cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Віктар Андрэевіч Корбут
Творчасць і дзейнасць
Аўтар кніг «Минск. Лучший вид на этот город» (2013), «Ад Мінска да Вільні. Гісторыя Беларусі ў журналісцкіх нататках» (2016), «Мінск. Спадчына старога горада. 1067—1917» (сааўтар: Дзмітрый Ласько), «Мінск. Спадчына сталіцы Беларусі. 1918—2018» (сааўтар: Дзмітрый Ласько), камплектаў паштовак «Vilnius — Вільня. Сталіца Літвы ў гісторыі Беларусі» (2015), «Мінск. Минск. Minsk» (2017) (сааўтар: Дзмітрый Ласько), «Беларусь. Беларусь. Belarus» (2017) (сааўтар: Дзмітрый Ласько). Cкладае даведнік па месцах Вільнюса, звязаных з беларускай гісторыяй і культурай.
Аўтар экскурсійных маршрутаў «Мінск. Найлепшы від на гэты горад. Дзесяць стагоддзяў за тры гадзіны», «Vilnius — Вільня. Сталіца Літвы ў гісторыі Беларусі», «Беларуская спадчына Варшавы».
Суарганізатар культурнай акцыі «Беларуская культура ў панараме», арганізаванай Культурным цэнтрам Беларусі пры Пасольстве Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Польшча і кафедрай беларусазнаўства Варшаўскага ўніверсітэта (2018).
Укладальнік першай кнігі пісьменніцы Югасі Каляды «Галоўная памылка Афанасія» (2005).
Андрэй Яўгенавіч Клімаў
Андрэй Клімаў (нар. 17 верасня 1965) — беларускі палітык, бізнэсмэн, дэпутат Вярхоўнага Савета 13-га склікання. Адзін з ініцыятараў імпічмента прэзідэнта Лукашэнкі ў лістападзе 1996 г. Сябра АГП. Палітычны зняволены, вязень сумлення. Сябра беларускага ПЭН-цэнтра.
Біяграфія
Нарадзіўся 17 верасня 1965 года ў Мінску. Скончыў з чырвоным дыпломам Львоўскую пажарна-тэхнічную вучэльню МУС у 1986 годзе (раней гэтую вучэльню скончыў спікер Вярхоўнага Савета 12-га склікання Мечыслаў Грыб).
У 1983—1991 гадах працаваў у Галоўным упраўленні пажарнай аховы МУС БССР. У 1987 годзе паступіў на юрыдычны факультэт БДУ. Скончыць універсітэт ён змог у 2010 годзе, пасля некалькіх турэмных тэрмінаў.
Жанаты, жыве ў Мінску.
Бізнэс
У лістападзе 1991 года стварыў Малое прадпрыемства Андрэя Клімава, якое займалася гандлем нерухомасцю, будаўніцтвам, фінансамі, машынабудаваннем і кансалтынгавымі паслугамі. У 1994 годзе на яго базе былі створаны ААТ «Андрэй Клімаў і К», «Мінскі прыватны банк Андрэя Клімава» і «Газета Андрэя Клімава». Займаў вядучыя пазіцыі ў беларускіх бізнес-рэйтынгах.
Тэадор Львовіч Перэльман
Тэадор Львовiч Перэльман (, Мінск — ) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.
Андрэй Яўгенавіч Клімаў
Палітычная дзейнасць
Быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета 13-га склікання (быў сябрам Камісіі па эканамічнай палітыцы і рэформах).
Тэадор Львовіч Перэльман
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1957). З 1957 г. у Інстытуце цепла- і масаабмену АН БССР (з 1967 г. загадчык лабараторыі), адначасова выкладаў у БДУ.
Навуковыя працы па матэматычнай фізіцы, тэорыі цеплаправоднасці, цеплафізіцы, статыстычнай фізіцы. Распрацаваў (разам з А. В. Лыкавым) тэарэтычныя асновы спалучаных задач цеплаабмену пры знешнім абцяканні цел і метады іх рашэння. Даследаваў асаблівасці працэсаў пераносу пры сублімацыі цвёрдых цел у вакуум.
Андрэй Яўгенавіч Клімаў
Палітычная дзейнасць
Актыўны апанент А. Лукашэнкі. Быў сярод тых дэпутатаў, хто падпісаў у 1996 годзе імпічмент прэзідэнту, што стала ў далейшым сапраўднай прычынай першай крымінальнай справы.
Пасля рэфэрэндума 1996 года пачаліся масіраваныя праверкі прадпрымальніцкай дзейнасці фірмы, былі задзейнічаныя супрацоўнікі КДБ, МУС, Савета бяспекі, Адміністрацыі прэзыдэнта.
Пасля года і 5 месяцаў следства ў жніўні 1999 года пачаўся суд. Да абвінавачванняў дадаліся яшчэ два артыкулы: арт 171 КК РБ — «службовы падлог» і арт. 150-2 — «выманьванне крэдыту альбо датацый».
13 снежня 1999 года А.Клімаў быў жорстка збіты і сілай дастаўлены ў Ленінскі раённы суд Мінска на слуханне яго справы. Папярэдняе медычнае заключэнне медработнікаў «хуткай дапамогі» выявіла чэрапна-мазгавую траўму і траўму жывата. 24 снежня Пракуратура РБ адмовілася ўзбуджаць па гэтым факце крымінальную справу.
17 сакавіка 2000 года Клімаву вынесены прысуд у 6 гадоў пазбаўлення волі. 25 сакавіка 2002 года выйшаў на волю па ўмоўна-датэрміновым вызваленні.
Другі раз быў арыштаваны ў сакавіку 2005 года за акцыю «Рэвалюцыя» перад Днём Волі на Кастрычніцкай Плошчы Мінска. Пасля перамогі «аранжавай рэвалюцыі» ва Украіне Андрэй Клімаў абвясціў, што беларуская рэвалюцыя адбудзецца 25 сакавіка 2005 года. Улады разагналі арганізаваную ім 25 сакавіка акцыю пратэсту на Кастрычніцкай плошчы ў Мінску.
10 чэрвеня 2005 года суд прызнаў Клімава вінаватым у арганізацыі групавых дзеянняў, якія парушаюць грамадскі парадак, і пакараў яго абмежаваннем волі на адзін год і шэсць месяцаў. Вызвалены 22 снежня 2006 года.
Трэці раз Клімаў быў зняволены 3 красавіка 2007 года за «заклікі да звяржэння дзяржаўнага ладу», якія нібыта ўтрымліваў ягоны артыкул, апублікаваны на сайце «Хартыя-97» (арт. 361 КК РБ, па якім у Беларусі судзілі ўпершыню). У ізалятары ў палітыка здарыўся сардэчны прыступ. Прысуд быў таемна вынесены ў жніўні 2007 г. Цэнтральным судом Мінска: 2 гады пазбаўлення волі ў калоніі строгага рэжыму. Клімаў стаў першым беларускім апазіцыянерам, якога пакаралі зняволеннем ва ўмовах строгага рэжыму.
Уплывовая праваабарончая арганізацыя «Amnesty International» прызнала апазіцыйнага лідара Андрэя Клімава вязнем сумлення.
Адбываў пакаранне ў Мазырскай калоніі ўзмоцненага рэжыма. Вызвалены 15 лютага 2008 года згодна з указам А. Лукашэнкі.
У 2021 годзе падтрымаў праект Юрыя Васкрасенскага «Круглы стол дэмакратычных сіл».
Узнагароды
У 2005 годзе стаў лаўрэатам Нацыянальнай прэміі ў галіне абароны правоў чалавека, створанай Аргкамітэтам Хартыі’97, у намінацыі «За асабістую мужнасць у абароне правоў чалавека».
Artemisiinae
Artemisiinae — падтрыба кветкавых раслін трыбы падсямейства  сямейства.
Роды
Паводле National Center for Biotechnological Information, у падтрыбу ўваходзяць наступныя роды :
Марк Іосіфавіч Петракавец
Марк Іосіфавіч Петракавец (, Гомель — ) — беларускі вучоны ў галіне трыбалогіі. Доктар тэхнічных навук.
Біяграфія
Нарадзіўся у Гомелі. Скончыў Гомельскі педагагічны інстытут (1959). Працаваў настаўнікам на Брэстчыне. З 1963 года ў Інстытуце механікі металапалімерных сістэм НАНБ — лабарант, старшы механік, малодшы, старшы, вядучы і галоўны навуковы супрацоўнік. У 1970 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю. Асноўны напрамак яго навуковых даследаванняў — механіка дыскрэтнага фрыкцыйнага кантакту і яе прыкладанне да разліку вузлоў трэння. Аўтар звыш 80 навуковых прац і публікацый, у т.л. 7 манаграфій (3 выдадзены за мяжой). Мае 4 аўтарскія пасведчанні на вынаходніцтвы.
Член рэдакцыйнага савета міжнароднага часопіса «Трение и износ», Беларускага трыбалагічнага таварыства, спецыялізаванага савета Інстытута механікі металапaлімерных сіcтэм Нацыянальнай АН Беларусі па абароне доктарскіх дысертацый.
Барыс Фёдаравіч Закс
Барыс Фёдаравіч Закс (Закс Борис Фёдорович;,  — , ) — яўрэйскі літаратурны крытык, педагог.
Біяграфія
Скончыў Лельчыцкую сярэднюю школу (1927). У 1927 годзе пераехаў у Маскву. Вучыўся на курсах па падрыхтоўцы рабочых у аспірантуры Акадэміі мастацтвазнаўства. У жніўні 1931 года здаў выпрабаванні за курс літаратурнага факультэта педінстытута і быў прыняты ў аспірантуру пры кафедры яўрэйскай літаратуры Маскоўскага педагагічнага інстытута імя А. С. Бубнова (1931—1934). Адначасова з вучобай у аспірантуры працаваў асістэнтам па тэорыі літаратуры (у дацэнта А. М. Гурштэйна) і па гісторыі заходнееўрапейскай літаратуры (у прафесара І. М. Нусінава). Пасля заканчэння аспірантуры быў пакінуты пры інстытуце — асістэнтам і загадчыкам масавага сектара дырэкцыі інстытута, загадваў кабінетам літаратуры (1932—1934). У 1934 быў накіраваны на працу на Далёкі Ўсход, працаваў выкладчыкам рускай літаратуры ў Бірабіджанскім педагагічным тэхнікуме, перакладчыкам аблвыканкама Яўрэйскай аўтаномнай вобласці і Бірабіджанскага гарсавета (1935—1936). Старшы выкладчык кафедры рускай і замежнай літаратуры Уральскага дзяржаўнага ўнівесітэта (1945—1950). Чытаў нарматыўны курс замежнай літаратуры.
Галіна навуковых інтарэсаў — творчасць Л. Фейхтвангера.
Цмоляс (гміна)
Цмо́ляс (Cmolas) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Кальбушоўскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Цмолясе. Плошча гміны складае 133,99 км². Станам на 2012 год у гміне Цмоляс пражывалі 8109 чалавек, шчыльнасць — 61 чал./км².
Хвойна
Хво́йна (, Хвойна) — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Ланькаўскага сельсавета.
Інстытуты Еўрапейскага саюза
Інстытуты Еўрапейскага саюза — установы Еўрапейскага саюза, якія прадстаўляюць і забяспечваюць інтарэсы, агульныя для ўсіх краін-членаў ЕС. На дадзены момант існуюць 7 галоўных і кіруючых органаў ЕС. Яны пералічаны ў артыкуле 13 дамовы аб Еўрапейскім саюзе:
Юзуліна
Юзулі́на (, Юзулина) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гервяцкага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Астравецкага сельсавета.
Чыгіры
Чыгіры́ (, Чигири) — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Ланькаўскага сельсавета.
Барыс Аляксандравіч Залкінд
Барыс Аляксандравіч Залкінд (Залкинд Борис Александрович;, в. Скрыгалаў, , Гомельская вобласць — , ) — савецкі вучоны ў галіне тэрапіі. Доктар медыцынскіх навук (1936), прафесар (1940).
Біяграфія
Пасля заканчэння ў 1918 годзе медыцынскага факультэта Павійскага ўніверсітэта (Італія) працаваў асістэнтам, а ў 1923 годзе — дацэнтам терапеўтычнай клінікі горада Павія. З 1925 года — загадчык кафедры туберкулёзу Екацерынаслаўскага медыцынскага інстытута. У 1932—1939 гадах загадчык кафедры тэрапіі Днепрапятроўскага інстытута ўдасканалення ўрачоў. Адначасова (з 1935 года) загадчык кафедры тэрапіі Днепрапятроўскага медыцынскага інстытута. У 1942—1944 гадах галоўны тэрапеўт Паўночна-Заходняга і 2-га Беларускага франтоў. З 1944 года — загадчык кафедры шпітальнай тэрапіі Днепрапятроўскага медыцынскага інстытута.
Аўтар больш за 30 навуковых прац, якія галоўным чынам прысвечаны вывучэнню бялкоў сыроваткі крыві.
Авены
Аве́ны (, Авены) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Варнянскага сельсавета.
Да 27 сакавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Гозскага сельсавета, да 17 лістапада 1986 года — у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Цыбінка (гміна)
Цыбі́нка (Cybinka) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Слубіцкага павета Любушскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Цыбінцы. Плошча гміны складае 279,72 км². Станам на 2009 год у гміне Цыбінка пражывалі 6774 чалавекі, шчыльнасць — 24,2 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 12 салецтваў.
Цыцаў (гміна)
Цы́цаў (Cyców) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Лэнчынскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Цыцаве. Плошча гміны складае 147,87 км². Станам на 2004 год у гміне Цыцаў пражывалі 7496 чалавек, шчыльнасць — 50,7 чал./км².
Ясная Паляна (Бялыніцкі раён)
Я́сная Паля́на (, Ясная Поляна) — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Ланькаўскага сельсавета.
Прохараўка (Браслаўскі раён)
Про́хараўка (, Прохоровка) — былая вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Плюскага сельсавета.
Ліквідавана ў 2011 годзе.
Бадзівалы
Бадзі́валы (, Бодиволы) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Варнянскага сельсавета.
Плітнікі
Плі́тнікі (, Плитники) — хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Плюскага сельсавета.
Рыгор Давыдавіч Пласкоў
Рыгор Давыдавiч Пласкоў (, — ) — генерал-лейтэнант артылерыі.
Біяграфія
Скончыў Ваенеую акадэмію імя Фрунзэ (1932). У Чырвонай гвардыі з 1917 г., потым у Чырвонай Арміі. Удзельнік грамадзянскай вайны, баёў на Паўднёвым, Паўднёва-Заходнім і Заходнім франтах, савецка-фінляндскай вайны. У Вялікую Айчынную вайну з 1941 года на Заходнім, Калінінскім, 2-м Украінскім. 1-м Беларускім франтах: камандуючы артылерыі дывізіі, корпуса, арміі. Да 1956 г. у Савецкай Арміі.
Аўтар кнігі «Пад грукат кананады» (1969).
Прасвяцішкі
Прасвя́цішкі (, Просвятишки) — хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Плюскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Іосіф Абрамавіч Зільберштэйн
Iосiф Абрамавiч Зiльберштэйн (, Гомель —, ) — гідраметэаролаг, вучоны фізіка-географ і геаэколаг.
Біяграфія
У 1953 г. скончыў Молатаўскі (Пермскі) дзяржаўны ўніверсітэт. У 1953—1991 гг. у Забайкальскім кіраванні гідраметэаслужбы (старэйшы інжынер сектара гідралагічнага рэжыму, начальнік гідраметэаралагічнай станцыі Чыта, начальнік аддзела гідраметэафонду, дырэктар Чыцінскай гідраметэаабсерваторыі (1969—1979), намеснік начальніка кіравання).
Рэдактар ​​і сааўтар шматлікіх даведачных матэрыялаў па клімаце, водных і агракліматычных рэсурсаў Забайкалля, гідралагічных штогоднікаў і іншых матэрыялаў. Аўтар каля 40 навуковых прац.
Чайкаў (гміна)
Ча́йкаў (Czajków) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Астшэшоўскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Чайкаве. Плошча гміны складае 70,77 км². Станам на 2004 год у гміне Чайкаў пражывалі 2614 чалавек, шчыльнасць — 36,9 чал./км².
Антонава Буда
Анто́нава Бу́да (, Антонова Буда) — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Лебядзянкаўскага сельсавета.
Памятныя мясціны
Каля вёскі магіла Героя Савецкага Саюза Л. Д. Лорчанкі. На магіле помнік.
Бабраўнікі (вёска)
Бабраўні́кі (, Бобровники) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Варнянскага сельсавета.
Чаплінак (гміна)
Чаплі́нак (Czaplinek) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Драўскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Чаплінку. Плошча гміны складае 364,91 км². Станам на 2008 год у гміне Чаплінак пражывалі 11 701 чалавек, шчыльнасць — 32 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 29 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 49 населеных пунктаў.
Ражкі (Браслаўскі раён)
Ражкі́ (, Рожки) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Плюскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
W- і Z-базоны
W- і Z-базо́ны — элементарныя часціцы, пераносчыкі слабага ўзаемадзеяння. Іх адкрыццё (CERN, 1983) лічыцца адным з галоўных поспехаў Стандартнай мадэлі фізікі элементарных часціц.
Z0 базон не можа ўплываць ні на электрычны зарад, ні які іншы (дзіўнасць і інш.) — толькі спін і імпульс, так што ён ніколі не змяняе пакаленне ці водар часціцы, якая яго выпраменьвае (гл. слабы нейтральны ток).
Чарна (гміна, Бяшчадскі павет)
Ча́рна (Czarna) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Бяшчадскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Чарне. Плошча гміны складае 184,62 км². Станам на 2007 год у гміне Чарна пражывалі 2384 чалавекі, шчыльнасць — 12,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 7 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 17 населеных пунктаў.
Маршальцы
Марша́льцы (маршал.: kajoor ri-Ṃajeḷ , laḷ ri-Ṃajeḷ) — карэннае мікранезійскае насельніцтва Маршалавых астравоў. Жывуць таксама ў ЗША і некаторых іншых краінах. Прыкладная агульная колькасць (2022 г.) — 57 100 чал.
Гісторыя
Знаходкі амерыканскіх ваенных на атоле Бікіні паказалі, што ён быў населены ўжо ў 2 тысячагоддзі да н. э. Такім чынам, продкі сучасных маршальцаў трапілі ва Усходнюю Мікранезію каля 4 тысяч гадоў таму. Яны былі блізкімі сваякамі меланезійцаў і палінезійцаў, што падцвярджаецца даследаваннямі лінгвістаў і генетыкаў. Пра старажытнае паходжанне маршальцаў сведчыць тое, што ў іх міфах і легендах не адлюстраваны факт міграцыі. Яны не памятавалі пра перасяленне продкаў на Маршалавы астравы і сцвярджалі, быццам бы жылі на іх заўсёды.
Да прыбыцця еўрапейцаў на Маршалавых Астравах склалася некалькі палітычных супольнасцяў на чале вярхоўных правадыроў (іраідж, іроі, іраіджлаплап), якія абапіраліся на ўладу мясцовых правадыроў. Існавалі некаторыя адрозненні ў культуры паміж насельнікамі розных атолаў, а таксама паміж жыхарамі дзвюх груп атолаў — Ралік і Радак.
Марўалавы Астравы былі адкрыты іспанцамі ў 1529 г. Аднак сталыя кантакты паміж еўрапейцамі і маршальцамі пачаліся толькі з канца XVIII ст. Астравы атрымалі сваю назву ад імя брытанскага мараплаўца Джона Маршала, які наведаў іх у 1788 г. З другой паловы XIX ст. на некаторых атолах з'явіліся аселыя гандляры з Еўропы і ЗША. У 1885 - 1898 гг. Маршалавы Астравы трапілі ў каланіяльную залежнасць ад Германіі, якая садзейнічала ўкараненню рынкавай эканомікі, аднак абапіралася на ўладу традыцыйных правадыроў.
У 1914 - 1945 гг. Маршалы знаходзіліся пад кантролем Японіі. У адрозненні ад іншых частак Мікранезіі, тут не адбылося значных эканамічных і палітычных пераўтварэнняў. Маршальцы не дапушчаліся да адміністрацыйнага кіравання, што часткова спрыяла падзенню прэстыжу правадыроў. Была ўведзена абавязковая адукацыя, японскія ўлады не перашкаджалі міграцыі насельніцтва.
Пасля паразы Японіі ў II Сусветнай вайне у 1945 - 1947 гг. Маршалавы Астравы знаходзіліся пад амерыканскай акупацыяй. У 1947 г. ААН перадала Маршалы ў апеку ЗША. Характэрнай асаблівасцю гэтай апекі было дамінаванне амерыканскіх ваенных інтарэсаў, што прывяло да поўнай эканамічнай залежнасці астравіцян ад ваенных ведамстваў ЗША. З 1946 г. атол Бікіні выкарыстоўваўся амерыканскімі ваеннымі для выпрабаванняў ядзернай зброі. Насельніцтва Бікіні і суседняга атола Эневетак было вымушана перасяліцца. У 1965 г. амерыканцамі было прадстаўлена ўнутранае самакіраванне Мікранезіі, створаны супольны Кангрэс, у якім атрымалі месцы і выбраныя прадстаўнікі ад Маршалавых Астравоў.
У 1982 г. адбыўся пратэст мясцовага насельніцтва супраць палітыкі ЗША з патрабаваннем павелічэння кампенсацый для землеўладальнікаў. Пасля задавальнення іх патрабаванняў большасць выбаршчыкаў прагаласавала ў 1983 г. за падтрымку шчыльных стасункаў з ЗША. У 1986 г. амерыканскі Кангрэс зацвердзіў пагадненне аб незалежнасці Маршалавых Астравоў з захаваннем свабоднай асацыяцыі гэтай краіны з ЗША.
Культура
Да прыходу еўрапейцаў асноўнымі заняткамі маршальцаў былі земляробства і рыбалоўства. На малых каралавых астравах з беднымі вапняковымі глебамі, яны асвоілі сістему агралесагадоўлі, калі грады з клубневымі культурамі чарагаваліся з насаджэннямі дрэў. Такім чынам ствараўся штучны біяцэноз, глебы хутка ўзнаўляліся. Зямлю апрацоўвалі завостранымі каламі. У другой палове XIX - першай палове XX стст. найбольш важнай прамысловай культурай стала какосавая пальма. Продаж копры іншаземным гандлярам складаў аснову эканамічнага дабрабыту правадыроў.
Рыбу лавілі ў лагунах і ў акіяне з дапамогай крукоў, якія выраблялі з косці або ракавін малюскаў (часам стваралі складаныя кампазітныя крукі з розных матэрыялаў), плеценых сетак, пастак, гарпуноў, каменных агародж і г. д. На некаторых атолах палявалі на чарапах. Паўсюдна на берагах збіралі крабаў, паўзуноў, галаваногіх.
У другой палове XX ст. з ростам насельніцтва, міграцыяй астравіцян на Кваджалейн і ў Маджура і пастаўкамі таннага іншаземнага харчу, сельская гаспадарка страціла вызначальную ролю. У наш час яна накіравана амаль выключна на ўнутранае забеспячэнне сельскай часткі насельніцтва. Але ўлады прадпрымаюць істотныя намаганні для адраджэння рыбалоўства. Разам з традыцыйнымі формамі лову ў лагунах будуюць буйныя рыбныя фермы, накіраваныя на пастаўку прадукцыі ў ЗША і краіны Азіі.
Маршальцы лічыліся выдатнымі мараплаўцамі. Паміж атоламі плавалі на малых суднах з ветразямі. Лодкі рабілі са ствала хлебнага дрэва, для устойлівасці ладзілі папярочную платформу, да якой прымацоўвалі паплавок. Ветразі звычайна былі трохвугольнымі, вырабляліся з лісця. Некаторыя лодкі дасягалі ў даўжыню 30,5 м і ўмяшчалі да 40 чалавек, іх плаванне магло працягвацца некалькі месяцаў. У моры арыентаваліся па сонцу, зорках, добра ведалі змену ветру ў розныя сезоны. Вядомы своеасаблівыя карты марскіх шляхоў, якія рабілі з прутоў і каменьчыкаў. На іх пазначалі плыні, вецер, месца астравоў. На сушы для мараплаўцаў часам пакідалі разнастайныя знакі.
Традыцыйныя рамёствы — суднабудаванне, выраб зброі, пляценне, апрацоўка косці, дрэва.
У мінулым маршальцы жылі ў невялікіх паселішчах, якія складаліся з адной сям'і або часткі матчынага роду. Жытлы будавалі з дрэва на па́лях або каркаснага тыпу. Былі вядомы каменныя збудаванні-платформы, якія ў нашы дні лічацца магільнямі правадыроў.
Асновай сацыяльнай арганізацыі з'яўляліся матрылакальныя роды. Заахвочваліся шлюбы са стрыечнымі братамі і сёстрамі, што было асабліва характэрна для высакародных. Адлік сваяцтва вёўся па матчынай лініі, але да прыняцця хрысціянства сустракалася палігінія. Роды лічыліся маёмаснікамі зямлі. Грамадскім жыццём і размеркаваннем надзелаў займаліся спадчынныя родавыя правадыры алап. Іх загады не аспрэчваліся простымі абшчыннікамі кау́р. На вяршыні сацыяльнай лесвіцы стаялі вярхоўныя правадыры іраідж, іроі або іраіджлаплап, а таксама іх сваякі бвірап. Іраідж кіравалі адным або некалькімі атоламі. Высакародныя не займаліся фізічнай працай, мелі асаблівую татуіроўку і кара́лі. У другой палове XIX ст. яны фактычна захапілі зямельную ўласнасць і ператварылі каур у залежных сялян. Правадырам належыў ураджай какосаў, які прыносіў асноўны грашовы прыбытак. За працай каур і зборам сродкаў назіралі прызначаныя правадырамі выведнікі рыджэрбал. У XX ст. у выніку з'яўлення прафесійнай адміністрацыі, а таксама міграцыі насельніцтва матрылакальныя роды і традыцыйныя правадыры згубілі магчымасць паўнавартага ўплыву на суайчыннікаў. Аднак фармальна інстытут правадыроў працягвае існаваць. 12 іраідж фарміруюць вышэйшую палату мясцовага парламента.
Фальклор прадстаўлены шматлікімі легендамі, міфамі, генеалагічнымі паданнямі. Здаўна сярод маршальцаў высока цанілася майстэрства рыторыкі. Распаўсюджана мастацтва татуіроўкі. Вядомы мясцовыя танцавальна-песенныя фестывалі курыджмодж.
Мова
Маршальская мова адносіцца да ўсходнемікранезійскіх моў малайска-палінезійскай групы аўстранезійскай моўнай сям'і. Яна мае статус адной з афіцыйных моў Маршалавых Астравоў (разам з англійскай).
Рэлігія
Старажытная рэлігія маршальцаў была політэістычнай. Важную ролю адыгрываў культ продкаў, перажыткі якога захоўваюцца і ў нашы дні. Хрысціянскія місіянеры прыбылі на Маршалавы Астравы ў XIX ст. У наш час хрысціянства спавядае абсалютная большасць вернікаў (88,5% — пратэстанты, 8,4% — каталікі), астатнія — бахаі, мусульмане і іўдэі.
Раўгішкі
Ра́ўгішкі (, Равгишки) — хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Плюскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Чарна (гміна, Дэмбіцкі павет)
Ча́рна (Czarna) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Дэмбіцкага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Чарне. Плошча гміны складае 147 км². Станам на 2005 год у гміне Чарна пражывалі 12 433 чалавекі, шчыльнасць — 84,58 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 14 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 13 населеных пунктаў.
Бабраўнікі (хутар, Варнянскі сельсавет)
Бабраўні́кі (, Бобровники) — хутар у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Варнянскага сельсавета.
Сяргей Барысавіч Вярхоўскі
Сярге́й Бары́савіч Вярхо́ўскі ( — ) — савецкі военачальнік, контр-адмірал (1944).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сяле Ільіно Веліжскага павета Віцебскай губерні.
У 1932 — 1938 гг. — штурман падводнай лодкі Балтыйскага флоту.
У 1938 — 1940 гг. — начальнік штаба брыгады падводных лодак Ціхаакіянскага флоту.
У гады Вялікай Айчыннай вайны і пасля вайны — камандзір брыгады падводных лодак Балтыйскага флоту. Удзельнічаў у абароне Прыбалтыкі і ў баях на Карэльскім фронце.
5 лістапада 1944 г. атрымаў чын контр-адмірала.
У 1945 — начальнік аддзела падводнага плавання Чарнаморскага флоту.
Са снежня 1945 года па сакавік 1946 — камандзір вучэбнай брыгады падводных лодак Балтыйскага Чырванасцяжнага флоту.
У 1946 — 1949 гг. — камандзір 2-й БПЛ 8-га ВМФ.
З 1949 г. — камандуючы Рыжскай ваенна-марской базай.
У 1952—1953 гг. — начальнік кафедры тактыкі Чарнаморскага ваенна-марскога вучылішча.
Беразоўка (Астравецкі раён)
Беразо́ўка (, Березовка) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Варнянскага сельсавета.
Журавіны звычайныя
Журавіны звычайныя (Vaccinium oxycoccos) — вечназялёная расліна роду сямейства. Рэлікт ледавіковага перыяду.
Батанічнае апісанне
Вечназялёны слабаразгалінаваны кусцік, які сцелецца і дасягае 15-30 см вышынёй. Парасткі тонкія, цёмна-бурыя з узыходзячымі кветаноснымі галінкамі. Маладыя галінкі апушаныя.
Лісце 5-16 мм даўжынёй, 2-6 мм у шырыню, чаргаванае, яйкападобнае або даўгаватае, завостранае, скурыстае, з кароткімі чарашкамі, пласцінка зверху бліскучая, цёмна-зялёная з загорнутымі ўніз суцэльнымі бакамі, знізу светла-зялёная, амаль белая ад васковага налёту.
Кветкі па адной-чатыры, паніклыя, размешчаныя на канцах леташніх парасткаў. Кветаножкі доўгія, апушаныя з двума завостранымі прыкветкамі. Чашачка з чатырма круглявымі, расніцавымі па краі чашалісцікамі, спачатку зялёная, пазней чырвоная. Вяночак 5-7 мм даўжынёй, 1,5-2 мм шырынёй, калясопадобны, з ружова-чырвонымі загнутымі звонку даўгавата-ланцэтнымі долямі. Тычачак восем, а кароткімі пашыранымі густаваласістымі ніткамі, песцік адзін, завязь ніжняя.
Плод — цёмна-чырвоная сакавітая ядомая ягада 8-18 мм у дыяметры. Ягады вар'іруюць па форме ад шарападобных да грушападобных, шматнасенныя, зімуюць. Насенне 1-2 мм даўжынёй, яйкападобна-выцягнутае, на верхавіне серпападобнае з буйнасеткавай лупінай.
Распаўсюджанне і экалогія
Растуць журавіны ў забалочаных хваёвых і мяшаных лясах, на алігатрофных і мезатрофных балотах. Святлалюбная расліна. Аддае перавагу вільготным і халодным мясцінах. Цвіце ў маі-чэрвені, плады спеюць у верасні.
Шырока распаўсюджаны ў паўночных і сярэдніх раёнах еўрапейскай часткі Расіі, ва ўсіх абласцях Беларусі, у Сібіры і на Далёкім Усходзе.
Ва Украіне распаўсюджаны ў заходнім правабярэжным Палессі, паўночна-ўсходняй частцы левабярэжнага лесастэпу, зрэдку ў Карпатах і. Нарыхтоўка магчымая ў Валынскай, Ровенскай, Жытомірскай, Чарнігаўскай абласцях і ў Карпатах.
Часам расліны гэтага віду ўтвараюць шырокія зараснікі на сфагнавых і тарфяных балотах.
Сістэматыка
Сістэматыка верасовых з'яўляецца складанай і шмат разоў пераглядалася. Некаторымі даследчыкамі, у тым ліку і савецкімі, з сямейства вылучалася сямейства, да якой адносілі род. З гэтага ж роду вылучаўся ў асобны род Журавіны (Oxycoccus), да якога адносілі від журавіны звычайныя.
Блізкі від
Па марфалагічных прыкметах да журавін звычайных блізкія. Адрозніваюцца ад папярэдняга віду дробным (2-3 мм даўжынёй) завостраным лісцем і дробнымі ягадамі (4-6 мм у дыяметры) зрэдку расце разам з журавінамі звычайнымі. Мае патрэбу ў ахове.
Прымяненне
Харчовая, вітамінавая, лекавая расліна.
У кулінарыі
Ягады ўжываюць у ежу як свежымі, так і перапрацаванымі ў выглядзе сокаў, сіропаў, экстракту, лікёраў, налівак, вінаў, варэння, жэле, мармеладу, начынняў, вырабаў тыпу «журавіны ў цукры». Пекцінавыя рэчывы, якія змяшчаюцца ў ягадах, валодаюць выдатнымі ўласцівасцямі ўтвараць жэле і прадастаўляць кандытарскім вырабам з іх высокую якасць.
У медыцыне
Ягады журавін утрымліваюць цукры (3-4 %), лімонную, хінную, бензойная кіслоты (3,25 %), азоцістыя рэчывы, мінеральныя солі, ёд, дубільныя і фарбавальныя рэчывы; вітамін С (10-32 мг%). Ягады журавін утрымліваюць урсолавую кіслату, якую ў апошні час здабываюць з адходаў пасля падрыхтоўкі экстракту. У адходах змест гэтай кіслаты дасягае 6 %. Урсолавая кіслата мае гармонападобнае дзеянне і прапануецца для лячэння, акрамя таго, яна спрыяе пашырэнню каранарных сасудаў сэрца.
Ягады пакрытыя васковым налётам, які прадухіляе іх загніванне, а дзякуючы бензойнай кіслаце яны могуць захоўвацца працяглы перыяд (каля 10 месяцаў) у свежым выглядзе.
Адходы вытворчасці экстракту, сокаў, вінаў з журавін выкарыстоўваюцца для атрымання высакаякаснага пекціну і фарбавальнікаў.
Дзякуючы ўтрыманню вітаміна С ягады журавін з'яўляюцца выдатным супрацьцынготным сродкам.
У народнай медыцыне ягады журавін ужываюць пры гіпертаніі і пры паніжанай кіслотнасці страўнікавага соку. Сок і экстракт з ягад п'юць як супрацьліхаманкавы і вітамінавы сродак. Лісце выкарыстоўваюць пры асфіксіі, ягады і лісце — пры анеміі і парушэнні абмену рэчываў.
1984 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва
1984 год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
Паўночнае Прыладажжа
Паўночнае Прыладажжа (Северное Приладожье), або Ладажская Карэлія (Ладожская Карелия, Laatokan Karjala) — прыродна-гістарычны рэгіён, у наш час абмежаваны з поўдня берагам Ладажскага возера, адміністрацыйнай мяжой Ленінградскай вобласці і Рэспублікі Карэліі на захадзе, расійска-фінляндскай граніцай на поўначы, і ўмоўнай лініяй старой савецка-фінскай граніцы 1939 года на ўсходзе.
Рэгіён мае своеасаблівыя ландшафты, якія адрозніваюцца ад сумежных тэрыторый (у прыватнасці — цалкам уключае т.зв. шхерны раён Ладажскага возера), і ўнікальны гістарычны лёс. У адрозненне ад свайго паўднёва-заходняга суседа — Карэльскага перашыйка, Паўночнае Прыладажжа галоўным чынам дагэтуль захоўвае старажытную карэльскую тапаніміку, хоць яна таксама падверглася фінізацыя і славянізацыі.
Гісторыя
Паўночнае Прыладажжа становіцца вядомым як адзіны рэгіён з Карэльскім перашыйкам у як старажытная тэрыторыя рассялення летапіснага племя карэла. Менавіта адсюль, са сваёй карэннай тэрыторыі старажытныя карэлы рассяляліся ў паўночным кірунку ў Лапландыю і сучасную Карэлію. Тут жа размяшчаецца найстаражытны комплекс абарончых збудаванняў старажытных карэлаў ранняга Сярэднявечча, найбольш вядомыя з якіх размешчаны ў раёне сучасных населеных пунктаў Куркіёкі (гара Ліннаямякі) і Сортавала (гарадзішча Пааса).
Пасля падзелу тэрыторыі Карэльскай зямлі паміж Шведскім каралеўствам і Вялікім Ноўгарадам паводле Арэхавецкага дагавора 1323 года Паўночнае Прыладажжа адыходзіць да Ноўгарада. На тэрыторыі рэгіёна размяшчаюцца пагосты Карэльскай зямлі (з канца XV стагоддзя — Карэльскага павета) Водскай пяціны: Кір'яжскі, Сердабальскі, Іламанскі, Саломенскі. З-за блізкага суседства са шведскімі землямі насельніцтва пагостаў часта падвяргалася рабаванням і разбою.
З XVII стагоддзя Паўночнае Прыладажжа адыходзіць у валоданне Шведскага каралеўства і на сто гадоў становіцца часткай Кексгольмскага лена. За гэты час праваслаўнае карэльскае насельніцтва амаль цалкам пакідае рэгіён, а на яго месца прыходзяць фіны-лютэране з цэнтральных абласцей Фінляндскага герцагства Шведскага каралеўства. Рэгіён страчвае сваю этнічную і рэлігійную самабытнасць.
Пасля заканчэння Паўночнай вайны Прыладажжа нароўні з іншымі шведскімі ўладаннямі адыходзіць да Расіі, дзе становіцца часткай Выбаргскай губерні спачатку непасрэдна ў складзе Расійскай імперыі, а з 1811 года) у складзе Вялікага Княства Фінляндскага Расійскай імперыі. У 1917 годзе Фінляндыя атрымлівае незалежнасць, і Паўночнае Прыладажжа становіцца для Савецкай Расіі замежнай тэрыторыяй. Гэтыя змены не паўплывалі на этнічны і рэлігійны склад насельніцтва рэгіёна.
Падчас Зімовай вайны фінскае насельніцтва Паўночнага Прыладажжа, якое адышло да СССР, было эвакуіравана ў Фінляндыю. У 1942 годзе, пасля акупацыі гэтых тэрыторый фінскімі войскамі падчас Савецка-фінскай вайны 1941—1944 гг. («вайны-працягу»), фінскае насельніцтва часова вяртаецца, а ў 1944 годзе, пасля паўторнага захопу тэрыторыі савецкімі войскамі, вяртаецца ў Фінляндыю. З гэтага часу насельніцтва рэгіёна складаюць перасяленцы з раёнаў РСФСР і іншых саюзных рэспублік. З 1940 года Паўночнае Прыладажжа адміністрацыйна адносіцца спачатку да Карэла-Фінскай ССР, а з 1956 года — да Карэльскай АССР.
Сучаснасць
Цяпер Паўночнае Прыладажжа знаходзіцца ў складзе Рэспублікі Карэлія, Расійская Федэрацыя, і падзелена на чатыры раёны: Лахдэнпохскі, Сартавальскі, Суаярвскі і Піткяранцкі. Дзякуючы насычанаму гістарычнаму мінуламу і ўнікальнай прыродзе яно мае вялікі турыстычны патэнцыял. У горадзе Сортавала працуе Музей Паўночнага Прыладажжа, а з 2008 года штоквартальна выпускаецца гарадскі альманах «Сердоболь», у якім публікуюцца артыкулы на краязнаўчую тэматыку.
Турызм
Рэгіён прывабны для самых разнастайных відаў турызму. Шхерны раён масава наведваюць самадзейныя турысты-воднікі і яхтсмены, на байдарках, катамаранах, вяслярных і маторных маламерных суднах. Унікальныя гістарычныя і прыродныя месцы прыцягваюць турыстычныя групы з Расіі і замежжа. Апошнім часам Паўночнае Прыладажжа становіцца цэнтрам рэлігійнага турызму: праз яго праходзіць турыстычны маршрут на востраў Валаам, прывабныя месцы звязаныя са старажытнымі праваслаўнымі святынямі края, стараверскімі скітамі і манастырамі.
Свілямесце
Свіляме́сце (, Свилеместье) — хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Плюскага сельсавета.
Барсукі (Лебядзянкаўскі сельсавет)
Барсукі́ (, Барсуки) — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Лебядзянкаўскага сельсавета.
Больнікі
Бо́льнікі (, Больники) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Варнянскага сельсавета.
Сцынтыляцыйны лічыльнік
Сцынтыляцыйныя лічыльнікі выкарыстоўваюцца для выяўлення радыеактыўнага выпрамення рэчывам, што свяціцца пры паглынанні гама-кванта, нейтрона або зараджанай часціцы, люмінафора. У сучасных прыладах святло з дапамогай святлаводаў перадаецца на фотапамнажальнікі. Паслядоўна выкарыстоўваючы некалькі фотапамнажальнікаў можна дамагчыся ўзмацнення ў мільярды разоў.
Для выяўлення гама-квантаў найчасцей выкарыстоўваюцца крышталі NaI з дамешкам талію. Для выяўлення зараджаных часціц лепш выкарыстоўваць пластыкавыя сцынтылятары, напрыклад, полістэрын з дабаўкай тэрфінілу. Вадкія сцынтыляцыйныя лічыльнікі эфектыўныя для рэгестрацыі бэта-часціц.
Упершыню методу выкарыстання сцынтыляцыйных лічыльнікаў ажыццявіў Уільям Крукс у 1903 годзе.
Чарна (гміна, Ланьцуцкі павет)
Ча́рна (Czarna) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ланьцуцкага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Чарне. Плошча гміны складае 78,11 км². Станам на 2004 год у гміне Чарна пражывалі 11 129 чалавек, шчыльнасць — 142,5 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 8 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 8 населеных пунктаў.
Базіс
Базіс (βασις, аснова) — мноства такіх вектараў у вектарнай прасторы, што любы вектар гэтага прасторы можа быць адзіным чынам прадстаўлены ў выглядзе лінейнай камбінацыі вектараў з гэтага мноства — базісных вектараў.
У выпадку, калі базіс бясконцы, паняцце «лінейная камбінацыя» патрабуе ўдакладнення. Гэта вядзе да двух асноўных разнавіднасцей вызначэння:
У канечнамерных прасторах абедзве разнавіднасці базісу супадаюць.
Чарна Бяластоцка (гміна)
Ча́рна Бяласто́цка (Czarna Białostocka) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Беластоцкага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Чарне Бяластоцкай. Плошча гміны складае 206,54 км². Станам на 2012 год у гміне Чарна Бяластоцка пражывалі 11 819 чалавек, шчыльнасць — 57,22 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 17 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 42 населеныя пункты.
Слонішкі
Сло́нішкі (, Слонишки) — хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Плюскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Соміна (Браслаўскі раён)
Со́міна (, Сомино) — былы хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіў у склад Плюскага сельсавета.
Підгайці
Підга́йці — горад ва Украіне, былы цэнтр Підгаецкага раёна Цярнопальскай вобласці. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады. Размешчаны за 70 км на паўднёвы захад ад абласнога цэнтра — горада Цярнопаля, на абодвух берагах ракі Каропец. Насельніцтва — 2 866 чалавек (2013 г.).
Чыгуначная станцыя Підгайцы — канцавая станцыя чыгункі Львоў — Підгайці, разбуранай падчас вайны.
Гарцаў
Га́рцаў (, Гарцев) — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Лебядзянкаўскага сельсавета.
Чарна Дамброўка (гміна)
Ча́рна Дамбро́ўка (Czarna Dąbrówka) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Бытоўскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Чарне Дамброўцы. Плошча гміны складае 298,28 км². Станам на 2014 год у гміне Чарна Дамброўка пражывалі 5833 чалавекі, шчыльнасць — 19,5 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 20 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 42 населеныя пункты.
Чарна Вода (гміна)
Ча́рна Во́да (Czarna Woda) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Старагардскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Чарне Водзе. Плошча гміны складае 27,75 км². Станам на 1995 год у гміне Чарна Вода пражывалі чалавек, шчыльнасць —  чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 2 салецтвы.
Віртуальная часціца
Віртуальная часціца — некаторы абстрактны аб'ект у квантавай тэорыі поля, які мае квантавыя лікі адной з рэальных элементарных часціц (з масай m), для якога, аднак, не выконваецца звычайная сувязь паміж энергіяй і імпульсам. Віртуальныя часціцы не могуць «адляцець на бесканечнасць»; яны нараджаюцца і павінны пасля ці паглынуцца якой-небудзь часціцай, ці проста распасціся. Можна сказаць, што віртуальныя часціцы — гэта і ёсць механізм, які ажыццяўляе ўзаемадзеянне.
Віртуальнасць часціцы характарызуецца рэлятывісцкі-інварыянтнай велічынёй, прычым Q^2 можа быць як дадатнай, так і адмоўнай велічынёй. Вобласць значэнняў E і p, пры якіх віртуальнасць роўна нулю, называецца масавай паверхняй ці масавай абалонкай часціцы.
Хоць маса і энергія віртуальных часціц не абмежаваныя, іх існаванне не парушае закон захавання энергіі, бо час існавання віртуальных часціц абмежаваны прынцыпам нявызначанасці: такім чынам, чым большая энергія E віртуальнай часціцы, тым меншы час t яна можа існаваць. Таму ў прыродзе могуць існаваць такія палі, як поле Хігса і поле слабага ўзаемадзеяння, хоць іх часціцы вельмі масіўныя. Аднак, радыус дзеяння масіўных палёў абмежаваны. А ў бязмасавых, такіх як электрамагнітнае і гравітацыйнае, час існавання віртуальных часціц, а, такім чынам, і радыус дзеяння, не абмежаваны.
Эфекты, звязаныя з элементарнымі часціцамі
Часта наяўнасцю віртуальных часціц тлумачацца наступныя эфекты:
Фізічны сэнс
Строга кажучы, віртуальныя часціцы — гэта ў большай ступені матэматычная з'ява, чым фізічная рэальнасць. Сапраўды, у квантавай тэорыі поля ў дакладных выразах для працэсаў узаемадзеяння рэальных часціц ніякія віртуальныя часціцы не фігуруюць. Калі, аднак, паспрабаваць спрасціць дакладны выраз у рамках тэорыі абурэнняў, расклаўшы яго ў рад па канстанце ўзаемадзеяння (малому параметру тэорыі), то ўзнікае бесканечны набор складнікаў. Кожны з членаў гэтага рада выглядае так, нібыта ў працэсе ўзаемадзеяння ўтвараюцца і знікаюць аб'екты, якія маюць квантавыя лікі рэальных часціц. Аднак гэтыя аб'екты распаўсюджваюцца ў прасторы па закону, адрознаму ад рэальных часціц, і таму калі іх трактаваць як выпраменьванне і паглынанне часціцы, то трэба будзе прыняць, што для іх не выконваецца сувязь паміж энергіяй і імпульсам. Такім чынам, віртуальныя часціцы з'яўляюцца толькі тады, калі мы пэўным чынам спрашчаем зыходны выраз.
Нягледзячы на некаторую фіктыўнасць тэрміна «віртуальная часціца», у многіх выпадках гэта даволі зручны спосаб апісання ўзаемадзеяння. У прыватнасці, грувасткасць вылічальных працэсаў рэзка падае, калі папярэдне скласці правілы нараджэння, знішчэння і распаўсюджання гэтых віртуальных часціц (правілы Фейнмана) і адлюстраваць працэс графічна, з дапамогай дыяграм Фейнмана.
Вада (Астравецкі раён)
Да 27 сакавіка 1959 года хутар уваходзіў у склад Гозскага сельсавета, да 17 лістапада 1986 года — у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Уткін
Уткін — прозвішча
Гута (Лебядзянкаўскі сельсавет)
Гу́та (, Гута) — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Лебядзянкаўскага сельсавета.
Чарня (гміна)
Ча́рня (Czarnia) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Астралэнцкага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Чарні. Плошча гміны складае 92,53 км². Станам на 2004 год у гміне Чарня пражывалі 2635 чалавек, шчыльнасць — 28,5 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 9 салецтваў.
Яндэкс.Перакладчык
Яндэкс.Перакладчык (раней — Яндэкс.Пераклад) — вэб-сэрвіс кампаніі Яндэкс, прызначаны для перакладу часткі тэксту або вэб-старонкі на іншую мову.
У сэрвісе выкарыстоўваецца саманавучальны алгарытм статыстычнага машыннага перакладу, распрацаваны спецыялістамі кампаніі. Сістэма будуе свае слоўнікі адпаведнасці на аснове аналізу мільёнаў перакладзеных тэкстаў. Тэкст для перакладу камп'ютар спачатку параўноўвае з базай слоў, затым з базай мадэляў мовы, імкнучыся вызначыць сэнс выказвання ў кантэксце.
Трэба адзначыць, што функцыя перакладу атрыманых у выніках пошуку старонак (па кнопцы «Пераклад») з'явілася яшчэ ў 2009 годзе і ажыццяўлялася на аснове тэхналогій PROMT.
Акрамя таго, перакладчык ўбудаваны ў Яндэкс.Браўзер і аўтаматычна прапануе перавесці тэкст на замежнай мове.
Магчымасці
Адразу пасля запуску перакладчыка ў рэжыме бэта-тэсціравання вясной 2011 года былі даступныя толькі тры мовы — руская, англійская, украінская, з абмежаваннем у 10 тысяч знакаў.
Па стане на ліпень 2015 года даступны пераклад для 63 моў:
Кірунак перакладу вызначаецца аўтаматычна. Магчымы пераклад асобных слоў, цэлых тэкстаў і асобных інтэрнэт-старонак (па спасылцы). Пры ручным ўводзе тэксту сістэма сама прапануе падказкі ва ўсплывальным акне. Есць магчымасць двухаконнага прагляду перакладу і арыгінала для вэб-старонак. Акрамя ўласна машыннага перакладу, даступны і поўны англа-рускі і руска-англійскі слоўнік. Маецца мабільная праграма для прылад на базе iOS, Windows Phone і Android. Можна праслухаць вымаўленне перакладу і арыгінальнага тэксту (сінтэзаваны жаночы голас).
Пераклады прапаноў і слоў можна дадаваць у «Выбранае» — адпаведны раздзел размяшчаецца пад полем уводу.
Перакладчык ад Яндэкса, падобна іншым інструментам аўтаматычнага перакладу, мае свае абмежаванні. Гэты інструмент мае мэтай дапамагчы чытачу зразумець агульны сэнс зместу тэксту на замежнай мове, ен не дае дакладных перакладаў. Па словах кіраўніка сэрвісу, Аляксея Байціна, параўноўваць машынны пераклад тэксту з літаратурным нельга. Пастаянна вядзецца работа над якасцю перакладу, распрацоўваюцца пераклады на іншыя мовы
Па словах Аркадзя Волажа, механізм працы Перакладчыка заключаецца ў наступным:
Акрамя бясплатнай версіі для карыстальнікаў, есць камерцыйны варыянт API анлайн-перакладчыка (бясплатна да 10 мільёнаў знакаў, далей — платна), прызначаны перш за ўсе для лакалізацыі сайтаў інтэрнэт-крам і турыстычных кампаній.
Зорка (Бялыніцкі раён)
Зо́рка (, Зорька) — пасёлак у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Лебядзянкаўскага сельсавета.
Спрынды
Спры́нды (, Спринды) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Плюскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Спрындаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Валайкуны
Валайку́ны (, Валайкуны) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Варнянскага сельсавета.
Да 27 сакавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Гозскага сельсавета, да 17 лістапада 1986 года — у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Назва
У міжваенным часе назва пісалася як «Wałejkuny» (Валэйкуны). Паходзіць ад балцка-літоўскага антрапоніма (імя) /, які ўтвораны ад асновы  і суфікса. Недалёка ад Валэйкунаў таксама Валэйкавічы і Валэйкішкі, таго ж паходжання. Гэтая ж аснова прысутнічае і ў назве Валойці, якая ад антрапоніма тыпу.
Працэс Дрэла-Яна
Працэс Дрэла-Яна (Drell–Yan process) сустракаецца ў адрон-адронных рассейваннях пры высокіх энергіях. Адбываецца пры анігіляцыі аднаго з кваркаў аднаго адрона і антыкварка з іншага (анты-)адрона, у выніку чаго, ствараецца віртуальны фатон, Z- ці W-базоны, якія потым распадаюцца на лептон-антылептонную пару.
У дадзенай з'яве анігіляваць могуць як валентныя кваркі адронаў, так і марскія. Упершыню гэты працэс быў прапанаваны Сіднеям Дрэлам і Тун-Моу Янам у 1970 для апісання ўтварэння лептон-антылептонных пар у адронных сутыкненнях пры высокіх энергіях. Эксперыментальна першым гэты працэс назіраў Крыстэнсан і інш. у пратонна-ўранавых сутыкненнях у сінхратроне з пераменным градыентам у Брукхейвенскай нацыянальнай лабараторыі (штат Нью-Ёрк, ЗША).
Працэс Дрэла-Яна вывучаецца як у эксперыментах з фіксаванай мішэнню, так і ў калайдарных эксперыментах.
Калі існуюць больш цяжкія калібравальныя базоны (Z базон, напрыклад), яны могуць быць выяўлены ў якасці піку ў спектры дылептоннае інварыянтнае масы, амаль такім жа чынам, што і звычайныя Z базоны, якія з'яўляюцца ў выніку працэсу Дрэла-Яна.
Варона
Варо́на (, Ворона) — аграгарадок у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Варнянскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 19 км ад горада Астравец, за 259 км да Гродна, за 24 км ад чыгуначнай станцыі Гудагай.
Гісторыя
У 1940—1959 гадах цэнтр Варонскага сельсавета.
Стампялішкі
Стампялі́шкі (, Стампелишки) — хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Плюскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Газа (Астравецкі раён)
Газа́ (, Гоза) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Варнянскага сельсавета.
Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння, і працякае р. Газаўка.
У 1954—1959 гадах цэнтр Гозскага сельсавета.
Чарнкаў (гміна)
Ча́рнкаў (Czarnków) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Чарнкоўска-Тшцянэцкага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Чарнкаве. Плошча гміны складае 347,78 км². Станам на 2004 год у гміне Чарнкаў пражывалі 10 769 чалавек, шчыльнасць — 31 чал./км².