cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мікалай II (імператар расійскі)
Рэлігійнасць і пагляд на сваю ўладу. Царкоўная палітыка
У яго валадаранне было здзейснена беспрэцэдэнтна (для сінадальнага перыяду) вялікі лік кананізацый новых святых, прытым на кананізацыі найболей вядомага — Серафіма Сароўскага (1903) — ён настаяў насуперак нежаданню обер-пракурора Сінода Пабеданосцава; таксама былі ўслаўлены: (1896),  (1898),  (1909), Ефрасіння Полацкая (1910), Ефрасін Сіназерскі (1911),  (1911), Патрыярх Гермаген (1913),  (1914),  (1916).
Па меры нарастання ў 1910-я ўмяшання Рыгора Распуціна, які дзейнічаў праз імператрыцу і лаяльных яму іерархаў, у сінадальныя справы, расла незадаволенасць усёю сінадальнай сістэмай сярод значнай часткі духавенства, якое, у большасці, станоўча паставілася да падзення манархіі ў сакавіку 1917 года.
Лад жыцця, звычкі, захапленні
Насуперак запэўненням савецкай гістарыяграфіі цар не быў у ліку найбольш багатых людзей Расійскай Імперыі. Большую частку часу Мікалай II жыў з сям’ёй у (Царскае Сяло) ці Пецяргофе. Улетку адпачываў у Крыме ў Лівадыйскім палацы. Для адпачынку таксама штогод здзяйсняў двухтыднёвыя падарожжы па Фінскім заліве і Балтыйскім моры на яхце. Чытаў як лёгкую забаўляльную літаратуру, так і сур’ёзныя навуковыя працы, часта на гістарычныя тэмы; рускія і замежныя газеты і часопісы. Курыў папяросы.
Захапляўся фатаграфіяй, любіў таксама глядзець кінастужкі; фатаграфавалі таксама і ўсе яго дзеці. У 1900-я захапіўся новым тады тыпам транспарта — аўтамабілямі («у цара ўтварыўся адзін з самых шырокіх аўтамабільных паркаў у Еўропе» ).
Афіцыйны ўрадавы орган друку ў 1913 годзе ў нарысе пра побытавы і сямейны бок жыцця імператара пісаў, у прыватнасці: «Гасудар не любіць так званых свецкіх задавальненняў. Любімай Яго забаўкай з’яўляецца спадчынны запал Рускіх Цароў — паляванне. Уладкоўваецца яно як у сталых месцах Царскага знаходжання, так і ў асаблівых для таго прыстасаваных месцах — у Спале, блізу Скернявіц, у Белавежы».
У 9 гадоў пачаў весці. У архіве захоўваюцца 50 аб’ёмістых сшыткаў — арыгінал дзённіка за 1882—1918 гады; частка іх была апублікавана.
Меў звычку на шпацырах займацца адстрэлам варон, бяздомных котак і сабак.
Сям’я. Палітычны ўплыў жонкі
Першая ўсвядомленая сустрэча цэсарэвіча Мікалая з будучай жонкай адбылася ў студзені 1889 года (другі прыезд прынцэсы Алісы у Расію), калі і з’явілася ўзаемная цяга. У тым жа годзе Мікалай прасіў у бацькі дазволу на шлюб з ёю, але атрымаў адмову. У жніўні 1890 года, у час 3-га візіту Алісы, бацькі Мікалая не дазволілі яму сустрэчы з ёй; адмоўны вынік меў і ліст у тым жа годзе вялікай княгіне Лізавеце Фёдараўне ад англійскай каралевы Вікторыі, у якім бабка патэнцыяльнай нявесты зандавала перспектывы шлюбнага саюзу. І ўсё ж, з прычыны пагаршэння здароўя Аляксандра III і настойлівасці цэсарэвіча, яму было дазволена бацькам зрабіць афіцыйную прапанову прынцэсе Алісе і 2 красавіка Мікалай у суправаджэнні дзядзькаў адправіўся ў Кобург, куды і прыбыў 4 красавіка. Сюды ж прыехалі каралева Вікторыя і германскі імператар Вільгельм II. 5 красавіка цэсарэвіч зрабіў прапанову прынцэсе Алісе, аднак яна вагалася з-за пытання змены веравызнання. Аднак праз тры дні пасля сямейнага савета са сваякамі (каралева Вікторыя, сястра Лізавета Фёдараўна) прынцэса дала сваю згоду на шлюб і 8 красавіка (ст. ст.) 1894 гады ў Кобургу на вяселлі герцага Гесенскага (брат Алісы) і прынцэсы Эдынбургскай  (дачка герцага  і ) адбыліся іх, абвешчаныя ў Расіі простым газетным апавяшчэннем. У дзённіку Мікалай назваў гэты дзень «Цудоўным і незабыўным у маім жыцці».
14 лістапада 1894 года ў палацавай царкве Зімовага палаца адбыўся шлюб Мікалая II з нямецкай прынцэсай Алісай Гесенскай, якая прыняла пасля (здзейснена 21 кастрычніка 1894 года ў Лівадыі) імя Аляксандры Фёдараўны. Маладыя спачатку пасяліліся ў Анічкавым палацы каля імператрыцы Марыі Фёдараўны, аднак увесну 1895 года пераехалі ў Царскае Сяло, а восенню ў Зімовы палац у свае пакоі.
У ліпені-верасні 1896 года, пасля каранавання, Мікалай і Аляксандра Фёдараўна здзейснілі вялікае еўрапейскае турнэ ў якасці царскай пары і наведалі з візітамі аўстрыйскага імператара, германскага кайзера, дацкага караля і брытанскую каралеву. Завяршылася вандраванне візітам у Парыж і адпачынкам на радзіме імператрыцы ў Дармштаце.
У наступныя гады ў царскай пары нарадзіліся чатыры дачкі — Вольга (3 лістапада 1895), Таццяна (29 мая 1897), Марыя (14 чэрвеня 1899) і Анастасія (5 чэрвеня 1901). Вялікія княжны для пазначэння саміх сябе ў дзённіках і ліставанні скарысталі абрэвіятуру «ОТМА», складзеную па першых літарах іх імёнаў, наступных у парадку нараджэння.
30 ліпеня (12 жніўня) 1904 года ў Пецяргофе з’явілася пятае дзіцё і адзіны сын — цэсарэвіч Аляксей Мікалаевіч.
Захавалася ўсё ліставанне Аляксандры Фёдараўны з Мікалаем II (на англійскай мове); згублены толькі адзін ліст Аляксандры Фёдараўны, усе яе лісты нумараваны самой імператрыцай; выдадзены ў Берліне ў 1922 годзе.
Сенатар У. І. Гурка адносіў вытокі ўмяшання Аляксандры ў справы дзяржаўнага кіравання да пачатку 1905 года, калі цар знаходзіўся ў асабліва складаным палітычным становішчы, — калі ён пачаў перадаваць на яе прагляд дзяржаўныя акты, якія выдаваліся ім ; Гурка лічыў: «Калі гасудар, за адсутнасці ў яго патрэбнай унутранай моцы, не валодаў належнай для кіраўніка ўладарнасцю, то імператрыца, наадварот, была ўся выткана з уладарнасці, што абапіралася ў яе да таго ж на ўласцівую ёй саманадзейнасць».
Пра ролю імператрыцы ў развіцці рэвалюцыйнай сітуацыі ў Расіі апошніх гадоў манархіі пісаў ва ўспамінах генерал А. І. Дзянікін:
«Разнастайныя варыянты па нагодзе распуцінскага ўплыву пракрадаліся на фронт, і цэнзура збірала на гэту тэму вялізны матэрыял нават у салдацкіх лістах з дзейнай арміі. Але найболей узрушальнае ўражанне вырабіла фатальнае слова:
— Здрада.
Яно адносілася да імператрыцы. У арміі гучна, не саромеючыся ні месцам, ні часам, ішлі гутаркі пра настойлівую вымогу імператрыцай сепаратнага міру, пра здраду яе ў дачыненні фельдмаршала Кітчэнера, пра падарожжа якога яна, нібы, паведаміла немцам, і г. д. Перажываючы памяццю мінуўшчыну, улічваючы то ўражанне, якое зрабіла ў арміі чутка пра здраду імператрыцы, я лічу, што гэта акалічнасць згуляла велізарную ролю ў настроі арміі, у дачыненні яе і да дынастыі, і да рэвалюцыі. Генерал Аляксееў, якому я задаў гэта пакутлівае пытанне вясною 1917 года, адказаў мне неяк няпэўна і нехаця:
— Пры разборы папер імператрыцы знайшлі ў яе карту з падрабязным пазначэннем армій усяго фронту, якая выраблялася толькі ў двух асобніках — для мяне і для гасудара. Гэта вырабіла на мяне гнятлівае ўражанне. Ці мала хто мог скарыстацца ёю…
Больш ні слова. Змяніў гутарку… Гісторыя высветліць, без сумневу, той вылучна адмоўны ўплыў, якое аказвала імператрыца Аляксандра Фёдараўна на кіраванне расійскай дзяржавай у перыяд, што папярэднічаў рэвалюцыі. Што ж тычыцца пытання пра „здраду“, то гэтая няшчасная чутка не была пацверджана ніводным фактам, і пазней была аспрэчана расследаваннем адмыслова прызначанай Часовым урадам камісіі Мураўёва, з удзелам прадстаўнікоў ад Савета р.[абочых] і с.[алдацкіх] дэпутатаў».
Ацэнкі сучаснікаў
Расійскі гісторык расцэньвае як вельмі дакладнае наступнае апісанне маральнага аблічча і манер паводзін апошняга рускага цара фрэйлінай баранэсай  :
Просты ў звароце, без любой афектацыі, Ён меў прыроджаную годнасць, якая ніколі не дазваляла забываць, хто Ён. Разам з тым Мікалай II меў злёгку сентыментальны, вельмі сумленны і часам вельмі прастадушны светапогляд старажытнага рускага двараніна… Ён містычна ставіўся да Свайго абавязку, але і быў спагадны да чалавечых слабасцей і валодаў прыроджанай сімпатыяй да простых людзей — асабліва да сялян. Затое Ён ніколі не дараваў тое, што зваў «цёмнымі грашовымі справамі»
Былы Старшынёй Савета міністраў граф С. Ю. Вітэ, у звязку з крытычнай сітуацыяй напярэдадні выдання маніфеста 17 кастрычніка 1905 года, калі абмяркоўвалася магчымасць увядзення ш краіне ваеннай дыктатуры, пісаў у сваіх запісах-успамінах:
Інакш я сабе не магу вытлумачыць, чаму гасудар не вырашыўся на дыктатуру, бо ён, як слабы чалавек, больш усяго верыць у фізічную сілу (іншых, вядома), то бок сілу, што яго бароніць і знішчае ўсіх яго сапраўдных і падазраваных <…> ворагаў, прытым, вядома, ворагі існага неабмежаванага, самаадвольнага і прыгонніцкага рэжыму, паводле яго пераканання, ёсць і яго ворагі.
Генерал (як  у 1905—1909, двойчы на тыдзень меў асабісты даклад гасудару) у сваіх успамінах (1917—1918) пісаў пра яго:
Протапрэсвітар ваеннага і марскога духавенства Георгій Шавельскі, які меў цесныя зносіны з царом у апошнія месяцы перад рэвалюцыяй, у сваім даследаванні, напісаным у эміграцыі ў 1930-я, пісаў пра яго:
Пазнаваць жа сапраўднае, без прыкрас, жыццё царам зусім нялёгка, бо яны адгароджаны высокай сцяной ад людзей і жыцця. А імператар Мікалай II штучнай надбудовай яшчэ вышэй падняў гэту сцяну. Гэта было самай характэрнай асаблівасцю яго душэўнага склада і яго царскага дзейнічання. Гэта адбылося апроч яго волі, дзякуючы яго манеры звароту са сваімі падданкамі. <…> Аднойчы ён сказаў Міністру замежных спраў С. Д. Сазонаву: «Я імкнуся ні над чым сур’ёзна не задумвацца, — інакш я даўно быў бы ў труне». <…> Свайго суразмоўцу ён ставіў у строга вызначаныя рамкі. Гутарка пачыналася вылучна апалітычна. Гасудар выяўляў вялікую ўвагу і цікавасць да асобы суразмоўцы: да этапаў яго службы, да вычынаў і заслуг <…> Але толькі суразмоўцу выходзіў з гэтых рамак — кранаў якіх-небудзь хвароб бягучага жыцця, як гасудар адразу змяняў ці проста спыняў гутарку.
Сенатар Уладзімір Гурка пісаў у эміграцыі:
Грамадскае асяроддзе, што было па сэрцы Мікалаю II, дзе ён, па ўласным прызнанні, адпачываў душой, было асяроддзе гвардзейскіх афіцэраў, з прычыны чаго ён так ахвотна прымаў запрашэнні ў афіцэрскія сходы найболей знаёмых яму па іх асабовым складзе гвардзейскіх палкоў і, здаралася, праседжваў на іх да раніцы. <…> Прыцягвалі яго афіцэрскія сходы натуральнасцю, адсутнасцю цяжкага прыдворнага этыкету <…> шмат у чым Гасудар да пажылога веку захаваў дзіцячыя густы і схільнасці.
Многія сучаснікі адзначалі слабасць характару Мікалая II, сярод іх былі, прыкладам, С. Ю. Вітэ, А. П. Ізвольскі , яго жонка, Аляксандра Фёдараўна, якая ў лістах нярэдка заклікала яго быць цвёрдым, цвёрдым, валявым. Настаўнік цэсарэвіча Аляксея П’ер Жыльяр, які неадлучна знаходзіўся пры сям’і Раманавых з канца 1905 па май 1918 года, казаў:
Заданне, якое выпала на яго долю, было занадта цяжкім, яно перавышала яго сілы. Ён сам гэта адчуваў. Гэта і было прычынай яго слабасці ў адносінах да гасударыні. Таму ён урэшце стаў усё больш падпарадкоўвацца яе ўплыву.
Прэзідэнт Французскай Рэспублікі Эміль Лубэ быў процілеглай думкі і ў інтэрв’ю венскай газеце Neue Freie Pressa у 1910 годзе казаў пра Мікалая II наступнае :
Пра рускага Імператара кажуць, што ён даступны розным уплывам. Гэта глыбока няслушна. Рускі Імператар сам праводзіць свае ідэі. Ён бароніць іх са сталасцю і вялікай сілай.
Вядомы рускі гісторык С. С. Ольдэнбург (1888—1940) пісаў :
Гасудар меў таксама зацятую і нястомную волю ў здзяйненні сваіх планаў. Ён не забываў іх, увесь час да іх вяртаўся, і часцяком урэшце дамагаўся свайго. Іншая думка была шырока пашырана таму, што ў Гасудара, па-над жалезнай рукой, была аксамітавая пальчатка. …Мяккасць звароту, ветлівасць, адсутнасць ці прынамсі вельмі рэдкая праява рэзкасці — тая абалонка, якая хавала волю Гасудара ад позірку неазнаёмленых — стварыла яму ў шырокіх пластах краіны рэпутацыю зычлівага, але слабога кіраўніка, які лёгка паддаецца разнастайным, часта супярэчлівым, намовам. …Тым часам, такое ўяўленне было бясконца далёка ад праўды; вонкавую абалонку прымалі за існасць. Імператар Мікалай II, які ўважліва выслухваў самыя розныя думкі, урэшце паступаў адпаведна свайму меркаванню, у адпаведнасці з тымі высновамі, якія склаліся ў яго розуме, часта — проста насуперак з даванымі яму радамі. …Але дарма шукалі яўных або таемных натхніцеляў рашэнняў Гасудара. Ніхто не хаваўся «за кулісамі». Можна сказаць, што Імператар Мікалай II сам быў галоўным «закулісным уплывам» свайго валадарання.
Вядомыя і многія яркія прыклады праявы сілы волі Мікалая II. Хоць гэта кніга Е. Е. Алфер’ева і адносіцца да апалагетычных, шэраг прыведзеных ім прыкладаў праявы Мікалаем II моцнай волі немагчыма адмаўляць:
Уінстан Чэрчыль (ваенны міністр Брытаніі ў гады Першай сусветнай вайны) пісаў па яе сканчэнні пра сітуацыю ў Расіі да сакавіка 1917 года :
У сакавіку Цар быў на прастоле; Расійская імперыя і руская армія трымаліся, фронт быў забяспечаны і перамога бясспрэчная. …Згодна павярхоўнай модзе нашага часу, Царскі лад прынята трактаваць, як сляпую, прагнілую, ні на што не здольную тыранію. Але разбор трыццаці месяцаў вайны з Германіяй і Аўстрыяй павінен бы выправіць гэтыя легкаважныя ўяўленні. Сілу Расійскай імперыі мы можам памераць па ўдарах, якія яна вытрывала, па бедствах, якія яна перажыла, па невычэрпных сілах, якія яна развіла, і па аднаўленні сіл, на якое яна аказалася здольная. …Чаму адмаўляць Мікалаю II у гэтым суровым выпрабаванні?… Чаму не ўшанаваць яму за гэта гонар? Самаадданы парыў рускіх войскаў, які выратаваў Парыж у 1914 годзе; пераадоленне пакутлівага снараднага адступлення; павольнае аднаўленне сіл; брусілаўскія перамогі; уступленне Расіі ў кампанію 1917 года непераможнай, мацнейшай, чым калі-небудзь; хіба ва ўсім гэтым не было яго долі?
Радавод
Два прапрадзеды Мікалая II былі роднымі братамі: Фрыдрых Гесен-Касельскі і Карл Гесен-Касельскі, а дзве прапрабабулькі — стрыечкамі: Амалія Гесен-Дармштацкая і Луіза Гесен-Дармштацкая.
Узнагароды
Замежныя (найвышэйшыя ступені):
Ацэнка ў рускай эміграцыі
У прадмове да сваіх мемуараў, генерал А. А. Масолаў, былы цягам шэрага гадоў у блізкім асяроддзі імператара, пісаў у пачатку 1930-х: «Гасудар Мікалай II, Яго сям’я і Яго асяроддзе з’яўляліся ледзь не адзіным аб’ектам вінавачання для многіх колаў, што ўяўлялі рускую грамадскую думку дарэвалюцыйнай эпохі. Пасля катастрафічнага развалу нашай бацькаўшчыны вінавачанні засяродзіліся амаль вылучна на Гасудары». Генерал Масолаў адводзіў асаблівую ролю ў агідзе грамадства ад імператарскай сям’і і ад прастола зусім — імператрыцы Аляксандры Фёдараўне: «звада паміж грамадствам і дваром <…> гэтак абвастрылася, што і грамадства, замест таго, каб па ўкаранелых сваіх манархічных паглядах падтрымваць трон, ад яго адвярнулася і з сапраўдным зларадствам глядзела на яго крушэнне».
Афіцыйная ацэнка ў СССР
Артыкул пра яго ў Вялікай савецкай энцыклапедыі (выданне 1-е, 1939 год): «Мікалай II быў гэтак жа абмежаваны і невуцкі, як яго бацька. <…> Уласцівыя Мікалаю II рысы тупога, недалёкага, недаверлівага і самалюбнага дэспата ў перыяд яго знаходжання на пасадзе атрымалі асабліва яркі выраз. <…> Разумовае ўбоства і маральнае раскладанне прыдворных колаў дасягнулі крайніх меж. Рэжым гніў на кораню <…> Да апошняй хвіліны Мікалай II заставаўся тым, чым быў — тупым самадзержцам, няздольным зразумець ні атачальнага становішча, ні нават сваёй выгады. <…> Ён рыхтаваўся ісці паходам на Петраград, каб у крыві патапіць рэвалюцыйны рух, і разам з набліжанымі да яго генераламі абмяркоўваў план здрады».
Другі па ўплыве правадыр Кастрычніцкай рэвалюцыі Л. Д. Троцкі, наадварот, у 1913 годзе напісаў артыкул пра Мікалая II.
Большасць пазнейшых (паваенных) савецкіх гістарыяграфічных публікацый, прызначаных для шырокага кола, у апісанні гісторыі Расіі ў перыяд валадаранні Мікалая II імкнуліся, наколькі можна, унікаць згадвання пра яго як пра чалавека і асобу: так, «Дапаможнік па гісторыі СССР для рыхтавальных аддзяленняў ВНУ» (1979 год) на 82-х старонках тэксту (без ілюстрацый), якія выкладаюць сацыяльна-эканамічнае і палітычнае развіццё Расійскай імперыі ў дадзены перыяд, згадвае імя імператара, які стаяў на чале дзяржавы ў апісваны час, толькі аднойчы  — пры выкладзе падзей яго адрачэння ў карысць брата (пра яго ўзыходжанне не гаворыцца нічога; імя У. І. Леніна на тых жа старонках памянёна 121 раз).
Царкоўнае шанаванне
З 1920-х гадоў, у рускім замежжы па ініцыятыве Саюзу змагароў памяці імператара Мікалая II, здзяйсняліся рэгулярныя задушныя памінанні імператара Мікалая II тройчы ў год (у дзень нараджэння, дзень тэзаімянінаў і ва ўгодкі забойства), але яго шанаванне як святога пачало шырыцца па сканчэнні Другой сусветнай вайны.
19 кастрычніка (1 лістапада) 1981 года імператар Мікалай і яго сям’я былі кананізаваны Рускай Замежнай Царквой (РПЦЗ), якая тады не мела царкоўнага камунікавання з Маскоўскім Патрыярхатам у СССР.
Развязак Архірэйскага Сабора Рускай праваслаўнай царквы ад 14 жніўня 2000 года: «Уславіць як пакутнікаў у саборы навамучанікаў і спаведнікаў Расійскіх царскую сям’ю: імператара Мікалая II, імператрыцу Аляксандру, царэвіча Алексія, вялікіх княжнаў Вольгу, Таціяну, Марыю і Анастасію» (іх памяць — 4 ліпеня па юліянскім календары).
Акт кананізацыі быў успрыняты расійскім грамадствам неадназначна: праціўнікі кананізацыі сцвярджаюць, што абвяшчэнне Мікалая II святым насіла палітычны характар. З іншага боку, у частцы праваслаўнай супольнасці цыркулююць ідэі пра тое, што ўслаўленне цара як пакутніка недастаткова, і ён з’яўляецца царом-збаўцам. Ідэі асуджаны Алексіем II як блюзнерскія, бо «збавіцельны подзвіг адзін — Бога нашага Ісуса Хрыста».
У 2003 годзе ў Екацярынбургу, на месцы знесенага дома інжынера Іпацьева, дзе быў расстраляны Мікалай II і яго сям’я, быў пабудаваны Храм-на-Крыві, перад уваходам у які ўсталяваны помнік сям’і Мікалая II.
Рэабілітацыя. Ідэнтыфікацыя рэшткаў
У снежні 2005 года прадстаўнік кіраўніка «Расійскага Імператарскага Дому» накіраваў у пракуратуру РФ заяву пра рэабілітацыю як ахвяр палітычных рэпрэсій расстралянага былога імператара Мікалая II і членаў яго сям’і. Паводле заявы, пасля шэрага адмоў у задавальненні, 1 кастрычніка 2008 года Прэзідыум Вярхоўнага суда РФ прыняў рашэнне пра рэабілітацыю апошняга расійскага імператара Мікалая II і членаў яго сям’і (нягледзячы на думку генпракуратуры РФ, што заяўляла ў судзе, што вымогі пра рэабілітацыю не адпавядаюць заканадаўству з прычыны таго, што дадзеныя асобы не былі арыштаваны па палітычных матывах, а судовага рашэння пра расстрэл не прымалася).
Гаравец (Акцябрскі сельсавет)
Гара́вец (, Горавец) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Мікалай II (імператар расійскі)
Рэабілітацыя. Ідэнтыфікацыя рэшткаў
У студзені 2009 года СКП завяршыў расследаванне крымінальнай справы па акалічнасцях гібелі і пахавання сям’і Мікалая II; расследаванне было спынена «ў звязку з заканчэннем тэрмінаў даўнасці прыцягнення да крымінальнай адказнасці і смерцю асоб, што здзейснілі наўмыснае забойства».
Гаравец (Акцябрскі сельсавет)
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Зарэчанскага сельсавета.
Мікалай II (імператар расійскі)
Рэабілітацыя. Ідэнтыфікацыя рэшткаў
Прадстаўнік М. У. Раманавай, якая называе сябе кіраўніком Расійскага імператарскага дому, у 2009 годзе заяўляў, што «Марыя Уладзіміраўна цалкам падзяляе ў гэтым пытанні пазіцыю Рускай праваслаўнай царквы, якая не знайшла дастатковых падстаў для прызнання „екацярынбургскіх рэшткаў“ прыналежнымі членам царскай сям’і». Іншыя прадстаўнікі Раманавых на чале з занялі іншую пазіцыю: апошні, у прыватнасці, узяў удзел у пахаванні рэшткаў у ліпені 1998 года, сказаўшы: «Мы прыехалі закрыць эпоху».
23 верасня 2015 года рэшткі Мікалая II і яго жонкі былі эксгумаваны для следчых дзеянняў у рамках усталявання асоб рэшткаў іх дзяцей — Аляксея і Марыі.
Гаравец (Акцябрскі сельсавет)
Славутасці
Свята-Пакроўская царква (19 ст.)
Мікалай II (імператар расійскі)
Помнікі Імператару Мікалаю II
Яшчэ пры жыцці апошняга імператара ў яго гонар былі пастаўлены не менш дванаццаці помнікаў, злучаных з наведваннем ім розных гарадоў і ваенных лагераў. Галоўным чынам гэтыя помнікі ўяўлялі сабою калоны ці абеліскі з імператарскім вензелем і адпаведным надпісам. Адзіны помнік, які ўяўляш сабой бронзавы бюст Імператара на высокім гранітным пастаменце, быў усталяваны ў Гельсінгфорсе да 300-летняму юбілею Дому Раманавых. Ніводны з гэтых помнікаў не захаваўся.
Першым помнікам рускаму цару-пакутніку стаў усталяваны ў 1924 годзе ў Германіі: афіцэры аднаго з прускіх палкоў, шэфам якога быў Імператар Мікалай II, «узвялі яму на надзвычай ганаровым месцы годны помнік».
Помнікі Імператару Мікалаю II усталяваны ў наступных населеных пунктах:
У савецкай літаратуры
У 1972—1973 гадах у часопісе «Звезда» была апублікавана прысвечаная валадаранню Мікалая, яго зняволенню і расстрэлу кніга М. К. Касвінава «Дваццаць тры ступені ўніз» (23 — лік гадоў валадарання Мікалая II і адначасова лік прыступак усходаў у доме Іпацьева, па якой Мікалай II прайшоў перад расстрэлам). Надалей кніга была некалькі разоў перавыдадзена асобнымі выданнямі. Кніга малявала Мікалая жорсткім, подлым, хітрым і ў той жа час абмежаваным. Разам з тым кніга ўяўляе цікавасць сваёй вялікай бібліяграфіяй: аўтар выкарыстаў матэрыялы закрытых архіваў (у тым ліку меў доступ да «Запіскі» Юроўскага), шматлікія малавядомыя публікацыі.
Фільмаграфія
Пра Мікалая II і яго сям’ю знята некалькі мастацкіх фільмаў, сярод якіх можна вылучыць «» (1981), англійска-амерыканскі фільм (Nicholas and Alexandra, 1971) і два расійскія фільмы  (1991) і  (2000). Галівуд зняў некалькі кінастужак пра дачку цара Анастасію, якая нібы выратавалася («Анастасія» (Anastasia, 1956) і (Anastasia: The Mystery of Anna, ЗША, 1986), а таксама мультфільм  (Anastasia, ЗША, 1997).
Сітуацыя вакол фільма «Мацільда»
Расійскі рэжысёр Аляксей Учыцель у 2017 годзе зняў мастацкі фільм «Мацільда», сюжэт якога разгортваецца вакол балерыны Мацільды Кшасінскай і цэсарэвіча Мікалая Аляксандравіча. Ролю Мікалая II выканаў нямецкі акцёр. Запланаваны выхад фільма стаў прадметам грамадскага канфлікту, які разгарэўся з лістапада 2016 года. Складовымі часткамі канфлікту з’яўляюцца жорсткая палеміка, спробы забароны фільма, пагрозы кінапракатчыкам і падпалы кінатэатраў у шэрагу гарадоў Расіі. Прычынай пратэстаў стала ўспрыманне трэйлера фільма як скажаючага гістарычную праўду і ачарняючага памяць Мікалая II, Рускай праваслаўнай царквой.
Вайна супраць тэрарызму
Вайна супраць тэрарызму — агульнаўжывальнае словазлучэнне, якое выкарыстоўваецца ў палітыцы, сродках масавай камунікацыі і гэтак далей.
Ужываюць і словазлучэнні - Барацьба з тэрорам (тэрарызмам), Барацьба з міжнародным тэрорам (тэрарызмам).
У XXI стагоддзі найбольш вядома пасля падзей 11 верасня 2001 і рэакцыі на іх прэзідэнта ЗША Джорджа Буша малодшага.
Гісторыя словазлучэння
Словазлучэнне «вайна супраць тэрарызму» («вайна з тэрарызмам (тэрорам)»), тэрмінам не з'яўляецца бо мае мноства розных значэнняў, у розных дзяржавах, у розныя перыяды часу, упершыню выкарыстаны ў заходняй прэсе ў канцы XIX стагоддзя для абазначэння намаганняў урадаў Расійскай Імперыі і краін Еўропы па барацьбе з нападамі анархістаў супраць міжнародных палітычных лідараў, законнай улады і яе прадстаўнікоў. У прыватнасці, выкарыстаны ў артыкуле The New York Times ад 2 красавіка 1881. Многія анархісты самі называлі сябе ў тую пару тэрарыстамі, і гэта слова не несла цяперашняй адмоўнай маральнай афарбоўкі.
У наступны раз увага грамадскасці да гэтага словазлучэння была прыкавана падчас барацьбы брытанскіх каланізатараў з нападамі габрэйскіх і арабскіх арганізацый у падмандатнай Палесціне ў 1940-х. Менавіта гэтае словазлучэнне выкарыстоўвалі брытанскія ўлады пры аб'яўленні аб барацьбе з арганізацыямі Іргун, Лехі, Чорная рука і спачуваючымі ім.
Фраза таксама часта выкарыстоўвалася прэзідэнтам ЗША Р. Рэйганам.
Яўген Іванавіч Іванчанка
Яўген Іванавіч Іва́нчанка (, г., Удмурція) — беларускі плывец, педагог, спецыяліст у вобласці тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі. Доктар педагагічных навук (1993), прафесар (1994). Заслужаны трэнер БССР (1976), СССР (1981).
Біяграфія
Чэмпіён і рэкардсмен Беларусі 1961—1963 па плаванні. Скончыў у 1966 годзе Беларускі інстытут фізічнай культуры па спецыяльнасці «Фізічная культура і спорт». У 1966—1967 гадах трэнер Спартыўнага клуб Арміі Беларускай ваеннай акругі. У 1967—1974 гадах выкладаў у Беларускім інстытуце фізічнай культуры. У 1973 годзе скончыў аспірантуру Дзяржаўнага цэнтральнага інстытута фізічнай культуры ў Маскве. У 1975—1984 гадах трэнер зборнай каманды СССР па плаванні. З 1989 года ў Акадэміі фізічнага выхавання і спорту. У 1995—2003 гадах першы прарэктар.
Творчасць
Аўтар навучальных і метадычных дапаможнікаў, у т.л. «Плаванне ў комплексе ГПА» (1976, з Г. Э. Васілеўскім), «Навука пра спартыўнае плаванне» (1993), «Тэорыя і практыка спорту» (ч. 1—З, 1996—1997).
Займаецца літаратурнай творчасцю, піша артыкулы, нарысы, апавяданні, аповесці.
4 месяцы, 3 тыдні і 2 дні
«4 месяцы, 3 тыдні і 2 дні» (4 luni, 3 săptămâni şi 2 zile) — мастацкі фільм 2007 года рэжысёра Крысціяна Мунджыў. Галоўныя ролі ў фільме выканалі Анамарыя Марынка і Лаура Васіліу.
Сюжэт
Румынія, 1987 год. Апошнія гады камуністычнага рэжыму Нікалае Чаўшэску. Студэнткі Ацілія і Габіцэ — суседкі па інтэрнаце. Габіцэ цяжарная. Аборты забароненыя і з’яўляюцца крымінальным злачынствам.
Сяброўкі з цяжкасцю збіраюць суму, неабходную для нелегальнага аборту. Ацілія здымае нумар у таннай гасцініцы. Днём у яе запланавана сустрэча з нейкім спадаром Бебе. Абедзвюм дзяўчатам трэба будзе ўпершыню прайсці праз падобнае выпрабаванне. Хто з іх пацерпіць ад гэтага больш?
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 42 кінаўзнагародамі і яшчэ 60 намінацыямі.
Суднавы рухавік
Су́днавы рухаві́к — рухавік, які забяспечвае пераўтварэнне на судне якога-небудзь віду энергіі ў механічную работу. Уваходзіць у склад судавай энергетычнай устаноўкі.
Падзяляюцца на галоўныя (забяспечваюць рух судна) і дапаможныя (для прыводу электрычных генератараў, помпаў, вентылятараў, кампрэсараў і іншага абсталявання) суднавыя рухавікі. Па прызначэнню галоўныя рухавікі падзяляюцца на шматрэжымныя, маршавыя і фарсажныя. У цяперашні час частка магутнасці галоўнага рухавіка часам расходуецца на забеспячэнне энергіяй дапаможных суднавых спажыўцоў.
Першым суднавым рухавіком была паравая машына. На сучасных судах у якасці рухавіка ўжываюць рухавікі ўнутранага згарання (двухтактныя і чатырохтактныя), паравыя турбіны і газатурбінныя ўстаноўкі, ядзерныя сілавыя ўстаноўкі. Па частаце вярчэння суднавыя рухавікі ўнутранага згарання падзяляюцца на: малаабаротныя з частатой вярчэння 100—150 абаротаў за мінуту, якія перадаюць энергію суднаваму рухачу непасрэдна, і сярэднеабаротныя з частатой вярчэння 300—600 абаротаў за мінуту, якія прыводзяць у рух суднавы рухач праз рэдуктар.
Агульнымі патрабаваннямі да галоўнага рухавіка з’яўляюцца:
1829 год у гісторыі астраноміі
1829 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Маісееўка (Усходне-Казахстанская вобласць)
Маісееўка — сяло ў Шэманаіхінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ваўчанскай сельскай акругі. Код КАТА — 636837700.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 133 чалавекі (61 мужчына і 72 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 21 чалавек (11 мужчын і 10 жанчын).
Казахстан у складзе Расійскай імперыі
Казахстан у складзе Расійскай імперыі знаходзіўся з XVIII стагоддзя да канца існавання імперыі.
Першы расійскі пратэктарат над казахамі
У 1718 годзе ў становішчы вайсковага паслаблення казахаў з-за працяглых звад і джунгарскай агрэсіі, хан Малодшага жуза Абулхайр прыняў рашэнне пра ўсталяванне дыпламатычных адносін з Расіяй. У 1730 годзе хан Абулхайр і яго сыны Нуралы і Ералы звярнуліся да расійскай імператрыцы Ганне Іаанаўне з прашэннем пра шыранне расійскага падданства на казахаў Малодшага жуза. У 1731 годзе гэта прашэнне было здаволена, і над казахамі Малодшага жуза быў усталяваны пратэктарат Расіі. У 1732 годзе расійскай імператрыцы прысягнуўся хан Сярэдняга жуза Соміку, а ў 1740 годзе расійскі пратэктарат над казахамі Сярэдняга жуза пацвердзіў Абылай-хан. Ханы Малодшага і Сярэдняга жуза абавязаліся ахоўваць расійскія межы, спрыяць расійскім вайскоўцам, палітычным і гандлёвым інтарэсам на падуладнай ім тэрыторыі і плаціць ясак «скурамі звярынымі». У памен расійскія ўлады гарантавалі казахам Малодшага і Сярэдняга жуза абарону ад спусташальных набегаў джунгараў і башкіраў.
Пасля смерці ў 1748 годзе хана Абулхайра расійскі ўплыў у казахскіх стэпах саслабеў. Батыр-хан змяніў арыентацыю на Джунгарскае ханства, а пасля разгрому Джунгарскага ханства Цынскай імперыяй у 1756 годзе прызнаў сюзерэнітэт Пекіна над казахамі Малодшага жуза.
Будаванне расійскіх фартыфікацыйных ліній
Пачатку поўнамаштабнай экспансіі Расіі ў Казахстане папярэднічала будаванне расійскіх фартыфікацыйных ліній уздоўж расійска-казахскай мяжы, прыняцце ўрадам заахвочвальных мер да перасялення рускіх сялян і гандляроў у памежныя з Казахстанам раёны і палітычна-эканамічны ціск на мясцовых уладцаў. У 1716 годзе пачалося будаванне першай расійскай фартыфікацыйнай лініі — Іртышскай; у 1752 годзе яна злучыла тры заходне-сібірскія крэпасці: Омск, Сяміпалацінск і Усць-Каменагорск. У 1737—1742 гадах Арэнбургская фартыфікацыйная лінія злучыла Арэнбург і Троіцк. У 1740—1750-х гадах былі збудаваны шэраг фарпостаў, якія пазней склалі Уральскую (Яіцкую) абарончую лінію. У 1811 годзе паміж рэкамі Ілек і Урал была пабудавана Ілекская абарончая лінія. Усяго да пачатку XIX стагоддзя на чатырох лініях былі збудаваны 46 крэпасцей і 96 рэдутаў.
Аднаўленне расійскага пратэктарату над казахамі Малодшага і Сярэдняга Жуза
Па меры пераходу вярхоўных уладных функцый над казахамі Малодшага і Сярэдняга жуза да Санкт-Пецярбурга, улада ханаў стала насіць намінальны характар. У 1818 годзе тытул хана быў скасаваны ў Сярэднім жузе, а ў 1824 — у Малодшым жузе; за гэтым адбылося улучэнне земляў Сярэдняга жуза ў склад Заходняй Сібіры пад назвай «Кіргізскі стэп». У 1844 годзе казахі былога Малодшага жуза былі перакладзены пад паралельнае кіраванне Азіяцкім дэпартаментам Міністэрства замежных спраў і Арэнбургскага вайсковага каменданта.
Рэформы Сперанскага
У 1820—1840-х гадах на тэрыторыі казахскіх стэпаў былі праведзены рэформы, галоўным распрацоўнікам якіх быў генерал-губернатар Заходняй Сібіры М. М. Сперанскі. Мэтай рэформаў было цверджанне сярод казахаў тэрытарыяльнага адміністрацыйнага дзялення заміж існавалага раней радавога, і на інтэграцыю Казахстана ў адміністрацыйную сістэму Расійскай імперыі. У выніку гэтых рэформаў «Кіргізскі стэп» быў падзелены на 4 акругі, якія ў сваю чаргу падзяляліся на 87 воласцей (у 1834 годзе былі дададзены яшчэ тры акругі). Акруга кіравалася загадам на чале з султанам і дзвюма — расійскім і казахскім — прадстаўнікамі. Загад надзяляўся палітычнымі і судовымі паўнамоцтвамі. Воласць (іншародная ўправа), якая складалася з 10-12 аулаў (радавая ўправа) кіравалася султанам ці чальцом арыстакратычнай сям'і, абраным на радзе старэйшын кланаў. Аул, у сваю чаргу, яднаў каля 15 сем'яў, злучаных роднымі вязямі.
Эканамічныя рэформы былі накіраваны на ператварэнне качэўнікаў у аселых жыхароў і на развіццё расійска-казахскага гандлю. Шараговыя качэўнікі задарма надзяляліся зямельнымі дзяльніцамі ў памеры 15 дзесяцін, а таксама насеннем і сельскагаспадарчым інвентаром. Старэйшыны родаў атрымвалі 30 дзесяцін, беі — 40. Паралельна з надаваннем казахаў зямлёй уводзіліся абмежаванні на іх вольнае перасоўванне па стэпе (у прыватнасці, для скрыжавання меж акругі ці воласці патрабавалася атрымаць афіцыйны дазвол улад). Рускія купцы ў Казахстане і казахскія гандляры на ўсёй тэрыторыі Расійскай імперыі мелі прывілей бязмытнага гандлю.
У 1841 годзе была праведзена кадыфікацыя кодэкса стэпавых законаў, што сінтэзаваў нормы адату і расійскага судовага заканадаўства.
Глыбачаны
Глыбача́ны (, Глубочаны) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Зарэчанскага сельсавета.
Казахская Аўтаномная Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка
Казахская Аўтаномная Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка (Казахская АССР, Казахстан, КазАССР, КАССР) назва, што існавала з лютага па снежань 1936 года; з чэрвеня 1925 года па люты 1936 года называлася Казакская Аўтаномная Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка (Казахская АССР, Казахстан) (Qazaq Aptonom Sotsijalistik Sovettik Respublikasь, Qazaƣьstan, Қазақ Автономиялы Социалистік Кеңестік Республикасы, Қазақстан) — казахская нацыянальная аўтаномія, адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе РСФСР на тэрыторыі сучаснага Казахстана.
Існавала з 15 чэрвеня 1925 па 5 снежня 1936 года. Атрымала сваю назву ў выніку пераназвання Кіргізскай АССР у Казакскую АССР. У 1936 годзе была пераназвана ў Казахскую АССР, а потым ператворана ў Казахскую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку. Пасля ў савецкай гістарыяграфіі замацавалася назва «Казахская АССР»; гэтая назва выкарыстоўваецца ў сучасных казахстанскіх і многіх расійскіх  выданнях.
Адміністрацыйны цэнтр КазАССР — спачатку Арэнбург, потым Кызыл-Арда (1925—1927), а з 1927 года — Алма-Ата.
Межы
У 1932 годзе на захадзе межавала з Ніжневолжскім краем, на паўночным захадзе — са Сярэдняволжскім, на поўначы — з Уральскай вобласцю, на паўночным усходзе — з Заходне-Сібірскім краем, на поўдні — з савецкімі сярэднеазіяцкімі рэспублікамі, на паўднёвым усходзе — з Кітаем.
Плошча і насельніцтва
Плошча (на 1 студзеня 1933) складала 2 млн. 853 тыс. кв. км. Насельніцтва — разліковае — 7 260,5 тыс. чал., у тым ліку гарадское — 911,2 тыс. чал. (паводле вынікаў перапісу 1926 года — 6170,2 тыс. чал. і 519,2 тыс. чал. адпаведна).
Маўр у кашулі
«Маўр ў кашулі» (Mohr im Hemd)  — дэсерт аўстрыйскай кухні ў форме маленькага гугельхупфа. Асноўнымі інгрэдыентамі з'яўляюцца шакалад, хлебная дробка, цукар, яечны жаўток, мігдал і чырвонае віно. Як і англійскі калядны пудынг, «маўр ў кашулі» гатуецца на вадзяной лазні. У заключэнне дэсерт абліваюць шакаладным соусам і ўпрыгожваюць узбітымі вяршкамі. Часам «маўр ў кашулі» падаецца разам з марожаным. Акрамя Аўстрыі, «маўра ў кашулі» можна пакаштаваць і ў баварскіх кандытарскіх.
Трохгорнае (Усходне-Казахстанская вобласць)
Трохгорнае — сяло ў Шэманаіхінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ваўчанскай сельскай акругі. Код КАТА — 636837800.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 137 чалавек (75 мужчын і 62 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 54 чалавекі (26 мужчын і 28 жанчын).
Марсілья
Марсілья (morcilla) — іспанская крывяная каўбаса. Існуе некалькі рэгіянальных рэцэптаў прыгатавання морсільі. Найбольш вядомымі з’яўляюцца бургаская морсілья (ісп. morcilla de Burgos), якую гатуюць з свінчовай крыві, cвінчовага мяса, тлушчу, цыбулі і рысу, а таксама зялёная морсілья (ісп. morcilla de verduras), дзе замест рысу дадаюць цыбулю-парэй. На Канарскіх астравах гатуюць салодкую морсілью (ісп. morcilla dulce) з даданнем разынак, мігдалу і карыцы. Морсілья сустракаецца таксама ў кухнях іншых іспанамоўных краін. Морсілью гатуюць на грылі, смажаць, дадаюць у фасолевы, нутавы або чэчэвічны супы і паэлью і падаюць як тапас.
Дунаі
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Зарэчанскага сельсавета.
Этналінгвістыка
Этналінгвістыка (etnos народ, племя + лінгвістыка), антрапалінгвістыка (anthropos чалавек + лінгвістыка), этнасемантыка (etnos народ + семантыка) — кірунак у мовазнаўстве, які вывучае мову ў яе адносінах да культуры, узаемадачыненні моўных, этнакультурных і этнапсіхалагічных фактараў у функцыянаванні і эвалюцыі мовы.
Этналінгвістыка даследуе праблемы шматмоўнасці, уплыў сацыякультурных фактараў на развіццё мовы, праблемы гістарычнага вывучэння і рэканструкцыі духоўнай этнічнай культуры на аснове фактаў мовы, стварэнне этналінгвістычных атласаў, даследаванне памежных сфераў мовазнаўства і міфалогіі і інш.
Дысцыпліна ўзнікла ў рамках этнаграфіі ў канцы 19—пач. 20 ст. у сувязі з вывучэннем шматлікіх індзейскіх плямёнаў Паўночнай і Цэнтральнай Амерыкі.
Андрэй Андрэевіч Грамыка
Андрэ́й Андрэ́евіч Грамы́ка (, в. Старыя Грамыкі, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць — ) — савецкі дзяржаўны дзеяч і дыпламат, старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (1985—1988).
У 1944 годзе ўзначальваў дэлегацыю СССР на канферэнцыі ў Думбартан-Оксе (ЗША) па стварэнні ААН, падпісаў Статут ААН.
Пачатак біяграфіі
Паходзіў з шляхецкага роду, большая частка якога ў часы Расійскай імперыі была пераведзена ў падаткавы стан. У афіцыйных біяграфіях паведамлялася пра сялянскае паходжанне і тое, што яго бацька-селянін працаваў на заводзе. З 13 гадоў Андрэй хадзіў з бацькам на заробкі, часцей на нарыхтоўку і сплаў лесу. Пасля заканчэння 7-гадовай школы працягнуў адукацыю ў прафесійным тэхнічным вучылішчы і тэхнікуме ў Гомелі, затым — у Старабарысаўскім сельскагаспадарчым тэхнікуме (в. Старабарысаў Барысаўскага раёна Мінскай вобласці).
У 1932 годзе скончыў Мінскі сельскагаспадарчы інстытут, паступіў у аспірантуру Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута эканомікі сельскай гаспадаркі (Масква).
У 1931 годзе ажаніўся, у 1932 годзе нарадзіўся сын Анатоль, будучы вучоны-афрыканіст.
Навуковая дзейнасць
У 1934 годзе групу аспірантаў, сярод якіх быў і Грамыка, перавялі ў Маскву, ва Усесаюзны навукова-даследчы інстытут эканомікі сельскай гаспадаркі. Пасля абароны ў 1936 годзе дысертацыі кандыдата навук па праблемах эканомікі сельскай гаспадаркі Грамыка стаў старшым навуковым супрацоўнікам, а потым — вучоным сакратаром Інстытута эканомікі Акадэміі навук СССР.
Пасол
У 1939 годзе быў прыняты на службу ў Народны камісарыят замежных спраў СССР, на пасаду кіраўніка аддзела краін Амерыкі. У кастрычніку 1939 года накіраваны ў сталае прадстаўніцтва СССР у ЗША, саветнікам.
У жніўні 1947 года часопіс «Time» пісаў: «Як сталы прадстаўнік Савецкага Саюза ў Савеце Бяспекі ААН, Грамыка робіць сваю работу на ўзроўні найвышэйшай кампетэнтнасці». На Захадзе Грамыка атрымаў мянушку «Mr. Nyet» (Містар «Не») за своеасаблівы стыль вядзення перамоў.
Быў удзельнікам, а потым — кіраўніком дэлегацыі на 22-х сесіях Генеральнай Асамблеі ААН.
Міністр
15 лютага 1957 года быў прызначаны на пасаду міністра замежных спраў СССР, на якой служыў 28 гадоў — да 2 ліпеня 1985. На час яго службы прыпалі самыя напружаныя часы «Халоднай вайны» — у прыватнасці, Грамыка вёў савецка-амерыканскія перамовы падчас Карыбскае крызісу. Адначасова з 24 сакавіка 1983 па 2 ліпеня 1985 — 1-ы намеснік Старшыні Савета Міністраў СССР.
Працаваў над дагаворам аб забароне выпрабаванняў ядзернай зброі ў атмасферы, касмічнай прасторы і пад вадой, што быў падпісаны ў 1963 годзе, над актам аб ненападзенні з Заходняй Германіяй і 4-баковым пагадненнем аб Заходнім Берліне.
Поспехам Грамыкі як дыпламата было прадухіленне вайны паміж Індыяй і Пакістанам у 1966 годзе з-за канфлікту вакол Кашміру. Заслугамі Грамыкі ў вялікай ступені можна лічыць падпісанне Дагаворы аб Нераспаўсюдзе Ядзернай Зброі 1968 года і пагадненняў са Злучанымі Штатамі 1972—1979 гадоў, асабліва Дагавора аб Супрацьпаветранай Абароне і Дагавора аб Абмежаванні Стратэгічных Наступальных Узбраенняў (ДАСНУ). Важнае значэнне падпісаных у 1975 годзе Хельсінкскіх пагадненняў.
У 1976 годзе дзяржаўны сакратар ЗША Сайрус Вэнс, што працаваў разам з Грамыкам над ДАСНУ, сказаў пра дыпламата-беларуса: «…мала хто ў сучасным свеце можа параўняцца з ім… у дыпламатыі ён скрупулёзны прафесійны практык, гэта чалавек вялізных здольнасцей і высокага інтэлекту, што валодае ўсімі рысамі дзяржаўнага дзеяча». У 1970—1980-я гады многія на Захадзе гаварылі аб ім, як аб «дыпламаце нумар 1». Часопіс «Time» пісаў у 1981 годзе: «''Ва ўзросце 72 гадоў ён — адзін з самых актыўных і працаздольных членаў савецкага кіраўніцтва. Чалавек з выдатнай памяццю, вострым розумам і надзвычайнай трываласцю… Магчыма, Андрэй Андрэевіч з'яўляецца самым інфармаваным міністрам замежных спраў у свеце''»
Іншыя пасады
Дэпутат Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 2 і 5-11 скліканняў (1946—1950, 1958—1989) ад Пензенскай вобласці (2 скліканне, 1946—1950), Маладзечанскай вобласці (5 скліканне, 1958—1962), Гомельскай вобласці (6 скліканне, 1962—1966), Мінскай вобласці (7-11 скліканне, 1966—1989).
У 1958—1987 гадах галоўны рэдактар часопіса «Міжнароднае жыццё».
Барацьба за вышэйшую пасаду ў СССР
Пасля смерці Суслава ў пачатку 1982 года Грамыка, паводле апублікаваных матэрыялаў, спрабаваў праз Андропава высветліць магчымасць свайго перамяшчэння на вызваленую пазіцыю «другой асобы» у нефармальнай партыйнай іерархіі СССР. У адказ Андропаў асцярожна спаслаўся на выключную кампетэнцыю Брэжнева ў кадравых пытаннях, аднак пасля смерці Брэжнева, стаўшы генеральным сакратаром, Андропаў усё ж прызначыў Грамыку першым намеснікам Старшыні Савета Міністраў СССР. На гэтай пасадзе Грамыка прабыў з сакавіка 1983 да ліпеня 1985 года.
Пасля смерці Чарненка, на сакавіцкім Пленуме ЦК КПСС 11 сакавіка 1985 года Грамыка прапанаваў кандыдатуру Гарбачова на пасаду Генеральнага сакратара ЦК КПСС — фактычна першай асобы дзяржавы. Па сведчанні ўнука, дырэктара Інстытута Еўропы РАН Аляксея Грамыкі, які спасылаецца на расказ дзеда, у той дзень міністр замежных спраў СССР узяў слова першым на пасяджэнні Палітбюро ЦК КПСС, даў кароткую станоўчую характарыстыку М. С. Гарбачову і высунуў яго на вышэйшую пасаду ў дзяржаве, што і было падтрымана іншымі. Паводле гэтых жа сведчанняў, пасля Андрэй Андрэевіч шкадаваў аб сваім рашэнні. Тым не менш у сваіх падцэнзурных успамінах «Памятное», выдадзеных у 1988—1990 гадах, Грамыка станоўча выказаўся пра Гарбачова і аб праводзімай ім у СССР палітыцы «перабудовы».
Пасля абрання Гарбачова Генеральным сакратаром ЦК КПСС на пасаду міністра замежных спраў СССР быў прызначаны Эдуард Шэварнадзэ. Грамыку была прапанавана цырыманіяльныя пасада старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР, якую ён займаў з ліпеня 1985 да 1 кастрычніка 1988 года, калі быў вызвалены па сваёй просьбе з-за стану здароўя. Такім чынам, была парушана ўстаноўленая ў 1977—1985 гадах традыцыя сумяшчаць пасады Генеральнага сакратара ЦК КПСС і старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР. Неўзабаве пасля адстаўкі (1988) выйшлі ў свет мемуары «Памятное» (першая кніга), над якімі Грамыка працаваў апошнія гады, у 1990 годзе выйшла другая кніга, у гэтым жа годзе мемуары агулам апублікаваны і на англійскай мове ў брытанскім выдавецтве «Хатчынсан».
Бальшая рэчка (Усходне-Казахстанская вобласць)
Бальшая рэчка — сяло ў Шэманаіхінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ваўчанскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 32 км на ўсход ад раённага цэнтра, горада Шэманаіха. Код КАТА — 636837900.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 676 чалавек (338 мужчын і 338 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 543 чалавекі (271 мужчына і 272 жанчыны).
Ашаканская бітва
Ашака́нская бі́тва (Օշականի ճակատամարտ), вядомая таксама як Аштара́кская бітва, — бітва, што адбылася года ў ходзе Руска-персідскай вайны 1826—1828 гадоў паміж войскам спадчынніка персідскага пасада Абас-Мірзы і рускім атрадам генерал-лейтэнанта.
Найбольш каштоўныя звесткі пра бітву пакінутыя непасрэднымі яе ўдзельнікамі: камандзірам атрада А. Красоўскім, капітанам М. Собалевым і дзекабрыстам Е. Лачынавым.
На ход бітвы ў велізарнай ступені паўплывалі знясільваючая спякота, што стаяла ў той дзень і адсутнасць водных крыніц на шляху рускага атрада. У значнай ступені дзеянні атрада скоўваў абоз з правіянтам. Калоны рухаліся пад шчыльным артылерыйскім і ружэйным агнём непрыяцеля. Пакуль рускі «пракладаў сабе шлях штыкамі»,  адбіваў апантаныя атакі іранцаў з тылу. Праціўнік, заняўшы выгаднае месца, наносіў па рускім атрадзе флангавыя ўдары. Варта таксама адзначыць, што паспяховаму праходу атрада Красоўскага спрыялі правільныя дзеянні рускай артылерыі, якая займала найбольш выгадныя вышыні, і гарматы пад прыкрыццям стралкоў наколькі маглі стрымлівалі атакі непрыяцеля. Разлютаванасць іранцаў даходзіла да таго, што, нягледзячы на цяжкія страты ад і ружэйнага агню, яны ўразаліся ў шэрагі рускай пяхоты, якая штыкамі адкідала непрыяцеля назад.
У 1833—1834 гадах па ініцыятыве каталікоса і архібіскупа  на сродкі манастыра і мясцовых жыхароў у гонар бітвы быў усталяваны памятны абеліск.
19 красавіка 2011 года адбылося ўрачыстае адкрыццё Ашаканскага памятнага комплекса «рускім воінам-ратавальнікам Першапасаднага Эчміядзіна, якія загінулі ў Ашаканскай бітве 1827 года».