cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бярозка трохкаляровая
Распаўсюджанне
Паўночная Афрыка: Алжыр; Лівія; Марока; Туніс. Еўропа: Германія, Былая Югаславія; Грэцыя; Італія; Францыя; Партугалія; Іспанія; Іспанія. Таксама культывуецца, выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна. Расце на адкрытых, сухіх месцах.
Мінская тэлевежа
Мінская тэлевежа — тэлевежа ў Мінску. Размешчана па вуліцы Камуністычная, 6, за будынкам Тэлецэнтра Цэнтральнага тэлебачання Беларусі (АНТ, СТБ)
Гісторыя
З 1 студзеня 1956 г. з мінскай тэлевежы пачала ажыццяўляцца трансляцыя Рэспубліканскай тэлевізійнай студыі. Радыус дзеяння ўпэўненага прыёму дасягаў 70 км.
6 кастрычніка 1967 года Мінскі тэлецэнтр упершыню прыняў па радыёрэлейнай лініі поўны каляровы тэлевізійны сігнал з Масквы па сістэме СЕКАМ-3Б. , хоць у той час у Мінску было толькі 5 каляровых тэлевізараў, два з якіх былі пастаўлены на Мінскім тэлецэнтры для кантролю за радыёрэлейнай лініяй і эфірам. З 13 верасня 1974 тэлецэнтр рэгулярна вядзе каляровыя перадачы. Да 1976 года радыётэлевізійны перадавальны цэнтр быў вынесены за горад і вежа стала выкарыстоўвацца толькі для працы перасоўных тэлевізійных станцый і перадачы праграм з Мінска на новы цэнтр. Было выкарыстоўваць яе яшчэ і для стварэння ў сталіцы рэспубліканскай радыётэлефоннай сувязі. Для гэтага вышку ўкарацілі амаль на 40 метраў, правёўшы раніцай 13 ліпеня ўнікальную аперацыю — над вежай павіс верталёт, мантажнікі замацавалі тросы і праз хвіліну машына, падняўшы секцыю, перанесла яе на спецыяльна абсталяваную пляцоўку ў раёне Камсамольскага возера. Хоць дэмантаж можна было здзейсніць і пры дапамозе «паўзучага» крана, які выкарыстоўваўся ў такіх выпадках, але на гэта б спатрэбілася шмат часу і падняць шматтонны груз на такую вышыню было практычна немагчыма. Таму ўпершыню ў Мінску гэту аперацыю ўзяў на сябе верталёт «МІ-10К», прызначаны для мантажных прац (выконваў гэту працу вопытны маскоўскі экіпаж у складзе Ф. Бялушкіна, Селіверстава, Правалава і вядучага інжынера А. Чубарава). Далей, на вышыні каля 160 метраў была змантавана пляцоўка дыяметрам у 20 метраў, якая складалася з 8 пяцітонавых пялёсткаў, на якой усталявалі антэны, неабходныя для працы новага віду сувязі.
Зялёныя агні
Зялёныя агні — чорна-белая сацыяльна-псіхалагічная дарама кінастудыі «Беларусьфільм». Прэм'ера адбылася 5 красавіка 1956 года. Сцэнарый: Аркадзь Маўзон. Рэжысёры: Сяргей Сплашноў і Іосіф Шульман. мастак Юрый Аляксандравіч Булычоў. Кампазітары: Дзмітрый Раманавіч Камінскі і Юрый Давыдавіч Бяльзацкі.
Дзеянне адбываецца на адным з чыгуначных вузлоў Беларусі. Малады машыніст грузавога цягніка Сяргей Чобур на свой страх і рызыку здзяйсняе першы рэйс з перавышэннем вагавой нормы. Падчас паездкі выяўляецца няспраўнасць машыны. Заняўшыся на хаду рамонтам, брыгада дапускае парушэнне правілаў тэхнічнай эксплуатацыі, і Чобура здымаюць з працы. Пры актыўным удзеле начальніка палітаддзела Якушава вопыт Чобура ўдаецца паспяхова паўтарыць, і Сяргея вяртаюць на паравоз. Гэтай акалічнасці больш за ўсё радуюцца дзве дзяўчыны-чыгуначніцы — інжынер Людміла і дыспетчар Аксана…
Сакаліўка (Літынскі раён)
Сакаліўка (Соколі́вка) — вёска ў Літынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Эскадраны мінаносец Carabine
Эскадраны мінаносец Carabine — адзін з 20 эсмінцаў тыпу Arquebuse, пабудаваных для французскага флоту ў першым дзесяцігоддзі XX стагоддзя.
IC 1507
IC 1507 — галактыка тыпу S0-a (спіральная галактыка) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
1997 год у гісторыі літаратуры
1997 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Контаўты
Контаўты — шляхецкі род, прадстаўнікі якога ў XV ст. займалі ў Жамойці ўплывовае становішча. Мікалай (Контаўт) упамінаецца як стараста жамойцкі ў 1436—1441 гадах. Меў вялікі аўтарытэт сярод жамойцкіх баяр у пачатку праўлення вялікага князя Казіміра (1440—1492). Пасля ўмацавання ўлады апошняга жамойцкім старастам прызначаны Кезгайла Валімунтавіч, але Мікалай (Контаўт) захаваў уплывовае становішча і быў памочнікам пры Кезгайле. Ян, сын Мікалая (Контаўта), пры заключэнні шлюбу з Ядвігай, дачкой віленскага ваяводы Алехны Судзімонтавіча, атрымаў ад вялікага князя Аляксандра Ягелончыка маёнткі Паюр’е, Крожы (Кельмы) і Цітавяны. У канцы XV ст. Ян памёр бяздзетным, яго ўдава Ядвіга выйшла замуж за Станіслава Барташавіча Мантоўтавіча, перадаўшы яму ў якасці вена (з дазволу вялікага князя) маёнткі мужа, пры ўмове, што іх частка пяройдзе да пляменніка Яна Контаўтавіча — Мікалая Шэмета. Маёнткі Контаўтаў з цягам часу перайшлі ў валоданне інш. родаў.
Рускі
«Рускі» — беларускі кароткаметражны мастацкі фільм рэжысёра-дакументаліста Віктара Аслюка, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» у 2013 годзе па заказу Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь па матывах апавядання Максіма Гарэцкага з цыкла «На імперыялістычнай вайне» (1915).
Сюжэт
Паводле апавядання класіка беларускай літаратуры Максіма Гарэцкага. Твор пра тое, «як рускі забіў украінца». Здарэнне адбылося ў часе 1-й сусветнай вайны на руска-аўстрыйскім фронце.
Сосны (Вінніцкая вобласць)
Сосны (Со́сни) — вёска ў Літынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Амерыканскі бусел
Амерыканскі бусел (Ciconia maguari) — амерыканская птушка з сямейства бусліных.
Апісанне
Амерыканскі бусел дасягае даўжыні 90 см, размах крылаў складае 120 см, а вага 3,5 кг. Апярэнне пераважна белае з чорным рулявым пер'ем. Ён адрозніваецца ад падобнага белага бусла чорным вілападобным хвастом, сіне-шэрай дзюбай (у старых птушак), чырванавата-аранжавым участкам скуры вакол вачэй і белай радужынай. У няволі птушкі жывуць больш за 20 гадоў.
Арэал
Амерыканскі бусел жыве ў Паўднёвай Амерыцы, на ўсход ад Анд — ад Венесуэлы да Аргенціны ў вільготных абласцях і на сельскагаспадарчых угоддзях.
Бабаўнянскі выступ
Бабаўнянскі выступ — найбольш прыўзняты блок Беларускай антэклізы ў яе цэнтральнай скляпеністай частцы.
Выцягнуты ў субшыротным напрамку ад Навагрудка да Капыля. Даўжыня 110 км, шырыня — 20-50 км. Назва ад вёскі Бабоўня ў Капыльскім раёне.
Крышталічны фундамент на адзнаках ад -50 да +103 м. На поўдні абмежаваны Паўночна-Прыпяцкім краявым разломам, на ўсходзе і на паўночным усходзе Налібоцкім разломам аддзяляецца ад Бабруйскага пахаванага выступу, Аршанскай упадзіны і Валожынскага грабена; на захадзе мяжуе з Мастоўска-Дзятлаўскім блокам Цэнтральнабеларускага масіву.
Платформавы чахол у межах Бабаўнянскага выступу складзены з фрагментаў палескай серыі сярэдняга рыфею (пінская світа), вендскіх адкладаў (вільчанская, валынская і валдайская серыі) і тоўшчы мелавых, палеагенавых, неагенавых і антрапагенавых адкладаў, якія іх перакрываюць. Магутнасць платформавага чахла 90—350 м. Рыфейскія і вендскія адклады захаваліся фрагментарна на схілах выступу, найбольш поўна на ўсходніх і паўднёва-ўсходніх схілах, на заходніх — пераважна адклады валынскай і нізоў валдайскай серый. Антрапагенавыя адклады з перарывам залягаюць на рыфейскіх, вендскіх і мелавых, а ў цэнтральнай частцы выступу — непасрэдна на пародах фундамента.
Касцелец (гміна)
Касце́лец (Kościelec) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Кольскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Касцельцы. Плошча гміны складае 105,9 км². Станам на 2006 год у гміне Касцелец пражывалі 6654 чалавекі, шчыльнасць — 62,5 чал./км².
Паськава Горка
Па́ськава Го́рка (, Паськова Горка) — вёска ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Языльскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Горкаўскага сельсавета.
Дэпартацыя эрытрэйцаў з Судана
Дэпартацыя эрытрэйцаў з Судана (ምስጓግ ኤርትራውያን ካብ ሱዳን; ترحيل الإريتريين من السودان) — прымусовая рэпатрыяцыя эрытрэйскіх бежанцаў з Судана, якая адбылася вясной 2023 года падчас канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў Абдэля аль-Бурхана і Махамеда Дагала.
Ход падзей
Падчас эфіопа-эрытрэйскай вайны 1998—2000 гадоў на Судан абрынуўся паток бежанцаў з Эрытрэі. Паводле звестках уладаў, на канец канфлікту ў краіну трапіла 100 тысяч чалавек, з якіх 75 тысяч размясціліся ў сталічным Хартуме.
7 мая 2023 года быў апублікаваны артыкул The Guardian, дзе сцвярджалася, што сотні эрытрэйцаў прымусова вывезены з лагераў бежанцаў недалёка ад эрытрэйска-суданскай граніцы. Як адзначалася, вываз арганізаваны Узброенымі сіламі Эрытрэі. Бежанцаў размеркавалі ў гарады Асмэра і. Большасць дэпартаваных былі дэзертырамі і апазіцыянерамі, якія потым трапілі ў турмы. Усяго ў зняволенні апынулася 95 чалавек, з іх 8 жанчын.
Яблык
Я́блык — садавіна, плод яблыні. Адзін з самых пашыраных відаў садавіны. Радзімай яблыка лічыцца Цэнтральная Азія. У цяперашні час найбольш распаўсюджанай з'яўляецца яблыня хатняя і яе шматлікія сарты. Гэта адзін з пладоў дрэва, што найбольш шырока культывуецца. Найбольш шырока вядомым з многіх прадстаўнікоў роду яблыня Сіверса, якія выкарыстоўваюцца людзьмі. Яблыкі растуць на невялікіх ліставых дрэвах. Радзімай яблыні лічыцца Цэнтральная Азія, дзе і да нашага часу прарастае яе дзікі продак, Ябланя Сіверса. Яблыкі вырошчваюцца ў Азіі і Еўропы на працягу тысяч гадоў, у Паўночную Амерыку яны патрапілі разам з еўрапейскімі каланістамі. Яблыкі прысутнічаюць у міфалогіі і рэлігіях шматлікіх народаў, у тым ліку ў нарвежскай, грэчаскай і хрысціянскай традыцыях. У 2010 годзе быў расшыфраваны ген яблыка, што прывяла да новых разуменняў барацьбы з хваробамі і селекцыі яблыкаў.
Вядомы звыш за 7500 вядомых сартоў яблыкаў. Розныя гатункі выгадоўваюцца для розных густаў і мэт, у тым ліку для ўжывання ў ежу і вытворчасці сідру. Хатнія яблыкі, як правіла, размножваюцца прышчэпкамі, у той час як дзікія яблыкі добра растуць з насення. Дрэвы схільныя да ліку грыбковых, бактэрыяльных хвароб і ўздзеяння шкоднікаў.
У 2005 годзе ва ўсім свеце было вырашчана звыш 55 млн тон яблыкаў на агульную суму каля 10 мільярдаў долараў. Кітай вырабіў каля 35 % ад гэтай сумы, у той як ЗША з'яўляецца другім паводле колькасці яблыкаў вытворцам, з больш чым 7,5 % ад сусветнай вытворчасці. Іран займае трэцяе месца, месцы пасля займаюць Турцыя, Расія, Італія і Індыя. Яблыкі часцяком ядуць сырымі, але іх таксама выкарыстоўваюць у многіх харчовых прадуктах, як то дэсерты і напоі. Яблыкі добрым чынам уздзейнічаюць на арганізм чалавека, аднак часам могуць назірацца алергічныя рэакцыі на розныя бялкі ў яблыках.
Александрова (Сенненскі раён)
Александро́ва (, Александрово) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Студзёнкаўскага сельсавета.
Орсічы (прыпыначны пункт)
О́рсічы (, Орсичи)  — прыпыначны пункт Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчаны ў вёсцы Орсічы; на лініі Бабруйск — Рабкар, паміж станцыяй Брожа і прыпыначным пунктам Мошны.
Матэвуш Кісялеўскі
Матэвуш Кісялеўскі ( — да 15 мая 1802) — архітэктар. У 1761 годзе ўступіў у Вільні ў ордэн езуітаў. Вывучаў у Вільні архітэктуру пад кіраўніцтвам Габрыеля Лянкевіча. Пасля скасавання ордэна езуітаў у 1773 годзе прафесар архітэктуры і малявання ў Віленскай акадэміі ў 1773—1774 і 1777—1781 гадах, у Пінску ў 1774—1777 гадах. У 1781 годзе склаў праект адбудовы вежы Віленскай ратушы, але ён не быў рэалізаваны. Пазней асеў у Шлосбергу каля Ілукшты ў Курляндыі ў якасці капелана магнатаў Зібергаў.
Савецкая вуліца (Гродна)
Ву́ліца Саве́цкая, былая Ві́ленская, Сабо́рная, Дамініка́нская, Hildenburg (Tannenberg) str. — адна з самых старых вуліц у гістарычным цэнтры горада Гродна. Вуліца з’яўляецца пешаходнай. Працягласць каля 500 м, ад Савецкай плошчы да вуліцы Ажэшкі. Вуліца вызначаецца цэнтральнай роллю ў жыцці горада. На вуліцы знаходзяцца шматлікія адміністрацыйныя, гандлёвыя, культурныя і забаўляльныя ўстановы. Вуліца мае вялікую гістарычную каштоўнасць, за невялікім выключеннем захавалася амаль уся забудова XIX — пач. XX стагоддзя. На вуліцы жылі і дзейнічалі многія ўздзельнікі паўстанняў 1830—1831 і 1864-1865 гадоў, таму вуліца можа разглядацца як своеасаблівы мемарыял названым паўстанням.
У складзе ВКЛ і Рэчы Паспалітай
Пачала фарміравацца разам з пераносам Рынку ў раён сучаснай плошчы. Вядома з 14 ст.(хутчэй за ўсё пачала фарміравацца раней ) як гандлёвая магістраль, у другой палове 15 ст. стала адной з галоўных вуліц правабярэжнай частцы Гродна. Вяла ад гарадзенскага Рынка на Віленскі гасцінец (галоўную гандлёвую дарогу). Першапачатковая назва — Віленская. У канцы 15 ст. на вуліцы існавала даволі шчыльная забудова, як драўляная, так і фахверкавая. Да канца 18 ст. заставалася ўласна гандлёвым шляхам.
Аднак на думку даследчыка Ю. Н. Кішыка, сучасны напрамак вуліца набыла ў другой чвэрці 16 стагоддзя ў выніку так званай лакацыі. Паводле Кішыку, вялікая княгіня ВКЛ Бона Сфорца паміж 1533 і 1541 правяла перапланіроўку горада паводле сучасных на той час дасягненняў горадабудаўніцтва. Дата 1533 связана з набыццём каралевай Гродзенскага староства, а 1541 — з яе ж пастановай аб добраўладкаванні горада. У выніку лакацыі адбылася заметная геаметрызацыя вулічнай сеткі і, як след, шматлікія вуліцы змянілі свой абрыс. Лакацыя паводле аўтара звязваецца з валочнай памерай 1560, зямельнай рэформай па паляпшэнні землекарыстання. Да лакацыі вуліца Савецкая пачыналася ад Савецкай плошчы ў месцы дома № 1 і ішла да ўпадзення ў вуліцу Калючынскую на месцы сучаснага кінатэатра «Гродна». У выніку перапланіроўкі вуліца стала больш-менш прамой і набыла перасячэнне з вуліцай Калючынскай у месцы сучаснага скрыжавання з вуліцай Ажэшкі. Калі прытрымлівацца пункту погляду згаданага аўтара, то праз два дзесяцігодзі вуліца можа адзначыць сваё 500-годзе.
У сярэдзіне 16 ст. на заходнім баку вуліцы ляжала 32 пляцы і шпіталь Св. Духа, а на ўсходнім баку было 23 вучасткі. Па звестках валочнай памеры 1560—1561 гадоў, асноўную масу жыхароў вуліцы складалі мяшчане і толькі некалькі асоб са шляхты. Па дадзеных рэвізіі 1680 года колькасць вучасткаў на заходнім баку было 16, на ўсходнім — 9, таксама 4 пляцы належалі ваяводу Яну Казіміру Сапегі.
У пачатку 17 ст. на вуліцы былі пабудаваны палац князёў Сангушак (Савецкая, 1), палацы Сапегаў — адзін на месцы Дома прафсаюзаў, другі на скрыжаванні вуліц Савецкай і Дамініканскай, а на рагу вуліц Савецкай і Ажэшкі — палац князёў Массальскіх. Архітэктурны стыль характэрызавалі манастыры Св. Духа, пабудаваны каралевай Бонай Сфорцай у сярэдзіне 16 ст., і дамініканскі касцел і манастыр. Першы з іх некалькі разоў так быў перабудаваны, што толькі спецыяліст можа вызначыць захаваўшуюся частку фасада касцёла, і зараз з’яўляецца будынкам Адміністрацыі Ленінскага раёна г. Гродна; другі быў разабраны ў 1873 г.
Па меркаваннях даследчыкаў, найбольш рэспектабельны від вуліца атрымала ў 17 стагоддзі менавіта пасля таго, як на сродкі Фрэдэрыка і Крысціны Сапег тут былі пабудаваны касцёл і кляштар ордэна прапаведнікаў-дамініканцаў. Падобна езуітам яны развярнулі шырокую грамацка-культурную дзейнасць у цэнтры горада. касцёл быў пабудаваны ў стылі ранняга барока. Праз дзесяць год пасля паўстання 1863—1864 гг. па загаду расійскіх улад ён быў разабраны. На думку Ю. У. Нямцэвіча, дамініканскі касцёл быў адным з самых прыгожых у Гродна. З помнікаў архітэктуры 18 ст. захаваўся будынак былой мужчынскай гімназіі ў стылі класіцызму.
У 17 ст. сядзібы на Віленскім гасцінцу ахвотна набывалі мясцовыя ўраднікі, павятовая шляхта і магнаты, дадзеная тэндэнцыя ўзмацнілася пасля таго, як у Гродна пачалі праводзіцца соймы Рэчы Паспалітай.
У складзе Расійскай імперыі
У расійскі час вуліца была перайменавана ў Сафійскую (1864). У 1860 годзе (па іншых звестках, у 1876 годзе) па вуліцы быў пракладзены водаправод Вуліца інтэнсіўнымі тэмпамі забудоўваецца пасля пракладкі ў 1862 чыгункі Пецярбург-Варшава; згодна плану Гур’ева рэканструкцыі Гродна 1874 на ёй будаваліся толькі каменныя 2-3 павярховыя дамы, пераважна купцамі і прадпрымальнікамі. Многія будынкі неаднаразова рамантаваліся і перабудоўваліся. Сучасны выгляд вуліца атрымала пасля страшэннага пажару 1885 года, пасля якога было знішчана ці сур’ёзна пашкоджана больш за палова будынкаў на вуліцы. Дапажарную Савецкую вуліцу адлюстроўвае алоўкавы малюнак Н. Орды 1865 года У помніках архітэктуры 19-20 стст. адлюстраваліся разнастайныя канструкцыйныя і стылявыя прынцыпы і будаўнічыя прыёмы таго часу. Тут знаходзіліся кнігарні, тыпаграфіі, гасцініцы, страхавыя агенствы і інш.
У 1907 дамамі па вуліцы валодалі: № 1-Левінсон, № 2-Голберг, № 3-Тарлоўскі, № 4 і № 6 Бергман, № 5-Шарашэўскі, № 7-Допельман, № 8-Закгейм, № 9-Фукс, № 10-Мужчынская гімназія, №-Шмітэльскі, № 12-уласнасць горада, № 13-Залускі, № 14-Хвелявінскі, № 15-Фрумкін, № 16-Франк, № 17-Пік, № 18-Хозе, № 19-Левандоўскі, № 20-Чандок, № 21-Фін, № 22 і 26 — Баркоўскі, № 23-Чарток, № 25-Рыман, № 27-Федэр, № 27-Ратнер, № 29-Салавейчык, № 31-Фрумкін
У 19-20 ст.ст. яна насіла назву Саборная, а ў гады Першай Сусветнай вайны — Domstr., у міжваенны перыяд — Дамініканская. У гады фашысцкай акупацыі — Hinderburgstr. У 1940 г. атрымала назву Савецкая, якая засталася пасля вызвалення горада.
У савецкі час
19 сакавіка 1945 года гарвыканкам прыняў пастанову, згодна з якой планавалася разабраць будынкі № 2-4-6-8 для ўзнаўлення пашкоджаннага вакзала. Аднак рашэнне было выканана толькі часткова: былі разабраны толькі дамы № 2 і 4, а 6 і 8 ацалелі. У 1949 г. быў зацверджаны распрацаваны першы генеральны план рэканструкцыі і развіцця горада Гродна. Згодна з планам, вуліца Савецкая павінна была ператварыцца ў праспект шырынёй у 30 метраў. Зносу падлягала ўся гістарычная забудова цотнага боку. Збудаваныя на гэтым баку вуліцы Дом прафсаюзаў і ўнівермаг даюць уяўленне аб тым, як павінна была выглядаць «чырвоная лінія» новага праспекта.
Яшчэ далей пайшлі распрацоўшчыкі другога генплана 1963 г., згодна з якім Савецкая вуліца павінна была ператварыцца ў бульвар з дзвюма паасобнымі палосамі руху. Зносу падлягалі ўсе пабудовы на 150 метраў у кожны бок. Згодна з планам горад губляў большасць гістарычнай забудовы цэнтральнай часткі. Але праекты былі выкананы толькі часткова. Напярэдадні пабудовы ўнівермага быў знесены будынак кінатэатра канца 19 ст., пазней аднапавярховая прыбудова кафэ ля дома № 20. Частка забудовы на няцотным баку была знесена для пабудовы кінатэатра «Гродна» ў 1961 годзе і крамы «Дзіцячы свет» у 1977 годзе
25 красавіка 1964 года гарвыканкам прымае рашэнне, па якому вуліца пераўтвараецца ў пешую, гэтым жа рашэннем былі знесены ўсе агарожы вакол будынкаў. У 1960—1970 гадах было знесена вялікая колькасць дваравых флігеляў, некаторыя фасады былі значна зменены.
Сёння з’яўляецца толькі пешай у мэтах захавання гістарычнай забудовы. Значэнне вуліцы ў грамадскім жыцці горада вызначае месцазнаходжанне шматлікіх культурных і адміністрацыйных устаноў.
Транспарт
Вуліца зачынена для руху ўсіх катэгорый транспарту і цалкам з’яўляецца пешаходнай. На грамадскім транспарце лепш за ўсе дабрацца тралейбусамі № 1, 2, 3, 6, 7, 9, 11, а таксама аўтобусамі № 1, 3, 4, 8, 12, 14, 21, 22, 27, 29 з прыпынку Савецкая плошча; ці тралейбусамі № 2, 3, 6, 7, 9, 11, і аўтобусамі № 4, 6, 8, 15, 17, 20, 26, з прыпынку Вячэрняя школа № 1.
На няцотным баку
Дамы № 1-3-5-7 утвараюць адзіную забудову і выдавочна амаль не адрозніваюцца адзін ад другога. № 1: Двух і трохпавярховы будынак. Помнік архітэктуры. Пабудаваны ў 16 ст. — 1742 г., пасля неаднаразова перабудоўваўся. Уяўляе сабой двухпавярховы, П-падобны ў плане будынак пад двухсхільным дахам. Першапачаткова складаўся з 2 аб’ёмаў. Кампазіцыя фасаду ярусная, другі паверх адзелены ад першага карнізам. Галоўны фасад, што выходзіць на вуліцу Савецкую, завершаны высокім двух’ярусным франтонам. У верхней частцы франтона — круглае дахавае акно, у ніжняй — мансардавае памяшканне з прамавугольнымі вокнамі.
Будынак вядомы ў розныя часы як «Дом мейскі гасцінны», мураваная гарадская карчма, камяніца Зелянугі, палац князёў Сангушак, гродзенскі кадэцкі корпус, аптэка на Дамініканcкай, дом Кацанэнбогена, дом Левінсона, ''фотамайстэрня Л. Гельгора, дыетычная сталоўка, крама «Цацкі», крама «Ратушная»'' (у наш час).
Дом, вядомы як «Палац Сангушак», мае даўнюю гісторыю. Лічыцца, што гарадская карчма — «Дом мейскі гасцінны» была пабудавана ў 16 ст., аднак качма магла існаваць на гэтым месцы значна раней. Згодна прывілегія Стэфана Баторыя ад 1579 года, карчма была вызвалена ад выплаты падаткаў на рэалізацыю алкагольных напояў. Уласна палац Сангушак быў пабудаваны ў 1742 г. на месцы гарадской карчмы 16 ст. Уласнікамі камяніцы, карчмы і драўлянага дома былі вялікі літоўскі маршалак Павел Караль Сангушка, яго сыны: надворны літоўскі маршалак Януш Аляксандр (-1775) і маршалак вялікі літоўскі Юзаф Паўлін. У 1773 годзе будынак арэндаваў надворны літоўскі падскарбій (міністр фінансаў ВКЛ) Антоній Тызенгаўз для размяшчэння ў ім кадэцкага корпуса, які пасля быў перанесены ў будынак па вуліцы Скалімаўская (цяпер Сацыялістычная, 19). У 1778 сядзібу набыў сам А. Тызенгаўз, а затым пасля ўрэгулявання даўгоў былога падскарбія будынкам валодалі яго спадчыннікі. У 19 стагоддзі будынкам валодалі Кацэнэленбогены, пасля Левінсоны. У 1886 годзе маёмасць ацэньвалася ў 8400 рублёў, а ў 1910 годзе ўжо ў 47 750 руб., пры гэтым нерухомасць прыносіла прыбытак у 5 000 расійскіх рублёў. Будынак выкарыстоўваўся самым разнастайным чынам: гэта і здача памяшканняў пад кватэры, і пад розныя крамы (абутку, пушніны, бакалеі, канцылярскіх прылад і інш.), і пад майстэрню, і пад аптэку, і пад склады, і нават пад банкаўскую кантору У 20 ст. у доме знаходзіліся: майстэрня гарадзенскага фотамайстра Гельгора, аптэка, крама канцтавараў, крама Лінніка па продажы швейных машын, веласіпедаў, матацыклаў, радыё-фотатавараў. Пасля вайны размяшчаліся прамтаварныя і харчовыя крамы, піўны ларок. У 1937 годзе ў будынку знаходзілася ў тым ліку і турыстычнае бюро «Орбіус». Так, у чэрвені 1947 года ў будынку пачалі працаваць прамтаварная крама «Главособунивермаг», а таксама харчовыя крамы. У 1962 г. адкрылася дыетычная сталовая. Пасля закрыцця сталовай там некаторы час размяшчалася крама «Цацкі». У 70-80 г.г. ў будынку працавалі цырульня і крама «Саюздрук». З 1977 — «Аблбытпракат».
У 1996—2002 гадах праведзена рэканструкцыя з рэстаўрацыяй фасадаў (арх. А. У. Шымбарэцкі, А. Хамко). Цяпер з боку вуліцы Савецкая знаходзяцца крама «Ратушная», цырульня, вінная крама «Штопар».
Г-падобны ў плане будынак з двухсхільным дахам. Кампазіцыя галоўнага фасада ярусная сіметрычная. Паверхі падзелены гарызантальнай цягай, цэнтральная і флангавыя часткі вылучаны рызалітамі. На другім паверсе — тры балконы з чыгуначнымі агарожамі. Аконныя і балконныя праёмы другога паверха, а таксама праезд — лучковай канфірурацыі. Эклектычная пабудова спалучае аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю класіцызму і дэкаратыўныя элементы барока.
Пабудаваны 1880, 1890, 1914 гг. У далейшым неаднаразова перабудоўваўся (1924, 1933). Першапачаткова тут размяшчалася банкірская кантора купца Тарлоўскага, Паўночнае страхавое таварыства, крамы пякарня, склад садавіны, дванаццаць кватэр. У пасляваенныя гады будынак займалі розныя арганізацыі. Знаходзіўся «Гарнізонны ўнівермаг», крамы «Ваенная кніга» і «Вучні і настаўнікі». У 1964 годзе ў доме працавала фотаатэлье, пасля ў 1966 годзе — крама аблкнігагандлю. У 1968 г. была адкрыта крама «Белювеліргандаль» па продажы тавараў за замежную валюту.
Цяпер у будынку размяшчаецца крама парфумы і касметыкі «Камплімент», кавярня, артгалерэя «Крыга». Прыкае да дамоў № 1, 5.
№ 5: Двухпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Помнік архітэктуры 1848, 1886 гг. стылю эклектыка.
С-падобны ў плане будынак з высокім двухскатным дахам. Раней першы паверх меў парадны ўваход, які быў аздоблены калонамі (лапаткамі). У пачатку 20 стагоддзя быў атынкаваны.
Асноўны аб’ём будынка быў пабудаваны паміж 1795 і 1812 годам, у 1848 годзе перабудаваны. Вядомы як дом Шарашэўскага, дом Багуміла. Некаторы час будынак належаў Юзафу Касцялкоўскаму (1833—1895), вядомаму гродзенскаму ўрачу, у доме нарадзіўся Станіслаў Касцялкоўскі (1881—196?), вядомы гісторык, прафесар Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя, аўтар манаграфіі пра А. Тызенгаўза. З 1881 года ў доме размяшчалася фотамайстэрня Моўшы Гершавіча Кушнера, а таксама крамы і 14 кватэр, тытунёвая крама Файвушовіча, ажыццяўлялі прыём лекары, якія пражывалі ў гэтым доме. Так, у 1926 годзе ў доме жыў Абрахам Ліпнік, галоўны ўрач яўрэйскага шпіталя і ардынатар гарадскога шпіталя, у 1894 вольнапрактыкуючы ўрач Гажанскі, акушэрка Шарашэўскай — Эйпшыц. У 1961 годзе арачны праезд быў рэканструяваны, у адной палове аркі размясцілася кафэ-марожанае, у другім — складскія памяшканні крамы.
У доме знаходзіцца крама «Галантэя», крама «Кіно і музыка» (надпіс на шыльдзе «Тое, што трэба»), гастраном гандлевага дома Неман. Прымыкае да дамоў № 3, 7. № 7: Двухпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Пабудаваны ў 1823 годзе.
Вядомы, як Дом Фукса, дом Допельберга, дом Хозэ.
У другой частцы ў 1795—1823 годзе існаваў будынак, які быў перабудаваны ў 1832 годзе і набыў выгляд існуючага — двухпавярховы з варотным праездам. Дом таксама належаў Л. Фуксу.
Неаднаразова перабудоўваўся. Дом вядомы таксама тым, што на кватэры гродзенска каморніка і адначасова сакратара мясцовага кіраўніка паўстання І. Мілевіча адбываліся таемныя сустрэчы паўстанцаў 1863 г., неаднаразова бываў Канстанцін Каліноўскі. У гэтым будынку знаходзіліся крама канцтавараў Соры Гана (1889), аптэка Я. Румеля, «хуткапечатная» Маркуса Лапіна, балетная школа Вяршынскага-Траўбэ. Аптэка Я. Румеля, чыё імя таксама звязана з Румлёўскім паркам, на момант адкрыцця ў 1815 годзе была трэцяй у горадзе, таксама мела лабараторыю, у якой Якаў Румель праводзіў фізічныя і хімічныя вопыты. Пасля аптэка належала Дзічкоўскаму, потым Нестаровічу, апасля Атовічу. Пасля вызвалення Гродна ў верасні 1944 г. будынак заняло Упраўленне будаўніча-аднаўленчых работ Беластоцкай чыгункі. З канца 40-х гадоў да жніўня 1952 г. на першым паверсе працавала сталовая рамеснага вучылішча № 14, а з 1952 г. да 1962 г. — дыетычная сталовая, затым Дамавая кухня, кафэ «Астра». З 1965 года ў будынку працуе крама «Оптыка». .
Размяшчаецца крама «Оптыка», пірожня-кавярня «Раскоша 1795», цырульня (уваход з боку кінатэатра «Гродна»). У дворыку будынка размяшчаецца стэрэа-кінатэатр «Тэрыторыя 5Д кіно». Прымыкае да дома № 5.
№ 9: Будынак кінатэатра «Гродна». Пабудаваны ў 1961 годзе. Трохпавярховы будынак пабудаваны па тыповаму праекту. На першым паверсе знаходзіўся касавы зал, вестыбюль; на другім паверсе знаходзіліся фае, зал на 794 гледачоў; на трэцім таксама фае. У апрацоўцы інтэр’ера выкарыстоўваліся мармур, ружовы туф, акустычная плітка «акмігран», мастацкі паркет, у аванфае вітраж са шкла з падсветкай (мастак С. Палякоў). У фае трэцяга паверха была аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя са шкла і метала (мастак А Анішчык).
Будынак праекціроўшчыкамі быў пастаўлены так, што ен перакрыў вуліцу Калючынскую, а іншая вуліца, якая назвалася Прахадная і злучала вуліцу Кірава з вуліцай Савецкай, фактычна перастала існаваць. Ад яе застаўся адзін дом (цяпер дом № 7 па вуліцы Савецкай). Быў разбураны і будынак, які выходзіў на вул. Савецкую (меў бы № 11). Да вайны ў ім размяшчалася ювелірная майстэрня З. Зібельмана і аптэка Атовіча, агенцтва Першага расійскага страхавога таварыства ад агню (1894). З 2003 года будынак кінатэатра не экспуатуецца, цяпер на рэканструкцыі.
Плануецца, што пасля рэканструкцыі ў будынку змесціцца шматпрофільны маладзёжны цэнтр з сучасным інтэр’ерам, у якім будуць танцплацоўкі, спартыўны бар, більярд, боўлінг, студыя гуказапісу. Плануецца адчыніць цэнтр у 2012 годзе.
№ 13: Трохпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Пабудаваны ў 1831, 1900 гг. Дамы з № 13-15-17-19 утвараюць адзіную забудову, на выгляд не вылучаюцца адзін да аднаго.
Вядомы як дом Шаі Пік. Пабудаваны паміж 1811 і 1831 гадамі, перабудаваны ў 1900 годзе. Г-падобны ў плане будынак пад двухсхільным дахам. Высокі атык узвышаецца на паўверхні над суседнім будынкам. На другім і трэцім паверхах па цэнтры размешчаны балконы. Усе праёмы лучковыя. Карніз развіты з невялікім вынасам. Будынак архітэктуры эклектыкі з перавагай класіцызму.
У 1831 годзе дом як мінімум меў два паверхі (на плане паказаны праезд у двор), а з малюнку Н. Орды вынікае, што дом меў высокі дах, трэці наверх з мансардай. З 1884 года домам валодаў купец і ўладальнік мэблявай фабрыкі Шаі Пік, а пасля яго спадкаемцы. У доме размяшчаліся мэблявая крама, атэлье, склад мэблі, а таксама 14 кватэр. Пасля вызвалення Гродна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, у доме размяшчаліся крамы (у тым ліку камерцыйная хлебная крама), рабочы клуб. У 1956 годзе працавала крама «Адзенне», таксама працавала майстэрня бытавога абслугоўвання насельніцтва (з 1968 г.).
На першым паверсе размяшчаецца салон парфюмы і касметыкі «Іў Рашэ». Прымыкае да дома № 15. На бакавой часцы будынка вісіць малюнак гістарычнага цэнтра Гродна.
№ 15: Трохпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць, 1875—1885 гг. Дом пабудаваны ў стылі эклектыкі з перавагай элементаў класіцызму. Г-падобны ў плане будынак з невысокім двухсхільным дахам. Кампазіцыя галоўнага фасада сімітрычная, ярусная. Паверхі адзелены карнізамі і фрызамі з геаметрычным рэльефам аконныя праёмы верхніх паверхаў лучковыя з ліштвамі, на трэцім паверхе ліштвы з замком. Прафіляваны завяршальны карніз з невялікім вынасам.
Вядомы як дом Левандоўскага. На планах 1824, 1831—1833 гадоў пазначаны драўляны будынак. Напярэдадні пажару 1885 года дом быў каменны і знаходзіўся ва ўласнасці шляхціца І. Левандоўскага. У доме знаходзіліся ў тым ліку тры лаўкі. У 1910 годзе ў апісанні дома пазначаецца, што ён «новы, трохпавярховы, крыты бляхай». У доме было 6 вялікіх кватэр, у кожнай з якіх было па пяць пакояў з кухняй. У доме ў розныя часы знаходзілася крама рускага кніжнага гандлю Міхайлоўскага і Крамкоўскага (1894), фотаатэлье Рубінштэйна, фотамайстэрня Гірша Абрамавіча Шульнер-Дамбавіцкага, а таксама Ф. Адляніцкага-Пачабута. З 1918 года ў будынку працавалі аптэчныя склады Я. Маліноўскага, у 1937 крама вопраткі «Бон-Тон». У 1944 годзе на другім паверсе размясцілася кантора хлебакамбіната. У 1970 годзе — бюро бытавых паслуг (па іншай інфармацыі з 1962 ), крама «Галантэя», абласная кантора адвакатаў.
У доме размешчаны: аптэка другой катэгорыі «Салус», юрыдычная кансультацыя (уваход з тунэля аркі), крама моднай адзежы «Брадвей». Прыкае да дамоў № 13, 17.
№ 17: Двухпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Год пабудовы — 1811 год.
У доме месцяцца Цэнтр гандлю нерухомасцю, салон цыфравога фота «Літара», ЗАТ «Белросбанк». Прыкае да дамоў № 15 і 19.
№ 17а: Размешчаны ў двары дома № 17, падыход на дома № 17а праз арку дома № 17. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Двухпавярховы будынак пабудаваны ў 1895 годзе. Тыповы флігель у стылі эклектыкі. З 1917 па 1939 года ў доме размяшчалася фотаатэлье Хомуля. Пасля 1945 года будынак займаў філіял «Саюза савецкіх пісьменнікаў БССР» і Упраўленне па справах сельскага і вясковага будаўніцтва. У 1964 годзе ў будыку крама «Падарункі», якая адначасова знаходзілася ў доме № 19. Цалкам жылы дом.
Пабудаваны ў 1866 годзе. Дабудоўваўся ў 1875 и 1895 гг. Меў чатырохсхільны дах, мураваны галоўны фасад. У 1875 годзе прыбудавана двухпавярховая крама. Пасля пажару 1885 года застаўся аднапавярховы дом з трыма крамамі і склепам, мансардным паверхам. Цяпер непазнавальна перароблены. У розныя часы тут размяшчаліся: тыпаграфія Давіда Мейлаховіча, акушэрка Клячэўская, фотамайстэрня Хаіма Эліяша Эмавіча Бінковіча (1896—1903), фотаатэлье Заблуды, страхавое таварыства «Саламандр» (1903), фотаатэлье М. Рубінштэйна, кніжная крама і бібліятэка Шантыра (1910), аптэкарская крама Маліноўскага, гатэль «Англійскі» (1915). У польскі час тут магчыма знаходзілася рэдакцыя газеты «Дзеннік крэсовы» і «Польска друкарня крэсова». У 1950 годзе будынак займала абласная бібліятэка, з 1970 года — ювелірная крама «Жамчужына» (па іншай інфармацыі адчынена ў 1948 .)
У доме размясцілася крама ювелірных вырабаў (на шкле вітрыны напісана золата, серабро) «Жамчужына».
Будынкі № 23-25-27 утварыуць адзіную забудову, візуальна дамы не вылучаюцца адзін ад аднаго.
№ 23: Трохпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштошнасць. Пабудаваны ў 1856 годзе. Вядомы як Дом Ромера, дом Ясіноўскіх, магчыма дом Рымана, гатэль «Пецярбургскі», гатэль «Маскоўскі»(1915), гатэль «Польскі». Будынак таксама вядомы як месца пасяджэнняў урада БНР. Узор будынка стыля эклектыкі з выразнымі элементамі класіцызму. Прамавугольны ў плане будынак. Кампазіцыя галоўнага фасада сіметрычная. Дэкор фасаду па складанасці нарастае ад першага паверха да трэцяга. Цэнтральная і бакавыя часткі вылучаны рызалітамі. Парадны ўваход вылучаны ў выглядзе здвоеных арак паўцыркулярнага абрысу вышыней у паўтары паверхі. Першы паверх вылучаны як стылабат, другі і трэці аддзелены фрызам з прамежкавым карнізам. Аконныя праёмы першага і другога паверхаў лучковыя, трэцяга — паўцыркулярныя. На рызалітах трэцяга паверха размешчаны балконы, якія аб’ядноўваюць па два здвоеныя праёмы паўцыркулярнага абрысу. Гэты матыў пераклікаецца з канфігурацыяй параднага ўваходу. Аконныя праёмы верхняга паверха ўпісаны ў прамавугольныя нішы і аздоблены сандрыкамі, нішы адзелены ад карніза гарызантальнай цягай.
Першапачаткова дом належаў Севярыну і Тэадоры Ромерам. Севярын Мікалай Ромер  — маршалак шляхты Гродзенскага павета, удзельнік паўстання 1863 г. (у яго часта збіраліся паўстанцы), быў знаёмы з Напалеонам Ордам, які бываў у гэтым доме і выявіў яго на адным з сваіх малюнкаў. У 1865 годзе пасля высылкі С. Ромера ў Томскую губерню будынак быў выстаўлены на продаж і быў набыты Моўшай і Лізай Ясеноўскімі, пасля перабудаваны пад гатэль «Пецярбургскі». Адначасова тут працавала крама рэйнскіх вінаў і каланіяльных тавараў. У пачатку 20 ст. будынак належаў Юдэлю і Раўбе Рыманам, якія пашырылі гатэль да 33 нумароў. У сакавіку-красавіку 1919 года ў доме працавалі Беларускі нацыянальны камітэт, Беларуская павятовая рада, Цэнтральная беларуская рада Гродзеншчыны, клуб «Беларуская хатка», Грамада беларускай моладзі, курсы беларускай мовы, рэдакцыя газеты «Беларусь». У 20-я гады 20ст. змяшчалася рэдакцыя газеты «Nowy Dziennik Kresowy». Падчас нямецкай акупацыі — Галоўнае мытнае ўпраўленне акупацыйнага ўрада, для якога гаспадар дома здаваў 9 жылых, 14 кабінетаў, 2 склады, прыёмную і 5 гаражоў за 195,1 рэйхсмарак. Пасля вызвалення горада ў будынку размяшчаўся інтэрнат педінстытута, і ў ім пражываў будучы пісьменнік Аляксей Карпюк. У той жа час тут дзейнічала падпольная беларуская антысавецкая арганізацыя, разгромленая НКУС у канцы 40 гг. У канцы чэрвеня 1947 г. гарвыканкам (які знаходзіўся тады па адрасе вул Сацыялістычная, 3) і педінстытут памяняліся будынкамі і ў гэты дом перасяліўся гарвыканкам з усімі службамі і аддзеламі. У 1961 г. у цокальным паверсе адкрылася кафэ «Пяльменная», якое пасля доўгага рамонту ператварылася ў рэстаран-бістро «Семафор». У 1963 у будынку знаходзілася бюро таварных экспертыз. У 1970 годзе ў будынку размяшчаліся ў тым ліку «Облмежколхозпроект» і «Облмежколхозстрой», у 1982 — абласная арганізацыя аматараў кнігі. У яшчэ нават у сярэдзіне 20 ст. старыя гродзенцы называлі дом «гатэлям паўстанцаў».
Цяпер у доме знаходзіцца Гродзенскі абласны камітэт прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя, рэстаран «Семафор» (шыльда ля ўвахода запрашае «заняць сваі месцы ў вагоне», «час стаянкі цягніка», крама «Сафія». Прымыкае да дома № 25.
№ 25: Двухпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштошнасць. Вядомы як дом Ратнера, гатэль «Пецярбургскі». Пабудаваны ў 1870—1890 годах у стыли мадэрн. Прамавугольны будынак з аднасхільным дахам. Кампазіцыя галоўнага фасада сіметрычная. Цэнтральная і бакавая часткі падзелены пілястрамі: на першым паверсе шырокімі, на другім больш вузкімі. Цокаль скошаны. Паверхі падзелены двумя прамежкавымі карнізамі. Цэнтральны балкон аб’ядноўвае два збліжаныя праёмы. Акнныя прёмы прамавугольнай формы, са скруглёнымі вугламі, абраблены ліштвамі. Над праёмамі сандрыкі. Завяршальны карніз прафіляваны, з невялікім вынасам. У 1987 годзе над дамамі № 25 і 27 была праведзена рэстаўрацыя, у выніку якой дах абодвух дамоў быў штучна завышаны.
Вядома, што 1902 г. у доме працавала абутковая крама Шмуэля Гардона, з 1903 кніжная крама Тракеніцкага. У ліпені 1920 знаходзіўся штаб 10-й кавалерыйскай дывізіі Чырвонай арміі. У 1927 — рэдакцыя газеты «Глос правды Земі Гродзеньскай», рэдактарам якой быў Ян Янкоўскі. З 1928 будынак ва ўласнасці «Сіндыката Рольнічэга». У 1939 знаходзілася крама А. Майзеля і «найстарэйшая і найвялікшая фірма фотаапаратаў у Гродна». Напярэдадні вайны ў 1940-41 гг. працавала мастацкае фота № 2 «Ваенгандля», якое адчынілася пасля вайны ў верасні 1945 г. У 1950 — кантора «Заготлён», з 1952 — фірмовая крама па продажу папірос і тытуню. З 1964 года філіял галоўнага ўнівермага — секцыя спартыўных тавараў, якая называўся «Спортавары». У 1971 пачала працу вядомая крама па продажу тавароў за валюту «Бярозка», з 1982 года крама «Букініст».
Цяпер у доме знаходзіцца салон ювелірных вырабаў «Зіка», салон сувязі «А1», ААТ «Беларусбанк», ламбард. Прымыкае да дамоў № 23 і 27. № 27: Двухпавярховы П-падобны будынак на скрыжаванні з вуліцай Тэльмана. Гісторыка-культурная каштошнасць. Вядомы як дом Салавейчыка, дом Лазара Ротнера. Пабудаваны ў 1870 годзе. У розныя часы тут знаходзіліся: кватэра прысяжнага паверанага Яноўскага (1903), гатэль Бельвю (1915), кніжная лаўка Тракеніцкага (1911), кантора натарыуса Савіцкага, аптэка Кржывеца, акушэрка Шарашэўская (1915). З 1970 абласная дзіцячая бібліятэка. У савецкі час у будынку, дзе цяпер гульнявы цэнтр, знаходзілася крама «Кулінарыя».
Будынак двухпавярховы, квадратны ў плане. Архітэктар І. Мазнічка. Пры будаўніцтве выкарастаны апорныя цагляныя сцены, зборныя і маналітныя жалезабетонныя канструкцыі. Звадворку будынак апрацаваны каменнай тынкоўкай. У пластыцы фасадаў асноўную кампазіцыйную ролю грае другі паверх, які навісае па ўсяму перыметру над першым паверхам. Другі паверх вырашаны рытмам вертыкальных лапатак, дэкаратыўных экранаў у ніжнім поясе і парапетных панэляў у верхнем. Першы паверх аформлены вітрынамі.
На месцы крамы «Дзіцячы свет» стаяў аднапавярховы дом, пабудаваны ў 19 ст. і вядомы як камяніца Фрумкіна, якая ў 1920 гг. была грунтоўна перабудавана. Тут у 1909 працавала вядомая ў горадзе кніжная крама Іберскага. Наведвальнікі крамы акрамя найноўшых кніг усіх галін ведаў маглі набыць альбомы для марак і паштовак, партфелі і папкі, рознастайныя прыборы для пісьма, карты, глобусы, фарбы, ноты, таксама футбольныя і тэнісныя мячы і іншыя прылады для летнмх гульняў. З 1922 пры краме пачала дзейнічаць бібліятэка, якая па сведчанні газеты «Эхо Гродзеньско» мела самыя найноўшыя паступленні польскай літаратуры і белетрыстыкі. У 1927 размяшчалася крама «Філармонія» Міцельмахера, у якой прадаваліся квіткі ў гарадскі тэатр. У 1938 працаваў «Банк народовы ў Гродне». У 1945 г. крама Беластоцкай чыгункі, у 1947 годзе першы гродзенскі ўнівермаг, а з 1963 г. — дзіцячая крама «Алёнушка». У 80-я гады пасля карэннай рэканструкцыі і надбудовы другога паверха краму назвалі «Дзіцячы свет».
Цяпер у доме таксама размяшчаецца крама «Дзіцячы свет». З боку вуліцы Тэльмана знаходзіцца 24-гадзінны банкамат «Белівестбанка».
Пабудаваны ў 1884 г. па праекце архітэктара Небальсіна. Рэстаўрацыя 1989 г. па праекце С. Шэйна. Архітэктура будынка мае стылізаваны характар, выкарыстаны формы і прыёмы розных будаўнічых эпох. Гістарычны лёс будынка склалася няпроста — пад Акруговы суд прыстасавалі частку палаца князёў Масальскіх 18 ст. Архітэктар Небальсін падышоў да перабудовы з высокай адказнасцю і аб’яднаў рознастылявыя рысы будынка. Падвалы цяперашняй крамы — гэта падвалы палаца Масальскіх, а скляпы кавярні — былыя склады і гаспадарскія пакоі Акружнога суда.
У будынку акруговага суда ў міжваенны час праводзіліся палітычныя працесы: у красавіку 1925 адбыўся «працэс 72-х» — суд над беларускімі партызанамі, якія дзейнічалі ў 1922-23 гг. ва ўсходніх паветах Беластоцкага ваяводства і ў раёне Белавежскай пушчы; 9-21 чэрвеня ішоў закрыты «працэс 75-ці» над сябрамі КПЗБ, арыштаванымі ў Косаўскім павеце Палескага ваяводства. У будынку таксама знаходзіліся аптэчны склад Д. Гурвіч, тытунёвая крама І. Астрынскага, цырульня Данілеўскага, крама галантарэі і бялізны «Геркулес» І. Гаруты, вінаводачная крама Ф. Кжаміньскай. У 1958 ва паўпадвальным памяшканні будынка адчынілася спажывецкая крама, у якой упершыню ў Гродна былі ўсталяваны аўтаматы па продажы газаванай вады. У 1970 будынак займалі абласная пракуратура, абласны камітэт Чырвонага Крыжа, бюро па працаўладкаванні насельніцтва. У 1982 — таварыства «Ураджай», абласны «Савет таварыства вынаходнікаў і рацыяналізатараў». У 1986 у падвальным памяшканні адчынена крама «Верасок», пры якой дзейнічаў цэх па выпечцы кандытарскіх вырабаў.
У доме знаходзіцца Гродзенскае абласное аддзяленне ГА «Беларускі саюз пісьменнікаў», турыстычная арганізацыя «Спутнік Гродна», кафейня «КафеМанія» (надпіс на шкле — «Час піць каву»), бар «РэтраПіцца». Прымыкае да Г-падобнага будынка па вуліцы Ажэшка, 1.
На цотным баку
№ 4: Чатырохпавярховы будынак (самы высотны на вуліцы). Будынак Аблсаўпрафа. Надпіс на фасадзе на рускай мове «Дом саюзаў». Пабудаваны ў 1956 годзе ў стылі сталінскага ампіра на месцы разабраных у 1945 г. дамоў № 2, 4. Будынак аддаленасцю ад гістарычнай восі разбівае вуліцу на самым выйсці з колішняга рынку.
На месцы палаца прафсаюзаў у 17 стагоддзі стаяў палац Сапегаў. У канцы 19 ст. тут знаходзіліся мураваныя дамы Лейзера Брэгмана і яго жонкі Яхі Грынберг з крамамі Мухіна, Жоўтка і Раўтэнштэйна, а таксама дом Таўды Грынберг. На пачатку 20 ст. тут жыў галоўны равін гродзенскай абшчыны Абрам Гелборт. У дамах знаходзіліся ювелірная майстэрня М. Кузніцкага, дкукарня Ю. Любіміча, выдавецтва Жалтока, ювелірная майстэрня Хешэса. У 1937 г. у доме № 2 была крама аўтапакрышак «Goodier» Кучкоўскага і сыноў. Працаваў «Dom bankowy Bracia Zakhem».
Цяпер у доме знаходзіцца Гродзенскае абласное ад’яднанне прафсаюзаў, РКЦ № 4 ААТ «Белаграпрамбанк», цэнтр рэкламы і маркетынга «Дызар».
№ 6: Двухпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. Помнік архітэктуры 18 ст. Старэйшы будынак на вуліцы і адначасова самы працяглы. Будынак двухпавярховы, складаны ў плане аб’ёмнакрыты двухскатным дахам. Галоўны фасад у цэнтры выдзелены рустоўкай першага паверха і завершаны трохвугольным франтонам, карніз якога падтрымліваюць дэнтыкулы. На фасадзе прафіляваны паясок размяжоўвае першы і другі паверх. Абрамлённыя вокны завершаны сандрыкамі і трохвугольнымі франтончыкамі. Бакавыя крылы раскрапаваны пілястрамі і завершаны ступенчатым атыкам. Планіроўка дома зменена. На будынку з боку помніка Сакалоўскаму ў 2016 годзе ўсталявана мемарыяльная дошка Ёнасу Яблонскісу, педагогу і ўкладальніку першай літоўскай граматыкі, які ў 1912-14 гг. выкладаў у Гродзенскай мужчынскай гімназіі лацінскую і грэцкую мовы.
Будынак былога дамініканскага манастыра пабудаваны ў 1735 г. У 19-20 ст.ст. неаднаразова перабудоўваўся. У ім знаходзіліся: дамініканская школа, затым гарадзенская дамініканская гімназія, губернская мужчынская гімназія, класічная гімназія. У ёй выкладалі Я. Зянковіч і Я. Арлоўскі, вучыўся брат К. Каліноўскага — Віктар, гісторык У. Латышаў, філосаф А. Макавельскі, заснавальнік гродзенскага музея Ю. Ядкоўскі і інш. У 20-30 г.г. ў будынку працавала жаночая гімназія імя Э. Плятэр, мужчынская настаўніцкая семінарыя, кніжная крама. З восені 1939 г. і да пачатку Вялікай Айчыннай вайны там працавала СШ № 11. У пачатку 50-х гадоў знаходзіўся каўбасны цэх мясакамбіната, затым будынак перабудавалі пад жылы дом.
Цяпер у будынку знаходзіцца салон сувязі «Еўрасець». На бакавой частцы будынка з боку Савецкай плошчы намалявана выява 19 курыц, з якіх ні водная не падобная на іншую.
№ 8: Двухпавярховы будынак. Гісторыка-культурная каштоўнасць. У розныя часы тут знаходзіліся дамініканская школа, гарадское паліцэйскае ўпраўленне і арыштанская, сіроцкі суд, канцылярыя прыстава, гарадская ўправа, гарадское паліцэйскае ўпраўленне, магістрат. Будаўніцтва афіцыны Бернандынскага кляштара звязана з пажарам 1782 года. У 1783 годзе айцец-дамініканец Людвік Грынцевіч склаў «праект афіцыны мураванай двухпавярховай, у якой размесціцца школа». Будынак зафіксаваны па плане 1795 года, па некоторых звестках ён быў скончаны каля 1789 года, тады ж будынак называецца «Новая дамініканская школа».
У 19 стагоддзі будынак выконваў пераважна функцыю школы. Да 1832 будынак належаў дамініканскаму кляштару, у якім размяшчалася таксама гродзенская павятовая школа, пасля ў ім знаходзіўся жаночы пансіён гродзенскай жаночай гімназіі. На плане Гродна 1892 пазначана, што ў будынку знаходзіцца Марыінская жаночая гімназія, яна займала будынак да 1894, якая пасля пераехала ў будынак па адрасе Ажэшка, 22. З 1894 па 1915 у будынку знаходзілася гарадская ўправа Гродна і гарадское ўпраўленне паліцыі. Вядома, што ў 1910 у будынку знаходзіліся арыштанскія, а ў 1911 тут жыў паліцмейцер Іван Фрымерман. Падчас нямецкай акупацыі ў першую суветную вайну тут нейкі час была казарма, а ў 1919 з усталяваннем польскай улады будынак займаў магістрат, які працаваў да пачатку Вялікай Айчынай вайны (з 1939 — гродзенскі гарвыканкам). У 1933 магістрат ператвораны ў гарадское ўпраўленне, якое выконвала тыя ж функцыі, што і магістрат. Такім чынам, у міжваенны час будынак займалі кіруючыя і выканаўчыя органы ўлады горада.
Пасля вайны з 1945 г. у будынку размяшчаліся рэдакцыі газет «Гродзенская праўда», армейскай газеты «Чырвоны сцяг» і чыгуначнай «Заходняя магістраль». З 1947 г. — газетны цэх абласной друкарні. З 1948 — партыйны кабінет абкама кампартыі, пасля пераезду якога ў іншае памяшканне, з 10 чэрвеня 1949 — Дом народнай творчасці, Дзяржаўны ансамбль песні і танца пад кіраваннем Р. Шырмы, абласны тэатр лялек. У лістападзе 1953 года рэдакцыі ваенных газет пакінулі будынак, іх месца заняў Дом афіцэраў, які адчыніў тут вячэрнюю школу. Па стану на 1970 — у будынку знаходзіўся гарадскі ваенны камісарыят. З 1980 Дом народнай творчасці реарганізаваны ў абласны Навукова-метадычны цэнтр народнай творчасці і культурна-асветніцкай працы, а пры цэнтры дзейнічаў Музей народнай творчасці (створаны ў 1960). Знешні выгляд будынка мала змяніўся: знік наддашак над уваходам, засталася толькі цэнтральная частка ад балкона на мансардным паверсе, знікла ляпніна з манаграмай на франтоне, быў знішчаны металічны шпіль над фасадам. Найбольшая страта — знішчэнне барочнай брамы, якая была была ўваходам на тэрыторыі комплекса.