cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Летапіс Аўрамкі
Апісанне
Летапіс апублікаваны ў 16-м томе «Поўнага збору рускіх летапісаў», які выйшаў у 1889 годзе.
Яўген Іванавіч Валадзько
Біяграфія
Нарадзіўся 3 студзеня 1941 года ў вёсцы Харэўшчына Сенненскага раёна Віцебскай вобласці. Пасля заканчэння Аршанскага тэхнікума чыгуначнага транспарту да 1965 года працаваў на Паўночнай чыгунцы ў Валагодскай вобласці. Працаваў дзяжурным па станцыі і старэйшым памочнікам начальніка станцыі Шэксна. Затым вярнуўся ў Беларусь, дзе стаў манеўровым дыспетчарам на станцыі Маладзечна.
Працаваў у Мінскім аддзяленні цягніковым дыспетчарам і дзяжурным па аддзяленні. Затым — ва Упраўленні чыгункі намеснікам начальніка службы руху. У 1984 годзе ўзначаліў Мінскае аддзяленне. У 1989 годзе ён быў абраны старшынёй Беларускага прафесійнага саюза чыгуначнікаў і транспартных будаўнікоў.
У 1994 годзе прызначаны намеснікам Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь. З 1994 па 1996 гады сумяшчаў пасады намесніка міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь і начальніка Беларускай чыгункі.
Памёр 26 верасня 1998 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.
Памяць
Яго імем названы адна з вуліц Мінска, аршанскі галіновы тэхнікум, цеплавоз ТЭП70 Аршанскага лакаматыўнага дэпо і электрацягнік ЭР9ТМ маторвагоннага дэпо Мінск.
Грыгарыўка (Лыманскі раён)
Грыгарыўка (Григорі́вка) — вёска ў Лыманскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Абіднэ
Абіднэ (Обідне́) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Алмазбек Атамбаеў
Алмазбек Шаршэнавіч Атамбаеў (нар. 17 верасня 1956, с. Арашан, Аламудунскі раён, Чуйская вобласць, Кіргізская ССР) — кіргізскі дзяржаўны дзеяч. Прэм’ер-міністр Урада Кыргызскай Рэспублікі, старшыня Сацыял-дэмакратычнай партыі Кіргізіі. Прэзідэнт Кыргызстана з 2011 па 2017 год.
Стаў першым усенародна абраным прэзідэнтам краіны, які добраахвотна перадаў уладу. Ён не вылучаўся на чарговы тэрмін, вырашыўшы падтрымаць кандыдата Сааранбая Жээнбекава. Але пасля змены ўлады паміж палітыкамі ўзнік канфлікт.
Парламент Кыргызстана 20 чэрвеня 2019 года перадаў у пракуратуру пералік абвінавачванняў у адрас А. Атамбаева, падрыхтаваны спецыяльнай дэпутацкай камісіяй. Былы прэзідэнт абвінавачваецца ў карупцыі пры мадэрнізацыі ЦЭЦ Бішкека, вызваленні па падробленых медыцынскіх лістках лідара злачыннай групоўкі, незаконным пераводзе зямель і іншых дзеяннях. Парламент краіны 27 чэрвеня прагаласаваў за пазбаўленне Атамбаева недатыкальнасці і статусу экс-прэзідэнта, што дае магчымасць прыцягнення яго да крымінальнай адказнасці. Пасля гэтага былы кіраўнік Кыргызстану тройчы атрымліваў выклікі на допыты ад следчых МУС, але на іх не з’яўляўся.
7 жніўня 2019 года атрад спецназа прыбыў у дом Алмазбека Атамбаева ў вёсцы Кой-Таш недалёка ад Бішкека, каб затрымаць яго. Тут знаходзіліся некалькі сотняў прыхільнікаў былога прэзідэнта. Увечары спецслужбы пачалі аперацыю па затрыманні, былы прэзідэнт забарыкадаваўся ў адным з пакояў. Прыхільнікі Атамбаева захапілі некалькіх спецназаўцаў: у іх адабралі зброю, а некаторых моцна збілі. Адзін спецназавец памёр ад агнястрэльнага ранення, шэсць супрацоўнікаў спецпадраздзялення былі ўзятыя ў закладнікі і адпушчаныя на наступны дзень. Атамбаеў выступіў са зваротам у эфіры мясцовага тэлеканала і сказаў, што гатовы быў даць пісьмовыя паказанні, «але ўлада не прыслухалася» да яго заклікаў «дзейнічаць у рамках закону». Дзейны Прэзідэнт Кыргызстана С. Жээнбекаў звінаваціў А. Атамбаева ў парушэнні Канстытуцыі. Алмазбека Атамбаева затрымалі ў сяле Кой-Таш у другі дзень штурму; ён здаўся, але сутыкненні працягваліся. За 7, 8 і 9 жнiўня медыцынская дапамога была аказана 136 пацярпелым. Начальнік ГУУС Кыргызстана па Чуйскай вобласці Самат Курманкулаў атрымаў траўму галавы і трапіў у кому.
13 чэрвеня 2019 кіраўнік Дзяржаўнага камітэта нацыянальнай бяспекі Кыргызстана Аразбек Апумбаеў заявіў, што былы прэзідэнт Алмазбек Атамбаеў рыхтаваў дзяржаўны пераварот. 23 чэрвеня 2020 года ў Бішкеку экс-прэзідэнта Кыргызстана Алмазбека Атамбаева прысудзілі да 11 гадоў і 2 месяцаў пазбаўлення волі за карупцыю. Некаторыя абвінавачанні пасля знялі.
Алмазбек Атамбаеў быў вызвалены 6 кастрычніка 2020 года дэманстрантамі з СІЗА Дзяржаўнага камітэта нацыянальнай бяспекі (ДКНБ). Палітык выйшаў на свабоду пасля перамоў групы мітынгоўцаў з кіраўніцтвам ДКНБ. Пасля яго перавялі пад хатні арышт, але ў хуткім часе ён ізноў быў змешчаны ў СІЗА. 14 лютага 2023 года выйшаў з калоніі, у якой адбываў тэрмін зняволення.
Павел Бяляеў
Павел Бяляеў:
Алэксііўка (Нэмірыўскі раён)
Алэксііўка (Олексі́ївка) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Гвардзійскэ (Лыманскі раён)
Гвардзійскэ (Гварді́йське) — вёска ў Лыманскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Пётр Міхайлавіч Калінін
Пётр Міхайлавіч Калінін (нар. 23 чэрвеня 1956) — беларускі майстар каратэ (стыль Сётакан, VIII дан). Майстар спорту СССР, чэмпіён СССР і Беларусі, шматразовы пераможца міжнародных спаборніцтваў, Заслужаны трэнер Беларусі. Адзін з ветэранаў беларускага каратэ, пачаўшы займацца яшчэ ў канцы 1970-х у першай групе ў Інстытуце фізкультуры, дзе ён тады вучыўся. Пазней навучаўся сам і ў розных настаўнікаў. Апошнім і галоўным настаўнікам з’яўляецца сербскі доктар Ілля Ёрга, заснавальнік стылю Фудакан.
Вывучаў стылі Сётакан, Сіто-ру, Кёкусінкай (8 кю, IFK), сэкай-но кэмпо (1-й дан), Фудакан (8-ы дан). Навучаўся ў Акадэміі баявых мастацтваў Каліфарнійскага ўніверсітэта. З канца 1970-х гадоў таксама працуе трэнерам па каратэ і рукапашным баі.
Маёр міліцыі, выкладаў у Таварыстве «Дынама».
Удзельнік каманды «Сэкай» на фестывалі ушу ў Рызе (1988 г.) і баявых мастацтваў у Кіеве (1989 г.).
У цяперашні час (2009) — намеснік старшыні Беларускай федэрацыі традыцыйнага каратэ-до.
У цяперашні час пражывае ў Мінску.
Шчуч’е (возера, Цвярская вобласць)
Шчуч’е возера (Щу́чье озеро) — ледавіковае возера ў Цвярской і Смаленскай абласцях. Належыць басейна Заходняй Дзвіны. Самае буйное ў Смаленскай вобласці — 1185 га, аднак Смаленскай вобласці належыць толькі яго заходні плёс (180 га).
Возера Шчуч’е знаходзіцца за 15 кіламетраў на паўднёвы-захад ад пасёлка Жаркоўскі, размешчана ў паласе ўзгорыста-градавога валдайскага рэльефу, паўднёва-заходняя частка возера праходзіць па мяжы Смаленскай вобласці. Возера моцна выцягнута з захаду на ўсход. Берага месцамі стромкія, участкамі нізінныя і забалочаныя, пакрытыя яловымі, асінавымі і бярозавымі лясамі, хмызнякамі. На берагах некалькі вёсак, сельскагаспадарчыя ўгоддзі, на паўднёвым беразе ўчасткі лесу.
Даследаванні сведчаць аб прыкметным узрастанні ў складзе вады злучэнняў фосфару, калію, азоту, узрасла кіслотнасць вады (уплыў антрапагеннага фактару). Возера багата рыбай (шчупак, лешч, акунь, плотка, судак і інш.). З воднай расліннасці — вадзяны арэх чылім.
Бальшавік (востраў)
Бальшаві́к (Большевик) — востраў у архіпелагу Паўночная Зямля, у Краснаярскім краі Расіі.
Востраў адносіцца да акваторый Карскага мора і мора Лапцевых. Ад мацерыка аддзелены пралівам Вількіцкага, ад вострава Кастрычніцкай Рэвалюцыі — пралівам Шакальскага. Плошча вострава 11 312 км². Вышыні да 935 м. Берагавая лінія моцна парэзаная. У прыбярэжных раёнах арктычная тундра. Каля 30 % плошчы вострава займаюць ледавікі.
Амэтынці
Амэтынці (Оме́тинці) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
IC 2952
IC 2952 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вараніўка (Лыманскі раён)
Вараніўка (Вороні́вка) — вёска ў Лыманскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Ірад Анціпа
Ірад Анціпатар — цар іўдзейскі (4 да н.э. — ) ідумейскага паходжання, сын Ірада Вялікага (73—4 да н.э.).
Малая падарожная кніжка
Псалтыр
Гэта 2-ое выданне «Псалтыра» (1522) Ф. Скарынам, яно зроблена ў якасці першай часткі «Малой падарожнай кніжкі» пасля пераезду з чэшскай Прагі ў Вільню. Гэтым выданнем Псалтыра пачалася кнігадрукарская справа ў ВКЛ. Па колькасці захаваўшыхся асобнікаў «Псалтыр» займае першае месца сярод іншых частак займае «Малой падарожнай кніжкі», захаваўся ў 9 асобніках.
Акафіст імю Ісуса Хрыста
У пададзеным ў «Малой падарожнай кніжцы» змесце Ф. Скарына называе гэты акафіст творам якогасьці Феакціста, у той час як у змешчаным у ім акравершы чытаецца: «Делал доктор Скоринич Францискус». Магчыма Ф. Скарына перарабіў чужы тэкст, выкарыстаў акафіст іншага аўтара для складання патрэбнага акраверша. У ленінградскім камплекце выданняў Ф. Скарыны на тытульным аркушы гэтага акафіста пададзена гравюра, у цэнтры якой змешчана багародзіца з Ісусам Хрыстом, а паабапал іх стаяць два анёлы. Пад гравюрай надрукаваны загаловак: «Починаеться акафіст пресладкому імені господа нашего Ісуса Христа, глаголемы по вся дни». Тэкст пасляслоўя да гэтага акафіства надрукаваны чырвонай кінаварнай фарбай. Ён адкрываецца гравюрай з надпісам: «Господь наш Ісус Христос во храме навчаеть законовчителей Іудейских».
Шасцідневец
Чацвёртая складовая частка "Малой падарожнай кніжкі" «Шестодневець кратькій на всу неделю, поченши от суботы, по обычаю всех восточных церквии». Займае 36 аркушаў друкаванага тэксту, але ні прадмовай, ні пасляслоўем выдаўца не суправаджаецца.
Гісторыя вывучэння
Упершыню ў навуковы ўжытак Малую падарожную кніжку ўвёў І. Добраслаўскі ў 1796 годзе. Добраслаўскі ведаў і пра агульнае пасляслоўе да кнігі, аднак зместу яго ён не раскрыў. У 1813 годзе В. С. Сопікаў апісаў Псалтыр, які ён лічыў самастойным выданнем надрукаваным у Вільне каля 1525 года, а таксама 14 акафістаў і канонаў. У 1825 годзе П. І. Кёпен упершыню назваў Шасцідневец і Саборнік, якія ён, як і Дабраслаўскі, лічыў часткай аднаго выдання. У 1849 годзе у «Храналогічным роспісе славяна-рускай бібліяграфіі» апісаў у складзе Малой падарожнай кніжкі 16 акафістаў і канонаў, увеўшы ў навуковы абарот раней не вядомы Акафіст і канон Ісусу. У 1878 годзе І. П. Каратаеў у «Апісанні славяна-рускіх кніг, надрукаваных кірылаўскімі літарамі» апісаў выданне як «Малая падарожная кніжка». Адным выданнем лічыў Малую падарожную кніжку і Уладзіміраў. У савецкі час існавалі меркаванні, што кожная з кніжак — асобнае выданне, указваючы на асобную фаліяцыю, выхадныя звесткі і ўласны тытульны ліст. Час выдання меркаваўся 1525 годам, пасля віленскага Апостала 1525 года. Аднак пасля знаходцы ў Капенгагене экзэмпляра поўнай Пасхаліі дата выдання была удакладнена 1522 годам. Да сярэдзіны 1970 гг. выданне называлі «Малая падарожная кніжыца», а ў 1975 годзе пасля працы Ісаевіча ўсталявалася сучасная назва кнігі.
Кнігі Малой падарожнай кніжкі захаваліся ў параўнальна невялікай колькасці: найбольш распаўсюджанымі з'яўляюцца Псалтыр і Часасловец (па 9 экзэмпляраў), самыя рэдкія Канон пакаяльны (2 экз.), Саборнік і Шасцідневец (па 4 экз.), а Пасхалія, як састаўная частка Саборніка, захавалася толькі ў адным капенгагенскім экзэмпляры.
Фаджана
Фаджана (Faggiano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Таранта.
Насельніцтва складае 3518 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 176 чал./км². Займае плошчу 20 км². Паштовы індэкс — 74020. Тэлефонны код — 099.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giuseppe (padre putativo di Gesù).
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Астапкіўці (Нэмірыўскі раён)
Астапкіўці (Оста́пківці) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Спіс вуліц Гродна
У гэтым спісе прыведзены вуліцы, завулкі, плошчы, праспекты, праезды, тупікі, набярэжныя Гродна.
Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па хакеі з шайбай 2010/2011
Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па хакеі з шайбай 2010/2011 — 9-ы сезон другога дывізіёна чэмпіянату Беларусі па хакеі з шайбай. У турніры прынялі ўдзел 9 клубаў з Беларусі.
Плэй-оф
Чвэрцьфіналы
Паўфіналы
Матч за 3-е месца
Фінал
Юрый Іванавіч Раманаў
Юрый Іванавіч Раманаў (нар., г. Сцепанаван, Арменія) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў у 1971 годзе Днепрапятроўскі інжынерна-будаўнічы інстытут (выкладчыкі А. Пятроў, В. Гарбаносаў, Я. Яшунскі, К. Рудакоў і інш.). У 1971—1977 працаваў у праектным інстытуце «ПрамНДІпраект» ў г. Жоўтыя Воды Днепрапятроўскай вобласці; у 1977—1981 гадах у праектным інстытуце «Гроднаграмадзянпраект»; у 1981—1984 гадах у Гродзенскіх мастацка-вытворчых майстэрнях; у 1986—1988 гадах на гродзенскім вытворча-рэкламным камбінаце; у 1988—1992 гадоў у кааператыве апрацоўчых работ і добраўпарадкавання «Дэкор»; у 1992—2001 гадах у гродзенскім творчым аб’яднанні «Альянс-Арт». З 2003 года выкладае архітэктурныя дысцыпліны ў Гродзенскім дзяржаўным політэхнічным каледжы.
Творчасць
Асноўныя працы: рэканструкцыя гідраметалургічнага завода «» у г. Жоўтыя Воды, Украіна (1975); аўтавакзал у г. Жоўтыя Воды, Украіна (1976); база адпачынку заводу «Электорон» на р. Інгулец, Украіна (1977); адміністрацыйна-бытавы камбінат шыфернага завода ў г. Рыбніца, Малдова (1977); навучальна-лабараторны корпус Днепрапятроўскага палітэхнікума ў г. Жоўтыя Воды, Украіна (1977); планіроўка і забудова эксперыментальнага жылога раёна «Румлёва» ў г. Гродна (1980; сааўтары Ю. Патапаў, І. Мазнічка, У. Лытаў, С. Паўлаў); водалячэбніца санаторыі «Беларусь» у г. Друскінінкай, Літва (1981; сааўтары Ю. Патапаў); гасцініца «Гродна» ў г. Гродна (1981; сааўтары Ю. Патапаў, У. Еўдакімаў, В. Папоў); праектаванне жылых дамоў для індывідуальнай забудовы, інтэр’ераў, ландшафту і добраўпарадкавання жылых і грамадскіх аб’ектаў.
Анцыполіўка
Анцыполіўка (Анципо́лівка) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Стварэнне Адама
«Стварэнне Адама» (La creazione di Adamo) — фрэска Мікеланджэла, напісаная каля 1511 года.
Апісанне
Фрэска з'яўляецца чацвёртай з дзевяці цэнтральных кампазіцый столі Сіксцінскай капэлы, прысвечаных дзевяці сюжэтам кнігі Быцця. Фрэска ілюструе эпізод:
«Стварэнне Адама» — адна з набольш моцных кампазіцый роспісу Сіксцінскай капэлы. У бясконцай прасторы ляціць Бог-Бацька, акружаны бяскрылымі анёламі, з чырвонай тунікай, якая развявацца за ім. Правая рука выцягнута насустрач руцэ Адама і амаль дакранаецца яе. Цела Адама, якое ляжалае на зялёнай скале паступова прыходзіць у рух, абуджаецца да жыцця. Уся кампазіцыя сканцэнтравана на жэсце дзвюх рук. Рука Бога дае імпульс, а рука Адама прымае яго, даючы ўсяму целу жыццёвую энергію. Тым, што іх рукі не датыкаюцца, Мікеланджэла падкрэсліў немагчымасць злучэння боскага і чалавечага. У вобразе Бога, па задуме мастака, пераважае не цудоўны пачатак, а гіганцкая творчая энергія. У выяве Адама Мікеланджэла апявае сілу і прыгажосць чалавечага цела. Фактычна, перад намі паўстае не само стварэнне чалавека, а момант, у які той атрымлівае душу, гарачае шуканне боскага, смагу спазнання.
Вышнэвэ (Лыманскі раён)
Вышнэвэ (Вишневе) — вёска ў Лыманскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Байракіўка
Байракіўка (Байра́ківка) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Навамырыўка
Навамырыўка (Новоми́рівка) — вёска ў Макарыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Караліўкага сельсавета.
Дэулінскае перамір’е
Дэу́лінскае перамір’е — пагадненне, складзенае ў сяле блізу Троіца-Сергіевага манастыра  года ці 3 студзеня 1619 года паміж Рускім царствам і Рэччу Паспалітай на 14,5 гадоў. Перамір’е завяршыла вайну, якая доўжылася з 1609 года за тэрыторыі сучасных Беларусі, Расіі і Украіны.
Перадгісторыя
Вайна паміж Рускім царствам і Рэччу Паспалітай юрыдычна пачалася ў 1609 годзе, хоць урад Рэчы Паспалітай на чале з каралём Жыгімонтам III падтрымвалі антыўрадавыя рухі перыяду Смуты яшчэ з 1605 года. У кампаніях 1609—1612 гадоў войскам Рэчы Паспалітай удалося падпарадкаваць значную тэрыторыю Рускага царства, у тым ліку найбуйнейшую крэпасць Смаленск. Пасля катастрафічнага паражэння руска-шведскіх войскаў у бітве каля сяла Клушына быў зрынуты Васіль Шуйскі. Новы ўрад Сямібаяршчыны у жніўні 1610 года падпісаў дагавор, па якому на рускі трон узводзіўся польскі каралевіч Уладзіслаў Ваза, а ў Маскву ўводзіўся польскі гарнізон.
Аднак у 1611-1612 годзе ў выніку антыпольскіх выступленняў Першага і Другога апалчэнняў Масква і яе наваколле выйшлі з-пад кантролю Рэчы Паспалітай. У час контрнаступлення 1613-1614 гадоў рускім войскам удалося выцесніць праціўніка з большасці гарадоў, апроч Смаленска. У 1616 годзе войска Рэчы Паспалітай на чале з Уладзіславам Вазам і літоўскім гетманам вялікім Янам Хадкевічам ізноў увайшло ў межы Расіі дзеля адхілення цара Міхаіла Фёдаравіча Раманава ад улады. Войскам Рэчы Паспалітай удалося зняць аблогу Смаленска і прасунуцца да Мажайска, дзе яны былі часова спынены. З 1618 года ў кампаніі на баку Рэчы Паспалітай узяло ўдзел войска ўкраінскіх казакоў на чале з гетманам Пятром Сагайдачным. У час наступлення войскі Рэчы Паспалітай дайшлі да Масквы і нават распачалі няўдалы штурм горада.
Пасля няўдачы пад Масквой галоўныя сілы войска Рэчы Паспалітай размясціліся ў раёне Троіца-Сергіева манастыра, казакоў — у раёне Калугі. Наяўнасць чужацкіх войскаў, знясіленне ад шматгадовай Смуты і войн і ўнутраная нестабільнасць прымусілі рускі ўрад пагадзіцца на мірныя перамовы на нявыгадных для сябе ўмовах.
Ход перамоў
Па дыпламатычнай традыцыі, якая існавала, пры першай сустрэчы бакі выставілі максімальныя патрабаванні, пазначаючы рамкі перамоў, якія маюць адбыцца. Польска-літоўскі бок настойваў на прызнанні Уладзіслава рускім царом і перадачы Пскова, Ноўгарада і Цверы, рускі бок — на вяртанні ўсіх страчаных зямель, вывадзе ўсіх чужацкіх войскаў з рускай тэрыторыі і вяртанні палонных. На другой сустрэчы 23 кастрычніка (2 лістапада) 1618 года руская дэлегацыя пагадзілася замест 20-летняга перамір’я саступіць Смаленск і Рослаўль. У сваю чаргу, польскі бок дапускаў магчымасць адмовы Уладзіслава ад тытула цара ў абмен на Пскоў, вяртанне ўсіх літоўскіх зямель, акупаваных у канцы XV—XVI стагоддзяў, і кампенсацыі вайсковых выдаткаў.
Другі этап перамоў праходзіў у Маскве і ў наваколлі Троіца-Сергіева манастыра, куды перасунулася войска Рэчы Паспалітай. Становішча абодвух бакоў пагаршалася. Войска Рэчы Паспалітай цярпела вялікія нягоды ад халадоў і нястачы харчавання. Не атрымваючы жалавання, наёмныя харугвы пагражалі пакінуць войска. З іншага боку, рускі ўрад быў занепакоены бесперапыннымі рабаваннямі, якія здзяйснялі чужынцы, асабліва казакі. У самой Маскве расла незадаволенасць кампаніяй, якая зацягнулася.
Асноўныя пункты будучага перамір’я былі ўзгоднены яшчэ ў Маскве прадстаўнікамі Рэчы Паспалітай — Янам Грыдзічам і Крыштафам Сапегам. Спрэчкі працягваліся адносна спіса гарадоў, якія перадаваліся Рэчы Паспалітай, тэрміну перамір’я і тытулаў Міхала Раманава і Уладзіслава Вазы. 20 (30) лістапада пад манастыр прыбыло рускае пасольства. У час трох сустрэч у вёсцы Дэуліна рускае пасольства настойвала на падпісанні прывезенага варыянта перамір’я, не дапускаючы ўнясення паправак. Найбольш напружанай была сустрэча 26 лістапада (6 снежня), калі палякі і літоўцы прама пагражалі рускім паслам аднаўленнем вайны і нават Смуты, абяцаючы падтрымаць чарговага самазванца. У выніку рускаму пасольству давялося пагадзіцца на ўнясенне паправак. 1 (11) снежня перамір’е было падпісана.
Вынікі і значэнне перамір’я
Дэулінскае перамір’е з’яўляецца найбольш значным поспехам Рэчы Паспалітай у супрацьстаянні з Рускай дзяржавай. Мяжа паміж дзвюма дзяржавамі адсунулася далёка на ўсход, амаль вярнуўшыся да меж часоў Івана III. З гэтага моманту і да пераходу Лівоніі да Швецыі у 1622 годзе тэрыторыя Рэчы Паспалітай дасягнула максімальнага памеру ў гісторыі — 990 тыс. км². Кароль польскі і вялікі князь літоўскі ўпершыню сталі афіцыйна прэтэндаваць на рускі трон. І ўсё ж, перамір’е адзначыла адмову Рэчы Паспалітай ад працягу інтэрвенцыі ў Расію і падвяло вынік шматгадовай Смуце ў Рускай дзяржаве.
Перамір’е было датэрмінова парушана Расіяй у 1632 годзе з пачаткам Смаленскай вайны. Па яе выніках было ліквідавана адна з самых ганебных для Расіі ўмоў Дэулінскага перамір’я — Уладзіслаў адмовіўся ад правоў на царскі трон. Канчаткова ўмовы перамір’я былі замацаваны Вечным мірам 1634 года.
IC 2954
IC 2954 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вараздат Марціросавіч Аруцюнян
Вараздат Марціросавіч Аруцюнян (Վարազդատ Մարտիրոսի Հարությունյան; 29 лістапада 1909, Ван — 20 сакавіка 2008, Ерэван) — армянскі і мастацтвазнаўца, гісторык армянскай архітэктуры. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Арменія (1996), доктар архітэктуры (1964), прафесар (1965). Заслужаны дзеяч мастацтваў Армянскай ССР (1961).
Біяграфія
Вараздат Аруцюнян нарадзіўся ў горадзе Ван заходняй Арменіі. З нагоды даты нараджэння Вараздат Аруцюнян казаў: «Мне невядомая дата майго нараджэння… Я яе пазнаў пазней. У 1916 годзе ў тыфліскім часопісе «Амбавабер» апублікавалі поўны спіс выхаванцаў сірочага прытулку пры царкве Цыранавор. Там пад нумарам 204 запісана: «Вараздат Тэр-Аруцюнян, з Вана, 7 гадоў». Ну я палічыў, што нарадзіўся ў 1909 годзе, так доўгі час і пісалася ў дакументах без дакладнага датавання. Калі ж у чарговы раз змяняў пашпарт, у міліцыі мяне папрасілі ўсё ж дапоўніць дату. Я і запісаў: 29 лістапада. То бок палічыў, што дата ўсталявання Савецкай улады ў Арменіі — гэта дата адраджэння армянскага народа, і такім чынам, дзень майго нараджэння». Сям'я Аруцюнянаў была вялікая: у бацькоў Вараздата — бацькі Марціраса і маці Каліпсэ было сямёра дзяцей: чатыры сыны і тры дочкі. Уся сям'я жыла ў адным раёне пад назвай Чаглі. Жыццё было мірным, шчаслівым і творчым да генацыду армян.
З Вана ў 1915 годзе Вараздат Аруцюнян трапіў у сірочы прытулак пры царкве Цыранавор у Тыфлісе і правёў там з братам Арцрунам (пасля — вядомы актор тэатра і кіно, народны артыст Армянскай ССР) і сястрой два гады. Заступнікам прытулку быў выбітны армянскі паэт і пісьменнік Аванес Туманян.
Дзяцінства Вараздата Аруцюняна было зусім сумным. У тыя гады маці Каліпсэ працавала прачкай у розных хатах. Паступова становішча пагаршалася, наступілі галодныя часы, і юныя Вараздат з братам Арцрунам вырашылі бегчы з прытулку. Падзараблялі на вуліцах чышчаннем абутку, продажам вады. Да 1920 года ў сям'і Аруцюнянаў з дзевяці чалавек засталіся трое: першы член іх сям'і загінуў у Вагаршапаце ад тыфу.
Асноўныя працы
Асноўныя працы прысвечаны гісторыі і тэорыі армянскай сярэднявечнай і сучаснай архітэктуры, жыцці і дзейнасці выбітных армянскіх архітэктараў.
Мае вялікі ўнёсак у вобласці падрыхтоўвання архітэктурных кадраў, аднаўлення, ахоўвання і прапаганды армянскіх сярэднявечных помнікаў.
Вызырка
Вызырка (Визи́рка) — вёска ў Лыманскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Бэрэзіўка (Нэмірыўскі раён)
Бэрэзіўка (Березі́вка) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Бобліў
Бобліў (Бо́блів) — вёска ў Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Каіры (Лыманскі раён)
Каіры (Каї́ри) — вёска ў Лыманскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Крынычанскі раён
Крынычанскі раён (Криничанський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Днепрапятроўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Крынычкы (Кринички).
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 35451 чалавек, плошча — 1684 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 3 пасялковых і 18 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 3 пасёлкі гарадскога тыпу, 5 пасёлкаў сельскага тыпу і 103 сяла.
Аляксандр Арсенавіч Бяляеў
Аляксандр Арсенавіч Бяляеў (нар., Ленінград РСФСР) — беларускі палітык. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2003).
Біяграфія
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт, эканаміст.
Служыў у радах Узброеных Сіл. Працоўную дзейнасць пачаў рабочым будаўнічага трэста № 10 у горадзе Гомелі. Быў майстрам, прарабам, старшым прарабам будаўнічага трэста № 14. Працаваў начальнікам Гомельскага мантажнага ўпраўлення № 1 трэста «Тэхмантаж», начальнікам будаўнічага ўпраўлення № 45, галоўным інжынерам — першым намеснікам генеральнага дырэктара вытворчага будаўніча-мантажнага аб’яднання «Гомельпрамбуд», старшынёй праўлення вытворча-будаўнічага кааператыва «Трэст № 14». Займаў пасады першага намесніка старшыні Гомельскага аблвыканкама, старшыні Гомельскага гарвыканкама.
Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання. Член Пастаяннай камісіі Міжпарламенцкай Асамблеі Еўразійскага эканамічнага супольніцтва па гандлёвай палітыцы і міжнароднаму супрацоўніцтву.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», юбілейным медалём «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.».
Парк культуры і адпачынку (Бабруйск)
Парк культуры і адпачынку — парк у г. Бабруйск Магілёўскай вобласці Беларусі. Заснаваны ў 1968 годзе. Плошча парку складае 20 га. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Інтэрнацыянальнай, Фрыдрыха Энгельса, Маскоўскай, Камсамольскай і тэрыторыяй стадыёна імя Аляксандра Пракапенкі.
На тэрыторыі парку размешчаны кінатэатр «Мір», канцэртная пляцоўка, 2 кафэ, стралковы цір, картадром, працуюць 20 атракцыёнаў. Дзейнічае аматарскі музычны калектыў «Жураўлік». У парку праводзяцца традыцыйныя народныя святы Масленіца, Купалле, конкурсныя, спартыўна-забаўляльныя, канцэртныя праграмы — «Гітара збірае сяброў», «Кірмаш талентаў» і інш.
Іван Мікалаевіч Банаў
Іван Мікалаевіч Банаў (, с. Тацынская — ) — савецкі разведчык, у гады Вялікай Айчыннай вайны адзін з арганізатараў партызанскага руху ў Беларусі, камандзір партызанскага злучэння. Герой Савецкага Саюза (4.2.1944), генерал-маёр (1969).
Біяграфія
Нарадзіўся 29 жніўня (16 жніўня па старым стылі) 1916 года ў сялянскай сям’і.
У Савецкай Арміі з 1935-га. Сябра кампартыі з 1939-га.
Скончыў два курсы сельгастэхнікума, Арджанікідзаўскае ваеннае пяхотнае вучылішча (1938), Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ (1949). Сакратар камсамольской арганізацыі калгаса. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941-га. Са жніўня 1942-га выконваў заданні ў тыле ворага. Арганізоўваў дыверсійна-выведвальную працу ў Баранавіцкай, Пінскай і Брэсцкай абласцях, падрыхтаваў 3 групы разведчыкаў. Стварыў некалькі партызанскіх атрадаў, якія аб’ядналіся ў буйное злучэнне. Партызаны, дзейнічаючы пад кіраўніцтвам маёра Банава, у 1942—1943 гадах разграмілі шэраг варожых гарнізонаў на тэрыторыі Беларусі і Польшчы, здзейснілі сотні крушэнняў воінскіх эшалонаў суперніка, узарвалі каля двух дзесяткаў чыгуначных мастоў, сабралі нямала каштоўных звестак.
Са студзеня 1944 года дапамагаў польскім партызанам у барацьбе з гітлераўцамі.
З 1949 года праходзіў службу ў органах савецкай ваеннай разведкі да сваёй адстаўкі ў 1977 годзе.
Памёр 9 лютага 1982 года ў Маскве. Пахаваны на Хімкінскіх могілках.
Страшны суд (Мікеланджэла)
Страшны суд (Giudizio universale, літар. «Апошні суд» ці «Апошні прысуд») — фрэска Мікеланджэла на алтарнай сцяне Сіксцінскай капэлы ў Ватыкане. Мастак працаваў над фрэскай чатыры гады — з 1537 па 1541. Мікеланджэла вярнуўся ў Сіксцінскую капэлу праз тры дзесяцігоддзі пасля таго, як завяршыў роспіс яе столі. Маштабная фрэска займае ўсю сцяну ззаду алтара Сіксцінскай капэлы. Тэмай яе стала другое прышэсце Хрыста і Апакаліпсіс. «Страшны суд» лічыцца творам, якія завяршыў у мастацтве эпоху Адраджэння, якой сам Мікеланджэла аддаў даніну ў роспісу столі і скляпенняў Сіксцінскай капэлы, і адкрылў новы перыяд расчаравання ў філасофіі антрапацэнтрычнага гуманізму.
CGI (графіка)
CGI (computer-generated imagery, літар. «вобразы, згенераваныя камп’ютарам») — метад выкарыстання камп’ютарнай графікі ў выяўленчым мастацтве, друку, кінематаграфічных спецэфектах, на тэлебачанні, у сімулятарах і інш. Такое медыя можа быць дынамічным і статычным, а таксама двухмерным (2D), хаця часцей гэты тэрмін ужываецца для трохмернай камп’ютарнай графікі (3D), якую выкарыстоўваюць для стварэння персанажаў, сцэн і спецэфектаў у фільмах і тэлебачанні, што называецца «CGI-анімацыяй».
У камп’ютарных гульнях звычайна выкарыстоўваецца камп’ютарная графіка, якая апрацоўваецца ў рэальным часе, але перыядычна дадаюцца і ўнутрагульнявыя кінематаграфічныя ўстаўкі, зробленыя з дапамогай на CGI.
Камп’ютарная графіка дазваляе ствараць эфекты, якія немагчыма атрымаць пры дапамозе традыцыйнага грыму і аніматроніцы. Камп’ютарная анімацыя можа замяніць працу каскадзёраў і статыстаў, а таксама дэкарацыі.
Гісторыя
Упершыню ў поўнаметражным фільме камп’ютарная графіка выкарыстоўвалася ў «Свеце Дзікага Захаду», які выйшаў на экраны ў 1973 годзе. У другой палове 1970-х з’явіліся фільмы, якія выкарыстоўваюць элементы трохмернай камп’ютарнай графікі, у тым ліку «Свет будучыні», «Зорныя войны» і «Чужы». У 1980-я гады, да выхаду на экраны другога «Тэрмінатара», Галівуд астыў да камп’ютарных эфектаў, у прыватнасці, з-за больш чым сціплых касавых збораў «Трона» (1982), цалкам пабудаванага на выкарыстанні найнавейшых дасягненняў камп’ютарнай графікі.
У «Парку юрскага перыяду» (1993) упершыню пры дапамозе CGI удалося замяніць каскадзёраў; у тым жа фільме ўпершыню ўдалося бесперапынна злучыць CGI (скура і мышцы дыназаўраў былі створаныя пры дапамозе камп’ютарнай графікі) з традыцыйнай здымкай і аніматронікай. У 1995 годзе выйшаў першы поўнаметражны мультфільм, які быў цалкам зроблены з выкарыстаннем камп’ютарнай графіцы — «Гісторыя цацак». У фільме «Апошняя фантазія: Духі ўнутры нас» (2001 год) упершыню фігуравалі рэалістычныя CGI-выявы людзей.
Студыі CGI
Адной з першых студый камп’ютарнай графікі стала амерыканская кампанія «Industrial Light & Magic», заснаваная Джорджам Лукасам у 1975 годзе. У ILM перавярнулі паняцці аб візуальных эфектах у фільмах.
Уладзімір Андрэевіч Касцюк
Уладзімір Андрэевіч Касцюк (нар. 11 сакавіка 1952, Мінск) — доктар біялагічных і хімічных навук, загадчык навукова-даследчай лабараторыі фізіялогіі кафедры фізіялогіі чалавека і жывёл БДУ.
Біяграфія
Уладзімір Андрэевіч Касцюк нарадзіўся 11 сакавіка 1952 г. у Мінску.
У 1976 г. быў залічаны ў штат біялагічнага факультэта БДУ. Працаваў малодшым (1976—1981), старшым (1981—1989) і вядучым навуковым супрацоўнікам (1989—1992).
У 1981 годзе прысвоена вучоная ступень кандыдата біялагічных навук.
Доктар хімічных навук па спецыяльнасці «біяхімія», абараніў ў 1994 г. дысертацыю «Механізмы дзеяння прыродных і сінтэтычных многаатамных фенолаў і хінонаў пры ініцыяванні свабоднарадыкальных працэсаў у біялагічных сістэмах» у Інстытуце хімічнай фізікі РАН.
У 1988 г. прысвоена званне старэйшага навуковага супрацоўніка па спецыяльнасці «біяхімія».
З 1992 г. па цяперашні час загадчык НДЛ кафедры фізіялогіі чалавека і жывёл.
У 1993 г. узначаліў калектыў НДЛ біяэнергетыкі (у цяперашні час — НДЛ праблем тэрмарэгуляцыі).
Доктарскую дысертацыю, прысвечаную вывучэнню механізмаў дзеяння прыродных і сінтэтычных мнагаатамных фенолаў і хінонаў пры ініцыяванні свабоднарадыкальных працэсаў у біялагічных сістэмах, абараніў у 1994 г. у Інстытуце хімічнай фізікі РАН па спецыяльнасці «Біяхімія».
Навуковая дзейнасць
У. А. Касцюк — спецыяліст у галіне біялагічнга акіслення і свабоднарадыкальнай біялогіі. Асноўны напрамак навуковых даследаванняў — высвятленне ролі біярадыкалаў і антыаксідантаў ў працэсах жыццядзейнасці ў норме і пры перадпаталогіях.
Пад яго кіраўніцтвам выкананы шэраг фундаментальных даследаванняў у галіне малекулярнай таксікалогіі азбесту і галагензамешчаных вуглевадародаў, біяхіміі і малекулярнай фармакалогіі прыродных і сінтэтычных поліфенолаў і хинонаў. Усталяваны факт і раскрыты механізм ўплыву іёнаў металаў на біялагічную актыўнасць біяфлаваноіды.
В. А. Касцюк распрацаваў тры лекцыйных курсы для студэнтаў біялагічнага і хімічнага факультэтаў БДУ: «Малекулярныя асновы біясігналізацыі», «Асновы клетачнай фізіялогіі», «Асновы біялогіі і фізіялогіі чалавека», падрыхтаваў 3 кандыдата навук. Апублікаваў адну манаграфію і больш за 200 навуковых прац, у тым ліку 132 артыкула, 37 з якіх у вядучых міжнародных англамоўных часопісах. Цытаванасць апублікаваных работ — больш за 1500, індэкс Хірша роўны 19 (Scopus). Касцюк В. А. — аўтар 5 вынаходстваў, узнагароджаны знакам «Вынаходнік СССР». Распрацаваныя ім метады даследавання свободнорадикальных працэсаў у біялагічных аб’ектах атрымалі шырокую вядомасць і выкарыстоўваюцца ў многіх навуковых лабараторыях Беларусі, Украіны, Польшчы, Расіі, Індыі, ЗША і іншых краін. В. А. Касцюк падтрымлівае шматлікія навуковыя кантакты, праводзіць сумесныя даследаванні і мае агульныя публікацыі з вядомымі навукоўцамі з Расіі, Чэхіі, Германіі, Канады, Італіі, Японіі, з’яўляўся стыпендыятам германскага таварыства па акадэмічных кантактам (DAAD), у якасці запрошанага вучонага працаваў у навуковых цэнтрах Японіі, Канады і Італіі. Навуковая біяграфія В. А. Касцюка ўключана ў шэраг выданняў Міжнароднага біяграфічнага цэнтра (Кембрыдж, Англія) і біяграфічнага даведніка «Хто ёсць хто ў навуцы і тэхніцы» Амерыканскага біяграфічнага інстытута (ЗША). Касцюк В. А. прымаў удзел у працы больш чым 50 навуковых канферэнцый, у тым ліку міжнародных канферэнцый: у Расіі (1994, 1998, 1999, 2002), Японіі (1991, 1997), Чэхіі (2000, 2004) Кітаі (2001), Грэцыі (2003), Польшчы (2004), Канады (2005), Францыі (2005 г.) Партугаліі (2007), Італіі (2007), Люксембургу (2008), Вялікабрытаніі (2009), Нарвегіі (2010), Іспаніі (2011).
Літаратура
Биологический факультет / редкол. : В. В. Лысак ( отв. ред.) Б63 [и др.]. – Минск : БГУ, 2009. – 119 с.: ил.
Мілан Бараш
Мілан Бараш (Milan Baroš; нар., Валашске Мезіржычы, Чэхаславакія) — чэшскі футбаліст, нападнік клуба «Віганціцы». Ігрок нацыянальнай зборнай Чэхіі (2001—2012). Добра вядомы сваім прамым стылем гульні, хуткасцю і дрыблінгам.
Клубная кар’еры
У 2014 годзе вярнуўся ў Чэхію. У ліпені 2016 года перайшоў з клуба «Млада-Болеслаў» у ліберацкі «Слован». У чэрвені 2017 года зноў стаў іграком «Баніка».
У ліпені 2020 года абвясціў аб завяршэнні прафесійнай кар’еры і стаў выступаць у аматарскім клубе «Віганціцы» дзе пачынаў займацца футболам.
Клубныя
«Ліверпул»:
«Алімпік» Ліён:
«Портсмут»:
«Галатасарай»:
«Млада-Болеслаў»:
Міжнародныя
Зборная Чэхіі:
Асабістае жыццё
Жанаты з Тэрэзай Франкавай. 1 верасня 2009 года ў сужанцаў нарадзіўся сын Патрык.
Караліўка (Макарыўскі раён)
Караліўка (Королі́вка) — вёска ў Макарыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Караліўкага сельсавета.
Геаграфія Беларусі
Рэспубліка Беларусь — краіна ва Усходняй Еўропе. Плошча складае 207,6 тыс. км².
Адміністрацыйнымі адзінкамі Беларусі з’яўляюцца вобласці. Краіна падзяляецца на шэсць абласцей: Брэсцкую, Віцебскую, Гомельскую, Гродзенскую, Магілёўскую і Мінскую. Таксама вылучаецца за асабістую адміністрацыйную адзінку Мінск.
Вобласці, у сваю чаргу, падзяляюцца на раёны. У Беларусі налічваецца 118 раёнаў.
Геаграфічнае становішча
Фізіка-геаграфічнае становішча Рэспублікі Беларусь абумоўлена яе знаходжаннем ва ўмераных шыротах Усходняга паўшар’я, на прасторы Усходне-Еўрапейскай раўніны. Тэрыторыя Беларусі знаходзіцца ў центры Еўропы, у басейнах верхняга цячэння Дняпра і Нёмана, сярэдняга цячэння Заходняй Дзвіны і Заходняга Буга, сярэдняга і ніжняга цячэння Прыпяці. Амаль напалову краіну дзеліць Балтыйска-Чарнаморскі водападзел. На басейн Балтыйскага мора прыпадае 42 % тэрыторыі, а на басейн Чорнага мора — 58 % тэрыторыі краіны. На гэты конт яшчэ ў пачатку XX ст. беларускі географ А. Смоліч пісаў: «Беларускі народ шчыльнаю масаю засяляе вялікі прастор Зямлі ў самай геаметрычнай сярэдзіне Еўропы, на вялікай Еўрапейскай раўніне, паміж Балтыйскім і Чорным морамі».
У 2000 беларускія навукоўцы і супрацоўнікі РУП «Белкосмааэрагеадэзія» абнародавалі разлікі, паводле якіх геаграфічны цэнтр Еўропы размешчаны ў Віцебскай вобласці, паблізу возера Шо, умоўны пункт — ля берага возера Івесь у аднайменным пасёлку. Для разлікаў выкарыстоўвалася камп’ютарная праграма, якую адмыслова распрацавалі. Еўропу прынялі за адзінае цэлае, уключыўшы акваторыі Белага і Балтыйскага мораў, Вялікабрытанію, Ірландыю і іншыя астраўныя землі. Атрыманую ў выніку прастору пакрылі інтэгральнай сеткай і па ёй вылічылі цэнтральны пункт. У 2008 г. сталі вядомыя паўторныя разлікі, паводле іх цэнтр Еўропы знаходзіцца на 55º30´ пн.ш. і 28º48´ у.д. ў горадзе Полацку. Памятны знак «Геаграфічны цэнтр Еўропы» адкрыўся ў Полацку 31 мая 2008.
Паводле разлікаў спецыялістаў аб’яднання «Белгеадэзія», выкананых у 1996 г., геаграфічны цэнтр Беларусі размешчаны за 70 км на паўднёвы ўсход ад Мінска, каля вёскі Антонава Навасёлкаўскага сельсавета Пухавіцкага раёна.
Крайні паўночны пункт Беларусі знаходзіцца на мяжы з Латвіяй і Расійскай Федэрацыей. На поўнач ад дзяржаўнай мяжы змешана-лясныя ландшафты змяняюцца таёжнымі. Дзяржаўная мяжа з Расіяй праходзіць па ўзвышшах і нізінах. Яе перасякаюць рэкі Заходняя Дзвіна, Дняпро, Сож і інш. На поўдні Беларусь мяжуе з Украінай, на некаторым працягу мяжа ідзе па Дняпры, а затым па Палескай нізіне, перасякаецца шматлікімі прытокамі Прыпяці, што цякуць з поўдню. На поўдзень ад дзяржаўнай мяжы лясная зона змяняецца лесастэпам. На захадзе Беларусь мяжуе з Польшчай. Вялікі ўчастак мяжы (150 км) праходзіць па р. Заходні Буг, затым мяжа ідзе праз Белавежскую пушчу, па р. Свіслач, паблізу ад беларуска-польскай мяжы праходзіць водападзел Нёмана і Віслы. На мяжы Беларусі, Польшчы і Літвы раскінуліся Аўгустоўская і Гродзенская пушчы. На паўночным захадзе Беларусь мяжуе з Літвой і Латвіяй. Урэз р. Нёман на мяжы з Літвою — самы нізкі пункт Беларусі. Дзяржаўная мяжа праходзіць па рэках Дзісна і Заходняя Дзвіна, азёрах Дрысвяты і Рычы.
Тым не менш, межы краіны не ўтворацца ярка выяўленымі або цяжкадаступнымі прыроднымі рубяжамі; яны праходзяць па раўнінах і ўзвышшах, гэта спрыяе свабоднай цыркуляцыі паветраных мас праз тэрыторыю Беларусі, фарміраванню транзітнага рачнога сцёку, міграцыям жывых арганізмаў. У шматлікіх месцах дзяржаўная мяжа Беларусі перасечана транспартнымі магістралямі. Асаблівасці эканоміка-геаграфічнага становішча (ЭГС) Беларусі абумоўлены яе размяшчением у цэнтры Еўропы. Праз тэрыторыю Беларусі праходзяць самыя кароткія транспартныя шляхі з Расіі ў краіны Цэнтральнай і Заходняй Еўропы, а таксама з басейна Балтыйскага мора да Чорнага. Праз тэрыторыю Беларусі праходзяць важныя транспартныя магістралі, у тым ліку чыгунка, якае перасякае ўсю Еўразію ад Ціхага да Атлантычнага акіяна. Такое размяшчэнне спрыяе развіццю гандлёвых сувязей Беларусі з рознымі краінамі, яе інтэграцыі ў супольнасць еўрапейскіх дзяржаў. ЭГС Беларусі спрыяе развіццю ў яе межах камунікацый для забеспячэння сувязей паміж рознымі краінамі, міжнароднага турызму.
Аднак на працягу гісторыі размяшчэнне Беларусі ў цэнтры Еўропы не раз прыводзіла да таго, што на яе тэрыторыі сутыкаліся інтарэсы вялікіх дзяржаў. Абедзве сусветнай вайны пракаціліся праз тэрыторыю Беларусі. У цяперашні час такое палітыка-геаграфічнае становішча патрабуе ад Беларусі правядзення збалансаванай, шматвектарнай знешняй палітыкі.
Геалагічная будова і карысныя выкапні
У геалагічным сэнсе Беларусь размешчана на захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы. Старажытны крышталічны падмурак складзены з магматычных і метамарфічных парод, залягае на глыбіні да 5-6 км (Прыпяцкі прагін), каля в. Глушкавічы Лельчыцкага раёна выходзіць на паверхню. Платформавы чахол складены пераважна з асадкавых горных парод, укрывае практычна ўсю тэрыторыю Беларусі.
На Беларусі выяўлена і разведана больш за 5 тыс. радовішчаў і пакладаў карысных выкапняў. Сярод іх: нафта і спадарожны газ, каменная і калійныя солі, буры вугаль, гаручыя сланцы, даламіты, торф, мергелі, сапрапелі, гліны, будаўнічыя пяскі, пясчана-жвіровы матэрыял, будаўнічы і абліцовачны камень, жалезныя руды і інш.
Рэльеф
Беларусь знаходзіцца на Усходне-Еўрапейскай раўніне. У яе межах вылучаюцца ўзвышшы (абсалютная вышыня больш 200 м), раўніны (150—200 м) і нізіны (да 150 м). Найбольш прыпаднятая цэнтральная частка Беларусі — Беларуская града. Тут размешчана Мінскае ўзвышша, на якім знаходзіцца найвышэйшы пункт Беларусі — гара Дзяржынская (345 м); вышыню больш за 300 м маюць яшчэ шэраг пунктаў — горы Лысая, Маяк і інш. Трохі саступаюць Мінскаму ўзвышшу па абсалютных вышынях Навагрудскае (г. Замкавая — 323 м), Ашмянскае, Віцебскае ўзвышшы. Найбуйнейшыя нізіны на тэрыторыі Беларусі: Палеская, Верхнянёманская, Полацкая, Нарачана-Вілейская. Самы нізкі пункт — урэз ракі Нёман на мяжы з Літвой, да 90 м над узроўнем мора.
Асаблівасці рэльефу Беларусі цесна звязаныя з геалагічнай будовай тэрыторыі. Да прыпаднятых участкаў крышталічнага падмурка прымеркаваныя ўзвышшы. Тэрыторыі з глыбокім заляганнем крышталічнага падмурка звычайна занятыя нізінамі.
Вырашальным жа фактарам фарміравання рэльефу Беларусі сталі ледавікі. На працягу апошніх 500—600 тыс. гадоў тэрыторыя Беларусі выпрабавала не менш 5 злядненняў. Ледавікі насоўваліся на тэрыторыю Беларусі, галоўным чынам, са Скандынавіі. Найбольш працяглым было Дняпроўскае злядненне, якое пакрывала ўсю тэрыторыю Беларусі. Апошняе злядненне — Паазерскае; ледавік, які пакінуў тэрыторыю Беларусі каля 10 тыс. гадоў назад, займаў толькі поўнач Беларусі.
Ледавіковыя адклады, транспартаваныя ледавіком, называюць марэнай. Марэнныя адклады на Беларусі складаюцца з пяску і гліны, жвіру, галькі, валуноў. Старажытныя ледавікі сфарміравалі марэнныя ўзгоркі, узвышшы, грады і раўніны. Найбольш характэрныя марэнныя формы рэльефу для Паўночнай і Цэнтральнай Беларусі (Беларуская града, Віцебская ўзвышша, Браслаўская града і інш.). Патокамі адталых ледавіковых вод створаныя водна-ледавіковыя (флювіягляцыяльныя) раўніны і нізіны (Цэнтральнабярэзінская раўніна і інш.). Іх паверхня складзеная пераважна пясчанымі адкладамі, плоская і слабахвалістая, часта забалочаная. Пасля раставання ледавіка ўзнікалі буйныя прыледавіковыя азёры. Пазней яны былі спушчаны па рэках. Цяпер на іх месцы — азёрна-ледавіковыя нізіны (Полацкая і інш.).
Яшчэ адным фактарам фармірвання сучаснага рэльефу Беларусі была дзейнасць рэк, якія сфарміравалі рачныя даліны. Буйныя рэкі маюць даліны шырынёй у некалькі кіламетраў. Найбольшай шырынёй адрозніваюцца даліны рэк на Палессі, так шырыня даліны Прыпяці дасягае 75 км.
Сучасны рэльеф змяняецца пад дзеяннем не толькі прыродных, але і антрапагенных фактараў. У месцах здабычы карысных выкапняў узнікаюць кар’еры, а з адвалаў пустой пароды ўтворацца тэрыконы (напр., адыходы калійнай вытворчасці каля Салігорска).
Палессе, тып мясцовасці
Клімат
Беларусь знаходзіцца ў зоне ўмерана-кантынентальнага клімату.
Клімат Беларусі фарміруецца пад дзеяннем фактараў, якія ўплываюць на клімат усёй Усходне-Еўрапейскай раўніны. Галоўныя з іх — геаграфічнае становішча (у першую чаргу — геаграфічная шырата) і рэльеф. Асаблівасці клімату Беларусі тлумачацца яе размяшчэннем ва ўмераных шыротах, параўнальнай блізкасцю да Атлантычнага акіяна, адсутнасцю прыродных бар’ераў на шляху паветраных мас: марскіх — з захаду і кантынентальных — з усходу і паўднёвага ўсходу.
Самы цёплы месяц года ліпень, самы халодны, найчасцей, студзень. Так, у Мінску сярэдняя тэмпература студзеня складае −6,9 ºС, а ў ліпені яна дасягае 17,8 ºС. Сярэдняя тэмпература змяняецца ў залежнасці ад рэгіёнаў Беларусі. У ліпені сярэдняя тэмпература складае ад 17 °C на поўначы да 18,5 °C на поўдні. Сярэдняя тэмпература ў студзені вагаецца ад −4,5 °C на паўднёвым захадзе да −8 °C на паўночным усходзе. У некаторых рэгіёнах тэмпература, ніжэйшая за нуль, захоўваецца больш як трэць года.
На тэрыторыі Беларусі ў сярэднім за год выпадае 600—700 мм ападкаў. 70 % ападкаў у выглядзе дажджу выпадае ў красавіку-кастрычніку. Колькасць снежных дзён у Беларусі ад 75 на паўднёвым захадзе да 125 на паўночным усходзе. Максімальная вышыня снежнага покрыва адпаведна ад 15 да 30 см.
Унутраныя воды
На Беларусі больш за 20 тыс. рэк. Самыя працяглыя і мнагаводныя рэкі Дняпро, Заходняя Дзвіна, Нёман, Прыпяць.
Беларусь часта называюць «сінявокай» з-за вялікай колькасці азёр: іх у Беларусі налічваецца каля 11 тыс. Агульная іх плошча каля 2 тыс. км², агульны аб’ём вады каля 6 км³. Азёр плошчай больш за 10 км² налічваецца 20. Самае вялікае па плошчы возера Нарач (79,6 км²), самае глыбокае — Доўгае возера (глыбіня 53,7 м). Да найбольшых належаць азёры Асвейскае (52,8 км²), Чырвонае (40,8 км²), Лукомскае (37,7 км²), Дрывяты (36,1 км²) і інш. Найбольш азёр на поўначы краіны — у Беларускім Паазер’і і на поўдні — у Беларускім Палессі. У асобных раёнах (Браслаўскі, Ушацкі) пад азёрамі да 10 % тэрыторыі. Многія азёры ўтвараюць групы, у іх ліку Ушацкая група азёр, якая ўключае каля 40 азёр, сістэма Браслаўскіх азёр (больш за 50) і інш. Катлавіны азёр найчасцей ледавіковага (пераважна на поўначы), рачнога, карставага паходжання. Азёры паўночнай часткі краіны звычайна размешчаны ў межах марэнных узвышшаў і раўнін. У большасці яны маюць добра выражаныя берагі, стромкія, высокія схілы. Самыя буйныя азёры Беларускага Палесся ляжаць у плоскіх забалочаных паніжэннях і акружаныя тарфянымі балотамі.
Сярод штучных азёр найбольшае Вілейскае вадасховішча.
Тэрыторыя краіны багатая на балоты. Найбольш багаты балотамі рэгіён — Палессе.
Глебы
Асаблівасці геалагічнага мінулага Беларусі, яе рэльефу, клімату, расліннасці абумовілі складаную будову глебавага покрыва тэрыторыі. Асноўныя глебаўтваральныя пароды тыповыя для зоны ледавіковай акумуляцыі: азёрна-ледавіковыя, марэнныя, водна-ледавіковыя адклады, алювіяльныя наносы, торф. Сярод глебаўтваральных працэсаў пераважаюць дзярновы (пад лугавой травяністай расліннасцю), падзолісты (пад лясной расліннасцю), балотны (у паніжаных месцах, дзе назапашваецца вільгаць) і іх спалучэнні.
З улікам ступені праяўлення асноўнага глебаўтваральнага працэсу вылучаны тыпы глебаў Беларусі: дзярнова-падзолістыя глебы, дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы, тарфяна-балотныя глебы, поймавыя глебы, дзярнова-карбанатныя глебы, дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы. Паводле механічнага складу адрозніваюць гліністыя, сугліністыя, супясчаныя, пясчаныя і тарфяныя глебы.
Расліннасць
Лясы займаюць 36 % тэрыторыі краіны. На Беларусі 28 відаў дзікарослых дрэў. Найбольш важныя лесаўтваральныя пароды: хвоя, елка, дуб, ясень, ліпа, клён, граб, бярозы павіслая (бародаўчатая) і пушыстая, асіна, вольхі чорная і шэрая. Шмат дрэў інтрадукаваных: лістоўніцы сібірская і еўрапейская, хвоі Банкса, Мурэя, веймутава, дуб паўночны, таполі пірамідальная, лаўралістая, бальзамічная і інш.