cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Іфіда
Апісанне
Даўжыня пярэдняга  ад 15-17 (самцы) да 16-19 мм (самкі). Пярэдняе крыло зверху цёмнае, у цэнтральнай вобласці іржава-карычневае, з шырокім карычнева-бурым зацямненнем па вонкавым краі. Задняе крыло зверху карычнева-бурае, аднастайна афарбаванае па ўсёй паверхні, часам з 1-3 дробнымі вочкавымі плямкамі. У анальнай палове вонкавага краю праходзіць больш-менш прыкметная вузкая вохрыстая рыска. Ніжні бок пярэдняга крыла светлы, вохрыста-карычневы, з шырокай белавата-шэрай расплывістай аблямоўкай па вонкавым краі, задняга крыла — карычнева-шэры з 1-2 чыста белымі плямамі няправільнай формы і 5-6 дробнымі вочкавымі плямамі, цэнтрыраванымі бліскучымі лускавінкамі; па краі праходзіць вельмі тонкая, матава бліскучая лінія. Палавы марфізм у знешнасці выяўлены вельмі слаба, самка буйней, малюнак, асабліва на ніжнім баку задняга крыла, развіты мацней, вочкавыя плямы буйней, выразней.
Распаўсюджанне
Еўропа, Азія (ад Урала праз Сібір і Далёкі Усход да Японіі). Адсутнічае ў Скандынавіі, Вялікабрытаніі, Ірландыі, Бельгіі, Нідэрландах і Партугаліі.
Матылі насяляюць лясны пояс раўніннай часткі Усходняй Еўропы і Карпат, на ўсход даходзячы да Сярэдняга і Паўднёвага Урала. Паўднёвая мяжа глабальнага арэала  праходзіць па паўночнай частцы лесастэпавай зоны Малдовы і Украіны. У Расіі найбольш паўднёвыя знаходкі віду вядомыя з далін Дона і сярэдняй Волгі. На поўначы арэал дасягае поўдня Карэліі.
Матылькі сустракаюцца на, палянах, лясных прасеках і высечках,  дарог у змешаных і шыракалістых лясах і рэдкалессях. На поўначы жыве па забалочаных лугах. У Карпатах від звычайна не падымаецца вышэй за 1000 м над узр. м. На Каўказе і ў Закаўказзі сустракаецца ў лясных і лесастэпавых біятопах, на вышынях ад 800 да 2000 метраў над узроўнем мора. У Сібіры матылі жывуць у  і барах, сярод лясных лугоў ў рачных далінах, у гарах — звычайна на адкрытых біятопах, астэпненых прырэчных схілах, на вышыні да 2300 метраў над узроўнем мора. У Забайкаллі від прымеркаваны да лістоўнічнага лесастэпу, але найбольш часта сустракаецца ў забалочаных рэдкастойных  па горных далінах. Для Прыамур’я і Прымор’я тыповым месцам пражывання віду з’яўляюцца тарфяныя балоты з лістоўніцай.
Біялогія
Развіваецца ў адным пакаленні за год. Час лёту матылькоў доўжыцца з пачатку чэрвеня (у лесастэпе і ў Карпатах з канца мая) па жнівень. Матылі кормяцца на кветках розных травяністых раслін, як тое , , , ,, , , , .
IC 4074
IC 4074 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Іфіда
Біялогія
Самкі адкладаюць яйкі адзінкава на кармавыя расліны вусеняў. Яйка бледна-памяранцавае, шарападобнае, з сеткаватай скульптурай. Вусень развіваецца са жніўня па май, зімуе на малодшых узростах. Вусень апошняга ўзросту — зялёнага колеру, з не выяўленымі тонкімі падоўжнымі жаўтлявымі палосамі і цёмна-зялёнай лініяй уздоўж спіны, пакрыты рэдкімі валасінкамі. На канцы цела два жаўтлявых вострыя. Кармавыя расліны — трава родаў ,  і, , , і іншыя віды роду , , ,.
IC 4074
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Іфіда
Біялогія
Кукалка зялёнага колеру, з больш цёмнай паласой уздоўж задняга боку брушных сегментаў, часам з цёмным аблямаваннем зародкаў крылье; на грудзях прыкметны грудок. Кукалка размяшчаецца на сцябле травы. Стадыя кукалкі доўжыцца 10-12 дзён.
Эскадрон літоўскіх татар
Гісторыя эскадрона
8 кастрычніка 1812 года генерал-губернатар літоўскіх дэпартаментаў Дзірк ван Хогендарп зацвердзіў стварэнне двуротнага эскадрона з літоўскіх татар. Эскадрон павінен быў складацца з 246 чалавек (12 афіцэраў).
У першапачатковых планах літоўскага генерал-губернатара Хогендарпа на жнівень 1812 года было стварэнне чатырох уланскіх палкоў і двух конна-стралецкіх палкоў з рэкрутаў і добраахвотнікаў былога ВКЛ. Кожны конна-стралецкі полк павінен быў складацца з двух эскадронаў, агульная колькасць кожнага палка 981 чалавек (42 афіцэры). Літоўскія татары са сваім праектам уланскага татарскага палка (з прапановай стварыць падобны полк татары звярнуліся да французаў яшчэ ў чэрвені) у планы генерал-губернатара не ўпісваліся, пяты ўланскі полк ім быў не патрэбны. Першы конна-стралецкі полк на чале з Манюшка больш-менш актыўна папаўняўся добраахвотнікамі, з камплектаваннем другога конна-егерскага палка з’явіліся цяжкасці. 29 верасня Напалеон запатрабаваў замест другога конна-стралецкага палка стварыць «Эскадрон літоўскіх татар» (эскадрон- польскіх казакаў) - аддзел лёгкай кавалерыі падобны на падраздзяленні рускіх казакаў.
Фарміраваннем падраздзялення кіравалі маёр 8-га ўланскага палка Княства Варшаўскага Азюлевіч і ветэран польскіх легіёнаў маёр Мустафа Мурза Ахматовіч.
Колькасць эскадрона на 1 снежня склала 127 салдат і афіцэраў.
З 10 па 12 снежня 1812 года эскадрон прыняў удзел у абароне Вільні, дзе страціў забітымі і параненымі каля 80% асабістага складу.
13 лютага 1813 года падраздзяленне ўдзельнічала ў сутычцы пры Калішы. Эскадрон сыходзіць у Познань.
У сакавіку загадам герцага Істрыйскага рэшткі падраздзялення былі ўключаны ў склад 3-га ўланскага гвардзейскага палка.
11 красавіка 1813 года ў Фрайбургу Напалеон сваім дэкрэтам уключыў татар у склад 1-га эскадрона Першага гвардзейскага палка лёгкай кавалерыі Красіньскага. Роту ўзначальваў капітан Султан Улан. У падраздзяленні 18 чалавек.
У Фрайбургу рота папаўняецца навабранцамі. Колькасць падраздзялення павялічваецца да паўсотні.
Пасля бітваў Саксонскай кампаніі пры Люцене, Бауцене, Вуршэне, Дрэздэне, Лейпцыгу, Ханаў колькасць роты на 11 ліпеня 1813 года склала 26 чалавек.
9 снежня 1813 года татары былі пераведзены ў 3-й полк выведнікаў Імператарскай гвардыі і прынялі ўдзел у бітвах Французскай кампаніі. Пасля завяршэння баёў у шэрагу засталося каля 14 чалавек.
Строй вершнікаў
Пакуль у архівах не знойдзена афіцыйных распараджэнняў ці інструкцый, па якіх шылі абмундзіраванне для эскадрона літоўскіх татар у 1812—1814 гадах. Захаваліся малюнкі з 19 стагоддзя з выявай кавалерыстаў з гэтага падраздзялення (3 малюнкі). У музеях і прыватных калекцыях маюцца кальбакі (3 штукі), якія адносяць да падраздзялення літоўскіх татар.
Малюнкі 19 ст, мастакі:
Анатоль Віктаравіч Шашкоўскі
Анатоль Віктаравіч Шашкоўскі (, Мінск — ) — беларускі эканаміст. Кандыдат эканамічных навук (1963), прафесар (1992).
Біяграфія
Скончыў Пінскі фінансава-крэдытны тэхнікум (1953), Ленінградскі фінансава-эканамічны інстытут (спецыяльнасць «Фінансы», 1957; аспірантура, 1963). Працаваў у Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (з 1963, прафесар кафедры падаткаў і падаткаабкладання, у 1964—1974 гадах — дэкан фінансава-эканамічнага факультэта, у 1974—2001 гадах — прарэктар па вучэбнай рабоце).
Навуковыя інтарэсы: праблемы эфектыўнасці фінансавых механізмаў ва ўмовах пераходу да рыначнай эканомікі; фарміраванне і выкарыстанне прыбытку на дзяржаўным і рэгіянальным узроўнях; педагогіка вышэйшай шолы; эканамічная адукацыя.
NGC 1280
NGC 1280 (іншыя абазначэнні — UGC 2652, MCG 0-9-50, ZWG 390.51, IRAS03154-0021, PGC 12262) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пячатка Усевалада Яраславіча
Пячатка Усевалада Яраславіча — свінцовая віслая пломба-пячатка першай паловы XI ст., якая належала сыну Яраслава Мудрага князю тураўскаму і вялікаму князю кіеўскаму Усеваладу Яраславічу (1030—1078), у хрышчэнні — Андрэю. Пломба-пячатка як артэфакт сведчыць пра палітычныя сувязі Полацка з Кіеўскай Руссю, адносіцца да рэдкіх помнікаў сфрагістыкі. Захоўваецца ў Нацыянальным Полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку ў калекцыі археалагічных знаходак, якая ўнесена ў Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.
Апісанне
Выраб мае круглую форму дыяметрам 30 мм, на адным баку ў абрамленні кропкавага абадка — паясная выява святога апостала Андрэя Першазвананага з доўгімі валасамі, барадой, з кропкавым німбам вакол галавы, правая рука святога ў бласлаўляльным жэсце, злева, каля пляча — посах з крыжам у жамчужным абрамленні. Па баках ад выявы — вертыкальныя надпісы грэчаскімі літарамі. На адваротным баку ў абрамленні кропкавага абадка — надпіс у пяць радкоў грэчаскімі літарамі.
Dysauxes ancilla
Dysauxes ancilla — від молей сямейства Erebidae.
Апісанне
складае 22-25  мм.
Вусені ў асноўным харчуюцца на відах родаў ,,  і .
Арэал
Сустракаецца ў Паўднёвай і Цэнтральнай Еўропе, праз Турцыю і Арменію, на Урале і да Каўказа.
Іван Архіпавіч Голубеў
Іван Архіпавіч Голубеў (нар. 24.02.1925, в. Акцябр, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць — 2015) — беларускі спецыяліст у галіне аснаванняў, фундаментаў і падземных збудаванняў, механікі дэфармуемага цвёрдага цела. Кандыдат тэхнічных навук (1971), дацэнт (1973). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (гідратэхнічны факультэт, 1955). Працаваў у БУ № 5 будаўнічага трэста № 1 Міністэрства будаўніцтва Беларускай ССР (1955—1957, прараб), Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт (1957—2014, факультэт транспартных камунікацый, кафедра «Супраціўленне матэрыялаў і тэорыя пругкасці», дацэнт, у 1962—1968 і 1973—1975 — намеснік дэкана, 1975—1988 — дэкан факультэта дарожнага будаўніцтва).
Узнагароды
Званне «Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР» (1979), прэмія Савета Міністраў Беларускай ССР (1983), ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені (1985), ордэн Дружбы народаў (1986), знак «Ганаровы дарожнiк Беларусi» 1-й і 2-й ступеней і інш.
Хірахіта
Хірахіта (裕仁), імператар Сёва (яп. 昭和天皇, Сё:ва Тэнно:), ( — ) — правіцель Японіі з 1926 да 1989 гг. На Захадзе вядомы як Хірахіта (літар. «багацце і цнота»), так яго назвалі пры нараджэнні. Ён быў 124-м імператарам Японіі. Троннае імя Сёва азначае «Асвечаны мір».
Яго кіраванне было найдаўжэйшым імператарскім кіраваннем у гісторыі Японіі, і падчас яго адбылася велізарная трансфармацыя ўсяго японскага грамадства.
Раннія гады
Ён нарадзіўся ў палацы Ааяма ў Токіа ў сям’і спадчыннага прынца Ёсіхіта (пазнейшага імператара) і прынцэсы Садака. Яго дзіцячы тытул — прынц Міці (Michi no miya). Спадчыннікам трону ён стаў пасля смерці свайго дзеда, імператара Мэйдзі 30 ліпеня 1912 г. Фармальна тытул спадчыннага прынца ён атрымаў 2 лістапада 1916 г.
26 студзеня 1924 г. ён ажаніўся са сваёй далёкай сваячкай прынцэсай Нагака, дачцэ прынца Куні Кініёсі. Ад гэтага шлюбу нарадзілася 7 дзяцей.
Пачатак кіравання
25 снежня 1926, пасля смерці бацькі імператара Есіхіта, Хірахіта ўспадкаваў трон і даў перыяду свайго кіравання дэвіз «Сёва» (Сё:ва дзідай, яп. 昭和時代, «эпоха Асвечанага міру»). Ён быў першым за некалькі стагоддзяў японскім імператарам, чыя біялагічная маці была афіцыйнай жонкай яго папярэдніка на пасадзе.
Першая частка кіравання Хірахіта як імператара (паміж 1926 і 1945) мінула пад знакам павелічэння ваеннай моцы краіны. З 1900 г. японскія Імператарскае войска і Ваенна-марскі флот валодалі правам вета пры фарміраванні кабінета міністраў. Паміж 1921 і 1944 гг. адбылося прынамсі 64 інцыдэнтаў ва ўнутранай і знешняй палітыцы, калі правыя палітычныя сілы ўжывалі гвалт для дасягнення сваіх мэтаў, самым значным з якіх з’яўляецца забойства прэм’ер-міністра Японіі Інукаі Цуесі ў 1932 г. З гэтага часу ваенныя валодалі практычна поўным кантролем над усім палітычным жыццём Японіі, што прывяло да ўцягвання краіны спачатку ў Другую японска-кітайскую вайну (1937—1945), а затым і ў Другую Сусветную вайну.
Другая сусветная вайна
Аж да самага пачатку вайны Хірахіта дзейнічаў строга ў адпаведнасці з пратаколам, застаючыся на адлегласці ад рэальнага прыняцця рашэнняў. 4 верасня 1941 г. японскі кабінет міністраў сустрэўся, каб абмеркаваць ваенныя планы, падрыхтаваныя імператарскім генштабам, і пастанавіў:
''«Наша Імперыя, у мэтах самаабароны і самазахавання, завершыць падрыхтоўку да вайны… [і будзе] … гатовая пачаць, калі гэта неабходна, вайну са Злучанымі Штатамі, Вялікабрытаніяй і Нідэрландамі. Наша Імперыя адначасова будзе рабіць усе магчымыя дыпламатычныя высілкі ў дачыненні да Злучаных Штатаў і Вялікабрытаніі, каб паспрабаваць дасягнуць нашых мэтаў… У выпадку, калі не будзе дасягнуты дыпламатычны прагрэс у абмеркаванні нашых патрабаванняў на працягу першых 10 дзён кастрычніка, мы прымаем рашэнне неадкладна пачаць ваенныя дзеянні супраць Злучаных Штатаў, Вялікабрытаніі і Нідэрландаў».''
«Мэты», пра якія ішла гаворка, былі ясна вызначаныя: неўмяшанне згаданых заходніх дзяржаў у японскія дзеянні ў Азіі — вайну ў Кітаі і ў планы па ўводзе войскаў у былыя французскія калоніі ў Індакітаі, непавелічэнне колькасці амерыканскіх і брытанскіх ваенных сіл у гэтым рэгіёне, зняццё эканамічнай блакады з Японіі.
5 верасня прэм’ер-міністр Каноэ нефармальна зацвердзіў чарнавік імператарскага ўказу за дзень да пачатку імператарскай нарады, на якім гэты ўказ павінен быў быць фармальна распрацаваны. Хірахіта быў глыбока заклапочаны рашэннем паставіць падрыхтоўку да вайны наперадзе дыпламатычных высілкаў у тэксце ўказу, і на наступны дзень, у парушэнне старадаўняга пратаколу, задаў прамое пытанне аб гэтым кіраўнікам войска і ваенна-марскіх сіл. Каноэ адразу ж умяшаўся і пераканаў Хірахіта запрасіць іх на прыватную канферэнцыю, на якой імператар настойваў, каб мірныя высілкі працягваліся да апошняй магчымасці. Кіраўнік ваенна-марскіх сіл адмірал Осамі Нагана, надзвычай дасведчаны былы ваенна-марскі міністр, пазней распавядаў, «я ніколі не бачыў, каб імператар рабіў вымову ў такім тоне, яго твар расчырванеўся і ён амаль крычаў».
Тым не менш, усе ўдзельнікі імператарскай нарады былі адзіныя ў тым, што вайна лепш дыпламатыі. Барон Есіміці Хара, прэзідэнт Імператарскай рады і прадстаўнік імператара, правёў асабістае апытанне ўдзельнікаў канферэнцыі, і атрымаў у адказ альбо меркаванне, што вайна з’яўляецца адзіным выратаваннем у дадзенай сітуацыі, альбо маўчанне.
Тады імператар здзівіў усіх прысутных, ізноў звярнуўшыся да іх і тым зламаўшы традыцыю імператарскага маўчання. Імператар Хірахіта настойваў на неабходнасці мірнага вырашэння міжнародных праблем, выказаўшы шкадаванне няздольнасцю сваіх міністраў адказаць на пытанні барона Хара і працытаваўшы верш, напісаны яго дзедам, імператарам Мэйдзі, які, як ён сказаў, ён перачытвае «зноў і зноў». У алегарычных радках гаварылася аб перасцярогах аўтара, што апантаны шторм і вірлівыя хвалі парушаць цішыню і супакой мора. Кожны які жыве на берагах гэтага мора стаў братам аўтара, яго спакой — гэта спакой іншых.
Калі шок мінуў, міністры паспяшаліся запэўніць імператара ў іх глыбокім жаданні выкарыстаць усе магчымыя мірныя сродкі. Аднак падрыхтоўка да вайны працягвалася без найменшых змен, а праз некалькі тыдняў адбылася змена кабінету міністраў, Каноэ сышоў у адстаўку, на яго месца прыйшоў генерал Хідэкі Тодзіо. 8 снежня (7 снежня на Гаваях) 1941 г. раптоўным нападам сотняў самалётаў на амерыканскі флот у гавані Пёрл-Харбар японскія сілы пачалі ваенныя дзеянні. Адначасова пачалося ўварванне ў Паўднёва-Усходнюю Азію. З гэтага моманту шляхоў да адступлення ўжо не было.
Пасля таго, як нацыя ўступіла ў вайну, імператар Хірахіта адкінуў свае сумневы і дзейнічаў як патрыёт сваёй краіны, востра зацікаўлены ў ваеннай перамозе і ў паляпшэнні маралі ў войсках. Вайна для Японіі пачалася паспяхова. Калі ж Японіі пачало не шанцаваць (у другой палове 1942 — пачатку 1943), ў палац пачала прыходзіць усё менш рэальная інфармацыя. У першыя 6 месяцаў войны ўсе бітвы ў вайне сканчаліся перамогамі Японіі. На працягу наступных гадоў аб усіх бітвах, якія скончыліся нявызначана, або прайграных бітвах таксама паведамлялася як аб вялікіх перамогах. Толькі паступова імператар і японская нацыя пачалі ўсведамляць, што сітуацыя становіцца пагрозлівай.
Апошнія дні вайны
На пачатку 1945, пасля чарговай прайгранай бітвы, імператар пачаў серыю індывідуальных сустрэч з членамі ўрада, каб абмеркаваць хаду вайны. Усе, акрамя аднаго, раілі працягваць вайну. Выключэннем быў былы прэм’ер-міністр Каноэ, які баяўся камуністычнай рэвалюцыі больш, чым паразы ў вайне, і настойваў на вядзенні мірных перамоў. Хірахіта лічыў, што рана ці позна мірныя перамовы непазбежныя, але ўзброеныя сілы павінны атрымаць дзесьці істотную перамогу, каб узмацніць пазіцыі краіны на перамовах. З кожным тыднем гэта станавілася ўсё менш верагодным. Японскі саюзнік — Германія — пацярпела паразу і капітулявала ў маі 1945 г. У красавіку Савецкі Саюз адмовіўся працягнуць тэрмін дамовы аб нейтралітэце. У чэрвені кабінет міністраў перагледзеў ваенную стратэгію, цвёрда вырашыўшы ваяваць да апошняга чалавека. Гэта было афіцыйна пацверджана на кароткай імператарскай нарадзе, якую імператар праслухаў з каменным тварам.
На наступны дзень лорд-захавальнік пячаткі Кідо Коіці падрыхтаваў чарнавік дакумента, у якім падсумаваў вынікі безнадзейнай ваеннай сітуацыі і прапанаваў пачаць перамовы. У прыватнай абстаноўцы імператар ухваліў яго і дазволіў Кідо распаўсюдзіць дакумент сярод найменш ваяўніча наладжаных членаў урада. У сярэдзіне чэрвеня ўрад пагадзіўся паспрабаваць прыцягнуць Савецкі Саюз у якасці пасярэдніка пры перамовах аб міры, але не раней таго, як пазіцыя Японіі на перамовах палепшыцца пасля адбіцця ўварвання амерыканскіх войск на Японскія астравы.
22 чэрвеня Хірахіта ізноў парушыў векавую традыцыю і наўпрост звярнуўся да свайго ўрада: «Я жадаю, каб без перашкодаў быў хутка вывучаны канкрэтны план заканчэння вайны і пачалі рабіцца высілкі дзеля яго ўвасаблення.» Спроба выкарыстаць Савецкі Саюз у якасці пасярэдніка не атрымалася: саюзнікі былі поўныя цвёрдай рашучасці не згаджацца ні на што, акрамя безумоўнай капітуляцыі, а да канца ліпеня 1945 ні імператар, ні ўрад не былі гатовыя разглядаць такі варыянт.
Пасляваеннае кіраванне
15 жніўня 1945 г., пасля атамнага бамбардзіроўкі Хірасімы і Нагасакі і абвяшчэнне Савецкім Саюзам вайны Японіі, Хірахіта выступіў з радыёзваротам аб безумоўнай капітуляцыі японскіх узброеных сіл. Нягледзячы на ціск, аказваны на галоўнакамандуючага амерыканскімі акупацыйнымі сіламі ў Японіі генерала Дугласа Макартура з боку лідараў шэрагу краін, у тым ліку з боку прэзідэнта Злучаных Штатаў Гары Трумэна, з мэтай аддаць імператара Хірахіта пад суд як ваеннага злачынцу, генерал дамогся, каб Хірахіта застаўся імператарам і сімвалам адзінства японскай нацыі. Хірахіта пазбег суда і застаўся на троне, але яго прымусілі недвухсенсоўна адмовіцца ад традыцыйных сцвярджэнняў аб чароўнай прыродзе японскіх імператараў, нашчадкаў багіні сонца Аматэрасу (дэкларацыя «Нінген-сенген»). Тытул манарха быў зменены з «уладара Імперыі» на «канстытуцыйнага манарха» ў 1946 г. Аднак трэба заўважыць, што амаль адразу пасля відавочнай адмовы ад сцвярджэння аб боскасці імператара ён прыхавана ізноў пацвердзіў традыцыйныя погляды, атрымаўшы дазвол ад акупацыйных улад на богаслужэнне багіні Аматэрасу. Гэты жэст-пацверджанне быў ясна зразуметы ўсімі ў Японіі, хоць відаць не зразуметы акупацыйнымі сіламі. Хоць Хірахіта прымусілі адмовіцца ад любых прэтэнзій на чароўны статус, яго статус быў свядома пакінуты нявызначаным, часткова таму, што генерал Макартур разглядаў імператара як карысны сродак у захаванні лаяльнасці японцаў да акупацыйных сіл, часткова дзякучы закуліснай дзейнасці Есіда Сігеру, накіраванай на тое, каб перашкодзіць Макартуру зрабіць з Хірахіта манарха еўрапейскага стылю. Хірахіта звычайна разглядаўся як правіцель, галава дзяржавы, але ішла шырокая дыскусія аб тым, ці з’яўляецца ён звычайным грамадзянінам краіны або не. Шматлікія навукоўцы сцвярджаюць, што сённяшні тэнно (яп. 天皇, «нябесны кіраўнік», звычайна перакладаецца як імператар Японіі) — не імператар.
Нягледзячы на гэта, Хірахіта быў актыўнай постаццю ў жыцці Японіі да самай сваёй смерці ў 1989 г. і выконваў шматлікія абавязкі, якія звычайна выконваюць ачольнікі дзяржаў. Імператар і яго сям’я актыўна ўдзельнічалі ў грамадскім жыцці, час ад часу сустракаючыся з народам, наведваючы спартыўныя імпрэзы і святы. Ён таксама згуляў прыкметную ролю ў аднаўленні дыпламатычнага іміджу Японіі, здзяйсняючы паездкі за мяжу і сустракаючыся з лідарамі іншых краін, уключаючы шэраг амерыканскіх прэзідэнтаў і англійскую каралеву Елізавету II.
У асабістым жыцці ён захапляўся марской біялогіяй і яшчэ ў 1920-я гг. арганізаваў у імператарскім палацы навуковую лабараторыю, у якой праводзіў даследаванні і нават апублікаваў некалькі прац па гэтай тэме.
Боскасць
Добра вядомыя заявы аб боскасці імператара Японіі падчас Другой Сусветнай вайны. У адпаведнасці з канстытуцыяй Японіі 1889 г. імператар валодае чароўнай уладай над сваёй краінай, якая выводзіцца з японскіх міфаў аб паходжанні імператарскай сям’і ад багіні сонца Аматэрасу.
У 1946 г. пад ціскам амерыканскіх акупацыйных уладаў імператар выдаў рэскрыпт «Нінген-сенген», успрыняты многімі як яго адрачэнне ад чароўнай прыроды і паходжання. Дакладны сэнс адпаведнай фразы, аднак, складаны для разумення і можа быць вытлумачаны неадназначна.
Бараны (Івацэвіцкі раён)
Бараны́ (, Бараны) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Яглевіцкага сельсавета.
Барысаўска-Бягомльская партызанская зона
Барысаўска-Бягомльская партызанская зона — тэрыторыя на поўначы Мінскай вобласці, якую кантралявалі партызаны. У снежні 1942 года партызанская брыгада «Жалязняк» вызваліла гарадскі пасёлак Бягомль. Да пачатку 1943 года ўвесь Бягомльскі раён быў ачышчаны ад акупантаў. Партызаны ўстанавілі кантроль над тэрыторыяй Бягомльскага і паўночнай часткай Барысаўскага раёнаў (плошча 2 250 км²), да канца 1943 года вызвалілі каля 6 000 км² тэрыторыі Барысаўскага, Бягомльскага, Крупскага, Лагойскага, Плешчаніцкага, Смалявіцкага, Халопеніцкага і іншых раёнаў (каля 1 100 населеных пунктаў). На тэрыторыі зоны была адноўлена савецкая ўлада, выдаваліся газеты, у населеных пунктах дзейнічалі камендатуры, праводзілася масава-палітычная работа сярод насельніцтва. Падтрымлівалася рэгулярная радыёсувязь з Вялікай зямлёй, з красавіка 1943 года ў Бягомлі дзейнічаў партызанскі аэрадром, на які з савецкага тылу дастаўлялі зброю, боепрыпасы, медыкаменты для партызан зоны і суседніх раёнаў Віцебскай, Вілейскай абласцей, Літвы.
Гісторыя
Кіраўніцтва ў зоне ажыццяўлялі Мінскі абкам КП(б)Б, Барысаўскі міжрайпартцэнтр, райкамы партыі, штаб партызанскага злучэння Барысаўска-Бягомльскай партызанскай зоны. Пасля зліцця Барысаўска-Бягомльскай партызанскай зоны з Полацка-Лепельскай і Сенненска-Аршанскай партызанскімі зонамі вызваленная зона склала каля 11 000 км². Зону абаранялі партызанскія брыгады «Жялязняк», «Народныя мсціўцы» імя В. Т. Варанянскага, «Дзядзькі Колі», «Штурмавая», «Смерць фашызму», імя Кірава, 1-я Антыфашысцкая і іншыя, што ўваходзілі ў партызанскае злучэнне Барысаўска-Бягомльскай зоны (усяго каля 10,5 тысяч партызан). Усе дарогі, што праходзілі праз зону, пастаянна кантраляваліся партызанамі, на танканебяспечных напрамках ствараліся фартыфікацыйныя ўмацаванні і перашкоды (равы, засекі, мінныя палі і іншае). У мэтах стрымлівання карных вылазак непасрэдна да нямеціх гарнізонаў былі высунуты дыверсійныя, разведвальныя падраздзяленні, засадныя групы. Гэта вымушала праціўніка адцягваць значныя сілы для абароны камунікацый і апорных пунктаў гарнізонаў, перашкаджала прасоўванню карнікаў у глыб зоны і ў населеныя пункты, што кантраляваліся партызанамі. Дапамогу партызанам аказвалі падпольшчыкі Мінска, Барысава, Докшыц і іншыя, якія перадавалі інфармацыю аб намерах і сілах праціўніка. З Вялікай зямлі дастаўляліся медыкаменты, боепрыпасы, праводзілася эвакуацыя параненых. У ходзе карнай аперацыі «Котбус» (май—чэрвень 1943 года), у баях, на рубяжах рэк Проня і Бярэзіна, каля партызанскага аэрадрома партызаны нанеслі праціўніку значныя страты: знішчылі больш за 2 000 салдат і афіцэраў, 24 танкі і бронемашыны, 73 аўтамашыны, 2 самалёты, адначасова з канца красавіка да сярэдзіны чэрвеня пусцілі пад адхон 43 эшалоны. Байцы брыгады «Жалязняк» 12 лютага 1944 года каля вёскі Улессе адбілі наступленне карнага батальёна, узмоцненага 3 танкамі і мінамётна-артылерыйскімі батарэямі. 24 лютага 1944 года каля вёскі Юхнаўка нанеслі страты праціўніку ў жывой сіле. У час карных аперацый «Веснавое свята» і «Баклан» (красавік—чэрвень 1944 года), займаючы кругавую абарону на балоцістых пляцоўках, партызаны толькі ў майска-чэрвеньскіх баях знішчылі 3 375, паранілі 2 400 і ўзялі ў палон  каля 1 000 варожых салдат і афіцэраў. Выніковае значэнне ў разгроме карнікаў адыграла імклівае наступленне Чырвонай Арміі і ўзаемадзеянне з ёю партызанскага злучэння зоны.
Память
На месцы партызанскага аэрадрома пастаўлены абеліск, у вёсцы Іканы Барысаўскага раёна ў гонар партызан Барысаўска-Бягомльскай партызанскай зоны — помнік.
Міхаіл Яўменавіч Нікалаеў
Міхаіл Яўменавіч Нікалаеў (, в. Дзянісаўка Манастыршчынскага раёна Смаленскай вобласці —, Горкі) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1969), прафесар (1993).
Біяграфія
Скончыў БСГА (1963). З 1964 года быў першы дырэктарам утворанага саўгаса «Горацкі» Горацкага раёна. З 1969 года працаваў у БСГА (асістэнтам, выкладчыкам, дацэнтам кафедры раслінаводства). У 1986—2003 гадах загадваў кафедрай раслінаводства БДСГА. Шмат намаганняў прыклаў да стварэння на кафедры вучэбна-метадычнага кабінета, аснову якога склала бібліятэка прафесара М. С. Савіцкага, пазней папоўненая бібліятэкамі прафесара Л. Б. Наймарка, дацэнтаў В. Г. Гарбацікава, В. П. Зайца, М. Н. Цверазоўскай.
Навуковая дзейнасць
Аўтар звыш за 160 навуковых прац па фарміраванні высокапрадукцыйных фітацэнозаў палявых культур, праблемах павышэння ураджайнасці зернявык культур.
Ім выдадзена 5 рэкамендацый для практычнага карыстання, з’яўляецца адным з аўтараў «Сістэмы земляробства», рэкамендаванай для гаспадарак Магілёўскай вобласці.
Распрацаваў метад вырошчвання грэчкі з аптымізацыяй мікраклімата. Прапанаваў новы метад разліку АГП (аптымальнай густаты пасеваў). Яго распрацоўкі ўвайшлі ў падручнікі: «Раслінаводства з асновамі селекцыі і насенняводства» пад рэдакцыяй прафесара Г. Коранева (1989), «Праграмаванне ураджаяў сельскагаспадарчых культур» пад рэдакцыяй прафесара М. Каюмава (1989).
Узнагароды
Узнагароджаны Ганаровымі граматамі Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь, Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў і Камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванню, знакам «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь».
Сяло імя Розы Люксембург
Сяло імя Розы Люксембург — сяло ў Буландынскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Карамышаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 114043405.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 259 чалавекі (142 мужчыны і 117 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 8 чалавекі (5 мужчын і 3 жанчыны).
П’етра Пампанацы
П’етра Пампанацы (Pietro Pomponazzi; 16 верасня 1462, Падуя, Венецыянская рэспубліка — 18 мая 1525, Балоння, Папская вобласць) — італьянскі філосаф-схаласт перыяду рэнесанснага рэалізму; вядучы прадстаўнік арыстацелізму эпохі Адраджэння (александрыстаў).
Біяграфія
У 1495—1509 гадах быў прафесарам філасофіі і медыцыны ў Падуанскім універсітэце, у 1512—1525 гадах ва ўніверсітэтах Ферары і Балонні. Зрабіў вызначальны ўклад у фарміраванне традыцыі «падуанскага вальнадумства» 16 ст. У сваіх творах — «Трактат пра бессмяроцце душы» (1516), «Пра прычыны прыродных з’яў, або Пра чараўніцтва» (1520, апублікаваны ў 1556), «Пра фатум, свабоду волі і прадвызначэнне» (1520, апублікаваны ў 1567) — развіваў тэорыю дваістай ісціны, адстойваў самастойнае значэнне філасофіі, яе незалежнасць ад тэалогіі. Сцвярджаў ідэал рацыянальнага пазнання, якое заснавана на прыродным роздуме і пачуццях чалавека. Абвяргаў схаластычныя докзы бессмяротнасці чалавечай душы, бачыў прызначэнне чалавека ў разумнай і маральнай дзейнасці на карысць людзей, сцвярджаў дасягальнасць зямнога шчасця. Разумеў маральнасць як унутраны прыродны абавязак чалавека, які не параджаецца рэлігійнай верай. Выкрываў сярэдневяковыя забабоны, абвяргаў чараўніцтва, патрабаваў тлумачыць таямнічыя з’явы прыроднымі прычынамі. Прытрымліваўся дэтэрмінісцкіх поглядаў на свет, блізкіх вучэнню стаіцызму. Ідэі Пампанацы значна паўплывалі на развіццё рэнесансава-гуманістычнай філасофіі.
Уплыў на светапогляд Скарыны
Іх сляды выразна выяўляюцца ў светапоглядзе Скарыны. Ужо сам выбар Падуанскага ўніверсітэта, чыя слава была звязана з імем Пампанацы, як месца здачы экзаменаў на вучоную ступень доктара медыцыны сведчыць пра глыбокія веды і інтарэс Скарыны да поглядаў Пампанацы. Хоць у 1512 годзе Пампанацы ўжо не было ў Падуі, яго ідэі панавалі сярод вучоных. Тое, што Скарына прыбыў у Падую ўжо са ступенню доктара філасофіі, сведчыць пра свядомае імкненне экзаменавацца ва ўніверсітэце, дзе панаваў найбольш блізкі яму навуковы дух. Невыпадкова, што ён атрымаў адзінадушнае адабрэнне ўсіх вучоных, якія прысутнічалі на экзамене. У дзейнасці і творах Скарыны выразна выявіўся дух «падуанскага вальнадумства»: у перакананні, што філасофская мудрасць больш адпавядае чалавечай прыродзе, чым тэалагічная, «абы, научившися мудрости» людзі «добре живучи на свете»; у імкненні вызваліць чалавечую думку з-пад апекі дагматычных аўтарытэтаў для «размножению мудрости, умения, опатрености, разуму и науки»; у трактоўцы сапраўдных ведаў як разумнага пазнання свету, дабы «имети добрые обычае и познати мудрость и науку». З Пампанацы збліжае Скарыну разуменне вышэйшай мэты чалавека — маральна дасканалай і грамадска карыснай дзейнасці на роднай зямлі: «каждый хрестианин свое имея дарование к посполитого доброго размножению да уделяет», дзеля «отчины своея» не шкадуючы «всякого тружания и скарбов». Беларускаму гуманісту сугучна думка Пампанацы пра незалежнасць маральных паводзін ад прыналежнасці да хрысціянскай рэлігіі; ён падкрэслівае маральную вартасць учынкаў і суджэнняў язычнікаў антычнай эпохі. Скарына закладваў асновы рэнесансава-гуманістычных тэндэнцыі да вызвалення этычнага вучэння ад афіцыйнай царкоўна-рэлігійнай дактрыны на Беларусі. Хоць у пытанні пра бессмяротнасць душы Скарына не падзяляў поўнасцю поглядаў Пампанацы пра яе натуральнае разбурэнне, ён схільны быў услед за Пампанацы бачыць сэнс жыцця ў тым, каб «оставити в науце и в книгах вечную славу и паметь свою». Гэта перамога дасягаецца добрымі справамі, маральнымі ўчынкамі, служэннем «пожитку посполитому».
Глабальнае пацяпленне
Глаба́льнае пацяпле́нне — працэс паступовага павелічэння сярэднегадовай тэмпературы атмасферы Зямлі і Сусветнага акіяна.
Навуковае меркаванне, выказанае Міждзяржаўнай групай экспертаў па змене клімату (МГЭЗК) ААН, і непасрэдна падтрыманае нацыянальнымі акадэміямі навук краін «Вялікай васьмёркі», складаецца ў тым, што сярэдняя тэмпература на Зямлі ўзнялася на 1 °C у параўнанні з часам пачатку прамысловай рэвалюцыі (у 1850-х), і што «большай часткай пацяпленне, якое назіраецца ў апошнія 50 гадоў, выклікана дзейнасцю чалавека», у першую чаргу выкідам у атмасферу газаў, што выклікаюць парніковы эфект, такіх як вуглякіслы газ (CO2) і метан (CH4).
Вынікі, атрыманыя на кліматычных мадэлях, на якія спасылаецца МГЭЗК, кажуць, што ў XXI стагоддзі сярэдняя тэмпература паверхні Зямлі можа падвысіцца на велічыню ад 1 да 4 °C. Як чакаецца, пацяпленне і ўздым узроўню Сусветнага акіяна будуць працягвацца на працягу тысячагоддзяў, нават у выпадку стабілізацыі ўзроўню парніковых газаў у атмасферы. Гэты эфект тлумачыцца вялікай цеплаёмістасцю акіянаў.
Апроч падвышэння ўзроўню Сусветнага акіяна, падвышэнне глабальнай тэмпературы таксама выкліча змены ў колькасці і размеркаванні атмасферных ападкаў. У выніку могуць пачасціцца прыродныя катаклізмы, такія як паводкі, засухі, ураганы і іншыя, зменшыцца ўраджай сельскагаспадарчых культур і знікнуць шматлікія біялагічныя тыпы. Пацяпленне павінна, па ўсёй верагоднасці, павялічваць чашчыню і маштаб такіх з’яў.
Прычыны глабальнага пацяплення
Існуе навуковы кансэнсус, што бягучае глабальнае пацяпленне з тлумачыцца дзейнасцю чалавека.
Кліматычныя сістэмы змяняюцца як у выніку натуральных унутраных працэсаў, гэтак і ў адказ на вонкавыя ўздзеянні, як антрапагенныя, гэтак і неантрапагенныя, пры гэтым геалагічныя і палеанталагічныя даныя паказваюць наяўнасць доўгачасовых кліматычных цыклаў, якія ў чацвярцічным перыядзе набылі форму перыядычных аблядненняў, прычым цяперашні час даводзіцца на міжледавікоўе (гл. мал.).
Прычыны такіх змен клімату застаюцца невядомымі, аднак сярод асноўных вонкавых уздзеянняў змены арбіты Зямлі (цыклы Міланковіча), сонечнай актыўнасці (у тым ліку і змены сонечнай нязменнай), вулканічныя выкіды і парніковы эфект. Паводле даных непасрэдных кліматычных назіранняў (змена тэмператур на працягу апошніх двухсот гадоў) сярэднія тэмпературы на Зямлі падвысіліся, аднак чыннікі такога падвышэння застаюцца прадметам дыскусій, але адным з найбольш шырока абмяркоўваных з’яўляецца антрапагенны парніковы эфект.
Выкіды парніковых газаў
Парніковы эфект быў выяўлены Жазефам Фур’е ў 1824 годзе і ўпершыню быў колькасна даследаваны Свантэ Арэніусам у 1896. Гэта працэс, пры якім паглынанне і выпусканне інфрачырвонага выпраменьвання атмасфернымі газамі выклікае награванне атмасферы і паверхні планеты.
На Зямлі асноўнымі парніковымі газамі з’яўляюцца: вадзяны пар (адказны за прыкладна 36-70 % парніковага эфекту, без уліку хмар), вуглякіслы газ (CO2) (9-26 %), метан (CH4) (4-9 %) і азон (3-7 %). Атмасферныя канцэнтрацыі CO2 і CH4 павялічыліся на 31 % і 149 % адпаведна ў параўнанні з пачаткам прамысловай рэвалюцыі ў сярэдзіне XVIII стагоддзя. Такія ўзроўні канцэнтрацыі дасягнуты ўпершыню за апошнія 650 тысяч гадоў — перыяд, датычна якога пэўныя даныя былі атрыманы з узораў палярнага лёду.
Вугальныя электрастанцыі, аўтамабільныя выхлапы, завадскія трубы і іншыя створаныя чалавецтвам крыніцы забруджвання разам выкідваюць у атмасферу каля 22 мільярдаў тон вуглякіслага газу і іншых парніковых газаў у год. Жывёлагадоўля, ужыванне ўгнаенняў, спальванне вугля і іншыя крыніцы даюць каля 250 мільёнаў тон метану ў год. Каля паловы ўсіх парніковых газаў, выкінутых чалавецтвам, засталося ў атмасферы. Каля трох чвэрцяў усіх антрапагенных выкідаў парніковых газаў за апошнія 20 гадоў выкліканы выкарыстаннем нафты, прыроднага газу і вугля. Большая частка астатняга выклікана зменамі ландшафту, у першую чаргу высечкай лясоў.
Змена сонечнай актыўнасці
Былі прапанаваны разнастайныя гіпотэзы, якія тлумачаць змены тэмпературы Зямлі адпаведнымі зменамі сонечнай актыўнасці.
У трэцяй справаздачы МГЭЗК сцвярджаецца, што сонечная і вулканічная актыўнасць можа растлумачыць палову тэмпературных змен да 1950 года, але іх агульны эфект пасля гэтага быў прыкладна роўны нулю. У прыватнасці, уплыў парніковага эфекту з 1750 года, па ацэнцы МГЭЗК, у 8 раз вышэй уплыву змены сонечнай актыўнасці.
Пазнейшыя працы ўдакладнялі ацэнкі ўплыву сонечнай актыўнасці на пацяпленне пасля 1950. Тым не менш, высновы засталіся прыкладна тымі ж: «Лепшыя ацэнкі ўнёску сонечнай актыўнасці ў пацяпленне ляжаць у межах ад 16 % да 36 % унёску парніковага эфекту» («Ці недаацэньваюць мадэлі ўнёсак сонечнай актыўнасці ў апошнія змены клімату», Пітэр А. Скот і інш., «Journal of Climate», 15 снежня 2003).
Чаму глабальнае пацяпленне часам выклікае пахаладанне
Глабальнае пацяпленне зусім не азначае пацяпленне ўсюды і ў любы час. Такое пацяпленне адбываецца толькі калі асерадніць тэмпературу па ўсіх геаграфічных лакацыях і ўсім сезонам. Так, напрыклад, у якой-небудзь мясцовасці можа павялічыцца сярэдняя тэмпература лета і паменшыцца сярэдняя тэмпература зімы, гэта значыць клімат стане больш кантынентальным.
Паводле адной з гіпотэз, глабальнае пацяпленне выкліча спыненне ці сур’ёзнае паслабленне Гальфстрыму. Гэта выкліча істотнае змяншэнне сярэдняй тэмпературы ў Еўропе (пры гэтым тэмпература ў іншых рэгіёнах падвысіцца, але не абавязкова ва ўсіх), бо Гальфстрым выгравае кантынент за конт пераносу цёплай вады з тропікаў.
Паводле гіпотэзы кліматолагаў М. Юінга і У. Дона, у крыяэры існуе вагальны працэс, у якім аблядненне (ледавіковы перыяд) спараджаецца пацяпленнем клімату, а дэгляцыяцыя (выйсце з ледавіковага перыяду)- пахаладаннем. Гэта тлумачыцца тым, што ў Кайназоі, які з’яўляецца крыяэрай, пры адтаванні ледзяных палярных шапак павялічваецца колькасць ападкаў у высокіх шыротах, што ўзімку прыводзіць да лакальнага падвышэння альбеда. Затым адбываецца змяншэнне тэмпературы глыбінных раёнаў кантынентаў паўночнага паўшар’я з наступным стварэннем ледавікоў. Пасля замярзання ледзяных палярных шапак, ледавікі ў глыбінных раёнах кантынентаў паўночнага паўшар’я, не атрымліваючы досыць падсілкоўвання ў выглядзе ападкаў, пачынаюць адтаваць.
Рэканструкцыя наступстваў
Вялікае значэнне ў рэканструкцыі магчымых наступстваў сучасных ваганняў клімату мае ўзнаўленне прыродных умоў папярэдняга міжледавікоўя — Мікулінскага, — што мела месца па заканчэнні Рыжскага (Дняпроўскага) абляднення. У максімальна цёплыя эпохі Мікулінскага міжледавікоўя тэмпература была на некалькі градусаў вышэй сучаснай (усталявана паводле даных ізатопных аналізаў астаткаў мікраарганізмаў і газавых уключэнняў у покрыўных ледавіках Антарктыды і Грэнландыі), межы прыродных зон былі зрушаны да поўначы на некалькі сотняў кіламетраў у параўнанні з сучаснымі. Падчас рэканструкцыі цяплейшых перыядаў сучаснага міжледавікоўя — так званага Кліматычнага оптымуму галацэну, што мела месца ад 6 да 5 тыс. гадоў назад, выяўлена наступнае. Сярэднегадовая тэмпература была на 2-3 градусы вышэй сучаснай, узровень Сусветнага акіяна быў на 5 метраў вышэй сучаснага, і межы прыродных зон таксама былі размешчаны паўночней сучасных (іх агульны план геаграфічнага распаўсюджванню прыкладна супадаў з Мікулінскім міжледавікоўем). З наяўных даных па палеагеаграфіі лагічна выказаць здагадку, што пры наступным росце тэмператур геаграфічная абалонка будзе трансфарміравацца аналагічны чынам. Гэта супярэчыць гіпотэзам пра пахаладанне поўначы Еўропы і Паўночнай Амерыкі і зрушэнне прыродных зон у гэтых рэгіёнах на поўдзень ад іх сучаснага становішча.
Узаемны ўплыў змены клімату і экасістэм пакуль дрэнна вывучаны. Застаецца незразумелым, узмацняюцца ці саслабляюцца эфекты глабальнага пацяплення ў выніку дзеяння прыродных механізмаў. Напрыклад, павелічэнне канцэнтрацыі вуглярода выклікае інтэнсіфікацыю фотасінтэзу раслін, што перашкаджае росту канцэнтрацыі. З іншага боку, рост плошчы засушлівых раёнаў змяншае перапрацоўку вуглякіслага газу.
Прагноз
У дакладзе працоўнай групы міжурадавай камісіі па змене клімату (Шанхай, 2001 год) дадзена сем мадэляў змены клімату ў XXI стагоддзі. Галоўныя высновы, зробленыя ў дакладзе, — працяг глабальнага пацяплення, які суправаджаецца: Да найбольш верагодных змен пагодных фактараў належаць: Як следства пералічаных змен можна чакаць узмацненне вятроў і павелічэнне інтэнсіўнасці трапічных цыклонаў (агульная тэндэнцыя да ўзмацнення якіх адзначана яшчэ ў XX стагоддзі), павелічэнне частаты моцных ападкаў, прыкметнае пашырэнне раёнаў засухі.
Міжурадавая камісія вылучыла шэраг раёнаў, найбольш уразлівых да чаканай змены клімату. Гэта раён Сахары, Арктыка, мега-дэльты Азіі, невялікія астравы.
Да негатыўных змен у Еўропе належаць павелічэнне тэмператур і ўзмацненне засух на поўдні (у выніку — памяншэнне водных рэсурсаў і памяншэнне выпрацоўкі гідраэлектраэнергіі, памяншэнне прадукцыі сельскай гаспадаркі, пагаршэнне ўмоў турызму), скарачэнне снежнага полага і адыход горных ледавікоў, павелічэнне рызыкі моцных паводак і катастрафічных паводак на рэках; узмацненне летніх ападкаў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, павелічэнне частаты лясных пажараў, пажараў на тарфянішчах, скарачэнне прадуктыўнасці лясоў; узрастанне няўстойлівасці грунтоў у Паўночнай Еўропе. У Арктыцы — катастрафічнае памяншэнне плошчы покрыўнага абляднення, скарачэнне плошчы марскіх ільдоў, узмацненне эрозіі берагоў.
Прадухіленне і адаптацыя
На сёння асноўнім сусветным дагаворам па процідзеянню глабальнаму пацяпленню з’яўляецца Кіёцкі пратакол (узгоднены ў 1997, набыў моц у 2005), дадатак да Рамачнай канвенцыі ААН аб змене клімату. Падпісантамі пратакола з’яўляюцца больш за 160 краін свету, ён пакрывае каля 55 % агульнасусветных выкідаў парніковых газаў. Першы этап ажыццяўлення пратаколу скончыцца пад канец 2012 года, міжнародныя перамовы пра новую дагавор пачаліся ў 2007 годзе на востраве Балі (Інданезія), і яго канчатковае прыняцце чакаецца на канферэнцыі ААН у Капенгагене ў снежні 2009.
У 1980 годзе больш за 100 мільёнаў тон CO2 было выкінута ў атмасферу ва ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі, Еўропе, заходняй частцы СССР і буйных гарадах Японіі. Выкіды CO2 развітых краін у 1985 годзе склалі 74 % ад агульнага аб’ёму, а доля краін у стадыі развіцця склала 24 %. Навукоўцы мяркуюць, што да 2025-га года доля краін у стадыі развіцця ў вытворчасці вуглякіслага газу ўзрасце да 44 %. У апошнія гады Расія і краіны былога СССР значна скарацілі выкіды ў атмасферу CO2 і іншых цяплічных газаў. Гэта першым чынам адбылося з-за змен у гэтых краінах, і падзеннем узроўню вытворчасці. Тым не менш, навукоўцы чакаюць, што напачатку дваццаць першага стагоддзя Расія дасягне ранейшых аб’ёмаў выкіду ў атмасферу цяплічных газаў.
У снежні 1997 года на сустрэчы ў Кіёта (Японія), прысвечанай глабальнай змене клімату, дэлегатамі з больш чым ста шасцідзесяці краін была прынята канвенцыя, якая абавязвае развітыя краіны скараціць выкіды CO2. Кіёцкі пратакол абавязвае трыццаць восем індустрыяльна развітых краін скараціць да 2008—2012 гадоў выкіды CO2 на 5 % ад узроўню 1990 года:
Пратакол прадугледжвае сістэму квот на выкіды цяплічных газаў. Сэнс яе ў тым, што кожная з краін (пакуль гэта тычыцца толькі трыццаці васьмі краін, якія ўзялі на сябе абавязанне скараціць выкіды), атрымлівае дазвол на выкід вызначанай колькасці цяплічных газаў. Пры гэтым мяркуецца, што нейкія краіны ці кампаніі перавысяць квоту выкідаў. У такіх выпадках гэтыя краіны ці кампаніі змогуць купіць права на дадатковыя выкіды ў тых краін ці кампаній, выкіды якіх менш вылучанай квоты. Такім чынам мяркуецца, што галоўная мэта — скарачэнне выкідаў цяплічных газаў у наступныя 15 гадоў на 5 % — будзе выканана.
Існуе канфлікт і на міждзяржаўным узроўні. Такія краіны ў стадыі развіцця, як Індыя і Кітай, што маюць значны ўнёсак у забруджванне атмасферы цяплічнымі газамі, прысутнічалі на сустрэчы ў Кіёта, але не падпісалі дагавор. Краіны ў стадыі развіцця наогул з насцярожанасцю ўспрымаюць экалагічныя ініцыятывы індустрыяльных дзяржаў. Аргументы простыя:
Крытыка тэорыі глабальнага пацяплення
Кліматолагі згодныя з агульным сцвярджэннем, што сярэдняя тэмпература на планеце павялічылася за апошняе стагоддзе. Разам з тым, не ўсе пагаджаюцца, што гэта выклікана чалавечай дзейнасцю. На пасяджэнні Міжурадавай групы экспертаў па змяненні клімату (сістэма ААН) ў 2001 быў дасягнуты навуковы кансэнсус па пытанні глабальнага пацяплення:
Дацкі эколаг і эканаміст лічыць, што глабальнае пацяпленне мае не гэткі пагрозлівы характар, як гэта малююць некаторыя спецыялісты і паўтараюць за імі журналісты. «Тэма пацяплення перагрэта» — кажа ён. Дэталёва погляды Ломбарга выкладзены ў кнізе «Астудзіце! Глабальнае пацяпленне. Скептычнае кіраўніцтва».
Лічбы і факты
Адным з найбольш навочных працэсаў, датычных глабальнага пацяплення, з’яўляецца раставанне ледавікоў. За апошнія паўстагоддзя тэмпература на паўднёвым захадзе Антарктыкі, на Антарктычным паўвостраве, узрасла на 2,5 °C. У 2002 годзе ад шэльфавага ледавіка Ларсена плошчай 3250 км² і таўшчынёй звыш 200 метраў, што знаходзіцца на Антарктычным паўвостраве, адшчапіўся айсберг плошчай звыш 2500 км², што фактычна азначае разбурэнне ледавіка. Увесь працэс разбурэння заняў усяго 35 дзён. Да гэтага ледавік заставаўся стабільным на працягу 10 тысяч гадоў, з канца апошняга ледавіковага перыяду. На працягу тысячагоддзяў магутнасць ледавіка памяншалася паступова, але ў другой палове XX стагоддзя хуткасць яго раставання істотна ўзрасла. Раставанне ледавіка выклікала выкід вялікай колькасці айсбергаў (звыш тысячы) у мора Уэдэла.
Руйнуюцца і іншыя ледавікі. Так, улетку 2007 ад шэльфавага ледавіка Роса адшчапіўся айсберг даўжынёй 200 км і шырынёй 30 км; крыху раней, увесну 2007 года, ад антарктычнага мацерыка адшчапілася ледзяное поле даўжынёй 270 км і шырынёй 40 км. Скопішча айсбергаў перашкаджае выйсцю халодных вод з мора Роса, што выклікае парушэнне экалагічнага балансу (адным са следстваў, напрыклад, з’яўляецца пагібель пінгвінаў, якія страцілі магчымасць дасягнуць звыклых крыніц харчавання з-за таго, што лёд у моры Роса трымаўся даўжэй звычайнага).
Адзначана паскарэнне працэсу дэградацыі вечнай мерзлаты. З пачатку 1970-х гадоў тэмпература шматгадовамерзлых грунтоў у Заходняй Сібіры падвысілася на 1,0 °C, у цэнтральнай Якутыі — на 1-1,5 °C. На поўначы Аляскі з сярэдзіны 1980-х гадоў тэмпература верхняга пласта мерзлых парод павялічылася на 3 °C.
У перыяд з 1960 па 2018 гг. назіраўся значны рост сярэдняй тэмпературы паверхні мора ў глабальным маштабе. А з 1993 па 2018 гг. узровень мора ў свеце ў сярэднім штогод падымаўся на 3,15 ± 0,3 мм, у 2018 годзе гэты паказчык дасягнуў максімуму. У перыяд з 1980 па 2018 гады ўзровень вады ў прыбярэжных марскіх акваторыях Кітая штогод павялічваўся ў сярэднім на 3,3 міліметра.
IC 4075
IC 4075 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вараноўка (Уздзенскі раён)
Варано́ўка (, Вороновка) — пасёлак ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.
Да 1 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Шацкага сельсавета.
Перледа
Перледа (Perledo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лека.
Насельніцтва складае 874 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 73 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 23828. Тэлефонны код — 0341.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Марцін Турскі.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Н’Гало Кантэ
Н’Гало Кантэ (N'Golo Kanté; нар., Парыж) — французскі футбаліст малійскага паходжання, апорны паўабаронца саудаўскага клуба «Аль-Ітыхад» з Джыды і нацыянальнай зборнай Францыі.
Адыль Рамі
Адыль Рамі (Adil Rami; нар., Бастыя, Корсіка, Францыя) — французскі футбаліст мараканскага паходжання, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Францыі (2010—2018).
Клубная кар’ера
Першым клубам Адыля стаў «Этуаль Фрэжус Сен-Рафаэль», у які ён трапіў ў 1994 годзе ва ўзросце 9 гадоў. Нягледзячы на вялікае жаданне Рамі займацца футболам прафесійна, яму прыходзілася гуляць толькі ў свабодны час ад працы ў гарадской ратушы, у якой працавала яго маці. У сезоне 2003/04 Адыль дэбютаваў на аматарскім узроўні ў матчах за свой ​​клуб у чацвёртым дывізіёне чэмпіянату Францыі.