка 1924 года камандаваў кавалерыйскім узводам у асобным эскадроне 48-й стралковай дывізіі Маскоўскай ваеннай акругі. У 1929 годзе скончыў Маскоўскія ваенна-палітычныя курсы. Са жніўня 1929 года — камандзір і палітрук эскадрона 56-га стралковага палка 14-й кавалерыйскай дывізіі ў той жа акрузе.
У 1934 годзе скончыў Ваенную акадэмію РСЧА імя М. В. Фрунзэ. З мая 1934 года — начальнік штаба 61-га кавалерыйскага палка Асобай кавалерыйскай дывізіі імя І. В. Сталіна ў Маскве, а з лістапада 1935 года — начальнік першай часткі штаба гэтай дывізіі.
За некалькі дзён да пачатку Вялікай Айчыннай вайны быў прызначаны камандзірам 4-га паветрана-дэсантнага корпуса. Пачатак вайны заспеў А. С. Жыдава ў шляху ў горад Чкалаў. Прыбыўшы на Заходні фронт, 28 чэрвеня 1941 года адшукаў свой корпус, які адыходзіў ад мяжы, і ўступіў у камандаванне. Падчас Беластоцка-Мінскай бітвы і Смаленскай бітвы корпус вёў упартыя абарончыя баі на рубяжах рэк Бярэзіна і Сож, і, нягледзячы на панесеныя страты, захаваў баяздольнасць.
У маі 1942 года прызначаны камандзірам 8-га кавалерыйскага корпуса (Бранскі фронт). Аднак праз два тыдні пасля ўступлення на пасаду трапіў пад бамбёжку нямецкай авіяцыі і атрымаў цяжкія траўмы і пераломы ў аўтамашыне, якая перавярнулася. Вярнуўся да выканання абавязкаў толькі ў верасні 1942 года.
З 21 кастрычніка 1942 года — камандуючы 66-й арміяй на Данскім фронце. Падчас Сталінградскай бітвы войска пад яго камандаваннем вызначылася ўвосень 1942 года, зрабіўшы некалькі магутных контрудараў па флангу нямецкіх войскаў, якія прарваліся з поўначы да Сталінграда, што парушыла задумы ворага і скавала шэраг яго дывізій. Пазней войска прыняла актыўны ўдзел у разгроме акружанай нямецкай групоўкі.
Яшчэ будучы камандуючым 66-й арміяй, быў змушаны змяніць прозвішча па жаданні І. В. Сталіна, абраў прозвішча «Жадаў».
За ўмелае кіраванне войскамі, праяўленыя смеласць і мужнасць гвардыі генерал-палкоўніку Жадаву 6 красавіка 1945 года прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
За час вайны Жадаў быў 21 раз згаданы ў падзячных загадах Вярхоўнага Галоўнакамандуючага.
Пасля вайны працягваў камандаваць 5-й гвардзейскай арміяй у складзе Цэнтральнай групы войскаў. З ліпеня 1946 года — намеснік галоўнакамандуючага Сухапутных войскаў СССР па баявой падрыхтоўцы. У 1950 годзе скончыў Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К. Я. Варашылава. У 1950—1954 гадах — начальнік Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ. З 1954 года — галоўнакамандуючы Цэнтральнай групай войскаў. Пасля расфармавання групы, з 1955 года — зноў намеснік галоўнакамандуючага Сухапутных войскаў СССР па баявой падрыхтоўцы. З 1956 года — першы намеснік галоўнакамандуючага Сухапутнымі войскамі, з 1964 года — першы намеснік Галоўнага інспектара Міністэрства абароны СССР. З кастрычніка 1969 года — ваенны інспектар-дарадца ў Групе генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР.
Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання (1946—1950). Дэпутат Вярхоўнага Савета РСФСР 6-7 скліканняў (1963—1971).
Падзільскэ (Нэмірыўскі раён)
Падзільскэ (Подільське) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Рачкіўскага сельсавета.
NGC 1117-2
NGC 1117-2 (іншыя абазначэнні — UGC 2337, ZWG 440.22, PGC 200207) — галактыка ў сузор’і Авен.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога і быў дададзены пазней.
Віслока
Віслока (Wisłoka) — рака ў Польшчы, шматводны правы прыток верхняй Віслы. Даўжыня 163 км. Бярэ пачатак ва Усходніх Бескідах і цячэ ў агульным кірунку на поўнач. Дукельскі перавал аддзяляе сістэму Віслокі ад сістэмы верхняй Цісы (прыток Дуная). На Віслоцы - гг. Мелец, Дэмбіца, Ясла.
Сан-Даначы
Сан-Даначы (San Donaci) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Брындзізі.
Насельніцтва складае 7136 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 210 чал./км². Займае плошчу 34 км². Паштовы індэкс — 72025. Тэлефонны код — 0831.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Святая Дзева Марыя.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Вулканы Камчаткі
Вулканы Камчаткі - вулканы ва ўсходняй частцы Расіі на паўвостраве Камчатка, частка Ціхаакіянскага вулканічнага вогненага кальца.
Сусветная спадчына ЮНЕСКА
«Вулканы Камчаткі», як спадчына ЮНЕСКА, сталіся ў 1996 годзе, спіс якіх ў 2001 годзе быў пашыраны. У намінацыі «Вулканы Камчаткі» уключаныя біясферны запаведнік і федэральны заказнік, якія характарызуюцца ўнікальнай разнастайнасцю біялагічных відаў і маляўнічымі ландшафтамі. Камітэт ЮНЭСКА уключыў Вулканы Камчаткі ў якасці аднаго з найбольш яркіх прыкладаў вулканічных рэгіёнаў свету, які змяшчае высокую шчыльнасць актыўных вулканаў, мноства розных тыпаў і шырокі спектр вулканічных асаблівасцяў.
Характарыстыка
Вызначыць дакладную колькасць вулканаў, размешчаных на Камчацкім паўвостраве, цяжка. У розных крыніцах згадваецца ад некалькіх сотняў, да больш чым тысячы вулканаў. Для вулканаў Камчаткі характэрна вялікая разнастайнасць формаў і памераў, яны фармаваліся ў розныя геалагічныя эпохі і ў цяперашні час праяўляюць актыўнасць у рознай ступені. Некаторыя вулканы з'яўляюцца дзеючымі. У цяперашні час сярод вулканаў Камчаткі налічваецца каля 29 дзеючых.
Toxascaris leonina
Toxascaris leonina  — від нематод сямейства. Канчатковымі гаспадарамі паразіта з’яўляюцца сабакі, лісы і кошкі, іншыя віды катоў і сабак, прамежкавымі  — мышы і пацукі. Гельмінт жыве ў кішачніку гаспадароў. Паразіт аказвае нізкае патагеннае ўздзеянне на гаспадара.
Нестар Альмендрас
Нестар Альмендрас (ісп.: Néstor Almendros Cuyás;,  — , ) — іспанскі кінааператар і дакументаліст, які працаваў на Кубе, у Францыі і ЗША. Майстар працы са святлом, празваны «архітэктарам святла». Аўтар кнігі «Чалавек з кінакамерай». Член журы 38-га Канскага і 46-га Венецыянскага кінафестываляў.
Помнік вызваліцелям (Орша)
Помнік вызваліцелям — помнік у Оршы, размешчаны па вуліцы Міру.
Гісторыя
У канцы чэрвеня 1944 года ў ходзе Віцебска-Аршанскай аперацыі войскі левага крыла 3-га Беларускага фронту разгарнулі баі за авалоданне Оршай — буйным вузлом чыгуначных і шашэйных дарог, важным пунктам абароны праціўніка на Мінскім напрамку. Гітлераўцы ператварылі Оршу ў моцную крэпасць. На подступах да яе і ў горадзе яны стварылі глыбокаэшаланіраваную сістэму абароны са шматлікімі дотамі і дзотамі, міннымі палямі і драцянымі загародамі. Увечары 26 чэрвеня 1944 года часці 11-й гвардзейскай і 31-й армій, падтрыманыя авіяцыяй, пачалі штурм горада. Ім дапамагалі партызаны. Раніцай 27 чэрвеня Орша была вызвалена ад акупантаў. 41 вайсковаму злучэнню і часці, якія вызначыліся ў баях за горад, нададзена ганаровае найменне «Аршанскіх».
У 1978 годзе ў гонар савецкіх воінаў і партызан, якія вызвалілі Оршу, пастаўлены помнік — стэла і мемарыяльная сцяна (архітэктар В. Ягадніцкі).
Грынвіцкая абсерваторыя
Грынвіцкая каралеўская абсерваторыя (Royal Observatory, Greenwich, раней, код «000») — асноўная астранамічная арганізацыя Вялікабрытаніі, з дзяржаўным фінансаваннем. Арганізавана ў 1675 г. каралём Карлам II для ўдакладнення жыццёва важных для мараплаўцаў каардынат і спачатку размяшчалася ў прадмесце Лондана Грынвічы. Паясны час вылічваецца ад грынвіцкага мерыдыяна, які праходзіць праз абсерваторыю. У 1953 г. вялікая частка абсерваторыі пераведзена з будынкаў, спраектаваных Крыстаферам Рэнам, у познесярэднявечны замак Хёрстмансо (70 км на паўднёвы захад).
Мікалай Георгіевіч Беражкоў
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка гімназіі. Скончыў Ніжагародскую мужчынскую гімназію, дзе атрымаў добрую падрыхтоўку па мовах. Вучыўся і гуляў разам з Якавам Свярдловым. У 1910 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, дзе выкладаў спецыяліст па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага Мацвей Любаўскі.
У 1910—1919 гадах працаваў у Маскоўскім архіве Міністэрства юстыцыі; адначасова, у 1918—1919 гадах — асістэнт Маскоўскага археалагічнага інстытута. У наступныя гады выкладаў у ВНУ Масквы, Ніжняга Ноўгарада, Разані. У 1924—1934 гадах працаваў у Музеі рэвалюцыі СССР, у 1934—1936 гадах — у музеі «Катарга і ссылка», у 1936—1951 гадах — у Інстытуце гісторыі АН СССР.
Навуковыя інтарэсы
Займаўся крыніцазнаўствам, гісторыяй Вялікага Княства Літоўскага, якому прысвяціў серыю артыкулаў. Асноўным яго даследаваннем з’яўляецца доктарская дысертацыя «Літоўская метрыка як гістарычная крыніца» (1946). Апошнія гады жыцця займаўся храналогіяй рускіх летапісаў.
Банда (астравы)
Банда (Kepulauan Banda) — архіпелаг на захадзе Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Малуку. Плошча — 180 км². Насельніцтва - каля 15 000 чал.
Геаграфія і прырода
Астравы Банда месцяцца на поўдзень ад архіпелага Малукскія астравы і часам уключаюцца ў яго склад. Уяўляюць сабою паверхню падводнай дугі вулканічнага паходжання. Рэльеф большасці астравоў узгорысты. Сушу атачаюць каралавыя рыфы. Усяго налічваецца 11 астравоў. Самы буйны — востраў Банда-Бесар.
Марвары (народ)
Гісторыя
Назва марвары паходзіць ад рэгіёна Марвар у Раджастхане і літаральна значыць "людзі пустыннай зямлі". Як асобны народ марвары склаліся ў перыяд позняга сярэднявечча ў сувязі з росквітам мясцовых гарадоў і гарадской гаспадаркі. Большасць марвары — выхадцы з варны вайш'яў, якія займаліся рамяством і гандлем. Важную ролю ў іх адасабленні адыграла выкарыстанне літаратурнай мовы марвары. У пазнейшы перыяд культура марвары пашырылася на прадстаўнікоў ніжэйшых варн і парыяў.
Банда (астравы)
Геаграфія і прырода
Навакольныя воды і каралавыя рыфы славяцца біялагічнай разнастайнасцю. Тут сустракаюцца марскія чарапахі і блакітныя кіты.
Марвары (народ)
Гісторыя
У XIX ст. з уключэннем Індыі ў склад брытанскай калоніі марвары пачалі перасяляцца ў іншыя рэгіёны, дзе жылі пераважна ў гарадах. Адасабленне ад іншага насельніцтва і заняткі, звязаныя з накапленнем грошаў, не спрыялі поўнай інтэграцыі марвары ў мясцовае сацыяльнае асяродзе. Прыкладам таму стала Заходняя Бенгалія. У Калькуце паняцце "марвары" набыло статус абразлівай мянушкі, што значыла сквапнага чалавека. Адмоўны вобраз марвары ўвайшоў у гарадскі фальклор. У XIX - пачатку XX стст. марвары актыўна супрацоўнічалі з каланіяльнымі ўладамі і атрымалі доступ да сучаснай адукацыі. У выніку сярод іх склаўся пласт інтэлектуальнай эліты, частка якой удзельнічала ў руху за вызваленне Індыі.
Банда (астравы)
Геаграфія і прырода
Для астравоў Банда характэрны вільготны трапічны клімат. Найбольш вільготны і спякотны месяц — снежань, калі сярэдняя тэмпература трымаецца каля 28°C - 29°C, а колькасць ападкаў дасягае 400 мм. У жніўні сярэдняя тэмпература 25°C - 26°C, колькасць ападкаў не перавышае 50 мм.
Гісторыя
Астравы Банда былі населены каля 8000 гадоў таму. Каля 2 - 3 тысяч гадоў таму на ім з'явіліся аўстранезійцы. Да XVI ст. тубыльцы сфарміравалі некалькі дзяржаўных утварэнняў, на чале якіх стаялі спадчынныя кіраўнікі аранг-каі (літаральна "багатыя людзі"). Банданезцы вырошчвалі мушкатовы арэх, што куплялі гандляры з Явы, Сулавесі і Малакі, а потым перапрадавалі ў іншыя краіны свету. Хаця арэх быў вядомы і на іншых Малукскіх астравах, менавіта пастаўкі з Банда з'яўляліся асноўнымі да сярэдзіны XIX ст.
Марвары (народ)
Культура
Большасць марвары Індыі — гарадскія жыхары, але ў Раджастхане і Пакістане яны таксама жывуць у сельскай мясцовасці. Гаспадарчыя заняткі звязаны з рамяством і гандлем. Пакістанскія марвары спецыялізуюцца на ірыгацыйным земляробстве і апрацоўцы скур. Сярод іх найлепш захаваліся адрозненні ў вопртцы, паколькі жанчыны працягваюць насіць доўгія спадніцы, у той час як іншыя мусульманкі звычайна апранаюць штаны. Традыцыйная кухня вегетарыянская, па свайму характару вельмі разнастайная.
Банда (астравы)
Гісторыя
У 1512 г. экспедыцыя з 3 партугальскіх караблёў упершыню дасягнула астравоў Банда. Дзякуючы заваяванню Малакі партугальцы здолелі падпарадкаваць гандаль мушкатам на заходнім напрамку. Аднак ніякай заваёўніцкай палітыкі на саміх астравах яны не праводзілі, хаця ў 1529 г. высоўваўся праект пабудовы ваеннай крэпасці на востраве Нейра.
Марвары (народ)
Культура
У мінулым усе марвары аб'ядноўваліся ў прафесійныя аб'яднанні банія. Гэтыя аб'яднанні існуюць да нашых дзён, аднак прыналежнасць да іх стала не абавязковай. У Раджастхане і Пакістане дамінуюць вялікія пашыраныя сем'і, што могуць уключаць некалькі дзесяткаў чалавек. За межамі шчыльна населеных рэгіёнаў сем'і звычайна малыя нуклеарныя. Сярод марвары-нашчадкаў мігрантаў больш важным з'яўляецца падзел на роды. Марвары захоўваюць значную ізаляванасць ад іншага насельніцтва, аддаючы перавагу шлюбам з прадстаўнікамі блізкіх па паходжанню родаў. Главой сям'і заўсёды з'яўляецца бацька. Статус жанчын залежыць ад сацыяльнага паходжання. Жанчыны-выхадцы з заможных сем'яў адрозніваюцца самастойнасцю, у нашы дні працуюць за межамі сям'і.
Банда (астравы)
Гісторыя
У пачатку XVII ст. на Банда прыбылі англійскія і галандскія гандляры. Англічане здолелі замацавацца на малых астравах Рун і Аі. Прадстаўнікі вострава Рун наведалі Англію і нават афіцыйна прызналі сваё дзяржаўнае ўтварэнне залежным ад Якава I. Пасля стварэння Галандскай Ост-індскай кампаніі ў 1602 г. жыхары вострава Нейра былі прымушаны падпісаць пагадненне аб наданні кампаніі манапольных правоў на закуп мушкатовага арэха. Гандаль мушкатам даваў каля 300% прыбыткаў, таму адыграў вельмі важную ролю ў станаўленні кампаніі.
У 1609 г. галандцы па загаду Морыца Аранскага пачалі будаўніцтва крэпасці без дазволу мясцовых аранг-каі. У выніку тубыльцы паўсталі і забілі 46 галандскіх маракоў разам з кіраўніком экспедыцыі. Нягледзячы на гэта, у 1611 г. на востраве Нейра была ўзведзена галандская крэпасць Белгіка. У 1616 г. галандцы захапілі англійскія ўмацаванні на востраве Аі і вывезлі адтуль мясцовых жыхароў. У 1621 г. яны канчаткова заваявалі востраў Нейра. Пры гэтым усе аранг-каі і многія простыя астравіцяне былі забіты. Частка банданезцаў перабралася на астравы Кай, дзе іх нашчадкі жывуць і ў нашы дні. На астравах Лантар, Нейра і Апі захавалася каля 1000 тубыльцаў, ператвораных у рабоў. Іх землі былі падзелены на 68 плантацый perken, перададзеных у карыстанне галандцам. На плантацыях выкарыстоўвалася рабская праца, арэхі скупаліся Галандскай Ост-Індскай кампаніі па фіксаваных коштах. У 1667 г. Англія і Нідэрланды адмовіліся ад кантролю над востравам Рун. Пасля таго, як англічане пакінулі яго, галандцы знішчылі на ім насаджэнні мушкатовага арэха.
Марвары (народ)
Рэлігія
Абсалютная большасць вернікаў марвары — індуісты. Сярод іх захоўваюцца некаторыя старажытныя анімістычныя ўяўленні пра звышнатуральныя істоты і духаў, што быццам бы насяляюць навакольную прастору. У Пакістане таксама вылучаецца невялікі пласт гандляроў-мусульман.
Банда (астравы)
Гісторыя
Каланіяльнае панаванне галандцаў і іх манаполія на мушкат працягваліся некалькі стагоддзяў. У 1810 г. астравы Банда былі часова захоплены брытанцамі, якія вывезлі парасткі арэхавых дрэў на Цэйлон. У 1945 г. астравы Банда былі ўключаны ў склад незалежнай дзяржавы Інданезія.
Марвары (народ)
Мова
Мова марвары развівалася разам з раджастхані, але ніколі не выкарыстоўвалася ў дзяржаўным справаводстве. У нашы дні нерэгулярна выкарыстоўваецца ў сродках масавай інфармацыі.
Банда (астравы)
Асаблівасці эканомікі і культуры
Асноўныя галіны гаспадаркі — вырошчванне мушкатовых арэхаў і рыбалоўства. Востраў прыцягвае турыстаў, пераважна аматараў нырання з аквалангам. Мясцовыя жыхары — нашчадкі галандскіх рабоў і інданезійска-галандскіх крэолаў. Яны размаўляюць на асабістым дыялекце. Таксама шырока распаўсюджана інданезійская мова.
Купецкая сінагога (Магілёў)
Купецкая сінагога — колішняя сінагога ў гістарычным цэнтры Магілёва. Размешчаны па Пажарным завулку, 21.
Біяграфія
У 1957—1958 гады яўрэі горада звярталіся ў Магілёўскі аблвыканкам аб рэгістрацыі яўрэйскага рэлігійнага таварыства, адкрыцці ў Магілёве сінагогі і вяртанні будынка Купецкай сінагогі. Аблвыканкам адхіліў хадайніцтва з прычыны таго, што будынак шмат гадоў выкарыстоўваецца як спартыўны клуб. Сёння ў будынку размяшчаецца Магілёўская абласная спецыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзерву прафсаюзаў «Спартак-35».
Архітэктура
Цагляны, двухпавярховы, прамавугольны ў плане будынак, галоўным фасадам выходзіць на чырвоную лінію забудовы Пажарнага завулка. Выкананы па класічнай сінагагальнай схеме. Складаецца з дзвюх частак — аднапавярховай з вялікімі аркападобнымі вокнамі з ліштвамі, і з двухпавярховай галерэяй для жанчын з правага боку з рызалітам і вокнамі меншых памераў з ліштвамі, сандрыкамі і нішамі. Галоўны фасад аднапавярховай часткі падзелены прафіляваным гзымсам — ніжняя частка аздоблена рустам, на мураваным франтоне паўцыліндрычнае акно, дах двухсхільны. Па верху будынка праходзіць прафіляваны гзымс. Пасля Другой сусветнай вайны будынак быў значна перароблены — фасад стаў шырэйшы на адно акно, але з захаваннем ранейшай стылістыкі.
Брун
Брун — прозвішча.
IC 3016
IC 3016 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Эгірын
Эгіры́н, акміт  — пародаўтваральны мінерал, сілікат групы монаклінных піраксенаў. Сілікат натрыю і жалеза.
Склад
Уласцівы ізамарфізм Na+Fe3+ (Mg, Fe2+) з пераходам пры ўтрыманні NaFe [Si2O6] < 70 мол. % у эгірын-аўгіт. Адзначаюцца прымешкі Al2O3 (да 6 %), TiO2 (да 0,25 %), Nb2O5, MnO, BeO, ZrO2, часам V2O3, SrO, Ta2O5, скандыю. Сустракаецца ў выглядзе асобных даўгапрызматычных да тонкаігольчатых крышталяў. Колер зеленавата-чорны. Цвёрдасць 6—6,5, шчыльнасць 3,5—3,54 г/см³.
Выкарыстанне
Эгірын з'яўляецца патэнцыяльнай крыніцай скандыю. Пароды з утрыманнем эгірыну выкарыстоўваюцца ў дэкаратыўных мэтах.
Манастырок (Нэмірыўскі раён)
Манастырок (Монастиро́к) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Рачкіўскага сельсавета.
Бандарэнкавэ
Бандарэнкавэ (Бондаренкове) — сяло ў Лэнінскім раёне (Аўтаномная Рэспубліка Крым, Украіна). Падпарадкоўваецца Вайкоўскаму сельскаму савету.
Цацка
Ца́цка — прадмет, прызначаны для гульні.
Узнаўляючы рэальныя і ўяўныя прадметы, выявы, цацка служыць мэтам разумовага, маральнага, эстэтычнага і фізічнага выхавання. Цацка дапамагае дзіцяці пазнаваць навакольны свет, прывучае яго да мэтанакіраванай, асэнсаванай дзейнасці, спрыяе развіццю мыслення, памяці, мовы, эмоцый. Цацка шырока выкарыстоўваецца ў вучэбна-выхаваўчай працы з дзецьмі, у прыватнасці для развіцця дзіцячай, тэхнічнай і мастацкай творчасці (гл. Дзіцячыя гульні, Дзіцячая творчасць). Тыпы, характар, змест і афармленне цацкі вызначаюцца пэўнымі выхаваўчымі задачамі ў дачыненні да ўзросту дзяцей з улікам іх развіцця і інтарэсаў. Як творы дэкаратыўна-прыкладнага мастацтва цацкі, асабліва нацыянальна-традыцыйныя, выкарыстоўваюцца ў якасці дэкаратыўных элементаў у сучасным інтэр'еры.
Змест і форма цацкі знаходзяцца ў непасрэднай сувязі з сацыяльным ладам грамадства, з узроўнем яго культуры.
Таксама, цацкі дазваляюць болей натуральна арганізаваць зносіны дзіцяці з бацькамі, што з'яўляецца ў сучасным свеце актуальнай праблемай.
У шматлікіх краінах адчыненыя музеі цацак. Першы ў свеце Нямецкі музей цацкі быў створаны ў 1901 годзе ў Зонебергу.
Гісторыя цацкі
Цацкі вядомыя чалавецтву з глыбокай старажытнасці, яны былі выяўлены археолагамі пры раскопках рэшткаў старажытных цывілізацый. Цацкі, знойдзеныя пры раскопках Індскай цывілізацыі (3000-1500 да н.э.), уключаюць маленькія калёсы, свісткі ў выглядзе птушак і цацачных малпачак, якія могуць спаўзаць па вяроўцы.
Самыя старажытныя цацкі зробленыя з даступных прыродных матэрыялаў, камянёў, палак і гліны. Тысячы гадоў таму егіпецкія дзеці гулялі ў лялькі, у якіх былі парыкі і рухомыя канечнасці, яны былі зроблены з каменя, керамікі і дрэва. У Старажытнай Грэцыі і Старажытным Рыме дзеці гулялі з лялькамі, зробленымі з воску і тэракоты, лукам і стрэламі, ё-ё. У Грэцыі, калі дзеці, асабліва дзяўчынкі, дасягалі паўналецця, было прынята прыносіць цацкі дзяцінства ў ахвяру багам. Напярэдадні вяселля дзяўчыны ўзросту каля чатырнаццаці гадоў у якасці абраду прысвячэння ў дарослае жыццё прыносілі свае цацкі ў храм.
Тэхналагічны прагрэс цывілізацыі паўплываў і на дзіцячыя цацкі. Сёння цацкі вырабляюцца з пластмасы, з'явіліся цацкі з батарэйкі. Калі раней цацкі былі самаробнымі, то цяпер існуе цэлая індустрыя цацак з масавым вытворчасцю і механізмамі рэалізацыі.
Эканоміка
У жыцці чалавека цацкі гуляюць значную ролю, таму галіна прамысловасці, якая займаецца іх вытворчасцю, з'яўляецца важным сектарам эканомікі. Аб'ём продажаў цацак у асноўным расце ў е набліжэннем Святы, лупцуй падарункаў. У Беларусі такімі святымі з'яўляецца Дзінь святога Мікалая та Новы год, у каталіцкіх і пратэстанцкіх краінах Захаду — Каляды. Продажы цацак У Злучаных Штатах у 2005 годзе склаў 22,9 млрд долараў.
Дзіцячае развіццё
Цацкі для немаўлят выкарыстоўваюць характэрныя гукі, яркія колеру, унікальную тэкстуру. Пры гульні з імі немаўляты пачынаюць распазнаваць гукі і колеры, што аказвае ўплыў і на развіццё памяці.
Звычайныя кубікі з'яўляюцца выдатным развіваючым інструментам. Яны фармуюць зрокава-маторную каардынацыю, матэматычныя і пазнавальныя навыкі, дазваляючы дзецям адначасова праяўляць творчыя здольнасці. Такія цацкі, як шарыкі і мячы, дапамагаюць дзіцяці ў вывучэнні прычынна-следчых сувязей, дазваляюць развіць каардынацыю рухаў і іншыя карысныя навыкі.
Лепка з пластыліну, «абкітоўка» і іншыя падобныя забавы станоўча ўплываюць на фізічнае, кагнітыўнае, эмацыянальнае і сацыяльнае развіццё дзіцяці. Акрамя таго, падобныя матэрыялы дазваляюць дзіцяці ствараць цацкі самастойна.
Развіваючыя цацкі для дзяцей школьнага ўзросту ўключаюць у сябе галаваломкі, канструктары, цацкі, якія дапамагаюць развіваць навыкі рашэння тэхнічных праблем і матэматычныя здольнасці.
Існуюць і цацкі для падлеткаў і дарослых. Напрыклад, калыска Ньютана дэманструе закон захавання імпульсу і энергіі.
Гендарныя адрозненні
Паміж хлопчыкамі і дзяўчынкамі існуюць гендарна абумоўленыя адрозненні ў выбары цацак. Дзяўчынкі часцей гуляюць з лялькамі, хлопчыкі аддаюць перавагу машынкам. Даследчыкі лічаць, што падобныя адрозненні дзеці дэманструюць ужо ў паўтарагадовым узросце.
Тым не менш, назіранні за рухам вачэй немаўлят паказала, што дзяўчынкі ўжо ў дзіцячым узросце больш звяртаюць увагу на лялькі, чым на машынкі, тады як хлопчыкі паказваюць адваротны вынік. Гэта сведчыць аб тым, што перавагі ў выбары цацак з'яўляюцца раней, чым самаўсведамленне і разуменне сваёй гендарнай прыналежнасці. Выразныя перавагі ў выбары цацак складваюцца ва ўзросце каля трох гадоў.
Заўважана, што бацькі, настаўнікі і іншыя дзеці больш пазітыўна рэагуюць на дзяцей, якія гуляюць у цацкі, уласцівыя іх полу. Да сыноў звычайна прад'яўляюцца больш жорсткія патрабаванні ў выбары цацак, якія лічацца ўласцівымі для хлапечых гульняў. Сярод дзяўчынак ж гульня ў цацкі, якія лічацца цацкамі для хлопчыкаў, становіцца ўсё больш распаўсюджанай і не лічыцца гэтак заганнай. Заўважана таксама, што бацькі часцей за маці выказваюць негатыўнае стаўленне ў адносінах да гульняў у неўласцівыя палавой прыналежнасці дзіцяці цацкі.
Класіфікацыя цацак
Існуе мноства параметраў, паводле якіх можна сістэматызаваць звесткі пра вядомыя на сёння цацкі.
Па матэрыялу вырабу
=== Педагагічная класіфікацыя дзіцячых цацак === 'I. Віды цацак падпадзяляюцца па прынцыпе суадносныя з рознымі відамі гульняў: сюжэтнымі, дыдактычнымі, спартыўнымі, гульнямі-забаўкамі. ''
1. Сюжэтна-вобразныя цацкі, правобразам якіх з'яўляюцца адушаўлёныя і неадушаўлёныя аб'екты навакольнага свету, выкарыстоўваюцца пераважна ў сюжэтных гульнях:
а) лялькі; б) фігуркі людзей; в) фігуркі жывёл; г) прадметы гульнявога ўжытку; в) тэатральныя; е) святочна-карнавалные; ж) тэхнічныя.
а) уласна дыдактычныя — заснаваныя на прынцыпе самакантролю; б) дыдактычныя гульні (наборы) з правіламі — прызначаны пераважна для гульняў на стале (паліграфічныя і іншыя); в) канструктары і будаўнічыя наборы; г) гульні-галаваломкі; в) музычныя цацкі.
4. Цацкі — забавы.
II Цацкі па ступені гатоўнасці:
III Цацкі па выглядзе сыравіны:
IV Цацкі па велічыні:
V Па функцыянальным уласцівасцях:
VI Цацкі па мастацка-вобразным рашэнні:
Экспертыза цацак
Усталёўвае правілы правядзення сацыяльна-псіхолага-педагагічнай экспертызы настольных, камп'ютарных і іншых гульняў, цацак і гульнявых збудаванняў для дзяцей у мэтах дазволу іх вытворчасці, імпарту і рэалізацыі
Крытэрыі ацэнкі
Прызначаюцца для выкарыстання ў дзейнасці арганізацый, якія праводзяць экспертызу, пры правядзенні экспертызы цацкі
Група 1
Забеспячэнне бяспекі дзіцяці, яго абарона ад негатыўных уплываў цацкі на здароўе і эмацыянальны дабрабыт
Група 2
Уключэнне якасцей цацкі, накіраваных на забеспячэнне развіцця дзіцяці
Сертыфікацыя цацак
Сертыфікацыя цацак, прызначаных для рынку Еўрапейскай Супольнасці (Еўрапейскага Саюза) некалькі адрозніваецца па сваёй працэдуры выпрабаванняў (у цяперашні час апублікаваны праект Тэхнічнага Рэгламенту Мытнага Саюза, палажэнні праекта практычна ідэнтычныя Дырэктыве Еўрапейскага Саюза па бяспецы цацак). Выраб і абарот дзіцячай цацкі ў Еўрапейскім Саюзе вызначае Дырэктыва 2009/48/ЕС па бяспецы цацак, якая ўступіла ў сілу 20 ліпеня 2011 года, палажэнне аб хімічным складзе цацак уступае ў сілу 20 ліпеня 2013 года. Дадзеная Дырэктыва робіць больш жорсткімі патрабаванні па вырабе цацкі і адказнасць за выраб цацак і рэалізацыю, небяспечных для здароўя. Усе дзіцячыя цацкі, якія трапляюць на рынак Еўрапейскага Саюза павінны мець маркіроўку СЕ, просім не блытаць маркіроўку Кітая, якая вельмі часта сустракаецца на цацках і практычна не адрозніваецца ад еўрапейскай маркіроўкі СЕ, пастаўленая прадукцыя на рынак ЕС павінна адпавядаць гарманізаваным стандартам ЕС і Дырэктывам ЕС. Цацкі, якія прадстаўляюць павышаную небяспеку для дзіцяці ўзросту да 3 гадоў, павінны мець папярэджанні «Не падыходзіць для дзяцей ва ўзросце да 3 гадоў (36 месяцаў)» або папярэджанне ў выглядзе графікі і ў інструкцыі па ўжыванні цацкі, кароткія папярэджання аб небяспеках, напрыклад — у цаццы выкарыстоўваецца магніт NdFeB, які ўяўляе небяспеку пры пападанні ўнутр. У Еўрапейскім Саюзе не адносцца да дзіцячых цацак:
Акрамя Дырэктывы 2009/48/EC па бяспецы цацак, у ЕС пры вырабе і выпрабаваннях, прымяняюцца наступныя дырэктывы:
Правілы бяспекі
У многіх краінах існуюць стандарты бяспекі, накладваюць абмежаванні на тое, якія цацкі можна прадаваць. Мэта такіх правіл — прадухіленне няшчасных выпадкаў, пажараў, траўмаў. Дзеці, асабліва маленькія, часта бяруць цацку ў рот, таму матэрыялы, з якіх яна зроблена, павінны будзі неядавітымі. Дзецям нельга даваць дробныя цацкі, якімі яны могуць здушыцца. Існуюць інструкцыі па пажарнай бяспекі матэрыялаў, з якіх зроблены цацкі. Дзеці часта яшчэ не разумеюць небяспекі, а бацькі не заўсёды думаюць, што можа адбыцца, таму важна, каб на цацках былі надпісы, якія папярэджвалі б аб небяспецы.
Віт (рака)
Віт — рака ў паўночна-заходняй частцы Балгарыі, правы прыток Дуная.
Даўжыня 195 км, плошча басейна 3,2 тыс. км². Утвараецца ад зліцця рэк Чэрні-Віт і Белі-Віт, якія бяруць пачатак у горах Злацішка-Цяцевенска-Планіна (сістэма Стара-Планін); да вёскі Гложэнэ цячэ ў гарах, а затым выходзіць на Дунайскую раўніну. Сярэдні расход вады ля Ясена каля 15 м³/сек. Увесну — падвышаная воднасць, летам і восенню — нізкі сцёк да перасыхання. ГЭС.
Заліў Крыжа
Заліў Крыжа (Залив Креста ) — частка Анадырскага заліва Берынгава мора каля паўднёвага ўзбярэжжа Чукоцкага паўвострава, у Чукоцкай аўтаномнай акрузе Расіі.
NGC 1117A
NGC 1117A (іншыя абазначэнні — UGC 2337, MCG 2-8-19, ZWG 440.22, KCPG 80A, PGC 10822) — галактыка ў сузор’і Авен.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Схіленне (астраномія)
Схіленне (δ) у астраноміі — адна з дзвюх каардынат экватарыяльнай сістэмы каардынат. Роўнае вуглавой адлегласці на нябеснай сферы ад плоскасці нябеснага экватара да свяціла і звычайна выражаецца ў градусах, хвілінах і секундах дугі. Схіленне станоўчае на поўнач ад нябеснага экватара і адмоўна на поўдзень. У схілення заўсёды паказваецца знак, нават калі схіленне станоўчае.
Схіленне нябеснага аб'екта, які праходзіць праз зеніт, роўнае шыраце назіральніка (калі лічыць паўночную шырату са знакам +, а паўднёвую адмоўнай). У паўночным паўшар'і Зямлі для зададзенай шыраты φ нябесныя аб'екты са схіленнем δ > 90° − φ не заходзяць за гарызонт, таму завуцца незаходзячымі. Калі ж схіленне аб'екта δ < −90° + φ, то аб'ект завецца неўзыходным, а значыць ён не назіраецца на шыраце φ.
Зыль
Зыль — прозвішча.
Кастрычніцкая вуліца (Гродна)
Вуліца Кастрычніцкая — вуліца ў цэнтральнай часцы Гродна. Праходзіць ад Савецкай плошчы і Савецкай вуліцы да вуліцы Вялікая Траецкая.
Гісторыя
Вуліца ўпершыню згадваецца ў крыніцах канца 15 ст.
Гістарычныя назвы — Рыначны завулак, Плябанская, Вуліца з Рынку побач з касцёлам (1680), Плябанская з Рынку (1775), Партыкулярная плябанская з вуліцы Віленскай (1790), таксама ў дакументах сустракаюцца назвы Плябанская ад Рынку да жыдоўскіх могілак і Плябанская праз Нямецкі рынак да Траецкай.
Віт
Віт:
Біятыт
Біяты́т — мінерал з групы слюд, жалезіста-магнезіяльная слюда групы ліставых сілікатаў K(Mg, Fe)3Si3AlO10 (OH, F)2. Утрымлівае шмат дамешкаў (Ti, Na, Li, Mn, Ba, Sr, Ce). Назва мінерала паходзіць ад прозвішча французскага вучонага Ж. Б. Біо (Jean-Baptiste Biot).
Малекулярная маса 433,53. Крышталі таблітчастыя. Колер ад чарнавата-бурага да бура-зялёнага ў тонкіх лісточках. Бляск шкляны. Мінерал гнуткі. Цвёрдасць 2—3 па шкале Моаса. Шчыльнасць 2800—3300 кг/м³. Пародаўтваральны мінерал вывергнутых і некаторых метамарфічных горных парод. У выніку працяглага хімічнага выветрывання біятыт цалкам раскладаецца, утвараючы гідравокісы жалеза і гліністыя мінералы. Цалкам раскладаецца ў канцэнтраванай сернай кіслаце.
Радовішчы
Радовішчы крышталічнага біятыту знойдзены на Урале, у Францыі, Германіі, Канадзе, Танзаніі. Буйныя ліставатыя агрэгаты вядомыя ў Нарвегіі.
Сажкы (вёска)
Сажкы (Са́жки) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Рачкіўскага сельсавета.
Густаў фон Кёнігсвальд
Густаў Генрых Ральф фон Кёнігсвальд (Gustav Heinrich Ralph von Koenigswald; 13 лістапада 1902 — 10 ліпеня 1982 г.) — нямецкі і галандскі палеантолаг, геолаг і антраполаг.
У 1931 годзе прыбыў на востраў Ява ў складзе навуковай экспедыцыі, у выніку якой у 1937—1939 гадах былі выяўленыя добра захаваўшыяся косткі пітэкантрапа і сляды каменных прыладаў, што пераканала навуковую супольнасць у сапраўдным існаванні гэтага віду. Па выніках гэтай экспедыцыі былі адкрыты і апісаны парэшткі мегантрапа і гігантапітэка. У 1939 годзе Кёнігсвальд прывёз у Пекін косткі пітэкантрапа, параўнаў іх у лабараторыі Вейдэнрэйха з парэшткамі сінантрапа і прыйшоў да высновы, што яны належаць аднаму віду выкапнёвых людзей.
Падчас Другой сусветнай вайны быў захоплены японцамі і некаторы час правёў у палоне. Пасля вайны працаваў у Амерыканскім музеі натуральнай гісторыі, затым узначаліў кафедру палеанталогіі ва Утрэхтскім універсітэце, адкуль рабіў экспедыцыі ў Паўднёвую Афрыку (1951-52), Пакістан (1966-67) і Тайланд (1957). Выказаў здагадку, што радзімай чалавекападобных малпаў была Індыя. Выйшаўшы на пенсію, перасяліўся ў наваколлі Франкфурта.
Джавані-Натале Маньяні
Джавані-Натале Маньяні (Giovanni Natale Magnani, Joannes Natalis Magnani, Jan Natalis Magnani; 25 снежня 1747, Балоння, Італія — 22 кастрычніка 1794, Полацк ) — езуіцкі святар і педагог.
Уступіў у Таварыства Ісуса 29 кастрычніка 1763 г. у Венецыянскай правінцыі. У 1783 г. або ў 1784 г. пераехаў на Беларусь. Прафесар этыкі і натуральнага права ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1784—1785). 15 жніўня 1785 г. склаў апошнія зарокі. У 1785—1786 гг. быў гісторыкам правінцыі ордэна ў Полацку, браў удзел дзейнасці у камісіі на чале з Францішкам Караў, якая распрацавала новы «План вучэбных заняткаў» (Ratio Studiorum) для езуіцкіх навучальных устаноў. У выніку школьнай рэформы быў пашыраны аб’ём выкладання дакладных навук і сучасных моў.
У 1787—1788 гг. — выхавацель сына беларускага генерал-губернатара Пятра Багданавіча Пасэка (у каталогу Таварыства Ісуса на 1787/1788 навучальны год пазначаны як прафесар паэтыкі і рыторыкі ). Прафесар французскай мовы ў Магілёўскім езуіцкім калегіуме (1788—1789), прафесар філасофіі і матэматыкі ў Полацку (1789—1793), сакратар правінцыяла Гераніма Віхерта ў Оршы (1793—1794). Памёр пад час эпідэміі, даглядаючы хворых.
Пераклаў на італьянскую мову «Гісторыю» Іосіфа Флавія і казанні Пятра Скаргі.
IC 3017
IC 3017 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Барсук
Барсу́к, або язве́ц (Meles meles) — млекакормячае атрада драпежных звяроў (Carnivora), сямейства куніцавых (Mustelidae).
Апісанне
Даўжыня цела 65—85 см, хваста 12—18 см, маса дарослых самцоў да 12 кг. Самкі трохі меншыя. Восенню барсукі вельмі тлусцеюць і павялічваюць сваю масу ў 1,5—2 разы. Тулава масіўнае, прыземістае. Канечнасці кароткія, з моцнымі кіпцюрамі, прыстасаванымі да рыцця. Агульная афарбоўка буравата-шэрая, з дробнай чорнай рабізной. Морда белая, уздоўж галавы праз вочы праходзяць чорныя палосы.
Пашырэнне
Жыве ў Еўразіі (Усходняя Еўропа, Каўказ, Казахстан, Сярэдняя Азія, частка Сібіры, Далёкі Усход).
У Беларусі ў мінулым шматлікі від, у цяперашні час у многіх раёнах рэдкі або зусім знік. Месцы пражывання: лясы, радзей хмызнякі на сухіх глебах з глыбокім заляганнем грунтовых вод, непадалёк ад адкрытай вады.
Баніфацый II
Баніфацый II — Папа Рымскі (530—532).
Барсук
Падвіды
Падвіды:
Баніфацый II
Остгот па паходжанню, «першы германскі папа». Спрабаваў выступіць насуперак каралеўскай уладзе, але быў вымушаны публічна прызнаць сябе вінаватым у абразе каралеўскай вялікасці.
Барсук
Асаблівасці біялогіі
Вядзе напаўпадземны спосаб жыцця. Дзень праводзіць у нары, выходзіць у прыцемках і ноччу. Жыве сем'ямі. Актыўны з красавіка па кастрычнік—лістапад. На зіму ўпадае ў спячку. Корміцца карэннем і цыбулінамі раслін, ягадамі, жалудамі, пладамі яблынь і груш, дажджавымі чарвямі, лічынкамі і дарослымі насякомымі, амфібіямі, мышападобнымі грызунамі, яйкамі і птушанятамі.
Полавая спеласць у самак у 2, у самцоў — у 3 гады. Гон у сакавіку—красавіку і ў ліпені. Цяжарнасць з латэнтнай стадыяй, цягнецца 9—12 месяцаў. У сакавіку—красавіку нараджаецца 2—4 дзіцяняці. Працягласць жыцця 12—15 гадоў.
Ахова
Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоную кнігу Украіны.
Вайсковыя могілкі (Тропіна)
Вайсковыя могілкі — вайсковае пахаванне ў Тропіне Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці.
Апісанне
Вайсковыя могілкі размешчаны за 0,6 км на поўнач ад вёскі, злева ад дарогі на Сіроціна. Тут пахаваны 1437 воінаў 179-й, 306-й, 357-й стралковых, 90-й знішчальнай авіяцыйнай і іншых дывізій, 10-й гвардзейскай танкавай і 31-й мінамётнай брыгад, 376-га і 480-га гаўбічных артылерыйскіх палкоў 43-й арміі, якія загінулі ў час Беларускай наступальнай аперацыі ў 1944 годзе.
Помнік
У 1976 годзе на могілках узведзены мемарыяльны комплекс (архітэктар В. Ягадніцкі, бетон, вышыня стэлы 7 м, надмагілля 2,5 м). Помнік размешчаны на невысокім пагорку і злучаны бетоннай лесвіцай з дарогай, што праходзіць побач. Уяўляе сабой архітэктурна-скульптурную кампазіцыю: стэла, якая нагадвае сваёй канфігурацыяй разгорнуты сцяг з зоркай у цэнтры, і масіўны надмагільны блок, што прымыкае да яе. На фасаднай грані блока рэльефная выява суровых твараў воінаў, на бакавой — словы: «Нам дорага кожнае імя, бессмяротны твой подзвіг, салдат 1941—1945». На схіле пагорка — пліты з імёнамі воінаў, якія загінулі пры прарыве абароны гітлераўцаў. Удала знойдзены маштаб, выразнасць і лаканізм кампазіцыі ўзмацняюць манументальнасць помніка, робяць яго дамінантай наваколля.
Эрзурумская бітва
Эрзуру́мская бі́тва, Эрзурумская аперацыя 1916 — буйное зімовае наступленне рускай арміі на Каўказскім фронце падчас Першай сусветнай вайны. Руская Каўказская армія разграміла 3-ю турэцкую армію і захапіла стратэгічна важны горад Эрзурум, адкрыўшы сабе дарогу ўглыб Турцыі.
Агульнае становішча
Эрзурум быў «варотамі» ў Пасінскую даліну і даліну Еўфрата. Тут сыходзіліся важныя шляхі: на Батумі, на Ольты і Ардаган, ад Еўфрата ішлі дарогі на поўнач — да Трапезунду і Рызе, і на поўдзень — да Мушу і Бітлісу. Таму ў Першую сусветную вайну Эрзурум звязваў разам турэцкі фронт на Каўказе, дазваляў маніпуляваць сіламі і рэзервамі, тут знаходзілася галоўная тылавая база і цэнтр упраўлення 3-й арміі. Зразумела, такі важны пункт быў добра абаронены. Ён і раней уяўляў сабой магутную цвярдыню, але пры дапамозе немцаў туркі мадэрнізавалі старыя фартыфікацыі, узвялі новыя, дадалі кулямёты і артылерыю, і да канца 1915 года Эрзурум ўяўляў сабой велізарны раён, які цяжка непраходныя горы ў спалучэнні з магутнымі фартыфікацыйнымі збудаваннямі ператваралі ў непрыступную крэпасць. Каб трапіць у саму Пасінскую даліну, патрабавалася ўзяць моцныя Кепрыкейскія пазіцыі. За імі дарогу ў вузкім месцы паміж гарамі перакрывала крэпасць Гасан-кала. А з поўначы на далёкіх подступах Эрзурум агароджвалі ўмацаваныя населеныя пункты Тортум, Вейчыхас, Шакляры, Кызыл-Кіліса, Кош.
У канцы 1915 года завяршылася Дарданэльская аперацыя, пасля якой у туркаў вызвалялася значная ваенная групоўка, якую турэцкае камандаванне планавала перакінуць на рускі фронт, каб пераламаць ход баявых дзеянняў на сваю карысць. Гэта разумеў Юдзеніч і, апярэджваючы прыбыццё на Каўказ турэцкіх падмацаванняў, сам вырашыў перайсці ў наступ, спадзеючыся разграміць 3-ю турэцкую армію і захапіць Эрзурум, а затым і важны партовы горад Трабзон.
Каўказская армія налічвала 154 тысяч штыкоў і 27,5 тысяч шабляў пры 375 гарматах і 450 кулямётах. У туркаў у складзе 3-й арміі было 134 тысяч штыкоў і шабляў пры 122 гарматах плюс 400 гармат крэпасной артылерыі.
Туркі зімовага наступлення рускіх не чакалі, вырашыўшы, што на Каўказскім фронце наступіла непазбежная зімой паўза, і перакінулі з рускага фронту корпус Халіл-бея ў Ірак. Туды ж сталі адпраўляць першыя эшалоны войскаў, якія вызваліліся ў Дарданэлах. Планавалася да вясны разграміць брытанцаў у Месапатаміі, а потым усімі сіламі абрынуцца на войскі Юдзеніча.
Ваенны гісторык Мікалай Георгіевіч Корсун пісаў :
Узяцце Кепрыкейскай пазіцыі і крэпасці Гасан-кала
Штаб Каўказскай арміі распрацаваў аперацыю па ўзяццю Кепрыкейскай пазіцыі і крэпасці Гасан-кала, прыкрываючых шлях да Эрзуруму. Галоўны ўдар наносілі на правым паўночным флангу Каўказскай арміі 2-гі Туркестанскі армейскі корпус генерала Пржэвальскага і 1-ы Каўказскі армейскі корпус генерала Каліціна. Ім прадпісвалася наступаць праз горы Гай-даг і Коджух, прарвацца праз некалькі ліній абароны і выйсці ў тыл турэцкім войскам, займаўшым Кепрыкейскую пазіцыю.
У цэнтры фронту, наносячы дапаможны ўдар на Хныс і Муш, турак атакаваў 4-ы Каўказскі корпус Дэ-Віта, Прыморская група генерала Ляхава наступала на ўзбярэжжа, Батумскі атрад караблёў павінен быў сарваць турэцкія перавозкі праз Трапезунд.