cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фядот Мікалаевіч Казакоў
Біяграфія
Нарадзіўся ў шматдзетнай беларускай сялянскай сям’і. З 1924 года працаваў настаўнікам Кармянскай 9-гадовай школы. З красавіка 1925 па 1929 год працаваў загадчыкам раённага аддзела народнай адукацыі і быў абіраны членам Кармянскага раённага выканкама. У 1929—1932 гадах вучыўся ў Мінскім педагагічным інстытуце. З 1932 па 1934 год узначальваў школьны сектар народнага камісарыята асветы БССР і мінскі гарадскі аддзел народнай адукацыі. З 1934/1935 навучальнага года працаваў выкладчыкам, а з верасня 1935 года — намеснікам дырэктара па навучальнай частцы Мінскага педінстытута. У 1935—1939 гадах кіраваў Магілёўскім педагагічным інстытутам. Арыштаваны 4 ліпеня 1938 года. Абвінавачваўся ў «правядзенні антысавецкай прапаганды». 28 мая 1939 вызвалены і рэабілітаваны пастановай НКУС Магілёўскай вобласці. З 1939 па 1941 год узначальваў магілёўскі абласны аддзел народнай адукацыі.
З 1941 па 1946 год знаходзіўся ў Чырвонай Арміі. Служыў камісарам, палітруком, інструктарам прапаганды 23-га палка сувязі Паўднёва-Уральскай ваеннай акругі. У верасні 1942 года прызначаны агітатарам палітуправы той жа акругі. З 1943 года з’яўляўся намеснікам начальніка і лектарам-кансультантам акруговага дома афіцэраў Паўднёва-Уральскай ваеннай акругі.
10 кастрычніка 1946 года быў прызначаны дырэктарам Гомельскага педагагічнага інстытута імя В. П. Чкалава, які ўзначальваў да 20 красавіка 1947 года. У пачатку 1950-х гадоў працаваў намеснікам міністра асветы БССР.
Гуга Моль
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе. У 1828 годзе скончыў Цюбінгенскі ўніверсітэт, атрымаў ступень доктара медыцынскіх навук і працаваў у Мюнхенскім універсітэце. З 1832 года на пасадзе прафесара ў Бернскім універсітэце, з 1835 года і да канца жыцця прафесара батанікі ў Цюбінгене.
Навуковая дзейнасць
Гуга Молю належаць навуковыя працы па анатоміі і цыталогіі раслін. Ён апісаў працэс утварэння і будову вусцейка і эпідэрмісу, дзялення клетак, будову многіх органаў раслін. Таксама даказаў клетачнае паходжанне сасудаў раслін і ўвёў ва ўжытак паняцце пратаплазмы.
10 студзеня
10 студзеня — дзесяты дзень года па Грыгарыянскім календары
Франкфарт
Франкфарт (анг. Frankfort, Kentucky) — горад, размешчаны ў акрузе Франклін (штат Кентукі, ЗША), насельніцтва 27 741 чалавек па статыстычных дадзеных перапісу 2000 года. З’яўляецца сталіцай штата Кентукі і акруговым цэнтрам акругі Франклін.
Геаграфія
Паводле звестак Бюро перапісу насельніцтва ЗША Франкфарт мае агульную плошчу ў 38,85 квадратных кіламетраў, з якіх 38,07 кв. кіламетраў займае зямля і 0,78 кв. кіламетраў — вада. Плошча водных рэсурсаў акругі складае 2,01 % ад усёй яго плошчы.
Чэрнацкэ (Ноўгарад-Сівэрскі раён)
Чэрнацкэ (Черна́цьке) — вёска ў Ноўгарад-Сівэрскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Такума Асано
(浅野 拓磨; нар. ) — японскі футбаліст. З 2015 года выступае за нацыянальную зборную Японіі.
Радунь (Карэліцкі раён)
Ра́дунь (, Радунь) — вёска ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жухавіцкага сельсавета.
Гісторыя
Да 23 ліпеня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Ушанскага сельсавета.
Калалак
Калалак (Կոլոլակ) — армянскі суп з бараніны, які варыцца пераважна на касцявым булёне. Па сутнасці калалак — суп з фрыкадэлькамі. Аднак па складзе ўваходных у яго прадуктаў, гусце і тэхналогіі гэта страва моцна адрозніваецца ад адпаведных еўрапейскіх.
Як і многія армянскія стравы, калалак мае некалькі адменнікаў, што адрозніваюцца ступенню складанасці гатавання: калалак простай, калалак фаршаваны, калалак шушанскі.
Агульная тэхналогія гатавання
У гатаванні ўсіх відаў калалаку ёсць наступныя агульныя рысы :
Увесь калалак вараць да гатовасці рысу.
Кохтла-Нымэ (прыпыначны пункт)
Кохтла-Нымэ (Kohtla-Nõmme) — прыпыначны пункт у Эстоніі. Знаходзіцца ў пасёлку Кохтла-Нымэ на лініі Талін — Нарва.
Прыпыначны пункт быў адкрыты 16 снежня 2014 года. На прыпынку знаходзіцца адна кароткая (35 м) платформа.
NGC 7468A
NGC 7468A (іншыя абазначэнні — PGC 70414, UGC 12342, MCG 3-58-30, ZWG 453.61, VV 738, IRAS23024+1624) — галактыка ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Каралеўская акадэмія вольных мастацтваў
Каралеўская акадэмія вольных мастацтваў (Kungliga Akademien för de fria konsterna) — шведская мастацкая акадэмія ў Стакгольме.
Гісторыя
Акадэмія была заснавана ў 1735 годзе Карлам Густавам Тэсінам і архітэктарам Карлам Горлеманам пад назвай Каралеўская акадэмія малявання (Kongl. Ritakademien). У лік асноўных прадметаў навучання ўваходзіла таксама маляванне аголенай натуры. У 1768 годзе адбылося першае пасяджэнне членаў акадэміі пад кіраўніцтвам архітэктара Карла Фрэдрыка Адэлькранца. У 1773 годзе па ўказу караля Густава III, пішацца яе першы статут, узорам для якога стала Парыжская каралеўская акадэмія. Акрамя малюнка, тут пачалі выкладаць архітэктуру, анатомію, чарчэнне, гісторыю мастацтваў і мастацкую перспектыву, у выніку чаго першапачаткова невялікая Акадэмія малюнка разраслась і ператварылася ў Каралеўскую акадэмію жывапісу і скульптуры (Kongl. Målare- och Bildhuggareakademien).
Свайго росквіту Акадэмія дасягнула ў канцы XVIII стагоддзя, калі ў ёй выкладалі шэраг знакамітых мастакоў (напрыклад, Юхан Табіяс Сергель). У 1810 годзе яна атрымала сваю сучасную назву. З 1810 года дырэктарам акадэміі быў Пер Хілестром. З 1870 года Акадэмія знаходзіцца ў сучасным будынку, па адрасе Фрэдсгатан 12 (Fredsgatan 12) у стакгольмскім раёне Нормальм (Norrmalm).
З 1864 года ў Каралеўскую акадэмію прымаюцца і жанчыны. Першай сярод іх была Ганна Нордландэр. У канцы XIX стагоддзя некаторыя маладыя шведскія мастакі, у тым ліку Карл Ларсан і Эрнст Юсефсан, а таксама яшчэ 82 члена «акадэміка», беспаспяхова спрабавалі рэфармаваць састарэлую сістэму адукацыі ў Акадэміі. Пасля адкрыцця ў 1876 годзе ў Стакгольме Каралеўскай вышэйшай тэхнічнай школы навучанне будучых архітэктараў было перададзена з Акадэміі.
У 1978 годзе са складу Акадэміі вылучылася ў самастойную навучальную ўстанову Каралеўская вышэйшая мастацкая школа (Kungliga Konsthögskolan), дзе ў цяперашні час адбываецца навучанне маладых мастакоў, і з 1995 года яна знаходзіцца ў асобным будынку, разам са сваімі навучальнымі і выставачнымі заламі і майстэрнямі.
Каралеўская акадэмія вольных мастацтваў з’яўляецца ўладальнікам вялікага збору мастацкіх каштоўнасцяў, сабраных пачынаючы з 1735 года, і ўключае ў сябе калекцыю карцін і сульптуры, а таксама збор антычных помнікаў мастацтва. Акадэмія валодае шырокімі бібліятэкай і архівамі.
Уладзімір Іосіфавіч Макейчык
Уладзі́мір Іосіфавіч Маке́йчык (нар., ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь (1997—1998).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры і Мінскую вышэйшую партыйную школу.
Працоўную дзейнасць пачаў у 1966 годзе ў якасці слесара на Мінскім прыборабудаўнічым заводзе імя У. І. Леніна.
З 1971 — старшы трэнер Камітэта па фізічнай культуры і спорту пры Савеце Міністраў БССР.
У 1972—1976 — на камсамольскай рабоце.
З 1976 працаваў намеснікам старшыні аблсавету ДСТ «Буравеснік».
У 1979—1994 — на адміністрацыйнай працы ў Міністэрстве асветы БССР, Савеце Міністраў БССР, Кабінеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.
З 1995 года — загадчык сектара па справах грамадскіх аб’яднанняў і фізічнай культуры апарата Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
13 студзеня 1997 года быў прызначаны Міністрам спорта і турызму Рэспублікі Беларусь.
16 сакавіка 1998 года ў сувязі з пераходам на іншую працу быў вызвалены ад пасады міністра.
2014 год у гісторыі музыкі
2014 год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
Джэймс Тобін
Джэймс Тобін (James Tobin;, Шампань,  — , Нью-Хейвен, ) — амерыканскі эканаміст.
Біяграфія
Вучыўся ў Гарвардскім універсітэце. Прыняў удзел у Другой сусветнай вайне, затым вярнуўся ў Гарвард, атрымаў ступень доктара і выкладаў там жа (1946—1950). З 1950 года да самай смерці працаваў у Ельскім універсітэце (у апошнія гады — Professor Emeritus).
З 1955 года, пасля пераезду Камісіі Коўлса ў Ель і пераўтварэння яе ў Фонд, актыўна ўдзельнічае ў працы дадзенага даследчага цэнтра, займаючы ў 1955—1961 і 1964—1965 гадах пасты дырэктара.
Нампо
Нампо (南方諸島, «Паўднёвыя») — умоўная назва некалькіх груп астравоў Японіі ў Ціхім акіяне, агульнай плошчай 419,71 км². Месцяцца на прасторы на поўдзень ад Токіа і на поўнач ад Марыянскіх астравоў.
У склад астравоў Нампо прынята уключаць:
Сцяпан Мацвеевіч Валансевіч
Сцяпан Мацвеевіч Валансевіч (Степан Матвеевич Волонсевич;, Кобрын? — , Ленінград) — архітэктар.
Біяграфія
У 1896—1901 гадах вучыўся ў Інстытуце грамадзянскіх інжынераў у Пецярбургу. Па рэкамендацыі дырэктара Інстытута быў запрошаны, відаць, у якасці стажыроўкі, наглядаць за будаўніцтвам ў Зарайскім крамлі.
Паводле іншых звестак скончыў Інстытут у 1908 годзе і з’ехаў працаваць у г. Мінск.
Архітэктар Віленскай навучальнай акругі да 1914 года. Надворны саветнік (1912). Член Віленскага мастацкага таварыства, Паўночна-Заходняга аддзела Імператарскага Рускага геаграфічнага таварыства.
У 1914 г. вярнуўся ў Пецярбург і стаў галоўным архітэктарам Раждзественскага (затым Смольнінскага) раёна. Пасля заканчэння грамадзянскай вайны працаваў у Хімпраекце да 1927 г., а з 1927 па 1931 гг. быў галоўным архітэктарам Выбаргскага раёна пры Выбаргскім райвыканкаме. У той час архітэктары раёнаў вырашалі даволі шырокае кола пытанняў па рэгуляванні будаўніцтва — пазней частка гэтых работ стала выконваць архітэктурна-планіровачнае ўпраўленне Ленгарвыканкама.
У 1930-х гг. працаваў над рэканструкцыяй цэнтра Пецяргофа, над яго добраўпарадкаваннем. Займаўся праектамі вуліц, праектаваў і будаваў асобныя невялікія будынкі. Удзельнічаў у шэрагу архітэктурных конкурсаў, у прыватнасці, на праект помніка У. І. Леніну ў Ленінградскім гандлёвым порце.
Памёр ад знясілення года ў блакадным Ленінградзе. Пахаваны на Вялікаохцінскіх могілках у Ленінградзе.
Сям’я
У першым шлюбе з Яўгеніяй Аліфер (пам. не пазней за 1924 г.). З ёй дзеці :
Ягоны пляменнік (1906—1978) стаў праваслаўным архіепіскапам Кіраўскім і Слабадскім.
Дзіковец (гміна)
Дзіко́вец (Dzikowiec) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Кальбушоўскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Дзікоўцы. Плошча гміны складае 121,66 км². Станам на 2005 год у гміне Дзіковец пражывалі 6646 чалавек, шчыльнасць — 54,6 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 8 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 9 населеных пунктаў.
Захад ЗША
Захад ЗША — тэрмін, значэнне якога ў гісторыі краіны неаднаразова змянялася. Гэта адбываласа па прычыне таго, што дзяржава пашыралася галоўным чынам менавіта на захад. Да 1800 года заходняя мяжа праходзіла па Апалачам, затым усходняй мяжой Захаду лічылася рака Місісіпі.
У наш час да захаду ЗША звычайна адносяць штаты, якія размяшчаюцца на Вялікіх раўнінах, у Скалістых горах і больш заходнія штаты аж да Ціхаакіянскага ўзбярэжжа, а і Гаваі.
Геаграфія
Бюро перапісу насельніцтва ЗША вылучае Захад як адзін з чатырох асноўных рэгіёнаў краіны і ўключае ў яго 13 штатаў: Айдаха, Аляска, Арызона, Ваёмінг, Вашынгтон, Гаваі, Каліфорнія, Каларада, Мантана, Невада, Нью-Мексіка, Арэгон і Юта.
Часам усходнюю мяжу Захаду праводзяць па рацэ Місісіпі. У такім разе апроч 13 пералічаных у паняцце ўключаюцца яшчэ 12 штатаў. Тым не менш, звычайна іх адносяць да Сярэдняга Захаду і Поўдня.
Рэгіён пакрывае значную частку кантынентальнай часткі ЗША, а таксама ўключае Аляску і Гаваі, якія не адносяцца да кантынентальных штатаў. Унутры сябе Захад, паводле Бюро перапісу насельніцтва, падзяляецца яшчэ на два рэгіёна — Ціхаакіянскі (узбярэжжа Ціхага акіяна і не-кантынентальныя штаты: Аляска, Вашынгтон, Гаваі, Каліфорнія, Арэгон) і Горны (Айдаха, Арызона, Ваёмінг, Каларада, Мантана, Невада, Нью-Мексіка, Юта). Акрамя таго, у геаграфічным, а таксама культурна-эканамічным плане вылучаецца Паўднёвы Захад ЗША, да 1848 года які ўваходзіў у склад Мексікі і да гэтага часу захоўвае з ёй важныя сацыяльна-культурныя сувязі.
Насельніцтва
Па адзнаках 2006 года агульная колькасць насельніцтва 13 штатаў, вызначаных як заходнія, складала 69 355 643 чалавек. Да заходніх адносяцца як самы населены, так і самы ненаселены штаты (Каліфорнія і Ваёмінг адпаведна). Шчыльнасць насельніцтва ў большасці штатаў (ва ўсіх, акрамя Каліфорніі, Вашынгтона і Тэхаса, дачыненне якога да Захаду спрэчна) ніжэй, чым сярэдняя па краіне.
У заходніх штатах вяліка колькасць меншасцяў. Тры з чатырох штатаў, дзе белыя амерыканцы не складаюць большасці насельніцтва, знаходзяцца ў гэтым рэгіёне — гэта Гаваі, Каліфорнія і Нью-Мексіка; чацвёртым такім штатам з'яўляецца Тэхас, які таксама можна ўключыць у амерыканскі Захад пры шырокім разуменні гэтага паняцця.
Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў
Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў (нар., с. Вясёлае, Адлерскі раён, Краснадарскі край) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1986). Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларускай ССР (1978).
Біяграфія
Нарадзіўся 13 жніўня 1942 года ў сяле Вясёлае, Адлерскі раён, Краснадарскі край, РСФСР.
У 1957—1959 гадах вучыўся ў вячэрняй тэатральна-драматычнай студыі пры Рэспубліканскім рускім тэатры ва Улан-Удэ. У 1969 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт УДІК (майстэрня Л. Куляшова і А. Хахловай).
У 1959—1963 гады — акцёр тэатраў у Абакане і Разані. У кіно — з 1968 года.
У 1986—1994 гады — першы сакратар Праўлення, старшыня, сустаршыня Беларускага саюза кінематаграфістаў.
Фурсавэ
Фурсавэ (Фу́рсове) — вёска ў Ноўгарад-Сівэрскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Мыс Флігелі
Мыс Флігелі — паўночна-ўсходні ўскраек вострава Рудольфа ў Паўночным Ледавітым акіяне, уваходзіць у архіпелаг Зямля Франца-Іосіфа (Расія, Архангельская вобласць).
Фарастовічы
Фарастовічы (Форосто́вичі) — вёска ў Ноўгарад-Сівэрскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Віктар Пятровіч Анікеенка
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (фізік), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (эканаміст). Працаваў загадчыкам арганізацыйнага аддзела, першым сакратаром Вілейскага райкама ЛКСМБ, інструктарам арганізацыйнага аддзела Вілейскага райкама і гаркама КПБ, сакратаром парткама Ільянскага саўгаса-тэхнікума Вілейскага раёна Мінскай вобласці, загадчыкам арганізацыйнага аддзела Вілейскага гаркама КПБ. Займаў пасады сакратара Вілейскага гаркама КПБ, намесніка старшыні Вілейскага раённага Савета народных дэпутатаў, дырэктара адкрытага акцыянернага таварыства «Вілейскі камбікормавы завод».
Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.
Узнагароды
Узнагароджаны юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
Каміла Рандані
Каміла Рандані (Camillo Róndani;, Парма — ) — італьянскі дыптэролаг.
Аўтар больш за 150 публікацый, у тым ліку каля ста аб двухкрылых. Асноўная праца — «Dipterologiae Italicae Prodromus» у шасці тамах. Цікавіўся таксама прыкладной энтамалогіяй, у прыватнасці — насякомымі-паразітамі іншых насякомых.
Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма
Сусве́тная прэ́мія саўндтрэ́каў за найле́пшую арыгіна́льную му́зыку да фі́льма (World Soundtrack Award for Best Original Film Score of the Year) — адна з асноўных узнагарод «Сусветнай прэміі саўндтрэкаў», якая была ўпершыню прысуджана на 1-й цырымоніі ў 2001 годзе і ўручалася па 2015 год.
Часцей за ўсё, а менавіта тройчы, у намінацыі «Найлепшая арыгінальная музыка да фільма» перамагалі фільмы, музыку да якіх напісаў Аляксандр Дэспла (2009, 2010, 2014).
Статыстыка па перамогах і намінацыях
Часцей за ўсё, а менавіта тройчы, у намінацыі «Найлепшая арыгінальная музыка да фільма» перамагалі фільмы, музыку да якіх напісаў Аляксандр Дэспла (2009, 2010, 2014). Першынства па колькасці намінацый атрымаў Ганс Цымер: на яго ліку 9 намінаваных фільмаў.
Вольфганг Паўлі
Скончыў Мюнхенскі ўніверсітэт (1921). 3 1923 г. у Гамбургскім універсітэце, з 1928 прафесар Вышэйшага тэхнічнага вучылішча ў Цюрыху. У 1940—1946 гг. у Інстытуце фундаментальных даследаванняў (горад Прынстан, ЗША).
Навуковыя працы па квантавай механіцы, мезоннай тэорыі ядзерных сіл, тэорыі адноснасці, па гісторыі і філасофіі навукі. Сфармуляваў прынцып Паўлі (1925). Прадказаў існаванне нейтрына (1930). Прапанаваў матрыцы Паўлі, выкарыстоўваемыя пры апісанні спіна электрона.
Нобелеўская прэмія па фізіцы 1945.
Гальяш Пельгрымоўскі
Гальяш Пельгрымоўскі (1564 — пасля 17.8.1604) — грамадскі дзеяч Рэчы Паспалітай, пісьменнік.
Біяграфічныя звесткі
Біяграфічных аб ім звестак захавалася няшмат. Нарадзіўся, магчыма, у Ашмянскім павеце. Паходзіў са шляхецкага роду герба Навіна. Вучыўся ў кальвінісцкай школе. Напэўна, атрымаў добрую адукацыю, што дазволіла яму працаваць у каралеўскай канцылярыі.
Удзельнік Лівонскай вайны 1558-83. У 1581 пад камандаваннем Крыштафа Радзівіла прымаў удзел разам з Ф. Кмітам-Чарнабыльскім і А. Рымшам у паходзе ў Расію. Сакратар польскага караля Стэфана Баторыя, у 1583 па яго даручэнні ездзіў у Маскву да Івана IV Грознага. 3 1586 пісар ВКЛ, з 1600 сакратар пасольства Рэчы Паспалітай у Маскве на чале з Л. Сапегам, з 1602 выконваў абавязкі маршалка Літоўскага трыбунала.
Аўтар паэтычных і празаічных панегірыкаў на лацінскай мове, празаічнага дыярыуша на польскай мове «Пасольства Льва Сапегі ў 1600 годзе ў Маскву паводле дыярыуша Гальяша Пельгрымоўскага, сакратара пасольства, з рукапісу, выпадкова знойдзенага, Уладзіславам Трэмбіцкім апісанае» (надрук. ў 1846, Гродна). У дыярыушы былі тэксты і на беларускай мове: праект дагавора паміж Польшчай і Маскоўскай Руссю, пералік падарункаў рускаму цару і яго сыну, выступленні Л. Сапегі і Г. Пельгрымоўскага ў прысутнасці цара. Гэтаму падарожжу Гальяш Пельгрымоўскі прысвяціў і вершаваны твор на польскай мове. Ля вытокаў беларускай паэзіі знаходзіцца яго паэма на беларускай і польскай мовах «Гутарка аднаго Паляка з Маскалём на маскоўскім замку ў годзе 1601», у якой аўтар раскрывае сістэму погляцаў на міжнародныя адносіны і становішча, справы рэлігіі, свабоды сумлення і інш.
Творчасць
Літаратурную дзейнасць Г. Пельгрымоўскі пачаў у 1583. Пісаў на лацінскай і польскай мовах, у позніх творах выкарыстоўваў і старабеларускую мову.
Лацінамоўная паэма «Панегірык у гонар князя Крыштофа Радзівіла» (Кракаў, 1583) стала літаратурным дэбютам. У гонар Крыштофа Радзівіла Г. Пелырымоўскі апублікаваў яшчэ два панегірычныя творы: «На шлюб найсвятлейшага князя і гаспадара Альберта Радзівіла» (Вільня, друк. Д. Лэнчыцкага, 1585) з нагоды шлюбу Альбрыхта Радзівіла з курляндскай князёўнай Ганнай і «Пасланне да шляхетнага гаспадара Тэадора Скуміна» (Вільня, друк. Я. Карцана, 1586) у гонар Фёдара Скуміна-Тышкевіча. Але самым цікавым з лацінамоўных твораў пісьменніка 1580-х гадоў з'яўляецца празаічны трактат з асобнымі вершаванымі ўстаўкамі «Пра герояў Царквы Божай» (Кракаў, 1585). Трактат прысвечаны жыццю і подзвігам славутых біблейскіх персанажаў і герояў старажытнасці. Аўтар даследуе тут сутнасць гераізму і разглядае яго канкрэтныя праявы ў жыцці чалавека.
У 1590-х гадах Г. Пельгрымоўскі паступова пераходзіць на польскую мову. Пад крыптанімам-псеўданімам «E. P. Philalethes Lithuanie» ён выдае вялікі вершаваны твор на польскай мове «Дыялог літоўскага шляхціца пра Інфлянцкую вайну караля Стэфана з князем маскоўскім...» (Вільня, друк. Я. Марковіча, 1594) і ананімна — зборнік вершаў на лацінскай і польскай мовах «Патрыёт Айчыны да сенату і дзяржавы літоўскай» (1597). Абедзве кнігі падагульняюць тэму Лівонскай вайны.
«Дыялог літоўскага шляхціца...» налічвае каля 2000 радкоў і з'яўляецца, па-сутнасці, падрабязнай хронікай Лівонскай вайны: ад уварвання войскаў Івана IV у Прыбалтыку ў 1558 і да заключэння Ям-Запольскага мірнага пагаднення паміж Рэччу Паспалітай і Маскоўскім княствам 6 студзеня 1582. Для нашчадкаў занатаваныя найбольш важныя падзеі вайны (асабліва яе заключнай фазы): падзенне Полацка, вызваленне Полацка, узяцце Вялікіх Лук, няўдалая аблога Пскова, а таксама шматлікія соймы, дыпламатычныя перамовы і г.д. На старонках «Дыялога...» згадваюцца многія героі Лівонскай вайны: Крыштоф Радзівіл Пярун, Філон Кміта-Чарнабыльскі, Канстанцін Астрожскі, Міхал Вішнявецкі і інш. Але асноўную ўвагу паэт засяроджвае на дзейнасці караля польскага і вялікага князя літоўскага Стэфана Баторыя і на апошняй фазе Лівонскай вайны. Такім чынам, Г. Пельгрымоўскі выступіў непасрэдным прадаўжальнікам традыцыі М. Стрыйкоўскага, стварыўшы яшчэ адну — дыялагічную — хроніку ў польскамоўнай паэзіі Беларусі эпохі Рэнесансу.
Водгукі падзеяў Лівонскай вайны чуваць і ў ананімна выдадзеным зборніку вершаў на лацінскай і польскай мовах «Патрыёт Айчыны да сенату і дзяржавы літоўскай» (1597), аўтарства якога традыцыйна прыпісваецца Г. Пельгрымоўскаму. Паэтычны твор складаецца з 23 вершаў, цесна звязаных між сабой тэматычна і кампазіцыйна. «Патрыёт Айчыны...» выдадзены пад адной нокладкай у двух варыянтах: лацінамоўным і польскамоўным. Мастацкая сітуацыя ў дэкламацыі Г. Пельгрымоўскага нагадвае паседжанне сената, у якім бяруць удзел Патрыёт Айчыны, Маці-Літва і яе шматлікія дзеці: розныя чемлі Вялікага княства Літоўскага (не толькі ваяводствы, што ўваходзілі ў склад дзяржавы пад канец XVI ст., але і колішнія ўладанні і нават сумежныя тэрыторыі). Тэма выступлення Патрыёта і ўсяго «паседжання сената» — заняпад некалі магутнай дзяржавы, абыякавасць грамадзян да лёсу Бацькаўшчыны.
У вершы «Масконія» паэт з горыччу заўважае, што шматлікія войны, якія з пераменным поспехам вялі паміж сабой гэтыя дзве дзяржавы, былі на радасць «паганым». Менавіта ў саюзе супраць татар і турак бачыць ён трывалую аснову міру паміж дзвюма хрысціянскімі краінамі. І праз некалькі год пасля апублікавання кнігі яму давялося ў складзе пасольства Льва Сапегі адправіцца ў Маскву заключаць вечны мір паміж Рэччу Паспалітай і Маскоўскім княствам. Творчым вынікам гэтай паездкі сталі тры творы: празаічны дыярыуш пасольства, кароткі вершаваны дыялог «Гутарка аднаго паляка з маскалём...» і вершаваны дыярыуш «Пасольства да вялікага князя маскоўскага» (ніводнае з іх не было апублікаванае пры жыцці аўтара).
Менавіта вершаваны дыярыуш «Пасольства да вялікага князя маскоўскага» (каля 7000 радкоў) стаў найбольш значным творам у літаратурнай спадчыне Г. Пельгрымоўскага. Пад канец паэмы змешчаны дадатак да яе: незавершанае апісанне пасольства Міхаіла Салтыкова-Марозава ў Вільню да караля Жыгімонта III у 1602. Можна меркаваць, што паэма створана незадоўга да смерці аўтара, недзе ў 1602—03. Параўнанне тэксту «Пасольства...» са зместам празаічнага дыярыуша дазваляе зрабіць наступную выснову: вершаваная форма прывяла не толькі да рытмічнага ўпарадкавання празаічнага тэксту і механічнага аздаблення яго рыфмамі, але і да ўзмацнення вобразнасці, мастацкай выраз-насці, да з'яўлення паэтычных штампаў-клішэ, характэрных для эпічнага стылю. Такім чынам, «Пасольства да вялікага князя маскоўскага» можна разглядаць і як дыярыуш у вершаванай форме, і як эпічную паэму ў форме дыярыуша.
Выключнае месца ў шматмоўнай паэзіі Беларусі эпохі Рэнесансу займае вершаваны дыялог Гальяша Пельгрымоўскага «Гутарка аднаго паляка з маскалём на Маскоўскім замку ў годзе 1601» — сінкрэтычны ў жанравых адносінах твор, які ўзнік на сумежжы паэзіі і драматургіі. «Гутарка...», як і вершаваны дыярыуш Г. Пельгрымоўскага «Пасольства да вялікага князя маскоўскага», прысвечана перамовам паслоў Рэчы Паспалітай з маскоўскімі баярамі ў 1600—01. Але гэтым разам паэт выкарыстаў люстэрка сатырычнае, блазенскае: гутарка паляка Івана з маскалём Ігнатам пры ўсёй значнасці закранутых праблем з'яўляецца своеасаблівай пародыяй на перамовы Л. Сапегі з М. Салтыковым, I. Тацішчавым, М. Абаленскім і дзякам Апанасам. У размове Івана з Ігнатам і яго прыяцелямі аўтар «Гутаркі...» у скандэнсаванай мастацкай форме адлюстраваў не толькі змест перамоў Л. Сапегі з баярамі, але і стыль маскоўскай дыпламатыі, які выводзіў з раўнавагі польска-беларускіх паслоў. Ні на адно пытанне Ігнат не адказвае канкрэтна, хваліць маскоўскія парадкі, улазіць у непатрэбныя тэалагічныя дыскусіі, не прыслухоўваецца да аргументаў суразмоўцы, але ўвесь час заклікае яго да братэрскай любові (таксама, як дзяк Апанас заклікаў польска-беларускіх паслоў да братэрскай еднасці на афіцыйных перамовах). Няшчырасць Ігната вынікае з яго халопскай залежнасці ад цара, з яго боязі быць пакараным за размову з іншаземцам. Паляк Іван разумее гэта і нават спачувае суразмоўцу. Пераканаўшыся ў шчырасці і «любові» Івана, Ігнат досыць крытычна выказваецца пра свайго цара, адно просіць новага прыяцеля не выдаваць яго іншым маскалям. Шляхціц Іван дае баярыну слова не выдаваць яго, і на гэтым сустрэча прадстаўнікоў дзвюх палітычных сістэм, адметных культур заканчваецца.
Героі «Гутаркі...» маюць свае характары, вобраз мыслення, манеру размаўляць, прычым размаўляюць яны на розных мовах: Іван — на польскай, Ігнат — на рускай (фактычна на беларускай, бо недастатковае валоданне рускай мовай у аўтара кампенсавалася, відаць, веданнем беларускай мовы). «Гутарка аднаго паляка з маскалём...» засведчыла наяўнасць у Г. Пельгрымоўскага драматургічнага таленту, адлюстравала тэндэнцыю збліжэння літаратурнага дыялога з тэатральным. На сучасную беларускую мову гэты твор пераклаў М. Танк.
Максімільян Станіслаў Рыла
Максімільян Станіслаў Рыла (Maksymilian Stanisław Ryłło;, в. Падароск, Ваўкавыскі павет, Гродзенская губерня — ) — філосаф, археолаг, арыенталіст, каталіцкі місіянер на Блізкім Усходзе і ў Паўночнай Афрыцы.
Біяграфія
Як пачатковыя намеры місіянерскай дзейнасці на Літве пасля паражэння паўстання 1830—1831 гадоў ажыццявіць было немагчыма, то зацікавіўся місіямі на Блізкім Усходзе. Фінансава дапамагаў езуіцкай місіі ў Сірыі з 1831 года.
26 чэрвеня 1836 года пакінуў Рым і накіраваўся ў Ліван, каб вывучыць магчымасці ажыццяўлення царкоўнай уніі і адкрыцця адмысловай каталіцкай акадэміі на Блізкім Усходзе. Як папскі візітатар наведаў Малую Азію.
У студзені 1837 года пазнаёміўся з Юльюшам Славацкім, які прыслужваў яму падчас імшы пры Гробе Гасподнім. 26 сакавіка Рыла адмыслова прыехаў у кляштар спавядаць Славацкага.
У красавіку 1837 года дабраўся да Дамаска, дзе апроч сустрэч з прадстаўнікамі ўсходніх цэркваў пачаў займацца археалагічнымі даследаваннямі. Упершыню даследаваў руіны старажытнай Ніневіі.
Свой побыт у Рыме скарыстоўваў для прасоўвання плана стварэння каталіцкага калегіума ў Бейруце або Алепа, шукаў фундатараў для ажыццяўлення гэтай задумы.
3 чэрвеня 1839 года праз Мальту і Канстанцінопаль вырушыў да Бейрута, але палітычная сітуацыя, турэцка-егіпецкая вайна за панаванне над Ліванам і барацьба розных царкоўных фракцый Блізкага Усходу перашкодзілі яго планам па стварэнні вучылішча.
У сакавіку 1840 года прапанаваў генералу ордэна дэталёвы план стварэння ў Бейруце калегіума для 100 навучэнцаў, вучылішча неўзабаве было збудавана і ў лістападзе 1841 года Collegium Asiaticum пачаў дзейнічаць. Але праз пярэчанні французскай адміністрацыі, якая баялася самастойнасці гэтай установы, Рылу адклікалі на Мальту. Тым не менш, каталіцкае вучылішча, якое з 1875 года стала звацца Універсітэтам Святога Іосіфа, заўсёды лічыла Максімільяна Рылу сваім заснавальнікам.
Актыўная дзейнасць на Мальце, дзе ён займаўся прапаведніцтвам, выклікала незадавальненне брытанскага губернатара, на некаторы час яму было забаронена прамаўляць казанні. Надрукаваў каментарыі да выдання заснавальніка ордэна езуітаў Ігнація Лаёлы «Духоўныя практыкаванні».
4 жніўня 1844 года быў прызначаны рэктарам Калегіума Прапаганды (Collegium Urbanum), задачай якога было рыхтаваць місіянераў. У лістападзе 1845 года Папам быў прызначаны старшынёй камісіі, якія запісвала сведчанні Макрыны Мечыслаўскай пра расійскі пераслед сясцёр-базыліянак з мінскага кляштара Святой Тройцы. Гэтыя сведчанні былі перакладзены на шматлікія еўрапейскія мовы і сталі вядомымі па ўсёй Еўропе, хоць, як паказваюць даследаванні, былі фальсіфікацыяй, а іх аўтарка — махляркай.
Тэмпера
Тэ́мпера (tempera, ад лацінскага temperare — змешваць фарбы) — фарбы, прыгатаваныя на аснове сухіх парашковых натуральных пігментаў і/ці іх сінтэтычных аналагаў. Звязуючым рэчывам тэмперных фарбаў служаць эмульсіі — натуральныя (разведзены вадой жаўток курынага яйка, сок раслін, рэдка — толькі ў фрэсках — нафта) ці штучныя (высыхаючыя алеі ў водным растворы клею, палімеры).
Максімільян Станіслаў Рыла
Біяграфія
Як знаўца Усходу і арабскай мовы ўвайшоў у склад створанага ў снежні 1845 года Апостальскага Вікарыяту Цэнтральнай Афрыкі. Склаў абавязкі рэктара калегіума і ў кастрычніку 1846 года выправіўся ў місіі, праз Мальту і Бейрут. У красавіку 1847 года ён дасягнуў Александрыі, дзе ўзначаліў экспедыцыю ў Цэнтральную Афрыку. У ліпені накіраваўся да Каіра, дзе захварэў на цяжкую дызентэрыю, але, незважаючы на хваробу, вырушыў да вярхоўяў Ніла. У лютым 1848 года ён дасягнуў Хартума, дзе набыў для місіі дом з садам.
Тэмпера
Тэмперны жывапіс разнастайны паводле прыёмаў і фактуры, ён уключае ў сябе як пісьмо тонкім слоем, лесіроўкамі, так і густое пастознае пісьмо.
Максімільян Станіслаў Рыла
Біяграфія
Памёр 17 чэрвеня 1848 года ў Хартуме, дзе быў пахаваны на мясцовых могілках, адкуль яго рэшткі ў 1900 годзе былі перанесены на ордэнскія могілкі ў Каіры.
Тэмпера
Тэмперныя фарбы — адны з найстаражытнейшых. Да вынаходніцтва алейных фарбаў аж да XV—XVII стагоддзяў тэмперныя фарбы былі асноўным матэрыялам станковага жывапісу. Гісторыя выкарыстання тэмперных фарбаў налічвае больш за 3 тысячы гадоў. Так, знакамітыя роспісы саркафагаў старажытнаегіпетскіх фараонаў выкананы тэмпернымі фарбамі. Тэмперным быў станковы жывапіс візантыйскіх майстроў.
Цяпер прамысловым спосабам вырабляюць два віды тэмперы: казеінава-масляная (звязуючым з’яўляецца водны раствор казеіну з дабаўкамі), полівінілацэтатная (ПВА, звязуючы — эмульсія сінтэтычнай полівінілацэтатнай смалы) і акрылавая (звязуючы сродак — дысперсія на аснове поліакрылатаў). Тэмпера на аснове ПВА больш простая ў выкарыстанні, разводзіцца вадой, не жаўцее, але яе істотны недахоп заключаецца ў тым, што яна мае тэндэнцыю да растрэсквання. У сувязі з гэтым даўгавечнасць рэстаўрацыі, выкананай тэмперай з ПВА, заўсёды выклікае вялікія сумненні. Падчас высыхання тэмпера змяняе тон і колер, паверхня твораў, выкананых у гэтай тэхніцы матавая, аксаміцістая. Казеінава-масляная і акрылавая тэмперы такіх нараканняў не выклікаюць.
Высахшая фарба вадаўстойлівая, таму тэмпера выкарыстоўваецца ў манументальным жывапісе. У гандлёвай сетцы прапануецца шырокі асартымент сухіх пігментаў для самастойнага прыгатавання з іх тэмперных фарбаў; тэмпера, прыгатаваная самім мастаком па нескладаных тэхналогіях непасрэдна перад яе выкарыстаннем у працы, з’яўляецца найбольш якасным і даўгавечным фарбавым матэрыялам, што пацвяржаецца практыкай на працягу стагоддзяў.
Тэмпера па леўкасу на драўлянай аснове з выкарыстаннем натуральных пігментаў — традыцыйная тэхніка іканапісу, дзе яна выкарыстоўваецца прыгатаванай на жаўтку ці сумесі жаўтка з вараным алеем ці алейным лакам. Па ўвільготненай тынкоўцы тэмперай з старажытных часоў выконваюцца насценныя роспісы.
Трашчычы
Трашчы́чы (, Трощичи) — вёска ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жухавіцкага сельсавета.
Гісторыя
Да 23 ліпеня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Ушанскага сельсавета.
Дыскрэтнае пераўтварэнне Абеля
дзе элементы a_k, b_k зададзены, а B_k — частковая сума элементаў b_i (па індэксах ад 1 да k уключна):
Пераўтварэнне Абеля з'яўляецца дыскрэтным адпаведнікам інтэгравання па частках і іншы раз называецца сумаваннем па частках.
Пераўтварэнне было названа ў гонар нарвежскага матэматыка Нільса Хенрыка Абеля і выкарыстоўваецца пры доказе прыкметы збежнасці Дзірыхле.
У літаратуры пераўтварэнне Абеля можа сустракацца ў розных эквівалентных фармулёўках.
Доказ
Ёсць дзве паслядоўнасці (a_n) і (b_n), пры n \in \N. Разгледзім наступны рад:
Абазначым тады для ўсіх n > 0 маем Адкуль адразу ж атрымліваем У выніку атрымліваем наступную роўнасць:
Роберт Інгл
'''Роберт Ф. Інгл''' (анг. Robert F. Engle; нар. 10 лістапада 1942, Сірак’юс, штат Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2003) «за распрацоўку метадаў аналізу эканамічных часовых шэрагаў з часовымі зменамі».
Фаіўка
Фаіўка (Фа́ївка) — вёска ў Ноўгарад-Сівэрскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Прынцып Паўлі
Прынцып Паўлі — прынцып забароны, паводле якога ў сістэме элементарных часціц з паўцэлым спінам (ферміёнаў) у адным і тым жа стане можа знаходзіцца не больш як адна часціца. Адзін з фундаментальных законаў квантавай механікі.
Сфармуляваны В. Паўлі (1925) для электронаў пры тлумачэнні структуры спектраў складаных атамаў. Пашыраны на ўсе ферміёны.
Вынікае з сувязі паміж спінам часціцы і статыстыкай: часціцы з паўцэлым спінам падпарадкоўваюцца статыстыцы Фермі—Дзірака і хвалевая функцыя сістэмы аднолькавых часціц антысіметрычная адносна перастаноўкі любых 2 ферміёнаў. Прынцып Паўлі вызначае парадак запаўнення электронных абалонак атама, на ім грунтуецца тлумачэнне атамных і малекулярных спектраў. На яго аснове створана статыстыка электроннага газу, якая тлумачыць большасць цеплавых, электрычных і магнітных уласцівасцей цвёрдага цела.
Юньнань
Геаграфія
Размешчана пераважна ў межах Юньнаньскага нагор’я. Клімат у асноўным субтрапічны мусонны, на поўдні — трапічны. Сярэдняя тэмпература студзеня ў далінах і катлавінах 8—16 °C, ліпеня 20—28 °C. Ападкаў у далінах і катлавінах 1000—2000 мм, у гарах да 3000 мм за год. Лясы (каля 20 % тэрыторыі) да вышыні 1,5 тыс. м вечназялёныя, вышэй — шыракалістыя і хвойныя.
Эканоміка
Аснова эканомікі — сельская гаспадарка і горназдабыўная прамысловасць. Галоўныя збожжавыя культуры: рыс, кукуруза, пшаніца. Вырошчваюць рапс, арахіс, чай, бавоўнік, цукровы трыснёг. Плантацыі каўчуканосаў, кафейнага і хіннага дрэў. Гадуюць буйную рагатую жывёлу, свіней. Шаўкаводства. Лесанарыхтоўкі. Вядзецца здабыча волава, медных, свінцова-цынкавых, жалезных руд, каменнага вугалю, солі, мармуру і інш.
Чорная і каляровая (3/4 выплаўкі волава Кітая) металургія, машынабудаванне (горнае, аўтамабільнае, электроннае), хімічная, лясная, харчовая прамысловасць. Саматужныя промыслы.
Дзіўнаў (гміна)
Дзі́ўнаў (Dziwnów) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Каменьскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Дзіўнаве. Плошча гміны складае 37,62 км². Станам на 2013 год у гміне Дзіўнаў пражывалі 4024 чалавекі, шчыльнасць — 107 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 6 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 4 населеныя пункты.
Ушыўка
Ушыўка (У́шівка) — вёска ў Ноўгарад-Сівэрскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Узруй
Узруй (Узру́й) — вёска ў Ноўгарад-Сівэрскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Уша (Карэліцкі раён)
Уша́ (, Уша) — вёска ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жухавіцкага сельсавета.
У 1940—1979 гадах цэнтр Ушанскага сельсавета.
Катэлянка (Ружынскі раён)
Катэлянка (Котеля́нка) — вёска ў Ружынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
10 чэрвеня
10 чэрвеня — сто шэсцьдзесят першы (сто шэсцьдзесят другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Мар’яніўка (Ружынскі раён)
Мар’яніўка (Мар'я́нівка) — вёска ў Ружынскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Чэлюскін (мыс)
Чэлюскін  (мыс Усходне-Паўночны, мыс Чэлюскіна) — паўночны ўскраек (мыс) паўвострава Таймыр і самы паўночны мацерыковы пункт Еўразіі. Упершыню яго дасягнулі ўдзельнікі 2-й Камчацкай (Вялікай Паўночнай) экспедыцыі штурман С. І. Чэлюскін разам з казакамі Фафанавым і Гарохавым у 1742 годзе. Да 100-годдзя экспедыцыі мыс быў перайменаваны Рускім геаграфічным таварыствам з мыса Усходне-Паўночны ў мыс Чэлюскін.
У 1878 годзе мыс Чэлюскін наведаў шведскі даследчык Арктыкі Нільс Адольф Эрык Нордэншэльд, а ў 1893 — нарвежскі даследчык Фрыцьёф Нансен змог першым абмінуць яго. У 1932 годзе экспедыцыяй Арктычнага Інстытута пад кіраўніцтвам Рудольфа Самойлавіча на ледаколе «Сямён Дзяжнёў» на мысе Чалюскін пабудавана палярная станцыя. Другую зімоўку ўзначаліў І. Д. Папанін, пашырыўшы станцыю да абсерваторыі.
Ісламскі вызваленчы фронт мора
Ісламскі вызваленчы фронт мора (Pangharap na Maka-Islam na Pagpapalaya ng (mga) Muslim, جبهة تحرير مورو الإسلامية) — ісламісцкая арганізацыя. Змагаецца за стварэнне незалежнай ісламскай дзяржавы для народаў мора на поўдні Філіпінаў. Створаны ў 1981 годзе кансерватыўнымі членамі Нацыянальна-вызваленчага фронту мора (НВФМ), якія былі нязгодныя з рашэннем кіраўніцтва НВФМ падпісаць пры пасродніцтве лівійскага лідара Муамара Кадафі ў 1976 годзе дагавор аб спыненні агню, калі філіпінскія ўлады пагадзіліся падаць мусульманам Мінданаа рэгіянальную аўтаномію.
Перадгісторыя
Арабскія купцы і мусульманскія прапаведнікі прывезлі іслам на Філіпіны яшчэ ў 1210 годзе. Да пачатку іспанскай каланізацыі насельніцтва Філіпінаў, якое пражывала на ўзбярэжжы асноўных астравоў, у т.л. Манілы, вызнавала іслам. Іспанцы, якія імкнуліся займець калоніі, багатыя прыроднымі рэсурсамі і размешчаныя на ажыўленых гандлёвых шляхах, сутыкнуліся з бязлітасным супраціўленнем мусульман. Іспанцы назвалі філіпінскіх мусульман, мора, што сугучна з маўрамі. Антыкаланіяльнае паўстанне працягвалася да 1898 года, калі Іспанія пацярпела паражэнне ў вайне са Злучанымі Штатамі Амерыкі. Паводле Парыжскаму дагавору 1898 года, Філіпіны перайшлі пад юрысдыкцыю ЗША, што выклікала абурэнне мора. У пачатку 20 стагоддзя мусульмане мора змагаліся з амерыканцамі, а падчас Другой сусветнай вайны, з японскімі акупантамі. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны мора ўвайшлі ў склад Філіпінаў. Многія параўноўваюць палітыку Філіпінаў у дачыненні да мусульман, з палітыкай Ізраіля на акупаваных палесцінскіх тэрыторыях.
Мінданаа — другі па велічыні востраў Філіпінаў, на якім размешчаны найменш развітыя правінцыі краіны. Так, у Аўтаномным раёне Мінданаа, напрыклад, самая высокая ў краіне дзіцячая смяротнасць (64 %) і самы нізкі ўзровень пісьменнасці (60 %). Насельніцтва Мінданаа складаюць мусульмане, аднак з часоў каланіяльнага панавання Іспаніі на Філіпінах, распачатага ў сярэдзіне XVI стагоддзя, мэтай усіх урадаў было дасягненне палітычнага панавання на Мінданаа, шляхам перасялення на поўдзень філіпінцаў-хрысціян, а таксама зварот яго жыхароў у каталіцтва.
Такая палітыка прывяла да таго, што мусульмане на Мінданаа і астравах архіпелага Сулі з большасці ператварыліся ў меншасць і складаюць толькі 17 % насельніцтва рэгіёна. Акрамя таго, у выніку несправядлівага размеркавання зямель, напрыклад, на маленькім востраве Басілан, дзе мусульмане складаюць 71 % насельніцтва, хрысціяне валодаюць 75 % зямельных угоддзяў, а 75 % абароту мясцовага гандлю засяроджана ў руках мясцовых кітайцаў.
У выніку міграцыі каталікоў з поўначы мусульмане-мора ператварыліся ў меншасць на сваёй роднай зямлі. Пры дапамозе карумпаваных мясцовых чыноўнікаў і паліцыі каталікі працягвалі захопліваць велізарныя ўчасткі зямлі на Мінданаа, пазбаўляючы мясцовых жыхароў не толькі годнасці, але і сродкаў да існавання. У выніку чаго мусульмане сталі самай малазабяспечанай і малапісьменнай групай насельніцтва мора.
Мэта і ідэалогія
Нацыянальна-вызваленчы фронт мора многія гады быў найбуйнейшай узброенай паўстанцкай групоўкай на поўдні Філіпінаў. Фронт змагаецца за захаванне гістарычнай, рэлігійнай і культурнай своеасаблівасці народа мора, а таксама за яго права вызначаць уласную будучыню. Лідары Фронту заўсёды сцвярджалі, што абавязак народа мора з'яўляецца джыхад супраць філіпінскага ўрада. Гвалт, які здзяйсняецца экстрэмістамі, што выступаюць ад імя хрысціянскай абшчыны, супраць мусульман прывёў да фарміравання арганізацыі і папаўнення яе шэрагаў новымі байцамі. Кіраўніцтва арганізацыі выказваецца за стварэнне федэратыўнай рэспублікі і называе сваю ідэалогію «ісламскай і дэмакратычнай».
Апроч Ісламскага вызваленчага фронту мора, на поўдні краіны дзейнічае арганізацыя Абу Саяф. Першапачаткова Фронт лічыў, што праблемы Мінданаа не могуць быць вырашаны без стварэння на востраве шарыяцкай дзяржавы. Сёння яна лічыць магчымым стварэнне аўтаноміі, у рамках федэратыўных Філіпінаў.
Узброеныя канфлікты
У 2000 годзе прэзідэнт Філіпінаў Джозеф Эстрада абвясціў «усеагульную вайну» паўстанцам на Мінданаа. Пасля разгрому штаб-кватэры Ісламскага вызваленчага фронту мора, у ліпені 2000 года, міністр абароны Арланда Меркада паспешна абвясціў, што «доўгая і бессэнсоўная вайна нарэшце скончылася».
У ліпені 2007 года філіпінскія марскія пехацінцы патрапілі ў засаду MILF; 14 марпехаў былі ўзяты ў палон і пакараны смерцю (большасць былі абезгалоўлены). Таксама нягледзячы на пагадненне, у 2003 годзе MILF два разы узрываў бомбы ў аэрапорце горада Даваа; усяго загінулі 40 чалавек, больш за 150 былі паранены.
У канцы студзеня 2015 года ў выніку сутыкненняў, якія адбыліся ў Мінданаа паміж паліцэйскімі і прадстаўнікамі арганізацыі, загінула больш за 43 чалавекі. Паводле звестак агенцтва DPA, у перастрэлцы загінулі 37 паліцэйскіх і шасцёра мяцежнікаў.
Мірныя пагадненні
Першая спроба дасягнуць міру з пачатку ўзброенага канфлікту ў 1971 годзе была прадпрынятая ў 1976 годзе. 23 снежня 1976 года філіпінскі ўрад і Нацыянальна-вызваленчы фронт мора падпісалі Трыпольскае пагадненне. Ініцыятарам гэтага пагаднення была Арганізацыя ісламскага супрацоўніцтва. Тагачасны Прэзідэнт Філіпінаў Маркас стварыў два асобныя рэгіянальныя ўрады, назваўшы гэта «канстытуцыйным працэсам». Абвінаваціўшы прэзідэнта ў парушэнні ўмоў мірнага пагаднення Нацыянальна-вызваленчы фронт выйшаў з дагавора і аднавіў ваенныя дзеянні.
У 1996 годзе, у гады кіравання Фідэля Рамаса, быў падпісаны другі мірны дагавор з Нацыянальна-вызваленчым фронтам. Аднак праз тры гады зноў адбыліся крывавыя сутыкненні паміж урадавымі сіламі і мусульманскімі партызанамі.
У снежні 2013 года ўрад Філіпінаў і Ісламскі вызваленчы фронт мора падпісалі дагавор, паводле якога на поўдні краіны з'явіўся аўтаномны мусульманскі рэгіён — Бангсамора. У дагаворы абумоўлены «ўмовы размежавання і падзелу ўлады паміж цэнтральным урадам і ўрадам Бангсамора (філіпінскіх мусульман)» у рамках будучага аўтаномнага рэгіёна. У сумесным пагадненні таксама абумоўлены ўмовы стварэння «асамблеі Бангсамора». Пад кантролем нацыянальнага ўрада засталіся пытанні знешняй, крэдытна-грашовай палітыкі, абароны, іміграцыі і міжнароднага гандлю, а ўлады Бангсамора будуць рэгуляваць рынак працы, гарадское развіццё, сельскую гаспадарку, грамадскія працы і абарону навакольнага асяроддзя.
У сакавіку 2014 года ўрад Філіпінаў і кіраўніцтва Ісламскага фронту вызвалення мора заключылі мірнае пагадненне. Перамовы, якія доўжыліся 13 гадоў, прывялі да таго, што паводле пагаднення мусульманскі поўдзень вострава Мінданаа стане аўтаномным рэгіёнам, а баявікі складуць зброю. Аднак іншыя паўстанцкія групоўкі выказалі намер працягнуць барацьбу з урадам.
Асвятленне ў СМІ
Нягледзячы на тое, што за чатыры дзесяцігоддзі загінула каля 100 тысяч чалавек і каля паўмільёна чалавек сталі бежанцамі, грамадзянская вайна на Філіпінах ніколі не прыцягвала асаблівай увагі сусветных СМІ. Журналісты, якія асвятляюць канфлікт на Мінданаа, спрашчаюць патрабаванні паўстанцаў, а каб надаць таму, што адбываецца, выгляд агульнараспаўсюджанай з'явы, ужываюць клішэ«ісламскі фундаменталізм», «тэрарызм» і «экстрэмізм».
Марсельская абсерваторыя
Марсельская абсерваторыя (Observatoire de Marseille, код абсерваторыі «014») — прафесійная астранамічная абсерваторыя, размешчаная ў Марселі, на поўдні Францыі. Абсерваторыя аб'ядноўвае некалькі аддзелаў: лабараторыя астрафізікі Марселя, абсерваторыя Верхняга Праванса, лабараторыя зорнай і сусветнай інтэрферэнцыі, аддзел Гасендзі.
Гісторыя
Першыя назіранні ў абсерваторыі Марселя пачаліся ў 1702 годзе, сродкі на першы тэлескоп былі прадастаўлены каралеўскай субсідыяй, першы дырэктар абсерваторыі быў езуіт Антуан Лаваль. З 1718 па 1729 год абсерваторыя была зачыненая, у сувязі з ад'ездам Лаваля ў Тулон. З прыбыццём у абсерваторыю Эспрыта Пэзена пачынаецца новы этап развіцця, у тым жа годзе абсерваторыя становіцца каралеўскай абсерваторыяй флоту. Падчас кіравання Пэзена ў абсерваторыю былі наняты двое новых астраномаў, а таксама ўстаноўлены 6-футавы тэлескоп. Пэзен страціў сваю пасаду ў 1763 годзе.
На працягу ўсяго часу працы абсерваторыі, у ёй актыўна вяліся пошукі астэроідаў і навуковыя назіранні, адным з характэрных адкрыццяў з'яўляецца адкрыццё Квінтэта Стэфана ў 1877 годзе. У абсерваторыі працаваў Альфонс Луіс Нікалас Барэлі.
Гарбавіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)
Гарбаві́цкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска ) Гарбавічы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Антонаўскі сельсавет у складзе Калінкавіцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Антонаўка. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Калінкавіцкім раёне БССР. З 27 верасня 1930 года ў Мазырскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці. З 3 ліпеня 1939 года ў Калінкавіцкім раёне Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 28 чэрвеня 1973 года перайменаваны ў Гарбавіцкі сельсавет, цэнтр перанесены ў вёску Гарбавічы. 20 лютага 1975 года ў склад сельсавета з Сіродскага сельсавета перададзена вёска Рудня Гарбавіцкая.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1847 чалавек, з іх 93,2 % — беларусы, 3,5 % — рускія.
Беразіна (Мінскі раён)
Беразіна́ (, Березина) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Міханавіцкага сельсавета. Месціцца за 10 км на поўдзень ад Мінска, 2 км ад чыгуначнай станцыі Міханавічы.