cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вітаўт
Раннія гады
31 мая 1380 года Ягайла і вялікі магістр Тэўтонскага ордэна Вінрых фон Кніпродэ заключылі тайны Давыдзішкаўскі дагавор, падставіўшы тым самым пад удар крыжакоў землі Кейстута, на якія дзеянне дагавора не распаўсюджвалася.
Аўтапартрэт з адрэзаным вухам і люлькай
Каляровае рашэнне
Калі разглядаць карціну, можна заўважыць, што фон падзелены на дзве роўныя зоны: ніжняя частка - чырвоная, верхняя пераважна аранжавая, з невялікімі жоўтымі украпінамі. Шапка сіняя ў пярэдняй (футравай) частцы, ззаду фіялетавага колеру. Куртка, у якую ён апрануты, - зялёная. Дым, яго кашуля і яго павязка белыя, у той час як люлька, вочы і валасы вельмі цёмныя, амаль чорныя. Ван Гог размясціў побач блізкія на храматычным крузе колеры (фіялетавы колер і сіні колер, чырвоны колер і аранжавы колер).
Вітаўт
Барацьба за ўладу
У лютым 1381 крыжакі ўварваліся ў землі Кейстута і рушылі ў кірунку Трокаў. Быў разбураны Новы Гарадок і ўзята ў палон каля 3 000 чалавек. Астэродэ Гюнтэр Гоенштейн паведаміў Кейстуту аб заключэнні Давыдзішкаўскага дагавора, пасля чаго Кейстут вырашыў пачаць вайну з Ягайлам. У канцы 1381 ён на чале войска адправіўся ў Прусію, але па дарозе рэзка павярнуў да Вільні. Незадаволены рашэннем бацькі Вітаўт адбыў у Драгічын і Гродна. Кейстут з лёгкасцю ўзяў Вільню, паланіў самога Ягайлу. Акрамя таго, ён выявіў сакрэтны дагавор з Ордэнам, якім змог даказаць Вітаўту планы Ягайлы.
У час перамоў з Ягайлам у Вільні (1382), Вітаўта разам з Кейстутам схапілі і змясцілі ў Крэўскі замак. У замку Кейстута задушылі, аднак Вітаўт пры дапамозе жонкі Ганны Святаслаўны здолеў уцячы.
У ходзе барацьбы са стрыечным братам Вітаўт быў вымушаны двойчы бегчы ва ўладанні Тэўтонскага ордэна (1382—1384, 1389—1392) з перадачай ордэну Жамойці. Праз Берасце і Мазовію прыбыў у Прусію, дзе 21 кастрычніка 1383 прыняў каталіцтва і імя Віганд. Па вяртанні на радзіму ў 1384 перайшоў у праваслаўе і атрымаў імя Аляксандр, аднак пазней вярнуўся ў каталіцтва, захаваўшы другое імя.
У 1384 годзе ён атрымаў назад частку спадчыны свайго бацькі.
Пасля уніі Вялікага Княства Літоўскага з Польшчай у 1385 Вітаўт узначаліў групоўку феадалаў ВКЛ, якія былі супраць уніі з Польшчай. Ён змагаўся за незалежнасць княства ад Польшчы і дамагаўся ад польскага караля Ягайлы прызнання за сабой (на правах намесніка) Вялікага Княства Літоўскага. З дапамогай рыцараў Лівонскага ордэна цягам вайны (1389—1392) спрабаваў скінуць намесніка Ягайлы на літоўскім стальцы — свайго стрыечнага брата Скіргайлу і пачаць кіраваць дзяржавай незалежна ад польскага караля.
У выніку гэтай барацьбы паміж ім і Ягайлам у 1392 годзе было заключана кампраміснае Востраўскае пагадненне, паводле якога была прызнана фактычная вярхоўная ўлада Вітаўта ў ВКЛ, але Ягайла дэ-юрэ захоўваў тытул вялікага князя літоўскага. Вітаўту былі вернуты вотчынныя землі Троцкага княства, раней аднятыя Ягайлам і перададзеныя Скіргайле. Вітаўт станавіўся намеснікам Ягайлы ў Літве, фактычна — кіраўніком.
Вітаўт праводзіў палітыку цэнтралізацыі дзяржавы і ўмацавання велікакняжацкай улады. Вёў актыўную знешнюю палітыку. Падчас Вітаўта ВКЛ працягвала падтрымліваць Цвярское і вялікія княствы супраць Масквы. У 1395 уключыў у склад ВКЛ Смаленскае княства.
Бітва на Ворскле
Вітаўт імкнуўся да таго, каб Папа Рымскі абвясціў крыжовы паход, які дазволіў бы яму сцерці Залатую Арду, заваяваць рускія землі і атрымаць каралеўскую карону.
Вітаўт вёў пастаянную барацьбу супраць татар, ачысціў ад іх усю тэрыторыю паміж Дняпром і Азоўскім морам. У 1399 у бітве на Ворскле ўзначаленае Вітаўтам аб’яднанае войска, якое ўключала воінаў Вялікага Княства Літоўскага, палякаў, рускіх князёў, крыжакоў і татараў збеглага ў Літву хана Тахтамыша, пацярпела поўнае паражэнне ад войскаў хана Цімура Кутлуга і. Войска Вітаўта фарсіравала раку і абрынулася на войскі Цімура Кутлуга, але ў гэты час войскі Эдыгея абышлі яго з флангаў, прыціснуўшы да ракі і амаль цалкам знішчыўшы. Сам Вітаўт быў паранены і ледзь не патануў.
У выніку гэтага сарваліся планы Вітаўта панавання над усімі землямі колішняй Русі. Нягледзячы на гэта, Вітаўт захаваў кантроль ВКЛ над Паўночным Прычарнамор’ем.
Паражэнне на Ворскле аслабіла пазіцыі Вітаўта. Яму давялося адмовіцца ад амбіцыйных планаў на ўсходзе. Было зноў страчана Смаленскае княства. Па патрабаванні Польшчы ў 1401 годзе была заключана Віленска-Радамская унія, якой быў замацаваны прадугледжаны Крэўскім актам сюзерэнітэт Польшчы ў дачыненні да Літвы. Вітаўт і яго падданыя былі вымушаны прынесці пісьмовае абяцанне аб вернасці Польшчы; ён быў прызнаны вялікім князем літоўскім, але толькі пажыццёва: перададзеныя яму ў валоданне землі пасля смерці павінны былі адысці да Ягайлы і Каралеўства Польскага.
У падзяку за выратаванне вялікі князь заклаў у Коўне касцёл Ушэсця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, вядомы цяпер як касцёл Вітаўта. Акрамя гэтага храма, князем заснаваныя касцёлы Звеставання Найсвяцейшай Панне Марыі і Святога Бенедыкта ў Старых Троках, касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Новых Троках, іншыя храмы і манастыры. Царкоўная палітыка Вітаўта мела на мэце развеяць распаўсюджаныя ў Заходняй Еўропе ўяўленні аб літоўцах як язычніках, і спыніць агрэсію нямецкіх рыцараў.
У выніку стаяння на Угры (1408) вызначыў усходнюю мяжу ВКЛ па рэках Угра і Ака.
Вялікая вайна і Грунвальдская бітва
Вітаўт і Ягайла былі арганізатарамі разгрому нямецкіх рыцараў пад камандаваннем магістра Тэўтонскага ордэна Ульрыха фон Юнгінгена ў Грунвальдскай бітве 1410 годзе. Ролю Вітаўта, прызначанага Ягайлам галоўнакамандуючым, у гэтай знакамітай бітве вялікая, нягледзячы на тое, што ход бітвы і ацэнка дзеянняў удзельнікаў працягваюць выклікаць спрэчкі. Бітва пад Грунвальдам паклала канец гегемоніі ордэна і змяніла геапалітычнае становішча Вялікага Княства Літоўскага. Ордэн па Торунскім дагаворы саступаў Вітаўту Жамойць (у пажыццёвае валоданне), гэта значыць паўночна-заходнюю частку тэрыторыі сучаснай Літвы, захопленую Тэўтонскім ордэнам (1398). З-за Жамойці Літва яшчэ двойчы ўступала ва ўзброеныя канфлікты з Тэўтонскім ордэнам (1414, 1422), пакуль немцы канчаткова не адмовіліся ад Жамойці ў Мельнскім мірным дагаворы (1422).
Унутраная палітыка
Найвышэйшыя пасады пры Вітаўце займалі баяры, што паходзілі з беларускай этнічнай тэрыторыі, з іх складалася і атачэнне вялікага князя. Напрыклад, на Салінскай сустрэчы 1397 годзе з крыжацкім пасольствам Вітаўта суправаджалі князі пінскі Юрый, заслаўскі Міхал, старадубскі Аляксандр, Іван Гальшанскі і друцкі Іван.
За Вітаўтам старабеларуская мова (тады часта называлася «літоўскай») па-ранейшаму мела статус афіцыйнай; лаціна пачала ўжывацца ў дачыненнях з Заходняй Еўропай і ў каталіцкім касцёле.
У 1413 годзе падпісаў Гарадзельскую унію, якая дэ-юрэ давала каталікам перавагі ў заняцці дзяржаўных пасад, але дэ-факта Вітаўт прызначаў на пасады гледзячы толькі на сваё ўласнае меркаванне. Заснаваў у ВКЛ праваслаўную мітраполію незалежную ад маскоўскай, першым мітрапалітам якой на Новагародскім саборы быў абраны Рыгор Цамблак. Падчас Вітаўта ў 1420 годзе Віцебск, Полацк і Вільню наведаў Геранім Пражскі — паплечнік Яна Гуса. У 1422 годзе ў Чэхію прыбыў намеснік Вітаўта Жыгімонт Карыбутавіч з 5-тысячным войскам, такім чынам Вітаўт змагаўся за вяртанне Жамойці. Паводле Мельніцкага дагавора (1422) Ордэн перадаў Жамойць Вітаўту ў пажыццёвае валоданне.
Падчас Вітаўта ВКЛ дасягнула найбольшай магутнасці і памераў: ад пскоўскай мяжы да Чорнага мора і ад Акі і Курска да Галіцыі.
Усходняя палітыка
У 1397 Вітаўт разбурыў ў адсутнасць вялікага князя Алега Іванавіча, у чым яму не перашкаджаў зяць, маскоўскі князь Васіль, з якім яны паважна сустрэліся ў Каломне.
У 1404 Вітаўту ўдалося з дапамогай польскіх войскаў, але незадаволены збліжэннем Вітаўта з Польшчай Свідрыгайла Альгердавіч ад’ехаў на маскоўскую службу і атрымаў ад Васіля Дзмітрыевіча некалькі гарадоў у кармленне (пасля паходу Едыгея на Маскву вярнуўся ў Літву). Вітаўт умешваўся ў справы Наўгародскай і Пскоўскай рэспублік і тройчы (1406—1408) урываецца ў межы Маскоўскага княства.
Валоданні княства Літоўскага пры Вітаўце на ўсходзе дасягалі вярхоўяў Акі і Мажайска. Вітаўт адабраў у татараў Паўднёвую Падолію і пашырыў свае ўладанні на поўдні да Чорнага мора. За час яго праўлення ў Прычарнамор’і з’яўляюцца такія гарады і крэпасці : (Ачакаў),  (Вазнясенск),  (на Бугу), Замак Каравул (Рашкаў),  (пазней Адэса).
Дачка Вітаўта Соф’я была выдадзена замуж за вялікага князя маскоўскага Васіля Дзмітрыевіч. У сваім завяшчанні Васіль (1423) аддаваў жонку і сыноў пад абарону Вітаўта, пасля чаго ў 1427 Соф’я афіцыйна перадала Маскоўскае княства пад руку Вітаўта, які прыкладна ў гэты ж час заключыў дагаворы з князямі цвярскім (1427), разанскім (1430) і пронскімі (1430), паводле якіх яны станавіліся яго васаламі.
Самым крайнім усходнім валоданнем Вітаўта была Тульская зямля, якая ў 1430—1434 гады перадавалася яму па дамове з разанскім князем.
Рэлігійная палітыка
Падпісаўшы пад націскам польскага кліру Віленска-Радамскую (1401) і Гарадзельскую (1413) уніі, Вітаўт фактычна даў каталікам перавагі ў дзяржаўным жыцці краіны, што зрабілася адной з прычын працяглай рэлігійнай барацьбы ў Літоўскай дзяржаве і значна аслабляла яе.
Каб дагадзіць праваслаўным жыхарам Літвы і Літоўскай Русі, Вітаўт у 1415 г. уставіў у Вялікім Княстве Літоўскім аўтакефальную Літоўска-Кіеўскую мітраполію. Першым аўтакефальным мітрапалітам праваслаўнай царквы Вялікага Княства на Новагародскім саборы абралі Рыгора Цамблака.
Адносіны з Залатой Ардой
У 1422 Вітаўт даў прытулак хану Залатой Арды Мухамеду, разгромленыя. У 1424 войскі вялікага князя нанеслі вырашальную паразу прэтэндэту на трон Залатой Арды, які здзейсніў набег на Адоеўскае княства. У канцы таго ж года Вітаўт падтрымаў Мухамеда, які выступіўшы з Літвы, авалодаў спачатку Крымам, а ў 1426 і.
З’езд у Луцку
Вітаўт двойчы адмаўляўся прыняць каралеўскі тытул, нарэшце згадзіўся на гэта.
, які адбыўся ў Луцку з 9 па 29 студзеня 1429 г., пры ўдзеле караля Германіі (Рымскага караля) і будучага імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Жыгімонта, Вітаўта, Ягайлы, легата Папы Рымскага, князёў разанскіх, адоеўскіх, наўгародскіх, пскоўскіх, а таксама пасланнікаў вялікага князя маскоўскага і цвярскога князя, Тэўтонскага ордэна, Залатой Арды, Княства малдаўскага, дацкага караля, візантыйскага імператара, паказаў узрослую ролю Вялікага Княства Літоўскага. Падчас з’езду Жыгімонт падняў пытанне пра каранацыю Вітаўта. Ягайла пагадзіўся з каранацыяй, але польская знаць прымусіла яго адклікаць згоду. Тым не менш, падрыхтоўка каранацыі ішла ў абыход Польшчы.
Прызначаная на Ражство Найсвяцейшай Дзевы Марыі (8 верасня 1430) цырымонія не адбылася, паколькі палякі не прапусцілі дэлегацыю ад Жыгімонта, якая везла вырабленыя ў Нюрнбергу кароны Вітаўта і яго жонкі Ульяны. У кастрычніку ў Вільні Ягайла, відаць, прапаноўваў кампраміс, дапускаў каранацыю, з тым, каб пасля яго смерці карона караля літоўскага адыходзіла б да аднаго з сыноў Ягайлы. Апошнія лісты Вітаўта сведчаць аб тым, што ён згаджаўся на такое рашэнне. Аднак яго імкненне каранавацца каралём і забяспечыць суверэнітэт дзяржаве не ажыццявіліся: Вітаўт раптам памёр 27 кастрычніка 1430 г. у Троках. Існуе версія, што карону перахапілі польскія шляхцічы.
Вітаўт двойчы адмаўляўся прыняць каралеўскі тытул, нарэшце ў 1429 згадзіўся на гэта і на 1430 была прымеркавана яго каранацыя, але ён памёр напярэдадні яе, калі ўжо сабраліся госці з усёй Еўропы, бо быў ужо вельмі стары. Пасля смерці Вітаўта вялікім князем быў абраны Свідрыгайла, які канчаткова разарваў унію з Польшчай.
Вынікі ўладарання
За Вітаўтам Вялікае Княства Літоўскае дасягнула найбольшай магутнасці і памераў: ад Пскоўскай мяжы да Чорнага мора і ад Акі і Курска да Галіцыі. З мэтай узмацніць міжнародны прэстыж дзяржавы і сваё становішча ён двойчы (у 1429 і 1430) рабіў захады і ўчыняў з’езды наймагутнейшых валадароў Еўропы, каб прыняць каралеўскі тытул і карону. Але польскія магнаты затрымалі імператарскіх паслоў, што везлі карону. Састарэлы Вітаўт не вытрымаў гэтага дыпламатычнага паражэння і памёр у Троках. Пахаваны ў Віленскім кафедральным касцёле.
Падчас княжання Вітаўта самакіраванне паводле Магдэбургскага права атрымалі Берасце (1390) і Горадня (1391, няпоўнае).
У 1413 г. Віцебск, Полацк, Вільню і Горадню ў почце Вітаўта наведаў Геранім Пражскі (паплечнік Яна Гуса), які пераконваў Вітаўта прыязна ставіцца да гусітаў. У 1422 на дапамогу нацыянальна-вызваленчаму руху гусітаў у Чэхію прыбыў намеснік Вітаўта, унук Альгерда, Жыгімонт Карыбутавіч з 5-тысячным літоўскім войскам. На чале сваіх гусіцкіх паплечнікаў у 1424 ён заняў Прагу, дзе абвясціў сябе каралём і пэўны час імкнуўся ўмацаваць сваю ўладу. Але з прычыны ўскладненай сітуацыі ў Вялікім Княстве Літоўскім вярнуўся на бацькаўшчыну.
Пасля смерці Вітаўта вялікім князем прызначылі Свідрыгайлу. У хуткім часе яго скінуў і заняў велікакняжаскі трон брат Вітаўта Жыгімонт Кейстутавіч.
У літаратуры і мастацтве
Паэт-лацініст Мікалай Гусоўскі ў паэме «Песня пра зубра» (1523) паказвае Вітаўта легендарным князем «залатога века», ўзорам правіцеля.
Па загаду літоўскай ўлады М. Дабужынскім напісаны партрэт Вітаўта.
Князю Вітаўту пасвечана п’еса Аляксея Дударава «Князь Вітаўт».
У 2013 г. ў Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета прайшла прэм’ера балета «Вітаўт» кампазітара Вячаслава Кузняцова.
Памяць
Помнікі вялікаму князю ўстаноўлены ў Каўнасе, Кярнаве, Вільнюсе,, Бірштанасе, , Пярлаі, і , а таксама ў Гродне (з суцэльнага дубу). Скульптурная выява князя Вітаўта таксама з’яўляецца часткай манумента і помніка  у Кракаве.
25 ліпеня 2009 года ў Брэсце адкрылася скульптурная кампазіцыя, прысвечаная 990-гадовай гісторыі горада. Сярод шасці бронзавых фігур у кампазіцыі помніка тры скульптуры гістарычных дзеячаў — Вітаўта, Мікалая Радзівіла «Чорнага» і князя Васількавіча.
Апошні па часе помнік усталяваны 23 верасня 2010 года ў в. Пеляса Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці Беларусі. Аўтар — літоўскі скульптар. Скульптура вышынёй больш за 6 метраў з асаблівай пароды дуба.
Назву «Вітаўт» носіць тралейбус АКСМ-420 вытворчасці Белкамунмаш (2007).
У беларускай тапаніміцы
Памяць пра Вітаўта стала замацавалася ў беларускай тапаніміі XVI—XVII стагоддзяў. Даследчыкі адзначаюць, што ў дакументах гэтага перыяду фігуруе дастаткова шмат назваў геаграфічных і іншых аб’ектаў, знітаваных з імем Вітаўта. Вось толькі некаторыя з іх:
Лаванья
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Madonna del Carmine.
Сарафан
Сарафан — народная руская жаночая вопратка. Сукенка, часцей за ўсё без рукавоў. Сарафаны адрозніваліся па тканіне і крою. Сарафаны насіліся ў цэнтральнай і Усходняй Еўропе. Слова сарафан запазычана з іранскіх моў.
Антон Самсонаў
Антон Самсонаў (нар. ) — беларускі гандбаліст. Варатар клуба «Машэка».
Lorna Shore
«Lorna Shore» ― амерыканскі дэткор-гурт з акругі Уорэн, штат Нью-Джэрсі. Утвораны ў 2010 годзе, гурт на сённяшні дзень складаецца з сола-гітарыста Адама дэ Міка, бубнача Осціна Арчы, рытм-гітарыста Эндру О’Конара, басіста Майкла Ягера і вакаліста Уіла Рамаса. Яны выпусцілі чатыры EP, дэбютны альбом «Psalms» у чэрвені 2015 года і другі альбом «Flesh Coffin» у лютым 2017 года. Іх трэці альбом «Immortal» быў выпушчаны ў студзені 2020 года. Апошні EP «…And I Return to Nothingness» выйшаў 13 жніўня 2021 года.
Гісторыя
У 2010 годзе гурт выпусціў свой дэбютны EP «Triumph», за якім у 2012 годзе рушыў услед EP «Bone Kingdom». Трэці EP, «Maleficium», выйшаў у 2013 годзе, а за ім, у 2015 годзе, рушыў услед дэбютны студыйны альбом гурта, "Psalms, які быў спрадзюсаваны Уілам Патні з Fit for an Autopsy . У наступным годзе гурт падпісаў кантракт з Outerloop Records і пачаў працу над сваім другім поўнафарматнікам. У лютым 2017 года выпушчаны альбом «Flesh Coffin».
Вакаліст і заснавальнік гурта Том Барбер пакінуў калектыў у пачатку 2018 года і перайшоў у Chelsea Grin, а басіст і сузаснавальнік Гэры Херэра выйшаў у пачатку 2017 года, таму «Flesh Coffin» стаў апошнім рэлізам Lorna Shore, у якім узялі ўдзел першапачатковыя ўдзельнікі. У 2018 годзе гурт падпісаў кантракт з Century Media, і Сіджэй Мак-Крыры з Signs of the Swarm стаў новым вакалістам гурта, запісаўшы з ім пару сінглаў («This Is Hell» і «Darkest Spawn»), але быў звольнены ў 2019 годзе пасля абвінавачванняў у сексуальным гвалце. У 2020 годзе выйшаў трэці лонгплей групы, «Immortal», які быў запісаны, калі Мак-Крыры яшчэ выконваў абавязкі франтмена.
11 чэрвеня 2021 года гурт вярнуўся з новай песняй пад назвай «To the Hellfire» і абвясціў Рамаса сваім новым пастаянным вакалістам. Яны таксама абвясцілі дэталі свайго новага EP «… And I Return To Nothingness». Гэта быў першы EP гурта пасля іх прарыўнага рэлізу 2013 Maleficium.
Песня «To the Hellfire» стала вельмі паспяховай для гурта, заняўшы першае месца ў метал-чарце iTunes у першы тыдзень пасля выхаду. Яна таксама была прызнана чытачамі часопіса Revolver «Найлепшай песняй 2021 года», а аўтар Элі Эніс пракаментаваў: ''«Дэбютная песня гурта з новым вакалістам Уілам Рамасам ― гэта, па праве, адна з самых ашаламляльных цяжкіх дэткор-песень за апошні час. У ёй мноства брэйкдаўнаў, якія прабіваюць да мозгу касцей, бласт-бітаў, віртуознае гітарнае сола і вакал Рамаса…»''. Гэтая песня абагнала «Immortal» і стала ў гурта песняй з найбольшай колькасцью праслухванняў на Spotify (больш за 4 мільёны). Часопіс Loudwire абраў яе найлепшай метал-песняй 2021 года.
«…And I Return To Nothingness» быў выпушчаны 13 жніўня 2021 года. EP стаў найлепшым хардкор/металкор/дэткор-рэлізам 2021 года па версіі сайта Metal Storm.
12 мая 2022 года выйшаў сінгл «Sun//Eater». Раней, той жа вясной, гурт ужо граў гэты трэк на гастролях. Разам з выпускам сінгла гурт анансаваў выхад чацвёртага студыйнага альбома, які атрымаў назву «Pain Remains». Альбом выйдзе ў кастрычніку на лэйбле Century Media. Запіс альбома быў завершаны ў снежні мінулага года. Прадзюсарам альбома выступіў Джош Шродэр.
Ажыка раўнінная
Ажы́ка раўнінная (Luzula campestris) — від кветкавых раслін роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна. Вышыня 5—25 см, з шматлікім прыкаранёвым (сцябловых толькі 2) лісцем і кветкамі па 3—9(12) у пучках, сабраных у раскідзістае суквецце.
Распаўсюджанне
Распаўсюджана на тэрыторыі Еўропы. Натуралізавалася Афрыкі, Аўстраліі і Паўночнай Амерыкі. На тэрыторыі Беларусі трапляецца пераважна на поўдні і захадзе. Расце па сухіх травяных пясчаных мясцінах у хваёвых, хваёва-дубовых і дубовых лясах. Цвіце у маі — чэрвені.
Пластычная дэфармацыя
1. Мяжа трываласці (часовае супраціўленне разбурэнню)
2. Мяжа цякучасці (верхні)
3. Мяжа разбурэння
5. Утварэнне шыйкі на ўзоры ]] Пласты́чная дэфарма́цыя – дэфармацыя, пры якой цела не здольна вярнуць сваю першапачатковую форму і памер пасля спынення дзеяння сілы, што выклікала дэфармацыю.
Кенаф
Кенаф (Hibiscus cannabinus) — кветкавая расліна роду сямейства.
Аднагадовая травяністая лубавалакністая расліна з прамым рабрыстым ці круглаватым сцяблом вышынёю да 6 м, укрытым шыпікамі. Корань стрыжнёвы, галінасты, даўжынёй да 2 м. Лісце буйное, сярэдняе — пальчата-раздзельнае, ніжняе — сэрцападобнае, верхняе — ланцэтнае. Кветкі пазушныя, амаль белыя, з ярка-вішнёвай плямай унутры венчыка. Плод — 5-гнездавая каробачка.
Арэал
Пашыраны ў Паўднёвай Афрыцы і Цэнтральнай Індыі. Вырошчваецца на поўдні Еўропы, Азіі, Амерыкі (Індыя, Кітай, Бразілія, ЗША).
Гаспадарчае значэнне
У сухіх сцеблах да 21 % валакна, якое выкарыстоўваецца для вырабу тэхнічных тканін, у насенні — да 20 % тэхнічнага алею. 3 валакна кенафа вырабляюць брызент, вяроўкі, радно, з кастрыцы — паперу і будаўнічыя пліты, з насення — тэхнічны алей, макуху выкарыстоўваюць як угнаенне і корм для жывёлы.
Вялікія Сяхновічы
Вялі́кія Сяхно́вічы (, Великие Сехновичи) — вёска ў Беларусі, у Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Крыўлянскага сельсавета.
Гісторыя
У 1903—1920-я гады ў Сяхновічах дзейнічаў крухмальны завод. У 1940—1954 гадах цэнтр Сяхновіцкага сельсавета. З 16 ліпеня 1954 года па 13 кастрычніка 1961 года ў складзе Мацеевіцкага сельсавета, з 1961 года ў складзе Крыўлянскага сельсавета. 7 лютага 1967 года да вёскі далучаны пасёлак крухмальнага завода.
Постімпрэсіянізм
Постімпрэсіянізм (postimpressionisme) — кірунак у выяўленчым мастацтве. Узнік у 1880-х гадах. Мастакі гэтага кірунку не прытрымліваліся толькі візуальных уражанняў, а імкнуліся вольна і абагульнена перадаваць матэрыяльнасць свету, звярталіся да дэкаратыўнай стылізацыі. Да выбітных прадстаўнікоў постімпрэсіянізму ў жывапісе адносяцца Вінцэнт Ван Гог, Поль Гаген, Поль Сезан, Тулуз-Латрэк, Гастон Ла Туш, Рэнэ Шутцэнбергер. Пачатак постімпрэсіянізму прыпадае на крызіс імпрэсіянізму ў канцы XIX стагоддзя. Тады адбылася апошняя выстаўка імпрэсіяністаў і быў апублікаваны «Маніфест сімвалізму» (1886) французскага паэта Жана Марэаса. Постімпрэсіяністы, многія з якіх раней прымыкалі да імпрэсіянізму, пачалі шукаць метады выказвання не толькі імгненнага і мінучага, яны пачалі асэнсоўваць працяглыя станы навакольнага свету. Для постімпрэсіянізму характэрныя розныя творчыя сістэмы і тэхнікі, якія паўплывалі на далейшае развіццё выяўленчага мастацтва. Работы Ван Гога апярэдзілі з'яўленне экспрэсіянізму, Гаген праклаў шлях да сімвалізму і мадэрну.
Майвен
Майвен Ле Беско (франц. Maïwenn Le Besco; нар., , Францыя) — французская актрыса, рэжысёр і сцэнарыст, больш вядомая як Майвен.
Біяграфія
Майвен Ле Беско нарадзілася ў мястэчку Ле-Ліла (Іль-дэ-Франс) у сям’і музыканта Патрыка ле Беско і актрысы алжырскага паходжання Катрын Бельходжа. Майвен правяла дзяцінства ў парыжскім квартале Бельвіль і, па патрабаванні маці, з ранніх гадоў наведвала розныя тэатральныя і кінапробы. У выніку яна дэбютавала ў кіно ўжо ў пяць гадоў, сыграўшы адну з роляў у фільме «У наступным годзе… калі ўсё будзе добра», а ў 1983 годзе знялася ў драме Жана Бекера «Забойнае лета», якая атрымала чатыры прэміі «Сезар» і намінавалася на дзевяць.
З 16 гадоў жыла ў ЗША з Люкам Бесонам, ад якога нарадзіла дачку Шанну, іграла ў бесонаўскіх фільмах «Леон» і «Пяты элемент» (Дзіва Плавалагуна). Пасля разрыву з Бесонам і вяртання ў Францыю спрабавала сябе ў ролі гумарысткі і рэжысёра.
У апошняй якасці дабілася поспеху, зняла фільм «Прабачце мяне» (2006, дзве намінацыі на прэмію «Сезар»). Удалай была і яе наступная карціна «Баль актрыс» (2009, прэмія Анры Ланглуа).
Трэцяя рэжысёрская праца, фільм «Паліc», была намінавана на «Залатую пальмавую галіну», атрымала прыз журы Канскага кінафестывалю (2011) і яшчэ некалькі прэмій.
У 2015 годзе актрыса Эманюэль Берко была прызнана Лепшай актрысай на Канскім кінафестывалі за ролю Тоні ў фільме Майвен «Мой кароль».
У маі 2023 года гістарычная драма Майвен «Жанна Дзюбары», з Майвен у галоўнай ролі і Джоні Дэпам у галоўных ролях, адкрыла Канскі кінафестываль.
Гасціны двор (станцыя метро)
«Гасціны двор» — станцыя Пецярбургскага метрапалітэна. Размешчана на Неўска-Васілеастроўскай лініі, паміж станцыямі «Васілеастроўская» і «Маякоўская». Адна з дзесяці станцый закрытага тыпу.
Станцыя адкрыта 3 лістапада 1967 г. у складзе ўчастка «Васілеастроўская» — «Плошча Аляксандра Неўскага». Атрымала назву з-за размяшчэння наземнага вестыбюля ў двары аднайменнага ўнівермага.
1639 год у гісторыі астраноміі
1639 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Прыхабы
Назву Прыха́бы маюць:
Лера Сом
Лера Сом (сапраўднае імя — Алена Уладзіміраўна Сом;, ) — беларуская паэтэса, бард. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў (1998).
Статацыт
Статацыты — клеткі, якія, як мяркуюць, ажыццяўляюць геатрапізм у раслінах і размяшчаюцца ў каранёвым чэхліку. Унутры яны ўтрымліваюць статаліты — запоўненыя крухмалам амілапласты, якія аселі ў ніжняй частцы клеткі і рэгулююць каранёвы рост, згінаючы корань у кірунку да вертыкальнай восі.
Лера Сом
Біяграфія
Скончыла Віцебскі педагагічны інстытут. З 1989 года працуе настаўнікам у СШ № 5 г. Полацка (у дадзены час гэта СШ № 14 г. Полацка). У 1999 годзе скончыла завочнае аддзяленне філалагічнага факультэта БДУ. Адна з кіраўнікоў полацкага літаратурнага аб’яднання «Наддзвінне» (2001—2005). Жыве ў Полацку.
Паэтычныя зборнікі
Удзельніца шматлікіх фестываляў бардаўскай песні. У 2000 годзе выдала касету аўтарскіх песень «Genius Loci». Аўтар цыклу фантастычных апавяданняў «Некалькі гісторый з жыцця Руніты Магі» (1993), аповесці «Суполка Вогнішча» (2001)
Азагена ўпрыгожаная
Азаге́на ўпрыгожаная (Asagena phalerata) — від членістаногіх сямейства павукоў-цянётнікаў.
Арэал і экалогія
Трапляецца ў Палеаарктыцы, у т. л. на Беларусі. Жыве на адкрытых сухіх месцах, хаваецца пад камянямі і рэшткамі раслін.
Адзіная эканамічная прастора
Адзіная эканамічная прастора — агульны рынак Еўразійскага эканамічнага саюза, створаны 1 студзеня 2012 года.
Вустэрскі ўніверсітэт
Вустэрскі ўніверсітэт (University of Worcester) — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Вустэр.
Адзіная эканамічная прастора
17 пагадненняў
19 снежня 2011 года ў Маскве (Расія) Вышэйшы Еўразійскі эканамічны савет на ўзроўні кіраўнікоў дзяржаваў зацвердзіў Рашэнне № 9 «Аб уступленні ў сілу міжнародных дамоваў, якія ўтвараюць Адзіную эканамічную прастору Рэспублікі Беларусь, Рэспублікі Казахстан і Расійскай Федэрацыі». Паводле Рашэння, прэзідэнты Аляксандр Лукашэнка, Нурсултан Назарбаеў і Дзмітрый Мядзведзеў пастанавілі: «З 2012 года, з улікам выканання Рэспублікай Беларусь, Рэспублікай Казахстан і Расійскай Федэрацыяй належных унутрыдзяржаўных працэдураў, увесці ў дзеянне наступныя міжнародныя дамовы»:
Вустэрскі ўніверсітэт
Гісторыя
У 1946 годзе ў Вустэры на месцы адной з былых ваенных баз, якія выкарыстоўваліся падчас Другой сусветнай вайны, быў створаны педагагічны каледж Бірмінгемскага ўніверсітэта. У 1970-х гадах Савет па нацыянальных акадэмічных узнагародах зацвердзіў кваліфікацыі Вустэрскага каледжа вышэйшай адукацыі. У 1992 годзе Ковентрыйскі ўніверсітэт пагадзіўся зацвердзіць курсы гэтай навучальнай установы. Каледж медыцынскіх сясцёр і акушэрства быў паглынут вучэльняй у 1995 годзе. У 1997 годзе Таемны савет пацвердзіў паўнамоцтвы ўстановы па прысваенне дыпломаў аб вышэйшай адукацыі, і пасля ён стаў называцца Вустэрскім універсітэцкім каледжам. У 2005 годзе Таемны савет надаў яму статус універсітэта. У верасні таго ж года ўстанова была перайменавана і атрымала сучасную назву. У 2010 годзе Таемны савет надаў універсітэту паўнамоцтвы па прысваенні і доктарскіх ступеняў. У тым жа годзе універсітэт адкрыў кампус у адрамантаваным былым лазарэце, каб стварыць там бізнес-школу.
Адзіная эканамічная прастора
17 пагадненняў
17-е пагадненне «Аб парадку арганізацыі, кіравання, функцыянавання і развіцця агульных рынкаў нафты і нафтапрадуктаў Рэспублікі Беларусь, Рэспублікі Казахстан і Расійскай Федэрацыі» ад 9 снежня 2010 года ўступіла ў сілу 23 мая 2013 г., калі ўрад Казахстана ратыфікаваў казаска-расійскае Пагадненне «Аб гандлёва-эканамічнай супрацы ў галіне паставак нафты і нафтапрадуктаў у Рэспубліку Казахстан» ад 9 снежня 2010 года.
Гісторыя
19 верасня 2003 прэзідэнты Беларусі, Казахстана, Расіі і Ўкраіны падпісалі Пагадненне аб намеры сфарміраваць Адзіную эканамічную прастору. Аднак Украіна зацягвала працэс, імкнуўшыся да атрымання палітычных і эканамічных пераваг, а з прыходам да ўлады прэзідэнта Юшчанкі пачала развіваць ідэю Еўраатлантычнай інтэграцыі (уваходу ў Еўрапейскі Саюз і НАТА).
18-19 лістапада 2010 года ў Санкт-Пецярбургу (Расія) прэм’ер-міністры Беларусі, Казахстана і Расіі Сяргей Сідорскі, Карым Масімаў і Уладзімір Пуцін падпісалі першыя 4 пагадненні «ў мэтах утварэння Адзінай эканамічнай прасторы». Падпісанне адбылося ў рамках Міждзяржаўнага савета Еўразійскай эканамічнай супольнасці на ўзроўні кіраўнікоў урадаў. 9 снежня 2010 года ў Маскве, Беларусь, Казахстан і Расія падпісалі на паседжанні Міждзяржсавету ЕўрАзЭС на ўзроўні кіраўнікоў дзяржаў астатнія 13 пагадненняў па стварэнні Адзінай эканамічнай прасторы. З іх 3 падпісалі прэзідэнты Аляксандр Лукашэнка, Нурсултан Назарбаеў і Дзмітрый Мядзведзеў: «Аб узгодненай макраэканамічнай палітыцы», «Аб стварэнні ўмоў на фінансавых рынках для забеспячэння свабоднага руху капіталу» і «Аб узгодненых прынцыпах валютнай палітыкі». Астатнія 10 падпісалі віцэ-прэм’еры ўрадаў.
21 снежня 2010 года ўсе 17 пагадненняў ратыфікавала Палата прадстаўнікоў Беларусі, а 22 снежня — Савет Рэспублікі.
18 лістапада 2011 года ў Маскве (Расія) прэзідэнты Беларусі, Казахстана і Расіі А.Лукашэнка, Н.Назарбаеў і Д.Мядзведзеў падпісалі Дамову «Аб Еўразійскай эканамічнай камісіі», якую стварылі «як адзіны пастаянна дзейны рэгулюючы орган Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы». Паводле 3-га артыкула Дамовы, Камісія атрымлівала паўнамоцтвы ў 19 галінах, у тым ліку праз 17 пагадненняў 2010 года, якія ўтваралі АЭП.
Вяляціцкі сельсавет (Барысаўскі раён)
Вяля́ціцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Вяляцічы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Барысаўскага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці.
Аляксандр Цімошын
Аляксандр Цімошын (нар. ) — беларускі гандбаліст, левы вуглавы.
Кар’ера
Улетку 2018 года пакінуў магілёўскі клуб «Машэка».
NGC 3946
NGC 3946 (іншыя абазначэнні — MCG 4-28-89, ZWG 127.96, PGC 37268) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Генры Уэй Кендал
Генры Уэй Кендал (Henry Way Kendall; 9 снежня 1926, Бостан, ЗША — 15 лютага 1999, Дзяржаўны запаведнік Вакула Спрынг, ЗША) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1990), сумесна з Джэрамам Фрыдманам і Рычардам Тэйларам, «за піянерскія даследаванні глыбоканяпругкага рассейвання электронаў на пратонах і звязаных нейтронах, істотна важных для распрацоўкі кваркавай мадэлі ў фізіцы часціц».
Кендал памёр з-за цяжкага крывацёку падчас вадалазнай экспедыцыі ў нацыянальным парку Вакула Спрынгс ў Фларыдзе.
Жусцін Трые
Жусцін Трые (фр. Justine Triet; нар., Фекан, Францыя) — французскі кінасцэнарыст, актрыса, рэжысёр і прадзюсар. Уладальніца Залатой пальмавай галіны 76-га Канскага кінафестывалю за фільм «Анатомія падзення».
Біяграфія
Жусцін Трые нарадзілася 7 ліпеня 1978 года ў горадзе Фекан (дэпартамент Прыморская Сена, Францыя). Прафесійную адукацыю атрымала ў Нацыянальнай вышэйшай школе прыгожых мастацтваў у Парыжы. Пасля стварэння некалькіх кароткаметражак і дакументальных стужак, Трые дэбютавала ў 2013 годзе поўнаметражным фільмам «Узрост панікі», які прадставіла ў праграме ACID на 66-м Канскім міжнародным кінафестывалі.
Другі фільм Жусцін Трые, драма «У ложку з Вікторыяй», якая выйшла на экраны ў 2016 годзе, быў намінаваны на французскую нацыянальную кінапрэмію «Сезар» у 5 катэгорыях, у тым ліку як лепшы фільм года, але не атрымаў ніводнай узнагароды.
Трэці поўнаметражны фільм «Спакуса» змагаўся за «Залатую пальмавую галіну» на 72-м Канскім кінафестывалі ў 2019 годзе, але саступіў фільму паўднёвакарэйскага рэжысёра Пон Джун Хо «Паразіты».
У 2023 годзе на 76-м Канскім кінафестывалі адбылася прэм’ера чацвёртага поўнаметражнага фільма Трые. Карціна «Анатомія падзення» была ўключана ў асноўную конкурсную праграму і атрымала «Залатую пальмавую галіну».
Віржыні Эфіра
Віржыні Эфіра (Virginie Efira; нар., Схарбек, Брусель, Бельгія або Брусель) — бельгійская і французская актрыса, камедыянтка, журналістка і тэлевядучая.
Біяграфія
Віржыні пачала кар’еру на тэлебачанні ў 1998 годзе ў якасці вядучай на канале RTL Group, дзе яна працавала вядучай шоу дзіцячых талентаў Megamix. Пазней яна пачала супрацоўнічаць таксама і з французскімі каналамі.
Старшыня Урада Рэспублікі Сербскай
Старшыня Урада Рэспублікі Сербскай Предсједник Владе Републике Српске — законна абраны кіраўнік Урада Рэспублікі Сербскай. Ён кіруе ўрадам і вядзе яго пасяджэнні, прадстаўляе Рэспубліку Сербскую ў Босніі і Герцагавіне і на міжнароднай арэне.
Віржыні Эфіра
Біяграфія
За сваю акцёрскую кар’еру, распачатую ў 2004 годзе, яна сыграла больш як у 20 фільмах і тэлесерыялах, а таксама выканала ролі ў тэатры. Яе дэбютам у вялікім кіно стаў тэлевізійны праект «Un amour de fantôme», пасля якога актрысу заўважылі.
Старшыня Урада Рэспублікі Сербскай
На дадзены момант прэм'ер-міністрам з'яўляецца Радаван Вішковіч.
Віржыні Эфіра
Біяграфія
Сусветную вядомасць Віржыні атрымала пасля ролі ў рамантычнай камедыі «Каханне — гэта для дваіх» (2010). Затым на экраны выйшла трагікамедыя «Забі мяне, калі ласка» (2010), меладрама «Каханне з рызыкай для жыцця» (2010), рамантычная гісторыя «Мой самы страшны кашмар» (2011) і камедыя «Прэзідэнт Эно» (2012). У 2012 годзе выйшла рамантычная камедыя «Прытварыся маім хлопцам», якая мела вялікі поспех. У 2013 годзе выйшла яшчэ некалькі фільмаў з яе ўдзелам — «Кукі», «Адзіночка» і «Непераможныя».
Старшыня Урада Рэспублікі Сербскай
Метад абрання
Будучыні прэм'ер-міністра абіраюць у адпаведнасці з Канстытуцыяй Рэспублікі Сербскай. Кандыдатуру прапануе прэзідэнт Рэспублікі пасля кансультацый з дэпутатамі Скупшчыны (парламента). Потым прэм'ер-міністра абіраюць простай большасцю дэпутацкіх галасоў. Звычайна ўрад узначальвае прадстаўнік кіравальнай партыі.
Зоны аховы гісторыка-культурных каштоўнасцей
Зоны аховы нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей — зоны, устаноўленыя ў пэўных межах для забеспячэння захавання нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей і навакольнага асяроддзя.
Паводле Кодэкса аб культуры Беларусі вылучаюцца чатыры тыпы зон аховы:
Для нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей, якія размешчаны побач або ўваходзяць у склад комплексу або ансамбля нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей, могуць устанаўлівацца агульныя зоны аховы.
Ахоўныя зоны помнікаў археалогіі ўстанаўліваюцца на адлегласці не менш за пяцьдзясят метраў ад межаў тэрыторыі помнікаў археалогіі.
Межы тэрыторыі нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці, зоны аховы нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці і іх межы, рэжымы ўтрымання і выкарыстання зон аховы нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці вызначаюцца праектам зон аховы нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці, які зацвярджаецца Міністэрствам культуры Беларусі.
Рэжымамі ўтрымання і выкарыстання зон аховы нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці прадугледжваюцца абмежаванне або поўная забарона дзейнасці, якая стварае пагрозу захаванню гэтай гісторыка-культурнай каштоўнасці, яе навакольнаму асяроддзю ў межах зон аховы і ўмовам іх утрымання і выкарыстання.
Праект зон аховы нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці распрацоўваецца за кошт сродкаў уласніка (карыстальніка) гісторыка-культурнай каштоўнасці або землекарыстальніка, на зямельным участку якога размешчана нерухомая матэрыяльная гісторыка-культурная каштоўнасць, а таксама іншых крыніц, не забароненых заканадаўствам.
Распрацоўка горадабудаўнічай і землеўпарадкавальнай дакументацыі, а таксама іншай праектнай дакументацыі, рэалізацыя якіх можа аказаць уздзеянне на нерухомыя матэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці, без нанясення ўстаноўленых зон аховы нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей або без іх устанаўлення забараняецца.
Лейві
Лейви (Leivi) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Генуя.
Насельніцтва складае 2258 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 228 чал./км². Займае плошчу 10 км². Паштовы індэкс — 16040. Тэлефонны код — 0185.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы san Giovanni Battista.
Сарх
Сарх заснаваны французамі для вяртальнікаў з працоўных лагераў, утвораных пры будаўніцтве чыгункі Конга-Акіян. Сёння гэта буйны транспартны вузел і цэнтр бавоўнаперапрацоўваючай прамысловасці, таксама вядомы сваім начным жыццём. Славутасці: Нацыянальны музей Сарха, аэрапорт.
Карл фон Шцюльпнагель
Біяграфія
У 1933 годзе, у званні палкоўніка ён быў прызначаны начальнікам аддзела замежных армій Генеральнага штаба арміі. У 1935 годзе ён апублікаваў мемарандум, у якім злучыў у адно цэлае ідэі антыбальшавізму з антысемітызмам. Да 1936 годзе ён быў генерал-маёрам, камандзірам 30-й пяхотнай дывізіі ў Любеку. 27 жніўня 1937 года ў званні генерал-лейтэнанта ён быў прызначаны намеснікам начальніка Генеральнага штаба сухапутных войскаў.
З 4 лютага 1938 года 2-і обер-кватэрмайстар Генеральнага штаба сухапутных войскаў, з 1 верасня 1938 года 1-ы обер-кватэрмайстар Генеральнага штаба сухапутных войскаў. Адказваў за найважнейшыя пытанні ваеннага планавання. Быў найбліжэйшым памочнікам начальніка Генштаба генерала Гальдэра.
У 1938 годзе пасля дзела Бломберга-Фрыча і Судэцкага крызісу расчараваўся ў перспектывах гітлераўскай знешняй і ўнутранай палітыкі. Быў удзельнікам ваеннай антыгітлераўскай апазіцыі, якая меца на мэце адхіленне Гітлера ад улады. Ад гэтых планаў прыйшлося адмовіцца пасля падпісання Германіяй мюнхенскага пагаднення.
З 30 красавіка 1940 года — камандзір 2-га армейскага корпуса. Пасля паражэння Францыі быў старшынёй германа-французскай камісіі па перамір’і.
У лютым-кастрычніку 1941 года камандаваў 17-й арміяй. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны ён паспяхова кіраваў гэтай арміяй у час баёў пад Уманню, Кіеўскай аперацыі, Данбаска-Растоўскай бітвы. Значныя архіўныя даныя сведчаць пра тое, што ў час знаходжання на пасадах камандуючага 17-й арміяй і ваеннага губернатара Францыі Шцюльпнагель быў узягнуты ў ваенныя злачынствы. На акупаванай савецкай тэрыторыі Шцюльпнагель падпісаў шмат загадаў, якія дазвалялі рэпрэсіі супраць грамадзянскага насельніцтва ў адплату за дзеянні партызан і цесна супрацоўнічаў з айнзацгрупамі, у тым ліку ў час масавых расстрэлаў яўрэяў. Калі ён і караў сваіх падпарадкаваных, то не за забойствы грамадзянскага насельніцтва, а за дзеянні несанкцыянаваныя, напрыклад, за захоп і расстрэлы закладнікаў. Ён настройваў сваіх падпарадкаваных на тое, каб тыя «засяроджваліся» на яўрэях і камуністах, падкрэсліваючы, што ўсе камуністы — яўрэі, а ўсе яўрэі — камуністы; у выпадках любых дыверсій супраць нямецкіх войскаў, якія праводзіліся як савецкімі партызанамі, так і ўкраінскімі нацыяналістамі, рэпрэсіям падвяргаліся яўрэі.
У сакавіку 1942 года Шцюльпнагель быў прызначаны камандуючым войскамі акупаванай Францыі. Выкарыстоўваў сваю пасаду для працягу барацьбы з нацысцкім кіраўніцтвам Германіі. Праз свайго асабістага памочніка оберст-лейтэнанта (падпалкоўніка) Цэзара фон Гофакера падтрымліваў сувязь з групай змоўшчыкаў пад кіраўніцтвам Клауса фон Штаўфенберга. План змовы прадугледжваў захоп улады ў Парыжы і неадкладную прапанову міру саюзнікам. Пасля замаху на Гітлера 20 ліпеня 1944 года Шцюльпнагель загадаў даручаным яму часткам арыштаваць членаў СС і гестапа ў Парыжы. Гэта стала самай паспяховай аперацыяй 20 ліпеня: без адзінага выстралу было арыштавана 1200 чалавек. Калі высвятлілася, што «Валькірыя» ў Берліне правалілася, арыштаваных прыйшлося выпусціць, а іх арышт абвясціць вучэннямі. На наступны дзень Шцюльпнагель быў выкліканы ў стаўку Вярхоўнага камандавання. Па шляху ў Германію ён паспрабаваў застрэліцца. Цяжкая рана апынулася несмяротнай, хоць і пашкодзіла вочны нерв, што прывяло яго да слепаты. Шцюльпнагель быў змешчаны ў лазарэт, а пасля выздараўлення выдадзены гестапа. На судзе захаваў, паводле слоў аднаго назіральніка, «салдацкую выпраўку».
Цікавыя факты
Родная пляменніца Шцюльпнагеля Маргарыта Гофман-Шольц была закаханая ў савецкага разведчыка В. П. Максімовіча.
Пётр Пятровіч Ялфімаў
Пётр Ялфімаў (нар., , БССР, СССР) — беларускі спявак.
Біяграфія
Пётр Ялфімаў нарадзіўся 15 лютага 1980 года ў Магілёве, у сям’і музыкантаў. З 6 гадоў Пётр пайшоў у школу з музычным ухілам. У 1994 годзе паступіў у Магілёўскую гімназію-каледж музыкі і харэаграфіі на спецыяльнасць «харавік-дырыжор». 4 гады быў салістам студыі «Дубль „У“», у складзе якой стаў лаўрэатам тэлевізійнага конкурсу маладых артыстаў эстрады «Зорная ростань-96». У 1998 годзе паступіў у Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі на вакальна-харавы факультэт па спецыяльнасці «акадэмічны спеў».
КВЗ
З 1999 года Ялфімаў удзельнічаў у КВЗ. Выступаў за каманду КВЗ РУДН.
Конкурс песні Еўрабачанне 2009
19 студзеня 2009 года Пётр выйграў адборачны тур Беларусі (Еўрафест) на Еўрабачанні-2009. У фінале Ялфімаў набраў, а другое месца заняла спявачка Гюнэш з песняй «Fantastic Girl» набраўшы.
Пётр Ялфімаў выступіў у першым паўфінале конкурсу 12 мая 2009 года. У паўфінале спаборнічалі артысты з 19 краін. Прадстаўнік Беларусі ў фінал не патрапіў. У няўдачы свайго выступу Ялфімаў абвінаваціў арганізатараў, і выявіў жаданне сустрэцца з прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь Аляксандрам Лукашэнкам.
Эскандыда (Каліфорнія)
Эскандыда (Escondido) — горад у акрузе Сан-Дыега (штат Каліфорнія, ЗША). Насельніцтва — 143911 чалавек (перапіс 2010 года). Агульная плошча 95,802 км², з якіх 95,346 км² займае зямля і 0,456 км² — вада. Плошча водных рэсурсаў складае 0,47 % ад усёй яго плошчы.
Горад Эскандыда размешчаны на вышыні 197 метраў над узроўнем мора.
Міхаіл Васілевіч Анцаў
Міхаіл Васілевіч Анцаў (, Смаленск — ) — беларускі кампазітар, харавы дырыжор, хормайстар і педагог.
Біяграфія
У 1894 годзе скончыў Санкт-Пецярбургскую кансерваторыю Рымскага-Корсакава па класе кампазіцыі М. Рымскага-Корсакава. З 1896 года выкладаў харавыя спевы ў навучальных установах Віцебска (у 1896—1906 гг. у Віцебскай гімназіі). У 1905—1912 гг. рэдагаваў газету «Віцебскія губернскія ведамасці» і дадатак «Народны лісток». Адзін з арганізатараў у 1918 годзе Віцебскай народнай кансерваторыі, у якой чытаў лекцыі па гісторыі музыкі і кіраваў хорам.
Майстар харавой музыкі. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі быў адным з першых кампазітараў, якія звярнуліся да рэвалюцыйнай тэмы.
Аўтар хароў і песен на вершы беларускіх паэтаў — «На ніве» Я. Коласа, «Першае мая» М. Чарота, «Серп і молат» Я. Купалы і іншых. Сярод твораў М. В. Анцава апрацоўкі беларускіх народных песень «А ў полі Вярба», «Кума мая, кумачка», «Го-го-го, Каза», «Лучына-лучыначка», рамансы, кантата «Да стогадовага юбілею Пушкіна», гімн «У памяць стагоддзя айчыннай вайны 1812 года», хоры «Рэквіем» («Не плачьте над трупами павших бойцов»), «Пралетарская калыбельная».
Анцаў — аўтар навучальных дапаможнікаў, метадычных прац, у тым ліку «Нотная тэрміналогія. Даведачны слоўнік» (Віцебск, 1904). М. В. Анцаў з'яўляўся сябрам Віцебскай вучонай архіўнай камісіі.
Кітаецэнтрызм
Кітаецэнтрызм (中国中心主义) — светапоглядная сістэма ва Усходняй Азіі, паводле якой у цэлым свеце, напоўненым «варварамі», толькі Кітай з'яўляецца цэнтрам цывілізацыі, культуры і філасофіі, а таксама галоўным асветнікам «варварскіх» народаў. Гэта сістэма абгрунтоўвала вядучую ролю Кітая ў рэгіёне і свеце на працягу 2 апошніх тысячагоддзяў.
Асновы кітаецэнтрычнага светапогляду былі закладзены ў канцы дынастыі Чжоу і канчаткова аформіліся ў эпоху дынастыі Хань. Яны былі цесна звязаны з канфуцыянствам і канцэпцыяй Паднябеснай. Першапачатковы этнацэнтрычны характар кітаецэнтрызму змяніўся імперскім, пасля заваявання Кітая манголамі і стварэння дынастыі Юань.
Суседнія «варварскія» народы і дзяржавы капіравалі кітаецэнтрызм, стварыўшы ўласныя мікра-кітаецэнтрычныя сістэмы (小中華思想) у Карэі, Японіі і В'етнаме. Водгаласам кітаецэнтрызму была сістэма ярлыкоў на Русі, укаранёная Залатой Ардой.
Кітаецэнтрычная сістэма была асновай міжнародных адносін ва Усходняй Азіі да сярэдзіны 19 стагоддзя. Да яе развалу прывялі дзяржавы Захаду, якія пачалі каланізацыю Азіі і прыўнеслі ў Кітай канцэпцыі і тэхналогіі, якія развіліся ў Еўропе Новага часу.
Прамысловы робат
Прамысловыя робаты звычайна з'яўляюцца адным з кампанентаў аўтаматызаваных вытворчых сістэм, якія ўжываюцца ў гнуткай аўтаматызаваным вытворчасці (РТК, РТЯ, РОЦЕ, РТЛ, РТС, ГПЛ і т. п.), якія пры нязменным узроўні якасці дазваляюць павялічыць прадукцыйнасць працы ў цэлым.
Гемінела
Апісанне
Ніткі негалінастыя, аднарадныя, складаюцца з аднолькавых аднаядровых клетак, рыхла размешчаных па 1 або 2 у тоўстым слізістым чахле.
NGC 5502
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 5502, NGC 5503.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дэрбійскі ўніверсітэт
Дэрбійскі ўніверсітэт (University of Derby) — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Дэрбі.
Агульная характарыстыка
Універсітэт (былы каледж мастацтваў і тэхналогій) вядзе сваю гісторыю з моманту стварэння ў 1851 годзе дыяцэзіяльнага інстытута па падрыхтоўцы настаўнікаў. Статус універсітэта ён атрымаў у 1992 годзе.
Універсітэт прапануе больш за 300 навучальных праграм на ўзроўні бакалаўрыяту. Праграмы бакалаўрыяту, а таксама кароткія курсы і аспірантура ахопліваюць большасць навучальных дысцыплін і субдысцыплін.
У цяперашні час ва ўніверсітэце навучаецца каля 34 000 студэнтаў па ўсіх напрамках навучання.
Роберт Менасэ
Ро́берт Ме́насэ (Robert Menasse, 21 чэрвеня 1954, Вена) — аўстрыйскі літаратар яўрэйскага паходжання: паэт, празік, эсэіст, перакладчык.
Гарэлкі
Гарэ́лкі (, Горелки) — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Крыўлянскага сельсавета.
Медыцынская сястра
Медыцынская сястра (медсястра, даўней міласэрная сястра; м.р. медыцынскі брат, медбрат) — памочніца ўрача або фельчара, спецыяліст з сярэдняй медыцынскай адукацыяй.
Прафесія прадугледжвае наяўнасць ведаў: як аказваць першую медыка-санітарную дапамогу ў паліклініцы, амбулаторыі ці на даму, выконваць лячэбна-дыягнастычныя працэдуры і ажыццяўляць індывідуальны догляд, праводзіць рэабілітацыйныя і адаптацыйныя мерапрыемствы хранічным хворым, састарэлым і інвалідам, абследаваць пацыентаў падчас агульнай дыспансерызацыі. Медсёстры і фельчары могуць таксама ажыццяўляць самастойны прыём пацыентаў у паліклініках, афтальмалагічных, эндакрыналагічных і оталарынгалагічных кабінетах, праводзіць прафілактычны прыём дзяцей ранняга ўзросту, выконваць візіты на дом, аказваць даўрачэбную дапамогу пры неадкладных станах, ажыццяўляць навучанне ў школах бранхіяльнай астмы, цукровага дыябету і артэрыяльнай гіпертэнзіі.
У 1860 годзе ў Лондане (Англія) Флорэнс Найцінгейл заснавала першую сястрынскую школу. Яна перавярнула погляды грамадства на ролю медсястры ў сістэме аховы здароўя, неяк сказала: «Медсястра — гэта ногі хворага, вочы аслеплага, апора дзіцяці і старому, крыніца ведаў і ўпэўненасці для маладой маці, вусны тых, хто надта слабы або паглыблены ў сябе, каб размаўляць».
У 1997 годзе ў Беларусі пачало работу грамадскае аб’яднанне «Асацыяцыя медыцынскіх сясцёр», якое на 2012 год налічвала амаль 4 тысячы спецыялістаў з сярэдняй медыцынскай адукацыяй.
Свідрыгайла
Свідрыгайла (Швітрыгайла) Альгердавіч у каталіцкім хрышчэнні Баляслаў (1369—1376 —, Луцк) — вялікі князь літоўскі.