cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мустафа Кемаль Атацюрк
Арганізацыя ангорскага ўрада
Пасля акупацыі Канстанцінопаля (лістапад 1918) войскамі Антанты і роспуску атаманскага парламента (16 сакавіка 1920 года) Кемаль склікаў у Ангоры ўласны парламент — Вялікі Нацыянальны Сход Турцыі (ВНСТ), першае пасяджэнне якога адкрылася 23 красавіка 1920 года. Сам Кемаль быў абраны старшынёй парламента і кіраўніком урада Вялікага Нацыянальнага Сходу, які тады не прызнаваўся ні адной з дзяржаў. Асноўны непасрэднай задачай кемалістаў была барацьба з армянамі на паўночным усходзе, з грэкамі — на захадзе, а таксама — з акупацыяй Антантай «турэцкіх» зямель і рэжымам капітуляцый, які захоўваўся дэ-факта.
7 чэрвеня 1920 года ангорскі ўрад абвясціў несапраўднымі ўсе ранейшыя дагаворы Атаманскай імперыі; акрамя таго, урад ВНСТ адпрэчыў і ў канчатковым выніку, шляхам ваенных дзеянняў, сарваў ратыфікацыю падпісанага 10 жніўня 1920 года паміж султанскім урадам і краінамі Антанты Севрскага дагавора, які яны лічылі несправядлівым у дачыненні да турэцкага насельніцтва імперыі.
Турэцка-армянская вайна. Адносіны з РСФСР
Асноўныя этапы турэцка-армянскай вайны: узяцце Сарыкамыша (20 верасня 1920 года), Карса (30 кастрычніка 1920 года) і Гюмры (7 лістапада 1920 года).
Вырашальнае значэнне ў ваенных поспехах кемалістаў супраць армян, а таксама пасля грэкаў, мела значная фінансавая і ваенная дапамога, аказаная бальшавіцкім урадам РСФСР пачынаючы з восені 1920 аж да 1922 года. Ужо ў 1920 годзе, у адказ на ліст Кемаля Леніну ад 26 красавіка 1920 года, які змяшчае просьбу аб дапамозе, урад РСФСР накіраваў кемалістамі 6000 вінтовак, звыш 5 млн вінтовачных патронаў, 17 600 снарадаў і 200,6 кг золата ў злітках.
Пры заключэнні 16 сакавіка 1921 года ў Маскве дамовы аб «дружбе і братэрстве» (па якім да Турцыі адышоў шэраг тэрыторый былой Расійскай Імперыі: Карская вобласць і Сурмалінскі павет) было таксама дасягнута пагадненне аб аказанні ангорскага ўраду бязвыплатнай фінансавай дапамогі, а таксама дапамогі зброяй, у адпаведнасці з якім савецкі ўрад на працягу 1921 года накіраваў у распараджэнне кемалістаў 10 млн руб. золатам, больш за 33 тысяч вінтовак, каля 58 млн патронаў, 327 кулямётаў, 54 артылерыйскія гарматы, больш 129 тысяч снарадаў, паўтары тысячы шабляў, 20 тысяч процігазаў, 2 марскіх знішчальніка і «вялікая колькасць іншага ваеннага рыштунку». Урад бальшавікоў у 1922 годзе выступіў з прапановай запрасіць прадстаўнікоў урада Кемаля на Генуэзскую канферэнцыю, што азначала для ВНСТ фактычнае міжнароднае прызнанне.
Ліст Кемаля Леніну ад 26 красавіка 1920 года, сярод іншага, абвяшчала: «Першае. Мы прымаем на сябе абавязацельства злучыць ўсю нашу працу і ўсе нашы ваенныя аперацыі з расійскімі бальшавікамі, якія маюць на мэце барацьбу з імперыялістычнымі урадамі і вызваленне ўсіх прыгнечаных з-пад іх улады <…>». У другой палове 1920 года Кемаль планаваў стварыць падкантрольную яму турэцкую камуністычную партыю — для атрымання фінансавання ад Камінтэрна ; але 28 студзеня 1921 года ўсё кіраўніцтва турэцкіх камуністаў было ліквідавана з яго санкцыі.
Грэка-турэцкая вайна
Асноўныя этапы вайны:
Пасля перамогі пры Сакар’і ВНСТ надаз Мустафа Кемаль тытул «газі» і званне маршала.
18 жніўня 1922 года Кемаль пачаў вырашальны наступ, 26 жніўня пазіцыі грэкаў былі прарваныя, і грэчаская армія фактычна страціла баяздольнасць. 30 жніўня быў узяты Афьон-Карахісар, 5 верасня — Бурса. Рэшткі грэчаскай арміі сцякліся ў Смірну, аднак флоту для эвакуацыі бракавала. Эвакуявацца здолелі не больш за траціну грэкаў. Туркі захапілі 40 тысяч чалавек, 284 гарматы, 2000 кулямётаў і 15 самалётаў.
У ходзе грэчаскага адступлення абодва бакі тварылі ўзаемныя жорсткасці: грэкі забівалі і рабавалі туркаў, туркі — грэкаў. Каля мільёна чалавек з абодвух бакоў засталося без прытулку.
9 верасня Кемаль, знаходзячыся на чале турэцкай арміі, уступіў у Смірну; грэчаскія і армянскія часткі горада былі цалкам знішчаны пажарам; усё грэчаскае насельніцтва збегла ці было знішчана. Сам Кемаль абвінавачваў у спаленні горада грэкаў і армян, а таксама асабіста мітрапаліта Смірненскага Хрызастома, у першы ж дзень уступлення кемалістаў загінулага мучаніцкай смерцю (камандуючы Нурэдзін-паша выдаў яго турэцкаму натоўпу, які забіў яго пасля жорсткіх катаванняў. Цяпер далучаны да ліку святых ).
17 верасня 1922 года Кемаль накіраваў тэлеграму міністру замежных спраў, якая прапаноўвала наступную версію: горад быў падпалены грэкамі і армянамі, якіх да таго заахвочваў мітрапаліт Хрызастом, які сцвярджаў, што спаленне горада — рэлігійны доўг хрысціян; туркі ж рабілі ўсё для яго выратавання. Тое ж Кемаль казаў французскаму адміралу Дзюменілю: «Мы ведаем, што існавала змова. Мы нават выявілі ў жанчын-армянак усё неабходнае для падпалу… Перад нашым прыбыццём у горад у храмах заклікалі да святога абавязку — падпаліць горад». Французская журналістка Берта Жорж-Галі, якая асвятляла вайну ў турэцкім лагеры і прыбыла ў Ізмір ужо пасля падзей, пісала: «Здаецца вызначаным, што, калі турэцкія салдаты пераканаліся ва ўласнай бездапаможнасці і бачылі, як полымя паглынае адзін дом за адным, іх ахапіла вар’яцкая ярасць і яны разграмілі армянскі квартал, адкуль, паводле іх слоў, з’явіліся першыя падпальшчыкі».
Кемалю прыпісваюцца словы, нібыта сказаныя ім пасля разні ў Ізміры: «Перад намі знак таго, што Турцыя ачысцілася ад здраднікаў-хрысціян і ад іншаземцаў. З гэтага часу Турцыя належыць туркам.»
Пад ціскам брытанскіх і французскіх прадстаўнікоў Кемаль у рэшце рэшт дазволіў эвакуацыю хрысціян, але не мужчын ад 15 да 50 гадоў: яны былі дэпартаваныя ва ўнутраныя вобласці на прымусовыя работы і ў большасці загінулі.
11 кастрычніка 1922 года дзяржавы Антанты падпісалі з кемалісцкім урадам перамір’е, да якога праз 3 дні далучылася Грэцыя; апошняя была вымушаная пакінуць Усходнюю Фракію, эвакуіраваўшы адтуль праваслаўнае (грэчаскае) насельніцтва.
24 ліпеня 1923 года ў Лазане быў падпісаны Лазанскі мірны дагавор (1923), які паклаў канец вайне і вызначыў сучасныя межы Турцыі на захадзе. Лазанскі дагавор, сярод іншага, прадугледжваў абмен насельніцтвам паміж Турцыяй і Грэцыяй, што азначала заканчэнне шматвяковай гісторыі грэкаў у Анатолі.
6 кастрычніка таго ж года кемалісты ўступілі ў эвакуяваны Антантай Канстанцінопаль.
Скасаванне султанату. Стварэнне рэспублікі
23 красавіка 1920 года адбылося адкрыццё Вялікага нацыянальнага сходу Турцыі (ВНСТ), які тады быў надзвычайных органам улады і спалучаў заканадаўчую, выканаўчую і судовую ўладу. Тады ж сталася абвяшчэнне стварэння Турэцкай рэспублікі. Першым старшынёй ВНСТ стаў Кемаль.
1 лістапада 1922 года халіфат і султанат былі аддзеленыя адзін ад аднаго; султанат касуецца. У прамове, якую Кемаль вымавіў у ходзе пасяджэння ВНСТ 1 лістапада 1920 года, ён, зрабіўшы экскурс у гісторыю халіфата і Атаманскай дынастыі, у прыватнасці, сказаў: «<…> У рэшце рэшт у праўленне Вахідэдзіна, 36-га і апошняга падышаха Атаманскай дынастыі, турэцкая нацыя апынулася зрынутай ў бездань рабства. Гэтую нацыю, якая на працягу тысячагоддзяў з’яўлялася высакародным сімвалам незалежнасці, хацелі ўдарам нагі скінуць у прорву. Гэтак жа, як шукаюць якую-небудзь бессардэчную пачвару, пазбаўленую усякіх чалавечых пачуццяў, для таго, каб даручыць ёй зацягнуць вяроўку на шыі асуджанага, гэтак жа для таго, каб нанесці гэты ўдар, трэба было знайсці здрадніка, чалавека без сумлення, недастойнага і вераломнага. Тыя, якія выносяць смяротны прысуд, маюць патрэбу ў дапамозе з боку такіх подлых пачвар. Хто мог бы быць гэтым подлым катам? Хто мог бы пакласці канец незалежнасці Турцыі, зрабіць замах на жыццё, гонар і годнасць турэцкай нацыі? Хто мог бы мець бясслаўную смеласць прыняць, выпрастаўшыся на ўвесь рост, смяротны прысуд, якая была абвешчана ў дачыненні да Турцыі? (Крыкі: „Вахідэдзін, Вахідэдзін!“, Шум.) (Паша, працягваючы:) Так, Вахідэдзін, якога да няшчасця гэтая нацыя мела ў якасці кіраўніка і якога яна прызначыла суверэнам, падышаха, халіфам… (Крыкі: „Так пракляне яго Алах!“) <…>».
29 кастрычніка 1923 года была абвешчаная рэспубліка з Кемалем ў якасці яе прэзідэнта. 20 красавіка 1924 года была прынятая 2-я канстытуцыя Турэцкай рэспублікі, якая дзейнічала да 1961 года.
Рэформы
На думку расійскага цюрколага В. Г. Кірэева, ваенная перамога над інтэрвентамі дазволіла кемалістамі, якіх ён лічыць «нацыянальнымі, патрыятычнымі сіламі маладой рэспублікі», забяспечыць краіне права на далейшае пераўтварэнне і мадэрнізацыю турэцкага грамадства і дзяржавы. Чым больш кемалісты ўмацоўвалі свае пазіцыі, тым часцей яны заяўлялі пра неабходнасць еўрапеізацыі і секулярызацыі. Першай умовай мадэрнізацыі было стварэнне свецкай дзяржавы. 29 лютага 1924 года адбылася апошняя традыцыйная цырымонія пятнічнага наведвання апошнім халіфам Турцыі мячэці ў Стамбуле. На наступны дзень, адкрываючы чарговае пасяджэнне ВНСТ, Мустафа Кемаль вымавіў абвінаваўчую прамову з нагоды векавога выкарыстання ісламскай рэлігіі ў якасці палітычнага інструмента, запатрабаваў вярнуць яе «сапраўднаму прызначэнню», тэрмінова і самым рашучым чынам выратаваць «святыя рэлігійныя каштоўнасці» ад рознага роду «цёмных мэтаў і пажадаў». 3 сакавіка на пасяджэнні ВНСТ пад старшынствам М. Кемаля былі прынятыя, сярод іншых, законы аб адмене ў Турцыі шарыяцкаша судаводства, перадача вакуфнай маёмасці ў распараджэнне стваранага генеральнага упраўленнямі вакуфамі.
Таксама прадугледжвалася перадача ўсіх навуковых і навучальных устаноў у распараджэнне міністэрства асветы, стварэнне адзінай свецкай сістэмы нацыянальнай адукацыі. Дадзеныя распараджэнні распаўсюджваліся і на замежныя навучальныя ўстановы, і на школы нацыянальных меншасцей.
У 1926 годзе быў прыняты новы Грамадзянскі кодэкс, дзе ўсталёўваліся ліберальныя свецкія прынцыпы грамадзянскага права, вызначаліся паняцці уласнасці, валодання нерухомай маёмасці — прыватнай, сумеснай і г. д. Кодэкс быў перапісаны з тэксту швейцарскага грамадзянскага кодэкса, тады — самага перадавога ў Еўропе. Такім чынам сышоў у мінулае Меджэле — звод асманскіх законаў, а таксама Зямельны кодэкс 1858 года.
Найважнейшае значэнне меў Закон аб заахвочванні прамысловасці, які ўступіў у сілу з 1 ліпеня 1927 года. З гэтага часу прамысловец, які меўся будаваць прадпрыемства, мог атрымаць бязвыплатна зямельны ўчастак да 10 га. Ён вызваляўся ад падаткаў на крытыя памяшканні, на зямельны ўчастак, на прыбытак і г. д. На матэрыялы, імпартуемыя для будаўніцтва і вытворчай дзейнасці прадпрыемства, не накладаліся мытныя зборы і падаткі. У першы год вытворчай дзейнасці кожнага прадпрыемства на кошт выпускаемай ім прадукцыі ўсталёўвалася прэмія ў 10 % кошту.
Да канца 1920-х гадоў у краіне ўзнікла абстаноўка ледзь не буму. За 1920-1930-я гады была створана 201 акцыянерная кампанія з сумарным капіталам 112,3 млн лір, у тым ліку 66 кампаній з замежным капіталам (42,9 млн лір).
У аграрнай палітыцы дзяржава размяркоўвала сярод беззямельных і малазямельных сялян нацыяналізаваную вакуфную ўласнасць, дзяржаўную і землі хрысціян, якія пакінулі яе або памерлі. Пасля курдскага паўстання шэйха Саіда былі прынятыя законы аб адмене натуральнага падатку ашар і ліквідацыі замежнай тытунёвай фірмы «Рэжы» (1925). Дзяржава заахвочвала стварэнне сельскагаспадарчых кааператываў.
Для падтрымання курсу турэцкай ліры і гандлю валютай у сакавіку 1930 года быў заснаваны часовы кансорцыум, у які ўвайшлі ўсе найбуйнейшыя нацыянальныя і замежныя банкі, якія дзейнічалі ў Стамбуле, а таксама міністэрства фінансаў Турцыі. Праз шэсць месяцаў пасля стварэння кансорцыума было прадастаўлена права эмісіі. Наступным крокам у упарадкаванні грашовай сістэмы і рэгуляванні курсу турэцкай ліры стала ўстанова ў ліпені 1930 года Цэнтральнага банка, які пачаў сваю дзейнасць у кастрычніку наступнага года. З пачаткам дзейнасці новага банка кансорцыум быў ліквідаваны, а права эмісіі перайшло да Цэнтральнага банку. Такім чынам, Атаманскі банк перастаў гуляць дамінуючую ролю ў турэцкай фінансавай сістэме.
1. Палітычныя пераўтварэнні:
2. Пераўтварэнні ў грамадскім жыцці:
3. Пераўтварэнні ў прававой сферы:
4. Пераўтварэнні ў сферы адукацыі:
5. Пераўтварэнні ў сферы эканомікі:
У адпаведнасці з Законам аб прозвішчах, 24 лістапада 1934 года ВНСТ прысвоіла Мустафе Кемалю прозвішча Атацюрк.
Атацюрк двойчы, 24 красавіка 1920 года і 13 жніўня 1923 года, абіраўся на пасаду спікера ВНСТ. Гэты пост сумяшчаў у сабе пасады кіраўнікоў дзяржавы і ўрада. 29 кастрычніка 1923 года была абвешчаная рэспубліка Турцыя, і Атацюрк быў абраны першым яе прэзідэнтам. У адпаведнасці з канстытуцыяй, выбары прэзідэнта краіны праводзіліся раз у чатыры гады, і Вялікі Нацыянальны Сход Турцыі абіраўся Атацюрка на гэты пост ў 1927, 1931 і 1935 гадах. 24 лістапада 1934 турэцкі парламент прысвоіў яму прозвішча «Атацюрк» («бацька туркаў» ці «вялікі турак», самі туркі аддаюць перавагу другі варыянт перакладу).
Кемалізм
Ідэалогія, высунутая Кемалем, атрымала найменне кемалізма. ЯНа дасюль лічыцца афіцыйнай ідэалогіяй Турэцкай рэспублікі. Яна ўключала ў сябе 6 пунктаў, пазней замацаваных у канстытуцыі 1937 года:
Нацыяналізму адводзілася ганаровае месца, ён разглядаўся як база рэжыму. З нацыяналізмам быў звязаны прынцып «народнасці», абвяшчалася адзінства турэцкага грамадства і міжкласавая салідарнасць ўнутры яго, а таксама суверэнітэт (вярхоўная ўладу) народа і ВНСТ як яго прадстаўніка.
Нацыяналізм і палітыка цюркізацыі меншасцей
Згодна з Атацюркам, элементамі, якія ўмацоўваюць турэцкі нацыяналізм і адзінства нацыі, з’яўляюцца:
У рамках гэтых канцэпцый, грамадзянства было заканадаўча атаясамлена з этнічнасцю, і ўсе жыхары краіны, уключаючы курдаў, якія складалі больш за 20 адсоткаў насельніцтва, былі абвешчаныя туркамі. Усе мовы, акрамя турэцкай, былі забароненыя. Уся сістэма асветы грунтавалася на выхаванні духу турэцкага нацыянальнага адзінства. Гэтыя пастулаты былі абвешчаныя ў канстытуцыі 1924 года, асабліва ў яе артыкулах 68, 69, 70, 80. Такім чынам, нацыяналізм Атацюрка супрацьпастаўляў сябе не суседзям, а нацыянальным меншасцям Турцыі, якія спрабавалі захаваць сваю культуру і традыцыі: Атацюрк паслядоўна будаваў монаэтнічную дзяржаву, сілай насаджаючы турэцкую ідэнтычнасць і падвяргаючы дыскрымінацыі тых, хто спрабаваў адстойваць сваю самабытнасць.
Лозунгам турэцкага нацыяналізму стала фраза Атацюрка: «Як шчаслівы той, хто кажа: „я турак!“» (Ne mutlu Türküm diyene!), якая сімвалізуе змену самаідэнтыфікацыі нацыі, якія раней называлі сябе асманамі. Гэта выказванне дагэтуль напісана на сценах, помніках, рэкламных шчытах і нават на гарах.
Складаней ішла справа з рэлігійнымі меншасцямі (армянамі, грэкамі і яўрэямі), якім Лозаннского дагавор гарантаваў магчымасць ствараць уласныя арганізацыі і навучальныя ўстановы, а таксама карыстацца нацыянальнай мовай. Аднак Атацюрк ня быў мае намер добрасумленна выконваць гэтыя пункты. Была распачатая кампанія па насаджэнні турэцкай мовы ў побыце нацыянальных меншасцей пад лозунгам: «грамадзянін, размаўляй па-турэцку!». Ад яўрэяў, напрыклад, настойліва патрабавалі, каб яны адмовіліся ад роднай мовы джудэсма (ладзіна) і перайшлі на турэцкую, што разглядалася як сведчанне лаяльнасці дзяржаве. Адначасова СМІ заклікалі рэлігійныя меншасці «стаць сапраўднымі туркамі» і ў пацверджанне гэтага добраахвотна адмовіцца ад правоў, гарантаваных ім у Лазане. У дачыненні да яўрэяў гэта было дасягнута тым, што ў лютым 1926 года газеты апублікавалі адпаведную тэлеграму, нібыта пасланую 300 турэцкімі яўрэямі ў Іспанію (пры гэтым ні аўтары, ні адрасаты тэлеграмы так ніколі і не былі названыя). Хоць тэлеграма была адкрыта фальшывай, яўрэі не асмеліліся яе абвергнуць. У выніку была ліквідаваная аўтаномія яўрэйскай абшчыны ў Турцыі; яе яўрэйскім арганізацыям і ўстановам прыйшлося спыніць або ў значнай меры згарнуць сваю дзейнасць. Ім таксама строга забаранялася падтрымліваць сувязі з яўрэйскімі суполкамі ў іншых краінах ці ўдзельнічаць у рабоце міжнародных яўрэйскіх аб’яднанняў. Было фактычна ліквідавана яўрэйская нацыянальна-рэлігійная адукацыя: адмененыя ўрокі яўрэйскай традыцыі і гісторыі, а вывучэнне іўрыту зведзена да мінімуму, неабходнага для чытання малітваў. Яўрэяў не прымалі на службу ў дзяржаўныя ўстановы, а тых, хто працаваў у іх раней, пры Атацюрку звольнілі; у войску не прымалі ў афіцэры і нават не давяралі ім зброі — ваенную павіннасць яны адбывалі ў працоўных батальёнах.
Рэпрэсіі супраць курдаў
Пасля знішчэння і выгнання хрысціянскага насельніцтва Анатоліі, курды заставаліся адзіным буйным нетурэцкім этнасам на тэрыторыі Турэцкай рэспублікі. У ходзе Вайны за незалежнасць Атацюрк даваў курдаў абяцанні нацыянальных правоў і аўтаноміі, чым і набыў іх падтрымку. Аднак неадкладна пасля перамогі гэтыя абяцанні былі забытыя. Курдскія грамадскія арганізацыі, якія ўтварыліся ў пачатку 20-х гадоў (такія, як у прыватнасці таварыства курдскіх афіцэраў «Азад», Курдская радыкальная партыя, «Курдская партыя»), былі разгромленыя і аб’яўлены па-за законам.
У лютым 1925 года пачалося масавае нацыянальнае паўстанне курдаў, узначаленае шэйхам суфійскага ордэна накшбандзі Саідам Пірані. У сярэдзіне красавіка паўстанцам было нанесена рашучая параза ў Генчскай даліне, кіраўнікі паўстання на чале з шэйхам Саідам патрапілі ў палон і былі павешаны ў Дзіярбакыры.
Старае Максімкава
Старае Максімкава (Старое Максимково) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ліпаўскага сельскага паселішча.
Мустафа Кемаль Атацюрк
Рэпрэсіі супраць курдаў
Атацюрк адказаў на паўстанне тэрорам. 4 сакавіка былі заснаваны ваенна-палявыя суды («суды незалежнасці»), на чале якіх пастаўлены Ісмет Інёню. Суды каралі за малейшую праяву спачування да курдаў: палкоўнік Алі-Рухі атрымаў сем гадоў пазбаўлення волі за выказаныя ім у кафэ сімпатыі да курдаў, журналіст Уджузу быў асуджаны на шматгадовае зняволенне за спачування да Алі-Рухі. Падаўленне паўстання суправаджалася масавымі забойствамі і дэпартацыямі мірных жыхароў; было знішчана каля 206 курдскіх вёсак з 8758 дамамі, і забіта звыш 15 тысяч жыхароў. Стан аблогі на курдскіх тэрыторыях працягваўся шмат гадоў запар. Было забаронена выкарыстанне курдскай мовы ў грамадскіх месцах, нашэнне нацыянальнага адзення. Кнігі на курдскай мове канфіскоўваліся і спальваліся. Словы «курды» і «Курдыстан» былі канфіскаваныя з падручнікаў, а самі курды абвешчаныя «горнымі туркамі», які па невядомай навуцы прычыне забылі сваю турэцкую ідэнтычнасць. У 1934 годзе быў прыняты «Закон аб перасяленні» (№ 2510), паводле якога міністр унутраных спраў атрымаў права змяняць месцажыхарства розных народнасцей краіны ў залежнасці ад таго, наколькі яны «адаптаваліся да турэцкай культуры». У выніку тысячы курдаў былі пераселены на захад Турцыі; на іх месца засяляліся баснійцы, албанцы і інш. .
Старае Максімкава
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Старае Максімкава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Мустафа Кемаль Атацюрк
Рэпрэсіі супраць курдаў
Адкрываючы пасяджэнне меджліса ў 1936 г., Атацюрк заявіў, што з усіх праблем, якія стаяць перад краінай, ці ледзь не самай важнай з’яўляецца курдская, і заклікаў «скончыць з ёй раз і назаўжды».
Аднак рэпрэсіі не спынілі паўстанцкага руху: далей адбылося Арарацкае паўстанне 1927—1930 гг. на чале з палкоўнікам Іхсанам Нуры-пашай, што абвясціла ў Арарацкіх гарах Курдскую рэспубліку. Новае паўстанне пачалося ў 1936 годзе ў раёне Дэрсім, населеным курдамі-заза (алавітамі), якія карысталіся да таго часу значнай самастойнасцю. Па прапанове Атацюрка, пытанне аб «супакаенні» Дэрсіма было уключана ў парадак дня ВНСТ, вынікам чаго стала рашэнне аб яго пераўтварэнні ў вілает з асаблівым рэжымам і пераназванні ў Тунджэлі. Кіраўніком асаблівай зоны быў прызначаны генерал Альпдаган. Правадыр дэрсімскіх курдаў Сеід Рэза накіраваў яму ліст з патрабаваннем адмены новага закона; у адказ, супраць дэрсімцаў былі накіраваны жандармерыя, войскі і 10 самалётаў, якія распачалі бамбардзіроўкі раёна. Курдскіх жанчын і дзяцей, якія хаваліся ў пячорах, замуравалі там наглуха або душылі дымам. Тых, хто выбіраліся, калолі штыкамі. Усяго, паводле дадзеных антраполага Марціна Ван Бруйнісена, загінула да 10 % насельніцтва Дэрсіма. Аднак дэрсімцы працягвалі паўстанне на працягу двух гадоў. У верасні 1937 года Сеід Рэза быў выманілі ў Эрзінджан нібыта для перамоваў, схоплены і павешаны; але толькі праз год супраціўленне дэрсімцаў было канчаткова зламана.
Асабістае жыццё
29 студзеня 1923 года Атацюрк ажаніўся з Лаціфэ Ушаклыгіль (Лаціфэ Ушакізадэ). Шлюб Атацюрка і Лаціфэ-ханым, якая разам з заснавальнікам Турэцкай рэспублікі адпраўлялася ў многія паездкі па краіне, скончыўся 5 жніўня 1925 года. Прычыны разводу невядомыя. Родных дзяцей у яго не было, затое ён узяў 8 прыёмных дачок (Афет, Сабіху, Фікрые, Улкю, Нябіле, Рукіе, Зехру і Афіфэ) і 2 сыноў (Мустафу і Абдурахіма). Усім прыёмным дзецям Атацюрк забяспечыў добрую будучыню. Адна з прыёмных дачок Атацюрка стала гісторыкам, іншая — першай турэцкай жанчынай-лётчыкам. Кар’ера дачок Атацюрка служыла прыкладам для эмансіпацыі турэцкай жанчыны, які шырока прапагандаваўся.
Старае Максімкава
Гісторыя
З 2004 па 2019 год у складзе Гразеняцкага сельскага паселішча.
Мустафа Кемаль Атацюрк
Хобі Атацюрка
Атацюрк любіў чытанне, музыку, танцы, верхавую язду і плаванне, меў надзвычайную цікавасць да танцаў зяйбек, барацьбе і народным песням Румеліі, атрымліваў вялікае задавальненне ад гульні ў нарды і більярд. Ён быў вельмі прывязаны да сваіх гадаванцаў — каня Сакар’я і сабакі па мянушцы Фокс. Атацюрк валодаў французскай і нямецкай мовамі, ён сабраў багатую бібліятэку. Праблемы роднай краіны ён абмяркоўваў ў простай сяброўскай абстаноўцы, часта запрашаючы да сябе на вячэру навукоўцаў, прадстаўнікоў мастацтва, дзяржаўных дзеячаў. Ён вельмі любіў прыроду, часта наведваў лясную гаспадарку, названае яго імем, і асабіста прымаў удзел у працах, якія праводзіліся там.
Старае Максімкава
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
Мустафа Кемаль Атацюрк
Удзел у дзейнасці турэцкага масонства
Дзейнасць «Вялікай ложы Турцыі» дасягнула кульмінацыі ў час старшынства ў ёй Мустафы Кемаль Атацюрка ў 1923—1938 гадах. Атацюрк — рэфарматар, салдат, абаронца правоў жанчын і заснавальнік Турэцкай рэспублікі, быў ініцыяваны ў 1907 годзе ў масонскую ложу «Veritas» ў Салоніках, якая знаходзілася пад юрысдыкцыяй Вялікага Усходу Францыі. Калі ён перабраўся ў Самсун 19 мая 1919 года, да пачатку барацьбы за незалежнасць, то шэсць з сямі яго высокапастаўленых штабных афіцэраў былі масонамі. За час яго праўлення заўсёды былі некалькі членаў яго кабінета, якія таксама былі масонамі. З 1923 па 1938 гады каля шасцідзесяці членаў парламента былі сябрамі масонскіх ложаў.
Канец жыцця
У 1937 годзе Атацюрк падарыў Казначэйству землі, якія належалі яму, а частку сваёй нерухомасці — мэрыям Анкары і Бурсы. Частку спадчыны ён аддаў сваёй сястры, прыёмным дзецям, турэцкім таварыствам лінгвістыкі і гісторыі. У 1937 годзе з’явіліся першыя прыкметы пагаршэння здароўя, у маі 1938 года ўрачы вызначылі цыроз печані, выкліканы хранічным алкагалізмам. Нягледзячы на гэта, Атацюрк да канца ліпеня працягваў выконваць свае абавязкі, пакуль яму не стала зусім дрэнна. Атацюрк памёр 10 лістапада 1938 года ў 09:00 5 хвілін ва ўзросце 57 гадоў, у палацы Далмабахчэ — былой рэзідэнцыі турэцкіх султанаў ў Стамбуле.
Атацюрк быў пахаваны 21 лістапада 1938 года на тэрыторыі музея этнаграфіі ў Анкары. 10 лістапада 1953 года астанкі былі перапахаваныя ў спецыяльна выбудаваны для Атацюрка маўзалей «Аныткабір».
Пры пераемніках Атацюрка склаўся яго пасмяротны культ асобы, які нагадвае культ Леніна ў СССР і заснавальнікаў многіх незалежных дзяржаў XX стагоддзя. У кожным горадзе маецца помнік Атацюрку, яго партрэты прысутнічаюць ва ўсіх дзяржаўных установах, на банкнотах і манетах ўсіх добрых наміналаў і г. д. Пасля страты ўлады яго партыяй ў 1950 годзе шанаванне Кемаля захавалася. Быў прыняты закон, згодна з якім адмысловага роду злачынствам прызнана апаганьванне малюнкаў Атацюрка, крытыка яго дзейнасці і ачарненне фактаў яго біяграфіі. Акрамя таго, забаронена нашэнне прозвішчы Атацюрк. Да гэтага часу забаронена публікацыя перапіскі Кемаля з жонкай, як якая надае вобразу бацькі нацыі занадта «просты» і «чалавечы» твар.
У маі 2010 года помнік Атацюрку адкрыўся ў сталіцы Азербайджана, у горадзе Баку. На цырымоніі адкрыцця прысутнічалі прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў і яго жонка Мехрыбан Аліева, прэм’ер-міністр Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган і яго жонка Эмінэ Эрдаган.
Ikarus 250
Ikarus-250 — венгерскі высокападлогавы міжгародні аўтобус, які вырабляўся ў Венгрыі з 1968 па 2004 год. За гады вытворчасці было выпушчана каля 130 000 такіх аўтобусаў розных мадыфікацый. Першы ўзор аўтобуса быў выраблены ў 1967 годзе.
Кузаў
Кузаў аўтобуса апорны, вагоннай кампаноўкі, звараны з труб квадратнага перасеку. Як паказвае практыка, рэсурс кузава складае каля 30 гадоў, у аўтобусаў першых выпускаў (мад. .00/.09/.12/.17/.22/.44/.58) за шмат гадоў эксплуатацыі кузаў выгінаецца дугой, на пазнейшых жа аўтобусах, пачынаючы з мадыфікацыі .59, часам пачынае правісаць задняя навісь. Тым не менш дэфармацыі кузава і разбурэнні сілавых канструкцый назіраюцца толькі ў аўтобусаў, якія эксплуатуюцца вельмі доўгі час без належнага капітальнага рамонту. Па баках аўтобуса размешчаны багажныя адсекі, аб'ём аднаго з двух адсекаў складае 5.3 м3 (усяго — 10.6 м3). Гэтыя адсекі адкрываюцца або ўручную з дапамогай адмысловай ручкі, або кнопкай на панелі прыбораў. Аўтобус мае дастатковую плошчу шклення, усе вокны трымаюцца на гумавых ушчыльняльніках, хоць у мадыфікацыі 250.Т бакавыя вокны былі ўклееныя. Пярэдняя святлатэхніка ўсіх мадыфікацый мадэлі 250 (за выключэннем некаторых мадыфікацый для рынку Венгрыі) складаецца з чатырох круглых фар, дзве з левага і дзве з правага боку. У працэсе эксплуатацыі замест стандартнай пярэдняй маскі можа быць устаноўлена падобная, з двума фарамі, ад мадэлі 260, альбо замест завадскіх фар могуць быць мантавацца іншыя, часцей за ўсё ад аўтамабіляў ВАЗ-2105/2107. Задняя святлатэхніка ўяўляе сабой тры ліхтары з левага і правага боку. Часам у працэсе эксплуатацыі задняя святлатэхніка таксама замяняецца. Задні бампер ва ўсіх мадыфікацый — сталёвы, зварны, мацуецца да кузава шрубамі. Пярэдні бампер у ранніх мадыфікацый (да .58) аналагічны па канструкцыі задняму. Часам у бамперы штампаваліся адтуліны для ўстаноўкі супрацьтуманных фар. Пачынаючы з мадыфікацыі .58 усталёўваўся пярэдні пластыкавы бампер.
Аўтобусы, якія пастаўляліся ў СССР афарбоўваліся па адной з тыпавых схем:
Рухавік
Большасць мадыфікацый аўтобуса абсталёўваліся рухавіком RABA-MAN D2156HM6U, мадыфікацыя .58 камплектавалася рухавіком RABA-MAN D2156HM6UТ з павялічанай магутнасцю. На аўтобусы позніх выпускаў, мадыфікацый .93/.95 ставіліся рухавікі серыі RABA D10 і D11.
Матор RABA-MAN D2156HM6U нягледзячы на добрую дынаміку валодае недастатковай магутнасцю і цягай, з-за чаго аўтобус разганяецца куды павольней, чым іншыя аўтобусы падобнага роду. Тым не менш рухавік RABA-MAN D2156HM6U дазваляе аўтобусу рухацца з пастаяннай хуткасцю 100 км/г. Аўтобусы ўкамплектаваныя маторамі серыі RABA D10 (D11) такіх праблем з дынамікай не маюць з прычыны таго, што магутнасць і цяга дадзеных матораў адчувальна вышэй. Да плюсаў рухавікоў серыі D2156 можна аднесці добрую дынаміку, рамонтапрыдатнасць, надзейнасць і прастату. Тым не менш рухавік валодае шэрагам недахопаў, самы адчувальны з якіх — невялікі рэсурс. З-за недастатковай магутнасці рухавік часцей працуе на высокіх абаротах, што ўплывае на рэсурс. Рухавік не асабліва шумны, але ў працэсе эксплуатацыі ўзровень шуму значна павялічваецца з-за прагарання глушыцеля, няправільнай працы матора або працы з няспраўнасцю. З узростам матор становіцца вельмі дымлівым.
Таксама існуюць мадыфікацыі з рухавіком RABA-MAN D2356HMN6 і маторамі Detroit Diesel/Cummins VT350/DAF LT120. Аўтапаркі, не маючы сродкаў на замену новага рухавіка, усталёўвалі рухавік і каробку перадач ЯМЗ або КамАЗ + КПП КамАЗ. Паколькі ЯМЗ буйней RABA-MAN — змяняўся маторны адсек, з-за гэтага ў задняй частцы салона з'яўляўся подыум.
Дзверы
Аўтобус мае 2 дзвярэй — пярэднія, з электрапнеўмапрывадам, (пачынаючы з мадыфікацыі 250.58), якія адкрываюцца і закрываюцца з дапамогай кнопкі на панелі прыбораў і маюць ход паралельна борту. На ранніх мадыфікацыях дзверы адчынялася ўручную. Заднія дзверы знаходзяцца ў задняй частцы аўтобуса перад самым апошнім шэрагам сядзенняў і адкрываюцца ўручную націскам рычага, у ранніх мадыфікацыях заднія дзверы адсутнічалі. Але вырабляліся і мадыфікацыі, дзе і пярэднія і заднія дзверы адчыняліся аўтаматычна.
Салон
Салон аўтобуса Ikarus 250 хоць і далёкі ад аздаблення сучасных аўтобусаў, аднак асаблівых недахопаў не мае. У салоне размешчана 43-57 парных крэслаў з высокай спінкай, аднак адлегласць паміж крэсламі невялікая — каля 65 сантыметраў паміж сядзеннямі, на якіх устаноўлены драўляныя падлакотнікі. Крэслы жорсткія і параўнальна нязручныя.
У салоне ўстаноўлены свяцільні плафонного тыпу з 8 лямпамі, замест люка прымусовага абдзімання зроблена 3 люка, якія працуюць як кандыцыянеры. Ацяпленне праведзена па радыятарам пад сядзеннямі. У канцы салона размешчана 5 крэслаў, і ў гэтай частцы салона найбольш шумна і горача з-за працы магутнага дызельнага рухавіка Rába-D2156HM6U (Т). Крэслы могуць трохі адкідвацца з дапамогай кнопкі на падлакотніках, прыкладна на 100-110°.
Каля вадзіцеля размяшчаецца запасное адкідное месца для экскурсавода або другога кіроўцы, у выпадку працы аўтобуса на гарадскіх турыстычных маршрутах, да абсталявання аўтобуса можа быць дададзены мікрафон і нават інтэрактыўная дошка. DVD-тэлевізараў у стандартным абсталяванні аўтобуса няма, хоць яны могуць ўсталёўвацца.
Вокны суцэльныя, асобныя, акружаны спецыяльнай гумавай рамкай. Аўтобус абсталяваны пяццю вокнамі з кожнай боку, вокны звычайна не таніраваныя, хоць маглі зацямняцца па замове. Фіранкі ад сонца часта выбраны чырвонымі і дрэнна абараняюць ад спёкі.
Эксплуатацыя
Асноўнымі заказчыкамі аўтобусаў былі СССР і ГДР. Каля 90% ад агульнай колькасці машын складала доля экспарту ў СССР — з 17 384 пабудаваных аўтобусаў, 15 870 адзінак гэтай мадэлі розных было пастаўлена ў СССР і Расію.
Ад пачатку 70-х аўтобусы выкарыстоўваліся на міжгародніх лініях далёкага накіравання, а таксама на турыстычных маршрутах. Актыўна выкарыстоўваліся ў 1990-я і у 2000-я гады, а некаторыя пазнейшыя мадэлі можна сустрэць на беларускіх дарогах і цяпер.
Ласкавая абыякавасць свету
«Ласкавая абыякавасць свету» (Әлемнің мейірімді парықсыздығы) — мастацкі фільм 2018 года рэжысёра.
Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 25-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».
Сюжэт
Куандык і Салтанат прыязджаюць у сталіцу з далёкага аула. Сям’я Салтанат у велізарных даўгах, і дзяўчыне даводзіцца выбіраць паміж доляй палюбоўніцы багатых бізнесменаў і даўгавой турмой для маці. Куандык хоча выратаваць Салтанат і гатовы працаваць без стомы. Але хутка зарабіць у сталіцы немагчыма, калі ты ўмееш толькі паляваць у стэпе з дзедавай стрэльбай. Горад з яго жорсткімі законамі разбурае ўсё каштоўнае, што ёсць у маладых закаханых. Куандык і Салтанат спрабуюць гэтаму супрацьстаяць — прычым усімі магчымымі спосабамі.
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 2 кінаўзнагародамі і яшчэ 10 намінацыямі.
Патрокл
Патро́кл Менеці́д (Πατροκλῆς або, Patroclus) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі сын Менеція і Сфенелы (або Перыяпіды; або, паводле Філакрата, Палімеды; або Філамелы ), сваяк Ахіла.
Быўшы хлопчыкам, ён падчас гульні ў косці забіў свайго таварыша Клітаніма (або Эана), з-за гэтага бег з бацькам да Пелея, сябра бацькі па паходзе арганаўтаў, у Фтыю. Пелей ачысціў яго ад забойства.
У Фтыі ён быў выгадаваны разам з Ахілам. З гэтых пор пачалося іх сяброўства, якое не спынялася да самай смерці Патрокла і працягвалася ў царстве Аіда. Жаніх Алены Быў старэй Ахіла. Сябар Ахіла, яго спадарожнік на паляванні. Выгадаваны Хіронам. Каханы Ахіла.
Паводле версіі, прыйшоў пад Трою на 10 караблях. У бітве на Тэўфранцкіх палях (супраць войска Тэлефа) не пакінуў Ахіла. Ёсць выявы, дзе Ахіл лечыць рану Патрокла. Мабыць, яны ілюструюць менавіта гэту вайну.
Падчас паходу на Трою Патрокл быў спадарожнікам Ахіла і разам з ім перастаў удзельнічаць у бітвах, калі Ахіл быў абражаны Агамемнанам. Аднак, калі становішча грэкаў зрабілася цяжкім, Патрокл, надзеўшыся ў даспехі сябра, выступіў супраць траянцаў, адціснуў іх ад грэчаскага лагера, патушыў пажар на караблях, забіў Сарпедона і Сфенела і змагаўся з Гектарам з-за Сарпедонава трупа. У «Іліядзе» забіў 26 траянцаў, названых па імі. Паводле Гігіна, усяго забіў 54 воіна.
Тры разу нападаў ён на траянскае войска ля сцен горада, але пры чацвёртым націску быў забіты: перш Апалон нанёс удар, затым Еўфорб паразіў Патрокла ў спіну, а Гектар дабіў яго і сцягнуў з яго Ахілаву зброя. Смерць Патрокла глыбока ўразіла Ахіла, які, каб адпомсціць траянцам, вырашыў ізноў уступіць у шэрагі грэчаскай арміі.
Быў пахаваны ў адной залатой урне з Ахілам. У Аідзе яго цень неразлучная з Ахілам.
Ключы (Акмолінская вобласць)
Ключы — сяло ў Шартандзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад аульнай акругі Базайгыр. Знаходзіцца прыкладна за 37 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра пасёлка Шартанды. Код КАТА — 116837200.
Ахлафобія
Ахлафо́бія (ὄχλος — «натоўп», — «страх»), таксама дэмафо́бія — неадчэпны страх, спецыфічная боязь натоўпу.
Ключы (Акмолінская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 678 чалавек (334 мужчыны і 344 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 574 чалавекі (289 мужчын і 285 жанчын).
Ахлафобія
Класіфікацыя
Ахлафобію вызначаюць як пастаянную, паталагічную і неабгрунтаваную боязь натоўпу, негледзячы на разуменне асобай, якая перажывае гэты страх, што небяспека адсутнічае, а таксама пацверджанне гэтага акружаючымі.
Крыніцы
Демофобия
IC 5227
IC 5227 — галактыка тыпу SBab ў сузор’і Тукан.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Parathelphusidae
Parathelphusidae - цяпер неактуальнае сямейства прэснаводных крабаў, якія жывуць, у асноўным, у Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі, але таксама знойдзены ў іншых месцах у Азіі і ў Аўстраліі. Сямейства цяпер разглядаецца як малодшы сінонім сямейства Gecarcinucidae, як падсямейства Parathelphusinae.
Роды
Роды сямейства :
Экалогія і значэнне
Прадстаўнікі сямейства насяляюць рэкі, азёры і рысавыя палі. Некаторыя віды, напрыклад, з роду Somanniathelphusa, маюць лакальнае значэнне як ежа, асабліва ў Тайландзе, дзе яны з'яўляюцца важным інгрэдыентам у страве сом там. Некаторыя іншыя вельмі рэдкія і блізкія да вымірання.
Стручок
Стручо́к — шматнасенны сухі паракарпны плод. Складаецца з двух пладалісцікаў і плевачнай перагародкі паміж плацэнтамі. Пры выспяванні стручок раскрываецца на 2 палавінкі, а насенне застаецца на плацэнце, што абкружае перагародку. Такі плод уласцівы звычайна раслінам сямейства.
Андрэ Вейль
Андрэ Вейль (André Weil;,  — , Прынстан) — французскі матэматык, які ўнёс значны ўклад у алгебраічную геаметрыю і тапалогію, член групы Бурбакі. Член Французскай акадэміі навук (1982), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1966).
NGC 2617
NGC 2617 (іншыя абазначэнні — MCG -1-22-27, PGC 24136) — галактыка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Уітні
Уітні — прозвішча, тапонім.
Балгарская Праваслаўная Царква
Балгарская праваслаўная царква (Българска православна църква) — аўтакефальная памесная праваслаўная царква, якая займае дзявятае месца ў дыпціху аўтакефальных памесных цэркваў.
Кіруецца Патрыярхам Балгарскім, Свяшчэнным Сінодам і Царкоўна-народным саборам. Афіцыйны тытул прадстаяцеля царквы: Найсвяцейшы Патрыярх Балгарскі, Мітрапаліт Сафійскі.
Гісторыя
На тэрыторыі сучаснай Балгарыі хрысціянства пачало распаўсюджвацца ўжо ў I стагоддзі. Паводле падання Балгарскай царквы, біскупская кафедра мелася ў г. Адэсасе (цяпер Варна), дзе епіскапам быў вучань апостала Паўла Амплій.
Еўсевій Кесарыйскі паведамляе, што ў II стагоддзі, на балгарскай зямлі, меліся біскупскія кафедры, у гарадах Дэбелт і Анхіял.
Існуюць звесткі, што ў IV стагоддзі Мікіта епіскап Рэмесіянскі ахрысціў бесаў — адно з фракійскіх плямёнаў і для іх перавёў з латыні ўвесь кодэкс Бібліі, вядомы ў крыніцах як Біблія Бесіка. Пра гэта паведамляюць святы Рыгор Ніскі ў 394 годзе, святы Паўліна Ноланскі каля 400 года і ў 396 годзе Святы Блажэнны Еранім. На тэрыторыі Балгарыі ў IV стагоддзі жыў і святы епіскап Ульфіла, духоўны і свецкі кіраўнік готаў. Тут ён перакладаў Свяшчэнныя тэксты на створаную гоцкую азбуку.
Удзельнікам Першага ўсяленскага сабору, 325 года, быў Пратагон, епіскап Сердзікі (цяперашняя Сафія).
Пасля чатырохгадовай уніі з Рымскай царквой, у 870 годзе Балгарская царква стала аўтаномнай у юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата.
У 886 годзе адзін з вучняў Свв. Кірыла і Мяфодзія — Святы Навум стварыў у тагачаснай балгарскай сталіцы Плісцы Праслаўскую кніжную школу. Яна з'яўлялася самым важным літаратурным і культурным цэнтрам Першага Балгарскага царства і ўсіх славянскіх народаў у ІХ — Х стст. У ёй Біблія і свяшчэнныя хрысціянскія кнігі ў першы раз перакладаліся на іншыя мовы, акрамя трох «свяшчэнных» моў, на якіх быў зроблены надпіс на Крыжы Гасподнім — яўрэйскай, грэчаскай і лацінскай. Гэта была зразумелая ўсім тагачасным славянам стараславянскай мовай. Сярод выдатных творцаў школы сустракаюцца імёны Канстанціна Праслаўскага, які напісаў Азбукавую малітву, Чарнарызец Храбр, Іаан Экзарх, Тудар Доксаў, епіскап Рыгор, і, верагодна, і сам цар Сімяон Вялікі і іншыя.
Падчас акупацыі Візантыяй Усходняй Балгарыі, Балгарская патрыярхія перанесла свой цэнтр у Дрыстр (цяпер Сілістра), а затым і ў розныя гарады Македоніі.
Пасля поўнага паражэння Балгарыі ў 1018 годзе, імператар Васіль Балгарабойца скасаваў аўтакефалію Балгарскай царквы, зрабіўшы яе архіепархіяй з цэнтрам у Охрыдзе. Першы Охрыдскі архіепіскап быў пастаўлены з балгараў, наступныя ж епіскапы доўгі час былі грэкамі. Да пачатку 18 стагоддзя Охрыдскія архіепіскапы прымаліся ў Султана як прадстаўнікі ўсяго балгарскага народа. Іх епархія ахоплівала і тэрыторыю сучасных Сербіі і Румыніі. У якасці духоўнага правадыра балгараў, Охрыдскія прадстаяцелі часта пасылалі лісты Маскоўскім вялікім князям і царам для фінансавай дапамогі і падтрымкі. Охрыдская балгарская архіепархія была скасавана па патрабаванні Фенерскай патрыярхіі пасля заснавання Іпекскай сербскай архіепархіі.
Пасля паўстання братоў Пятра і Асеня ў 1185 годзе Балгарыя вызвалілася ад візантыйскага панавання і аднавіла царкоўную незалежнасць. У 1204 годзе, пры цары Калаяне, падпісана другая унія з Рымскай курыяй, якая доўжылася да 1235 года, калі Усеправаслаўны сабор у Лампсаку аднавіў статус Тырнаўскай патрыярхіі. У XIV стагоддзі Балгарыя стала цэнтрам ісіхазму, на чале з прападобным Феадосіем Тырнаўскім, патрыярхам Яўфіміем Тырнаўскімі і іх вучнямі.
У канцы XIV стагоддзя Балгарыя апынулася пад уладай асманскіх туркаў і зноў трапіла пад юрысдыкцыю Канстанцінопальскага патрыярхата. Гэты перыяд звязаны са з'яўленнем балгарскіх мучанікаў за веру — Злата Магленская, Анастасій Струміцкі і іншыя.
У XVIII стагоддзі зараджаецца балгарскае нацыянальнае адраджэнне, першым прадстаўніком якога лічыцца іераманах Паісій Хілендарскі. І ў далейшым шматлікія балгарскія «будзіцелі» былі святарамі.
3 красавіка 1860 года, у дзень святога Вялікдня, з амбону балгарскага храма ў Канстанцінопалі епіскап Іларыён (Стаянавіч) замест імя Канстанцінопальскага Патрыярха ўспомніў усё праваслаўнае епіскапства, што азначала аднабаковы выхад Балгарскай Царквы з-пад юрысдыкцыі Патрыярхата.
28 лютага 1870 года быў абвешчаны султанскі фірман аб заснаванні аўтаномнага Балгарскага Экзархата для епархій балгарскіх, а таксама тых епархій, праваслаўныя жыхары якіх у сваёй большасці (дзве траціны) пажадаюць увайсці ў яго юрысдыкцыю пры захаванні кананічнай залежнасці ад Канстанцінопальскага Патрыярха.
Абраны ў лютым 1872 года Экзарх Анфім I, насуперак забароне Патрыярхіі, 11 мая 1872 года правёў у балгарскім храме Канстанцінопаля літургію, падчас якой быў урачыста прачытаны акт аб абвяшчэнні Балгарскай Царквы аўтакефальнай. У адказ, Канстанцінопальскі Патрыяршы Сінод абвясціў Экзарха Анфіма пазбаўленым святарствы, а іншых яго архірэяў-аднадумцаў адлучанымі ад Царквы, што паклала пачатак «грэка-балгарскай схізме». У верасні 1872 года на Саборы ў Канстанцінопалі балгары былі абвінавачаны ў «філетызме» (перавазе нацыянальнага пачатку) і асуджаны як схізматыкі.
21 студзеня 1945 года ў сталічным храме Святой Сафіі пасля трыццацігадовага перапынку быў абраны Экзарх. Ім стаў Сафійскі мітрапаліт Стэфан (Шокаў). 22 лютага таго ж года Канстанцінопальская Патрыярхія выдала томас, які скасаваў схізму паміж Канстанцінопальскай і Балгарскай Цэрквамі.
Урад Айчыннага фронту, які прыйшоў да ўлады ў Балгарыі ў 1944 годзе, пачаў прадпрымаць крокі па абмежаванні ўплыву Царквы на балгарскае грамадства. Ужо ў 1944—1945 гадах было спынена выкладанне асноў веравучэння ў гімназіях і прагімназіях. У маі 1945 года выдадзены дэкрэт-закон аб абавязковым грамадзянскім шлюбе. Аднак асаблівага размаху антыцаркоўная кампанія дасягнула пасля афіцыйнага міжнароднага прызнання ўрада ў 1947 годзе.
У 1953 годзе Балгарская царква стала Патрыярхатам.
22-і літоўскі пяхотны полк
22-і пяхотны полк — полк лінейнай пяхоты, створаны загадам Напалеона летам 1812 года з рэкрутаў і дабраахвотнікаў земляў былога Вялікага княства Літоўскага.
Гісторыя
Шэфам палка быў прызначаны Станіслаў Чапскі. Заступнікам яго быў Ігнацы Вінцэнт Гільчан (Ignacy Wincenty Hilchen), былы капітан польскіх легіёнаў у Італіі, шэфамі батальёнаў сталі Антон Межкоўскі (Antoni Mieszkowski) — былы капітан 8-га пп, Кастанты Лажэўскі (Konstanty Laszewski) — былы капітан 6-га пп, Жэзірскі (Jezierski) — дзе служыў раней не вядома. Цэнтрам фармавання быў Менск. Кантаністы з прыгонных сялян набіраліся ў асноўным з Менскага дэпартамента.
Першы бой полк прыняў 13 лістапада 1812 года пад Новым Свержанем, дзе ад генерала Ламберта пацярпеў паразу. Рэшткі палка з боям адышлі ў Менск і былі накіраваны ў Барысаў для ўзмацнення гарнізона Барысаўскай крэпасці. 18 лістапада 1812 года гарнізон крэпасці разбіты, рэшткі палка пераправіліся на левы бераг Бярэзіны. Пасля заняцця Барысава французамі вялікалітоўскія жаўнеры далучыліся да еўрапейскіх адзелаў, з якімі пераправіліся ў Студзёнцы на правы бераг ракі. Падчас Стахаўскай бітвы 26-28 лістапада 1812 года рэшткі палка знаходзіліся ў рэзервах, удзела ў гэтай бітве не бралі, але, магчыма, удзельнічалі ў апошняй бітве пад Касцюкамі, дзе абаранялі масты праз Гайну. Жаўнеры палка з Вільні адышлі ў Варшаву, потым далучыліся да гарнізона Модліна, які склаў зброю 25 снежня 1813 года.
Строй
Строй узору 1810 года, як у войску Герцагства Варшаўскага. Курткі гранатавыя з кармазінавымі кантамі. Рабат белы. На рагатыўках ці ківерах над нумарной бляхай Апол з Пагоняй. У 1813 годзе, напэўна, Пагоня.
Сцягі палкавыя
Не захаваліся. Гембаржэўскі апісваў сцяг 19-га пяхотнага палка як чырвона-блакітны з белым Арлом. Напэўна, сцяг 22-га пяхотнага палка быў падобны. У Варшаве захоўваюцца чырвона-блакітныя сцягі з Арлом без нумара палка з часоў 1812 года. Напэўна, сярод іх ёсць сцягі палкоў сфарміраваных на тэрыторыі былога ВКЛ.
Эркен-Шахар
Эркен-Шахар  — пасёлак сельскага тыпу ў Карачаева-Чаркесіі (да 1992 года — пасёлак гарадскога тыпу). Адміністрацыйны цэнтр Нагайскага раёна і Эркен-Шахарскага сельскага паселішча. Размешчаны ва ўсходняй частцы Нагайскага раёна, на левым беразе ракі Кубань, крыху вышэй упадзення ў яе ракі Малы Зелянчук. Знаходзіцца за 18—20 км на паўночны захад ад Чаркеска і за 31 км на поўдзень ад горада Нявіннамыск (адлегласць па дарозе). У пасёлку размешчана аднайменная чыгуначная станцыя, якая знаходзіцца на лініі Нявіннамыская — Джэгута.
Балгарская Праваслаўная Царква
Гісторыя
Для рашэння які склаўся крызісу, у 1998 годзе, у Сафіі, адбыўся Усеправаслаўны Сабор, з удзелам прадстаўнікоў 13 аўтакефальных цэркваў, у тым ліку і сямі Патрыярхаў. У выніку правядзення сабора прадстаўнікі альтэрнатыўнай «Балгарскай Патрыярхіі» заявілі, пра сваё раскаянне і выказалі жаданне вярнуцца да Балгаркай праваслаўнай царквы. Некаторыя прадстаўнікі альтэрнатыўнай царквы не прынеслі пакаяння, але пасля Усеправаслаўнага Сабору іх колькасць і ўплыў значна паменшыліся. У 2003 годзе іерархія Балгарскай царквы атрымала афіцыйную рэгістрацыю і была прызнана дзяржавай. У 2004 годзе раскольніцкія храмы былі перададзены Балгарскай царквы. А ў 2012 годзе раскольніцкі мітрапаліт Сафійскі Інакенцій (Петраў) прынёс пакаянне, што можна лічыць канцом расколу.
22-і літоўскі пяхотны полк
Артэфакты з музеяў і прыватных калекцый
У прыватных калекцыях знаходзяцца гузікі гэтага палка вялікія і малыя. Гузікі латунныя, пуклыя, з падвойным кантам, ножка пляскатая свідраваная. На гузіку лічба 22 ў лаўрах.
Балгарская Праваслаўная Царква
Сучасны стан
З 4 ліпеня 1971 года па 6 лістапада 2012 года Прадстаяцелем Балгарскай праваслаўнай царквы быў Патрыярх Максім.
Балгарская праваслаўная царква налічвае 15 епархіі: 13 з якіх знаходзяцца ў Балгарыі і 2 замежныя. Тэрыторыя непасрэднай юрысдыкцыі — Балгарыя; мае таксама дзве епархіі для акармлення балгарскай дыяспары ў Еўропе, Паўночнай Амерыцы і Аўстраліі. У епархіях Балгарскай праваслаўнай царквы налічваецца 2600 прыходаў і служыць больш за 1500 святароў. Акрамя таго, у царквы ёсць 120 дзеючых манастыроў, у якіх пражывае больш за 400 манахаў і манашак. Епіскапат Балгарскай царквы налічвае 22 архірэі.
Рэзідэнцыя Патрыярха Балгарскага — кафедральны сабор у імя Святога дабравернага князя Аляксандра Неўскага, у Сафіі.
Колькасць вернікаў — 8 млн чалавек (пераважная большасць — балгары).
У літургічным жыцці прытрымліваецца новаюліянскага календара (з 1968 года).
== Епархіі Балгарскай праваслаўнай царквы ==