cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вярхоўны Савет Беларусі
Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь — найвышэйшы пастаянна дзеючы прадстаўнічы і заканадаўчы орган дзяржаўнай улады ў Рэспубліке Беларусь у 1991—1996. Валодаў вяршэнствам і паўнатой заканадаўчай улады і ажыццяўляў яе ад імя народа ў межах і формах, вызначаных Канстытуцыяй і законамі РБ.
Старшыні Вярхоўнага Савета:
Складаўся з адной палаты (260 дэпутатаў). Дэпутаты выбіраліся грамадзянамі краіны на аснове ўсеагульнага выбарчага права тэрмінам на 5 гадоў (першыя выбары ў Вярхоўны Савет БССР, які з’яўляўся прадстаўнічым і заканадаўчым органам саюзнай рэспублікі да набыцця ёю самастойнасці, адбыліся ў 1938). Парадак дзейнасці ВС, яго органаў і дэпутатаў вызначаўся Канстытуцыяй 1994, законам «Аб Вярхоўным Савеце Рэспублікі Беларусь», а таксама Рэгламентам Вярхоўнага Савета. Для арганізацыі работы Вярхоўнага Савета выбіраліся Старшыня, яго намеснікі, ствараліся камісіі.
Штогод праводзіліся веснавая і асенняя сесіі, пры неабходнасці — спецыяльныя і нечарговыя пасяджэнні. Да кампетэнцыі Вярхоўнага Савета належала прыняцце Канстытуцыі і ўнясенне ў яе змяненняў і дапаўненняў, прыняцце законаў і пастаноў, кантроль за іх выкананнем, назначэнне чарговых выбараў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, правядзенне рэспубліканскіх рэферэндумаў, вызначэнне асноўных кірункаў унутранай і міжнароднай палітыкі Рэспублікі Беларусь, іншыя пытанні.
Дзейнасць Вярхоўнага Савета спынена 27 лістапада 1996 года ў выніку праведзенага рэферэндума і прыняцця Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь 1994 (са змяненнямі і дапаўненнямі), паводле якой функцыі былога вышэйшага прадстаўнічага органа адышлі да Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь і Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
Банны Востраў (былы пасёлак)
Банны Востраў (Банный Остров) — вёска (да 2004 года — пасёлак) у Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Навасельскага сельскага паселішча.
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 19 км на паўночны захад ад Смаленска, за 2 км на паўночны ўсход ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Удра. За 15 км на поўдзень ад пасёлка знаходзіцца чыгуначная станцыя Ракітная на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны пасёлак быў акупаваны нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалены ў верасні 1943 года.
У 2004 годзе статус населенага пункта зменены з «пасёлак» на «вёска»
Карэспандэнцыйныя курсы беларусаведы
Карэспандэнцыйныя курсы беларусаведы, Беларускія карэспандэнцыйныя курсы ў Празе — выдавецкая ініцыятыва, якая ў 1941 г. ажыццяўляўся ў Празе.
Падобныя курсы арганізоўваліся напачатку II суветнай вайны ў некалькіх значных асяродках беларускай эміграцыі (Берліне, Варшаве, Лодзі) у форме лекцый, галоўным чынам, па беларускай мове, літаратуры і гісторыі Беларусі. Асаблівасцю курсаў у Празе, дзе беларуская дыяспара была нешматлікая, стала тое, што, паводле задумы арганізатараў даклады на паасобныя тэмы павінны былі апрацоўвацца ў пісьмовай форме спецыялістамі з розных гарадоў, выпускацца пражскім выдавецтвам Івана Ермачэнкі ў выглядзе асобных брашур і рассылацца зацікаўленым беларусам у Германіі, пратэктараце і генеральным губернатарстве. 3 гэтай прычыны курсы называліся «карэспандэнцыйныя».
У канцы 1940 г. была створана рэдакцыя курсаў, якой кіраваў Я. Станкевіч з дапамогай тэхнічнага супрацоўніка выдавецтва П. Бакача. У склад рэдакцыі ўваходзілі М. Абрамчык (Парыж), А. Мамчыц (Варшава) і М. Шкялёнак (Берлін), задачай якіх было распаўсюджванне брашур сярод беларускіх эмігрантаў у Францыі і генеральным губернатарстве, а таксама ваеннапалонных у Германіі. Апошнім сябрам рэдкалегіі быў старшыня Рады БНР В. Захарка, які не браў удзелу ў рэдакцыйнай працы.
Рэдакцыя курсаў выдала 4 брашуры, з іх 2 выпускаліся часткамі («лекцыямі»). Першай была ананімная брашура «Як правільна гаварыць і пісаць пабеларуску», надрукаваная на пачатку 1941 ў пражскай друкарні (перадрук аднаймейнай публікацыі, выдадзенай у 1937 ў Вільні; апр. Я. Станкевіч і інш.). Затым рататарнай тэхнікай былі выпушчаны тры чарговыя брашуры: Я. Станкевіча «Курс беларускае мовы» (у дзвюх частках) і «Курс гісторыі Крывіі-Беларусі» (у трох частках), а таксама I. Ермачэнкі «Пранцы (сыфіліс)».
Такім чынам, мовазнаўчыя і гістарычныя працы Я. Станкевіча складалі асноўную частку выдавецкай прадукцыі. У «Курсе гісторыі Крывіі-Беларусі» аўтар упершыню ў беларускай навуцы выказаў погляд аб балта-славянскім этнагенезе беларусаў.
Верагодна, пражскія курсы служылі між іншым для наладжвання неафіцыйых кантактаў беларускага эмігранцкага актыву і выпрацоўкі канцэпцыі палітычнай дзейнасці ва ўмоах блізкай нямецка-савецкай вайны.
Чаркаская вобласць
Чаркаская вобласць (Черкаська область) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Украіны. Створана 7 студзеня 1954 з раёнаў Кіеўскай, Вінніцкай, Кіраваградскай і Палтаўскай абласцей. Адна з самых новых абласцей Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Чаркаскай вобласці — горад Чаркасы.
У складзе вобласці 67 тэрытарыяльных грамад.
Месцазнаходжанне
Размяшчаецца ў цэнтральнай частцы Украіны.
На ўсходзе мяжуе з Палтаўскай вобласцю, на поўдні — з Кіраваградскай вобласцю, на захадзе — з Вінніцкай вобласцю. На поўначы мяжуе з Кіеўскай вобласцю.
Працягласць вобласці з поўначы на поўдзень — 150 км, з захаду на ўсход — 245 км.
Клімат
Клімат умерана-кантынентальны з цёплым, часам спякотным летам і мяккай зімой. Сярэдняя тэмпература паветра ў студзені — 5,9 °C, у ліпені — +19,5 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 450—520 мм. Працягласць вегетацыйнага перыяду — 160—170 дзён.
Рэльеф
Тэрыторыя вобласці ў цэлым раўнінная і ўмоўна падзяляецца на дзве часткі — правабярэжную і левабярэжную. Большая частка правабярэжжа размешчана ў межах Прыдняпроўскага ўзвышша. У прылеглай да Дняпра частцы знаходзіцца забалочаная Ірдына-Цясмынская нізіва. Уздоўж даліны Дняпра на 70 км цягнецца Канеўска-Машнагорскі камлюк. Значныя ўзвышэнні рэльефа надаюць тэрыторыі горны характар. Гэты раён называюць Канеўскімі горамі і Машнагорамі. Нізінны, месцамі забалочаны рэльеф мае левабярэжная частка вобласці, якая размешчаная ў межах Прыдняпроўскай нізіны.
У глебавым пакрыцці на правабярэжжы пераважаюць чарназёмы, на ўзвышаных месцах — шэрыя і светла-шэрыя глебы. На левабярэжжы пашыраны дзярнова-глеевыя, магутныя лугавыя і дзярнова-падзолістыя глебы.
Карысныя выкапні
Вобласць багатая на нерудныя выкапні, перадусім будаўнічыя матэрыялы: граніты, гліны (бентанітавыя, палігарскітавыя, вогнетрывалыя — кааліны) кварцавыя пяскі, аздабленчы камень, сланцы. Сярод паліўных рэсурсаў пераважае буры вугаль і торф.
Левабярэжная частка вобласці мае значныя запасы мінеральна-лекавальных водаў кшталту «Міргародская», узведзена і эксплуатуецца радовішча радонавых водаў.
Водныя аб’екты
Па вобласці цякуць 1037 рэчак, якія належаць да басейнаў Дняпра і Паўднёвага Буга. Галоўная рака — Дняпро (правыя прытокі — Рось, Вальшанка, Цясмын (133 км), левыя — Супой, Сула. Да басейну Паўднёвага Буга належаць рэкі Горскі Цікыч, Гнілы Цікыч, Ятрань. Найбуйнейшыя вадасховішчы — Канеўскае і Крамянчуцкае, акрамя гэтага пабудавана 37 невялікіх вадасховішчаў і звыш гэтага існуе 2,3 тысячаў азёраў, сажалак і вадаёмаў.
Гісторыя
Тэрыторыя цяперашняй Чаркаскай вобласці была заселеная ў эпоху палеаліту (прыблізна 40 тысяч гадоў таму).
У Раннім Сярэднявеччы гэтыя землі ўваходзілі ў Кіеўскую Русь. Але ў 1239—1240 гадах уся тэрыторыя Чаркашчыны была спустошаная мангола-татарскім нашэсцем.
У Познім Сярэднявеччы тэрыторыя сучаснай вобласці была далучаная да Вялікага Княства Літоўскага і ўвайшла ў склад Кіеўскага ваяводства.
Пасля Люблінскай уніі і ўтварэння Рэчы Паспалітай пачынае ўзмацняцца феадальны прыгон, што вядзе да сялянскіх паўстанняў. У выніку, 8 студзеня 1654 года Пераяслаўская рада ўхваліла рашэнне пра ўтварэнне саюза паміж Украінай і Рускім царствам.
Адміністрацыйна-тэратарыяльны падзел
Мясцовае самакіраванне ў вобласці ажыццяўляе Чаркаскі абласны савет, выканаўчую ўладу — абласная дзяржаўная адміністрацыя. Кіраўніком вобласці (губернатарам) з’яўляецца старшыня аблдзяржадміністрацыі, які назначаецца Прэзідэнтам Украіны.
Максім Андрэевіч Грачыха
Максім Грачыха (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца пінскай «Хвалі».
Клубная кар’ера
З 2010 года выступаў за дубль «Віцебска». Пасля вылету «Віцебска» з Вышэйшай лігі па выніках сезона 2011 апынуўся ў асноўным складзе каманды. У 2012—2013 гадах звычайна толькі выхадзіў на замену, а ў першай палове 2014 года ўжо трывала з’яўляўся ў стартавым складзе віцебскага клуба.
Максім застаўся ў «Віцебску» і пасля выхаду ў Вышэйшую лігу па выніках сезона 2014. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 3 мая 2015, выйшаўшы на замену ў матчы супраць брэсцкага «Дынама» (2:3). Аднак, у мацнейшым дывізіёне замацавацца не здолеў, усяго толькі 6 разоў з’явіўшыся на полі пасля выхаду на замену. У пачатку жніўня 2015 года была дасягнута дамоўленасць аб пераходзе футбаліста ў «Слонім» на правах арэнды.
У студзені 2017 года падпісаў трохгадовы кантракт з мінскім «Тарпеда». У першай палове сезона 2017 гуляў у стартавым складзе, пазней стаў у асноўным выхадзіць на замену. У сакавіку 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў «Тарпеда». Неўзабаве стаў трэніравацца са сталічным «Промнем» і ў красавіку быў заяўлены за клуб на чэмпіянат Беларусі. Выступаў у асноўным за дубль «Промня», у галоўнай камандзе толькі аднойчы выйшаў на поле, і ўжо ў чэрвені 2018 года пакінуў каманду. У жніўні 2018 года зноў далучыўся да «Оршы», дзе стаў асноўным іграком, толькі ў другой палове 2019 года часцей выхадзіў на замену.
У сакавіку 2020 года далучыўся да пінскай «Хвалі», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У лютым 2021 года падоўжыў кантракт з клубам. У сезоне 2021 пераважна выхадзіў на замену, толькі з кастрычніка стаў трывала гуляць у аснове. У студзені 2022 года яшчэ на год падоўжыў пагадненне з «Хваляй». У 2022 годзе рэгулярна гуляў у стартавым складзе каманды.
Дадлі
Дадлі:
Максім Андрэевіч Грачыха
Клубная кар’ера
У сакавіку 2023 года падоўжыў кантракт з клубам да канца сезона 2023.
Павел Аляксандравіч Няхайчык
Павел Няхайчык (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі (2011—2020).
Клубная кар’ера
Выхаванец мінскай школы «Змена», з 2005 года гуляў за дубль барысаўскага БАТЭ. З 2008 года стаў іграком асноўнага складу барысаўскага клуба. У жніўні 2011 года разам з Ігарам Шытавым перайшоў у маскоўскае «Дынама», але за паўтары гады не здолеў замацавацца ў асноўным складзе маскоўскага клуба. У выніку, у студзені 2013 года скасаваў кантракт з дынамаўцамі і вярнуўся ў БАТЭ.
У сезоне 2013 спачатку быў трывалым іграком асновы. Выступаў пераважна як флангавы паўабаронца, але часам выкарыстоўваўся як цэнтральны нападнік. У другой палове 2013 года страціў месца ў стартавым складзе і стаў толькі з’яўляцца на замену.
У лютым 2014 года перайшоў у клуб расійскай Прэм’ер-лігі «Том», падпісаўшы кантракт на 2,5 гады. Застаўся ў клубе і пасля яго вылету з Прэм’ер-лігі ўлетку 2014 года. У Першынстве ФНЛ у сезоне 2015/16 стаў выкарыстоўвацца на пазіцыі нападніка, у выніку забіў 7 галоў у сезоне і дапамог камандзе вярнуцца ў вышэйшы дывізіён.
16 чэрвеня 2016 года падпісаў кантракт з дэбютантам расійскай Прэм’ер-лігі — клубам «Арэнбург». Пачынаў сезон 2016/17 у якасці іграка асновы. 16 кастрычніка 2016 года адзначыўся хет-трыкам у браму свайго былога клуба «Тамі». Пачатак 2017 года прапусціў з-за траўмы, пасля аднаўлення стаў радзей з’яўляцца на полі. Па выніках сезона «Арэнбург» страціў месца ў Прэм'ер-лізе, пасля чаго ў чэрвені 2017 года Няхайчык пакінуў клуб у якасці свабоднага агента.
У ліпені 2017 года стаў іграком брэсцкага «Дынама». У складзе каманды замацаваўся ў якасці асноўнага левага паўабаронцы. У ліпені 2018 года стаў капітанам каманды. У студзені 2019 года з’явілася інфармацыя аб магчымым пераходзе Паўла ў мінскае «Дынама», аднак у выніку паўабаронца падоўжыў кантракт з брэсцкім клубам. У сезоне 2019 у якасці капітана прывёў брэсцкі клуб да чэмпіёнства, сам з 12 галамі стаў адным з найлепшых бамбардзіраў каманды.
У студзені 2020 года падпісаў кантракт з БАТЭ. Стаў адным з асноўных ігракоў барысаўчан, у сезоне 2021 у сувязі з траўмай Станіслава Драгуна нярэдка выконваў функцыі капітана каманды. У студзені 2022 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.
Міжнародная кар’ера
У складзе моладзевай зборнай Беларусі прымаў удзел у чэмпіянаце Еўропы ў Даніі ўлетку 2011 года. Пасля гуляў таксама за алімпійскую зборную.
У 2011—2020 гадах — ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі.
Грамадзянская пазіцыя
Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.
Алека Канстанцінаў
Біяграфія
Бацька Алека Канстанцінава быў значны свіштаўскі гандляр Іваніца Хаджыканстанцінаў, а па лініі маці ён паходзіў з вядомага відзінскага роду Шышманавых. Пачатковую адукацыю атрымаў з дапамогай прыватных настаўнікаў Эмануіла Васкідавіча і Янка Мустакова. У 1872—1874 гадах вучыўся ў свіштаўскім вучылішчы, а ў 1874—1877 — у Апрылаўскай гімназіі ў Габраве. У 1877 годзе служыў пісарам у канцылярыі свіштаўскага губернатара Марка Балабанава. Потым паехаў у Мікалаеў, дзе ў 1881 годзе скончыў. У 1885 годзе скончыў юрыдычны факультэт Наварасійскага ўніверсітэта. Яшчэ падчас знаходжання ў Паўднёваславянскім пансіёне з'явіліся першыя друкаваныя творы Канстанцінава — вершы «Люстэрка» (1880) і «За што?» (1881), адасланыя ім ў Балгарыю і надрукаваныя ў газетах «Целокупна България» і «Свободна България». У іх ён не хаваў сваіх адносін да палітычнай сітуацыі ў Балгарыі і указваў на сацыяльныя заганы. Рэакцыяй на пэўныя палітычныя падзеі з'явілася напісаная ў Адэсе паэма «Песня аб Слабод-Міджары і Пламен-Тэне» (1883).
Пасля вяртання ў Балгарыю, працаваў суддзёй (1885—1886) і пракурорам (1886) Сафійскага акруговага суда, памошнікам пракурора (1886—1888) і суддзёй (1890—1892) Сафійскага апеляцыйнага суда. Двойчы быў звольнены па палітычным матывам. З 1892 года займаўся прыватнай адвакацкай практыкай.
У 1896 годзе служыў юрысконсультам Сафійскага гарадскога кіравання. У гэтым жа годзе абараніў дысертацыю на тэму «Права на памілаванне згодна з новым Крымінальным кодэксам» і стаў выкладаць крымінальнае і грамдзянскае права на юрыдычным факультэце Сафійскага ўніверсітэта. Наведваў Сусветную выстаўку ў Парыжы (1889), Юбілейную міжнародную выстаўку ў Празе (1891) і Калумбаўскую выстаўку ў Чыкага (1893).
Пад уражаннем яго апавяданняў аб Чыкага сябры пераканалі Канстанцінава напісаць аб сваім падарожжы. У тым жа годзе была напісаная кніга «Да Чыкага і назад», у наступным годзе надрукаваная асобным выданнем. «Да Чыкага і назад» стала першай нацыянальнай кнігай аб падарожжы за межы Балгарыі, якая адлюстравала пры гэтым аўтарскія адносіны да балгарскай і замежнай рэчаіснасці і прынесла Канстанцінаву вядомасць.
Пазней Канстанцінаў праслаўляў прыгажосць і веліч балгарскай прыроды ў дарожных нататках «Неверагодна, але факт...», «У балгарскай Швейцарыі» і іншых. Нататкі нясуць у сябе рысы як фельетона, так і рэпартажа, востра крытыкуюць бытавыя непарадкі і грамадскія праблемы, — пры гэтым заклікаюць да яднання нацыі і выхавання нацыянальнай годнасці.
Самым вядомым творам Канстанцінава стала кніга «» з падзагалоўкам «Неверагодныя апавяданні аб адным сучасным балгарыне». Па сутнасці, гэта невялікія гумарыстычныя апавяданні, але пабудаваныя такім чынам, што кожнае з апавяданняў, напісаных у форме анекдота, раскрывае адну з рыс галоўнага героя бай Ганю: ягоную неадукаванасць, самазадаволенасць, імкненне да нажывы. У другой жа частцы кнігі, «Бай Ганю вяртаецца з Еўропы», пераважае вострая палітычная саціра. Вышаўшы асобным выданнем у 1895 годзе, кніга мела велізарны поспех. Да гэтага часу яна з'яўляецца адной з самых папулярных у балгарскай літаратуры, а імя бай Ганю стала нарыцальным.
Таксама вядомы як фельетаніст. Яшчэ падчас навучання ў Мікалаеве, Канстанцінаў пісаў гумарыстычныя фельетоны аб бягучых падзеях, а да канца свайго жыцця ён стварыў каля 40 фельетонаў, асноўнымі тэмаміякіх былі парушэнні выбарчага права, паводіны міністраў, дэпутатаў і манарха, набалелыя грамадскія праблемы.
Пераклаў творы А. С. Пушкіна («Бахчысарайскі фантан», «Палтава», «Цыганы»), М. А. Някрасава («Рускія жанчыны», «Чыгунка»), Мальера («Тарцюф»), («Ойча наш»)і іншых. Творы самога Канстанцінава былі перакладзены амаль на 30 моў. Першыя пераклады з'явіліся ў XIXстагоддзі (эстонская, руская, сербская) і пачатку XX стагоддзя (нямецкая, польская, французская, чэшская і іншыя мовы).
Часцей за ўсё пісаў пад псеўданімам «Шчаслівец». Іншыя яго псеўданімы — «Башыбузук», «Беню Накаў», «Яўстафій Хаджыбалканскі», «Член клуба Маральнага ўплыва», і «Вялікі». Вёў актыўную грамадскую дзейнасць. З'яўляўся школьным папячыцелем, членам Вярхоўнага македонска-охрыдскага камітэта, папячыцельскага савета таварыства «Славянская бяседа», Балгарскага саюза народнай адукацыі, Камісіі па падтрымцы нацыянальнай прамысловасці, Саюза падтрымкі мастацтва, Музыкальнага таварыства і Тэатральнага камітэта. Па яго ініцыятыве быў створаны (пад'ём на гару Чэрні-Врых 27 жніўня 1895 года лічыцца датай нараджэння арганізаванага турызма ў Балгарыі.
Канстанцінаў быў забіты падчас няўдачнага пакушэння на свайго аднапартыйца Міхаіла Такева. Пакушэнне было здзейснена з засады на дарозе каля вёскі Радзілава. Згодна з меркаваннем Такева, прычынай пакушэння сталі мелкія палітычныя сваркі па асабістым матывам паміж жыхарамі Радзілава і Пазарджыка.
Памяць
У гонар Канстанццінава названыя:
Масявічы (Ганчарскі сельсавет)
Масяві́чы (, Мосевичи) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ганчарскага сельсавета.
Гісторыя
Вопіс парафій Лідскага дэканата ў 1784 годзе згадвае вёску ў складзе Беліцкай парафіі. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы, з 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.
Спіс дваранскіх родаў Магілёўскай губерні
Спіс дваран Магілёўскай губерні (поўная назва — «Алфавітны спіс дваранскіх родаў, занесеных у радаводныя дваранскія кнігі Магілёўскай губерні», Список дворянских родов Могилёвской губернии, «Алфавитный список дворянских родов, внесённых в родословные дворянские книги Могилёвской губернии») — афіцыйнае друкаванае выданне Магілёўскага дваранскага дэпутацкага сходу, якое прыводзіць спіс дваранскіх прозвішчаў і асоб з указаннем іх тытулаў, толькі нумар архіўнай справы з дваранскага фонду і нумар па парадку кожнага прозвішча, і часці Радаводнай Дваранскай Кнігі (РДК) у якую яны занесены. Дадзеныя гэтага спісу публікаваліся на падставе Радаводу кнігі дваран (РДК), якая вялася губернскімі правадырамі дваранства па гадах і алфавіту. Пасля 1772-1782 гг. і да 1917-1918 гг. гэта была адзіная афіцыйная публікацыя ў сваім родзе па Магілёўскай губерні. Пасля 1917—1918 гг. не было рэпрынтнага выдання гэтага спісу. І на момант публікацыі гэтага артыкула не існуе ў свеце электроннай копіі гэтага выдання ў Інтэрнэце з адкрытым доступам для чытання. Спіс прысутнічае па адным асобніку арыгінала гэтай публікацыі паводле каталогаў у гістарычных навуковых бібліятэках Украіны, Расіі і Беларусі. А сучасны архіў НГАБ афіцыйна паведаміў пра страту архіўных рукапісных крыніц па Магілёўскай губерні якія служылі крыніцай дадзенага спісу. Аналагічнае выдання адсутнічае па Віцебскай губерні этнічнай Беларусі. Таму дадзены артыкул выдання гэтага спісу з'яўляецца ўнікальнай, пакуль першай і адзінай у свеце.
Апісанне выдання
Гэты спіс выдадзены Магілёўскім Дваранскім Дэпутацкім Сходам у Магілёве ў друкарні літаратуры Я. Н. Подземскага ў 1909 году з дазволу Магілёўскага губернатара. Змест спісу пачынаецца са спасылкі на Збор законаў Расійскай імперыі артыкул № 968 том IX выданні 1899 г., з тлумачэннем часткі спісу (кожнай з шасці частак). Тэкст спісу надрукаваны старажытнарускай мовай, прыкметна старанне аўтараў перадаць у рускай мове гучанне польскіх прозвішчаў з польскай мовы. Некаторыя польскія прозвішчы насілі этнічныя беларусы з-за апалячвання Беларусі. Аўтары спісу паказалі варыянты чытання (яшчэ ў дужках). Друкаваны тэкст спісу не мае рускай літары «ё». Сустракаюцца нямецкія прозвішчы з характэрнай прыстаўкай «фон», італа-французскія — з прыстаўкай «дэ». У спісе па алфавіце, калі сустракаюцца падвойныя (ці патройныя прозвішчы) з рознымі загалоўнымі літарамі надрукаваныя праз працяжнік, пры вызначэнні, куды ўносіць па парадку такое прозвішча, аўтары спісу рабілі выбар па распаўсюджаным правіле — якога прозвішча аддаваў перавагу носьбіт гэтага прозвішча (яго асноўная). Іх агульны лік па парадку — 1355 (сустракаюцца цёзкі запісаныя аўтарамі побач з асобнымі нумарамі па парадку з указаннем розных нумароў архіўнай справы, усярэдзіне кожнай часткі з шасці наяўных). Спіс змесцаваны на 23 друкаваных старонках.
Змест Спісу дваран Магілёўскай губерні
'''Радаводная кніга падзяляецца на шэсць частак. У 1-ю частку ўносіліся «роды дваранства дараванага ці сапраўднага»; ва 2-ю частку — роды дваранства вайскоўца; у 3-ю — роды дваранства, набытага на службе грамадзянскай ці атрымалыя права нашчадкавага дваранства за ордэн які прысвойвае гэта добрая якасць; у 4-ю — усе замежныя роды; у 5-ю — адрозныя тытуламі роды; у 6-ю частку — «старажытныя высакародныя дваранскія роды».'''
Алфавітны спіс дваран, занесеных у радавод кнігу Магілёўскай губерні :
стар. 1
1-я частка
Аляксандравіч, Бронющец-Арасімовіч, Арцышеўскі, Банькоўскі, Башылаў, Блажэвіч, Бабровіч, Герман-Болондзь, Гарбуз-Бордзілоўскі, Барысавіч, Хрулінскі-Бурбо, Буткевіч, Быкоўскі, Бяляўскі, Бялобржэскі, Бялозор, Скарбек-Важынскі, Касцюшка-Валюжыніч, Васілеўскі, Вацуро, Велічкевіч, Вераксо, Вайніловіч, Ясенецкі-Война (Война-Ясенецкі), Вайцяхоўскі, Карачэўскі-Воўк Валчкевіч, Вонсевіч, Воранковіч (Варанковіч), Гаўрылавіч, Галкоўскі, Адоневіч-Львовіч-Галкоўскі, Калюмны-Гаттоўскі, Гердзей, Гердзиеўскі, Гзоўскі, Гінейко, Дзевялтоўскі-Гінтаўта, Сырінскі-Гіро, Глінко, Говаркоўскі, Гоздзіцкі, Гоніпроўскі, Гонсероўскі, Іпатовіч-Гаранскі, Гарбатоўскі, Гріоркевіч, Грыневіч, Гродзскі (Гродскі), Грудзінскі, Грушэцкі, Гурскі,
стар. 2
Далецкі, Даніловіч, Дебой, Дзяшчынскі, Дзевонскі, Дзяржынскі, Добржынецкі, Дабравольскі, Дабрасельскі, Довнаровіч, Дамарацкі (Дамарацкі), Пузынко-Драбышэўскі, Репойто-Дубяга, Духовецкі, Левальт-Язерскі (Язерскі), Есьман, Жарын, Фурс-Жыркевіч, Жукоўскі, Завітневіч, Загурскі, Закалінскі, Заленскі, Залескі, Зарэмба, Заржецкі, Зелянеўскі, Радус-Зяньковіч, Іпатевіч, Свенчіц-Карчэўскі, Катерло, Згерскі-Кашо , Квецінскі, Кенстовіч, Кіріяцкі, Загоранскі-Кісель, Клечкоўскі, Теренецкі-Клімовіч, Ратамскі-Кмітто, Кожухоўскі, Козополянскі, Колачкоўскі, Коморніцкі, Конопельскі, Коносевіч, Конюшеўскі, Буткевіч-Каперскі, Караффа-Корбут, Каржанеўскі, Корзун, Баброўскі-Каралько, Караткевіч, Корсак, Косаковіч, Коссачеўскі, Косаўскі, Глеб-Кошанскі,
стар. 3
Кошко, Кржіжеўскі, Около-Кулак, Гамрат-Курэк, Кульчыцкі, Старженецкі-Лапо, Леванскі, Ляўковіч, Ленчеўскі, Ліоренцевіч, Ліпскі, Ломінскі, Лукомскі, Людогоскі, Маеўскі, Малюшіцкі, Зуяртовскі-Маркіяновіч, Маркоўскі, Матусевіч, Матушевіч, Мянжынскі, Мізгайло, Мізгер, Мілеўскі, Місевіч, Мажэйка, Монтвід, Мараўскі, Мароз, Грынкевіч-Мочульскі, Мышакоўскі, Наркевіч, Недзвецкі, Непокойчіцкі, Нестаровіч (Несцяровіч), фон-Нолькен, Носалеўскі, Окінчыц, Окуліч, Оленскі, Олехновіч, Клішко-Олляк, Оніхімоўскі, Орда, Осецімскі, Бонч-Асмалоўскі, Осташекевіч, Оржешко-Астрэйка, Астроўскі, Падкоўскі, Войдато-Пацэвіч, Пяткевіч, Пячкоўскі, Піянткоўскі, Дэмбіньскі-Піоро, Піоровіч, Плавінскі, Падабед,
стар. 4
Полторацкі, Полькоўскі, Мішкевіч-Попейко, Порчінскі, Пржібылоўскі, Пратасевіч, Пузырэўскі, Пухоўскі, Пуцілло, Русіноўскі-Пуцято, Пяскоўскі, Раднеўскі, Радушкевіч, Ратамскі, Рамановіч, Роханскі, Руссіян, Руткоўскі, Рывоцкі, Рыдзеўскі, Вардомскі-Рыдзеўскі, Рыжэвіч, Савіцкі, Саковіч, Сапліцо, Свадкоўскі, Свенцкі, Седміогродскі (Седміоігродзкі), Славінскі, Собанскі, Спіонтек-Сабалеўскі, Сабалеўскі, Сакалоўскі, Чернілоўскі-Сокал, Столыпко, Стопінскі, Жукевіч-Стош, Стратановіч, Стржыжеўскі, Грынкевіч-Суднік, Сульжінскі, Сушынскі, Схнейдер, Сырыцо, Терэшчанко, Тамковіч, Трембінскі, Тур, Ужыновіч, Фёдаравіч, Фліверк, Халецкі, Харкевіч, Хлусовіч, Хлюдзінскі, Хмызоўскі, Трухановіч-Хадановіч,
стар. 5
Хоцятоўскі, Чарноруцкі, Чарнушевіч, Коловрат-Чарвінскі, Чэхаўскі, Чыж, Чугаевіч, Мусвіц-Шадурскі, Шарэвіч, Шафранскі, Шалепін, Шельвінскі, Шендзікоўскі, Шыдлоўскі, Шыманоўскі, Шымборскі, Шімкевіч, Шімковіч, Шышкоўскі, Бітны-Шляхто, Радзівілавіч-Шостак, Шушкевіч, Равіч-Шчэрба, Якутовіч, Ялозо, Янкоўскі, Яцкоўскі.
2-я частка
Агапеев, Аляксандравіч, Андрыянаў, Анціпаў, Архіпаў, Афанасьеў, Барташэвіч, Беклемішаў, Бенедіктовіч, Бехлі, фон-Бітерліх, Барзоў, Будогоўскі, Бурскі, Бельскі, Вялічка, Уласаў, Ясенецкі-Война (Война-Ясенецкі),
стар. 6
Волукевіч, Гадзяцкі, Гайдкевіч, Гартц, Гаттоўскі, Гебель, Гербурт-Гейбовіч, Геліяшевіч, Герасімаў, Гіжыцкі, Дзевялтоўскі-Гінтаўт, Гліндіч, Главацкі, фон-Гойер (фон-Гоіер), Голышев, Гоніпроўскі, Гарбатоўскі, Гордзялкоўскі, Горскі, Грачоў, Грошнер, Грыбоўскі, Грыгор'еў, Гурскі, Гюббенет, Дзенісенка, Дзянісаў, Дерожінскі, Одынец-Дабравольскі, Дамброўскі, Дамарацкі, Дубовецкі, Духовецкі, Дышлеўскі, Дзякаў, Яўсееў, Енакієв, Жыркевіч, Жураўскі, Згоржельскі, Зорын, Іваноў, Карніловіч, Карчэўскі, Дрекаловіч-Скандер-бек-Кастрыёт, Кенстовіч, Кепінг, Кірык, Кісялеўскі, Кіслоўскі, Клюеў, Казлоўскі, Колен (Калена), Конігоўскі, Кончо,
стар. 7
Каржанеўскі, Каралько, Корытко, Кошанскі, Кошко, Креткоўскі, Кржыжаноўскі, Крівых, Кузняцоў, Кухарскі, Лабутаев, Лапо, Лейтнер, Ляпкоўскі, Лінк, Лісоўскі, Лобаноўскі (Лабаноўскі), Лукаўскі, Лускін, Малафееў, Матюнін, Маўра, Мердер, Мертэнс, Мінеман, Міцкевіч, Мажэйка, Морыц, Маскалёў, Мусман, Мясаедаў, Някрасаў, Непокойчіцкі, Ножін, Насовіч, дэ-Опагін, Аскерка, Ошмянец, Пацукевіч, Перакрьостоў, Перошков, Петрыкаўскі, Подалінскі, Кржевковіч-Пазняк, Палянскі, Полторацкі, Папоў, Правік, Пржевалінскі, Радчанко, Фен-Раеўскі, Редзко, Радзівонаў, Савосціцкі, Сердакоўскі, Семіроўскі, Рудніцкі-Сіпайло, Сіхро, Скоблікоў,
стар. 8
Скарабагаты, Славінскі, Смольскі, Спытко, Стахоўскі, Сцяпанаў, Стеткевіч, Стэфані, Тэрмін, Тітоў, Тумскі, Федоровіч, Філіп'еў, Хілінскі, Барэйка-Хадкевіч, Хоецкі, Хахлоў, Хоцяноўскі, Храптовіч, Ціхінскі, Цытовіч, Чорбо, Шаблевіч, Швартз, Шабека, Шіпінскі, Шкляревіч, Горскі-Шпырко, Шульгін, Ярашэўскі.
Алабушев, Аляксандраў, Ананіч, Андрешевіч, Анташкевіч, Арыстархаў, Бабіч, Баранавіч, Барталамей, Барташэвіч, Безсонов, Бекарэвіч,
стар. 9
Бекман, Бенеўскі, Бернадскі, Бетулінскі, Біруковіч, Бобрык, Багдановіч, Багушэўскі, Больцевіч, Борхман, Бржезінскі, Булахаў, Бутэнка, Белофостов, Ватацы, Вейнрейх, Веремьенко, Вішнеўскі, Валкавіцкі, Валковіч, Карачэўскі-Воўк, Вусовіч, Гаеўскі, Гейслер, Гельтзль, Герард, Юноша-Гзоўскі, Гірыловіч, Сырінскі-Гіро, Гладкі, Глінскі, Глушаноўскі, Глыбоўскі, Галавацкі, Галынскі, Дашковічы-Гарбацкі, Горноўскі, Гарачкін, Гребнев, Грыневіч, Гудкоў, Гусакоўскі, Урангель-фон-Гюбента, Давідоўскі, Далецкі, Карыбут-Дашкевіч, Дзям'янавіч, Демянцевіч, Дзічканец, Дзмітрыеў, Добржанскі, Доліво-Дабравольскі, Дабравольскі, Дамброўскі, Дулевіч, Епіфанаў, Жылкін, Загароўскі, Зайцоў,
стар. 10
Званароў, Зіноўеў, Зубоўскі, Зуеў, Іваноў, Ігнацьеў, Ілініч, Каліопін, Камінскі, Карножіцкі, Карпінскі Кімбор, Кірыловіч, Кірьяцкі, Кісліков, Кітаеўскі, Кавалік, Казакоў, Казлоўскі, Кажэўнікаў, Колянкоўскі, Копытковскі, Пезе-дэ-Корваль, Куляко-Карэцкі, Коржец, Коркозовіч, Корніловіч, Коссачеўскі, Костеніч, Краўчанко, Кранц, Красевіч, Крассоўскі, Крогер, фон-Круз, Крутілов, Крыгер, Сементоўскі-Куріло, Куторга, Кушын, Ладомірскі, Лазарэвіч, Лакощенко, Лапо, Лебедзеў, Пора-Леановіч, Лепяшынскі, Ляснеўская, Лечіцкі, Лешко, Логанов, Лапатенков, Лаппато, Лорченко, Лужынскі , Десятіно-Лук'янаў, Лысов, Людогоўскі, Лютоўскі, Малевіч-Малеўскі,
стар. 11
Маліноўскі, Манькоўскі, Марцінкевіч, Мацкевіч, Мэер, Меркушаў, Мельнікаў, Моннерот-дю-Мен, Мерлін, Мігай, Мікоша, Міропольскі, Міхалоўскі, Мадэстов, Портянко-Монько, Московенко, Грабя-Мурашко, Нейшвентер, Нікотін, Нічыпарэнко, Навіцкі, Насовічы, Озмідов, Аляхоўскі, Альшэўскі, Астроўскі, Остроумов, Охочінскі, Паздеев, Панчанко, Папроцкі, Пашынскі, Пелрашкевіч, Пенкін, Петерс, Пяткевіч, Петраш, Пячкоўскі, Піоульскі, Плохоцкі, Подашеўскі, Пакроўскі, Поломскі, Полторацкі, Паслаўскі, Пржерадоўскі, Прігороўскі, Пухоўскі, Радкевіч, Радчанко, Рахманінаў, Рего, Рентельн, Бронюшец-Рецкі, Рецкі, Родкевіч, Роланд, Раманкевіч, Ромушкевіч, Соммерсэт-Россэтэр,
стар. 12
Рошкоўскі, Рубаноўскі, Савастьянов, Савініч, Савіцкі, Савіч, Сакк, Сапрыко, Сарбіеўскі, Сверчкоў, Семкоўскі, Сердзюкоў, Серафімовіч, Сівіцкі, Сідорскі, Сініцын, Скалышевіч, Скарабагаты, Смяроўскі, Созоновіч, Сакалоў, Соллогуб, Станкевіч, Стасевіч, Сташэўскі, Сцяпанаў, Стосуй, Стратановіч, Судзілоўскі, Сухадольскі, Тараткевіч, Тархов, Теплінін, Ціхоўскі, Тржецяк, Трупчінскі, Турчанінов, Тыдеман, Фащ, Фёдаравіч, Френдт, Функ, Хамянтоўскі, Хоцяноўскі, Цекерт, Доршпрунг-Целіцо, Цеханоўскі, Цытовіч, Чамова, Чачков, Червякоўскі, Чарняеў, Шведаў, Шебунін, Шкляревіч, Шмялёў,
стар. 13
Гульпоўскі-Шульц, фон-Шульц, Шухт, Щербаковіч, Янкоўскі.
4-я частка
Гробуа, Пісчевіч (Піщевіч), Францессон.
5-я частка
Барон Бремзе, Граф Грабоўскі, Князь Крапоткін, Князь Дондуков-Корсакаў, Князь Любамірскі, Князь Мяшчэрскі, Барон фон-Нолькен, Князь Абаленскі, Князь Эріванскі-Паскевіч, Граф Сумарокаў, Князь Друцкай-Сакалінскі, Граф Талстой, Граф Цукатто.
стар. 14
6-я частка
Абакановіч, Автушкевіч, Адамовіч, Лялевіч-Адамовіч, Аляксандравіч, Антушэвіч, Арцімовіч, Арцышеўскі, Багенскі, Байкоў, Банькоўскі, Бараноўскі, Барташэвіч, Берлінскі, фон-Бенкендорф, Бібікаў, Білевіч, Бялыніцкі-Біруля, Бішэўскі, Баброўскі, Дворжецкі-Багдановіч, Бонч-Багданоўскі, Богомолец, Багушэўскі, Богуш, Мордухай-Балтоўскі, Барэйко, Борейшо (Борейша), Барысавіч, Борк, Бочкоўскі, Бородзіч, Бржезя-Бржезінскі, Бржазоўскі, Бржастоўскі, Броховіч, Бонч-Бруевіч (Бруевіч), Будогоскі, Буйван, Буйвід, Булгак, Бурачек, Бурскі, Буры, Бутовіч, Буцевіч, Бучынскі, Белеўскі, Беліковіч, Бодзенто-Беляцкі, Беляцкі, Бібірштейн-Бялкоўскі, Быкоўскі, Вакар, Валахоўскі, Касцюшка-Валюжыніч, Васілеўскі, Васкоўскі (Васькоўскі), Ваньковіч,
стар. 15
Варпахоўскі, Вартман, Вевель, Вейсенгофф, Вялічка, Велямовіч, Венцлавовіч, Вяржбіцкі, Веренко, Верженскі, Верозумскі, Костюшкевіч-Вігурах, Віленчіц, Вільчынскі, Вілямоўскі, Віскоўскі, Віткоўскі, Голд-Вішнеўскі, Ваяводскі, Воейков, Потуліцкі-Войзбун, Нянкоўскі-Вайніловіч, Ясенецкі-Жеретінскі-Война, Вайцяхоўскі, Карачэўскі-Воўк, Ланеўскі-Воўк, Володзько, Валадковіч, Валовіч, Валынскі, Фурс-Вонсяцкі, Варанец, Варапай, Вроблеўскі, Выкоўскі, Васілевіч-Вырвіч, Высоцкі, Вязьмітінов, Гаўрылавіч, Гайдамовіч, Галіноўскі, Адоневіч-Львовіч-Галкоўскі, Ганкевіч, Гасперскі, Гаугер, Гаціскі, Гедройц, Радзецкі-Геліашевіч, Гердзееўскі, Гіжіцкі, Гласко, Гоголінскі, Галубіцкі, Галынскі, Гоніпроўскі, Гарбацкі, Гордзялкоўскі, Горноўскі, Буры-Гарошка, Гартынскі, Гоувальт, Грамздорф,
стар. 17
Зайончкоўскі, Закржэўскі, Залескі, Замбржыцкі, Залускі, Умыруко-Запольскі, Захарэвіч, Захаржеўскі, Зборомірскі, Здраеўскі, Зялінскі, Зянковіч, Радус-Зянковіч, Зяньковіч, Змечороўскі, Зомбек, Зубовіч, Эйдзятовіч-Зубовіч, Рабцэвіч-Зубкоўскі, Венкневіч-Зуб, Іваноўскі, Рогаль-Іваноўскі, Івашкевіч, Івіцкі, Ігнацьеў, Ілініч, Інглінк, Іолшын, Кавецкі, Казановіч, Каліноўскі, Калусоўскі, Каменскі, Каміонко, Карніловіч, Карніцкі, Згерскі-Кашо, Квяткоўскі, Кігн, Кіркор, Загоранскі-Кісель, Клачков, Теренецкі-Клімовіч, Клюкоўскі, Ратамскі-Кмітто, Зелезніцкі-Кобат, Кавалеўскі, Шевердыковіч-Кавалеўскі, Ковзан, Кожынаў, Смолько-Козакевіч (Смолько-Казакевіч), Казлінскі, Казлоўскі, Селецкі-Колбо, Колонтай, Камароўскі,
стар. 18
Забожынскі-Комар, Комоўскі, Камароўскі, Каморскі, Кандратовіч, Контовт, Кончыц, Баброўскі-Каралько, Каралько, Караткевіч, Корсак, Корытко, Косаржецкі, Касабуцкі, Львовіч-Костріцо, Кастравіцкі, Касця (Касціо), Каткоўскі, Коцеіоўскі, Масальскі-Кошуро (Масальскі-Кашуро), Краеўскі, Корвін-Красінскі, Крассоўскі, Крокоўскі, Корвін-Круковіч, Крукоўскі, Крушэўскі, Кубліцкі, Кузміцкі, Кржывец-Кузміцкі, Около-Кулак, Курако, Гамрат-Курэк, Курч, Рожыц-Кучеўскі, Кучук, Сестрженцевіч-Кучук, Кушлейко, Куяўскі, Лабаноўскі (Лобаноўскі), Лагоцкі, Ланько, Шерепо-Лапіцкі, Лапо, Старженецкі-Лапо, Лашкевіч, Воўк-Левоновіч, Пора-Леановіч, Ляснеўскі, Швогер-Леттецкі, Ліпіньскі, Ліпскі, дэ-Ліппэ-Ліпскі, Лісоўскі, Літінскі, Ловенецкі, Лукашэвіч, Іеліто-Лукоўскі, Лупандін, Лыскаўскі, Лычкоўскі, Ляскоўскі, Ляссотовіч, Маеўскі, Васенцовіч-Макарэвіч, Макавецкі,
стар. 19
Малама, Малахоўскі, Маліноўскі, Манцэвіч, Марціноўскі, Марчанка, Матушевіч, Мацкевіч, Мацеіеўскі (Маціоўскі, Мацееўскі), Левіз-оф-Мэнар, Мерло, Міклашэўскі, Мілош, Міткевіч, Міхневіч, Міцевіч, Рінвід-Міцкевіч, Млечко, Мажэйка, Мольскі, Монкевіч, Монвіж-Монтвід, Морачэўскі (Марачеўскі), Маразевіч, Іпатевіч Москевіч (у тэксце адсутнічае працяжнік або коска), Лада-Мочарскі, Мочунскі, Машчынскі, Мышкоўскі, Нарышкін, Насекін, Лях-Нявінскі, Невяровіч, Недзвецкі, Нітаслаўскіх, Кржывец-Акаловіч, Окуліч, Акушка, Окшеўскі, Оленкевіч, Онгірскі, Аношка, Орел (Оржел), Ордынец, Оржел-Оржешкевіч, Оржешко, Арлоўскі, Аскерка, Коршун Асмалоўскі, (у тэксце адсутнічае працяжнік або коска), Бонч-Асмалоўскі, Осовецкі (Оссовецкі), Асоўскі, Останковіч (Астаньковіч), Оржешко-Астрэйка, Осыпоўскі (Осіпоўскі), Паўловіч, Вайткевіч-Паўлавіч,
стар. 20
Паўлоўскі, Падэрэўскі, Паеўскі, Панфіловіч, Парчэўскі, Парфіановіч, Паткоўскі, Пашкевіч, Перот, Дамашэўскі-Песляк, Пестржецкі, Петкун, Петражыцкі, Петрожыцкі, Пячкоўскі, Карначевіч-Пячора, Піятроўскі, Кубліцкі-Піоттух, Пірогоўскі, Пласкавіцкі, Плохоцкі, Погоскі, Падбярэзскі, Падгурскі, Падабед, Пожаріскі, Пазняк, Некрашэвіч-Поклад, Полагейко, Палонскі, Палубінскі, Панятоўскі, Попель, Порембскі, Жабко-Патаповіч, Адляніцкі-Пачобут, Пржевалінскі, Пржесмыцкі, Пузанаў, Пуцкоўскі, Фен-Раеўскі-Пуцято, Ждан-Пушкін, Рагоза, Фен-Раеўскі, Райкевіч, Ратабыльскі, дэ-Реас (дэ-Реасс, дэ-Раес, дэ-Раесс), Реутт, Ржендзінскі, Рагінскі, Рагоўскі, Родзевіч, Бойно-Родзевіч, Рокіцкі (Ракіцкі), Сейбут-Рамановіч, Роня, Росткоўскі, Россохацкі, Рошкоўскі, Лось-Рошкоўскі, Равіч-Русецкі, Руткоўскі, Руцінскі, Рылло, Рымкевіч (Рімкевіч), Рыхтер, Долгово-Сабураў,
стар. 21
Савіцкі, Садкоўскі, Саковіч, Салімо-Самуйло, Самуцевіч, Санковіч, Зацепяко-Сапріноўскі, Сарнацкі, Сахноўскі, Свадкоўскі, Свентаржэцкі, Свенціцкі, Свідзерскі, Свіньін, Свірскі, Свірщеўскі, Свістун, Ільіч-Світіч, Свяцкі, Селляво, Селянко, Сямёнаў, Сервірог, Сердакоўскі, Сілініч, Сініцкі, Рудніцкі-Сіпайла, Скалкоўскі, Скокоўскі, Славінскі, Слежаноўскі, Слешінскі, Случаноўскі, Глебка-Толстіковіч-Созоновіч (Глебка-Толстіковіч-Сазановіч), Сакалоўскі, Чернілоўскі-Сокал, Сакольскі, Девойно-Соллогуб, Соломірецкі, Перасвет-Солтан, Сасноўскі, Грот-Спасоўскі, дэ-Спіллер, Станішэўскі, Станкевіч, Бялевіч-Станкевіч, Кісляк-Станкевіч, Стахоўскі, Стерпінскі, Стравінскі, Стражевіч, Судзілоўскі, Сумоўскі, Туркан-Сурыновіч, Сурына, Францкевіч-Сурож, Малкавіч-Сутоцкі, Сушкоў, Ракусо-Сушчэўскі (Ракуса-Сушчэўскі), Праскуро-Сушчынскі, Сцібло, Крушыно-Сымановіч, Войніч-Сяноженцкі, Тарбеев, Твербус-Тверды,
стар. 22
Терлецкі, Толпыго, Тамашэвіч, Тамковіч, Тыкоцкі, Тычінскі, Галаўко-Улазоўскі, Усакоўскі, Усціновіч, Ханеўскі, Харкевіч, Хелхоўскі, Хмара, Хмолоўскі, Барэйка-Хадкевіч, Хадаровіч, Чаркас-Хадасоўскі, Хойніцкі (Хайніцкі), Хамянтоўскі, Хамінскі, Хорощо, Цеханоўскі, Лясоцкі-Цыбульскі, Цытовіч, Цеханавецкі, Цеханскі, Цехановіч, Елаго-Цэхан, Цюндзевіцкі, Чайкоўскі, Чапліц (Чапліцо), Чаркоўскі, Черейскі, Чарамісін, Чернеўскі, Черніхоўскі, Чыгір, Анцыпаў-Чікунскі, Чыж, Чудоўскі, Чурыла (Чурілло), Шавельскі, Еустратоновіч-Шамоўскі, Шаняўскі, Шасткевіч, Шацілло, Белы-Шаціло (Белы-Шацілло), Шафранскі, Юршо-Швабовіч, Шабека, Вяроўкін-Шелюто, Шеміот, Лазарэвіч-Шапялевіч, Шереметев, Шыманскі, Шымковіч, Шокальскі, Радзівілавіч-Шостак,
стар. 23
Шпілеўскі, Отмар-Штэйн, Палескі-Щіпілло, Брант-Щіроўскі, Щодро, Щуко, Эйсмант, Эліашевіч (Эліяшевіч), Энгельгардт, Эрдман, Юркевіч, Юр'евіч, Яблонскі, Явшіц, Яганов, Яніцкі, Янкоўскі, Яноўскі, Янушкевіч, Янчэўскі, Бубель-Яроцкі, Шабуневіч-Ярашэвіч, Ясенскі, Ясінскі, Скіргайла-Яцэвіч, Оношковіч-Яцыно, Ячеўскі.
Sarcophaga subvicina
Sarcophaga subvicina — від мух сямейства. Сустракаецца ў Палеарктыцы.
Вуліца Алаізы Пашкевіч (Мінск)
Вуліца Алаізы Пашкевіч — вуліца ў Цэнтральным раёне Мінска. Названа ў гонар Алаізы Пашкевіч, беларускай паэтэсы і публіцыста.
Атражжа
Атра́жжа (, Атражье) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбавіцкага сельсавета.
Вуліца Алаізы Пашкевіч (Мінск)
Размяшчэнне
Вуліца Алаізы Пашкевіч пачынаецца ад вуліцы Максіма Багдановіча, перасякае вуліцу Чычэрына і сканчваецца на перасячэнні з вуліцай Куйбышава. Даўжыня — 350 м.
Атражжа
Да 27 чэрвеня 1969 года вёска ўваходзіла ў склад Благавіцкага сельсавета, да 24 лютага 1982 года — у склад Вайнілаўскага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Каменскага (да 2009 года — Благавіцкі) сельсавета.
Вуліца Алаізы Пашкевіч (Мінск)
Размяшчэнне
Да вуліцы прымыкае будынак Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета. Каля вуліцы знаходзіцца сквер Траецкая гара.
Ваўканоша
Ваўкано́ша (, Волконоша) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ладзеніцкага сельсавета.
Рычард Аванісян
Рычард Гейбл Аванісян (Richard Gable Hovhannisian; Ռիչարդ Գեյբլ Հովհաննիսյան; нар., , Каліфорнія) — амерыканскі гісторык армянскага паходжання, прафесар Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Лос-Анджэлесе (UCLA). Асноўныя працы прысвечаны пытанням гісторыі Арменіі, Закаўказзя і Блізкага Усходу, гісторыі і гістарыяграфіі Арменіі пачатку XX ст., першай Рэспублікі Арменія, армянскага генацыду ў Асманскай імперыі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і армянскіх уцекачоў у Каліфорніі. Поўнае імя — Рычард Гейбл Аванісян, у гонар Кларка Гейбла.
Скончыў Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі (B.A., 1954, M.A., 1958). Ph.D. па гісторыі (Каліфарнійскі ўніверсітэт, Лос-Анджэлес, 1966), прафесар (1969).
Выкладнік (1962—1969), прафесар (з 1969), кіраўнік праграм па прысуджэнні званняў бакалаўра, магістра; доктар філасофіі па гісторыі Арменіі і Каўказа (з 1962). Заснавальнік і дырэктар Цэнтра арменоведческих даследаванняў (1974, 1977, 1991—1992).
Чалец шэрага навуковых і грамадскіх арганізацый. Ганаровы доктар Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1994) і Арцахскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1997). Замежны член Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Арменія (1990).
Лаўрэат (1974). Узнагароджаны ордэнам «Св. Саак — Св. Месроп» Першапасаднага Святога Эчміядзіна, медалём Маўсеса Харэнацы. Імя Рычарда Аванісяна было занесена ў спісы «Хто есці хто ў ЗША» і «Хто есці хто ў свеце».
Сын Рычарда Аванісяна — Рафі Аванісян — быў першым міністрам замежных спраў незалежнай Арменіі, а цяпер адзін з лідараў апазіцыі ў Арменіі.
25 студзеня
25 студзеня — дваццаць пяты дзень года па Грыгарыянскім календары
Егіпецкі трохвугольнік
Егіпецкі трохвугольнік — прамавугольны трохвугольнік з суадносінамі старон 3:4:5.
Назву трохвугольніку з такімі суадносінамі бакоў далі эліны: у VII—V стагоддзях да н. э. грэчаскія філосафы і грамадскія дзеячы актыўна наведвалі Егіпет. Напрыклад, Піфагор у 535 да н.э. па парадзе Фалеса для вывучэння астраноміі і матэматыкі адправіўся ў Египет — менавіта спроба абагульнення суадносін квадратаў, характэрных для егіпецкага трохвугольніка, на любыя прамавугольныя трохвугольнікі прывяла Піфагора да доказу знакамітай тэарэмы.
Для пабудовы прамога вугла дастаткова мець шнур, падзелены пазнакамі (вузламі) на 12 (3+4+5) роўных частак: трохвугольнік, пабудаваны нацягненнем такога шнура, з высокай дакладнасцю з'яўляецца прамавугольным і самі шнуры-катэты з'яўляюцца накіроўнымі лініямі для муроўкі прамога вугла будынку.
Горы (Цёмкінскі раён)
Горы (Горы) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мядзведзеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Кікінскага сельскага паселішча.
Беладзедава (Смаленскі раён)
Беладзедава (Белодедово) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Навасельскага сельскага паселішча.
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 30 км на паўночны захад ад Смаленска, за 5 км на паўночны ўсход ад аўтадарогі Смаленск — Невель. За 23 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Купрына на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Рыбачкі
Рыбачкі́ (, Рыбачки) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Павяцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Друя Дзісенскага павета (з 1926 года Браслаўскага павета) Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 27 сакавіка 1959 года вёска знаходзілася ў складзе Павяцкага сельсавета, да 18 сакавіка 1963 года — у адміністрацыйным падпарадкаванні Друйскага пассавета.
Ганзага
Ганзага - прозвішча.
Лагойскія гарадзішчы
Лагойскія гарадзішчы — археалагічныя помнікі культуры штрыхаванай керамікі каля г. Лагойск (Мінская вобласць).
Гарадзішча-1
Знаходзіцца за 1 км на паўночны захад ад Лагойска, ва ўрочышчы Замкавая гара. Пляцоўка амаль круглая, плошча 0,3 га, на схілах прасочваюцца рэшткі вала. Даследаваў у 1915 М. В. Шавельскі, абследавалі ў 1966 Г. В. Штыхаў, у 1979 М. І. Лашанкоў. Культурны пласт 0,3—0,5 м. Знойдзены невялікія кавалкі ляпных пасудзін, рэшткі печаў-домніц, жалезны шлак.
Узгорскі замак (Віцебск)
Гісторыя
Першапачатковае неўмацаванае паселішча, якое ўзнікла ў X—XIII стагоддзях, займала тэрыторыю каля 2 га на паўднёвай і часткова ўсходняй ўскраінах вострава, уздоўж берага Віцьбы. У XIII—XV стст. паселішча пашыралася ў паўночным кірунку. У XIV—XV стст. тут пабудаваны Васкрасенская і Увядзенская цэрквы, царква Прасвятой Багародзіцы.
У канцы XVI стагоддзя, з атрыманнем горадам Магдэбургскага права, на тэрыторыю вострава перанесены гандлёва-эканамічны цэнтр Віцебска, былі пабудаваныя драўляная ратуша, гасціны двор і гандлёвыя рады. На мяжы XVI—XVII стст. паўднёвая частка вострава была абнесеная драўлянымі сценамі. У дакуменце 1596 яна названая «Астрог Узгорскі», па інвентарах 1641, 1664 гг. вядомая як Узгорскі замак. Замак меў форму, блізкую да прамавугольнай, і плошчу каля 10 га.
Па паўночнай мяжы збудавання (праходзіла па сучаснай вуліцы Янкі Купалы) быў выкапаны роў шырынёй 15-20 метраў, глыбінёй да 8 метраў. Агульная даўжыня драўляных умацаванняў замка ў 1656 г. складала каля 1800 м. Замак быў умацаваны 11-ю драўлянымі вежамі і злучаўся мостам праз Віцьбу з Ніжнім замкам. У паўночнай сцяне знаходзіліся «Суражскія вялікія праезныя вароты», ва ўсходняй сцяне — «Вароты Кстоўскія», у заходняй — «Падзвінскія праезныя вароты».
Па тэрыторыі замка ў XVII стагоддзі праходзілі вуліцы Вялікая (цяпер — вуліца Леніна), Узгорская (вуліца Суворава), Падзвінская (вуліца Талстога), Багародзіцкая (вуліца Камісара Крылова), Палупіты. На рацэ Віцьба, ля сцен Верхняга і Ніжняга замкаў, знаходзіліся 2 вадзяныя млыны — мяшчанскі і манастырскі. Яны былі ўмацаваныя і акрамя асноўнай неслі абарончую функцыю. За паўночнай сцяной Узгорскага астрога размяшчалася Узгорская слабада, засяленне якой пачалося ў XVI стагоддзі. Замак неаднаразова гарэў падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў і канчаткова спалены ў 1708 годзе падчас Паўночнай вайны па загаду Пятра I рускімі войскамі падчас адступлення.
Палац губернатара (Віцебск)
Віцебскі губернатарскі палац, Віцебскі палац губернатара — адна з галоўных славутасцей Віцебска, помнік архітэктуры XVIII стагоддзя. З'яўляўся рэзідэнцыяй беларускага ваеннага губернатара і віцебскага генерал-губернатара і губернатараў Віцебскай губерні. Адрас: Савецкая вуліца, 18.
Гісторыя
Будынак палаца быў пабудаваны ў 1772 годзе, на высокім левым беразе Заходняй Дзвіны, як асабняк шляхцічаў Кудзіновічаў. Пазней у ім размяшчаўся дваранскі сход. У 1806 годзе асабняк стаў рэзідэнцыяй беларускага ваеннага губернатара. Да 1811 да палаца прыбудавалі паўднёвы корпус. Перабудовай займаўся архітэктар Ф. Санкоўскі. За гады свайго існавання палац быў звязаны з вядомымі гістарычнымі персонамі і падзеямі. З вясны 1811 па 1821 у палацы жыў беларускі ваенны губернатар герцаг, брат імператрыцы Марыі Фёдараўны (жонкі расійскага імператара Паўла I). 16 ліпеня (28 па новым стылі) 1812 ў палацы спыніўся імператар Францыі Напалеон I Банапарт. Пасяліўшыся ў Віцебску, Напалеон прыняў рашэнне часова спыніць наступ на Маскву, перачакаць зіму і даць адпачыць войскам. Для стварэння плошчы перад палацам былі разбураныя некалькі драўляных дамоў і недабудаваная Праабражэнская царква. На плошчы ў 1912 годзе быў пастаўлены помнік героям вайны 1812 года (архітэктар І. А. Фамін).
Архітэктура
Палац складаецца з двух карпусоў. Асноўны, паўночны, корпус пабудаваны ў 1772 (перабудоўваўся ў 1806 годзе пад рэзідэнцыю ваеннага губернатара, аўтарам праекта і кіраўніком перабудовы быў губернскі архітэктар Ф. Санкоўскі) у стылі класіцызму. Гэтая частка палаца трохпавярховая і прамавугольная ў плане.