cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
60
60 — высакосны год, пачаўся ў аўторак. 60 год нашай эры, 60 год 1 тысячагоддзя, 60 год I стагоддзя, 10 год 6-га дзесяцігоддзя I стагоддзя, 1 год 60-х гадоў.
Чэмпіянат Беларусі па грэка-рымскай барацьбе 2016
Чэмпіянат Беларусі па грэка-рымскай барацьбе 2016 года прайшоў 22-23 студзеня ў Мінску.
Бубніха
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Богінскае
Назва
На беразе возера знаходзіцца вёска Богіна (Богінь), назва якога звязаная з назвай возера.
Магчымае балцкае паходжанне назвы, якая магла ўзнікнуць у выніку перакладу літоўскага dievas «бог» (ад балцкага *deivas). У канцы 1970-х гадоў ад мясцовых старых было запісана, што на востраве пасярод Богінскага возера калісьці «стаялі літоўскія багі», а таксама што ў ваду некалі быў скінуты каменны ідал, якога называлі «Стод».
Гэта пацвярджае і тапаніміка: на поўначы ад Богіна на процілеглых берагах Богінскага возера былі вёскі Ідаліна (на сёння не існуе) і Стуканы. Таксама на іншым ад Богіна беразе возера — вёска Дундаўшчына, у назве якой можа хавацца мясцовы дыялектны балтызм дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар/дундаль свіснуў»).
Тыпалагічныя паралелі назве Богінскага возера — назвы Дзевінскага возера (каля вёскі Дзевіна) і возера Дзевіна (каля вёскі Дзевіна на Смаленшчыне), якія знаходзяцца за 50 км адно ад аднаго. З-над Дзевінскага возера таксама вядома пра каменнага ідала, якога патапілі. У вёсцы Сімахі падчас экспедыцыі Студэнцкага этнаграфічнага таварыства ў 2021 годзе былі запісаныя звесткі пра каменнага ідала, што стаяў на пагорку над Дзевінскім возерам. Прыблізна ў 1870—1880 гады яго завезлі чаўнамі і скінулі ў ваду пасярод возера.
Зусім магчыма, што Богінскае возера і яго ваколіцы былі задзейнічаныя ў сакральных практыках старажытных балтаў.
Гідраграфія
Катлавіна возера падпруднага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 6 м, пераважна спадзістыя, паўночныя вышынёй да 12 м, стромкія, месцамі разараныя. Берагавая лінія ўтварае некалькі заліваў. Да ўсходняга берагу прымыкае маляўнічы лясны масіў. Берагі нізкія, пясчаныя, паўднёвыя і паўднёва-заходнія забалочаныя, паўночна-заходнія і паўночныя зліваюцца са схіламі катлавіны. Мелкаводдзе да глыбіні 2 м пясчанае і пясчана-жвіровае. Глыбакаводная частка ложа возера выслана гліністым ілам і крэменязёмістым сапрапелем. На возеры 8 астравоў агульнай плошчай 32,5 га, 2 з іх (Гарадзішча і Церанцейка) — помнікі прыроды. Плошча вострава Церанцейка складае 6,2 га.
Разня ў Фінарве
Разня ў Фінарве — масавае забойства, здзейсненае 5 сакавіка 2021 года ў вёске Фінарва (Тыграй, Эфіопія) падчас Тыграйскага канфлікту. Байцамі эрытрэйскай арміі тут было забіта 5 мірных жыхароў. Сярод загінуўшых Кінфе Бірхану (21 год), Гетачу Бірхану (43 гады), Хабеном Гебрэ (24 года) і Велдэёханес (56 гадоў). Пяты забіты не быў апазнаны. Раней жыхары паселішча ўжо станавіліся ахвярамі падобных распраў. Так, напрыклад, 6 лістапада 2020 года ў Фінарве было забіта шэсць грамадзянскіх, 2 студзеня года — восем.
Богінскае
Экалогія
Возера эўтрофнае, праточнае. Каля берагоў і астравоў зарастае аерам, хвашчом, трыснягом, чаротам, гарлачыкамі. Праз возера працякае рака Дрысвята, пры яе ўпадзенні пабудавана ГЭС. Упадае пратока з возера Альбенаўскага.
У возеры водзяцца шчупак, лешч, лінь, мянтуз, плотка, краснапёрка, акунь, карась і іншыя віды рыб.
На ўсходнім беразе сажалкавая гаспадарка па развядзенню малявак сазана, карпа, белага амура, таўсталобіка.
Папулярнае месца адпачынку, рыбалкі і турызму. На сажалках каля вёскі Чарніцы адзначана гнездаванне рэдкай для Беларусі птушкі — паганкі малой.
Заруддзе (Пастаўскі раён)
Зару́ддзе (, Зарудье) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дунілавіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Норыца Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Струцкага сельсавета, да 21 чэрвеня 2023 года — у склад Валкоўскага сельсавета.
Allium esfandiarii
Allium esfandiarii — від травяністых раслін сямейства ; эндэмік Ірана.
Распаўсюджанне
Эндэмік Ірана.
Чорны насарог
Чорны насарог (Diceros bicorni) — адзін з двух, разам з белым, відаў афрыканскіх насарогаў. З 10 лістапада 2013 года адзін з падвідаў чорнага насарога Заходняй Афрыкі (D. bicornis longipes) афіцыйна абвешчаны вымерлым.
Знешні выгляд
Чорны насарог — буйная і магутная жывёліна. Дасягае вагі 2—2,2 тон, даўжыні да 3,15 м пры вышыні 150—160 см. На галаве яго звычайна два рогі, але ў некаторых мясцовасцях (напрыклад, ў Замбіі) — тры і нават пяць. Знешнім адрозненнем чорнага насарога ад белага з'яўляецца верхняя губа: у чорнага насарога яна завостраная і звісае хабатком над ніжняй. З дапамогай гэтай губы звер захоплівае лістоту з галінак кустоўя. Акрамя таго, у чорнага насарога, у параўнанні з белым, больш кароткая галава, а рог накіраваны больш наперад (у белага — амаль вертыкальна ўверх). Чорны насарог больш выцягнуты ў даўжыню, ён у цэлым больш лёгкага складу, чым белы.
Бухгалтарскі рахунак
Бухгалтарскі рахунак — уліковая пазіцыя ў бухгалтарскім уліку, прызначаную для сталага ўліку ў грашовым выразе руху кожнай аднастайнай групы належачых гаспадарчаму суб'екту сродкаў і крыніц іх утварэння метадам падвоенага запісу (па дэбету і крэдыту) у праводках.
У залежнасці ад аб'екта ўліку рахункі падзяляюцца на актыўныя, пасіўныя і актыўна-пасіўныя.
Па ступені дэталізацыі ўліку рахункі падзяляюцца на сінтэтычныя, субрахункі, аналітычныя.
У залежнасці ад удзелу сальда па рахунку ў фармаванні бухгалтарскага балансу рахункі падзяляюцца на балансавыя і забалансавыя.
Для кожнай групы сродкаў і крыніц гэтых сродкаў выкарыстоўваецца асобны рахунак, дзе адлюстроўваецца рэштка (сальда) дадзенай групы на пачатак уліковага перыяду і ўсе змены, выкліканыя вырабленымі гаспадарчымі аперацыямі. Кожны рахунак мае два бакі: дэбет і крэдыт. Сума ўсіх аперацыяў, адлюстраваных па дэбеце рахунку, завецца дэбетавым зваротам; сума ўсіх аперацыяў, адлюстраваных па крэдыце, — крэдытовым зваротам. Вынік сувымярэння дэбетавых і крэдытовых зваротаў вызначаецца як рэштка (сальда) па рахунку.
Сістэматызаваным пералікам бухгалтарскіх рахункаў з'яўляецца план рахункаў.
Ігар Васілевіч Соўпель
Ігар Васілевіч Со́ўпель (нар. ) — вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук (1992), кандыдат фізіка-матэматычных навук (1980), прафесар (1994).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Гарадзец (сучасны аграгарадок, Кобрынскі раён, Брэсцкая вобласць, Беларусь). У 1966 годзе скончыў сярэднюю школу. Паступіў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, які скончыў у 1971 па спецыяльнасці «Матэматыка». Працаваў у Інстытуце матэматыкі Акадэміі навук БССР. У 1978 годзе скончыў аспірантуру на кафедры матэматычнага забеспячэння аўтаматычнай сістэмы кіравання Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1979 года працуе на факультэт прыкладной матэматыкі і інфарматыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1997—2002 гадах на пасадзе загадчыка кафедры інфармацыйных сістэм кіравання.
Снежнаягаднік белы
Батанічнае апісанне
Лістападны хмызняк вышынёй да 1,5 метра з тонкімі пабегамі. Лісце супратыўнае, яйкападобнае або авальнае, цэльнакрайняе, даўжынёй да 2-5 см. З верхняга боку зялёнае, голае, з ніжняга — шызае і злёгку апушчанае.
Ігар Васілевіч Соўпель
Навуковая дзейнасць
Аўтар прац па стварэнні інтэлектуальных інфармацыйных сістэм, лінгвістычных баз ведаў, семантычным аналізе тэкстаў.
Снежнаягаднік белы
Батанічнае апісанне
Кветкі дробныя (0,6 см дыяметрам), са званочкавым 4-5-лопасцевым ружовым венчыкам, сабраным у густыя кісцепадобныя суквецці ў пазухах лісця. Цвіце з мая па верасень. Плод шарападобны, дыяметрам да 1 см, белага колеру, з двума костачкамі ўнутры, неядомы. Спее ў верасні, доўга не ападае.
Выкарыстанне
Ужываецца ў якасці дэкаратыўнай расліны, у асноўным у жывых загарадзях, але добра глядзіцца і ў адзіночных пасадках. Квітнее доўга і багата, на расліне можна ўбачыць і кветкі і плады адначасова. Зімаўстойлівасць расліны высокая, непатрабавальная, добра пераносіць стрыжку. Размнажаюць снежнаягаднік атводкамі, тронкамі, дзяленнем куста і насеннем.
Прыметнікі англійскай мовы
Прыметнікі англійскай мовы - гэта часціны англійскай мовы, з дапамогай якіх у сказе перадаюцца характарыстыкі прадметаў і з'яў, выражаных назоўнікамі. Як і ў іншых мовах, прыметнікі англійскай мовы маюць граматычную катэгорыю вышэйшай і найвышэйшай ступеняў. Могуць быць простымі (dry - сухі) і складанымі, якія ўтвараюцца з некалькіх слоў (computer-literate - які добра валодае камп'ютарам). Сучасная англійская мова адносіцца да катэгорыі аналітычных моў - моў, якія развіваюцца за конт надання новых значэнняў аднаму і таму ж слову. Таму адно слова можа быць у розных кантэкстах назоўнікам, дзеясловам і прыметнікам. Напрыклад, слова stone можа азначаць "камень" (наз), "каменны" (прым) і "укаменаваць, пабіць камянямі" (дзеясл). Таму носьбітам беларускай мовы, якія вывучаюць англійскую як замежную, прыходзіцца быць уважлівымі да такіх асаблівасцяў.
Вышэйшая і найвышэйшая ступені прыметнікаў англійскай мовы
У англійскай мове існуюць 3 асноўных спосабы ўтварэння вышэйшай і найвышэйшай ступеняў прыметнікаў. Першы, суфіксальны, прымяняецца да слоў у 1-2 склада. Другі, які патрабуе выкарыстання прыслоўяў more i most, уласцівы прыметнікам з 2 і больш складамі. Трэці прымяняецца да складаных прыметнікаў і выражаецца ў змяненні першай часткі слова. Нярэдка з прыметнікамі ў найвышэйшай ступені ставіцца артыкль the.
Найбольшую цяжкасць для тых, хто вывучае англійскую мову як замежную, уяўляюць прыметнікі з 2-х складоў, бо адны з іх мяняюць ступень з дапамогай суфіксаў, другія - з дапамогай прыслоўяў. У асноўным, суфіксальным спосабам утварэння вышэйшай і найвышэйшай ступеняў карыстаюцца наступныя віды двухскладовых прыметнікаў:
Некаторыя прыметнікі англійскай мовы маюць асобыя формы вышэйшай і найвышэйшай ступеняў:
Сінтаксічная роля прыметнікаў у сказах англійскай мовы
Ніжэй пералічаны некаторыя функцыі, якія могуць выконваць прыметнікі ў сказах англійскай мовы.
Паслядоўнасць выкарыстання прыметнікаў і назоўнікаў у сінтаксічнай ролі азначэння
Калі ў сказе да аднаго слова ставяцца некалькі азначэнняў з рознымі характарыстыкамі, яны ідуць у наступнай паслядоўнасці: эпітэт-размер-узрост-форма-колер-паходжанне+назоўнік
Выкарыстанне прыметнікаў з дзеясловамі замест прыслоўяў
Пасля некаторых дзеясловаў - feel (адчуваць), taste (мець густ), smell (пахнуць) i інш. - немагчыма выкарыстоваць прыслоўі, і замест іх ставяцца прыметнікі:
The flower smells sweet - Кветка прыемна пахне.
Як бачна на прыкладзе, у перакладзе на беларусскую замест прыметнікаў звычайна ўжываюць прыслоўі.
Пасля некаторых непераходных дзеясловаў - blow (дзмуць), shine (ззяць), stand (стаяць), sit (сядзець), lay (ляжаць) i інш. - правіламі англійскай мовы дазваляецца выкарыстоўваць і прыметнікі, і прыслоўі раўназначна. На беларускую мову яны перакладаюцца прыслоўямі:
Кавалі (Свіслацкі сельсавет)
Кавалі́ (, Ковали) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Свіслацкага сельсавета.
Прыметнікі англійскай мовы
Выкарыстанне прыметнікаў з дзеясловамі замест прыслоўяў
We stood silent(ly) - Мы стаялі моўчкі.
Адмоўныя прэфіксы ў спалучэнні з прыметнікамі
Найбольш распаўсюджана выкарыстанне адмоўных прэфіксаў un- i in- (unimpornant - няважны, inexpensive - нядарагі), але шырока выкарыстоўваюцца таксама ir- з прыметнікамі, якія пачынаюцца на літару r (irregular - нярэгулярны) i il- з прыметнікамі, якія пачынаюцца на літару l (illegal - нялягальны). Сярод іншых варыянтаў - прэфікс dis- для выражэння адсутнасці тых ці іншых характарыстык, якія былі ўласцівы прадмету ці з'яве (a disqualified sportsman - дыскваліфікаваны спартсмен) і mis-, якім выражаюць няправльныя ўласцівасці, дзеянні і г.д. (a misused tool - прылада працы, якой няправільна карыстаюцца).
Глушка
Глу́шка (, Глушка) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пухавіцкага сельсавета.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
Паводле перапісу 1926 г. вёска.
У 1929 г. створаны калгас "Чырвоная Глушка"
Пад час Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 г. да ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.
Комплекс будынкаў 1-й клінічнай бальніцы (Мінск)
Комплекс будынкаў 1-й клінічнай бальніцы размешчаны паміж вуліцамі Акадэмічнай, П. Броўкі і праспектам Незалежнасці, займае плошчу каля 10 га. Пабудаваны ў 1929—1931 гадах паводле праекта архітэктара Георгія Лаўрова як клінічны гарадок. Комплекс вырашаны на аснове павільённай сістэмы, пры якой ізаляваныя карпусы разлічаны на лячэнне пэўнага віду захворвання. Узведзены 4 карпусы для тэрапеўтычнай, хірургічнай, акушэрска-гінекалагічнай і скурна-венералагічнай клінік. У Вялікую Айчынную вайну найбольш пацярпеў чацвёрты корпус. Аднаўленне гарадка працягвалася з ліпеня да лістапада 1944 г. Пасля рэканструкцыі ў 1-м корпусе размясціліся тэрапеўтычная і хірургічная клінікі, у 2-м — клініка дзіцячых хвароб, у 3-м — акушэрска-гінекалагічная клініка. У гэты ж час пры бальніцы пачалі працаваць кафедра паталагічнай анатоміі, Інстытут пералівання крыві, рэспубліканская процівалляковая станцыя, анкалагічны дыспансер.
Характэрнай рысай комплексу з’яўляецца прастата планіроўкі і спрошчаная архітэктура, уласцівыя канструктывізму і функцыяналізму. Тэрыторыя клінічнага гарадка падзелена цэнтральнай алеяй-праездам на 2 амаль роўныя часткі. Уздоўж цэнтральнай алеі размешчаны 3 лячэбныя карпусы, пабудаваныя па адзінай планіровачнай схеме (3-і паверх акушэрска-гінекалагічнага корпуса падбудаваны ў 1938 г.). Левая частка плошчы гарадка адведзена пад зялёныя насаджэнні, там жа ў глыбіні ўчастка знаходзіцца трохпавярховы 4-ы корпус. Планіроўка ўсіх 4 будынкаў калідорная з аднабаковым размяшчэннем палат і балконамі. Пластыка фасадаў стрыманая.
3 канца 1960-х гадоў комплекс клінічнага гарадка паступова рэканструіруецца. У яго арганічна ўвайшлі новыя карпусы цэнтра дзіцячай хірургічнай дапамогі на 200 ложкаў і тэрапеўтычнага аддзялення на 240 ложкаў. Паміж 2 прамавугольнымі ў плане васьміпавярховымі лячэбнымі карпусамі размешчаны трохпавярховы корпус паліклінікі (на 500 наведванняў штодзень) складанай канфігурацыі плана і выразнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі (архіт. М. Барсукоў). Корпус паліклінікі злучаны з будынкам тэрапеўтычнага аддзялення галерэяй па ўзроўні 3-га паверха. У 1984—1987 гг. пабудаваны 7-павярховы корпус рэўмакардыялагічнага аддзялення, арыентаваны галоўным фасадам да праспекта Незалежнасці (архіт. У. Галіцкі, А. Быкаў).
Подых навальніцы (фільм)
«Подых навальніцы» (Дыхание грозы) — беларускі мастацкі фільм, зняты ў 1982 годзе рэжысёрам Віктарам Туравым па аднайменным рамане Івана Мележа. З’яўляецца працягам мастацкага фільма «Людзі на балоце», створанага ў 1981 годзе. Сюжэт кінакарціны развіваецца на фоне станаўлення улады ў палескай вёсачцы Курані.
Сюжэт
З’яўляецца другім фільмам з цыклу «Палеская хроніка».
Першая серыя
Першая сцэна — Васіль нібыта ў мроі цалуе Ганну. Лета. Побач з сенакосам хлопец бяжыць за бацькам Хадоські і просіць старога аддаць за яго дачку. Бацька ізноў не дае згоды і папракае хлопца тым, што той дрэнны жаніх. Юнак кажа, што хутка ў Куранях будзе калгас і тады маладыя з голаду напэўна не памруць. Тым часам Ганна супакойвае дачку Верачку ў калысцы на лугу. Стары Глушак кажа Ганне, каб лепш брала ў рукі граблі. Васіль з бацькамі таксама працуюць на сенакосе. З’яўляецца Апейка. Сяляне чакаюць, што той пачне агітаваць пра калгас. Але ён бярэ ў рукі касу і жартаўліва кажа, што прыехаў папрацаваць, зарабіць дадатковых грошай.
Увечары вясковыя жанчыны мыюцца ў рэчцы і размаўляюць пра надыходзячую калектывізацыю. Пачынае цямнець, вяскоўцы селі ля кастра. Чарнушка расказвае, што такое добрае сена ўрадзіла і ў год, калі прыйшлі немцы з вайною. Размова зноў вяртаецца да калгасаў. Васіль кажа, што няма такога закона, каб сілком адабраць у селяніна каня і зямлю. Чарнушка скардзіцца, што адзін працуе, а другі як быў гультай, так і застанецца. Тым не менш, аднавяскоўцы згаджаюцца з адным: калі ўлада «папросіць», ніхто не зможа пярэчыць. Актывісты стаяць на сваім — машыны і ўгнаенні вёска атрымае толькі тады, калі будзе створана арцель. І ў выніку ставіцца пытанне аб тым, што з сённяшняга дня ў Куранях павінен быць калгас, а хто супраць калгаса — той супраць савецкай улады. Андрэй Руды адзначае, што так народ толькі больш спалохаецца. Сяляне з цяжкімі думкамі паціху расходзяцца па хатах.
На наступны дзень сяляне ізноў працуюць на сенакосе. Збіраецца навальніца, Алена Дзятлік будзіць бацьку і малога Валодзьку, якія прылеглі каля стога. Пачынаецца дождж. Ганна кажа Глушаку, што Верачка, відаць па ўсім, захварэла. Сцяпан спачувае Ганне і малой, якая ўвесь час плача. Глушак не згаджаецца везці дзяўчынку да доктара, замест гэтага моліцца Богу. Нават Яўхім абыякава ставіцца да свайго дзіцяці. Ганна вырашае ісці адна з дачкой на руках. Глушачыха са слязьмі адгаворвае яе. Нарэшце Яўхім запрагае каня і вязе жонку з дачкой да доктара.
Сяляне тым часам хаваюцца ад дажджу ў буданах. У адным з іх Іван Анісавіч вядзе задуменную гаворку з Міканорам аб тым, як зрабіць, каб мужык паверыў у бальшавіцкую калектывізацыю. Ён шчыра спачувае нялёгкай долі пакутніка-селяніна. Схаваўшыся ад дажджу, ля ракі вядуць гаворку Хадоська і яе жаніх. Дзяўчына то з гумарам, то ўсур’ёз адмаўляе на шчырыя імкненні і пачуцці хлопца. Хадоська ўжо не верыць у словы кахання нягледзячы на тое, што Хоня адкрывае ёй сваю душу.
Жалобная працэсія. На могілках забітая горам Ганна плача над маленькай труной. Сівы Чарнушка, хмуры Яўхім і іншыя мужчыны апускаюць труну ў дол. Святар праводзіць пахавальны абрад. Глушак з Чарнушкам ставяць над магілай крыж. Ганна кідае старому Глушаку абвінавачванні ў тым, што менавіта ён загубіў Верачку. Жанчыны адводзяць і супакойваюць Ганну. Хадоська выпадкова бачыць воз Чарнушкаў, якія едуць з пахавання. Яна абыякава сочыць поглядам за жалобнай Ганнай. Увечары Сцяпан шчыра жадае чым-небудзь дапамагчы Ганне, але тая кажа, што ёй нічога не трэба.
Аднаго ранку Ганна абвяшчае, што ідзе наведаць сваіх бацькоў. Яўхім гаворыць, што хопіць да іх хадзіць, дзеці яшчэ абавязкова будуць, а цяпер трэба ісці працаваць на поле. Ганна адмаўляецца і Глушачыха папракае яе тым, што дабрабыт сям’і для яе нічога не значыць. Ганна ганарліва адказвае жанчыне, хто для яе сапраўдная сям’я. Яўхім вырашае «выхаваць» жонку і да крыві б’е яе лейцамі.
Васіль з аднавяскоўцамі будуе хату для сваёй маладой сям’і. Тым часам, Ганна працуе ў хаце са сваімі бацькамі. Ідзе размова пра тое, што больш важна: гаспадарка і дабрабыт ці шчасце. Ганна не бачыць сэнсу ў пустым багацці, але старыя кажуць, што той, хто спазнаў голад так не думае. Размова перацякае на тэму жыцця і смерці.
Сцэна стварэння калгаса. Дзядзька Іван з сям’ёй вядзе ўласную карову і каня ў супольную гаспадарку. Аднавяскоўцы жартуюць, што не надта весела Івану ад гэтай «добрай» справы. Яўхім глядзіць на гэта здалёк без задавальнення. Ганна і Васіль сустракаюцца выразнымі поглядамі. Маці Міканора таксама вядзе карову са свайго хлява са слязьмі, але разумее, што павінна даць прыклад аднавяскоўцам — сын старшыня калгаса. Хлопцы ўносяць прылады працы, якія прывезлі сяляне, у агульнае гумно. Яны разважаюць наконт таго, што толькі бедната аддала маёмасць у калгас. Але абяцаюць, што яшчэ пакажуць багатым, хто меў рацыю. Міканор носіць у агульнае гумно мяхі са збожжам і вядзе тлумачальную размову сярод старых аднавяскоўцаў. Па ўсім відаць, што Васіль пакуль застаецца аднаасобнікам.
За вячэрай у хаце Васіля ідзе гаворка аб стварэнні калгаса. Бацькі Васіля скардзяцца на нялёгкі лёс простага селяніна і вырашаюць не ўступаць у калектыўную гаспадарку. Васіль мяркуе, што трэба тэрмінова дабудаваць хату, загадвае, каб бацька жонкі разам з Пятром дапамаглі. Маня корміць сына Алеську і ў гутарцы падтрымлівае Васіля. Тым часам на падворку Чарнушкаў старая кажа мужу, што ні ў якім разе не трэба аддаваць сваю, хоць і невялікую, але ў цяжкай працы набытую маёмасць. Чарнушка не верыць, што гэтага ўдасца пазбегнуць. У хаце Хадоські кладуцца спаць, стары няспынна лае новых «гаспадароў». Жонка просіць яго трымаць язык за зубамі, яна баіцца, што іх моцную гаспадарку могуць абкласці цвёрдым падаткам. У пустым хляве сядзіць сумная маці Міканора і скардзіцца сыну на невыразную будучыню, Міканор настойвае на правільнасці новага шляху.
Васіль арэ зямлю пад азімыя. Воддаль на сваёй «палосцы» працуюць Чарнушкі. Ганна, якая перабірае бульбу, раз за разам паглядае на Васіля. Да Васіля пад’язджае Міканор і папярэджвае, што Васіль арэ калгасную зямлю, парушае закон. Васіль эмацыйна адказвае Міканору, што калгас забраў лепшую зямлю і не пакінуў яму выбару. Міканор запрашае Васіля ў калгас, Васіль адмаўляе. Тым часам Чарнушка адпраўляе жонку карміць быдла, а сам працягвае араць. Ганна выкарыстоўвае нагоду і бяжыць да Васіля. Чарнушка разумее пачуцці дачкі і не пярэчыць. Ганна сустракае Васіля ля плота і між імі адбываецца чулая гаворка. Ганна пытаецца, ці ўспамінаў ён дзяўчыну. Васіль адказвае, што ўсё памятае, аднак кажа, што яны сталі чужымі. Ганна распавядае пра абрыдлае жыццё ў Глушакоў, добрым словам кажа пра жонку Васіля. Эпілогам сцэны з’яўляюцца слёзы Ганны, яе шкадаванні наконт таго, што так склалася іх жыццё. Дзяўчына шчыра гаворыць Васілю, што менавіта яна ва ўсім вінаватая, прызнаецца, што толькі ён з’яўляецца сэнсам яе цяжкага жыцця.
Ад некаторага часу Васіль і Ганна пачынаюць употай сустракацца на балотах. На адным са спатканняў Ганна шкадуе, што Васіль паверыў колішняй хлусні пра яе і Яўхіма, ад якой і пачаўся разлад паміж імі. Абдымаючы Васіля ў лодцы Ганна кажа, што мабыць утопіцца. Васіль адгаворвае яе. Ганна прызнаецца, што паміж ёй і Яўхімам не было блізкасці да вяселля. Васіль і Ганна цалуюцца. Тым часам Халімон Глушак прыходзіць да бацькоў Міканора. Тыя наліваюць яму чарку, п’яны Корч са слязьмі скардзіцца на жыццё, просіць справядлівасці. Прыходзіць Міканор і раіць Глушаку здаць усё да апошняга фунта ў калгас, а не хаваць, як летась. У хату ўрываецца Яўхім і трасе паперай з непасільнай велічынёй усталяванага падатку. Міканор пагражае «кулаку» адказнасцю за зрыў дзяржаўных нарыхтовак. Яўхім у адказ пагражае Міканору.
У Куранях пашыраюцца чуткі пра адносіны Васіля і Ганны. Дзяніс Ігнатавіч з Валодзькам чуюць пра гэта аднойчы ад аднавяскоўца. Да Васіля, які са сваякамі будуе хату падыходзіць Ларыён і смяецца, што Васіль надта марудна будуе іх сумеснае з Ганнай жытло. Алена Дзятлік кідаецца на хлопца і абвінавачвае ў хлусні, якая справакавана пачуццём зайздрасці. Васіль таксама лае хлопца, будаўнікі адыходзяць. Маня, якая чуе гэта, знаходзіцца у роспачы. Яўхім у хаце жорстка збівае Ганну, калі чуткі даходзяць і да яго. Яго супакойвае Халімон, калі бачыць, што сын можа забіць няверную жонку. Сцяпан абяцае заявіць пра рукапрыкладства ў. Глушак нагадвае сыну, што з самага пачатку быў супраць такога саюзу. Яўхім у лютасці забараняе Ганне з’язджаць з вёскі.
Васіль стаіць у недабудаванай хаце, прыходзіць дзед Дзяніс і абзывае Васіля «гаўнюком». Увечары, у сямейным ложку Маня абвінавачвае Васіля ў здрадзе з «сукай» Ганнай. Васіль эмацыйна кажа, каб яна заткнулася. Раніцай на поле да Міканора прыходзіць Сцяпан і просіцца ў калгас, Міканор адмаўляе. Апошняя сцэна — Васіль з Ганнай сустракаюцца на мосце. Ганна кажа, што пакіне вёску і з’едзе ў раён.
Другая серыя
Зіма. Засмучаны Васіль на падворку ўспамінае сустрэчы з Ганнай. Прыходзіць Яўхім і пагражае Васілю смерцю. Дзень за днём маці і дзед Дзяніс спрабуюць вярнуць Васіля да нармальнага жыцця, намаўляюць забыць Ганну. Аднаго разу Васіль не вытрымаў і збег, каб не чуць папрокаў.
На рэчцы да Васіля падыходзіць Міканор і зноў пачынае размову пра новае жыццё ў калгасе. Старшыня абвінавачвае Васіля ў «цёмнасці» ды адсталасці. Васіль злосна патрабуе, каб Міканор адчапіўся ад яго і не вёў абрыдлай агітацыі пра калгас. Міканор шматзначна адзначае, што «хутка за такіх возьмуцца, звыкліся, што цацкаюцца з вамі». На балоце сустракаюцца Васіль і Чарнушка. Размова ідзе пра Ганну і яе пакутлівы лёс. Стары просіць Васіля неяк дапамагчы дачцэ, але зрабіць гэта не проста. За ўсім нібыта назірае Халімон Глушак.
Раніцай кіраўніцтва калгаса вядзе перамер зямлі. Бацька Хадоські вырашае сарваць гэта мерапрыемства, Васіль адгаворвае яго, таму што справа можа абярнуцца турмой. Аднак стары выбягае на поле і нападае на актывістаў. Завязваецца бойка, у выніку якой звязанага дзеда кладуць на воз і вывозяць. Васіль назірае за гэтым з хмызняку, потым бяжыць прэч. Аднойчы на балоце сустракаюцца Глушак з сям’ёй і Міканор з Васілём. Яўхім пагражае Міканору, гаворыць, што той зашмат на сябе ўзяў. Халімон супакойвае сына, але той гаворыць, што прыйдзе час і яны сустрэнуцца са старшынёй толькі ўдвох. Вынікам сцэны становіцца канфлікт Васіля і Міканора. Міканор абвяшчае, што зямля, на якой Васіль пасеяў азімыя, з’яўляецца ўласнасцю калгаса і не належыць Дзятліку. Васіль і Міканор ледзь не пачалі біцца, іх разнімаюць родныя.
Ноччу ў ложку Маня разважае аб тым, што мабыць Бугай усё выдумаў ад зайздрасці, паміж Васілём і Ганнай сапраўды нічога не было. Жонка абяцае кахаць Васіля ўсё жыццё, цалуе яго. Потым яна корміць Алеську, які раптам заплакаў. Васіль дапамагае супакоіць сына. Тым часам, у хаце Глушака за сталом ідуць разважанні, як расквітацца з Міканорам. Халімон гаворыць Яўхіму, што цяпер не той час, у Міканора моц. Але газеты пішуць, што хутка вайна з Польшчай і Глушак упэўнены, што трэба пачакаць гэтага моманту. П’яны Яўхім гаворыць, што тут адна дарога — уступаць у калгас. Маці напужаная словамі сына, але той працягвае, што сам з радасцю ўступіў бы ў калгас, але яго не возьмуць. Не возьмуць праз класавы матыў, не гледзячы на жонку, якая з працоўных. Ганна глядзіць у вакно на дождж.
У вёсцы пахаванне. Тым часам, Ганна сядзіць ля магілкі дачкі. Разам з ёй Хадоська. Яна са слязьмі просіць у Ганны прабачэння за ўсё, абдымае яе, расказвае як прасіла прабачэння ў малітвах да Бога. Ганна не трымае на Хадоську зла. Падыходзіць Хоня, ён кліча маладых жанчын пайсці разам з аднасяльчанамі памянуць нябожчыцу. Па дарозе Ганна гаворыць Хоню з Хадоськай, што ім трэба ажаніцца.
Дадому вяртаецца бацька Хадоські, якога ўлады адпускаюць. Ідзе гаворка пра вяселле. Хадоська настойвае, каб адбылося ў царкве. Хоня гаворыць, каб лепш у сельсавеце, яму як камсамольцу сорамна рабіць інакш. У выніку хлопец пагаджаецца з нявестай, але тая ставіць новае патрабаванне — трэба «выпісацца» з калгаса, забраць назад маёмасць. Для Хоні, які разам з Міканорам стаяў ля вытокаў калгаса, гэта азначае ганьбу.
Падворак Глушакоў. Яўхім заўважае Ганну, якая збіраецца кудысьці, у яе руках торба. Яўхім пытаецца, куды ідзе жонка. Ганна гаворыць, што хоча праведаць сваіх. Муж загадвае, каб Ганна вярталася ў хату, але жанчына не слухаецца. Яўхім мае намер ударыць жонку, але за яе заступаецца Сцяпан. Браты б’юцца, маці разнімае іх, а Ганна ўцякае. Васіль, які знаходзіцца ў полі, бачыць як Ганна пакідае вёску.
У хаце Глушака ізноў размаўляюць пра бальшавікоў. Халімон спадзяецца толькі на Бога. Яўхім заўважае, што Бог зараз хутчэй на баку іх ворагаў. Ён настойвае на тым, што трэба неяк уступіць у калгас. Халімон разумее, што ён у вачах улады адзіны ў вёсцы «кулак» і ў калгас яго не возьмуць. Праз некаторы час Яўхім п’яны едзе на санях па вёсцы ды спявае. Гэта праз вакно бачаць маці Хадоські і Хоня. Яны вядуць гутарку аб будучым жыцці маладых. Маці просіць Хоню зараз не пярэчыць дачцэ, а ўжо пасля вяселля зрабіць па-свойму.
Чарнушка нясе з лесу вязанку галля. Тым часам Алена Дзятлік угаворвае сына ўступіць у калгас. Уступілі амаль усе: Петрыкавы, Сарока, нават Чарнушка. Дзед Дзяніс падтрымлівае меркаванне Алены. Васіль вырашае, што лепей падацца на лесанарыхтоўкі. Жонка спрабуе адгаварыць яго. Тым не менш, Васіль ідзе ў Юравічы. Па дарозе заходзіць у Глінішчы, каб пабачыць Ганну, але не застае яе. Маладая настаўніца Параска Аляксееўна потым распавядае Ганне пра візіт Дзятліка.
П’яны Яўхім ідзе на могілкі. Потым вяртаецца дадому. Халімон, які сядзіць на ганку, дакарае сына, што той прапіў хромавыя боты і пінжак. Яўхім тлумачыць, што п’е гарэлку не праз Ганну, а таму, што не даюць нармальнага жыцця новыя парадкі. Халімон адказвае, што трэба цярпець. У каторы раз гаворыць Яўхім пра намер забіць Міканора, не пужаюць яго ні арышт, ні Салаўкі. Бацька не хоча слухаць такіх слоў.
Каля лазні размаўляюць Міканор і Харытон. Старшыня нібыта жартаўліва не дазваляе хлопцу вянчацца ў царкве, прапануе цырымонію з музыкай у сельсавеце. Калі ж ён чуе пра другую ўмову нявесты, то становіцца сур’ёзным. Меркаванне Міканора: такую сувязь трэба абрубіць, бо гэта не па-камсамольску. Хоня не можа прадставіць сабе жыццё без Хадоські і гаворыць пра гэта Міканору. Партыец пагражае сабраць камсамольскую ячэйку і прагаласаваць за выключэнне Хоні.
Сцэна вяселля Харытона і Хадоські. Госці едуць з царквы. Міканор не ўхваляе выбар Хоні, аднак у Глінішчах прысутнічае. Карыстаючыся нагодай, ён наведвае Ганну. Адной з прычын візіту з’яўляецца сімпатыя Міканора да дзяўчыны. У часе гутаркі ён хваліць рашэнне Ганны кінуць мужа-багатыра. Размаўляюць пра тое, як дапамагчы Васілю, як пераканаць яго наконт калгаса. Міканор раптам нібыта сватаецца да Ганны, тая ўсміхаецца і кажа, што позна. Тым не менш, дзяўчына просіць наведваць яе, калі будзе выпадак.
Васіль з сякерай у руках выходзіць з зімовага лесу. Ён назірае за працай аднавяскоўцаў-калгаснікаў ля стагоў у полі.
Перадгісторыя
Іван Мележ з’яўляецца аўтарам цыкла раманаў «Палеская хроніка»: «Людзі на балоце» (1962), «Подых навальніцы» (1966) і «Завеі, снежань» (1976). Раман «Людзі на балоце» ён пачаў як лірычны твор і называў яго «лірычным раманам», а наступныя раманы трылогіі пісьменнік ствараў ужо як трагедыйныя раманы-даследаванні. У іх выявілася грамадзянская смеласць і ідэйна-мастацкая маштабнасць у асэнсаванні складаных абставін калектывізацыі на Палессі, жыцця Беларусі 1920—1930-х гадах, праўдзівасць і шчырасць аўтара ў спалучэнні з яго высокай прафесійнай культурай, глыбокім і тонкім псіхалагізмам, разуменнем душы беларускага селяніна. Непаўторная мастацкая канцэпцыя тагачаснага жыцця народа, вялікі ідэйны змест данесены праз дасканалую мастацкую форму і адметныя вобразы. «Палеская хроніка» — глыбокае філасофска-мастацкае асэнсаванне жыцця беларускага народа на вельмі важным гістарычным этапе, яна стала нацыянальнай эпапеяй.
Паводле раманаў «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы» Беларускім тэлебачаннем у 1965 годзе створаны тэлеспектаклі. Беларускім тэатрам імя Янкі Купалы ў 1966 годзе пастаўлены спектакль «Людзі на балоце» (рэжысёр Б. Эрын), Гомельскім абласным тэатрам і Тэатрам юнага гледача — «Подых навальніцы» ў 1978 годзе (інсцэніроўка А. Папова), а ў 1989 годзе — «Страсці эпохі» (паводле рамана «Завеі, снежань»). У 1978 годзе пастаўлена радыёопера «Барвовы золак», напісаная паводле раманаў «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы» (кампазітар К. Цесакоў, аўтар лібрэта В. Лукша). Іван Мележ лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа (1962) за раман «Людзі на балоце», а таксама Ленінскай прэміі (1972) за раманы «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы».
Рэжысёр Віктар Тураў разам з аператарам Дмітрыем Зайцавым паставілі на кінастудыі «Беларусьфільм» мастацкі фільм «Людзі на балоце» (1981), за які ў 1984 годзе атрымалі Дзяржаўную прэмію СССР.
Здымачны працэс
Вытворчасць фільма ажыццяўлялася на кінастудыі «Беларусьфільм» Творчым аб’яднаннем мастацкіх фільмаў. За аснову сцэнарыя ўзяты тэкст рамана «Подых навальніцы» Народнага пісьменніка Беларусі Івана Мележа. Асаблівасць сваёй кінакарціны Віктар Тураў агучыў у інтэрв’ю ў межах рэкламна-прапагандысцкага фільма «Подых навальніцы (апавяданне пра фільм)», які ў 1982 годзе зняў рэжысёр С. Сычоў:
У межах правядзення кінаспроб перад здымкамі цыкла «Палеская хроніка» на ролю Васіля Дзятліка прэтэндавала 17 чалавек, у тым ліку Юрый Казючыц. Алену Барзову адабралі на ролю Ганны Чарнушкі з 22-х прэтэндэнтак.
Кампазітар Алег Янчанка разам з гукааператарам Гернардам Басько ў часе стварэння фільма аб’ездзілі беларускае Палессе апісваючы аўтэнтычны беларускі музычны фальклор, прыродныя шумы і гукі сельскага побыту, каб стварыць цэласнае па аўдыёвізуальнай вобразнасці лірыка-эпічнае кінапалатно.
Прэм’ера і пракат
Прэм’ера фільма адбылася ў СССР 29 лістапада 1982 года. Акрамя савецкага пракату, кінастужка выходзіла на экраны кінатэатраў блізкага замежжа: як і першая частка з цыклу яна дэманстравалася ў Польшчы.
Фільм па сённяшні дзень дэманструецца на Беларускім тэлебачанні ў фармаце тэлеверсіі.
Крытыка і водгукі
У творчасці Турава фільмы паводле Мележа былі вяршыннымі, яны з’яўляліся найбольш поўнай рэалізацыяй яго творчага патэнцыялу. У гэтых фільмах ён перадаў не экзотыку Палесся, а паказаў жыццё людзей, вартых павагі, працавітых, сумленных; жыццё ва ўсёй яго паўнаце — з жарсцямі, бедамі, нягодамі, каханнем і пакутамі. На вэб-сайце найбуйнейшай у свеце базы даных пра кінематограф IMDb фільм «Подых навальніцы» мае сярэднюю адзнаку 7,1 балаў з 10 на падставе 46 галасоў. Рэдакцыя вэб-сайта AllMovie ацаніла мастацкі фільм у 5,5 балаў з 10.
Журналіст Н. Лагіна адзначае, што няспешнасць дзеяння, занадта запаволенае яго развіццё пры «многанаселенасці» фільма, багацце сюжэтных ліній размываюць часам глядацкую ўвагу, нараджаюць адчуванне статычнасці, зніжаюць эмацыйную сілу твора. Разам з тым, яна прызнае, што фільм пакарае майстэрствам выяўленчага рашэння, якое цудоўна перадае прыгажосць прыроды, зямлі, прыгажосць ворыва і касьбы, любой сельскай працы, нават такога штрыха, як праца каморнікаў. Паводле яе меркавання, камера аператара Дзмітрыя Зайцава разам з паэтычна дакладнай працай мастака Аліма Матвейчука стварае рамантычны вобраз гэтай прыгажосці.
У тлумачальных тытрах, якія з’яўляюцца ў самым пачатку фільма, згадваецца, што пераадолець жыццёвыя цяжкасці палешукам заўсёды дапамагалі пачуццё гумару, песні і танцы. Аднак, як адзначае культуролаг Вольга Раманава, у самім фільме няма ні жыццярадасных народных танцаў, ні гумару, ні самаіроніі. Музычным лейтматывам служаць цягучыя, мінорна-трывожныя галасавыя спевы, а самую запамінальную песню цягне дрыготкай мовай пакінуты Ганнай п’яны кулак Яўхім: «Чаму ж мне не пець, чаму ж не гудзець…»
Сіквел
У 1984 годзе Віктар Тураў зняў 8-серыйны тэлефільм паводле матываў «Палескай хронікі». У ім рэжысёр аб’яднаў матэрыялы дзвюх сваіх кінастужак з гэтага цыклу, а таксама адмыслова зняты аднасерыйны тэлевізійны фільм «Апейка».
Адрозненні паміж фільмам і кнігай
Фільм сюжэтам кардынальна не адрозніваецца ад рамана. У ліку асноўных адрозненняў знаходзяцца прапушчаныя, у асноўным другарадныя, дэталі і сцэны.
У фільме адсутнічае сцэна раздзела Халімонам Глушаком сваёй моцнай гаспадаркі паміж ім і сынам Яўхімам з мэтай пазбегнуць абкладання цвёрдым падаткам. Не вельмі дакладна адлюстраваны намаганні Міканора па прывозе ў вёску каморніка, каб адмераць калгасную зямлю. У рамане Міканор нават разбірае сваё гумно, каб зрабіць калгасную канюшню, што таксама адсутнічае ў фільме.
Не ў поўнай меры адлюстраваны ў кінастужцы вобраз і дзеянні Апейкі. Не паказаны сабраныя калгаснікамі першыя «чырвоныя» абозы збожжа, якія Юравіцкі раён паслаў на станцыю. Адсутнічае сцэна з чысткай членаў і кандыдатаў парт’ячэйкі Юравіцкага райкома партыі КПБ і адносіны да гэтага Апейкі. Не адлюстраваны ў стужцы ўдзел Апейкі ў дапамозе настаўніку, якога звольнілі з працы за тое, што ў гады Першай сусветнай вайны быў царскім афіцэрам, а таксама ў гісторыі з выключэннем з камсамолу маладога паэта Алеся Маёвага, «буржуазнага паслугача» і «адшчапенца». Акрамя таго, аўтары фільма не адлюстравалі адметную дэталь у адносінах паміж Ганнай і Васілём: дзяўчына на апошнім спатканні прапануе Дзятліку збегчы разам з ёй з вёскі. У рамане Васіль доўгія дні знаходзіцца на раздарожжы і ў выніку адмаўляе.
Няма ў фільме сцэны сустрэчы і размовы Апейкі са старшынёй ЦВК Беларусі Аляксандрам Чарвяковым у Менску. Адсутнічае момант, калі Глушакі вырашылі параіцца з упаўнаважаным Зубрычам наконт калектывізацыі. Той тлумачыць Яўхіму, што нічым дапамагчы не можа, раіць пераводзіць гаспадарку ў грошы, інакш усё будзе рэквізавана. Гэты неадназначны факт таксама не адлюстраваны ў кінастужцы.
Болта
Бо́лта — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Друйка, за 5 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Браслаў, каля былой вёскі Шалтэні. Знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парку «Браслаўскія азёры».
Плошча паверхні возера 0,5 км². Найбольшая глыбіня 4,2 м. Даўжыня 1,35 км. Найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 3,53 км. Аб’ём вады 1,47 млн м³. Плошча вадазбору 2 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м, пад лесам, усходнія разараныя. Берагі нізкія, парослыя хмызняком, на паўднёвым усходзе сплавінныя. Дно плоскае, высланае сапрапелем. Зарастае слаба. З заліва ва ўсходняй частцы выцякае пратока, злучаючая Болта з возерам Дрывяты.
У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, плотка, карась, лінь.
62
62 — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 62 год нашай эры, 62 год 1 тысячагоддзя, 62 год I стагоддзя, 2 год 7-га дзесяцігоддзя I стагоддзя, 3 год 60-х гадоў.
Сарока (адзенне)
Саро́ка — старадаўні рускі святочны галаўны ўбор або яго частка ў замужніх жанчын, які ўжываўся да канца 19 стагоддзя. Таксама бытавала ў некаторых груп мардвы.
Сарока ўяўляе сабой чахол з тканіны, які надзяваецца паверх кічкі. Складаецца з вялікай колькасці частак (8—14) і дастаткова цяжкі. Пярэдняя і задняя часткі, бакавыя лопасці і завязкі сарокі аздабляліся вышыўкай. Паверх сарокі павязвалася хустка.
Старакрасненскі сельсавет
Старакра́сненскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Старакраснае.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дземяхоўскага сельсавета.
Анбарская кампанія (2003—2011)
Анбарская кампанія — сукупнасць баявых дзеянняў Іракскай вайны на тэрыторыі правінцыі Анбар, якая з’яўлялася цэнтрам паўстанцкага руху супраць замежных сіл у Іраку.
Характарыстыка правінцыі
Аль-Анбар з’яўляецца самай заходняй і слаба заселенай правінцыяй Ірака, мяжуе з Сірыяй, Іарданія і Саудаўскай Аравіяй. Адміністрацыйным цэнтрам лічыцца горад Эр-Рамадзі. Большасць мясцовага насельніцтва (звыш за мільён чалавек) прапаведуюць іслам суніцкага толку. Жыхары належаць да розных арабскіх плямёнаў, найбуйнейшым з якіх з’яўляецца дулайм. Геаграфічна правінцыя лічыцца часткай Аравійскага паўвострава. Геаграфія рэгіёну ўяўляе сабой спалучэнне стэпе вакол ракі Еўфрат і сапраўднай пустыні, якая характарызуецца пустынным кліматам, малой колькасцю ападкаў і вялікімі ваганнямі тэмпературы паміж днём і ноччу.
Асаблівасці кампаніі
Правінцыя Анбар стала цэнтрам руху баевікоў, дзе дзейнічала выключна суніцкая галіна супраціву. Кампанія ўключала ў сябе шэраг буйных бітваў і аперацый на працягу ўсёй вайны пасля замежнага ўварвання. Кааліцыйныя сілы, у прыватнасці ЗША, неслі тут найбольшыя страты, часта трапляючы пад напады баевікоў. Мясцовае насельніцтва рэгулярна пакутавала ад амерыканскіх аперацый супраць інсургентаў, а таксама тэрору мясцовых атрадаў. Апошняе стала адной з прычын, якія заахвоцілі насельніцтва да фарміравання сіл самаабароны — «Сыны Ірака» і «Савет выратавання Анбара», створаных у 2005-м і 2006-м гадах адпаведна. Першае апалчэнне цалкам падтрымлівала ЗША і створаны імі новы ўрад краіны, змагаючыся з баевікамі і дапамагаючы забяспечваць правапарадак. Асаблівасцю другой групоўкі з’яўляецца тое, што яна супрацоўнічаў як з большасцю паўстанцаў, так і з амерыканцамі, змагаючыся выключна супраць ісламарадыкалаў. Таксама трэба адзначыць, што ў асяроддзі партызан меліся розныя супярэчнасці, якія часам вылеваліся ва ўзброеныя сутыкненні.
2003—2004
Пасля падзення суніцкага рэжыму Садама Хусейна і яго партыі Баас у правінцыі, як і ў іншых суніцкіх рэгіёнах краіны быў арганізаваны партызанскі рух. Гэтаму спрыялі некаторыя інцыдэнты з удзелам замежнай арміі. 28 красавіка 2003 года амерыканскія войскі адкрывалі агонь па узброеных дэманстрацыях гараджан, забіўшы каля 20 чалавек. 29 красавіка 2003 года было забіта не менш за 10 іракцаў. Праз дзень інцыдэнт паўтарыўся. 18 верасня амерыканцы расстралялі вясельны картэж. Гэтыя інцыдэнты прывялі да таго, што Фалуджа пачала ператварацца ў аплот набіраючага сілу партызанскага руху. Ужо ў чэрвені амерыканскія войскі ў Фалуджы запыталі ў камандавання падмацаванне для таго, каб здушыць супраціў.
4 красавіка войскі ЗША пачалі маштабную контрпартызанскую аперацыю ў гэтым раёне, якой папярэднічала напад мясцовага насельніцтва на наймітаў ПВК. Асноўны ўдар замежнікаў прыйшоўся на Фалуджу. Паўстанцы спрабавалі аслабіць ціск на горад, распачаўшы ўласнае наступленне. Эр-Рамадзі, сталіца правінцыі Аль-Анбар, лічыўся больш прыярытэтным для кааліцыйных сіл і, такім чынам, галоўнай мэтай для нападу. Захапіўшы горад, баевікі перакрылі шашы з Аль-Анбара ў Багдад. Аднак усяго за чатыры дні амерыканскія войскі разграмілі сілы праціўніка ў горадзе. Тым часам у Фалуджы баевікі аказалі жорсткае супраціўленне праціўніку. З-за гэтага сілы кааліцыі вымушаны былі падпісаць мірны дагавор з паўстанцамі і да 1 мая канчаткова згарнулі аперацыю.
З мая па верасень 2004 года сітуацыя ў Анбары заставалася досыць спакойнай, хоць меў месца шэраг узброеных сутыкненняў паміж сіламі ЗША і партызанамі. Восенню ў рамках кампаніі па аднаўленні кантролю над раёнам Фалуджа, амерыканскае камандаванне вылучыла ультыматум гараджанам аб выдачы вядомага тэрарыста Абу Мусаб аз-Заркаві, што хаваўся ў горадзе. Пасля правалу перамоваў са старэйшынамі марская пяхота ЗША, улічыўшы папярэдні вопыт і правёўшы адпаведнае планаванне, 8 лістапада 2004 года пачала другі штурм Фалуджы.
У гэты раз, акрамя амерыканцаў, у баях былі задзейнічаны брытанскія войскі і Новая армія Ірака, сфармаваная кааліцыяй пасля акупацыі краіны. Другі штурм зацягнуўся яшчэ даўжэй, але тым не менш баі скончыліся перамогай кааліцыі і захопам горада.
2005—2007
Нягледзячы на падзенне Фалуджу, галоўнага цэнтра супраціў у правінцыі і ў краіне ў цэлым, у 2005 годзе паўстанцы працягнулі здзяйсняць рэйды на праціўніка. Анбар усё яшчэ лічыўся адным з самых небяспечнай зонай баявых дзеянняў, дзе замежныя сілы неслі найбольшыя страты. Разам з тым, тут былі моцныя пазіцыі міжнароднай тэрарыстычнай арганізацыі «Аль-Каіда», якая мела канфлікт з некаторымі мясцовымі групоўкамі з-за тэрора супраць мірнага насельніцтва.
Для барацьбы супраць гэтай арганізацыі з 8 па 19 мая пад Эль-Каімам корпусам марской пяхоты ЗША праведзена аперацыя «Матадор». Таксама замежнікі паспрабавалі знішчыць перавалачны пункт і транзітны цэнтр кантрабанды зброі з Сірыі, што не было дасягнута. Аднак падраздзяленні зачышчалі тэрыторыю, якая ўтрымлівалася баевікамі, знішчыўшы 125 паўстанцаў і захапіўшы ў палон 39. Яшчэ большы поспех замежныя сілы атрымалі падчас аперацыі «Сталёвы заслон», які быў праведзены ў лістападзе таго ж года на паўночным захадзе мухафазы. Амерыканцы змаглі знішчыць шэраг буйных баз паўстанцаў і часова перакапаць іх замежныя каналы забеспячэння.
У гэты ж перыяд байцы «Джамаат Ансар аль-Суна» зладзілі засаду на супрацоўнікаў ПВК «Hart Security Ltd» пад Хітам.
У жніўні баевікі атакавалі групу амерыканскіх снайпераў. Услед за гэтым, кааліцыя канцэнтруе парадку 1000 марскіх пяхотнікаў, якія пачынаюць зачыстку гарадоў у рамках аперацыі «Хуткі ўдар». Пад націскам амерыкана-іракскіх войск, паўстанцы ўжо праз два дні пакідаюць свае пазіцыі ля Хадзіты. 19 лістапада ў раёне гэтага горада адбыўся інцыдэнт, калі ў адказ на атаку баевікоў на амерыканскі канвой замежнікі расстралялі 24 мірных жыхароў.
Горкі (Сычоўскі раён)
Горкі (Го́рки) — вёска ў Сычоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Дугінскага сельскага паселішча.
Анбарская кампанія (2003—2011)
2005—2007
Нягледзячы на паражэнні, у 2006 годзе баевікі значна актывізавалі сваю дзейнасць. 7 чэрвеня партызаны, звязаныя з Аль-Каідай, здзейснілі ўзброены напад на адміністрацыйны цэнтр Эр-Рамадзі. Пасля гэтага на працягу паўгода амерыкана-іракскія сілы вялі жорсткія баі з праціўнікам і, па выніку, усё ж канчаткова адціснулі паўстанцаў ад горада.
Горкі (Сычоўскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Анбарская кампанія (2003—2011)
2005—2007
На пачатак восені мухафаза амаль не катралявалася ні кааліцыйнымі сіламі, ні новым іракскім урадам.
У той жа час развіваўся канфлікт ўнутры паўстанцкага руху. У пачатку 2007 года пачаліся буйныя баявыя дзеянні паміж рознымі групоўкамі, пераважна паміж Ісламскай арміяй і Аль-Каідай. Падчас баёў апошняя атакавала незадаволеныя ёю групы, а ў лютым яе байцы ўзарвалі суніцкую мячэць у Эль-Фалуджы і забілі лідара рэвалюцыйнай брыгады 1920 года. 6 чэрвеня варагуючыя бакі дасягнула падпісання пагаднення аб спыненні агню.
Сваю барацьбу вяла Аль-Каіда з Саветам выратавання Анбар. Да сакавіку 2007 прывяло становішча для першай значна пагоршылася, што вымусіла многіх баевікоў «Аль-Каіды» бегчы ў іншыя рэгіёны Ірака.