cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пётр I (імператар расійскі)
Сялянства
Рэформы Пятра значна пагоршылі становішча сялян. Першым чынам, было пашырана прыгоннае права. Па ўказе аб рэвізіі, у залежнасць ад землеўласніка паставілі ўсіх хто жыў і працаваў на яго зямлі: хто раз трапляў у рэвізскія спісы, таму ўжо не было выхаду з прыгоннага стану. З часоў Пятра няма больш ні халопаў, ні задворных людзей, ні гуляшчых, — усе яны сталі прыгоннымі таго спадара, на зямлі якога заспела іх рэвізія. Так з’явілася новая катэгорыя дзяржаўных сялян.
Пры Пятры стварылася новая разнавіднасць залежных земляробаў — сялян, прыпісаных да мануфактур. Гэтыя сяляне ў XVIII стагоддзі атрымалі назва пасесійных. Указам 1721 года было дазволена дваранам і купцам-фабрыкантам купляць сялян для працы на мануфактурах. Набытыя да фабрыкі сяляне не лічыліся ўласнасцю яе ўладальнікаў, а як бы жывым інвентаром, так што ўладальнік фабрыкі не мог ні прадаваць, ні закладваць сялян асобна ад мануфактуры.
Гарадское насельніцтва
Сацыяльная палітыка Пятра Вялікага, якая тычылася гарадскога насельніцтва, таксама імкнулася прымацавать жыхароў гарадоў да месца платы падушнага падатку. Дзеля гэтага насельніцтва падзялялася на дзве катэгорыі: рэгулярных (прамыслоўцы, купцы, рамеснікі цэхаў) і нерэгулярных гараджан (усіх астатніх). Адрозненне гарадскога рэгулярнага жыхара ў канцы праўлення Пятра ад нерэгулярнага заключалася ў тым, што рэгулярны гараджанін удзельнічаў у гарадскім кіраванні шляхам выбірання членаў магістрата, быў запісаны ў гільдыю і цэх ці нёс грашовую павіннасць у долі, якая выпадала на яго па грамадскай раскладцы.
У 1722 годзе з’явіліся рамесныя цахі па заходнееўрапейскаму прыкладу. Асноўнай мэтай іх стварэння стала аб’яднанне разрозненых рамесных майстраў для стварэння прадукцыі, неабходнай арміі. У выніку цэхавая замкнёнасць перашкаджала ўступленню ў іх гараджан і сялян, што тармазіла развіцце дробнатаварнай вытворчасці.
У перыяд праўлення Пятра змянілася сістэма кіравання гарадамі, у якіх з’явіліся Гарадскія магістраты, падначаленыя Галоўнаму магістрату. Гэтыя меры, амаль знішчыўшы гарадское самакіраванне, аддалі гарадское грамадства ў распараджэнне ўсялякага начальства.
Пераўтварэнні ў культуры
Пётр I адмяніў дзеючы ў Расіі каляндар і ўвёў юліянскі каляндар, па якім Новы год святкаваўся не восенню (1 верасня), а 1 студзеня, і каляндар стаў адзначацца з 1 студзеня 1700 года ад Нараджэння Хрыстова замест 7208 (па візантыйскай эры ад стварэння свету). Па юліянскім каляндары Расія жыла да 1918 года, калі Савецкая ўлада ўвяла грыгарыянскі каляндар, на які да XX стагоддзя перайшлі ўсе краіны Еўропы.
Вялікае значэнне мела будаўніцтва каменнага Пецярбурга, у якім прымалі ўдзел замежныя архітэктары і якое здзяйснялася па распрацаваным царом плану. Ім стваралася новая гарадская серада з незнаёмымі раней формамі побыту і баўленні часу (тэатр, маскарады). Змянілася ўнутранае ўбранне хат, уклад жыцця, склад ежы і інш.
Адмысловым указам цара ў 1718 былі ўведзены на заходні манер асамблеі, якія ўяўлялі новую для Расіі форму зносін паміж людзьмі. На асамблеях дваране танцавали і вольна мелі зносіны, у адрозненні ад ранейшых застолляў і бясед. Такім чынам знатныя жанчыны змаглі ўпершыню далучыцца да культурнага свабоднага часу і грамадскага жыцця. Рэформы, праведзеныя Пятром I, закранулі не толькі палітыку, эканоміку, але таксама мастацтва. Пётр запрашаў замежных мастакоў у Расію і адначасова пасылаў таленавітых маладых людзей навучацца «майстэрствам» за мяжу, у асноўным у Галандыю і Італію. У другой чвэрці XVIII ст. «пятроўскія пенсіянеры» сталі вяртацца ў Расію, прывозячы з сабою новы мастацкі досвед і набытае майстэрства. Паступова ў кіруючай серадзе складалася іншая сістэма каштоўнасцей, светаўспрымання, эстэтычных паданняў.
Знешні выгляд Пятра
Ужо на трэці дзень, калі царом Аляксеем Міхайлавічам было загадана з царэвіча зняць «меру», высвятлілася, што немаўля даволі буйны — 11 вяршкоў (48,9 см) у даўжыню і 3 вяршка (13,3 см) у шырыню.
Яшчэ дзіцём Пётр дзівіў людзей прыгажосцю і жвавасцю свайго твару і фігуры. З-за свайго высокага росту — 200,7 см (6 футаў 7 дзюймаў) — ён выдаваўся ў натоўпе на цэлую галаву. Навакольных палохалі вельмі моцныя сутаргавыя паторгванні твару, асабліва ў хвіліны гневу і душэўнага хвалявання. Гэтыя канвульсіўныя рухі сучаснікі прыпісвалі дзіцячаму ўзрушэнню падчас стралецкіх бунтаў або спробе атручвання царэўнай Сафіяй.
Падчас візіту ў Еўропу Пётр I пужаў вытанчаных арыстакратаў грубаватай манерай зносін і прастатой нораваў. Ганноверская курфюрстина Сафія пісала аб Пятру так: «''Цар высокі ростам, у яго выдатныя рысы твару і высакародная выпраўка; ён валодае вялікай жвавасцю розуму, адказы ў яго хуткія і дакладныя. Але пры ўсіх вартасцях, якімі надарыла яго прырода, пажадана было бы, каб у ім было паменш грубізны. Гэта гаспадар вельмі добры і разам вельмі благі… Калі бы ён атрымаў лепшае выхаванне, то з яго выйшаў бы чалавек дасканалы, таму што ў яго шмат вартасцей і незвычайны розум.''» Пазней, ужо ў 1717 годзе, падчас знаходжання Пятра ў Парыжы, герцаг Сен-Сымон, так запісаў сваё ўражанне аб Пятры: «''Ён быў вельмі высокі ростам, добра складзены, даволі хударлявы, з кругловатым тварам, высокім ілбом, выдатнымі бровамі; нос у яго даволі кароткі, але не занадта, і да канца некалькі тоўсты; вусны даволі буйныя, колер твару чырванаваты і смуглы, цудоўныя чорныя вочы, вялікія, жывыя, праніклівыя, прыгожай формы; погляд велічны і ветлівы, калі ён назірае за сабою і стрымліваецца, у адваротным выпадку суровы і дзікі, з сударагамі на твары, якія паўтараюцца не часта, але скажаюць і вочы і ўвесь твар, палохаючы ўсіх прысутных. Сударага доўжылася звычайна адно імгненне, і тады погляд яго рабіўся дзіўным, як бы разгубленым, потым усё зараз жа прымала звычайны выгляд. Увесь выгляд яго выказвала розум, разважанне і веліч і не пазбаўленая была хароствы.''»
Сям’я Пятра I
У першы раз Пётр ажаніўся ў 17 гадоў па патрабаванні маці з Еўдакіяй Лапухінай у 1689 годзе. Праз год у іх нарадзіўся царэвіч Аляксей, які выхоўваўся пры маці ў паняццях, чужых рэфарматарскай дзейнасці Пятра. Астатнія дзеці Пятра і Еўдакіі памерлі неўзабаве пасля нараджэння. У 1698 годзе Еўдакія Лапухіна апынулася замяшаная ў стралецкім бунце, мэтай якога было ўзвядзенне на царства яе сына, і была сослана ў манастыр.
26 чэрвеня (7 ліпеня) 1718 года царэвіч, не дачакаўшыся прывядзення прысуду ў выкананне, памёр у Петрапаўлаўскай крэпасці. Сапраўдны чыннік смерці царэвіча Аляксея дагэтуль пэўна не ўсталяваны.
Ад шлюбу з прынцэсай Шарлотай Браўншвайгскай царэвіч Аляксей пакінуў сына Пятра Аляксеевіча (1715—1730), які стаў у 1727 годзе імператарам Пятром II, і дачку Наталлю Аляксееўну (1714—1728).
У 1703 годзе Пётр I сустрэў 19-летнюю Кацярыну, у дзявоцтве Марту Скаўронскую, захопленую рускімі войскамі як ваенная здабыча пры ўзяцці шведскай крэпасці Марыенбург. Пётр забраў былую прыслужніцу з прыбалтыйскіх сялян у Аляксандра Меншыкава і зрабіў яе сваёй палюбоўніцай. У 1704 Кацярына нараджае першынца, названага Пятром, у наступным годзе Паўла (неўзабаве абодва памерлі). Яшчэ да законнага шлюбу з Пятром Кацярына нарадзіла дочак Ганну (1708) і Елізавету (1709). Лізавета пазней стала імператрыцай (кіравала ў 1741—1762), а прамыя нашчадкі Ганны кіравалі Расіяй пасля смерці Елізаветы, з 1762 па 1917.
Кацярына адна магла ўправіцца з царом у яго прыпадках гневу, умела ласкай і цярплівай увагай супакоіць прыступы сутаргавага галаўнога боля Пятра. Гук голасу Кацярыны супакойваў Пятра; потым яна: «саджала яго і брала, лашчачы, за галаву, якую злёгку почесывала. Гэта вырабляла на яго магічнае дзеянне, ён засыпаў у некалькі хвілін. Каб не парушаць яго сну, яна трымала яго галаву на сваіх грудзях, седзячы нерухома ў працяг двух або трох гадзін. Пасля таго ён прачынаўся цалкам свежым і бадзёрым.»
Афіцыйны шлюб Пятра I з Кацярынай Аляксееўнай адбылося 19 лютага 1712, неўзабаве пасля вяртання з Пруцкага паходу. У 1724 Пётр каранаваў Кацярыну як імператрыцу і суправіцельніцу. Кацярына Аляксееўна нарадзіла мужу 11 дзяцей, але большасць з іх памерла ў дзяцінстве, акрамя Ганны і Елізаветы.
Пасля смерці Пятра ў студзені 1725 года Кацярына Аляксееўна пры падтрымцы служывага дваранства і гвардзейскіх палкоў стала першай кіруючай расійскай імператрыцай Кацярынай I, але правілы нядоўга і памёрла ў 1727 годзе, вызваліўшы пасад для царэвіча Пятра Аляксеевіча. Першая жонка Пятра, Еўдакія Лапухіна, перажыла сваёй шчаслівай суперніцу і памерла ў 1731 годзе, паспеўшы ўбачыць валадаранне свайго ўнука Пятра Аляксеевіча.
Прастоланаследдзе
У апошнія гады валадарання Пятра Вялікага ўстаў пытанне аб наследванні прастолу: хто зойме трон пасля смерці імператара. Абвешчаны пры адрачэнні Аляксея Пятровіча спадчыннікам прастолу царэвіч Пётр Пятровіч (1715—1719, сын ад Кацярыны Аляксееўны) памёр у дзяцінстве. Прамым спадчыннікам станавіўся сын царэвіча Аляксея і прынцэсы Шарлоты, Пётр Аляксеевіч. Аднак, калі прытрымлівацца звычаю і абвясціць спадчыннікам сына Аляксея, то ўзбуджаліся надзеі супернікаў рэформ вярнуць старыя парадкі, а з іншага боку ўзнікалі боязь у паплечнікаў Пятра, якія галасавалі за смяротнае пакаранне Аляксея.
5 (16) лютага 1722 года Пётр выдаў Указ аб прастоланаследдзі (скасаваны Паўлам I праз 75 гадоў), у якім адмяняў старажытны звычай перадаваць трон прамым нашчадкам па мужчынскай лініі, але дапушчаў прызначэнне спадчыннікам любога годнага чалавека па волі манарха. Тэкст гэтага найважнага ўказу абгрунтоўваў неабходнасць дадзенай меры:
… чего для благоразсудили сей уставъ учинить, дабы сiе было всегда въ волѣ правительствующаго государя, кому оный хочетъ, тому и опредѣлить наслѣдство, и опредѣленному, видя какое непотребство, паки отмѣнитъ, дабы дѣти и потомки не впали въ такую злость, какъ выше писано, имѣя сiю узду на себѣ. [http://www.magister.msk.ru/library/history/solov/solv18p3.htm Тэкст Указу ў сучаснай арфаграфіі па С. М. Салаўёву]
Указ быў настолькі незвычайны для рускага грамадства, што прыйшлося яго растлумачваць і патрабаваць згоды ад падданых пад прысягай. Раскольнікі абураліся: «Узяў за сябе шведку, і тая царыца дзяцей не народзіць, і ён зрабіў указ, каб за будучага гаспадара крыж цалаваць, і крыж цалуюць за шведа. Зразумела, стане валадарыць швед».
Пётр Аляксеевіч быў адсунуты ад прастолу, але пытанне аб прастоланаследдзі заставалася адчыненым. Шмат кто меркаваў, што пасад зойме або Ганна, або Елізавета, дочкі Пятра ад шлюбу з Кацярынай Аляксееўнай. Але ў 1724 годзе Ганна адмовілася ад якіх-небудзь дамаганняў на расійскі трон пасля таго, як абручылася з герцагам Голштынскім Карлам-Фрыдрыхам. Калі б пасад заняла малодшая дачка Елізавета, якой было 15 гадоў (у 1724), то замест яе правіл бы герцаг Галштынскі, які марыў з дапамогай Расіі вярнуць землі, заваяваныя датчанамі.
Не жадаў Пётр і яго пляменніц, дочак старэйшага брата Івана: Ганну Курляндскую, Кацярыну Мекленбургскую і Праскоўю Іаанаўну. Заставаўся толькі адзін кандыдат — жонка Пятра, імператрыца Кацярына Аляксееўна. Пятру патрэбен быў чалавек, які бы працягнуў пачатую ім справу, яго ператварэнні. 7 мая 1724 Пётр каранаваў Кацярыну імператрыцай і суправіцельніцай, але праз кароткі час западозрыў у шлюбнай здрадзе (справа Монса). Указ 1722 года парушыў звыклы ўклад атрымання трона ў спадчыну, спадчынніка жа Пётр перад смерцю прызначыць не паспеў.
Смерць Пятра
У апошнія гады валадарання Пётр моцна хварэў (відаць, каменная хвароба нырак). Улетку 1724 года яго хвароба ўзмацнілася, у верасні ён адчуў сябе лепей, але праз некаторы час прыступы ўзмацніліся. У кастрычніку Пётр адправіўся аглядаць Ладажскі канал, насуперак саветам свайго лейб-медыка Блюментроста. З Аланца Пётр праехаў у Старую Русу і ў лістападзе вадой паехаў у Пецярбург. У Лахты яму прыйшлося, знаходзячыся па поясе ў вадзе, ратаваць селы на мель бот з салдатамі. Прыпадкі хваробы ўзмацніліся, але Пётр не звяртаў на іх увагі і працягваў займацца дзяржаўнымі справамі. 17 студзеня 1725 года яму стала так дрэнна, што ён загадаў паставіць у суседнім са сваёй спальняй пакоем паходную царкву, а 22 студзеня выспавядаўся. Сілы пачалі пакідаць хворага, ён ужо не крычаў, як перш, ад жорсткага болю, але толькі стагнаў.
27 студзеня (7 лютага) былі прабачаны ўсе асуджаныя на смерць або катаргу (выключаючы забойцаў і абвінавачаных у неаднаразовым разбоі). У той жа дзень у канцы другой гадзіны Пётр запатрабаваў паперы, пачаў пісаць, але пяро выпала з яго рукі, а з напісанага змаглі разабраць толькі два слова: «Аддайце ўсё…». Цар загадаў паклікаць тады дачку Ганну Пятроўну, каб яна пісала пад яго дыктоўку, але калі яна прыйшла, Пётр ужо ўпаў у забыццё.
У пачатку шостай гадзіны раніцы 28 студзеня (8 лютага) 1725 года Пётр Вялікі памёр. Пахаваны ён быў у саборы Петрапаўлаўскай крэпасці ў Санкт-Пецярбургу.
Помнікі
У гонар Пятра Вялікага ўзведзены помнікі ў розных гарадах Расіі і замежжа. Самым першым і найбольш вядомым з’яўляецца Медны коннік у Пецярбургу, яго стварэнне і пастаноўка занялі больш за 10 гадоў. Самы вялікі помнік паводле памеру ўсталяваў у 1997 годзе ў Маскве над Масква-ракой, скульптар З. Царатэлі. За мяжой помнікі Пятру ўсталяваныя ў Ціраспалі, Лондане, Антверпене, Ротэрдаме і інш.
У музыцы
Акрамя таго, у 1937—1938 гадах Міхаіл Булгакаў і Барыс Асаф’еў працавалі над лібрэта оперы «Пётр Вялікі», якая так і засталася нерэалізаваным праектам (лібрэта апублікавана ў 1988 годзе).
Багданаўка (Клімавіцкі раён)
Багданаўка — былая вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіла ў склад Родненскага сельсавета.
Гісторыя
Вёска вядома з XVIII стагоддзя.
З 20 жніўня 1924 года ўваходзіла ў склад Родненскага сельсавета.
Геаграфія
Багданаўка знаходзіцца за 12 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Клімавічы, за 136 км ад Магілёва.
Рычард Борчэрдс
Рычард Юэн Борчэрдс (Richard Ewen Borcherds, нар. ) — брытанскі матэматык, лаўрэат міжнародных прэмій. Знакаміты работамі ў галіне тэорыі рашотак, тэорыі лікаў, тэорыі груп і бясконцамерных алгебр, а таксама сваім адукацыйным матэматычным каналам на ютубе.
Біяграфія
Рычард Борчэрдс нарадзіўся ў 1959 годзе ў Кейптаўне. Яго бацька быў доктарам фізікі і выкладаў фізіку ў Кейптаўнскім універсітэце; двое з трох братоў Рычарда сталі выкладчыкамі матэматыкі. Калі Рычарду быў адзін год, яго сям’я перабралася з Паўднёвай Афрыкі ў Вялікабрытанію, і пасялілася ў Бірмінгеме, дзе бацька Рычарда стаў выкладчыкам фізікі ў Бірмінгемскім універсітэце.
Рычард з дзяцінства наведваў школу Караля Эдуарда ў Бірмінгеме, дзе захапіўся шахматамі, і ў 14-гадовым узросце стаў чэмпіёнам Мідленда сярод асоб маладзейшых за 21 год. Пасля заканчэння школы ён паступіў у Трыніці-каледж (Кембрыдж), дзе пасля атрымання ступені бакалаўра напісаў пад кіраўніцтвам Джона Конвея дысертацыю «Рашэткі Ліча і іншыя рашоткі», паспяхова абароненую ў 1985 годзе.
Пасля заканчэння каледжа Рычард Борчэрдс працягнуў працаваць у ім жа, аднак у 1987—1988 гадах працаваў дацэнтам у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі (ЗША). Пасля гэтага ён зноў працаваў у Кембрыджы, а ў 1993 годзе стаў прафесарам матэматыкі ў Берклі. У 1996 годзе ён зноў вярнуўся ў Кембрыдж, а ў 1999 зноў адправіўся працаваць у Берклі.
Аацыстыдыум авальны
Аацыстыдыум авальны (Oocystidium ovale) — від аднаклетачных зялёных водарасцей сямейства аацысціевых. На Беларусі трапляецца ў планктоне азёр і лужынах.
Апісанне
Клеткі эліпсападобныя, адзіночныя ў складзе часовых калоній з 2—4 клеткамі ў сярэдзіне шырокага чахла з вадзяністай слізі, свабодна плаваюць. Памер клетак 10—11,5x9—10,4 мкм, чахол большы амаль утрая. Хларапластаў 2, прысценныя, чашападобныя, кожны з пірэноідам. Ядро цэнтральнае. Размнажаецца 2—4 аўтаспорамі, якія выходзяць праз мацярынскую абалонку ў экватарыяльнай частцы.
Застольны альбом
«Застольны альбом» — дэбютны альбом беларускага гурта «Крамбамбуля». Запіс адбываўся ў студыі «REDA-PJ Records» у Польшчы з удзелам польскіх музыкантаў. Згодна з канцэпцыяй альбома словы кампазіцый напісаны народамі свету ў перакладзе на беларускую мову Лявона Вольскага.
Ігар Мікалаевіч Крывушэнка
Гульнявая кар’ера
Выхаванец футбольнай школы СДЮШАР-5 (Мінск). Першы трэнер — Міхаіл Мустыгін. Гуляў за юнацкую зборную СССР. Выступаў за дубль мінскага «Дынама» (1980—1984), гродзенскі «Хімік» (1985—1987), фрунзенскую «Алгу» (1988), акцюбінскі «Акцюбінец» (1989), алданскі «Металург» (1990—1993), якуцкае «Дынама» (1994—1995, ігрок-трэнер), «Селенгу» Улан-Удэ (1996), магілёўскае «Тарпеда-Кадзіна» (1997).
Трэнерская кар’ера
Працаваў трэнерам «Тарпеда-Кадзіна» (1998), трэнерам фарм-клуба «Змена-БАТЭ» (1999—2000). З 2001 па 2004 год трэніраваў дублюючы склад БАТЭ. З 2005 па 2007 год — галоўны трэнер БАТЭ. З 13 лістапада 2007 года па верасень 2008 года — галоўны трэнер мінскага «Дынама». З 20 снежня 2008 года па 9 мая 2011 года — галоўны трэнер новасібірскай «Сібіры», якая ў 2010 годзе выступала ў расійскай Прэм’ер-лізе. З 2011 года галоўны трэнер узбекскага клуба «Шуртан». З 2012 года быў галоўным трэнерам жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ».
1 сакавіка 2017 года быў прызначаны выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера нацыянальнай зборнай Беларусі з захаваннем пасады галоўнага трэнера ў «Тарпеда-БелАЗ», а 22 сакавіка зацверджаны выканкамам БФФ на пасадзе. У ліпені 2017 года Ігар Мікалаевіч пакінуў пасаду галоўнага трэнера «Тарпеда-БелАЗ», правёўшы развітальную таварыскую гульню з узбекскім футбольным клубам «Алмалык», і сканцэнтраваўся на працы ў зборнай.
Пад кіраўніцтвам Крывушэнкі зборная Беларусі заняла апошняе месца ў адборачнай групе да чэмпіянату свету 2018, прапусціўшы наперад у тым ліку зборную Люксембурга. Тым не менш, у лістападзе 2017 года кантракт з трэнерам быў падоўжаны на наступны год. У 2018 годзе зборная Беларусі перамагла ў сваёй групе ў дывізіёне D Лігі нацый, не прапусціўшы ніводнага мяча, аднак у 2019 стартавала адбор да чэмпіянату Еўропы 2020 з чатырох паражэнняў запар. 13 чэрвеня 2019 года па пагадненні з кіраўніцтвам АБФФ Крывушэнка пакінуў пасаду гадоўнага трэнера нацыянальнай зборнай.
У снежні 2019 года стаў галоўным трэнерам інданезійскага клуба «ТІРА-Персікаба» (на наступны год клуб перайменаваны ў «Персікаба 1973»). У лістападзе 2021 года быў адпраўлены ў адстаўку.
У снежні 2022 года ўзначаліў брэсцкае «Дынама». Пад кіраўніцтвам Крывушэнкі клуб запрасіў вопытных ігракоў і значна ўзмацніў склад перад новым сезонам, аднак пачатак сезона апынуўся правальным — каманда прайграла першыя чатыры матчы з агульным лікам 0:7. У красавіку 2023 года кантракт клуба са спецыялістам быў разарваны.
У маі 2023 года ўзвайшоў у трэнерскі штаб праекта Super Bol у Казахстане.
Гразіўка
Гразіўка — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці, уваходзіць у склад Крапівенскага сельсавета.
Знаходзіцца за 11 кіламетраў на ўсход ад Оршы. Паблізу праходзіць аўтадарога Орша — Дуброўна. Вёска знаходзіцца ля самай мяжы Дубровенскага раёна
Ласла Шоям
Ласла Шоям (Sólyom László; нар., Печ, Венгрыя) — прэзідэнт Венгрыі з 7 чэрвеня 2005 па 5 жніўня 2010 года, юрыст, спецыяліст па канстытуцыйным праве. Член-карэспандэнт Венгерскай акадэміі навук (з 2001 года). Бярэ актыўны ўдзел у дзейнасці праваабарончых і экалагічных арганізацый.
Высокае (Чавускі раён)
Высо́кае (, Высокое) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Антонаўскага сельсавета. Каля вёскі працякае рака Проня.
Гісторыя
Ля вёскі, на мысе правага берага ракі Проні, авальнае гарадзішча, памерамі 42×26 м. Паселішча абаронена дугападобнымі валам вышынёй 4 метры і ровам. Культурны пласт змяшчае ляпную (I тыс. н. э.) і ганчарную старажытнарускую кераміку XI—XIII стагоддзяў.
Перад вайной у вёсцы жыло 512 чалавек.
Вітольд Лютаслаўскі
Вітольд Лютаслаўскі (Witold Lutosławski;, Варшава — , Варшава) — польскі кампазітар, дырыжор. Член многіх музычных акадэмій, ганаровы доктар некалькіх універсітэтаў. Адзін з найбуйнейшых польскіх кампазітараў XX стагоддзя.
Высокае (Чавускі раён)
Гісторыя
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні 1943 года гітлераўцамі было спалена 72 двароў (з 72 да вайны), забіта 18 чалавек.
Вітольд Лютаслаўскі
Музычная творчасць
Скончыў Варшаўскую кансерваторыю па класе фартэпіяна (1936) і кампазіцыі (1937). У 1932—1955 гадах выступаў як піяніст, з 1935 года і дырыжор з выкананнем уласных твораў.
У 1940-я гады працаваў у кірунку, блізкім да неакласіцызму (1-я сімфонія, 1947), сінтэзаваў яго стылістычныя рысы з народным ладавым мысленнем («Сілезскі трыпціх», 1951; «Канцэрт для аркестра», 1954). З пачатку 1960-х гадоў выкарыстоўваў свабодна трактаваную 12-тонавую серыю («Жалобная музыка» памяці Б. Бартака, 1960), абмежаваную, ці кантраляваную, алеаторыку («Венецыянскія гульні», 1960; «З паэмы Анры Мішо», 1963; струнны квартэт, 1964; 2-я сімфонія, 1967; «Кніга для аркестра», 1968). Музыку 1970—80-х гадоў вызначаюць павелічэнне эмацыянальнага дыяпазону, жанравая канкрэтнасць (Канцэрт для габоя, арфы і 11 струнных, 1980; "Дыялог для скрыпкі з аркестрам «Chain II», 1985).
Прэміі і ўзнагароды
Першыя прэміі Міжнароднай трыбуны кампазітараў ЮНЕСКА 1959, 1964, 1968, 1985, прэміі Міжнароднага музычнага савета пры ЮНЕСКА 1983, 1985. Дзяржаўныя прэміі Польшчы 1952, 1955, 1964, 1978.
Жукі (Капыльскі раён)
Жукі́ (, Жуки) — вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Грозаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 18 ст. вёска ў Навагрудскім павеце і ваяводстве ВКЛ. Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Слуцкім павеце Мінскай губерні, 118 жыхароў, карчма, млын, уласнасць М. Бярновіча. Да 27 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Мусіцкага сельсавета Слуцкага раёна.
Геаграфічнае становішча
Жукі знаходзяцца за 7 км на захад ад Грэска (Грэскі сельсавет), за 22 км на ўсход ад Капыля, за 100 км ад Мінска.
Водная сістэма
На захадзе ад Жукоў ёсць меліяратыўныя каналы, непадалёку цячэ р. Лакнея.
Данжон
Данжон (donjon, keep), галоўная абарончая вежа замка, якая была яго рэдзюітам, а таксама служыла жытлом, у тым ліку ў мірны час.
Вялікія Канюшаны
Вялікія Канюшаны — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета.
Данжон
Звычайна, такая вежа будавалася ў найвышэйшым месцы тэрыторыі замку і сама была яго найвышэйшым будынкам. Тады, калі замак перабудоўваўся з драўлянага плесі — «замка-на-пагорку», то, калі пагорак былі натуральным, а значыць, і моцным, каменны данжон часта проста ставілі на месцы старой галоўнай драўлянай вежы, дзе, звычайна, ужо мелася і крыніца вады ( аблога ў старажытнасці). Калі пагорак быў слабым, то яго маглі цалкам уключыць у новы, вялікі падмурак, або будавалі шэл-кіп — «данжон-агароджу».
Вялікія Канюшаны
Знаходзіцца за 20 км на поўдзень ад Ліды.
Данжон
У нямецкай традыцыі такія вежы маглі быць непрыстасаванымі для жылля ў мірны час, і называліся, у такім разе, бергфрыдамі. У частцы савецкай гістарыяграфіі тэрмін «данжон» разглядаўся толькі ў яго абарончым аспекце, а жыллёвая функцыя не ўлічвалася
Вялікія Канюшаны
Гісторыя
Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае Вялікія Канюшаны ў складзе Беліцкай парафіі, уласнасць Статкевіча. Вёска належала да Лідскага павета ВКЛ, у складзе Рэчы Паспалітай.
З 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. У 1954—1965 гадах — цэнтр Канюшанскага сельсавета. Дзейнічала сярэдняя школа, аддзяленне сувязі.
NGC 3275
NGC 3275 (іншыя абазначэнні — ESO 375-50, MCG -6-23-46, AM 1028-362, IRAS10286-3628, PGC 31014) — галактыка ў сузор’і Насос.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дом па вуліцы Карла Маркса, 57 (Брэст)
Дом па вуліцы Карла Маркса, 57 — будынак у Брэсце, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. Пабудаваны ў другой палове XIX — пачатку XX ст. з цэглы. Разам з дамамі № 43, 53, 55, 60, 66 і 70 утварае ансамбль.
Архітэктура
Уяўляе сабой двухпавярховы будынак, з несіметрычным планам. Дэкаратыўная аздоба галоўнага сіметрычнага фасада аднатыпная з аздобай дамоў № 53 і 55. У цэнтры галоўнага фасада рызаліт з паўцыркульнымі праёмамі, якія дэкарыраваны ліштвамі і ляпнымі сандрыкамі. Пад аконнымі праёмамі — дэкаратыўная балюстрада.
Міхаіл Пятровіч Пагодзін
Міхаіл Пятровіч Пагодзін (Михаил Петрович Пагодин, 11 лістапада 1800 — 8 снежня 1875) — расійскі, , і. Акадэмік Пецярбургскай акадэміі навук. Вядомы збіральнік рукапісаў і друкаваных кніг.
Біяграфія
Паходзіў з простай сям’і, бацька быў домаўпраўцам у графа І. П. Салтыкова, Дзед акадэміка быў прыгонным селянінам. З 1814 па 1818 год Пагодзін навучаўся ў Маскоўскай губернскай гімназіі, а з 1818 па 1821 год у Маскоўскім універсітэце па славесным аддзяленні.
У другой палове 1820-х гг. стаўшы сакратаром Таварыства аматараў рускай славеснасці, Пагодзін актыўна займаўся літаратурнай дзейнасцю, унёс прыкметны ўклад у станаўленне рускай аповесці. У 1833 годзе надрукаваў свой пераклад працы чэшскага славіста Добраўскага, у прадмове якога былі звесткі пра выдавецкую дзейнасць Скарыны.
Пагодзін вядомы як заўзяты збіральнік прадметаў даўніны, у яго калекцыі было каля 800 старадрукаваных кніг і 2000 рукапісаў, уключаючы старажытныя граматы і судовыя акты. У 1835 годзе падчас вандраванняў быў набыты фрагмент «Акафісніка» з «Малой падарожнай кніжкі», а ў 1847 годзе на Ніжагародскім кірмашы быў куплены больш поўны экзэмпляр «Акафісніка». З Галіцыі Пагодзіну прыслалі спіс перакладаў Скарыны, нават з тымі, якія ў друкаваных выданнях не захаваліся (3 кнігі «Ездры», Нееміі, Товіт, Прарокаў, першую кнігу Макавеяў). Па звестках бібліёграфа Пагодзіна ў зборы быў і Псалтыр 1517 або 1522 года. У 1852 годзе Мікалай I набыў збор Пагодзіна для дзяржавы, заплаціўшы за яго 150 тысяч рублёў срэбрам. Рукапісы і кнігі былі перададзеныя ў Публічную бібліятэку.
Уладзімір Аляксандравіч Ваяводскі
Уладзімір Аляксандравіч Ваяводскі (,  —, Прынстан, Нью-Джэрсі) — савецкі, расійскі і амерыканскі матэматык, які ўнёс значны ўклад у алгебраічную геаметрыю і асновы матэматыкі. Лаўрэат Філдсаўскай прэміі (2002), пастаянны прафесар Інстытута перспектыўных даследаванняў.
Сярод асноўных вынікаў на стыку алгебраічнай геаметрыі і алгебраічнай тапалогіі — пабудова тэорыі матыўных камалогій і доказ яе сродкамі гіпотэзы Мілнара і гіпотэзы Блоха — Като, якія складалі істотную праблемную частку алгебраічнай K-тэорыі. У галіне асноў матэматыкі ініцыяваў і ўнёс вырашальны ўклад у праграму стварэння ўнівалентных асноў матэматыкі — фармальнай мовы для абстрактных раздзелаў матэматыкі, якая забяспечвае аўтаматычную праверку доказаў на камп’ютары.
Вальфрам
Вальфрам (Wolframium) W — хімічны элемент VI групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 74. Тугаплаўкі цяжкі метал светла-шэрага колеру.
Прыродныя крыніцы
У свабодным стане ў прыродзе не сустракаецца, найбольш распаўсюджаны мінерал — вальфраміт. Радовішчы ў Расіі (Урал, Каўказ, Забайкалле), Кыргызстане, Казахстане, КНР, КНДР, ЗША, Балівіі, Аўстраліі, Партугаліі, Перу, Тайландзе, М'янме.
Прымяненне
Электратэхніка і радыётэхніка (ніці лямпаў накальвання, электроды для атрымання плазмы), атамная і авіяцыйна-касмічная тэхніка (высокатэмпературныя ўстойлівыя матэрыялы, напр.вальфраму карбіды).
Аб’яднанне нямецкіх прафсаюзаў
Аб’яднанне нямецкіх прафсаюзаў (: АНП, Deutscher Gewerkschaftsbund) — нямецкі прафсаюзны цэнтр, член Еўрапейскай канфедэрацыі прафсаюзаў і Міжнароднай канфедэрацыі прафсаюзаў. Заснаваны ў 1949 годзе.
З’яўляецца асацыяцыяй васьмі прафсаюзных федэрацый. Самая буйная (6,6 млн чальцоў) і ўплывовая прафсаюзная арганізацыя Германіі, аб’ядноўвае 85% усіх працоўных, якія з'яўляюцца чальцамі якіх-небудзь прафсаюзаў.
Структура
Складаецца з васьмі галіновых прафсаюзаў:
Вісмут
Вісмут (Bismuthum), Bi — хімічны элемент V групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 83. Метал серабрыста-белага колеру з ружовым адценнем.
Вісмут доўга лічыўся самым масіўным элементам са стабільнымі ізатопамі, але ў 2003 годзе было ўстаноўлена, што ён вельмі слаба радыеактыўны: яго адзіны прыродны ізатоп, вісмут-209, альфа-радыеактыўны з перыядам паўраспаду, які больш чым у мільярд разоў пераўзыходзіць ацэначны ўзрост Сусвету. З-за вельмі вялікага перыяду паўраспаду вісмут-209 можна разглядаць амаль для ўсіх патрэб як стабільны нуклід.
Асноўныя характарыстыкі
Прыродны вісмут складаецца з аднаго ізатопа 209Ві, які раней лічыўся самым цяжкім з існуючых у прыродзе стабільных ізатопаў. У зямной кары знаходзіцца 2x10-5% па масе.
Крохкі серабрыста-шэры з ружовым адценнем метал, шчыльнасць 9800 кг/м³, тэмпература плаўлення 271,4 °С (пры плаўленні памяншаецца ў аб'ёме), тэмпература кіпення 1564 °С.
Самародны вісмут крышталізуецца ў трыганальнай сінганіі. Крышталі вельмі рэдкія, звычайна слаістыя або зярністыя агрэгаты, дэндрыты. Колер серабрыста-белы, з чырванаватым адценнем на свежым зломе і карычневы — на старым. Лёгка рэжацца нажом. Бляск металічны. Цвёрдасць 2,5. Шчыльннасць 9,8 г/см³.
Устойлівы ў сухім паветры, пры тэмпературы вышэй за 1000 °С гарыць (утварае аксід Ві2O3). Раствараецца ў кіслотах азотнай і канцэнтраванай сернай (пры награванні). 3 галагенамі пры 200— 250 °С утварае трыгалагеніды (напр., вісмут хларыд BiCl3), з большасцю металаў пры сплаўленні — інтэрметалічныя злучэнні вісмутыды (напр., вісмутвды натрыю Na2Ві, магнію Mg3Ві2).
Прыродныя крыніцы
Сустракаецца і як самародны метал, і ў злучэннях з іншымі элементамі.
Самародны вісмут рэдкі мінерал, трапляецца ў гідратэрмальных жылах або пегматытах, звычайна ў сувязі з рудамі серабра, кобальту, нікелю, свінцу і волава.
Вядома больш за 60 рудных вісмутавых мінералаў. Асноўныя: вісмут самародны, вісмуцін, тэтрадыміт, казаліт, бісміт, бісмуціт, тэлуравісмуціт. Радовішчы эндагенныя (постмагматычныя і гідратэрмальныя) і экзагенныя. Радовішчы ўласна вісмутавых руд, у якіх больш за 0,2% вісмуту, рэдкія. Асноўнае значэнне маюць вісмутзмяшчальныя руды (0,001—0,1 Bi) вальфрамавых, алавяных, медных, залатарудных і свінцова-цынкавых радовішчаў.
Галоўныя радовішчы — у Балівіі, Перу і на востраве Тасманія (Аўстралія). Сусветная здабыча невялікая, ненамнога перавышае здабычу золата.
Прымяненне
Выкарыстоўваецца як кампанент легкаплаўкіх сплаваў (напр., сплаў Вуда), бабітаў, як цепланосьбіт у ядзерных рэактарах (расплаў), для вытворчасці пастаянных магнітаў, у прыладах для вымярэння напружанасці магнітнага поля. Прэпараты прымяняюцца ў дэрматалогіі і касметалогіі, як антысептычныя сродкі. Злучэнні вісмуту выкарыстоўваюць у вытворчасці керамікі, фарфору, спецыяльнага шкла.
Эжэн Марэн Лабіш
Эжэн Марэн Лабіш (Eugène-Marin Labiche;, Парыж — , там жа) — французскі -раманіст, і , член Французскай акадэміі.
Біяграфія
Пачаў літаратурную кар’еру, апублікаваўшы першыя навелы ў невялікіх парыжскіх літаратурных часопісах, у рэдакцыі пазнаёміўся з іншымі маладымі літаратарамі, у тым ліку з Агюстам Лефранкам і Марк-Мішэлем. Маладыя пісьменнікі вырашылі аб’яднацца пад адным псеўданімам і стаць драматургамі. Быў прыдуманы гучны псеўданім Поль Дандрэ, пад якім напісана некалькі вадэвіляў, якія мелі поспех на французскай сцэне. Аднак доўга гэтая літаратурная асацыяцыя не праіснавала, неўзабаве кожны з траіх яе членаў пачаў працаваць самастойна.
Лансэлот Эндрус
Лансэлот Эндрус (Lancelot Andrewes; —) — англійскі клірык, біскуп Чычэстэрскі (1605–1609), Ілійскі (1609–1619), Вінчэстэрскі (1619–1626), значны ўдзельнік працы над Бібліяй караля Якава.
Лансэлот Эндрус нарадзіўся ў Лондане і атрымаў адукацыю ў Кэмбрыджы, стаў святаром у 1580 годзе. Палемізуючы з каталіцкімі поглядамі, Эндрус дыстанцыянаваўся і ад пазіцый кальвінізму адносна перадвызначэння, і лічыцца ў гэтым сэнсе перадвеснікам рэформаў Уільяма Лода. Карыстаўся прыхільнасцю караля Якава I і быў сярод ключавых фігур стварэння афіцынага перакладу Святога Пісьма на англійскую мову, так званай Бібліі караля Якава.
NGC 3275A
NGC 3275A (іншыя абазначэнні — ESO 375-46, PGC 30952) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Насос.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Палац Ракоўскіх
Палац Ракоўскіх (Палац Раковських) — архітэктурнае збудаванне ў вёсцы Казынці ў Вінніцкай вобласці.
Мікола Гроднеў
Мікола Пятровіч Гроднеў (нар. ) — беларускі.
Палац Ракоўскіх
Гісторыя палаца
Названы ў гонар памешчыка Ракоўскага, які валодаў вёскай у ХІХ стагоддзі і пабудаваў гэты палац у часы свайго кіравання.
Мікола Гроднеў
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Старая Алешня Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Гомельскім тэхнікуме фізкультуры. У 1953 г. скончыў гістарычны факультэт Гомельскага педагагічнага інстытута. Працаваў школьным інспектарам у Вілейскім раённым аддзеле адукацыі, дырэктарам Куранецкай сярэдняй школы рабочай моладзі (1954—1956). З 1957 да 1959 гг. працаваў у радашковіцкай раённай газеце «Сцяг Ільіча», быў уласным карэспандэнтам газеты «Літаратура і мастацтва». З 1961 г. — у аддзеле фельетонаў рэдакцыі часопіса «Вожык», з 1968 да 1984 гг. — рэдактарам аддзела нарысаў часопіса «Беларусь», з 1984 да 1989 гг. — адказны сакратар бюлетэня «Помнікі гісторыі і культуры Беларусі».
Палац Ракоўскіх
Гісторыя палаца
Будынак палаца будаваўся ў два этапы: спачатку быў перабудаваны невялікі палац, а пазней — вялікі трохпавярховы будынак. Вакол будынкаў вялізны парк, які займае ажно восем гектараў. У часы праўлення Ракоўскага слугі старанна даглядалі газон і дрэвы ў парку. Паводле сьведчаньняў відавочцаў, спадар Ракоўскі валодаў адным з першых аўтамабіляў. Падчас Другой сусветнай вайны і пасля яе заканчэння ва ўсім палацы размяшчалася вайсковая частка.
Школа на тэрыторыі палаца адкрыта ў 1862 годзе і, бадай, з'яўляецца самай старой у вобласці. З моманту адкрыцця ў ёй вучыліся 6 хлопчыкаў, а ў 1869 годзе пачалі набіраць дзяўчынак. У школе вучыліся былы старшыня Вярхоўнага суда Васіль Анапенка, генералы Валерый Беўз і Аляксандр Беўз, мастак Фёдар Панчук, контр-адмірал ВМФ Іван Князюк, галоўны архітэктар Адэсы М. Цыркун і галоўны уролаг Вінніцы М. Білаус.
Мікола Гроднеў
Біяграфія
Мікола Гроднеў — старэйшы брат беларускага журналіста і пісьменніка Васіля Гроднікава (1938—2005).
Творчасць
Літаратурную дзейнасць пачаў у 1954 г. Выйшлі зборнікі апавяданняў і аповесцей «За бацькоўскім парогам» (1960), «Цяжкае шчасце» (1963), «Вясна была…» (1968), «Заручыны» (1972), «Высокі поўдзень» (1974), «Зоркаўкі» (1975), «Што скажуць людзі» (1975), «Салодкі боль» (1977), «Крок да тайны» (1983), «Нязведаная даль» (1989), «Рына» (1992), «У белай цемрадзі» (2000), зборнік гумарыстычных апавяданняў «Клін клінам» (1979).
Клаус Кінкель
Клаўс Кінкель (ням.: Klaus Kinkel,, Мецынген, Бадэн-Вюртэмберг) — нямецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч.
Атрымаў адукацыю ва ўніверсітэце Штутгарта і ўніверсітэце Цюбінген, доктар права. Супрацоўнік міністэрства ўнутраных спраў Германіі, затым міністэрства замежных спраў. Кіраўнік Федэральнай разведвальнай службы Германіі ў 1979—1982 гадах. Статс-сакратар міністэрства юстыцыі ў 1982—1991 гадах.
Міністр юстыцыі Германіі ў 1991—1992 гадах. Міністр замежных спраў Германіі ў 1992—1998 гадах. Адначасова віцэ-канцлер Германіі ў 1993—1998 гадах. Сябра СвДП, яе старшыня ў 1993—1995 гадах.
Хартоўскі вялікі камень
Хартоўскі вялікі камень — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Размешчаны за 600 м на паўночны ўсход ад вёскі Хартова Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці. Ахоўны статус нададзены ў 1997 годзе.
Апісанне
Валун буйназярністага ружавата-шэрага граніту рапаківі з уключэннем крышталёў палявога шпату. Даўжыня 5,7 м, шырыня 4,9 м, вышыня 2 м, у абводзе 15,4 м, аб'ём 60 м³, маса каля 150 т. Формай нагадвае «барановы лоб» — класічны прыклад ледавіковай апрацоўкі. Прынесены ледавіком каля 20—15 тыс. гадоў назад з паўднёвага ўсходу Фінляндыі.
Фінал НБА 2019
Фінал НБА 2019 — чэмпіёнская серыя Нацыянальнай Баскетбольнай Асацыяцыі сезона 2018/2019 і заключная серыя плэй-офа. Праходзіў з 30 мая да 13 чэрвеня 2019 года.
Чэмпіёнамі Заходняй канферэнцыі ў пяты раз запар сталі Голдэн Стэйт Уорыярз, стаўшы другой камандай у гісторыі, якая выйшла ў фінал НБА больш за 4 разы запар (пасля таго, як Бостан Селтыкс выходзіў у фінал з 1959 да 1966 года). Чэмпіёнамі Усходняй канферэнцыі ўпершыню сталі Таронта Рэптарс, стаўшы першай канадскай камандай у гісторыі фіналаў НБА.
Таронта перамаглі Голдэн Стэйт з лікам у серыі 4:2. Самым каштоўным гульцом фінала ў другі раз стаў Каўай Леанард з Таронта.
Вялікае Вольжава
Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы захад ад г. Ліда.
Гісторыя
У вопісе парафій Лідскага дэканату ў 1784 г., у лідскай парафіі згадваецца Вялікае Ольжава, двор Кішчынскага і ўніяцкая капліца Гінета, крайчага Лідскага.
Паводле польскага перапісу насельніцтва (1921) фальварак Тарноўскай гміны Лідскага павета.
З 1939 года ў БССР. У 1940—1954 гадах цэнтр Вольшаўскага (Вольжаўскага) сельсавета. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.
Віцебскі павет (Расійская імперыя)
Ві́цебскі павет — адміністрацыйная адзінка ў складзе Пскоўскай і Полацкай губерняў, Полацкага намесніцтва, Беларускай і Віцебскай губерняў і БССР, існавала ў 1772—1924. Знаходзіўся на паўднёвым усходзе Віцебскай губерні. Цэнтр — Віцебск.
Гісторыя
Віцебскі павет у складзе Пскоўскай губерні Расійскай імперыі быў утвораны ў 1772 г. пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай. У 1776 г. павет быў перададзены ў Полацкую губерню (з 1778 г. — намесніцтва). У 1796 г. павет адышоў да Беларускай губерні, а ў 1802 г. — да Віцебскай.
У сакавіку 1924 г. у сувязі са скасаваннем Віцебскай губерні павет быў перададзены ў прамое падпарадкаванне Беларускай ССР і ў ліпені таго ж года скасаваны.
Насельніцтва
Па дадзеных перапісу 1897 ў павеце пражывала 177,4 тыс. чал. У тым ліку беларусаў — 51,1 %; яўрэяў — 22,3 %; рускіх — 20,1 %; палякаў — 3,2 %; латышоў — 2,2 %. У павятовым горадзе Віцебску пражывала 65 871 чал., у заштатным Суражы — 2 731 чал.
Адміністрацыйны падзел
У 1866 г. павет падзяляўся на 15 валасцей :
Lactarius indigo
Lactarius indigo var. diminutivus
Больш дробная разнавіднасць Lactarius indigoа. Дыяметр капялюшыку не перавышае 3-7 см. Ножка 1,5 да 4 см. вышынёй і 0,3-1 см. таўшчынёй. Часта сустракаецца ў Віргініі.
Загарадная
Загарадная — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці, уваходзіць у склад Крапівенскага сельсавета.
NGC 3276
NGC 3276 (іншыя абазначэнні — ESO 317-40, PGC 31031) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Насос.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Маршалак шляхты
Маршалак шляхты (дваранства) (Предводитель дворянства) — у Расійскай імперыі да 1917 года важная выбарная пасада ў сістэме саслоўнага самакіравання дваранства і адначасова ў сістэме мясцовага самакіравання.
Была заснавана ў 1785 годзе Даравальнай граматай дваранству імператрыцы Кацярыны II.
Маршалкі дваранства з’яўляліся таксама старшынямі ў цэлым шэрагу выбарчых сходаў і з’ездаў па выбарах у Дзяржаўную Думу.
Шарпілаўскі сельсавет
Шарпі́лаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Шарпілаўка.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Іванаўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў складзе Лоеўскага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Рэчыцкага раёна. З 15 студзеня 1964 года ў складзе Гомельскага раёна. 26 верасня 2006 года да сельсавета далучана частка скасаванага Дзятлавіцкага сельсавета (з вёскай Новыя Дзятлавічы).
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 776 чалавек, з іх 92,7 % — беларусы, 4,8 % — рускія, 1,4 % — украінцы.
Палявы транзістар
Палявы транзістар — паўправадніковы прыбор з токаправодным каналам, ток у якім кіруецца электрычным полем.
Працяканне ў палявым транзістары току абумоўлена носьбітамі зараду толькі аднаго знаку (электронамі ці дзіркамі), таму такія прыстасаванні называюць уніпалярнымі (у адрознінні ад біпалярных).
Класіфікацыя палявых транзістараў
Па фізічнай структуры і механізму работы палявыя транзістары ўмоўна дзеляць на 2 групы. Першую ствараюць транзістары з кіраваеым р-n пераходам або пераходам метал — паўправаднік (бар'ер Шоткі), другую — транзістары з кіраваннем пры дапамозе ізаляванага электроду (засаўцы), гэтак званыя транзістары МДП (метал — дыэлектрык — паўправаднік).
Транзістары з ізаляванай засаўкай (МДП-транзістары)
Пялевы транзістар з ізаляванай засаўкай — гэта палявы транзістар, засаўка якога адасоблена ў электрычных адносінах ад канала слоем дыэлектрыка.
У крыштале паўправадніка з адносна высокім удзельным супраціўленнем, які называюць падложкай, створаны дзве моцналегіраваныя вобласці з супрацьлеглымі адносна падложкі тыпам праводнасці. На гэтыя вобласці нанесены металічныя электроды — выток і сток. Адлегласць паміж моцналегіраванымі абласцямі вытоку і стоку можа быць менш за мікрон. Паверхня крышталя паўправадніка паміж вытокам і стокам пакрыта тонкім слоем (каля 0,1 мкм) дыэлектрыка. Паколькі зыходным паўправадніком для палявых транзістараў з'яўляецца крэмній, то ў якасці дыэлектрыка выкарыстоўваюць слой двувокісу крэмнія SiO2, вырашчаный на паверхні крышталю крэмнія шляхам высокатэмпературнага акіслення. На слой дыэлектрыка нанесены металічны электрод — затвор. Адтрымоўваецца структура, якая складаецца з метала, дыэлектрыка і паўправадніка. Таму палявыя транзістары з ізаляваным затворам часта называюць МДП-транзістарамі.
Уваходнае супраціўленне МДП-транзістараў можа дасягаць 1010...1014 Ом (у палявых транзістарах з кіруемым p-n-пераходам 107...109), што з'яўляецца перавагай пры пабудове высакодакладных прылад.
Існуюць дзве разнавіднасці МДП-транзістараў: з індукаваным каналам і з убудаваным каналам.
МДП-транзістары з індукаваным каналам
У МДП-транзістарах з індукаваным каналам праводзячы канал паміж моцналегіраванымі абласцямі вытоку і стоку адсутнічае і таму заўважны ток стоку з'являецца толькі пры пэўнай палярнасці і пры пэўным значэнні напружання на затворы адносна вытоку, якое называюць парогавым напружаннем (UЗІпар).
МДП-транзістары з убудаваным каналам
У МДП-транзістарах з убудаваным каналам у паверхні паўправадніку пад затворам пры нулявым напружанні на затворы адносна вытоку існуе інверсны слой — канал, які злучае выток са стокам.
Бартар
Бартэр (ад barter — тавараабмен) — прамы безграшовы абмен таварамі ці паслугамі; найпрасцейшы від гандлёвых аперацый (натуральны абмен).
Абумоўлены пераважна недахопам валюты, яе няўстойлівасцю як сродку плацяжу. Найбольш пашыраны ў міжнародным гандлі. Ажыццяўляецца з дазволу кампетэнтных дзяржаўных органаў на аснове бартэрных здзелак пры абавязковай ацэнцы тавараў (паслуг) па сусветных ці блізкіх да іх дагаворных цэнах. Такая ацэнка неабходна для эквівалентнасці абмену, мытнага ўліку, вызначэння страхавых сум, ацэнкі магчымых прэтэнзій і велічыні санкцый. У межах адной краіны ці асобных яе рэгіёнаў бартэр ажыццяўляецца паводле ўзаемнай дамоўленасці паміж таваравытворцамі.
Бісквіт (фарфор)
Бісквіт (bisque, biscuit     ) — від непаліваных белых керамічных вырабаў , асобным прыкладам якіх з'яўляюцца «бісквітныя лялькі».
Да бісквіта таксама адносяць фарфор, які быў абпалены (у тым ліку двойчы ), але не быў паліваны. Бісквітная кераміка сітаватая і лёгка ўбірае ваду; шклопадобная кераміка і косткавы фарфор, зрэшты, не порыстыя нават на стадыі бісквіта. Тэмпература абпалу бісквіта звычайна каля 1000 °C, больш высокая тэмпература абпалу не распаўсюджана. Абпал, які ўжываецца для бісквіта, выклікае незваротныя хімічныя і фізічныя змены, у выніку чаго атрымліваецца больш трывалы і цяжкі, хоць і порысты, выраб.
Навята
Навя́та — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Друйка, у межах горада Браслаў. Належыць да групы Браслаўскіх азёр і знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».
Назва
Назва Навята балцкага паходжання. У Літоўскай Метрыцы пад 1500 годам фіксуецца «за Наветомъ озеромъ» (< Навет).
У навяцкай назве вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -int-, які таксама ў назвах азёраў Дрывяты (побач з Навяцкім возерам), Дрысвяты, Усвят, Удвят, усё ў басейне Дзвіны.
Водаапісанне
Плошча паверхні возера 0,68 км². Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,67 км. Даўжыня берагавой лініі 4,26 км. Найбольшая глыбіня 5,1 м. Аб’ём вады 1,57 млн м³. Плошча вадазбору 3,7 км².
Катлавіна возера падпруднага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны на поўначы і захадзе вышынёй 10—13 м, на на поўдні і ўсходзе да 20 м. На паўночным усходзе пойма шырынёй да 700 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пясчаныя і сугліністыя, вышынёй да 0,3—0,5 м. Зона мелкаводдзя шырынёй 100—150 м. На возеры 3 астравы агульнай плошчай 3 га. Дно да глыбіні 1,5 м выслана пяском і апясчаненым ілам, глыбей сапрапелем. Слаба зарастае да глыбіні 0,5—1 м. Шырыня палосы надводнай расліннасці 5—40 м. Упадаюць 2 меліярацыйныя канавы, выцякае ручай у возера Дрывяты.
Хуахінэ
Хуахінэ́ (Huahine) — востраў у групе астравоў Таварыства. Плошча — 75 км². Насельніцтва — 3120 чал. (2017 г.).
Геаграфія
Хуахінэ месціцца за 170 км на паўночны захад ад Папеэтэ, адміністрацыйнага цэнтра Французскай Палінезіі. З'яўляецца паверхняй падводнага шчытавога вулкана, які ўтварыўся 2,65 — 2,52 млн гадоў таму. Хуахінэ фактычна складаецца з 2 астравоў, Хуахінэ-Нуі (Вялікі Хуахінэ) і Хуахінэ-Іці (Малы Хуахінэ), якія маюць адзіны базальтавы фундамент. Вузкі праліў паміж імі амаль знікае падчас адліваў. У нашы дні астравы злучае мост. Найвышэйшы пункт — гара Туры (669 м) на востраве Хуахінэ-Нуі.
Хуахінэ атачае працяглы каралавы рыф. Часам на ім сустракаюцца невялікія каралавыя астраўкі моту. Найбуйнейшы з іх Моту-Марымаёра знаходзіцца каля ўсходнга берага Хуахінэ-Іці. Ён утварыўся некалькі стагоддзяў таму ў выніку вырубкі лесу на схілах узвышшаў і наступнай эрозіі. Дажджы змывалі глебу з узвышшаў у акіян, але яна затрымоўвалася рыфам. У выніку складзеная змывамі паверхня Моту-Марымаёра адрозніваецца вялікай урадлівасцю. Астравок шчыльна заселены, на ім вырошчаюць гародніну для камерцыйных патрэб.