cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Малы Узень
Малы Узень (Кіші Өзен, Ма́лый Узе́нь) — рака ў Саратаўскай (Расійская Федэрацыя) і Заходне-Казахстанскай (Казахстан) вобласці. 638 км, плошча басейна 18,2 тыс.км². Упадае ў бясцёкавыя Камыш-Самарскія азёры. Выкарыстоўваецца для арашэння. Рака бярэ пачатак у Яршоўскім раёне Саратаўскай вобласці, на поўнач ад горада Яршоў; у вярхоўях Малога Узеня ёсць некалькі невялікіх азёр. Цячэ паралельна Вялікаму Узеню.
Жыгалка асенняя
Апісанне
Паводле біялогіі і марфалогіі блізкая да пакаёвай мухі. Даўжыня 5,5-7 мм. Мае шэрую афарбоўку з цёмнымі палосамі на грудзях і плямамі на брушку. Хабаток моцна выцягнуты і на канцы нясе пласцінкі з хітынавымі «зубамі». Трэннем хабатка аб скуру муха здымае эпідэрміс і, сілкуючыся крывёй, адначасова ўпускае атрутную сліну, выклікаючы моцнае раздражненне. Самкі і самцы сілкуюцца крывёй, нападаючы пераважна на жывёл, але часам і на чалавека. Пладавітасць 300—400 яек, якія адкладваюцца купкамі па 20-25 у гной, радзей на перагнілыя раслінныя парэшткі, часам у раны жывёл і чалавека, дзе і развіваюцца лічынкі.
Распаўсюджанне
Пашырана ўсюды. Трапляецца ў непасрэднай блізкасці ад свойскіх жывёл (у памяшканні, на пашы). Колькасць павялічваеіша ў канцы лета — пачатку восені (мухі становяцца «лютымі»).
Небяспечнасць
З'яўляецца пераносчыкам узбуджальнікаў сібірскай язвы, сепсісу, тулярэміі, трыпанасамозаў і іншых захворванняў.
Валянцін Вінаградаў, альбо беларускае кіно, якога няма
«Валянцін Вінаградаў, альбо беларускае кіно, якога няма» — беларускі дакументальны фільм рэжысёра Андрэя Кудзіненкі, створаны на «Белсат» ў 2018 годзе. Фільм прысвечаны 85-годдзю беларускага савецкага рэжысёра Валянціна Вінаградава, аднакурсніка Андрэя Таркоўскага і Васіля Шукшына, а таксама прымеркаваны да 50-годдзя з выхаду фільма «Усходні калідор». У фільме выкарыстаная музыка гуртоў «Серебряная свадьба», «Дай дорогу!», «Exequtor» і «Gods Tower».
Пячатнікі (станцыя метро, Люблінска-Дзмітраўская лінія)
«Пячатнікі» (Печа́тники) — станцыя Люблінска-Дзмітраўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна. З’яўляецца самай мелкай з падземных станцый маскоўскага метро.
Універсітэт Лас-Пальмас-дэ-Гран-Канарыя
Універсітэт Лас-Пальмас-дэ-Гран-Канарыя (Universidad de Las Palmas de Gran Canaria) — іспанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Лас-Пальмас на востраве Гран-Канарыя (Канарскія астравы).
Пшэхлева (гміна)
Пшэхле́ва (Przechlewo) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Члухоўскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пшэхлеве. Плошча гміны складае 243,88 км². Станам на 2004 год у гміне Пшэхлева пражывалі 6187 чалавек, шчыльнасць — 25,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 14 салецтваў.
Дом, дзе жыў Змітрок Бядуля
Гісторыя
Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя, на металічнай дэкаратыўнай рашотцы над ганкам значыцца дата: 1904 г. Размяшчаўся на былой Мала-Георгіеўскай вуліцы (дом № 12) прадмесця Ляхаўка. У Першую сусветную вайну будынак выкарыстоўваўся (1915 г.) як сталоўка для бежанцаў.
У 1916—19 гг. у кватэры правай палавіны дома жыў беларускі пісьменнік Змітрок Бядуля. У верасні 1916 г. тут спыніўся і жыў да ад’езду ў Ялту ў лютым 1917 г. Максім Багдановіч. У 1919 г. у доме пэўны час жыла пісьменніца Зоська Верас. Неаднаразова бываў тут і А. Р. Чарвякоў. Аднак будынак больш вядомы як дом, дзе жыў Змітрок Бядуля. У 1957 г. на ўшанаванне яго памяці на доме ўстаноўлена мемарыяльная дошка.
Архітэктура
Будынак з абчасаных на два канты брусоў, складзеных у чысты вугал (без астатку), на цагляным падмурку. Накрыты двухсхільным дахам. 3 боку вуліцы — два ганкі з двухсхільнымі навісамі на металічных кансолях. 3 боку двара — больш позняя зрубная прыбудова. Нягледзячы на пазнейшыя змены, дом захаваў асноўныя планіровачныя рысы, характэрныя драўляным жылым пабудовам горада пачатку стагоддзя. Будынак падзелены па 2 палавіны: у правай размешчана адна кватэра, у левай — дзве. Кожная палавіна мае ўваходы як з боку вуліцы, так і з гаспадарчага двара. У архітэктуры пабудовы выкарыстаны разны дэкор на карнізах страхі і шчытах-франтонах. Зашаляваныя вуглы ўпрыгожаны ў верхняй частцы геаметрычнай фігурай ромба. Вокны бакавых і дваровага фасадаў аздоблены філёнгавымі аканіцамі. Металічныя петлі ад аканіц захаваліся і на ліштвах вокнаў вулічнага фасаду. Унутры частка сцен была атынкавана і пабелена, частка абклеена шпалерамі.
Дэльта Нёмана
Дэльта Нёмана (Nemuno delta, Memel Niederung) — дэльта ракі Нёман каля месца яе ўпадзення ў Балтыйскае мора. Фармуецца сеткай рэчышчаў і рачных каналаў, ствараючы польдары і водна-балотныя ўгоддзі. Прыродныя багацці гэтага рэгіёна ствараюць добрыя ўмовы для развіцця экатурызму.
Асноўным адгалінаваннем Нёмана з’яўляецца Атмата. Астатнія: Пакальне, Упайце, Скірвіце, Варусне і іншыя. Пасярэдзіне дэльты знаходзіцца самы буйны востраў у Літве — Русне. На востраве знаходзіцца самае вялікае паселішча ў дэльце ракі, з насельніцтвам у 2,5 тыс. жыхароў.
Дэльта
Балоты ў дэльце Нёмана абаронены Рамсарскай канвенцыяй. У мэтах абароны дзікай прыроды і садзейнічанню навуковым даследаванням, у 1992 годзе быў створаны Рэгіянальны парк дэльты Нёмана. Ён займае 239,5 км², і складаецца з 14 запаведнікаў і аднаго вадаёма. Каля 20% тэрыторыі парку пакрыта вадой. З 1999 г. кожны кастрычнік Літоўскае таварыства арнітолагаў і адміністрацыя парку арганізуюць назіранне за птушкамі. Кожны год дэльта затапляецца, але самымі вялікімі пагрозамі для яе з'яўляюцца забруджванне навакольнага асяроддзя, развіццё сельскай гаспадаркі, рыбалоўства і турызму.
Кожную вясну, у перыяд шлюбнага сезона, дэльту Нёмана напаўняе мноства відаў птушак. Агульная колькасць відаў — каля 200, з якіх каля 40 былі ўключаны ў літоўскую Чырвоную кнігу. Дэльта Нёмана таксама з'яўляецца важным прыпынкам для пералётных птушак. Мільёны птушак, якія прадстаўляюць мноства відаў, пралятаюць праз гэты рэгіён кожны год. Сярод іх сустракаюцца і прадстаўнікі відаў, якія знікаюць, такіх як арлан-белахвост, казарка белашчокая, жураўліныя, чорнаваллёвік, чарацянка вяртлявая.
Галоўны навуковы цэнтр размешчаны на мысе Вянце. У 1929 годзе літоўскі заолаг Тадас Іванаўскас заснаваў тут адну з першых у Еўропе станцый кальцавання птушак. Было выяўлена, што акальцаваныя на мысе птушкі мігравалі ў Іран, Егіпет і нават у Паўднёвую Афрыку.
Да млекакормячых, якія жывуць у дэльце, адносяцца: лісы, бабры, лосі, дзікі і выдры.
Яшчэ аднім цікавым элеметам дэльты з'яўляецца возера Кроку Ланка, размешчанае каля вусця ракі. Узнікла яно ў выніку аддзялення ад Куршскага заліва. Гэта найбольшае возера, размешчанае ў дэльце, памерам 7,93 км² і адзінае ў Літве возера марскога паходжання.
Пячатнікі (станцыя метро, Вялікая кальцавая лінія)
«Пячатнікі» (Печа́тники) — станцыя Маскоўскага метрапалітэна, якая будуецца на Вялікай кальцавой лініі. Адкрыццё запланавана на 2023 год.
Fabroniaceae
Fabroniaceae — сямейства лістасцябловых імхоў парадку.
Апісанне
Расліны вельмі маленькія, часта ўтвараюць шаўкавістыя маты, зялёныя, жоўта-зялёныя або шэра-зялёныя. Дзярновінкі шчыльныя, зялёныя.
Сцябло паўзучае, рэдка пакрыта лісцем, з пучкамі рызоідаў, разрэджана і няправільна разгалінаванае, з прамымі шчыльна пакрытымі лісцем галінамі.
Сухое лісце прылеглае, вільготнае — адстаўлена, яйкападобна-ланцэтнае, большай часткай доўга завостранае, гладкае. Пласцінкі плоскія, вышчарбленыя, зубчастыя або расніцава-зубчастыя, рэдка суцэльныя. Вяршыня вострая, завостраная або доўга-завостраная, рэдка тупая. Жылка простая або адсутнічае. Клеткі ліста танкасценныя, гладкія, у вуглах аснавання круглява-квадратныя.
Каробачка спарагону прамая, сіметрычная, яйкападобная або прадаўгаватая. Вечка з кароткай дзюбкай. Колца дыферэнцыравана, застаецца. Перыстом просты ці двайны, прамы, увагнуты пры засыханні, загнуты пры ўвільгатненні. Экзастом чырвона-карычневы, шырокаланцэтны, тупы.
Мікалай Мікалаевіч Носаў
Мікалай Мікалаевіч Носаў (Никола́й Никола́евич Но́сов, 10(23).11.1908,  — ) — савецкі пісьменнік.
Біяграфія
Скончыў Дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў 1932 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Працаваў кінарэжысёрам (1932—1951). Літаратурны дэбют — у 1938 годзе. Аўтар кніг для дзяцей: аповесці «Віця Малееў у школе і дома» (1951; Дзяржаўная прэмія СССР, 1952; фільм «Два сябра», 1955), цыкла гумарыстычных апавяданняў «Фантазёры» (1957; аднайменны фільм, 1966); трылогіі «Прыгоды Нязнайкі і яго сяброў» (1954), «Нязнайка ў Сонечным горадзе» (1958), «Нязнайка на Месяцы» (1964—1965; Дзяржаўная прэмія РСФСР імя Н. К. Крупскай, 1970 г.). Узнагароджаны 2 ордэнамі, а таксама медалямі.
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Круглянскага раёна
Гісторыка-культурныя каштоўнасці Круглянскага раёна — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Круглянскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.
У Круглянскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 4 аб’екты, усе з якіх — помнікі гісторыі.
Усе аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння.
Фізтэх (станцыя метро)
«Фізтэх» (Физте́х ) — станцыя Маскоўскага метрапалітэна, якая будуецца на Люблінска-Дзмітраўскай лініі. Стане самай паўночнай станцыяй Маскоўскага метрапалітэна.
Веяна
Веяна (Vejano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыа, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вітэрба.
Насельніцтва складае 2297 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 52 чал./км². Займае плошчу 44 км². Паштовы індэкс — 1010. Тэлефонны код — 0761.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Orsio.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Лісічына (Ушацкі раён)
Лісі́чына (, Лисичино) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавета.
Насельніцтва Славеніі
Этнічны склад:
Афіцыйная мова славенская. Венгерская і італьянская мовы маюць статут афіцыйных у абласцях, памежных з Венгрыяй і Італіяй.
Гіпнум кіпарысападобны
Гіпнум кіпарысападобны (Hypnum cupressiforme) — від імхоў сямейства гіпнавых.
Марфалагічна зменлівы залежна ад месца росту. На Беларусі спараносіць вясной.
Смаленская вобласць
Смаленская вобласць — суб’ект Расійскай Федэрацыі на захадзе еўрапейскай часткі краіны. Адміністрацыйны цэнтр Смаленск (адлегласць ад Масквы — 419 км). Мяжуе з Маскоўскай, Калужскай, Бранскай, Пскоўскай і Цвярской абласцямі Расіі, а таксама з Магілёўскай і Віцебскай абласцямі Беларусі. Уваходзіць у склад Цэнтральнай федэральнай акругі і Цэнтральнага эканамічнага раёна.
Плошча 49 800 км². Насельніцтва — 1005,9 тыс. чалавек (2006).
Прырода
Смаленская вобласць знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Усходне-Еўрапейскай платформы, на захадзе Еўрапейскай часткі Расіі на мяжы з Беларуссю. Вобласць працягнулася на 255 км з поўначы на поўдзень і на 285 км з захаду на ўсход.
У цэлым паверхня хвалістая, з узгорыстымі ўчасткамі і параўнальна глыбока ўрэзанымі рачнымі далінамі. Пераважная частка тэрыторыі знаходзіцца ў межах Смаленскага, Духаўшчынскага (да 282 м) і Вяземскага ўзвышшаў. Самы высокі пункт рэгіёна — 321 м каля вёскі Мар’іна Вяземскага раёна. На паўночным захадзе — марэнныя грады (Слабадскога (да 241 м) і іншыя), участкі Віцебскага (да 232 м.) і Валдайскага ўзвышшаў. На ўсходзе ўчастак Маскоўскага ўзвышша (вышыні да 255 м).
Нізіны — Вазуская, Верхнедняпроўская, Бярэзінская; Прыдняпроўская нізіна на крайнім поўдні вобласці з абсалютнымі адзнакамі ад 175 да 180 м і Прыбалтыйская ў поўнача-заходняй частцы, дзе знаходзіцца самая нізкая адзнака — 141 м па беразе ракі Заходняя Дзвіна на мяжы з Беларуссю.
Асноўная рака вобласці — Дняпро з прытокамі Сож, Дзясна, Вопь, Вязьма.
Насельніцтва
Шчыльнасць насельніцтва: 20,2 чал./км² (2006), удзельная вага гарадскога насельніцтва: 71,0 % (2006).
Нацыянальны склад насельніцтва: рускія 97,4 %, украінцы 1,7 %, беларусы 1,6 %. Вобласць падзяляецца на 25 раёнаў, буйнейшый гарады — Смаленск, Вязьма, Рослаўль, Ярцава.
Альмерыйскі ўніверсітэт
Альмерыйскі ўніверсітэт (Universidad de Almería) — іспанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Альмерыя ў аўтаномнай супольнасці Андалусія.
Пшэцішаў (гміна)
Пшэці́шаў (Przeciszów) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Асвянцімскага павета Малапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пшэцішаве. Плошча гміны складае 35,4 км². Станам на 2004 год у гміне Пшэцішаў пражывалі 6691 чалавек, шчыльнасць — 189 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 3 салецтвы.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 5 населеных пунктаў.
Альбрэхт Вільгельм Рот
Альбрэхт Вільгельм Рот (Albrecht Wilhelm Roth, 7 студзеня 1757 — 16 кастрычніка 1834) — нямецкі батанік , міколаг і ўрач.
Біяграфія
Альбрэхт Вільгельм Рот нарадзіўся 7 студзеня 1757 года ў камуне Дзётлінген.
Пасля заканчэння навучанні ў гімназіі Ольдэнбурга Альбрэхт Вільгельм Рот вывучаў медыцыну ва ўніверсітэце Гале. У 1802 годзе ён здзейсніў паездку на Паўночнае мора і на Балтыйскае мора для вывучэння марскіх водарасцей.
Альбрэхт Вільгельм Рот памёр 16 кастрычніка 1834 года ва ўзросце 77 гадоў.
Навуковая дзейнасць
Альбрэхт Вільгельм Рот спецыялізаваўся на папарацепадобных, мохападобных, водарасцях, насенных раслінах і на мікалогіі.
Адміністрацыйны падзел Бурундзі
Адміністрацыйны падзел Бурундзі — падзел тэрыторыі Бурундзі на пэўныя часткі ў мэтах эфектыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіравання і мясцовага самакіравання. Згодна з падзелам Бурундзі складаецца з 17 правінцый.
Правінцыі далей падзяляюцца на 117 камун, а тыя ў сваю чаргу на 2639 калін. Апошняе слова ўтворана ад colline, што значыць «узгорак».
Белавежа
Белаве́жа (Białowieża) — вялікая вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводства (Польшча), каля ракі Нараўка. Сядзіба гміны Белавежа. Насельніцтва складае 2270 чалавек (2002 г.).
Гісторыя
Сляды дзейнасці чалавека на тэрыторыі сучаснай гміны Белавежа сведчаць, што паселішча існавала тут у раннім каменным веку. Найстарэйшыя сляды дзейнасці чалавека датаваныя неалітам, прыкладна 5 тысяч гадоў таму. У 1827 ва ўрочышчы Старая Белавежа было адкрытае масавае пахаванне, а да 1976 года на тэрыторыі Белавежскага нацыянальнага парку налічана 30 месцазнаходжанняў курганоў.
У XIII стагоддзі ваколіцы Белавежы былі прыгранічнай тэрыторыяй Мазавецкага, Галіцка-Валынскага княстваў, Вялікага Княства Літоўскага і яцвяжскіх плямёнаў.
У часы Рэчы Паспалітай абодвух народаў абшар уваходзіў у склад Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Першыя згадкі пра паселішча ў Белавежы датаваныя 1639 годам, калі тут існаваў фальварак і двор караля Уладзіслава IV Вазы. Наступны двор паўстаў у часы панавання Аўгуста III Саса. У 1775 годзе вёска налічвала 20 двароў.
Па трэцім падзеле ў 1795 годзе Белавежа адышла да Расійская імперыі. Падчас Лістападаўскага паўстання 1831 года ўся лясная варта далучылася да паўстанцаў, а ў 1863 года тут адбываліся сутычкі аддзелаў Рамана Рагінскага, Ануфрыя Духінскага і Валерыя Урублеўскага з расійскімі войскамі.
У 1915—1918 года Белавежа знаходзілася пад акупацыяй Германіі, а ў 1919 сюды ўвайшлі польскія войскі.
1 верасня 1939 Белавежу бамбардзіравалі лётчыкі Люфтвафэ, была пашкоджана царква. Пасля заняцця Белавежы 3-й танкавай дывізіяй Трэцяга рэйха яна была перададзена СССР, які заняўся высяленнем мясцовага насельніцтва ў Сібір. У час нямецка-савецкай вайны 322-і батальён нямецкай паліцыі праводзіў у ваколіцах забойствы мясцовага насельніцтва. У 1943 годзе тут дзейнічала партызанскія брыгады, аддзелы Арміі Краёвай а ў 1944—1945 у раёне Белавежскай пушчы дзейнічаў аддзел маёра Зыгмунта Шандаляжа «Лупашкі».
25 ліпеня 1944 Іосіф Сталін з дэлегатамі ПКНВ (Эдвард Асубка-Мараўскі, Андрэй Вітас) у Маскве падзялілі Белавежскую пушчу паміж ПНР і БССР. Белавежа адышла Польшчы.
Восенню 1944 г. звыш 6 тысяч жыхароў Белавежы Гайнаўскай гміны накіравалі ў ЦК КП(б)Б калектыўны ліст, у якім прасілі «партыю і ўрад БССР», далучыць г. Белавежу і Белавежскую пушчу да БССР.
У 1975—1998 гадах уваходзіла ў склад Беластоцкага ваяводства.
Транспарт
Ваяводская дарога ад Бельска.
З 2005 года ў вёсцы Грудкі за 4 км ад Белавежы дзейнічае пешаходна-веласіпедны польска-беларускі памежны пераход.
Турызм
Белавежа прыцягальная для турыстаў дзякуючы нацыянальнаму парку «Белавежская пушча», уключанаму ў спіс Сусветнай спадчыны UNESCO. Дзейнічаюць аграсядзібы.
Вядомыя асобы
У вёсцы пахаваны беларускі вайсковы дзеяч Язэп Булак-Балаховіч.
Нямержа (Драгічынскі раён)
Няме́ржа (, Немержа) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Немяржанскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 16 км на паўночны захад ад Драгічына, за 126 км ад Брэста.
Інфраструктура
У вёсцы дзейнічае ДУА Немяржанская сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, бібліятэка, аддзяленне сувязі, разлікова-касавы цэнтр «Беларусбанка», прыватнае прадпрыемства «ЖаркоТоргСервис».
Партызанская брыгада «Няўлоўныя»
Склад
У асобныя перыяды склад брыгады дасягаў 1700 чалавек. За ўвесь час дзеянняў брыгада налічвала 16 атрадаў. У кастрычніку 1943 года яна была рэарганізавана: частка яе асабовага складу перададзена на фарміраванне брыгады А. М. Крыўскага, некалькі атрадаў і груп пакінуты ў былых месцаў дзеянняў. З атрадамі, якія засталіся (633 байцы), у кастрычніку — снежні 1943 года перадыслакавана з Полацкага раёна ў Юрацішкаўскі.
Гісторыя
Партызаны правялі больш за 140 баявых аперацый, пусцілі пад адхон шмат эшалонаў, збілі 10 самалётаў, узарвалі і спалілі 104 чыгуначныя і шашэйныя масты, больш за 80 аўтамашын і трактароў, 12 дрызін і матавозаў, 6 складоў, сапсавалі 50 км тэлефонна-тэлеграфных ліній, 1170 чыгуначных рэек і іншага. Перадавалі камандаванню Чырвонай Арміі звесткі разведкі, у чэрвені 1942 года разведчыкі брыгады здабылі і пераправілі ў Маскву 23 сакрэтныя карты нямецкага камандавання з пазначаным на іх аператыўным становішчам.
Аляксандр Іванавіч Чыгрын
Аляксандр Іванавіч Чыгрын (нар., г. Мінск) — беларускі скульптар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1979 годзе, творчыя майстэрні АМ СССР у Мінску ў 1984 годзе. Вучыўся ў Г. Мурамцава, З. Азгура. Удзельнік мастацкіх выставак з 1973 года.
Член Беларускага саюза мастакоў з 1996 года.
Жыве ў г. Мінску.
Творчасць
Працуе ў манументальнай і станковай скульптуры. Асноўныя творы: кампазіцыі «Сафо» і «Кампазіцыя» ў парку імя Я. Купалы ў г. Мінску; «Кандрат Крапіва», «Абуджэнне», «Вясна», «Воблака», «Дачка», «Ева».
Творы знаходзяцца ў Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску.
Унутрычарапная гіпертэнзія
Унутрычарапная гіпертэнзія (УЧГ) (ὑπερ- — звыш- + tensio — напружанне) — павышэнне ціску ў поласці чэрапу. Можа быць абумоўлена паталогіяй галаўнога мозгу (чэрапна-мазгавая траўма, пухліна, унутрычарапное кровазліццё, энцэфаламенінгіт і інш.). Узнікае ў выніку павелічэння аб’ёму ўнутрычарапнога змесціва: спіннамазгавой вадкасці (ліквара), тканкавай вадкасці (ацёк мозгу), крыві (вянозны застой) або з’яўлення іншароднай тканіны (напрыклад, пры пухліны мозгу).
Этыялогія
Самым распаўсюджаным цвёрдым новаўтварэннем з’яўляецца пухліна мозгу. Яна часта з’яўляецца прычынай унутрычарапной гіпертэнзіі як у выніку прамога эфекту масы, так і з дапамогай блакавання току цэрэбраспінальнай вадкасці. Ішэмічныя пашкоджанні мозгу, якія з’яўляюцца вынікам складанасцяў пры родах, утаплення, трамбозу сасудаў галаўнога мозгу, таксама могуць быць прычынай унутрычарапной гіпертэнзіі. Больш рэдкімі прычынамі з’яўляюцца цытатаксічны ацёк мозгу (атручэнне свінцом, печанёвая недастатковасць пры сіндроме Рэя).
Дабраякасная ўнутрычарапная гіпертэнзія (ідыяпатычная нутрачарапная гіпертэнзія, псеўдапухліна мозгу) можа таксама прыводзіць да падвышанага нутрачарапнога ціску. Яна часта назіраецца ў дзяўчынак-падлеткаў з павышанай вагай, але таксама можа назірацца пры трамбозе вянознага сінуса, выкліканы гемарагічным дыятэзам або ўскладненым сярэднім атытам або мастаідытам, якія суправаджаюцца прыёмам высокіх доз вітаміна A або тэтрацыкліна або адмовай ад стэроіднай тэрапіі.
Патагенез
Чэрап і цвёрдая мазгавая абалонка ўтвараюць жорсткі каркас, таму поласць чэрапа мае пастаянны аб’ём і адпаведна сума аб’ёмаў яе элементаў сталая:
Любое павелічэнне аднаго з трох кампанентаў нутрачарапнога аб’ёму (мазгавой парэнхімы, цэрэбраспінальнай вадкасці, крыві) прыводзіць да памяншэння іншых аднаго або двух кампанентаў і павышэнню ціску ў поласці чэрапа. Незваротнае пашкоджанне тканіны мозгу адбываецца часцей як вынік ціску іншых кампанентаў, якое перавышае артэрыяльны ціск крыві, што прыводзіць да недастатковай перфузіі тканіны мозгу. Адкрытыя швы чэрапа дзяцей малодшага ўзросту дазваляюць згладжваць павышэнне аб’ёму кампанентаў, аднак гэта згладжванне аказваецца немагчымым пры вострым павышэнні аб’ёму. Перапады ціску могуць адбывацца і на асобных участках нутрачарапнога аб’ёму, участках току цэрэбраспінальнай вадкасці або вакол ачага паталагічных змен у мазгавой парэнхіме.
Змены ў кампанентах нутрачарапнога аб’ёму прыводзіць да павелічэння нутрачарапнога ціску некалькімі шляхамі. Па-першае, непасрэдна мазгавая парэнхіма можа павялічвацца на масу, звязаную з паталагічным змяненнем — наватворам, абсцэсам, кровазліццём. Вазагенны ацёк можа павялічыць мазгавую парэнхіму з дапамогай транссудацыі праз цытакіны. Ацёк мозгу можа быць таксама вынікам цытатаксічнага пашкоджання, гібелі клетак і некрозу, што прыводзіць да павышэння міжтканкавага ціску ад вызваленых бялкоў і іёнаў, а таксама запаленчых і аднаўленчых працэсаў. Непасрэдная прычына можа быць апасродкавана гіпаксеміяй; інтэрмедыарнымі метабалічнымі таксінамі, уключаючы нейронавыя эксайтатаксіны; знясіленнем крыніц энергіі, якія з’яўляюцца следствам тромбаўтварэння ў магістральных сасудах, удару або дыфузнага аксанальнага пашкоджанні, анаксіі ад спынення сэрца, гіпертанічная энцэфалапатыя, энцэфалітнай інфекцыі, метабалічнага атручвання. Ацёк пры траўме галавы ў дзяцей мацней, чым у дарослых, і можа быць камбінацыяй вазагеннага і цытатаксічнага ацёку, а таксама які мае нейрагенны характар запаленчага вызвалення субстанцыі P і какальцыгеніну на малекулярным узроўні.
Па-другое, ціск такога кампанента як ток цэрэбраспінальнай вадкасці (жалудачак або субарахнаідальная прастора) можа павялічвацца пры гідрацэфаліі. Гідрацэфалія можа мець наступныя наступствы: разыходжанне ва ўзроўні фарміравання току цэрэбраспінальнай вадкасці адносна абсорбцыі і абтурацыя паміж месцам фарміравання ў бакавых страўнічках і месцамі абсорбцыі ў арахнаідальнай грануляцыі. Прычынамі абтурацыі могуць быць прыроджаны парок; парэнхімная або ўнутрыстраўнічкавая маса (кіста або неаплазма); клеткі запаленчага інфільтрату ў патоку цэрэбраспінальнай вадкасці ад менінгіту, вентрыкуліту або кровазліцця; субарахнаідальныя бялкі ці рэшткі арганічных рэчываў; дыслакацыя мозгу; залішні рост дуральнай тканіны. Асабліва ўразлівымі для абтурацыі з’яўляюцца маленькія канальчыкі, якія злучаюць страўнічкавую сістэму, міжстраўнічкавую адтуліну і сільвіеў вадаправод; выхады жалудачкавай сістэмы, бакавую адтуліну чацвёртага страўнічка (адтуліну Мажэндзі) і бакавую адтуліну; цыстэрны, навакольныя ствол мозгу. Яшчэ адзін від ацёку мозгу-міжтканкавы ацёк, які характарызуецца перывентрыкулярнай транссудацыяй патоку цэрэбраспінальнай вадкасці ў прылеглае белае рэчыва. Такі ацёк звычайна назіраецца ў пацыентаў з вострай або падвострай гідрацэфаліяй.
Па-трэцяе, нутрачарапны ціск можа вырасці з прычыны росту нутрасудзіннага аб’ёму. Гэта адбываецца пры абтурацыі вянознага адтоку напрыклад пры трамбозе сінусам цвёрдай мазгавой абалонкі. Шмат выпадкаў нутрачарапнога ціску невыразнага паходжання звязана са стэнозам або трамбозам папярочнай пазухі цвёрдай мазгавой абалонкі. Іншыя працэсы, якія павялічваюць вянозны ціск яремной вены таксама могуць павялічваць нутрачарапны ціск. Таксама, на нутрачарапной судзінкавы артэрыяльны аб’ём ўплывае парцыяльны ціск вуглякіслага газу. Судзінкавы аб’ём можа як павялічвацца пры гіперкапніі, так і змяншацца, што адбываецца пры Цэнтральнай нейрагеннай гіпервентыляцыі або ятрагенным паніжэнні нутрачарапнога ціску з дапамогай механічнай гіпервентыляцыі.
Павялічаны нутрачарапны ціск набывае клінічныя праявы пры анамаліі ціску перфузіі, што адбываецца пры значэнні нутрачарапнога ціску на 78 смН2O (60 мм рт. сл.) ніжэй артэрыяльнага сярэдняга ціску і набывае пагрозлівы характар пры значэнні нутрачарапнога ціску меншага значэння артэрыяльнага сярэдняга ціску толькі на 52 смН2O (40 мм рт. сл.) Паніжаная перфузія спараджае апухлую пашкоджаную тканіну, што павялічвае аб’ём мазгавой парэнхімнай тканіны і такім чынам яшчэ больш пагаршае павелічэння ціску з-за росту аб’ёму.
Пры павелічэнні нутрачарапнога ціску мазгавая перфузія можа падтрымлівацца часова спантанным павышэннем артэрыяльнага сярэдняга ціску — рэфлекс Кушынга (гіпертэнзія разам з брадыкардыяй і брадзіпноэ). Нягледзячы на тое, што такая сувязь не носіць неабходны характар, з улікам іншых прыкмет, павышэнне сістэмнага ціску з’яўляецца клінічным прыкметай нутрачарапной гіпертэнзіі. У нармальным стане змены ў артэрыяльным цэрэбраваскулярным супраціве звязана са змяненнем у ціску перфузіі ў напрамку падтрыманні пастаяннага мазгавога крывацёку — працэс званы аўтарэгуляцыяй. Аднак пры траўме галавы ці асфіксіі гэты працэс парушаецца.
Пры павышэнні нутрачарапнога ціску ў адной з абласцей чэрапа ўзнікае вобласць дыстэнзіі, што прыводзіць да зрушэння структур мозгу адносна адзін аднаго - развіваюцца дыслакацыйныя сіндромы. Дадзеная паталогія з’яўляецца жыццёпагрозлівай і можа прывесці да смерці хворага. Пагрозлівым прадвеснікам транстэнтарыяльнага ўкліньвання кручка скроневай долі з’яўляецца страта паппілярнага рэфлексу на святло па прычыне ўшчамлення вокарухальнага нерва. Дыслакацыя часта вядзе да незваротных пашкоджанняў ствала мозгу, інфарктаў, дадатковаму другаснаму ацёку, што можа прывесці да смерці мозгу. Ачаговае павелічэнне ціску ў можа прывесці да дзеяння конусу ціску ў ніжнім кірунку праз вялікае патылічную адтуліну — сціск цэнтраў спіннога мозгу, што таксама можа прывесці да апноэ і смерці мозгу. Кампенсатарная сістэма можа быць дэкампенсавана пры памылковай люмбальнай пункцыі, пры якой ціск унутры хрыбетнага канала рэзка паніжаецца, павялічваючы градыент ціску праз вялікую патылічную адтуліну, што прыводзіць да дыслакацыі мозгу.
Самымі частымі дыслакацыйнымі сіндромамі з’яўляюцца:
Пры павышэнні ціску ліквара да 400 мм вадз. сл. (каля 30 мм рт. сл.) магчымы спыненне мазгавога кровазвароту і біяэлектрычнай актыўнасці мозгу.
Клінічная карціна
Фарміраванне клінічнага гіпертэнзійнага сіндрому, характар яго праяў залежаць ад лакалізацыі паталагічнага працэсу, яго распаўсюджанасці і хуткасці развіцця.
Клінічна сіндром УЧГ выяўляецца галаўным болем падвышанай частаты або цяжару (нарастальны галаўны боль) часам абуджае ад сну, нярэдка вымушаным становішчам галавы, млоснасцю, якая паўтараецца ірвотай. Галаўны боль можа быць ускладнены кашлем, хваравітым позывам на мочаспусканне і дэфекацыю, падобнымі на манеўр Вальсальвы дзеяннямі. Магчымыя засмучэнне свядомасці, сутаргавыя прыпадкі. Пры працяглым існаванні далучаюцца парушэнні гледжання.
Гісторыя можа ўключаць траўму, ішэмію, менінгіт, шунт цэрэбраспінальнай вадкасці, інтаксікацыю свінцом або з парушэннем метабалізму (сіндром Рэя, дыябетычны кетаацыдоз). Нованароджаныя з кровазліццём у страўнічкі галаўнога мозгу, або з менінгаміелацэле маюць схільнасць да нутрачарапной гідрацэфаліі. Дзеці з сінім парокам сэрца маюць схільнасць да абсцэсу, у дзяцей з серпападобна-клетачнай хваробай можа быць знойдзены інсульт, вядучы да нутрачарапной гіпертэнзіі.
Аб’ектыўнымі прыкметамі нутрачарапной гіпертэнзіі з’яўляюцца ацёк дыска глядзельнага нерва, павышэнне ціску цэрэбраспінальнай вадкасці, павышэнне асматычнага ціску канечнасцяў, тыповыя рэнтгеналагічныя змены костак чэрапа. Варта ўлічваць, што гэтыя прыкметы з’яўляюцца не адразу, а па заканчэнні доўгага часу (акрамя павышэння ціску цэрэбраспінальнай вадкасці).
Таксама вылучаюць такія прыкметы як:
Пры значным павышэнні нутрачарапнога ціску магчымыя засмучэнне свядомасці, сутаргавыя прыступы, вісцаральна-вегетатыўныя змены. Пры дыслакацыі і ўкліненні ствалавых структур мозгу могуць узнікаць брадыкардыя, парушэнне дыхання, зніжаецца або знікае рэакцыя зрэнак на святло, павышаецца сістэмнае артэрыяльны ціск.
Фізікальнае абследаванне
Рэкамендуецца неўралагічнае абследаванне пры падазрэнні на УЧГ. Асаблівая ўвага павінна надавацца псіхічнаму стану, узроўню ўпрымальнасці і актыўнасці пацыента. Неабходная ацэнка наяўнасці ацёку дыска глядзельнага нерва і стану чарапнога нерва. Ацёк дыска глядзельнага нерва можа не выяўляцца на працягу некалькіх дзён пасля павышэння нутрачарапнога ціску. Рецінальнае кровазліццё можа ўказваць на траўміраванне. Адводны нерв асабліва ўспрымальны да павышэння нутрачарапнога ціску, таму верагодныя памылкі ў лакалізацыі парушэнняў. Можа назірацца параліч спалучанага погляду і рэтракцыя (выцягванне) павека. Галава ў пацыента можа быць нахіленая, каб кампенсаваць параліч спалучанага погляду. У дзяцей, якія здольныя да ўзаемадзеяння, рэкамендуецца ацэньваць цягліцавы тонус, сілу і хаду. Змена пазіцыі цела ў адказ на стымуляцыю, характар дыхання ў каматозных пацыентаў дапамагаюць лакалізаваць пашкоджанне ствала галаўнога мозгу. Атрыманыя дадзеныя павінны пераправярацца праз кароткія інтэрвалы часу, да таго часу, пакуль не будзе дасягнута пэўнасць аб прагрэсіраванні разбуральных працэсаў, такіх, напрыклад, як дыслакацыя ствала галаўнога мозгу або тэнтарыяльная дыслакацыя, якія патрабуюць неадкладнага хірургічнага ўмяшання.
У выпадках траўмы галавы карысна выкарыстанне шкалы комы Глазго.
У нованароджаных і немаўлят маюцца асаблівыя прыкметы УЧГ: павялічаная акружнасць галавы; вылупванне, прыўзнятасць цемечкаў; няздольнасць падняць вочы і выцягванне (рэтракцыя) павека з прычыны ціску сярэдняга мозгу; гіпертанічнасць; гіперрэфлексія, якая суправаджае УЧГ ад гідрацэфаліі. Ацёк глядзельнага нерва звычайна не праяўляецца, верагодна, па прычыне згодлівасці чэрапа немаўля.
Хранічная гідрацэфалія, як прычына УЧГ можа выяўляцца ў атрафіі глядзельнага нерва, дэпрэсіўнай гіпаталямічнай функцыяй, спастычных ніжніх канечнасцях, нетрыманні мачы, праблемы ў навучанні.
Лабараторнае даследаванне
Калі змена псіхічнага стану прадугледжвае метабалічныя або таксічныя адхіленні, неабходна правесці лабараторныя даследаванні. Лабараторныя даследаванні ў гэтым выпадку ўключаюць аналіз электралітаў, таксікалагічны аналіз, функцыянальныя тэсты печані, тэставанне функцыі нырак. Калі маюцца прыкметы менінгіальнай ірытацыі ці інфекцыі без змены тонусу і сілы, што магло б паказваць на градыент ціску паміж часткамі мозгу, рэкамендуецца правесці аналіз спіннамазгавой вадкасці. Небяспека дыслакацыі мозгу пасля люмбальнай пункцыі можа быць прааналізавана на аснове папярэдняй медыцынскай візуалізацыі. Калі існуе небяспека люмбальнага ўклінення, аналіз спіннамазгавой вадкасці і вымярэнне ціску могуць быць праведзены з дапамогай вентрыкуластаміі. Калі маюцца прыкметы УЧГ і адсутнічаюць клінічныя і візуалізацыйныя прыкметы градыенту ціску, люмбальная пункцыя выконвае дыягнастычную і тэрапеўтычную функцыю ў дачыненні да УЧГ невыразнага паходжання.
Інструментальнае абследаванне
Пры выяўленні прыкмет УЧГ неабходна правесці КТ. Пацыенты з цяжкімі траўмамі галавы характарызуюцца дынамічнай патафізіялогіяй, ранняя КТ можа выявіць кровазліццё, якое павялічваецца, эфект масы, памер страўнічкаў. Неабходна правесці ўнутрывенны кантраст, калі ёсць падазрэнні на парушэнне гематаэнцефалічнага бар’ера (інфекцыя, запаленчы працэс, неаплазія). Магнітна-рэзанансная ангіяграфія рэкамендуецца, калі ёсць падазрэнне на трамбоз вянознага сінуса. Нутрачарапное кровазліццё невыразнага паходжання патрабуе КТ-ангіяграфіі або традыцыйную інтралюмінальную ангіяграфію з магчымасцю ўмяшання для прадухілення паўторнага крывацёку.
Лячэнне
Калі адсутнічаюць утварэнні або аб’ёмныя пашкоджанні, якія неабходна хірургічна выдаляць, хірургічнае лячэнне павінна быць накіравана на забеспячэнне перфузіі тканіны мозгу. УЧГ можа адсочвацца бесперапынна з выкарыстаннем распаўсюджаных нейрахірургічных прылад такіх, як оптавалакновы мікратрансдуцер, унутрыстраўнічкавы катэтар, вентрыкуластамія. Вымярэнне нутрачарапнога ціску пры дапамозе прылад і адпаведная тэрапія неэфектыўныя ў большасці выпадкаў цяжкіх ішэмічных пашкоджанняў, інфекцыі і атручвання.
Варта з асцярожнасцю падыходзіць да тактыцы лячэння нутрачарапной гіпертэнзіі, пакуль не вызначана яе прычына. Для хуткага зніжэння нутрачарапнога ціску ўжываюць асматычныя дыўрэтыкі. Болюс маннітола дазваляе, выдаляючы ваду, паменшыць аб’ём мозгу, змяніць рэалагічныя характарыстыкі крыві, выклікаць зваротную вазаканстрыкцыю. Маннітол ў якасці працяглай інфузіі можа ў канчатковым выніку пераадолець гематаэнцефалічны бар’ер і выклікаць прыток вадкасці ў мозг. Ён найбольш эфектыўны пры здаровым гематаэнцефалічным бар’еры. Эфектыўнай альтэрнатывай манітолу можа выступаць гіпертанічны раствор NaCl для ўнутрывеннага ўвядзення (3 %). Асмаляльнасть сывараткі, якая перавышае 320 mOsm/кг, можа прывесці да нырачнай недастатковасці. Калі неабходна ўвесці дадаткова маннітол да заканчэння прамежку 6 гадзін або пры перавышенні ўзроўню асмаляльнасці 320 mOsm/кг: уводзіцца ўнутрывенна пентабарбітал 5 мг/ кг, потым унутрывенна 2 мг / кг / у гадзіну з кантролем узроўню ў крыві 25-35 мг / мл, патэрна ЭЭГ «Успышка-падаўленне» з інтэрвалам 10 °C. паміж выбліскамі, і сардэчным індэксам 2.7 л / хв/ м2; або ўводзіцца ўнутрывенна мідазолам тытраванне дозы ў бок павелічэння пачынаючы з 0.1 мг / кг / г з кантролем патэрна ЭЭГ «Успышка-падаўленне» з інтэрвалам 10 °C. паміж выбліскамі, і сардэчным індэксам 2.7 л/хв/кв.м.
Пры УЧГ незразумелага паходжання люмбальная пункцыя дазваляе кантраляваць ціск. УЧГ можа рэагаваць на высокія дозы ацэтазоламіда 20 мг / кг / дзень або фурасеміда, таксама як і на выдаленне ліквара пры люмбальнай пункцыі. Галоўная небяспека ў такіх умовах — павелічэнне сляпой плямы і магчымая слепата з-за ціску на дыск глядзельнага нерва. Неабходна кантраляваць поле зроку і, калі лекавае лячэнне не прыносіць поспеху, неабходна прымяніць хірургічнае размяшчэнне люмбальнага або перытанеальнага шунта.
Калі абследаванне паказвае этыялогію УЧГ, напрыклад, якая павялічваецца эпідуральная гематома, можа спатрэбіцца неадкладная нейрахірургічная краніатамія (трэпанацыя чэрапа). Апухлівыя пашкоджанні могуць запатрабаваць дыягнастычную біяпсію або эксцызіённую біяпсію на працягу некалькіх дзён.
Мінералакарцікоіды (дэксаметазон па 0,25-0,5 мг/кг/кожныя 6 гадзін) паказаны пры вазагенічным ацёку, які ўзнікае, напрыклад, вакол наватворы. Гэта таксама дазваляе прадухіліць стрэсавую язву. Калі існуе значная пагроза дыслакацыі мозгу з-за градыенту ціску, які ўзнікае пры блакадзе току ліквара, часовая вентрыкуластамія можа аслабіць ціск ліквара. Пры падазрэнні на інфекцыйныя працэсы, уключаючы ачаговыя паразы, абсцэс, энцэфаліт рэкамендуюцца антыбіётыкі і супрацьвірусныя прэпараты. Калі гідрацэфалія з прычыны абтурацыі току ліквара пасля першапачатковай тэрапіі па ранейшаму дыягнастуецца можа спатрэбіцца вентрыкулаперытанеальнае шунтаванне току ліквара. Эндаскапічная перфарацыя дна трэцяга страўнічка дазваляе пазбегнуць ускладненняў абтурацыі і інфекцыі пры працяглым вентрыкулаперытанеальным шунтаванні, але часта менш выніковы ў паслабленні ціску ў дзяцей малодшага ўзросту ў параўнанні з больш старэйшымі пацыентамі.
У пацыентаў з паніжаным або зменлівым узроўнем успрымальнасці для ацэнкі электрычнай актыўнасці мозгу ажыццяўляецца маніторынг з дапамогай электраэнцэфалаграмы. Канвульсіі могуць адбывацца нават пры павышаным нутрачарапным ціску. Антыканвульсанты рэкамендаваныя, калі існуюць клінічныя і электраграфічныя прыкметы эпілепсіі. Электраэнцэфалаграма рэкамендавана і для кантролю комы, выкліканай прэпаратамі барбітуратаў або бензадыазепанаў, прымяняюцца пры цяжкіх формах павышанага нутрачарапнога ціску.
Да пацыентаў з цяжкай рэфрактарнай формай УЧГ, асабліва калі яна суправаджае вострыя ачаговыя працэсы рэкамендуецца ўжываць барбітураты, такія як пентабарбітал, мідазолам з дапамогай бесперапыннай унутрывеннай інфузіі з кантролем электрычнай актыўнасці мозгу, узроўняў сывараткі сістэмнага ціску і ціску перфузіі мозгу. Гэтыя прэпараты спрыяюць зніжэнню абмену рэчываў у тканінах мозгу без істотнага паслаблення сасудзістай аўтарэгуляцыі. Галоўная рызыка пры гэтым — паніжэнне сардэчнага выкіду і правакаванне звязаных з гэтым інфекцый, асабліва пнеўманія.
Варта весці кантроль кіслотна-шчолачнога стану і пазбягаць увядзення раствораў, якія змяшчаюць вялікую колькасць свабоднай вадкасці (напрыклад 5 % раствора глюкозы).
Яхрамская (станцыя метро)
20 ліпеня 2021 года пастановай Мэра Масквы замест папярэдняй праектнай назвы «Вуліца 800-годдзя Масквы» зацверджана найменне «Яхрамская» па размешчанай непадалёк Яхрамской вуліцы, названай у гонар падмаскоўнага горада Яхрама.
Жодзінская ЦЭЦ
Жодзінская ЦЭЦ — цеплаэлектрацэнтраль, размешчаная ў г. Жодзіна Мінскай вобласці. Філіял «Мінскэнерга».
Гісторыя
Гісторыя цеплаэлектрацэнтралі пачалася ў 1938—1940 гадах з выбару аддзелам пошукавых работ Ленінградскага аддзялення інстытута «Теплоэлектропроект» пляцоўкі пад будаўніцтва ГРЭС з выкарыстаннем фрэзернага торфу мясцовых крыніц Чысць, Смалявічы, Ганцэвічы. Да працягу работ па выбары пляцоўкі для будаўніцтва ГРЭС прыступілі пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны, у 1947 г.
Пастановай Савета Міністраў Беларускай ССР № 18 ад 11 студзеня 1947 года быў адведзены пад будаўніцтва Смалявіцкай ДРЭС участак зямлі агульнай плошчай 136,88 гектара ў Жодзінскім сельсавеце.
Праект электрастанцыі распрацаваны Ленінградскім аддзяленнем інстытута «Теплоэлектропроект». У якасці паліва абраны фрэзерны торф.
У сувязі з развіццём горада Жодзіна, паблізу электрастанцыі з’явіліся спажыўцы, якім патрабаваліся гарачая вада і тэхналагічны пар. У 1961 годзе праведзена першая рэканструкцыя шляхам мантажу цеплафікацыйнай турбіны, устаноўкі бойлернай і парапераўтваральніка. Гэтым быў пакладзены пачатак цеплафікацыі горада.
Да 1979 года функцыянаванне электрастанцыі цалкам вызначалася рэжымам водпуску цеплавой энергіі, і Смалявіцкая ГРЭС Загадам Мінэнерга СССР ад 11 чэрвеня 1979 года, № 44 перайменавана ў Жодзінскую ЦЭЦ. Да цяперашняга часу станцыя з’яўляецца адзінай крыніцай цеплазабеспячэння горада.
Распараджэннем Дзяржплана СССР № АЛ-5 / 93-8 ад 6 студзеня 1983 года ў якасці асноўнага паліва на Жодзінскай ЦЭЦ прыняты газ, рэзервовага — мазут.
На балансе філіяла «Жодзінская ЦЭЦ» знаходзіцца 173,9858 км цеплавых сетак і 30 CTP.
Леках
Леках — прозвішча.
Аргун
Аргун — горад у Расіі, уваходзіць у склад Шалінскага раёна Чачні. Насельніцтва 28,1 тыс. чалавек (2006). Размашчаны на Чачэнскай (Грозненскай) перадгорнай раўніне на р. Аргун (прыток Сунжы), за 16 км на ўсход ад Грознага.
Навум Сямёнавіч Леках
Навум Сямёнавіч Леках (1908—1996) — беларускі ўрач. Заслужаны дзеяч Беларускай ССР (1968).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Дзісне ў 1908 годзе. 14 чэрвеня 1942 года, калі гітлераўцы расстралялі больш за дзве тысячы яўрэяў, Навуму Лекаху пашчасціла выратавацца ад смерці праз дапамогу беларускай сям’і.
Працаваў хірургам у спецатрадзе ў Полацка-Лепельскай партызанскай зоне.
У 1990-х з сям’ёй пераехаў ў Ізраіль, дзе працаваў і жыў да сваіх апошніх дзён. Навума Сямёнавіча не стала ў 1996 годзе.
Сям’я
Жонка — Элеанора Генрыхаўна Леках (Альшванг), акушэр-гінеколаг, узначальвала жаночую кансультацыю ў Полацку, дзяжурыла ў раддоме, чытала лекцыі ў Полацкім медыцынскім вучылішчы.
Дзеці — Лізавета, Сямён і Клара.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені.
Скуодас
Скуодас (Skuodas), раней Ёханесберг, Шкуды — горад у паўночнай Літве, за 2 км ад мяжы з Латвіяй, за 80 км ад Клайпеды. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Скуодаскага раёна Клайпедскага павета.
Насельніцтва складае каля 7,4 тыс. чалавек. Праз горад праходзіць чыгунка Крацінга — Прыекулэ. Скуодас адносіцца да этнаграфічнага рэгіёна Жамойць.
Гісторыя
Упершыню ўзгадваецца ў 1259 годзе ў ордэнскіх хроніках як жамойцкае паселішча. Мястэчка атрымала пачаткова назву Ёханесберг, бо мела шмат нямецкага насельніцтва.
У 1568 годзе мястэчка Шкуды было падаравана Жыгімонтам Аўгустам роду Хадкевічаў і стала цэнтрам вялізнага Шкудскага графства. У 1572 годзе паселішча атрымала магдэбургскае права і ўласны герб. 27 жніўня 1614 года стараннямі Хадкевічаў мястэчка стала цэнтрам каталіцкай парафіі, дзе Хадкевічы пабудавалі касцёл. Пасля смерці Яна Караля Хадкевіча ў 1621 годзе Скуодас перайшоў ва ўласнасць Казіміра Льва Сапегі. Сапегі пабудавалі ў мястэчку і лютэранскую кірху для духоўных патрэб мясцовага нямецкага насельніцтва.
Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай горад трапіў у склад Расійскай імперыі. У 1919 годзе апынуўся ў складзе Літоўскай Рэспублікі. З 1940 года — у складзе СССР. З 1950 года Скуодас стаў раённым цэнтрам.
Геаграфія Славеніі
Рэльеф Славеніі пераважна горны. Паўночны захад краіны займаюць Юлійскія Альпы. На поўначы па мяжы з Аўстрыяй цягнецца хрыбет Каранаванке, паўднёвей паднімаюцца Савінскія Альпы, усходней — масіў Пахор’е. Паўднёвы захад краіны займае вапняковае плато Карст і вузкая паласа ўзбярэжжа Трыесцкага заліва. На ўсходзе ў міжрэччы Драва-Мурa размяшчаецца пагорыстая вобласць Славенске-Горыцэ. Усходней рэкі Мура, да мяжы з Венгрыяй — вобласць Славенска Крайна.
Клімат большай часткі краіны ўмерана-кантынентальны; у ўзбярэжжа Адрыятычнага мора клімат міжземнаморскага тыпу.
Галоўныя рэкі Сава і Драва — прытокі Дуная.
Ніжнія часткі схілаў гор займаюць букавыя і дубовыя лясы, вышэй — хваёва-яловыя. На вяршынях высокіх масіваў развітыя альпійскія лугі.
Пшэцлаў (гміна)
Пшэ́цлаў (Przecław) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Мялецкага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пшэцлаве. Плошча гміны складае 134,29 км². Станам на 2004 год у гміне Пшэцлаў пражывалі 10 850 чалавек, шчыльнасць — 80,8 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 11 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 11 населеных пунктаў.
Кампінас
Кампінас (Campinas) —  муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Сан-Паўлу. Складовая частка мезарэгіёна Кампінас. Знаходзіцца ў складзе буйной гарадской агламерацыі Агламерацыя Кампінас. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Кампінас. Насельніцтва складае 1 039 297 чалавек на 2007 год, 1 061 540 чалавек на 2010 год. Займае плошча 795,667км². Шчыльнасць насельніцтва - 1.306,2 чал./км².
Геаграфія
Клімат мясцовасці: горны трапічны. У адпаведнасці з класіфікацыяй Кепена, клімат адносіцца да катэгорыі Cwa.
Транспарт
У 20 км ад цэнтра горада размешчаны міжнародны аэрапорт Віракопус.
У 8 км ад цэнтра горада размешчаны аэрапорт Кампу-дус-Амараіс.
Гарады-пабрацімы
Кампінас з'яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў :
Селігерская (станцыя метро)
«Селігерская» (Селиге́рская) — канцавая станцыя Люблінска-Дзмітраўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Олдфілд Томас
Олдфілд Томас (Oldfield Thomas,, Мілбрук, Бедфардшыр — ) — брытанскі заолаг.
Біяграфія
Томас працаваў у Лонданскім музеі прыродазнаўства ў аддзеле сысуноў, з якіх ён прыкладна 2 000 відаў і падвідаў апісаў упершыню.
Ён пачаў працаваць у музеі ў 1876 годзе і змяніў яго ў 1878 годзе на заалагічнае аддзяленне. У 1891 годзе ён ажаніўся з заможнай спадчынніцай. Яе фінансавыя сродкі дазволілі Томасу набыць для музейнай калекцыі вялікую колькасць экзэмпляраў сысуноў, якіх ён паступова апісаў. Томас скончыў самагубства ва ўзросце 71 года пасля смерці сваёй жонкі ў 1929 годзе.
Мажуйкі
Мажу́йкі (, Мажуйки) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Селішчанскага сельсавета.
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Крычаўскага раёна
Гісторыка-культурныя каштоўнасці Крычаўскага раёна — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Крычаўскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.
У Крычаўскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 5 аб’ектаў, з якіх 3 — помнікі архітэктуры, 2 — помнікі гісторыі.
4 аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 1 аб’ект — гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.
Шафарнянская вуліца (Мінск)
Шафарнянская вуліца — вуліца ў мікрараёне Уручча Першамайскага раёна Мінска. Сваю назву атрымала ў 1980-я ў гонар урочышча Шафарня, якая калісьці знаходзілася на гэтым месцы.
Размяшчэнне
Знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы горада. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Гінтаўта, заканчваецца скрыжаваннем з праспектам Незалежнасці. Таксама перасякаецца з Гарадзецкай вуліцай. Ідзе паралельна Ложынскай вуліцы.
Большую частку цотнага боку займае Парк Уручча. На няцотным баку знаходзяцца могілкі Уручча.
Грамадскі транспарт
Па вуліцы пралягае шэраг аўтобусных (99, 113а, 113с, 135) і тралейбусных (2, 37, 68) маршрутаў. Паблізу ад вуліцы размешчана станцыя метро «Уручча».
Ёнава
Ёнава (Jonava, традыцыйная беларуская назва — Я́нава) — горад у цэнтральнай Літве, адміністрацыйны цэнтр Ёнаўскага раёна Каўнаскага павета. Колькасць насельніцтва — каля 34,5 тыс. чалавек. Горад размешчаны на рацэ Віліі за 106 км ад Вільнюса і за 32 км ад Каўнаса. Ёнава адносіцца да этнаграфічнага рэгіёна Аўкштота.
Гісторыя
Горад узнік на месцы драўлянага касцёла, які быў пабудаваны па загаду уладальніцы навакольнага маёнтка Марыі Касакоўскай у 1740 годзе. У 1750 годзе вялікі князь Жыгімонт Ваза падараваў прывілей Касакоўскай на пабудову мястэчка з кірмашом і пасяліць тут вольных людзей рознага веравызнання.
Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай паселішча ўвайшло ў склад Расійскай імперыі, дзе ў 1864 годзе атрымаў статус горада. А ў 1919 годзе ў склад Літоўскай Рэспублікі. У 1940 года Ёнава ўвайшла у склад СССР. З 1990 года ў складзе зноў утворанай Літоўскай Рэспублікі.
Акумолі
Акумолі (Accumoli) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рыеці.
Насельніцтва складае 712 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 8 чал./км². Займае плошчу 87 км². Паштовы індэкс — 2011. Тэлефонны код — 0746.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва: