cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ян Юр’евіч Глябовіч
Біяграфія
Варагаваў з Радзівіламі. Так, пасля безпатомнай смерці Станіслава Гаштольда, міма ўдавы — Барбары з Радзівілаў — перавёў усю яго маёмасць на скарб, матываючы вымарачным правам гаспадара. Разам з Хадкевічамі і Осцікавічамі ствараў апазіцыю ўзмацненню Радзівілаў. Пасля смерці Я. Ю. Глябовіча гэтая барацьба не мела вынікаў, усе ўрады, у т.л. староства Барысаўскае за ім пераняў Мікалай Радзівіл Чорны, які сваю непрыязь да Я. Ю. Глябовіча перанёс на яго ўдаву.
Быў у трох шлюбах, першы з Ганнай з Барташэвічаў, другі з Соф'яй з Пяткевічаў, трэці з Ганнай Фёдараўнай з Заслаўскіх (з 1537 г., паводле інш. з сяр. 1540-х). За Ганнай з Заслаўскіх як пасаг атрымаў частку Заслаўя і Заслаўскага княства. Меў 10 дзяцей — (1) Ядвігу, (2) Станіслава, Крысціну, Соф'ю, Ганну, Эльжбету, (3) Яна, Эльжбету, Барбару і Дароту.
Штэфан Райнарц
Біяграфія
Штэфан Райнарц нарадзіўся ў невялікім 10-тысячным мястэчку Энгельскірхен, якое знаходзіцца ў Паўночным Рэйне — Вестфаліі. Там упершыню ён і пазнаёміўся з футболам, там і праяўляў, з 1993 года, свае футбольныя здольнасці ў мясцовай аматарскай камандзе «Гайлігенгаўзер». Але дзеля павышэння свайго футбольнага майстэрства ён у 1998 годзе перабраўся ў найбліжэйшы буйны горад — Бергіш-Гладбах, які знаходзіцца на беразе Рэйна каля Кёльна. Менавіта ў мясцовай камандзе «Бергіш-Гладбах 09» яго заўважылі скаўты футбольнай школы «Баера».
Падчарніца
Падчарні́ца (, Подчерница) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акалоўскага сельсавета.
Да 30 студзеня 1976 года вёска ўваходзіла ў склад Прусевіцкага сельсавета.
Потэр
Потэр (Potter) можа азначаць:
Могілкі Святога Адальберта
Могілкі Святога Адальберта (St. Adalbert Cemetery) — рымска-каталіцкія могілкі ў, прыгарадзе Чыкага, штат Ілінойс. Мяжуюць з праспектам Мілуокі на ўсходзе, вуліцамі Альбіёна і Хейса на поўдні і праспектам Харля на захадзе. Розныя нямогілкавыя ўласцівасці аддзяляюць іх ад праспекта Туі на поўначы. Могілкавы цэнтр перасякаецца з поўначы на поўдзень праспектам Ньюарка. Іх галоўны ўваход знаходзіцца на праспекце Мілуокі, прыкладна пасярэдзіне паміж Дэвонам і Тужы.
Гісторыя
Могілкі заснаваны ў 1872 годзе, названыя ў гонар Святога Адальберта (Войцеха), святога заступніка Польшчы. У 1990 годзе на паўночна-заходнім куце могілак быў адкрыты садова-склепавы комплекс Марыі, Мацеры Божыяй. Ён утрымлівае каля 6000 склепаў.
Эдвін Мозес
Эдвін Корлі Мозес (Edwin Corley Moses, нар., Дэйтан, штат Агая) — амерыканскі лёгкаатлет, які спецыялізаваўся ў бегу на 400 метраў з бар’ерамі.
Алімпійскі чэмпіён 1976 (з сусветным рэкордам), 1984, бронзавы прызёр 1988. Чэмпіён свету 1983, 1987; сярэбраны прызёр 1983 — эстафета 4 × 400 м.
З 26.8.1977 па 4.61987 не прайграў ніводнага старту, выйграўшы 122 забегі (107 — фінальных). Па працягласці гэта склала роўна 9 гадоў 9 месяцаў і 9 дзён.
Прамаўляў Алімпійскую клятву ад імя спартсменаў на Алімпійскіх гульнях у Лос-Анджэлесе. Прэзідэнт Акадэміі Laureus World Sports Awards.
Плаі (Смаленскі раён)
Плаі (Плаи) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Стабенскага сельскага паселішча.
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 17 км на поўнач ад Смаленска, за 13 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Сасёнка. За 21 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Смаленск на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Родны край
Назву Родны край маюць:
Саннікі (Смаленскі раён)
Саннікі (Санники) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне.
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 25 км на поўдзень ад г. Смаленска. Насельніцтва — 263 жыхара (2007). Адміністрацыйны цэнтр Піянерскага сельскага паселішча.
Трайніцкае
Трайніцкае — сяло ў Уланскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Каменскай сельскай акругі. Код КАТА — 636255300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 470 чалавек (222 мужчыны і 248 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 351 чалавек (179 мужчын і 172 жанчыны).
Першамайская (Лагойскі раён)
Першама́йская (, Першемайская) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акалоўскага сельсавета.
Да 30 студзеня 1976 года вёска ўваходзіла ў склад Прусевіцкага сельсавета.
Панцеляймон (Ніжнік)
Архімандры́т Панцеляймо́н, свецкае імя Пётр Адамавіч Ніжнік (, Рэчыца, Пружанскі павет, Гродзенская губерня, Расійская імперыя —, Джорданвіль, Нью-Ёрк, ЗША) — архімандрыт Рускай праваслаўнай царквы за мяжой. Адзін з заснавальнікаў ў Джорданвілі (ЗША).
Біяграфія
Нарадзіўся года ў Рэчыцы Пружанскага павета Гродзенскай губерні (цяпер у Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці).
Калі яму надышло 18 гадоў, бацькі вырашылі ажаніць Пятра. Аднак ён замест гэтага вырашыў з’ехаць у Амерыку на заробкі, і па прыездзе ўладкаваўся на працу на цукровы завод каля Чыкага. Падзеі Першай сусветнай вайны і прыход да ўлады ў Расіі бальшавікоў вымусілі яго адмовіцца ад ідэі вяртання на радзіму.
18 красавіка 1918 пайшоў у. У 1920 прыняў манаства і рукапакладзены ў іерадыяканы, а 10 красавіка 1921 — у іераманахі. З мэтай займець сродкі на адкрыццё ўласнага манастыру Панцеляймон уладкаваўся на працу на аэрапланны завод Сікорскага ў Стратфардзе.
Надзел для будучае будоўлі быў набыты ў 1928 годзе. Пабудова пачалася ў 1930 годзе з дабраславення архіепіскапа Паўночна-Амерыканскага. Комплекс манастыра быў асвечаны ў 1935 годзе пад тытулам Святой Тройцы. Панцеляймон быў яго настаяцелем да 1946 года.
У 1950 ігумен Панцеляймон узведзены ў сан архімандрыта.
У 1955 згаданы як трасціст (член апякунскай рады) Усходне-Амерыканскай і Джэрсійскай епархіі Рускай праваслаўнай царквы за мяжой. У 1964 згаданы як трасціст Усходне-Амерыканскай і Нью-Ёрскай епархіі РПЦМ.
Памёр у 1984 годзе. Пахаваны на царкоўных могілках пры рускім ў Джорданвілі, штат Нью-Ёрк.
Баргузінскі хрыбет
Баргузінскі хрыбет(Баргузинский хребет) — горны хрыбет у Забайкаллі, у Бураціі, уздоўж паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа возера Байкал.
Даўжыня 280 км, вышыня да 2840 м. Складзены з гранітаў і крышталічных сланцаў. На заходнім схіле хваёва-лістоўнічная і цемнахвойная тайга, на ўсходзе — лістоўнічныя лясы. Мінеральныя крыніцы.
Бэрэмыцкэ
Бэрэмыцкэ (Бере́мицьке) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Асцёрскай гарадской абшчыны.
Білыкы (Казэлэцкі раён)
Білыкы (Бі́лики) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Асцёрскай гарадской абшчыны.
Баргушацкі хрыбет
Баргушацкі хрыбет (Բարգուշատի լեռնաշղթա) — усходняе адгор'е Зангезурскага хрыбта, у Арменіі. Вышыня да 3399 м (гара Арамазд). Складзены пераважна з вулканагенна-асадкавых парод з інтрузіямі гранітаў. На схілах дубовыя і дубова-грабавыя лясы, вышэй — субальпійскія і альпійскія лугі.
Кевін Янг
Кевін Кёртыс Янг (нар.) — амерыканскі лёгкаатлет, які спецыялізаваўся на дыстанцыі 400 метраў з бар’ерамі. У 1992 годзе стаў алімпійскім чэмпіёнам з сусветным рэкордам — ​​46,78.
Нарадзіўся ў Лос-Анджэлесе. Вучыўся ў Каліфарнійскім універсітэце, за які стаў двухразовым пераможцам нацыянальнай асацыяцыі. Дэбют на міжнароднай арэне пачаўся ў 1987 годзе на Панамерыканскіх гульнях, калі ён стаў сярэбраным прызёрам на дыстанцыі 400 метраў з бар’ерамі. На Алімпійскіх гульнях 1988 года заняў чацвёртае месца. На чэмпіянаце свету 1991 года ў Токіа заняў чацвёртае месца.
Галоўная перамога прыйшла да яго ў 1992 годзе на Алімпійскіх гульнях у Барселоне. У фінальным забегу на 400 метраў з/б 6 жніўня ён усталяваў новы сусветны рэкорд, які застаецца неперасягненым да цяперашняга часу. Янг пабіў рэкорд Эдвіна Мозеса.
Пасля трыумфу ў Барселоне ён выйграў чэмпіянат свету ў 1993 годзе. Больш поспехаў не дабіўся. У 2006 годзе быў залічаны ў залу славы лёгкаатлетаў ЗША.
Вежа ў Столпі
Гісторыя
Назва  Столпе  адсылае да слова  стоўп (вежа). Як распавядаў першы гісторык Холмшчыны біскуп Суша, быў там калісьці вялікі замак, а пры ім чатыры вежы.
Паводле праведзеных радыёлагічных аналізаў вугляроду С14, вежа была пабудавана ў канцы XII ст. з часаных блокаў вапняку. Верагодна, яе заклаў князь Данііл Галіцкі пры дарозе да яго стольнага Хэлма на штучна насыпаным узгорку. На карысць гэтага прыводзяць запіс у Рускім летапісе пад 1259 годам пра будаўніцтва князем непадалёк Хэлма абарончых вежаў для ўзмацнення яго абароны. Іх ідэнтыфікуюць як вежы ў Бялавіне і Столпі.
Пасля знішчэння татарамі на мяжы ХIII-XIV стст. яна не адбудоўвалася ў выглядзе абароннага збудавання, хоць магла выкарыстоўвацца для іншых мэтаў. Археалагічныя даследаванні вежы праводзіліся ў XIX ст., 1909—1912 гадах, 1970-х гадах і 2003—2005 гадах.
Архітэктура
Вежа мае ў плане форму прамавугольніка (6,6 на 5,7 м) з круглай унутранай прасторай дыяметрам 3-3,6 м, якая пераходзіць у верхніх ярусах у васьмівугольнік. Дагэтуль захаваліся сцены трох ярусаў вежы вышынёй 17 м. Мяркуецца, што вежа пры будаўніцтве мела 4-5 ярусаў. На верхнім ярусе, верагодна, знаходзілася капліца ў форме грэчаскага крыжа з падлогай, пакрытай паліванай пліткай, і вітражамі ў вокнах. Мяркуюць, што вышыня капліцы ўдвая перавышала вышыню ніжніх ярусаў вежы. У сценах верхняга яруса захаваліся скразныя адтуліны, у якія, верагодна, устанаўлівалі бэлькі знешняй абароннай галерэі па тыпу падсябіцця. Каля паўднёвай сцяны вежы знойдзены каменны падмурак будынка (12,5 на 15,4 м). З заходняга боку вежы драўляны памост вёў да крыніцы. Каля 1280-х гадоў вежа выконвала абарончыя функцыі і пагорак, на якім яна ўзведзена, быў абнесены частаколам і ровам.
Капліца-ратонда Спаса на вежы
Археалагічныя даследаванні далі падставы меркаваць, што верхнія ярусы неаднаразова перабудоўваліся і выкарыстоўваліся як капліцы. Паліваныя пліткі з яе падлогі аналагічныя плітцы з тэрыторыі замка караля Данілы Раманавіча ў Хэлме. Мяркуюць, што вежа магла знаходзіцца каля манастыры і прызначацца для пражывання паважанай асобы. Такім тварам магла быць Ганна Марыя Ангел — маці князя Данілы Раманавіча, якая завяршыла жыцця ў невядомым манастыры непадалёк ад Хэлма. Даследаванні 1970-х гадоў выявілі існаванне васьміграннай капліцы верхняга яруса з вялікімі чатырма конха мі, арыентаванымі па баках свету, якія надавалі ёй форму грэчаскага крыжа. Верагодна, ярус меў васьміпялёсткавае скляпенне на патоўшчаных рэбрах раннегатычнага тыпу.
Уладзімеж Смалярак
Уладзі́меж Во́йцех Смаля́рак (Włodzimerz Wojciech Smolarek;, , Польшча — , ) — польскі футбаліст, які выступаў на пазіцыі нападніка. Адзін з найлепшых ігракоў у гісторыі зборнай Польшчы па футболе. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 1982 і ўдзельнік чэмпіянату свету 1986 года. Найлепшы футбаліст Польшчы ў 1984 і 1986 гадах. Бацька іграка зборнай Польшчы па футболе, Эўзебіюша Смалярака.
Пасмяротна ўзнагароджаны Крыжам кавалерскім ордэна Адраджэння Польшчы (2012). Пахаванне адбылося 10 сакавіка 2012 года на могілках у Александраве Лудзкім.
Біркы (Казэлэцкі раён)
Біркы (Бі́рки) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Асцёрскай гарадской абшчыны.
Смятаніна (Смаленскі раён)
Смятаніна (Сметанино) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне.
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 23 км на захад ад г. Смаленска, у аўтадарогі Арол — Віцебск. За 2 км на поўдзень знаходзіцца станцыя Ванлярава на чыгуначнай галінцы Масква — Мінск. Насельніцтва — 1159 жыхароў (2007). Адміністрацыйны цэнтр Смятанінскага сельскага паселішча. Вуліцы: Спартыўная, Ліпацянкова, Сельская, Ветэранаў, Азёрная, Новая, Садовая. Аўтобуснае паведамленне са Смаленскам (30,7 км, маршрут № 101).
Славутасці
Помнік загінулым воінам-землякам (1941—1945).
Базанбай
Базанбай — аул у Уланскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Базанбайскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 39 км на поўдзень ад раённага цэнтра, пасёлка Касыма Кайсенава. Код КАТА — 636257100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 3924 чалавекі (1974 мужчыны і 1950 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 2203 чалавекі (1110 мужчын і 1093 жанчыны).
Родная страха
Родная страха — часопіс. Выдаваўся ў жніўні 1921—красавіку 1922 гг. у Вільні на беларускай мове. Выходзіў нерэгулярна. Рэдактар-выдавец Янка Бекіш. Выйшла 7 нумароў.
Тэматыка
Закранаў некаторыя актуальныя пытанні заходнебеларускай рэчаіснасці (арт. «Сіла нашай свадомасці» В. Хлёркава, «Аб формах дзяржаўнасці», «Шавінізм і дэмакратыя» Ф. Умястоўскага). Значную ўвагу аддаваў будучаму палітычнаму лёсу Віленшчыны, або т.зв. Сярэдняй Літвы («Справа Віленшчыны і Віленскі сейм» пад крыптанімам «С-к», «Злучэнне Віленшчыны з Рэчайпаспалітай» пад крыптанімам «К.В.», «Фініш тымчасовай Віленшчыны»). У карэспандэнцыях з месцаў асвятляўся стан беларускай школьнай асветы («Беларуская школа і беларускія настаўнікі» пад крыптанімам «К.У.», «Наша справа» пад крыптанімам «С.», «Аб балючай нашай справе» і інш.). Інфармаваў пра публічныя выступленні Б. Тарашкевіча, зняволенне ў віленскую турму Лукішкі М. Гарэцкага, апублікаваў некралог на смерць Ядвігіна Ш. Друкаваў апаваданні Я. Піліпава, В. Пупко, вершы Старога Уласа, Хв. Таракан, народныя творы, запісаныя на Вілейшчыне.
Монс Сельмерлёў
Монс Петтер Альберт Сельмерлёў (швед. Måns Petter Albert Zelmerlöw; род. 13 чэрвені 1986, Лунд) — шведскі поп-спявак. Пераможца конкурсу песні Еўрабачанне 2015.
Пачатак творчага шляху
Нарадзіўся ў Лундзе, бацька — прафесар Лундскага ўніверсітэта. Вывучаў музыку ў школе, выступаў у школьным хоры. У 2002 годзе сыграў аднаго з братоў у музычнай п'есе «Язэп і цудоўны рознакаляровы плашч» на конкурсе ў Мальмё.
Пераможца Еўрабачання 2015
У 2015 годзе Сельмерлёў удзельнічаў у Мелодыфестывалене з песняй «Heroes», якая набрала 288 ачкоў, Монс выйграў у фінале.
11 мая 2015 года Сельмерлёў паказаў вокладку і трэкліст для свайго чацвёртага студыйнага альбома, які выпусціў 5 чэрвеня 2015 года.
17 мая выканаў песню «Heroes» у Белградзе падчас першага канцэрта ў X Factor Adria.
28-гадовы спявак стаў шостым пераможцам ад Швецыі за ўсю гісторыю Еўрабачання — да Монса конкурс ужо выйгравалі група ABBA, група Herreys, спявачкі Карола, Шарлота Нільсан і Ларын.
Асабістае жыццё
Не жанаты, ёсць сястра. Захапляецца футболам, гольфам і тэнісам.
Ромы
Ромы (Ромы) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гнёздаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 10 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 20 км на захад ад Смаленска, за 1,5 км на поўдзень ад аўтадарогі. За 2,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Купрына на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Фенікс (міфалогія)
Фе́нікс (Φοῖνιξ,, phoenix; магчыма ад φοίνιξ, «пурпурны, барвяны») — міфалагічная птушка, якая валодае здольнасцю спальваць сябе, а затым адраджацца. Вядомая ў міфалогіях розных культур, часта звязваецца з сонечным культам. Лічылася, што фенікс мае знешні выгляд, падобны на арла з ярка-чырвоным або залаціста-чырвоным апярэннем. Прадбачачы смерць, спальвае сябе ва ўласным гняздзе, а з попелу з’яўляецца птушаня. Па іншых версіях міфа, з попелу адраджаецца сам Фенікс. Звычайна лічылася, што Фенікс — адзіная, унікальная асобіна свайго віду. У метафарычным тлумачэнні фенікс — сімвал вечнага абнаўлення, неўміручасці.
Міфалогія
Першае пісьмовае згадванне міфа пра Фенікса сустракаецца ў Герадота (V стагоддзе да н. э.). Ён паведамляе, што гэта птушка з Аравіі, жыве 500 гадоў разам са сваім бацькам, а калі той памірае, прылятае ў храм бога Сонца ў егіпецкім горадзе Геліопалі і там хавае цела аднаго з бацькоў. Аб самаспаленні Фенікса і далейшым адраджэнні Герадот не згадвае, а сам міф характарызуе як непраўдападобны. Тацыт таксама лічыць легенду ў цэлым выдумкай, аднак піша, што ў консульства Паўла Фабія і Луцыя Вітэлія (каля 35 года н. э.) у Егіпце бачылі прылёт Фенікса. У пераказванні Тацыта Фенікс раз у 500 гадоў нараджае птушаня, пасля чаго памірае. Легенда згадваецца і іншымі антычнымі аўтарамі, большасць якіх ужо ўключае ў выклад акт самаспалення Фенікса.
Паводле Плінія, Фенікс жыве «платонаў», або «вялікі год» (Пліній, «Натуральная гісторыя», Х, 2), час, за якое Сонца, Месяц і пяць планет вяртаюцца ў першапачатковае становішча (25 920 гадоў). Клаўдзіян (канец IV ст. н. э.) ужо апісвае ў вершах несмяротную птушку, якая адраджаецца з попелу, спадчынніцу самой сябе і сведку многіх стагоддзяў.
У хрысціянскім свеце фенікс азначае трыумф вечнага жыцця, уваскрашэнне, веру, сталасць; гэта сімвал Хрыста. У раннім хрысціянстве Фенікс пастаянна сустракаецца на пахавальных плітах: тут яго значэнне — перамога над смерцю, уваскрашэнне з мёртвых. На Русі ў Фенікса былі аналагі: Жар-птушка і Фініст.
У іўдзейскай кабале ёсць некаторыя тлумачэння падзей, якія адбыліся ў Ган Эдэн (Райскім Садзе), дзе гаворыцца, што Хава (Ева) накарміла плёнам ад Дрэва спазнанняў дабра і зла мужа Адама і ўсіх жывёл і птушак і звяроў. Не паддалася спакусе толькі птушка Фенікс, якая захавала пасля з-за гэтага сваю адносную неўміручасць. Гэтая птушка жыве вечна, праз кожныя тысячу гадоў згараючы ў полымі, якое выходзіць з яе гнязда, і зноў адраджаецца з попелу. Тут жа згадваецца і аб гіганцкай птушцы Зіз, якая адным сваім крылом здольная закрыць усе сонца. Абедзве гэтыя птушкі, паводле паданняў, былі насельнікамі Ган Эдэна (Райскага Саду) у часы знаходжання там Адама і Евы (Хавы).
Варта адзначыць, што разам з феніксам дадзеная птушка ў некаторых месцах згадваецца як «Холь» — назва фенікса на іўрыце — «Афхоль» (עופחול) (з іўрыту — «оф» עוף — «птушка» і «холь» חול- пясок, пыл, попел) і Аршына.
Васільеўская ратонда
Васільеўская ратонда (Василівська ротонда) — самабытны помнік валынскай сакральнай архітэктуры канца XII стагоддзя ў горадзе Уладзіміры ў мясцовасці Васыліўшчына ў прадмесці Засмочча, па адрасе вул. Васыліўская, 30. Першапачатковы будынак храма адрозніваўся ад цяперашняга, уяўляў сабой сумесь мясцовай архітэктурнай традыцыі з элементамі готыкі і раманскага стылю. Цяперашні выгляд набыла ў пачатку ХХ стагоддзя.
Належыць да ўзораў храмабудаўнічай дзейнасці князя Рамана Мсціславіча.
Унесена ў Дзяржаўны рэестр нацыянальнага культурнага здабытку пад № 85/0.
Гісторыя
Паводле падання пабудавана ў 992 годзе і асвечана ў гонар Святога Васіля, патрона вялікага князя кіеўскага Уладзіміра, у падзяку за перамогу над племянным аб’яднаннем  харватаў. Узведзена за кароткі час самой дружынай.
Першая дакументальная згадка пра храме адносіцца да 1523 года, у сувязі з перадачай каралём Жыгімонтам І  права падавання на Васільеўскую царкву князю  Васілю Міхайлавічу Сангушку.
Пад 1558 годам ўпершыню згадваецца пра тое, што храм быў каменным.
Застаецца невядомай дата калі правы патрона над царквой атрымаў гаспадарскі маршал Пётр Багдановіч Загароўскі, аднак у 1558 годзе ён іх страціў. «Церков свєтого Василя мурованую в месте Володимерском з людми, землями» захапіў князь Мікалай Радзівіл. Захаваліся неаднаразовыя пазовы Пятра Загароўскага да Уладзімірскага земскага суда, у якіх ён абвінавачваў князёў Мікалая, Станіслава і Альбрэхта Мікалаевічаў Радзівілаў, спрабуючы вярнуць царкву і заснаваны пры ёй манастыр, якая згадваецца адзіны раз пад 1570 годам.
У 1585 годзе права на Васільеўскую царкву вярнулася да Фёдара Загароўскага. У 1602 годзе Андрэй і Аляксандр Загароўскія скардзіліся на кіеўскага ўніяцкага мітрапаліта і ўладзімірскага і берасцейскага ўладыку Іпація (Пацея), які ў мінулым годзе «паслаў» сваіх людзей, якія абрабавалі царкву і паздзекаваліся над святаром.
З канца XVII і да сярэдзіны  XIX стагоддзя ратонда знаходзілася ў запусценні. У 1844 годзе дабудаваны нартэкс, дах пакрыты бляхай. У 1900—1901 гадах па праекце расійскага архітэктара К. Казлова абрыс царквы перапрацаваны ў руска-візантыйскім стылі. Дабудаваны ганак, над нартэксам з’явіўся другі ярус, дзе знаходзяцца  званы, увянчаны невялікі  баняй. Над ратондай узведзены цыбулепадобны купал на барабане, дэкараваным какошнікамі.
З 1936 года настаяцелем Васільеўскай царквы быў вядомы кампазітар, дырыжор, публіцыст і палітычны дзеяч Міхаіл Таляжынскі.
Архітэктура
Будынак цэнтрычнага характару ў плане складаецца з васьмі конх і двух прамавугольных  прыбудоў з захаду (ганак са званіцай). Перакрыцце васьміпялёсткавае скляпеністае, апсіды — конхавыя. Падтрымліваецца падпружнымі аркамі, распор ад якіх ўспрымаецца размешчанымі звонку невысокімі контрфорсамі. Аконныя праёмы дэкараваны сімвалічнымі выявамі сонца і месяца. Паўночная сцяна ўпрыгожана каменным парталам, заходняя — перспектыўным цагляным.
У сцяне з паўночнага боку знаходзілася ўмуравана шыферная дошка з графіці, якая знікла падчас Першай сусветнай вайны. Надпіс даволі неразборлівы. Ізмаілу Сразнеўскаму ўдалося прачытаць « Помози Б(о)же ра(боу) (сво)єму … си крт в лђт(о) ŞΨБ». Апошняе слова і літары паказваюць на 1194 год, што дазваляе звязаць узвядзенне храма з будаўнічай дзейнасцю Рамана Мсціславіча.
Верагодна паслужыла ўзорам для капліцы-ратонды ў Сталпенскай вежы.
Эрыс (карлікавая планета)
Эрыс (136199 Eris па каталогу ЦМП; сімвал: )  — другая па памеры пасля Плутона, самая масіўная і найболей далёкая ад Сонца карлікавая планета Сонечнай сістэмы. Раней была вядомая пад назвай Зена (Ксена). Адносіцца да транснептунавых аб’ектаў, плутоідаў. Да XXVI Асамблеі Міжнароднага астранамічнага саюза Эрыс прэтэндавала на статус дзясятай планеты. Аднак 24 жніўня 2006 года Міжнародны астранамічны саюз зацвердзіў вызначэнне класічнай планеты, якому Эрыс, як і Плутон, не адпавядае. Такім чынам, хоць статус Плутона як планеты ўжо даўно аспрэчваўся з-за адкрыцця іншых транснептунавых аб’ектаў, менавіт адкрыццё Эрыс падштурхнула працэс яго перагляду замест прызнання Эрыс планетай. Эрыс доўгі час лічылася значна буйней Плутона, па дадзеных на 2010 год іх памеры лічыліся гэтак блізкімі, што няможна было з упэўненасцю сцвярджаць, які з гэтых аб’ектаў буйней. Аднак паводле дадзеных, атрыманым з АМС «Новыя гарызонты» ў ліпені 2015 года, Плутон трохі больш Эрыс і з’яўляецца самым буйным з вядомых сёння транснептунавых аб’ектаў.
Адкрыццё
Эрыс адкрыта групай амерыканскіх астраномаў у складзе: Майкл Браўн (Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут), Дэвід Рабіновіц (Ельскі ўніверсітэт), Чэдвік Трухілья (абсерваторыя ). Да моманту адкрыцця Эрыс яны ўжо некалькі гадоў вялі сістэматычныя пошукі транснептунавых аб’ектаў і паспелі ўславіцца адкрыццямі такіх буйных аб’ектаў, як (50000) Квавар і (90377) Седна. Група выкарыстоўвала 122-сантымятровы з 112 ПЗС-матрыцамі, які знаходзіцца ў Паламарскай абсерваторыі, а таксама адмысловую праграму для пошуку рухомых аб’ектаў на здымках.
Эрыс была ўпершыню заўважана 5 студзеня 2005 года ў 19:20 UTC падчас паўторнага аналізу здымка, зробленага 21 кастрычніка 2003а годў 6:25 UTC з дапамогай тэлескопа Самуэля Ашына. Таксама Эрыс была знойдзена на некалькіх ранейшых здымках. Праз некалькі дзён пасля адкрыцця групе Браўна ў супрацы з Сюзаннай Турэлот ізноў удалося выявіць аб’ект з дапамогай 1,3-мятровага тэлескопа SMARTS у абсерваторыі. Запатрабавалася яшчэ некалькі месяцаў даследаванняў, каб вызначыць параметры арбіты і прыблізны памер аб’екта. Заява пра адкрыццё была апублікавана 29 ліпеня 2005 года.
Назва
Пры рэгістрацыі адкрыцця аб’екту было прысвоена.
Пасля паўстала нявызначанасць у класіфікацыі аб’екта: малая ці паўнавартасная планета. З прычыны адрознення працэдуры назвы гэтых двух класаў аб’ектаў прапанову назвы адклалі да сходу МАС 24 жніўня 2006. У гэты перыяд у СМІ і ў астранамічнай грамадскасці зацвердзілася імя Зена (Xena), якое згадваецца практычна гэтак жа часта, як самы «папулярны» транснептунавы аб’ект Седна. Хоць гэта назва, дадзеная ў гонар галоўнай гераіні серыяла «», была неафіцыйнай, зарэзерваванай групай першаадкрывальнікаў для першага аб’екта, які будзе буйней Плутона. Паводле слоў Майка Браўна :
Мы выбралі яе, бо яна пачынаецца з літары «ікс», гучыць як міфалагічна (добра, гэта тэлевізійная міфалогія, але Плутон названы па імі , ці не так?), і (гэта праўда) мы працавалі, каб там з’явілася больш жаночых божышчаў (прыкладам, Седна). Да таго ж гэты серыял быў усё яшчэ ў эфіры, што даводзіць, як доўга мы яе шукалі!
Паводле публікацыі Г. Шылінга, Майкл Браўн спачатку хацеў даць гэтай планеце імя Лайла (Lila) у гонар, якое было таксама сугучна імя нованароджанай дачкі Браўна Лайлы (Lilah). У рускамоўных СМІ была пашырана чутка, што аб’екту прапанавана даць імя  — у гонар волата са скандынаўскай міфалогіі. Сам Майкл Браўн публічна выказаўся, што найболей прыдатнай назвай для магло быць імя Празерпіны — жонкі Плутона ў рымскай міфалогіі, або яе грэчаскага аналага Персефоны. Гэтыя назвы нават атрымалі большасць галасоў у конкурсе па выбары назвы для дзясятай планеты, праведзеным часопісам (пры гэтым Зена заняла толькі чацвёртае месца). Аднак гэтыя назвы не маглі быць прыняты, бо ўжо былі дадзены астэроідам (26) Празерпіна і (399) Персефона, а па правілах МАС назвы малых планет не павінны быць занадта падобныя, каб не ўзнікала.
Але, паколькі доўгі час лічыўся дзясятай планетай, Майкл Браўн усё ж мае намер даць яму назву з грэка-рымскай міфалогіі, у рамках якой названы іншыя планеты. Імя Эрыс (Ἔρις) — грэчаскай багіні разладу, якую Браўн назваў сваёй улюбёнай багіняй, не было занята. Менавіта гэта назва і было адпраўлена ў камісію МАСЗ 6 верасня 2006 года, якая зацвердзіла яго 13 верасня 2006 года. Перад гэтым 7 верасня яна, як і Плутон, была ўлучана ў каталог малых планет пад нумарам 136199.
Беларуская назва гэтага аб’екта супадае з назвай астэроіда (718) Эрыс.
Знак
Эрыс, у адрозненне ад класічных планет і старых карлікавых планет Цэрэры і Плутона, не мае афіцыйнага знака. Найбольш пашыраны адзін са знакаў, вядомы як «рука Эрыс». Найбольшую зацікаўленасць у гэтым пытанні маюць астролагі, якія ўжываюць наступныя знакі:
Арбіта
Нягледзячы на тое, што арбіта Эрыс асочана па аж да 1954 года, яе вельмі павольны рух не дазваляе ўсталяваць арбітальныя характарыстыкі з высокай дакладнасцю. Сярэдняя адлегласць Эрыс ад Сонца — 68,05 а. а. (10,18 млрд км), але арбіта моцна выцягнутая — яе эксцэнтрысітэт роўны 0,435. Такім чынам, максімальная адлегласць ад Эрыс да Сонца складае 97,63 а. а. (14,61 млрд км), мінімальная — 38,46 а. а. (5,75 млрд км), то бок у перыгеліі яна аказваецца бліжэй да Сонца, чым Плутон у афеліі, толькі, у адрозненне ад яго, Эрыс не трапляе ўнутр арбіты Нептуна. Яна прайшла афелій у сакавіку-красавіку 1977 года і цяпер набліжаецца да Сонца. Па стане на 2012 год Эрыс знаходзіцца ў 96,5 а. а. (14,5 млрд км) ад Сонца, то бок сонечнае святло ідзе да яе больш 13 гадзін. Апроч вялікага эксцэнтрысітэту яе арбіта моцна нахілена (пад вуглом 43,82°) да плоскасці экліптыкі. Па эксцэнтрысітэце і нахілу арбіта Эрыс значна перасягае Плутон і іншыя. Нябесныя целы з такімі характарыстыкамі прынята адносіць да аб’ектаў рассеянага дыска ці нават да.
Абсалютная зорная велічыня Эрыс складае −1,19m. Яе бачны бляск у 2011—2012 гадах роўны 18,7m (для параўнання, бляск Плутона роўны каля 14m) — непасрэдна назіраць планету ў аматарскі тэлескоп немагчыма, хоць пры вызначаных умовах яе можна засняць праз добры аматарскі тэлескоп з апертурай 250—300 мм.
Паводле разлікаў, працягласць лёту аўтаматычнай міжпланетнай станцыі для даследавання Эрыс з пралётнай траекторыі, накшталт «Новых гарызонтаў», склала б каля 25 гадоў з выкарыстаннем гравітацыйнага манеўру ля Юпітэра. Так, пры запуску 3 красавіка 2032 ці 7 красавіка 2044, лёт зойме 24,66 года.
Фізічныя характарыстыкі
Дакладна вызначыць памеры гэтак аддаленага нябеснага цела вельмі цяжка. Яркасць аб’екта сумерная плошчы паверхні, памножанай на альбеда (доля сонечных праменяў, адбіваных аб’ектам). Такім чынам, каб вылічыць дыяметр, трэба ведаць абсалютную зорную велічыню (якую лёгка вызначыць) і альбеда (якое невядома). Праўда, Эрыс гэтак яркая, што нават калі яе альбеда роўна 1, яе дыяметр павінен быць не менш 2300 км.
У лютым 2006 года ў часопісе  апублікаваны вынікі вымярэння цеплавылучэння планетоіда, выходзячы з якіх яго дыяметр быў вызначаны як 3000±300 км.
У красавіку 2006 года былі апублікаваны вынікі вымярэнняў дыяметра і альбеда аб’екта, выкананыя з дапамогай касмічнага тэлескопа «Хабл». Згодна гэтым вымярэнням, дыяметр Эрыс аказаўся роўны 2400±100 км (толькі на 6 % больш дыяметра Плутона), а альбеда — 0,86±0,07. Такім чынам, паверхня Эрыс мае больш высокае альбеда, чым паверхня любога іншага аб’екта Сонечнай сістэмы, за выняткам Энцэлада.
Самыя дакладныя вымярэнні зроблены ў ноч на 6 лістапада 2010 года, калі адразу тры групы астраномаў у Чылі назіралі пакрыццё Эрыс вельмі слабай зоркі USNO-A2 0825-00375767 (бачная велічыня 17,1m) у сузор’і Кіта. Гэта дазволіла ўсталяваць дыяметр плутоіда з дакладнасцю да 12 км. Дыяметр Эрыс, паводле дадзеных гэтых вымярэнняў, не перавышае 2326±12 км, а альбеда — 0,96. Памылка ў ацэнцы дыяметра паводл дадзеных цеплавога выпрамянення меркавана злучана са значным нахілам восі кручэння Эрыс да плоскасці арбіты, з прычыны чаго адно паўшар’е цяпер нагрэта больш, чым іншае.
Перыяд вярчэння вакол уласнай восі аддаленых нябесных цел вызначаецца шляхам аналізу. Але вызначэнне перыяду вярчэння Эрыс абцяжарана з прычыны яе правільнай формы і аднастайнасці паверхні. Першая ацэнка, зробленая ў 2005 годзе, давала ніжнюю мяжу ў 8 гадзін. Паводле дадзеных фотаметрычнага даследавання, праведзенага ў 2006 годзе, Эрыс здзяйсняе поўны абарот вакол сваёй восі не менш чым за 5 зямных сутак. Вымярэнні, праведзеныя ў 2008 годзе з дапамогай арбітальнага тэлескопа «», далі найболей дакладнае значэнне 25,9 гадзіны.
Нахіл восі вярчэння Эрыс невядомы.
Хімічны склад
Вымярэнні цеплавога патоку ад Эрыс дазваляюць на аснове закона Стэфана — Больцмана вылічыць, што цяпер сярэдняя тэмпература яе паверхні складае каля 20 К (-253 °C), а ў найбліжэйшым да Сонца пункце арбіты тэмпература можа дасягнуць 43 К(−230 °C).
Спектраскапічныя назіранні, выкананыя 25 студзеня 2005 года ў абсерваторыі Джэміні, паказалі наяўнасць на паверхні Эрыс метанавага снега, чым яна падобна на Плутон і спадарожнік Нептуна Трытон. Гэтым тлумачыцца высокае альбеда аб’екта. Таксама ў яе снезе прысутнічае дамешак азотнага лёду, доля якога расце з глыбінёй. Эрыс адрозніваецца ад Плутона і Трытона колерам. Плутон і Трытон чырванаватыя, а яна — шараватая. Гэта злучана з наяўнасцю на Эрыс таксама этанавага і этыленавага лёду. У кастрычніку 2011 года былі апублікаваны вынікі даследаванняў, паводле якіх тонкі пласт змерзлых газаў, што пакрывае паверхню Эрыс, здольны ўзганяцца пры падвышэнні тэмпературы (у перыгеліі) і ўтвараць часовую атмасферу карлікавай планеты. Як мяркуецца, атмасфера ў Эрыс з’явіцца праз 250 гадоў, у сярэдзіне XXIII стагоддзя.
Вялікі эксцэнтрысітэт арбіты ў Эрыс прыводзіць да рэгулярных змен на яе паверхні і нават да беглых праз усю карлікавую планету газавых патокаў. З некаторай асцярожнасцю можна гаварыць пра наяўнасць надвор’я на гэтак аддаленым аб’екце.
Спадарожнік
10 верасня 2005 года з дапамогай тэлескопа з у  ў  быў адкрыты спадарожнік, што атрымаў пазначэннеS/2005  1. Першаадкрывальнікі далі спадарожніку мянушку Габрыэль (Gabrielle) — у гонар. Спадарожнік атрымаў афіцыйнае імя Дысномія (пазначэнне (136199) Eris I Dysnomia) 13 верасня 2006 года, адначасна з прысваеннем назвы Эрыс. Гэта назва дадзена ў гонар дачкі Эрыс  — багіні беззаконня ў грэчаскай міфалогіі.
Дисномия абарочваецца на адлегласці 37 тыс. км ад Эрыс, здзяйсняючы поўны абарот прыкладна за 16 зямных сутакк.
Этрускі
Этру́скі (саманазва: Rasenna)  — старажытны народ, што ў I тыс. да н.э. насяляў паўночны захад Апенінскага п-ва (вобласць Этрурыя, цяпер Таскана) і стварыў развітую цывілізацыю, якая папярэднічала рымскай.
Гісторыя
Паводле большасці старажытнагрэчаскіх, эліністычных і рымскіх аўтараў, этрускі паходзілі ад пеласгаў Балканскага паўвострава або тырэнаў Малой Азіі. Але ўжо Дыянісій з Галікарнаса сцвярджаў, што этрускі — аўтахтоны Апенінскага паўвострава, далёкія па мове і звычаям ад усходніх народаў. Дыянісій узгадваў саманазву этрускаў — расена. Грэкі называлі іх тырэнамі (Τυρρηνοί). Назву тускі або этрускі (Tuscī, Etruscī) далі старажытныя рымляне.
Паходжанне этрускаў цяжка вызначыць з-за дыскусійнага пытання аб сувязях этрускай мовы. Вядома, што на Апенінскім паўвостраве жылі і іншыя народы, якія размаўлялі на падобных мовах — рэты і камуны. Археолагі звязваюць этрускаў з адносна позняй культурай Віланова. Да канца XX ст. у гістарыяграфіі склалася думка, што этрускі сфарміраваліся ў Італіі ў выніку складаных узаемаадносін мясцовых і прышлых этнічных груп, галоўным чынам з Усходу. Гэтаму супярэчаць генетычныя даследаванні, апублікаваныя ў 2013 г. Яны паказваюць сувязь этрускаў з сучаснымі тасканцамі, некаторымі групамі немцаў і корнуальцамі. Былі выяўлены генетычныя сувязі і з жыхарамі Малой Азіі, але вельмі старажытныя часу неаліта, калі адбывалася перасяленне старажытных земляробаў у Еўропу. Такім чынам, этрускаў можна лічыць аўтахтонамі Апенінскага паўвострава.
У VII ст. да н.э. ў этрускаў існавалі гарады-дзяржавы на чале з царамі, якія засяроджвалі ў сваіх руках ваенную, адміністрацыйную і жрэцкую ўладу. У канцы VII ст. да н.э. ўзнікла канфедэрацыя гарадоў (Веі, Цэрэ, Тарквініі, Вальсініі, Ветулонія і інш.), на чале якой стаяў вышэйшы магістрат і жрэц аднаго з гарадоў. У VI ст. да н.э. этрускі авалодалі Кампаніяй, далінай р. По і заснавалі там калоніі. Паводле падання, этруская дынастыя Тарквініяў правіла ў 616—509 да н.э. ў Рыме. У канцы VI — пач. V ст. да н.э. ўлада перайшла да арыстакратыі, вышэйшыя выбарныя пасады замяшчаліся вузкім колам асоб. У саюзе з Карфагенам этрускі каля 535 да н.э. перамаглі грэкаў-факейцаў, выцеснілі іх з Корсікі, непадзельна ўладарылі на Тырэнскім моры і пашырылі ўплыў на ўсю тэрыторыю Італіі. Аднак сацыяльныя супярэчнасді, адпор насельніцтва залежных зямель, знешнія напады (грэкаў у 524 і 474 да н.э., рымлян каля 509 да н.э., самнітаў у 423 да н.э., галаў каля 400 да н.э.) аслабілі канфедэрацыю этрускаў. У ІІІ ст. да н.э. ўся іх тэрыторыя трапіла пад уладу Рыма, хоць да 1 ст. да н.э. этрускія гарады зберагалі свой палітычны лад, культавыя ўстановы і культурную адметнасць. Хуткая раманізацыя этрускаў адбылася пасля перамогі Сулы (I ст. да н.э.) і падзелу Этрурыі.
Гаспадарка
Паўночная і Паўднёвая Этрурыя была багатая металамі. Этрускі здабывалі медзь, жалеза і цынк. Іншымі значнымі прыроднымі багаццямі былі лясы, што давалі вялікую колькасць дрэва, якое ішло на металургічныя патрэбы і з якога будаваліся караблі. Этрускай цывілізацыі было характэрна пірацтва, якое дамінавала моры, на заходнім узбярэжжы Італіі. Аднак, шматвекавы росквіт Этрурыі быў заснаваны на моцы сельскагаспадарчых традыцый.
Культура
Не без уплыву грэкаў склаліся своеасаблівыя міфалагічныя ўяўленні этрускаў. Вышэйшую частку пантэона іх багоў займалі Юпітэр, Юнона, Мінерва, што адпавядала Зеўсу, Геры, Афіне. Відаць, глыбокія ўсходнія карані паўплывалі на фарміраванне развітага замагільнага культу з адпаведнымі ўяўленнямі, мастацкімі формамі, атрыбутамі.
Мастацтва
Мастацтва этрускаў звязана са старажытнаіталійскай культурай Вілановы (IX—V ст. да н.э.), а таксама з іншымі рэгіёнамі Усходняга Міжземнамор'я (Старажытная Грэцыя, Малая Азія, Сірыя, Фінікія).
Пры будаўніцтвеве этрускі выкарыстоўвалі клінчатыя аркі (вароты ў Перуджы) і скляпенні (несапраўдныя ступеньчатыя ў VII—VI ст. да н.э. і паўцыркульныя ў III—II ст. да н.э.). Захаваліся рэшткі прамавугольнай планіроўкі г. Марцабота (каля Балонні) і т.зв. гіпадамавай (г. Спіна). Гарады, размешчаныя на ўзгорках, спускаліся тэрасамі па іх схілах. Квадратныя ў плане дамы мелі 2- ці 4-схільны дах і адкрыты ўнутраны дворык-атрый. Храмы падымаліся на высокі цокаль-подый, мелі 1 ці 3 свяцілішчы-цэлы і глыбокі порцік, карніз якога з багата дэкарыраваным фрызам апіраўся на калоны тасканскага ордэра. Франтоны і схілы даху ўпрыгожвалі фігурнымі выявамі з расфарбаванай тэракоты. Каля гарадоў размяшчаліся вял. некропалі (Цэрэ, цяпер Чэрветэры; Перузія, Тарквініі і інш.). Разнастайнасцю тыпаў адметныя грабніцы-пахавальні: псеўдакупальныя (VII ст. да н.э.), у пячорах і скалістых выступах (каля г. Вальтэра, ІІІ ст. да н.э.), у выглядзе насыпнога кургана-тумулуса з вузкім калідорам-дромасам (у некропалі Бандытача), у Паўночнай Італіі — з несапраўднымі скляпеннямі, што апіраліся на слуп у цэнтры. Многія пахавальныя збудаванні імітавалі жылыя інтэр'еры (грабніца ў Чэрветэры, VII ст. да н.э.).
У VII—VI ст. да н.э. ў росквіце манументальны жывапіс (пераважна размалёўкі грабніц). На жывапісе V—IV ст. да н.э. адбіўся старажытнагрэчаскі ўплыў (грабніца «Леапардаў» у Тарквініях). Сярод помнікаў скульптуры статуі і рэльефы з расфарбаванай тэракоты і каменю (антэфіксы, акратэрыі, культавая скульптура на франтонах храмаў), пахавальныя антрапаморфныя урны-«канопы» з накрыўкай у выглядзе галавы памерлага, манументальныя саркафагі. Прымітыўныя формы партрэта сустракаліся на антрапаморфных урнах і надмагільных стэлах. Развівалася мастацтва тарэўтыкі: літыя бронзавыя статуэткі багоў, прадметы хатняга ўжытку і пахавальнага культу, люстэркі з чаканенымі ці гравіраванымі выявамі.
Высокага ўзроўню дасягнула кераміка: пасудзіны тыпу букеро, што імітавалі вырабы з металу (VII ст. да н.э.), з чорна- і чырвонафігурнай размалёўкай на мясцовыя тэмы і сюжэты (дэманы, фантастычныя істоты, драпежнікі, сцэны замагільнага жыцця). Вядомы арыгінальныя залатыя ўпрыгожанні VII—VI ст. да н.э. (булы — медальёны на ланцужках, завушніцы і інш.; ліццё, штампоўка, філігрань, зернь).
У III—II ст. да н.э. мастацтва этрускаў пачало занепадаць.
Усвяты
Назва
Назва Усвяты ад назвы возера Усвят (Усвяцкае): паселішча ля ўтоку ў праточнае Усвяцкае возера дзвінскай ракі Усвячы.
Азёрная назва Усвят балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма — *Usvintas.
Утвораная так сама, як і назва суседняга з ім возера Удвят (Удвяцкае). Іх асновы Us-ṷ- і Ud-ṷ- пашыраныя балцкім гідранімічным пашыральнікам -int- (> -ят-). Так жа сама ўтвораныя назвы азёраў Дрывяты, Дрысвяты, ніжэй на Падзвінні.
Аснова Us-ṷ- (> Усв-) у рачных назвах Усвятка (у верхнім цячэнні Дняпра), Усвейка (на Падзвінні), Усвяж (прыток бярэзінскай Гайны).
Корань Us- у гідронімах Уса (два прытокі Нёмана, адзін прыток Бярэзіны), Усія (прыток Угры), Усяжа, Усая.
Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары). Роднасны яму корань Uš- у назвах рэк Уша (прытокі Бярэзіны, Віліі, Нёмана), Ушача.
Водныя назвы з коранем Us- / Uš- матываваныя блішчастасцю воднай паверхні.
Назва возера Усвят значыць «Блішчастае (возера)». Так жа сама матываваныя назвы ракі Лучоса, возера Свіцязь.
Гісторыя
Упершыню згадваецца як горад Въсвячь у 1021 г. (пазней Въсвяты, Усвячь, Свячь, Усть-Свято) калі быў перададзены вялікім князем кіеўскім Яраславам полацкаму князю Брачыславу Ізяславічу, быў у складзе Полацкага, потым Віцебскага княстваў. У 1320 г. далучаны Альгердам да Вялікага Княства Літоўскага як спадчына ягонай жонкі Марыі.
Паводле інвентара 1743 года можна зрабіць выснову, што да таго часу Усвяцкі замак ужо страціў сваё значэнне як абарочнага пункта і быў толькі рэзідэнцыяй адміністратара і гаспадарчым цэнтрам уладання. Усвяты не мелі вуліц і былі падзелены на сем кварталаў. У горадзе налічвалася ўсяго 232 гаспадаркі: 160 гаспадарак мяшчан, 30 гаспадарак гараджан-агароднікаў, 34 гаспадаркі гараджан-бабылёў і 8 вольных людзей. Такім чынам, у горадзе пражывала не менш за 1 500 чалавек. Асаблівасцю нацыянальнага складу Усвят з’яўлялася поўная адсутнаць у горадзе яўрэяў.
З 1772 года, паводле першага падзелу Рэчы Паспалітай, у складзе Расійскай імперыі. У 1773 годзе Кацярына II падарыла Усвяты генерал-пракурору Расійскай імперыі князю А. А. Вяземскаму.
З канца XVIII стагоддзя Усвяты — сяло Веліжскага павета, які ўваходзіў спачатку ў склад Пскоўскай, затым, з 1777 года, Полацкай, з 1796 года Беларускай, а з 1802 года Віцебскай губерні, цэнтр Усвяцкай воласці.
У пачатку XIX стагоддзя Усвяты перайшлі ва ўладанне графа Зубава, затым да Энгельгард (племяннік кн. Пацёмкіна), кн. Соф’я Юсупава, яе сын Аляксандр Пацёмкін, граф Шувалаў, граф Рыбап’ер, генерал Дурасаў, затым перайшоў да англічан Ідэна, Бальфура, Аршысціяда.
25 сакавіка 1918 года Усвяты абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі мястэчка ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала яго разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Усвяты перайшлі ў склад Пскоўскай губерні. У 1926 годзе беларускія бальшавікі прасілі вярнуць Усвяты БССР, аднак Масква не задаволіла гэту просьбу. У 1927 годзе горад стаў цэнтрам Усвяцкага раёна спачатку ў складзе Ленінградскай вобласці, з 1929 года — Заходняй вобласці з цэнтрам у Смаленску, з 1944 года — Велікалуцкай, з 1957 года — Пскоўскай вобласці.
Эканоміка
Сярод прадпрыемстваў Усвятаў — прамысловы камбінат, асфальтабетонны завод, пякарня.
Прусавічы
Пру́савічы (, Прусовичи) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акалоўскага сельсавета.
У 1924—1976 гадах цэнтр Прусевіцкага сельсавета.
Дэшкы (Казэлэцкі раён)
Дэшкы (Де́шки) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Асцёрскай гарадской абшчыны.
Жукіўшчына
Жукіўшчына (Жукі́вщина) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Асцёрскай гарадской абшчыны.
Пунішча (Лагойскі раён)
Пу́нішча (, Пунище) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акалоўскага сельсавета.
Жылын Млынок
Жылын Млынок (Жи́лин Млино́к) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Асцёрскай гарадской абшчыны.
Самалюбава (Смаленскі раён)
Самалюбава (Самолюбово) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне. Насельніцтва — 326 жыхароў (2007).
Embassy
«Embassy» — гандлёвая марка цыгарэт кампаніі «Imperial Tobacco». Упершыню прадаваліся ў 1914 годзе, пасля чаго іх выпуск быў адноўлены ў 1962 годзе. У 1976 годзе марка «Embassy» стала спансіраваць чэмпіянат свету па снукеры і заставалася спонсарам найбуйнейшага снукернага турніру да 2005 года, калі ўрад Вялікабрытаніі забараніў тытунёвым кампаніям спансіраваць спартыўныя падзеі на тэрыторыі краіны.
«Embassy Filter» быў выпушчаны ў продаж у 1962 годзе і ў канцы 1960-х гадоў стаў самай папулярнай маркай цыгарэт у Вялікабрытаніі з 24% брытанскага рынку.
Былы чэмпіён свету па снукеры Алекс Хігінс падаў у суд на стваральнікаў «Embassy» у 1999 годзе, сцвярджаючы, што заахвочванне спонсараў сусветнага першынства паліць цыгарэты «Embassy», а таксама бясплатныя цыгарэты, якія давалі гульцам падчас чэмпіянатаў спрыялі яго заражэнню на рак горла.
На сённяшні дзень «Embassy» з’яўляюцца аднымі з самых дарагіх цыгарэт у Вялікабрытаніі з коштам у дыяпазоне ад £9.50 да £10.10 за пачку. Апроч таго, існуе сястрынская гандлёвая марка «Embassy Regal».
Крэні
Крэні́ (Крені́) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Асцёрскай гарадской абшчыны.
Балатнянскі сельсавет
Балатня́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска) Балотня.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Журавіцкага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Журавіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Кармянскага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе Доўскага раёна, які 5 красавіка 1935 года быў перайменаваны ў Журавіцкі раён. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 17 снежня 1956 года сельсавет у складзе Рагачоўскага раёна.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1049 чалавек, з іх 94,6 % — беларусы, 4,1 % — рускія, 0,4 % — украінцы.
Сінькава (Смаленскі раён)
Сінькава (Синьково) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Карахоткінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 468 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 8 км на ўсход ад гарадской мяжы г. Смаленска ў аўтадарогі Смаленск — Дарагабуж — Вязьма — Зубцоў.
Эканоміка
Сярэдняя школа, медпункт, крамы.
Славутасці
У Сінькаве знаходзіцца помнік загінулым пры крушэнні самалёта Ан-12 21 лістапада 1983 года — загінулі 9 членаў экіпажа. Прычына крушэння — абледзяненне закрылкаў.
Любэчаныніў
Любэча́ныніў (Любеча́нинів) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Асцёрскай гарадской абшчыны.
Набільскэ
Набільскэ (Набі́льське) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Асцёрскай гарадской абшчыны.
Раўнядзь
Раўня́дзь (, Ровнядь) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акалоўскага сельсавета.
Да 30 студзеня 1976 года вёска ўваходзіла ў склад Прусевіцкага сельсавета.
Ваяводы берасцейскія
Ваявода берасцейскі — мясцовы ўраднік у Берасцейскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага, намеснік караля і вялікага князя.
Паводле Люблінскай уніі 1569 года засядаў у Сенаце Рэчы Паспалітай, дзе паводле значнасці займаў месца пасля раўскага ваяводы.
Вядомы берасцейскія старосты-намеснікі:
Апольскі павет (Люблінскае ваяводства)
Апольскі павет (Powiat opolski) — павет у Люблінскім ваяводстве Польшчы.
Быў утвораны 1 студзеня 1999 года ў выніку польскай рэформы мясцовага самакіравання. Адміністрацыйным цэнтрам павету з'яўляецца горад Аполе-Любэльске, які знаходзіцца ў 44 кіламетрах ад Любліна. У павеце знаходзіцца яшчэ адзін горад – Панятова, які знаходзіцца ў 8 км ад Аполе-Любэльске.
Плошча павету складае 804,14 км². Па стане на 2005 год насельніцтва налічвала каля 63 000 чалавек, з якіх у Панятове жыло 9,9 тысяч, а ў Аполе-Любэльске 8,8 тысяч.
Рэвільяхіхеда
Рэвільяхіхе́да (Revillagigedo Island) — востраў у складзе архіпелага Аляксандра, штат Аляска, ЗША.