cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Іван Ахрэмавіч Барадаўкін
Біяграфія
У ліпені 1941 года капітан Барадаўкін быў прызначаны на пасаду начальніка штаба 36-га кавалерыйскага палка (47-я кавалерыйская дывізія, Цэнтральны фронт). У жніўні 1941 года полк трапіў у акружэнне. У снежні 1941 года выйшаў з акружэння ў паласе 22-й арміі (Калінінскі фронт). Да лютага 1942 года выконваў распараджэнні Ваеннага савета 22-й арміі і ў сакавіку быў прызначаны на пасаду намесніка начальніка штаба 362-й стралковай дывізіі, а ў чэрвені — на пасаду начальніка штаба 155-й стралковай дывізіі, якая прымала ўдзел у Ржэўска-Вяземскай, Сычэўска-Вяземскай, Белгародска-Харкаўскай, Кіеўскай наступальнай і абарончай аперацыях. У студзені 1944 года палкоўнік Барадаўкін быў прызначаны на пасаду начальніка штаба 74-га стралковага корпуса, які прымаў удзел у ходзе Жытомірска-Бердычэўскай, Праскураўска-Чарнавіцкай, Львоўска-Сандамірскай, Берлінскай і Пражскай наступальных аперацый. З 28 ліпеня па 18 верасня 1944 года часова камандаваў гэтым корпусам.
У чэрвені 1945 года быў прызначаны на пасаду начальніка штаба 27-га гвардзейскага стралковага корпуса ў складзе Цэнтральнай групы войск, а ў студзені 1946 года перадыслацыраванага ў Кіеўскую ваенную акругу. У снежні 1947 года быў накіраваны на вучобу ў Вышэйшую ваенную акадэмію імя К. Я. Варашылава, пасля заканчэння якой у студзені 1950 года быў прызначаны на пасаду 1-га намесніка начальніка штаба — начальніка аператыўнага аддзела штаба 1-й Чырвонасцяжнай арміі. З верасня 1952 года выконваў распараджэнні 10-га ўпраўлення Генштаба, пасля чаго займаў пасаду ваеннага саветніка начальніка аператыўнага ўпраўлення Генштаба Румынскай арміі. У красавіку 1955 года быў прызначаны на пасаду начальніка штаба 7-й гвардзейскай арміі, у студзені 1957 года — на пасаду старшага выкладчыка кафедры стратэгіі і аператыўнага мастацтва Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К. Я. Варашылава. У лютым 1958 года кафедра стратэгіі і аператыўнага мастацтва была ператворана ў кафедру аператыўнага мастацтва.
У лістападзе 1959 года генерал-маёр Іван Яфрэмавіч Барадаўкін выйшаў у запас.
На’ві (мова)
На'ві - выдуманая мова, распрацаваная прафесійным лінгвістам Полам Фромерам паводле заказу James Cameron's produktions, падраздзялення Lingstorm Entertainment, для фільма Джэймса Кэмерана "Аватар". Паводле сцэнарыя, носьбітамі мовы на'ві з'яўляюцца сіняскурыя трохмятровыя гуманоіды з планеты Пандора, атмасфера якой атрутна для людзей. Мова пачала распрпрацоўвацца П. Фромерам з 2005 года. Паводле стана на канец 2009 года мова налічвала каля 1000 слоў На мове жыхароў планеты Пандора na'vi літаральна значыць "народ". На'ві - аглютынатыўная мова эргатыўна-акузатыўнага строю. Шырока выкарыстоўваецца інфіксацыя дзеяслоўных формаў паводле філіпінскага ўзору. Парадак слоў свабодны, дзеяслоў імкнецца да канца сказа.
Крыніцы
Паводле сваёй структуры мова на'ві нагадвае папуаскія і аўстралійскія мовы, хаця П. Фромер адзначаў, што некаторыя словы паводле гучання бліжэй да нямецкай, а іншыя да палінэзійскіх моў.
Каханне падчас халеры
Экранізацыя
У 2007 брытанскі рэжысёр Май Невель зняў фільм на падставе раману з Хаўерам Бардэмам, Бэнджамінам Брэтам ў галоўных ролях.
Старэ Курова (гміна)
Ста́рэ Куро́ва (Stare Kurowo) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Стшэлецка-Дрэздэнэцкага павета Любушскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Старэ Курова. Плошча гміны складае 77,88 км². Станам на 2004 год у гміне Старэ Курова пражывалі 4174 чалавекі, шчыльнасць — 53,6 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 10 салецтваў.
Рудныя горы
Даўжыня каля 150 км, вышыня 1244 м. Складзены пераважна з крышталічных парод, пясчанікаў, кангламератаў. Рудныя горы — тыповы горст са стромкімі паўднёвымі і больш пакатымі паўночнымі схіламі. Хвалістая вяршынная паверхня з асобнымі базальтавымі астанцамі ўкрыта лугамі і тарфянікамі, у якую глыбока ўрэзаны лясістыя цясніны. На схілах да вышыні 800—900 м — мяшаныя лясы, вышэй — тарфянікі, лугі. Радовішчы руд вальфраму, вісмуту, цынку, бурага вугалю. Тэрмальныя крыніцы, курорты.
Свольна (рака)
Свольна — рака ў Себежскім раёне Пскоўскай вобласці Расіі і Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дрыса.
Асноўныя прытокі
Справа: Піжаўка, ручай Мошніца, Водзьга. Злева: Лонніца, Ласкагоўка, ручай Лешня, ручай Рудня.
Густата рачной сеткі 0,54 км/км².
Назва
Назва Свольна балцкага паходжання.
Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svalė, Svalia, Svolis, прускі тапонім Swolow, балцкі гідронім Своланка на Верхнім Павоччы. Роднасны корань у літоўскіх гідронімах Svilė, Svyla, у балцкіх гідронімах Свілка і Свіліца ў Віцебскай вобласці.
Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць».
Значэнне назвы Свольна можна прыблізна перадаць як «Сцюдзёная (рака)». Імаверна, назва была дадзеная ў сувязі з крыніцамі, што ўцякаюць у Свольну і робяць яе халаднейшай.
Агульнае
Даўжыня Свольны 99 км. Выцякае з возера (Себежскі раён), цячэ па Полацкай нізіне (даўжыня на Беларусі 93 км) па мяжы Расонскага і Верхнядзвінскага раёнаў, сярэдняе і ніжняе цячэнне — ў Верхнядзвінскім раёне, вусце насупраць вёскі Цясты, размешчанай на левым беразе Дрысы. Верхняе і сярэдняе цячэнне ракі праходзіць ў лясістай мясцовасці. Цячэ праз азёры Лісна і Бузянка. Плошча вадазбору 1510 км². У басейне ракі азёры Асвейскае, Белае, Купальнае (Верхнядзвінскі раён), Белае, Жабернае (Расонскі раён), Кабылінскае, Гарбінец, Белянец, Слотца, Малы Тучок, Брэдна, Цялятнае, Гута, Дземя, Плацічнае, Страднае, Селядцова, Тутча, Ізубрыца, Баброўна, Паўночны Шчучынец і інш.
Даліна пераважна трапецападобная, шырыня ў верхнім і сярэднім цячэнні 0,4—0,6 км, у ніжнім 0,8—1,5 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія вышынёй 10—20 метраў. Пойма перарывістая, лугавая, у паніжэннях забалочаная шырынёй ад 100 да 300 метраў. Рэчышча звілістае, месцамі моцназвілістае, шырыня 18—20 м. Берагі стромкія.
Рака замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у пачатку красавіка. Выкарыстоўваецца ў якасці прыёмніка меліярацыйных сістэм.
Геаграфія Манака
Манака размешчана на поўдні Еўропы на ўзбярэжжы Міжземнага мора каля французскага Блакітнага Берага ў 20 км на паўночны ўсход ад Ніцы. На сушы княства мяжуе з Францыяй, дэпартамент Прыморскія Альпы (Alpes-Maritimes). Плошча краіны складае 1,974 км² (што амаль удвая менш плошчы Цэнтральнага парку ў Нью-Ёрку). Даўжыня берагавой лініі — 4,1 км, працягласць сухапутных межаў — 4,4 км. За апошнія 20 гадоў тэрыторыя краіны павялічылася амаль на 40 га за кошт асушвання марскіх тэрыторый.
Самая высокая кропка Манака (163 м над узроўнем мора) знаходзіцца на паўднёвым схіле гары Монт Ажэль, вяршыня якой (1109 м) знаходзіцца на тэрыторыі Францыі.
У Манака няма карысных выкапняў.
Клімат
Клімат міжземнаморскі з умерана цёплай зімой і сухім, цёплым і сонечным летам. Сярэдняя тэмпература студзеня, лютага — +8 °C (47 °F); у ліпені, жніўні — +26 °C (78 °F). Сярэднегадовая тэмпература складае 16,3 °C. Колькасць сонечных дзён у годзе дасягае 300.
Monaco
Дом культуры
Дом (палац) культуры (скарочана ДК) — клубная ўстанова, цэнтр культурна-масавай і асветніцкай работы ў (былых) сацыялістычных краінах, а таксама ў некаторых іспана- і франкамоўных дзяржавах.
Гісторыя
Масавае развіццё клубных устаноў пачалося ў СССР з лістапада 1920 года, калі дэкрэтам Саўнаркама ў сістэме быў утвораны. Народныя дамы, якія будаваліся з другой паловы 1880-х гадоў, былі пераўтвораны тады ў працоўныя клубы і дамы культуры.
Першым «палацам культуры УЦСПС» стаў  ў Ленінградзе, узведзены на сродкі прафсаюзаў да юбілейнай даты 8 лістапада 1927 года. Першыя і школьнікаў у СССР былі адкрыты ў 1923—1924 гадах у Маскве. Многія першыя дамы культуры будаваліся ў стылі канструктывізму і належаць да лепшых узораў дадзенага стылю.
Клубныя ўстановы таго ж тыпу распаўсюдзіліся ў пасляваенны перыяд па ўсіх краінах сацыялістычнага лагера. У большасці выпадкаў яны насілі і аналагічныя назвы (у перакладах на мясцовыя мовы), хаця ёсць выключэнні: напрыклад, у Балгарыі захавалася таксама ранейшае найменне — чыталіштэ — для грамадскіх клубных устаноў, якія, падобна расійскім народным дамам, будаваліся з канца XIX стагоддзя.
Пасля падзення камуністычных урадаў у шэрагу краін (Германія, Чэхія) сталі адмаўляцца ад тэрміна, які асацыюецца з папярэдняй эпохай. Дамы культуры пераназывалі ў, канцэрт-холы, палацы кангрэсаў і г.д. У іншых краінах (напрыклад, Польшчы і Латвіі) спалучэнне «дом культуры» застаецца часткай нейтральнай у ідэалагічным стаўленні лексікі, свайго роду нацыянальным сінонімам для прынятых ва ўсім свеце паняццяў. .
Нільс Лідхальм
Нільс Лідхальм (Nils Liedholm;, Вальдэмарсвік — , Кукара-Манферата) — шведскі футбаліст і трэнер. Паводле апытання газеты Aftonbladet, найлепшы футбаліст Швецыі ўсіх часоў. Быў складовай часткай знакамітага трыа Грэ-Но-Лі (Гунар Грэн — Гунар Нордаль — Нільс Лідхальм), якое саліравала ў «Мілане» ў 1950-х гадах. За зборную Швецыі правёў 21 матч, стаў алімпійскім чэмпіёнам па футболе 1948 года. Па апытанні МФФІІС займае 58-е месца сярод найлепшых футбалістаў Еўропы XX стагоддзя. Па заканчэнні кар’еры футбаліста быў паспяховым трэнерам. З’яўляўся ганаровым жыхаром Вальдэмарсвіка.
Палац Вальціцы
Вальціцы (Feldberg) — палац у горадзе Вальціцы ў Паўднёвамараўскім краі Чэхіі. Разам з сядзібай Ледніцы ўключаны ў спіс сусветнай спадчыны пад назвай «Культурны комплекс Ледніцы-Вальціцы».
Фельдсбергскі палац пабудаваны на месцы замка сям’і Ліхтэнштэйн, які вядомы з XIII стагоддзя. Першапачаткова праект палацавага комплексу распрацоўваў архітэктар Джавані Джакама Тэнкала. Затым напачатку XVIII стагоддзя праект быў развіты ў стылі высокага барока, архітэктарам Іаганам Бернхардом Фішэрам фон Эрлахам у якасці рэзідэнцыі князёў Ліхтэнштэйнаў.
Будаўніцтвам палаца кіраваў італьянскі архітэктар Даменіка Марцнелі. Некаторыя залы і памяшканні, якія часткова адрэстаўраваны, багата ўпрыгожаны насценнымі ўпрыгожаннямі ў стылі барока. Асабліва відовішчна выглядаюць Люстраная зала, Карцінная галерэя, Палацавая капэла і малы салон прынцэсы Карлы. Шматлікія памяшканні ўпрыгожаны фрэскамі на столях. Палац атачае англійскі парк з храмам Дыяны (1812), які нагадвае рымскую арку, магутнай каланадай карынфскага стылю (1832) і іншымі збудаваннямі ў стылі класіцызму.
Разам з суседняй сядзібай Ледніцы, з якой Вальціцы злучае 7-кіламетровая ліпавая алея, ён уключаны ў спіс сусветнай спадчыны, дзе называецца «Культурны комплекс Ледніцы-Вальціцы».
Княжацкая сям’я Ліхтэнштэйна страціла ўсе свае прывілеі з распадам Габсбургскай імперыі і з’яўленнем Чэхаславакіі ў 1918 годзе, а пасля Другой сусветнай вайны ў 1945 годзе палац, як і ўся ўласнасць сям’і Ліхтэнштэйн у Чэхаславакіі была канфіскавана дзяржавай (гл. дэкрэты Бенеша).
Палац мае знакаміты вінны склеп, у якім штогод праводзіцца дэгустацыя і продаж мараўскіх вінаў.
Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Лунінец)
Свята-Крыжаўзвіжанская царква — праваслаўны храм у Лунінцы. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Знаходзіцца ў цэнтры старой часткі горада.
Старая царква
Царква ў Лунінцы пабудавана ў 1811 г. на сродкі прыхаджан. У чэрвені 1873 г. прыходы Мінскай епархіі з інспекцыйнымі мэтамі наведаў епіскап Мінскі і Бабруйскі Аляксандр. Ад гэтага візіту засталося апісанне царквы:
Па апісанню 1879 г., драўляная царква мела выгляд выцягнутага крыжа з трыма бляшанымі купаламі, дах царквы быў гонтавы, не вельмі трывалы, чырвонага колеру. Двое ўваходных дзвярэй, тры рады акон, вонкавыя і унутраныя сцены без афарбоўкі, яшчэ моцныя, столь — зводчатая, дашчатая, унутраная плошча памяшкання — 35 кв. сажняў. Царква мела трох’ярусны дашчаты іканастас, пафарбаваны ў белы колер з 24 іконамі ў пафарбаваных рамах. Асобнага памяшкання для рызніцы не было. Усё адзенне свяшчэнніка для службы размяшчалася ў шафе. У наяўнасці было 13 не вельмі добрых і дарагіх рыз, з іх толькі 4 новыя. Ацяпленне адсутнічала. Прастол адзін у імя Узвіжання Чэснага Крыжа. Царкоўнага посуду дастаткова, хаця ён не ўяўляў каштоўнасці. Было два Евангеллі. Усе царкоўныя кнігі былі старажытнага друку.
На асобна пабудаванай званіцы мелася чатыры званы. Прыход царквы — вёскі Лулінец і Мелясніца, былыя ўладанні Дзяцелавіцкага манастыра. Прыхаджан на той час — "мужчынскага полу 523 і жаночага — 496 душ. Усе сялянскага саслоўя. Прычт тады складаўся з настаяцеля царквы — свяшчэнніка Андрэя Бярнадскага, які скончыў Мінскую духоўную семінарыю і служыў у Лулінцы з 1868 г. У 1875 г. быў выбраны членам Благачыннага савета 2-й акругі Пінскага павета. З 1861 г. на пасадзе псаломшчыка знаходзіўся Мікалай Былінскі.
Гадавы даход царквы складаў 70 рублёў. Храм меў сваю зямлю: 3,5 дзесяціны прысядзібнай, ворыўнай і сенажаці (у 6 участках, адзін з якіх знаходзіўся ў раёне цяперашняга аэрадрома, а другі — на месцы завода «Палессеэлектрамаш») — 71 дзесяціну, няўдобіц — 5,5.
Свяшчэннік жыў у хаце, якая была пабудавана ў 1871 г., меўся таксама свіран, тры хлявы для жывёлы, гумно і хлеў для экіпажаў. Псаломшчыку былі выдзелены хата і два хлявы. Аднак пабудовы гэтыя былі вельмі старыя, і камісія епархіі вырашыла забяспечыць прычт новымі будынкамі.
У прыходзе мелася штатнае народнае вучылішча. Сярод насельніцтва Лулінца толькі 5 працэнтаў жыхароў былі пісьменнымі. Багадзельня адсутнічала. Царкоўнапрыходскае папячыцельства было створана ў 1877 г. і выбіралася на трохгадовы тэрмін. Яго старшынёй стаў свяшчэннік А. Бярнадскі (які выконваў гэтыя абавязкі да 1900 г.), а членамі — настаўнік народнага вучылішча Іван Палхоўскі, сяляне Іван Санюковіч, Сцяпан Харытановіч, Парфен Чарнавокі і Міхаіл Неўдах. Царкоўным старастам быў выбраны Карнілій Аляшкевіч. У 1887 і 1893 гг. на пасаду царкоўнага старасты выбіраўся лунінецкі селянін Фёдар Кацуба, а членамі прыходскага папячыцельства ў 1894 г. былі сяляне Даніла Чарнавокі, Павел Жук, Васіль Галоўніч, Сцяпан Аляшкевіч. Вядома яшчэ аб тым, што прыхаджане рабілі неаднаразовыя ахвяраванні на карысць храма грашамі ці рэчамі. У 1887 г. падрадчык Віленска-Ровенскай чыгункі Барыс Арлоў ахвяраваў «в Лулилецкую церковь гробницу к плащанице и икону св. Николая на сумму 150 рублей». На наступны год, ужо стаўшы падрадчыкам Палескіх чыгунак, ён ахвяраваў яшчэ і ківот (разную раму) коштам 50 рублёў да сваёй жа іконы. Ветэрынарны ўрач Палескіх чыгунак Міхаіл Мігай падарыў храму трохсвечнік і лампаду на суму 50 рублёў. Ім абодвум была аб’яўлена падзяка Мінскай епархіі. У канцы 1890-х падзяку за ахвяраванні атрымалі царкоўны стараста Ф. Кацуба і члены папячыцельства за падарунак царкве адзення для свяшчэнніка і для прастола на суму 74 рублі і камендант станцыі Лулінец капітан Аляксей Аляксандравіч Шрэцерза за царкоўны посуд — «серебропозолоченную утварь 82-й пробы», а таксама некалькі метраў рознага атласу на суму ў некалькі сотняў рублёў.
Новая царква
У пачатку XX ст. насельніцтва Лунінца, які стаў буйной чыгуначнай станцыяй, значна ўзрасло. Старая драўляная царква, якая да таго ж патрабавала пастаяннага рамонту, ужо не адпавядала часу, таму паўстала пытанне аб будаўніцтве новага цаглянага храма на тым жа месцы, дзе стаяў стары.
Вясною 1912 года быў закладзены падмурак Лунінецкай Крыжаўзвіжанскай царквы, пра што кажа і надпіс на меднай шыльдзе, умураванай справа ад уваходных дзвярэй: «…основана сия церковь в честь Воздвижения Честного и Животворящего Креста Господня при державе Богочестивейшего само державнейшего Государя нашего императора Николая II Александровича при Святительстве Высокопреосвященного Михаила Архиепископа Минского и Туровского Настоятельстве же священноиерея Николая. В лето от сотворения мира 7420 от Рождества же во плоти Бога Слова 1912 месяца Апреля в 17 день».
Яшчэ да закладкі першага царкоўнага каменя ў Лунінецкім прыходзе быў аб’яўлены збор ахвяраванняў на будаўніцтва новай царквы. Грошы паступалі ад тады яшчэ не шматлікіх служачых станцыі, настаўнікаў і вучняў вучылішч, ваенных, прыватных асоб, уладальнікаў прадпрыемстваў, вясковых абшчын, паліцыі, прычым не толькі з Лунінецкага прыходу. Вялікія сродкі ахвяравалі Упраўленне Палескіх чыгунак, чыгуначнікі Лунінца, кіраўніцтва дэпо, станцыі (на той час у Лунінцы мелася чыгуначная царква — па лініі курсіраваў вагон-царква для задавальнення духоўных патрабаванняў веруючых).
Але, з-за 1-й сусветнай вайны, германскай і польскай акупацыі, грамадзянскай вайны будаўніцтва працягвалася амаль 10 гадоў. Свяшчэннік Цімафей Дзюкаў здолеў у гэтых абставінах захаваць будаўнічыя матэрыялы, таму будаўніцтва ўрэшце ўдалося скончыць.
У рэвалюцыйныя гады на плошчы каля царквы адбываліся мітынгі, пра што сведчаць некалькі тагачасных фотаздымкаў. Бачна, што і старая драўляная царква яшчэ існавала, толькі ў пачатку 1920-х гадоў яе разабралі і прадалі ў нейкую вёску.
Вакол старой царквы былі размешчаны могілкі. Пры будаўніцтве новай царквы могілкі былі ліквідаваны, парэшткі выкапаны і перапахаваны ў адной магіле пад алтаром новай царквы, толькі ў левым куце царкоўнага двара пакінулі некалькі магіл свяшчэннікаў і вядомых жыхароў Лунінца. Потым тут жа хавалі свяшчэннікаў з вёсак раёна. На месцы алтара старой драўлянай царквы цяпер стаіць металічны крыж, абнесены драўлянай агароджай. Са старой царквы ў новую былі перанесены многія іконы, харугвы, посуд, якія захоўваюцца дагэтуль.
У царкве захоўваецца ікона святога Міколы-Цудатворца ў ківоце цёмнага дрэва, якая была куплена на грошы сабраныя чыгуначнікамі і была ўстаноўлена ў невялікім пакоі каля галоўнага ўваходу ў Лунінецкае паравознае дэпо пасля асвячэння прадпрыемства. У часы знаходжання Лунінца ў складзе Польшчы, у 1920-я гады мясцовыя ўлады загадалі перадаць ікону ў царкву. Нягледзячы на тое што большасць працаўнікоў дэпо былі праваслаўнымі, над уваходам прымацавалі каталіцкі крыж.
Новая царква мела патрэбу не толькі ў культавых прадметах (іконах, харугвах, рызах, посудзе), але і ва ўнутраным упрыгожванні. Шырока вядомы за межамі Лунінца мебельшчык Сцяпан Ішчанка вырабіў для новай царквы шмат рам і ківотаў для ікон, якія дагэтуль упрыгожваюць і алтар царквы. Яго сыны Міхаіл і Георгій распісалі столь над алтаром і намалявалі некалькі ікон. Аднак работы братоў Ішчанкаў пры чарговым рамонце былі знішчаны.
Лунінецкая царква славілася сваім хорам. Многія прыхаджане спявалі ў хоры на працягу дзесяцігоддзяў.
Архітэктура
Пабудавана ў 1912—1914 гадах з цэглы на месцы драўлянага храма 1816 года. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Асноўны кубападобны аб’ём, да якога з усходу далучаюцца паўкруглая апсіда і рызніцы, з захаду — шатровая званіца з цыбулепадобным купалам. Маляўнічым 5-купаллем завершаны 4-схільны дах асноўнага аб’ёму. Галоўны ўваход аформлены магутным арачным парталам, над якім арачнае акно-біфорыум у ліштве-какошніку. Кілепадобнымі какошнікамі аформлены грані званіцы. Неатынкаваныя сцены насычаны цагляным дэкорам (аркатурны фрыз, плоскія фігурныя і конхавыя нішы, трохвугольныя франтоны).
Інтэр’ер
Сяродкрыжжа залы перакрыта драўляным корабавым скляпеннем на ветразях, астатнія памяшканні — плоскай столлю. Апсіда адкрываецца ў залу шырокім арачным прасветам. Абразы: «Паўстанне з труны», «Увядзенне Багародзіцы ў храм», «Ушанаванне Багародзіцы» (1757), «Маці Божая з дзіцем», «Святы Барыс і Глеб са святой Хрысцінай», «Усіх гаротных Радасць», «Велікамучаніца Параскева», «Велікамучаніца Варвара», «Варвара з жыціем», «Цар Канстанцін», «Благавешчанне», «Сустрэча Марыі з Елісаветай», «Дзісус» (усе 18 ст.), «Прарок Ілія», «Спас», «Мікалай Цудатворац», «Сергій Раданежскій», «Маці Божая Замілаванне», «Архістратыг Міхаіл», «Усія Святыя», «Благавешчанне», «Роўнаапостальны цар Канстанцін», «Георгій Перамоганосец» у акладзе (усе пачатак 19 ст.; частка з іх перавезена з закрытай царквы ў в. Лунін), царскія вароты з клеймамі. «Евангелле» 1657 і 1746 гадоў.
Роналд Элвін Эванс
Эванс нарадзіўся ў Санкт-Фрэнсісе, Канзас. Быў у складзе экспедыцыі «Апалон-17», шостай, і пакуль апошняй, высадцы людзей на Месяц. Пілот каманднага модуля. Ён з'яўляецца адным з 24 чалавек, якія даляцелі да Месяца.
У 1973 годзе Эванс быў узнагароджаны медалём НАСА «За выдатныя заслугі».
Акіян
Акія́н (Oceanus, старагрэч. Ὠκεανός старагрэч. і рымская міфічная рака, якая цячэ вакол усяго свету) — большая частка гідрасферы Зямлі, прадстаўленая ў выглядзе вялікіх абшараў салёнай вады. Акіяны пакрываюць 70,7 % паверхні Зямлі (361 млн.км²). Размяшчэнне кантынентаў дазваляе выдзяліць пяць акіянаў:
Межы паміж акіянамі вызначаны Міжнароднай гідраграфічнай арганізацыяй. Даследаваннем акіянаў займаецца раздзел навукі, які мае назву акіянаграфія.
Склад акіянаў
У склад акіянаў уваходзяць і меншыя водныя абшары: моры, залівы, каналы, пралівы, якія ад астатніх частак акіяна могуць аддзяляцца паўвастравамі, астравамі ці архіпелагамі. Разам усе гэтыя водныя запасы Зямлі маюць назву Сусветны акіян (уведзена ва ўжытак Юліем Міхайлавічам Шакальскім).
Рэльеф дна
Большая частка дна акіянаў прадстаўляе роўную паверхню, так званыя абісальныя раўніны. Іх сярэдняя глыбіня — 5 км. У цэнтральных частках усіх акіянаў размешчаны ўзвышшы на 1 — 2 км —, якія звязаны ў адзіную сетку. Хрыбты раздзелены трансформнымі разломамі на часткі, якія праяўляюцца ў рэльефе невялікімі ўзвышшамі, перпендыкулярнымі хрыбтам. На абісальных раўнінах размяшчаецца вялікая колькасць адзінкавых гор, частка з якіх выступае над паверхняй вады ў выглядзе астравоў. Большасць гэтых гор — згаслыя або дзейныя вулканы. Пад цяжарам гары акіянічная кара прагібаецца і гара павольна апускаецца ў ваду. На ёй утвараецца каралавы рыф, надбудоўвае вяршыню, у выніку ўтвараецца каралавы востраў — атол.
Калі акраіна кантынента пасіўная, то паміж ім і акіянам размешчаны шэльф — падвадная частка кантынента — і кантынентальны схіл, паступова пераходзячы ў абсіальную раўніну. У тых месцах, дзе акіянічная кара пагружаецца пад кантыненты размешчаны глыбокаводныя жолабы — найбольш глыбокія часткі акіянаў.
Донныя адклады, або грунты
Донныя адклады (або грунты) Сусветнага акіяна могуць быць класіфікаваныя па некалькіх крытэрыях:
Ва ўсіх тыпах донных адкладаў можна сустрэць касмічны пыл — часціцы касмічнага паходжання, якія ўтвараюцца пры згаранні метэарытаў і балідаў у зямной атмасферы. Сюды ж адносяцца магнітныя шарыкі.
Хуткасць назапашвання донных адкладаў (грунтоў) вельмі малая:
Багацці, якія змяшчаюць у сабе донныя адклады Сусветнага акіяна:
Клімат
Акіян — адзін з асноўных фактараў фарміравання клімату Зямлі. Пад уздзеяннем сонечнай радыяцыі вада выпараецца і пераносіцца на кантыненты, дзе выпадае ў выглядзе розных атмасферных ападкаў. Акіянічныя цячэнні пераносяць нагрэтыя ці ахалоджаныя воды ў іншыя шыроты і ў значнай ступені адказваюць за размеркаванне цяпла на планеце.
Вада мае вялікую цеплаёмістасць, таму тэмпература акіяна мяняецца больш павольна за тэмпературу паветра ці зямлі. Блізкія да акіяна раёны маюць меншыя штодзённыя і сезонныя змены тэмпературы.
Тэмпературны рэжым
Сярэдняя тэмпература вады ў сусветным акіяне складае +17,5°С, а паветра над акіянам - +14,4°С, прычым у Паўночным паўшар'і тэмпература на 3°С вышэйшая за Паўднёвае паўшар’е. Гэта тлумачыцца наяўнасцю Паўднёвага акіяна і яго тэмпературай:
Салёнасць
Салёнасць - гэта колькасць раствораных цвёрдых мінеральных рэчываў у якім-небудз аб'ёме вады. Вымяраецца ў праміле (‰).
Тэрмахалінная цыркуляцыя
За кошт перападу шчыльнасці вады, што ўтварыўся з прычыны неаднастайнасці размеркавання тэмпературы і салёнасці ў акіяне, ствараецца тэрмахалінная цыркуляцыя.
Арганічны свет акіянаў
Паводле тыпаў пражывання арганічны свет акіянаў падзяляецца на тры вялікія групы:
Рыбалоўства
Акіян - галоўная крыніца здабычы рыбы для харчовых і прамысловых мэт. Здабыча рыбы штогод расце і за 2000-2009 павялічылася агулам на 30 млн т.
Куль (археалагічныя помнікі)
Куль — археалагічны помнік: стаянкі каля в. Свяціца (Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць). Знаходзяцца ва ўрочышчы Куль. У 2002 г. выявілі і даследавалі А. Г. Калечыц, В. Л. Лакіза, М. М. Чарняўскі.
Стаянка—1
Знаходзіцца на ўсходнім краі ўрочышча. Памеры пляцоўкі 40х80 м. Даследавана 78 м2. Культурны пласт таўшчынёй да 0,45 м. Знойдзены адшчэпы, у т.л. пласціністыя, і іх фрагменты, пласціны, у т.л. рабрыстыя, і іх фрагменты, сколы падпраўкі нуклеусаў, лусачкі, пласціны са скошаным рэтушшу канцом, адшчэпы з рэтушшу, разцы розных тыпаў, скрабкі канцавыя на пласцінах, цёслы, вастрыё з рэтушаванай асновай. Стаянка датуецца VII—VI тыс. да н.э. і належыць кудлаеўскай культуры.
Стаянка—2
Знаходзіцца за 0,2 км на паўночны захад ад стаянкі—1. Памеры пляцоўкі 40х60 м. Узвышаецца над балотам на 1,5 м. Даследавана 108 м2. Культурны пласт таўшчынёй да 0,5 м. Выяўлены 2 акруглыя ямы дыяметрам 1,46 м і 1,2 м, глыбінёй 0,3 і 0,36 м. Знойдзены крамянёвыя і каменныя вырабы, фрагменты ганчарнага посуду, астэалагічныя рэшткі; мезалітычныя прылады працы: скрабкі, разцы, праколкі, скрэблы, цёслы, нажы, геаметрычныя мікраліты, вастрыі, пласціны-ўкладышы. Датуецца VI—V тыс. да н.э. і належыць яніславіцкай культуры.
Стаянка—3
Знаходзіцца на поўдні урочышча. Памеры пляцоўкі 50х90 м. Вышыня над балотам 1 м. Даследавана 118 м2. Культурны пласт таўшчынёй да 0,5 м. Знойдзены крамянёвыя і каменныя вырабы, фрагменты ганчарнага посуду, астэалагічныя рэшткі; прылады працы фінальнага палеаліту і мезаліту: наканечнікі стрэл, разцы, скрабкі, праколкі, рубячыя прылады, цёслы і інш. Склад знаходак дазваляе зрабіць выснову аб тым, што месца стаянкі было заселена двойчы. Першы раз стаянка засялялася фінальнапалеалітычным насельніцтвам свідэрскай культуры (канец IX — пачатак VIII-га тыс. да н.э.), другі раз — мезалітычным насельніцтвам яніславіцкай культуры (VI—V-га тыс. да н.э.).
Каменскі (Саратаўская вобласць)
Каменскі (Каме́нский) — пасёлак гарадскога тыпу ў Краснаармейскім раёне Саратаўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Каменскага муніцыпальнага ўтварэння.
Адлегласць да чыгуначнай станцыі Сувораўскай Прыволжскай чыгункі — 5 км.
Палац Ла-Гранха
Ла-Гранха (La Granja — «Ферма») — загарадная летняя рэзідэнцыя, пабудаваная па загаду караля Іспаніі Філіпа V у гарадку Сан-Ільдэфонса за 80 км на поўнач ад Мадрыда.
На працягу стагоддзяў гэтыя краі былі ўпадабаным месцам паляўнічых забаў кастыльскіх каралёў. Першапачаткова ў планы Філіпа ўваходзіла будаўніцтва паляўнічага дамка, аднак пад кіраўніцтвам італьянскага архітэктара Філіпа Ювары задума набыла форму паўнавартаснай загараднай рэзідэнцыі з рэгулярным паркам на версальскі манер і скульптурнымі групамі фантанаў. На працягу 1720-х гадоў вакол палаца выраслі пакоі вышэйшых саноўнікаў, казармы, сабор і каралеўская шкловыдзімальная фабрыка. Філіп так палюбіў гэта месца, што завяшчаў пахаваць сябе ў палацавай царкве з фрэскамі пэндзля Т’епола.
Русэнская вобласць
Русенская вобласць — адна з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў Р. Вобласць займае плошчу 2 791 км² і мае насельніцтва. Адміністрацыйны цэнтр — Русэ.
Абшчыны
У складзе вобласці налічваецца 8 абшчыны:
Ціц
Ціц (Titz) — камуна ў Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Кёльн. Уваходзіць у склад раёна Дзюрэн. Насельніцтва — 8252 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 69 км². Афіцыйны код — 05 3 58 056.
Камуна падзяляецца на 16 сельскіх акруг.
Жанна Вацлаваўна Некрашэвіч-Кароткая
Жанна Вацлаваўна Некрашэвіч-Кароткая (нар., Мінск) — беларуская мовазнавец і літаратуразнавец, гісторык літаратуры і культуры. Спецыяліст па старажытнай беларускай літаратуры і лацінамоўнай паэзіі Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVII стагоддзяў. Перакладчыца помнікаў лацінскай паэзіі на беларускую мову. Доктар філалагічных навук (2013), прафесар (2014).
Біяграфія
Скончыла філалагічны факультэт БДУ, аспірантуру пры кафедры гісторыі беларускай літаратуры, дактарантуру БДУ. У 1999 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Драматургія Францішкі Уршулі Радзівіл», а ў 2013 годзе — доктарскую дысертацыю па тэме «Лацінамоўны ліра-эпас у полілінгвістычнай літаратуры Беларусі XVI—XVII ст.».
У 1995—2001 гадах працавала старшым выкладчыкам кафедры гісторыі беларускай літаратуры філалагічнага факультэта БДУ, у 2001—2004 гадах — загадчыцай кафедры класічнай і славянскай філалогіі Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта і дацэнтам кафедры раманскай і класічнай філалогіі. З 2005 года была дацэнтам, пазней — прафесарам кафедры сучасных замежных моў факультэта міжнародных адносін БДУ.
Цяпер працуе ў асноўным за межамі Беларусі (Ольдэнбург, Познань).
У жніўні 2020 года падпісала зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту.
Навуковая дзейнасць і творчасць
Даследуе творы старажытнай беларускай літаратуры, пераважна помнікі лацінскай паэзіі эпохі Рэнесансу і ранняга барока.
Перакладае з лацінскай, польскай, царкоўнаславянскай і старабеларускай моў.
Аўтар больш за 140 публікацый па гісторыі беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў.
Пераклала на беларускую мову з лацінскай паэмы «Пруская вайна» Яна Вісліцкага, «Радзівіліяда» Яна Радвана, большасць вершаваных твораў Міколы Гусоўскага (у т. л. у сааўтарстве з Ірынай Шкурдзюк), з польскай — асобныя творы Францішкі Уршулі з Вішнявецкіх Радзівіл, раман «Арлалёты і Падканвойны, або Полацкая шляхта» Вайніслава Казіміра Сулімы-Савіча-Заблоцкага (разам з Вольгай Макрак) і інш.
Сям’я
У шлюбе з беларускім літаратуразнаўцам Уладзімірам Кароткім.
Баспаколь
Баспаколь — сяло ў Жанакарганскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Каратобінскай сельскай акругі. Код КАТА — 434049100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1676 чалавек (862 мужчыны і 814 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1756 чалавек (908 мужчын і 848 жанчын).
Клёны (рабочы пасёлак, Саратаўская вобласць)
Клёны (Клёны) — пасёлак гарадскога тыпу (рабочы пасёлак) у Вольскім раёне Саратаўскай вобласці Расіі. Уваходзіць у муніцыпальнае ўтварэнне горад Вольск. Размешчаны за 10 км на ўсход ад цэнтра горада Вольска.
На поўнач да пгт прымыкае чыгуначная станцыя Клёны. Заснаванне пасёлка адносіцца да 1978 года. Першы раз статус пгт Клёны атрымалі ў 1990 годзе. У 1996 годзе пгт быў скасаваны і ўключаны ў склад горада Вольска. Да 2004 года адноўлены як асобны пасёлак.
Сошненскі сельсавет
Со́шненскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Сошна.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Сошнаўскі сельсавет у складзе Пінскага раёна Пінскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Парахонскага сельсавета.
21 сакавіка 1988 года ўтвораны зноў з часткі Парахонскага сельсавета ў складзе 5 населеных пунктаў (вёскі Бакінічы, Дубнавічы, Ермакі, Сошна і Стараселле).
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1137 чалавек, з іх 95,2 % — беларусы.
Сан-Марціна-Саніта
Сан-Марціна-Саніта (San Martino Sannita) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Беневента.
Насельніцтва складае 1233 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 196 чал./км². Займае плошчу 6 км². Паштовы індэкс — 82010. Тэлефонны код — 0824.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святая Santa Maria Assunta.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Крысціна Рычы
Крысціна Рычы (анг. Christina Ricci; нар. 12 лютага 1980, Санта-Моніка, штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканская, , вядомая сваімі ролямі ў незалежным кінематографе.
Біяграфія
Крысціна Рычы нарадзілася 12 лютага 1980 г. у прыгарадзе Лос-Анджэлеса Санта-Моніка, ЗША. Крысціна была малодшай з чатырох дзяцей (астатніх клічуць Рафаэль, Піа і Дантэ) у сям’і адваката Ральфа Рычы і рыэлтара Сары Мёрдак. Бацька, перш чым заняцца юрыдычнай практыкай, працаваў псіхааналітыкам: Крысціна часта магла чуць яго сеансы. Сям’я неўзабаве пераехала ў штат Нью-Джэрсі. Бацькі развяліся, калі ёй споўнілася 13 гадоў.
Еўрапейскі дзень памяці ахвяр сталінізму і нацызму
Еўрапейскі дзень памяці ахвяр сталінізму і нацызму адзначаецца 23 жніўня, у дзень падпісання дагавора аб ненападзе паміж Германіяй і Савецкім Саюзам, «які падзяліў Еўропу на сферы ўплыву». Абвешчаны Еўрапейскім парламентам 2 красавіка 2009 года.
Прапанова аб усталяванні дня памяці была высунута ў «Пражскай дэкларацыі аб еўрапейскім сумленні і камунізме», падпісанай 3 чэрвеня 2008 года Вацлавам Гавелам і шматлікімі членамі Еўрапейскага парламента. 23 верасня 2008 года 409 членаў Еўрапейскага парламента падпісалі дэкларацыю, якая падтрымлівае ўсталяванне памятнага дня. У Дэкларацыі зазначаліся «масавыя дэпартацыі, забойствы і акты заняволення, здзейсненныя ў кантэксце актаў агрэсіі з боку сталінізму і нацызму, якія трапляюць пад катэгорыю ваенных злачынстваў і злачынстваў супраць чалавечнасці. Паводле нормаў міжнароднага права, да ваенных злачынстваў і злачынстваў супраць чалавечнасці не ўжываецца тэрмін даўнасці».
2 красавіка 2009 года Еўрапейскі парламент прыняў закон аб дні памяці шляхам галасавання (533 - за, 44 - супраць, 33 - устрымаліся).
У далейшым, напачатку ліпеня 2009 года парламенцкая Асамблея АБСЕ на выніковым паседжанні ў Вільнюсе большасцю галасоў ухваліла рэзалюцыю «Аб аб'яднанні разрозненай Еўропы», якая асуджае таталітарныя рэжымы XX стагоддзя — нацызм і сталінізм.
Альтаміра (пячора)
Альтамі́ра (La cueva de Altamira) — пячора ў Іспаніі з паліхромным каменным жывапісам эпохі. Знаходзіцца на аднайменным лузе за 2 км ад цэнтра гарадка Сантыльяна-дэль-Мар у Кантабрыі, Іспанія, за 30 км на захад ад Сантандэра.
Альтаміра з’яўляецца натуральнай пячорай у пародзе, а малюнкі ў ёй — адзін з самых важных захаваных жывапісных і мастацкіх цыклаў першабытнага мастацтва.
З моманту свайго адкрыцця ў 1868 годзе пячора была даследавана ўсімі вядучымі спецыялістамі-палеантолагамі кожнага з перыядаў палеаліту.
Карціны і малюнкі пячоры ў асноўным належаць Мадленскай і Салютрэйскай культурам, а таксама некаторым іншым, у тым ліку і ранняй, як паказалі апошнія серыі. Такім чынам, ёсць сведчанні, што пячора выкарыстоўвалася на працягу розных перыядаў агульным часам каля 22 000 гадоў, прыкладна ад 35 600 гадоў таму да 13 000 гадоў таму, калі галоўны ўваход у пячору быў заблакаваны апоўзнем. Усё выкарыстанне прыйшлося на перыяд.
Пячора была абвешчана аб’ектам сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў 1985 годзе. У 2008 годзе аб’ект быў пашыраны 17 іншымі пячорамі Краіны баскаў, якія цяпер уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ў комплексе.
Гісторыя адкрыцця і прызнання
Марсэліна Санз дэ Саўтуола, які быў «проста аматарам-палеантолагам», даведаўся пра існаванне пячоры, мусіць, непасрэдна ад Кубільяса, які быў на яго ферме; аднак, не наведваў яе, прынамсі да 1875, ці, верагодней, нават да 1876 года. Саўтуола агледзеў увесь аб’ём пячоры, разгледзеў некаторыя абстрактныя малюнкі, а чорныя палосы, якія паўтараліся, не палічыў чалавечай працай. Праз чатыры гады, летам 1879 года, Саўтуола вярнуўся ў Альтаміру.
З ім разам у пячору наведалася яго дачка Марыя Фаустына Санс Рыварола, якой было каля 8 гадоў. Саўтуола быў зацікаўлены уваход у пячору, каб знайсці рэшткі костак і крэменяў, а таксама аб’екты, якія ён бачыў на Сусветнай выстаўцы ў Парыжы ў 1878 годзе.
Фактычна, сапраўднае адкрыццё пячоры было зроблена Марыяй у 1879 годзе. У той час, як бацька заставаўся каля ўваходу ў пячору, яна зайшла ўнутр, дзе ўбачыла на столі некалькі выяў і пабегла расказаць пра гэта бацьку. Саўтуола быў здзіўлены, калі ўбачыў вялікую калекцыю карцін дзіўных жывёл, якая ахоплівае практычна ўсю пячору.
У наступным, 1880, годзе, Саўтуола апублікаваў невялікую брашуру пад назвай Кароткія запіскі пра некаторыя дагістарычныя аб’екты ў правінцыі Сантандэр (Breves apuntes sobre algunos objetos prehistóricos de la provincia de Santander). Ён падкрэсліваў дагістарычнае паходжанне карцін і змясціў некалькі малюнкаў-рэпрадукцый. Ён паказаў свае  геалогіі з , які прыняў іх як свае ўласныя. Тым не менш, высновы Саўтуолы не былі прыняты французамі і, навуковымі экспертамі ў дагістарычных і палеанталагічных даследаваннях Еўропы.
Карціны Альтаміры былі самым значным вядомым комплексам дагістарычнага жывапісу таго часу, а яе адкрыццё, вывучэнне і прызнанне выклікала вялікую палеміку вакол наяўных ведаў у навуках пра дагістарычныя часы. Новае адкрыццё было настолькі дзіўным, што выклікала лагічны недавер навукоўцаў. Выказваліся нават думкі, што малюнкі створаны самім Саўтуолам паміж двума наведваннямі пячоры, якія адмаўлялі іх палеалітычнае паходжанне, таксама працу над імі прыпісвалі французскаму мастаку, які спыняўся ў доме адкрывальніка пячоры , хоць большасцю французскіх экспертаў Саўтуола разглядаўся, як адзін з ашуканых.
Рэалізм сцэн на сценах пячоры быў прычынай першых дыскусій пра яе сапраўднасць. Эвалюцыя, перакладзеная на развіццё чалавечай культуры, прыводзіла да высновы, што старажытныя і дзікія плямёны не мелі мастацтва, а з тых часоў да гэтага часу не назіралася ўстойлівага прагрэсу. Паводле такой логіцы, калі мастацтва з’яўляецца сімвалам цывілізацыі, яно мусіла з’явіцца на апошніх стадыях развіцця чалавека, а не ў дзікіх людзей каменнага веку. Прызнанне пячоры мастацкім творам, зробленым людзьмі палеаліту было доўгім працэсам, для якога таксама мелі значэнне даследаванні першабытнага грамадства.
Ні гарачая абарона на Міжнародным кангрэсе антрапалогіі і археалогіі, які адбыўся ў Лісабоне ў 1880 годзе, ні старанні Саўтуолы не давалі вынікаў. Але вядомы ліберальны гуманіст і палітык з Севільі апублікаваў артыкул у прэстыжным часопісе «» (1880), гарантаваў сапраўднасць карцін і ўказаў на іх велізарную каштоўнасць. , дырэктар, ініцыяваў даследаванне географа і геолага Францыска Кірога, якія выдалі неспрыяльную справаздачу , апублікаваную ў бюлетэні інстытута.
Апазіцыя навуковаму прызнанню пячоры шырылася. У Іспаніі, на пасяджэнні іспанскага 1 снежня 1886 года, дырэктар асацыяцыі іспанскіх гравіроўшчыкаў пастанавіў, што:
Саўтуола і некалькі яго паслядоўнікаў змагаліся супраць гэтага рашэння. Смерць Саўтуолы ў 1888 годзе і прафесара Вілановы, які набыў благую славу з-за гэтай гісторыі, у 1893 годзе, здавалася вызначала прызнанне малюнкаў Альтаміры сучасным махлярствам.
Аднак, сапраўднасць жывапісу Альтаміры была падтрымана частымі знаходкамі падобных выяў у многіх еўрапейскіх пячорах. У канцы XIX ст., наскальныя малюнкі, несумненна звязаныя з палеалітычнымі статуэткамі, рэльефамі і гравюрамі на костках, разам з рэшткамі вымерлых дзікіх жывёл Пірэнейскага паўвострава, такіх як маманты, алені, бізоны і іншых, былі выяўленыя ў розных месцах Еўропы, у асноўным у Францыі.
Зрушыць сітуацыю з прызнаннем Альтаміры ў станоўчы бок вельмі дапамог Анры Брэйль са сваёй працай на тэму гэтак званага «насценнага мастацтва» (El arte parietal), якую прадставіў на кангрэсе ў 1902 годзе. Гэта праца справакавала значныя змены ў менталітэце даследчыкаў таго часу.
быў адным з самых вялікіх праціўнікаў сапраўднасці Альтаміры, але адкрыццё пасля 1895 года гравюр і карцін у французскіх пячорах, і Фон-дэ-Гом прымусіла яго перагледзець сваю пазіцыю. Пасля наведвання пячоры, ён напісаў у часопіс L’Antropologie (1902) артыкул пад назвай «Пячора Альтаміры. Мая віна, як скептыка» (La cueva de Altamira. Mea culpa de un escéptico ). Гэты артыкул прычыніўся да ўсеагульнага прызнання сапраўднасці палеалітычных малюнкаў Альтаміры.
Калі была пацверджана сапраўднасць выяў, пачаліся бурныя дэбаты пра сам жывапіс. Разыходжанне паміж даследчыкамі засяроджвалася вакол храналагічнай дакладнасці, іх таямнічай мэты, а таксама мастацкай і археалагічнай каштоўнасці. Гэтыя праблемы паўплывалі не толькі на пячору Альтаміру, але і на ўсе выяўленыя старажытныя наскальныя малюнкі.
Фізічнае апісанне пячоры
Пячора змяшчаецца ў невялікім узгорку вапнавага паходжання часоў, з уваходам на вышыні 156 метраў над узроўнем мора і каля 120 метраў вышыні над ракой , якая працякае прыкладна ў дзвюх мілях далей. На момант стварэння карцін у Вялікай зале, пячора змяшчалася на 8 або 10 км далей углыб узбярэжжа, чым сёння, паколькі Біскайскі заліў меў больш нізкі ўзровень. Цяпер адлегласць ад уваходу да берага складае каля 5 км. Такое размяшчэнне павінна было быць зручным для паляўнічых, таму што гэта дазваляла ім ахопліваць шырокую тэрыторыю і адначасова мець прытулак.
Каля 13 000 гадоў таму, у канцы Мадленскага перыяду, уваход у пячору быў завалены, што дазволіла захавацца ўсім яе карцінам, гравюрам і археалагічным артэфактам.
Пячора Альтаміра з’яўляецца адносна невялікай, усяго 270 метраў у даўжыню. Яна мае простую структуру, якая складаецца з галерэі з некалькімі адгалінаваннямі, якая паступова пераходзіць у доўгую вузкую галерэю, па якой амаль немагчыма рухацца.
Тэмпература і вільготнасць у Вялікай зале пячоры застаюцца больш ці менш пастаяннымі на працягу ўсяго года, як паказалі замеры Брэйля і, дыяпазон значэнняў вагаецца ў межах 13,5-14,5 °C і 94-97 % адпаведна.
Вывучэнне складу пароды было зроблена дзякуючы іспанскім уладам пры ўмове, што кавалак столі пячоры, прааналізаваны ў 1960 доктарам, будзе дакладна вывучаны для стварэння рэплік, якія пасля планавалася размясціць у Нацыянальным археалагічным музеі ў Мадрыдзе і ў ў Мюнхене.
Аналіз паказаў:
Пасля вывучэння іншых падрабязнасцяў пароды Пітч прыходзіць да высновы, што вапняк пячоры амаль ідэальна чысты, з невялікім дамешкам даламіту з мінімальнай колькасцю магнію, утрыманне якога не перавышае 1,3 %.
У сучасным плане пячоры цяжка праглядаеца выкарыстанне зоны жытла і вялікай залы з паліхромнымі малюнкамі, аднак падчас стварэння карцін яны былі амаль бесперапыннай прасторай. Раскопкі выявілі па меншай меры, пяць асноўных абвальванняў пячоры: адно ў дасалютрэйскі час, потым у перыядзе салютрэ, адно ў час мадленскай культуры і яшчэ два абвалы, якія, хутчэй за ўсё, адбыліся да канца плейстацэну (каля 12 000 гадоў таму). Апоўзні працягваюцца і дасюль, так, пад адзін з іх амаль трапіў падчас яго раскопак у 1920-х гадах.
У цяперашні час пячору ўмоўна падзяляюць на некалькі «пакояў» з уласнымі назвамі, сярод якіх «пярэдні пакой» (vestíbulo), «Вялікая паліхромная зала» (Gran sala de los polícromos), «галерэя» (galería), «Зала чорнага бізона» (Sala del bisonte negro), «Зала ямы» (Sala de la hoya), зала «Хвост каня» (Cola de caballo) і «Вялікая тэктыморфная зала» — (Gran sala de los tectiformes). Або, у іншых выпадках, карыстаюцца нумарацыяй на аснове плану, які зрабілі Абермаер і Брэйль.
Пярэдні пакой
Гэта прасторная зала, якая асвятлялася натуральным святлом да абвалу ля ўвахода. Памяшканне служыла для пастаяннага пражывання цягам некалькіх пакаленняў з пачатку, або, прынамсі, выкарыстоўвалася для працяглых стаянак, што пацвярджаецца рэчамі, знойдзенымі археолагамі ў бакавых , якія былі месцамі прытулку жыхароў пячоры. Былі выяўлены цікавыя знаходкі, якія дапамаглі зразумець час засялення і лад жыцця тых людзей.
Асноўныя археалагічныя раскопкі на працягу ўсёй гісторыі праводзіліся ў гэтым пакоі, як паказана ніжэй.
Вялікая зала
«Вялікая зала», «Вялікі салон», «Вялікая паліхромная зала», «Зала жывёл», «Вялікая столь», «Зала фрэсак» і многія іншыя назвы выкарыстоўваць для другой залы, якая распісана вялікім наборам паліхромных жывапісных малюнкаў. Французскі археолаг назваў Альтаміру «Сіксцінскай капэлай чацвярцічнага мастацтва». Столь Вялікай залы мае 18 м у даўжыню і 9 м у шырыню, але невялікая вышыня скляпення (ад 110 да 190 см) не дае добрай магчымасці разглядаць роспіс як агульную кампазіцыю.
У дагістарычныя часы зала павінна была атрымліваць некаторую колькасць натуральнага святла з адтуліны, якая вяла з пярэдняга пакою, але яго было недастаткова, каб выканаць паліхромны роспіс.
Іншыя пакоі
Іншыя пакоі і калідоры, дзе таксама маюцца менш важныя мастацкія формы, знаходзяцца па-за дасяжнасцю сонечных прамянёў, так што ўся праца там была зроблена выключна са штучным асвятленнем, хоць і не знойдзены рэшткі прыкмет звычайных заняткаў, што паказвае толькі пра спарадычны доступ у гэтыя памяшканні.
Датаванне і перыядызацыя
Не існуе згоды паводле датыроўкі розных археалагічных частак, пачынаючы ад карцін, якія па-рознаму датуюцца рознымі метадамі і навукоўцамі. Даты, якія паказаны ў літаратуры, змяняюцца ад самых розных фактараў: працягласці агульных і мясцовых мастацкіх перыядаў, датыровак перыядаў засялення пячоры і г. д.
У адным з даследаванняў, апублікаваных у 2012 годзе, вывучаліся датыроўкі 50 малюнкаў у 11 іспанскіх пячорах, у тым ліку цвікападобных знакаў у Вялікай Зале. Метадам уранавых серый быў вызначаны ўзрост мінеральных нацёкаў пад і над старажытнай фарбай. Такім чынам, былі атрыманы мінімальны і максімальны ўзрост малюнкаў. Новыя дадзеныя, атрыманыя з дапамогай, паказалі, што малюнкі Альтаміры больш старажытныя, чым меркавалі раней, і адносяцца да ранняй , паколькі былі створаны каля 35 600 да н. э. Гэта значыць, што малюнкі Альтаміры і іншых пячор паўночнай Іспаніі маглі быць зроблены, а не прамымі продкамі людзей, паколькі яшчэ не прысутнічалі на гэтай тэрыторыі ў час стварэння роспісаў.