cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яўген Міхайлавіч Цішчанка
Яўген Міхайлавіч Цішчанка (, Гродна — ) — беларускі ўрач, гісторык медыцыны. Доктар медыцынскіх навук (2004), прафесар (2005). Член Міжнароднай канфедэрацыі гісторыкаў медыцыны СНД (2003), Беларускага таварыства гісторыі медыцыны і фармацыі (1995), Беларускага грамадскага аб’яднання арганізатараў аховы здароўя (2000), Польскага таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі (1997).
Біяграфія
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «Лячэбная справа» ў 1983 годзе. Працаваў у Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1983, медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра грамадскага здароўя і аховы здароўя, у 2002—2005 і з 2013 — загадчык кафедры, 2008—2013 — дэкан факультэта, 2000 — прарэктар універсітэта па выхаваўчай рабоце).
Навуковыя інтарэсы: гісторыя медыцыны; гісторыя медыцыны Беларусі; грамадскае здароўе; ахова здароўя; медыцынская адукацыя.
Узнагароды
Ганаровая грамата Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь і Беларускага рэспубліканскага прафсаюза работнікаў аховы здароўя (2008).
Уранініт
Ураніні́т — мінерал класа аксідаў, радыеактыўны акcід урану, UO2. Адзін з галоўных рудных мінералаў урану.
Утрымлівае ў сваім складзе 86,86 % урану, прымешкі радыю, актынію, палонію, торыю, свінцу, гелію і іншых элементаў. Склад некаторых разнавіднасцей (напрыклад, уранавых чэрняў) набліжаецца да U3O8.
Уласцівасці
Мінерал чорнага, зеленавата-чорнага, радзей фіялетавага колеру з паўметалічным смаляным бляскам. Крышталізуецца ў кубічнай сінганіі. Цвёрдасць 6—7 па шкале Моаса. Шчыльнасць 8—10 г/см³. Утварае крышталі, крышталічныя і нацечныя агрэгаты — настуран, уранавая смолка, зямлістыя і парашковыя масы — уранавая чэрнь, уранавая вохра. Добра раствараецца ў азотнай і сернай кіслаце, дрэнна ў салянай.
Радовішчы
Найбольш буйныя радовішчы уранініту ў Расіі, Канадзе, ПАР, ЗША, Вялікабрытаніі, Нарвегіі, Індыі. Таксама радовішчы на Украіне, ў Германіі і Чэхіі (Рудныя горы), Казахстане.
Панкія
Панкія (Panchià) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Valentino.
Сарокская крэпасць
Сарокская крэпасць — малдоўская крэпасць XV стагоддзя, у горадзе Сарокі. 16 мая 2015 года была адкрыта пасля рэканструкцыі.
Месцаванне
Крэпасць знаходзіцца на правым беразе ракі Днестр, у горадзе Сарокі, прыкладна за 160 км на поўнач ад Кішынёва.
Гісторыя
Смецце окская крэпасць была пабудавана Стэфанам Вялікім у апошняй чвэрці XV стагоддзя. Так абвяшчае мясцовая традыцыя, якая тлумачыць яе назву тым, што гаспадар усталяваў «сарок» (тэрмін узвядзення крэпасці). У 1499 годзе дакументальнага згадваецца Костэ – першы пыркэлаб крэпасці. Крэпасць Сарака была пабудавана як абарончае ўмацаванне супраць драпежных татарскіх ордаў, якія праз днястроўскія пераправы ўрываліся ў Малдову. Сарока не была вялікай крэпасцю з двума шэрагамі сцен, як Сучава, Чэтаця Албэ ці Хоцін, а толькі невялікім умацаваннем, замкам для хованкі вартаўнікоў супраць татар.
Некаторыя гісторыкі, у тым ліку Дзмітрый Кантамір, Канстанцін Стамаці, Замфір Арбары і Нікалае Ёрга, лічаць, што Сарокская крэпасць была пабудавана на месцы былой генуэзскай факторыі Альхонія, дзе складаваліся тавары, прывезеныя з Падолля. Альхонія быццам бы было ўмацаваным селішчам на шляху з Чэтаця Албэ ў Сучаву. Але на дадзены момант няма археалагічных довадаў у падтрымку гэтай гіпотэзы.
У канцы XVII стагоддзя, падчас знаходжання ў крэпасці гарнізона з 2000 польскіх салдатаў, былі зроблены шэраг змен. Да сцен былі прыбудаваны яшчэ 13 памяшканняў для захоўвання пораху, а над імі – пакоі для жыцця. Інтэрвалы паміж зубцамі былі зачынены і пакінуты толькі адтуліны для лёгкіх стрэльбаў. Для польскіх салдатаў былі пабудаваны жаўнерні за межамі крэпасці, і ўся плошча аточана земляным валам і ровам.
Крэпасць Сарока ў якасці самага усходняга пункту абароны Малдовы на працягу сваёй гісторыі была арэнай самых жудасных уварванняў. Тут, у падножжа яе сцен, праходзілі жорсткія бітвы.
Кафедральны сабор Карльстада
Кафедральны сабор Карльстада (шв. Karlstads domkyrka) — галоўная царква епархіі Карльстада Царквы Швецыі.
Будаўніцтва будынка па праекце архітэктара Крысціяна Халер пачата ў 1723 годзе. Асвячэнне царквы адбылося 2 ліпеня 1730 года.
Вышыня царкоўнай вежы складае 58 метраў.
NGC 6522
NGC 6522 (іншыя абазначэнні — GCL 82, ESO 456-SC43) — шаравое скопішча ў сузор’і Стралец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вялічкавічы (Кобрынскі раён)
Вялі́чкавічы (, Величковичи) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзецкага сельсавета.
Да 11 мая 2012 года вёска ўваходзіла ў склад Аніскавіцкага сельсавета.
Таруньскае ваяводства
Тару́ньскае ваяво́дства (województwo toruńskie) — ваяводства, якое існавала ў Польшчы ў перыяд з 1975 па 1998 гады. Скасавана ў выніку адміністрацыйнай рэформы 1998 года. Займала плошчу 5348 км². У 1998 годзе налічвала 674 800 жыхароў. Сталіцай ваяводства з'яўляўся горад Торунь.
У 1999 годзе большая частка тэрыторыі ваяводства адышла да Куяўска-Паморскага ваяводства і некалькі гмін — да Вармінска-Мазурскага ваяводства.
Гарады
Гарады Таруньскія ваяводства паводле колькасці насельніцтва станам на 31 снежня 1998 года :
Вольнадумства
Вольнадумства — плынь грамадскай думкі, якая адхіляе рэлігійныя забароны на рацыянальнае асэнсаванне дагматаў веры і адстойвае свабоду розуму ў пошуках ісціны.
Фіялка Віттрока або садовыя браткі лічыцца сімвалам вальнадумства.
Гісторыя
Тэрмін «вольнадумства» (freethinking) увайшоў ва ўжыванне ў XVIII стагоддзі пасля публікацыі трактата ангельскага дэіста Джона Колінза «Разважанне аб вальнадумстве» (1713), азначаў вальнадумства ў рэлігіі. У XIX стагоддзі канцэпцыі вальнадумства распаўсюдзіліся ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы. У 1881 годзе ў Вялікабрытаніі быў заснаваны часопіс «Вальнадумны» (The Freethinker ).
Палау
Рэспубліка Палау (палаўан.: Beluu er a Belau, Republic of Palau) — астраўная дзяржава ў Ціхім акіяне. Плошча — 458 км². Насельніцтва (2013 г.) — 21 108 чал. Сталіца — Нгерулмуд.
Геаграфія
Найбольш важныя астравы Палау прыведзены ў наступным спісе:
Востраў Бабелдааб (Бабелтуап, 374,1 км²) займае прыкладна 70 % тэрыторыі краіны. Ён уяўляе сабою паверхню старажытнага падводнага вулкана, пагорысты, з вялікай колькасцю рэк. Астатнія астравы маюць каралавае паходжанне. На поўначы і на поўдні Палау сустракаюцца традыцыйныя атолы з нізкімі вапняковымі астраўкамі-моту, якія месцяцца на каралавых рыфах. Большыя за атолы па плошчы ўзнятыя каралавыя астравы. Пакрытыя густой трапічнай расліннасцю, яны надзвычай маляўнічыя. 445 узнятых каралавых астраўкоў Чэлбачэб (47 км²) на поўдзень ад Бабелдааба з’яўляюцца візітнай карткай краіны:
Клімат субэкватарыяльны пасатны. Сярэдняя тэмпература на працягу года — каля +28 °C. Найбольш спякотны месяц — май, калі паказчык сярэдняй тэмпературы дасягае +28 °C—+31,4 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 3758,3 мм. У летнія месяцы частыя тайфуны.
Прырода
Нягледзячы на малую плошчу, Палау адрозніваецца пэўнай разнастайнасцю прыродных экасістэм. Найбольш гэта тычыцца самага вялікага вострава Бабелдааб, 170 км² на якім занята лясамі — нізіннымі, прыбярэжнымі, рачнымі, мангравымі. Частка вострава пакрыта хмызнякамі, лугамі і саваннай. Флора прадстаўлена 820 відаў раслін, 25 % з якіх — эндэмікі. На Бабелдаабе шырока распаўсюджаны папараці, архідэі, ліяны, пізоніі, сустракаюцца прэснаводныя рыбы, змеі, яшчаркі, кракадзілы, каля 50 відаў птушак. На каралавых астравах таксама можна знайсці багаты раслінны свет, аднак колькасць відаў сухапутных жывёлін значна абмежавана. У асноўным, на іх жывуць птушкі, яшчаркі, на пляжах размножваюцца марскія чарапахі.
Навакольныя воды славяцца прыродным багаццем лагун, каралавых рыфаў, зараснікаў водарасцей. Іх насяляюць 1400 відаў марскіх рыб, 500 відаў каралаў, 300 відаў губак. Асаблівую цікавасць прадстаўляюць манты, якія часцяком заплываюць на неглыбокія месцы, і леапардавыя акулы.
На поўдзень ад Бабелдааба знаходзіцца запаведнік Нгерукуід, які ўключае каля 70 астравоў. Яго насяляе самы вялікі на Палау статак марскіх кракадзілаў. На водмелях і ў лагунах запаведніка шмат рыб.
Гісторыя
Група астравоў, на якіх размешчана Палау, у 1534 г. адкрыта іспанцамі, пасля чаго яна больш за 350 гадоў афіцыйна заставалася пад уладай Іспаніі. З 1899 г. калонія Германіі. У 1914 г. акупіравана японскімі войскамі, пасля 1-й сусветнай вайны з 1919—1920 гг. падмандатная тэрыторыя Японіі. Летам 1944 г. у 2-ю сусветную вайну занята амерыканскімі войскамі, з 1947 г. частка «падапечнай тэрыторыі Ціхаакіянскіх астравоў» пад кіраваннем ЗША. У 1981 г. у рамках амерыканскага апякунскага кіравання атрымала ўнутраную аўтаномію як «Рэспубліка Палау». З 9 верасня 1993 г. «свабодна асацыіраваная» з ЗША дзяржава тэрмінам на 50 гадоў. 1 кастрычніка 1994 г. абвешчана незалежнасць (спынена апека ЗША); у распараджэнні ЗША засталіся абарона Палау (Палау не мае ўласныз ўзброенных сіл), фінансы, замежныя справы.
Дзяржаўны лад
У Палау дзейнічае Канстытуцыя, прынятая ў 1981 г. Згодна ёй, Палау з’яўляецца дэмакратычнай рэспублікай з выразным падзелам розных галін улады, кіраўнік дзяржавы і кіраўнік урада — прэзідэнт.
Заканадаўчая ўлада належыць Нацыянальнаму Кангрэсу (палаўан.: Olbiil era Kelulau), які складаецца з дзвюх палат — сената і палаты дэлегатаў. Сенат прадстаўляюць 8 сенатараў, выбраных на чатырохгадовы тэрмін прамым патаемным галасаваннем грамадзянамі краіны на агульнадзяржаўных выбарах. У палату дэлегатаў уваходзяць 16 прадстаўнікоў ад кожнага штата, выбраных на чатырохгадовы тэрмін прамым патаемным галасаваннем на мясцовых выбарах. У кожным штаце таксама маецца асабісты заканадаўчы сход.
Кіраўніком выканаўчай улады з’яўляецца прэзідэнт, які разам з віцэ-прэзідэнтам выбіраецца грамадзянамі краіны на чатырохгадовы тэрмін прамым патаемным галасаваннем на агульнадзяржаўных выбарах. Прэзідэнт узначальвае ўрад з 8 міністэрстваў. Акрамя таго, маецца агульнанацыянальны дарадчы орган — рада правадыроў, у якую ўваходзяць спадчынныя правадыры ад кожнага штата. Рада кансультуе прэзідэнта па пытаннях традыцыйных законаў і звычаяў і іх адносін да Канстытуцыі. У кожным штаце таксама маецца пасада губернатара, які выбіраецца на чатырохгадовы тэрмін на мясцовых выбарах.
Судовую ўладу ўзначальвае Вярхоўны Суд на чале галоўнага суддзі.
Сталых палітычных партый у Палау няма.
Адміністрацыйны падзел
Краіна падзелена на 16 штатаў. Самы вялікі па плошчы займае ўсяго 65 км². Найбольш населены штат Корар займае плошчу 18 км². Кожны штат мае асабістага губернатара і заканадаўчы сход, якія выбіраюцца жыхарамі дадзенага штата на чатырохгадовы тэрмін.
Дзяржаўныя мовы
Асноўныя афіцыйныя мовы — англійская і палаўанская. У штаце Ангаур — англійская, японская і мясцовы дыялект палаўанскай мовы. На астравах Сансарол — англійская і мясцовая сансарольская мова. На востраве Тобі — англійская і мясцовая мова хатахабеі.
Эканоміка
З часоў, калі тэрыторыя Палау знаходзілася пад апекай ЗША (1947 г.), яе эканоміка развівалася ў шчыльнай залежнасці ад фінансавай дапамогі з боку гэтай дзяржавы. У 1994 г., калі была абвешчана незалежнасць Палау, дапамога з боку ЗША склала 35 мільёнаў долараў ЗША, яшчэ каля 10 мільёнаў долараў ЗША краіна атрымала ад Японіі. У 1994—2010 гг. урад ЗША пералічыў Палау згодна дагавору аб асацыяцыі суму прыкладна роўную 500 мільёнам долараў ЗША.
Асноўнымі галінамі эканомікі Палау з’яўляюцца сельская гаспадарка, прамысловасць, транспартнае абслугоўванне, турызм.
Сельская гаспадарка мае комплексны характар, уключае земляробства, лоў рыбы, лясную гаспадарку, жывёлагадоўлю, паляванне і г. д. У 2007 г. яе агульны прыбытак склаў 5597 тысяч долараў ЗША. Згодна данным Харчовай і сельскагаспадарчай арганізацыі ААН, у канцы XX ст. рыбалоўства забяспечвала каля 3 % ВУП краіны. У 1999 г. было вылаўлена 4615 тон рыбы, з іх 2500 тон — традыцыйнымі прыбярэжнымі метадамі, 865 тон — прамысловым камерцыйным спосабам, 1250 тон — для харчовага самазабеспячэння. Каля 2500 тон былі экспартаваны ў Японію і іншыя краіны. Земляробчая і жывёлагадоўчая прадукцыя вырабляецца пераважна на невялікіх фермах, якія носяць традыцыйны характар. Нягледзячы на наяўнасць прыватнай маёмасці на зямлю, большая частка сельскагаспадарчых земляў кантралюецца абшчынамі. Праца на іх лічыцца жаночай справай. Вырошчваюць тара, маніёк, хлебнае дрэва, бананы, какосы, садавіну і гародніну. Жывёлагадоўля мае выключна дапаможнае значэнне. Большасць апрацаваных зямель знаходзіцца на востраве Бабелдааб, дзе многія агароды з-за адсутнасці эканамічнай матывацыі наогул не апрацоўваюцца. Палау не забяспечвае сябе большасцю харчовых прадуктаў, таму яны ўвозяцца звонку. Стратнасць земляробчай галіны кампенсуецца фінансавай падтрымкай фермераў з боку ўрада, які інвестуе вырошчванне экалагічна чыстай сельскагаспадарчай прадукцыі, тэхнічнае пераабсталяванне ферм, стварэнне аграсядзібаў і інш.
Прамысловасць у 2007 г. забяспечыла прыбытак у 33128 тысяч долараў ЗША, з іх 822 тысячы — вытворчасць тавараў, астатнія — будаўнічая і рамонтная. Гэта галіна эканомікі развіваецца досіць інтэнсіўна і склала ў 2007 г. 21,46 % ад ВУП (у параўнанні з 8,02 % у 1994 г). Праз тэрыторыю Палау праходзіць грузавы марскі шлях, працуе міжнародны порт. Маецца 1 міжнародны аэрапорт з прамымі рэйсамі на Гуам, Тайвань, Філіпіны, у Паўднёвую Карэю і Японію. Турызм прызнаецца ўрадам як найбольш перспектыўная сфера. Наведвальнікаў прыцягваюць першародная прырода астравоў, мясцовыя пляжы і гістарычныя каштоўнасці. У асноўным, у Палау прыбываюць турысты з заможных краін Азіі. Развіццё турызму, аднак, стрымліваюць адносна высокія кошты ў параўнанні з суседнімі краінамі.
Асноўныя эканамічныя партнёры — ЗША, Японія, ФШМ, Гуам, Тайвань. Валюта — долар ЗША.
Насельніцтва
У ліпені 2013 г. насельніцтва Палау складала 21 108 чал., з якіх 69,9 % былі карэннымі жыхарамі — палаўанцамі, сансарольцамі і тубыльцамі вострава Тобі, 15,3 % — выхадцамі з Філіпінаў, 4,9 % — кітайцамі, 3 % — выхадцамі з іншых краін Мікранезіі, 1,9 % — белымі (пераважна выхадцамі з ЗША). 83 % насельніцтва жыло ў гарадах. Узровень нараджальнасці (10,9 на тысячу чалавек) перавышаў узровень смяротнасці (7,86 на тысячу чалавек).
У 2011 г. дзяржава траціла 10,6 % ад ВУП на забеспячэнне здароўя грамадзян. У 2010 г. на 1000 жыхароў прыходзілася 4,8 месцащ у шпіталях. Згодна данным 2008 г., 48,9 % дарослых жыхароў пакутвала на атлусценне.
Асноўныя рэлігіі — хрысціянства (74,8 %, з якіх 41,6 % — каталікі, астатнія — пратэстанты) і традыцыйны культ мадэкнгеі (8,8 %). 16,4 % адмовіліся называць або не мелі веравызнання.
Адукацыя
У Палау працюць 18 пачатковых дзяржаўных школ і 1 сярэдняя дзяржаўная школа. Акрамя таго, маецца 2 пачатковыя прыватныя школы і 5 сярэдніх прыватных школ. Вышэйшую ступень адукацыі дае толькі Грамадскі каледж у Корары. Універсітэцкую адукацыю грамадзяне Палау могуць атрымаць толькі па-за межамі сваёй краіны.
Распаўсюджаны выкладанне на англійскай і мясцовых мовах. Больш за 90 % грамадзян з’яўляюцца пісьменнымі.
Сусветная спадчына
У 2012 г. астравы Чэлбачэб былі ўнесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
ТАЕ Авія
ААТ «ТАЕ Авія» — беларуская грузавая авіякампанія. 99,8 % акцый кампаніі належыць дзяржаве, астатнія 0,2 % акцый — акцыянерам. На рынку грузавых перавозак працуе з 1992 года. Авіякампанія зарэгістраваная ў ІКАО, рашэнне ад 8 чэрвеня 1993 года, Doc AN 2/16, з прысваеннем трохлітарнага кода ТХС. Зарэгістраваная ў ІАТА з прысваеннем двухлітарнага кода AL і трохлічбавага прэфікса кода 221. Паветраны флот — 13 Іл-76 і адзін Boeing 747.
2 снежня 2021 года Міністэрства фінансаў ЗША ўключыла ТрансАвіяЭкспарт і два самалёты авіякампаніі ў амерыканскі санкцыйны спіс.
22 снежня 2021 года дзяржаўная кампанія «Трансавіяэкспарт» змяніла назву на «ТАЕ Авія».
У 2022 годзе авіякампанія трапіла пад санкцыі Вялікабрытаніі, Еўрапейскага Саюза, Швейцарыі і Японіі.
Здарэнні
9 сакавіка 2007 года самалёт Іл-76ТД (EW-78826) пры заходзе на пасадку ў Магадыша (Самалі) быў абстраляны меркавана з пераноснага зенітна-ракетнага комплексу або ручнога гранатамёта. У гэты час самалёт знаходзіўся на вышыні 250 м. Нягледзячы на моцны пажар на борце, экіпажу ўдалося здзейсніць пасадку, пацярпелых у выніку інцыдэнту не было.
23 сакавіка 2007 года пры ўзлёце з аэрадрома сталіцы Самалі Магадыша быў збіты самалёт Іл-76ТД (EW-78849), на борце якога знаходзілася 11 чалавек. Гэты самалёт вылецеў у Магадыша, каб даставіць тэхнічных спецыялістаў да пацярпелага за 2 тыдні да гэтага самалёта кампаніі.
Іна Рыгораўна Голубева
Іна Рыгораўна Голубева (, Хабараўск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла Ленінградскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1957 годзе. Працавала ў Карэлграмадзянпраекце, з 1982 года — галоўны архітэктар праектаў у Магілёўграмадзянпраекце.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывае ў Магілёве.
Творчасьц
Асноўныя працы: машыналічыльная станцыя (1967), прыбудовы да музычнай школы (1968) і чыгуначнага вакзала (1976), спартыўна-лодачная станцыя (1974), эксперыментальная школа на 1176 навучэнцаў (1979), будынак вытворчых майстэрняў Мастацкага фонду БССР (1980), жылы мікрараён па вул. Грышына (1974, у аўтарскім калектыве) у Магілёве, генпланы і ПДП населеных пунктаў у Карэліі (1976—1982).
NGC 6524
NGC 6524 (іншыя абазначэнні — UGC 11079, MCG 8-33-5, ZWG 254.6, KARA 841, IRAS17578+4553, PGC 61221) — галактыка ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дахавы завод ТэхнаНІКОЛЬ
ЗТАА «Дахавы завод ТэхнаНІКОЛЬ» — прадпрыемства Беларусі расійскай карпарацыі ТэхнаНІКОЛЬ з поўным закончаным тэхналагічным цыклам вытворчасці мяккіх дахавых матэрыялаў у Асіповічах Магілёўскай вобласці.
Гісторыя
Будаўніцтва Асіповіцкага кардонна-руберойдавага завода пачалося ў лістападзе 1967 года і скончылася 28 красавіка 1973 года. Для рабочых завода працавалі сталовая, буфет, пункт выдачы малака, здраўпункт. Быў пабудаваны Дом культуры з кіназалай на 400 месцаў, інтэрнат на 216 месцаў, прадуктовы магазін, дзіцячы камбінат з басейнам на 420 месцаў, 6 жылых дамоў, 4 — кааператыўныя, Дом абрадаў. У 1974 годзе завод атрымаў усесаюзнае прызнанне і стаў пераможцам спаборніцтва з уручэннем Чырвонага сцяга ЦК КПСС, Савета Міністраў СССР, ВЦСПС і ЦК УЛКСМ.
Пры Доме культуры завода дзейнічаў ансамбль народнай песні і музыкі «Дзівакі», вакальна-інструментальны ансамбль, дзіцячыя аркестр народных інструментаў і клуб выхаднога дня.
З 1994 года завод пераўтвораны ў адкрытае акцыянернае таварыства «Дах». З 12 сакавіка 1999 года — сумеснае беларуска-брытанскае прадпрыемства ААТ «Дах».
Па стане на 1995 год прадпрыемства валодала магутнасцю на выпуск 55 тыс. т кардону і 127 млн м2 дахавага пакрыцця за год. Тэхналагічнае абсталяванне для вырабу кардону пастаўлена фірмай «Fampa» (Польшча).
У 2005 годзе СП ААТ «Дах» увайшло ў склад расійскай кампаніі «», што дазволіла абнавіць вытворчыя фонды і ўкараніць новыя тэхналогіі, павялічыць аб’ем і пашырыць асартымент выпусканай заводам прадукцыі.
Уладзімір Георгіевіч Плахатнюк
Уладзімір Георгіевіч Плахатнюк (нар. 1 студзеня 1966, Пітушка, Каларашскі раён, Малдаўская ССР, СССР) — малдоўскі палітык, бізнесовец, першы віцэ-старшыня Парламента Малдовы (2010—2013).
Дахавы завод ТэхнаНІКОЛЬ
Гісторыя
У чэрвені 2011 года на тэрыторыі СП ААТ «Дах» зарэгістравана ЗТАА Дахавы завод «ТэхнаНіколь». У 2012 годзе СП ААТ «Дах» ажыццявіла перадачу вытворчых магутнасцяў для выпуску прадукцыі ЗТАА Дахавы завод ТэхнаНІКОЛЬ.
У 2017 годзе ЗТАА Дахавы завод ТэхнаНІКОЛЬ уключаны ў рэестр упаўнаважаных эканамічных аператараў Еўразійскага эканамічнага саюза, а ў 2017 годзе завод зарэгістраваны ў якасці рэзідэнта свабоднай эканамічнай зоны «Магілёў».
У 2019 годзе на заводзе была адкрыта новая вытворчасць па выпуску цеплаізаляцыйных матэрыялаў з экструзійнага пенапалістыролу.
Прадукцыя
З 2001 года на прадпрыемстве наладжана вытворчасць дахавых і гідраізаляцыйных матэрыялаў пры дапамозе тэхналагічнай лініі фірмы «Poliglass» (Італія).
Асноўнай прадукцыяй прадпрыемства з’яўляецца дахавы кардон, руберойд розных марак, пергамін, пясчана-цэментавая чарапіца, сценавыя блокі, тратуарныя пліты.
Хунцзэху
Хунцзэху (Хунцзэ, ) — возера ў кітайскай правінцыі Цзянсу, якое атачаюць  і. Размешчана на Хуайхэскай раўніне. Яно з’яўляецца чацвёртым па велічыні прэснаводным возерам Кітая.
Дахавы завод ТэхнаНІКОЛЬ
Прадукцыя
На Дахавым заводзе ТэхнаНІКОЛЬ асвоены новыя віды дахавых і гідраізаляцыйных матэрыялаў на аснове бітумнага і бітумна-палімернага кампанентаў (біпалікрын і бікрын) з палепшанымі трываласнымі і эксплуатацыйнымі паказчыкамі.
Свабода сумлення
Свабода сумлення — натуральнае права на самастойнае фармаванне перакананняў і каштоўнасцяў, якія садзейнічаюць самаактуалізацыі. Паняцце “свабоды сумлення” ўключае больш шырокае кола пытанняў, чым паняцце “свабоды веравызнання”. Сутнасць свабоды сумлення прынята даследаваць з пункту гледжання філасофіі, этыкі, паліталогіі і рэлігіязнаўства.
Гуанака
Гуана́ка (Lama guanicoe) — млекакормячае роду ламаў сямейства вярблюдавых.
Трапляецца на сухіх паўпустынных высакагор’ях (да 5000 м) Андаў Паўднёвай Амерыкі. Жывуць невялікімі статкамі (да 20 галоў).
Даўжыня цела 180—225 см, хваста 15—25 см, вышыня 90—130 см, маса 48—96 кг. Цела ўкрыта бураватай шэрсцю (даўжыня 6—10 см). Шыя і канечнасці доўгія, тулава пакарочанае. Нараджае адно, зрэдку двух дзіцянят. Корміцца травяністай расліннасцю.
Аб’ект палявання. Продак свойскай ламы.
Весп
Весп (Weesp) — горад, гарадская тэрыторыя ў амстэрдамскім муніцыпалітэце і былая абшчына ў нідэрландскай правінцыі Паўночная Галандыя. Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы правінцыі, адразу на ўсход ад Амстэрдам-Рэйн-канала, за 3 км ад Амстэрдама. Плошча — 21,88 км², з іх суша — 20,58 км². Насельніцтва па даных на 2019 год — чалавекі. Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва — 801,1 чал./км². На тэрыторыі абшчыны маецца адна чыгуначная станцыя — Весп (каля 15 км ад Цэнтральнага вакзала Амстэрдама).
Населеныя пункты абшчыны ўключаюць: Весп, Дэ-Хорн і Эйтэрмер.
Уладзімір Элкановіч Гальдштэйн
Уладзімір Элкановіч Гальдштэйн (, Масква) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1974 годзе. З 1974 года — старшы архітэктар у Белдзяржпраекце.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Выключаны з саюза 1 верасня 2018 года за нясплату ўнёскаў.
Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): ПТВ у Крычаве, Мінску, Салігорску, краязнаўчыя музеі ў Касцюковічах, Мазыры, школа мастацтваў у Нароўлі, 9- і 10-павярховыя жылыя дамы па вул. Горкага ў Бабруйску (1974—1986).
Роберт Рафаілавіч Фальк
Ро́берт Рафаілавіч Фа́льк (27 кастрычніка, Масква — 1 кастрычніка 1958, Масква) — расійскі жывапісец яўрэйскага паходжання, які самабытна спалучаў у творчасці плыні рускага мадэрну і авангарда; адзін з найвядомейшых мастакоў яўрэйскага тэатра на ідышы. Выкладаў у Віцебскім мастацкім вучылішчы. Супрацоўнічаў з Беларускім яўрэйскім дзяржаўным тэатрам.
Біяграфія
З 11 гадоў сур’ёзна займаўся музыкай — рыхтаваўся паступаць у кансерваторыю. Аднак у 1902 годзе адбылася падзея, якая перавярнула яго жыццё — у 16 гадоў яму падарылі мальберт, фарбы і малы эцюднік. Фальк пісаў дні напралёт і вырашыў стаць мастаком. Бацькі былі супраць новага захаплення сына.
У 1904—1905 гадах вучыўся выяўленчаму мастацтву ў школе-студыі Канстанціна Юона і Івана Дудзіна, у прыватнай студыі Іллі Машкова, а ў 1905—1909 гадах — Вучылішчы жывапісу, скульптуры і дойлідства, дзе асаблівы паўплывалі на яго Валянцін Сяроў і Канстанцін Каровін. Жыў у асноўным у Маскве. У 1909 годзе, каб узяць шлюб з Лізаветай Пацехінай, Фальк ахрысціўся па імем Раман (пасля рэвалюцыі вярнуўся да ранейшага імя).
1910 год прайшоў пад знакам гучнага скандалу, які ўзрушыў вучылішча. Вучні партрэтнага класа, сярод якіх быў Міхаіл Ларыёнаў, зладзілі абструкцыю выкладчыку Леаніду Пастэрнаку, які замяніў Каровіна. Больш за 50 маладых мастакоў, у тым ліку Фалька, выключылі. Пазней Фальк, Ларыёнаў і яшчэ некалькі чалавек падалі заяву пра аднаўленне ў вучылішчы і праз паўгода выключаных аднавілі.
У 1910 годзе стаў адным з заснавальнікаў мастацкага аб’яднання «Бубновы валет», у дзейнасцi якога ўдзельнічаў ў 1910—1916 гадах. На выставе аб’яднання ў 1910 годзе работы Фалька віселі ў першай зале і былі заўважаны прэсай.
Аднак прадалася з выставы толькі адна карціна — «Пейзаж з чырвонай сцежкай» Фалька. На першы ганарар мастак паехаў у Італію. Сума была невялікая, таму амаль увесь маршрут ён адолеў пешшу. Мастак узгадваў:"Я абышоў наступныя гарады: Асізі, Рым, Арв’ета, Піза, Сіена, Фларэнцыя, Равэна, Ферара, Падуя, Венецыя, Верона, Вічэнца, Парма, Мантуя і Мілан. На Паўднёвую Італію грошай не хапіла. <…> Што ж тады асабліва прыцягвала мяне ў Італіі? Прымітывы, мазаікі ў Равэне, Джота, сіенскія майстры."Восенню 1911 года сярод «бубновых валетаў» адбыўся раскол. Лянтулаў, Канчалоўскі, Машкоў, Фальк і больш памяркоўныя мастакі адкалоліся ад сваіх радыкальных таварышаў на чале з Ларыёнавым, які аб’яднаў сваіх прыхільнікаў на выставе «Асліны хвост». Былыя паплечнікі аказаліся па розныя бакі барыкад. «Хвасты» абвінавачвалі «валетаў» у рабскім перайманні заходняга мастацтва, у той час самі ларыёнаўцы працягвалі рух да «лубка». Фальк не дужа прыцягваў увагу эпатажнымі паводзінамі, заставаўся ў ценю «ярчэйшых» таварышаў — Машкова, Канчалоўскага, Лентулава. Аляксандр Купрын нават склаў жартоўную «Карту планетнай сістэмы Бубновага валета» ў 1913 годзе, дзе Фальк аказаўся планетай Нептун: «Дзякуючы сваёй аддаленасці ўласцівасці планеты ўяўляюць вялікія няяснасці. Пэўна толькі тое, што ваганні яе арбіты парушаюць слушнасць звароту ўсіх астатніх планет». І ўсё ж талент Фалька, яго выключную цікавасць да прасторы і святла ў карціне адзначалі нават крытыкі. Як пісаў мастацтвазнаўца Якаў Тугендхольд, «ён адзін з нешматлікіх „валетаў“, якія ўмеюць бачыць па-свойму».
З часам бацькоў-заснавальнікаў «Бубновага валета» выціснулі больш радыкальныя мастакі-беспрадметнікі, якія пазней далучыліся да групы. У 1917 годзе адбылася апошняя выстава аб’ядання, у якой не прыняў удзел ні адзін са старажылаў. У 1916 годзе ў Роберта Фалька і Лізаветы Пацехінай нарадзіўся сын Валерый. Але іх шлюб быў непрацяглым, у тым жа 1916 годзе ў татарскім паселішчы Козы мастак пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай — Кірай Аляксеевай, дачкой Канстанціна Станіслаўскага.
Пасля рэвалюцыі 1917 года, у 1918—1928 гадах выкладаў у ГСХМ — ВМТМ — ВМТІ (цяпер МДАММ імя Сурыкава); быў дэканам факультэта жывапісу.
У Фалька вучыліся многія выбітныя мастакі, сярод іх — будучы класік сацрэалізму Сямён Чуйкоў, які ўспамінаў: «Ён прышчапляў вучням тое стаўленне да мастацтва, якое спавядаў сам: сумленнасць, шчырасць, адданасць і ахвярнасць. Фальк часта казаў нам пра Рэмбранта. Так, так, не толькі пра Сезана, але і пра Рэмбранта».
У 1918—1921 гадах працаваў у Маскоўскай калегіі па справах мастацтва і мастацкай прамысловасці Аддзела выяўленчых мастацтваў Наркампраса.
У жывапісе мастака таго часу з’явілася асаблівая ўвага да святла. Ён ужывае шматслойную тэхніку пісьма, так што паверхня палатна ператвараецца ў амаль скульптурны рэльеф.
У лістападзе-снежні 1919 года бярэ ўдзел у Першай дзяржаўнай выставе мясцовых і маскоўскіх мастакоў у Віцебску, дзе была набыта адна яго карціна.
Драма ў асабістым жыцці прыводзяць Фалька да нервовага зрыву. Лета 1920 года ён праводзіць у псіханеўралагічным санаторыі ў Пакроўскім-Страшнёва пад Масквой. Меркавана менавіта там мастак напісаў адзін са сваіх шэдэўраў — карціну «Чырвоная мэбля». Ён разводзіцца з Лізаветай Пацехінай і бярэ шлюб з Кірай Аляксеевай, у іх нараджаецца дачка Кірыла. Гэты шлюб таксама быў непрацяглым — у 1922 годзе яны рассталіся.
Увесну 1921 года педагагічны савет Віцебскіх дзяржаўных вольных мастацкіх майстэрняў вырашае запрасіць Р. Фалька і А. Купрына кіраўнікамі майстэрняў. Выязджае ў Віцебск, жыве ў доме бацькоў Раісы Ідэльсон па адрасе вул. Замкавая, 12.
Ёсць пашыранае паданне, што Фальк быў накіраваны ў Віцебск Наркампрасам каб арыштаваць Казіміра Малевіча.
У ліпені 1921 года зацверджаны на пасадзе прафесара Віцебскіх дзяржаўных вольных мастацкіх майстэрняў. 20 ліпеня 1921 года Вера Ермалаева падпісвае загад пра прызначэнне Р. Фалька кіраўніком майстэрні жывапіснага аддзялення, якая атрымала найменне «майстэрні Сезана». 4 жніўня 1921 года прызначаны захавальнікам Музея сучаснага мастацтва. У верасні 1921 года адбываецца прыём у мастацкія майстэрні: «У майстэрнях ёсць ніжэйпазначаныя курсы: мастака-кіраўніка Пэна, мастака-кіраўніка Фалька па праграме Уновис, скульптурная майстэрня кіраўніка Якерсона». У кастрычніку 1921 года Фальк пакінуў Віцебск, следам за ім у Маскву перабіраецца некалькі вучняў (Л. Зевін, Е. Розенгольц, Э. Валхонскі, А. Кабішчар, І. Бескін, М. Кунін, Д. Марачоў, Ф. Рабкіна). Сярод яго вучняў у ВХУТЕМАСе быў таксама Міхаіл Філіповіч.
У 1921 годзе стаў сябрам аб’яднання «Култур-ліге», створанага для развіцця яўрэйскага мастацтва, звязанага з традыцыйнай культурай на ідышы.
Стаў членам рэарганізаванага таварыства «Мир искусства» на чале з Іллём Машковым.
У жніўні-верасні 1923 года жыве ў вёсцы пад Віцебскам, разам з Раісай Ідэльсон.
У 1928 годзе мастак выехаў у камандзіроўку за мяжу і да 1937 года жыў і працаваў у Парыжы. У 1929 годзе адбылася яго персанальная экспазіцыя ў галерэі Яўгена Зака ў Парыжы. Выставу наведаў і Амбруаз Валар — легендарны парыжскі гандляр мастацтвам, які адкрыў імпрэсіяністаў, запрасіў «рускага сезаніста» паглядзець яго калекцыю. Фальк не толькі выстаўляўся ў галерэях, але і стаў сталым удзельнікам Салона ў Цюільры і восеньскіх салонаў.
Раіса Ідэльсон вяртаецца ў Маскву, шлюбныя адносіны з ёй фактычна сканчаюцца. Да Фалька прыязджае яго сын ад першага шлюбу Валерый, з якім ён жыве ў Францыі да самага ад’езду.
У крызісныя гады мастак ратаваўся партрэтамі і даваў урокі жывапісу. У 1937 годзе на прыёме ў савецкім пасольстве ў Парыжы ў гонар пералёту савецкіх лётчыкаў праз Паўночны полюс ў Амерыку Фальк пазнаёміўся з лётчыкам і па сумяшчальніцтве мастаком-аматарам Андрэем Юмашавым, які адыграе велізарную ролю ў жыцці мастака. Фальк вырашыў вярнуцца на радзіму.
З Юмашавым яны здзейснілі своеасаблівае «турнэ» па Крыме і Сярэдняй Азіі, дзе знакаміты лётчык чытаў лекцыі пра свой пералёт цераз Паўночны полюс, а падчас адпачынку ставіў свой любіцельскі мальберт побач мальберта Фалька. У так званым Доме Пярцовай, дзе ўжо жылі яго таварышы па «Бубновым валеце» — Аляксандр Купрын і Канстанцін Раждзественскі, з дапамогай Юмашава Фальк атрымаў майстэрню.
Працаваў афарміцелем сцэны Маскоўскага дзяржаўнага яўрэйскага тэатра (з якім супрацоўнічаў і да свайго ад’езду за мяжу), а таксама яўрэйскіх тэатраў іншых гарадоў.
У 1939 годзе адбылася персанальная выстаўка мастака ў Доме літаратараў.
У красавіку 1941 года афармляе спектакль «Зачараваны кравец» паводле Шалом-Алейхема ў Беларускім дзяржаўным яўрэйскім тэатры.
У 1941 годзе разам з Яўрэйскім тэатрам эвакуіраваўся ў башкірскае сяло Сцерлібашава, дзе выкладаў гісторыю, геаграфію і нямецкую мову ў школе. А ўжо ў 1942-м перабраўся ў Самарканд. Выкладае жывапіс у Самаркандскім абласным мастацкім вучылішчы і ў эвакуіраваным Маскоўскім мастацка-прамысловым інстытуце. У эвакуацыі Фальк цяжка захварэў на бруцэлёз — на паўгады аказаўся прыкаваным да ложка, з якіх тры месяцы правёў у шпіталі. У 1943 годзе ў Краязнаўчым музеі Самарканда прайшла выстава акварэляў і гуашаў мастака. У 1943 годзе здарылася вялікая асабістая трагедыя — сын мастака Валерый загінуў на фронце. Неўзабаве пасля гэтага Фальк з жонкай вырашыў перабрацца ў Маскву.
Напачатку 1944 года вярнуўся з эвакуацыі ў маскоўскую кватэру-майстэрню ў доме Пярцовай. Лета мастак звычайна праводзіў на дачах сяброў — у Перадзелкіне, Софрыне, Хацькова, Загорску.
У час кампаній 1940-х гадоў Фалька крытыкавалі як «фармаліста».
Пасля 1953 года Фальк стаў для маладых савецкіх мастакоў-авангардыстаў своеасаблівым сімвалам мінулай вялікай эпохі жывапісу, мастом паміж вялікім мастацтвам пачатку XX стагоддзя і паслясталінскай адлігай. Яго майстэрня стала адным з цэнтраў неафіцыйнай культуры, дзе сустракаліся навукоўцы, музыкі, пісьменнікі і мастакі. Пабываў там і Жан-Поль Сартр, чыю п’есу Фальк афармляў у тэатры Таірава, прыходзілі будучыя маскоўскія канцэптуалісты.
17 мая 1958 года адкрылася апошняя персанальная выстава Роберта Фалька ў выставачнай залі Маскоўскага Саюза савецкіх мастакоў.
Памёр у Маскве 1 кастрычніка 1958 года. Пахаваны на Калітнікаўскіх могілках.
Пасмяротныя выстаўкі
У 1992 годзе ў Рускім музеі адбылася пасмяротная персанальная выстаўка твораў Фалька, аднак каталог выстаўкі не быў выдадзены. У 2020 годзе ў Новай Траццякоўцы адкрылася персанальная выстаўка Фалька, на якой было звыш за 250 графічных і жывапісных твораў мастака (выстаўка правала да 23 мая 2021).
Віцебскі езуіцкі калегіум
Віцебскі езуіцкі калегіум — навучальная ўстанова Таварыства Ісуса, якая дзейнічала ў Віцебску. Спыніла сваё існаванне ў сувязі з выгнаннем езуітаў з Расійскай імперыі.
Рэзідэнцыя езуітаў у Віцебску
Фундатарам рэзідэнцыі езуітаў у Віцебску выступіў Аляксандр Гасеўскі. 26 жніўня 1637 г. ён перадаў на яе карысць частку зямель на Смаленшчыне, якія былі атрыманы ад караля Уладзіслава IV за ўзяцце маскоўскай крэпасці Белай. У 1648 г. пры рэзідэнцыі была адкрыта школа. Першымі яе педагогамі былі Аляксанд Бялінскі і Матвей Змудскі: адзін выкладаў у класе інфімы, а другі — граматыкі.
Негатыўны ўплыў на развіццё ордэнскай пляцоўкі зрабіла вайна паміж Рэччу Паспалітай і Расійскай дзяржавай (1654—1667). Спачатку рэзідэнцыя страціла амаль усе смаленскія ўладанні, а потым наогул спыніла дзейнасць пад час варожай акупацыі Віцебска. Неўзабаве школа была адноўлена. Па дадзеных Л.Гжэбня, у 1675 г. у ёй зноў пачалі выкладаць паэтыку, а ў 1676 г. з’явіўся клас рыторыкі. Т. Б. Блінова, аднак, сцвярджае, што сярэдняя школа пачала дзейнічаць толькі ў 1678/1679 навучальным годзе.
Школа
У 1682 г. рэзідэнцыя была пераўтворана на калегіум. Далейшае развіццё школьнай справы было перарванае Паўночнай вайной, якая моцна закранула Віцебск. Нармальнае яе функцыянаванне аднавілася толькі ў 1713/1714 навучальным годзе. А ўжо ў 1731/1732 навучальным годзе у Віцебскім калегіуме з’явілася вышэйшая школа — пачалося выкладання філасофіі (Л. Гжэбень адносіць час яе з’яўлення да 1738 г. ). З 1751/1752 пачалі выкладаць гісторыю, у 60-я гг. — геаграфію, а з 1790 г. — архітэктуру (выкладаў яе Гаэтана Анджаліні ).
У 1783 г. Віцебскі калегіум разам Полацкім заставаўся адзінай езуіцкай установай установай, дзе моладзь магла атрымаць вышэйшую адукацыю. Акрамя таго віцебскія езуіты-педагогі працавалі ў ніжэйшых школах граматыкі ў Чачэрску і Лазовіцы. Таксама як і ў Полацку Таварыства Ісуса здолела практычна манапалізаваць адукацыю ў горадзе. Так, у 1796 г. у шасці класах вучыўся 131 чалавек (у І — 46, у ІІ і ІІІ — 39, у IV — 35, у V — 7, у VI — 4). У 1802 г. колькасць вучняў зменшылася да 70, што, магчыма было звязана з пачаткам узвядзення новага школьнага будынка. Ён быў скончаны у 1808 г. Першы яго паверх быў адведзены пад ніжэйшыя класы і меў залу для прыёму экзаменаў, на другім паверсе размяшчаліся вышэйшыя класы, тэатр і кабінеты.
Калі ў другой палове першага дзесяцігоддзя ХІХ ст. езуіты рашуча адмовіліся падпарадкаваць свае навучальныя ўстановы свецкаму Віленскаму ўніверсітэту, міністр асветы П. В. Завадоўскі загадаў адкрыць у Віцебску дзяржаўную гімназію, каб езуіцкія школы засталіся без вучняў. Тым не менш, час паказаў, што падобнымі захадамі парушыць гегемонію езуітаў у адукацыйнай сферы было цяжка.
На момант пачатку вайны 1812 г. ў Віцебску было 16 езуітаў. Рэктар Ігнацій Бжазоўскі распусціў амаль усіх пра ваколічных фальварках. Тыя некалькі чалавек, што засталіся, пільнавалі езуіцкае дабро і даглядалі за параненымі ў шпіталі, на які былі ператвораны памяшканні калегіума.
Як і ўвесь горад, віцебскія езуіты панеслі ад вайны значныя матэрыяльныя страты. Тым не менш, школа і калегіум уцэлым аднавіліся даволі хутка. У 1817 г. у ёй было 158 вучняў, у 1818 г. — 144 . У 1819/1820 навучальным годзе у Віцебску быў 21 езуіт, а ў школах займаліся 130 вучняў.
Семінарыя
Каб даць магчымасць хлопчыкам са збяднелай шляхты бясплатна атрымліваць адукацыю, езуіты стваралі для іх семінарыі. У Віцебску падобную ўстанову стварылі браты Стэфан і Ігнацій Лускіны. Віцебская семінарыя езуітаў пачала работу ў 1753 годзе. Першым яе рэгентам стаў адзін з братоў Лускінаў — Ігнацій. Семінарысты наведвалі заняткі ў публічнай школе віцебскіх езуітаў.
Канвікт
На змену семінарыі прыйшоў шляхецкі канвікт (пансіён), які пачаў дзейнічаць не пазней за 1780 г. У канвікт, які займаў частку калегіума, прымаліся дзеці ад 7 да 14 гадоў. Усе заняткі яны наведвалі бясплатна, але за знаходжанне ў пансіёне трэба было плаціць. Так, у 1803 г. віцебскія езуіты бралі ў бацькоў за гэтую паслугу адносна памяркоўную суму — 100 рублёў срэбрам, што нічым не адрознівалася ад расцэнак іншых беларускіх канвіктаў. Колькасць канвіктараў рознілася ў залежнасці ад года. Калі ў 1784 г. там было 12 хлопчыкаў і ў 1796 г. — 11, то ў 1803 г. — толькі 7, а ў 1807 г. — ужо 17.
Музычная бурса і школьны тэатр
Музычная бурса пры віцебскай рэзідэнцыі езуітаў з’явілася ў сярэдзіне 70-х гг. XVII ст. . Музычныя інструменты, як і паўсюль у такіх установах, дарыліся дабрадзеямі альбо набываліся самімі езуітамі Так, напрыклад, віцебскі падкаморый Адам Францішак Кісель падараваў у канцы XVII ст. мясцовым езуітам арган за 400 польскіх злотых. У 1737—1738 гг. у капэле бурсы меліся габоі, валторны, трубы, клавікорд, арган, скрыпкі, альты, басэтлі, басоны і квартвіёлы.
Навучэнцы бурсы ўдзельнічалі не толькі ў багаслужэнні, але таксама працавалі на многіх іншых важных царкоўных і свецкіх мерапрыемствах горада. Паводле «Прыхода-расходнай кнігі Віцебскай бурсы», дзейнасць музычнай установы езуітаў прыносіла нядрэнны прыбытак. У 1753 г. даход віцебскай бурсы склаў 1138 злотых, у 1754 г. — 1780, у 1755 г. — 1634, 1756 г. — 1552, а ў 1757 г. — 1646. Бурсісты забяспечвалі музычнае суправаджэнне выездаў ваяводаў ды іх атачэння, вяселляў і г.д. . У 1796 г. у бурсе было 14 хлопчыкаў, а ў 1808 — 12.
Трэцяя прабацыя
Адной са спецыяльных адукацыйных устаноў, якія дзейнічалі пры Віцебскім калегіуме ў 1810—1811 і 1817—1820 гг., была так званая «Трэцяя прабацыя» (tertio probatio). Яна прызначалася для ўсіх членаў Таварыства Ісуса, якія ўжо былі высвечаныя на ксяндзоў і скончылі курс тэалогіі. Пад кіраўніцтвам дасведчанага айца-езуіта, інструктара, удзельнікі Трэцяй прабацыі на працягу года штудыявалі ордэнскае права і, вывучаючы лісты Ігнація Лаёлы, заснавальніка Таварыства Ісуса, і ладзячы штомесячныя сходы, якія праходзілі ў поўным маўчанні, паглыблялі знаёмства з ордэнскай духоўнасцю. Яе інструктарамі былі Юзаф Мікулоўскі (1810—1811) і Алаіз Ландэс (1817—1820).
Бібліятэка
Пры калегіуме мелася невялікая бібліятэка. У 1773 г. у ёй было каля 3 000 кніг. У далейшым яе зборы значна ўзбагаціліся за кошт перадачы ёй часткі бібліятэкі Залускіх (каля 500 тамоў), а таксама дзякуючы дарункам езуіта Крыштафа Якеля, які ў 1779 г. прывёз на Беларусь з Багеміі сваю багатую бібліятэку, і рэктара калегіума Яна Заранака (233 кніжкі). Пры гэтым пасля ад’езду езуітаў з краіны ў віцебскай бібліятэцы засталося толькі 3 513 кніг.
Мемарыяльны комплекс у гонар воінаў-вызваліцеляў, партызан і падпольшчыкаў Віцебшчыны
Архітэктура
Уключае плошчу мемарыяла, 2 басейны, 10 пілонаў, галоўны манумент. Выкарыстаны бетон з мармуровай крошкай, лабрадарыт, чырвоны і шэры граніт, бронза, чыгун. Плошча мемарыяла знаходзіцца ніжэй за агульны ўзровень плошчы Перамогі (да яе вядуць 14 прыступак) і мае форму выцягнутага прамавугольніка. Да галоўнага манумента пракладзена дарога паміж 2 доўгімі басейнамі, з вонкавых бакоў якіх пастаўлена па 5 прамавугольных пілонаў, на кожным з іх даты аднаго з 5 гадоў Вялікай Айчыннай вайны. Над ракой па цэнтральнай восі мемарыяла ўзвышаецца галоўны манумент, які сімвалізуе сумесныя дзеянні Чырвонай Арміі, партызан і падпольшчыкаў у вызваленні Віцебшчыны ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Манумент — 3 трапецападобныя пілоны-абеліскі вышынёй 56 м, рэзка звужаныя ўверсе і аб’яднаныя на вышыні 5 м трохгранным маналітным фрызам, на гранях якога рэльефы «Воіны», «Партызаны», «Падпольшчыкі». У сярэдзіне галоўнага манументу сімвалічны пантэон: пілоны-абеліскі злучаны кальцом, завершаны паўсферай з адтулінай уверсе, на кальцы — надпіс «Слава героям». Унізе, на невысокім подыуме ў выглядзе пяціканцовай зоркі з чырвонага граніту, запалены Вечны агонь. Да Заходняй Дзвіны ад манумента вядуць 3 шматступеньчатыя лесвіцы. Манумент штучна падсвечваецца. Плошча мемарыяла пакрытая чырвоным бетонам, акаймавана газонамі і абмежаваная падпорнымі сценкамі з паліраванага чырвонага граніту.
Комплекс — адзін з цікавых мемарыяльных ансамбляў рэспублікі, вылучаецца яснасцю і дакладнасцю кампазіцыйнай пабудовы, выразнасцю пластыкі рэльефаў, прапарцыянальнай гармоніяй аб’ёмаў.
Барыс Іванавіч Маркаў
Біяграфія
Да 1976 года быў сябрам Саюза мастакоў БССР, пазней уступіў у Маскоўскі саюз мастакоў.
Памёр 4 лістапада 2020 года пасля працяглай хваробы. Пахаваны 7 лістапада 2020 года ў вёсцы Дамашаны Смалявіцкага раёна.
Творчасць
Працаваў у галіне станковай і манументальнай скульптуры. Асноўныя творы — кампазіцыя пра заваёўнікаў цаліны «Вясна ў поле» (1963); партрэты кінарэжысёра С. Эйзенштэйна, аператара кінастудыі «Беларусьфільм» Ю. Марухіна (знаходзіцца ў Траццякоўскай галерэі); помнік партызану І. Чуклаю са Случчыны (сумесна з архітэктарамі В. П. Занковічам і Л. М. Левіным), воінам Савецкай Арміі ў калгасе «Чырвоная змена» Мінскай вобласці (у суаўтарстве з Г. І. Мурамцава і архітэктарам В. Шаўчэнкам, 1965—1967); абеліск у гонар воінаў Савецкай Арміі і партызан на возеры Нарач (а сааўтарстве з Я. А. Печкіным і архітэктарам Ю. В. Шпітам) і інш.
Сям’я
У шлюбе з мастачкай Веранікай Рыгораўнай Віткоўскай.
Романшы
Ро́маншы (саманазвы Engadini, Rumantsches) — рэтараманскі народ у Швейцарыі. Жывуць пераважна ў даліне ракі Ін і кантоне Граўбюндэн. Агульная колькасць - 38 тыс. (2012 г.).
Паходжанне і гісторыя
Продкамі романшаў лічацца старажытныя плямёны рэтаў, якія насялялі Альпійскія горы ў антычнасці. У 15 г. да н. э. яны трапілі пад уладу рымлян і да сярэдзіны 1 тысячагоддзя н. э. былі раманізаваны. Відавочна, да XV ст. продкі романшаў складалі супольны рэтараманскі пласт насельніцтва разам з продкамі ладзінаў. Іх землі ўваходзілі ў склад розных дзяржаў. Паколькі праз так званую Верхнюю Рэцыю, населеную романшамі, праходзіў шлях з Германіі ў Італію, яна лічылася стратэгічнай тэрыторыяй, прывабнай для феадалаў.
У 1424 г. сяляне і рыцары Рэцыі стварылі Шэрую Лігу (Grau Bund) і Лігу дзесяці юрысдыкцый, якія выступілі супраць нямецкіх феадалаў. Утвораная імі горная рэспубліка ўвайшла ў склад Швейцарыі. У XVI ст. з'явілася першая пісьмовая форма романшскай мовы.
У адрозненні ад Італіі, дзе стары эканамічны лад садзейнічаў адносна добраму захаванню традыцыйнай культуры ладзінаў, у Швейцарыі романшы знаходзіліся пад большым культурным уплывам нямецкамоўнай абшчыны, што асабліва стала адчувальна ў XIX ст. З сярэдзіны XX ст., калі романшскаму насельніцтву пагражала дэпапуляцыя, пачалі прадпрымацца пэўныя высілкі для захавання романшскай мовы і стварэння на ёй сучаснай літаратуры. Гэта мэта ставіцца ў аснову далейшага існавання романшаў і лічыцца больш важнай, чым адраджэнне традыцыйнай матэрыяльнай культуры.
Мова
Романшскую мову часцяком называюць рэтараманскай. Яна падзяляецца на некалькі дыялектаў, кожны з якіх мае сваю пісьмовасць на аснове лацінкі. Аднак толькі тры дыялекты лічацца безумоўна романшскімі, астатнія — бліжэй да дыялектаў мовы ладзінаў. У наш час існуе таксама адзіны стандарт рэтараманскай мовы, які ўжываецца ў Швейцарыі на афіцыйным узроўні і мае статус дзяржаўнай мовы.
Романшская мова выкладаецца ў пачатковай школе, выкарыстоўваецца ў некаторых мясцовых сродках масавай інфармацыі, на ёй выдаюцца кнігі. Аднак казаць пра адсутнасць пагрозы знікнення жывой гутарковай мовы пакуль яшчэ рана.
Люшаў
Лю́шаў (, Люшев) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпініцкага сельсавета.
Паблізу ёсць паклады гліны.
Размяшчэнне
За 16 км на поўнач ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 64 км ад Гомеля.
Гідраграфія
На ўсходзе рака Гліна (прыток ракі Ліпа).
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозеЧачэрск — Буда-Кашалёва. Планоўка складаецца з прамалінейнай, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад вуліцы, паралельна да якой на захадзе праходзіць кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
У 1925 годзе ў Любавінскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Бабруйскай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Камінтэрн», працавалі гамарня і нафтавы млын. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 39 жыхароў вёскі. Да 13 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Буда-Люшаўскага сельсавета. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Юбілейны» (цэнтр — вёска Негаўка).
Ронца-К’еніс
Ронца-К'еніс (Ronzo-Chienis) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 1011 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 78 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 38060. Тэлефонны код — 0464.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Добрае (Кобрынскі раён)
До́брае (, Доброе) — былая вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Гарадзецкага сельсавета.
Да 11 мая 2012 года вёска ўваходзіла ў склад Аніскавіцкага сельсавета.
Ліквідавана ў 2018 годзе.
NGC 6525
NGC 6525 — рассеянае скопішча ў сузор’і Змеяносец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».