cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хоцімскі гісторыка-краязнаўчы музей
Хоцімскі гісторыка-краязнаўчы музей — музей у Хоцімску, размешчаны ў гістарычным будынку XX ст. па адрасе вуліца Дзяржынскага, 15. Заснаваны 30 жніўня 1996 года. Адкрыты ў верасні 1998 года. Плошча экспазіцыі 216 м², 275 экспанатаў асноўнага фонду (2001).
Аддзелы:
Сярод экспанатаў: каменныя прылады працы, фрагменты керамічнага посуду, знаходкі манет з курганных могільнікаў, вырабы майстроў ткацтва, саломапляцення, разьбы па дрэве канца 19—пачатку 20 ст., калекцыі народнага адзення краснапольскага строю. Таксама знаходзяцца матэрыялы пра падзеі грамадзянскай вайны 1918-20 гг., пра стварэнне і дзейнасць падполля і партызанскага руху ў Вялікую Айчынную вайну, пра землякоў — Герояў Савецкага Саюза: М. К. Піліпенку, Я. Я. Сусько і пра іншых выдатных людзей Хоцімшчыны.
У экспазіцыі — чучалы дзікіх жывёл і птушак рэгіёну.
Шумагіна астравы
Шума́гіна астравы (Shumagin Islands) — архіпелаг каля паўднёвага ўзбярэжжа паўвострава Аляска (ЗША). Агульная плошча — 1192,369 км². Насельніцтва (2000 г.) — 953 чалавекі.
Геаграфія
Астравы Шумагіна месцяцца ў заходняй частцы заліва Аляска. Іх агульная колькасць астравоў — каля 20. Найбуйнейшы востраў Унга (442,188 км²) знаходзіцца ўсяго ў 6,3 км на поўдзень ад паўвострава Аляска. Архіпелаг утвораны ў выніку тэктанічных зрухаў у раёне напаўзання Паўночна-Амерыканскай пліты на Ціхаакіянскую пліту. Для яго характэрна частая сейсмічная актыўнасць. Канчаткова астравы адлучыліся ад паўвострава Аляска пасля заканчэння ледавіковага перыяду. Суша складзена гранітамі і вулканічнымі асадкавымі пародамі. На астравах знойдзены радовішчы золата.
Клімат марскі вільготны. Тэмпература паветра на працягу года вагаецца паміж -10°C і +15°C. Узімку характэрны частыя штармы, аднак вада каля ўзбярэжжа не замярзае.
Прырода
На астравах Шумагіна вылучаюцца 2 асноўныя экалагічныя зоны. На прыбярэжных раўнінах дамінуе лугавая і лясная расліннасць, вышэй — тундра. Фаўна прадстаўлена шматлікімі марскімі птушкамі, ластаногімі, бурымі мядзведзямі, чарнабурымі лісамі і г. д. У мінулым каля берагоў сустракаліся марскія каровы.
Гісторыя
Астравы Шумагіна былі здаўна населены алеутамі, якія называюць іх Qagiiĝun. 30 жніўня 1741 г. былі адкрыты расійскай экспедыцыяй на чале В. Берынга, названы ў гонар аднаго з чальцоў экспедыцыі. У апісанні 1839 г. на астравах узгадваюцца 12 вёсак. Акрамя мясцовых алеутаў, сюды былі пераселены алеуты з усходняй часткі Алеуцкіх астравоў. У 1867 г. архіпелаг быў перададзены пад кантроль ЗША. У пачатку XX ст. была створана рыбаперапрацоўчая прамысловасць, якая застаецца асновай эканомікі да нашых дзён.
Сарнаізм
Сарнаі́зм (सरना धर्म, літаральна "вера гаёў") — політэістычная рэлігія народаў мунда ў Паўднёвай Азіі. Яна сфарміравалася на аснове старажытных анімістычных культаў, але ў той жа час зведала ўплыў індуізма і хрысціянства.
Прыхільнікі сарнаізма вераць у шматлікіх племянных багоў і духаў, аднак першае месца ў іх пантэоне займае Сінгбонга, бог сонца, які заступаецца за плямёны мунда і сочыць за выкананнем традыцый. Вернікі таксама шануюць Бурубонга, бога гор, Хату Бангака, багоў і духаў вёсак, і Ора Бангака, духаў дамоў. Вылучаюць добрых духаў манітабонга і злых духаў банітабонга. Рэлігійная практыка ўключае прытрымліванне племянных традыцый і паводзін, агульныя малітвы і рытуалы, у тым ліку рэчавыя і грашовыя ахвярапрынашэнні. Рытуалы і святы арганізуюцца святарамі ў святых гаях, вясковых і хатніх храмах. Для сарнаізма характэрна вера ў перараджэнне пасля смерці.
У Брытанскай Індыі сарнаізм прызнаваўся як асобная племянная рэлігія. Аднак з заканчэннем каланіяльнай эпохі страціў афіцыйны статус. У другой палове XX стагоддзя сфарміраваўся рух прыхільнікаў сарнаізма, ўзнік шэраг іх арганізацый, якія дамагаюцца роўных правоў з іншымі рэлігійнымі меншасцямі, а таксама выступаюць супраць распаўсюджвання індуізма і хрысціянства сярод народаў мунда. У 2013 г. у Джхаркхандзе адбыўся канфлікт паміж вернікамі-сарнаістамі і каталікамі.
Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Запішкіс)
Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Zapyškio Šv. Jono Krikštytojo bažnyčia) — каталіцкі храм у мястэчку Запішкіс (Сапежышкі) Каўнаскага раёна Літоўскай Рэспублікі.
Гісторыя
Пабудаваны ў мястэчку Сапежышкі ў Жамойці. Раней лічылася, што ўзведзены ў 1570-х гг. на сродкі канцлера вялікага літоўскага Л. Сапегі. Паводле аргументаванага меркавання А. Янкявічэне яго паставіў у першай палове XVI ст. гаспадарскі сакратар Ян Сапега, які заснаваў і мястэчка. У 1666 і 1698 зроблены рамонты храма. У другой палове XVII ст. да галоўнага фасада прыбудавана драўляная вежа-званіца, якая існавала да пачатку XX ст. У 1744 і 1763 пад уплывам барока зменена ступеньчатая форма франтонаў і стрэльчатае завяршэнне вокнаў бакавых фасадаў. У XIX ст. касцёл некалькі разоў рамантавалі. Рэстаўравалі ў 1923 годзе пад кіраўніцтвам мастака А. Прэсаса і ў 1954—1955 гг. пад кіраўніцтвам архітэктара Альгімантаса Умбрасаса.
Архітэктура
Касцёл складаецца з квадратнага, крыху перакошанага ў плане асноўнага аб'ёму і роўнавысокага з ім прэсбітэрыя з апсідай. Да паўночнай сцяны прэсбітэрыя прымыкае сакрысція, узведзеная пасля будаўніцтва касцёла. Сцены таўшчынёй 1 м пабудаваны з цэглы ў тэхніцы гатычнай муроўкі на вапнава-пясчанай рошчыне. Умацаваны невысокімі шматступеньчатымі складанапрафіляванымі контрфорсамі. Фасады і франтоны аздоблены плоскімі нішамі разнастайных памераў і формаў, якія ўтвараюць шмат'ярусную дэкаратыўную кампазіцыю. Асноўны аб'ём дамінуе ў агульнай кампазіцыі і мае двухсхільнае пакрыццё даху, 5-гранная апсіда — шматсхільнае. У храм вядуць 2 уваходы стрэльчатай формы: галоўны і бакавы. Апошні зроблены ў паўднёвай сцяне прэсбітэрыя. Яны акцэнтаваны нішамі прамавугольнай формы. Інтэр’ер перакрыты плоскай драўлянай столлю на бэльках. Малітоўная зала аддзелена ад прэсбітэрыя трыўмфальнай аркай паўцыркульнай формы. На паддашак вядуць прамыя ўсходы, зробленыя ў паўночна-заходнім куце асноўнага аб'ёму.
Іосіф Лазаравіч Эйдэльман
Іосіф Лазаравіч Эйдэльман (нар. 1931, Хмяльніцкая вобласць, Украіна) — беларускі мастак манументальна-дэкаратыўнага мастацтва і жывапісец.
Біяграфія
Вучыўся ў 1953—1958 гадах у Львоўскім інстытуце прыкладнога і дэкаратыўнага мастацтва (выкладчык Р. Ю. Сяльской). З 1958 года выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы.
Творчасць
Удзельнічаў у выстаўках: рэспубліканскіх, усесаюзных, замежных і міжнародных (1960). Асноўныя творы — выканаў роспіс лекцыйнай залы Мінскага трактарнага завода (у суаўтарстве з М. А. Блішчам, 1961), пано ў лекцыйнай зале Мінскага аўтазавода (у суаўтарстве з М. С. Гугелем, 1962), мазаічнае пано «Мая Беларусь» для актавай залы Мінскага радыётэхнічнага інстытута (1965), вітраж для Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны (1967), вітраж «Беларусь» для беларускага раздзела савецкага павільёна на міжнародным кірмашы ў Лейпцыгу (у суаўтарстве з В. Раманко і А. Зінчуком, 1967), вітраж «Індустрыя» для павільёна ВДНГ БССР (1968). «Восеньская казка» (1962), «Мінск уначы» (1963), «Вясна ў лесе» (1965); серыя «Поры года» (1966); трыпціх «Мінск» і «Партрэт Героя савецкага саюза В. З. Харужай» (у суаўтарстве з У. Гардзеенкам, 1970).
Дзмітрый Мікалаевіч Жураўлёў
Дзмітрый Мікалаевіч Жураўлёў (, г. Жлобін, цяпер Гомельская вобласць  — ) — беларускі музыказнавец, кантрабасіст. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968).
Біяграіфя
З 1931 года ў Беларускім ансамблі народных інструментаў і сімфанічным аркестры Беларускага радыё, у 1937—1960 гадах (з перапынкам) у сімфанічным аркестры Беларускай філармоніі. Вучыўся ў 1944—1947 гадах у Беларускай кансерваторыі. З 1956 года рэдактар, у 1964—1970 гадах галоўны рэдактар музычнага вяшчання Беларускага радыё.
Навуковая дзейнасць
Аўтар даведнікаў «Кампазітары Савецкай Беларусі» (1966) і «Саюз кампазітараў БССР» (1978), біяграфічных нарысаў пра Л. Абеліёвіча, М. Аладава, Г. Вагнера, Дз. Лукаса, І. Любана, П. Падкавырава, Р. Пукста, Ю. Семяняку, А. Туранкова, Я. Цікоцкага, М. Чуркіна, творчых партрэтаў майстроў сцэны, у т.л. Л. Александроўскай, З. Бабія, С. Данілюк, М. Дружыны, С. Друкер, М. Зюванава, В. Мальковай, В. Чарнабаева, больш за 300 музычных тэле- і радыёперадач.
Байдакі
Байдакі́́ (, Байдаки) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Вянчанне per procura князя Мікалая Радзівіла «Чорнага» і Кацярыны Аўстрыйскай у 1533 годзе
Вянчанне per procura князя Мікалая Радзівіла «Чорнага» і у 1533 годзе — гістарычная карціна невядомага мастака са збораў Нясвіжскага замка. Захоўваецца ў калекцыі ў Луцку ( Ж — 260 / КВ — 26383).
Гісторыя
Вялікае палатно, якое адносілася да серыі твораў, заказаных у 1752 годзе князем Міхаілам Казімірам Радзівілам Рыбанькам (1702—1762) сваім прыдворным мастакам, з адлюстраваннем розных падзей з гісторыі роду князёў Радзівілаў. Вопісы жывапісных твораў Нясвіжскага замка згадваюць гэтую карціну ў 1834 г. і ў 1843 г. У пазнейшым інвентары 1857 г. адпаведны сюжэт ужо адсутнічае. Верагодна, што пасля 1843 г. палатно было перавезена з Нясвіжа ў у. Ускосна пра гэта сведчыць адзін з малюнкаў у альбоме, зроблены ў 1846 г. мастаком В. С. Садоўнікавым. На малюнку лёгка пазнаецца дадзены сюжэт. Супадаюць нават колеры фону і адзення фігур, больш за тое, унізе цалкам прыведзены надпіс з адваротнага боку палатна. Мастак ніколі не быў у Нясвіжскім замку, аднак зрабіў шэраг замалёвак з карцін, якія належалі Вітгенштэйнам і на той момант знаходзіліся ў Верках. Вядома, што ў Верках былі партрэты князёў Радзівілаў, якія прыходзіліся продкамі Стэфаніі Радзівіл, жонкі Льва Вітгенштэйна. Частка партрэтаў Радзівілаў была непасрэдна скапіравана з нясвіжскіх арыгіналаў.
Дадатковым аргументам, які падцвярджае версію пра вываз асобных твораў з Нясвіжа для капіравання і рэстаўрацыі ў Веркі, з’яўляецца партрэт брэсцкага ваяводы Яна Ракоўскага. У інвентары Нясвіжскага замка 1834 г. запісаны, як «Jan Rakomski Wda Przemyski Starosta Mscislawski», а ў 1843 г. насупраць запісу пра партрэт стаіць пазнака чырвоным алоўкам «Do Werok wzіaty». Партрэт Яна Ракоўскага быў у Верках, а потым перавезены апошнімі ўладальнікамі ў Шылінгсфюрст у Германію, і цяпер у зборах князя Канстанціна Гогенлоэ.
З Верак карціна «Вянчанне per procura князя Мікалая VI Радзівіла Чорнага і Кацярыны Аўстрыйскай» хутчэй за ўсё вярнулася ў Нясвіжскі замак у апошняй чвэрці ХІХ ст. У канцы ХІХ — пачатку ХХ стст. з Нясвіжа перавезена ў Алыку, бо ў інвентары, датаваным 1928 г., адсутнічае. Аднак твор згадваецца ў апісанні каштоўнасцей замка ў Алыцы, зробленам С. Тамковічам у 1913 г. Больш за тое, у сваёй кнізе Раман Афтаназы піша, што палатно паходзіць з Верак ці, больш верагодна, з Нясвіжа. Падобным чынам у Алыцы апынуўся і партрэт Міхала V Казіміра Радзівіла Рыбанькі з Нясвіжа, на якім белай фарбай пастаўлены нумар 70, што адпавядае запісу ў інвентары 1857 г.
Апісанне
Карціна паказвае вян­чан­не «», гэ­та зна­чыць, за­мест жа­ні­ха і па яго да­ве­ра­нас­ці на цы­ры­мо­ніі вы­сту­пае князь Мі­ка­лай Ра­дзі­віл Чор­ны (1515—1565), але міс­тыч­на пры­сут­ні­чае і сам жа­ніх, ні­бы пры­від ка­ля алта­ра раз­меш­ча­ны вя­лі­кі князь лі­тоў­скі і поль­скі ка­роль Жыгімонт II Аўгуст (1520—1572). Само вян­чан­не з Каця­ры­най Аўстрый­скай ад­бы­ло­ся ў 1553 го­дзе, але кар­ці­на бы­ла на­пі­са­на на дзвес­це га­доў па­зней — па­між 1752—1759 га­да­мі.
У ня­свіж­скай гіс­та­рыч­най кар­ці­не, якая люс­тэр­ка­ва па­ўта­рае кам­па­зі­цыю гра­вю­ры з выявай «Вянчанне per procura Марыі Медычы і караля Генрыха IV у Фларэнцыі 5 кастрычніка 1600 года. Гравюра з карціны Пітэра Паўля Рубенса 1707—1708», ра­кайль­ны стыль гу­чыць ужо на по­ўную сі­лу: сы­хо­дзіць барочнае вы­дзя­лен­не цэн­тра­ль­най гру­пы, тэ­атра­ль­насць поз ге­ро­яў тво­ра ста­но­віц­ца бо­льш ві­да­воч­най, але ко­ле­ра­вы лад, пры звык­лай ра­кай­ль­най раз­бе­ле­нас­ці фар­баў, усё ж скла­да­ецца з не­ка­ль­кіх ла­ка­ль­ных плям, што ў цэлым ха­рак­тэр­на для ракако ня­свіж­скай жы­ва­піс­най шко­лы.
Абкурванне
З прыходам хрысціянства аналагам абкурвання выступае каджэнне ў храмах ладанам.
Беларусь
У Беларусі сутракалася падчас сямейных і каляндарных урачыстасцей, але найчасцей у штодзённым жыцці.
Пры абкурванні патэльню, ад якой падымаўся дымок, ставілі так, каб ён ахапіў чалавека знізу ўверх ці каб яго можна было ўдыхаць. Для абкурвання выкарыстоўваліся грамнічная свечка, скапкі з касцельных свечак або іншыя атрыбуты агню накшталт качаргі.
Як у ачышчальнай, так і ў медыцынскай магіі вядучая роля належыць абкурвання раслінамі, сярод якіх — чартапалох, блёкат пры зубным болю, свянцоныя на Яна зёлкі, травы ўрочнік, падпуднік і інш.
Пры пярэпалаху падкурвалі лёнам, пажадана леташнім, які абкладвалі вакол хворага кругом і падпальвалі са словамі: «Куды дым, туды ляк». У асобную групу аб'ядноўваюцца атрыбуты, што маюць дачыненне да сімволікі таго свету — смецце, стопак, які знайшлі на дарозе, дзяркач, салома з чужой страхі, павуцінне з гарышча.
Здабыванне смецця станавілася своеасаблівым рытуалам — ''«адзін шустры сямейнік бяжыць у суседнюю хату, хапае смецце, з той жа хуткасцю бяжыць да другой хаты, там робіць тое ж, і так у трэцяй, і вяртаецца назад з роўнай паспешнасцю. Лепш, каб за гэты час ні з кім не сустрэцца, а калі хто трапіцца, не спыняцца і не адказваць на пытанні»''.
Маюць значэнне і іншыя спосабы прыгатавання да абкурвання: мох бралі з вуглоў хаты накрыж, гэтак жа саскрабалі з чатырох рагоў стала, накрыж састрыгалі шматок поўсці з галавы жывёлы, што стала прычынай пярэпалаху. Абкурванне хворага дымам ад падпаленых валасоў, адзення той асобы, што яго сурочыла ці счаравала, лічылася адным з самых надзейных спосабаў нейтралізацыі псуты.
З іншых прадметаў, што прымяняліся для абкурвання, вылучаюцца лупіны, з якіх выседзеліся кураняты, нітка, якой змяралі кашульку перапалоханага дзіцяці. Каб палегчыць хвораму пакуты, яго абкурвалі праз рэшата дымам ад ліпавага цвету.
Барсукі (Мінскі раён)
Барсукі́́ (, Барсуки) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Джамар Абрамс
Кар’ера
Пачаў сваю кар’еру яшчэ ў старэйшых класах сярэдняй школы Хайлэнд Спрынгс. Потым былі 4 гады ў студэнцкай камандзе Ўсходняй Караліны, дзе Абрамс замацаваўся як гулец стартавай пяцёркі.
Сваю прафесійную кар’еру форвард пачаў у сезоне 2011/12 клубе амерыканскай Лігі развіцця «Майн Рэд Клаўс», але ўжо ў лютым перабраўся ў кандскій «Лондан лайтнінг». З гэтай камандай амерыканец стаў чэмпіёнам НБЛ.
У кар’еры былі амерыканскі «Рычманд Эліт», японскі «Бамбіціус Нара», славенскі «Залатарогі Ласка», румынскі «Краёва» і нямецкі «Гісен».
Сезон 2018/19 форвард пачынаў у нямецкім клубе «Йена». У 9 гульнях Абрамс у сярэднім праводзіў на пляцоўцы 25 хвілін, за якія адзначаўся 12.2 ачкамі, 4.6 падборамі і 1.8 асістамі.
У лютым 2019 года падпісаўкантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».
Уладзімір Ільіч Сідорын
Уладзі́мір Ільі́ч Сідо́рын (Владимир Ильич Сидорин; 3 лютага 1882 года, станіца Есаулаўская, Вобласць Войска Данскога, Расійская імперыя — 20 мая 1943 года, Берлін) — военачальнік рускай Імператарскай арміі і Данской арміі Усевялікага Войска Данскога, генерал-лейтэнант (1919).
The Mars Volta
The Mars Volta — амерыканскі рок-гурт, які выконвае музыку ў стылях эксперыментальны рок і прог-рок. Узнік на аснове калектыву «At The Drive-In». Заснаваны ў 2001, існаваў да 2013 года. Зараз Амар Радрыгес-Лопес і Сэдрык Бікслер-Завала ўдзельнічаюць у супергурце «ANTEMASQUE». The Mars Volta аказала вялікі ўплыў на развіццё сучаснага прог-року.
Валоўшчына (Гаранскі сельсавет)
Вало́ўшчына (, Воловщина) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013 (23-і чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Другой лізе) — трэці па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай і Першай ліг) па футболе сярод беларускіх каманд 2013-га года.
Кушчулар (Лачын)
Кушчулар (Quşçular) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Агаўнатун (арм.: Աղավնատուն), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013
У турніры прымалі ўдзел 13 каманд, якія разыгрывалі дзве пуцёўкі ў Першую лігу. З самага пачатку турніру ўпэўненае лідарства захапіў клуб «Гомельчыгунтранс», які за 7 тураў да канца чэмпіянату забяспечыў выхад у дывізіён вышэй. За другое месца разгарнулася барацьба паміж мастоўскім «Нёманам» і мінскай «Зоркай-БДУ». Цягам першага круга на другім месцы ішлі мастаўчане, але шэраг няўдалых матчаў «Нёмана» у сярэдзіне другога круга дазволіў «Зорцы-БДУ» перагнаць канкурэнтаў. Але «Нёман» не здаваўся і атрымаў у канцы турніру 6 перамог запар (у тым ліку над «Гомельчыгунтрансам» 4:1 у 24-м туры — адзінае паражэнне гомельскага клуба). «Зорка-БДУ» ж у перадапошнім туры прайграла «Оршы» (0:1) і саступіла другі радок мастаўчанам, якія занялі другое месца і атрымалі пуцёўку ў Першую лігу.
Прадстаўніцтва па рэгіёнах
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны.
Вынікі матчаў
Заўвагі. 1. Пры роўнай колькасці ачкоў «Орша» змешчана ў турнірнай табліцы вышэй за «Кобрын», а «Маладзечна-2013» вышэй за «Партызан-МТЗ» дзякуючы перавазе ў асабістых сустрэчах. 2. У матчы «Партызан-МТЗ» — «Жлобін» гаспадарам залічана тэхнічнае паражэнне (0:3). 3. У радках паказаны вынікі хатніх матчаў камандаў, у слупках — гасцявых.
Крыніца: football.by
Айгек (Кашатаг)
Айгек (Այգեկ), Эфендзіляр (Əfəndilər) — сяло ў Кашатагскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Спіс зорак сузор’я Актанта
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Актанта да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Ганаровыя грамадзяне
Ганаровыя (славутыя) грамадзяне — адна з саслоўных катэгорый гарадскога насельніцтва ў Расіі ў канцы 18 ст. — 1-й траціне 19 ст.
У іх лік уключаліся асобы вольных прафесій (навукоўцы, мастакі, музыкі), купцы і прадпрымальнікі. Знакамітыя грамадзяне вызваляліся ад цялесных пакаранняў, мелі права трымаць фабрыкі і трымацца ў ладзе жыцця дваранам.
Уладзімір Міхайлавіч
Кар’ера
Пачынаў сваю прафесійную кар’еру ў юніёрскай камандзе «Морнар Бару» ў 2007 годзе, але ужо на наступны сезон стаў гульцом асноўнай каманды, адначасна выступаючы і за другую. У «Морнары» гулец правёў у агульнай складанасці амаль 4 гады, пасля чаго перабраўся ў «Будучнасць» з Падгорыцы. Пасля першага сезону клуб падоўжыў пагадненне з абаронцам яшчэ на 3 гады. З «Будучнасцю» наш навічок тройчы выйграваў Кубак Чарнагорыі ды 4 разы рабіўся ўладальнікам залатых медалёў нацыянальнага першынству.
Па заканчэнні тэрміну кантракта перабраўся ў бельгійскі «Целенэт Астэндэ», але ўжо ў лістападзе змяніў прапіску. Паўтара сезону чарнагорац правёў у нямецкім «Вальтар Тайгерс». Потым былі «З.Олівер» з Вюрцбурга, «ЕВЕ Баскетс» з Альдэнбургу і вяртанне ў «Астэндэ».
У сезоне 2018 абаронца пачынаў у польскім «Анвіле». У 8 матчах чэмпіянату Польшчы гулец у сярэднім праводзіў 17.3 хвіліны на пляцоўцы, за якія набіраў 8.5 ачкоў, 2.6 падборы і 1.1. асісты. Статыстыка ў Лізе Чэмпіёнаў: 6 матчаў, 14.3 хвіліны, 5.3 ачка, 1.8 падборы і 1.2 асісты.
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе У кастрычніку 2019 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».
Айгехавіт (Кашатаг)
Айгехавіт (Այգեհովիտ), Бала Салтанлы (Bala Soltanlı) — сяло ў Кашатагскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Шкаплер Маці Божай з гары Кармель
Шкаплер Маці Божай з гары Кармель (таксама вядомы як карычневы шкаплер) — шкаплер, які з’яўляецца часткай габіта кармелітаў і босых кармелітаў, прычым абодва гэтыя ордэны вызнаюць Маці Божую з гары Кармель за сваю апякунку. У сваёй паменшанай форме карычневы шкаплер шырока папулярны ў лацінскіх абрадах Каталіцкай Царквы як персанальны рэлігійны атрыбут, прычым, імаверна, ён служыў прататыпам усіх іншых шкаплераў, якія выкарыстоўваюцца вернікамі ў якасці сакраменталій. Успамін Маці Божай з гары Кармель, які адзначаецца ў Рымска-Каталіцкай Царкве 16 ліпеня, сярод вернікаў асацыюецца таксама і з карычневым шкаплерам.
Паводле Ватыканскай Кангрэгацыі Божага Культу і Дысцыпліны Сакраментаў, карычневы шкаплер — гэта «знешні знак сыноўскіх адносін паміж Найсвяцейшай Дзевай Марыяй, Маці і Каралевай гары Кармель, і вернікамі, якія цалкам аддаюць сябе пад Яе абарону, якія звяртаюцца па Яе мацярынскае заступніцтва, якія памятаюць пра першынство духоўнага жыцця і патрэбу ў малітве».
Гісторыя
Па сваім паходжанні, як практычная вопратка, шкаплер быў адным з відаў працоўнага фартуха, які часта выкарыстоўваўся манахамі і складаўся з вялікіх кавалкаў тканіны спераду і ззаду, злучаных на плячах. Ён з’яўляецца часткай габіта некаторых рэлігійных ордэнаў, у тым ліку, братоў Найсвяцейшай Дзевы Марыі з гары Кармель, кармелітаў. Мяркуецца, што першыя пустэльнікі-кармеліты, якія жылі на гары Кармель на Святой Зямлі ў XII стагоддзі, насілі падпаясаную туніку і паласатую мантыю, характэрную для паломнікаў; калі кармеліты пераехалі ў Еўропу ў сярэдзіне XIII стагоддзя і сталі ўбогім ордэнам, яны прынялі новы габіт, які меў у складзе карычневую падпаясаную туніку, карычневы шкаплер, капюшон (які называецца капюшам) і белую мантыю.
У Сярэднявеччы габіт быў вельмі важнай часткай ідэнтыфікацыі членаў рэлігійных ордэнаў. Адмова ад габіта была раўназначна выхаду з ордэна. Канстытуцыя кармелітаў 1369 года прадугледжвала аўтаматычную экскамуніку для кармелітаў, якія адпраўлялі Імшу без шкаплера, а канстытуцыі 1324 і 1294 гадоў лічылі сур’ёзнай правінай сон без шкаплера.
Паведамляецца, што кармеліцкі шкаплер быў вельмі распаўсюджаны ў еўрапейскіх краінах у канцы XVI стагоддзя. У 1600 годзе кармеліт Эгідыя Леаіндэліката да Шака выдаў кнігу пад назвай «Кармеліцкі сад» (Giardino Carmelitano), якая ўключала формулы блаславенняў для Братоў і Сясцёр Таварыства Маці Божай з гары Кармель (Fratelli e Sorelle della Compagnia della Madonna del Carmine) ― свецкіх вернікаў, якія атрымалі поўны габіт ордэна, ― і формулу блаславення шкаплера для Пасвячоных Кармеліцкага Таварыства (Devoti della Compagnia Carmelitana). Верагодна, гэта самая ранняя захаваная форма блаславення малога шкаплера. Варта адзначыць, што формула для сясцёр не ўтрымлівае ніводнага прыгадвання шкаплера, калі для братоў існуе асобны чын яго блаславення.
У некаторых крыніцах паведамляецца, што апісанае аб’яўленне Дзевы Марыі адбылося ў 1251 годзе, але да канца XIV стагоддзя (гэта значыць, амаль 150 гадоў) яно не згадвалася ў біяграфічных і агіяграфічных нарысах пра жыццё і цуды Святога Сымона Стока. Крыніцы тых часоў, якія апісвалі гісторыю кармеліцкага габіта ці дыскусіі вакол ордэнскага статута, не згадвалі і, магчыма, і не імкнуліся нейкім чынам падкрэсліць пабожнае паданне аб тым, што Найсвяцейшая Дзева дала шкаплер кармелітам. Вядомыя кармеліцкія пісьменнікі, якія жылі ў першую палову XIV стагоддзя, як, напрыклад, Джон Бэйканторп, не прыгадвалі асаблівым чынам шкаплер у сваіх працах. Гісторыя нават фіксуе выпадак, калі ў 1375 годзе англійскі кармеліт Нікалас Хорнбі ўступіў у публічныя дэбаты з дамініканцам, у якіх Хорнбі высмейваў дамініканскія сцверджанні пра тое, што яны атрымалі свой габіт ад Найсвяцейшай Дзевы, ― увогуле, гэта версія паходжання габіта была агульнай для некалькіх розных ордэнаў у Сярэднявеччы. Адметна тое, што Хорнбі не прадэманстраваў ніякім чынам інфармаванасць аб тым, што хоць хтосьці з англійскіх кармелітаў папярэдняга стагоддзя лічыў свой габіт прамым дарам Багародзіцы.
Знешні выгляд і практыка нашэння
На тэрыторыях былой Рэчы Паспалітай (у Польшчы, Беларусі, Літве, а таксама, у пэўнай ступені, у Латвіі, ва Украіне і Расіі) агульнапрынята тое, што шкаплер Маці Божай з гары Кармель, які выкарыстоўваецца вернікамі ў якасці сакраменталіі, выглядае як два карычневыя кавалкі шэрсці (звычайна адносна невялікага памеру), звязаныя паміж сабой дзвюма вяроўкамі ці тоўстымі ніткамі. Таксама звычайна на адным з кавалкаў шэрсці адлюстроўваецца пэўная марыйная выява (яго найчасцей апранаюць спераду, на грудзі), а на другім — выява, прысвечаная Ісусу Хрысту (звычайна апранаецца ззаду, на спіну). Варта звярнуць увагу на тое, што ў згаданых вышэй краінах, якія з’яўляюцца пераемніцамі рымска-каталіцкіх традыцый Рэчы Паспалітай, падыходы да каталіцкага вучэння і, у тым ліку, да сакраменталій і некаторых іншых формаў народнай пабожнасці з’яўляюцца вельмі кансерватыўнымі, таму правільнай практыкай прынята лічыць нашэнне шкаплера толькі з шэрсці (іншыя матэрыялы непажаданыя і могуць нават успрымацца як недапушчальныя) ці яго замены ў выглядзе металічнага медальёна (пры гэтым рытуал накладання шкаплера на свецкага духоўнай асобай усё адно павінен выконвацца з ужываннем шарсцянога шкаплера).
Звычайна шкаплер носяць пад адзеннем, але не прышпільваюць да ніжняй бялізны.
Сімфанічны аркестр Белрадыёцэнтра
Сімфанічны аркестр Белрадыёцэнтра (Сімфанічны аркестр Белрадыёкамітэта) — сімфанічны аркестр, які існаваў у 1928—1937 гадах у Мінску. Створаны на аснове сімфанічных аркестраў БДТ-1 і Беларускага дзяржаўнага музычнага тэхнікума.
У 1928 годзе налічваў 50 чалавек. У розныя часы ў склад аркестра ўваходзілі музыканты С. Жыў (1-я скрыпка), Ю. Дрэйзін (2-я скрыпка), К. Бянеўскі (альт), М. Арлоў (віяланчэль), М. Славачэўскі (кантрабас), Б. Трызна (флейта), Б. Паграбняк (габой), Г. Эльтэрман (кларнет), М. Паграбняк (фагот), Я. Сцягенны (валторна), М. Штэйман (труба), І. Рыбкін (трамбон), М. Казакоў (туба), С. Маркоўскі (літаўры); дырыжоры А. Бяссмертны, І. Гітгарц, М. Міхайлаў (выпускнік Ленінградскай кансерваторыі па класе Э. Купера), К. Арлоў, Л. Штэйнберг.
Рэпертуар складалі творы кампазітараў розных эпох і кірункаў. Быў папулярызатарам беларускага музычнага мастацтва: праводзіў творчыя радыёвечары, справаздачныя канцэрты беларускіх кампазітараў. У яго выкананні гучалі творы М. Аладава, В. Залатарова, Р. Пукста, А. Туранкова, М. Чуркіна, А. Багатырова, М. Крошнера, Р. Самохіна, П. Падкавырава. З 1937 года ў складзе Беларускай філармоніі.
Гэры Джонсан
Гэ́ры Эрл Джо́нсан (Gary Earl Johnson; нар., Майнат) — амерыканскі бізнесмен, аўтар, палітык і кандыдат у прэзідэнты ЗША ад Лібертарыянскай партыі на выбарах 2016 года. З 1995 да 2003 года займаў пасаду губернатара штата Нью-Мексіка як член Рэспубліканскай партыі, а ў 2012 годзе таксама з'яўляўся кандыдатам у прэзідэнты ад Лібертарыянскай партыі.
Заснаваў адну з найбуйнейшых будаўнічых кампаній Нью-Мексіка. Увайшоў у палітыку ў 1994 годзе, калі балатаваўся ў губернатары Нью-Мексіка з платформай, якая прадугледжвала зніжэнне падаткаў і барацьбу са злачыннасцю і абяцала «здаровы сэнс у падыходзе да вядзення бізнесу». Перамог на выбарах дзеючага губернатара ад Дэмакратычнай партыі Бруса Кінга, набраўшы 50% галасоў. Скараціў гадавы прырост бюджэту на 10%, у прыватнасці дзякуючы таму, што 200 разоў на працягу першых шасці месяцаў выкарыстоўваў губернатарскае вета.
У 1998 годзе быў пераабраны на пасаду губернатара, набраўшы 55% галасоў на выбарах. Падчас свайго другога тэрміну засяродзіўся на пытанні па рэформе школьных ваўчараў, а таксама на кампаніі па дэкрыміналізацыі марыхуаны. Падчас свайго знаходжання на пасадзе губернатара прытрымліваўся антыпадатковай і антыбюракратычнай палітыкі, выкарыстоўваючы права вета часцей, чым усе 49 іншых губернатараў разам узятыя. Пасля сканчэння тэрміну ў 2003 годзе сышоў з перадавых палітычных пазіцый.
У 2011 годзе распачаў прэзідэнцкую кампанію да выбараў 2012 года першапачаткова як рэспубліканец на лібертарыянскай платформе, падкрэсліваючы сярод асноўных пунктаў праграмы скарачэнне дзяржаўнага доўгу краіны, збалансаванне бюджэту, абарону грамадзянскіх свабод, ваеннага неўмяшання, замену падаходнага падатку на «FairTax» і апазіцыю да вайны супраць наркотыкаў. У снежні 2011 года зняў сваю кандыдатуру ад Рэспубліканскай партыі і перайшоў да Лібертарыянскай партыі, стаўшы афіцыйным кандыдатам у прэзідэнты ад партыі ў маі 2012 года. На выбарах атрымаў 1,3 мільёна галасоў (0,99%), больш, чым усе астатнія другарадныя кандыдаты (якія не прадстаўлялі адну з дзвюх асноўных партый ЗША) разам узятыя, і больш, чым любы папярэдні кандыдат ад Лібертарыянскай партыі.
6 студзеня 2016 года зноў высунуў сваю кандыдатуру ў прэзідэнты ад Лібертарыянскай партыі да наступных выбараў, стаўшы кандыдатам у маі 2016 года разам з былым губернатарам штата Масачусетс Уільямам Уэлдам у якасці кандыдата на пасаду віцэ-прэзідэнта. Паводле апытанняў наблізіўся, але не дасягнуў парога ў 15%, неабходнага для ўдзелу ў восеньскіх дэбатах.
Цэлесцін V
Цэлесцін V (Celestinus PP. V), свецкае імя — П’етра Анджэлары дэль Маронэ (Pietro da Morrone);, сучасная правінцыя Ізернія, Італія — , Фумонэ, Папская вобласць) — Папа Рымскі з 5 ліпеня па 13 снежня 1294 года.
Біяграфія
П’етра быў сынам селяніна з Ізерніі. У 12 гадоў уступіў у ордэн бенедыкцінцаў, але неўзабаве вырашыў правесці жыццё пустэльнікам, для чаго выдаліўся на гару Муронэ ў Абруца. Да яго далучыліся аднадумцы і арганізавалі ордэн пустэльнікаў Святога Даміяна, або муранітаў. Пасля смерці Цэлесціна V члены гэтага ордэна сталі вядомыя як Цэлесцінцы, па імі заснавальніка. П’етра пабудаваў царкву, стаў абатам манастыра. Ён імкнуўся весці евангелічнае жыццё і набыў славу святога.
Неапалітанскі кароль Карл II прывёз П’етра са Сьельмоны ў Абруца ў Перуджу, дзе кардыналы, якія сабраліся на канклаў, выбіралі пераемніка Мікалаю IV. Пры падтрымцы Карла II 5 ліпеня 1294 года П’етра быў выбраны Папам (на той момант яму было амаль 80 гадоў).
13 снежня 1294 года Цэлесцін падпісаў акт пра адстаўцы, складзены кардыналам Бенедэта Каэтані (будучым Папам Баніфацыем VIII). Калегія кардыналаў безумоўна прыняла адстаўку Папы. Сканаў Цэлесцін 19 мая 1296 года ў крэпасці, у якую ён быў пасаджаны сваім пераемнікам Баніфацыем VIII.
Кананізацыя
У 1313 годзе Цэлесцін V быў кананізаваны Папам Кліментам V пасля ўплыву на гэты працэс з боку караля Францыі Філіпа Прыгожага і ўсеагульнага ўхвалення з боку грамадства.
Айказян
Айказян (Հայկազյան), Каз'ян (Qazyan) — сяло ў Кашатагскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Хвоя чорная
Хвоя чорная, Хвоя чорная аўстрыйская, Хвоя аўстрыйская (Pinus nigra) — хваёвае дрэва; біялагічны від роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Дрэва вышынёй 20—55 м, з пірамідальнай у маладых і парасонападобнай кронай у старых дрэў. Галіны на канцы больш ці менш узыходзячыя. Аднагадовыя парасткі шэра-бурыя. Кара чорна-шэрая, глыбокабарозная. Узрост дрэў можа дасягаць 600—800 гадоў.
Ігліца даўжынёй 8—14 см, шырынёй 1,6—1,8 мм, цёмна-зялёная, слаба бліскучая або матавая, па дзве штукі ў пучку, цвёрдая, завостраная, прамая ці некалькі сагнутая, нярэдка скручаная.
Шышкі яйкападобныя або некалькі падоўжаныя, даўжынёй 5—7,5 см, шырынёй 2—3,5 см, жоўта-карычневыя, бліскуча-шэра-бурыя, на кароткіх хвосціках, размешчаны на галінах гарызантальна, раскрываюцца на трэці год. Насенне падоўжана- яйкападобнае, даўжынёй 4—6 мм, шэрае, дробна-плямістае.
Распаўсюджанне і экалогія
Расце ў гарах, у асноўным на вапнавых глебах, радзей на прадуктах разбурэння магматычных парод. Падымаецца ў горы да вышыні ў 1400—1500 метраў.
Выкарыстанне
Вельмі дэкаратыўная і перспектыўная парода з-за ўстойлівасці ва ўмовах горада. Дзякуючы густому ахваенню і цёмнай афарбоўцы ствала стварае больш цяністыя насаджэнні, чым хвоя звычайная. Прыдатная для крайняга захаду, поўдня стэпавай зоны Паўночнага Каўказа.
Зоны марозаўстойлівасці: ад 5b да больш цёплых.
Класіфікацыя
Віды, па адных дадзеных, падзелены на два падвіды з трыма разнавіднасцямі у кожным:
Pinus nigra subsp. nigra — усходняя разнавіднасць
Pinus nigra subsp. salzmannii — заходняя разнавіднасць
Па іншых — вылучаюць пяць падвідаў:
Спіс аб’ектаў PGC (919001—920000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (919001—920000)
Вялікае Сяло (Мінскі раён)
Вялі́кае Сяло́ (, Великое Село) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Другі Ліёнскі сабор
Другі Ліёнскі сабор — (у традыцыі рымска-каталіцкай царквы, 14-ы усяленскі сабор), скліканы ў Ліёне ў 1274 годзе Папам Рыгорам X для заключэння уніі з праваслаўнай царквой.
Візантыйскі імператар Міхаіл VIII паабяцаў Папе дамагацца прымірэння цэркваў з палітычных і эканамічных меркаванняў — каб адкласці паход заходніх кіраўнікоў на Канстанцінопаль і атрымаць на Захадзе пазыкі для вядзення войнаў. Злучэнне цэркваў на Ліёнскім саборы атрымала поўнае ўхваленне 200 каталіцкіх біскупаў і пасланцаў імператара. Канстанцінопальскі патрыярх Іосіф Галесіёт, які пярэчыў аб'яднанню, быў зрушаны, і на яго месца прызначаны прыхільнік уніі — Іаан XI Век. У 1277 г. па ініцыятыве Іаана I Дукі быў скліканы сінод у Фесаліі, на якім праціўнікі уніі, высланыя з Візантыі, адлучылі ад Царквы патрыярха Іаана XI Века. Пасля смерці бацькі імператар Андронік II склікаў сабор усходняй царквы, які прызнаў рашэнні Ліёнскага сабора несапраўднымі.
Іншыя пытанні, якія займалі ўдзельнікаў сабору, — паскарэнне выбараў новага Папы і рэгуляванне дзейнасці царкоўных ордэнаў. Па першым пытанні было прынята рашэнне выбіраць пантыфікаў выключна канклавам і забараніць кардыналам пакідаць канклаў да таго, як будзе названа імя новага прадстаяцеля царквы. Па другім пытанні было ўхвалена стварэнне двух манаскіх ордэнаў — дамініканскага і францысканскага; колькасць жабрацкіх ордэнаў было зведзена да чатырох. На саборы чакалі бачных тэолагаў, Банавентуру і Тамаша Аквінскага, але першы памёр падчас сабору, а другі — па дарозе на яго.
Гутаркі наконт новага (дзявятага) крыжовага паходу, нягледзячы на ўсе высілкі Папы Рыгора, не ўвасобіліся ў жыццё. Паход меркавалася ажыццявіць у саюзе з ільханідам Абакам, прадстаўнік якога на саборы ў знак сур'ёзнасці намераў хана прыняў хрышчэнне.
Іерусалім
Іерусалім (יְרוּשָׁלַיִם Ерушалаім, أورشليم القدس Урашалім аль-Кудс) — горад на Блізкім Усходзе, фактычная сталіца Ізраіля і абвешчаная сталіца Палесціны (міжнародная супольнасць не прызнае прыналежнасці горада ніводнай краіне, альбо прызнае прыналежнасць заходняй частцы Ізраілю, а ўсходняй — Палесціне; з часоў Шасцідзённай вайны горад цалкам кантралюецца ізраільскімі ўладамі). Старажытны горад Палесціны, размешчаны на паўпустынным пласкагор’і на захад ад Мёртвага мора і р. Іардан. Прамысловы, гандлёвы, фінансавы, навуковы і культурны цэнтр Ізраіля, паводле пастановы (1950) урада сталіца дзяржавы, месца знаходжання ўрада і парламента.. Рэлігійны («свяшчэнны») цэнтр іудзеяў, хрысціян і мусульман.
Статус Іерусаліма
Як Ізраіль, так і Палесцінская аўтаномія лічаць Іерусалім сваей сталіцай, не прызнаючы правоў за другой стараною. Ізраільскі суверэнітэт афіцыйна не быў прызнаны ААН і значнай часткай сусветнага грамадства. Органы ўлады Палесцінскай аўтаноміі ніколі не знаходзіліся ў Іерусаліме.
Статус Іерусаліма — прадмет гарачых дыскусій. Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН № 181 ад 29 лістапада 1947, вядомая пад назвай «Рэзалюцыя аб падзеле Палесціны», прадугледжвала, што сусветная супольнасць возьме пад свой кантроль горад пасля сканчэння брытанскага мандата (15 мая 1948).
У 1950 Ізраіль абвяшчае Іерусалім сваею сталіцай. У Іерусаліме знаходзіцца Кнессэт (ізраільскі парламент), а таксама ўсе дзяржаўныя і ўрадавыя ўстановы Ізраіля. У 1948—1967 горад быў акупаваны Іарданіяй, таму статус сталіцы распаўсюджваўся толькі на заходнюю частку горада.
Пасля перамогі ў Шасцідзённай вайне 1967 Ізраіль атрымаў кантроль над усім Іерусалімам.
Законам аб Іерусаліме 30 ліпеня 1980 Ізраіль абвясціў Іерусалім сваёю адзінай і непадзельнай сталіцай.
ААН не прызнаў аднабаковай анексіі Усходняга Іерусаліма. Пасля таго, як 15 жніўня 2006 урад Коста-Рыкі абвясціў аб пераносе свайго пасольства з Іерусаліма ў Тэль-Авіў, а 25 жніўня ўрад Сальвадора ўзяў прыклад з Коста-Рыкі, ў Іерусаліме не засталося ніводнай дыпламатычнай місіі замежнай дзяржавы. Амаль усе краіны размяшчаюць свае амбасады ў Вялікім Тэль-Авіве, за выключэннем Балівіі і Парагвая, чые пасольствы размяшчаюцца ў прыгарадзе Іерусаліма Мавасерэт-Цыён. Кангрэс ЗША яшчэ ў 1995 прыняў пастанову аб пераносе амбасады ў Іерусалім, аднак урад ЗША доўгі час адкладваў выкананне гэтага рашэння. На цяперашні час пасольства ЗША знаходзіцца ў Тэль-Авіве, аднак у Іерусаліме знаходзіцца Генеральнае Консульства ЗША.
Гісторыя
Iерусалім — адзін з самых старажытных ханаанскіх гарадоў (III тыс. да н.э.). У пач. Х ст. заваяваны Давідам, які зрабіў яго рэлігійным і палітычным цэнтрам сваёй дзяржавы (адсюль вызначэнне Iерусаліма як горада Давідава). Росквіт Iерусаліма адбыўся пры цару Саламоне (пабудаваны храм). Пасля падзелу дзяржавы Iерусалім — сталіца Іўдзейскага царства. У 586 (587?) да н.э. зруйнаваны Навухаданосарам II. Адбудаваны яўрэямі пасля вяртання з Вавілонскага палону. 3 538 да н.э. сталіца персідскай правінцыі. Пасля заваявання Персіі Аляксандрам Македонскім і распаду яго дзяржавы пад уладай Пталамеяў, з 198 да н.э. — Селеўкідаў. 3 141 да н.э. сталіца дзяржавы Махавеяў. У 70 н.э. зруйнаваны рымскім імператарам Цітам. У IV ст. пры імператару Канстанціне свяшчэнны цэнтр хрысціян. 3 395 пад уладай Візантыі. Пасля арабскага заваявання (638) — свяшчэнны цэнтр мусульман. У 1099 захоплены крыжаносцамі, стаў месцам паломніцтва хрысціян. У 1173 Iерусалім наведала Ефрасіння Полацкая. У 1187 горад заваяваны егіпецкім султанам Салах-ад-Дзінам. 3 1517 у складзе Асманскай імперыі. У 1917 захоплены брытанскімі войскамі. У 1920—48 адміністрацыйны цэнтр брытанскай падмандатнай тэрыторыі Палесціны. Паводле рашэння Генеральнай Асамблеі ААН ад 29.11.1947 Iерусалім павінен быў стаць самастойнай адміністрацыйнай адзінкай пад кіраваннем ААН. Пасля араба-ізраільскай вайны 1948—49 быў падзелены на 2 часткі: усходняя адышла Іарданіі, заходняя — да Ізраіля. У 1950 урад Ізраіля аб’явіў яго сталіцай краіны. У выніку ізраільска-арабскай вайны 1967 Ізраіль захапіў увесь Iерусалім і ў ліпені 1980 абвясціў яго «вечнай і непадзельнай сталіцай» Ізраіля.
Прамысловасць
Вядучыя галіны прамысловасці: паліграфічная, лёгкая, харчовая. Развіты гарбарна-абутковая, металаапрацоўчая, фармацэўтычная, шкляная, радыётэхнічная прамысловасць, апрацоўка алмазаў. Розныя рамёствы.
Геаграфія
Іерусалім размешчаны на паўднёвых адгор’ях плато ў Іўдзейскіх гарах, якія ўключаюць у сябе Аліўкавую гару (на ўсходзе) і гару Скопус (на паўночным-сходзе). Вышыня старога горада складае каля 760 метраў. Увесь Іерусалім акружаны далінамі і высушанымі рэчышчамі рэк. Даліны Кідрон, Эном і Тырапаэон перасякаюцца ў раёне на поўдзень ад Старога горада Іерусаліма. Даліна Кідрон ляжыць да ўсходу ад Старога горада, Аліўкавая гара аддзяляе яе ад уласна горада. Уздоўж паўднёвага боку старога Іерусаліма размяшчаецца даліна Эном, якая вядома па біблейская эсхаталогіі «Геена вогненая» альбо пекла. Даліна Тырапаэон пачынаецца на паўночным захадзе паблізу Дамаскай брамы і цягнецца далей на паўднёвы ўсход праз цэнтр старога горада да сажалкі Сілоэм, дзе падзяляецца на дзве часткі, каля двух узгоркаў ля храмавай гары на ўсходзе, і на астатняй частцы горада на захадзе (ніжняя і верхняя частка горада была апісана Іосіфам Флавіусам). Сёння, гэтая даліна месціць руіны, якія былі назапашаны на працягу стагоддзяў.
У біблейскія часы, Іерусалім быў акружаны лясамі мігдалаў, алівы і хвоямі. На працягу стагоддзяў войнаў і нядбайнасці, гэтыя лясы былі знішчаны. Фермеры ў рэгіёне Іерусаліма будавалі каменныя тэрасы на схілах такім чынам, каб стрымаць глебы, надаюць гарадскому ландшафту пэўную асаблівасць.
Вада заўсёды была асноўнай праблемай у Іерусаліме, аб чым сведчыць разгалінаваная сетка старажытных вадаправодаў, тунэлі, басейны і цыстэрны знаходзяцца ў горадзе. Іерусалім знаходзіцца ў 60 км на ўсход ад Тэль-Авіва і Сярэдземнага мора, а таксама ў 35 км на захад ад Мёртвага мора, які з’яўляецца самым нізкім вадаёмам на Зямлі. Суседнія гарады ёсць Віфлеем і Бейт-Джаля на поўдзень, Абу-Дыс і Маале-Адумім на ўсход, Мевасерэт Цыён на захад, і Рамала і Гіват Зееў на поўнач.
Клімат
Горад характарызуецца міжземнаморскім кліматам, з гарачым, сухім летам і мяккай вільготнай зімой. Снег як правіла выпадае раз ці два на зіму, нягледзячы на тое, што ў горадзе праходзіць вялікі снегапад кожныя тры-чатыры гады. Студзень самы халодны месяц у годзе, калі сярэдняя тэмпература складае 9,1 °C; ліпень і жнівень з’яўляюцца самымі гарачымі месяцамі, з сярэдняй тэмпературай 24,2 °C. Улетку, як правіла, ападкаў няма. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае каля 550 мм. Дажджы маюць месца амаль выключна ў перыяд з кастрычніка па май. Іерусалім мае 3400 гадзін сонечнага надвор’я на год.
Многія галоўныя вуліцы ў Іерусаліме былі пабудаваны без уліку існавання вялікага аб’ёму гарадскога транспартага трафіку, што прывяло да перагружанасці трафіку і большага забруджвання гарадскога паветра. Прамысловае забруджванне ў межах горада з’яўляецца рэдкім, але выкіды з заводаў на ізраільскіх міжземнаморскіх узбярэжжах маюць месца быць.
Цэнтр трох рэлігій
Іерусалім мае цалкам асаблівы статус для прыхільнікаў аўраамічных рэлігій як месца размяшчэння святынь іўдаізму, хрысціянства і іслама. Святынямі для яўрэяў з’яўляецца Храмавая гара і заходняя сцяна Іерусалімскага храма — Сцяна плачу; для мусульман — мячэці на храмавай гары (рэлігійны архітэктурны комплекс Аль-Харам аль-Шарыф); для хрысціян усіх канфесій — Храм Уваскрэшэння Хрыстова і мноства цэркваў, збудаваных на месцах, дзе ступаў Ісус.
Іерусалім у іўдзействе
У яўрэйскіх традыцыйных крыныцах слова «Іерусалім» згадваецца больш за 600 разоў. У 960 годзе да н.э. цар Саламон паставіў на гары Морыя Першы Храм, які быў разбураны ў 586 годзе да н.э. царом Вавілона Навухаданосарам. Вярнуўшыся з вавілонскага палону, іўдзеі збудавалі Другі Храм, які праіснаваў звыш 500 гадоў і цалкам перабудаваны царом Ірадам (у 34-7 гадах да н.э.). Іерусалімскі храм, які быў аднім з самых пышных збудаванняў свайго часу, стаў сімвалам Іерусаліма, увасабленнем яго моцы і велічы. Найвялікшая яўрэйская святыня была цалкам разбураная ў 70 годзе рымскім імператарам Цітам. У 1534 годзе ў Іерусаліме нарадзіўся Іцхак Лурыя Ашкеназі, стваральнік лурыянскай кабалы.
Іерусалім у ісламе
У 638 годзе Іерусалім быў заваяваны мусульманамі. У ісламе Храмавая гара звязана з гісторыяй пра начное ўшэсце прарока Мухамада. Незразумела, ці было гэта бачаннем, сном або з’явай чыста псіхічнай уласцівасці, вядома толькі, што Прарок быў разбуджаны і перанесены на чарадзейнай жывёліне ў Іерусалім. Над месцазнаходжаннем старажытнага іўдзейскага Храма адчыніліся нябёсы і адкрыўся шлях, які прывёў Мухамада да трона Госпада, аднак ні яму, ні яго спадарожніку, анёлу Джыбрылю (Гаўрыілу) не было дазволена ўступіць у залімітавыя вобласці. Многія не паверылі Прароку, калі ён распавёў гэту гісторыю, аднак тыя, хто былі ў Іерусаліме і ведалі, што Прарок там ніколі не бываў, сталі ў дэталях распытваць яго аб гэтым горадзе, і калі ён у дакладнасці апісаў ім гэта месца, то ўсе пераканаліся ў праўдзівасці яго слоў. Кажуць таксама, што ён сустракаўся і гутарыў з іншымі прарокамі мінулага, як Ісай (Ісус), Мусай (Майсей) і Ібрагімам (Абраамам).
Іерусалім у хрысціянстве
Паводле Бібліі, у Іерусаліме адбываліся шматлікія падзеі. У прыватнасці, галоўныя з іх — Укрыжаванне Хрыстова на прылеглай да горада гары Галгофе і Уваскрасенне Гасподняе. У выніку гэтага Іерусалім лічыцца галоўным святым горадам хрысціян.
З сярэдзіны IV стагоддзя і да VII стагоддзя ў Іерусаліме пачынаецца эпоха візантыйскага панавання. У гэты перыяд была пабудавана вялікая колькасць кафедральных сабораў, храмаў і манастыроў па ўсёй акрузе горада. Былі адчынены тэалагічныя кафедры, семінарыі і іканапісныя школы ў самым святым для хрысціян горадзе. У прыватнасці менавіта тады было ўзведзена першае комплекснае архітэктурнае збудаванне вакол пахавальнай пячоры Труны Гасподняй, Галгофы, Каменя памазання і ўздоўж усёй вуліцы Віа Даларозы. Тады ўвесь гэты комплекс называўся «Святыя сады». На кожным святым месцы было ўзведзена па храме, кляштару ці капліцы. Так былі ўзведзены манастыры ў гонар першых хрысціянскіх мучанікаў і святых Старога Запавету: прарока Іллі, прарока Яна Хрысціцеля, святой Ганны, святога Харлампія, святога Стэфана, Брата Ісуса Хрыста святога Якава, манастыр Успення Багародзіцы, манастыр Святых Канстанціна і Алены, манастыр Сумленнага Крыжа, і многіх іншых. Таксама быў пабудаваны комплексны манастыр «Святы Мудрасці» на храмавай гары, дзе знаходзіўся разбураны Іерусалімскі храм.
З 1099—1187 гадах, а таксама з 1229 па 1244 гады Іерусалімам валодалі еўрапейскія крыжакі. Менавіта яны пабудавалі ў Старым горадзе большасць цэркваў і храмаў і значна перабудавалі тыя, што ўжо былі ў тых месцах, якія звязаны з біблейскімі падзеямі. У 1173 годзе ў Іерусаліме памерла Ефрасіння Полацкая. Пасля кананізацыі яна стала лічыцца заступніцай Полацка, а пазней і ўсёй Беларусі.
Адмова Асманскай імперыі даць права Расіі распараджацца хрысціянскімі храмамі ў Іерусаліме і Віфлееме паслужыла падставай да Крымскай вайны.
Насельніцтва
На працягу апошніх ста гадоў перад стварэннем дзяржавы Ізраіль яўрэі складалі большасць насельніцтва Іерусаліма:
Усходні Іерусалім
У адпаведнасці з планам ААН па падзеле Палесціны (ад 1947 года), Іерусалім павінен быў стаць міжнароднай тэрыторыяй. У 1950 годзе Усходні Іерусалім быў анексаваны Іарданіяй, аднак гэту анексію прызналі толькі Вялікабрытанія, Пакістан і СССР.
Пасля ўсталявання кантролю ў ходзе Шасцідзённай вайны ў 1967 годзе над Усходнім Іерусалімам і Старым горадам Ізраіль распаўсюдзіў свой ​​суверэнітэт на ўсю тэрыторыю Іерусаліма. Усім жыхарам было прапанавана ізраільскае грамадзянства; спачатку большасць з іх адмовілася ад гэтага, спадзяючыся на вяртанне пад уладу Іарданіі, але з цягам часу многія яго прынялі. У 1980 годзе Ізраіль аб’яднаў Заходні і Усходні Іерусалім у адміністрацыйным стаўленні і абвясціў увесь горад цалкам сталіцай Ізраіля. Савет бяспекі ААН у сваёй «рэзалюцыі 478», аднак, не прызнала гэты ўчынак законным. Тэрыторыя Усходняга Іерусаліма ўключана ў Іерусалімскую выбарчую акругу ў Палесцінскі Заканадаўчы Савет — парламент Палесцінскай аўтаноміі.
Стары горад
Пад Старым горадам маецца на ўвазе гістарычная частка Іерусаліма, якая акружана сцяной. Менавіта тут адбываліся ўсе гістарычныя падзеі, звязаныя з Іерусалімам, і тут знаходзяцца практычна ўсе гістарычныя месцы горада, у тым ліку святыя месцы трох сусветных рэлігій.
Стары горад гістарычна падзелены на яўрэйскую, армянскую, хрысціянскую і мусульманскую часткі. У ходзе распачатай у 2000 годзе інтыфады Аль-Акса, якая праходзіць пад мусульманскімі лозунгамі, арабы-хрысціяне на Заходнім беразе ракі Іардан падвяргаюцца пераследу з боку палесцінскіх тэрарыстычных арганізацый, што спарадзіла іх масавую эміграцыю, у тым ліку і са Старога горада.