cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Літаратуразнаўства
Асновы вучэння пра мастацкую літаратуру распрацавалі старажытнагрэчаскія філосафы. Найбольшую ролю адыграў Арыстоцель, працы якога на доўгі час вызначылі праблематыку і кірунак развіцця літаратуразнаўства; яго ідэямі жывіліся трактаты пра літаратуру ў Старажытным Рыме, у эпоху Адраджэння і нават перыяд класіцызму (Н. Буало). У XVIII — пачатку XIX стагоддзяў на развіццё літаратуразнаўства моцна паўплывалі працы Д. Дзідро, Г. Лесінга, Ё. В. Гётэ і іншых пісьменнікаў і філосафаў эпохі Асветніцтва, якія цікавіліся пытаннямі спецыфікі мастацкай літаратуры, яе суадносінамі з іншымі відамі мастацтва, ідэямі рэалізму і гістарызму.
IC 5012
IC 5012 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Фрайкор
Фрайкор (Freikorps — вольны корпус, добраахвотніцкі корпус) — назва цэлага шэрагу напаўваенных патрыятычных фарміраванняў, якія існавалі ў Германіі і Аўстрыі ў XVIII—XX стст.
Гісторыя
Адным з самых вядомых добраахвотніцкіх карпусоў часоў напалеонаўскіх войнаў быў Фрайкор Лютцава пад камандванне Адольфа фон Лютцава. Палкі складаліся з мясцовых добраахвотнікаў і дэзерціраў праціўніка. Часам экзатычна экіпіраваныя войскі выкарыстоўваліся як пяхота, кавалерыя і радзей — артылерыя. Існавалі і змяшаныя злучэнні і легіёны колькасцю ад роты да некалькіх тысяч чалавек. Прускі фрайкор генерала фон Клейста складаўся з пяхоты, егераў, драгунаў і гусараў.
Пасля Першай сусветнай вайны таксама ўзнікла некалькі рэваншысцкіх арганізацый пад назвай «фрайкор»; многія з іх пазней далучыліся да нацысцкага руху.
У пачатку 1919 года атрады фрайкора пад кіраўніцтвам Густава Носке здушылі выступленні нямецкіх камуністаў і крайне левых сацыял-дэмакратаў, якія імкнулія абвясціць савецкую ўладу.
Пры гэтым былі без суду забіты завадатаі беспарадкаў: Карл Лібкнехт і Роза Люксембург. Фінансавую падтрымку фрайкораў і іншых фарміраванняў забяспечыў «Антыбальшавіцкі фонд» германскай прамысловасці памерам у 500 мільёнаў марак.
З гэтай нагоды Носке прамовіў фразу, якая стала крылатай:
Атрады фрайкора ўдзельнічалі ў разгроме Баварскай Савецкай рэспублікі і прыгнечанні трох паўстанняў польскіх інсургентаў Сілезіі ў 1919—1921 гадах. Там у выніку рэферэндуму 20 сакавіка 1921 года амаль 60 працэнтаў насельніцтва прагаласавала за тое, каб Сілезія засталася тэрыторыяй Германскай імперыі. Польскія ўзброеныя фарміраванні пры садзейнічанні французскіх акупацыйных войскаў 3 мая пачалі ўзброенае паўстанне, каб дамагчыся ўключэння Сілезіі ў склад Польшчы.
Балтыйскі фрайкор, які складаўся з мясцовых остзейскіх немцаў і добраахвотнікаў з Германіі, змагаўся ў 1918—1919 гадах за стварэнне нямецкай дзяржавы на тэрыторыі Прыбалтыкі пад назвай Балтыйскае герцагства.
Пасля роспуску фрайкора многія былыя добраахвотнікі сталі актыўнымі ўдзельнікамі Нацыянал-сацыялістычнай партыі Германіі ці іншых крайне-правых і нацыяналістычных арганізацый. Многія з ваенных кіраўнікоў Трэцяга рэйха, а таксама многія з ключавых функцыянераў нацысцкай партыі былі выхадцамі з фрайкора.
Мікола Гусоўскі
Біяграфія і адукацыя
Паводле адной з версій, нарадзіўся верагодна ў вёсцы Уса (Усава) у цэнтральнай Беларусі, дакладнае месцазнаходжанне якой дагэтуль не высветленае праз нястачу дакументальных крыніц. Даследчыца Жанна Некрашэвіч-Кароткая выказала меркаванне аб радзіме паэта ў межах сучасных Гомельскага ці Буда-Кашалёўскага раёнаў Гомельскай вобласці — на рацэ Уза або ў населеных пунктах Уза ці Гусявіца. Паходзіў з сям’і паляўнічага.
Пачатковую адукацыю атрымаў у кафедральнай або царкоўна-прыходскай школе. Працягваў навучанне ва ўніверсітэтах Балонні, Вільні, Кракава.
Вялікую ролю ў яго лёсе адыграў мецэнат Эразм Вітэлій (Цёлак) — сакратар велікакняжацкай канцылярыі, біскуп плоцкі. У 1518 годзе ў складзе літоўска-польскай дыпламатычнай місіі (1518—1522), якую ўзначальваў Вітэлій, Мікола Гусоўскі трапіў спачатку ў Аўгсбург (рэзідэнцыя імператара Свяшчэнай Рымскай імперыі Максіміліяна I), а затым у Рым, да двара папы Льва X. У Італіі канчаткова сфарміраваліся яго творчыя індывідуальнасць і літаратурнае крэда. Выконваючы заказ Вітэлія для папы Льва Х, які хацеў пачуць праўдзівае паэтычнае слова пра паляванне на зуброў, Мікола Гусоўскі стварыў у 1521 годзе ў Рыме свой найлепшы твор «Carmen de statura feritate ac venatione bisontis» («Песня пра выгляд, лютасць зубра і паляванне на яго»), дзе выклаў шматгранную ідэйна-эстэтычную, педагагічна-асветніцкую праграму. Аднак Гусоўскі не паспеў надрукаваць свой твор у Італіі, бо ягоны апякун папа Леў X раптоўна памёр. Свой паэтычны зборнік «Carmen de statura feritate ac venatione bisontis» ён надрукаваў у 1523 годзе ў Кракаве ў друкарні Ераніма Віетэра, ён складаўся з празаічнага прысвячэння, аднайменнай паэмы і 11 вершаў, напісаных пераважна ў рымскі перыяд. У прысвячэнні, адрасаваным каралеве Боне, паэт прасіў яе ўзяць на сябе дзяржаўнае апякунства над таленавітымі і спрактыкаванымі ў навуцы і мастацтве людзьмі. Фінансава дапамагла з выданнем вялікая княгіня літоўская і каралева польская Бона Сфорца, у гонар якой была прысвечана кніга.
Гуманістычнасць
У войнах паэт бачыў адну з найважнейшых прычын няшчасцяў чалавецтва, пакут радзімы і народа. Ён заклікаў спыніць міжусобіцы паміж уладарамі хрысціянскай Еўропы, прапаведаваў роўнасць народаў. Грамадзянскай пазіцыяй пісьменніка ён лічыў абуджэнне нацыянальнай свядомасці свайго народа. Мікола Гусоўскі даў якасныя ўзоры грамадзянскай патрыятычнай лірыкі. Заклікаў суайчыннікаў задумацца над цяжкім становішчам радзімы, усвядоміць, што галоўны яе біч — гэта палітыка ўладароў. Пясняр прыроды, працы і свабоднага чалавека ў беларускай і ўвогуле ўсходнееўрапейскай літаратуры, Мікола Гусоўскі выказаў замілаванасць і гарачую любоў да роднай зямлі. Ярка паказаў жыццё мужных, працавітых людзей, паляўнічых, ратнікаў, бортнікаў, аратых, іх працоўную і ратную дзейнасць, побыт і звычаі, ідэалізаваў вобраз вялікага князя Вітаўта. У народнай мудрасці ён бачыў невычэрпную крыніцу паэзіі, інфармацыі і адну з прычын стойкасці народнага духу. Паэт паклаў пачатак збіранню народнай мудрасці беларусаў. Ён авалодаў скарбамі беларускага народнага гумару, прынцыпамі яго выкрывальнага ўздзеяння, выступаў супраць тых, хто лічыў, што вучоная лацінская паэзія па сваім характары несумяшчальная з творчасцю народа.
«Песня пра зубра»
(«Carmen de statura feritate ac venatione bisontis») (1521—1522) — паэма напісаная на класічнай лацінскай мове. Спачатку твор быў прысвечаны Папу Льву X, у пазнейшым выданні (Кракаў, 1523) — каралеве Боне. Паэма лічыцца непераўзыйдзенай у эпічным паказе Беларусі і беларускага народа да з'яўлення паэмы «Пан Тадэвуш» Адама Міцкевіча. У паэме яскрава выказаны патрыятычны заклік да яднання і дружбы розных па веры і культуры еўрапейскіх народаў перад пагрозай турэцкага і татарскага нашэсця, услаўленне дзейснай, свабоднай, гарманічна развітой і мужнай асобы, ідэя патрыятызму і антываенны пафас, рэнесансна-ўтапічная канцэпцыя гарманічных узаемадачыненняў чалавека, грамадства і прыроды, міждзяржаўных адносін. Усе часткі твора аб'яднаны тэмай лёсу радзімы, адданасці роднай зямлі. Мікола Гусоўскі стварыў мастацка-гістарычны гімн прыгажосці сваёй зямлі. Зубр у паэме — алегарычны вобраз роднага краю, сімвал яго былой магутнасці. Гусоўскі выказаў праблему аховы прыроды, беражлівых адносін да яе, рацыянальнага выкарыстання і памнажэння багаццяў радзімы. Для Міколы Гусоўскага прырода — усенародны здабытак і крыніца здароўя, радасці, выхавання высокіх патрыятычных і эстэтычных пачуццяў. «Песня пра зубра» напісана ім на класічнай латыні, але ў ёй ёсць прыкметы жывой беларускай мовы. Паэзія Міколы Гусоўскага паўплывала прама ці апасродкавана на станаўленне гістарыяграфіі Вялікага Княства Літоўскага, росквіт лацінскай, уласнабеларускай і польскай літаратур, на развіццё такіх жанраў ва ўсходнееўрапейскай літаратуры, як лірыка-эпічная, гістарычная і сатырычная паэма, элегія, эпіграма.
«Жыццё і подзвігі Св. Гіяцынта»
Паэма (Кракаў, 1525), прысвечаная кракаўскаму ваяводу Хрыстафору з Шыдлоўца паэт гаворыць пра неабходнасць «адкрыцця» спраў славутых людзей мінулага для папулярызацыі іх жыцця. Паэма апісвае жыццё дамініканскага прапаведніка Яцка (Гіяцынта) Адрованжа, да чыёй беатыфікацыі напісаная. У гэтым дыдактычна-рэлігійным творы аўтар прапаведаваў хрысціянска-гуманістычны подзвіг як служэнне народу. У разуменні Міколы Гусоўскага Вялікае Княства Літоўскае і Польшча складаюць адзінае цэлае — славянскі рэгіён. Таму вобраз Гіяцынта, дзейнасць якога праходзіла ў ВКЛ і Польшчы, дарагі сэрцу паэта ідэйнай сутнасцю. Многія радкі паэмы — гімн чалавечаму розуму, духоўнай велічы. Паэма сцвярджала адзінства лепшых прынцыпаў раннехрысціянскай маралі, ідэалаў народнай этыкі. У гэтым выявіліся дэмакратызм, народнасць светаўспрымання, публіцыстычнасць і грамадзянская мужнасць Міколы Гусоўскага.
Меркаваны партрэт
Беларуская даследніца Жана Вацлаваўна Некрашэвіч-Кароткая лічыць, што адшукала ў першым выданні паэмы аўтэнтычную выяву, на якой адлюстраваны Мікола Гусоўскі. Аднак Мікалай Касцюковіч звяртае ўвагу, што тая ж выява змешчаная ў мностве іншых выданняў Віетора, прычым кніга Гусоўскага сярод іх – не першая храналагічна; выглядае, такім чынам, што гэта проста марка друкара, натхнёная, гледзячы па ўсім, персанальнай эмблемай Эразма Ратэрдамскага.
Пераклады
На беларускую мову «Песня пра зубра» перакладалі Язэп Семяжон, Уладзімір Шатон і Наталля Арсеннева. На сённяшні дзень, адзіны беларускі пераклад «Песні пра зубра», які захоўвае вершаваны памер арыгінала — элегічны двуверш, належыць У. Шатону.
Апроч беларускай, «Песня пра зубра» перакладалася на польскую, літоўскую, рускую і ўкраінскую мовы.
Памяць
У 1980 годзе з нагоды 500-годдзя Мікола Гусоўскі быў уключаны ЮНЕСКА ў каляндар міжнародных дат выдатных дзеячаў сусветнай культуры.
Элеанора Іванаўна Ахрэмчык
Элеанора Іванаўна Ахрэмчык — беларускі музычны педагог.
Біяграфія
У 1963 г. скончыла Сярэднюю спецыяльную музычную школу пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі імя А. В. Луначарскага па класе прафесара Г. І. Шаршэўскага, у 1968 г. — Белдзяржкансерваторыю, а ў 1970 г. — асістэнтуру-стажыроўку ў Белдзяржкансерваторыі таксама ў класе прафесара Г. І. Шаршэўскага. У 1970—1981 гг. працавала выкладчыкам па класе спецыяльнага фартэпіяна ў Сярэдняяй спецыяльнай музычнай школе пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі. З 1981 г. па 1989 г. выкладала на кафедры музычнай педагогікі ў Белдзяржкансерваторыі. У 1989—1991 гг. узначальвала Рэспубліканскі метадычны кабінет пры Міністэрстве культуры БССР. З 1991 г. па 1992 г. ведала лабараторыяй у Беларускім дзяржаўным інстытуце праблем культуры. У 1992—1997 гг. — старэйшы выкладчык, а ў 1997—2010 гг. — дацэнт кафедры музычнай педагогікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі. З 2010 г. — выкладчык па класе спецыяльнага фартэпіяна Рэспубліканскай гімназіі-каледжа пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, дзе працавала па сумяшчальніцтве з 1981 г. па 2010 г. Мае вышэйшую педагагічную катэгорыю.
Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў ‎з 1974 года, член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 1991 года.
Навуковая дзейнасць
Яна з’яўляецца аўтарам навуковых публікацый, сааўтарам навучальных праграм «Фартэпіяна» для навучэнцаў дзіцячых музычных школ і дзіцячых школ мастацтваў і «Вывучэнне педагагічнага рэпертуара» для навучэнцаў фартэпіяннага аддзялення музычных вучылішчаў і вучылішчаў мастацтваў, рэдактарам-складальнікам нотнага зборніка «Фартэпіянныя ансамблі» (ч.1 і ч.2), мае шэраг публікацый. Неаднаразова была ў складзе журы на конкурсах піяністаў. Яна з’яўляецца членам савета «Навучальная кніга» ў Рэспубліканскім інстытуце вышэйшай школы.
Бургаскае возера
Бургаскае возера (Бургаско езеро) — ліман, размешчаны на заходнім узбярэжжы Чорнага мора каля горада Бургас, з'яўляецца найбуйнейшым па плошчы натуральным вадаёмам Балгарыі. Плошча возера складае 27,6 кв.км, даўжыня 9,6 км і шырыня ад 2,5 да 5 км. Глыбіня дасягае 13 метраў.
Воды возера маюць мінералізацыю каля 4-11 ‰. Яго фаўна складаецца з 23-х відаў рыб, 60-і відаў беспазваночных і 254-х відаў птушак.
Возера ўтварылася ў канцы пліяцэну як марскі ліман дзякуючы падвышэнню ўзроўню Чорнага мора ў паледавіковы перыяд, што прывяло да затаплення вусцяў рэк і фарміравання заліва. З адступленнем узроўню мора ў канцы Сярэднявечча большую частку заходняй часткі Бургаскага заліва залілі рачныя адклады, вынесеныя некалькімі малымі рэкамі.
Французскі афіцэр, які наведаў рэгіён у 1784 годзе, апісвае Бургас як найбуйнейшы горад на ўзбярэжжы заліва, і ўпершыню ўсталёўвае назву заліву — Бургаскі, з заўвагай, што раней гэты горад быў вядомы як Порас. Ліман на захад ад горада ён таксама назваў Бургаскім возерам, а натуральную пратоку, якая злучае ліман з Чорным морам — Бургаскай ракой.
Асушванне балот пачалі ў 1921 годзе, з мэтай вызвалення месца для развіцця горада Бургас і рэгіёна ўвогуле. Балоты былі пераўтвораны ў азёры, запоўненыя водамі рэк, папаўнялі балоты, берагі ўмацаваны. У другой палове 1940-х і ў 1980-х гадах адбываецца ўмацаванне берагоў возера і развіццё сучасных мікрараёнаў горада Бургас.
Сёння салёнасць вады складае каля 4÷11 % і мае значныя гадавыя і сезонныя ваганні. Возера звязана з морам каналам са шлюзам. Гідралагічны рэжым вадаёма падтрымліваецца дзякуючы прэсным водам з возера Мандра. У заходняй частцы лімана арганізавана прыродаахоўная тэрыторыя пад назвай «Вая», якая ў наш час ахоплівае 12% плошчы возера. У 2003 годзе возера Бургас было абвешчана водна-балотнымі ўгоддзямі міжнароднага значэння ў рамках Рамсарскай канвенцыі ў складзе прыродаахоўнай тэрыторыі Бургаскія азёры.
Шэрбрук
Шэрбрук (фр. Sherbrooke) — чацвёрты па велічыні горад у правінцыі Квебек у Канадзе, сталіца адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі Эстры ў гісторыка-культурным рэгіёне Усходнія Кантоны. Насельніцтва горада складае 150 тысяч жыхароў (2007). Горад размешчаны ў 150 км на ўсход ад Манрэаля і ў 50 кіламетрах на поўнач ад мяжы з ЗША.
Горад названы ў гонар Джона Коўпа Шэрбрука — генерал-губернатара Канады ў пачатку XIX ст.
Гісторыя
Брытанская акупацыя, якая змяніла французскі рэжым у 1760-х гадах, у першыя дзесяцігоддзі ніяк не адбілася на жыцці рэгіёну — ён працягваў заставацца незасвоеным і бязлюдным, хоць не так далёка — у даліне ракі Святога Лаўрэнція, працягвалі захоўвацца ачагі франкаканадскага гаспадарання, якія засталіся на месцы былых сеньёраў-надзелаў мясцовай знаці. Сітуацыя змянілася толькі пасля амерыканскай Вайны за незалежнасць, што завяршылася ў 1783 годзе, пасля чаго групы прабрытанскі настроеных лаялістаў вырашылі перасяліцца на тэрыторыю Канады, па-ранейшаму падкантрольную рэжыму.
Брытанскі ўрад усяляк заахвочваў англамоўных перасяленцаў, у тым ліку з самой Вялікабрытаніі, з мэтай заваяваць і канчаткова асіміляваць франкаканадцаў.
Эканоміка
Шэрбрук з’яўляецца буйным чыгуначным вузлом. Таксама гэта некалі быў буйны цэнтр тэкстыльнай і трыкатажнай прамысловасці. Вытворчасць чыгуначнага рухомага складу, абсталявання для горназдабыўной і цэлюлёзна-папяровай прамысловасці. У 2007 годзе канадскі часопіс Canadian Business Magazine паставіў Шэрбрук на першае месца сярод гарадоў Канады са спрыяльнымі ўмовамі вядзення бізнесу.
Феадор II Ласкарыс
Феадор II Ла́скарыс (Θεόδωρος Β' Λάσκαρης; 1221 — 16 жніўня 1258) — нікейскі імператар у 1254—1258 гадах.
Віктар Пятровіч Колесень
Віктар Пятровіч Колесень (нар., в. Пагарэлае, Барысаўскі раён, Мінская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне прыватнай заатэхніі, тэхналогіі вытворчасці прадуктаў жывёлагадоўлі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1997), прафесар (2003).
Феадор II Ласкарыс
Феадор быў сынам імператара Іаана III. Прыняўшы ўладу, Феадор адразу пачаў вайну супраць балгараў. Вайна была зацятай, і, паводле ўмоў міру, граніцы абедзвюх дзяржаў засталіся па большай частцы без змен, хоць рамеі атрымалі назад Фракію. Па характары імператар быў гарачым ва ўсіх адносінах і для сваіх саноўнікаў быў валадаром цяжкім і строгім. Ён не меў цвёрдасці свайго бацькі, але адрозніваўся ва ўсім шпаркасцю і вялікадушнасцю. Феадор быў чалавекам вучоным, умеў добра і красамоўна выкладаць свае думкі.
Віктар Пятровіч Колесень
Біяграфія
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (спецыяльнасць «Заатэхнія», 1965). Працаваў у саўгасах імя І. У. Мічурына (з 1965, заатэхнік) і імя М. А. Шчорса (з 1966, заатэхнік) Чэрвенскага раёна, «Вясёлка» (з 1969, заатэхнік) Барысаўскага раёна, Беларускім навукова-даследчым інстытуце жывёлагадоўлі (з 1974, навуковы супрацоўнік), Гродзенскім дзяржаўным аграрным універсітэце (з 2000, прафесар кафедры прыватнай заатэхніі).
Феадор II Ласкарыс
Неўзабаве пасля ўзыходжання на прастол Візантыі ён захварэў на цяжкую хваробу, так што ён часта ў час прыступу падаў на пол. Хадзілі чуткі, што імператар быў нібы зачараваны чарадзеямі. Таму рамейскія чыноўнікі Феадора многіз людзей, нават знатных, пры ім хапалі і кідалі ў вязніцу, ледзь толькі з'яўлялася падазрэнне, што яны займаюцца вядзьмарствам (Пахімер: 1; 8; 12-13). Незадоўга да смерці Феадор, якога знясільвала хвароба, ператварыўся паводле слоў Акрапаліта, у суцэльны шкілет (Акрапаліт: 74).
Віктар Пятровіч Колесень
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: удасканаленне тэхналогіі павелічэння прадукцыйнасці свіней, уплыў тэхналагічных фактараў на якасць свініны.
Феадор II Ласкарыс
Ад дачкі Феадора II паходзіць сямейства Ласкары, якое кіравала гарадамі Вентымілья і Тэнд на італа-французскім памежжы.
Сям'я
Феадор II быў у шлюбе з Аленай Асенінай, дачкой цара Балгарыі Івана Асеня II.
Дзеці:
Станіславова (Дубровенскі раён)
Станіславо́ва (, Станиславово) — аграгарадок у Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Малабахаўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 4 кіламетры на поўдзень ад горада Дуброўна, 110 кіламетраў ад Віцебска, 14 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Асінаўка, на рацэ Слепчанка.
Гісторыя
Да 16 верасня 1960 года Станіславова ўваходзіла ў склад Малабахаўскага сельсавета, да 17 ліпеня 1964 года — у склад Пірагоўскага сельсавета.
Канталь (дэпартамент)
Канталь (Cantal, C(h)antau) — дэпартамент на поўдні цэнтральнай часткі Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Авернь. Парадкавы нумар 15. Адміністрацыйны цэнтр — Арыяк. Насельніцтва 151 тыс. чалавек (92-е месца сярод дэпартаментаў, дадзеныя 1999 г.).
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 5726 км².
Дэпартамент уключае 3 акругі, 27 кантонаў і 260 камун.
Гісторыя
Канталь — адзін з першых 83 дэпартаментаў, створаных у сакавіку 1790 г. Займае частку тэрыторыі былой правінцыі Авернь.
Радзіма двух прэзідэнтаў Францыі: Поля Думера і Жоржа Пампіду.
NGC 2421
NGC 2421 (іншыя абазначэнні — OCL 626, ESO 560-SC2) — рассеянае скопішча ў сузор’і Карма.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Лухаўка
Лухаўка (Лу́ховка) — рабочы пасёлак у Мардовіі. Уваходзіць у гарадскую акругу Саранск. Падпарадкаваны адміністрацыі Кастрычніцкага раёна Саранска. Адміністрацыйна да Лухаўкі адносяцца суседнія вёскі Кулікоўка і Макараўка. Лухаўка выцягнута ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, паміж ракой Таўла (Лухаўка размешчана па левым беразе) і аўтадарогай Саранск — Качкурава. Макараўка знаходзіцца на поўнач ад пасёлка, Кулікоўка — на поўдзень. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1969 года.
Самер Глау
Самер Лін Глау (Summer Lyn Glau; нар. 24 ліпеня 1981) — амерыканская балерына і актрыса.
Кінакар’ера Самер пачалася ў 21 год са з’яўлення ў эпізодзе «Waiting in the Wings» тэлесерыяла «Анёл». Найбольш вядомая па выкананні ролі Рывер Тэм у тэлесерыяле «Светлячок» і створаным на яго аснове мастацкім фільме Місія «Серэніці», а таксама дзяўчыны-кібарга Камеран Філіпс у фантастычным тэлесерыяле «Тэрмінатар: Бітва за будучыню» за выкананне ролі якой у 2008 годзе Самер была ўдастоена кінапрэміі «Сатурн» у намінацыі «Лепшая актрыса другога плану».
Галісійская мова
Галісійская мова (galego) — мова раманскай групы, належыць да ібера-раманскай падгрупы раманскіх моў. Мова Галісіі, паводле пункта 2 артыкула 3 Канстытуцыі Іспаніі 1978 года і артыкула 5 Статута пра аўтаномію Галісіі, нароўні з іспанскай ёсць афіцыйнай. На галісійскай мове гаворыць карэннае насельніцтва гістарычнай вобласці Галісія на паўночным захадзе Пірэнейскага паўвострава. Паводле прыблізных ацэнак агульная колькасць гаворачых на галісійскай мове ў 2-й палове XX стагоддзя складала каля 4 мільёнаў чалавек — 2 мільёны 700 тысяч у Галісіі, 1 мільён — у краінах Новага Свету, каля 250 тысяч — у Іспаніі па-за Галісіяй. У гістарычным плане дыялекты галісійскай мовы больш архаічныя, бліжэйшымі да агульнараманскай мовы Галецыі (лац. Gallaecia, Callaetia, Galecia), і большай часткай яны аўтахтоннае развіццё народнай лаціны на яе тэрыторыі, тым часам як дыялекты партугальскай мовы вытворныя ад іх і не аўтахтонныя, а прынесены на тэрыторыю сучаснай Партугаліі падчас Рэканкісты.
Дыялекты
У галісійскай мове вылучаюць тры групы дыялектаў, кожная мае свае асаблівасці. Заходні дыялект распаўсюджаны ў раёне Рыяс-Бахас (галіс. Rías Baixas, ісп. Rías Bajas), аж да Сант’яга-дэ-Кампастэла. Цэнтральны дыялект займае большую частку тэрыторыі Галісіі, а ўсходні дыялект распаўсюджаны на крайнім усходзе Галісіі і ў памежных зонах Леона і Самора. Асноўныя адрозненні гэтых дыялектаў — gheada і seseo.
Рух за незалежнасць Бразіліі
Абвяшчэнне незалежнасці Бразіліі (7 верасня 1822 года; Declaração de Independência do Brasil) стала важнай вяхой у гісторыі як самой краіны, так і Лацінскай Амерыкі ў цэлым.
Галісійская мова
Дыялекты
Гэтая класіфікацыя не адзіная. Паводле Б. П. Нарумава, Р. Карбальё Калер вылучае чатыры дыялекты:
Рух за незалежнасць Бразіліі
Перадумовы
Як і іншыя краіны кантынента, да сваёй незалежнасці каланіяльная Бразілія ішла досыць доўга, больш за 300 гадоў (1500—1822). Памкненні да суверэнітэту ў сэрцах і розумах бразільцаў пачаліся задаўга да пачатку XIX стагоддзя, але менавіта ланцуг падзей таго часу стварыў спрыяльнае асяроддзе для абвяшчэння незалежнасці. Першай такой падзеяй стала напалеонаўская вайна на Пірэнейскім паўвостраве. Незадоўга да французскай акупацыі Партугаліі каралеўская сям'я пераехала ў Бразілію. Калонія і метраполія памяняліся ролямі на 14 гадоў: Бразілія фактычна стала метраполіяй, а Партугалія ператварылася ў яе глухую правінцыю. Назва партугальскай каланіяльнай імперыі была зменена, каб адлюстраваць новы ўзровень адносін паміж двума асноўнымі рэгіёнамі краіны. Нядзіўна, што пасля сыходу войскаў Напалеона з Партугаліі, калі партугальскі кароль пачаў збірацца назад у Лісабон, бразільская эліта, якая сфармавалася за гэты перыяд, не пажадала зноў вяртацца да статусу калоніі. У краіне ўзнікла дзве буйныя палітычныя плыні: па-сепаратысцку настроеная бразільская партыя і ўніянісцка-лаяльная партугальская партыя, якую падтрымлівалі некаторыя кансерватыўныя ваенныя і камерсанты, а таксама чыноўнікі з Партугаліі. Сепаратысцкія настроі ў Бразіліі падтрымлівала і Вялікабрытанія, якая даўно марыла пазбавіцца ад пасродніка ў твары Партугаліі. Англічане падумвалі пра прамы гандаль з Бразіліяй і пра выхад на бразільскі рынак шляхам скупкі самых лепшых сельскагаспадарчых зямель. Да рашучых дзеянняў бразільцаў падштурхоўвала і буржуазная рэвалюцыя, якая адбылася ў 1820 годзе ў самой Партугаліі.
Галісійская мова
Геаграфічнае распаўсюджанне
На галісійскай мове размаўляе звыш за 3 млн чалавек у Галісіі і галісійскіх супольнасцях у астатняй Іспаніі (Мадрыд, Барселона), у Амерыцы (найперш, у Буэнас-Айрэсе, Каракасе, Мантавідэа, Гаване і Мехіка) і ў Еўропе. Апроч Галісіі на галісійскай таксама гавораць на захадзе Эль-Б’ерса (Леон) і ў вёсцы Санабрыя (Самора), паводле дамовы паміж Упраўленнем адукацыі ўрада Галісіі і Упраўленнем адукацыі Кастыліі і Леона, у гэтых мясцінах вядзецца выкладанне галісійская мовы.
Рух за незалежнасць Бразіліі
Пярэдадне пракламацыі
26 красавіка 1821 года большая частка партугальскай каралеўскай сям'і са світай пакінула Бразілію — і ў розных частках краіны пачаліся хваляванні: незразумелыя палітычныя перспектывы палохалі бразільцаў, а вяртацца да статусу калоніі ім не хацелся. Асабліва актыўна рух за незалежнасць набіраў абароты ў штаце Баія. У такіх умовах кароль Жуан VI, адбываючы ў Партугалію, перадаў бразільскі трон свайму сыну, прынцу Педру, са словамі: «Калі наступіць час, бяры ўладу сам, пакуль гэта не зробіць за цябе які-небудзь самазванец». Адразу пасля ад'езду караля ў Партугалію Бразілія атрымала статус каралеўства, якое ўзначальваў прынц-рэгент Педру з партугальскага Браганскага каралеўскага дому. Педру адчуў магчымасць зрабіць Бразілію незалежным каралеўствам і пачаў весці моцную ўнутраную палітыку, накіраваную на ўмацаванне эканомікі і цэнтралізацыю ўлады. Аднак рабства працягвала існаваць да 1888 года.
Галісійская мова
Геаграфічнае распаўсюджанне
Некаторыя лінгвісты трымаюцца думкі, што мова эанаўега, або галісійска-астурыйская, якой гавораць ў памежных вёсках Астурыі, у камарцы Эа-Навія (ісп. Eo-Navia), таксама галісійская.
Рух за незалежнасць Бразіліі
Дзень Фіку
У верасні 1821 Асамблея Партугаліі пазбавіла Бразілію яе статусу, і ўсе ўрадавыя ўстановы былі ліквідаваны. У калоніі нарастала напружанне. Урад Партугаліі запатрабаваў ад Педру вяртання ў Лісабон, аднак ён не падпарадкаваўся гэтаму па адной прычыне: бразільскія гарады падалі яму петыцыю з просьбай застацца, таму што інакш Бразілія можа распасціся. Урэшце, 9 студзеня 1822 рэгент прамовіў сваю каронную фразу: «[….]Я застаюся» (Eu fico — Эу фіку). Гэта рашэнне было настолькі сімвалічным, што Дзень Фіку дагэтуль адзначаецца як напамінак пра незалежны характар бразільцаў.
Абвяшчэнне незалежнасці
Ужо 7 верасня таго ж года з'явілася незалежная Бразільская імперыя. Некаторы час імператар падумваў пра лёс афрыканскіх калоній, асабліва Анголы, але ўрэшце іх вырашана было пакінуць Партугаліі.
Наступствы
Вядома, абвяшчэнне незалежнасці такой вялікай тэрыторыі не прайшло бясследна. У штатах з высокай канцэнтрацыяй партугальскіх лаялістаў, асабліва ваенных і чыноўнікаў, народжаных у Партугаліі, пачаліся спробы сабатажу, з'явілася пачуццё настальгіі па часах старой добрай Бразіліі часоў пачатку каланізацыі. Канфлікты працягваліся ў 1822—1825 гадах і завяршыліся перамогай новага ўрада.
Асаблівасці
Такім чынам, абвяшчэнне незалежнасці ў Бразіліі істотна адрознівалася ад аналагічных падзей у іспанамоўных краінах Лацінскай Амерыкі. Бразіліі ўдалося пазбегнуць крывавых зацяжных войнаў. Акрамя таго, краіна захавала тэрытарыяльную цэласнасць і не распалася на шэраг дробных правінцый, якія б варагавалі адан з адной. Больш таго, Бразілія даўжэй за іншыя лацінаамерыканскія краіны захоўвала ўнутраную палітычную і эканамічную стабільнасць, прынамсі на пачатковым этапе свайго існавання.
Свята
Штогод 7 верасня у краіне адзначаецца нацыянальнае свята — Дзень незалежнасці Бразіліі.
Фобас (спадарожнік Марса)
Размешчаны на адлегласці 2,77 радыуса Марса ад цэнтра планеты. Робіць адзін абарот за 7 гадзін 39 хвілін 14 секунд, што хутчэй за абарот Марса вакол уласнай восі. У выніку на марсіянскім небе Фобас узыходзіць на захадзе і заходзіць на ўсходзе.
Перыяд абароту вакол сваёй восі — супадае з арбітальным, г.зн. Фобас павернуты да Марса адным бокам.
Памеры Фобаса — 26,6×22,2×18,6 км, сярэдні радыус — 9377,2 км. Плошча паверхні — каля 6100 км2. Паверхня пакрытая кратэрамі.
У 1988 годзе да Марса і яго спадарожнікаў накіроўваліся дзве савецкія аўтаматычныя міжпланетныя станцыі «Фобас». Чарговая экспедыцыя намечаная на 2009 год у рамках праграмы Расійскага касмічнага агенцтва была адкладзена на лістапад 2011 года.
Абдул-Рашыд Дустум
У перыяд існавання Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан змагаўся на баку ўрада Наджыбулы супраць маджахедаў, але пазней перайшоў на іх бок. У ходзе працягваецца грамадзянскай вайны ўступаў у альянсы з рознымі супрацьлеглымі групоўкамі; ва ўмовах поўнай дэцэнтралізацыяй улады ў краіне, стварыў на падкантрольных яму тэрыторыях дэ-факта дзяржаву.
Апошняе наступленне (2021)
Апошняе наступленне — назва контрнаступлення Узброеных Сіл Эфіопіі і іх саюзнікаў падчас Тыграйскага канфлікту, дадзеная прэм’ер-міністрам краіны Абіем Ахмедам. Спроба прасоўвання аказалася правальнай, і ініцыятыва хутка перайшла да праціўніка.
Нью-Ёрк Нікс
Чэмпіёны ў 1970, 1973
Апошняе наступленне (2021)
Ход падзей
Актывізацыя ўрадавых сіл пачалася 8 кастрычніка, калі эфіопская армія разгарнула наступленне уздоўж усёй лініі фронту ў рэгіёнах Тыграй і Амхара. Спачатку ўрадавыя сілы і іх саюзнікі здзейснілі серыю наземных нападаў, падтрыманых дронамі і авіяцыяй. Баявыя дзеянні сканцэнтраваліся ў раёнах Паўночны Вола і Паўночны Гандар у рэгіёне Амхара, у асноўным вакол гарадоў Вегельтэна, Вургеса і Аро. Ваенна-паветраныя сілы Эфіопіі здзейснілі бамбардзіроўкі пазіцый праціўніка ў дадзенай вобласці.
У 10-х чыслах сутыкненні фіксаваліся ў раёнах гарадоў Дэсэ, Мерса, Гашэна, якія ляжаць на стратэгічна важных аўтатрасах. Інтэнсіўныя баі адбываліся таксама пад горадам Чыфра ў штаце Афар. Афарскі Чыфра і амхарскі Вучалі паўстанцы абстрэльвалі з цяжкіх артылерыйскіх гармат, у ходзе якіх загінулі каля 30 мірных жыхароў.
У перыяд з 18 па 22 кастрычніка 2021 года ўрадавая авіяцыя здзейсніла серыю авіяўдараў па горадзе Мэкэле. У ходзе бамбардзіровак 4 чалавекі загінулі, яшчэ 9 чалавек атрымалі раненні.
Першы час бамбардзіроўкі адмаўляліся афіцыйнымі ўладамі, але пазней урад прызнаў, што авіяцыя здзейсніла серыю налётаў на горад. Як паведаміла Ethiopian Press Agency, авіяўдары былі нанесены па сродках масавай інфармацыі і камунікацыйным абсталяванні, якім карысталіся паўстанцамі. Са слоў прадстаўніка НФВТ Гетачу Рэда, мэтай нападаў з’яўляліся мірныя жыхары. Ён адзначыў, што 18 кастрычніка (панядзелак), дзень першай бамбардзіроўкі, з’яўляецца рынкавых днём у Мэкэле, што цягнула за сабой навалу людзей на кірмашах.
20 кастрычніка ВПС атакавалі мястэчка Агбе. Налёт быў здзейснены на склад цяжкай артылерыі САТ. Гэтая бамбардзіроўка адбылася ў той час, калі ўрадавая армія знаходзілася пад ціскам паўстанцаў у раёне Дэсэ.
26 кастрычніка вайскоўцы федэральнай арміі паспрабавалі пакінуць свае пазіцыі. Падраздзяленні з Арома і Вобласці Народнасцяў Паўднёвай Эфіопіі пачалі адступаць. Апалчэнцы «Фано», што на дадзеным участку фронту выконвалі функцыі заградатрадаў, паспрабавалі прадухіліць ўцёкі сілавікоў. У ходзе гэтага яны забілі да 10 вайскоўцаў-арома.
28 кастрычніка ўлады аднаўляюць авіяналёты на Мэкэле. Разам з тым авіяцыяй лаялістаў быў знішчаны навучальны цэнтр НФВТ у Май Цэбры, а таксама буйны вытворчы аб’ект у горадзе Адва. Нападам з паветра падвергліся таксама аб’екты тэлекамунікацыйнай інфраструктуры Тыграя.
Аднак сітуацыя пачала складвацца не на карысць уладаў. У канцы кастрычніка САТ самі перайшлі ў наступленне. Пасля некалькіх зруйнавальных удараў, абарона Узброеных сіл Эфіопіі пачала рассыпацца. Вынікамі сталі захоп Дэсэ, Камбольчы і пагроза акружэння двух рэгулярным дывізій, якія паспешліва адступілі да Адыс-Абебы. Разам з тым, тысячы вайскоўцаў здаліся ў палон. Сярод захопленых іх быў і камандзір 91-й пяхотнай дывізіі Тадэсе Андэле. Урадавая армія апынулася дэмаралізаванай і страціла каля 250 адзінак ваеннай тэхнікі.
Наступствы
1 лістапада стала вядома, што сілы САТ злучыліся з атрадамі Арміі вызвалення арома. 2 лістапада, у сувязі з контрнаступленнем баевікоў, урад Эфіопіі аб’явіў надзвычайнае становішча тэрмінам на шэсць месяцаў. Паўстанцы разгарнулі актыўнае прасоўванне ў бок Адыс-Абебы. У гэты час фіксавалася, што структура кіравання ўрадавых войскаў павалілася, і на фронце пачаўся хаос ..
1360-я
Падзеі
Мір у Бреціньі (1360), заключаны паміж каралём Англіі Эдуардам III і дафінам Францыі Карлам V, паклаў канец першаму перыяду Стагадовай вайны. Паводле дамовы, Францыя пазбаўлялася траціны сваёй тэрыторыі на паўднёвым захадзе і выкупляла з палону караля Іаана II за 3 млн залатых крон, Англія ж абавязалася не замахвацца далей на французскі трон і Нармандыю.
Тургенева (Мардовія)
Тургенева (Турге́нево) — пасёлак гарадскога тыпу ў Ардатаўскім раёне Рэспублікі Мардовія Расіі. Пасёлак размешчаны на правым беразе ракі Алатыр, якая ўпадае ў Суру. Раней у раёне вёскі Тургенева была пабудавана земляная плаціна, якая дазваляла выкарыстоўваць невялікі запас воднай энергіі ракі. Насельніцтва — 4453 чалавекі (2021).
Адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі Басава 3 км.
Базтал
Базтал - тапонім.
Праграма Нана — Лугара
Праграма сумеснага змяншэння пагрозы (Cooperative Threat Reduction Program, таксама праграма Нана — Лугара ў гонар сенатараў Сэмюэла Нана і Рычарда Лугара) — ініцыятыва, якая рэалізавалася пры ўдзеле DTRA (Агенцтва па змяншэнню пагрозы Міністэрства абароны ЗША) з 12 снежня 1991 года ў дачыненні да Расіі і краін СНД. У рамках праграмы ў перыяд з 1991 па 2012 год, па афіцыйных дадзеных ЗША, было выдзелена 8,79 млрд долараў. На гэтыя грошы Расіі, Украіне, Казахстану і Беларусі давалася абсталяванне, паслугі і кансультацыі на ажыццяўленне ліквідацыі зброі масавага знішчэння.
Гісторыя
Праграма была прынята па ініцыятыве дзяржсакратара Дж. Бэйкера. Ён рэкамендаваў Адміністрацыі Прэзідэнта Буша аказаць разнастайную дапамогу былым рэспублікам СССР.
У лістападзе 1991 года праграма адобрана Кангрэсам ЗША.
17 чэрвеня 1992 года падпісана «Пагадненне паміж Злучанымі Штатамі Амерыкі і Расійскай Федэрацыяй адносна бяспечных і надзейных перавозак, захоўвання і знішчэння зброі і прадухілення распаўсюджвання зброі» на 7 гадоў.
З сакавіка 2002 года па студзень 2003 года фінансаванне праграмы было прыпынена ЗША з-за падазрэнняў, што Расія хавае інфармацыю аб сваёй хімічнай і бактэрыялагічнай зброі.
У канцы 2002 года быў уведзены ў эксплуатацыю завод па знішчэнні хімічнай зброі (іпрыт, люізіт) ў пасёлку Горны Саратаўскай вобласці. Ён ствараўся пры ўдзеле Германіі.
IC 5013
IC 5013 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Мікраскоп.
Праграма Нана — Лугара
Гісторыя
У кастрычніку 2012 года Расія вырашыла, што не будзе падаўжаць дзеянне пагаднення «без істотнага перагляду яго ўмоў».
17 чэрвеня 2013 года прэзідэнты Расіі і ЗША абмеркавалі змены па пытаннях супрацоўніцтва, пачатага ў рамках праграмы Нана—Лугара і заключылі новае пагадненне. У ім, у параўнанні з зыходнай праграмай, было зменшана колькасць сумесных праектаў (выключаны пытанні ліквідацыі МБР, знішчэння хімічнай зброі, ядзернай бяспекі АЭС і работы па фізічнай абароне боегаловак) і значна абмежаваны доступ амерыканскіх інспектараў. Дадзенае пагадненне заснавана на рамачным пагадненні ад 2003 года аб шматбаковай ядзерна-экалагічнай праграме РФ і дадатку да яго ад 14 чэрвеня 2013 года.
Вынікі праграмы
На кастрычнік 2012 за час дзеяння праграмы, паводле інфармацыі з сайта Рычарда Лугара, дэактывавана 7610 ядзерных боегаловак (план да 2017 года — 9265). Знішчаны :
Таксама выраблена 590 перавозак ядзернай зброі чыгуначным транспартам, палепшаная бяспека на 24 сховішчах ядзернай зброі, пабудавана і забяспечана 39 станцый маніторынгу біялагічных пагроз. Украіна, Казахстан і Беларусь сталі краінамі, якія не валодаюць ядзернай зброяй.
У той жа час расійскія спецыялісты адзначалі, што значная частка МБР і БРПЛ ліквідавалі за кошт Расіі.
У рамках праграмы быў створаны Міжнародны навукова-тэхнічны цэнтр (МНТЦ), які забяспечваў кароткатэрміновае (1—3 гады) фінансаванне праектаў, у якіх удзельнічала больш за 30 тысяч навукоўцаў і спецыялістаў з навуковых устаноў СНД, у тым ліку з устаноў Мінатама (Усерасійскі навукова-даследчы інстытут эксперыментальнай фізікі, Усерасійскі навукова-даследчы інстытут тэхнічнай фізікі і інш.), раней занятых у распрацоўцы і выпрабаваннях ЗМЗ і сродкаў яго дастаўкі.
Крытыка
Крытыкі праграмы адзначалі, што значная частка сродкаў, што выдзяляліся па праграме, трацілася на заказы амерыканскім падрадчыкам і кансультантам, а амерыканскія спецыялісты ў ходзе інспекцый маглі атрымаць доступ да сакрэтнай інфармацыі.
Самуэль Кастравіцкі (1788—1859)
Самуэль Кастравіцкі (Samuel Kostrowicki; 1788—1859) — памешчык, фундатар мураванага касцёла ў Ваверцы (Лідскі раён).
Біяграфія
Належаў да каталіцкага шляхецкага роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Нарадзіўся ў сям’і Ігната Самуэлевіча Кастравіцкага, лідскага дэлегата ў Віленскай радзе паўстання, лідскага камісара, генерала ВКЛ 1792. Бацька ўдзельнічаў у напалеонаўскіх паходах, на радзіму не вярнуўся, рэшту жыцця пасля 1813 г. правёў у Вене.
Самуэль Кастравіцкі быў жанаты з Ганнай Залескай, што паходзіла з Валыні. На Лідчыне ён валодаў маёнткамі Кавалі, Паперня і Касцянёва. Пасля смерці бацькі эміграваў у Вену, дзе ў спадчыну застаўся палац. Тут нарадзіліся яго дочкі Мялання і Юлія, а таксама сын Люцыян.
На сродкі Самуэля Кастравіцкага ў 1840 годзе ў Ваверцы быў пабудаваны мураваны касцёл з гіпсавымі скульптурамі на столі, дзве з якіх захаваліся і дагэтуль. Ён жа ў Паперні пабудаваў канюшню з порцікам і каланадай, там меўся табун чыстакроўных арабскіх коней, атрыманых у пасаг жонкай.
Ганна Залеская неўзабаве кінула сям'ю і з'ехала на Валынь, толькі праз шмат гадоў яна прыехала ў Вену, каб там памерці. Самуэль Кастравіцкі ў Вене пазнаёміўся з слыннай балерынай Фані Эльслер, якая выступала на лепшых еўрапейскіх сцэнах таго часу. Каханне паміж імі захоўвалася ўсё жыццё, і калі балерына памерла, дык яе пахавалі ў сямейным венскім склепе Кастравіцкіх.
Бескарагай
Бескарагай — тапонім.
Альсідэс Гіджа
Клубная кар’ера
Прафесійную кар’еру пачаў у 1946 годзе ў клубе «Суд Амерыка», а ў 1947 годзе перайшоў у аргенцінскі клуб «Атланта Буэнас-Айрэс». З 1948 года выступаў за «Пеньяроль», у складзе якога двойчы станавіўся чэмпіёнам Уругвая. У 1953 годзе перайшоў у італьянскую «Рому», у складзе якой сыграў 201 матч, забіў 19 мячоў і стаў уладальнікам Кубка кірмашоў. У 1961 годзе прыняў кар’еру ў «Мілане», за які згуляў 4 матчы, але ні разу не змог забіць гол, аднак, усё роўна стаў разам з клубам чэмпіёнам Італіі, пасля чаго ў 1962 годзе вярнуўся на радзіму дзе яшчэ 6 гадоў, да 1968 года, выступаў за клуб «Данубіа».
Сінан
Сінан (, сяло Агырнас (блізу Кайсеры) —, Стамбул) — адзін з самых вядомых асманскіх архітэктараў і інжынераў. Поўнае імя Абдульменнан аглу Сінанедзін Юсуф (Abdülmennan oğlu Sinaneddin Yusuf), вядомы таксама як Хаджа Мімар Сінан Ага (Hoca Mimar Sinan Ağa — спадар настаўнік архітэктар Сінан) і проста Мімар Сінай (Mimar Sinan — архітэктар Сінан). З 1538 года на пасадзе галоўнага асманскага архітэктара і інжынера праводзіў будаўнічыя працы пры султане Сулеймане I і яго пераемніках Сяліме II і Мурадзе III. Кіраваў узвядзеннем грамадзянскіх збудаванняў — мячэцей, мусульманскіх пачатковых школ (мектэбаў), акведукаў, а таксама ўмацаванняў, мастоў і перапраў у ваенных паходах султанаў. Спраектаваў знакамітыя лазні Раксаланы і яе маўзалей. Вучань Сінай Седефкар Мехмет Ага стаў аўтарам праекта Блакітнай мячэці ў Стамбуле, іншыя вучні праектавалі Стары мост у Мостары (Боснія і Герцагавіна), а другі вучань, сірыйскі архітэктар Устада Іса Хан, праектаваў Тадж-Махал у імперыі Вялікіх Маголаў.
Ваенная кар’ера
У 1512 годзе яго адабралі ў бацькоў і рэкрутавалі па дэўшырме ў корпус янычараў, пасля чаго ён быў накіраваны ў Стамбул, дзе прыняў іслам. Некаторыя крыніцы сцвярджаюць, што ён, магчыма, служыў вялікаму візіру Ібрагім-пашы Паргалы. Магчыма, што менавіта там ён атрымаў сваю ісламскае імя Сінан, што азначае «той, хто ідзе першым». У той час яму было 23 гады і ён не падыходзіў для вышэйшай школы Эндэрун па ўзросту, з прычыны чаго быў накіраваны ў дапаможную школу для вывучэння матэматыкі і сталярнай справы, якая знаходзіцца пры Імперскім каледжы. Але дзякуючы сваім амбіцыям і інтэлектуальным здольнасцям ён неўзабаве дапамагаў вядучым архітэктарам і асвойваў іх рамяство. Праз тры гады Сінан скончыў школу і стаў кваліфікаваным архітэктарам і інжынерам, а ўжо праз 6 гадоў з моманту паступлення ў школу браў удзел у апошняй ваеннай кампаніі Сяліма Першага на востраве Радос, якая скончылася са смерцю султана. Праз два гады ён стаў сведкам заваявання Бялграда.
Разам з корпусам янычараў новага султана Сулеймана Пышнага ў складзе рэзервовай конніцы ўдзельнічаў у бітве пры Махачы і ў паходзе на Аўстрыю, пасля якога Сінан быў павышаны да звання капітана Султанскай аховы і атрымаў у камандаванне кадэцкі пяхотны корпус, пазней ён быў прызначаны камандуючым 62-м стралковым корпусам, дыслакаваным у Аўстрыі. У час сваёй службы Сінан, расстрэльваючы крэпасці і будынкі, як архітэктар вывучаў іх слабыя месцы.
У 1535 годзе ён удзельнічаў у Багдадскай кампаніі ў званні камандзіра каралеўскай аховы і кіраваў будаўніцтвам водных умацаванняў на возеры Ван, за што быў узнагароджаны тытулам «Хасеке» і пасадай асабістага целаахоўніка султана, звання, эквівалентнаму янычарскаму Ağa.
У 1537 годзе ў складзе султанскага ваеннага корпуса ўдзельнічаў у экспедыцыі на Корфу і ў Апулію, а таксама ў паходзе ў Малдову, падчас якога прыцягнуў увагу султана Сулеймана Пышнага, пабудаваўшы мост праз Прут за некалькі дзён.
Грамадзянская дзейнасць
Ва ўсіх гэтых кампаніях Сінан зарэкамендаваў сябе здольным інжынерам і добрым архітэктарам. У 1538 годзе, калі быў узяты Каір, султан прызначае яго галоўным прыдворным архітэктарам горада і даруе яму прывілей зносу любых будынкаў, якія не адлюстраваныя ў галоўным плане горада. Падчас сваёй ваеннай кар’еры ён вывучаў архітэктурныя помнікі ў заваяваных гарадах Еўропы і на Блізкім Усходзе, і ў мірны час ужыў атрыманыя веды на практыцы.
Пасля таго, як у 1539 годзе вярхоўным візірам стаў Чэлебі Лютфі Паша, пад камандаваннем якога раней служыў архітэктар, Сінай быў прызначаны галоўным прыдворным архітэктарам горада Стамбул. У яго абавязкі ўваходзіў кантроль за будаўніцтвам па ўсёй Асманскай імперыі, у тым ліку кіраўніцтва па грамадскім будаўніцтву (дарог, мастоў, вадаправодаў). За доўгія 50 гадоў знаходжання на пасадзе Сінай стварыў магутнае ведамства, з большымі паўнамоцтвамі, чым у кантралюючага яго міністра. Ім жа быў створаны цэнтр архітэктараў, у якім навучаліся будучыя інжынеры.
Найважнейшыя будынкі
Мячэць Сулейманіе ў Стамбуле была ўзведзена Сінанам у 1550-57 гадах, і на думку навукоўцаў-даследчыкаў, з’яўляецца самай лепшай яго працай. Праект быў заснаваны на архітэктурным плане храма Святой Сафіі ў Стамбуле, шэдэўры візантыйскай архітэктуры, якое аказала вельмі вялікі ўплыў на ўсю творчасць Сінана, які спрабаваў перасягнуць гэты храм у сваіх пабудовах. У мячэці 4 мінарэта, масіўны цэнтральны купал вышынёй 53 метра і дыяметрам 26,5 метраў, што пераўзыходзіць на 6 метраў па вышыні, але саступае па шырыні купалу храма Ая-Сафія. У купале 32 адтуліны, праз якія пранікае святло, багата асвятляючы інтэр’ер мячэці і надаючы купалу эфект лёгкасці. Усяго ў будынку 136 вокнаў. Сінан тут дасягнуў большага адзінства дэкаратыўных і аб’ёмна-прасторавых элементаў, чым у папярэдняй мячэці. Лініі калон са складаным профілем, апорных ветразі і купал, візуальна пераклікаюцца з багатым і дробавым чляненнем сценавага аздаблення. Прапорцыі мячэці гарманічныя, сілуэт характарызуецца вытанчанасцю і плыўнасцю ліній. Увесь масіў будынка ўпісаны ў правільны трохкутнік. Мінарэты размешчаны па кутах абнесены каланадай двара: першыя два мінарэта знаходзяцца на больш нізкім узроўні, чым два іншых, якія прымыкаюць да самой пабудовы. Мячэць знаходзіцца на вяршыні пагорка прама над залівам Залаты Рог. Выразны рытм архітэктурных формаў добра ўспрымаецца здалёк. У двары мячэці знаходзяцца пахавальні. У двух суседніх тюрбо спачывае сам Сулейман і яго любімая жонка Роксолана. Мячэць Сулейманом — адна з самых вялікіх, калі-небудзь пабудаваных у Асманскай імперыі. Акрамя храма, у ёй знаходзіўся шырокі сацыяльны комплекс, які ўключае чатыры медрэсэ, бібліятэку, абсерваторыю, буйную бальніцу і медыцынскую школу, кухні, хамам, крамы і стайні.
Масты
Іншымі важнымі прыкладамі з’яўляюцца мост Айліўры, Стары мост у Свіленградзе на рацэ Марыца, мост Сокуллу Мехмет-пашы праз раку ў Люлебургазе, мост Сінанлі праз раку Эргене (прыток Марыцы) і Вішаградскі мост над ракой Дрынай.
Вішаградскі мост праз раку Дрыну ў Босніі 1577 года — помнік сярэднявечнага турэцкага інжынернага мастацтва. Лічыцца, што заказчыкам работ быў Саколу Мехмед-паша, ураджэнец Босніі, які быў вялікім візірам Сулеймана Пышнага. Мост складаецца з 11 пралётаў, і ў 2007 годзе быў уключаны ЮНЕСКА ў спіс помнікаў Сусветнай спадчыны.
Вынікі
За сваё жыццё Сінан пабудаваў каля 300 будынкаў — мячэці, школы, дабрачынныя сталовыя, бальніцы, акведукі, масты, караван-адрыны, палацы, лазні, маўзалеі і фантаны, асноўная частка якіх была збудаваная ў Стамбуле. Самыя яго вядомыя пабудовы — гэта мячэць Шэхзадэ, мячэць Сулейманіе і мячэць Сяліміе ў Эдзірне.
На яго творчасць вялікі ўплыў аказала архітэктура Сабора Святой Сафіі, і Сінану ўдалося дасягнуць сваёй мары — пабудаваць купал, які перавышае купал Святой Сафіі.
Памёр 7 лютага 1588 года, пахаваны ва ўласным маўзалеі (цюрбо) каля сцяны мячэці Сулейманіе.
Памяць
У гонар Сінана названы кратар на Меркурыі. Помнік Сінану пастаўлены ў Эдзірне, у Анкары знаходзіцца скульптурны бюст Сінана. Партрэт Сінана на фоне пабудаванай ім мячэці Сяліміе быў намаляваны на адваротным баку банкноты 1982—1995 гадоў 10000 турэцкіх лір. У г. Стамбул вельмі шмат праспектаў, вуліц і вулачак названа ў гонар Мімара Сінана.
На аснове турэцкага заканадаўчага акта ад 4 лістапада 1981 года 20 ліпеня 1982 года Універсітэту Выяўленчых мастацтваў у Стамбуле прысвоена імя Мімара Сінана.
Кумсуат
Кумсуат — тапонім.
Такыр
Такыр — тапонім.
Бернард Коэн (мастак)
Бернард Коэн (Bernard Cohen, нар., ) — англійскі жывапісец. Брат Гаральда Коэна.
Вучыўся ў Лондане ў 1949—1954 гадах, а з 1960 года выкладаў у розных мастацкіх школах. Першапачаткова яго жывапіс (пераважна пейзажы) быў фігуратыўным, але ў 1957 годзе ён далучыўся да руху «хард эдж» і пачаў пісаць абстрактныя карціны. Уводзячы ў свае кампазіцыі кругі і спіралі, ён накладвае іх адзін на аднога, ствараючы тым самым ілюзію глыбіні і перспектыўнага скарачэння. Пазней яго жывапіс спрасціўся.
Махамед Юніс аль-Ахмед
Махамед Юніс аль-Ахмед аль-Мувалі (محمد يونس الأحمد; нар. 1949) — высокапастаўлены член іракскай партыі Баас, кіраўнік падпольнай арганізацыі «Аль-Аўда», актыўны арганізатар партызанскіх аперацый супраць сіл міжнароднай кааліцыі падчас Іракскай вайны 2003—2011 гадоў.
Біяграфія
Ахмед нарадзіўся ў 1949 годзе ў Аль-Мавале ў правінцыі Масул і падняўся ў шэрагах іракскай партыі Баас пры кіраванні Садама Хусейна. Першапачаткова ён служыў ва ўпраўленні палітычнага кіраўніцтва іракскай арміі, якому было даручана забяспечыць кантроль над ваеннымі, а затым стаў старэйшым членам ваеннага бюро партыі.
Хоць да моманту ўварвання ў Ірак у 2003 годзе Ахмед уваходзіў у склад вышэйшага камандавання партыі Баас, Злучаныя Штаты не надавалі першароднага значэння яго злове да таго часу, пакуль не прайшло некалькі месяцаў пасля падзення баасісцкага ўрада, ненаўмысна даўшы Ахмеду дастаткова часу, каб схавацца.
На той момант ён стаў адной з вядучых фігур сярод іракскіх паўстанцаў і галоўным партыйным супернікам Ізата Ібрагіма аль-Дуры. У 2006 годзе іракскі ўрад сцвярджаў, што ён быў «аператыўным лідарам», «фінансавым пасярэднікам» і палявым камандзірам паўстанцаў-баасітаў.