cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Халакост
Статыстыка
Леў Палякоў прыводзіць германскія дадзеныя часоў вайны, на аснове якіх, з улікам дэмаграфічных наступстваў расавай палітыкі нацыстаў (падзенне нараджальнасці яўрэяў і знішчэнне дзяцей), ён ацэньвае агульныя страты яўрэйскага народа прыкладна ў восем мільёнаў. Нямецкі вучоны Р. Румель ў 1992 годзе апублікаваў дэмаграфічнае даследаванне, у якім ацаніў колькасць загінуўшых яўрэяў ад 4 млн. 204 тыс. да сямі мільёнаў, лічачы найбольш верагоднай лічбу за 5 млн. 563 тыс. Паводле падліку Я. Рабінзона загінула каля 5 млн. 821 тыс. яўрэяў.
Рауль Хільберг вызначае колькасць загінулых у 5,1 млн чалавек («Знішчэнне еўрапейскага яўрэйства», 1961). Гэтыя падлікі не прымаюць пад увагу дадзеныя аб смяротнасці сярод былых вязняў лагераў у першы час пасля вызвалення, хоць несумненна, што многія з іх загінулі з прычыны перанесеных пакут і хвароб, набытых у лагерах. Іегуда Бауэр называе лічбы 5,6-5,85 млн чалавек.
Перыядызацыя Халакоста
Кароткая яўрэйская энцыклапедыя разглядае Халакост ў 4 этапы:
Становішча яўрэяў у Германіі ў 1933—1939 гадах
Пачатак пераследавання паклаў байкот яўрэяў з 1 красавіка 1933 года і наступная хваля расавых законаў, накіраваных на яўрэяў, якія працавалі ў дзяржаўных установах або на вызначаных прафесіях. «Нюрнбергскі закон» ад 15 верасня 1935 года паклаў канец раўнапраўя яўрэяў у Германіі і вызначаў яўрэйства ў расавых тэрмінах.
Антыяўрэйская істэрыя ў Германіі прывяла ў ноч з 9 на 10 лістапада 1938 года да масавых пагромаў, які ўвайшоў у гісторыю як «Крыштальная ноч» (з-за аскепкаў шкла, якімі былі абсыпаныя вуліцы нямецкіх гарадоў).
Нягледзячы на відавочна дыскрымінацыйную палітыку ў адносінах да яўрэяў, генацыд пачаўся далёка не адразу пасля прыходу нацыстаў да ўлады. Нацысты імкнуліся выціснуць яўрэяў з краіны, аднак часта тым было проста няма куды ехаць. Для яўрэяў Еўропы, паводле вядомага выказвання Хаіма Вейцмана (пазней — першага прэзідэнта Ізраіля), «свет падзяліўся на два лагеры: на краіны, якія не жадаюць мець у сябе яўрэяў, і краіны, якія не жадаюць пускаць іх у сваю краіну». Міжнародная канферэнцыя па уцекачам у Эвіяне (Францыя) у ліпені 1938 года, скліканая па ініцыятыве прэзідэнта ЗША Франкліна Рузвельта, скончылася поўным правалам. Акрамя Дамініканскай рэспублікі, ні адна з 32 краін, якія ўдзельнічалі, не дала чаканым уцекачам з Германіі і Аўстрыі ні найменшага шанцу. Да таго ж Вялікабрытанія абмяжоўвала прыток мігрантаў у падкантрольную ёй Палесціну.
У 1933—1939 гадах з Германіі і Аўстрыі збегла 330 тысяч яўрэяў. Каля 110 000 яўрэйскіх бежанцаў вырваліся з Германіі і Аўстрыі ў суседнія краіны, але пасля падвяргаліся пераследаванням ужо ў час вайны.
У пачатку 1939 года Гітлер даручыў «адказнаму за 4-гадовы план» Герману Герынгу падрыхтаваць меры па высяленні яўрэяў Германіі. Пачатак Другой сусветнай вайны не толькі павялічыў іх колькасць (пасля далучэння да Германіі заходняй Польшчы), але і ўскладніў шляхі для легальнай эміграцыі.
У 1940 — пачатку 1941 года нацысты распрацоўваюць некалькі варыянтаў рашэння яўрэйскага пытання: прапануюць Крамлю прыняць яўрэяў рэйха ў СССР, ініцыююць планы «Мадагаскар» (перасяленне ўсіх яўрэяў на гэты востраў ля берагоў паўднёва-ўсходняй Афрыкі) і «Люблін» (стварэнне яўрэйскай рэзервацыі ў акупаванай нацыстамі частцы Польшчы, якая атрымала назву «Генерал-губернатарства»). Усе гэтыя праекты не былі рэалізаваныя.
Гета
З пачаткам Другой сусветнай вайны нацысты захапілі краіны і вобласці з месцамі кампактнага пражывання яўрэйскага насельніцтва — Польшчу, Прыбалтыку, Украіну, Беларусь.
У буйных гарадах (нашмат радзей — у невялікіх гарадах) ствараліся яўрэйскія гета, куды зганялі ўсё яўрэйскае насельніцтва горада і наваколля. Найбуйнейшае гета было створана ў Варшаве, у ім змяшчалася да 480 тысяч чалавек.
На тэрыторыі СССР найбуйнейшымі гета былі Львоўскае гета (409 тысяч чалавек, існавала з лістапада 1941 года па чэрвень 1943 года) і Мінскае гета (каля 100 тысяч чалавек, ліквідавана 21 кастрычніка 1943 года).
Да прыняцця рашэння аб поўным фізічным знішчэнні яўрэяў немцы ўжывалі наступную схему «рашэння яўрэйскага пытання»:
Масавыя расстрэлы
Яўрэйскае насельніцтва СССР вынішчалася, як правіла, непасрэдна ў месцах яго пражывання г. зв. айнзатцгрупамі (Einsatzgruppen) СС, а таксама ўкраінскімі і прыбалтыйскімі калабарантамі. Знішчэннем яўрэяў у акупаванай Адэскай вобласці займаліся румынскія войскі. Па ўсёй Прыбалтыцы, Украіне, Беларусі, амаль каля кожнага невялікага горада, каля многіх вёсак, знаходзіліся г. зв. «ямы» — натуральныя яры, куды зганялі і расстрэльвалі мужчын, жанчын, дзяцей.
Ужо ў канцы ліпеня 1941 года ў Каўнасе немцамі і іх літоўскімі памагатымі былі забітыя тысячы яўрэяў; з 60 тысяч яўрэяў Вільні каля 45 тысяч загінулі ў ходзе масавых расстрэлаў у ярах каля Панары, якія доўжыліся да канца 1941 года. Хваля забойстваў пракацілася па ўсёй Літве. Да пачатку 1942 года рэшткі яўрэйскіх суполак захоўваліся толькі ў гарадах Каўнас, Вільнюс, Шаўлчяй і Швянчоніс.
У Латвіі на працягу некалькіх тыдняў было знішчана ўсё яўрэйскае насельніцтва правінцыяльных гарадоў; захаваліся толькі абшчыны Даўгаўпілса, Рыгі і Ліепаі. З трыццаці трох тысяч яўрэяў Рыгі па дваццаць сем тысяч былі забітыя ў канцы лістапада — пачатку снежня 1941 года. Прыкладна тады ж былі вынішчаны яўрэі Даўгаўпілса і Ліепаі.
Значнай часткі нешматлікага яўрэйскага насельніцтва Эстоніі, якое налічваў у 1940 годзе прыкладна 4500 чалавек, атрымалася пазбегнуць згубы. Так 14 чэрвеня 1941 года, усяго за 8 дзён да вайны, прыкладна 500 яўрэяў разам з 10 тысячамі эстонцаў былі дэпартаваныя органамі НКУС у Сібір, каля 500 яўрэйскіх мужчын былі мабілізаваны ў Чырвоную армію або ўступілі ў знішчальныя батальёны. З пакінутых у Эстоніі 3,5 тыс. яўрэяў толькі каля 950 чалавек не змаглі ці не захацелі эвакуявацца, памятаючы жорсткасць супрацоўнікаў савецкіх сілавых структур, праяўленую падчас нядаўняй дэпартацыі, і наіўна спадзяваліся, на думку гісторыка Антона Вайс-Вендта, на гуманізм нямецкіх акупацыйных уладаў. Прыкладна 2-2,5 тысячам эстонскіх яўрэяў атрымалася эвакуявацца ва ўнутраныя рэгіёны Савецкага Саюза, чаму спрыяў той факт, што немцы занялі Талін толькі 28 жніўня 1941 года. 929 пакінутых у Эстоніі яўрэяў былі расстраляныя яшчэ да канца 1941 года сіламі зондэркаманды 1а (у складзе айнзатцгруппы A), якая прыбыла з Рыгі, пад кіраўніцтвам штандартенфюрера СС Марціна Зандбергера. Расстрэлы адбываліся ў Таліне, Тарту і Пярну, у некаторых з іх бралі ўдзел і члены эстонскай ваенізаванай арганізацыі «Амакайтсе». Эстонія была першай і адзінай краінай Еўропы, якая стала «свабоднай ад яўрэяў» («Judenfrei»), пра што было паведамлена ў Берлін у лютым 1942 года.
У Беларусі толькі крыху яўрэям удалося эвакуявацца ўглыб краіны. 27 чэрвеня 1941 года ў Беластоку былі забітыя дзве тысячы яўрэяў, а праз некалькі дзён — яшчэ некалькі тысяч. На працягу пяці дзён каля 80 тыс. яўрэяў Мінска і яго ваколіц былі сканцэнтраваныя ў гета (створана 20 ліпеня 1941 года). Да пачатку зімы звыш 50 тыс. чалавек былі забітыя. У першыя месяцы акупацыі было знішчана таксама большасць яўрэяў Віцебска, Гомеля, Бабруйска і Магілёва. Дванаццаць з дваццаці трох гета, створаных у Беларусі і ў акупаваных частках РСФСР (галоўным чынам у Смаленскай вобласці), былі ліквідаваныя да канца 1941 года, а яшчэ шэсць — у першыя месяцы 1942 года.
На Заходняй Украіне немцы і мясцовае насельніцтва ўчынілі пагромы ўжо ў канцы чэрвеня — пачатку ліпеня 1941 года. У Львове 30 чэрвеня — 3 ліпеня было забіта чатыры тысячы яўрэяў, а 25-27 ліпеня — каля дзвюх тысяч. Праз некалькі дзён пасля захопу немцамі Луцка там было забіта дзве тысячы яўрэяў; з дваццаці сямі тысяч яўрэяў Роўна 21 000 была забітая ў лістападзе 1941 года.
Яўрэі цэнтральнай і ўсходняй Украіны, якім не ўдалося эвакуявацца да прыходу немцаў, трапілі ў рукі нацыстаў і падзялілі лёс яўрэйскага насельніцтва іншых ўсходнееўрапейскіх абласцей. Наступ нямецкіх войскаў на ўсход і акупацыя імі шырокіх тэрыторый СССР прывялі да таго, што пад уладу нацыстаў трапіла частка яўрэяў, якія здолелі эвакуявацца з заходніх раёнаў краіны ў пачатку ваенных дзеянняў. Іх спасцігла агульная доля яўрэйскага насельніцтва акупаваных тэрыторый. Многія яўрэйскія абшчыны Украіны былі знішчаны бясследна. З сямідзесяці яўрэйскіх цэнтраў даваеннай Украіны, лёс якіх вядомы, 43 былі знішчаны яшчэ ў 1941 годзе, а астатнія — да сярэдзіны 1942 года.
Пасля заняткі немцамі ў канцы кастрычніка 1941 года амаль усяго Крыма, было забіта, пры актыўным садзейнічанні мясцовага насельніцтва, каля пяці тысяч крымскіх яўрэяў (крымчакі) і яшчэ каля васямнаццаці тысяч яўрэйскіх жыхароў.
У акупаваных Пскоўскай, Смаленскай і Бранскай абласцях РСФСР ва ўсіх месцах са колькі-небудзь значнай канцэнтрацыяй яўрэйскага насельніцтва былі створаны гета і толькі затым пачаліся масавыя расстрэлы. У Ленінградскай і Наўгародскай абласцях, на Паўночным Каўказе і ў Крыме (за невялікім выключэннем) знішчэнне яўрэйскага насельніцтва праводзілася адразу ж пасля захопу населеных пунктаў і яўрэі перад расстрэлам канцэнтраваліся ў пэўных будынках толькі на некалькі гадзін або дзён. Аднак у Калужскай і Калінінскай абласцях, у выніку контрнаступлення пад Масквой, у некалькіх населеных пунктах акупанты не паспелі знішчыць яўрэйскае насельніцтва.
Забойства яўрэяў Поўдня Расіі і Паўночнага Каўказа пачаліся летам 1942 года пасля акупацыі нацыстамі гэтых рэгіёнаў. 11 жніўня 1942 года адбылося масавае забойства яўрэяў Растова-на Доне ў Зміёўскай балцы. Яўрэяў таксама знішчалі на наступны дзень (12 жніўня) і аж да вызвалення горада. Колькасць ахвяр яўрэйскай нацыянальнасці за час другой акупацыі ў г. Растове-на-Доне, на думку розных спецыялістаў, ад 15 000 да больш за 28 000-30 000 чалавек, мужчын, жанчын, старых, і дзяцей розных узростаў. Толькі ў першы дзень масавага знішчэння ў Зміёўскай балцы былі забітыя каля 13 000 яўрэяў. Усяго на тэрыторыі трох аўтаномных рэспублік, двух краёў і трох абласцей РСФСР, акупаваных летам-восенню 1942 года, загінула каля 70 000 яўрэяў.
«Канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання»
У сярэдзіны кастрычніка 1941 года пачалася дэпартацыя яўрэяў з Германіі ў гета Польшчы, Прыбалтыкі і Беларусі.
У студзені 1942 гады на Ванзейскай канферэнцыі была адобрана праграма «канчатковага рашэння яўрэйскага пытання». Гэта рашэнне не афішыравалася, і мала хто (у тым ліку і будучыя ахвяры) у той час мог паверыць, што ў XX стагоддзі такое магчыма. Яўрэяў Германіі, Францыі, Галандыі, Бельгіі пасылалі на ўсход, у лагеры і гета Польшчы і Беларусі, распавядаючы ім пра часовасці такога перасялення. У Польшчы ствараліся лагеры смерці, якія наогул не былі разлічаны на пражыванне вялікай колькасці людзей — толькі на хуткае знішчэнне новапрыбылых. Месцы для будаўніцтва першых з іх (Хелмна і Белжэц) былі абраныя яшчэ ў кастрычніку 1941 года. Знішчэнне яўрэяў Польшчы атрымала назву «Аперацыя Райнгард» — у гонар забітага ў маі 1942 года у Празе Райнгарда Гайдрыха.
У ліпені 1942 года пачаліся масавыя дэпартацыі з гета Варшавы (самага буйнога з усіх створаных) у лагер смерці Трэблінка. Да 13 верасня 1942 года былі дэпартаваныя або загінулі ў гета 300 тыс. яўрэяў Варшавы.
У гета горада Лодзь змяшчалася да 160 000 яўрэяў. Гэта гета было знішчана паступова: першая хваля дэпартацыяў ў Хелмна адбывалася паміж студзенем і маем 1942 года (55 тыс. яўрэяў Лодзі і правінцыйных гарадкоў Калішскага раёна), затым шэраг наступных дэпартацый у Хелмна і іншыя лагеры, а 1 верасня 1944 года яна была канчаткова ліквідавана. Яўрэйскае насельніцтва Любліна было адпраўлена ў лагер знішчэння Белжэц. У ходзе акцыі 17 сакавіка — 14 красавіка 1942 года былі адпраўленыя на смерць 37 тыс. яўрэяў, а чатыры тысячы пакінутых былі сканцэнтраваныя ў гета Майдан-Татарскі на ўскраіне горада. У сакавіку 1942 года ў Белжец былі пераведзеныя габрэі з усяго Люблінскага ваяводства; пачалі прыбываць таксама цягнікі з ахвярамі з Заходняй Украіны. З Львова ў сакавіку 1942 года былі адпраўленыя ў Белжец каля 15 тыс. яўрэяў, а ў жніўні — яшчэ 50 тыс.
З Кракава ў чэрвені і кастрычніку 1942 года большасць яўрэяў было адпраўлена ў Белжэц; у сакавіку 1943 года каля шасці тысяч яўрэяў, якія заставаліся там, былі пераведзены ў працоўны лагер у прыгарадзе Кракава Плашыл, а каля трох тысяч — у Асвенцім. У верасні 1942 года большасць яўрэяў Радама, Кельце, Чэнстахова і іншых гарадоў Усходняй Польшчы было адпраўлена ў Трэблінку. З 300 тыс. яўрэяў Радамскага раёна ў канцы 1942 года заставалася ў жывых толькі каля 30 тыс.
У 1942 года была знішчана большасць яўрэяў Усходняй і Цэнтральнай Еўропы і значная частка яўрэяў Заходняй Еўропы. Паспяховае наступленне савецкай арміі на шэрагу франтоў у 1943 годзе, змяненне сітуацыі пасля Сталінградскай бітвы і паразы арміі Ромеля пад Эль-Аламейнам пацягнулі за сабой паскарэнне тэмпаў расправы нацыстаў над яўрэямі.
Хуткае прасоўванне савецкіх войскаў на захад прымусіла эсэсаўцаў ліхаманкава ліквідаваць апошнія гета і працоўныя лагеры і замятаць сляды учыненых у іх злачынстваў. Спецыяльнае падраздзяленне (зондэркаманда-1005) займалася спаленнем трупаў на месцы масавых расстрэлаў.
Паспешліва былі ліквідаваныя амаль усе гета і лагеры, яшчэ якія заставаліся на тэрыторыі Польшчы, Украіны, Беларусі, Латвіі і Літвы (так, напрыклад, пасля падаўлення паўстання ў віленскім гета апошнія некалькі тысяч яўрэяў былі 23 верасня 1943 года адпраўленыя ў лагеры у Эстоніі); пачалася масавая адпраўка яўрэйскага насельніцтва з Італіі, Нарвегіі, Францыі, Бельгіі, Славакіі і Грэцыі ў Асвенцім, якая цягнулася да кастрычніка 1944 года. Апошнюю масавую аперацыю супраць яўрэяў, знішчэнне яўрэяў Венгрыі, нацысты пачалі ў маі 1944 года.
Канец вайны
На думку некаторых даследчыкаў, праграма вынішчэння яўрэяў у 1943—1945 гг. (да капітуляцыі Германіі ў маі 1945 года) была выкананая на дзве траціны. Недахоп працоўнай сілы і адначасова эканамічна бессэнсоўнае забойства мільёнаў людзей выклікалі ў 1943—1944 гадах сумневы ў нацысцкай верхавіны ў правільнасці падыходу да «канчатковага рашэння». У 1943 годзе Гімлер аддаў загад аб выкарыстанні працы ацалелых яўрэяў у інтарэсах вядзення вайны. У пэўны момант Гімлер нават прапанаваў вызваліць частку яўрэяў у абмен на палітычныя саступкі (уключаючы і магчымасць перамоваў аб заключэнні сепаратнага міру з Захадам) або за каласальны выкуп.
На апошнім этапе вайны, калі непазбежнасць паразы Германіі ўжо не выклікала сумневаў, некаторыя нацысцкія кіраўнікі спрабавалі выкарыстаць яўрэяў для перамоваў аб міры, у той час як іншыя (перш за ўсё Гітлер) працягвалі патрабаваць татальнага знішчэння тых, хто яшчэ заставаўся ў жывых. Штандартенфюрер СС Дытэр Вісліцэні на Нюрнбергскім працэсе сцвярджаў, што ў канцы лютага 1945 года Адольф Эйхман назваў яму колькасць забітых габрэяў «каля 5 млн чалавек».
Александрына (песня)
«Александрына» — песня беларускага ансамбля «Песняры» з іх дэбютнага альбома «Ты мне вясною прыснілася». Аўтарам музыкі з’яўляецца Уладзімір Мулявін, словы — верш Пятруся Броўкі, які быў прысвечаны Зінаідзе Канапелька. У ансамбле песню выконваў Леанід Барткевіч. Паводле рэйтынга музычнага партала «Тузін Гітоў» з’яўляецца найвялікшай беларускай песняй усіх часоў.
Аксубаева
Аксубаева (Аксуба́ево, Аксубай) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Аксубаеўскага раёна Рэспублікі Татарстан. Насельніцтва — 9242 чалавекі (2021). Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак гарадскога тыпу Аксубаева са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе.
Аксубаева размешчаны на беразе ракі Малая Сульча (басейн Вялікага Чарамшана). Населены пункт заснаваны ў 1771 годзе. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1973 года.
Кудзіненка
Кудзіненка — прозвішча.
Рудна (гміна)
Ру́дна (Rudna) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Любінскага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Рудне. Плошча гміны складае 216,6 км². Станам на 2013 год у гміне Рудна пражывалі 7574 чалавекі, шчыльнасць — 35 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 30 салецтваў.
Валахія
Вала́хія (Ţara Românească, перш Цѣра Рȣмѫнѣскъ, Ţeara Rumînească і таксама Wallahia) — гістарычная вобласць на поўдні Румыніі, паміж Карпатамі і Дунаем; падзяляецца ракой Олт на Мунтэнію (Вялікую Валахію) і Алтэнію (Малую Валахію). З XIV стагоддзя Валахія — феадальнае княства, з XVI стагоддзя — пад турэцкім панаваннем. Па Адрыянапальскаму мірнаму дагавору 1829 года фактычна аўтаномная (пад пратэктаратам Расіі да 1856). У 1859—1861 гг. аб'ядналася з Малдаўскім княствам у адзіную дзяржаву (са студзеня 1862 — Румынскае княства).
Старажытныя часы
Гісторыя Валахіі ўзыходзіць да найстаражытнейшых перыядаў. Згадваюць гэту тэрыторыю старажытныя аўтары, напрыклад Іардан, Флавій, Прыск Панійскі, Пракоп Кесарыйскі і інш. Калі румынскія гісторыкі гавораць пра «Дакійскае царства», то старажытныя аўтары на тэрыторыі Дакіі, і ў Дабруджы, паказваюць на стольныя грады, сярод іх сталіца скіфаў г. Томіс, Дабруджа, пры імператару Канстанцыя пераназваная ў Канстанцыя, і згадваны старажытнагрэчаскімі міфамі «Алімп»; старажытная горная рэзідэнцыя Сармізегетуса. У гэтай тэрыторыі, якая суседнічала з гетамі-мезіямі (не блытаць з персамі-«мезамі») на поўдні Дуная, з гетамі-языгамі з Паноніі і з гетамі-бастарнамі на поўначы, хрысціянства распаўсюджвалася дзякуючы святому апосталу Андрэю, які, па легендарнай традыцыі, заснаваў у 62 годзе біскупствы ў Візантыі, Адэсосе (Варна) і Томісе (суч. Канстанца), так і хрысціянам-бежанцам, якія ратаваліся ў Дакіі ад праследаванняў Рымскай імперыі.
У год 105 годзе на чале IV Шчаслівага Флавіевага легіёна і дапаможных частак з Мезіі, поўдзень Дуная, імператар Траян уварваўся ў Дакію. Асноўныя баявыя дзеянні вяліся на тэрыторыі Мунтэніі. Тады ж пала і была разбурана Сармізегетуса. З 106 года тэрыторыя паўднёва-заходняй Дакіі, населеная гецкімі родамі, уключаючы В., была ўлучана ў склад Рымскай імперыі («Дакійская правінцыя»), акупацыя падоўжылася да 271—275 гг. У гэты перыяд на тэрыторыі Дакіі старажытнымі аўтарамі згадваюцца дзве буйныя вобласці; «Гепідыя» (наступная Трансільванія) і на тэрыторыі Мунтэніі — «Раксаланія». У 275 годзе готам атрымалася заняць акупаваныя рымлянамі поўдзень і захад Дакіі, пасля кароткага перапынку, пасля таго як у шэрагі гунаў (hunis) увайшлі і дакійскія геты; раксаланы і гепіды, і пры падтрымцы сваіх саюзнікаў, менавіта з тэрыторыі Мунтэніі гуны і пачалі свой генеральны наступ на Рым. Пасля падзення Рыма ў Валахіі дынастыі змяняліся адна за адной; пасля смерці Атылы на прастол узышоў гепід Ардарых, пасля яго іншыя.
Сярэднявечча
Толькі з падзеннем венгерскай дынастыі Арпадаў улада Венгрыі ў Валахіі саслабла і княства стала незалежным. У такім стане яно праіснавала больш за 100 гадоў. З пачаткам наступу Асманскай імперыі на Балканы небяспека захопу Валахіі асманамі ўзрастала. У выніку, у 1415, валашскі гаспадар (кіраўнік) вымушаны быў прызнаць сюзерэнітэт асманскага султана.
Валахія была заціснута паміж турэцкімі землямі з поўдня і Венгрыяй з поўначы. Трансільванія належала Венгрыі і была свайго роду прамежнай тэрыторыяй паміж венгерскімі і валашскімі землямі. Акрамя таго Валахія мела рэлігійную спецыфікацыю: Турцыя была мусульманскай, Захад — каталіцкі, а Валахія — праваслаўнай. Гэта становішча Валахіі і абумовіла зменлівасць ваеннай палітыкі, асабліва пасля 1453 года, калі Візантыя, якая пала пад націскам турак. Валашскія кіраўнікі то ішлі разам з венграмі на турак, то прапускалі турэцкія арміі ў венгерскую Трансільванію.
Адрознівалася своеасаблівасцю і ўнутраная сістэма ўлады: васпаны абіраліся на прастол з аднаго і таго ж роду, але выбар не быў абумоўлены якімі-небудзь зацверджанымі прынцыпамі пераходу прастола ў спадчыну. Усё вырашала выключна расстаноўка сіл у колах валашскага баярства. Паколькі любы з членаў дынастыі мог мець мноства як законных, так і пабочных дзяцей, кожны з якіх станавіўся прэтэндэнтам на прастол, то следствам гэтага з'явілася вялікая чахарда ў змене кіраўнікоў. Звыклым быў тэрор у дачыненні супернікаў на прастол, але найбольшай сілы ён дасягнуў пры Уладзе III Цэпешы.
Пад асманскім валадарствам
У 1476 годзе валашскія князі канчаткова сталі васаламі Асманскай імперыі. У 1718—1737 гадах Алтэнія (Малая Валахія) належала Аўстрыйскай імперыі.
У 1829—1856 гг. княства было пратэктаратам Расіі.
Аб'яднанне з іншымі княствамі
У 1858 г. Валахія і Малдаўскае княства аб'ядналіся ў адну дзяржаву.
Італьянская фондавая біржа
Італьянская фондавая біржа (Borsa Italiana S.p. A., ISE) — найбуйнейшая італьянская біржа, размешчаная ў Мілане. Адкрыта ў 1998 годзе, уваходзіць у склад карпарацыі Borsa Italiana Group — сярод акцыянераў — замежныя кампаніі і найбуйнейшыя італьянскія банкі.
Асноўны індэкс: S&P/MIB — адлюстроўвае кошт акцый 40 найбуйнейшых кампаній, якія гандлююцца на біржы, спіс якіх увесь час пераглядаецца і капіталізацыя якіх складае 80 % усёй біржы.
Рэкорд біржы па дзённым абароце гандлю, устаноўлены 17 сакавіка 2000 года — 8,03 млрд еўра.
ФК Айнтрахт Франкфурт
«Айнтрахт» Франкфурт — футбольны клуб з горада Франкфурт-на-Майне, Гесэн, Германія. Хатні стадыён — Дойчэ банк Парк, Франкфурт-на-Майне.
Гісторыя
Клуб заснаваны ў 1899 годзе.
Святаслаў Мікалаевіч Фёдараў
Святаслаў Мікалаевіч Фёдараў ( — ) — савецкі і расійскі ўрач-афтальмолаг, вокавы мікрахірург, адзін з удзельнікаў укаранення радыяльнай керататаміі, прафесар, член-карэспандэнт РАН і акадэмік РАМН, палітык. Сапраўдны член РАЕН.
Маці: Аляксандра Данілаўна, па нацыянальнасці — напалову беларуска, напалову полька.
Узнагароды
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 жніўня 1987 г. Фёдараву Святаславу Мікалаевічу прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».
Іван Іванавіч Грыгаровіч
Іван Іванавіч Грыгаровіч (,, Расійская імперыя — ) — археолаг, гісторык, археограф, святар, збіральнік рукапісаў па гісторыі Беларусі. Належаў да «старабеларускага» гістарычнага напрамку. Бацька расійскага гісторыка і бібліёграфа Мікалая Іванавіча Грыгаровіча.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1792 годзе ў горадзе Прапойск Магілёўскай губерні (цяпер — горад Слаўгарад Магілёўскай вобласці Беларусі). У 1811 годзе скончыў Магілёўскую духоўную семінарыю. У 1811—1815 гадах выкладаў у Магілёўскім духоўным вучылішчы. У 1819 годзе І. І. Грыгаровіч са ступенню кандыдата скончыў Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію, затым знаходзіўся на пасадзе рэктара вучылішчаў у Віцебску і Гомелі, пазней — служыў прыдворным протаіерэем. З 1837 года быў сябрам археаграфічнай камісіі, у складзе якой выдаў першы беларускі археаграфічнай сход крыніц — «Беларускі архіў старажытных грамат» (ч.1, Масква 1824; ч.2-я знойдзена ў рукапісным стане ў 1958 годзе). Асноўная праца, выдадзеная І. І. Грыгаровіч па беларускай гісторыі і археаграфіі — 5-томныя «Акты, относящиеся к истории Западной России…» ( СПб, 1843-53), у якіх сабраны ўнікальныя дакументы па гісторыі Беларусі, Літвы і Украіны XIV—XVII стагоддзяў. Быў таксама аўтарам духоўнай літаратуры, напісаў «Исторические сведения о жизни Святого Митрофания» (СПб, 1832).
Прэм’ер-міністр Швецыі
Прэм’ер-міністр Швецыі (шв. statsminister, літаральна «міністр дзяржавы»), з’яўляецца кіраўніком ўрада ў Каралеўстве Швецыя. Перад стварэннем пасады прэм’ер-міністра ў 1876 годзе, у Швецыі кіраўніком урада з’яўляўся кіраўнік дзяржавы — кароль. Луі дэ Геер, архітэктар парламенцкай сістэмы ў Швецыі, стаў першым прэм’ер-міністрам у 1876 годзе. З 1995 года афіцыйнай рэзідэнцыяй шведскага прэм’ер-міністра з’яўляецца палац Сагер, які размешчаны ў цэнтры Стакгольма. Прэм’ер-міністр мае таксама доступ да нейкага асабняку Harpsund, які выкарыстоўваецца ў якасці рэкрэацыйнага аб’екта.
Майнак (Кызылардзінская вобласць)
Майнак — сяло ў Аральскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Аралкумскай сельскай акругі. Код КАТА — 433234400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 142 чалавекі (95 мужчын і 47 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 92 чалавекі (51 мужчына і 41 жанчына).
Влёраўскі ўніверсітэт імя Ісмаіла Кемалі
Влёраўскі ўніверсітэт імя Ісмаіла Кемалі (Universiteti "Ismail Qemali" i Vlorës) — албанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Влёра. Названы ў гонар Ісмаіла Кемалі, лідара албанскага нацыянальнага руху, заснавальніка і першага кіраўніка Албаніі.
Заазер’е (Ушацкі сельсавет)
Заазе́р'е (, Заозерье) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ушацкага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Селішчанскага сельсавета.
Мальяна-Рамана
Насельніцтва складае 1490 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 70 чал./км². Займае плошчу 21 км². Паштовы індэкс — 60. Тэлефонны код — 06.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giovanni Battista e Santa Prudenziana.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Абібок (тэлеперадача)
«Абібок» — беларуская забаўляльная беларускамоўная з вядучай Юліяй Высоцкай, якая выходзіла ў эфір на тэлеканале «БТ» у 1990-х гадах.
Алтэнія
Алтэ́нія (Oltenia, таксама Малая Валахія ) — гістарычная вобласць на паўднёвым захадзе Румыніі, адмежаваная ад Трансільваніі (на поўнач) Карпатамі, ад Мунтэніі (на ўсход) — ракой Олт, а ад Балгарыі і Сербіі (на поўдзень і захад) — Дунаем. Распадаецца на жудзецы Горж і Долж. Галоўны горад — Краёва.
Тэрмін увайшоў ва ўжыванне пасля 1718 года, калі па ўмовах Пажарэвацкага міру Алтэнія (ці Малая Валахія) была адарвана ад Мунтэніі (Вялікай Валахіі) і далучана да ўладанняў Габсбургаў (Трансільванія). У 1737 годзе адзінства Валахіі было адноўлена.
Андрэй Нічыпаравіч Вараніхін
Андрэй Нічыпаравіч Вараніхін (, Новае Усолле —, Санкт-Пецярбург) — рускі архітэктар і жывапісец, прадстаўнік класіцызму, адзін з заснавальнікаў рускага ампіру.
Барыс Дзмітрыевіч Жылкін
Барыс Дзмітрыевіч Жы́лкін ( — ) — вучоны ў галіне лесаводства, доктар сельскагаспадарчых навук (1966), прафесар (1931), Заслужаны лесавод БССР (1965).
Андрэй Нічыпаравіч Вараніхін
Біяграфія
Андрэй Вараніхін нарадзіўся ў руска- сям’і прыгонных графа, былога доўгі час прэзідэнтам пецярбургскай Акадэміі мастацтваў. Навучаўся жывапісу ў майстэрні уральскага іканапісца Гаўрылы Юшкова. Талент юнака прыцягнуў увагу Строганава, і ў 1777 годзе граф адправіў Вараніхіна вучыцца ў Маскву. Як мяркуецца, настаўнікамі Вараніхіна былі В. І. Бажэнаў і М. Ф. Казакоў. З 1779 года Вараніхін працаваў у Пецярбургу.
Барыс Дзмітрыевіч Жылкін
Біяграфія
Нарадзіўся верагодна ў Гастыньскім лясніцтве (Варшаўская губерня). У 1917 годзе скончыў Петраградскі лясны інстытут. У 1921—1926 гадах працаваў ляснічым у вучэбна-доследным лясніцтве ў Лубянах (Татарстан). Адзін з заснавальнікаў (у 1921 годзе) і выкладчыкаў ляснога тэхнікума. У 1926—1930 гадах працаваў у Казанскім інстытуце сельскай гаспадаркі і лесаводства, дзе ў 1930 годзе ўзначаліў створаную кафедру лесаводства. У 1930–1946 гадах Б. Д. Жылкін у Бранскім лесагаспадарчым інстытуце на пасадзе загадчыка кафедры лесаводства і дэндралогіі. З 1946 года прафесар, у 1947–1975 гадах загадчык кафедры лесаводства лесагаспадарчага факультэта Беларускага тэхналагічнага інстытута імя С. М. Кірава.
Андрэй Нічыпаравіч Вараніхін
Біяграфія
У 1785 годзе Вараніхін быў адпушчаны на волю. З 1786 па 1790 ён вывучаў архітэктуру, механіку і матэматыку ў Францыі і Швейцарыі.
Барыс Дзмітрыевіч Жылкін
Навуковая дзейнасць
Б. Д. Жылкіну належаць навуковыя працы па біялогіі, тыпалогіі, водаахоўнай ролі лясоў, павышэнню іх прадукцыйнай здольнасці.
Андрэй Нічыпаравіч Вараніхін
Біяграфія
У 1797 у мастак атрымаў званне акадэміка «перспектыўнага жывапісу» Акадэміі Майстэрстваў за карціны «Від карціннай галерэі ў Строганаўскім палацы» (1793, Эрмітаж) і «Від Строганаўскай дачы» (1797, Рускі музей, Санкт-Пецярбург). Званне акадэміка архітэктуры Вараніхін атрымаў у 1800 годзе за праект каланад ў Пецяргофе. З пачатку 1800-х выкладаў, а з 1802 года быў прафесарам у Акадэміі мастацтваў.
Барыс Дзмітрыевіч Жылкін
Навуковая дзейнасць
Сярод апублікаванага:
Андрэй Нічыпаравіч Вараніхін
Біяграфія
Да ранніх дойлідскіх прац Вараніхіна ставіцца аздабленне інтэр’ераў Строганаўскага палаца (1793). Пышныя барочныя формы, прапанаваныя Растрэлі, Вараніхін замяніў строгімі класічнымі, адметнымі прастатой і вытанчанасцю. Аналагічным чынам ён перабудаваў інтэр’еры на  (1795—1796), а таксама дома ў сядзібе Горадня (1798).
Галоўным тварэннем Воронихина стаў сабор у гонар іконы Казанскай Божай Маці ў Санкт-Пецярбургу. Закладка сабора адбылася 27 сакавіка 1801 года, скончаны працы былі ў 1811 годзе. З нагоды асвячэння храма Вараніхін быў падараваны ордэнам Св. Ганны другой ступені і пенсіяй.
У ліку іншых работ Вараніхіна — дом Дзяржаўнага казначэйства, будынак Горнага інстытута, каланады і каскад у Пецяргофе, інтэр’еры палацаў у Стрэльне, Гатчыне і Паўлаўску, а таксама паркавыя збудаванні ў гэтых палацава-паркавых ансамблях.
Сям’я
У асяроддзі сучаснікаў архітэктара хадзілі чуткі аб тым, што ён з’яўляўся пазашлюбным сынам барона Аляксандра Мікалаевіча Строганава ад сувязі з комі-пярмячкай Марфай Чароевай, аднак сваякі дойліда, якія цяпер жывуць (у прыватнасці, ігумен Аляксандр (Фёдараў) — прапрапрапраўнучаты пляменнік Вараніхіна) абвяргаюць гэтую здагадку.
У 1801 годзе Вараніхін ажаніўся з 31-гадовай Марыяй Фёдараўнай Лонд (1770 — 23 студзеня 1822) — англічанкай і чарцёжніцай, якая прапрацавала з ім каля дзесяці гадоў і служыла гувернанткай у доме Строганавых. Каб заключыць сямейны саюз, Вараніхіну прыйшлося сабраць шмат усякіх папер, паколькі Мэры не захацела пераходзіць у праваслаўе. Пасля вяселля маладыя пакінулі дом Строганавых і пераехалі ва ўласную кватэру. У мужа і жонкі было шэсць сыноў: двое памерлі ў дзяцінстве, астатнія, за выключэннем Канстанціна, таксама пражылі няшмат. Нашчадкаў пасля сябе яны не пакінулі.
Бібліяграфія
Шуйский В. К. Андрей Воронихин // Зодчие Санкт-Петербурга. XIX — начало XX века / сост. ; ред. Ю. Артемьева, С. Прохватилова. — СПб.: Лениздат, 1998. — С. 19-38. — 1070 с. — ISBN 5-289-01586-8
Руднік (гміна, Люблінскае ваяводства)
Ру́днік (Rudnik) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Краснастаўскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Рудніку. Плошча гміны складае 88,4 км². Станам на 2004 год у гміне Руднік пражывалі 3605 чалавек, шчыльнасць — 40,8 чал./км².
IC 2063
IC 2063 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Эрыдан.
Чыгірынскае вадасховішча
Створана ў 1960 годзе. Плошча паверхні вадасховішча 23,4 (21,1) км², найбольшая глыбіня 5 (8,1) м. Даўжыня складае 16 (17) км, найболшая шырыня 1,8 (2,4) км, даўжыня берагавой лініі 55 км. Поўны аб’ём вады дасягае 62,6 млн м³.
У вадасховішча ўпадаюць рэкі Балонаўка і Вепрынка. Каля вадасховішча населеныя пункты Балонаўка, Праточнае, Чыгірынка, Падлужжа, Чачэвічы, Грудзічына, Кароўчына.
Выкарыстоўваецца ў энергетычных мэтах (Чыгірынская ГЭС) і для стварэння ўмоў актыўнага адпачынку.
Маскоўская вуліца (Брэст)
Размяшчэнне
Арыентавана з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. З’яўляецца працягам праспекта Машэрава, пачынаецца ад Кобрынскага моста, з поўначы прымыкаюць вуліца Кастрычніцкая, завулак Палявы, вуліцы Сікорскага, Серая, Дэпутацкі завулак, вуліцы Зялёная, Жураўліная, Калініна, Фруктовая, Трышынская, з поўдня — вуліцы Генерала Папова, Дзмітрыя Данскога, Спакойная, Шаўчэнкі, далей перасякае вуліцу Піянерскую — 28 ліпеня, з поўдня прымыкаюць вуліцы Шлюзавая, Мухавецкая, Багданчука, Васняцова, з поўначы — вуліца Савецкай Канстытуцыі, перасякае Партызанскі праспект, з поўначы прымыкае вуліца Гаўрылава, перасякае вуліцу Гродзенскую — Лакціёнава, на скрыжаванні з якой узведзена двухузроўневая развязка. Далей з поўдня прымыкаюць завулак Лясны, вуліцы Ландшафтная, Медыцынская, перасякае вуліцу Зялёную (в. Тэльмы 1) — Тадэвуша Касцюшкі, па-за граніцай горада пераходзіць у Маскоўскую шашу. Даўжыня вуліцы складае каля  км.
Сёмуха
Сёмуха (таксама Сёдмуха, Сёмка, Троіца, Зелянец, Зялёныя святкі) — злучальнае звяно паміж прыроднымі сезонамі, гаспадарчымі цыкламі, станамі і формамі грамадскіх стасункаў і дачыненняў. Вытокі Сёмухі ўзыходзяць храналагічна да пачатковых перыядаў складвання рода-племянной арганізацыі грамадства.
Крылава
Крылава:
Сёмуха
Асаблівасці
Узнікненне і фармаванне звязана з такой важнай і вызначальнай асаблівасцю беларускага народнага і кожнага іншага традыцыйнага календара, як наяўнасць у яго будове злучальных элементаў у выглядзе тых ці іншых святаў, іншых адметных каляндарных перыядаў. У беларускім традыцыйным календары разам з Сёмухай такімі спалучальнымі пунктамі выступаюць Масленка, Спасаўскія святы і Піліпаўка. Разам з назвай, якая ў недалёкім мінулым была вельмі пашыранай практычна па ўсёй тэрыторыі Беларусі, цяпер шырока бытуе найменне «Тройца». Царкоўная назва свята — Пяцідзесятніца. Хрысціянскай царквой Пяцідзесятніца вытлумачваецца як свята сашэсця Святога Духа на апосталаў, належыць да ліку двунадзесятых святаў і адзначаецца на пяцідзесяты дзень пасля Вялікадня. У культавую практыку праваслаўнай царквы свята Тройцы ўведзенае ў XIV ст.
Сёмуха належыць да ліку святаў, якія не маюць выразна акрэсленай даты і адзначаюцца ў залежнасці ад Вялікадня. Ёсць шэраг фактаў, якія дазваляюць выказаць сцверджанне, што і ў часы паганства яно было таксама рухомым, залежала ад прыродных зрухаў, у першую чаргу ад часу з'яўлення лісця на дрэвах, якія ўсведамляліся як культавыя. На Беларусі такімі былі дуб (сімвал мужчынскага пачатку), клён, ясень (якія таксама ў залежнасці ад мясцовых культурных і прыродных умоў разглядаліся як дрэвы мужчынскага кшталту), бяроза (сімвал і тыповае ўвасабленне жаночага пачатку), ліпа, рабіна і іншыя «жаночыя» дрэвы. Апрыёры можна сцвярджаць, што ў часы паганства свята Сёмуха не магло адзначацца раней, чым распусцяцца асноўныя культавыя дрэвы, бо "веснавыя песні не спяваюць на «голы лес», чакаюць, калі ён пакрыецца лісцем або калі першы раз закуе зязюля. Каляндарны рух часу святкавання Сёмухі, як можна меркаваць, укладваўся ў двухтыднёвы прамежак (для параўнання адзначым, што царкоўная Тройца магла святкавацца ў прамежку з па ).
Шэраг фактаў дазваляе сцвярджаць, што ў дахрысціянскія часы і, магчыма, у раннім хрысціянстве Сёмуха і звязаны з ёю цыкл святаў працягваліся да Пятра, прынамсі Купалле ўваходзіла ў дадзеную святочную парадыгму («на Купалу вечарам заканчваецца спяванне веснавых песняў»).
Сёмушныя святы непарыўна знітаваныя з Вялікаднем, Юр'ем і ў залежнасці ад мясцовых культурных прыярытэтаў Міколам (якія выступаюць як сімвалы і ўвасабленне мужчынскага пачатку), Купаллем, Пятром (якія давалі магчымасць меркаваць пра плён і канкрэтныя вынікі працоўных намаганняў). Сёмушныя святы ахопліваюць каляндарны перыяд, які ў народзе мае вельмі ёмістую назву — пралецце («Чэрвень — пралецця скон, а лета ў гон»).
Жаночае свята
Факты сведчаць, што Сёмушны цыкл з'яўляецца выключна жаночым, галоўнае месца і найважнейшыя ролі ў якіх належаць дзяўчатам шлюбнага (плоднага) узросту і маладым жанчынам, якія ўжо нарадзілі і маглі яшчэ працягваць жыццё роду. Невыпадковая прымеркаванасць Сёмухі як тыпова жаночага свята да перадкупальскага часу тлумачыцца важнасцю і складанасцю шматаспектных стасункаў земляроба з прыродай менавіта ў гэты перыяд. Кумаванне, віццё вянкоў, варажба шлюбнай накіраванасці, звычай месці магілы бярозавымі венікамі, упрыгожванне хаты, гаспадарчых пабудоў зелянінай, праводзіны русалак (як правіла, у жыта) — усё гэта мела сваёй мэтай паўплываць на плодныя сілы зямлі. І кумленне тут выступае своеасаблівым парогам, перайшоўшы які дзяўчына пераходзіла ў шлюбны статус. Зафіксаваная збіральнікамі ў XIX ст. форма кумлення дзяўчат як сведчанне сяброўства «на год» асоб прыблізна аднолькавага ўзросту ў далёкай старажытнасці, трэба меркаваць, мела выгляд яднання (кумлення) жанчыны рэпрадуктыўнага ўзросту і дзяўчыны шлюбнага статусу. Звычай жа месці магілы бярозавымі венікамі трэба разглядаць як своеасаблівую форму просьбы аб дапамозе-апякунстве, аб спрыянні продкаў свайму роду. Дадзены звычай мае самыя шчыльныя сувязі з уяўленнем старажытных беларусаў, што вясной разам з ажываннем прыроды ажываюць і «душы мёртвых», г. зн. душы продкаў, якія выходзяць на белы свет. І звычай абмятання магіл бярозавымі венікамі тут выступае як своеасаблівы, а галоўнае своечасовы кантакт-паведамленне, папярэджанне, што вясна ўжо прыйшла. Бярозавы венік у такім разе пры ўсіх іншых значэннях меў і выконваў функцыю камунікацыйнага канала, быў правадніком «жывой» энергіі, закліканай паспрыяць, дапамагчы хутчэйшаму абуджэнню продкаў. Звычай упрыгожваць жытло і гаспадарчыя пабудовы, культавыя збудаванні зелянінай найперш сведчыць пра тое, што Сёмушныя святы ў дахрысціянскія і, верагодна, першыя хрысціянскія стагоддзі святкаваліся ўсім родам-племем на адкрытай прасторы — у культавых гаях, у месцах, дзе раслі культавыя дрэвы. Галінкі зеляніны казалі пра тое, што супольнікі далучыліся да сакральных вытокаў, што яны ушанавалі сакральныя сілы, абнавілі і пацвердзілі сваю далучанасць да іх, што аддаюць саміх сябе ва ўладу гэтых сакральных сіл.
Праводзіны русалак
Праводзіны русалак праз бор, дуброву (сімвалы і ўвасабленне мужчынскага пачатку) у жыта таксама мелі за мэту спрыяць ураджаю. Паводле народнага ўяўлення, русалкі ў Сёмушныя святы (паводле некаторых звестак — на Ушэснік) выходзяць з вады і да восені пасяляюцца на зямлі. І як толькі яны высахнуць, то адразу і гінуць. Вада — неабходная ўмова працягу іх жыцця. Існавала павер'е, што яны могуць выклікаць такі жаданы і патрэбны ў пару каласавання дождж, таму і праводзілі іх у жыта.
Траецкія дзяды і бабы
Перад Тройцай, або Сёмухай, у многіх мясцінах Беларусі ладзіліся Траецкія дзяды і бабы. Пакланенне продкам не адрознівалася ад падобнага ў іншыя адпаведныя даты па характары урачыстасці, колькасці і складу ўдзельнікаў, колькасці страў, але вылучалася сваёй функцыянальнай, сутнаснай накіраванасцю. Калі аснову восеньскіх, Пакроўскіх, дзядоў складае падзяка за здабыты плён працоўных шчыраванняў, у тым ліку шлюб і спадзяванні на яго, то Траецкія напоўнены просьбамі, вераю, чаканнямі на належны водгук-аддзяку пакладзеных сіл у бягучым гаспадарчым годзе. Такія ж асаблівасці ўласцівыя і Траецкім бабам, якія папярэднічаюць дзядам і адзначаюцца ў пятніцу — посны дзень, а таму ўсе стравы на стале былі посныя, асноўнай з якіх была аўсяная мілта.
Іншыя абрады
Абавязковымі і вызначальнымі асаблівасцямі Сёмухі з'яўляюцца карагоды, пляценне вянкоў, якія часта выкарыстоўваліся ў якасці мантычнага сродку ў мэтах прадбачання будучыні на працягу бягучага сямейна-гаспадарчага года. У некаторых мясцінах да Сёмухі дапасоўваліся «піва», «фэсты».
У залежнасці ад мясцовых традыцый Сёмуха, або Тройца, адзначалася адзін, тры дні, тыдзень, заканчвалася ж Русальным, або Граным, тыднем. Гэты тыдзень, паводле мясцовых традыцый, пачынаўся пасля Сёмухі або праз тыдзень пасля яе. Як правіла, на працягу Гранога, або Русальнага, тыдня забаранялася выконваць тую ж, што і на Каляды, работу. У канкрэтных мясцовасцях гэтая забарона распаўсюджвалася цалкам на тыдзень, а ў некаторых — на частку яго або пэўныя дні.
Гіракастрыйскі ўніверсітэт імя Экрэма Чабэя
Гіракастрыйскі ўніверсітэт імя Экрэма Чабэя (Universiteti Eqrem Çabej i Gjirokastrës) — албанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Гіракастра.
Фёдар Якаўлевіч Юзэфовіч
Фёдар Якаўлевіч Юзэфовіч (паміж 1825 і 1827,, Пінскі павет — , Вялікая Гаць, Пінскі павет) — праваслаўны царкоўны святар, забіты паўстанцамі падчас паўстання 1863—1864 гадоў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і святара. У 1847 скончыў Пінскае духоўнае вучылішча, служыў на пасадах панамара і псаломшчыка ў храмах Мінскага павета. 25 сакавіка 1861 года прызначаны псаломшчыкам у царкве сяла Святая Воля.
У пачатку паўстання 1863—1864 гадоў паводле некаторых дадзеных удзельнічаў у атрадах самаабароны, створаных беларускімі сялянамі супраць паўстанцаў, але ці праўдзівыя гэтыя звесткі невядома.
1 чэрвеня 1863 года ў дом Юзэфовіча ў сяле Вялікая Гаць прыйшлі два чалавекі і, прадставіўшыся падарожнікамі, папрасілі паесці. Тым часам у сяло ўвайшоў атрад паўстанцаў колькасцю каля 200 чалавек. Госці, якія аказаліся паўстанцамі, пад пагрозай рэвальвера адвялі Юзэфовіча ў карчму, дзе над ім пачлі здзеквацца і аб’явілі аб хуткай казні. Пад канвоем Фёдар быў адведзены к мясцоваму святару айцу Мікалаю Лукічу Стаяновічу для прычасця і споведзі. Святар адмовіўся ўзяць грошы «за працу» і прасіў, каб Фёдара пашкадавалі.
Фёдар Юзэфовіч быў пахаваны на мясцовых могілках. Пасля яго смерці засталося пяць сірот: Аляксей (11 гадоў), Мікалай (5 гадоў), Ганна (4 гады), Марыя (1 год). На магіле Юзэфовіча быў усталяваны вялікі драўляны крыж, які пазней змянілі на каменны.
Сядзіба Аскеркаў (Азярцы)
Гісторыя
Тыповая правінцыяльная дробнамаянтковая сядзіба ў в. Азярцы, пабудаваная ў стылі класіцызму, характэрная для Беларусі. Уладальнік маёнтка Зыгмунт Аскерка збудаваў тут сваю рэзідэнцыю ў першай палавіне XIX стагоддзя.
Сядзібны дом — кампактны аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак пад двухсхільным дахам. Над цэнтральнай часткай яго пабудавана мансарда з трохвугольным франтонам і шырокім паўкруглым акном.
У невялікім прысядзібным парку можна сустрэць маляўнічыя курціны і алеі з лістоўніцы еўрапейскай.
IC 2064
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Малая Сульча
Малая Сульча (Ма́лая Сульча́, Кече Сөлчә) — рака ў Татарстане, правы прыток Вялікай Сульчы. Працякае па тэрыторыі Чарамшанскага, Новашашмінскага і Аксубаеўскага раёнаў. Даўжыня ракі — 67 км, плошча вадазборнага басейна — 796 км². Выток размешчаны ў лясным масіве за 1 км на поўдзень ад вёскі Сульчэ-Баш Новашашмінскага раёна. Вышыня вытоку — 180 м над узроўнем мора. Вусце знаходзіцца за 44 км ад вусця Вялікай Сульчы, паблізу вёскі Караса Аксубаеўскага раёна. Вышыня вусця — 77 м над узроўнем мора.
Найбуйнейшыя населеныя пункты на рацэ: пасёлак Аксубаева, сёлы Старое Ібрайкіна, Новае Ібрайкіна, Старое Ільдзяракава.
Лыжныя гонкі
Лыжныя гонкі — гонкі на лыжах на вызначаную дыстанцыю па спецыяльна падрыхтаванай трасе сярод асоб вызначанай катэгорыі (узроставы, мякінай і т. д.). Адносіцца да цыклічных відаў спорту. Алімпійскі від спорту з 1924 года.
Малая Сульча
Прытокі: Каляй (левы), Кармалы, Чорны Ключ, Малая Уіш, Уіш (усе — правыя), Кісінка, Канаўка (абодва — левыя), Кірэмец, Карасінка (правыя).
Лыжныя гонкі
Упершыню спаборніцтвы ў лыжным бегу на хуткасць адбыліся ў Нарвегіі ў 1767 годзе. Па прыкладзе нарвежцаў рушылі шведы і фіны, пазней захапленне гонкамі ўзнікла і ў Цэнтральнай Еўропе. У канцы 19 — пачатку 20 стагоддзя ў многіх краінах з'явіліся нацыянальныя лыжныя клубы. У 1924 годзе была створаная Міжнародная федэрацыя лыжнага спорту (FIS). У 2000 FIS налічвала 98 нацыянальных федэрацый.
Пётр Лук’янавіч Бабак
Пётр Лук’янавіч Бабак (, в. Беразнякі, Калінкавіцкі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971). Заслужаны будаўнік БССР (1962).
Біяграфія
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
З 1951 года трактарыст, з 1956 года машыніст экскаватара ў Сенненскім будаўніча-мантажным упраўленні меліярацыі, з 1975 года ў перасоўнай механізаванай калоне № 33 трэста «Віцебскводбуд».
Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за паспяховае выкананне заданняў 8-й пяцігодкі. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963—1967 гадах.
Кірыл Іванавіч Прашчаеў
Кірыл Іванавіч Прашчаеў (нар., г. Адэса) — доктар медыцынскіх навук, прафесар. Заснавальнік і дырэктар навукова-даследчага медыцынскага цэнтра «Геранталогія» (Масква, Расійская Федэрацыя). Першы грамадзянін Рэспублікі Беларусь у яе гісторыі, які абараніў доктарскую дысертацыю па спецыяльнасці «геранталогія і герыятрыя».
Біяграфія
Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут (1996), дактарантуру пры Санкт-Пецярбургскім інстытуце біярэгуляцыі і геранталогіі (2005). У 1996—1997 гадах працаваў у Наваполацкай цэнтральнай гарадской бальніцы на пасадзе ўрача-інтэрна, у 1997—2000 гадах у Віцебскім медыцынскім інстытуце на пасадзе асістэнта кафедры сацыяльнай гігіены і арганізацыі аховы здароўя і адначасова ў Віцебскім абласным тэрытарыяльным медыцынскім аб’яднанні «Кардыялогія» на пасадзе ўрача прыёмнага аддзялення. У 2000—2005 гадах — намеснік галоўнага ўрача па лячэбнай рабоце Полацкай гарадской бальніцы, з 2005 па 2007 год — галоўны ўрач паліклінікі ААТ «Палімір» у Наваполацку і адначасова дацэнт Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта.
На працягу 5 год (з 2007 па 2012 ) на пасадзе прафесара кафедры ўнутраных хвароб № 2 у Белгародскім дзяржаўным універсітэце, дзе стварыў адну з найбуйнейшых на постсавецкай прасторы навуковую школу ў галіне герыятрыі, асноўным накірункам якой з’яўляецца феномен палімарбінасці пры паталогіі сталага ўзросту. Адначасова — прафесар кафедры тэрапіі і паталогіі пажылога ўзросту Інстытута павышэння кваліфікацыі Федэральнага медыка-біялагічнага агенцтва Расіі ў Маскве
Навуковая дзейнасць
Галоўны рэдактар навукова-практычнага часопіса «Геранталогія», член рэдакцыйнай калегіі часопіса «Поспехі геранталогіі». Распрацоўшчык тэорыі этнамедыцыны (на беларускім фальклорным матэрыяле), мае навуковыя працы па гісторыі медыцыны Беларусі.
З’яўляецца аўтарам вялікай колькасці навуковых і вучэбных прац у галіне геранталогіі, герыятрыі і антыўзроставай медыцыны. Найбольш вядомыя — «140 тэзісаў аб артэрыяльнай гіпертэнзіі» (Мінск, 2004), «Выбраныя лекцыі па герыятрыі» (Санкт-Пецярбург, 2007), «Прафілактычная нейраімунаэндакрыналогія» (Санкт-Пецярбург, 2008), «Тэрапеўтычнае асяроддзе ў дамах-інтэрнатах для пажылых людзей і інвалідаў» (Масква, 2013), «Прафілактыка эйджызму ў стацыянарных сацыяльных установах» (Масква, 2016).
Пад кіраўніцтвам К. І. Прашчаева абаронена 2 доктарскія і 12 кандыдацкіх дысертацый.
Узнагароды
Лаўрэат Ганаровага дыплома выставы-кірмашу Саюзнай Дзяржавы Расіі і Беларусі за дасягнутыя вынікі па распрацоўцы новых медыцынскіх праграм з выкарыстаннем інавацыйных медыцынскіх тэхналогій (Масква, 2011). Узнагароджаны ордэнам «За дасягненні ў навуцы» Міжнароднай акадэміі навук экалогіі і бяспекі жыццядзейнасці (Санкт-Пецярбург, 2011).
Пётр Лук’янавіч Бабак
Біяграфія
Імя П. Л. Бабака прысвоена сярэдняй школе ў аграгарадку Студзёнка Сенненскага раёна Віцебскай вобласці.
Руднік (гміна, Сілезскае ваяводства)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 16 населеных пунктаў.
Актаныш
Актаны́ш (Актаны́ш, Актаныш — «белы знаёмец») — сяло, раённы цэнтр Актанышскага раёна Татарстана. Размешчана ў ніжнім цячэнні ракі Белая, каля мяжы з Башкартастанам, за 381 км на ўсход ад Казані. Усходняя частка выходзіць да возера Старая Белая. Насельніцтва — 9905 чалавек (2021).
Антоній Хандзінскі
Антоній Хандзінскі (Antoni Chądzyński; 1 студзеня 1687, Падляшша — 13 студзеня 1750, Віцебск) — дзеяч каталіцкага касцёлу і Ордэна езуітаў, педагог.