cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Севярын Віславух
Навуковая дзейнасць
У даваенны перыяд вывучаў гісторыю Вялікага Княства Літоўскага, яго адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел да сярэдзіны XVI стагоддзя (Кобрынскі павет, маёнткі Ласосна, Шарашова), шляхі зносін Вялікага Княства Літоўскага. Даследаваў сацыяльную структуру, землеўладанне, рэлігійныя адносіны, працэсы русіфікацыі і паланізацыі ў Заходняй Беларусі, дзейнасць КПЗБ. Крытыкаваў урадавую палітыку асіміляцыі, выступаў у друку ў абарону беларускай культуры, выкладаў гісторыю ў беларускіх школах. Адзін з заснавальнікаў НДІ Усхожняй Еўропы ў Вільні (1930), узначальваў аддзел меншасцей, выкладаў у яго Вышэйшай школе. З 1947 года займаў пасаду прарэктара Уроцлаўскага ўніверсітэта. Разам з іншымі віленскімі навукоўцамі-юрыстамі (Іва Яворскі, Анджэй Мыцэльскі, Адам Хэлмонскі, Вітольд Свіда, Аліна Ваўжыньчык) быў у ліку пачынальнікаў стварэння Юрыдычнага факультэта Уроцлаўскага ўніверсітэта. У 1956—1958 гадах дэкан Юрыдычнага факультэта. Пасля вайны даследаваў сацыльяныя адносіны ў Сілезіі ў XIX—XX стагоддзях.
Грамадская дзейнасць
Да Другой сусветнай вайны, займаўся грамадска-палітычнай дзейнасцю. У 1934 годзе стаў гарадскім раднікам Вільні, абраным па спісе Эканамічнага блока Адраджэння Вільні набраўшы 4747 галасоў. Акрамя таго, быў членам Віленскага Клуба пажылых людзей (Klubu Włóczęgów Seniorów) у Вільні, створанага Тэадорам Нагурскім і членамі першай групы Акадэмічнага клуба Вільні Клуба пажылых людзей (Akademicki Klub Włóczęgów Wileńskich), які прапагандаваў ідэю краёвасці на паўночна-ўсходніх тэрыторыях ІІ Рэчы Паспалітай. Разам з Станіславам Свяневічам быў аўтарам праграмных тэкстаў Клуба пажылых людзей, якія друкаваліся перыядычных выданнях. Напрыклад: у часопісе «Włóczęga». Ідэйна належаў да г.зв. «віленскіх дэмакратаў» на чале з В. Абрамовічам, супрацоўнічаў з газетай «Kurier Wileński» («Віленскі веснік»). Адна з яго вялікіх заслуг — выратаванне ад поўнага спусташэння, а затым рэканструкцыя гістарычнага Аўла Леапольдзіна (Aula Leopoldina) у галоўным корпусе Уроцлаўскага ўніверсітэта. У 1948 годзе быў суарганізатарам выставы «Адноўленыя тэрыторыі» ва Уроцлаве. Заснавальнік і дырэктар (1949—1953) Уроцлаўскага аддзялення Інстытута заходніх спраў, сузаснавальнік Сілезскага інстытута ў Аполе, з 1957 па 1960 гады старшыня яго навуковай рады.
Сям’я
Сын Антонія Ізыдара Віславуха (1864 — пасля 1940, знік без звестак пасля арышту ў Пярковічах) — дэпутата Сойму ІІ Рэчы Паспалітай, і Севярыны Віславух, у дзявоцтве Скражыньскай герба Боньча (1869—1918) — вядомай грамадскай дзяячкі, польскай мовазнаўцы, мастачкі, паэткі, пісьменніцы, суініцыятаркі будаўніцтва «Дома здароўя» для малазабяспечанай моладзі.
Браты і сёстры: Вітольд (? — пасля 1917, РСФСР, настаўнік замежных моў), Марыя (у замужжы Пейзер), Антоні (1895—1918, загінуў у Бабруйскай бітве), Францішак (1896—1978, пісьменнік, удзельнік польска-савецкай вайны), Юзаф (памёр ў дзяцінстве), Станіслаў (інжынер-аграрый, удзельнік польска-савецкай вайны), Бернард (1903—1940, настаўнік сельскагаспадарчых вучылішчаў, удзельнік польска-савецкай вайны, арыштаваны НКУС у 1939, знік без звестак), Віктар (1905—1981, выпускнік Варшаўскага тэхналагічнага ўніверсітэта, канструктар рухомага саставу).
Цзінь Юйчжан
Цзінь Юйчжан (нар. 3 мая 1942) — нашчадак імператарскай дынастыі Айсіньгёро, якая кіравала ў Кітаі з 1644 па 1912 года. Патэнцыйны спадчыннік маньчжурскага прастола з 2015 года.
Біяграфія
Згодна з правіламі аб пераемнасці дынастыі Айсінь Гёро, прынятым у 1937 годзе, успадкоўванне імператарскага трона павінна адбывацца па мужчынскай лініі роднымі і зводнымі братамі. Пасля смерці ў 1994 годзе малодшага брата Пу І —, які не меў сыноў, кіраўніком дынастыі Айсін Гёро стаў яго зводны брат , Бацька Цзінь Юйчжана.
Юйчжан нарадзіўся ў маі 1942 года ў Пекіне, стаў першынцам у сям’і Цзінь Ючжы і гіпатэтычным спадчыннікам маньчжурскага прастола з 2015 года.
З 1999 года Цзінь Юйчжан працаваў у якасці адзінага беспартыйнага намесніка губернатара раёна Чунвэнь, а таксама займаў пасаду намесніка дырэктара Пекінскага камітэта па справах нацыянальнасцяў.
Сям’я
Юйчжан ажаніўся ў 1974 годзе з Люй Юймінь, ад шлюбу з якой у яго нарадзілася адзіная дачка Цзінь Сінь (нар. 1976) — аспірант па камп’ютарнай інфарматыцы.
Баляслаў Віславух
Баляслаў Віславух (Bolesław Wysłouch;, с. Саха, Кобрынскі павет, Расійская імперыя, цяпер Залужжа, Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць, Беларусь — 13 верасня 1937, Львоў, Львоўскае ваяводства, Польская Рэспубліка) — польскі грамадскі і палітычны дзеяч, публіцыст, выдавец, суарганізатар народнага руху Галічыны, сенатар 1-га склікання ў Польскай Рэспубліцы, сацыяліст, масон у Львове ў час Аўстрыйскай Польшчы.
Біяграфія
Родам са шляхетнай сям’і Віславухаў з Палесся. Сваяк Севярына Віславуха. Скончыў Тэхналагічны інстытут у Санкт-Пецярбургу, атрымаў дыплом інжынера-хіміка. Быў сябрам студэнцкіх гурткоў, з 1881 года быў звязаны з «Сацыялістычнай асацыяцыяй Польскага Народа» Баляслава Ліманоўскага. Быў пасаджаны на тры гады (1881—1884) у Варшаўскую цытадэль, пасля свайго вызвалення жыў у Львове.
Быў выдаўцом і рэдактарам шэрагу часопісаў: «Przegląd Społeczny», «Kurier Lwowski» (галоўны рэдактар у 1887—1919 гадах), «Przyjaciel Ludu» (1889—1902). У 1886 годзе ён распрацаваў праграму для Польскай сялянскай партыі.
У 1894 годзе ён быў ініцыятарам стварэння Польскай дэмакратычнай грамады, а ў 1895 годзе Народнай партыі ў Галічыне, у якой ён быў сябрам Вярхоўнай Рады (з 1903 года партыя дзейнічала пад назвай «Польская народная партыя»). У 1912—1913 гадах — прэзідэнт партыі «Аб’яднанне незалежных людзей» (Polskie Stronnictwo Ludowe – Zjednoczenie Niezawisłych Ludowców), у 1913—1923 гадах — сябра ПСЛ «Пяст» (Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”), у перыяд 1923—1925 гадоў — сябра ПСЛ «Вызваленне» (Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”), у 1925 годзе — сябра Працоўнага клубу (Partia Pracy). У 1922—1927 гадах быў сенатарам у Польшчы. У 1928 годзе перастаў займацца палітычнай дзейнасцю.
Асабістае жыццё
Першая жонка — Марыя, сацыяльны актывіст, арганізатар народнага руху ў Галічыне. Пасля яе смерці ажаніўся з Браніславай — інспектарам Службы дапамогі жанчынам.
Халанэвычы
Халанэвычы (Холоне́вичі) — вёска ў Ківэрцаўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Цуманскай пасялковай абшчыны.
ТЭП70
Цеплавоз ТЭП70 — пасажырскі цеплавоз, які вырабляўся ў СССР і вырабляецца ў мадыфікаваным выглядзе ў Расіі на Каломенскім заводзе з 1973 года.
Гісторыя стварэння цеплавоза
Павелічэнне вагі і хуткасці пасажырскіх цягнікоў у 1970-я гады XX стагоддзя патрабавала прымянення на некаторых лініях больш магутных, чым ТЭП60 цеплавозаў. На Прыволжскай і Кастрычніцкай чыгунках пачалі ўжываць цеплавозы 2ТЭП60. Але прымяненне двухсекцыйных цеплавозаў выклікала і двухразовае павелічэнне выдаткаў. Патрабавалася стварэнне цеплавоза, які мае магутнасць большую, чым ТЭП60, але без значнага павелічэння вагі цеплавоза.
Задачу праектавання цеплавоза, які адпавядае такім патрабаванням, выканала група канструктараў Каломенскага цеплавозабудаўнічага завода пад кіраўніцтвам Ю. В. Хлебнікава.
ТЭП70
Першы цеплавоз па новым праекце быў пабудаваны ў чэрвені 1973 года. Цеплавоз атрымаў пазначэнне ТЭП70-0001. У 1974-1975 гадах былі пабудаваныя цеплавозы 0002, 0003, 0004, у 1977-1978 гадах 0005, 0006, 0007. Тэставыя цеплавозы ТЭП70 пачалі паступаць у дэпо Орша Беларускай чыгункі для эксплуатацыйных выпрабаванняў. Цеплавоз ТЭП70-0005 прайшоў цеплатэхнічныя і дынамічныя (па ўздзеянню на шлях) выпрабаванні.
Агульныя звесткі
Цеплавозы сямейства ТЭП70 — аднасекцыйныя двухкабінныя шасцівосевыя лакаматывы, прызначаныя для важджэння пасажырскіх цягнікоў на неэлектрыфікаваных участках чыгунак каляіны 1250 мм. Абноўленай версіяй цеплавозаў ТЭП70 з’яўляюцца цеплавозы ТЭП70БС і ТЭП70У. Цеплавозы 2ТЭ70 — двухсукцыйныя лакаматывы з аднакабіннымі секцыямі, канструктыўна ўніфікаваныя з ТЭП70У і прызначаныя для важджэння цяхкіх грузавых цягнікоў.
ТЭП70БС
у 2002 годзе Каломенскі завод выпусціў цеплавоз ТЭП70А-001, які з'яўляўся вынікам глыбокага ўдасканальвання ТЭП70. Ад ТЭП70 ён адрозніваўся больш тэхналагічным кузавам, наяўнасцю мікрапрацэсарнай сістэмы кіравання і дыягностыкі, размяшчэннем пясочных бункераў (яны размешчаны непасрэдна над каляскамі, як на ТЭП60 і першых ТЭП70) і іншымі дробнымі дэталямі. У 2003 годзе ў гонар Героя Сацыялістычнай Працы Барыса Канстанцінавіча Саламбекава серыя ТЭП70А была перайменавана ў ТЭП70БС (Барыс Саламбекаў). З тых пор ўсе лакаматывы серыі, пачыная з нумара 002, выпускаліся пад гэтым пазначэннем. Серыйны выпуск лакаматываў пачаўся з 2006 года.
Даленга (герб)
Даленга (Dołęga) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з пачатку XV ст., у Вялікім Княстве Літоўскім — пасля Гарадзельскай уніі 1413 года. Гербам карысталіся каля 170 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Мыцельскія, Радзівіловічы, Серакоўскія, Хадакоўскія.
Гісторыя
У час час барацьбы Баляслава Крывавуснага з прусамі, рыцар Даленга, што належаў гербу Побуг, з засады напаў на непрыяцельскі фланг, дзе знаходзіўся варожы начальнік, і выстралам з арбалета скінуў яго з каня, гэта вельмі напалохала прусаў. Такі манеўр вырашыў вынік бітвы. За гэты гераічны ўчынак князь Баляслаў дараваў Даленгу стралу ў прыдатак да яго герба Побуг.
Апісанне
У блакітным полі сярэбраная падкова канцамі ўніз, на ёй залаты кавалерскі крыж, унізе сярэбраная страла вастрыём уніз; клейнод — над прылбіцай з каронай чорнае крыло, прабітае сярэбранай стралой.
Машонка (Хіславіцкі раён)
Машонка (Машонка) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Пячэрскага сельскага селішча. Насельніцтва — 2 жыхары (2007 год).
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Машонка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Машонку не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Габ’яна
Габ’яна (Gabiano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Насельніцтва складае 1249 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 70 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 15020. Тэлефонны код — 0142.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pietro.
Францішак Стахоўскі
Францішак Ксаверый Стахоўскі (Franciszek Stachowski, Franciscus Xaverius Stachowski, Francis Stackhowski; 5 лютага 1790, Беларусь — 1850, Кракаў) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў; педагог, доктар філасофіі і тэалогіі, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі (1818—1819), ганаровы доктар Ягелонскага ўніверсітэта (1837).
Беларускі перыяд
Уступіў у Таварыства Ісуса 10 верасня 1803 г. і на працягу двух гадоў праходзіў выпрабаванне ў Дынабургскім навіцыяце. Прайшоўшы курсы рыторыкі (Орша, 1805—1806) і філасофіі (Полацк, 1806—1809), адзін навучальны год выкладаў у Віцебску ў класе інфімы. Потым працаваў у езуіцкіх школах Санкт-Пецярбурга настаўнікам класа інфімы і нямецкай мовы (1810—1812) і выкладчыкам граматыкі, сінтаксіса і французскай мовы (1812—1814).
У 1814—1818 вывучаў тэалогію ў Полацкай езуіцкай акадэміі, а пасля яе сканчэння атрымаў пасаду прафесара рыторыкі (1818—1819). У 1816 г. высвечаны на ксяндза. Таксама выкладаў у Акадэміі грамадзянскае права і дыпламатыю.
Праца ў Ірландыі
Калі ў студзені 1820 г. імператар Аляксандр І загадаў езуітам пакінуць межы яго дзяржавы, Францішак Стахоўскі праходзіў трэцюю прабацыю ў Віцебску. Разам з двума іншымі беларускімі езуітамі Казімірам Гласко і Адамам Пятрышчам у снежні 1820 г. прыбывае ў галоўны цэнтр езуіцкай адукацыі ў Ірландыі — нядаўна адчынены Клонгоўз Вуд каледж (Clongowes Wood College, Collegium Cluense; каля горада Клэйн, графства Кілдэр). Як прафесар дагматычнай тэалогіі і Св. Пісання спрыяў пашырэнню адукацыйнай праграмы гэтай навучальнай установы. (Пад канец ХІХ ст. у прэстыжным Клонгоўз Вуд каледжы некалькі гадоў вучыўся будучы класік сусветнай літаратуры Джэймс Джойс).
«Пасляезуіцкі» перыяд
У 1823 г. пакінуў Ірландыю і пераехаў у Кракаў, дзе стаў сакратаром Кракаўскага архібіскупа Яна Вароніча. У маі 1826 г. па ўласным жаданні выйшаў з Таварыства Ісуса. Канонік кафедральнай капітулы, архіпрэсвітэр кракаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
Памёр у Кракаве ў 1850 г.
Працы
У І томе за 1818 год «Полацкага штомесячніка» надрукаваў разбор працы «Partitiones ecclesiasticae» (Кракаў, 1589; у 1817 г. у полацкай друкарні выйшла яе перавыданне ) Станіслава Сакалоўскага, прапаведніка караля Стэфана Баторыя. Ужо пасля выхаду з Таварыства Ісуса апублікаваў дзве прамовы (першая была зроблена на пахаванні архібіскупа Яна Вароніча ў 1829 г., другая — за спакой душы Яна Снядэцкага, з якой выступіў у кракаўскім касцёле Св. Ганны у 1832 г.) і жыццяпіс Магілёўскага архіепіскапа Станіслава Богуша-Сестранцэвіча (прачытаны 27 мая 1839 г. на пасяджэнні Навуковага Таварыства ў Кракаве і Ягелонскага ўніверсітэта).
Вадзім Рыгоравіч Астапенка
Вадзім Рыгоравіч Астапенка (, в. Шамава,, Магілёўская вобласць — ) — беларускі хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і фельчара. Скончыў сярэднюю школу ў 1941 г. Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне, служыў у Савецкай Арміі, 1941—1947 гг. Скончыў МДМІ ў 1953 г. Аспірант кафедры факультэцкай хірургіі МДМІ, 1953—1956 гг., Стаў кандыдатам медыцынскіх навук у 1957 г. Асістэнт кафедры факультэцкай хірургіі МДМІ (1956—1965 гг.), Дэкан курсу, 1956—1967 гг.; Дэкан лячэбнага факультэта, 1962—1968 гг. Прысвоена вучонае званне дацэнта ў 1965 г., працягваў працаваць дацэнтам кафедры факультэцкай хірургіі ў 1965—1973 гг. Ступень доктара медыцынскіх навук прысуджана ў 1972 г. Прафесар той жа кафедры ў 1973—1975 гг. Затым быў абраны загадчыкам кафедры хірургіі БелДІУУ, якую ўзначальваў у 1975—1978 гг.
Загадчыкам 2-й кафедры хірургічных хвароб МДМІ працаваў у 1978—1987 гг. Галоўны хірург Міністэрства аховы здароўя БССР, 1977—1986 гг. Вядучае месца ў хірургічнай і навуковай дзейнасці належыць праблеме хірургічнага лячэння таксічнага валля. Распрацоўваў метады хірургічнага лячэння язвавай хваробы страўніка і 12-пальцавай кішкі, адначасова вывучаў праблемы лячэння партальнай гіпертэнзіі, сарбцыйных метадаў дэтаксікацыі. Аўтар больш за 200 навуковых прац, у тым ліку 12 манаграфій і вучэбных дапаможнікаў. Кіраваў падрыхтоўкай 3 доктарскіх і 4 кандыдацкіх дысертацый. Прыняў удзел у арганізацыі 3-х Рэспубліканскіх з'ездаў і 18 канферэнцый, удзельнічаў у працы 4-х Міжнародных з'ездаў і канферэнцый. Старшыня Праўлення навуковага таварыства хірургаў Беларусі. Намеснік старшыні Усесаюзнага таварыства хірургаў, член праўлення Усесаюзнага і Рэспубліканскага таварыстваў эндакрынолагаў, рэдакцыйнай калегіі часопіса «Хірургія», рэдакцыйных саветаў часопісаў «Веснік хірургіі», «Ахова здароўя Беларусі».
Узнагароды
Узнагароджаны 4-ма ордэнамі (3 баявых).
Самадзяржаўе
Самадзяржаўе, альбо царызм — форма аўтакратыі (пазней абсалютнай манархіі), характэрнай для Вялікага княства Маскоўскага, якое пазней стала Рускім царствам і Расійскай імперыяй. Улада і багацце кантралююцца (і размяркоўваюцца) царом. У адрозненне ад канстытуцыйнай манархіі, пры якой манархі звычайна надзелены выканаўчай уладай, якая ўраўнаважваецца ўладай заканадаўчай, самадзяржаўе валодае большай уладай і вялікім аўтарытэтам у рэлігійных пытаннях у параўнанні з заходнімі манархамі. У Расіі яно ўзнікла пры Іване III (1462–1505) і было скасавана пасля рускай рэвалюцыі 1905 года.
Тонеж
То́неж (, Тонеж) — аграгарадок у Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Тонежскага сельсавета.
Размешчана за 9 км на паўднёвы захад ад шашы, за 46 км на захад ад горада Лельчыцы, за 58 км ад чыгуначнай станцыі Жыткавічы, за 36 км ад прыстані Тураў на рацэ Прыпяць. У складзе камунальнага сельгаспрадпрыемства «Іванава Слабада».
Гісторыя
3 20 жніўня 1924 года цэнтр сельсавета.
У студзені 1943 года гітлераўскія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 262 жыхары. Ахвяры нацызму ўвекавечаны ў мемарыяльным комплексе Хатынь.
Вядомыя асобы
Радзіма братоў — вучонага У. П. Дрынеўскага і беларускага харавога дырыжора М. П. Дрынеўскага.
Рэўтак
Рэ́ўтак — рака ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Церуха. Даўжыня 7,9 км. Пачынаецца за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Жураўлёўка, вусце за 2 км на поўдзень ад вёскі Грабаўка. Рэчышча каналізаванае.
Кайрэн Уілсан
Кайрэн Уілсан (Kyren Wilson; нар., , Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Пераможца рэйтынгавага Шанхай Мастэрс 2015 года і былы 11-ы нумар сусветнага рэйтынгу. Фіналіст Мастэрс 2018 года і двухразовы чвэрцьфіналіст чэмпіянатаў свету (2016, 2017). З верасня 2015 года нязменна ўваходзіць у топ-32, а з кастрычніка 2016 — у топ-16 сусветнага рэйтынгу.
Упершыню стаў прафесіяналам у 2010 годзе ва ўзросце 18 гадоў, але пратрымаўся ў мэйн-туры толькі адзін сезон, пасля чаго два сезоны актыўна ўдзельнічаў на турнірах серыі PTC у якасці аматара, дайшоўшы да чвэрцьфіналу аднаго з турніраў у Глостэры. У сезоне 2013/2014 у другі раз атрымаў статус прафесіянала і дэбютаваў у асноўнай стадыі рэйтынгавага турніру на Шанхай Мастэрс, адразу дайшоўшы да чвэрцьфіналу, а ў канцы сезона здзейсніў дэбют у асноўнай стадыі чэмпіянату свету. У наступным сезоне ўвайшоў у топ-64 сусветнага рэйтынгу, а восенню 2015 года, займаючы 54-ю пазіцыю ў рэйтынгу, сенсацыйна перамог на Шанхай Мастэрс, перайграўшы Джо Пэры, Майкла Холта, Дзіна Цзюньхуэя, Марка Алена і Джада Трампа ў фінальным паядынку. Пасля гэтага ён таксама дайшоў да паўфіналаў запрашальнага Champion of Champions і рэйтынгавага German Masters, а на чэмпіянаце свету дайшоў да чвэрцьфінальнай стадыі, у выніку чаго ўвайшоў у топ-16 сусветнага рэйтынгу. У пачатку сезона 2016/2017 дайшоў да другога рэйтынгавага фіналу на адкрытым чэмпіянаце Індыі, але саступіў Энтані Мак-Гілу. У тым жа сезоне дайшоў да рэйтынгавых паўфіналаў адкрытага чэмпіянату Паўночнай Ірландыі і адкрытага чэмпіянату Кітая, а таксама дэбютаваў на Мастэрс і ў другі раз дайшоў да чвэрцьфіналу чэмпіянату свету, падняўшыся на найвышэйшае для сябе 11-е месца ў рэйтынгу ў пачатку наступнага сезона. У сезоне 2017/2018 дайшоў да двух рэйтынгавых фіналаў на World Open, дзе прайграў Дзіну Цзюньхуэю, і на адкрытым чэмпіянаце Англіі, дзе саступіў Роні О’Салівану, а таксама да свайго першага фіналу турніру Трайной кароны на Мастэрс, дзе быў пераможаны Маркам Аленам.
У агульнай колькасці займаў адзінаццатае месца ў сусветным рэйтынгу каля двух месяцаў. Апроч рэйтынгавай перамогі здабыў залаты медаль на Сусветных гульнях 2017 года ва Уроцлаве, прадстаўляючы Вялікабрытанію і перамогшы ў фінале Алістэра Картэра. За прафесійную кар'еру аформіў больш за 100 сэнчуры-брэйкаў і ўваходзіць у топ-60 гульцоў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за 700 тысяч фунтаў, уваходзячы ў топ-60 снукерыстаў у гісторыі па гэтым паказчыку. У 2017 годзе выканаў свой адзіны максімальны брэйк.
Аматарскія выступы
У сезоне 2009/2010 ён выйграў шосты турнір і заняў другое месца на трэцім турніры Міжнароднай адкрытай серыі і заняў пятае месца ў рэйтынгу. Такім чынам, Уілсан атрымаў месца ў мэйн-туры на сезон 2010/2011.
NGC 5042
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Летысійская вайна (1932—1934)
Летысійская вайна (1932—1934) — узброены канфлікт Перу і Калумбіяй за багаты сыравінай раён Летысія. Ваенныя дзеянні вяліся з пераменным поспехам, прычым Калумбію падтрымлівалі ЗША, а Перу — Вялікабрытанія. Вайна завяршылася падпісаннем пратаколу (1934), паводле якога Летысія засталася пад уладай Калумбіі.
Прычыны і сілы бакоў
Галоўнай прычынай вайны была тэрытарыяльная спрэчка паміж Перу і Калумбіяй. Краіны 24 сакавіка 1922 года падпісалі пагадненне Саламон-Ласана, паводле якога за Калумбіяй было прызнана права на «трапецыю Летысіі» — частку правінцыі Амазонас з рачнымі портамі Летысія і Ларэта. Аднак ў 1932 годзе перуанскі прэзідэнт падпалкоўнік Луіс Мігель Санчэс Сера вырашыў пераглядзець пагадненне і вяртануць «трапецыю Летысіі» Перу.
Да пачатку вайны ў складзе сухапутнай арміі Перу было 5 пяхотных дывізій, 1 кавалерыйская брыгада, сілы Нацыянальнай гвардыі, ВМС уключалі 2 крэйсеры, 1 мінаносец, 2 падлодкі, 5 рачных кананерскіх лодак, ВПС — 60 самалётаў; Калумбія мела 5 пяхотных дывізій, 1 кавалерыйскую брыгаду, 3 марскія і 6 рачных кананерскіх лодак і 20 самалётаў.
Ход вайны
1 верасня 1932 года 250 цывільных перуанцаў на чале з інжынерам Арданесам перайшлі перуана-калумбійскую мяжу і занялі Летысію. Наступным днём у Ларэта пачалося паўстанне з патрабаваннем далучэння горада да Перу. Урад Перу адмаўляў датычнасць да гэтых падзеяў, але пры гэтым накіраваў на дапамогу паўсталым роту салдат і кананерку са зброяй і баепрыпасамі. Толькі 30 верасня Перу адкрыта запатрабавала перагляду пагаднення пра мяжу.
Тым часам Калумбію ахапіў усплёск патрыятызму; 19 верасня газета El Tiempo паведаміла, што атрымала 10 000 лістоў з патрабаваннямі ўступіць у вайну і вярнуць Летысію, гэтым жа днём тысячы калумбійскіх студэнтаў прайшлі па вуліцах Багаты пад лозунгам «Смерць Санчэсу Сера!».
3 кастрычніка Калумбія звярнулася ў Лігу Нацый са скаргай на дзеянні Перу. Тым часам, наступ перуанцаў працягваўся, і 1 лістапада яны занялі горад Тарапака, цалкам акупаваўшы спрэчную тэрыторыю.
Ваеннае прысутнасць Калумбіі ў гэтым рэгіёне была мінімальнай, што палегчыла яго захоп перуанцам, але ў снежні Калумбія падрыхтавала экспедыцыю (1,5 тысячы чалавек і 25 гармат на чале з генералам Альфрэда Коба), якая 20 снежня адплыла з партоў Картахена і Баранкілья і праз нейтральную тэрыторыю Бразіліі прыбыла да Тарапаке 14 лютага 1933 года, прад’явіўшы камандуючаму перуанскіх гарнізонам палкоўніку Дыясу ўльтыматум з патрабаваннем пакінуць горад. Перуанцы атакавалі калумбійскую кананерку «Кардова» на нейтральнай бразільскай тэрыторыі, што стала падставай да пачатку баявых дзеянняў; пасля 4-гадзіннага бою калумбійцы здолелі выціснуць перуанскі гарнізон з Тарапакі; у адказ 15 лютага 1933 года Перу разарвала адносіны з Калумбіяй і абвясціла ўсеагульную мабілізацыю.
17 сакавіка 1933 года калумбійскія войскі перайшлі ў наступ; 19 сакавіка яны выбілі перуанцаў з вёскі Буэнас-Айрэс і перанеслі баявыя дзеянні на перуанскую тэрыторыю, захапіўшы ўмацаваны пункт Гвепі.
Перу зрабіла спробу паўтарыць паход Коба, накіраваўшы крэйсер «Альмірантэ Граў» з дзвюмя падлодкамі праз Панамскі канал і Карыбскае мора да вусця Амазонкі, пасля чаго ён павінен быў па Амазонцы прыбыць да месца баявых дзеянняў, але 24 мая ён быў спынены ў сувязі з пачаткам мірных перамоваў.
Вынік
Санчэс Сера быў забіты 30 красавіка і новым прэзідэнтам стаў Оскар Бенавідэс. 12 мая Перу пагадзілася пачаць мірныя перамовы з Калумбіяй (да гэтага яно адмаўлялася ад пасярэдніцкіх прапанову Бразіліі). 25 мая было заключана перамір’е, паводле якога «трапецыя Летысіі» тэрмінам на год перадавалася пад кіраванне міжнароднай камісіі Лігі Нацый. Мірны дагавор паміж дзвюмя краінамі быў афіцыйна падпісаны 2 лістапада, а 24 мая ў Рыа-дэ-Жанэйра Перу і Калумбія падпісалі пагадненне пра мяжу, канечна ўрэгулявалі тэрытарыяльную спрэчку. «Трапецыя Летысіі» была прызнана часткай Калумбіі.
Джордж Эверэст
Сэр Джордж Эверэст (Sir George Everest,, Крыкхаўэл, Повіс, Уэльс — , Грынвіч, Лондан, Англія) — брытанскі географ, які займаў пасаду галоўнага геадэзіста Індыі з 1830 па 1843 год.
Пасля навучання ў ваенна-інжынернай школе Эверэст паступіў у 1806 годзе на службу ў Брытанскую Ост-Індскай кампаніі і правёў наступныя 7 гадоў у Бенгаліі. Падчас англійскай акупацыі галандскай Ост-Індыі Эверэсту было даручана геадэзічнае абследаванне вострава Ява.
З 1818 па 1843 год Эверэст працаваў у геадэзічнай службе Індыі, даслужыўся да чына палкоўніка. У 1827 годзе ён быў абраны членам Каралеўскага геаграфічнага таварыства, а ў 1861 годзе — атрымаў рыцарскі тытул. З 1862 года — віцэ-прэзідэнт Каралеўскага геаграфічнага таварыства.
Тува
Тува (Тыва) — суб’ект Расійскай Федэрацыі, размешчаны на поўдні Усходняй Сібіры. Мяжуе з Манголіяй на ўсходзе і поўдні, з Краснаярскім краем на поўначы, Хакасіяй на паўночным захадзе, Бураціяй і Іркуцкай вобласцю на паўночным усходзе, з Рэспублікай Алтай на захадзе.
Геаграфія
Бай-Тайга, Кызыл-Тайга, Мангун-Тайга. Цаган-Шыбэту. Рака Вялікі Енісей.
Трасцянэць (Ківэрцаўскі раён)
Трасцянэць (Тростянець) — вёска ў Ківэрцаўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Трасцянэцкай вясковай абшчыны.
Тува
Гісторыя
Да 1912 года Тува знаходзілася пад уладай манчжурскай дынастыі Цынь і называлася «Танну-Уранхай». Пасля Сінхайскай рэвалюцыі тувінскія наёны звярнуліся да расійскага цара з просьбай аб усталяванні расійскага пратэктарату, што і было зроблена ў 1914 годзе. Тувінскія землі пад назвай Уранхайскі край былі ўключаны ў склад Енісейскай губерні. У 1921 годзе абвешчана незалежная Народная Рэспубліка Танну-Тува (з 1926 года — Тувінская Народная Рэспубліка. У 1944 годзе ТНР увайшла ў склад СССР і РСФСР як аўтаномная ССР. У 1991 годзе была ператворана ў Рэспубліку Тува. З 1993 года афіцыйная назва Рэспубліка Тыва.
Адміністрацыйны падзел
Іншыя гарады — Туран, Чадан, Шаганар — уваходзяць у склад кажуунаў.
Насельніцтва
Колькасць насельніцтва складае 308,5 тыс. чел. (2006), шчыльнасць — 1,8 чел. / км². Удзельная вага гарадскога насельніцтва 51,5 %. Нацыянальны склад: тувінцы 77 %, рускія 20,2 %, іншыя 2,9 %
Карл Вялікі
Карл Вялікі (742 — 814, ) — кароль франкаў, лангабардаў, герцаг баварскі, пасля захопу Італіі каранаваны як імператар Рымскай імперыі. Паходзіў з дынастыі Каралінгаў. Перажыў двух сваіх законных сыноў і пакінуў сталец трэцяму — Людовіку Набожнаму. Імперыя Карла распалася ў 843, пасля падпісання Вердэнскага дагавора.
Месца і год нараджэння
Біёграф Карла Эйнхард паведамляе, што ён не змог знайсці звестак аб нараджэнні і дзяцінстве Карла, але ў іншым месцы заўважае, што ён памёр на 72-ым годзе жыцця, гэта значыць, нарадзіцца ён павінен быў у 742 годзе. У незахаванай ахенскай эпітафіі было сказана, што Карл памёр на 70-ым годзе жыцця, г.зн. ён нарадзіўся ў 744 годзе. У раннесярэдневяковых «хроніках Петау» пад 747-м годам сказана: «У гэтым годзе нарадзіўся кароль Карл». У ёй жа пад 751-м годам сказана аб нараджэнні малодшага брата Карла Карламана, і гэтая дата сумненню не падвяргаецца.
Месца нараджэння Карла дакладна невядома. Магчыма, гэта адбылося ў наваколлях Ахена, у Юпіль-сюр-Маасе , Інгельгайме ці К'ерсі , але і многія іншыя гарады маюць на тое прэтэнзіі, не падмацаваныя, аднак, дастатковымі сведчаннямі.
Пачатак праўлення. Смерць Карламана
Калі Карл быў дзіцем, законнасць дынастыі, якая ўзурпіравала трон Меравінгаў, заставалася пад пытаннем. Каб забяспечыць бесперашкодную перадачу ўлады, 28 ліпеня 754 года Карл разам з братам Карламанам быў памазаны на царства ў царкве абацтва Сен-Дэні папам Стэфанам II, а пасля смерці Піпіна Кароткага ўступіў разам з братам на прастол. Па раздзеле з братам бацькоўскай спадчыны, Карл атрымаў у валоданне землі ў форме шырокага паўмесяца, які ішоў ад Атлантычнай Аквітаніі да Цюрынгіі, праз вялікую частку Нейстрыі і Аўстразіі, праз Фрызію і Франконію, якія з усіх бакоў ахоплівалі ўладанні брата Карламана. Рэзідэнцыяй Карла быў Нуаён.
Браты не ладзілі паміж сабой, нягледзячы на ​​намаганні маці іх зблізіць. Многія з акружэння Карламана стараліся пасварыць братоў і нават давесці справу да вайны. Калі ў 769 годзе адзін з сеньёраў з паўднёвага захаду па імені Гунольд (магчыма, гэта быў сын Вайфара) падняў на паўстанне заходніх аквітанцаў і баскаў, Карл быў вымушаны адзін адправіцца на падаўленне мяцяжу, бо Карламан адмовіўся далучыцца да яго са сваім войскам. Нягледзячы на ​​гэта, Карл прымусіў Гунольда ўцячы ў Гасконь, затым перайшоў Гарону і дабіўся ў герцага Лупа II выдачы ўцекача.
Асцерагаючыся змовы паміж Карламанам і каралём лангабардаў Дэзідэрыем, Карл вырашыў апярэдзіць падзеі. Ён не толькі зблізіўся са сваім стрыечным братам, герцагам Баварыі Тасілонам, які, захоўваючы вернасць традыцыям свайго роду, стаў зяцем лангабардскага караля, але і сам у 770 годзе па радзе маці ажаніўся з дачкой Дэзідэрыя Дэзідэратаю, адставіўшы на другі план сваю законную жонку Хімільтруду (якая ўжо паспела нарадзіць яму сына Піпіна). Канфлікт мог разгарэцца не на жарт, калі б Карламан не памёр, прычым вельмі своечасова, у снежні 771 года. Карл прыцягнуў на свой бок некаторых найбольш блізкіх Карламану дзеячаў і захапіў спадчыну брата. Яго нявестка Герберга і пляменнік Піпін, які нарадзіўся ў 770 годзе, знайшлі прыстанішча ў Дэзідэрыя.
Франкская імперыя
Войны Карла ставілі за мэту пашырэнне хрысціянскага свету. За часы яго ўладарання франкі зрабілі 53 пахода, 27 з іх узначальваў сам Карл. За перыяд яго кіравання Франкская дзяржава павялічылася ўдвая, і стала імперыяй. Самай працяглай была вайна з саксамі 772—804, у выніку якой Саксонія была гвалтоўна хрысціянізавана і ўключана ў склад Франкскай дзяржавы. Паходы ў Іспанію супраць арабаў у 778—810 прывялі да ўтварэння ў Франкскай дзяржаве Іспанскай маркі на паўночным усходзе Пірэнейскага паўвострава. Першы паход аказаўся няўдалым (778), ар'ергард войска быў пры адступленні разбіты загонам баскаў. Граф Роланд, што камандаваў ар'ергардам загінуў (гэтая падзея стала асновай для пазнейшай «Песні пра Роланда»). У 787—796 былі заваяваныя населеныя аварамі абшары цяперашніх Аўстрыі і Венгрыі. У 785 заваявана Фрысландыя, у 789 і 812 ажыццяўляліся кампаніі супраць палабскіх славян вільцаў.
Рымская карона
У 773 і 774 па запрашэнню Папы Адрыяна I Карл зрабіў паходы ў Італію, разбіў лангабардаў, каранаваўся рымскай каронай і пацвердзіў правы папаў на Папскую вобласць. У 800 Карл задушыў паўстанне супраць Папы ў Рыме. 25 снежня 800 у Саборы Св. Пятра Папа Леў III каранаваў Карла імператарам. Візантыя адмовілася прызнаваць за Карлам гэты тытул, але пасля вайны 809—814 пагадзілася на тое.
Абозны
Абозны — 1) у ВКЛ і Рэчы Паспалітай XVI—XVIII стст. урад (пасада) у войску. Вялікі абозны займаўся раскватараваннем войскаў: выбарам месца пад лагер, яго ўмацаваннем. Урад уведзены ў 1633 г. Сойм устанавіў яму аплату ў памеры 15 000 злотых штогод. Польны (вайсковы) абозны першапачаткова быў намеснікам вялікага абознага, а пасля пераняў яго функцыі, калі той стаў намінальным дыгнітарскім урадам. Магло быць некалькі польных абозных (звычайна 2 — каронны (польскі) і літоўскі). У XVIII ст. польны абозны таксама стаў дыгнітарскім урадам. Абознага прызначаў гетман (з 1768 г. пажыццёва), а з 1776 г. кароль. У XVIII ст. існавалі намінальныя ўрады абозных у паветах.
Карл Вялікі
Паходы на славян
У 789 годзе Карл здзейсніў экспедыцыю дзеля абароны мекленбургскіх абадрытаў супраць славянскага племені люцічаў (вільцаў). Франкі навялі два масты цераз Эльбу, перайшлі раку і пры падтрымцы саюзнікаў разбілі люцічаў. Хоць, паводле летапісаў, тыя абараняліся ўпарта, але выстаяць перад велізарнымі сіламі саюзнікаў не змаглі.
Абозны
2) На Украіне ў XVII—XVIII стст. выбарная вайсковая пасада. Падзяляліся на генеральных абозных, якія арганізоўвалі гетманскае войска, забяспечвалі яго харчаваннем і фуражом, кіравалі артылерыяй, удзельнічалі ў перагаворах, расследавалі злачынствы, і палкавых (былі намеснікамі казацкіх палкоўнікаў, узначальвалі палкавую артылерыю).
Карл Вялікі
Палітыка
Дзяржаўны лад Карла сведчыць пра надыход феадальнага лада. Вышэйшае дваранства краіны, звязанае з Карлам леннай прысягай, павінна было прыходзіць на вайну з падуладнымі ёй людзьмі. З 789 Карл неаднаразова выдаваў указы, якія прадпісвалі кожнаму вольнаму чалавеку знайсці сабе сіньёра, у падпарадкаванні якога ён мусіў служыць. Павялічылася колькасць залежных сялян. Імперыя Карла дзялілася на акругі на чале з прызначанымі манархам з мясцовага дваранства, якое валодала адміністрацыйнай і ваеннай уладай. Штогод склікаліся так званыя «майскія палі», соймы вышэйшых прадстаўнікоў свецкай і царкоўнай знаці, на якіх Карл прадстаўляў указы і капітулярыі, што датычыліся ўсіх бакоў жыцця, у тым ліку царкоўнага.
Культура
Карл Вялікі да канца жыцця заставаўся непісьменным, але надаваў вялікую ўвагу адукацыі. У 787 быў выдадзены ўказ аб стварэнні школ пры кляштарах, у 789 — аб абавязковай адукацыі ўсяго вольнага мужчынскага насельніцтва (застаўся нявыкананым). Пры двары склаўся вучоны гурток на чале з Карлам, названы Акадэміяй. Усяляк падтрымлівалася лацінская славеснасць, што дало прычыны гісторыкам назваць эпоху кіравання Карла і яго бліжэйшых пераемнікаў Каралінгскім Адраджэннем. Карл цікавіўся таксама германскімі старажытнасцямі, загадваў запісваць песні і паданні на народных мовах, скласці германскую граматыку.
Унутраная палітыка
Сваімі паспяховымі войнамі Карл рассунуў межы Франкскай дзяржавы на велізарную адлегласць. Гэтак жа нястомна, уваходзячы ва ўсе дробязі, клапаціўся ён аб паляпшэнні дзяржаўнага ладу, аб матэрыяльным і духоўным развіцці сваёй дзяржавы. Вайсковую моц яе ён значна павысіў, упарадкаваўшы збор апалчэння, а межы ўмацаваў ваеннай арганізацыяй марак, якія кіраваліся маркграфамі. Ён знішчыў уладу народных герцагаў, якая здавалася яму небяспечнай для караля. Асобнымі акругамі кіравалі графы, якія засяродзілі ў сваіх руках функцыі адміністрацыйныя, фінансавыя, ваенныя і збольшага судовыя. Два разы на год — у канцы вясны або ў пачатку лета і ўвосень — вакол самога імператара збіраліся дзяржаўныя соймы; на вясновы маглі з'яўляцца ўсе свабодныя людзі, на восеньскі запрашаліся толькі найбольш важныя «дарадцы» гасудара, гэта значыць людзі з прыдворнага круга, вышэйшай адміністрацыі і вышэйшага духавенства. На восеньскім сходзе абмяркоўваліся розныя пытанні дзяржаўнага жыцця і выносіліся па іх рашэнні, якія атрымалі форму так званых капітулярыяў. На вясновым сходзе капітулярыі прадстаўляліся на адабрэнне прысутных; тут жа гасудар атрымліваў ад тых, хто прыехаў, звесткі аб стане кіравання, аб становішчы і патрэбах той ці іншай мясцовасці.
Карл шмат клапаціўся аб сельскай гаспадарцы і аб кіраванні палацавымі маёнткамі; ад яго засталіся падрабязныя і грунтоўныя пастановы, якія тычацца гэтага ўпраўлення (Capitulare de villis). Па загадзе Карла асушаліся балоты, высякаліся лясы, будаваліся манастыры і гарады, а таксама цудоўныя палацы і цэрквы (напрыклад, у Ахене і ў Інгельхайме). Задуманая ў 793 годзе пабудова канала паміж Рэдніцам і Альтмюлем, якім злучыліся б Рэйн і Дунай, Паўночнае і Чорнае мора, засталася незакончанай.
Энергічна падтрымліваючы распаўсюджанне хрысціянства, абараняючы духавенства і ўстанаўліваючы для яго дзесяціну, будучы ў найлепшых адносінах з папам, Карл захоўваў за сабою, аднак, поўную ўладу ў царкоўным кіраванні: ён прызначаў епіскапаў і абатаў, склікаў духоўныя саборы, выносіў на соймах рашэнні, якія датычылі царкоўных спраў. Хоць сам Карл не ведаў граматы, ён паклаў пачатак Каралінгскаму Адраджэнню. Па сцвярджэннях прыдворных біёграфаў, імператар загадаў скласці граматыку народнай мовы, у якой устанавіў франкскія назвы месяцаў і вятроў, а таксама загадаў збіраць народныя песні. Ён акружаў сябе навукоўцамі (Алкуін, Павел Дыякан, Эйнхард, Рабан Маўр, Тэадульф) і, карыстаючыся іх парадамі і садзейнічаннем, імкнуўся даць адукацыю духавенству і народу. Асабліва ён клапаціўся пра ўладкаванне школ пры цэрквах і манастырах; пры сваім двары ён зладзіў род акадэміі для адукацыі сваіх дзяцей, а таксама прыдворных і іх сыноў.
У 794 годзе на месцы тэрмальнага курорта кельтаў і рымлян у Ахене, Карл пачаў будаўніцтва вялізнага палацавага комплексу, закончанага ў 798 годзе. Ператварыўшыся спачатку ў зімовую рэзідэнцыю Карла, Ахен паступова стаў пастаяннай рэзідэнцыяй, а з 807 года — пастаяннай сталіцай імперыі.
Клопаты аб пераемнасці
У лютым 806 года Карл Вялікі завяшчаў падзяліць імперыю паміж сваімі трыма сынамі. Людовіку павінны былі адысці Аквітанія і Бургундыя, Піпін — Італія і Германія на поўдзень ад Дуная, а Карлу Юнаму — Нейстрыя, Аўстразія і Германія на поўнач ад Дуная. Але ў 810 годзе памёр Піпін, а ў 811 годзе — Карл Юны.
Незадоўга да смерці, у 813 годзе, Карл пазваў да сябе Людовіка, адзінага жывога свайго сына ад Хільдэгарды, і, склікаўшы ўрачысты сход знатных франкаў усяго каралеўства, 11 верасня прызначыў яго, з агульнай згоды, сваім суправіцелем і спадчыннікам, а затым усклаў яму на галаву карону і загадаў у далейшым называць яго імператарам і аўгустам.
Смерць Карла Вялікага
Неўзабаве пасля гэтага, звалены моцнай ліхаманкай, Карл Вялікі злёг у ложак. У пачатку студзеня 814 года да ліхаманкі дабавіўся плеўрыт, і 28 студзеня імператар памёр. Быў пахаваны ў пабудаванай ім жа Ахена.
29 снежня 1165 года, па патрабаванні імператара Фрыдрыха I Барбаросы, пастаўлены ім антыпапа Пасхалій III кананізаваў Карла Вялікага. Аднак Рымска-каталіцкая царква афіцыйна так і не прызнала гэтага акта. Нягледзячы на гэта, Карл Вялікі шануецца ў Ахене як святы заступнік горада.
Жонкі і дзеці
Акрамя шасці жонак вядомыя тры палюбоўніцы Карла Вялікага і некалькі пазашлюбных дзяцей.
Зярняўка
Зярня́ўка — сухі аднанасенны плод з тонкім каляплоднікам, шчыльна прыціснутым да семя і зрослым з ім каля асновы. Плод зярняўка характэрны злакам. У жыта і пшаніцы яны ападаюць голыя, у аўса, проса, ячменю і дзікарослых відаў — разам лускамі. Зярняўкі таксама часам маюць прыдаткі ў выглядзе валасяных губак, асцюкоў і інш. Зярняўкі культурных збожжавых культур называюць зернем.
Навіна (герб)
Наві́на (Nowina) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з канца XIII ст., у Вялікім Княстве Літоўскім — пасля Гарадзельскай уніі 1413 года. Гербам карысталіся каля 200 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Бжоскі, Гулевічы, Златніцкія, Язерскія.
Апісанне
У блакітным полі выява сярэбранага мяча над сярэбранай кацельнай дужкай; клейнод — над прылбіцай з каронай сагнутая ў калене залатая нага ў засцерагальным узбраенні. Першапачатковым колерам поля быў чырвоны. Існуе варыянт герба з крыжам замест мяча.
Каралеўскі балет Швецыі
Каралеўскі балет (Kungliga Baletten), раней Балет Каралеўскага тэатра і Оперны балет (Kungliga Teaterns balett och Operabaletten) з’яўляецца балетнай трупай Каралеўскай оперы ў Стакгольме. Балетная трупа была заснавана яшчэ ў 1773 годзе Густавам III і, такім чынам, з’яўляецца адной са старэйшых балетных труп у свеце.
Гісторыя
Каралеўскі балет быў заснаваны ў 1773 годзе ў рамках нацыянальнага культурнага праекта Густава III разам з оперным і драматычным тэатрамі для стварэння айчынных талентаў для трох мастацкіх прафесій: танцораў, оперных спевакоў і акцёраў. Раней у іх пераважалі часовыя замежныя тэатральныя трупы.
Балеты ставіліся пры двары замежнымі трупамі прынамсі з XVII стагоддзя; Французская танцавальная трупа працавала пры двары каралевы Крысціны яшчэ ў 1638 годзе. Першыя балеты ў выкананні прафесійных шведскіх танцораў былі ўключаны ў п’есы першай шведскай тэатральнай трупы на першай нацыянальнай сцэне Каралеўскага шведскага тэатра ў «» 1737—1753. Першы шведскі балетны спектакль тут быў уключаны ў п’есу «Den afvundsiuke» ў жніўні 1738 года, а затым ён згадваецца як частка спектакляў аж да п’есы «Zaire», якая была пастаўлена ў красавіку 1752 года. Аднак імёны гэтых ранніх шведскіх танцораў не вядомыя.
Густаў ІІІ хацеў ствараць і выхоўваць айчынныя таленты. Каб дасягнуць гэтага, ён выкарыстаў у балеце той жа метад, што і ў тэатры, першае пакаленне айчынных танцораў павіна атрымаць адукацыю ў замежных спецыялістаў. Калі ён звольніў французскую тэатральную трупу для стварэння сваёй нацыянальнай сцэны ў 1773 годзе, ён трымаў у гэтай трупе многіх французскіх танцораў. Для выступленняў і навучання шведскіх студэнтаў былі наняты танцоры з Францыі, Італіі і Бельгіі, такія як, , і. Калі ў 1773 годзе была сабрана першая балетная трупа, замежнае панаванне стала відавочным; айчынных танцораў у трупе было няшмат, Шарлота Слотсберг і Магдалена Лундблад былі аднымі з нямногіх прафесіяналаў. Найвялікшым трыумфам шведскага балета XVIII стагоддзя лічыцца балет у выкананні да оперы «Густаў Адольф і Эбба Брагэ» (1786); вялікі поспех меў таксама балет «Рыбы» (Fiskarna)  (1789).
Балет з самага пачатку быў цесна звязаны з операй; балеты былі часткай спектакляў оперы, а танцоры таксама дзейнічалі ў Каралеўскім драматычным тэатры. Калі Шведская каралеўская опера была зачынена паміж 1806 і 1809—1812 гадамі, балет не быў зачынены, а толькі пераехаў у драматычны тэатр.
На працягу XIX стагоддзя новыя балеты ставіліся ўвесь час, а старыя ставіліся рэдка; «Камічны балет» (En komisk balett) ставіўся 127 разоў у перыяд з 1796 па 1809 год, за ім быў балет «» (La Fille Mal Gardée), які даваўся 54 разы ў 1812—1842 гадах. Аўгуст Бурнанвіль быў запрошаным балетмайстрам у 1839, 1847, 1857, 1858 і 1861—1864 гадах, а яго любімыя шведскія балерыны Шарлота Норберг і Юханна Сундберг навучалі вучняў яго тэхніцы.
Лічыцца, што балет у канцы XIX стагоддзя знаходзіўся ў стане заняпаду; пасля звальнення і Сафі Дагін у 1856 годзе балет выкарыстоўваўся хутчэй як дадатак да оперы, а не як самастойны від мастацтва, і, вучань Бурнанвіля, не быў дастаткова незалежным, каб прадухіліць гэта. Толькі ў 1913 годзе балет вярнуўся да больш самастойнай формы. У час, калі Мэры Скіпінг стала рэжысёрам балета, балет быў грунтоўна адноўлены з мэтай узнавіць некаторыя традыцыі з часоў яго заснавання.
(Kungliga Hovkapellet), аркестр Каралеўскай шведскай оперы, з’яўляецца выканаўчым партнёрам Каралеўскага шведскага балета.
Каралеўскі балет выступае ў асноўным на сцэне Каралеўскай оперы, але таксама гастралюе па краіне і свеце.
Айса (станцыя)
Айса — станцыя в Шэцкім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Успенскай сельскай акругі. Код КАТА — 356477300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва станцыі складала 142 чалавекі (72 мужчыны і 70 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражывалі 166 чалавек (82 мужчыны і 84 жанчыны).
Універсальная дзесятковая класіфікацыя: звыш 10 000 асноўных і дапаможных класаў
«Універса́льная дзесятко́вая класіфіка́цыя: звыш 10 000 асно́ўных і дапамо́жных кла́саў» — першае скарочанае выданне УДК на беларускай мове.
Павел Васілевіч Астапеня
Павел Васілевіч Астапеня (, в. Маглышы, Слуцкі павет, Мінская губерня — ) — беларускі гігіеніст, доктар медыцынскіх навук, прафесар
Універсальная дзесятковая класіфікацыя: звыш 10 000 асноўных і дапаможных класаў
Пераклад класаў міжнароднай класіфікацыйнай сістэмы «Універсальная дзесятковая класіфікацыя» на сучасную беларускую мову зроблены на падставе англамоўнай эталоннай скарочанай версіі УДК (UDC Abridged Edition) міжнароднага Кансорцыума УДК (UDC Consortium). Першае скарочанае выданне УДК на беларускай мове змяшчае больш за 10 000 асноўных класаў, дапаможныя табліцы і алфавітна-прадметны паказальнік.
Павел Васілевіч Астапеня
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, медыцынскі факультэт ў 1927 г. Прэпаратар пры кафедры хіміі БДУ (1922—1924 гг.). Лабарант пры гэтай жа кафедры, 1924—1926 гг., Лекцыйны асістэнт і аспірант пры кафедры хіміі, 1926—1928 гг., Загадчык воднага аддзела Беларускага санітарнага інстытута, 1928—1939 гг., асістэнт кафедры гігіены Мінскага медыцынскага інстытута, 1930—1936 гг., дацэнт кафедры гігіены Мінскага медыцынскага інстытута, 1937—1939 гг., дырэктар Беларускага санітарна-гігіенічнага інстытута, 1937—1939 гг. , начальнік гігіенічнага аддзела франтавой санэпідлабараторыі, 1939—1942 гг., франтавы санітарный інспектар па харчаванні і водазабеспячэнню, 1942—1945 гг., дырэктар БелНІСГІ і дацэнт кафедры гігіены БДМІ 1946—1963 гг. З 1949 па 1951 гг. загадчык кафедры гігіены БелДІУУ. Зацверджана навуковая ступень доктара медыцынскіх навук, 1958, званне прафесара, 1967 г.
Вучоная ступень кандыдата медыцынскіх навук прысвоена ў 1934 г. Асноўныя напрамкі навуковай дзейнасці — вывучэнне воднай праблемы ў Беларусі. Апублікавана 28 навуковых прац.
Універсальная дзесятковая класіфікацыя: звыш 10 000 асноўных і дапаможных класаў
Анатацыя
<br style="clear: both" />
Тадэвуш Лер-Сплавінскі
Тадэвуш Лер-Сплавінскі (Tadeusz Lehr-Spławiński;, г. Кракаў, Польшча — ) — польскі мовазнавец-славіст. Акадэмік АН у Кракаве (1928), Польскай АН (1952), многіх замежных навуковых акадэмій.
Скончыў Ягелонскі ўніверсітэт у Кракаве (1913). 3 1919 прафесар Пазнаньскага, з 1922 Львоўскага, у 1929—62 Ягелонскага ўніверсітэтаў. Заснавальнік, першы кіраўнік Аддзялення славяназнаўства і старшыня камітэта славяназнаўства Польскай АН.
Даследаваў дыялектнае расчляненне праславянскай мовы, адносіны сваяцтва славянскіх моў, славянскую акцэнталогію і анамастыку, праблемы этнагенезу і прарадзімы славян. Асноўныя працы: «3 даследаванняў над славянскім акцэнтам» (1917), «Аб праславянскай метатоніі» (1918), «Палабская граматыка» (1929), «Пра паходжанне і прарадзіму славян» (1946), «Польская мова. Паходжанне, узнікненне, развіццё» (1947), «Праблемы групавання славянскіх моў», «Адносіны роднасці рускіх моў» (абедзве 1957) і інш. Аўтар падручнікаў па пытаннях паланістыкі, багемістыкі, царкоўна-славянскай мовы і інш.
Acontiinae
Acontiinae — падсямейства лускакрылых сямейства.
Апісанне
На задніх крылах тонкая (часам вельмі слаба выяўленая) жылка M2 адыходзіць паблізу ад M1 ; галёнкі ног без шыпоў. Большай часткай гэта дробныя матылькі, радзей сярэдніх памераў, да прыкладу роды і. Афарбоўка часта пярэстая, у некаторых відаў малюнак на задніх крылах даволі развіты, у большасці відаў заднія крылы больш ці менш аднакаляровыя. У прадстаўнікоў родаў, і  андраканіяльны апарат з гронак пры аснаванні брушка выяўлены; у родзе  вальва з каронай з двух або трох шэрагаў рэдкіх шыпоў.
Мядзведаўка (Хіславіцкі раён)
Мядзведаўка (Медведовка) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Пячэрскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 2 жыхары (2007 год).
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Мядзведаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Мядзведаўку не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Козлікі
Ко́злікі (, Козлики) — хутар у Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Івянецкага сельсавета.
Данія-Нарвегія
Данія-Нарвегія, таксама Дацка-нарвежская дзяржава, Дацка-нарвежскае каралеўства, Дацка-нарвежская унія (Danmark-Norge, Dänemark-Norwegen) — асабістая унія Даніі і Нарвегіі, якая існавала з 1536 па 1814; дзяржава ўключала таксама Фарэрскія астравы, Ісландыю, Грэнландыю і шэраг каланіяльных уладанняў у Індыі (Транкенбар), Карыбскім моры (Віргінскія астравы), Афрыцы (Залаты бераг). Дацка-нарвежская унія прыйшла на змену Кальмарскай уніі, якая аб’ядноўвала ўсе тры скандынаўскія каралеўствы, пасля таго, як каралём Швецыі стаў Густаў I Ваза.
Дамінавала ў саюзе Данія, каралі якой з дынастыі Ольдэнбургаў кіравалі каралеўствам, афіцыйнымі мовамі былі дацкая і нямецкая. Тытулам караля было «Кароль Даніі і Нарвегіі, вендаў і готаў» (тытулы караля готаў і вендаў, у адваротным парадку, насілі таксама шведскія каралі).