cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ФК Краснадар
Першыя гады
15 студзеня 2009 года ў офіс клуба прыйшоў афіцыйны ліст з ПФЛ з просьбай паведаміць аб гатоўнасці прыняць удзел у першынстве Расіі па футболе ў першым дывізіёне ў сезоне 2009 года, у сувязі з адмовай некаторых клубаў ад удзелу ў першынстве Расіі.
Дэбютны сезон у першым дывізіёне «Краснадар» завяршыў на 10-м месцы. У наступным годзе камандай кіраваў новы трэнер — Сяргей Ташуеў, вядомы па працы з «Салют-Энергіяй». Пад яго кіраўніцтвам «Краснадар» ярка правёў першую палову першынства, але ў другім гуляў прыкметна горш. Вынікам стала 5-е месца. Ташуеў па ўзаемнай згодзе бакоў пакінуў клуб.
Выхад у Прэм’ер-лігу
У снежні 2010 года кіраўніцтва «Краснадара» абвясціла аб падпісанні кантракта з сербскім спецыялістам Славалюбам Мусліным, добра вядомым па працы з маскоўскім «Лакаматывам», падмаскоўнымі «Хімкамі» і мінскім «Дынама». Кантракт з клубам быў падпісаны па схеме «1,5+1». У другой палове студзеня 2011 года клуб таксама ўзмацніўся некаторымі ігракамі, якія мелі досвед выступу ў элітным дывізіёне.
Склад
Станам на ліпень 2023 года.
Картынічы
Карты́нічы (, Картыничи) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўскага сельсавета.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў дакументах 1604 года. У 1908 годзе адкрыта школа. У 1924—1959 гадах цэнтр Картыніцкага сельсавета.
У 1930 мелася царква і сінагога. У ліпені 1943 года нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 46 жыхароў.
Маркоўскае
Марко́ўскае (, Марковское, да 1940 года Гарнавішча) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўскага сельсавета.
Мікулічы
Назву Міку́лічы маюць:
Урачыстасць
Урачыстасць (Solemnitas) — найвышэйшая ступень царкоўнага свята ў заходніх літургічных абрадах Каталіцкай царквы.
Гісторыя
Слова «solemnitas» заўсёды выкарыстоўвалася на Захадзе для абазначэння вялікага царкоўнага свята, аднак да сярэдзіны ХХ стагоддзя не з'яўлялася літургічным тэрмінам. У 1969 годзе пасля Другога Ватыканскага сабору літургічная рэформа змяніла складаную сістэму святаў, якая існавала ў лацінскім абрадзе з канца XVI стагоддзя, на сістэму, дзе ўсе дні літургічнага года мелі адну з чатырох катэгорый:
Асаблівасці святкавання
Святкаванне ўрачыстасці мае шэраг адрозненняў у парадку правядзення набажэнстваў. У адрозненне ад іншых літургічных дзён, святкаванне ўрачыстасці пачынаецца не з поўначы, а з вечара папярэдняга дня. Яно адкрываецца нешпарамі, некаторыя ўрачыстасці маюць таксама паслядоўнасці вігілійных імшаў, якія служацца вечарам напярэдадні асноўнага дня свята. Імша з урачыстасці мае тры біблійныя чытанні, спеў гімна Gloria, а таксама сімвал веры. Калі ўрачыстасць прыпадае на пятніцу, гэты дзень не з'яўляецца днём пакаяння і посту. Дзве найвялікшыя ўрачыстасці літургічнага году, Нараджэнне Пана і Вялікдзень, святкуюцца з актавай, гэта значыць на працягу васьмі дзён пасля дня свята. Галоўнае свята Каталіцкай царквы, Пасха, завецца ўрачыстасцю ўрачыстасцяў.
У цяперашні час лічба ўрачыстасцяў у агульным рымскім календары складае 17. Акрамя таго, Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў асобнай краіны ці ўлада манаскага закону мае права дадаткова надаць статус урачыстасці дню ўспаміну асабліва шанаванага ў краіне святога. Таксама статус урачыстасці ў кожнай святыні атрымлівае гадавіна яе пасвячэння і тытулярнае свята дадзенай святыні.
Сэсэ
Сэсэ (луганда:Ssese) — архіпелаг на паўночным захадзе возера Вікторыя ў складзе Уганды. Уключае 84 астравы, агульнай плошчай 468,3 км². Насельніцтва (2012 г.) - 66300 чал.
Геаграфія і прырода
Сэсэ — умоўная назва дзвюх груп астравоў на паўночным захадзе возера Вікторыя. Найбуйнейшы востраў першай групы — Бугала. Ён займае плошчу 275 км² і з'яўляецца другім па велічыні на возеры пасля Укерэвэ. Другая група канцэнтруецца вакол вострава Комэ. Усяго налічваецца 84 астравы розных памераў.
Геалагічная гісторыя архіпелага шчыльна злучана з гісторыяй возера Вікторыя, якое сфарміравалася каля 400 000 гадоў таму ў выніку моцных тэктанічных зрухаў. На дне засталіся скальныя базальтавыя выступы. 18 000 - 13 000 гадоў таму азёрная катлавіна перасохла, але зноў напоўнілася вадою пасля заканчэння ледавіковага перыяда. Шматлікія рэкі скідвалі ў яе асадкавыя пароды, што запаўнялі дно і намываліся вакол скальных выступаў. Так узніклі сучасныя азёрныя астравы. Большасць астравоў Сэсэ нізкія. Аднак тут сустракаюцца скалістыя ўзняцці. Найвышэйшы пункт дасягае 1240 м.
У мінулым усе астравы былі пакрыты трапічнымі лясамі. У нашы дні лясы захаваліся толькі на малых астравах. На вялікіх астравах пераважаюць саванны і апрацаваныя землі.
Гісторыя
У сярэднявеччы архіпелаг Сэсэ быў населены некалькімі групамі банту, якія склалі народнасць басэсе, блізкую па мове да луганда. Першае апісанне астравоў і іх жыхароў у еўрапейскай навуковай літаратуры было зроблена ў XIX ст. брытанцам Генры Мортанам Стэнлі. З 1962 г. архіпелаг у складзе незалежнай Уганды.
Руднішча
Ру́днішча (, Руднище) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўскага сельсавета.
Мікулічы (Баранавіцкі раён)
Міку́лічы (, Микуличи) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета.
Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зялёнаўскага сельсавета.
Ліў Ульман
Ліў Ёхана Ульман (Liv Johanne Ullmann; нар., , Японія) — нарвежская актрыса. Набыла сусветную вядомасць дзякуючы сваім ролям у фільмах Інгмара Бергмана і Яна Труэля.
Біяграфія
Ліў Ульман нарадзілася ў Токіа, вырасла ў Канадзе, вучылася акцёрскаму майстэрству ў Лондане, працавала ў тэатры Ставангера, а пазней іграла ў Нацыянальным тэатры ў Осла. Яе зорка ўзышла ў 1966 годзе, калі яна знялася (разам з Бібі Андэрсан) у адным з найвялікшых фільмаў Інгмара Бергмана — «Персона» — у ролі Элізабет Фогелер, актрысы, якая змоўкла ў час спектакля і адмовілася гаварыць наогул.
Да гэтага фільма Ліў Ульман знялася ў пяці нязначных нарвежскіх і адным шведскім фільмах. Дзякуючы «Персоне» Ульман атрымала ролі ў амерыканскіх рэжысёраў. Пасля здымалася ў многіх фільмах рэжысёра Інгмара Бергмана, ад якога нарадзіла дачку, якая стала вядомай у Швецыі журналісткай. Неаднаразова намінавалася на прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю.
Акрамя працы з Бергманам, Ліў Ульман сыграла на Брадвеі і ў Галівудзе велізарную колькасць роляў у п’есах Генрыка Ібсена. У 1977 годзе выйшла яе аўтабіяграфія «Змены».
У 1980-я гады Ліў Ульман занялася рэжысурай, яе фільмы ўдастоены шматлікіх прэмій. У 1995 годзе экранізавала раман-эпапею нарвежскай пісьменніцы нобелеўскай лаўрэаткі Сігрыд Унсет «Крысцін, Лаўрансава дачка».
Адміністрацыйны падзел Габона
Адміністрацыйны падзел Габона — падзел тэрыторыі Габона на пэўныя часткі ў мэтах эфектыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіравання і мясцовага самакіравання. Згодна з падзелам Габон складаецца з 9 правінцый.
Мастытычы
Гісторыя
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні. Побач з вёскай знаходзіўся аднайменны маёнтак (5 двароў, 19 жыхароў).
У 1909 годзе працавала народнае вучылішча.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне.
З 1939 года ў складзе БССР. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зялёнаўскага сельсавета.
Тартак (Лельчыцкі раён)
Тарта́к (, Тартак) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўскага сельсавета.
Джунглі
Джунглі — гутарковае паняцце, якое азначае густы і непраходны трапічны або субтрапічны лес. Этымалогія слова джунглі ўзыходзіць да санскрыта, у якім слова «джангал» азначала непраходныя зараснікі. Англічане, якія жылі ў Індыі запазычылі гэта слова з хіндзі, зрабіўшы з яго варыянт «jungle» і выкарыстоўваючы яго ў пачатку толькі ў дачыненні да бамбукавых багністых гаяў Індастана і дэльты Ганга.
Распаўсюджанне
Самыя вялікія джунглі існуюць у басейне ракі Амазонкі (Дажджавыя лясы Амазоніі), у Нікарагуа, у паўднёвай частцы паўвострава Юкатан (Гватэмала, Беліз), на большай частцы Цэнтральнай Амерыкі (дзе яны называюцца сельвай), у экватарыяльнай Афрыцы ад Камеруна да Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, у многіх раёнах Паўднёва-Усходняй Азіі ад М’янмы да Інданезіі і Папуа-Новай Гвінеі, у аўстралійскім штаце Квінслэнд.
Сем вяршынь
Сем вяршыняў — найвышэйшыя вяршыні сямі частак свету (Еўропа і Азія, а таксама Паўночная і Паўднёвая Амерыка лічацца асобна). У залежнасці ад вызначэння кантынентаў спіс можа злёгку мяняцца.
Слабодка (Лельчыцкі раён)
Слабо́дка (, Слободка) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўскага сельсавета.
Пётр Аляксеевіч Цецюшаў
Пётр Аляксе́евіч Це́цюшаў (ліпень 1906, х. Купаросны (цяпер Валгаград) — ) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, першы сакратар Курганскага абласнога камітэта ВКП(б) (1943—1945), першы сакратар Пінскага абласнога камітэта КП(б)Б (1946—1950).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і рабочых.
Працоўную дзейнасць пачаў з 11 гадоў у якасці расыльнага у мясцовым сельскім Савеце, затым у кіраванні гарбарных заводаў горада. З 1925 года член РКП(б), з 1925 г. — УКП(б), з 1952 г. — КПСС.
Памёр у 1962 годзе.
1199-ы змяшаны артылерыйскі полк
1199-ы рэакты́ўны артылеры́йскі полк — падраздзяленне ўзброеных сіл Беларусі. Месца дыслакацыі — Горад Брэст.
Гісторыя
6 снежня 1982 года ў горадзе Баранавічы быў сфарміраваны кадрыраваны 1199-й рэактыўны артылерыйскі полк 28-й агульнавайсковай арміі ЧБВА. Пасля гэтая вайсковая часць неаднаразова мяняла месца дыслакацыі і сваё найменне. Сёння 1199-й рэактыўны артылерыйскі полк дыслакуецца ў Брэсце.
Пячора Шавэ
Пячора Шавэ́ (grotte Chauvet) — пячора з наскальнымі дагістарычнымі малюнкамі на поўдні Францыі паблізу невялікага горада Вальён-Пон-д'Арк у даліне ракі Ардэш. Занесена ў пералік (13.10.1995), з'яўляецца дзяржаўнай уласнасцю (з 14.2.1997). У 2014 годзе папоўніла спіс Сусветнай спадчыны.
Па памерах пячора большая за Ласко, уключае залы і галерэі агульнай даўжынёй 800 метраў і вышынёй да 18 метраў. У пячоры выяўлена 435 малюнкаў з выявамі жывёл. Наскальны жывапіс уяўляе сабой адзін з самых старажытных узораў пячорнага мастацтва ў свеце. Узрост найстарэйшых малюнкаў ацэньваюць у 36 тыс. гадоў (арыньякская або шатэльперонская культура), аднак дакладнае датаванне выклікае спрэчкі.
Бібі Андэрсан
Бібі Андэрсан (Bibi Andersson, народжаная Берыт Элісабет Андэрсан (Berit Elisabeth Andersson; нар. ,  — 14 красавіка 2019) — шведская актрыса.
Пячора Шавэ
Наскальныя роспісы выдатна захаваліся, бо пячора Шавэ была адрэзаная ад вонкавага свету з часоў ледніковага перыяду з-за падзення скальных абломкаў перад яе ўваходам. Пячору адкрылі 18 снежня 1994 года тры спелеолагі: Жан-Мары Шавэ (Jean-Marie Chauvet), Эліет Брунэль (Éliette Brunel) і Крысціян Ілэр (Christian Hillaire).
Бібі Андэрсан
Біяграфія
Вучылася ў Каралеўскай драматычнай тэатральнай школе Ё. Тэрсеруса, у школе пры «Драматэн тэатэр». Працавала ў тэатры Мальмё, кіраўніком якога быў Інгмар Бергман. У фільме Бергмана «Усмешкі летняй ночы» Андэрсан выканала адну з сваіх першых роляў (маленькі эпізод). Атрымала вядомасць пасля ўдзелу ў фільмах Бергмана «Сёмая пячатка», «Сунічная паляна», «Твар». Яна згуляла ў адзінаццаці карцінах рэжысёра. Адной з лепшых роляў лічыцца роля медсястры Альмы ў фільме «Персона» (1965).
Здымалася таксама ў фільмах шведскага рэжысёра Вільгата Шомана — «Палюбоўніца» (1962), «Ложак для брата і сястры, 1782» (1966), «Я чырванею» (1980).
Пячора Шавэ
Пячора зачынена для агульнага доступу, бо кожнае прыкметнае змяненне вільготнасці паветра можа прывесці да пашкоджання насценнага жывапісу. Права доступу, толькі на некалькі гадзін і з пэўнымі абмежаваннямі, могуць атрымаць толькі нешматлікія археолагі.
У 2010 годзе Вернер Херцаг зняў пра загадкі пячоры і яе наваколля дакументальны фільм «». Грамадскі рэзананс, выкліканы фільмам, прывёў да прыняцця ўрадам рашэнне пабудаваць паблізу дакладную рэпліку пячоры, якая была адкрыта для турыстаў у красавіку 2015 года. У 2014 годзе ЮНЕСКА ўхваліў наданне пячоры статусу аб'екта Сусветнай спадчыны.
Вуглы (Лельчыцкі раён)
Вуглы́ (, Углы) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буйнавіцкага сельсавета.
Буйнавічы
Бу́йнавічы (, Буйновичи) — аграгарадок у Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Буйнавіцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 22 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Лельчыцы, за 185 км ад Гомеля , за 45 км ад чыгуначнай станцыі Ельск. Праз Буйнавічы пралягае аўтамабільная дарога.
Бефруа Бельгіі і Францыі
Бефруа гарадоў Бельгіі і Францыі — званіцы (бефруа) у Бельгіі і Францыі.
56 бефруа, 33 у Бельгіі на захад ад Мааса і 23 на поўначы Францыі занесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА (№ 943). Бефруа ратушы Бруселя не ўваходзіць у гэты спіс бефруа, таму што яна ўжо лічыцца часткай сусветнай спадчыны ЮНЕСКА як элемент комплексу Вялікай плошчы Бруселя.
Званіцы, узведзеныя на паўночным захадзе Еўропы ў 11-17 стст., былі не проста архітэктурнымі аб’ектамі ў раманскім, гатычным ці барочным стылях, але і сімваламі грамадзянскіх свабод. Горад узводзіў сваю званіцу пасля атрымання незалежнасці ад камуны. Раней над звычайнай гарадской забудовай маглі ўзвышацца толькі царкоўныя званіцы ці вежы замка як знакі ўлады царквы і феадалаў.
Нумары ў спісе адпавядаюць прыведзеным у спісе ЮНЕСКА ID 943/943bis.
Заберажніца
Заберажні́ца (, Забережница) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буйнавіцкага сельсавета.
Франсвіль
Франсві́ль (Franceville) — горад на ўсходзе Габона. З'яўляецца адным з чатырох найбуйнейшых гарадоў у краіне, з насельніцтвам каля 41 000 чалавек. Размешчаны на рацэ Мпаса, з'яўляецца канчатковым пунктам Трансгабонскай чыгункі і шашы N3.
Агульная інфармацыя
Да выдатных мясцін горада адносяцца царква Святога Ілер, якая была пабудавана ў 1899 годзе, вялікая статуя былога прэзідэнта Габона Амара Банго, які нарадзіўся ў горадзе, і медыцынскі навукова-даследчы інстытут. У горадзе таксама ёсць поле для гольфа і аэрапорт, размешчаны ў 20 км на захад, у Мвенгуэ.
Прамысловасць
У Франсвілі маецца цэментны завод.
(44) Ніса
(44) Ніса (Nysa) — яркі астэроід галоўнага пояса, які прыналежыць да вельмі светлага спектраваму класу E і ўтварае ўласнае сямейства астэроідаў. Ніса з’яўляецца найбольш яркім астэроідам гэтага сямейства і найбуйнейшым прадстаўніком класа Е. Астэроід быў адкрыты 27 мая 1857 года нямецкім астраномам і мастаком Германам Гольдшмітам з дапамогай 4-х цалевага тэлескопа, размешчага на гаўбцы шостага паверха яго кватэры ў Лацінскім квартале Парыжа, і названы ў гонар, легендарнай краіны ў старажытнагрэчаскай міфалогіі.
ФК Крылы Саветаў Самара
1942—1990
У пачатку 1942 года старшыня цэнтральнага камітэта прафсаюза авіяцыйнай галіны Васерман напісаў ліст наркаму авіяпрамысловасці Шахурыну з просьбай арганізаваць перавод у Маскву 27 былых сталічных футбалістаў, якія апынуліся ў эвакуацыі ў Молатаве і Куйбышаве. 12 красавіка намеснік наркама Дзяменцьеў вырашыў, што было за лепшае стварыць моцную футбольную каманду ў Куйбышаве і Молатаве, не выклікаючы ў Маскву найлепшых.
Мітра (бажаство)
Мітра (, Miθra — «сяброўства, дамова, згода») — бажаство індаіранскага паходжання, злучанае з дружалюбнасцю, дамовай, згодай і сонечным святлом.
ФК Крылы Саветаў Самара
1942—1990
Першую гульню на першынство СССР (2-я група) «Крылы Саветаў» правялі на куйбышаўскім стадыёне «Лакаматыў» 3 чэрвеня 1945 года супраць каманды «Тарпеда» (Горкі) і завяршылі яе ўнічыю з лікам 1:1. Гол, які стаў для «Крылаў Саветаў» першым у чэмпіянатах СССР, забіў Пётр Бурмістраў. У другім матчы «Крылы Саветаў» дома атрымалі перамогу над ленінградскім «Спартаком» 3:0, а затым перамаглі з лікам 2:1 «Балтфлот». Потым былі выязныя перамогі ў Новасібірску, Чалябінску, Свярдлоўску і Молатаве. «Крылы Саветаў» выйшлі ў лідары групы, а за адзін тур да заканчэння чэмпіянату абыграўшы адэскі «Харчавік» 5:1, забяспечылі сабе выхад у першую групу.
Мітра (бажаство)
Як боскасць Мітра згадваецца ў трох аспектах:
ФК Крылы Саветаў Самара
1942—1990
21 красавіка 1946 года ў Алма-Аце «Крылы Саветаў» правялі свой першы матч у найвышэйшым дывізіёне СССР і саступілі ленінградскаму «Зеніту» з лікам 1:2.
Трыдэнцкая Імша
Трыдэнцкая імша — адно з найбольш распаўсюджаных найменняў літургіі рымскага абраду — імшы, цэлебраванай да выдання імшала 1969 году. Таксама у дачыненні да Трыдэнцкай імшы ўжываюць тэрміны Трыдэнцкі абрад, Трыдэнцкая лацінская імша, класічная лацінская імша, традыцыйная лацінская імша, даўняя лацінская імша. У сучаснай каталіцкай тэрміналогіі Трыдэнцкая імша завецца экстраардынарным абрадам. Упершыню гэты тэрмін з'явіўся ў motu proprio Папы Бэнэдыкта XVI Summorum Pontificum, выдадзеным 7 ліпеня 2007 году, паводле якога трыдэнцкі абрад у рэдакцыі 1962 года з'яўляецца экстраардынарным варыянтам здзяйснення літургіі ў рымскім абрадзе, тады як ардынарным застаецца Novus Ordo.
ФК Крылы Саветаў Самара
1991—1998
Пасля спынення існавання СССР «Крылы Саветаў» засталіся ў найвышэйшай лізе. Самарскі клуб дэбютаваў у чэмпіянаце Расіі ў Маскве 29 сакавіка 1992 года ў матчы супраць сталічнага «Спартака» (0:5). Сваю першую перамогу ў чэмпіянаце Расіі «Крылы Саветаў» атрымалі 12 красавіка 1992 года ў хатнім матчы супраць пецярбургскага «Зеніта» з лікам 1:0, гол забіў Аляксандр Цыганкоў. 7 верасня 1992 года ў гасцявым матчы супраць стаўрапольскага «Дынама» «Крылы Саветаў» пацярпелі паражэнне з лікам 0:2, але за ўдзел дыскваліфікаванага футбаліста ў складзе «Дынама» гаспадарам была залічана тэхнічнае паражэнне — 0:3. Гэтак была «здабыта» першая перамога «Крылаў Саветаў» на чужым полі.
Склад
Станам на ліпень 2023 года.
Мітра (бажаство)
Мітра ў антычных аўтараў
Вялікую дыскусію выклікала згадванне Герадотвм Мітры як жаночага бажаства, якое не мела выразнага тлумачэння. Ён піша: «…ад асірыйцаў і арабаў персы навучыліся шанаваць Уранію (асірыйцы завуць Афрадыту Мілітай, арабы — Алілат, а персы — Мітра)». Страбон выпраўляе яго дадзеныя, паказваючы, што персы завуць Мітрай Геліяса, то бок сонца. Міліта — гэта Мулісу, жонка Ашура.
Трыдэнцкая Імша
Апісанне
Літургія рымскага абраду ў сваіх істотных частках была ўпершыню кадыфікаваная ў VI стагоддзі рымскімі папамі — св. Львом I, св. Геласіем I, св. Грыгорыем I Вялікім. Сучасны выгляд яна набыла праз выкананне рашэнняў Трыдэнцкага сабору пры Папу св. Пію V ў 1570 годзе. Большасць каталікоў-традыцыяналістаў ужываюць рэдакцыю імшала 1962 году, які быў зацверджаны Папам Янам XXIII.
Мітра (бажаство)
Мітра ў антычных аўтараў
Усе гіпотэзы, улучаючы дасціпныя тлумачэнні абмовак перакладніка Герадота, дэ Ёнг характарызуе як сумнеўныя. Меркавалася таксама, што Герадот выходзіў з атаяснення з планетай Венера. Найчасцей лічаць, што з Афрадытай павінна атаясамляцца Анахіта.
Трыдэнцкая Імша
Гісторыя тэрміну
Тэксты традыцыйнага імшала рымскага (лацінскага) абраду бяруць пачатак з глыбокай даўніны, аднак яны шматразова змяняліся на працягу стагоддзяў і былі ўпарадкаваныя і прадпісаныя практычна для ўсёй Царквы лацінскага абраду ў 1570 годзе. Аж да 1962 году выходзілі перавыданні імшала, якія ўтрымлівалі новыя святы на чэсць новых святых, а таксама некаторыя змены ў богаслужэбных рубрыках. У дадзены перыяд такая форма цэлебрацыі набажэнства была найбольш распаўсюджанай у каталіцкім свеце. Трыдэнцкі абрад быў замацаваны Папам Піем V па просьбе Трыдэнцкага Сабору і абвешчаны 5 снежня 1570 году. .
Мітра (бажаство)
Мітраізм
У апошнія стагоддзі да н.э. паўстала асаблівая рэлігія з культам Мітры — мітраізм, што атрымала шыранне ў эліністычным свеце, з I стагоддзя н.э. — у Рыме, з II стагоддзя — па ўсёй Рымскай імперыі; асаблівай папулярнасцю карысталася ў памежных правінцыях, дзе стаялі рымскія легіёны, салдаты якіх былі галоўнымі прыхільнікамі культу Мітры, што лічыўся богам, які прыносіць перамогу; захаваліся рэшткі шматлікіх свяцілішчаў-мітрэўмаў паблізу рымскіх лагерных стаянак. Значную ролю ў шыранні мітраізму згулялі сацыяльныя нізы, якіх ён прыцягваў тым, што абвяшчаў роўнасць сярод прысвечаных у яго і абяцаў шчаслівае жыццё пасля смерці.
У мітрэўмах здзяйсняліся асаблівыя містэрыі Мітры, даступныя толькі прысвечаным мужчынам; яны складаліся з ахвяраванняў, культавых трапез іпр. Звесткі пра містэрыі даюць уяўленне пра іх агульны характар, прытым ужо старажытныя апалагеты хрысціянства адзначалі агульныя рысы паміж імі і хрысціянствам, аднак гэта падабенства да гэтага дня застаецца прадметам спрэчак.
Трыдэнцкая Імша
Гісторыя тэрміну
Трыдэнцкі Сабор яўна выразіў каталіцкі погляд на імшу, падкрэсліўшы, між іншым, ахвярны характар Эўхарыстычнага набажэнства, які адмаўлялі пратэстанты. Для выканання пастанаўленняў сабору Папа Рымскі Пій V абнародаваў в 1570 годзе імшал, які выкарыстоўваўся ў рымскай курыі і абвясціў яго ў якасці уніфікаванага стандарту для ўсёй Царквы. Законы і дыяцэзіі, якія былі здольныя пацвердзіць працяглую гісторыю сваёй богаслужэбнай традыцыі (больш за 200 год), пры жаданні маглі захаваць яе. Самыя вядомыя з такіх абрадаў — амбразіянскі і масарабскі.
Мітра (бажаство)
Мітраізм
Як піша Плутарх, шыранне таемстваў Мітры па Міжземнамор'і злучана з актыўнасцю кілікійскіх піратаў у 60-я гады да н.э., якія здзяйснялі іх спачатку ў лікійскім горадзе Алімп.
У містэрыях і надпісах Мітра асацыюецца з арфічным бажаством Фанетам. Мірча Эліядэ лічыць, што легендарныя дэталі біяграфіі Мітрыдата VI Еўпатара (а збольшага таксама Кіра Вялікага) адлюстроўваюць уяўленні мітраізму.
Трыдэнцкая Імша
Адрозненні паміж Трыдэнцкай і «новай» імшой
Каталікі-традыцыяналісты не выкарыстоўваюць ані рэфармаваны рымскі абрад Novus Ordo, уведзены Папам Паўлам VI у 1969 годзе як выкананне рашэнняў Другога Ватыканскага Сабору, ані нормы для трыдэнцкана імшала, уведзеныя ў 1965 годзе. Стары і новы абрады розняцца не толькі мовай цэлебрацыі і пазіцыяй святара адносна алтара, але таксама тэкстамі малітваў і цэлым шэрагам цырымоній. На Трыдэнцкай імшы моцна адрозніваюцца набажэнства з удзелам хору і без яго ўдзелу. Аднак заўсёды так званая ціхая імша з'яўдяецца адлюстраваннем ўрачыстай спяванай літургіі. Усе тэксты, якія спявае хор ці схола на спяванай імшы, святар прамаўляе і на ціхай імшы. Частка цырымоній ціхай імшы з'яўляюцца праекцыямі цырымоній ўрачыстай імшы і могуць быць зразуметыя толькі ў сувязі з ёй. Таму імша ў кафедральным саборы і ў маленькай капліцы не адрознівалася да рэформы па змесце тэкстаў і цырымоній. Як і ў «новай» імшы, у Трыдэнцкім абрадзе гучаць нацыянальныя мовы, напрыклад, у чытаннях, казанні, спеве народу — у ціхай імшы. На ўрачыстай імшы ўжыванне нацыянальнай мовы абмежавана да чытанняў і казання. Пры цэлебрацыі Трыдэнцкай імшы святар стаіць тварам да алтара, versus Deum, ad orientem — тварам да Бога, на ўсход, у тым жа кірунку, што і ўвесь народ. Тварам да народу ён звяртаецца толькі ў некаторыя моманты службы, калі гэта прадпісвае парадак імшы, напрыклад, пры словах Dominus vobiscum (Пан з вамі) и Orate fratres (Маліцеся, браты).
Мітра (бажаство)
Мітраізм
Падчас містэрый гаворыцца, што Мітра нарадзіўся ад каменя, а месца здзяйснення містэрый завуць пячорай. Юстын Філосаф паказвае, што д'ябал паведаміў жрацам Мітры гэта назва, бо Хрыстос нарадзіўся ў пячоры. Згодна Стацыя, Апалона ахеменійцы завуць Тытанам, а ў пячоры Пярсея яго клічуць Мітрай, які хіліць рогі.
З канца II ст. рымскія імператары (асабліва Аўрэліян і Дыяклетыян) заступаліся за культ Мітры. У II—IV стст. мітраізм быў адным з галоўных сапернікаў хрысціянства.
Юліян кажа пра шанаванне Мітры і спраўленне гульняў у гонар Сонца раз у 4 гады. У 303 годзе чараўнік Феатокл, схаваўшыся ў пячоры, зрабіў Галерыю прадраканне, узбуджаючы да пераследу хрысціян.
Трыдэнцкая Імша
Адрозненні паміж Трыдэнцкай і «новай» імшой
У 2007 годзе Summorum Pontificum Папы Бэнэдыкта XVI акрэсліла рэдакцыю Трыдэнцкай імшы 1962 года як экстраардынарную форму рымска-каталіцкага абраду, і дадзены тэрмін стаў выкарыстоўвацца як назва гэтай формы імшы. Іншыя назвы, у тым ліку, «традыцыйная імша» і «лацінская імша» таксама часам выкарыстоўваюцца ў гэтым жа сэнсе.
Мітра (бажаство)
Мітраізм
Згодна гістарыёграфам Аўгустаў, імператар Комад запляміў святадзействы Мітры забойствам чалавека, хоць звычайна страшнае ў іх толькі гаворыцца ці малюецца.
Трыдэнцкая Імша
Адрозненні паміж Трыдэнцкай і «новай» імшой
У імшах без народу рымска-каталіцкія святары вольныя выбіраць паміж літургічнай версіяй 1962 году і ардынарнай формай набажэнства. Паводле Summorum Pontificum, такі выбар можна рабіць у любы дзень за выключэннем Святога Пасхальнага Трыдууму. Для цэлебрацыі такога набажэнства па «новаму» ці «старому» імшалу святару не трэба браць дазволу ані Апостальскага Пасаду, ані свайго ардынарыя. Да ўдзелу ў такой святой імшы могуць быць дапушчаныя таксама і верныя, якія просяць аб гэтым па ўласным жаданні (пры захаванні нормаў права).
Дазвол на выкарыстанне Трыдэнцкага абраду пры служэнні з народам можа даць пробашч парафіі, які таксама павінен дбаць аб тым, каб дабро гэтых верных згаджалася з агульнай пастырскай апекай у парафіі, пазбягаючы непаразуменняў і клапоцячыся пра захаванне адзінства ўсёй Царквы.
Літургія Трыдэнцкай імшы
Сама імша падзяляецца на дзве часткі: літургію катэхумэнаў і літургію верных. У старажытнасці катэхумэны былі аддзеленыя ад часткі набажэнства, бо вызнанне веры было важнай умовай удзелу ў сумесным эўхарыстычным служэнні.
Зарубанае
Зару́банае (, Зарубаное) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буйнавіцкага сельсавета.
Заходы (Лельчыцкі раён)
Захо́ды (, Заходы) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буйнавіцкага сельсавета.
Насейкі
Насе́йкі (, Насейки) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета.
Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зялёнаўскага сельсавета.
Крупка (Лельчыцкі раён)
Кру́пка (, Крупка) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буйнавіцкага сельсавета.
Ліснае
Лі́снае (, Лисное) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буйнавіцкага сельсавета.
Інверсія (метэаралогія)
Інверсія ў метэаралогіі азначае анамальны характар змены якога-небудзь параметра ў атмасферы з павелічэннем вышыні. Найболей часта гэта адносіцца да тэмпературнай інверсіі, то бок да павелічэння тэмпературы з вышынёй у некоторым пласце атмасферы замест звычайнага паніжэння (гл. атмасфера Зямлі).
Адрозніваюць два тыпа інверсіі:
Інверсія тэмпературы перашкаджае вертыкальным перасоўванням паветра і спрыяе ўтварэнню імгі, туману, смогу, аблокаў, міражоў. Інверсія дужа залежыць ад мясцовых асаблівасцяў рэльефа. Павелічэнне тэмпературы ў інверсійным пласце вагаецца ад дзясятых доляй градусаў да 15—20 °C і болей. Найбольшую моцнасць маюць прыземным інверсіі тэмпературы ў Усходняй Сібіры і ў Антарктыдзе ў зімовы перыяд.
Первамайск (Лельчыцкі раён)
Первама́йск (, Первомайск, да 1961 года Засунне) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буйнавіцкага сельсавета.
(48) Дарыда
(48) Дарыда (Doris) — цёмны астэроід галоўнага пояса, які прыналежыць да цёмнага спектраваму класу C. Ён быў адкрыты 19 верасня 1857 года нямецкім астраномам Германам Гольдшмітам з дапамогай 4-х цалевага тэлескопа, размешчанага на шостым паверсе яго кватэры ў Лацінскім квартале Парыжа і названы ў гонар німфы Дарыды, дачкі тытана Акіяна і Тэфіды згодна старажытнагрэчаскай міфалогіі.
Навасёлкі (Гарадзішчанскі сельсавет, Баранавіцкі раён)
Навасёлкі (, Новосёлки) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 20 км на поўнач ад Баранавічаў, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Баранавічы-Цэнтральныя.
Гісторыя
У 1909 годзе ў Пачапаўскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Пачапаўскай гміне.
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.
У баі за вёску 5 ліпеня 1944 года вызначыўся старшы сяржант Я. М. Сулейменаў. На чале групы байцоў ён падпоўз да пазіцыі праціўніка і закідаў гранатамі ўчастак абароны гітлераўцаў, вымусіў іх адступіць, чым садзейнічаў выхаду з акружэння 200 савецкім воінаў. За гэты подзвіг Сулейменаву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
З Навасёлкамі аб’яднаны суседнія хутары Очкава і Чорны Луг і в. Льнянікі.
Карма (Лельчыцкі раён)
Карма́ (, Корма) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Букчанскага сельсавета.
Чапаеўскі (Лельчыцкі раён)
Чапа́еўскі (, Чапаевский, да 21 студзеня 1969 года Берасцяны́ Заво́д) — пасёлак у Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буйнавіцкага сельсавета.
Багуслаў Станіслававіч Курловіч
Багуслаў Станіслававіч Курловіч (нар., в. Новы Пагост Віцебскай вобласці, Беларусь) — беларускі, польскі, фінскі і расійскі біёлаг.
Біяграфія
Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчаю акадэмію (1971), працаваў аграномам і старшынёй калгаса ў Браслаўскім раёне. Пасля навучання у аспірантуры (1973—1976) і абароны дысертацыі працаваў загадчыкам аддзела бабовых раслін у Інстытуце раслінаводства імя Мікалая Вавілава (Санкт-Пецярбург).
Цесна супрацоўнічаў з Беларускім навукова-даследчым інстытутам земляробства (Жодзіна) і Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміяй (Горкі). Удзельнічаў у шматлікіх навуковых экспедыцыях па збіранні, вывучэнні і захаванні генетычных рэсурсаў раслін як на тэрыторыі былога СССР, так і многіх іншых краінах, у т.л. у Аўстраліі, Бразіліі, Эквадоры і Партугаліі. Курловічам сабраны і захаваны каштоўнейшыя формы раслін, выкарыстанне якіх у селекцыі дазволіла стварыць высокапрадукцыйныя сарты бабовых культур у Беларусі і Расіі.
Курловіч развіў навуковыя дактрыны акадэміка Мікалая Вавілава што тычыцца лубіну. Паводле яго навуковых распрацовак і цэнтрам біяразнастайнасці з’яўляецца Балканскі паўвостраў, дзе выяўлена яго найбольшая разнастайнасць. Цэнтрам паходжання з’яўляецца Іберыйскі паўвостраў, дзе растуць яго дзікія суродзічы. Курловіч дапоўніў закон гамалагічных радоў М. І. Вавілава што тычыцца бабовых раслін. Род падзелены ім на два падроды: Subgen. Lupinus (віды Міжземнамор’я і Афрыкі), і Subgen. Platycarpos (шматлікія віды лубіну з Амерыканскага кантынента). Распрацаваны ўнутрывідавыя класіфікацыі трох відаў лубіну, якія вырошчваюць у Беларусі — белага, жоўтага і сіняга на ўзроўні разнавіднасцяў і формаў. Апісаны ўнікальныя таксоны раслін, назвы якіх дапаўняюць яго скарачэннем Kurl. Гэтыя распрацоўкі з’яўляюцца развіццём вучэння акадэміка Мікалая Вавілава і шырока выкарыстоўваюцца ў селекцыі раслін і насенняводстве Беларусі.
Прафесар Курловіч — аўтар важных навуковых публікацый.
Альховая
Альхо́вая (, Ольховая) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стадоліцкага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Грабянёўскага сельсавета.
Кубак Іспаніі па футболе
Кубак Іспаніі па футболе (Copa del Rey) — штогадовы кубак Іспаніі, які праходзіць у фармаце алімпійскай сістэмы. У спаборніцтве прымаюць удзел 83 каманды, уключаючы ўсе клубы Ла Лігі. Ён лічыцца другім па значнасці нацыянальным тытулам у іспанскім футболе пасля чэмпіянату. Арганізатарам спаборніцтва з’яўляецца Каралеўская іспанская футбольная федэрацыя.
З моманту свайго заснавання кубак некалькі разоў змяняў назву; сучасная назва Каралеўскі кубак (Copa del Rey) выкарыстоўваецца з 1977 года. Усяго 17 клубаў валодалі калі-небудзь кубкам; найбольш тытулаваным клубам з’яўляецца «Барселона» з 31 тытулам, затым ідуць «Атлетык» Більбаа (23 тытулы) і мадрыдскі «Рэал» з 20 перамогамі. Пераможца турніру ўдзельнічае ў Лізе Еўропы і матчах за Суперкубак Іспаніі перад пачаткам наступнага сезона.
Малін
Малі́н — прозвішча.
ФК Мальёрка
Гісторыя
«Мальёрка» ― найстарэйшы клуб Балеарскіх астравоў. Быў названы першапачаткова Junta Directiva del Alfonso XIII FBC у гонар караля тых часоў Альфонса XIII. Першым стадыёнам клуба быў «Буэнас-Айрэс», што адкрыўся 25 сакавіка 1916 года гульнёй супраць «Барселоны», у якой «Мальёрка» атрымала паражэнне з лікам 0:8. Праз год клуб змяніў назву на Real Sociedad Alfonso XIII, а ў 1931 годзе прыйшлося зноў змяніць назву па палітычных мэтах на Club Deportivo Mallorca. У 1949 годзе да назвы клубу прымкнуў тытул «каралеўскі» (Real).
22 ліпеня 2008 года было заяўлена, што 96 працэнтаў акцый клубу купіць англійскі бізнесмен Пол Дэвідсан, але ўжо ў лістападзе таго года было высветлена, што ў англічаніна няма грошай на куплю. Праз год 19 лістапада 2009 года клуб быў выкуплены іспанскім бізнесменам Матэа Алемані.
30 сакавіка 2010 года «Мальёрка» падпісала дагавор з італьянскай кампаніяй футбольнага экіпіравання Macron. Пагадненне разлічана на тры сезоны з 2010 па 2013 гады.
Уладзімір Нічыпаравіч Малін
Уладзі́мір Нічы́паравіч Ма́лін (, п. Яконава Цвярской губерні, Расійская імперыя —, г. ) — савецкі партыйны дзеяч. Член партыі з 1926 года, член Цэнтральнай рэвізійнай камісіі КПСС (1956—1966). Сакратар ЦК КПБ. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР.
Біяграфія
Скончыў Ленінградскі камуністычны універсітэт(1933), пасля на партрабоце.
У 1938—1939 гадах першы сакратар Магілёўскага абкама КП(б) Беларусі.
У 1939—1947 гадах сакратар ЦК КП(б) Беларусі, адначасова ў 1942—1944 гадах начальнік Палітупраўлення Цэнтральнага штаба партызанскага руху і намеснік яго начальніка. Старшыня Рэспубліканскага камітэта дапамогі па абслугоўванню хворых і параненых байцоў і камандзіраў. З жніўня 1943 па 1947 год 3-і сакратар ЦК КП(б) Беларусі.
У 1947—1949 гадах слухач курсаў перападрыхтоўкі пры ЦК УКП(б).
У 1949—1952 гадах сакратар Ленінградскага гаркама УКП(б).
У 1952—1954 гадах інспектар ЦК КПСС. Па некаторых дадзеных, пасля арышту А. М. Паскробышава выконваў яго абавязкі пры Сталіне.
У 1954—1965 гадах — загадчык агульным аддзелам ЦК КПСС.
У 1965—1970 гадах рэктар Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС.
Яго сын Б. У. Малін працаваў у НДІ-35.
Антыўтопія
Антыўтопія (δυσ- — «супраць» і  — «месца»; dystopia) — гэта жанр мастацкай літаратуры, супрацьлеглы утопіі. Блізкі па сваёй мадэлі да фантастыкі, апісвае, як правіла, грамадства, у якім запанавалі негатыўныя тэндэнцыі развіцця. У адрозненне ад утопіі, гэты жанр не характарызуецца верай аўтара ў бездакорнасць мадэлі. Антыўтопія вылучае найбольш небяспечныя, з пункту гледжання аўтараў, грамадскія тэндэнцыі.
Гісторыя
Упрершыню слова «антыўтапіст» (dystopian) як супрацьлегласць «утапіста» (utopian) ужыў англійскі філосаф і эканаміст Джон Сцюарт Міль у 1868 годзе. Тэрмін «антыўтопія» (dystopia) як назву літаратурнага жанру ўвялі Глен Нэглі і Макс Патрык у складзенай імі анталогіі ўтопій «У пошуках утопіі» (The Quest for Utopia, 1952).
У сярэдзіне 1960-х тэрмін «антыўтопія» (anti-utopia) з'яўляецца ў савецкай, а пазней — і ў англамоўнай крытыцы. Ёсць меркаванне, што па-ангельску: anti-utopia і dystopia — сінонімы. Існуе таксама пункт гледжання (як у Беларусі, так і за мяжой), які адрознівае антыўтопію і дыстапію. Згодна з ім, у той час як дыстапія — гэта «перамога сіл розуму над сіламі дабра», абсалютная антытэза утопіі, антыўтопія — гэта ўсяго толькі адмаўленне прынцыпу утопіі, якое прадстаўляе больш ступеняў свабоды. Тым не менш, тэрмін «антыўтопія» распаўсюджаны значна шырэй і звычайна маецца на ўвазе ў значэнні dystopia.
Адрозненні ад утопіі
Антыўтопія з'яўляецца лагічным развіццём утопіі і фармальна таксама можа быць аднесена да гэтага кірунку. Аднак, калі класічная ўтопія канцэнтруецца на дэманстрацыі пазітыўных рысаў апісанага ў творы грамадскага ладу, то антыўтопія імкнецца выявіць яго негатыўныя рысы. Важнай асаблівасцю утопіі з'яўляецца яе статычнасць, у той час як для антыўтопіі характэрныя спробы разгледзець магчымасці развіцця апісаных сацыяльных прылад (як правіла, у бок нарастання негатыўных тэндэнцый, што нярэдка прыводзіць да крызісу і абвалу). Такім чынам, антыўтопія працуе звычайна з больш складанымі сацыяльнымі мадэлямі.
Савецкім літаратуразнаўствам антыўтопія ўспрымалася ў цэлым адмоўна. Напрыклад, у «Філасофскім слоўніку» (4-е выд., 1981) у артыкуле «Ўтопія і антыўтопія» было сказана: «У антыўтопіі, як правіла, выяўляецца крызіс гістарычнай надзеі, аб'яўляецца бессэнсоўнай рэвалюцыйная барацьба, падкрэсліваецца неадольнасць сацыяльнага зла; навука і тэхніка разглядаюцца не як сіла, якая спрыяе рашэнню глабальных праблем, пабудове справядлівага сацыяльнага парадку, а як варожы культуры сродак прыгнёту чалавека». Такі падыход быў шмат у чым прадыктаваны тым, што савецкая філасофія ўспрымала сацыяльную рэальнасць СССР як грамадства, якое валодае тэорыяй стварэння ідэальнага ладу (тэорыя пабудовы камунізму). Таму любая антыўтопія непазбежна ўспрымалася як сумнеў у правільнасці гэтай тэорыі, што ў той час лічылася непрымальным пунктам гледжання. Антыўтопіі, якія даследавалі негатыўныя магчымасці развіцця капіталістычнага грамадства, насупраць, усяляк віталіся, аднак антыўтопіямі іх называць пазбягалі, наўзамен даючы ўмоўнае жанравае вызначэнне «раман-папярэджанне» або «сацыяльная фантастыка». Менавіта на такім вельмі ідэалагізаваным меркаванні заснавана вызначэнне антыўтопіі, дадзенае Канстанцінам Мзарэулавым ў яго кнізе «Фантастыка. Агульны курс»: «…ўтопія і антыўтопія: ідэальны камунізм і гінучы капіталізм у першым выпадку змяняецца на камуністычнае пекла і буржуазны росквіт ў другім».
Найбольш паслядоўна тэзіс аб адрозненні «рэакцыйнай» антыўтопіі і «прагрэсіўнага» рамана-папярэджання распрацавалі Яўген Брандзіс і Уладзімір Дмітрэўскі.
Услед за імі яго прынялі і многія іншыя крытыкі. Зрэшты, такі ўплывовы гісторык фантастыкі, як Юлій Кагарліцкі, такога адрознення не прымае, і нават пра Оруэла, таксама як пра і Хакслі, піша цалкам нейтральна і аб'ектыўна. На 10 гадоў пазней з ім пагадзіўся буйны сацыёлаг і партыйны чыноўнік (у той час супрацоўнік апарата ЦК КПСС, у перабудову памочнік генеральнага сакратара) Георгій Шахназараў.
Вывучэнне
Беларуская антыўтопія мае міфалагічную аснову, яна ўключае акрамя старажытных міфаў сучасныя акультныя, паранавуковыя і палітычныя міфы. Аналіз тэкстаў паказвае, што сучасная беларуская антыўтопія ўключае шэраг рыс масавай культуры: прафанацыю навукі і рэлігіі, элементы міфаў і ідэалогій, эксплуатацыю Танатасу, адданасць мастацкім клішэ.
Вывучэнне беларускай антыўтопіі як самастойнага жанру толькі пачынаецца. Асобныя спробы разгляду антыўтапічных тэкстаў беларускіх аўтараў (пераважна твораў А. Макаёнка і А. Адамовіча) прадпрымаліся філолагамі і літаратуразнаўцамі (А. Газізавай, А. Нямц і інш.). Даследаваны матыўны шэраг і спецыфіка хранатопу антыўтопіі, інтэртэкстуальнасць элементаў асобных антыўтапічных твораў, суадносіны антыўтопіі з рэчаіснасцю. Было праведзена даследаванне архетыпічных асноў (вобразаў і структуры) беларускай антыўтопіі. Антыўтапізм як светаадчуванне стаў характэрнай прыкметай нашага часу, што дазваляе разглядаць антыўтопію не толькі як літаратурны жанр, але і як індыкатар самасвядомасці еўрапейскай (у тым ліку і усходнееўрапейскай) культуры. У XX стагоддзі антыўтопія, як піша К. Дуда, стала гуманістычным «…ідэйным цягам, дамінуючым у сучаснай грамадскай і філасофскай думкі». Такім чынам, актуалізуецца патрэба ў культуралагічным вывучэнні беларускай антыўтопіі як неад'емнай часткі духоўнай культуры Беларусі. Разгляд антыўтапізму і антыўтопіі ў культуралагічным ключы непазбежна выклікае пытанне, да якой галіны культуры ставіцца жанр антыўтопіі — да масавай або да элітарнай. Гэты аспект айчыннай антыўтопіі застаецца нявывучаным ў культуралогіі.
Цяперашні стан
Сучасная беларуская антыўтопія, якая атрымала сваё развіццё ў канцы 80-х — 90-х гадоў XX стагоддзя, адлюстроўвае працэс рэміфалагізацыі грамадства, які характарызуецца шырокім распаўсюджваннем рэлігійных і акультных уяўленняў аб свеце, актуалізацыяй палітычных міфаў. Неаміфалогія характарызуецца спрошчаным падыходам да сацыяпалітычнай рэчаіснасці, свет скрозь прызму міфа паўстае пазбаўленым нюансаў, «чорна-белым», інакш кажучы, ён выразна дзеліцца на сферы Дабра і Зла. У аснове палітычнай міфалогіі ляжыць прынцып бінарызму: дзялення грамадскіх з'яў (у тым ліку ідэалогій) на «сваіх» («правільных») і «чужых» («няправільных»), а асоб — на «нашых» і «не нашых». Менавіта такая канфліктная карціна свету ляжыць у аснове антыўтопіі. Бінарызм антыўтопіі ўзыходзіць да апакаліптычнага жанру з уласцівым яму падзелам людзей на «добрых» і «злых» і смагай расправы над «злымі і нявернымі».
У беларускай антыўтопіі прысутнічаюць тры вобразы ворага: першы «вораг» — дзяржава і ўлада; другі — тэхнагенная цывілізацыя (варожымі чалавечай прыродзе абвяшчаюцца навука і тэхніка); трэці — «чужыя» / «чужынцы», альбо чужая культура (іншадумцы, напрыклад, атэісты, грамадзяне суседняй дзяржавы, сэксуальныя меншасці, заходняя культура). У антыўтопіі ідзе «вайна супраць усіх»: з аднаго боку, адпрэчваецца свет гатоўкі і пагоні за матэрыяльнымі выгодамі (міфалагізаваны / дэманізаваны вобраз Захаду), з другога — адбываецца падкрэсленае дыстанцыяванне ад савецкага мінулага, звязанага з ідэалогіяй інтэрнацыяналізму і працэсам русіфікацыі. Антыўтапісты шукаюць «трэці шлях», але непазбежна трапляюць у пастку «залатога стагоддзя». Міф пра пастаральную ідылію даіндустрыяльнага мінулага застаецца прыцягальным да гэтага часу. (Сцвярджэнне тычыцца антыўтапічных твораў Э. Скобелева і В. Гігевіча, часткова — В. Быкава). Падобны ідэйны «супраціў» ходу гісторыі выяўляецца не толькі ў антыўтопіі, але і ў утопіі. Як ужо здаралася ў гісторыі еўрапейскай літаратуры, аўтар-антыўтапіст можа стварыць і асабліва утапічны твор, у сутнасці, на тых жа аксіялагічных асновах. Так, В. Гігевіч, аўтар двух антыўтапічных твораў («Карабель» і «Пабакі»), у 2011 годзе апублікаваў новую аповесць «Страчанае шчасце», якая ляжыць у полі прыцягнення ўтопіі. «Залаты век» ў аповесці Гігевіча — гэта стан першабытнасці. Аўтар апісвае тыя дні, калі адносіны паміж людзьмі былі немудрагелістыя, пачуцці і вера — моцныя, і прырода была маці, а не матэрыялам для перапрацоўкі. Ідэалам аўтара выступае палеалітычны род, па сутнасці, вялікая сям'я, заснаваная на прынцыпах альтруізму і рэцыпракацыі. Наш час, з пункту гледжання аўтара, характарызуецца маральнай дэградацыяй грамадства і распадам міжчалавечых сувязяў.
Аналіз тэкстаў беларускай антыўтопіі дазволіў выявіць спецыфіку аўтарскай пазіцыі (месіянства, атаясненне з Вышэйшым Суддзёй цывілізацыі). Крытычная пазіцыя, якую займаюць антыўтапісты ў адносінах да сучаснасці, дыктуе адмаўленне высокіх мэтаў і карысці навукі. Вобраз вучонага дэманізуецца (надзяляецца рысамі суперніка Бога і узурпатара боскіх правоў), навуковец часта становіцца прычынай глабальнай катастрофы (атамнай вайны, з'яўлення расы мутантаў, выціснулі чалавецтва з яго прыроднай нішы і да т.п.), прагрэс цывілізацыі параўноўваецца з брамкай, якая вядзе з ніадкуль у нікуды. Гэта характэрны сімптом нашага часу: у рэлігійных, акультных і паранавуковых СМІ вядзецца масіраваны наступ на навуку. Абвастрыўся на працягу апошніх двух стагоддзяў канфлікт рацыяналізму і ірацыяналізму, які адлюстроўваецца і ў масавай культуры, што звязана з крызісам так званага «праекта мадэрна».
Шырокі спектр міфаў і распаўсюджаных міфалогій паранавуковага, акультнага, рэлігійнага і палітычнага характару увайшоў ў беларускую антыўтопію наступным чынам:
Дастатковая колькасць рыс, уласцівых паралітаратуры, прысутнічае ў антыўтапічных творах беларускіх аўтараў. Гэта і фантастычны антураж, і стэрэатыпізаванасць ацэнак рэчаіснасці, і спрашчэнне апошняй. Матывы некаторых беларускіх антыўтопій тоесныя матывам твораў Брэдберы, Оруэла, і інш. («Знішчэнне шкодных кніг», «засілле навукі і рацыяналізму ў грамадстве будучыні» і г.д.). Сучасная беларуская антыўтопія ўключае шэраг рысаў, уласцівых масавай культуры: прафанацыю навукі і рэлігіі, наяўнасць міфалогіі і ідэалагем, ірацыяналізму, элементы фантастыкі, эксплуатацыю Танатасу, адданасць мастацкім клішэ.
«Мова 墨瓦»
10 верасні 2014 г. выйшаў чацвёрты раман Віктара Марціновіча — «Мова 墨瓦»; жанр рамана — «лінгвістычны баявік» [26]. Друкаваны варыянт на беларускай мове (мове арыгіналу) быў выпушчаны выдавецтвам «Кнiгазбор», а друкаваны варыянт у перакладзе на рускую мову — выдавецтвам «Логвінаў» .. Бясплатная электронная версія рамана на рускай мове была выпушчаная мультылейблам "«Пяршак».
Слова, якое стала назвай рамана — «Мова» — перакладаецца на рускую як «язык», але раман называецца «Мова» і ў рускамоўнай версіі. Як тлумачыць аўтар, «''…назвай кнігі прынцыпова было абрана слова „мова“, якое для кожнага беларуса сёння, у 2014-м, з'яўляецца моцным, этычна зараджаным маркерам: тых, хто роўна дыхае да „мовы“, у грамадстве няма зусім. Я ўзяў гэтае слова і прапанаваў прынцыпова іншае яго прачытанне''».
Кітайскія іерогліфы 墨 瓦, вынесеныя ў назву, чытаюцца як «Мо» і «Ва» і абазначаюць словы «чарніла» і «чарапіца» адпаведна.
Першы тыраж рамана — 1.000 асобнікаў — разышоўся па кнігарнях за два тыдні. На працягу месяца пасля рэлізу быў выпушчаны другі наклад (700 экз.). Для беларускамоўнай мастацкай літаратуры такія наклады і тэмпы продажаў лічацца вялікімі , калі не рэкорднымі. Раман таксама заняў першае месца ў рэйтынгу продажаў кнігарні «Логвінаў» за верасень 2014 года.
Бясплатная рускамоўная электронная версія рамана, па стане на 2014/10/22 (43 дні пасля рэлізу), была запампаваная больш 2.000 раз.
Русудан (царыца Грузіі)
Русуда́н (каля 1194—1245) — царыца Грузіі (1223—1245). Дачка царыцы Тамары і Давід-Саслана. Праўленне Русудан азначае заканчэнне залатога веку гісторыі Грузіі. Русудан была занадта слабай, каб захаваць незалежнасць і цэласнасць дзяржавы перад тварам мангольскай пагрозы.
Антыўтопія
Водгукі на раман «Мова 墨瓦»
Літаратурны крытык Андрэй Расінскі ахарактарызаваў раман як «сентыментальна-яхідную сацыяльную фантастыку, беларускую антыўтопію». У рэцэнзіі сайта journalby.com адзначалася: «… ідэйна і эстэтычна Віктар Марціновіч нічога новага чытачам не прапануе, але ўяўляе […] шэраг ужо існуючых ідэй у займальнай форме, уплятаючы іх у беларускі кантэкст, з элементамі інтэлектуальнага флірту і галівудскага блокбастара».
На думку беларускай пісьменніцы і журналісткі Наталкі Бабінай, «…'' Віктар Марціновіч сёння — галоўная надзея беларускай літаратуры. Ён паслядоўна расце ад кнігі да кнігі […] Гэты раман распавядае пра чыста беларускія праблемы так, што гэта можа быць цікава ўсім свеце''».
Русудан (царыца Грузіі)
Біяграфія
Узышла на прастол 18 студзеня 1223 года, пасля смерці сваго брата Георгія IV, які атрымаў цяжкую рану ў бітве з манголамі.
Антыўтопія
Водгукі на раман «Мова 墨瓦»
Літаратурныя крытыкі Ціхан Чарнякевіч і Павел Абрамовіч палемізуюць адносна значнасці рамана «Мова 墨 瓦» у сучаснай беларускай літаратуры.
На думку рэдакцыі часопіса «Вялікі» (Большой), «беларускую мову Віктара Марціновіча мы рэкамендуем ўсім сваім чытачам: адна бяссонная ноч варта гэтай кнігі».