cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шведская Эстляндыя
Змены пры шведскім кіраванні
Сферай, дзе шведскае кіраванне аказала максімальны ўплыў на Эстонію, была адукацыя. З канца XVII стагоддзя атрымала распаўсюджанне школьнае навучанне на эстонскай мове. У 1632 годзе на 4 гады раней за Гарвард быў заснаваны Дэрпцкі (Тартускі) універсітэт. У 1684 годзе пры падтрымцы шведскай каралеўскай улады каля Дэрпта была адкрыта настаўніцкая семінарыя, дзе выкладаў Бенгт Готфрыд Фарселіус, пашырылася выданне кніг на эстонскай мове.
У гады Вялікага Голаду (1695—1697), з-за неўрадлівых гадоў, насельніцтва скарацілася прыблізна на 70 000 чалавек. Найбуйнейшымі з гарадоў былі Талін, Дэрпт, Нарва, Арэнсбург, Пернау, Фелін.
Да XVII стагоддзя асновай эканомікі Эстоніі служыў гандаль. У сілу выгоднага тэрытарыяльнага размяшчэння праз Талін і Нарву праходзілі тавары з Еўропы ў Расію і назад. Рака Нарва забяспечвала сувязь з Расіяй: Псковам, Ноўгарадам, Масквой. Асноўную колькасць арыстакратаў-землеўладальнікаў у Эстоніі складалі немцы і шведы. У 1671 годзе быў прыняты закон, які дазваляў вяртанне беглых сялян, а таксама іх запіс у прыгонных кнігах. У Сярэднявеччы Эстонія з'яўлялася буйным пастаўшчыком збожжа ў паўночныя краіны. Толькі ў XVII стагоддзі пачалася індустрыялізацыя здабыўных галін і дрэваапрацоўкі. Абмеркаванне меркаванай адмены прыгоннага права выклікала турбота буйных нямецкіх землеўладальнікаў.
Насельніцтва
Асноўнае насельніцтва Шведскай Эстляндыі складалі эсты (80 %), якія жылі пераважна ў сельскай мясцовасці. Аснову кіруючага класа ў гарадах складалі большай часткай балтыйскія немцы, у меншай ступені ўжо анямечаныя імі датчане. Акрамя таго, за 160 гадоў шведскага кіравання ў прыбярэжных рэгіёнах паўночнага ўсходу і на астравах пасяліліся шведы і часткова фіны. Колькасць балтыйскіх шведаў дасягнула свайго піка ў 12.000 у канцы шведскага кіравання (каля 10 % насельніцтва). Пасля пераходу эстонскіх земляў у склад Расійскай імперыі германскія меншасці захавалі свае эканоміка-сацыяльныя прывілеі, але з-за скарачэння іміграцыі, як затым і ў Фінляндыі, пачалося павольнае скарачэнне іх адноснай долі.
Падзенне
Напачатку XVIII стагоддзя інтарэсы Расійскай імперыі ў Балтыйскім рэгіёне сутыкнуліся з інтарэсамі Швецыі. Паўночная вайна (1700—1721) завяршылася капітуляцыяй Швецыі і далучэннем у 1710 годзе Эстляндыі і Ліфляндыі да Расійскай імперыі, што было афіцыйна замацавана Ніштацкім мірным дагаворам 1721 года. Звычайныя для таго часу рабаванні і забойствы былі ўзмоцнены царскім загадам ужываць тактыку «выпаленай зямлі» і дэпартацый мясцовага насельніцтва.
Характэрна, што пасля далучэння эстонскіх земляў да Расійскай імперыі Пётр I аднавіў правы нямецкай арыстакратыі, страчаныя пры шведскім кіраванні, але становішча эстонскага сялянства па-ранейшаму ігнаравалася, хоць культурна-моўны ціск на эстонцаў з боку немцаў, датчан і шведаў паменшыўся менавіта дзякуючы ўмяшанню расійскіх улад.
Бярозаўка (Рэчыцкі раён)
Бяро́заўка (, Берёзовка) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ровенскаслабодскага сельсавета.
Спіс аб’ектаў PGC (2114001—2115000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2114001—2115000)
Kyriale
Kyriale — гэта літургічная кніга рымскага абраду, у якой сабраныя грыгарыянскія спевы для ардынарыя імшы. Ён утрымлівае васемнаццаць імшаў, кожная з якіх складаецца з Kyrie, Gloria, Sanctus і Agnus Dei; таксама ў кнігу ўваходзяць шэсць Credo і некалькі спеваў на выбар (ad libitum). Гэты зборнік уключаецца ў склад іншых літургічных кніг, такіх як градуал і Liber Usualis, а таксама ён апублікаваны як асобная кніга манахамі Салемскага абацтва.
У Kyriale індывідуальныя спевы ардынарыя згрупіраваныя ў імшальныя наборы, назва якіх паходзіць ад першых словаў тропа, што раней спяваўся на кожную з мелодый Kyrie. Пасля гэтых набораў ідуць індывідуальныя спевы, не згрупіраваныя з іншымі імшамі.
Змест
Kyriale складаецца з наступных частак :
Марцінаўка (Бабруйскі раён)
Марці́наўка (, Мартиновка) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Грудское
Грудско́е (, Грудское) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ровенскаслабодскага сельсавета.
Сапегі (Бешанковіцкі раён)
Сапе́гі (, Сапеги) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Пасека (Рэчыцкі раён)
Па́сека (, Пасека) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ровенскаслабодскага сельсавета.
Слабада (Ульскі сельсавет)
Слабада́ (, Слобода) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Міхалёва 1
Міхалёва 1 (, Михалёво 1) — аграгарадок у Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
У 1924—1938 гадах цэнтр Міхалёўскага сельсавета.
Жамайцкае ўзвышша
Жамайцкае ўзвышша (Žemaičių aukštuma) знаходзіцца на захадзе Літвы, у басейнах рэк Вянта, Юра, Мінія і Дубіса. Найвышэйшы пункт — гара (234,6 м).
Складзенае з глін, пяскоў, мергеляў. Характэрны згладжаны марэнна-ўзгорысты рэльеф. Заходнія схілы адрозніваюцца хвалістай паверхняй і паступова ўзнімаюцца над прыморскай нізінай. Цэнтральная, водападзельная частка мае ўзгорыстую паверхню, з марэннымі градамі, выцягнутымі з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, катлавінамі з азёрамі і балотамі. На ўсходзе паверхня пераходзіць у Сярэднелітоўскую нізіну.
Спаса-Праабражэнская царква (Дзікушкі)
Спаса-Праабражэнская царква — праваслаўная царква ў в. Дзікушкі Лідскага раёна.
Жамайцкае ўзвышша
Клімат вільготны. Сярэднегадавая колькасць ападкаў на заходніх (наветраных) схілах найбольшая ў Літве — 800—900 мм у год, на ўсходніх схілах — каля 600 мм ападкаў.
Распаўсюджаны хвойныя і мяшаныя лясы, лугі, паша, ралля. Лясістасць складае 10—15%, дасягае 30% у флювіягляцыяльнай катлавіне і ваколіцах возера Плацялей.
Спаса-Праабражэнская царква (Дзікушкі)
Гісторыя
Лічыцца, што ў 1442 г. прыход у Дзікушках ужо існаваў. Газета «Литовские епархиальные ведомости» пісала, што Скуміны пабудавалі тут царкву ў 1598 г.. Аднак паводле адных дакументаў Дзікушская царква фундацыі Скумінаў-Тышкевічаў, паводле іншых — фундацыя Мялешкаў. Магчыма справа ў тым, што гэта была ўжо другая драўляная царква на гэтым месцы — першую фундавалі Скуміны-Тышкевічы, а другую — Мялешкі.
З актаў візітаў бачна, што пры канцы XVIII ст. царква была ''«драўляная, на падмурку, добра пабудаваная, з склепам, гонтай крытая, з па-мастацку зробленымі крыжамі, з дзвюмя вежамі на якіх жалезныя пазалочаныя крыжы, пасярэдзіне фацыята з жалезным пазалочаным крыжам, па баках два бляшаныя вазоны, па сярэдзіне купал з жалезным пазалочаным крыжам, на гэтым крыжы чатыры меншыя пазалочаныя крыжы. Усе гэтыя крыжы з бляшанымі падстаўкамі-ножкамі. Могілкі агароджаны плотам з старой парушанай званіцай на слупах, саломай крытай, з трыма званамі і сігнатуркай …. Хоры ўпрыгожаны балясамі і гзымсамі. Столь з дошкі, падлога з цэглы. Лаўкі з абодвух бакоў сталярнай работы, з правага боку сакрысціі, дзверы на жалезных завесах з унутраным замком. Два вялікія акны з белага шкла, апраўленага ў дрэва. Прастол з шуфлядамі, дзе знаходзяцца царкоўныя рэчы. Амбон пафарбаваны, сніцарскай работы, пры амбоне, перад вялікім алтаром, пафарбаваныя балясіны стрыжнямі жалезнымі падпёртыя, з дзверцамі на падвойных жалезных завесах з пакрывалам гарусавым чырвоным, пры якіх спавядальня сталярнай работы. … Царква мае восем калон …»''.
У першай палове XIX ст. драўляная царква прыйшла ў заняпад. У 1825 годзе святар Баброўскі, канонік Брэсцкага капітула паведамляў: «Дзікушская царква з-за сваёй старасці пагражае разваліцца, а таму лепей было б яе апячатаць», і таму было вырашана «звярнуцца да яснавяльможнага пана калятара ці да ўладальніка маёнтка, на зямлі якога знаходзіцца царква, каб замест старой … пачаў мураваць у Дзікушках новую царкву».
Пасля скасавання уніі ў Дзікушскі прыход Літоўскай епархіі, на месца, дзе раней працаваў святар Канеўскі, будучы мітрапаліт Іосіф Сямашка ўладкаваў свайго бацьку, таксама Іосіфа Сямашку, які страціў месца святара ў Кіеўскай губерні. Пасля таго, як Сямашка-бацька прыняў праваслаўе, ён быў высвечаны ў 1840 г. у Жыровічах на званне саборнага протаіерэя і ўзнагароджаны залатым наперсным крыжам. Сямашка-бацька разам з жонкай пераехаў на Лідчыну, у Дзікушках яны пражылі 15 гадоў. Сын-мітрапаліт наведваў іх адзін-два разы ў год.
Мураваная Праабражэнская царква, пра неабходнасць якой пісалася яшчэ ў 1825 г., была пабудавана мясцовым абшарнікам Рафаілам Грабоўскім як уніяцкая і асвечана ў 1840 г. Гэтая царква, адразу пасля заканчэння будаўнічых работ, часова была пакрытая саломай. 26 красавіка 1842 г. загарэлася карчма, размешчаная каля царквы. Пажар хутка перакінуўся на саламяны дах храма, у якім якраз ішло набажэнства. Усе драўляныя часткі царквы згарэлі, выратавалі толькі царкоўнае начынне. На ўзнаўленне і ўпрыгожанне Дзікушскай царквы настаяцель Сямашка зрабіў значныя ахвяраванні. Ён набыў 130 пудоў ліставога жалеза і пабудаваў новы бляшаны дах, збудаваў мураваную званіцу і мураваную агароджу вакол царквы. Акрамя таго, быў уладкаваны іканастас, на двух ярусах якога стаялі абразы апосталаў, прарокаў, Спаса, Тайнай вячэры, а абраз Бога Айца быў прымацаваны да столі над прастолам.
Ад Скуміных-Тышкевічаў у прытворы царквы яшчэ ў ХІХ ст., у раме, знаходзілася перанесеная са старой драўлянай царквы, пабітая мармуровая пліта памерам 3х1,5 аршыны (1 аршын = 0,711 м) і таўшчынёй у 0,5 аршына. На гэтай пліце меўся стараславянскі надпіс, тэст якога яшчэ ў XIX ст. занатаваў мясцовы настаўнік. У цэнтры верхняй часткі пліты, вырабленай з чорнага мармуру, мелася выява чэрапа і перакрыжаваных касцей, па кутах пліты выявы гербаў «Корчак» і «Корсак». Надмагілле багата аздобленае раслінным арнаментам і ў цэлым выканана на вельмі высокім мастацкім узроўні. Менавіта пра гэтае надмагіле пісаў Яўстах Тышкевіч у кнізе «Надмагіллі сям’і Тышкевічаў». Да нашага часу захавалася толькі ніжняя частка надмагілля, якая захоўваецца ў Музеі старажытнабеларускай культуры ў Мінску. Надпіс на надмагіллі, па сутнасці, прадстаўляе разгорнутую біяграфію нябожчыцы з апісаннем рыс яе характару : .
Яшчэ ў канцы ХІХ ст. у царкоўнай рызніцы захоўвалася рукапіснае з кінаварру Евангелле. Дата напісання ў самім рукапісе не ўказана, але на срэбнай дошчачцы вокладкі пастаўлены 1587 г.
Архітэктура
Помнік архітэктуры ампіру. Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам пад 2-схільным дахам з карнізам на дэнтыкулах. Фасад аформлены 2-калонным порцікам у руставаных антах дарычнага ордэра. Над трохвугольным франтонам узнята цыбулепадобная галоўка. Бакавыя плоскасныя фасады рытмічна расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Побач сярод бутавай агароджы пастаўлена мураваная 4-гранная шатровая званіца з арачнымі прасветамі.
Раманаўка (Рэчыцкі раён)
Рама́наўка (, Романовка) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ровенскаслабодскага сельсавета.
Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Маладушскага сельсавета.
Зыгмунт Красінскі
Зыгмунт Красі́нскі (Zygmunt Krasiński;, Парыж — ) — польскі , ; прадстаўнік рамантызму.
Біяграфія
Вучыўся ў Варшаўскім універсітэце (1827—1929). Дэбютаваў гістарычнымі аповесцямі. Найбольш значны твор — драма «Нябоская камедыя» (1835), у якой адлюстраваны канфлікт паміж паэтычнай асобай і будзённасцю прыватнага жыцця, асуджанасць старога свету і гістарычная бесперспектыўнасць рэвалюцыі як разбуральнай сілы. Месіянізм, вера ў прагрэс чалавецтва праз пакуты, ахвяры, маральнае ўдасканаленне ў драме «Ірыдыён» (1836), паэмах «Тры думкі Генрыка Лігэнзы» (1840), «Напярэдадні» (1843), цыкле «Псалмы будучыні» (1845—1948). У лістах З. Красінскага ўтрымліваецца каштоўная інфармацыя пра літаратуру, мастацтва, філасофію эпохі.
Ульянаўка (Бешанковіцкі раён)
Улья́наўка (, Ульяновка) (да 30 ліпеня 1964 года А́ўгустберг ) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 17 ліпеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Хольча
Хольча — возера ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, за 35 км на паўночны ўсход ад горада Пінск, за 16 км на паўднёвы захад ад горада Лунінец, за 5,7 км на поўнач ад вёскі Беразцы, паміж урочышчамі Сіценкаўская Просць і Ліпчацкае. Адносіцца да басейна ракі Бобрык 1.
Плошча паверхні 0,068 км², даўжыня 1,3 км, шырыня 0,04 км. Даўжыня берагавой лініі 2,8 км.
Возера акружана вялікай сеткай меліярацыйных каналаў. На ўсходзе злучана дзвюма шырокімі пратокамі з ракой Стары Бобрык, на захадзе вузкай пратокай з двума безыменнымі азёрамі. Мясцовасць нізінная, тарфяністая, часткова пад хмызняком.
Міхалёва 3
Міхалёва 3 (, Михалёво 3) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Роўнае (Рэчыцкі раён)
Ро́ўнае (, Ровное) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ровенскаслабодскага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Ровенскага сельсавета.
Ровенская Слабада
Ро́венская Слабада́ (, Ровенская Слобода) — аграгарадок у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Ровенскаслабодскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 18 км у напрамку на поўдзень ад горада Рэчыца, за 52 км ад Гомеля, за 18 км ад чыгуначнай станцыі Рэчыца. Каля аграгарадка пралягае аўтамабільная дарога Рэчыца—Хойнікі.
Пустошка (Бабруйскі раён)
Пусто́шка (, Пустошка) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Фролкавічы
Фро́лкавічы (, Фролковичи) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
У 1954—1957 гадах цэнтр Фролкавіцкага сельсавета. Да 17 ліпеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Красацелы
Красацелы (Calosoma) — род жукоў сямейства жужаляў.
Апісанне
Даўжыня 15—35 мм. Цела яркай афарбоўкі, з металічным бляскам. Ніжнія крылы добра развітыя, у горных відаў адсутнічаюць.
Пашырэнне
Налічваецца каля 40 відаў. Пашыраны ў Еўразіі. Жывуць на глебе і дрэвах. На Беларусі сустракаюцца, , і.
Асаблівасці біялогіі
Драпежнікі. Лічынкі і дарослыя жукі знішчаюць вусеняў, кукалак і матылёў, кормяцца таксама іншымі насякомымі, малюскамі, дажджавымі чарвямі. Зімуюць у глебе і подсцілцы. Жывуць 2-4 гады. Пры небяспецы выпырскваюць едкую, пахучую вадкасць.
Хоціна (Бешанковіцкі раён)
Хо́ціна (, Хотино) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Хоцінскага сельсавета. Да 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Шавурына
Шаву́рына (, Шаурино) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 17 ліпеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Стражынскі
Стра́жынскі (, Стражинский) — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ровенскаслабодскага сельсавета.
Узрэчча (Бешанковіцкі раён)
Узрэ́чча (, Узречье) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 17 ліпеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Памятныя мясціны
За 1 км у напрамку на захад ад вёскі вайсковыя могілкі 111 савецкіх воінаў, загінуўшых у баях за вызваленне тэрыторыі Беларусі ў час Вялікай Айчыннай вайны. Сярод пахаваных — Героі Савецкага Саюза Джумаш Асаналіеў, Іван Сямёнавіч Бірукоў, Мікалай Сцяпанавіч Дароўскі, Анатоль Міхайлавіч Звераў, Іван Аляксеевіч Мартынаў, Іван Антонавіч Плякін, Уладзімір Данілавіч Салончанка, Міхаіл Пятровіч Хваткоў.
Булак
Булак — прозвішча, тапонім.
Ілірыйскія мовы
Ілірыйскія мовы — група моў індаеўрапейскай моўнай сям'і, на якіх размаўлялі плямёны, што насялялі захад Балканскага паўвострава і паўднёвы ўсход Апенінскага паўвострава ў дараманскую эпоху. Пасля ўключэння гэтых тэрыторый у Рымскую Імперыю мясцовыя плямёны падлеглі раманізацыі, а ў 7 стагоддзі з прыходам на Балканы славян — славянізацыі.
Апечкі
Назву Апе́чкі маюць:
Храбры
Хра́бры (, Храбрый) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ровенскаслабодскага сельсавета.
Арол (Рэчыцкі раён)
Аро́л (, Орёл) — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Заспенскага сельсавета.
Да 26 верасня 2006 года пасёлак уваходзіў у склад Свірыдавіцкага сельсавета.
Адкрыты чэмпіянат Шатландыі па снукеры 2002
Адкрыты чэмпіянат Шатландыі 2002 (Scottish Open 2002) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 6 па 14 красавіка 2002 года ў абердынскім выставачным і канферэнцыйным цэнтры, у Абердыне, Шатландыя. Турнір стаў 19-м розыгрышам адкрытага чэмпіянату Шатландыі, які быў заснаваны ў 1981 годзе пад назвай International Open і з 1982 года стаў рэйтынгавым спаборніцтвам. Прызавы фонд турніру склаў £597,200, з якіх £82,500 атрымаў пераможца.
Пераможцам турніру стаў Стывен Лі.
Шона
Гісторыя
Шона маюць агульнае паходжанне з іншымі народамі банту, пра што сведчаць іх мова і генетычная спадчына. Групы банту пачалі міграцыю на поўдзень Афрыкі ў першай палове 1 тысячагоддзя н. э. Ужо да перасялення яны ведалі земляробства, выраб керамікі, здабычу і апрацоўку жалеза.
Смагарын
Смагары́н (, Смагорин) — вёска ў Беларусі, у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ровенскаслабодскага сельсавета.
Шона
Гісторыя
Археалагічныя раскопкі ў Замбіі паказалі, што рэгіён Замбезі насяляўся ў выніку трох хваляў перасяленцаў-банту з боку Атлантычнага акіяна, Вялікіх Афрыканскіх азёр і Індыйскага акіяна. Шона могуць паходзіць ад усіх трох буйных міграцый. Так, сярод іх выяўлена субэтнічная група лемба, якая, як мяркуюць антраполагі і генетыкі, мае частковае паходжанне па мужчынскай лініі ад яўрэйскага насельніцтва Блізкага Усходу. Дакладна не вядома, або яны трапілі на поўдзень Афрыкі ў позняе сярэднявечча разам з суахілі, або з'яўляюцца нашчадкімі больш старажытнай міграцыі.
Смагарын
Геаграфія
Знаходзіцца за 24  км у напрамку на поўдзень ад горада Рэчыца, за 64  км ад Гомеля, за 24  км ад чыгуначнай станцыі Рэчыца, за 4 км ад аўтамабільнай дарогі.
Шона
Гісторыя
З XI ст. продкі шона будавалі ўмацаваныя гарады. Найстаражытнейшым з вядомых быў Мапунгубвэ. У XII - XV стст. важную ролю адыгрываў горад Вялікі Зімбабвэ. Усяго на тэрыторыі ПАР, Зімбабвэ і Мазамбіка знойдзена каля 200 гарадоў. Іх будаўнікі займаліся здабычай золата. Аднак у XVII ст. будаўніцтва гарадоў спынілася. Відавочна, гарадская цывілізацыя шона не мела палітычнага адзінства. Раз'яднанасць па палітычнай, моўнай і тэрытарыяльнай прыкметах захоўвалася і ў пазнейшыя часы.
Пэўнай кансалідацыі шона садзейнічала ўварванне з поўдню плямён нгуні у першай палове XIX ст. Яно выклікала перасяленне тубыльцаў з карэнных тэрыторый і значныя пераўтварэнні традыцыйнага сацыяльнага ладу. Тады ж за імі замацавалася адзіная назва шона. Паўночныя ндэбеле называлі так усіх банту, якія не адносіліся да нгуні. У пачатку XX ст. еўрапейскія місіянеры распрацавалі алфавіт і адзіную літаратурную мову шона, якія выкладаліся ў школах. З 1957 г. мова чышона выкарыстоўвалася ў публікацыях. У другой палове XX ст. сфарміраваўся пласт інтэлігенцыі, які прымаў удзел у антыкаланіяльнай барацьбе народаў Зімбабвэ і Мазамбіка.
Смагарын
Гісторыя
У 1926—1927 гадах цэнтр Смагарынскага сельсавета. Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Маладушскага сельсавета.
Шона
Асаблівасці культуры
Асноўным заняткам шона здаўна з'яўлялася сельская гаспадарка. У мінулым асноўнай земляробчай культурай было проса. Аднак з XIX ст. пашырылася вырошчванне кукурузы, арахісу, тытуню, бавоўніку. Шона трымаюць кароў, авечак, коз, свінняў, хатнюю птушку. Ужо ў сярэднявеччы вылучылася прафесія кавалёў. Шона здабывалі і апрацоўвалі жалеза і золата. У Паўднёвай Афрыцы асаблівай папулярнасцю карысталіся іх нажы. Выраб тканін і керамікі лічыўся звычайным жаночым заняткам. У нашы дні многія шона жывуць у гарадах і працуюць у якасці наёмных рабочых і гандляроў.
Асноўная ежа — садза, або судза. Яна ўяўляе сабою вараную здробненую кукурузу ці проса, што падаюцца без солі і спецый, могуць запраўляцца мясной і агародніннай падлівай.
Асновай сацыяльнай арганізацыі шона з'яўляецца пашыраная сям'я з некалькіх пакаленняў. На чале яе стаіць старэйшы мужчына. Распаўсюджана палігінія. Жонкі звычайна жывуць у сям'і мужа. Жаніцьба звязана з выплатай выкупу. У мінулым існавалі часовыя шлюбы, калі бацькоўская сям'я перадавала жанчыну ў якасці заклада. Пры разводзе былы муж мог атрымаць значную частку выкупа зваротна. Пасля смерці мужа яго маёмасць пераходзіць да сыноў або родных братоў. Спаткаемцы абавязаны клапаціцца пра жонак памерлага. Адлік сваяцтва вядзецца па мужчынскай лініі, але сустракаецца адлік сваяцтва па жаночай лініі для жанчын.
Пашыраныя сем'і пэўнай тэрыторыі падпарадкоўваліся ўладзе правадыра, якая мела спадчынны характар. Правадыры размяркоўвалі зямлю, арганізоўвалі суд і абарону. У каланіяльны перыяд іх галоўнай задачай стаў збор падаткаў. У нашы дні ўлада правадыроў ужо намінальна.
Майстры шона — выдатныя разьбяры па дрэве і каменю, знакаміты размаляванымі баваўнянымі тканінамі. Звычайна тканіны размаўлёўваюць геаметрычным арнаментам. Фарбу робяць з садза. Папулярна музычнае мастацтва. Распаўсюджаны струнна-клавішны музычны інструмент мбіра.
Рэлігія
Традыцыйная рэлігія шона спалучае элементы монатэізму, анімізму і культу продкаў. Шона вераць у адзінага бога Мвары (літаральна "той, хто"), які стварыў сусвет. Аднак у іх няма рытуалаў яго шанавання. Шона лічаць, што зварот да Мвары магчымы толькі праз пасродніцтва духаў продкаў вадзіму. Душа ўяўляецца як цень і дух. Пасля смерці цень пакідае магільню і прымае выгляд лічынкі казуркі. Разам з ёю вызваляецца дух. З дапамогай складаных цырымоній вернікі-шона імкнуцца ўласкавіць яго і "ўсяліць" у якое-небудзь асяроддзе. Інакш беспрытульны дух пагражае жывым непрыемнасцямі і хваробамі. Існуе пласт шаманаў, якія арганізуюць "кантакты" паміж светам жывых і духаў.
З XIX ст. многія шона спавядаюць розныя напрамкі хрысціянства.
Мова
Шона размаўляюць на некалькіх мовах і дыялектах. На працягу першай паловы XX ст. была распрацавана адзіная літаратурная мова чышона, якая мае афіцыйны характар у Зімбабвэ.
Шапчына (Бешанковіцкі раён)
Ша́пчына (, Шапчино) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сокараўскага сельсавета.
Ліхтэнштэйнскі дом
Баронскі род
Ліхтэнштэйны з'яўляюцца ў гісторыі ў XII стагоддзі як уладальнікі аднайменнага замка пад Венай. Замак гэты быў страчаны імі ў XIII стагоддзі і вярнуўся да сямейства толькі ў 1807 годзе (у сувязі з чым да часціцы «фон» у іх тытулатуры дадалося больш прэстыжнае «цу»). Да XVI стагоддзю ліхтэнштэйнскія маёнткі былі раскіданы па Аўстрыі, Штырыі, Маравіі і Сілезіі.
У XVI стагоддзі Ліхтэнштэйны стаялі на чале лютэран Багеміі. Габсбургі ўзялі ў іх крэдыт у паўмільёна гульдэнаў, які быў выплачаны зямельнымі надзеламі ў Багеміі. У 1599 годзе глава баронскага сямейства, Карл фон Ліхтэнштэйн, вярнуўся ў каталіцтва, а падчас Трыццацігадовай вайны падтрымаў Габсбургаў у якасці прэтэндэнтаў на багемскі прастол. За сваю вернасць ён быў ўзведзены ў 1607 годзе ў ранг імперскіх князёў.
Княжацкі род
За гады Трыццацігадовай вайны Ліхтэнштэйны распаўсюдзілі свае ўладанні на пятую частку тэрыторыі Багеміі. У прыватнасці, у іх кіраванне паступіла Опаўскае княства ў Сілезіі (у нямецкім варыянце — герцагствы Тропау і Ягерндорф). Яны звязалі сябе шлюбнымі саюзамі з домам Дытрыхштэйнаў. Цэнтрам іх уладанняў сталі Фельдсберг і Айсгруб, дзе былі пабудаваны раскошныя рэзідэнцыі (цяпер — помнікі Сусветнай спадчыны).
Род вельмі жадаў атрымаць месца ў Рэйхстагу Свяшчэннай Рымскай імперыі. Для гэтага ён павінен быў валодаць землямі, сюзерэнам якіх быў бы сам імператар (unmittelbar). Дзеля гэтага Ліхтэнштэйны набылі ў збяднелых уладальнікаў Хоэнемса два маленечкія феоды на мяжы са Швейцарыяй — Шэленберг (у 1699 годзе) і Вадуц (у 1712 годзе). У гэтых зямель быў неабходны прававы статус. Дзякуючы садзейнічанню Яўгенія Савойскага (які даводзіўся князю Ліхтэнштэйну сватам) у 1719 годзе імператар прызнаў главу сямейства, Антона Фларыяна, князем суверэннай годнасці. Так з'явілася княства Ліхтэнштэйн.
Цары Ліхтэнштэйна
Як і іншыя імперскія князі на службе ў Габсбургаў, глава роду ўвесь час пражываў у гарадскім і прыгарадным венскіх палацах Вены. У свае альпійскія ўладанні Ліхтэнштэйны да 1842 года не завітвалі ні разу. Ім належаў значны мастацкі збор, жамчужынамі якога былі палотны Рубенса і «Джынеўра Бенчы» пэндзля Леанарда да Вінчы.
У XIX стагоддзі, калі большасць іншых княжацкіх родаў падверглася медыятызацыі, Ліхтэнштэйны ўмацавалі свой суверэнны статус. Жонкі іх паходзілі з найбольш знатных дваранскіх родаў Аўстрыі і Багеміі. Знешняя палітыка княства была аддадзена на водкуп Габсбургам; іх інтарэсы за мяжой прадстаўлялі аўстра-венгерскія пасольствы.
У 1903 годзе князь Алаіз ажаніўся з сястрой спадчынніка прастола Францам-Фердынандам; з гэтай нагоды імператар Франц-Іосіф у чарговы раз пацвердзіў іх раўнароднасць з Габсбургамі. Аншлюс прымусіў главу роду пакінуць Ліхтэнштэйнскі палац у Вене і перабрацца ў замак Вадуц у Альпах. Сярод сучасных кіруючых дынастый Ліхтэнштэйны вылучаюцца прыхільнасцю да шлюбаў з прадстаўнікамі старой арыстакратыі (пераважна аўстра-венгерскай).
У наш час кіруючым князем Ліхтэнштэйна з'яўляецца князь Ханс-Адам II пры рэгенцтве свайго старэйшага сына спадчыннага князя Алаіза.
Царква Узнясення (Каломенскае)
Царква Узнясення Гасподняга ў Каломенскім — праваслаўны храм Данілаўскага благачыння Маскоўскай епархіі.
Храм размешчаны ў раёне Нагацінскі Затон, Паўднёвай адміністрацыйнай акругі горада Масквы, у былым падмаскоўным сяле Каломенскае. Храм з'яўляецца шэдэўрам сусветнай архітэктуры, першым каменным шатровым храмам у Расіі.
Гісторыя
Збудавана ў Каломенскім у 1528—1532 гадах (меркавана італьянскім архітэктарам Пятром Францыскам Ганібалам, паводле рускіх летапісаў Пятром Фразіным або Пятром Малым) на правым беразе Масквы-ракі. Царкоўны стараста храма — вялікі князь Маскоўскі Васіль III.
Архітэктура
У храме нароўні з шатром былі ўжыты прысценныя пілоны, што дазволіла пабудаваць велізарны будынак небывалых прапорцый, з «узлятаючай» архітэктонікай. Будаўніцтва была ажыццёўлена з размахам і значнымі матэрыяльнымі выдаткамі. У гісторыі рускага дойлідства храм застаўся творам, з пункту гледжання яго фармальнай дасканаласці, адзіным і непаўторным.
Царква выканана з цэглы са шматлікімі белакаменнымі элементамі дэкору ў выглядзе цэнтрычнага храма-вежы; яе вышыня складае 62 метра. План уяўляе сабой раўнаканцовы крыж. Унутраная прастора храма параўнальна невялікая — трохі большая за 100 квадратных метраў. Вакол храма размешчана двух'ярусная галерэя-гульбішча з трыма высокімі лесвіцамі-ўсходамі. На фасадах вуглы царквы аформлены выцягнутымі плоскімі пілястрамі з капітэлямі ў духу ранняга Адраджэння. Паміж рэнесанснымі пілястрамі зроблены востраканцовыя гатычныя вімпергі. На асноўны крыжападобны аб'ём царквы пастаўлены васьмярык, у ніжняй частцы аформлены шэрагамі вялікіх кілепадобных арак у традыцыйным маскоўскім стылі, а вышэй упрыгожаны здвоенымі рэнесанснымі пілястрамі. Храм перакрыты шатром з выразна вылучанымі рэбрамі.
Як паказаў С. С. Пад'япольскі, у будынку мелі месца шматлікія «рэнесансныя» элементы (ордары, парталы з прамымі архітраўнымі перакрыццямі праёмаў, «рэнесансная» прамалёўка гатычных вімпергаў і інш.). У стаўленні да гатычных элементаў (агульнай слупападобнасці і шматлікіх элементаў дэкору, перш за ўсё саміх вімпергаў) даследчык меркаваў, што Пятрок Малы ўжыў іх як стылізацыю пад «мясцовую» архітэктуру, з прычыны таго, што ўлавіў у старажытнарускім дойлідстве, які папярэднічаў яму, дух готыкі.
На галерэі размяшчаецца манументальны трон, знадворку прыстаўлены да ўсходняй сцяны царквы і павернуты спіной да алтара.
Статус
Будынак уваходзіць у комплекс музея-запаведніка «Каломенскае»; Сусветная спадчына ЮНЕСКА (з 1994 года).
Быў ізноў асвячоны 8 снежня 2000 года; з 1994 года ў царкоўным плане мае статус храма Патрыяршага падворка. У канцы 2007 года была скончана рэстаўрацыя, і падклетны ярус храма быў адкрыты для наведванняў.
Сядзіба Гагарыных
Сядзіба Гагарыных — гарадская сядзіба ў Маскве.
Гісторыя
Галоўны дом сядзібы пабудаваны ў стылі ампір ў 1820—1823 гадах па праекце архітэктара Д. І. Жылярдзі па замове дырэктара імператарскіх тэатраў, князя , які набыў валоданне на Паварской каля 1818 года. Пры пабудове незвычайна буйнога для таго часу галоўнага дома ў яго было ўключаны больш ранні будынак, які стаяў тут. Доўгі час аўтарства будынка прыпісвалася іншаму архітэктару — В. І. Бавэ, і толькі ў 1975 годзе, калі праводзілася першая навуковая рэстаўрацыя сядзібы, было ўстаноўлена аўтарства Д. І. Жылярдзі. Заказчык быў горача захоплены пабудовай будынка, укладваў у яго вялікія сродкі і энергію. Аднак грашовыя цяжкасці вымусілі С. С. Гагарына прадаць сядзібу яшчэ да завяршэння аздобных прац. Пасля князя Гагарына валоданне перайшло багатаму пензенскіх конезаводчыку і мецэнату Ахотнікаву, які ў 1840-х гадах падарыў сядзібу Кіраўніцтву Маскоўскага дзяржаўнага конезаводства. Конезаводства размяшчалася тут больш за 40 гадоў, ладзіла ў сядзібе выстаўкі па продажы коней. У доме таксама знаходзіліся ведамасныя кватэры служачых. У 1875 годзе ў адной з кватэр на ніжнім паверсе пасяліўся загадчык Маскоўскім аддзяленнем конезаводства генерал-маёр Л. М. Гартунг з жонкай — старэйшай дачкой А. С. Пушкіна. Рэпрадукцыя партрэта М. А. Гартунг упрыгожвае ў цяперашні час парадную камінную залу будынка.
Такшань
Біяграфія
Дакладная дата нараджэння Такшаня названа ў «Дзеяннях венграў». Ва ўзросце 16 гадоў (947) Такшань, як сын надзьфеедэлема, узначальвае напад венграў на Італію. У гэтым паходзе венгры дайшлі да Апуліі, і Берэнгару II, прэтэндэнту на тытул караля Італіі, прыйшлося заплаціць венграм даніну, каб яны пакінулі ў супакоі яго каралеўства.
Сядзіба Гагарыных
Гісторыя
Пасля кастрычніцкай рэвалюцыі тут у розны час размяшчаліся ваенныя курсы, конная база Саўнаркама, аддзяленне. З канца 1920-х гадоў у будынку працавала Інтэрнацыянальная ленінская школа, у якой праходзілі навучанне камуністы з розных краін. Пазней у сядзібе размяшчалася кавалерыйскае вучылішча імя Будзёнага, дзе вучыўся акцёр Уладзімір Зельдзін, а таксама падлеткамі наведвалі заняткі (не будучы курсантамі), сыны Мікаяна. З 1937 года ў будынку былой сядзібы Гагарыных размяшчаецца Літаратурны музей А. М. Горкага; у левай частцы будынка —. У 1956 годзе перад цэнтральным уваходам у галоўны дом сядзібы ўсталяваны помнік пісьменніку А. М. Горкаму работы скульптара В. І. Мухінай і архітэктара.
Такшань
Біяграфія
Прыкладна ў гэты ж час бацька Такшаня Жольт сасватаў яму нявесту «з зямлі гунаў (a kunok földjéről)» («Дзеянні венграў»). Гунамі венгры называлі сваіх усходніх качавых суседзяў, так што Такшань быў, хутчэй за ўсё, жанаты на печанежцы.
Сядзіба Гагарыных
Архітэктута
У адрозненне ад большасці ампірных дамоў той эпохі, фасад будынка аформлены не каланадай, а трыма арачнымі нішамі на ўзроўні другога паверха, якія абрамленыя калонамі дарычнага ордара. Верхнія часткі ніш багата дэкараваны, пад цэнтральным франтонам будынка праходзіць багата дэкараваны фрыз. Акрамя заказных скульптурных і ляпных упрыгожванняў, у аздабленні фасада выкарыстаны тыпавыя дэкаратыўныя вырабы. Так, замкі аконных праёмаў першага паверха будынка ўпрыгожваюць маскароны ў выглядзе ільвіных галоў (скульптар Г. Ц. Замараеў), якія таксама выкарыстаны для аздаблення рэдактарскага корпуса на  і шэрагу іншых будынкаў. Перад домам размешчаны парадны двор, абгароджаны з боку вуліцы агароджай з лёгкай металічнай рашоткай. Парадная частка дома Гагарына знаходзіцца на другім паверсе будынка і ўключае ў сябе аванзалу, вялікую танцавальную залу, анфіладу адкрытых гасціных, камінную залу, парадны кабінет і шэраг іншых памяшканняў. Парадныя пакоі аформленыя калонамі дарычнага, карынфскага і іанічнага ордараў, скульптурнымі кампазіцыямі і багатымі ляпнымі арнаментамі. У афармленні сядзібнага дома былі выкарыстаныя работы скульптараў І. П. Віталі і.
Такшань
Біяграфія
Новай ахвярай мадзьярскіх паходаў стала горш абароненая, у параўнанні з Германіяй, Візантыйская імперыя. У 957 годзе імператар Канстанцін VII Парфірародны, несумнеўна пад уражаннем ад Аўгсбургскай бітвы, спыніў выплату венграм даніны. Аднак Канстанцін VII недаацаніў венграў. Ужо ў красавіку 959 яны аблажылі Канстанцінопаль. Візантыйцы спрабавалі нацкаваць на венграў балгараў і нават плацілі балгарам даніна за тое, каб яны спынялі накіраваныя на Візантыю венгерскія набегі. Але ў 965 годзе цар Балгарыі Пётр дамовіўся з венграмі, што яны не будуць рабаваць Балгарскую тэрыторыю па шляху ў Візантыю. Наўзамен цар Пётр абяцаў ім бесперашкодны праход праз свае ўладанні. Для пакарання балгараў імператар Нікіфар Фока заклікаў на дапамогу кіеўскага князя Святаслава (967), але, замест саюзніка, набыў, у канчатковым выніку, яшчэ больш небяспечнага ворага. Заваяваўшы Балгарыю, Святаслаў уварваўся на тэрыторыю Імперыі (вясна 970 года), заключыўшы саюз і з балгарамі, і з венграмі, і нават са сваімі старымі ворагамі печанегамі. Венгры, па падліках венгерскага гісторыка Ферэнца Мак, складалі да адной траціны ад агульнай велічыні Святаславава войскі.
Тое, што венграм у другі раз (пасля 955 года) удалося сабраць такую значную армію, тлумачыцца тым, што ў венгерскім грамадстве працягваліся працэсы кансалідацыі асобных плямёнаў і родаў у адзіную народнасць і ўзмацнення вялікакняжацкай улады. Другі па значэнні, пасля вялікага князя, мадзьярскі іерархічны тытул вярхоўнага галоўнакамандуючага — дзьюлы — успрымаўся да таго часу ўжо як уласнае імя мадзьярскага кіраўніка Трансільваніі. У Венгрыі складалася двоеўладдзе: вялікі князь Такшань паступова падпарадкоўваў сабе тэрыторыю Паноніі, Дзьюла кіраваў у Трансільваніі. Не маючы сіламі, дастатковых для падпарадкавання ўсёй Венгрыі, Такшань аддаў перавагу саюзу з Дзьюлам, ажаніўшы свайго сына Гезу з дачкой дзьюлы Шаральт (каля 967 года).
Паход аб’яднанай варварскай арміі на Візантыю скончыўся няўдалай для саюзнікаў бітвай пад Аркадыёпалем (970 год), якая паставіла кропку ў гісторыі рабаўніцкіх паходаў мадзьяраў па Еўропе. У канцы X стагоддзя венгры канчаткова пераходзяць да аселасці, а яе кіраўнікі праяўляюць усё большую цікавасць да хрысціянскай рэлігіі. Аднак канфлікт з Візантыяй перашкодзіў хрышчэнню венграў па праваслаўным абрадзе. Такшань паспрабаваў прыняць хрышчэнне ад Папы Рымскага, але і тут яго спасцігла няўдача. Хоць Папа Ян XII і пасвяціў нейкага Закхея біскупам венграў у 963 годзе, яго місія так і не адбылася з-за процідзеяння Атона I, які стаў незадоўга да гэтага (у 962 годзе) Германскім імператарам і што жадаў, каб венгры атрымалі хрышчэнне ад яго, а не ад Папы.
Міхалёва 2
Міхалёва 2 (, Михалёво 2) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 22 км на ўсход ад Бабруйска, 9 км ад чыгуначнай станцыі Цялуша на лініі Бабруйск — Жлобін, 88 км на паўднёвы захад ад Магілёва, пры аўтамабільнай дарозе Бабруйск-Рагачоў. На захад ад аграгарадка працякае рака Ала, левы прыток Бярэзіны (басейн Дняпра). Ландшафт мясцовасці хвалісты з шыракаліста-яловымі і хваёвымі лясамі. Тэрыторыя знаходзіцца ў межах Алаўскай раўніны ўсходняй Перадпалескай правінцыі. Клімат цёплы, умерана вільготны. Сярэдняя тэмпература студзеня −6,5 °C, ліпеня +18 °C. Аршанскі артэзіянскі басейн.
Гісторыя
У 1923 годзе для будучай вёскі выдзелены вялікі ўчастак былой памешчыцкай зямлі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Бальшавік». 19 вяскоўцаў загінулі ў час Вялікай Айчынай вайны. У 1986 годзе 58 гаспадарак, у складзе калгаса «імя Дзяржынскага».
Гарадзішча
Мясцовая назва Гарадок. На паўднёвай ускраіне вёскі, на левым беразе ракі Ала. Пляцоўка памерам 80×55 метраў з боку поля ўмацавана валам вышынёй 0,6 м і ровам глыбінёй каля 3 м, шырынёй каля 9 м, мае моцны нахіл на поўдзень. Гарадзішча адкрыў у 1964 годзе Л. Д. Побаль, абследаваў у 1978 годзе П. Ф. Лысенка. Знойдзены фрагменты ляпной і ганчарнай керамікі. Адносіцца да ранняга жалезнага веку і сярэднявечча, датуецца 1-м тысячагоддзем да нашай эры — пачаткам 2-га тысячагоддзя нашай эры. Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі Акадэміі Навук Беларусі.
Васток (Рэчыцкі раён)
Васто́к (, Восток) — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Заспенскага сельсавета.
Да 26 верасня 2006 года пасёлак уваходзіў у склад Свірыдавіцкага сельсавета.
Марс (значэнні)
Назву Марс маюць:
Ірландыя (значэнні)
Ірландыя:
Сан-Хасэ (значэнні)
«Сан-Хасэ» (па-іспанску: Святы Іосіф) ёсць складоваю часткай наступных тапонімаў:
Амерыка (значэнні)
Амерыка можа азначаць:
Прабалтыйская мова
Прабалты́йская мова — гіпатэтычная, пісьмова незасведчаная і рэканструяваная мова індаеўрапейскай сям'і моў, якая з'яўлялася продкам моў балтыйскае групы індаеўрапейскай моўнай сям'і. Як і большая частка прамоваў (моў-продкаў), прабалтыйская мова не пакінула па сабе пісьмовых помнікаў, што зводзіць звесткі аб ёй у галіну лінгвістычных рэканструкцыяў.
Фанетыка, фаналогія
У гавым ладзе прабалтыйскай мовы рэканструююцца пяць доўгіх (*i, *e, *a, *o, *u) і чатыры кароткіх (*i, *e, *a, *u) галосных. У параўнанні з праіндаеўрапейскай мовай прабалтыйская сістэма галосных змянілася нязначна: галосныя *a, *o зліліся ў *a, шва прымум перайшло ў *a ў пачатковым складзе, але знікла ў астатніх пазіцыях.
Марфалогія
Назоўнік у прабалтыйскай мове рэканструюецца як часціна мовы, якая характарызавалася катэгорыямі роду (мужчынскі, жаночы, ніякі), ліку (адзіночны, множны, парны) і склону (назоўны, родны, давальны, вінавальны, мясцовы, творны, клічны). Па распадзе прабалтыйскай мовы ніякі род захаваўся толькі ў прускай мове, у літоўскай і латышскай ён быў страчаны, аднак у літоўскай захоўваюцца рэлікты прыметнікаў ніякага роду.
На падставе àš, ст.-лет. eš, es, пруск. as, es для прабалтыйскай мовы рэканструюецца займеннік першай асобы адзіночнага ліку *ež «я». Грунтуючыся на лет. tù, латышск. tu, пруск. tū таксама рэканструюецца займеннік другой асобы адзіночнага ліку *tū/*tu «ты».
Для дзеяслова рэканструююцца тры асновы: цяперашняга, мінулага і будучага часоў.
Сінтаксіс
У дачыненні сінтаксісу лічыцца, што пры будове сказу пераважала схема SOV — дзейнік-дапаўненне-выказнік.
Класіфікацыя
Па развіцці індаеўрапеістыкі, а таксама даследаванняў у галіне балтыйскага мовазнаўства практычна агульнапрынята, што балтыйскія мовы ўяўляюць сабою таксон роднасных моў, што паходзіць ад агульнай мовы-продку — прабалтыйскай, і ўваходзяць у вышэйшае генетычнае аб'яднанне, індаеўрапейскую сям'ю моў. Лічыцца, што прабалтыйская мова развілася як адзін з дыялектаў па распадзе праіндаеўрапейскай мовы.
Шэрагам мовазнаўцаў ставіліся спробы па выяўленні асабліва блізкіх сувязяў балтыйскіх моў (і, адпаведна, прабалтыйскай) з іншымі асобнымі мовамі індаеўрапейскай сям'і.
Упершыню гіпотэза на дадзеным грунце была сфармулявана ў ХІХ ст. А. Шляйхерам, на думку якога балтыйскія і славянскія мовы мелі агульны продак, які з'яўляўся прамежкавай стадыяй між распадам праіндаеўрапейскай мовы і вылучэннем прабалтыйскай і праславянскай моў (гл. прабалта-славянская мова). Прыхільнікі дадзенага падыходу звярталі ўвагу на набор лексічных, марфалагічных і сінтаксічных сыходжанняў між балтыйскімі і славянскімі мовамі, але іх праціўнікі, следуючы за індаеўрапеістам А. Мее, разглядалі дадзенае збліжэнне як вынік узаемных кантактаў (моўны саюз), агульнага субстрату і сэрві ўзаемных запазычванняў. У прыватнасці, лексічныя балта-славянскія сыходжанні могуць апынуцца вынікам узаемных запазычванняў, захавання індаеўрапейскага лексічнага фонду, некаторыя лексемы, што ўказваюцца як эксклюзіўныя балта-славянскія, таксама прасочваюцца і ў іншых індаеўрапейскіх. Акрамя таго, у якасці контрааргументаў гіпотэзы балта-славянскага адзінства заўважаўся цэлы набор адрозненняў у фаналогіі (напрыклад, захаванне ў балтыйскіх праіндаеўрапейскага сцячэння *sr, у праславянскай не захаванага; адсутнасць захавання палатальных зычных у балтыйскіх, калі ў корані існаваў *s, што, аднак назіралася ў праславянскай) і марфалогіі (напрыклад, існаванне ў балтыйскіх інфіксу -sto-, адсутнага ў праславянскай, адсутнасць суфіксу дзеепрыметнікаў -lo, прысутнага ў праславянскай).
Іншыя лінгвісты прапаноўвалі трохчленную схему балта-славянскага адзінства, паводле якой першапачаткова доўжыўся перыяд балта-славянскага адзінства, на змену якому прыйшоў перыяд распаду, пасля чаго настаў перыяд паўторнага сыходжання (Я. Развадоўскі, пазней падтрымана таксама Х. Бірнбаўмам). Чацверты падыход пастулюе праславянскую мову як даччыную ў дачыненні да балтыйскіх дыялектаў, гэта значыць, праславянская мова згодна з гэтымі палажэннямі паўстала праз вылучэнне з тагачасных балтыйскіх дыялектаў.
Якасна іншы пункт гледжання, які падтрымліваецца некаторымі лінгвістамі, пастулюе існаванне балта-славянскага адзінства і прабалта-славянскай мовы, але адмаўляе ў існаванні прабалтыйскай мовы з прычыны меркаванага распаду прабалта-славянскай мовы адразу на тры галіны — славянскую, заходнебалтыйскую і ўсходнебалтыйскую.
Прадстаўленая гіпотэза аб балта-дакійска-фракійскіх паралелях (даведзены індаеўрапейскі характар дакійскай і фракійскай моў, але не ўсталяваная іх дакладная класіфікацыя ўнутры індаеўрапейскай сям'і), якія прасочваюцца ў першую чаргу дзякуючы дакійскім і фракійскім тапонімам. Увагу на балтыйска-дакійска-фракійскія тапанімічныя сыходжанні звяртаў таксама Э. Палямэ. І. Дурыданаў з сямідзесяці чатырох дакійскіх тапонімаў налічваў 62 дакійска-балтыйскія кагнаты, якія, на думку даследчыка, не з'яўляліся выпадковымі паралелямі.
На карысць цесных генетычных сувязяў між балтыйскімі і ілірыйскімі, фракійскай і некаторымі іншымі старажытнымі мовамі Балканаў выказваўся даследчык балтыйскіх моў У. Тапароў.
Тыпаса
Тыпаса (раней Тэфасед, 50px — кірмаш, تيبازة) — горад у Алжыры, размешчаны на ўзбярэжжы Міжземнага мора за 68 км на захад ад горада Алжыр, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага вілаета. У 1982 годзе ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Сучасны горад, заснаваны ў 1857 годзе, вядомы галоўным чынам дзякуючы сваім пясчаным пляжам і групе руін фінікійскага, старажытнарымскага, раннехрысціянскага, візантыйскага паходжання, а таксама мясцовым помнікам, такім як Кбор-эр-Руміа і вялікі маўзалей цароў Маўрэтаніі.
Гісторыя
Тыпаса была заснавана фінікійцамі і з VI стагоддзя да н.э. з'яўлялася фінікійскай заставай. У 46 годзе н.э., пасля таго, як рымскі імператар Клаўдзій захапіў Маўрэтанію, ён падаў Тыпасе лацінскія правы (частковае грамадзянства). Старажытны рымскі горад быў пабудаваны на трох невялікіх узгорках недалёка ад мора. На працягу наступных 150 гадоў Тыпаса стала калоніяй Рыма (поўнае рымскае грамадзянства). У горадзе рана распаўсюдзілася хрысціянства, у III стагоддзі Тыпаса з'яўлялася біскупскай кафедрай. Аднак большасць насельніцтва не прыняла хрысціянскую рэлігію. Паводле легенды ў IV стагоддзі хрысціянская дзева Сальса кінула галаву язычніцкага змяінага ідала ў мора, пасля чаго ўгневаныя людзі збілі яе камянямі да смерці. Яе цела, цудоўнай чынам знойдзенае ў моры, было спалена ў капліцы на ўзгорку ў гавані, дзе пазней паўстала базіліка. У 484 годзе кароль вандалаў Хунерых (477—484) паслаў у Тыпасу арыянскага біскупа, пасля чаго вялікая колькасць насельніцтва пераехала ў Іспанію, а астатняя частка жорстка пераследвалася.
Да цяперашняга часу не засталося слядоў дамоў рымлян, большасць з якіх размяшчалася на цэнтральным узгорку, аднак захаваліся руіны трох цэркваў (Вялікай базілікі, базілікі Аляксандра і базілікі Святой Сальсы), двух могілак, лазняў, тэатра, амфітэатра і німфеума. Базілікі акружаны могілкамі, труны ў якіх выраблены з каменя і пакрыты мазаікай. Базіліка Святой Сальсы, раскапаная Стэфанам Гжэлем, складаецца з нефа і двух прыдзелаў, у ёй захавалася антычная мазаіка. На месцы Вялікай базілікі, якая мела сем прыдзелаў, на працягу некалькіх стагоддзяў знаходзілася каменяломня, але тым не менш прасочваецца яе план. Пад падмуркам царквы знаходзяцца пахаванні, высечаныя з цвёрдага каменю. Адно з іх мае круглую форму дыяметрам 18 м і змяшчае 24 труны.
У VI стагоддзі Тыпаса на некаторы час ізноў адрадзілася падчас візантыйскай акупацыі, калі туды прыбылі арабы гораду было дадзена імя Тэфасед, што ў перакладзе з арабскай мовы азначала «моцна разбураны».
Сучасны горад Тыпаса быў пабудаваны ў 1857 годзе.
Александрыя (значэнні)
Назву Александры́я маюць:
Азяраўцы
Азяра́ўцы (, Озеравцы) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ахрэмавецкага сельсавета.
Вішнёўка (Рэчыцкі раён)
Вішнёўка (, Вишнёвка) — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Заспенскага сельсавета.
Да 26 верасня 2006 года пасёлак уваходзіў у склад Свірыдавіцкага сельсавета.
Волга (Рэчыцкі раён)
Да 26 верасня 2006 года пасёлак уваходзіў у склад Свірыдавіцкага сельсавета. Ліквідаваны 12 жніўня 2011 года.
Будапешцкі ўніверсітэт тэхналогіі і эканомікі
Будапешцкі ўніверсітэт тэхналогіі і эканомікі (Budapesti Műszaki és Gazdaságtudományi Egyetem), скарочана БМЕ — найбуйнейшы тэхналагічны ўніверсітэт у Венгрыі і найстарэйшы ўніверсітэт такога профілю ў свеце.
Гісторыя
У 1871 г. ўніверсітэт быў перайменаваны ў Каралеўскі тэхнічны ўніверсітэт імя Франца Іосіфа.
Прафесарска-выкладчыцкі склад налічвае 1,1 тыс. супрацоўнікаў.
Востраў (Заспенскі сельсавет)
Во́страў (, Остров) — былы пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Заспенскага сельсавета.
Ліквідаваны ў 2015 годзе.
Місісіпі (значэнні)
Назву Місісіпі маюць:
Сант’яга (значэнні)
Сант'яга ёсць часткай наступных тапонімаў:
Юпітэр
Назву Юпітэр маюць:
Опера (значэнні)
Опера мае дачыненне да:
Ласі (Бабруйскі раён)
Ласі́ (, Лоси) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Брожскага сельсавета.
Rhinecanthus assasi
Rhinecanthus assasi — від рыб з роду сямейства. Сустракаецца толькі ў Чырвоным моры і Персідскім заліве.
Апісанне
Даўжыня рыбы 30 сантыметраў, афарбоўка цёмная зверху і белая знізу, з блакітнымі палосамі паміж вачыма і пад імі. Сілкуецца марскімі вожыкамі, ракападобнымі і іншымі беспазваночнымі.
Багатыроўка
Багатыро́ўка — возера ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, за 12,5 км на паўднёвы захад ад горада Пінск, за 1,2 км на захад ад вёскі Вялікая Вулька. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць.
Плошча паверхні 0,095 км², даўжыня 0,4 км, шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,2 км. Прыбярэжная паласа на шырыні да 10—30 м зарастае надводнай расліннасцю.
У возеры водзяцца карась, лінь, шчупак, лешч, плотка, акунь і іншыя віды рыб.
Макаравічы (Бабруйскі раён)
Мака́равічы (, Макаровичи) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Брожскага сельсавета.
Вясёлы (Рэчыцкі раён)
Вясёлы (, Весёлый) — былы пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Заспенскага сельсавета.
Да 26 верасня 2006 года пасёлак уваходзіў у склад Свірыдавіцкага сельсавета. Ліквідаваны 12 жніўня 2011 года.