cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шэшонк I
Уварванне ў Палесціну
Гэты, які згадваецца Бібліяй і яўрэйскім гісторыкам, паход Шэшонка знаходзіць сабе пацвярджэнне ў каласальнай выяве на знешнім боку паўднёвай сцяны Карнакскага храма. Амон уручае Шэшонку меч і звязак з пяці радоў імёнаў заваяваных апошнім у Азіі мясцовасцей. У прамове цару-пераможцу ад імя бога Амона гаворыцца наступнае: ''«Маё сэрца цешыцца, бо я бачыў твае перамогі мілы сын мой, Шэшонк-меры-Амон. Я загадаў народам поўдня прыйсці да цябе з выразам пакоры і паўночным народам скарыцца велічы твайго імя»''. Уверсе тое ж робіць багіня Фіваў; сам Шэшонк паражае ўкленчаных азіятаў. Кожнае з імёнаў заключана ў авал, змешчаны пад бюст палоннага семітычнага тыпу. Такіх авалаў было больш за 150; з іх захавалася ў цэласці каля паловы, але атоесніць з вядомымі нам з геаграфіі Палесціны можна не больш за 20. Перш за ўсё кідаецца ў вочы, што Шэшонк, у пагоні за даўжынёй спіса, уключыў у яго ўсе малаважныя мясцовасці і ўрочышчы, якія нідзе больш не сустракаюцца; з гэтай жа мэтай ён з падвойных назваў (напрыклад, Хакель-Абрам — «Поле Аўраама») рабіў дзве розныя назвы і г.д. Спіс пачынаўся з поўначы і заканчваўся філістымскімі гарадамі Экронам і Рафіяй. Назва Іерусаліма не захавалася, але, відаць, захаваліся назвы Іардана, Лівана і дзіўнае Іўдхамелек — магчыма, «рука цара» (?).
З таго, што паддаецца чытанню, можна зрабіць выснову, што ён разарыў і разрабаваў гарады Іўдзеі Іразу,, Аялон, Гаваон, Сакох, Бет-Анот, і Арад. Не пашкадаваў ён і ўладанняў былога свайго саюзніка Ераваама, калі зайшоў за Кісонскую даліну. Рабаванню падвяргаліся Рэхеб, Хафараім, Мегіда, Таанах,, Бейт-Шэан, Рабат-Амон, Адама ў Іарданскай даліне. Шэшонк нават прасунуўся ў Заіарданне, дзе захапіў горад Маханаім. Чаму Шэшонк не пашкадаваў Ераваама, невядома. Магчыма, той не выканаў сваіх абавязацельстваў, стаў паводзіць сябе самастойна і не плаціў даніну. Археолагі сёння знайшлі сляды пажараў і разбурэнняў іўдзейскіх гарадоў, якія адносяцца да часоў Раваама і Шэшонка, што ўсебакова гістарычна пацвярджае біблейскае паведамленне пра паход фараона Шэшонка ў Іўдзею. Пастамент статуі Шэшонка быў знойдзены ў Бібле, што пацвярджае гандлёвыя сувязі Егіпта часоў Шэшонка з гэтым горадам. Каля Мегіда выяўлена частка манументальнай стэлы з картушам Шэшонка, якая, відаць, была там пастаўлена ў адзначэнне яго перамогі.
На адным з двароў Карнака ляжыць таксама некалькі велізарных каменных пліт — кавалкаў вялікага надпісу Шэшонка I у гонар Амона, якія часткова напісаны на адваротным баку аналаў Тутмаса III. Нажаль, з гэтых урыўкаў не ўдалося скласці складнага тэксту. Можна толькі ўлавіць агульны змест. Гэта — малітва ў цёплым, набожным тоне гэтага позняга часу і ўказанні на заслугі прад Амонам. Заклікі да бога маюць вялікую цікавасць для тых, хто вывучае егіпецкую рэлігію; часам яны нагадваюць псалмы. Цар між іншым згадвае пра свае дары з палесцінскай здабычы і пра творы Нубіі. Магчыма, што Шэшонк здзейсніў таксама паход на поўдзень.
Будаўнічая дзейнасць
У 1907 годзе ў Гераклеопалі быў знойдзены вялікі каменны ахвярнік часоў Шэшонка I з доўгім надпісам, які апавядае пра аднаўленне штодзённых ахвярапрынашэнняў у мясцовым храме. Продкі дынастыі былі тут валадарамі і жрацамі, і тым не менш паўсюдны заняпад не абмінуў і гэты горад, і калі Шэшонк узыйшоў на прастол, «яго вялікасць адшукваў спосабы зрабіць карыснае свайму бацьку Херышэфу Гераклеопальскаму». Яго сын Німлат, які быў кіраўніком і военачальнікам у гэтым важным для дынастыі горадзе, даклаў яму: «Храм Херышэфа мае патрэбу ў быках для штодзённых ахвярапрынашэнняў; я знайшоў, што яны прыйшлі ў заняпад, тым часам як да мяне існавалі з часоў продкаў — трэба было б іх аднавіць». Фараон выдаў указ, які абкладаў насельніцтва вобласці Гераклеопаля асобым падаткам на карысць храма. Усе абавязваліся пастаўляць у год вядомую частку 365 быкоў, пачынаючы з самога кіраўніка, якому прадпісвалася ахвяраваць 60 быкоў, яго жонкі (3 быкі), вышэйшых ваенных і духоўных саноўнікаў (па 10 быкоў) і канчаючы чыноўнікамі другога рангу, гарадскімі абшчынамі вобласці і рабочымі.
Верагодна, і ў іншых месцах Егіпта прымаліся падобныя ж меры і засноўваліся «вакуфы» для падтрымання прыгажосці культу, якая ўжо не магла залежаць выключна ад шчодрасцей збяднелага двара. Надпіс мае вельмі цікавы і для знаёмства са складам і прафесіямі насельніцтва егіпецкіх номаў гэтага часу. Кіраваў Шэшонк 21 год. Пасля паходу ў Палесціну фараон кіраваў яшчэ нейкі час, паспеўшы завяршыць пабудовы, якія ўслаўлялі гэту яго перамогу, і памёр, верагодна, у 922 годзе да н.э. Яго пахаванне дагэтуль не знойдзена. Адзіным пахавальным прадметам, звязаным з Шэшонкам, можна назваць толькі канопу для захоўвання яго лёгкіх, якая мае невядомае паходжанне і была падорана Егіпецкаму музею ў Берліне (AMB 11000) у 1891 годзе. Відаць, магіла Шэшонка была разрабавана яшчэ ў старажытнасці.
Максім Дзмітрыевіч Макеенка
Максім Дзмітрыевіч Макеенка (нар. ) — беларускі скакун у ваду.
Дасягненні
Бронзавы прызёр Першынства Беларусі 2014 года ў сінхронных скачках з трампліна.
Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі 2016 года ў сінхронных скачках з трампліна.
Шахцёр Салігорск (валейбольны клуб)
Шахцёр Салігорск — беларускі валейбольны клуб з горада Салігорск.
Гісторыя
Клуб створаны ў 1999 годзе.
Дасягненні
Чэмпіянат Беларусі па валейболе
Кубак Беларусі па валейболе
Каўнаская мітраполія
Каўнаская мітраполія — адна з двух мітраполій Рымска-Каталіцкага Касцёла ў Літве.
Гісторыя
Мітраполія ўтворана Папам Піем XI 4 красавіка 1926 года і аб’ядноўвала тагачасную Літву.
У яе склад уваходзяць:
Аляксей Краўчанка
Аляксей Краўчанка:
Аляксандра Максімаўна Бурлыка
Дасягненні
Бронзавая прызёрка Спартакіяды Беларусі сярод ДЮСШ 2014 года ў скачках з 3-метровага трампліна.
Бронзавая прызёрка чэмпіянату Беларусі 2016 года ў сінхронных скачках з трампліна.
Віктар Мікалаевіч Вятроў
Вíктар Мікалáевіч Вятрóў (,, Гомельская вобласць, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр архітэктуры і будаўніцтва Беларусі (1997—1999).
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1938 годзе ў Рагачове Гомельскай вобласці.
Скончыў Саратаўскі аўтамабільна-дарожны інстытут па спецыяльнасці «Інжынер-будаўнік».
Па камсамольскай пуцёўцы быў накіраваны ў Кузбас. Працоўную дзейнасць пачынаў інжынерам разрэза-будаўнічага ўпраўлення трэсту «Кемеравашахтбуд» у 1960 годзе. Пазней працаваў начальнікам аддзела капітальнага будаўніцтва трэсту «Кемерававугаль», начальнікам будаўнічага ўпраўлення трэсту «Кемераватрансдарбуд».
У 1967 годзе вярнуўся ў Беларусь. Амаль 20 гадоў ён працаваў у будаўнічых трэстаў Магілёва, узначальваў кіраванне Магілёўскага воблмежсельгасбуду.
У 1986—1994 гадах быў першым намеснікам старшыні кіравання Белсельбуду.
З 13 сакавіка 1997 — міністр архітэктуры і будаўніцтва.
Расійска-амерыканская кампанія
Пад Найвышэйшым Яго Імператарскай Вялікасці заступніцтвам Расійская Амерыканская кампанія, скарочана Расійска-амерыканская кампанія (Под Высочайшим Его Императорского Величества покровительством Российская Американская компания, Российско-американская компания) — расійская каланіяльная кампанія, заснаваная ў 1799 г. згодна ўказу Паўла I. Займалася гандлем і стварэннем расійскіх калоній на поўначы ціхаакіянскага рэгіёна (Аляска, Курыльскія астравы, Камандорскія астравы, Каліфорнія, Гаваі). Была ліквідавана пасля продажу Аляскі ў 1867 г.
Заснаванне
У 1741 г. расійская экспедыцыя Вітуса Берынга даследавала Алеуцкія астравы і паўвостраў Аляска, дзе былі знойдзены вялікія папуляцыі марскіх футравых звяроў. З 1743 г. гэтыя землі пачалі наведвацца караблямі расійскіх прамыслоўцаў, якія займаліся гандлем з алеутамі і экскімосамі, здабычай вушастых цюленяў і каланаў, часам зімавалі на астравах. Аднак канкурэнцыя паміж прамыслоўцамі выклікала ўзаемныя сутычкі і злоўжыванні ў адносінах да абарыгенаў. У 1778 г. паўночная частка Ціхага акіяна была даследавана брытанскай экспедыцыяй Джэймса Кука, што выклікала занепакоенасць у расійскіх афіцыйных колаў.
Адным з найбольш выбітных расійскіх прамыслоўцаў, якія асвойвалі берагі Курыльскіх астравоў і Паўночнай Амерыкі, быў іркуцкі купец Рыгор Іванавіч Шэліхаў (1747 — 1795), заснавальнік прыватнай Паўночна-Усходняй кампаніі (1783 г.). У 1783 — 1784 гг. ён узначальваў гандлёвую экспедыцыю на Аляску, падчас якой стварыў сталае паселішча на востраве Кадзьяк. Падобна іншым здабытчыкам, Р. І. Шэліхаў жорстка абыходзіўся з мясцовым насельніцтвам. 14 жніўня 1784 г. чальцы яго экспедыцыі забілі ад 500 да 1000 сугпіят, што ратаваліся каля скалы Ава’ук. Тым не меней, у 1788 г. ён быў узнагароджаны залатым медалём і срэбранай шпагай.
Да сярэдзіны 1790-х гг. канкурэнты Р. І. Шэліхава здолелі сканцэнтраваць капітал і выступіць супольна са скаргамі на яго кампанію. У 1794 г. была прызначана інспекцыя Паўночна-Усходняй кампаніі на чале прыдворнага двараніна Мікалая Пятровіча Рэзанава (1764 — 1807 гг.), аднак яна скончылася жаніцьбай М. П. Рэзанава з дачкой Р. І. Шэліхава. Пасля яго смерці М. П. Рэзанаў атрымаў у спадчыну маёмасць прамыслоўца. У другой палове 1790-х гг. намаганні іркуцкіх прамыслоўцаў у асваенні ўзбярэжжа Аляскі былі аб'яднаны. Пры падтрымцы М. П. Рэзанава пры двары быў прадстаўлены праект супольнай кампаніі, якая павінна была мець падтрымку дзяржавы і атрымаць поўную манаполію ў Паўночнай Амерыцы. Кацярына II аднеслася да яго з падазрэннем. Толькі ўлетку 1799 г. Павел I выдаў указ аб стварэнні Расійска-Амерыканскай кампаніі. У канцы 1799 г. ён у жалаванай грамаце вызначыў яе правы і прывілегіі. Кампанія магла на працягу 20 гадоў манапольна карыстацца месцамі здабычы і ўстановамі ад 55° паўночнай шыраты на Алеўцкіх, Курыльскіх і іншых астравах, рабіць новыя адкрыцці, карыстацца ўсім, што знаходзіцца ў нетрах і на зямлі, засноўваць паселішчы, наймаць усякага стану свабодных людзей.
У кастрычніку 1800 г. Павел I падпісаў указ аб пераездзе кіраўніцтва кампаніі з Іркуцка ў Санкт-Пецярбург. У 1802 г. адным з яе галоўных акцыянераў стаў Аляксандр I.
Кіраванне
Кіраванне Расійска-амерыканскай кампаніі здзяйсняла рада дырэктараў на чале першаснага дырэктара. Да 1867 г. на гэтай пасадзе змянілася 5 чалавек. Рада дырэктараў першапачаткова знаходзілася ў Іркуцку. У пачатку XIX ст. пераехала ў Санкт-Пецярбург. Паседжанні рады адбываліся ў Доме Расійска-амерыканскай кампаніі (пабудаваны ў 1805 г., перабудаваны ў 1853 г. і 1909 г.) на набярэжнай ракі Мойка. Фармальна рада выбіралася на паседжанні акцыянераў. У рэчаіснасці, дырэктары прызначаліся імператарам. З самога пачатку існавання кампаніі заступніцтва імператара з'яўлялася моцным аргументам у спрэчках паміж першасным дырэктарам і сібірскімі кампаньёнамі, якія імкнуліся да павелічэння прыбыткаў. Першасны дырэктар заўсёды імкнуўся адстойваць інтарэсы дзяржавы, нават у тых выпадках, калі яны не абяцалі вялікіх прыбыткаў для акцыянераў. Дырэктары Расійска-амерыканскай кампаніі неслі адказнасць за скарб, вэксалі, тавары і маёмасць, складалі штогадовыя справаздачы. У сталы кіруючы апарат кампаніі таксама ўваходзілі канторшчык, бухгалтар, касір, іншыя служачыя, што працавалі пры канторы.
У 1799 г. была створана пасада паўнамоцнага карэспандэнта кампаніі з правам хадайніцтва перад імператарам. Першай асобай на гэтай пасадзе быў Мікалай Пятровіч Рэзанаў. Пасля яго смерці ў 1807 г. яе па прапанове дырэктараў заняў Мікалай Пятровіч Румянцаў, у той час міністр фінансаў Расіі. У 1811 г. Аляксандр I прызначыў міністэрства ўнутраных спраў апекаваць Расійска-амерыканскую кампанію з боку дзяржавы. У 1821 г. быў зацверджаны новы статут Расійска-амерыканскай кампаніі. Служба ў ёй прыраўновалася да дзяржаўнай. Міністру фінансаў дазвалялася ўмешвацца ў яе працу ў выпадку адступлення ад статута. Спыняўся свабодны продаж акцый. Стваралася Асаблівая рада з ліку акцыянераў, што арганізоўвала паседжанні разам з радай дырэктараў. Разам са статутам былі апублікаваны «Правілы Руска-амерыканскай кампаніі», якія рэгламентавалі дзейнасць, структуру, правы і абавязкі, забаранялі прымус і ясак у дачыненні да кантынентальных плямён Аляскі.
У статуце 1844 г. усе дырэктары кампаніі былі прыраўнаваны да VI класнага чына табеля аб рангах. Акрамя таго, стваралася пасада чальца выканаўчай улады, які выбіраўся акцыянерамі, займаўся выкананнем даручэнняў у Маскве і Ніжнім Ноўгарадзе, дзе кампанія атрымоўвала асноўны таваразварот, а таксама адказваў за арганізацыю плаванняў.
Апарат Расійска-амерыканскай кампаніі ў калоніях узначальваў галоўны кіраўнік. Першым гэту пасаду займаў прадпрымальнік, выхадзец з купецкага саслоўя Аляксандр Андрэевіч Баранаў (1747 — 1819 гг.), стаўленік сям'і Шэліхавых. Ён заснаваў крэпасць Новаархангельск, куды перанёс каланіяльную адміністрацыю з Іркуцка. А. А. Баранаў называў сябе расійскім Пісара і імкнуўся да актыўнага пашырэння калоній. У 1818 г., калі ўплыў сям'і Шэліхавых у кампаніі скараціўся, і пад уздзеяннем хваробы, ён аставіў пасаду і памёр падчас вяртання ў Расію. Пасля прыняцця статута 1821 г. галоўныя кіраўнікі прызначаліся на 5 гадоў з ліку афіцэраў ВМФ. Іх абавязкамі былі прадстаўленне штогадовых справаздач імператару, прызначэнне і зрушэнне каланіяльных служачых, падрыхтоўка інструкцый ураду, арышт іншаземных суднаў, што незаконна вялі дзейнасць у расійскіх калоніях, клопаты пра карэннае насельніцтва і бяспеку каланістаў. Пры галоўым кіраўніку дзейнічала рада. Яе склад у розныя гады быў адрозным. Галоўнаму кіраўніку падпарадковалася сетка гандлёвых кантор на чале аканомаў. Ніжэйшы пласт каланіяльных служачых і мясцовых кіраўнікоў займалі старшыны, правадыры і памочнікі. Гандлёвыя аперацыі здзяйсняліся ў калоніях з дапамогай скураных марак, намінаваных у расійскіх рублях, але часцей ужываўся натуральны абмен. Адной з распаўсюджаных «валют» у калоніях была гарэлка.
Аляска
Аляска з'яўлялася асноўнай тэрыторыяй, дзе Руска-амерыканская кампанія вяла каланіяльную дзейнасць. Першапачаткова расійскія прамыслоўцы цікавіліся ёю для здабычы футравых звяроў, што прыносіла вялізарныя прыбыткі. Так, другая экспедыцыя В. Берынга здабыла футра на паўмільёна рублёў. Патрэба ў паўночнаамерыканскім футры расла ў сувязі з рэзкім памяньшэннем футравай здабычы ў Сібіры. Яно патрабавалася прамыслоўцам для выплаты натуральных падаткаў ураду, а таксама для гандлёвых аперацый з Кітаем. Менавіта таму першасным месцам, адкуль дзейнічалі арганізатары прыватных экспедыцый на Аляску, быў Іркуцк. Аднак здабыча часцяком вялася неашчадна. За перыяд паміж 1742 г. і 1800 г. расійскімі здабытчыкамі было знішчана каля 464 000 каланаў, так што прамыслоўцам для атрымання прыбыткаў прыходзілася рухацца далей на ўсход уздоўж Алеуцкіх астравоў і паўвострава Аляска. Рух на поўнач быў абмежаваны адсутнасцю водных шляхоў у цэнтральныя раёны Аляскі, акрамя Юкана, а таксама беднымі харчовымі рэсурсамі. Значную частку футра здабывалі абарыгены. Але з-за жорсткай эксплуатацыі і выпадкова занесеных хвароб, іх колькасць у раёнах дзеянняў прамыслоўцаў моцна паменьшылася. Калі да кантактаў з рускімі, колькасць алеутаў была каля 12 — 15 тысяч чалавек, то ў 1800 г. іх засталося толькі 2 500 чалавек. Такім чынам, з самога пачатку сваёй дзейнасці, Руска-амерыканская кампанія сутыкнулася з шэрагам праблем, што склаліся да яе ўтварэння.
У 1802 г. галоўнае кіраўніцтва Руска-амерыканскай кампаніі даслала кіраўніку А. А. Баранаву інструкцыю, паводле якой рэкамендавала спыніць даследаванні на поўнач ад паўвострава Аляска і сканцэнтраваць намаганні на поўдні, а таксама прадпісвала пабудаваць крэпасць на 55° паўночнай шыраты. Спроба замацавацца на паўднёвым усходзе Аляскі прывяла да вайны з індзейцамі тлінкітамі. У 1804 г. А. А. Баранаў заснаваў на землях тлінкітаў Новаархангельск, што стаў з 1808 г. адміністрацыйным цэнтрам расійскіх калоній у Паўночнай Амерыцы. Хаця ў 1812 г. прадстаўнікі Руска-амерыканскай кампаніі пабудавалі крэпасць Рос у Каліфорніі, далейшае пашырэнне сферы дзейнасці на поўдні было замаруджана. Канчаткова паўднёвыя і ўсходнія межы расійскіх валоданняў былі вызначаны ўказам Аляксандра I у 1821 г., дагаворам паміж Расіяй і ЗША ў 1824 г. і дагаворам паміж Расіяй і Вялікабрытаніяй у 1825 г. З аднаго боку, гэта тлумачыцца процідзеяннем іншых каланіяльных дзяржаў і мясцовага насельніцтва, з іншага — магчымасцямі самой Расійска-амерыканскай кампаніі, якая мела недахоп чалавечых, фінансавых і ваенных рэсурсаў. Прамыслоўцы кампаніі працягвалі эксплуатаваць пераважна рэсурсы прыбярэжных тэрыторый Аляскі, багатыя футрам. Калі яны скарачаліся, то цікавасць да прысутнасці там знікала. Інакш кампанія атрымоўвала фінансавыя згубы. Так, другі галоўны кіраўнік калоній Сямён Іванавіч Яноўскі скардзіўся на тое, што падтрыманне Новаархангельскага паселішча, дзе каланы дагэтуль былі амаль вынішчаны, патрабавала болей за паўмільёна рублёў штогадова.
Пасля 1819 г. Расійска-амерыканская кампанія пачала асваенне кантынентальнай часткі Аляскі. Палітыка заваявання і прымусу ў дачыненні плямён тубыльцаў была выціснута неэквівалентным таварным абменам і патэрналісцкай апекай. Асабліва паказальныя змены ў адносінах з тлінкітамі. У 1818 г. было абвешчана замірэнне. Тлінкіты паступова ператварыліся ў пастаўшчыкоў свежай правізіі, для іх былі паднятыя расцэнкі на футра. У 1831 г. кошт паставак з боку тлінкітаў склаў 8000 рублёў. Прадстаўнікі гэтага народа асмеліліся сяліцца на традыцыйных тэрыторыях каля Наваархангельска. У 1838 — 1840 гг. і ў 1842 г. экспедыцыі Расійска-амерыканскай кампаніі даследавалі рэчышча Юкана. У Нулаце была пабудавана гандлёвая факторыя, што праіснавала да 1851 г., пакуль не была знішчана індзейцамі атабаскамі.
У 1839 г. Расійска-амерыканская кампанія была вымушана здаць у арэнду частку сваіх гандлёвых факторый уздоўж узбярэжжа Аляскі свайму галоўнаму канкурэнту — брытанскай кампаніі Гудзонава заліва. З-за прахалоднага мясцовага клімата самастойнае забеспячэнне рускіх каланістаў сельскагаспадарчымі прадуктамі было немагчымым, а з-за аддаленасці транспартыроўка прадуктаў, зброі і гандлёвых тавараў з Расіі — вельмі дарагімі. Іх перавоз з еўрапейскай часткі Расіі праз Сібір каштаваў ад 540 да 630 срэбраных рублёў за тону, дастаўка марскім шляхам з Кранштата праз Атлантычны, Індыйскі і Ціхі акіяны — ад 193 да 254 рублёў. Для параўнання: кампанія Гудзонава заліва траціла на перавоз тавараў з Вялікабрытаніі ад 50 да 78 рублёў у эквіваленце. Некаторы час Расійска-амерыканская кампанія спрабавала вырашыць пытанне праз арганізацыю марскіх экспедыцый. У 1804 — 1840 гг. было арганізавана 25 экспедыцый, у тым ліку 15 кругасветных. Выдатнымі мараплаўцамі і даследчыкамі былі галоўныя кіраўнікі калоній Пётр Ягоравіч Чысцякоў і Фердынанд Пятровіч Урангель. Тым не меней, розніца коштаў у параўнанні з канкурэнтамі заставалася вялікай. Брытанскія і амерыканскія гандляры самастойна наведвалі ўзбярэжжа Аляскі, прадавалі свае тавары як каланістам, так і індзейцам. Спробы прадстаўнікоў Расійска-амерыканскай кампаніі парушыць гэты бізнес натыкнуліся на праблему недахопу харчавання. Такім чынам, манаполія кампаніі стала ўмойнай. Яна была вымушана пагаджацца на супрацоўніцтва з канкурэнтамі.
Далёкі Усход
Для каланізацыі Курыльскіх астравоў і суседняга Сахаліна, а таксама бесперабойнага забеспячэння расійскіх валоданняў на Далёкім Усходзе патрабавалася згода Японіі, якая мела свае прэтэнзіі на астравы і магла стаць выгоднай гандлёвай базай. У 1802 г. галоўнае кіраўніцтва Расійска-амерыканскай кампаніі звярнулася да Аляксандра I з запытам аб арганізацыі марской экспедыцыі з Кранштата на Далёкі Усход. Планавалася, што яна даставіць у Японію пасольства для перагавораў. Яго ўзначаліў найважнейшы акцыянер Расійска-амерыканскай кампаніі і адказны за сувязі з імператарскім дваром М. П. Рэзанаў. У 1804 г. экспедыцыя на чале І. Ф. Крузенштэрна дасягнула Нагасакі. Але перагаворы М. П. Рэзанава з японцамі скончыліся поўнай паразай. Раз'юшаны М. П. Рэзанаў ўручыў японцам рэзкі мемарандум і аддаў загад караблям кампаніі «Юнона» і «Авось» рабіць напады на японскія паселішчы на Сахаліне і Ітурупе. Ён быў выкананы. Расійскія ўлады палічылі яго пірацкім рэйдам, але арганізатары не былі асуджаны.
У 1808 г. Аляксандр I даў дазвол Расійска-амерыканскай кампаніі ствараць калоніі на Сахаліне, які кампанія так і не выкарыстала. У 1825 — 1828 гг. яна стварыла паселішчы здабытчыкаў на Камандорскіх астравах, у 1828 г. — на Урупе. Значную частку пасяленцаў складалі алеуты і крэолы. Паселішча на Урупе праіснавала да 1875 г., пакуль востраў не быў перададзены Японіі. Паселішча на Медным было ліквідавана толькі ў 1970 г. Паселішча на востраве Берынга існуе і ў нашы дні.
Галоўны шлях дастаўкі здабытага ў паўночнаамерыканскіх калоніях футра праходзіў праз Ахоцкі порт. У 1799 — 1821 гг. праз яго ўвезлі 76% футра. Расійска-амерыканская кампанія адчыніла ў ім сваю верф, вяла гандаль. З Ахоцка футра перавозілася ў Якуцк з дапамогай якуцкіх клуначных караванаў па вельмі складанаму шляху, таму з канца 1820-х гг. кампанія пачала шукаць іншыя прыдатныя гавані для транзіту. У 1844 — 1845 гг. быў пабудаваны порт у Аяне, адчынены тракт ад Аяна да Якуцка. Яшчэ адным важным расійскім портам на ціхаакіянскім узбярэжжы, дзе дзейнічала Расійска-амерыканская кампанія, быў Петрапаўлаўск-Камчацкі. У ім спыняліся і зімавалі судны кампаніі, працаваў афіцыйны прадстаўнік — камісіянер. У 1803 — 1806 гг. паміж служачымі кампаніі і мясцовым губернатарам адбыўся канфлікт, уладжаны М. П. Румянцавым на карысць служачых. Прычынай было імкненне кампаніі ўсталяваць гандлёвую манаполію на Камчатке. У 1821 — 1828 гг. па прапанове галоўнага кіраўніцтва ўрад забараніў іншаземцам гандаль на паўвостраве, але Расійска-амерыканская кампанія так і не здолела забяспечыць стабільныя пастаўкі неабходных тавараў і харчу. Імперскі ўрад некалькі разоў разглядаў пытанне аб перадачы Камчаткі пад кантроль кампаніі. З 1848 г. ён абавязаў судны кампаніі забяспечваць Петрапаўлаўск соллю.
Аднак галоўным канчатковым рынкам футра была не Расія, а Кітай. Цынскі ўрад праводзіў палітыку ізаляцыі, таму доўгі час гандаль паміж дзвюмя краінамі абмяжоўваўся кірмашом у Кяхце. К канцу 1830-х гг. на ім збывлася да 75% футра, здабытых у расійскіх калоніях. Гандаль быў менавым. Асноўным прадуктам, што Расійска-амерыканская кампанія атрымоўвала з Кітая, з'яўляўся чай. Пасля Крымскай вайны ўрад Расіі лібералізаваў гандаль чаем, адбылася манетызацыя гандлю ў Кяхце. Кяхцінскі кірмаш і дастаўка туды тавараў згубілі для кампаніі сваю прывабнасць, а разам з ім і асваенне ціхаакіянскага ўзбярэжжа Расіі. Замест гэтага ўсталёўваўся прамы марскі шлях паміж паўночнаамерыканскімі калоніямі і Кітаем. Ужо ў перыяд кіравання А. А. Баранава кампанія спрабавала абыйсці забарону марскога гандлю з дапамогай замежных пасрэднікаў. Нарэшце, пасля паражэння ў Першай опіумнай вайне імперыя Цын адкрыла 5 портаў для міжнароднага наведвання, і Расійска-амерыканская кампанія пачала рабіць прамыя гандлёвыя рэйсы ў Шанхай з 1848 г. Акрамя таго, быў наладжаны марскі гандаль з Нью-Ёркам. Хаця паўстанне тайпінаў, а потым зніжэнне коштаў на чай у Расіі адмоўна адбіліся на даходах, кампанія працягвала весці гандлёвыя аперацыі праз Шанхай да сваёй ліквідацыі ў 1867 г.
У 1851 — 1853 гг. урад Расійскай імперыі абавязаў кампанію фінансаваць ваенна-даследчыцкую экспедыцыю ў вусце Амура. Экспедыцыя падцвердзіла прывабнасць далёкаўсходніх тэрыторый, што фармальна належылі імперыі Цын. Яны былі анексаваны Расіяй. Для іх асваення патрабаваліся значныя сродкі і чалавечыя рэсурсы. Па іроніі, гэта стала адной з зачэпак для адмовы ад паўночнаамерыканскіх калоній і ліквідацыі Расійска-амерыканскай кампаніі.
Каліфорнія
Прамыслоўцы Расійска-амерыканскай кампаніі наведвалі ўзбярэжжа Каліфорніі з 1803 г., дзе займаліся здабычай каланаў. Да 1812 г. тут было здабыта каля 21000 футраў. У 1806 г. М. П. Рэзанаў наведваў іспанскія калоніі ў Каліфорніі для закупкі харчавання для Новаархангельска. Менавіта яму належыла ідэя заснавання расійскага паселішча на гэтых землях. У 1812 г. Іван Аляксандравіч Кускоў (1765 — 1823 гг.), старэйшы памочнік галоўнага кіраўніка, заснаваў калонію, якая пазней стала вядома як Рос, або Форт Рос. У яе склад уваходзілі крэпасць Рос і асноўнае паселішча каля яе, порт Румянцава, станцыя для здабычы цюленяў на Фаралонавых астравах і 3 невялікія земляробчыя паселішчы-ранча. Асноўнымі заняткамі каланістаў былі здабыча футра і сельская гаспадарка. Толькі ў 1818 г., калі ўзнікла спрэчка з іспанцамі з-за тэрыторый, адміністрацыя калоніі заключыла пагадненне з мясцовымі індзейцамі кашая аб перадачы зямель, на якіх знаходзіўся Форт Рос, у валоданне кампаніі.
Калонія ў Каліфорніі не была вялікай. У 1820 г. яе агульная колькасць насельніцтва была 260 чалавек, у 1821 г. — 175 чалавек, у 1833 г. — 293 чалавекі, у 1836 г. — 260 чалавек, увогуле не перавышала 300 чалавек. Каланісты еўрапейскага паходжання і крэолы жылі ў крэпасці або ў дамах каля яе. Паміж крэпасцю і акіянам сяліліся алеуты і эскімосы з Аляскі. Каля паселішча Рос да 1830-х гг. склалася індзейскае паселішча. Улетку яно значна павялічвалася за лік прымусова сагнаных індзейцаў, што ўдзельнічалі ў зборы ўраджаю. Падчас працы яны атрымоўвалі ежу і часам — вопратку. Спробы супраціўлення з іх боку перарываліся рэпрэсіямі і высылкай на Аляску. У 1814 — 1815 гг. прамыслоўцы практычна знішчылі тубыльцаў вострава Сан-Нікалас, якія выступілі супраць здабычы футравых жывёл на іх тэрыторыі. Наогул, сацыяльны статус каліфарнійскіх індзейцаў быў самым нізкім ў паўночнаамерыканскіх калоніях Расіі.
У 1841 г. Форт Рос быў ліквідаваны па рашэнню галоўнага кіраўніцтва Расійска-амерыканскай кампаніі з-за стратнасці. Гісторыкі лічаць, што важнай прычынай ліквідацыі быў невызначанае прававое становішча калоніі. Супраць яе існавання выступалі спачатку іспанскія ўлады, а потым улады незалежнай Мексікі, у склад якой у 1821 г. увайшла Каліфорнія. Існуе версія пра злоўжыванні кіраўнікоў калоніі, што прывялі да стратных паказчыкаў у афіцыйнай дакументацыі. 120 служачых пакінулі Форт Рос разам з рухомай маёмасцю яшчэ ў 1840 г. У канцы 1841 г. было падпісана пагадненне з Джонам А. Сатэрам, грамадзянінам Мексікі швейцарскага паходжання, аб продажы яму нерухомай маёмасці за 30 000 долараў з растэрміноўкай на 4 гады. З-за матэрыяльных праблем і амерыкана-мексіканскай вайны Дж. А. Сатэр затрымаў выплаты на большы тэрмін. Цікава, што ў выніку ён расплаціўся золатам, што было знойдзена на набытых ім землях.
Гаваі
Расійскія караблі, што здзяйснялі марскую вандроўку паміж Кранштатам і Аляскай, пачалі наведваць Гавайскія астравы з 1804 г. Яны разглядаліся як магчымая база для зімоўкі суднаў Расійска-амерыканскай кампаніі, а таксама месца для закупкі харчу. Да 1810 г. гавайскі правадыр Камехамеха I аб'яднаў архіпелаг пад сваёй уладай і абвясціў яго каралеўствам. Ён лагодна адносіўся да прапаноў весці гандаль с Расійска-амерыканскай кампаніяй і нават падтрымліваў зносіны з А. А. Баранавым.
У 1815 г. судна Расійска-амерыканскай кампаніі «Берынг» пацярпела крушэнне каля вострава Каўаі і было захоплена разам з грузам мясцовым правадыром Каўмуаліʻі. Для вызвалення карабля і груза на Гавайскія астравы з Новаархангельска прыбыў служачы кампаніі Георг Антон Шэфер. Перагаворы з Камехамеха I не далі істотных вынікаў, і ў 1816 г. на іншым судне кампаніі ён адплыў да Каўаі. Служачы быў урачыста прыняты Каўмуаліʻі. Вынікамі сустрэчы сталі вяртанне маёмасці Расійска-амерыканскай кампаніі, перадача ёй манаполіі на вываз каштоўнага сандалава дрэва, зварот Каўмуаліʻі да Аляксандра I з прапановай усталяваць расійскі пратэктарат і патаемнае пагадненне аб вайне супраць Камехамеха I. Тэксты гэтых дакументаў Г. А. Шэфер накіраваў у Новаархангельск і Кантон для найхутчэйшага апавяшчэння галоўнага кіраўніцтва кампаніі. У чаканні станоўчых адказаў ён пабудаваў на Каўаі дом для будучай канторы Расійска-амерыканскай кампаніі і з дапамогай мясцовых жыхароў пачаў будаўніцтва крэпасцяў Аляксандра, Лізаветы і Барклая. Аднак яго намаганні не знайшлі падтрымкі ні ў Новаархангельску, ні ў Расіі. 24 лістапада 1816 г. Ота Кацэбу пры сустрэчы з Камехамеха I заверыў караля, што Расія не збіраецца захопліваць Гаваі. Улетку 1817 г. Г. А. Шэфер пакінуў падначаленых яму служачых у Ганалулу і выехаў на амерыканскім караблі.
У 1818 г. Г. А. Шэфер безвынікова паспрабаваў сустрэцца з Аляксандрам I у Ахене. Ён быў звольнены з Расійска-амерыканскай кампаніі. Было падлічана, што яго ўчынак нанёс шкоду на суму 200 000 рублёў. Прапанова авалодаць Гавайскімі астравамі паступала ад расійскага консула П. Добела ў 1820 г. пасля яго знаёмства з мемуарамі Г. А. Шэфера ў прадстаўніцтве Шведскай Ост-Індскай кампаніі, аднак яна не разглядалася расійскім урадам.
Ліквідацыя
15 мая 1867 г. Аляксандр II падпісаў дагавор з ЗША аб перадачы апошнім Аляскі за 7 мільёнаў 200 тысяч долараў. Да ЗША перайшлі 1 мільён 519 тысяч км² сухапутных тэрыторый. Расія бязвыплатна перадавала ЗША ўсю маёмасць Расійска-амерыканскай кампаніі і абавязвалася вывесці з Аляскі свае ваенныя сілы. Карэннае насельніцтва пераводзілася пад юрысдыкцыю ЗША, рускія жыхары і каланісты атрымлівалі права на працягу 3 гадоў пераехаць у Расію. Расійска-амерыканская кампанія пры гэтым ліквідавалася, хаця выплаты яе даўгоў і абавязкаў акцыянерам зацягнуліся да 1888 г. і ў выніку не былі зроблены да канца.
Прычыны продажу Аляскі і ліквідацыі Расійска-амерыканскай кампаніі маглі быць наступнымі :
Каўнаская архідыяцэзія
Каўнаская архідыяцэзія (Kauno arkivyskupija) — адна з дзвюх каталіцкіх архідыяцэзій лацінскага абраду ў Літве з кафедрай у горадзе Каўнас (Каўнаскі павет). Уваходзіць у склад Каўнаскай мітраполіі. Суфраганнымі дыяцэзіямі для яе з’яўляюцца: Вілкавішкіская дыяцэзія, Цяльшэйская дыяцэзія і Шаўляйская дыяцэзія. Лацінская назва архідыяцэзіі — «Archidioecesis Kaunensis». Кафедральным саборам архідыяцэзіі з’яўляецца царква Святых Пятра і Паўла.
Архідыяцэзія заснавана ў 1926 годзе.
У наш час архібіскупскую кафедру Каўнаса займае (з 4 студзеня 1996 года) Сігітас Тамкявічус. Дапаможны біскуп з 27 верасня 2012 года — Кястуціс Кевалас.
Олдас Хакслі
Олдас Леанард Хакслі (Aldous Leonard Huxley; ; Сурэй, Англія, Брытанская імперыя —, Лос-Анджэлес, ЗША) — англійскі пісьменнік. Аўтар знакамітага рамана-антыўтопіі «» (1932).
Па-беларуску ў 1989 г. у альманаху «Даляглады» было надрукавана адно з яго эсэ (у перакладзе з рускай мовы).
Генадзь Піліпавіч Курачкін
Генáдзь Пілíпавіч Курачкін (,, Хмяльніцкая вобласць, УССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр архітэктуры і будаўніцтва Беларусі (1999—2006).
Біяграфія
Нарадзіўся 19 кастрычніка 1948 года ў г. Камянец-Падольскі Xмяльніцкай вобласці Украіны.
У 1976 годзе скончыў Наваполацкі політэхнічны інстытут і ў 1993 годзе Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь. Спецыяльнасць па адукацыі — прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва, эканоміка і кіраванне вытворчасцю.
Працоўную дзейнасць пачынаў аўтаслесарам Полацкага аўтобусна-таксаматорнага парку.
Служыў у Савецкай арміі.
Працаваў майстрам-брыгадзірам, начальнікам вытворча-тэхнічнага аддзела будаўнічага ўпраўлення № 125 г. Наваполацка, галоўным інжынерам будаўнічага ўпраўлення № 103, начальнікам будупраўлення № 104 г. Ліда, галоўным інжынерам, кіраўніком будтрэста № 19 г. Ліда.
У 1999 г. прызначаны намеснікам міністра архітэктуры і будаўніцтва.
З 16 красавіка 1999 — міністр архітэктуры і будаўніцтва.
6 кастрычніка 2000 г прызначаны прадстаўніком дзяржавы ААТ «Белпрамбудбанк».
21 верасня 2001 г. Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь склаў паўнамоцтвы перад новаабраным прэзідэнтам.
24 верасня 2001 года ўказам прэзідэнта № 537 прызначаны Міністрам архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь.
20 лютага 2004 прызначаны прадстаўніком дзяржавы ў ААТ «Белпрамбудбанк»
5 мая 2006 года быў вызвалены з пасады міністра ў сувязі з пераходам на іншую працу.
Стрэшынскі раён
Стрэ́шынскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1927 і ў 1939—1956 гадах. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак Стрэшын.
Гісторыя
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Стрэшын. 20 жніўня 1924 года падзелены на 7 сельсаветаў: Верхнеалбянскі (Вышнеалбянскі), Дабрагашчанскі, Кабанаўскі, Мормальскі, Папаратнянскі, Стрэшынскі, Шыхаўскі. Напрыканцы 1924 года ўтвораны Навамаркавіцкі сельсавет. 21 жніўня 1925 года Шыхаўскі сельсавет скасаваны, утвораны Затонскі сельсавет. 4 жніўня 1927 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Жлобінскага раёна.
28 чэрвеня 1939 года раён утвораны зноў у складзе Гомельскай вобласці БССР. Цэнтр — гарадскі пасёлак Стрэшын. Раён уключаў гарадскі пасёлак Стрэшын і 10 сельсаветаў, перададзеных са Жлобінскага раёна: Верхнеалбянскі, Дабрагашчанскі, Затонскі, Кабанаўскі, Кароткавіцкі, Мормальскі, Навамаркавіцкі, Папаратнянскі, Скяпнянскі і Стрэшынскі. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Затонскі і Стрэшынскі сельсаветы. 17 снежня 1956 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Жлобінскага раёна.
Завозерскі сельсавет
Заво́зерскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Полацкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Завозер’е.
Аляксей Віктаравіч Краўчанка
Аляксей Краўчанка (нар., ) — беларускі футбаліст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам гомельскага «Паперпрама».
Завозерскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Семянецкі сельсавет у складзе Полацкага раёна Полацкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Семянец. У 1928 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Завозер’е. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Полацкім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Ветрынскага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Семянец. З 20 верасня 1944 года сельсавет у складзе Ветрынскага раёна Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Завозер’е, сельсавет перайменаваны ў Завозерскі. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Полацкага раёна. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага Тураўлянскага сельсавета (14 населеных пунктаў: Альшаніца, Будзішча, Гарадзішча 1-е, Гарадзішча 2-е, Загацце, Капцы, Карпінічы, Навіны, Паўлаўскае, Піскуны, Пуканаўка 1-я, Пуканаўка 2-я, Ткачова і Туроўля). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 22 населеныя пункты. 10 кастрычніка 2013 года Завозерскі сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Гомельскага сельсавета.
Аляксей Віктаравіч Краўчанка
Клубная кар’ера
Пачаў кар’еру ў «Гомелі», пазней гуляў у Першай лізе за рэчыцкі «Ведрыч-97» і гомельскі ДБК. У 2011 годзе быў пастаянным іграком асновы «Віцебска», а пасля вылету віцебскага клуба з Вышэйшай лігі перайшоў у «Дняпро».
Завозерскі сельсавет
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 756 чалавек, з іх 86,0 % — беларусы, 10,6 % — рускія, 1,6 % — украінцы.
Аляксей Віктаравіч Краўчанка
Клубная кар’ера
У сакавіку 2013 года стаў іграком брэсцкага «Дынама». Не замацаваўся ў брэсцкім клубе і ў жніўні 2013 года перайшоў у «Ведрыч-97», дзе стаў пастаянна гуляць у аснове. У красавіку 2014 года зноў стаў іграком «Віцебска», якому ў якасці асноўнага цэнтральнага абаронцы дапамог вярнуцца ў Вышэйшую лігу. Застаўся асноўным іграком віцебскага клуба і ў сезоне 2015, але стаў выступаць ужо на пазіцыі левага абаронцы.
Завозерскі сельсавет
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 20 населеных пунктаў: аграгарадок Завозер’е, вёскі Абалонне, Бецкае, Гарадзішча, Казімірова, Калпінка, Карпінічы, Лучна, Міжлессе, Мяжно 1, Мяжно 2, Мяжно 3, Пуканаўка 1, Пуканаўка 2, Пушна, Семянец, Ткачова, Туроўля, Шалкова і Шастова.
Аляксей Віктаравіч Краўчанка
Клубная кар’ера
У студзені 2016 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Віцебск». Неўзабаве апынуўся на праглядзе ў «Гомельчыгунтрансе» (з 2017 года — «Лакаматыў»), з якім у сакавіку 2016 года падпісаў кантракт. На працягу чатырох гадоў быў адным з асноўных абаронцаў гомельскай каманды.
Трэнерская кар’ера
У пачатку 2021 года ўвайшоў у трэнерскі штаб дубля «Спадарожніка». У чэрвені 2021 года, пасля таго як клуб пакінуў галоўны трэнер Віктар Кумыкоў, стаў кіраваць трэніровачным працэсам і рыхтаваць асноўную каманду рэчыччан да матчаў, фактычна выконваў абавязкі галоўнага трэнера. Заставаўся ў гэтай ролі да ліпеня, калі «Спадарожнік» зняўся са спаборніцтваў.
Пасля спынення існавання «Спадарожніка» працягваў выступаць за гомельскі «Паперпрам» у Другой лізе, дзе часам кіраваў камандай на полі, а ў снежні 2021 года быў зацверджаны галоўным трэнерам клуба.
У лютым 2023 года падоўжыў кантракт з «Паперпрамам».
Лявонавічы (Нясвіжскі раён)
Ляво́навічы (, Леоновичи) — вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ланскага сельсавета.
Знаходзіцца за 14 км на паўднёвы ўсход ад Нясвіжа, за 126 км ад Мінска, каля ракі Цапры. Суседнічае з вёскай Габруны, Ляхі, Смалічы, Цякалаўшчына.
Гісторыя
У 1940—1954 і 1971—2013 гадах — цэнтр Лявонавіцкага сельсавета. З 28 мая 2013 года Лявонавіцкі сельсавет ліквідаваны, вёска ў складзе Ланскага сельсавета.
Інфраструктура
Праз вёску праходзяць аўтобусныя маршруты «Нясвіж — Клецк» і «Нясвіж — Лявонавічы».
У 2015 годзе закрыта мясцовая агульнаадукацыйная школа.
7 лістапада 2018 года на месцы былой агульнаадукацыйнай школы адкрыта аддзяленне кругласутачнага знаходжання для пажылых і інвалідаў. У будынку пераабсталяваны класы, зменены інжынерныя сістэмы, дах. У былым кабінеце фізікі размешчаны нумары павышанай камфортнасці, на месцы настаўніцкай — пакой для трох чалавек.
Адукацыя
Першая школа ў Лявонавічах адкрыта ў 1890 годзе, тады яе наведвала 8 хлопчыкаў. З 1910 года лявонавіцкія дзеці займаліся ў Блячынскай царкоўна-прыходскай школе і Цякалаўшчынскім народным вучылішчы, а з 1917 года заняткі праводзіліся ў прыватных памяшканнях па чарзе.
У 1922—1924 гадах у школе працаваў будучы беларускі паэт і кампазітар С. М. Новік-Пяюн, у 1950—1988 гадах працавала Заслужаны настаўнік Беларусі Г. І. Вараненка.
У 1925—1939 гадах дзейнічала польская пачатковая школа. У 1940—1941 гадах навучанне праходзіла ў былых польскіх казармах у суседняй вёсцы Смалічы. У 1948 годзе метадам народнай будоўлі ўзведзены тры будынкі Лявонавіцкага сямігадовай, а пасля васьмігадовай школы, дырэктарам якой стаў А. М. Шынгель.
У 1971 годзе пабудаваны новы тыпавы будынак школы і яна набыла статус сярэдняй. Першы выпуск адбыўся ў 1973 годзе, атэстат пра сярэднюю адукацыю атрымалі 29 выпускнікоў.
З 2002 года школа пераназвана ў Лявонавіцкую сярэднюю школу-дзіцячы сад, а з 2005 года стала ўстановай адукацыі «Лявонавіцкая дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа-дзіцячы сад».
У 2009 годзе ў школе навучалася 59 вучняў і 12 дзіцячасадаўцаў. Дырэктарам працавала А. І. Макаўчык.
У 2015 годзе агульнаадукацыйная школа закрыта.
Культура
У 1926 годзе жыхары вёскі стварылі Лявонавіцкі народны хор, адзін з найстарэйшых самадзейных калектываў Мінскай вобласці і агулам Беларусі. У вытоках хору былі мясцовы паэт і кампазітар Сяргей Новік-Пяюн і самадзейны кампазітар П. Косач. Вялікую дапамогу як кансультант у свой час аказваў народны артыст СССР Г. І. Цітовіч. У 1926 годзе разам з хорам быў арганізаваны тэатр, які праіснаваў да 1936 года і адыграў адметную ролю ў распаўсюджанні беларускай культуры ў Заходняй Беларусі, што тады была ў складзе Польшчы.
За дзесяць гадоў Лявонавіцкі тэатр падрыхтаваў і паставіў 21 п’есу. Сярод іх былі «Паўлінка» Янкі Купалы, «Модны шляхцюк» Каруся Каганца, «Збянтэжаны Саўка» Леапольда Родзевіча. Спектаклі ставіліся ў будынку хлебазапаснага магазіна дарэвалюцыйнага часу, які мясцовы жыхары называлі проста «магазін». У 1933 годзе гэты будынак перабудаваны ў Народны дом. Тэатр выязджаў са спектаклямі ў суседнія вёскі, а таксама ў Клецк і Нясвіж. На пастаноўкі ў Лявонавічы прыходзілі людзі з навакольных вёсак і мястэчак. Пра тэатр пісалі віленскія газеты. У спектаклях прымаў удзел аркестр пад кіраўніцтвам П. Ф. Казака і Лявонавіцкі хор.
Насельніцтва
У 2018 годзе тут жылі 8 адзінокіх пенсіянераў.
Томас Бекет
Томас Бекет (Thomas Becket;, — , Кентэрберыйскі сабор) — адна з ключавых фігур у англійскай гісторыі XII стагоддзя, першапачаткова канцлер Генрыха II, затым архібіскуп Кентэрберыйскі з 1162 па 1170 годы. Уступіў у канфлікт з Генрыхам II і быў забіты, магчыма, па загадзе караля на ступенях алтара Кентэрберыйскага сабора. Кананізаваны Каталіцкай царквой у 1173 годзе, з XIX стагоддзя шануецца і Царквой Англіі.
Раннія гады
Томас Бекет нарадзіўся ў Чыпсайдзе, Лондан, у сям'і купца Гілберта Бекета і яго жонкі Мацільды. Бацька Томаса быў сынам рыцара, у маладосці стаў купцом, набыў нерухомасць у Лондане і жыў тут на даходы ад арэнды. Вядомая легенда, што маці Томаса была мусульманскай прынцэсай, якая сустрэлася з Гілбертам падчас яго паломніцтва ў Святую зямлю, прыплыла за ім у Англію і прыняла там хрышчэнне. Усталявана, што легенда не адпавядае рэчаіснасці і ўзнікла праз тры стагоддзі пасля гібелі архібіскупа. Пра ўплывовасць і багацці сям'і Бекетаў можна судзіць па тым, што Гілберт і Мацільда былі пахаваны ў саборы Святога Паўла.
Першапачатковае выхаванне ў рыцарскім духу Томас Бекет атрымаў пад кіраўніцтвам сябра свайго бацькі Рышара дэ л'Эгль, а пачатковую адукацыю — у лонданскім манастыры Мертан. Затым ён вывучаў грамадзянскае і кананічнае права ў Парыжскім і Балонскім універсітэтах. Пасля вяртання ў Англію ў 1142 годзе Бекет паступіў на службу да архібіскупа Кентэрберыйскага Тэабальда і неўзабаве стаў адным з яго дзейных памочнікаў. У 1148 годзе Бекет суправаджаў Тэабальда на сабор у Рэймсе, у 1152 годзе ён быў прадстаўніком архібіскупа ў Рыме і дамогся ад Папы паслання, які забараняў каранацыю сына Стэфана Блуаскага. У 1154 годзе Бекет стаў архідыяканам Кентэрберы, а затым па рэкамендацыі Тэабальда новы англійскі кароль Генрых II прызначыў Бекета канцлерам.
Канцлер Генрыха II. Абранне архібіскупам
Томас Бекет быў канцлерам на працягу сямі гадоў (1155—1162 годы), за гэты час ён дамогся значнага палітычнага ўплыву і падтрымліваў з Генрыхам II сяброўскія адносіны. Бекет быў выхавальнікам спадчынніка прастола Генрыха Маладога; храністы зафіксавалі словы прынца, што канцлер выказваў яму больш бацькоўскай любові за адзін дзень, чым родны бацька за ўсё жыццё. У 1158 годзе Бекет узначальваў пасольства ў Парыж і паспяхова правёў перамовы наконт шлюбу свайго выхаванца з дачкой Людовіка VII. У 1159 годзе Бекет фактычна кіраваў ваенным паходам на Тулузу, а затым камандаваў і іншымі ваеннымі аперацыямі. У канфліктах паміж Генрыхам II і Тэабальдам Бекет нязменна прымаў бок караля. Так Бекет дамогся збірання зямельнага падатку з маёмасці, якая належала Царкве. Сярод духавенства Бекет адназначна лічыўся «чалавекам караля», таму толькі пад ціскам Генрыха II капітул Кентэрберы пасля смерці Тэабальда абраў Томаса Бекета новым архібіскупам Кентэрберыйскім. Да моманту свайго абрання ў архібіскупы Бекет не быў пасвечаны нават у сан святара.
Канфлікт з каралём і выгнанне
Прызначыўшы свайго сябра і саветніка на кентэрберыйскую кафедру, Генрых II спадзяваўся падпарадкаваць сабе англійскую Царкву і пазбавіць яе шэрагу прывілеяў. Тым не менш, адразу ж пасля сваёй хіратоніі Томас Бекет адмовіўся ад пасады канцлера і стаў праводзіць палітыку, цалкам процілеглую чаканням караля. Архібіскуп пачаў шэраг судовых працэсаў супраць асоб, якія незаконна захапілі царкоўную ўласнасць у перыяд грамадзянскай вайны. У кастрычніку 1163 года кароль на сходзе духавенства ў Вэстмінстэры абвясціў пра намер увесці новы падатак з царкоўных земляў і перадаць расследаванні крымінальных злачынстваў клірыкаў з ведама царкоўных судоў свецкім судам; Бекет рэзка выступіў супраць каралеўскіх ініцыятыў. Акрамя таго, Бекет пасля свайго прызначэння архібіскупам змяніў лад жыцця — калі раней ён вёў звычайнае жыццё прыдворнага, то пасля прыняцця сану стаў аддавацца аскетычным практыкам, шмат маліцца, займацца дабрачыннасцю.
30 студзеня 1164 года на сходзе знаці і духавенства ў Кларэнданскім палацы Генрых II прад'явіў прысутным для падпісання так званыя Кларэнданскія канстытуцыі — 16 артыкулаў, якія істотна абмяжоўвалі прывілеі Царквы. Так, 3-і артыкул абавязваў клірыкаў, абвінавачаных у крымінальных злачынствах, паўстаць і перад свецкім, і перад духоўным судамі. 4-ы артыкул забараняў біскупам і клірыкам пакідаць Англію без дазволу караля, а ў выпадку атрымання такога дазволу абавязвала іх пісьмова гарантаваць манарху, што падчас знаходжання за мяжой яны не будуць наносіць шкоду кароне. 7-ы артыкул забараняў аддаваць анафеме ці інтэрдыкту каралеўскіх васалаў і чыноўнікаў без дазволу манарха. Артыкулам 11-й на біскупаў, абатаў і клірыкаў, якія трымаюць ф’ефы ад кароны, накладаліся ўсе абавязкі васала; 12-ы артыкул перадаваў каралю даходы ад вакантных дыяцэзій і абацтваў, ім жа вызначалася, што замяшчэнне вакантных царкоўных пасад можа адбывацца толькі па згодзе караля, а кандыдаты абавязваліся прыносіць клятву вернасці манарху.
Вяртанне ў Англію і мучаніцкая смерць
Насуперак патрабаванням Генрыха II французскі кароль Людовік VII з гонарам прыняў выгнанага архібіскупа Кентэрберыйскага. Большую частку свайго выгнання (1164—1170) Бекет правёў у цыстэрцыянскім абацтве Панціньі, але затым пагрозы Генрыха II у адрас англійскіх цыстэрцыянцаў вымусілі Бекета пераехаць у Санс. Увесь гэты час Бекет знаходзіўся ў цэнтры сусветнай палітыкі, перапісваючыся з Людовікам VII, Аляксандрам III і з сіцылійскай каралевай Маргарытай Наварскай. Бекет пераконваў Папу дамагчыся адмены Кларэнданскіх канстытуцый шляхам ужывання крайніх мер — анафемы і інтэрдыкта — супраць Генрыха II. Але Аляксандр III, сам вымушаны бегчы з Італіі, дзе яму супрацьстаяў імператар Фрыдрых Барбароса і яго стаўленікі — антыпапы, не жадаў сварыцца з магчымым саюзнікам Генрыхам II.
Сітуацыя змянілася толькі ў чэрвені 1170 года, калі па ўказанні Генрыха II яго сын і спадчыннік Генрых Малады быў каранаваны ў Ёрку. Цырымонію правялі архібіскуп ёркскі і біскупы Лондана і Солсберы, хоць традыцыйна англійскіх каралёў каранавалі архібіскупы Кентэрберы. Пратэст Бекета быў гэтым разам падтрыманы Аляксандрам III, які пагражаў Генрыху II інтэрдыктам. 22 ліпеня 1170 года Генрых II, які знаходзіўся ў гэты момант у Нармандыі, прымірыўся з Бекетам. У якасці знака каралеўскага раскаяння Томас Бекет запатрабаваў ад караля апублікаваць у Англіі папскія пасланні, якія асуджалі Кларэнданскія канстытуцыі, і зняць трох біскупаў, якія правялі ёркскую каранацыю. Нягледзячы на аднаўленне канфлікту, Генрых II дазволіў Томасу Бекету вярнуцца ў Англію.