cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нарвежская антарктычная экспедыцыя (1910—1912)
Каманда
Пры адплыцці ў жніўні 1910 года на борце «Фрама» знаходзіліся 20 чалавек, адзін з іх удзельнічаў у экспедыцыі Нансена, двое — у экспедыцыі Свердрупа, трое — у экспедыцыі Амундсена на «Ёа». Склад берагавога атрада Амундсен абвясціў 1 снежня 1910 года.
Каманда «Фрама» (суднавы атрад)
У маі — чэрвені 1910 года ў час акіянаграфічных даследаванняў на борце «Фрама» знаходзіўся нямецкі акіянолаг Адольф Шрор.
У Буэнас-Айрэсе каманда «Фрама» папоўнілася матросамі Хальварсенам, Андэрсанам, Ольсенам і Стэлерам — немцам, які добра гаварыў па-нарвежску.
Плаванне чэрвеня—ліпеня 1910 года
1 мая 1910 года «Фрам» быў прышвартаваўся ў Акерсхусе ля прычала Гістарычнага музея для загрузкі рыштунку. 2 чэрвеня борт наведала каралеўская пара, якую прымалі Амундсен і Нансен. 3 чэрвеня «Фрам» быў перабазіраваны ў Бунефіёрд, дзе на борт пагрузілі разабраны дом для зімоўкі ў Антарктыцы. Адплылі ў 24:00 7 чэрвеня ў кароткі паход па Паўночным моры і вакол Брытанскіх астравоў — гэта было папярэдняе выпрабаванне суднавага дызеля, у час якога праводзіліся акіянаграфічныя даследаванні. Нансен бачыў адплыццё «Фрама» з акна свайго кабінета і пазней прызнаўся сыну Оду, што гэта быў самы горкі час яго жыцця. Моцныя штармы скарацілі плаванне, да таго ж высветлілася, што ўзятая салярка ўтрымлівае занадта шмат цяжкіх фракцый і засмечвае рухавік. Старшы механік Эліясен не спраўляўся. Першая акіянаграфічная станцыя была праведзена 14 чэрвеня, яе праводзілі Кучын і Шрор. Ужо ў ліпені праграма работ была згорнута, а «Фрам» 11 ліпеня вярнуўся ў Берген. Са Стакгольма прыслалі механіка Аспелюнда, які перабраў рухавік нанова. Фірма па гандлі нафтапрадуктамі зрабіла замену саляркі на газу на вельмі льготных умовах. 23 ліпеня «Фрам» вярнуўся ў Крысціянію прымаць сушаную рыбу, сабак і інш. Тут сапраўдныя мэты экспедыцыі былі адкрыты памочніку камандзіра Ертсену і лейтэнанту Прэструду. Эліясен быў спісаны на бераг, яго замянілі Сюндбекам.
Шлях у Антарктыку
9 жніўня «Фрам» адбыў на Мадэйру, куды прыйшлі 6 верасня. У моры Амундсен адразу ж увёў на борце строгую дысцыпліну. Ёхансен пісаў у дзённіку:
Выходзячы з Ла-Манша, Амундсен адправіў Нансену ліст, які тлумачыць яго сапраўдныя планы, і ліст аналагічнага зместу, адрасаваны каралю. Стаянка ў Фуншале доўжылася да 9 верасня: былі адрамантаваны падшыпнікі грабнога вінта і назапашана 35 т прэснай вады (яе залівалі нават у вялікія шлюпкі і паліўныя бакі). 9 верасня адбыўся інцыдэнт: мясцовыя газеты апублікавалі паведамленні аб паходзе Амундсена да Паўднёвага полюса. А 18:00 Амундсен сабраў каманду і растлумачыў свае сапраўдныя намеры, прапанаваўшы нязгодным вярнуцца на радзіму за яго кошт. Хельмер Хансен апісваў гэта так:
А 21:00 9 верасня «Фрам» пакінуў Мадэйру. Наступны прыпынак меркавалася зрабіць на Кергелене, але непагадзь не дазволіла да яго наблізіцца. Пераход ажыццяўляўся павольна: «Фрам» быў капрызным у кіраванні і хісткім суднам, у дадатак на борце было 97 сабак. Экватар перасеклі 4 кастрычніка, але не сталі ўладкоўваць цырымоніі з-за адсутнасці свабоднага месца. За ўвесь час было страчана некалькі сабак: адну змыла за борт у час шторму, некалькі памерла ад хвароб, але астатніх удалося захаваць у форме да ўмераных шырот. 1 студзеня 1911 года быў заўважаны першы айсберг, 2 студзеня экспедыцыя перасекла Паўднёвы палярны круг. Пераход праз пакавыя льды заняў чацвёра сутак (зыходзячы з вятроў і цячэнняў, Нільсен выказаў здагадку, што існуе праход у льдах; здагадка пацвердзілася). 11 студзеня быў заўважаны Вялікі ледзяны бар’ер, 14 студзеня 1911 года «Фрам» увайшоў у Кітовую бухту.
Рэакцыя Скота
Барк «Тэра Нова» прыбыў у Мельбурн 12 кастрычніка 1910 года, дзе была атрымана тэлеграма Леона Амундсена ад 2 кастрычніка: «''Маю гонар паведаміць „Фрам“ накіроўваецца Антарктыку. Амундсен''». Паведамленне аказала на Скота вельмі цяжкае дзеянне. Раніцай 13-га ён накіраваў тэлеграму Нансену з просьбай аб тлумачэннях, Нансен адказаў: «Не ў курсе справы». Праліва Мак-Мёрда экспедыцыя Скота дасягнула 4 студзеня 1911 года.
Зімоўка 1911 года
Амундсен нічога не ведаў аб прыродзе шэльфавага ледавіка Роса, але меркаваў, вывучаючы карты 1841 і 1908 гадоў, што гэта вобласць мацерыка. Амундсен, Нільсен, Прэструд і Стуберуд правялі папярэднюю разведку: паводле плана зімовачную базу збіраліся будаваць у 18,5 км ад узбярэжжа (10 марскіх міль). У бухце было мноства цюленяў, на якіх адразу ж разгарнулася паляванне. Па ходзе разведкі было вырашана, што база будзе пабудавана ў 4 км ад узбярэжжа.
Высадка берагавога атрада прайшла 15 студзеня, к таму часу сабак натуральным чынам стала 116 галоў (з іх 10 сук). Перавозка будаўнічых матэрыялаў праходзіла 15—16 студзеня 1911 года (на ёй былі заняты 80 сабак, якія працавалі ў запрэжцы па 10 праз дзень), пад дах дом быў падведзены ўжо 21 студзеня. Наваселле адсвяткавалі 28 студзеня, перавёзшы больш за 900 скрынь з правіянтам, дом атрымаў імя «Фрамхейм».
4 лютага Кітовую бухту наведаў лейтэнант Кэмпбел на барцы «Тэра Нова» (ад базы Скота — 650 км). Камандзір Нільсен не стаў сустракаць гасцей, але «Фрам» наведалі сам Кэмпбел і лейтэнант Пенел. Пазней Кэмпбел, Пенел і доктар Левік па запрашэнні Амундсена наведалі «Фрамхейм» і хутка зняліся з месца — даставіць Скоту падрабязнасці. Скот пісаў у дзённіку 22 лютага:
У знешні свет вестка пра сустрэчу экспедыцый-канкурэнтаў прыйшла 28 сакавіка, выклікаўшы бурную рэакцыю ў прэсе.
10 лютага Амундсен, Ёхансен, Хансен і Прэструд адправіліся на 80° пд. ш. на трох санках, дасягнуўшы месца прызначэння 14-га чысла. Вярнуліся яны 16 лютага, днём раней «Фрам» пакінуў Кітовую бухту.
Наступныя паходы групы Амундсена на поўдзень базіраваліся на лагеры 80-й шыраты. Дарогу пазначалі бамбукавымі вехамі з чорнымі сцягамі; калі вехі скончыліся, іх выдатна замяніла сушаная траска. Людзі, якія заставаліся на базе, нарыхтавалі больш за 60 т мяса цюленяў. У выніку трох паходаў (да 11 красавіка) былі закладзеныя склады аж да 82° пд. ш., куды было звезена звыш 3000 кг правіянту, у тым ліку 1200 кг цюленіны, і гаручага. У апошнім (красавіцкім) паходзе начальнік не ўдзельнічаў: ён пакутаваў ад крывацёкаў з прамой кішкі і акрыяў толькі ў чэрвені. Гэта былі наступствы траўмы, атрыманай яшчэ на «Ёа». Камандаваў апошнім паходам Ёхансен, як самы вопытны палярнік у камандзе.
Палярная ноч на шыраце «Фрамхейма» пачалася 21 красавіка 1911 года і доўжылася да 24 жніўня. Зімоўка праходзіла ў спрыяльнай абстаноўцы, для неабходных работ нарвежцы пабудавалі падснежны гарадок, дзе была нават, і маглі на некалькі гадзін у дзень адасабляцца. Зімоўшчыкі мелі грамафон і набор пласцінак, у асноўным класічнага рэпертуару. Для забавы служылі карты і дартс, а таксама чытанне (бібліятэчка ўключала 80 кніг). Амундсен успамінаў, што ў «Фрамхейме» асаблівай папулярнасцю карыстаўся дэтэктыў «Экспрэс Рым — Парыж». Ялмар Ёхансен пісаў у дзённіку:
Усю палярную зіму ішла інтэнсіўная падрыхтоўка да паходу. Б’ёланд, пераканаўшыся, што паверхня ледавіка роўная, паменшыў вагу санак з 80 да 30 кг, — першапачаткова яны прызначаліся для цяжкага рэльефу. Ёхансен усю зіму займаўся ўкладкай правіянту, каб не марнаваць час на яго распакаванне і ўзважванне ў дарозе. Усяго ён расклаў у строгім парадку 42000 аўсяных галет, адкрыў 1321 банку, разламаў кавалачкамі 100 кг шакаладу і набіў 203 «каўбасы» сухім малаком. У харчовую скрыню ўкладваліся 5400 галет або 4 рады кавалкаў пемікана. Паколькі яны мелі форму кансервавай банкі (12 см дыяметрам і 5 см вышыні), ромбападобныя прамежкі запаўняліся малочнымі «каўбасамі», а іншая прастора — кавалачкамі шакаладу. Стандартны дзённы рацыён каманды Амундсена ў паходзе складаў: 40 галет (400 г), 75 г сухога малака, 125 г шакаладу і 375 г пемікана, усяго 975 г цвёрдай ежы. Да гэтага варта дадаць мяса цюленяў і сабак, якое таксама ўжывалася рэгулярна. Энергетычная каштоўнасць рацыёну 4560 кілакалорый (у каманды Р. Скота — 4430). Сутачныя энергетычныя выдаткі члена каманды ў Амундсена складалі прыкладна 4500 кілакалорый (5500 кілакалорый у Р. Скота).
Няўдалы выхад да полюса
Пад канец палярнай ночы Амундсенам кіравала нецярпенне — яго каманда знаходзілася ў 650 км ад групы Скота і на 96 км бліжэй да полюса, таму нельга было судзіць аб умовах надвор’я ў канкурэнтаў (тады яшчэ не было вядома, што ў «Фрамхейме» было халадней, чым на базе Скота. Сярэдняя зімовая тэмпература дасягала ў Амундсена −38 °С, у Скота −27 °С, але асноўнай цяглавай сілай у Скота былі коні, што вызначала пазнейшыя тэрміны выхаду). Амундсена асабліва турбавалі весткі аб маторных санках Скота, таму ён вырашыў выступаць 1 верасня 1911 года. Аднак нават за 4 дні да адпраўлення тэмпература не падымалася вышэй −57 °С. Толькі 31 жніўня пацяплела да −26 °С, але далей надвор'е зноў сапсавалася.
У каманду ўвайшло 8 чалавек (акрамя Ліндстрома — нязменнага захавальніка базы) з усімі 86 сабакамі, якія перажылі зіму. Першая спроба паходу да Паўднёвага полюса была прадпрынятая 8 верасня 1911 года пры −37 °С. Ёхансен лічыў гэты выхад заўчасным, але абавязаны быў падпарадкавацца. Паход аказаўся няўдалым: пры падзенні тэмпературы да −56 °C лыжы не слізгалі, а сабакі не маглі спаць. Узятая ў паход гарэлка замерзла.
Палярнікі вырашылі дабрацца да склада на 80° пд. ш., разгрузіць там нарты і вяртацца ў «Фрамхейм». 16 верасня Амундсен, які меў лепшую сабачую запрэжку, накіраваўся назад на базу, не паклапаціўшыся пра бяспеку сваіх людзей, якія знаходзіліся ў больш складаных умовах. Вяртанне ператварылася ў неарганізаваныя ўцёкі. Інтэрвал часу паміж вяртаннем членаў экспедыцыі ў «Фрамхейм» склаў 6 гадзін, на базе нават не быў запалены ліхтар, каб палегчыць адстаўшым арыентацыю ў прасторы. На гэтым шляху Ёхансен выратаваў менш вопытнага Прэструда ад смерці ў снежнай завеі і на экстрэмальным холадзе −60 °C: у таго ўпала ўся. У Ёхансена нават не было палаткі і, іх пазычыў яму Хасель. Вынікам былі абмаражэнні ног у трох чалавек, лячэнне якіх было доўгім. Характэрна, што Ёхансена і Прэструда Амундсен сустрэў пытаннем: «Куды вы прапалі?!».
Пакарэнне Паўднёвага полюса
Толькі ў кастрычніку 1911 года з’явіліся прыкметы антарктычнай вясны. Тым не менш надвор’е ў сезон 1911—1912 гадоў было анамальна халодным: тэмпературы трымаліся паміж —30 °C і —20 °C, пры норме —15 °C — —10 °C.
20 кастрычніка ў шлях адправіліся пяцёра ўдзельнікаў палярнага паходу. У іх былі 4 нарт і 52 сабакі. Ёхансен палічыў, што гэтага рэсурсу не хопіць для паспяховага вяртання. Першага склада на 80° пд. ш. дасягнулі 23 кастрычніка і наладзілі двухдзённы прывал. Пачынаючы з 26 кастрычніка экспедыцыя стала будаваць снежныя піраміды вышынёй каля 2 м для арыентацыі ў прасторы (частая дрэнная пагода на ледавіку Антарктыды наогул прыводзіць да дэзарыентацыі), іх узводзілі праз кожныя 3 мілі. Пачатковыя 180 міль шляху былі размечаныя шастамі са сцягамі і іншымі вехамі. Апошні з закладзеных раней складоў быў дасягнуты 5 лістапада ў густым тумане. Далей шлях праходзіў па невядомай тэрыторыі. 9 лістапада каманда дасягнула 83° пд. ш., дзе быў закладзены вялікі склад для зваротнага шляху. Тут прыйшлося прыстрэліць некалькіх цяжарных сук, якія былі закапаны ў снег пра запас. 11 лістапада сталі бачны Трансантарктычныя горы, самыя высокія вяршыні атрымалі імёны Фрыцьёфа Нансена і дона Педра Крыстоферсена. Тут былі сабраныя і пакінутыя на прамежкавым складзе геалагічныя ўзоры. 17 лістапада каманда падышла да мяжы шэльфавага ледавіка, трэба было падымацца на Палярнае плато. Да полюса заставалася 550 км.
У апошні рывок на полюс Амундсен браў правіянт на 60 дзён, 30-дзённы запас заставаўся на складзе 84° пд. ш. Сабак да гэтага часу засталося 42. Было вырашана падняцца на плато, забіць 24 сабакі і з 18-ю рушыць да полюса. Па шляху меркавалася забіць яшчэ шэсць сабак, у лагер павінны былі вярнуцца 12 жывёл. Планы цалкам апраўдаліся.
Уздым на плато пачаўся 18 лістапада пад гарой Бэці, названай так у гонар старой нянькі Амундсена — шведкі Элізабет Густаўсан. У першы дзень каманда прайшла 18,5 км, падняўшыся на 600 м над узроўнем мора. Вістынг і Хансен разведалі пад’ём па ледавіку вышынёй каля 1300 м, працягласці якога вызначыць не ўдалося (ён атрымаў імя Акселя Хейберга). Далей былі іншыя перавалы вышынёй да 2400 м.
21 лістапада быў пройдзены 31 км з пад’ёмам на вышыню 1800 м.
Лагер 21 лістапада атрымаў назву «Бойні»: кожны каюр забіваў сваіх сабак, на якіх упаў выбар, Амундсен у гэтым не ўдзельнічаў, узяўшы на сябе абавязкі кока. 24 сабакі былі разабраныя і пахаваныя ў ледавік, а таксама часткова з’едзены на месцы. На кароткі час вызірнула сонца, пасля чаго ўдалося вызначыць, што экспедыцыя дасягнула 85° 36' пд. ш. Двухдзённы адпачынак з багатай ежай падмацаваў сабак, аднак далей каманда сустрэлася з вялізнымі цяжкасцямі, пра што сведчаць дадзеныя гэтым месцам назвы: Чортаў ледавік і Танцпляцоўка д’ябла. Гэта былі зоны глыбокіх расколін на вышыні 3030 м над узроўнем мора і круты ледавік. Выяўленыя далей горы атрымалі імя Хеланд-Хансена. Амундсен непакоіўся: альпінісцкае абсталяванне засталося на складзе ўнізе, але атрымалася знайсці адносна спадзісты ледавік для ўздыму.
Тэмпературы ўвесь гэты час трымаліся на ўзроўні −20 °C пры штармавых вятрах, сабакі і члены каманды пакутавалі ад горнай хваробы. Пастаянныя штармавыя вятры прыносілі новыя праблемы. Амундсен пісаў:
Ну і выгляд быў у нас! Вістынг, Хансен і я асабліва пацярпелі падчас апошняга бурану, у кожнага з нас левая шчака ператварылася ў суцэльную больку, з якой сачыліся сукравіцы з гноем.
6 снежня нарвежцы дасягнулі найвышэйшага пункта на шляху — 3260 м над узроўнем мора — і ў той жа дзень пабілі рэкорд Шэклтана 1909 года. Нервы каманды былі на мяжы: часта разгараліся дробныя сваркі. Сверэ Хасель адкрыта называў у дзённіку Начальніка — «зваднікам», а Вістынга і Хансена — «яго падхалімамі».
Полюса Амундсен і таварышы дасягнулі 14 снежня ў 15:00 па часе «Фрамхейма». Раўніна вакол яго была названа імем Хокана VII (Шэклтан назваў яе ў гонар Эдуарда VII). Заваяванне полюса адсвяткавалі курэннем цыгар, якія былі ў Б’ёланда. Паколькі цыгар было восем — па колькасці першапачатковых удзельнікаў каманды, тры з іх дасталіся Амундсену.
З-за вострых дэбатаў, якімі суправаджаліся абмеркаванні справаздач палярных экспедыцый і, у прыватнасці, канкурыруючых сцвярджэнняў Фрэдэрыка Кука і Роберта Піры аб дасягненні імі Паўночнага полюса першымі, Амундсен падышоў да вызначэння геаграфічнага становішча з асаблівай адказнасцю. Амундсен лічыў, што яго прылады дазволяць вызначыць месцазнаходжанне з хібнасцю не лепш чым адна марская міля, таму ён вырашыў «акружаць» полюс лыжнымі прабегамі на адлегласці 10 міль ад разліковага пункта.
Паколькі тэадаліт быў пашкоджаны, абсервацыя рабілася з дапамогай секстанта. Сонца за 24 гадзіны зрабіла вакол лагера круг, не хаваючыся за гарызонтам. Выканаўшы вымярэнні і вылічэнні, Амундсен вызначыў, што іх бягучая пазіцыя прыкладна на 5,5 міль (8,5 кіламетраў) аддалена ад матэматычнага пунктf Паўднёвага полюса. Гэта месца было таксама «акружана» на лыжах.
17 снежня Амундсен вырашыў, што знаходзіцца ў сапраўдным пункце Паўднёвага полюса і распачаў новы 24-гадзінны цыкл вымярэнняў, прычым кожную абсервацыю выконвалі два чалавекі з дбайнай фіксацыяй у навігацыйным часопісе. Чацвёра з пяці падарожнікаў мелі кваліфікацыю навігатара (акрамя Олафа Б’ёланда).
На гэты раз з вылічэнняў Амундсена вынікала, што група знаходзіцца ў 1,5 мілях (каля 2,4 кіламетраў) ад полюса, і двое экспедыцыянераў пазначылі сцягамі і «атачылі» разліковае месца. Такім чынам, дзеля дакладнасці заваявання Паўднёвы полюс быў «акружаны» экспедыцыяй тройчы. На полюсе была пакінута шаўковая палатка — «Пульхейм» — з лістамі Роберту Скоту і каралю Нарвегіі. Хасель у дзённіку пісаў, што, калі Скот дабярэцца да полюса, яму будзе непрыемна выявіць там палатку з нарвежскім сцягам і вымпелам «Фрама»…
Амундсен пакінуў на Паўднёвым полюсе ліст наступнага зместу:
Вярталіся хутка: Чортаў ледавік быў дасягнуты 2 студзеня 1912 года, спуск заняў адзін дзень. Надвор’е рэзка сапсавалася: спусціўся туман. У тумане 5 студзеня экспедыцыя ледзь не прапусціла Бойню, якую выпадкова знайшоў Вістынг, наткнуўшыся на ўласную зламаную лыжу. У той жа дзень пачаўся шторм пры тэмпературы −23 °C. Дасягнуты поспех, аднак, не змяніў адносіны членаў каманды ў лепшы бок: аднойчы Б’ёланда і Хаселя сурова адчыталі за храп. Хасель у дзённіку скардзіўся, што Амундсен «заўсёды абірае самы непрыязны і напышлівы тон вымовы»; на той час добрыя адносіны з Начальнікам захаваў адзін толькі Х. Хансен.
7 студзеня нарвежцы былі ля падножжа ледніка Акселя Хейберга, у тым жа месцы, якое пакінулі 19 лістапада, на вышыні 900 м над узроўнем мора. Тут каманда прыняла новы распарадак: пасля 28 кіламетраў пераходу рабіўся 6-гадзінны прывал, затым — новы пераход і г. д.. Пасля новага збору геалагічных дадзеных была забіта адна сабака (засталося 11), і ля падножжа ледавіка ў каменнай пірамідзе былі пахаваны 17 л газы ў бітоне і запалкі. У экспедыцыі было правіянту на 35 дзён шляху і прамежкавыя склады на кожным градусе шыраты. З таго дня экспедыцыянеры кожны дзень елі мяса.
У «Фрамхейм» каманда прыбыла ў 04:00 26 студзеня 1912 года з двума нартамі і 11-ю сабакамі. Пройдзеная адлегласць склала крыху менш за 3000 км, такім чынам, за 99 дзён шляху сярэдні пераход склаў 36 км. Палярнікі, якія заставаліся ў «Фрамхейме», паведамілі, што да іх ў госці завітала японская антарктычная экспедыцыя.
Дзейнасць марскога атрада
15 лютага 1911 года «Фрам» пакінуў Кітовую бухту, маючы загад прайсці як мага далей на поўдзень. Максімальны дасягнуты ім пункт быў 78° 41' пд. ш. На той момант «Фрам» быў суднам, якое далей іншых зайшло і на поўначы, і на поўдні. Судна ішло ўздоўж Бар’ера Роса і з 17 па 23 лютага прабівалася скрозь пакавыя льды. 11—18 сакавіка «Фрам» вытрымаў моцныя штармы, не несучы ніякіх пашкоджанняў. Мыс Горн абмінулі 31 сакавіка, прыбыўшы ў эстуарыяй Ла-Плата ў першы дзень Вялікадня. Шлях ад Кітовай бухты да Буэнас-Айрэса заняў 62 дні.
30 чэрвеня «Фрам» перасёк уласны курс з Хортэна, замкнуўшы тым самым кругасветную дыстанцыю. Капітан Нільсен выдзеліў тры месяцы для выканання акіянаграфічнай праграмы. Да яе выканання прыступілі 11 ліпеня 1911 года. Была абследавана прастора Паўднёвай Атлантыкі паміж Паўднёвай Амерыкай і Афрыкай працягласцю ў 8000 міль, адлегласці паміж акіянаграфічнымі станцыямі складалі 100 міль. Усяго былі праведзены 60 станцый, узятая 891 проба вады і 190 — планктона. Усё гэта было адпраўлена ў Нарвегію для даследаванняў. 29 ліпеня «Фрам» пабываў на востраве Святой Алены. Акіянаграфічную праграму завяршылі 19 жніўня, вярнуўшыся ў Буэнас-Айрэс 1 верасня ў 24:00 па мясцовым часе.
Тут каманда сустрэлася з экспедыцыяй Вільгельма Фільхнера на судне «Дойчланд». У час стаянкі каманда Нільсена была забяспечана ўсім неабходным, уключаючы 50 тыс. л. газы. Акрамя таго, Крыстоферсен паставіў на «Фрам» поўны камплект ветразей і закупіў інвентара і правіянту на гады дрэйфу (Нільсен меў загад Амундсена: калі нешта здарыцца з берагавым атрадам — ісці да Берынгава праліва, пачынаць дрэйф па першапачатковай праграме). Крыстоферсен абавязаўся накіраваць у Кітовую бухту экспедыцыю, калі «Фрам» не з’явіцца ў Аўстраліі ў вызначаны час.
Вяртанне
5 кастрычніка «Фрам» накіраваўся эвакуіраваць атрад Амундсена. У штармавым надвор’і судна развівала максімальную скорасць да 10 вузлоў. 13 лістапада абмінулі. 24 снежня 1911 года з’явіліся першыя айсбергі. Берагоў пакавых льдоў судна дасягнула 28 снежня. 10 студзеня «Фрам» прыбыў у Кітовую бухту. Амундсена пакуль не было. 16 студзеня ў Кітовую бухту ўвайшло японскае судна «Кайнан-Мару», яго камандзір Сірасэ Нобу і лейтэнант Камура пабывалі на «Фраме».
15 сакавіка 1912 года ў Хобарце быў скасаваны кантракт паміж Амундсенам і Ёхансенам, пасля чаго апошні быў адпраўлены ў Нарвегію за свой кошт. 20 сакавіка Амундсен пакінуў экспедыцыю, збіраючыся ў Новую Зеландыю і Аргенціну, «Фраму» належала ісці ў Буэнас-Айрэс рыхтавацца да арктычнай часткі экспедыцыі. Неўзабаве быў заключаны дагавор аб выданні кнігі аб экспедыцыі з выдавецтвам Jacob Dybwads Forlag на 111 тыс. крон — рэкордная па тым часе сума. Зноў экспедыцыя ўз’ядналася ў Буэнас-Айрэсе 26 мая. Было вырашана, што «Фрам» застанецца ў Паўднёвай Амерыцы, каманду адправілі на радзіму за кошт дона Педра Крыстоферсена, застаўся толькі Нільсен. Сверэ Хасель выступіў у ролі кур’ера, прывезлі паперы Амундсена на радзіму. Урачыстая сустрэча была ўладкавана ў Бергене 1 ліпеня.
15 лістапада адбыўся скандал у Каралеўскім геаграфічным таварыстве ў Лондане: прэзідэнт Таварыства — лорд сказаў двухсэнсоўную прамову. Амундсен апісваў гэты эпізод так:
Некаторае суцяшэнне палярнік атрымаў ад захопленага прыёму ў Парыжы 16 снежня, дзе ён быў узведзены ў афіцэры Ганаровага легіёна, і прыёму ў Рыме 19 снежня з аўдыенцыяй у караля Віктара-Эмануіла. Стортынг прызначыў Амундсену ганаровы аклад у 6 000 крон у год, а кожны член экспедыцыі атрымаў яшчэ прэмію ў 4 000 крон.
Пасля вяртання
Амундсен у той перыяд знаходзіўся з лекцыйным турнэ ў ЗША, даўшы больш за 160 выступленняў. У адным з лістоў брату ён паведамляў:
Ім было прынята рашэнне перавесці «Фрам» з Буэнас-Айрэса ў Сан-Францыска сваім ходам, каб працягнуць экспедыцыю па плане 1908 года. З каманды к таму часу выбыў Б’ёлан, які атрымаў ад Амундсена 20 тыс. крон на заснаванне фабрыкі па выпуску лыж (гандлёвая марка «Пульхейм»).
К таму часу прадставілася магчымасць выкарыстоўваць «Фрам» у цырымоніі адкрыцця Панамскага канала. 3 кастрычніка 1913 года «Фрам» пад камандаваннем Т. Нільсена прыбыў у Калон. Паколькі да снежня канал усё яшчэ не быў адкрыты, ад гэтай ідэі Амундсен адмовіўся. Пераход з Калона назад у Буэнас-Айрэс быў вельмі цяжкі: 100 дзён бесперапынна працягваліся штормы. Драўляная канструкцыя, якая вытрымала дзве арктычныя экспедыцыі і кругасветнае плаванне, была непапраўна сапсаваная трапічнымі шашалямі. Нашэсце насякомых 2 студзеня 1914 года знішчыла ўсе бартавыя запасы правіянту. 18 сакавіка 1914 года памёр матрос Андрэас Бек. Толькі 25 сакавіка 1914 года «Фрам» прыбыў у Мантэвідэа, маючы патрэбу ў капітальным рамонце.
16 чэрвеня 1914 года старое судна вярнулася ў Хортэн і было пастаўлена на прыкол. «Фрам» з 7 чэрвеня 1910 года два з паловай разы абышоў зямны шар, прайшоўшы 54 тыс. марскія мілі, пераважна — ва ўмераных і экватарыяльных водах. 11 жніўня судна было абследавана класіфікацыйным бюро: гніеннем была папсавана ўся падводная частка судна, унутраная і вонкавая ашалёўка, палуба і палубныя бімсы. Кошт капітальнага рамонту ацэньваўся ў 150 тыс. крон, што прыкладна раўнялася кошту пабудовы «Фрама». Амундсен адмовіўся ад урадавай субсідыі, што азначала перапыненне экспедыцыі на нявызначаны тэрмін.
З пачаткам Першай сусветнай вайны большая частка пакінутай каманды была прызвана на ваенную службу. 3 жніўня 1914 года Амундсен перадаў свой самалёт «Морыс-Фарман» у дар арміі і прасіўся ў ваенна-паветраную часць. У 1917 годзе «Фрам» быў цалкам раскамплектаваны пры падрыхтоўцы новай экспедыцыі Амундсена на «Мод» па ранейшым плане — дрэйф праз Ледавіты акіян з дасягненнем Паўночнага полюса.
У 1928 годзе каля «Фрамхейма» заснаваў сваю базу Little America I амерыканскі палярны даследчык Рычард Іўлін Бэрд. Старой базай Амундсена было ўжо немагчыма карыстацца, бо яна была цалкам пахавана пад снегам. Паводле непацверджаных дадзеных, участак ледавіка, на якім некалі размяшчаўся «Фрамхейм», у 2000-я гады адкалоўся ў выглядзе айсберга і адплыў у акіян.
Евангеліён
«Евангеліён» (新世紀エヴァンゲリオン, Shinseiki Evangerion, літ. «Евангелле новага стагоддзя», міжнародная назва — Neon Genesis Evangelion), або скарочана «Ева», — анімэ-серыял у жанры «меха», зняты рэжысёрам Хідэакі Анна на студыі Gainax, які выходзіў з 4 кастрычніка 1995 па 27 сакавіка 1996 года. Сцэнарый напісаны шасцю сцэнарыстамі, аднак у стварэнні сюжэту чацвёртай серыі Анно ўдзелу не прымаў. Супрадзюсарамі серыяла выступілі TV Tokyo і Nihon Ad Systems (NAS). Пасля выходзіла мноства твораў па матывах франшызы, такіх як анімэ, гульні і манга.
Аднайменная манга «Евангеліён» за аўтарствам Ёсіюкі Садамота была першапачаткова прыдумана для стварэння цікавасці да франшызы перад выпускам анімэ-серыяла. Манга пачала публікавацца з 1 лютага 1995 года і была завершана толькі ў чэрвені 2013 года. Ёсіюкі Садамота таксама з'яўляўся дызайнерам персанажаў анімэ-серыяла. Паводле яго слоў, каманда праекта дала яму доступ да раскадроўкі серыяла і не ўмешвалася ў працэс стварэння мангі, а ён не кансультаваўся з імі.
Анімэ і манга апавядаюць аб барацьбе арганізацыі Nerv з таямнічымі стварэннямі — «Анёламі», якія па невядомых прычынах нападаюць на чалавецтва. З мэтай абароны ад уварвання анёлаў выкарыстоўваюцца біяробаты «Евангеліёны», распрацаваныя арганізацыяй папярэдніцай Nerv — Gehirn (ням. Мозг). Кіраваць гэтымі робатамі могуць толькі некаторыя 14-летнія падлеткі, якіх называюць «Дзецьмі» або «Дзіця», калі гаворка ідзе пра асобнага пілота. Пры гэтым анімэ і манга маюць некаторыя разыходжанні ў сюжэце. Так, напрыклад, у манге з'яўляецца толькі 12 анёлаў замест 17 у серыяле, і ў першым баі, у адрозненне ад анімэ, удзельнічае Рэй Аянамі на Евангеліёне-01.
Пасля выхаду серыял атрымаў шэраг узнагарод. Таксама набылі папулярнасць і яго асобныя элементы. Так, Сіндзі Ікары і Рэй Аянамі займалі першыя месцы гран-пры часопіса Animage у намінацыях на самых папулярных мужчынскага і жаночага персанажаў адпаведна і ў 2010 годзе былі прызнаныя часопісам Newtype самымі папулярнымі мужчынскім і жаночым анімэ-персанажамі 90-х. Галоўная тэма серыяла (опэнінг) A Cruel Angel's Thesis стала хітом. Да 2007 года выйшла да 6 тысяч разнавіднасцяў спадарожных серыялу тавараў, а выручка студыі за кошт гэтага серыяла складала больш за 150 мільярдаў ен (каля 1,2 мільярда долараў ЗША). Розная сувенірная прадукцыя, звязаная з серыялам, выпускаецца і да гэтага часу. Так, напрыклад, выпускалася серыя фігурак Анёлы-XX, звязаная з вобразам Рэй Аянамі і Анёлаў.
Узброеныя сілы Сан-Марына
Узброеныя сілы Рэспублікі Сан-Марына — складаюцца з пастаяннага кантынгенту ў 75-100 чалавек.
Асноўны склад узброеных сіл дзяржавы задзейнічаны ў цырыманіяльных мерапрыемствах, звязаных з нацыянальнымі святамі і сустрэчамі замежных урадавых дэлегацый.
Абавязковай вайсковай павіннасці няма, але ўсе грамадзяне ад 16 да 55 гадоў могуць прызывацца ці добраахвотна ўступаць у адмысловыя вайсковыя падраздзяленні.
Выдаткі на армію, закладзеныя ў бюджэце краіны складаюць 700 000 долараў ЗША (Па інфармацыі 2001 года).
Кандыдат навук
Кандыда́т наву́к — навуковая ступень у Беларусі і некаторых іншых краінах. У айчыннай кваліфікацыйнай іерархіі займае месца пасля магістра і перад доктарам навук. Нацыянальны эквівалент міжнароднай навуковай ступені доктара філасофіі.
Пры неабходнасці грамадзяне Рэспублікі Беларусь, а таксама грамадзяне іншых дзяржаў і асобы без грамадзянства, якія абаранілі дысертацыю на саісканне навуковай ступені кандыдата навук у беларускіх вышэйшых навучальных або навуковых установах, маюць права звярнуцца да ВАК Рэспублікі Беларусь з заявай аб выдачы ім у дапаўненне да нацыянальнага дыплома кандыдата навук яшчэ і дыплома доктара філасофіі (у адпаведнай навуковай галіне), аформленага на англійскай мове.
У Беларусі сёння суіскальнік навуковай ступені можа атрымаць статус кандыдата навук па адной з наступных атраслей навукі:
Вялікі і Генеральны Савет
Вялікі і Генеральны Савет Сан-Марына (Consiglio Grande e Generale) — аднапалатны парламент Сан-Марына. Быў створаны напачатку XIII стагоддзя і ў 1243 афіцыйна прыняў на сябе заканадаўчыя функцыі Арэнга — сходу ўсіх грамадзян.
Абранне
Складаецца з 60 дэпутатаў, абіраных па прапарцыйнай сістэме ў 9 адміністрацыйных адзінках краіны ўсімі грамадзянамі ва ўзросце ад 18 гадоў і старэй.
Функцыі
Генеральны Савет ажыццяўляе заканадаўчыя функцыі, а, акрамя таго, выбірае кожныя 6 месяцаў капітанаў-рэгентаў, Дзяржаўны Кангрэс у складзе 10 сакратароў, які здзяйсняе функцыі ўрада краіны, Савет XII (вярхоўны суд рэспублікі) і Урадавыя Саюзы. Таксама Генеральны Савет зацвярджае бюджэт і ратыфікуе замежнапалітычныя дагаворы. Ён падзелены на Дарадчыя камісіі па 15 чалавек, якія займаюцца распрацоўкай законаў.
Куплін
Куплі́н (, Куплин) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавета.
Ларс Лёке Расмусен
Ларс Лёке Расмусен (Lars Løkke Rasmussen; нар., Вайле) — дацкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Даніі з 5 красавіка 2009.
Член ліберальна-кансерватыўнай партыі Венстрэ. Дэпутат дацкага парламента з 1994 года.
Міністр унутраных спраў і аховы здароўя ў 2001—2007 гадах. Міністр фінансаў у 2007—2009 гадах. Пасля адстаўкі Андэрса Фог Расмусена з пасады прэм’ер-міністра Даніі, у сувязі з яго выбраннем на пасаду Генеральнага сакратара НАТА Ларс Лёке Расмусен узначаліў дацкі ўрад.
Генерал-пракурор
Генерал-пракурор — адна з вышэйшых дзяржаўных пасад у Расійскай імперыі, кіраўнік Урадаўнічага Сената, які назіраў за законнасцю дзейнасці ўрадавых устаноў.
Пасада генерал-пракурора заснавана Пятром I 12 студзеня 1722 года. Яе папярэднікам, але з меншымі паўнамоцтвамі, была пасада генерал-рэвізора, якая існавала ў 1715—1718 гадах. Першым генерал-пракурорам быў прызначаны П. І. Ягужынскі. Генерал-пракурор першапачаткова з’яўляўся часткай сенацкай канцылярыі і ведаў сенацкім справаводствам; адначасова кіраваў пракуратурай, якая складалася з трохступеністай сістэмы кантролю над Сенатам і ўсімі адміністрацыйнымі і судовымі ўстановамі, — як цэнтральнымі, так і мясцовымі. Памагатым генерал-пракурора ў Сенаце з’яўляўся обер-пракурор. Кантроль за дзейнасцю органаў улады ажыццяўляўся праз падначаленых — пракурораў і фіскалаў.
Становішча і абавязкі генерал-пракурора неадначасова карэктаваліся. Пры рэформе дзяржаўнага кіравання, прадпрынятай Аляксандрам I, з 1802 года пасада кіраўніка Сената была злучана з пасадай міністра юстыцыі і набыла свой канчатковы круг абавязкаў: генерал-пракурор з’яўляўся начальнікам пракуратуры і канцылярыі Сената, а таксама карыстаўся правам нагляду за дзейнасцю службовых асоб усяго судовага ведамства. Без істотных змен пасада генерал-пракурора існавала да лютаўскай рэвалюцыі 1917 года.
Скін-эфект
Скін-эфект (ад skin скура, абалонка + эфект), паверхневы эфект — уласцівасць пераменнага электрычнага току, якая праяўляецца ў неаднародным размеркаванні ўнутры правадніка такім чынам, што шчыльнасць току найбольшая на паверхні правадніка і змяншаецца ўглыб правадніка. Электрычны ток цячэ, галоўным чынам, па «скуры» правадніка паміж паверхняй і ўзроўням, названым скін-пласт.
Скін-эфект тлумачыцца тым, што пад уплывам знешняга пераменнага поля свабодныя электроны правадніка ствараюць віхравыя токі, поле якіх кампенсуе знешняе поле ў аб’ёме правадніка.
Таіса Іванаўна Белічэнка
Таіса Іванаўна Белічэнка (нар., с. Кацярынаўка, Пэрвамайскі раён, Адэская вобласць, УССР, СССР) — беларуская рэжысёр.
Біяграфія
У 1968 годзе скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (курс К. Саннікава і В. Рэдліх). У 1962—1963 гг. вучылася на Рэспубліканскіх пастаянна дзеючых курсах па падрыхтоўцы кіраўнікоў народных тэатраў (кіраўнік К. Саннікаў), стажыравалася ў маскоўскіх тэатрах імя Вахтангавай (1970—1972, кіраўнік Л. Варпахоўскага) і імя Ленінскага камсамола (1988—1991, кіраўнік М. Захараў).
У 1968—1970 гг. рэжысёр Беларускага рэспубліканскага тэатра юнага гледача. У 1973 рэжысёр Магілёўскага драмтэатра, у 1973—1989 Брэсцкага.
Творчасць
Паставіла больш за 50 спектакляў. Сярод іх: «Ваўкі і авечкі» А. Астроўскага (1969) і «Бялее ветразь адзінокі» паводле В. Катаева (1970) у тэатры юнага гледача; «Безымянная зорка» М. Себасцьяна (1973) у Магілёве; «Даўгі нашы» Э. Валадарскага (1974), «Аперацыя «Мнагажэнец» А. Дзялендзіка (1975), «Каса марэ» І. Друцэ і «Укралі кодэкс» А. Петрашкевіча (1976), «Махляр смяецца апошнім» К. Крапівы і «Верачка» А. Макаёнка (з С. Еўдашэнкам; 1979), «Вап’яцкі дзень, або Жаніцьба Фігаро» П. Бамаршэ (1980) у Брэсцкім тэатры.
Піяніст (саўндтрэк)
«Піяніст» (The Pianist) — саўндтрэк да аднайменнага фільма 2002 года рэжысёра Рамана Паланскага. Альбом быў выпушчаны лэйблам у 2002 годзе. Усе кампазіцыі саўндтрэка апроч адной — класічныя творы Фрыдэрыка Шапена, выкананыя польскім піяністам. Арыгінальную тэму да фільма напісаў кампазітар Войцех Кіляр. У фільме таксама гучыць шэраг кампазіцый, якія не ўвайшлі ў афіцыйны саўндтрэк, сярод якіх творы Бетховена, Баха і іншых.
У 2003 годзе саўндтрэк да фільма «Піяніст» быў адзначаны прэміяй «Сезар» і намінацыяй на прэмію «BAFTA».
Урал
Урал, Уральскія горы — горная сістэма на мяжы Еўропы і Азіі. Тэрыторыя паміж Усходне-Еўрапейскай і Заходне-Сібірскай раўнінамі, у Расіі. Даўжыня 2100 км. Найвышэйшы пункт — гара Нарадная (1895 м).
Уральская горная сістэма цягнецца ад Карскага мора на поўначы да ракі Урал на поўдні больш як на 2 тыс. км, шырыня ад 40 да 150 км. Уздоўж усходняга падножжа Урала звычайна праводзяць граніцу паміж Еўропай і Азіяй. Складаецца з нізкагорных і сярэднягорных хрыбтоў, большасць якіх мае мерыдыянальны напрамак, часта парэзана шырокімі падоўжнымі далінамі і катлавінамі.
Вылучаюць Палярны, Прыпалярны, Паўночны, Сярэдні і Паўднёвы Урал. Палярны Урал мае моцна расчлянёны рэльеф з вышынямі 1000—1300 м (гара Паер, 1499 м). Найбольш высокі Прыпалярны Урал (гара Нарадная, 1895 м). На Палярным і Прыпалярным Урале ёсць сляды плейстацэнавых горна-далінных зледзяненняў (кары, трогі, марэна), развіта сучаснае зледзяненне (больш за 140 невялікіх ледавікоў, плошча 25 км²); шматгадовая мерзлата. Паўночны Урал мае сярэднія вышыні хрыбтоў (800—1000 м) з плоскімі вяршынямі; верхнія часткі найбольш высокіх гор (гара Тэльпасіз, 1617 м) расчлянёныя. Сярэдні Урал — самая нізкая частка горнай сістэмы (300—500 м, гара Сярэдні Басег, 994 м) са згладжаным рэльефам. Паўднёвы Урал — сярэднягорны раён (максімальная вышыня 1640 м, гара Ямантау) са шматлікімі хрыбтамі і глыбокімі міжгорнымі катлавінамі. Уздоўж заходніх схілаў Урала і ў Перадураллі пашыраны карст. Шмат пячор (Дзівава пячора, Капава пячора, Кунгурская пячора, Сумганская пячора), карставых варонак, правалаў, падземных рэчак.
Урал — эпіплатформавыя адроджаныя горы герцынскай складкавасці Урала-Мангольскага геасінклінальнага пояса. Складзены з дакембрыйскіх крышталічных (гнейсы, амфібаліты, кварцыты), палеазойскіх асадкавых (пясчанікі, сланцы, вапнякі, кангламераты) і разнастайных паводле ўзросту магматычных (граніты, дыябазы, габра, розныя эфузіўныя) парод.
Урал багаты карыснымі выкапнямі: медныя, нікелевыя, хромавыя, жалезныя руды, каменны і буры вугаль, нафта, газ, калійныя і каменная солі, азбест, золата, плаціна, каштоўныя і вырабныя камяні.
Сярэдняя тэмпература студзеня ад −22 °C на поўначы да −15 °C на поўдні, ліпеня адпаведна 9 °C і 20 °C. Ападкаў на заходніх схілах 600—840 мм (на Прыпалярным Урале да 1000 мм на ўсходзе 300—500 мм за год).
Рэкі басейна Паўночнага Ледавітага акіяна (Пячора, прытокі ракі Об — Табол, Ісець, Тура, Сосьва), Каспійскага мора (Кама з Чусавой і Белай; Урал). Шмат азёр, пераважна на ўсходніх схілах (Таватуй, Увільды, Аргазі і інш.).
Большая частка Урала пад лясамі на горна-падзолістых і шэрых лясных глебах (верхняя мяжа лесу ад 300 м на поўначы 1200 м на поўдні). Заходнія схілы ўкрыты цёмнахвойнымі (елка, піхта, кедр), усходнія — хваёвымі, месцамі лістоўнічнымі і бярозавымі лясамі. У перадгор’ях Паўднёвага Урала лесастэп з астраўнымі шыракалістымі лясамі (на захадзе) і бярозавымі гаямі (на ўсходзе) на чарназёмных і шэрых лясных глебах. На крайнім паўднёвым усходзе кавыльна-разнатраўныя стэпы на чарназёмных і каштанавых глебах. На Палярным і Прыпалярным, часткова Паўночным і на вяршынях Паўднёвага Урала мохава-лішайнікая тундра і каменныя россыпы. Жывёльны свет: у тундры — паўночны алень, пясцы, лемінгі, белая і тундравая курапаткі; лясной — лось, буры мядзведзь, расамаха, лясная куніца; у стэпах — суслікі, хамякі, тушканчыкі і інш.
У межах Урала — Пячора-Ілыцкі запаведнік, Ільменскі, Башкірскі, Вісімскі запаведнікі.
Кведзі
Кведзі (Коз), возера ў Дзаўскім раёне Паўднёвай Асеціі. Утворана ў выніку апоўзня, які перагарадзіў раку ў цясніне. Размешчана ў 5 км да поўначы ад горада Квайса. Вышыня 1592 м над у.м., плошча зеркала 0.0968 км², даўжыня берагавой лініі 1,71 км.
Анатоль Канстанцінавіч Баранкевіч
Анатоль Канстанцінавіч Баранкевіч (, Калінінград) — расійскі ваенны, паўднёваасяцінскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, міністр абароны Паўднёвай Асеціі (2004—2006), сакратар Савета бяспекі (2006—2008). Актыўны ўдзельнік грузіна-паўднёваасяцінскага канфлікту 2008 года, падчас якога асабіста падбіў 2 грузінскія танкі.
Біяграфія
У 1977 годзе скончыў Усурыйскае сувораўскае ваеннае вучылішча, у 1981 годзе — Далёкаўсходняе агульнаваенное каманднае вучылішча і ў 1989 годзе — Ваенную акадэмію імя Фрунзэ. Удзельнічаў у абедзвюх чачэнскіх кампаніях. У чэрвені 2004 года звольніўся з узброеных сіл Расіі ў званні палкоўніка.
Генерал-лейтэнант паўднёваасяцінскай арміі. У 2004 годзе стаў міністрам абароны Рэсублікі Паўднёвая Асеція, у 2006 годзе — сакратаром Савета бяспекі краіны. Паводле яго інтэрв'ю газеце «Коммерсантъ» ад 5 снежня 2008 г., вайна ў Паўднёвай Асеціі ў жніўні таго ж гады паглыбіла яго супярэчнасці з прэзідэнтам Э. Какойты, з прычыны чаго ён быў змушаны сысці з паста сакратара Савета бяспекі.
Фаант
Фаант (Θόασ ці Θείας) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі:
Прудзец (Талачынскі сельсавет)
Прудзе́ц (, Прудец) — былая вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Талачынскага сельсавета.
Скасавана 27 чэрвеня 2008 года.
Кутнявічы
Кутняві́чы (, Кутневичи) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавета.
Ежы Станіслаў Цеханавецкі
Біяграфія
Паходзіў з магнацкага роду Цеханавецкіх герба «Дуброва». Нарадзіўся ў сям’і Уладзіслава Цеханавецкага.
З-за слабага здароўя ў дзяцінстве ён вучыўся дома пад кіраўніцтвам гувернанткі, потым пайшоў у школу ў Дрэздэне, скончыў элітны Імператарскі Аляксандраўскі ліцэй ў Пецярбургу ў 1914 годзе. Валодаў польскай, рускай, французскай, нямецкай, англійскай і італьянскай мовай. З 1916 года быў аташэ расійскага пасольства ў Лондане да яго ліквідацыі.
Да Кастрычніцкай рэвалюцыі ў 1917 годзе валодаў больш як 13 тыс. гектараў зямлі. Апошні ўладальнік Бачэйкава.
У 1918 годзе пераехаў у Парыж і ўцягнуўся ў дзейнасць Польскага нацыянальнага камітэта ў якасці кіраўніка секцыі шыфраў пры генеральным сакратаре. З 1919 г. аташэ польскага пасольства ў Парыжы ў рангу легацыйнага сакратара 2-га класа, з 1923 г. — аташэ Заходняга аддзела МЗС, з лютага 1924 г. у рангу легацыйнага аташэ, са жніўня 1924 г. — легацыйнага тытулярнага сакратара 1-га класа, а ў ліпені 1924 г. прызначаны на пасаду сакратара 2-га класа ў Будапешце. Некалькі разоў выконваў функцыі часовага паверанага ў справах пасольства. Памёр ад сардэчнага прыступу ў гатэлі «Duna-Palota» ў Будапешце.
Горга (дачка Айнея)
Горга (або Гаргіда, Γόργη) — дачка Айнея і Алфеі. Жонка Андрэмана, маці Фаанта. Паводле версіі Пісандра, маці Тыдэя. Дзева-ваяўніца, якая абараняла родны горад. Яе магіла ў Амфісе.
Танкер
Та́нкер, наліўное судна (tanker) — марское або рачное грузавое судна, прызначанае для перавозкі наліўных грузаў.
Галіна Мікалаеўна Букаціна
Галіна Мікалаеўна Букаціна (нар., ) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь.
Танкер
Уяўляе сабой аднапалубнае судна з кармавым размяшчэннем машыннага аддзялення. Корпус танкера ўяўляе сабой жорсткі металічны каркас, да якога прымацаваная металічная абшыўка. Корпус дзеліцца перагародкамі на шэраг адсекаў (танкаў), якія запаўняюцца вадкімі або паўвадкімі грузамі (нафта, нафтапрадукты, звадкаваны газ, алей і інш.). Аб'ём аднаго танка можа складаць ад 600 да 10 000 м³ і больш для буйнатанажных танкераў. Звычайна танкеры маюць двайное дно і барты ў той частцы, дзе размешчаны танкі.
З мэтай забеспячэння астойлівасці танкера ў парожнім стане частка танкаў запаўняецца вадой.
Галіна Мікалаеўна Букаціна
Біяграфія
Галіна Букаціна нарадзілася ў Маладзечна. Скончыла 5 школу ў тым жа горадзе.
З 1977 па 1981 год год вучылася ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце (курс В. Раеўскага). З 1981 года актрыса Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Якуба Коласа ў Віцебску.
Творчасць
Валодае шырокім творчым дыяпазонам, унутраннім псіхалагізмам, багаццём пластычных сродкаў. Сярод роляў: Гала («Таму што люблю» паводле п’есы А. Паповай «Дзень карабля»), Лідка, Русалка («Радавыя», «І быў дзень…» А. Дударава), Стэла («Пагарэльцы» А. Макаёнка), Каралева Бона («Чорная панна Нясвіжа»), Аня («Вішнёвы сад» А. Чэхава), Алена («Мяшчане» М. Горкага), Маргарыта («Генрых VII» У. Шэкспір) і іншыя.
Шоу Трумана (саўндтрэк)
«Шоу Трумана» (The Truman Show) — саўндтрэк да аднайменнага фільма 1998 года рэжысёра Пітэра Уіра. Некаторыя кампазіцыі саўндтрэка належаць Філіпу Гласу, у тым ліку чатыры кампазіцыі з яго ранейшых прац («'», «'», «»). Глас таксама з’яўляецца ў невялікім камэа ў фільме, адыгрываючы ролю адказнага за музыку ў «Шоу Трумана».
Немец па нацыянальнасці, Буркхард Дальвіц з 1979 года жыў і працаваў у Аўстраліі. Пішучы музыку для мясцовага тэлебачання і кіно, ён перыядычна рассылаў свае апошнія саўндтрэкі буйным прадзюсарам. Пасля завяршэння саўндтрэка да аўстралійскага навукова-фантастычнага фільма «» ён даслаў адну з копій на офіс вядомага аўстралійскага рэжысёра Пітэра Уіра, які якраз у гэты час вярнуўся на радзіму пасля завяршэння здымак «Шоу Трумана». Падбіраючы музыку для кінастужкі, рэжысёр звярнуў увагу на саўндтрэк Дальвіца і прапанаваў яму працу.
Альбом быў выпушчаны 2 чэрвеня 1998 года лэйблам «». За музыку да фільма Буркхард Дальвіц і Філіп Глас атрымалі шэраг кінематаграфічных узнагарод, у тым ліку «Залаты глобус».
Узнагароды і намінацыі
За музыку да фільма «Шоу Трумана» кампазітары і Філіп Глас былі намініраваны на 6 кінематаграфічных узнагарод і перамаглі ў 5 намінацыях. Ніжэй прыведзены спіс узнагарод і намінацый у храналагічным парадку.
Спіс аб’ектаў PGC (906001—907000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (906001—907000)
Фелікс Нікадзім Цеханавецкі
Фелікс Нікадзім Цеханавецкі (Feliks Nikodem Ciechanowiecki) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Як пасол на элекцыйны сойм 1697 года і дэпутат ад Полацкага ваяводства падпісаў pacta conventa Аўгуста Моцнага ў 1697 годзе.
Пасол на сойм 1730 года ад Браслаўскага павета.
Менекей (сын Крэонта)
Менекей (Μενοικεύς) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. У шэрагу крыніц (у Эсхіла і Сафокла) яго імя Мегарэй (, «мегарац»). Малодшы сын фіванскага цара Крэонта і Эўрыдыкі. Мегарэй — абаронца Фіваў, стаяў каля Неставых варот.
Прынёс сябе ў ахвяру Арэсу пры аблозе Фіваў, закалоўшы сябе перад гарадскімі варотамі. Або кінуўся ўніз са сцяны. Закалоўшы сябе, зваліўся ўніз з вежы, каб загладзіць гнеў Арэса за смерць цмока. У Сафокла згадана яго смерць. Яго надмагільны помнік у Фівах, каля Неістэйскіх варот, на яго магіле вырасла гранатавае дрэва.
Дзеючая асоба трагедыі Еўрыпіда «Фінікіянкі».
Мікалаевічы (Пружанскі раён)
Мікала́евічы (, Миколаевичи) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавета.
Да 2005 года ўваходзіла ў склад Бакунскага сельсавета.
Баб-эль-Мандэбскі праліў
Баб-эль-Мандэбскі праліў (араб. باب المندب (Баб-эль-Мандэб - «вароты слёз (смутку)»), фр. Bab-el-Mandeb) — праліў паміж паўднёва-заходнім ускрайкам Аравійскага паўвострава (дзяржава Емен) і Афрыкай (дзяржавы Джыбуці і Эрытрэя). Злучае Чырвонае мора з Адэнскім залівам Аравійскага мора. Востраў Перым падзяляе праліў на Малы і Вялікі.
Найменшая шырыня 26,5 км, найменшая глыбіня на фарватары 182 м.
Тыдэй
Тыдэ́й (Τυδεύς) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі сын Айнея Калідонскага і Перыбеі (часам Гіпастрата і Перыбеі або Айнея і Горгі; або Арэса і Перыбеі ), бацька Дыямеда.
Вячаслаў Мікалаевіч Шалкоўскі
Вячаслаў Мікалаевіч Шалкоўскі (нар., ст. Вайнёдэ, Ліепайскі раён, Латвійская ССР) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў у 1976 годзе Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Архітэктура» (выкладчыкі І. А. Іода, Э. М. Кірыенка, В. І. Кожар). З 1976 года — архітэктар, старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў БелНДІПгорадабудаўніцтва.
Тыдэй
Гэты герой згадваецца ў «Іліядзе» (4, 375—400; 5, 800—815) і ў Эсхіла ў трагедыі Сямёра супраць Фіваў (Эпісодый 2,380-415). Арганаўт. Паводле версіі Гесіёда, забіў сваіх дзядзькоў: Агрыя, Алкафоя, Мелана, Пілона. Па іншай версіі, выгнаны за забойства сыноў Мелана. Выгнаны, з'ехаў у Аргас да Адраста і ажаніўся з яго дачкой Дэіпілай. На шчыце галава вепрука (па версіі, быў апрануты ў шкуру вепра ), або (паводле Эсхіла) на шчыце зоркі і поўны месяц.
Вячаслаў Мікалаевіч Шалкоўскі
Біяграфія
Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў г. Мінск.
Тыдэй
Адправіўся ў Фівы з патрабаваннем да Этэокла саступіць царскай улады. Па вяртанні забіў 50 ці 49 воінаў. На Немейскіх гульнях змагаўся ў барацьбе. Адзін з Семярых супраць Фіваў, стаяў каля Крэнідскіх варот (або каля Прэтавых , або каля Гамалаідскіх ).