cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тану-Ала
Тану-Ала, таксама Тану-Ола — горная сістэма (хрыбет) у Паўднёвай Сібіры, на поўдні Тувы. Складаецца з усходняй і заходняй частак. Хрыбет цягнецца з усходу на захад уздоўж мяжы з Манголіяй. Сярэдняя вышыня 2500-2700 м. Даўжыня прыкладна 300 км. Вяршыні з вечнымі снягамі адсутнічаюць. Паўночныя схілы, якія з'яўляюцца водападзелам для Енісея і пакрытыя кедрава-лістоўнічнай тайгой, звернутыя да Усходніх Саянаў. На паўднёвых схілах пераважае стэп. Заходняя канцавіна Тану-Ала прылягае да Алтайскіх гор. Геалагічныя пароды прадстаўлены пясчанікамі, сланцамі, кангламератамі, эфузіўна-асадкавымі пародамі і гранітамі. Раней у гарах была здабыча кобальту.
Прамысловая вытворчасць
Вытворчая інжынерыя ці вытворчы працэс з’яўляецца сукупнасцю крокаў, праз якія сыравіна ператвараецца ў канчатковы прадукт. Працэс вытворчасці пачынаецца з распрацоўкі дызайну прадукту і спецыфікацыі матэрыялаў, з якіх будзе вырабляцца прадукт. Затым гэтыя матэрыялы мадыфікуюцца ў працэсе вытворчасці, каб у выніку стаць часткай гатовай прадукцыі. Сучасная вытворчасць уключае ўсе прамежкавыя працэсы, неабходныя дзеля вытворчасці і інтэграцыі паміж сабой кампанентаў прадукту. Вытворчы сектар цесна звязаны з інжынернай справай і прамысловым дызайнам. Сярод буйных вытворцаў у свеце вылучаюцца General Motors, General Electric, Procter & Gamble, Boeing, Fiat Chrysler Automobiles, Volkswagen Group, Siemens, Airbus, Michelin, Unilever, Toyota, Yamaha, Panasonic, LG, Samsung, Tata Motors ды іншыя.
Анатоль Генадзевіч Злотнікаў
Анатоль Генадзевіч Злотнікаў (нар., Гомель) — беларускі сацыёлаг, дэмограф, спартсмен (фізічная культура і спорт — шахматы, бадмінтон). Кандыдат эканамічных навук (1978), Кандыдат у майстры спорту СССР (лёгкая атлетыка), дацэнт (1988). Акадэмік Беларускай акадэміі сацыяльных навук (1999), Расійскай акадэміі сацыяльных навук (1998). Член Расійскага таварыства сацыёлагаў (2000). Аглядальнік газеты «Гомельская праўда» (1992—1995). Чэмпіён Беларускай ССР сярод юнакоў па лёгкай атлетыцы (1962).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (кваліфікацыя «Філосаф. Выкладчык філасофіі і грамадазнаўства», 1972), Інстытут сацыялагічных даследаванняў АН СССР (завочная аспірантура, 1978).
Працаваў у Віцебскай швейнай фабрыцы «Сцяг індустрыялізацыі» (сацыёлаг, 1972—1973); Навукова-даследчым інстытуце эканомікі і эканоміка-матэматычных метадаў планавання (г. Мінск, 1974—1975, Гомельскі аддзел НДІЭМП, 1975—1982); Беларускім гандлёва-эканамічным універсітэце спажывецкай кааперацыі (з 1982; дацэнт, кафедра філасофіі і навуковага камунізму, з 1989 — кафедра навуковых асноў кіравання, з 1994 — кафедра менеджменту і права, з 1999 — кафедра тэорыі і гісторыі кааперацыі; у 1999—2006 — загадчык кафедры тэорыі і гісторыі кааперацыі, у 2006—2011 — загадчык кафедры тэорыі кааперацыі і сацыялогіі; з 2011 — кафедра статыстыкі і АПК, дацэнт, прафесар, з 2017 — кафедра права і эканамічных тэорый, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: прыкладная сацыялогія; эканамічная сацыялогія; рэгіянальная сацыялогія; цякучасць кадраў; этнічная сацыялогія; сацыялогія чарнобыльскай катастрофы; сацыялагічныя аспекты канцэпцый лаўрэатаў нобелеўскай прэміі па эканоміцы; рэпрадуктыўныя паводзіны; міграцыя; працоўная міграцыя; працягласць жыцця; дэмаграфічная экспертыза.
Узнагароды
Ганаровыя граматы Праўлення Белкаапсаюза (2009, 2019), Гомельскага філіяла Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2014), Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь (2016) і інш.
Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Бабруйшчына)
Свята-Іаана-Прадцечанская царква — праваслаўны храм у в. Бабруйшчына Глыбоцкага раёна, Віцебскай вобласці. Размешчана ў цэнтры вёскі. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю.
Пабудавана ў 1873 г. з цэглы. Асвечана ў імя святога Іаана Прадцечы.
Архітэктура
Храм 3-часткавай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі: прамавугольны ў плане аб'ём малітоўнай залы, 2-ярусная званіца і паўкруглая апсіда. Асноўны аб'ём накрыты 4-схільным дахам, які завершаны цыбулепадобным купалам на 8-гранным барабане. У дэкары выкарыстаны элементы старажытнарускага культавай архітэктуры: какошнікі, кілепадобныя ліштвы арачных аконных праёмаў, фігурныя франтоны, паўкалонкі.
Наўгародская разня
Наўгародская разня (руск. «новгородское дело»; 1570) — пагром, учынены маскоўскім царом Іванам IV у падуладным яму Ноўгарадзе і іншых гарадах Паўночнай Русі — Пскове, Цвяры, Таржку, у часы апрычніны.
Нягледзячы на тое, што спачатку гэта было актам помсты за ўяўную здраду мясцовай праваслаўнай царквы, разня стала, магчыма, самай жорсткай у гісторыі апрычніны, з ахвярамі, паводле ацэнак, ад дзвюх да пятнаццаці тысяч чалавек і незлічонымі актамі жорсткасці. Пасля разні Ноўгарад страціў пазіцыі аднаго з галоўных гарадоў Русі, праз згубу насельніцтва і вынішчэнне сельскай акругі.
Пастанова пра паход на Пскоў і Ноўгарад прынята апрычнай думай у снежні 1569 года. Повадам былі сведчанні пра здраду наўгародцаў, як думаюць, падробленыя на загад цара вярхамі апрычніцтва. Сапраўднай прычынай, як думаюць даследчыкі, магла быць эканамічная магутнасць Ноўгарада, якая пагражала памкненням Івана IV да поўнай цэнтралізацыі ўлады. У Аляксандраўскай слабадзе Іван IV склікаў усё апрычнае войска, каб пакараць Ноўгарад за «вялікую здраду». Камандаваў паходам Малюта Скуратаў.
Ад самага пачатку паходу апрычнікі чынілі шматлікія бязсудныя расправы. У Таржку былі забіты палонныя лівонскія немцы і татары, а таксама некалькі соцень высланых з Пскова пасадскіх людзей; у Таржку і Цвяры — 500 палачан, высланых з Полацка пасля ўзяцця яго маскоўскім войскам у 1563 годзе. Паводле справаздачы Скуратава, які быў паранены ў час расправы ў Таржку, забітых было каля 1,5 тысяч чалавек; у большасці людзі з пасадскіх нізоў. Звесткі сучаснікаў пра забойства 9 тысяч чалавек у Цвяры, на думку Скрыннікава, перабольшаныя ў 10 разоў.
Пасля ранення Скуратава камандаванне апрычным войскам узяў сам цар Іван. 8 студзеня 1570 года ён увайшоў у Ноўгарад; рабаванні, арышты, катаванні і забойствы «за здраду» пачаліся тым самым днём. Схопленых і іх сямейных палілі і тапілі, некаторых — публічна. Сярод ахвяр былі наўгародскія дзякі і падзячыя, мясцовыя памешчыкі, багатыя купцы, архіепіскапскія баяры і «дзеці баярскія». За перыяд да канца студзеня такім чынам забіта да 800 чалавек. Пасля гэтага апрычнае войска пад кіраўніцтвам цара абрабавала да 30 навакольных манастыроў.
Пасля Ноўгарада цар з апрычным войскам пайшоў на Пскоў, але пачаты было там пагром быў спынены, і войска вярнулася ў Маскву.
Тады ж Іван IV загадаў пабудаваць для сябе ў Ноўгарадзе ўмацаваную рэзідэнцыю, што і зрабілі, разбурылі 13 сакавіка 1570 года яшчэ 227 двароў і выселілі да 1 тысячы наўгародцаў «на Гандлёвай старане ад Волхава». У 1571 годзе Іван IV узяў у апрычніну палову разбуранага Ноўгарада (Гандлёвую старану) і дзве наўгародскія пяціны, Бежацкую і Абанецкую. Так Іван IV імкнуўся стварыць для сябе запасную ўмацаваную базу ў Ноўгарадзе, бо страціў давер да тагачаснага кіраўніцтва апрычніны і да маскоўскіх вярхоў.
Расправа ў Ноўгарадзе выдаецца з іншых падзей апрычніны тым, што была скіравана не толькі супраць баярства і дваранства, але і супраць прасцейшых слаёў грамадства, а таксама жорсткасцю, рэдкай для падзей таго часу ў Расіі. У выніку яе Ноўгарад, які і перад гэтым цярпеў гаспадарчы спад, быў аслаблены назаўсёды.
На думку Зіміна, уласна разгром Ноўгарада быў «неабходным», бо эканамічная магутнасць горада перашкаджала цэнтралізацыі ўлады ў дзяржаве. З гэтай думкай не згаджаецца Скрыннікаў, які сцвярджае, што «слушны шлях» да цэнтралізацыі ляжаў не праз пагромы, а праз наладжванне гандлёвых сувязяў Ноўгарада ўнутры дзяржавы.
Транспарт Віцебска
Віцебск — буйны транспартны вузел на паўночным усходзе Беларусі. За 5 км на ўсход праходзіць магістраль. У самім горадзе знаходзіцца скрыжаванне наступных аўтамабільных дарог: магістраль (Мінск — Віцебск), дарогі:  (Віцебск — Полацк — пункт пропуску Бігосава (граніца Латвіі)),  (Віцебск — Лёзна — Завольша),  (Віцебск — Сянно — Талочын),  (Віцебск — Орша),  (Віцебск — Сураж — Стайкі),  (Віцебск — Гарадок). У наш час вядзецца будова заходняга ўчастка аб'язной кальцавой аўтамабільнай дарогі.
Чыгуначны транспарт
Станцыя Віцебск з'яўляецца вузлом чыгунак на Смаленск, Санкт-Пецярбург, Гомель, Полацк. Чыгуначны вакзал абслугоўвае пасажыраў як далёкага, так і прыгараднага кірункаў.
Гарадскі транспарт
Гарадскі грамадскі транспарт прадстаўлены 9-ю трамвайнымі (Гл. Віцебскі трамвай) (першы трамвай пушчаны ў 1898 годзе), 10-ю тралейбуснымі (Гл. Віцебскі тралейбус), 44-ю аўтобуснымі (Гл. Віцебскі аўтобус), 6-ю хуткаснымі аўтобуснымі маршрутамі. Таксама дзейнічаюць маршрутныя таксі, якія ажыццяўляюць рух па 41 маршруце. Трамвайны транспарт паступова скарачаецца, так, напрыклад, па вул. Гагарына плануецца замяніць трамвайная лінія на тралейбусным.
Авіятранспарт
За 10 км на ўсход ад горада знаходзіцца аэрапорт Віцебск. У мінулым з яго ажыццяўляліся рэгулярныя авіярэйсы на Мінск і Маскву.
Рачны порт
На заходняй ускраіне горада знаходзіцца рачны порт «Віцрачтранс». У апошнія гады з-за нізкага ўзроўню вады ў рацэ рачны транспарт не ходзіць, але ідуць работы па паглыбленні ракі і набыцці трох водных трамваяў.
Клюсы
Клюсы - тапонім.
Смяч
Смяч — тапонім.
Ваенна-навуковае таварыства пры Цэнтральным доме афіцэраў
Ваенна-навуковае таварыства (ВНТ) — грамадскае аб'яднанне Рэспубліка Беларусь. З’яўляецца добраахвотным, творчым, ваенна-навуковым аб’яднаннем афіцэраў у запасе (адстаўцы), прызначаным для вывучэння і абагульнення вопыту Вялікай Айчыннай вайны і лакальных канфліктаў.
Гісторыя стварэння
У РСЧА першыя ваенна-навуковыя таварыствы пачалі стварацца для вывучэння вопыту грамадзянскай вайны ў Расіі і папаўнення недахопаў ваеннага навучання. У сакавіку 1926 года адбыўся 1 Усесаюзны з’езд Ваенна-навуковага таварыства, які ператварыў разрозненыя групы ў масавую грамадскую арганізацыю. З’езд праходзіў пад кіраўніцтвам М. І. Калініна.
9 лістапада 1956 года загадам Міністра абароны СССР Маршала Савецкага Саюза Г. К. Жукава былі вызначаны задачы ваенна-навуковага таварыства, а 27 лютага 1957 года зацверджана Палажэнне аб ВНТ. З гэтага часу і пачало працаваць ваенна-навуковае таварыства пры Цэнтральным доме афіцэраў Беларускай ваеннай акругі. Пасля распаду СССР, дзейнасць грамадства ў Беларусі не спынілася. Ужо з лютага 1993 года ўступіла ў сілу новае палажэнне аб ваенна-навуковых таварыствах пры дамах афіцэраў.
Па стане на 2018 год ваенна-навуковае таварыства налічвае 65 членаў, у яго складзе 10 генералаў і 21 палкоўнік. Старшынёй Савета 22 студзеня 2020 года абраны генерал-лейтэнант [https://jscsto.odkb-csto.org/istoricheskaya-spravka/nachalniki-obedinennogo-shtaba/gurulev.php С. П. Гурулёў].
18 сакавіка 2020 года, на ўстаноўчым сходзе членаў, ваенна-навуковае таварыства пры Цэнтральным доме афіцэраў Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь было пераўтворана ў Грамадскае аб’яднанне.
З 2021 года быў абраны новы старшыня савета генерал-маёр у адстаўцы С. С. Смольскі Станіслаў Станіславіч. 16 чэрвеня 2022 года ў Цэнтральным Доме афіцэраў (г. Мінск) прайшоў урачысты сход членаў арганізацыі ў гонар 65-годдзя стварэння ваенна-навуковага таварыства ў Беларусі. На гэтым сходзе прысутнічаў міністр абароны РБ генерал-лейтэнант Віктар Хрэнін.
Структура і рэжым дзейнасці
Члены ваенна-навуковага таварыства праводзяць сваю работу пад кіраўніцтвам намесніка начальніка Генеральнага штаба Узброеных Сіл па навуковай рабоце, ва ўзаемадзеянні са службовымі асобамі Галоўнага ўпраўлення ідэалагічнай работы Міністэрства абароны, Цэнтральным домам афіцэраў УС РБ, а таксама членамі ветэранскіх і грамадскіх арганізацый. Вышэйшым органам з'яўляецца агульны сход, які праводзіцца штогод. Сходы членаў ваенна-навуковага таварыства праводзяцца двойчы ў месяц.
Для кіраўніцтва на агульным сходзе абіраецца тэрмінам на два гады савет, у складзе старшыні, вучонага сакратара, намесніка старшыні і іншых членаў. Савет падсправаздачны агульнаму сходу членаў ваенна-навуковага таварыства. У арганізацыі ствараюцца секцыі для распрацоўкі рэкамендаваных саветам і зацверджаных у органах ваеннага кіравання тэм ваенна-навуковых прац, рэфератаў, лекцый і дакладаў. Арганізацыйныя пытанні і бягучая дзейнасць, у тым ліку расход фінансавых сродкаў, вырашаюцца на агульным сходзе адкрытым галасаваннем большасцю галасоў.
Сямён Кірылавіч Косінаў
Сямён Кірылавіч Косінаў (Семён Кириллович Косинов;, Успенка, Курская губерня — , Чудава, Ленінградская вобласць) — стралок-бамбардзір 125-го бамбавальнага авіяцыйнага палка (2-я змешаная авіяцыйная дывізія, Ленінградскі фронт), лейтэнант. Герой Савецкага Саюза.
Стрынгер
Стрынгер (stringer):
Вільям Карвалью
Вільям Сілва ды Карва́лью (William Silva de Carvalho; нар., , Ангола) — партугальскі футбаліст, апорны паўабаронца іспанскага клуба «Рэал Бетыс» і нацыянальнай зборнай Партугаліі.
Дасягненні
«Спортынг»:
«Рэал Бетыс»:
Зборная Партугаліі:
Аўтакефалія
Аўтакефалія (αὐτοκεφαλία ад - сам + κεφαλή - галава ) — гэта статус памеснай праваслаўнай царквы, як самакіруемай, незалежнай часткі Усяленскай Праваслаўнай Царквы, якую узначальвае патрыярх, арцыбіскуп або мітрапалітам. Этымалогія слова літаральна азначае "сам сабе галава".
Аўтакефальная праваслаўная царква - гэта памесная праваслаўная царква (да юрысдыкцыі якой належыць пэўная тэрыторыя, на якой не павінны дзейнічаць іншыя памесныя цэрквы без згоды прадстаяцеля гэтай царквы). Ніжэй за аўтакефалію правы мае аўтаномная царква. Аўтакефальная царква не з'яўляецца ні іерархічна, ні адміністрацыйна часткай іншай праваслаўнай царквы, а з'яўляецца самакіраванай часткай Усяленскай Праваслаўнай Царквы.
Умовы надання аўтакефаліі
Каноны праваслаўнай царквы не даюць прамога вызначэння спосабу абвяшчэння аўтакефаліі той ці іншай царквы. Розныя памесныя цэрквы маюць розныя погляды на рашэнне гэтага пытання. Тэмы "Аўтакефалія і спосаб яе абвяшчэння; аўтаномія і спосаб яе абвяшчэння" так і не былі разгледжаны на Усеправаслаўным саборы.
Праз адсутнасць канонаў, якія вызначаюць уласна спосаб абвяшчэння аўтакефаліі, парушыць іх немагчыма. Таму кожная аўтакефальная царква дзейнічае кананічна, калі абвяшчэнне яе аўтакефаліі адбылося згодна з тымі кананічнымі правіламі, якія ўскосна датычацца пытання аўтакефаліі, а таксама ў адпаведнасці з гістарычнай традыцыяй.
Права абвяшчэння аўтакефаліі пры наяўнасці ўмоў і падстаў, адным з якіх з'яўляецца адпаведная дзяржаўна-адміністрацыйная незалежнасць, належыць сабору царквы, якая абвяшчае сваю аўтакефалію, а права першай прызнаць гэтую аўтакефалію належыць Маці-Царкве.
Гісторыя
Першыя аўтакефальныя цэрквы паўсталі на тэрыторыі Рымскай імперыі і ў суседніх з ёй дзяржавах. У 4 ст. існавала пяць аўтакефальных цэркваў (Пентархія): Рымская, Канстанцінопальская, Александрыйская, Антыахійская і Іерусалімская. Пазней ад Антыахійскай аддзяліліся Кіпрская і Грузінская.
У 11 ст. адбыўся раскол паміж Рымскай царквой і астатнімі памеснымі цэрквамі. Пасля яго Рымская царква пайшла сваім уласным шляхам развіцця, прыняла новыя дагматы і г.д.
У 19-20 ст. паўстаў шэраг аўтакефальных цэркваў ва Усходняй Еўропе: Сербская, Балгарская, Румынская, Польская, Албанская, Чэшскіх зямель і Славакіі.
У сярэдзіне 20 ст. Маскоўскі Патрыярхат дараваў аўтакефалію сваім епархіям на тэрыторыі Паўночнай Амерыкі, чым была створана Праваслаўная Царква Амерыкі. Гэтая аўтакефалія (гэта значыць сам статус) не была прызнана некаторымі іншымі памеснымі цэрквамі, у прыватнасці грэцкай традыцыі, але ПЦА знаходзіцца ў еўхарыстычных зносінах з усімі іншымі памеснымі цэрквамі і з'яўляецца часткай паўсюднай Праваслаўнай Царквы.
Гісторыя сведчыць, што аўтакефалія абвяшчалася самой царквой, якая яе дамагалася, а толькі потым, раней ці пазней, прызнавалася з боку іншых памесных цэркваў. Адным з вырашальных фактараў абвяшчэння аўтакефаліі з'яшляюцца адпаведныя палітычныя ўмовы, у прыватнасці — незалежнасць таго народа, сярод якога памесная царква нясе сваё служэнне. Актыўную ролю ў пытанні абвяшчэння аўтакефаліі многіх цэркваў мела дзяржаўная ўлада і патрыятычныя палітычныя сілы. У выпадку з Сербскай і Балгарскай цэрквамі за абвяшчэнне аўтакефаліі на іерархію і нават на ўвесь народ накладаліся анафемы, што не стала перашкодай у будучыні аднавіць еўхарыстычнае яднанне, а ўсе анафемы і забароны былі скасаваныя. Нягледзячы на непрызнаны статус аўтакефаліі, на існаванне паралельнай іерархіі або анафемы, накладзенай на іерархаў аўтакефальнай царквы ў памесных цэрквах працягвалася царкоўнае жыццё, здзяйсняліся ўсе сакрамэнты і святары належным чынам неслі сваё служэнне сярод адпаведнага народа.
NGC 1401
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Белзнешпрамсэрвіс
«Белзнешпрамсэрвіс» — дзяржаўны экспарцёр зброі ў Беларусі.
Кампанію неаднаразова абвінавачвалі ў парушэннях зброевых эмбарга. Так, напрыклад, ў Сірыю «Белзнешпрамсэрвіс» пастаўляў авіябомбы, а ў Судан — штурмавікі Су-25 і бамбардзіроўшчыкі Су-24, якія выкарыстоўваліся ў Дарфурскім канфлікце. У 2012 годзе ЗША ўвялі санкцыі супраць кампаніі.
Плехава
Пле́хава (, Плехово) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Яглевіцкага сельсавета. Да 9 жніўня 2022 года вёска ўваходзіла ў склад Любішчыцкага сельсавета.
Карл Рытэр
Карл Рытэр (Karl Ritter; 7 жніўня 1779, Кведлінбург - 28 верасня 1859, Берлін) — нямецкі географ, адзін з заснавальнікаў сучаснай геаграфіі.
Нарадзіўся ў 1779 у Кведлінбургу, Саксонія, у акадэмічным сям'і. З 1820 і да смерці загадваў кафедрай геаграфіі Берлінскага ўніверсітэта.
Брацкая магіла (Кублічы)
Апісанне
Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан размешчана на вясковай плошчы. Тут пахаваны 24 воіны і 58 партызан, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.
У 2013 годзе праведзены рэстаўрацыйна-аднаўленчыя працы абеліска.
Зелянушкі
Зелянушкі (Dolichopodidae) — сямейства насякомых атрада двухкрылых.
Апісанне
Даўжыня 1,2—8 мм. Цела металічна-зялёнае. Вочы вялікія. Вусікі кароткія, трохчленікавыя. Крылы празрыстыя з трыма радыяльнымі жылкамі. Ногі тонкія.
Пашырэнне
Пашыраны на ўсіх кантынентах. Вядома больш за 7000 відаў. На Беларусі на траве, лісці, хмызняку, пяску каля вадаёмаў, на паверхні вады, ствалах дрэў, пашкоджаных караедамі, найбольш трапляюцца прадстаўнікі родаў і, пераважна.
Асаблівасці біялогіі
Большасць відаў — драпежнікі, кормяцца нагахвосткамі, тлямі, чарвямі, ёсць раслінаедныя.
Развіццё з поўным ператварэннем. За год адна—дзве генерацыі. Зімуюць у фазе лічынкі.
Дом тэхнікі (Гродна)
Дом тэхнікі — будынак у Гродне, размешчаны па вуліцы Горкага, 76. Пабудаваны ў 1982 годзе з цэглы па праекце архітэктараў В. Бажко, У. Праабражэнскага.
Архітэктура
Размешчаны на рэльефе з перападам вышынь, што адбілася на аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі будынка.
Асноўны корпус прамавугольны ў плане, з боку галоўнага фасада трохпавярховы, з боку дваровага — пяціпавярховы. Да яго прыбудавана двухпавярховае крыло, на слупах-апорах паміж якімі зроблены праезд па ўзроўні 2—4-га паверхаў галоўнага корпуса. Выразнасць пластыкі галоўнага фасада дасягнута кантрастным проціпастаўленнем 2 першых зашклёных паверхаў і глухой сцяны трэцяга, апрацаванага рэльефнымі бетоннымі пліткамі. Галоўны ўваход у цэнтры фасада асноўнага корпуса акцэптаваны рызалітам, у якім размешчаны вестыбюль (1-ы паверх), лекцыйная зала (2-і паверх) і кіналекторый (3-і паверх). У прыбудаваным крыле 2 залы: малая выставачная і канферэнц-зала. У галоўным корпусе 2 першыя паверхі заняты адміністрацыйнымі і службовымі пакоямі, на 3—5-м паверхах знаходзіцца вялікая выставачная зала, якая мае верхняе асвятленне.
NGC 1731
NGC 1731 (іншае абазначэнне — ESO 85-SC12) — рассеянае скопішча з эмісійнай туманнасцю ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Танталава пячора
Танта́лава пячо́ра, Танталь (Tantalhöhle) — карставая пячора ў Зальцбургскіх Альпах, у масіве Хохкёніг, у Аўстрыі. Адкрыта ў 1947 годзе.
Даўжыня 30,6 кіламетраў. Глыбіня да 440 метраў. Утворана ў вапняках трыясу. Турызм.
Грузінская каліграфія
Грузінская каліграфія (груз. ქართული კალიგრაფია картулі каліграпіа) — адзін з відаў выяўленчага мастацтва мастацкага напісання на грузінскай мове ва ўсіх гістарычных формах грузінскага пiсьма. Грузія мае шматвяковую традыцыю каліграфіі.
Гісторыя
Грузія мае шматвяковую гісторыю каліграфічных школ. Вялікую ролю ў гэтым іграла Грузінская праваслаўная царква, дзе манахі стваралі манускрыпты і кнігі з апісаннем гістарычных падзей. Адным з буйнешых цэнтраў каліграфіі было княства Тао-Кладжэці.
Таксама каліграфічныя працы ствараліся грузінскімі майстрамі за межамі Грузіі:
Кожна год 14 красавіка ў Грузіі святкуецца «Дзень грузінскай мовы». У гэты дзень абвяшчаюць вынікі нацыянальных конкурсаў каліграфіі ў Грузінскім нацыянальным цэнтры рукапісаў.
Вядомыя каліграфы Грузіі
10-е стагоддзе: 11-е стагоддзе: 12-е стагоддзе: 16 і 17-е стагоддзі: 18 стагоддзе: 19 стагоддзе і да нашага часу:
IC 4380
IC 4380 — галактыка тыпу Scd ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 1402
NGC 1402 (іншыя абазначэнні — ESO 548-61, MCG -3-10-23, IRAS03372-1841, PGC 13467) — лінзападобная галактыка (SB0) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Сняжкі
Сняжкі́ (, Снежки) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Смілавіцкага сельсавета.
Аляксей Андрэевіч Кораткаў
Біяграфія
Нарадзіўся 12 (25) лютага 1910 года ў горадзе Аса Пермскай губерні. Скончыў школу ў Пермі і Ленінградскі хіміка-тэхналагічны інстытут па спецыяльнасці «Сінтэз каўчуку» (1931, да гэтага ў 1927—1930 гады вучыўся на хімічным факультэце ЛДУ). У 1931—1945 гадах працаваў на заводах сінтэтычнага каучуку. Член ВКП (б) з 1942 г.
З 1945 г. навуковы супрацоўнік ВНДІ сінтэтычнага каўчуку (ВНИИСК) імя С. В. Лебедзева. З 1953 года адначасова загадчык лабараторыі ў Інстытуце высокамалекулярных злучэнняў Акадэміі навук СССР (Ленінград). У 1950 годзе ўпершыню ў свеце атрымаў стерэарэгулярны ізапрэнавы каўчук скі-1, па структуры і ўласцівасцям аналагічны натуральнаму.
Аўтар прац па каталітычнай полімерызацыі, атрыманню каўчук рэгулярнай будовы. Член-карэспандэнт АН СССР з 20 чэрвеня 1958 года ў Аддзяленню хімічных навук (хімія высокамалекулярных злучэнняў). Памёр 2 лютага 1967 года. Пахаваны на Серафімаўскіх могілках (участак № 27).
IC 4382
IC 4382 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Barbican Centre (Ёрк)
Barbican Centre — крыты забаўляльны цэнтр у горадзе Ёрк, Англія. На арэне праводзяцца розныя музычныя мерапрыемствы, сямейныя шоў, грамадскія мерапрыемствы, а таксама канферэнцыі на працягу ўсяго года. На арэне 1500 сядзячых месцаў і 1900 стаячых. Barbican Centre таксама з’яўляецца месцам правядзення аднаго з самых прэстыжных снукерных турніраў, чэмпіянату Вялікабрытаніі, які праходзіў на гэтай арэне з 2001 па 2006 гады і з 2011 года па сённяшні дзень штогод. Цэнтр размешчаны на паўднёвым ускрайку цэнтра Ёрка, насупраць гарадскіх сцен.
Спасылкі
Афіцыйны сайт
NGC 1403
NGC 1403 (іншыя абазначэнні — ESO 482-25, MCG -4-9-41, NPM1G -22.0085, PGC 13445) — лінзападобная галактыка (SB0) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Брушная поласць
Брушная поласць (cavitas abdominis) — прастора, размешчаная ў тулаве ніжэй дыяфрагмы і цалкам запоўненая брушным органамі. Падзяляецца на ўласна брушную поласць і поласць таза (cavitas pelvis). Поласць выслана серознай абалонкай — брушынай, якая адлучае поласць брушыны (брушную поласць у вузкім сэнсе) ад забрушынавай прасторы.
Брацкая магіла (Павулле)
Апісанне
На брацкай магіле пахаваны 60 воінаў і партызан.
Харбар-Брыдж (Сідней)
Харбар-Брыдж (Harbour Bridge) — самы вялікі мост Сіднея, адзін з самых вялікіх стальных арачных мастоў у свеце. Ён з’яўляецца адной з галоўных славутасцяў Сіднея. З-за сваёй характэрнай формы мост атрымаў у сіднейцаў жартоўную назву «Вешалка». Мост быў адкрыты 19 сакавіка 1932 года.
Агульная даўжыня ўсяго моста — 1149 метраў. Шырыня — 49 метраў. Поўная вага моста — 52 800 тон.
Па мосце ажыццяўляюцца аўтамабільныя, пешаходныя і чыгуначныя зносіны. Харбар-Брыдж злучае дзелавую, цэнтральную частку горада з Паўночным берагам і перасякае заліў Порт-Джэксан.
Капліца Святой Ганны (Астрашыцкі Гарадок)
Капліца Святой Ганны — праваслаўны храм у в. Астрашыцкі Гарадок (Мінскі раён). Размешчана на могілках побач са Спаса-Праабражэнскай царквой. Вырашана ў традыцыях народнага дойлідства. Пабудавана ў XIX ст. з дрэва.
Архітэктура
Квадратны зруб пераходзіць у апсіду трохсценак, над якім двухсхільны дах мае вальмавую форму. Вынас даху на галоўным фасадзе падтрыманы двума слупамі і завершаны чацверыковай званіцай. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі і дзвярнымі праёмамі.
DoReDos
DoReDos — малдаўскае трыа з Рыбніцы. Гурт складаецца з Марыны Джундыет, Яўгена Андрыянава і Сяргея Мыцы. Яны прадставілі Малдову на конкурсе песні Еўрабачанне 2018 з песняй «My Lucky Day», дзе ў фінале занялі 10-ае месца. Раней яны прабавалі прадставіць Малдову ў 2015 і 2016 годзе, але не здолелі выйграць у фінале нацыянальнага адбору. У 2017 годзе яны сталі перамодцамі ад сваёй краіны на конкурсе Новая хваля. Прадзюсарам гурта з’яўляецца Валерый Джундыет.
Гісторыя
Гурт «DoReDos» быў заснаваны ў 2011 годзе ў горадзе Рыбніца (Прыднястроўе ). У 2017 годзе яны сталі перамодцамі ад Малдовы на конкурсе Новая хваля, пасля чаго ўсе тры ўдзельнікі гурта атрымалі званні заслужаных артыстаў Малдовы. У сакавіку 2018 года сталі выступаць пад музычным лэйблам Bis Music. Актыўны ўдзел у падрыхтоўцы да Еўрабачання-2018 і гастрольном туры гурта прыняў Філіп Кіркораў, які таксама з’яўляецца кампазітарам песні «My Lucky Day». У фінале конкурсу калектыў атрымаў 209 балаў і 10 месца.
NGC 1732
NGC 1732 (іншае абазначэнне — ESO 56-SC17) — рассеянае скопішча ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сюнік (аэрапорт)
Аэрапорт Сюнік (Սյունիքի Oդանավակայան)  — знаходзіцца за 4 км на ўсход ад Капана, шостага па велічыні горада Арменіі і найбуйнейшага горада правінцыі Сюнік. 5 снежня 2020 года Камітэт грамадзянскай авіяцыі Арменіі абвясціў, што рэканструкцыя аэрапорта завершана, і паміж Капанам і Ерэванам плануецца пачаць рэйсы ў бліжэйшы час.
Аэрапорт Сюнік дазволіць пералятаць паміж Капанам і Ерэванам усяго за 40 хвілін у адрозненне ад пяцігадзіннай язды. Ён таксама будзе абслугоўваць іншыя абшчыны поўдня Арменіі.
Гісторыя
Першапачаткова аэрапорт быў узлётна-пасадачнай паласой у 1940-х гадах, дзе перыядычна выконваліся рэйсы савецкіх самалётаў АН-2. Аднак афіцыйна ён быў адкрыты толькі ў 1972 годзе, калі пачаліся планавыя авіязносіны. У ліпені 1971 года было прынята рашэнне аб тым, што горад Капан мае патрэбу ў авіязлучэнні са сталіцай Ерэванам. Аднак з-за складанага тапаграфічнага месцазнаходжання Капана гэтае месца было прызнана занадта небяспечным, і ўвесь план быў адменены. Па выніках перамоваў з савецкімі ўладамі і камуністычнай партыяй была дасягнута дамоўленасць аб адпраўцы самалёта Іл-14 для выпрабаванняў аэрадрома. У наступныя месяцы былі зроблены невялікія мадыфікацыі ўзлётна-пасадачнай паласы і ўстаноўка радыёапаратуры, што дазволіла эксплуатаваць аэрадром з больш высокімі стандартамі бяспекі.
Да сярэдзіны 1972 года паміж Ерэванам і Капанам пачаліся рэгулярныя рэйсы. Усе рэйсы выконваліся на самалётах Як-40. Аперацыі ў аэрапорце Капан былі даволі складанымі, паколькі апублікаваны падыход прызначаўся для таго, каб самалёты ляцелі ў суседнюю даліну ракі Вогдзі, спускаліся пад аблокі і выконвалі левы паварот, каб выстраіцца на ўзлётна-пасадачнай паласе. Аднак гэта не перашкодзіла аперацыям, і аэрапорт Капан нават часам прымаў 10-12 рэйсаў штодня.
Пасля распаду Савецкага Саюза ў пачатку 1990-х і вайны ў Нагорным Карабаху аэрапорт Капан прыйшоў у заняпад.
Пасля карабахскай вайны 2020 года аэрапорт заставаўся на армянскім баку, але блізка да мяжы, якая падзяляла армянскія і азербайджанскія войскі.
Уласнасць
У верасні 2017 года была прадастаўлена 25-гадовая канцэсія кампаніі «Аэрапорт Сюнік», заснаванай дзяржаўным Сюнікскім фондам рэгіянальнага развіцця. У маі 2018 года 50 % яе акцый было перададзена дабрачынным фондам Зангезурскага медна-малібдэнавага камбіната.
Рэканструкцыя
У 2013 годзе пачаліся перамовы паміж губернатарам Сюніка і бізнесменамі з Арменіі і з замежжа аб адчыненні аэрапорта. З-за звальнення тагачаснага губернатара перамовы заціхлі, і толькі былі адноўлены ў 2016 годзе і завершаны ў 2017 годзе.
Прыблізна 2 км узлётна-пасадачнай паласы было пашырана да 40 м і пабудаваны новы пасажырскі тэрмінал.
Па стане на май 2019 года ў праект ужо было ўкладзена больш за 800 мільёнаў драм, агульны бюджэт якога складаў каля 2,3 мільярда драм (5 мільёнаў долараў). Па стане на красавік 2020 года ў праект ужо было ўкладзена каля 2 мільярда драм, а агульны бюджэт павялічыўся прыблізна да 2,8 мільярда драм (5,8 мільёна долараў).
Ібрагім Траорэ
Ібрагім Траорэ (Ibrahim Traoré; нар. 1988 ) — капітан УС Буркіна-Фасо, камандзір спецпадраздзялення «Кобра». Падчас вераснёўскага перавароту 2022 года захапіў уладу ў краіне і стаў часовым кіраўніком дзяржавы.
Біяграфія
Вучыўся ва Універсітэце Уагадугу, дзе быў членам Асацыяцыі студэнтаў-мусульман. У 2010 годзе паступіў на службу ў армію. У 2019 годзе ўвайшоў у склад новага армейскага спецпадраздзялення — контртэрарыстычнага атрада «Кобра». У 2020 годзе павышаны да капітанскага звання.
У студзені 2022 года Траорэ быў адным з удзельнікаў узброенага перавароту, падчас якога ў Буркіна-Фасо ўстаноўлена ваенная хунта «Патрыятычны рух за ахову і аднаўленне». Пасля змены ўлады служыў начальнікам падраздзялення «Кобра» ў горадзе Кая і ўдзельнічаў у барацьбе супраць джыхадзістаў.
У гэты час Траорэ (як і многія іншыя прыхільнікі студзеньскага перавароту) апынуўся незадаволеным дзеяннямі Поля-Анры Сандаага Дамібы, лідара новага ўрада, адносна яго няздольнасці стрымаць паўстанцкі рух ісламскіх радыкалаў. Акрамя таго, улады затрымалі заробак байцам «Кобры». 30 верасня вайскоўцы зрынулі Дамібу. Кіраўніком краіны стаў Траорэ.
Джон Сёрціс
Джон Сёрціс (John Surtees,, Тэтсфілд, Сурэй, Велікабрытанія — , , Вялікабрытанія) — брытанскі аўтагоншчык і матагоншчык. Адзіны ў свеце гоншчык, які стаў чэмпіёнам свету ў Формуле-1 (1964 год, Ferrari) і матагонках (1956, 1958, 1959, 1960). Бацька Генры Сёрціса (1991—2009), які загінуў улетку 2009 года ў гонцы Формулы-2. Дэбютаваў у Формуле-1 у 1960 годзе, прыняўшы ўдзел у Гран-пры Манака ў складзе каманды Лотуса. Праз усяго чатыры месяцы ён упершыню заняў другое месца на Гран-Пры Вялікабрытаніі. На наступным Гран-пры, які праходзіў у Партугаліі, заваяваў свой першы поўл, але быў вымушаны сысці з гонкі з-за праблем з радыятарам.
Хэбэй
Хэбэй — правінцыя на ўсходзе Кітая. Адміністрацыйны цэнтр і буйнейшы горад - Шыцзячжуан. Насельніцтва - 71.854.202 чалавек (6-е месца сярод правінцый; дадзеныя 2010 г.).
Геаграфія
Плошча правінцыі складае — 187 240 км² (13-е месца).
IC 4384
IC 4384 — галактыка тыпу S0-a (спіральная галактыка) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Адрон
Экзатычныя адроны падзяляюцца на:
Тэрмін «адрон» прапанаваны савецкім фізікам Л. Б. Окунем у 1962 годзе.
Андрэ Гоміш
Андрэ Філіпі Таварыш Гоміш (André Filipe Tavares Gomes; нар., Грыжо, Партугалія) — партугальскі футбаліст, паўабаронца англійскага клуба «Эвертан» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Партугаліі.
Сезон 2018 ФК Гарадзея
У 2018 годзе футбольны клуб «Гарадзея» прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах:
Ігракі
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
1 Футбаліст пакінуў «Гарадзею» (яго нумар можа быць перададзены іншаму іграку)
Пакінулі клуб
1 Раней — у «Граніце» ў арэндзе 2 Раней — у «Смаргоні» ў арэндзе 3 З арэнды 4 У арэнду, раней — у «Смалявічах-СТІ» ў арэндзе
Прыйшлі ў клуб
1 З арэнды
Пакінулі клуб
1 З арэнды
Руслан Аляксеевіч Стэфанчук
Руслан Аляксеевіч Стэфанчук (Руслан Олексійович Стефанчук) (нар. 29 кастрычніка 1975 года, Цярнопаль, Украінская ССР, СССР) — украінскі правазнавец, дзяржаўны дзеяч,, прафесар. Старшыня Вярхоўнай Рады Украіны з 8 кастрычніка 2021 года. Дзейны член (акадэмік) Нацыянальнай акадэміі прававых навук Украіны, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Украіны. Займаўся таксама адвакацкай дзейнасцю.
Брушына
Брушына (peritoneum) — тонкая напаўпразрыстая серозная абалонка, якая пакрывае ўнутраныя сценкі брушной поласці і паверхню ўнутраных органаў. Брушына мае гладкую бліскучую паверхню, утвораную двума лісткамі — вісцаральным (пакрывае органы) і парыетальным (прысценкавым), пераходзячымі адзін у аднаго з фарміраваннем замкнёнага мяшка — поласці брушыны (cavitas peritonei).
Поласць брушыны ўяўляе сабой сістэму запоўненых серозным змесцівам шчылінападобных прастораў, утвораных як паміж асобнымі ўчасткамі вісцаральнага лістка, так і паміж вісцаральным і парыетальным лістком. Лісткі брушыны ўтвараюць вылучаныя ўнутр зморшчыны, якія фармуюць брыжэйкі полых органаў, вялікі і малы сальнік.
Адрозніваюць органы, пакрытыя брушынай з усіх старон (інтраперытанеяльна), з трох старон (мезаперытанеяльна) і з адной стараны (экстраперытанеяльна). Пры гэтых сасуды і нервы, якія накіраваны да органаў брушной поласці з забрушынавай прасторы, не прабадаюць брушыну, а залягаюць у шчылінападобных прасторах між лісткамі брыжэйкі — дуплікатуры брушыны, якая злучае вісцэральную брушыну органа з парыетальнай.
Casuarinaceae
Casuarinaceae — сямейства атраду, якое ўключае больш за 60 дзіўных на выгляд дрэў (вышынёй больш за 30 м) і кустоў (ад 30—50 см да 3-4 м) з тонкімі, звычайна ніцымі, зялёнымі парасткамі, на першы погляд бязлісцевымі.
Корабаў
Корабаў — прозвішча.
Casuarinaceae
Арэал
Распаўсюджаныя ў субтропіках паўднёвага паўшар’я і ў тропіках. Большасць відаў расце ў Аўстраліі, Тасманіі і Новай Каледоніі. Яны часта растуць у эўкаліптавых лясах, часам утвараючы чыстыя насаджэнні ўздоўж узбярэжжа. , як і паркавае дрэва, вырошчваецца таксама ў раёнах з субтрапічным і нават умераным кліматам, напрыклад, у ЗША, у Міжземнамор’і, на Чарнаморскім узбярэжжы Каўказа. Некаторыя віды выкарыстоўваюцца ў Афрыцы, Азіі і Амерыцы на плантацыях уздоўж рэк і каналаў, для аховы палёў і для залясення пустыняў.
Прадстаўнікі сямейства — вечназялёныя дрэвы і кусты. Лісце рэдукаванае (лускаватае, колцападобнае, большай часткай зрослае ў зубчастую «похву»). Міжвузеллі сучлененыя. Кветкі ў коласападобных суквеццях, дробныя, несамастойныя, без калякветніка, аднаполыя. Аднадомныя або радзей двухдомныя ветраапыляльныя расліны. Завязь двухгнездавая: адно гняздо з 2 анатропнымі зачаткамі насення, з якіх развіваецца толькі адзін; другое гняздо стэрыльнае. Археспорый мнагаклетачны. Характэрная множнасць мегаспор, якая надзвычай рэдка сустракаецца ў пакрытанасенных, а таксама халазагамія. Плады ў выглядзе невялікіх шышак. Плод арэхападобны, з крылападобнымі вырастамі.
NGC 1733
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
IC 4385
IC 4385 — галактыка тыпу *Grp (вялікая група зорак) ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
I (літара)
I, i — дзявятая літара лацінскага алфавіта.
Вайна ў Харватыі
Вайна́ ў Харва́тыі (Rat u Hrvatskoj / Рат у Хрватској, Domovinski rat — Айчынная вайна; сакавік 1991 — лістапад 1995) — ваенны канфлікт на тэрыторыі былой Сацыялістычнай Рэспублікі Харватыя, выкліканы выхадам Харватыі са складу Югаславіі.
Першапачаткова вайна вялася паміж сіламі Югаслаўскай народнай арміі, харвацкімі сербамі і харвацкай паліцыяй. Кіраўніцтва Югаславіі сіламі федэральнай арміі паспрабавала захаваць Харватыю ў складзе краіны. Пасля распаду краіны і спынення існавання ЮНА на тэрыторыі Харватыі было створана самаабвешчаная дзяржава сербаў — Рэспубліка Сербская Краіна. Затым пачалася барацьба паміж харвацкай арміяй і арміяй краінскіх сербаў. У 1992 годзе было падпісана пагадненне аб спыненні агню, і адбылося прызнанне Харватыі як суверэннай дзяржавы. У Харватыю былі ўведзеныя міратворчыя войскі ААН, у выніку чаго канфлікт прыняў вялацякучы, ачаговы характар. У 1995 годзе войска Харватыі правяло дзве буйныя наступальныя аперацыі, у выніку якіх значная частка тэрыторыі РСК перайшла пад харвацкі кантроль. Вайна скончылася падпісаннем Эрдуцкага і Дэйтанскага пагадненняў, паводле якіх Усходняя Славонія была ўключана ў склад Харватыі ў 1998 годзе. Канфлікт суправаджаўся ўзаемнымі этнічнымі чысткамі сербскага і харвацкага насельніцтва.
У выніку вайны Харватыя дамаглася незалежнасці і захавання сваёй тэрытарыяльнай цэласнасці. У ходзе баявых дзеянняў многія гарады і вёскі моцна пацярпелі і былі разбураны. Шкода народнай гаспадарцы Харватыі ацэньваецца ў 37 млрд $. Агульная колькасць загінулых падчас вайны перавышае 20 000 чалавек. Вялікая колькасць харвацкіх бежанцаў была выгнана з тэрыторый, якія кантраляваліся сербамі ў 1991—1992 гадах. У той жа час, згодна з паведамленнямі Камісарыята па справах бежанцаў ААН, да 1993 толькі з тэрыторый пад кантролем Заграба была выгнана 251 000 сербаў. Іншы буйны паток сербскіх бежанцаў (каля 230 000 чалавек) быў зафіксаваны ў 1995 годзе пасля правядзення аперацыі «Бура». 115 000 сербскіх бежанцаў пасля вайны вярнулася ў Харватыю.
У Харватыі для абазначэння канфлікту выкарыстоўваецца тэрмін «Айчынная вайна» (Domovinski rat), радзей выкарыстоўваецца тэрмін «Сербская агрэсія» (Velikosrpska agresija). У Сербіі часцей за ўсё гэты канфлікт называюць «Вайна ў Харватыі» (Рат у Хрватскоj) або «Вайна ў Краіне» Рат у Крајини) . У рускай гістарыяграфіі гэты канфлікт звычайна аб’ядноўваюць з Баснійскай вайной і выкарыстоўваюць тэрмін югаслаўскі крызіс.
Гісторыя
Сербы на гістарычных харвацкіх землях кампактна пражывалі з пачатку XIV стагоддзя. Рэзкае павелічэнне колькасці сербаў на гэтых тэрыторыях было выклікана пасяленнем тут сербскіх бежанцаў з тэрыторый, занятых Асманскай імперыяй, і ўтварэннем аўстрыйскімі Габсбургамі Ваеннай мяжы. З 1918 года Харватыя ўваходзіла ў склад Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў (з 1929 года — Каралеўства Югаславія).
У перыяд Другой сусветнай вайны існавала Незалежная дзяржава Харватыя, якая супрацоўнічала з гітлераўскай Германіяй і ажыццяўляла генацыд сербаў. Аднак створаныя ў маі 1941 атрады сербскіх нацыяналістаў-чэтнікаў у шэрагу выпадкаў выступалі на баку Трэцяга рэйха і займаліся этнічнымі чысткамі баснійскіх мусульман і харватаў.
Падчас Другой сусветнай вайны па ініцыятыве Ціта ў лістападзе 1943 года адбылася другая сесія АВНВЮ, на якой было прынята рашэнне аб тым, што югаслаўская дзяржава будзе арганізавана на федэратыўнай аснове, на прынцыпах раўнапраўя і самавызначэння народаў, і ў 1945 годзе была абвешчаная Федэратыўная Народная Рэспубліка Югаславія (ФНРЮ), якая складалася з шасці рэспублік. Прынцыпы вызначэння меж паміж імі не былі выразнымі — у адных выпадках ужывалі гістарычны падыход, у іншых — этнічны. Найбольш складана праходзіла размежаванне паміж Харвацкай СР і СР Сербіяй, дзе мяжу вызначала камісія камуністаў з пяці чалавек на чале з Мілаванам Джыласам. Па выніках работы камісія ўстанавіла размежаванне, прычым Харватыі дасталіся некалькі сёл з большасцю сербскага насельніцтва, а Ваяводзіне — харвацкага. Згодна з Канстытуцыяй Харвацкай СР 1947, Харватыя з’яўлялася рэспублікай харвацкага і сербскага народаў.
Рост нацыяналізму ў Югаславіі
У 1981 абвастрыліся супярэчнасці паміж косаўскімі албанцамі і сербамі ў Косаве. Таксама кіраўніцтва саюзных рэспублік Славеніі і Харватыі імкнулася да дэцэнтралізацыі і дэмакратычных пераўтварэнняў. У сваю чаргу, улады ў Бялградзе імкнуліся падавіць сепаратысцкія рухі ў краіне. У пачатку 1990-х гадоў сербскае кіраўніцтва на чале са Слабаданам Мілошавічам фактычна скасавала аўтаномію Косава.
Адначасова з патрабаваннямі дэцэнтралізацыі і атрымання больш шырокай аўтаноміі ў Славеніі і Харватыі адбываўся рост нацыяналізму. Пасля прыходу да ўлады ў Сербіі Мілошавіча югаслаўскае кіраўніцтва заявіла пра неабходнасць цэнтралізаванага кіравання з Бялграда. Супярэчнасці паміж саюзнымі рэспублікамі і федэральным цэнтрам нарасталі. Акрамя росту нацыяналізму ў Славеніі і Харватыі, сербскі нацыяналізм таксама станавіўся пагрозай адзінству югаслаўскай дзяржавы. У 1989 годзе адзін з лідараў сербскіх нацыяналістаў Воіслаў Шэшаль наведаў ЗША, дзе адзін з лідараў сербскіх чэтнікаў Мамчыла Джуіч прысвоіў яму званне «ваявода».
У сакавіку 1989 года крызіс у Югаславіі паглыбіўся. Сербскае кіраўніцтва дэ-факта ліквідавала аўтаноміі Ваяводзіны і Косава, а таксама, атрымаўшы падтрымку ад Чарнагорыі, змагло істотна ўплываць на прыняцце рашэнняў на федэральным узроўні. Гэта выклікала пратэсты з боку кіраўнікоў Славеніі, Харватыі, Босніі і Герцагавіны. Пасля чаго сталі ўзнікаць заклікі да рэфармавання югаслаўскай федэрацыі з боку кіраўнікоў саюзных рэспублік.
Такім чынам, паступовы рост нацыяналізму ў Югаславіі на працягу 1980-х гадоў прывёў да агульнаюгаслаўскага крызісу і падзення камуністычнай сістэмы.
Крызіс у Югаславіі
Рост нацыяналізму ў югаслаўскім грамадстве распаўсюдзіўся і на Саюз камуністаў Югаславіі, многія яго члены выйшлі з партыі і сталі ідэолагамі стварэння правых палітычных партый. У 1989 годзе ў Югаславіі было дазволена стварэнне палітычных партый. Адной з першых была створана правая харвацкая партыя Харвацкая дэмакратычная садружнасць (Hrvatska demokratska zajednica). Лідар партыі Франьё Туджман здзейсніў некалькі міжнародных візітаў з мэтай заручыцца падтрымкай шматлікай харвацкай дыяспары за мяжой.
На XIV з’ездзе Саюза камуністаў Югаславіі 20 студзеня 1990 дэлегаты не змаглі дамовіцца па асноўных пытаннях. Дэлегаты з Славеніі і Харватыі запатрабавалі стварэння канфедэрацыі, сербскія ж прадстаўнікі выступалі супраць гэтага. У выніку славенскія і харвацкія члены партыі пакінулі з’езд, гэта прывяло да распаду партыі.
Першыя шматпартыйныя выбары ў Югаславіі прайшлі ў канцы красавіка — пачатку мая. ХДС апублікавала праграму, накіраваную на ажыццяўленне суверэнітэту Харватыі шляхам аддзялення ад Югаславіі. У перадвыбарнай праграме партыя сцвярджала, што толькі яе палітыка зможа абараніць Харватыю ад імкнення сербскага кіраўніцтва на чале з Мілошавічам стварыць Вялікую Сербію. Па выніках выбараў ХДС атрымала падтрымку выбаршчыкаў, і партыя змагла прыступіць да фарміравання новага ўрада Харватыі. У Харватыі быў хутка ўсталяваны аўтарытарны нацыяналістычны рэжым Франья Туджмана. Палітычныя партыі і арганізацыі Харватыі заявілі аб дзяржаўна-палітычным укладзе рэспублікі на этнанацыяльнай аснове і абвясцілі курс на яе суверэнітэт. Ідэолагі харвацкага нацыяналізму, якіх шырока публікавалі харвацкія СМІ, імкнуліся абгрунтаваць гістарычныя правы харватаў на нацыянальна-этнічную самабытнасць і ўласную дзяржаўнасць. Ідэалогія «Братэрства і адзінства» паўднёваславянскіх народаў была заменена на канцэпцыю этнанацыянальнага адраджэння і стварэння самастойнай дзяржавы.
Напружанасць у міжнацыянальных адносінах у Харватыі асабліва ўзрасла пасля беспарадкаў і масавай бойкі балельшчыкаў на футбольным матчы паміж заграбскім «Дынама» і бялградскай «Црвенай Звездай» 13 мая 1990 года.
Дыскрымінацыя сербаў у Харватыі
30 мая новы парламент Харватыі правёў сваё першае пасяджэнне. Прэзідэнт Туджман заявіў аб пачатку мноства палітычных, эканамічных і сацыяльных рэформ. Таксама была прынята новая Канстытуцыя Харватыі, у якой статус сербаў быў зменены з «устаноўчай нацыі» на «нацыянальную меншасць». У новай Канстытуцыі гаварылася, што «Харватыя з’яўляецца дзяржавай харватаў і нацыянальных меншасцей, якія пражываюць у Харватыі». У афіцыйнай перапісцы і ў сродках масавай інфармацыі было забаронена кірылічнае пісьмо, таксама была выдадзена забарона харвацкім сербам мець уласныя радыё і ТБ. Са школьных праграм былі канфіскаваныя тэксты па сербскай гісторыі, выданні сербскіх пісьменнікаў і паэтаў. Сербаў у дзяржаўных установах прымушалі падпісваць «лісты лаяльнасці» новаму харвацкаму ўраду. Тых, хто адмаўляўся рабіць гэта, неадкладна звальнялі. Асабліва прыкметна гэта было ў сістэме МУС. Аказваўся ціск на прадстаўнікоў сербскай інтэлігенцыі.
Супраць прыняцця новай канстытуцыі адразу ж выступілі сербскія палітыкі. На думку сербаў, новая канстытуцыя не гарантавала бяспеку і ўшчамляла правы сербскага насельніцтва Харватыі. Да 1991 года сербы складалі 12 % насельніцтва Харватыі, аднак каля 17 % афіцыйных службовых асоб былі сербамі. Асабліва вялікая колькасць служачых сербаў была ў паліцыі. Пасля прыходу ХДС да ўлады пачалося выцясненне сербаў з органаў дзяржаўнага кіравання. Сербскія служачыя актыўна замяняліся харватамі. Рабілася гэта па этнічнай прыкмеце і без уліку палітычных поглядаў тых, каго звальнялі. Напрыклад, 17 кастрычніка 1990 г. кіраўнік харвацкага ўрада Іосіп Маноліч звольніў усіх сербаў, якія працавалі ва ўрадзе і яго апараце. Тады ж пачаліся шматлікія напады харвацкіх экстрэмістаў на Сербскую праваслаўную царкву. Былі адзначаны выпадкі збіцця святароў, правакацый ля цэркваў падчас набажэнстваў, мініравання храмаў і апаганьвання магіл.
Грамадзянскія пратэсты
Першапачаткова сербы, якія пражывалі на тэрыторыі Харватыі, не імкнуліся да незалежнасці. Аднак пасля першых шматпартыйных выбараў у Харватыі і прыняцця новай канстытуцыі 25 ліпеня 1990 г. на поўнач ад Кніна была створана «Сербская Асамблея» як прадстаўнічы орган сербскага народа ў Харватыі. У той жа дзень была прынята Дэкларацыя аб суверэнітэце сербаў у Харватыі. 21 снежня ў Кніне была абвешчана Сербская аўтаномная вобласць Краіна (САВК). Згодна з прынятым Статутам, «Сербская аўтаномная вобласць Краіна з’яўляецца відам тэрытарыяльнай аўтаноміі ў складзе Рэспублікі Харватыі … у рамках Федэратыўнай Югаславіі». Пасля прыходу да ўлады Туджмана многія харваты былі звольнены з органаў дзяржаўнай і мясцовай улады ў тых раёнах, якія кантраляваліся САВ Краіна. Паступова ў рэгіёнах, дзе большасць насельніцтва складалі сербы, уладу ў рукі ўзяло кіраўніцтва САВ Краіны.