cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Янцзы
Пачынаецца на ўсходзе Тыбецкага нагор’я, дзе назвай Муруй-Ус, цячэ ў шырокай забалочанай даліне. Спускаецца з нагор’я, пераразае Сіна-Тыбецкія горы (пад назвай Цзіньшацзян), утварае глыбокія цясніны з парогамі і вадаскатамі (падзенне ракі ў верхнім цячэнні каля 5 тыс. м). У сярэднім цячэнні перасякае паўднёвую частку Сычуаньскай катлавіны, ніжэй якой утварае 3 цясніны са стромкім сценамі. Ніжняе цячэнне (пад назвай Чанцзян) у межах Цзянханьскай і Вялікай Кітайскай раўнін, дзе шырыня асноўнага рэчышча да 2 км, шмат рукавоў, праток. Упадае ва Усходне-Кітайскае мора, утварае дэльту (плошча каля 80 тыс. км²).
Асноўныя прытокі: Ялунцзян, Міньцзян, Цзялінцзян, Ханьшуй (злева). На правым беразе — буйныя азёры Дунтынху, Паянху, Тайху, якія рэгулююць сцёк ракі.
Асноўнае жыўленне ад мусонных дажджоў, у верхнім цячэнні — ад раставання горных снягоў і ледавікоў. Летнія паводкі з пад’ёмамі ўзроўню вады на раўнінах да 10—15 м, у цяснінах да 30—40 м. Сярэдні расход вады ў вусці 34 тыс. м³/с, найбольшы — да 70—100 тыс. м³/с. У мінулым на Янцзы былі катастрафічныя паводкі, для аховы ад якіх уздоўж рэчышча пабудаваны дамбы (даўжыня 2,7 тыс. км). Уплыў марскіх прыліваў на 700 км ад вусця. Цвёрды сцёк 280—300 млн т за год. На большай частцы рэчышча воды ракі маюць жоўтае адценне (назва «Блакітная рака», якую далі еўрапейцы, не адпавядае рэчаіснасці).
Значныя гідрарэсурсы. Шырока выкарыстоўваецца для арашэння (пераважна рысавых палёў). Гэчжоўбаскі гідравузел, ГЭС Тры цясніны. Суднаходная на 2850 км (ад падножжа Сіна-Тыбецкіх гор), для марскіх суднаў — ад горада Ухань. Агульная даўжыня водных шляхоў у яе басейне каля 70 тыс. км. Рыбалоўства: прамысловае значэнне маюць карп, лешч, кітайскі акунь, таўсталобік і інш.
У басейне Янцзы жыве болыш за 1/3 насельніцтва Кітая. Буйныя гарады: Ібінь, Чунцын, Ухань, Нанкін, у дэльце — горад Шанхай.
Прэм’ер-міністр Харватыі
Гісторыя
Першапачаткова, па канстытуцыі ад 22 снежня 1990 года, Харватыя была паўпрэзідэнцкай рэспублікай: у прэзідэнта былі шырокія паўнамоцтвы, у тым ліку на прызначэнне прэм’ер-міністра і роспуск урада. Пасля парламенцкіх выбараў 2000 года быў сфарміраваны ўрад на чале з Сацыял-дэмакратычнай партыяй Харватыі, які павялічыў паўнамоцтвы парламента, урада і прэм’ер-міністра. Тым самым Харватыя стала паўпарламенцкай рэспублікай: прэм’ер-міністр краіны мае большы ўплыў, чым яе прэзідэнт.
Янцзы
Назва
У Кітаі Янцзы называюць ракою Чан — «Доўгай ракой». Янцзы — назва ніжняга басейну Чану, а не ўсёй ракі. У еўрапейскіх мовах назва «Янцзы» замацавалася за Чаном праз памылку першых еўрапейскіх адкрывальнікаў Кітаю.
Назва Янцзы паходзіць ад Янцзы Цзян, мясцовай назвы часткі ніжняга цячэння Янцзы ля Янчжоў. «Янцзы» была назвай селішча і месца старажытнай пераправы. «Цзян» — адно з кітайськіх слоў, што абазначаюць рэчку. У 13 стагоддзі выдатны афіцер дынастыі Сун Вэнь Цяньсянь напісаў паэму пад назвай «Янцзы Цзян». Пазней, заходня місіянеры пачулі гэтую назву і ўжылі яе да ўсёй ракі.
Кітайскія назвы
Перад імперскімі часамі кітайская назва ракі была проста Цзян (江) — хутчэй за ўсё, запазычанне з аўстразіяцкіх моў. За часамі дынастіыі Хань слова Цзян ужо ўжвывалася ў адносінах да іншых вялікіх водных шляхоў. Сучасная назва Чан Цзян (Chang Jiang, 长/長江), дзе слова Чан (长/長) азначае «доўгі», выкарыстоўваецца пачынаючы з перыяду Шасці дынастый. Увесь Чан Цзян суднаходны і таксама вядомы як «Залаты водны шлях».
Кітайцы таксама выкарыстоўваюць розныя назвы для розных частак ракі.
Тыбецкія назвы
Вытокі і верхняе цячэнне Янцзы размешчаны ў раёнах пражывання этнічных тыбетцаў у правінцыі Цынхай. У тыбецкай мове выток Тото называецца Начынчу (Naqinqu). Сама ж Тото вядомая ў тыбецкай мове як Мачу (Maqu, «Чырвоная рэчка»). Тунцянь вядомая в тыбецкай мовн як Дрычу (Drichu, འབྲི་ཆུ་ ). Данцюй (Dangqu, 当 曲), яшчэ адна вялікая плынь вярхоў’яў Янцзы, у тыбецкай мове мае значэнне «балотная рэчка».
Геаграфія
Выток Янцзы размешчаны на захад ад гары Геладандун Тангла, ва ўсходняй частцы Тыбецкага нагор’я на вышыні прыкладна 5600 м над узроўнем мора. Рака працякае праз усходнія акругі правінцыі Цынхай, а потым павяртає на пощдзень, і па глыбокай даліне, што служыць мяжой паміж Сычуанем і Тыбетам, дасягае правінцыі Юньнань. У гэтай даліне, размешчанай у Сіна-Тыбецкіх гарах, адбываецца асноўнае скіданне вышыні — з 5 тыс. да 1 тыс. м. Тут рака некалькі разоў мяняе напрамак і ўтварае глыбокія цясніны.
Навігацыя рачных суднаў пачынаецца ад павета Шуйфу правінцыі Юньнань. Бліжэй да горада Ібінь, які размешчаны на ўваходзе ракі ў Сычуаньскую катлавіну, рака апускаецца да вышыні 305 м, а ля горада Чунцын вышыня ракі над узроўнем мора становіцца роўнай 192 м. Працякаючы праз Сычуаньскую катлавін, Янцзы зліваецца з вялікімі прытокамі Міньцзян і Цзялінцзян, якія значна напаўняюць яе. На 320-кіламетровым участку ад Чунцына да Ічана Янцзы скідае вышыню дп 40 м, працякаючы глыбокімі цяснінамі, якія вядомыя сваёй прыгажосцю і складанасцю навігацыі. Прабіваючыся далей праз горы Ушань, рака служыць прыроднай мяжой паміж між правінцыямі Чунцын і Хубэй і утварае знакамітыя «Тры цясніны» («Санься»). Іменна тут пабудавана і дзейнічае найбуйнейшая ў свеце ГЭС Тры цясніны.
На тэрыторыі правінцыі Хубэй Янцзы папаўняецца водамі шматлікіх азер, найбольшае з якіх, Дунцінху, размяшчаецца на мяжы правінцый Хунань і Хубэй. У горадзе Ухань Янцзы зліваецца са сваім найбольшым прытокам — ракою Ханьшуй.
У паўночнай частцы правінцыі Цзянсі Янцзы прымае воды найбольшага ў Кітаі праснаводнага возера Паянху. Потым рака працякае праз прпвінцыі Аньхой і Цзянсу і, нарэшцк, ўпадае ва Усходне-Кітайскае мора ля Шанхаю. Ніжняе цячэнне Янцзы праходзіць праз Цзянханскую раўніну і паўднёвую частку Вялікай Катайскай раўніны, дзе рака часта падзяляецца на рукавы, прычым шырыня асноўнага рэчышча дасягане 2 і больш км. У раёне ўпадзення ва Усходне-Кітайскае мора Янцзы вялізную дэльту плошчай больш за 80 тыс. км².
Чатыры з пяці асноўных праснаводных азёр Кітая сцякаюць у Янцзы.
Гідралагічны рэжым
Сярэдні расход вады ў вусці складае 34 000 м³/с, а гадавы сцёк ацэньваецца ў 1070 км³ (4-е месца ў свеце). Цвёрды сцёк ракі Янцзы перавышае 280 млн тон у год, што прыводзіць да хуткага росту дэльты — у сярэднім на 1 км за 35-40 гадоў. Жоўты колер рачных вод таксама тлумачыцца вялікай колькасцю прымешак.
Рэжым ракі мусонны, раней летам узровень вады ў Сычуанскай катлавіне падымаўся на 20 м, а на раўнінах — да 10-15 м. Марскія прылівы распаўсюджваюцца ракой за 700 км ад вусця (да горада Цзюцзян). Для абароны ад пастаянных разбуральных паводак у мінулым была створана сістэма дамб агульнай працягласцю больш за 2,7 тыс. км. У некаторай ступені сілу паводкі зніжаюць азёры Паянху і Дунцінху, куды паступаюць велізарныя колькасці паводкавых вод Янцзы. Моцныя паводкі былі ў 1870, 1896, 1931, 1931, 1949, 1954 і 1998 гадоў.
Рэжым Янцзы складаны. Рака разліваецца не толькі з-за мусонных дажджоў і тайфунаў (канец лета — пачатак восені), але і ў канцы вясны — пачатку лета, калі ў горах растаюць ледавікі і снег.
У ніжнім цячэнні сцёк рэгулюецца шматлікімі азёрамі. Рака ўпадае ў Ціхі акіян.
Жывёльны свет
Рака Янцзы мае вялікую біяразнастайнасць, уключаючы мноства эндэмічных відаў. Многія з іх знаходзяцца ў сур’ёзнай небяспецы з-за дзейнасці чалавека.
Рыба
Па стане на 2011 год у басейне ракі Янцзы вядома 416 відаў рыб, з іх 362 віды, якія з’яўляюцца строга прэснаводнымі. Астатнія могуць жыць у салёнай вадзе ў вусці ракі або ва Усходне-Кітайскім моры. Гэта робіць раку адной з самых багатых відаў у Азіі і самай багатай у Кітаі (для параўнання, Жамчужная рака налічвае амаль 300 відаў, а Жоўтая рака — 160 відаў). 178 відаў рыб, якія жывуць у басейне ракі, з’яўляюцца эндэмічнымі. Многія з іх сустракаюцца толькі ў некаторых частках ракі, асабліва ў вярхоўях. У гэтай мясцовасці налічваецца 97 эндэмікаў, у той час як у самым верхнім участку ракі (вышэй 4500 м над узроўнем мора) сустракаецца толькі 8 эндэмікаў. Найбольш буйныя класы рыб, якія сустракаюцца ў рацэ — карпападобныя (280 відаў, з іх 150 эндэмікі), сомападобныя (40 відаў, 20 эндэмікаў), акунепадобныя (50 відаў, 4 эндэмікі), скалазубападобныя (12 відаў, 1 эндэмік) і корушкападобныя (8 відаў, 1 эндэмік). У рацэ няма іншых парадкаў з больш чым чатырма відамі і адным эндэмікам.
Многія віды рыбы ў рацэ Янцзы рэзка змяншаюцца, прычым 65 відаў рыб абвешчаны ў Кітаі чырвонакніжнымі, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення.ref name=ThreatenedFish>Wang, S.; and Xie, Y. (2009). China species red list. Vol. II Vertebrates — Part 1. High Education Press, Beijing, China. Да іх адносяцца два віды, якія цяпер лічацца цалкам вымерлымі (Anabarilius liui liui і [Atrilinea macrolepis), два з якіх ўразлівыя (Anabarilius polylepis і Schizothorax parvus) і пяць, якія з’яўляюцца крытычна ўразлівымі відамі (Psephurus gladius, Euchiloglanis kishinouyei, Megalobrama elongata, Schizothorax longibarbus і Leiocassis longibarbus. Акрамя таго, два віды асятровых — Acipenser dabryanus і Acipenser sinensis — лічацца крытычна ўразлівымі. Выжыванне гэтых двух відаў можа залежаць ад пастаяннага выпуску ў прыроду штучна выведзеных асобнікаў. Гэта самая буйная рыба ў рацэ і адна з самых буйных прэснаводных рыб у свеце, якія дасягаюць у даўжыню 5 — 7 м. Апошні асобнік Psephurus gladius быў злоўлены браканьерамі ў 2007 годзе і мае даўжыню 3,6 м. Нягледзячы на ​​намаганні, каб захаваць яго ў жывых, ён памёр неўзабаве пасля гэтага.
Найбольшай пагрозай для мясцовай рыбы ў Янцзы з’яўляюцца празмерны вылоў і страта асяроддзя пражывання (напрыклад, пры будаўніцтве плацін), але таксама забруджванне вады, разбуральныя метады лоўлі (такія як дынамітны промысел) і інтрадукцыя новых відаў. Прыкладна дзве траціны з усіх прэснаводных рыбных сажалак у Кітаі з’яўляюцца басейнам ракі Янцзы, але назіраецца рэзкае зніжэнне памераў некалькіх важных відаў. < Ref name = FishDiversity /> Некаторыя эксперты прапануюць увесці 10-гадовы мараторый на рыбалоўства, каб дазволіць іншым папуляцыям аднавіцца.
Сцены плацін з’яўляюцца сур’ёзнай праблемай, паколькі многія віды ў рацэ мігруюць падчас размнажэння, і большая частка з іх не можа скакаць, а гэта азначае, што стандартныя рыбапраходныя збудаванні, прызначаныя для ласося, неэфектыўныя. Спрабуючы паменшыць уздзеянне сцен плаціны, на ГЭС Тры цясніны спрабуюць адвесці ваду такім чынам, каб імітаваць натуральнае затапленне, і гэта спрыяла таму, што карпы ў ніжнім цячэнні пачалі размнажацца. Тым не менш, плаціны працягваюцца будавацца на рацэ, што можа прывесці да дадатковых праблем для мясцовай фаўны.
26 мясцовых відаў рыб маюць камерцыйнае значэнне, найбольш важныя з якіх: белы амур, чорны амур, белы таўсталобік і пярэсты таўсталобік.
Іншыя жывёлы
З-за камерцыйнага выкарыстання ракі, турызму і забруджвання навакольнага асяроддзя Янцзы, акрамя рыбы, з’яўляецца домам для некалькіх жывёл, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення: кітайскі рачны дэльфін, кітайскі алігатар, усходнеазіяцкая марская свіння, шанхайская мягкапалая чарапаха і кітайская вялізная саламандра. Гэта адзінае месца за межамі ЗША, дзе сустракаюцца алігатары. Кітайскі рачны дэльфін быў абвешчаны вымерлым у снежні 2006 года пасля таго, як працяглыя пошукі ў рацэ не знайшлі слядоў дэльфіна.
Таксама існуе шмат відаў наземных жывёл, але большасць з іх не мае непасрэднага дачынення да ракі. Выключэнне складаюць выдра, вадзяны алень і алень айца Давіда.
У дадатак да вялікай і надзвычай рэдкай шанхайскай чарапахі з мяккім панцырам, у басейне ракі, вусці і далінах сустракаюцца некалькі відаў дробных чарапах: кітайская трыоніка, чарапаха Рыўза, Cuora flavomarginata, Cuora aurocapitata, Cuora yunnanensis, Mauremys mutica i Ocadia sinensis. Усе лічацца відамі, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення.
У басейне ракі Янцзы было ідэнтыфікавана больш за 160 амфібій, у тым ліку самая вялікая ў свеце саламандра і земнаводная, Andrias davidianus, якая знаходзіцца пад крытычнай пагрозай. Яе папуляцыя рэзка скарацілася з-за ўловаў (у Кітаі яе лічылі дэлікатэсам), страты і забруджвання месца пражывання. Аднак Hypselotriton orientalis, які жыве ў ніжнім цячэнні ракі, з’яўляецца адным з нямногіх відаў кітайскай саламандры, які не знаходзіцца пад пагрозай знікнення.
У басейне ракі жыве вялікая колькасць прэснаводных крабаў, у тым ліку некалькі эндэмікаў. Eriocheir sinensis мігруе паміж прэснай і салёнай вадой і знаходзіцца ў 1400 км вышэй па цячэнні ракі. Прэснаводная медуза Craspedacusta sowerbii, інвазіўны від, зараз вядомы ўва многіх кутках свету, бярэ свой пачатак іменна тут, у басейне ракі Янцзы.
Гісторыя
Раён дэльты ракі Янцзы з’яўляецца адным з цэнтраў узнікнення кітайскай цывілізацыі. У перыяд з 5000 да 3000 года да н. э. у раёне дэльты размяшчалася неалітычная культура Мацзябан, а ў эпоху позняга неаліту — культура Лянчжу (3400-2250 гадоў да н.э.). У Перыяд Вясны і Восені тэрыторыя дэльты ўваходзіла ў царства У, якое было заваявана царствам Чу у 334 годзе да н. э. У 223 годзе да н.э. э. дэльта Янцзы ўвайшла ў склад аб’яднанай імперыі дынастыі Цынь.
У перыяд магутнай дынастыі Тан дэльта ракі Янцзы пачала інтэнсіўна апрацоўвацца і засяляцца. Рэгіён, які ўключае вялікую (правабярэжную) частку дэльты, быў з тых часоў вядомы як Цзяннань (гэта значыць землі «на поўдзень ад ракі»). Пачынаючы з часоў Паўднёвых і Паўночных Дынастый дэльта Янцзы з’яўляецца галоўным культурным і эканамічным цэнтрам Кітая. Асноўныя заснаваныя ў старажытнасці гарады рэгіёна: Сучжоў, Нанкін, Ханчжоў і Шаасін.
У часы дынастый Юань і ранняй Мін важным марскім портам у рэгіёне быў Люцзяган (у г. Тайцан), але пасля, з-за заглейвання гэтай гавані рачнымі наносамі, роля галоўнага марскога порта перайшла да Шанхая.
Гаспадарчае выкарыстанне
Янцзы — галоўны водны шлях Кітая. Суднаходны ўчастак пачынаецца ад падножжа Сіна-Тыбьецкіх гор і працягваецца на 2850 км да Усходне-Кітайскага мора. Караблі з танажам да 10 000 тон могуць падымацца ў Ухань. Агульная працягласць водных шляхоў у басейне ракі Янцзы перавышае 17 тыс. км. Рака з’яўляецца адной з самых ажыўленых водных шляхоў у свеце. Грузавыя перавозкі ў 2005 дасягнулі 795 млн т.
Уздоўж узбярэжжа Кітая знаходзіцца Вялікі канал Кітая, які злучае Янцзы з Жоўтым морам. Акрамя таго, з 2002 Кітай пачаў праект па пераносе вады з поўдня на поўнач басейна ракі Янцзы ў Хуанхэ. Каскад гідраэлектрастанцый на рэчцы Янцзы мае даўжыню 6 300 км, з плошчай вадазбору 1 808 500 км² і расходам вады ў вусці ракі — 31 900 м³/с або 1070 км³/год. Янцзы з’яўляецца чацвёртай ракой у свеце па паўнаводнасці. Такім чынам, пры стварэнні ставіліся наступныя мэты:
Па стане на пачатак 2015 каскад уключаў у сябе 4 ГЭС агульнай магутнасцю каля 45 тысяч МВт. Яшчэ 5 гідраэлектрастанцый каскаду агульнай магутнасцю не менш за 35 тыс. МВт у верхнім цячэнні рэчкі знаходзіліся на стадыі будаўніцтва і праектавання.
Хрыпіўка
Хрыпіўка (Хрипі́вка) — вёска ў Гараднянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Гараднянскай гарадской абшчыны.
Араташэн
Араташэ́н (Առատաշեն) — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана на правым беразе р. Касах, за 7 км на паўднёвы захад ад горада Вагаршапата, за 2 км на захад ад сяла Харонк і за 2 км на ўсход ад сяла Таранік.
Бурханудзін Харахап
Бурханудзін Харахап (Burhanuddin Harahap, Boerhanoeddin Harahap) — нацыянальны герой Інданезіі, дзявяты прэм’ер-міністр Інданезіі, таксама займаў пасаду міністра абароны. Уваходзіў у партыю Машумі.
Абіджан
Абіджа́н — самы буйны горад у Кот-д’Івуары, сталіца краіны (да 1983 года).
Гісторыя
Заснаваны ў 1896 годзе. Цэнтр асобнай французскай калоніі Бераг Слановой Косткі (Côte-d'Ivoire) з 1934. Пасля атрымання незалежнасці горад быў сталіцай краіны да 1983 года, калі сталіца афіцыйна была перанесена ў новапабудаваны горад Ямусукра. Горад застаецца эканамічнай сталіцай дзяржавы, яе буйным культурным і прамысловым цэнтрам.
1972 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1972 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Камуна (Лагойскі раён)
Каму́на (, Коммуна) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Янушкавіцкага сельсавета.
Доўгае (возера, басейн Галбіцы)
Доўгае — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 29 км на ўсход ад горада Паставы, каля вёскі Жуперкі, у басейне ракі Галбіца.
Плошча паверхні 0,08 км². Даўжыня 0,51 км, найбольшая шырыня 0,21 км. Даўжыня берагавой лініі 1,2 км.
Схілы катлавіны вышынёй 7—10 м, разараныя, часткова пад выганам. Выцякае ручай у возера Круглае.
Умеа (камуна)
Умеа 39-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Умеа.
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 20 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Абуджа
Абуджа (Abuja, Abùjá) — горад у Нігерыі, сталіца краіны.
Насельніцтва горада 778,567 жыхароў (2006), насельніцтва агламерацыі — прыблізна 1,4 млн чалавек (2005).
Абуджа размешчана ў 800 км на поўнач ад ранейшай сталіцы. Рашэнне пра перанос сталіцы з Лагаса ў Абуджу прынята ў 1976 г. Пасля пятнаццаці гадоў планавання і рэканструкцыі гэта рашэнне было ажыццёўлена ў жыццё. Горад планавы, спраектаваны японскім архітэктарам Кэндзо Тангэ.
Абуджа знаходзіцца ў маляўнічай стэпавай даліне ў цэнтральнай частцы Нігерыі. Гэты раён адносна слаба развіты і этнічна нейтральны. Выбіраючы месца для новай сталіцы, улады імкнуліся стварыць горад, у якім не дамінавала б ніводная этнічная, сацыяльная ці рэлігійная група.
Гісторыя
Абуджа была заснавана ў 1828 годзе Абу Джа, братам і пераемнікам кіраўніка дзяржавы Зарыя хаўсанскай дынастыі. Першапачаткова гэта быў умацаваны лагер, з часам пераўтвораны ў горад, названы па імені заснавальніка. У 1975 годзе прынята рашэнне пра перанос у гэты горад сталіцы дзяржавы.
Адміністрацыйны падзел
Горад падзелены на шэсць раёнаў. У Цэнтральным размешчана рэзідэнцыя прэзідэнта.
Вуліца Мічурына (Гомель)
Вуліца Мічурына — вуліца ў Чыгуначным раёне горада Гомеля. Адносіцца да жылога масіву Прудок. Праходзіць ад вуліцы 4-я Навасёлкавая да вуліцы Свірыдава. Перасякаецца з вуліцай Каменшчыкава і безназоўным правулкам. Складаецца з індывідуальнай забудовы пераважна сядзібнага тыпу.
З гісторыі
Пачала фарміравацца ў даваенную пару. Да 1957 года называлася Пралетарскай. Цяперашнюю назву атрымала тады ж у сувязі з уніфікацыяй вулічных назваў пасля ўваходжання Прудка ў гарадскія межы Гомеля. Названая ў гонар савецкага біёлага І. У. Мічурына.
Забудоўвалася на ранейшым полі непадалёк ад зарослага балота. Першым пасяленцам старажылы называлі нейкага Антона Цімошку. Будаваліся тут не толькі прудкоўцы, але і выхадцы з іншых мясцовасцей – Чачэрскага раёна, вёсак Вялікія і Малыя Нямкі, Старыя Грамыкі Веткаўскага раёна і інш. Для эканоміі сродкаў перасяленцы перавозілі сюды свае зрубы і цэлыя дамы. Зафіксаваная на нямецкіх авіяфотаздымках 1941 года.
Сучаснасць
На вуліцы знаходзяцца:
Аваруа
Ава́руа (Avarua) — горад на астравах Кука, сталіца краіны. Знаходзіцца на востраве Раратонга. Назва перакладаецца з мовы маары астравоў Кука як "дзве гавані". Насельніцтва — 5445 жыхароў (2006 г.).
Структура
Структу́ра (ад structūra — «будова») — унутраная або прасторавая будова чаго-небудзь.
Іпархан
Іпархан (ئىپارخان або Сянфэй (, «духмяная наложніца») — уйгурская наложніца кітайскага імператара Цяньлуна. Яе дзедам быў кашгарскі муфтый.
Біяграфія
Паданні пра Сянфэй, якія захаваліся ў Кітаі і Сіньцзяне, моцна адрозніваюцца. Як правіла, гаворка вядзецца пра тое, што стары Цяньлун быў узяты ў палон яе прыроднай прыгажосцю, але яшчэ ў большай ступені — водарам яе цела. Каля 1760 года яна паступіла ў імператарскі гарэм, але заўсёды марыла вярнуцца на радзіму і нават зусім не ўсміхалася датуль, пакуль імператару не ўдалося ўзнавіць перад яе вокнамі ў мініяцюры аблічча роднага паселішча, уключаючы мячэць.
Смерць
Скончыла жыццё самагубствам у 1788 годзе, і 120 слуг па загадзе імператара даставілі яе цела ў Кашгарыю, дзе пахавалі ў радавой пахавальні (захавалася да сённяшніх дзён).
У культуры
У памяці уйгурскага народа Іпархан засталася не толькі змагаром за свабоду, але і вернай жонкай, бо скончыла жыццё самагубствам, не пажадаўшы стаць жонкай кітайскага імператара.
Сучасныя уйгурскія інтэрпрэтацыі легенды значна менш рамантычныя. Яны абвяшчаюць, што Іпархан была дачкой кіраўніка, і клікалі яе Нур Эла Нурхан. Вывезеная імператарам Цяньлунам у імператарскі палац у Пекіне, Іпархан узброілася кінжаламі ў рукавах, абараняючыся ад ненавісных ёй замахаў імператара, пакуль, нарэшце, не была атручаная.
Фрэнк Лойд Райт
Фрэнк Лойд Райт (сапр. Фрэнк Лінкальн Райт Frank Lincoln Wright, 8 чэрвеня 1867, Рычланд-Сэнтэр, Вісконсін —, Фенікс, Арызона) — амерыканскі архітэктар-наватар, адзін з буйнейшых архітэктараў Захаду 20 стагоддзя. Стваральнік «арганічнай архітэктуры» і прапагандыст адкрытага плану.
Іпархан
У культуры
Пра яе складаюць легенды, пішуць кнігі, здымаюць фільмы. У прыватнасці, у 2007 годзе спектакль па ўласнай п’есе «Іпархан-Сянь-Фэй» паставіў. Сянфэй была выведзена у сваім дэбютным рамане «».
Фрэнк Лойд Райт
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і Уільяма Расэла Райта, настаўніка музыкі і царкоўнага дзеяча і Ганны Лойд Райт, настаўніцы з уплывовай ў Вісконсіне сям’і Лойдаў. У дзяцінстве ён шмат гуляў з канструктарам «Кіндэргартэн» распрацаваным Фрыдрыхам Фробелем.
Бацькі Райта развяліся ў 1885 і Фрэнку давялося прыняць на сябе цяжар фінансавай адказнасці за маці і двух сёстраў. Ён не мог наведваць школу і вучыўся дома.
Творчасць
У 1901—1911 Райт праеткаваў дамы ў стылі прэрый («Prairie Houses»), якія атрымалі такую назву дзякуючы таму, што на іх выгляд мелі значны ўплыў наваколлі Чыкага. Акрамя таго, Райт надаваў значную ўвагу стварэнню канцэпцыі «адкрытага плану» для ўнутраных памяшканняў гэтых дамоў.
У 1911 Райт спраектаваў уласны дом-студыю, так зв. «Таліесін» (ад імя валійскага паэта 6 стагоддзя), у наваколлі Спрынг Грын (Вісконсін). Гэты комплекс на плане меў выгляд літары «L», адзін бок якой выходзіў на возера, а ў другім размяшчалася студыя Райта. «Таліесін» двойчы згараў падчас пажараў. Сучасны будынак мае назву «Таліесін ІІІ». У 1930-х Райт спраектаваў зімнюю студыю ў Арызоне — «Таліесін Уэст». Адным з самых вядомых будынкаў спраектаваных Райтам з’яўляецца «Дом над вадаспадам», які быў пабудаваны ў 1935—1939 для Каўфмана ў Бер Ран (Пенсільванія). Паводле Райта, жыхары павінны быць як мага бліжэй да прыроды, з-за гэтага пад часткай дому, у якой знаходзіцца некалькі балконаў і тэрасаў, працякае ручай. У будове выкарыстоўваўся як звычайны камень, так і бетон. Дом каштаваў 155 тыс. долараў, з якіх архітэктурная праца каштавала 80 тыс. долараў. Акрамя гэтага, вядомым праектам Райта з’яўляецца Музей Гугенхайма ў Нью-Ёрку. Будынак, які мае выгляд белай спіралі, будаваўся 17 гадоў (1942—1959).
Райт напісаў 20 кніг і шмат артыкулаў і быў папулярным лектарам у ЗША і Заходняй Еўропе.
Фрэнк Лойд Райт захапляўся японскім мастацтвам, займаўся арганізацыяй выставак і гандлем творамі японскага жывапісу і графікі. Часта ён прадаваў адным і тым жа людзям як архітэктурныя праекты, так і японскія карціны, забяспечваючы мастацкае напаўненне спраектаваных ім дамоў. У пэўныя часы гандлем творамі мастацтва ён зарабляў больш, чым архітэктурнай працай.
Асабістае жыццё
Пасля Райта засталося сямёра ўласных дзяцей і адно прыёмнае. Двое дзяцей — Фрэнк Лойд Райт-малодшы і Джон Лойд Райт сталі архітэктарамі. Унучка Фрэнка Лойда Райта, Эн Бакстэр — актрыса, лаўрэат прэміі «Оскар».
Жукевіцкі сельсавет (Гродзенскі раён)
Жуке́віцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Жукевічы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Гродзенскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Капцёўскага сельсавета.
Рыбін тлушч
Рыбін тлуш — тлушч, які вырабляюць з печані рыб, часцей сямейства трасковых. Празрыстая масляністая вадкасць ад жаўтаватага да светла-карычневага колеру, мае слабы спецыфічны рыбны пах і смак. Складаецца з трыгліцэрыдаў негранічных кіслот, невялікай колькасці свабодных тлустых кіслот, халестэрыну, фасфатыдаў, вітамінаў A, D і інш. Выкарыстоўваецца ў медыцыне і жывёлагадоўлі ў якасці крыніцы вітамінаў, для прафілкатыкі і лячэння астэадыстрафіі, рахіту, курынай слепаты, залатухі, для лячэння ран, язваў, апёкаў. З адходаў перапрацоўкі рыбы атрымліваюць тэхнічны рыбін тлушч, які выкарыстоўваецца ў гарбарнай, мылаварнай вытворчасцях і інш.
Тупычыў
Тупычыў (Тупи́чів) — вёска ў Гараднянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Тупычыўскай пасёлкавай абшчыны.
Бэзыкіў
Бэзыкіў (Бе́зиків) — вёска ў Гараднянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Тупычыўскай пасёлкавай абшчыны.
Мара (значэнні)
Мара — шматзначнае слова.
Аратэс
Аратэ́с (Արատես) — сяло ў марзе Ваёц-Дзор, на поўдні Арменіі. Размешчана за 28 км на паўночны ўсход ад горада Ехегнадзор. У наш час насельніцтва адсутнічае. Сяло падпарадкавана сельскаму савету суседняга сяла Ермон.
Доўгае (возера, басейн Смычыцы)
До́ўгае — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 19 км на паўднёвы ўсход ад горада Паставы, за 2 км на ўсход ад вёскі Смыччо, у басейне ракі Смычыца (цячэ праз возера).
Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,46 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 1,6 км.
Схілы катлавіны вышынёй 5 м. Берагі на поўдні і захадзе забалочаныя.
Раніца (газета, 1939)
Газета выходзіла 1-4 разы ў месяц. Друкавала прамовы кіраўнікоў нацысцкай Германіі, ваенныя зводкі, асвятляла становішча на франтах ІІ сусветнай вайны, міжнародныя адносіны. Змяшчала матэрыялы пра дзейнасць Беларускага прадстаўніцтва, беларускіх культурна-асветніцкіх суполак і арганізацый за мяжой, інфармавала пра падзеі на Беларусі.
Тут былі апублікаваны артыкулы гістарычнай тэматыкі М. Шкялёнка, А. Адамовіча, У. Глыбіннага, К. Езавітава, творы М. Багдановіча, Л. Геніюш, Н. Арсенневай, Я. Палоннага.
Выйшла не менш за 233 нумары.
Бурыўка (Гараднянскі раён)
Бурыўка (Бурі́вка) — вёска ў Гараднянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Тупычыўскай пасёлкавай абшчыны.
Уладзіслаў Талочка
Уладзіслаў Талочка (, Гродна — ) — беларускі рэлігійны і культурна-асветны дзеяч, культуролаг, гісторык, літаратурны крытык.
Біяграфія
У 1896—1904 вучыўся ў Гродзенскай гімназіі. З кастрычніка 1906 года семінарыст Віленскай духоўнай каталіцкай семінарыі. У 1909 годзе пасвечаны ў святара. У 1909—1914 гадах вывучаў тэалогію і філасофію ў каталіцкім універсітэце ў Інсбруку (Аўстрыя). З 1914 года святар у Вільні. У 1915—1918 гадах адзін з ініцыятараў і арганізатараў Віленскага камітэта дапамогі пацярпелым ад вайны, беларускага дзіцячага прытулку «Золак». З 1917 года звязаны з беларускай нацыянальна-рэлігійнай палітычнай арганізацыяй «Хрысціянская дэмакратычная злучнасць». Удзельнічаў у арганізацыі і правядзенні Беларускай канферэнцыі ў Вільні (1918), Беларускім з’ездзе Віленшчыны і Гродзеншчыны (1919). Уваходзіў у склад Літоўскай Тарыбы (1918–1920). За сваю дзейнасць з 1920-х гадоў пераследаваўся польскімі свецкімі і духоўнымі ўладамі. 15 снежня 1938 года як «недобранадзейная асоба» высланы ў Беласток. На пачатку Другой сусветнай вайны вярнуўся ў Вільню.
Пахаваны на віленскіх могілках Роса.
Культурна-асветная дзейнасць
Адзін з першых каталіцкіх святароў пачаў ужываць беларускую мову ў набажэнствах.
Публікаваў матэрыялы рэлігійнай тэматыкі ў Віленскім каталіцкім часопісе «Dwutygodnik Diecezjalny» («Дыяцэзіяльны двухтыднёвік»). Падтрымліваў выданне каталіцкай газеты «Беларус». У час Першай сусветнай вайны выкладаў рэлігію ў беларускіх школах Вільні. Выкладчык на курсах для непісьменных рабочых (1916–1917). З 1919 года супрацоўнічаў з газетай «Крыніца», дзе змяшчаў артыкулы культурна-адраджэнскай і рэлігійнай тэматыкі. У міжваенны час (1920–1939) адзін з вядучых публіцыстаў часопіса віленскіх краёўцаў «Przegląd Wileński» («Віленскі агляд»). Быў прыхільнікам ідэі экуменізму.
Шэлефтэа (камуна)
Камуна Шэлефтэа (Skellefteå kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Вестэрботэн у паўночнай Швецыі.
Шэлефтэа 12-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Шэлефтэа.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 71 756 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 20 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
1973 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1973 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Падзеі
.
Юрый Станіслававіч Тэртэль
Юрый Станіслававіч Тэртэль (нар., в. Прывалкі, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць, БССР) — беларускі ваенны, начальнік Дзяржаўнай інспекцыі аховы жывёльнага і расліннага свету пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (з 2018).
Біяграфія
Нарадзіўся 18 лістапада 1967 года ў в. Прывалкі Гродзенскага раёна ў каталіцкай сям’і Станіслава Янавіча, які працаваў кінамеханікам, і Анастазіі Казіміраўны, якая працавала загадчыцай клуба. Старэйшы брат — Іван Станіслававіч Тэртэль (нар. 1966). Вучыўся ў сярэдняй школе ў Прывалках, потым — у Друскеніках.
Пасля тэрміновай службы ва Узброеных Сілах СССР стаў курсантам Бранскай спецыяльнай сярэдняй школы міліцыі Міністэрства ўнутраных спраў СССР і да 2002 года праходзіў службу ў органах унутраных спраў.
У 1996 годзе завочна скончыў Акадэмію Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь.
7 чэрвеня 2018 года прызначаны начальнікам Дзяржаўнай інспекцыі аховы жывёльнага і расліннага свету пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
Вэлыкы Лыствэн
Вэлыкы Лыствэн (Вели́кий Листвен) — вёска ў Гараднянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Тупычыўскай пасёлкавай абшчыны.
Чат
Чат, або чатар (chatter — балбатаць) — сродак абмену паведамленнямі па камп'ютарнай сетцы ў рэжыме рэальнага часу, а таксама праграмнае забеспячэнне, якое дазваляе арганізоўваць такія зносіны. Характэрнай асаблівасцю з'яўляецца камунікацыя менавіта ў рэальным часе ці блізкая да гэтага, што адрознівае чат ад форумаў і іншых «павольных» сродкаў. Гэта значыць, калі на форуме можна напісаць пытанне і чакаць, пакуль хто-небудзь адкажа на яго (у той жа час, можна атрымаць і некалькі адказаў адразу ад розных карыстальнікаў), то ў чаце зносіны адбываюцца толькі з тымі, хто прысутнічае ў ім у гэты момант, а вынікі абмену паведамленнямі могуць і не захоўвацца.
Мікола Ільяшэвіч
Мікола Ільяшэвіч (Ілляшэвіч) (, Пружаны —, Вільня) — беларускі грамадскі дзеяч, гісторык, настаўнік.
Біяграфія
У час Першай сусветнай вайны, з 1915 года разам з сям’ёю быў у бежанстве ў глыб Расіі. Па вяртанні з бежанства сям’я асела ў Вільні. Вучыўся ў Віленскай беларускай гімназіі (скончыў у 1923), дзе пазнаёміўся з В. Жук-Грышкевічам. Скончыў Пражскі ўніверсітэт (1928). Выдаў на чэшскай мове дысертацыю «Беларусь (Белая Русь), як сваеасаблівая цэльнасць з антрапагеаграфічнага пункту гледжання. (З увагай да гісторыі і этнаграфіі)». Падчас вучобы быў старшынём Беларускага культурнага таварыства імя Францішка Скарыны. Арганізаваў выставу беларускіх выданняў у Славянскай бібліятэцы ў Празе.
Пасля вяртання ў Вільню выкладаў прапедэўтыку філасофіі ў Віленскай беларускай гімназіі, таксама выкладаў у Праваслаўнай духоўнай семінарыі. Рэдагаваў часопіс «Саха». Памёр ад сухотаў.
Нішча
Нішча — тапонім
Мікола Ільяшэвіч
Навуковая дзейнасць
Аўтар даследавання «Расійская палітыка на землях былога Беларуска-Літоўскага гаспадарства за панаваннем Кацярыны II і Паўла I», падручніка «Кароткі нарыс псіхалогіі», артыкула «Паходжанне, старадаўнія весткі і антрапалагічныя адзнакі беларусаў» (выданы ў «Студэнцкай думцы»).
У значнай ступені, пад уплывам М. Ільяшэвіча і яго малодшага брата, паэта Хведара Ільяшэвіча, развіваўся беларускі рух у Пружанах, куды браты амаль штолета наведваліся і забяспечвалі літаратурай тамашніх беларускіх актывістаў, у т.л. сям’ю Жукоўскіх, Міколу Дудзейку і інш.
Даўгаполле
Даўгапо́лле — аграгарадок, да 2009 — вёска, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. За 17 км на паўночны захад ад Гарадка, за 55 км ад Віцебска, на рацэ Чарнаўцы. Адміністрацыйны цэнтр Даўгапольскага сельсавета.
Гісторыя
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі маёнтак нацыяналізаваны. У Даўгаполлі дзейнічала сельскагаспадарчая камуна, школа 1-й ступені, у 1919 годзе створана калектыўная гаспадарка «Братэрства». З 15 лютага 1923 года ў Гарадоцкай воласці Гарадоцкага павета Віцебскай акругі, з 20 жніўня 1924 года ў Селішчанскім сельсавеце Гарадоцкага раёна Віцебскай акругі, з 20 лютага 1938 года Віцебскай вобласці.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў баі каля вёскі загінулі 75 воінаў 259-га стралковага палка 179-й стралковай дывізіі РСЧА. У 1943 годзе вёска спалена нямецка-фашысцкімі акупантамі, было зарублена 26 жыхароў. Пасля вайны Даўгаполле адбудавана. З 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета.
У 1997 годзе Даўгаполлі 160 двароў, 408 жыхароў. У 2002 годзе ў вёсцы 139 двароў, 344 жыхары.
Інфраструктура
У Даўгаполлі дзейнічаюць школа, Дом культуры, амбулаторыя, аддзяленне банка, магазін, бібліятэка, аддзяленне паштовай сувязі.
Аганья
Аганья (англ. і ісп. Agaña /əˈɡɑːnjə/, сучасная назва — Хагатна Hagåtña ) — другая па велічыні вёска, сталіца Гуама.
Гісторыя
Першыя паселішчы чамора на гэтым месцы з'явіліся каля 500 года нашай эры. У 1668 годзе іспанцамі было заснавана паселішча і пабудаваная першая каталіцкая царква на востраве. У 1898 годзе пасля іспана-амерыканскай вайны Філіпіны і Гуам адышлі да амерыканцаў. У 1940 годзе насельніцтва ўзрасло прыблізна да 10 тысяч жыхароў, што тады складала каля паловы колькасці ўсяго вострава. 8 снежня 1941 Гуам быў акупаваны японскімі захопнікамі. Пры вызваленні Гуама ў 1944 годзе Аганья моцна пацярпела ад амерыканскіх ваенных бамбардзіровак. Мноства жыхароў пакінула паселішча і перасялілася ў іншыя часткі вострава.
Эканоміка
Аснову эканомікі вёскі, як і ўсяго вострава, складае турызм, прычым каля 90% турыстаў складаюць японцы. Будаўніцтва гатэляў і месцаў адпачынку згубна ўплывае на прыроду заліва, на беразе якога размяшчаецца Яганья. Таксама ў сталіцу паступаюць адлічэнні за амерыканскую базу, якая займае прыкладна 30% тэрыторыі Гуама.
Кайсанскія народы
Кайсанскія народы (з мовы нама Khoi, літаральна "гатэнтоты", "людзі", і san, літаральна "бушмены", "староннія") — група народаў на поўдні Афрыкі, якія размаўляюць на кайсанскіх мовах. Агульная колькасць - каля 2 млн. чалавек.
Паходжанне
Кайсанскія народы — старажытнае карэннае насельніцтва Паўднёвай Афрыкі. Некаторыя даследчыкі адносяць іх да прамых нашчадкаў вытворцаў Сангоанскай археалагічнай культуры верхняга палеаліта, якая займала шырокія тэрыторыі не толькі Паўднёвай, але таксама Усходняй Афрыкі. У Цэнтральнай Афрыцы межы яе распаўсюджання даходзілі да ракі Конга. Гэта часткова падцвярджаецца тым, што знойдзеныя рэшткі носьбітаў Сангоана былі антрапалагічна блізкія да капоіднай расы. У сувязі з кліматычнымі зменамі 20 - 10 тысяч гадоў таму продкі кайсанскіх народаў мігрыравалі на самы поўдзень Афрыкі. У пачатку нашай эры яны былі вымушаны саступіць тэрыторыі на поўначы новым мігрантам-банту.
Згодна даследаванням групы генетыкаў, якія праводзіліся ў Афрыцы на працягу 1999 - 2009 гг., бушмены маюць найбольшую генетычную разнастайнасць сярод усіх прадстаўнікоў людзей сучаснага тыпу, што можа служыць доказам глыбокай старажытнасці гэтага народа. Мяркуецца, што бушмены паходзяць непасрэдна ад першых людзей разумных, аднак на працягу іх існавання яны мелі стасункі з іншымі перасяленцамі. Блізкімі па паходжанню да бушменаў з'яўляюцца некалькі груп афрыканскага насельніцтва ў раёне Чырвонага мора і Заходняй Афрыкі.
Этнічныя групы
Хаця дамара размаўляюць на мове нама і лінгвістычна адносяцца да кайсанскіх народаў, яны маюць адрознае ад астатніх кайсанцаў паходжанне. Некаторыя даследчыкі адносяць да кайсанскіх народаў таксама ўсходнеафрыканскія этнічныя супольнасці хадза і сандавэ, хаця іх мовы з'яўляюцца ізаляванымі, але могуць мець адзінае паходжанне з кайсанскімі.
Палессе (тып мясцовасці)
Палессе, палескі тып ландшафту — тып краявіду пясчаных раўнін, найбольш распаўсюджаны на ўскраінах раёнаў старажытнага зледзянення ў Цэнтральнай і ва Усходняй Еўропе (Польшча, Беларусь, поўнач Украіны, еўрапейская частка Расіі).
Утварэнне
Палессі ўяўляюць сабой нізіны ў раёнах пашырэння алювіяльных і водна-ледавіковых пяскоў ускраіннай паласы плейстацэнавага мацерыковага зледзянення. Пяскі запаўняюць плоскія паніжэнні, звязаныя з тэктанічнымі ўпадзінамі. Залішняе атмасфернае ўвільгатненне і недастатковы дрэнаж абумаўляюць фармаванне буйных масіваў балот, якія зарастаюць хвояй, бярозай, вольхай і інш.
Распаўсюджванне
Падобныя ландшафты сустракаюцца ў Палескай нізіне, Мяшчорскай нізіне, у Польшчы ва ўсходніх басейнах рэк Вепш і Буг. У еўрапейскай частцы Расіі палессі складаюць пояс, які цягнецца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і ахоплівае ўсю Усходне-Еўрапейскую раўніну.
Палессі таксама распаўсюджаныя на поўдні Канады і ў паўночных раёнах ЗША.
Крамянец (Лагойскі раён)
Крамяне́ц (, Кременец) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Янушкавіцкага сельсавета.
Да 14 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Калачоўскага сельсавета.
Здэнка Падкапава
Здэнка Падкапава (Zdenka Podkapova; нар., ) — чэшская фотамадэль і актрыса, якая здымаецца ў адкрытых фотасесіях і фільмах.
Біяграфія
З дзяцінства Здэнка пачынае займацца мастацкай гіманстыкай. У плыні пяці гадоў Здэнка ўваходзіла ў склад чэшскай зборнай па мастацкай гімнастыцы. У пачатку 90-х Здэнка выйграла юнацкае першынство па мастацкай гімнастыцы і стала чэмпіёнкай краіны.
У 18 гадоў Здэнка сыходзіць з спорту. У 1996 годзе яна ўдзельнічае ў сваёй першай фотасесіі на Канарскіх астравах. У 1998 годзе яе фатаграфіі ўпершыню публікуюць у ЗША.
З гэтага моманту Здэнка пачынае шмат здымацца для мужчынскіх часопісаў. У 2001 годзе яна становіцца «Pet Of The Year» часопіса «Penthouse» («Улюбёнка года»). Яна здымаецца ў фільмах для часопіса.
Пасля гэтага яна з'яўляецца на вокладках часопісаў «Perfect 10», «Perfection», «Esquire», «QUO», «Ironman», «Front» і «Maxim».
Нягледзячы на тое, што Зденка ўдзельнічае ў адкрытых фотасесіях і фільмах для дарослых, яна з'яўляецца акторкай так званага «мяккага порна» (soft porno), гэта значыць на экране і фатаграфіях няма палавых актаў з яе ўдзелам.
1974 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1974 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Топаліўка (Гараднянскі раён)
Топаліўка (Тополівка) — пасёлак у Гараднянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Тупычыўскай пасёлкавай абшчыны.
Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі
Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі (нар., ) — беларускі кінарэжысёр, грамадскі дзеяч, палітык. Член Міжнароднай і Еўразійскай акадэмій тэлебачання і радыё. Лаўрэат міжнародных кінафестываляў у Нью-Ёрку, Сан-Францыска, Жэневе, Берліне, Мюнхене, Лейпцыгу, Бялградзе, Кіеве, Санкт-Пецярбургу.
У кінематографе
Скончыў Адэскі тэхналагічны інстытут. Пасля размеркавання ў Мінск супрацоўнічаў як пазаштатны аўтар з Беларускім тэлебачаннем, пазней — рэжысёр. У 1981-м скончыў Ленінградскі дзяржаўны інстытут тэатру, музыкі і кінематаграфіі.
Аўтар больш як трыццаці кінафільмаў, многія адзначаныя прызамі міжнародных фестываляў: «Гэта ціхае жыццё ў Глыбокім» (1985), «Тут быў Крылоў» (1987), «Сустрэчны пазоў» (1989), «Усё добра» (1991), «Рускае шчасце» (1992), «Аазіс» (1996), «Час Чжоў Энлая» (1998), «Богі сярпа і молата» (2000), «Дажыць да кахання» (2002), «Каўказскія нявольнікі» (2002), «У пошуках ідышу» (у сааўтарстве з А. Гарадніцкім і інш., 2008).
Найбольш вядомая стужка — «Звычайны прэзідэнт» (54 мін., 1996), знятая ў жанры палітычнага памфлету. Праца ўзнагароджаная Прэміяй міру на Берлінскім кінафестывалі, Гран-пры «Human Rights Watch» у Нью-Ёрку, прызам «Залатая брама» ў Сан-Францыска. Аўтар сцэнару стужкі — Леанід Міндлін, у якасці прадзюсара выступіў Пётр Марцаў. У стужцы зняўся экс-міністр МУС Беларусі Юрый Захаранка, які ў 1999 годзе будзе выкрадзены недалёка ад свайго дому.
Розгалас мела і стужка «Плошча», знятая ў жанры дакументальнай хронікі, прысвечанай прэзідэнцкай кампаніі 2006 года і абаронцам палатачнага лагера на Кастрычніцкай плошчы Мінска.
У палітыцы
Сябра Аб’яднанай грамадзянскай партыі. Адзначае, што з’яўляецца паслядоўным апанентам рэжыму Лукашэнкі. Перад прэзідэнцкімі выбарамі 2001 года быў членам штаба Сямёна Домаша. Удзельнічаў у парламенцкіх выбарах 2016 года па Свіслацкай выбарчай акрузе № 94. На гэтых выбарах Юрыю Хашчавацкаму налічылі 0,4 % галасоў выбаршчыкаў. У акрузе балатавалася 7 кандыдатаў, а перамогу атрымаў кандыдат ад прэзідэнцкай «вертыкалі» Валерый Варанецкі з 40,7 % галасоў.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.
Арбат (Арменія)
Арба́т (Արբաթ) — сяло ў марзе Арарат, у цэнтры Арменіі. Размешчана за 6 км на паўднёвы захад ад ваколіц Ерэвана, за 2 км на паўночны захад ад сяла Азаташэн, за 3 км на паўднёвы захад ад сяла Геханіст і за 2 км на ўсход ад сяла Арэвашат суседняга марза Армавір. За 1 км на поўнач ад сяла размешчаны міжнародны аэрапорт «Звартноц».
Станіслаў Мікалаевіч Нарбут
Станіслаў Мікалаевіч Нарбут (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Нарбутаў герба «Трубы». Нарадзіўся ў сям’і Мікалая Войцехавіча Нарбута.
Рыбец
Апісанне
Дасягае даўжыні 50 см і масы 3 кг, максімальны ўзрост — 17 гадоў. Цела ўмерана падоўжанае, злёгку сціснутае з бакоў, укрытае адносна буйной шчыльнай луской. У бакавой лініі 56-64 лускавінкі. Паміж галавой і спінным плаўніком свабоднае ад лускі паглыбленне, раўчук, за спінным плаўніком укрыты лускою кіль (паміж брушнымі і анальным плаўнікамі без лускі). Плаўнікі жаўтаватага колеру. Спінны плаўнік кароткі, з 3 простымі і 8-10 разгалінаванымі прамянямі. Анальны плаўнік падоўжаны, мае 3 простыя промні і 17-21 разгалінаваныя. Галава падоўжаная. Рот ніжні, высоўны, паўмесяцавы, рыла з мясістым прыдаткам. Афарбоўка цела серабрыстая, у перыяд нерасту спіна і бакі цямнеюць, парныя плаўнікі чырванеюць, у самцоў з'яўляюцца эпітэліяльныя бугаркі.
Станіслаў Мікалаевіч Нарбут
Біяграфія
Староста ашмянскі (1589), ваявода мсціслаўскі (1595—1596).
Рыбец
Пашырэнне
Пашыраны ў басейнах Паўночнага, Балтыйскага, Азоўскага, Чорнага і Каспійскага мораў. У Беларусі ёсць у рэках басейнаў Нёмана, Дняпра, Заходняй Дзвіны і Заходняга Буга.
Станіслаў Мікалаевіч Нарбут
Сям’я
Быў жанаты з Гальшкаю з Глябовічаў.
Рыбец
Выкарыстанне
Аб'ект промыслу і развядзення. Мяса белае і вельмі смачнае, у вэнджаным выглядзе высока цэніцца.
Ахоўны статус
Рыбец занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь (з 1981 г.), Чырвоную кнігу Польшчы, Дадатак III Бернскай канвенцыі.
Джэймс Артур Ловел
Джэймс Артур Ловел (James Lovell; нар. ) — астранаўт ЗША. З’яўляецца адным з 24 чалавек, якія ўдзельнічалі ў палётах да Месяца і першым з трох, каму ўдалося гэта двойчы. Першы чалавек, які здзейсніў чацвёрты касмічны палёт, у якім быў камандзірам пацярпелага ад выбуху касмічнага карабля «Апалон-13» пры палёце да Месяца, але ўдала вярнуўся на Зямлю.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Кліўлендзе, штат Агая. Скончыў Вісконсінскі ўніверсітэт і Ваенна-марскую акадэмію ў Анапалісе (штат Мэрыленд) у 1952 годзе. Служыў лётчыкам-выпрабавальнікам у ваенна-марскім авіяцыйным выпрабавальным цэнтры ў Патаксент-Рывер (штат Мэрыленд). Пасля заканчэння школы авіяцыйнай бяспекі пры ўніверсітэце Паўднёвай Каліфорніі працаваў лётчыкам-інструктарам і афіцэрам бяспекі на ваенна-марской авіяцыйнай базе Асеана (штат Вірджынія).
Васкрэсэнскэ (Варвінскі раён)
Васкрэсэнскэ (Воскре́сенське) — вёска ў Варвінскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Варвінскай АТГ.
1975 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1975 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Круглае (возера, басейн Галбіцы)
Кру́глае — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 30 км на ўсход ад горада Паставы, каля вёскі Жуперкі, у басейне ракі Галбіца.
Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,17 км. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км.
Схілы катлавіны вышынёй 10—15 м, разараныя. Упадаюць два ручаі, у тым ліку з возера Доўгае.
Гернесанд (камуна)
Камуна Гернесанд (Härnösands kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Вестэрнорланд у паўночнай Швецыі.
Гернесанд 106-ая па памеры тэрыторыі камуна Швеції. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Гернесанд.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 24 415 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 4 гарадскія пасяленні (tätort) та 13 сельскіх, найбольшыя з якіх:
Хіяс
Геаграфія
Востраў Хіяс месціцца ва ўсходняй частцы Эгейскага мора, усяго за 4,6 км ад тэрыторыі Турцыі, за 194 км на паўночны ўсход ад Афінаў і 1707 км на паўднёвы захад ад Мінска. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 50,9 км, найбольшая шырыня — 29 км.
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад краю тэктанічнай платформы, таму лічыцца сейсмічна небяспечным. Ландшафт гарысты, асабліва на поўначы, дзе гара Пелінаён узвышаецца на 1297 м. Берагі скалістыя, узвышаныя. Толькі ў некалькіх месцах вылучаюцца пляжы.
Клімат засушлівы субтрапічны. Сярэдняя тэмпература студзеня +5—11 °C. Сярэдняя тэмпература ліпеня +19—28 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 520 мм. Самыя засушлівыя месяцы — ліпень і жнівень, калі ападкі не перавышаюць 1 мм. Часцяком дажджы не здараюцца на працягу ўсяго лета.
Прырода
Востраў Хіяс — сезоннае месца адпачынку многіх відаў пералётных птушак.
Гісторыя
Востраў Хіяс быў населены не раней за 1600 г. да н. э. Старажытнагрэчаскія гісторыкі лічылі, што першымі жыхарамі былі лелегі. У IX ст. да н. э. востраў быў заняты перасяленцамі з Кіпра і Эўбеі. У класічную эпоху хіясцы размаўлялі на іанійскім дыялекце грэчаскай мовы і ўваходзілі ў Іанійскі саюз. Мясцовым ураджэнцам лічыўся Гамер. З канца VII ст. да н. э. тут чаканілі ўласную манету, вёўся актыўны гандаль, у тым ліку з такімі аддаленымі месцамі як Паўночнае Прычарнамор'е, Егіпет і Галія. Насельніцтва Хіяскага поліса дасягала 120 тыс. чал. Галоўным прадметам экспарту было віно.
У VI ст. была ўсталявана дэмакратычная сістэма кіравання па вобразу Афінаў. Сувязі з Атыкай сталі асабліва важнымі з сярэдзіны VI ст. да н. э., калі Хіяс вёў барацьбу за незалежнасць супраць дзяржавы Ахеменідаў. У 478 г. да н. э. поліс увайшоў у Дэласкі саюз, у якім быў пазбаўлены абавязку выплочваць свой унёсак грашыма. Замест гэтага астравіцяне забяспечвалі саюзнікаў караблямі. У 412 г. да н. э. хіясцы паўсталі супраць дыктату з боку афінян, былі атакаваны афінскім флотам, але здолелі выдужаць аблогу з дапамогай спартанцаў. Пазней востраў увайшоў у склад Македоніі, потым Рымскай дзяржавы.