cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гімбуты
Геаграфія
Знаходзіцца за 13 км на поўнач ад Ліды. Рэльеф раўнінны, на поўначы працякае рака Жыжма, прыток Гаўі. На поўначы, захадзе і поўдні ад вёскі мясцовасць меліяраваная. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. Дворышча (Лідскі раён).
Гісторыя
Вядома з XVIII ст. як вёска ў Лідскім павеце Віленскага ваяводства ВКЛ. У 1782 годзе пабудавана капліца.
Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. У 1861 годзе належала да Жырмунскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні, уласнасць Каліноўскай (21 рэвізская душа), Захватовіча (10 рэвізскіх душ). У 1897 годзе аднайменныя дзве вёскі: у адной 5 двароў, 43 жыхары (Гімбуты Казённыя), у другой 11 двароў, 83 жыхары; таксама маёнтак, 14 двароў. У 1909 годзе вёска ў Лідскай воласці.
У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі.
З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, належала да Лідскага павета Навагрудскага ваяводства. У 1921 годзе калонія Гімбуты (15 двароў, 85 жыхароў), вёскі Гімбуты 1 (12 двароў, 62 жыхары) і Гімбуты 2 (16 двароў, 97 жыхароў).
Да 11 студзеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Тракельскага сельсавета Воранаўскага раёна, затым у Дварышчанскім сельсавеце Лідскага раёна. Землі належалі да эксперыментальнай базы «Ніва».
Сырод
Сыро́д (, Сырод) — аграгарадок у Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Цэнтр Сыродскага сельсавета.
З 28 чэрвеня 1973 года цэнтр сельсавета.
Знаходзіцца за 8 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі Калінкавічы, 120 кіламетраў ад Гомеля.
Рэйнальд Адам
Рэйнальд Адам (Adamus; 1602, Курпфальц — 1656) — кальвінскі тэолаг, педагог, дзеяч пратэстанцкага руху ў Вялікім Княстве Літоўскім.
Біяграфія
З 1622 года вывучаў тэалогію ў Лейдэнскім ўніверсітэце. Па запрашэнні Крыштафа Радзівіла прыехаў у Вялікае Княства Літоўскае, выкладаў у слуцкай кальвінісцкай гімназіі, некаторы час яе рэктар. Быў хатнім настаўнікам Януша Радзівіла, будучага вялікага гетмана літоўскага, суправаджаў яго ў час навучання ў замежных універсітэтах. Вярнуўшыся ў 1633 годзе ў Вялікае Княства Літоўскае, стаў прыдворным прапаведнікам у Януша Радзівіла. У 1636 годзе пасылаўся ў Парыж з лістом кальвіністаў Рэчы Паспалітай да Гуга Гроцыя. У 1642 годзе па даручэнні віленскай евангелісцкай абшчыны інспектаваў кальвінісцкія школы у Вялікім Княстве Літоўскім. Жыў пры двары Януша Радзівіла ў Кейданах, сістэматызаваў і дапаўняў бібліятэку. Удзельнічаў у пратэстанцкіх сінодах у Орлі на Падляшшы (1644) і ў Торуні (1645).
Навукова-педагагічная дзейнасць
У Слуцку, у 1628 годзе, разам з калегамі Анджэям Дабжанскім і Анджэям Музоніем склаў для гімназіі на лацінскай мове статут, праграму і расклад заняткаў («Ordo scholae slucensis», Любча, 1628). У кнізе дадзены метадычныя ўказанні па гісторыі і літаратуры, арганізацыі школьнага тэатра, фізічнай падрыхтоўкі вучняў. Таксама характарызуюцца беларуская прырода і духоўнае аблічча жыхароў са Случчыны.
У 1629 годзе віленскі сінод зацвердзіў падручнікі Рэйнальда Адама па гісторыі і рыторыцы «Слуцкі кампендыум» («Compendium rhetoricum… in usum Scholae Slucensis»). Апошні мае тры часткі: «Метад, пытанні, каноны», «Аб значэнні мастацтва прамовы», «Спецыяльная рыторыка». У звароце да чытача аўтар піша: «Жыццё, найбольш займальная − у школах, гэтых майстэрняў чалавечых душ, − тут менш зладумцаў, тут захоўваюцца прыдатнасць і талент чалавека».
Лосвіда
Ло́свіда — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Храпаўлянка. Знаходзіцца за 7 км на поўдзень ад горада Гарадок каля вёсак Вялікае Лосвіда, Малое Лосвіда і Баталі, Марыямпаль.
Катлавіна возера складанага тыпу лопасцевай формы. Схілы катлавіны маюць вышыню ад 3—4 да 15 метраў, сугліністыя і супясчаныя. Берагавая лінія звілістая, утварае тры вялікіх залівы. Паўночна-заходні заліў аддзелены ад возера водмеллю глыбінёй 0,2 м. Берагі Лосвіда вышынёй да 1,5 метра, месцамі абразійныя, забалочаныя, пясчаныя і пясчана-галечныя. Шырыня мелкаводдзя ад 5 да 250 метраў. Дно ў прыбярэжнай зоне да глыбінь у 6 метраў пясчанае, пясчана-галечнае з валунамі, да глыбіні 9—11 метраў пакрытае апясчаненым ілам, глыбей — сапрапелем і гліністым ілам. Водная маса стратыфікаваная. Возера слабапраточнае, мезатрофнае. У Лосвіда ўпадаюць рака Чарніца і ручаі, выцякае ручай у возера Цыганова. Упадае ручай з возера Глісна.
У возеры растуць рэдкія для Беларусі віды расліннасці (палушнік азёрны, наяда малая і наяда марская, частушнік Валенберга, гідрыла кальчаковая). Водзяцца каля 20 відаў рыб.
Уздоўж возера размешчаны зоны адпачынку, турбаза «Лосвіда», паляўніча-рыбалоўная база.
Віктар Амадэй II
Віктар Амадэй II (Vittorio Amedeo II;  — ) — герцаг Савойскі ў 1675—1730 гадах, кароль Сіцыліі ў 1713—1720 гадах, кароль Сардзінскага каралеўства ў 1720—1730 гадах. Сын Карла Эмануіла II.
Шлюб з Ганнай Марыяй Арлеанскай, пляменніцай Людовіка XIV уцягнуў яго ў залежнасць ад Францыі. У 1690 годзе далучыўся да антыфранцузскай Аўгсбургскай лізе; у 1696 годзе, не дамогшыся ад Іспаніі перадачы яму, як саюзніку, Ламбардыі, заключыў з Францыяй мірны дагавор у Турыне (пацверджаны Рысвікскім дагаворам 1697).
У вайне за іспанскую спадчыну спачатку выступаў саюзнікам Францыі і выдаў сваю дачку за французскага прэтэндэнта на іспанскі трон Філіпа V, але ў 1703 годзе перайшоў у лагер праціўнікаў Францыі, якая не згаджалася на перадачу яму Ламбардыі.
Паводле Утрэхцкага мірнага дагавора (1713) атрымаў востраў Сіцылію, Ніцу і тытул караля.
Па выніках Вайны чацвярнога саюза быў вымушаны саступіць Сіцылію Аўстрыі, атрымаўшы наўзамен востраў Сардзінію, і ўтварыў разам з П’емонтам, Ніцай і Савояй новае Сардзінскае каралеўства.
Ва ўнутранай палітыцы праводзіў курс асветнага абсалютызму. У 1730 годзе адрокся ад прастола на карысць сына Карла Эмануіла III. У 1731 годзе здзейсніў беспаспяховую спробу вярнуць сабе ўладу. Быў схоплены сынам і памёр у няволі.
Заснавальнік Турынскага ўніверсітэта.
Сям’я і дзеці
У Шамберы, 6 мая 1684, Віктар Амадэй II ажаніўся з Ганнай Марыяй Арлеанскай, дачкой Філіпа Арлеанскага і Генрыэты Сцюарт. Дзеці:
Ужо быўшы ўдаўцом, ён жэніцца марганатычна, 2 жніўня 1730 года ў Турыне на Ганне Каналіс дзі Куміяна (1679—1769), пасля маркізе Спінья. Дзяцей у іх не было.
Таксама на працягу больш чым дзесяці гадоў у Віктара Амедэя была сувязь з маладой Жаннай Жэнеўевай (1670—1736) дачкой Луі Шарля д’Альбер герцага дэ Люін, унучкай знакамітай герцагіні дэ Шэўрэз. Два дзіцяці былі ўзаконены і тытулаваны 14 мая 1701:
Каменны мост (Санкт-Пецярбург)
Каменны мост (Ка́менный мост) — аўтадарожны арачны мост цераз канал Грыбаедава ў Адміралцейскім / Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Казанскі і Спаскі астравы. Гэта адзін з найстарэйшых пецярбургскіх мастоў, якія захаваліся, прыклад мостабудаўнічага мастацтва 1760-х гадоў. Адзін з нямногіх пецярбургскіх мастоў, які за сваю больш чым двухвекавую гісторыю не быў рэканструяваны. З’яўляецца помнікам архітэктуры федэральнага значэння і ахоўваецца дзяржавай. Размешчаны па восі Гарохавай вуліцы. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Мучны мост, ніжэй — Дзямідаў мост. Найбліжэйшая станцыя метрапалітэна (500 м) — «Садовая». 20 жніўня 1739 года масту была прысвоена назва Сярэдні, ад былой назвы Гарохавай вуліцы. Але гэтая назва практычна не выкарыстоўвалася. Сучасная назва вядома з 1769 года.
Мікашэвіцкая жалезаапрацоўчая мануфактура
Мікашэ́віцкая жалезаапрацо́ўчая мануфакту́ра — колішняя мануфактура, якая дзейнічала ў 1796 годзе ў мястэчку Мікашэвічы Мазырскага павета (цяпер горад у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці). Працавала каля 50 чалавек, выпусціла 500 пар жалезных сашнікоў для сох.
28 верасня
28 верасня — дзвесце семдзесят першы (дзвесце семдзесят другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Мазырская акруга
Мазырская акруга – адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924 – 1930 гг. і 1935 – 1938 гг. Утворана 17 ліпеня 1924 г. у складзе Мазырскага павета за выключэннем Дзякавіцкай воласці і далучаных да Мазырскага частак Рэчыцкага павета, Азарыцкай воласці цалкам і часткі Акцябрскай (Рудабельскай) воласці Бабруйскага павета. Цэнтр – г. Мазыр. Плошча 16 268 км², насельніцтва 319,2 тыс. чалавек (1924 г.).
Дзяўгуны (Лідскі раён)
Дзяўгу́ны (, Девгуны) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварышчанскага сельсавета.
Да 2 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Асаўскога сельсавета, да 11 студзеня 1966 года — у склад Жырмунскага сельсавета Воранаўскага раёна.
Эльмхульт (камуна)
Камуна Эльмхульт (Älmhults kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Крунуберг у цэнтральнай Швецыі.
Эльмхульт 119-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Эльмхульт.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 15 710 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 5 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Гладкава
Гла́дкава (, Гладково) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбавіцкага сельсавета.
Пасля вайны і да 1954 года цэнтр Амхініцкага сельсавета. Да 16 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Гарбавіцкага сельсавета, да 1964 года — у склад Благавіцкага сельсавета.
Янка Міхалюк
Янка Міхалюк (, в. Пузічы Лунінецкага пав. Палескага ваяв., цяпер Салігорскі раён Мінскай вобл. — ) — беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі.
Нарадзіўся ў Заходняй Беларусі, на Палессі. Вучыўся ў польскай школе. У час Другой сусветнай вайны ўступіў у шэрагі СБМ, быў кіраўніком гэтай арганізацыі на Лунінецкую акругу. Улетку 1944 у часе бамбардавання быў паранены і вывезены ў шпіталь у Варшаву, а потым у Нямеччыну. Затым трапіў у Італію, дзе ўступіў у шэрагі 2-га Польскага корпуса. Ад 27.12.1947 быў сябрам ЗБВБ, адзін з заснавальнікаў беларускага жыцця ў Брэдфардзе (Вялікабрытанія). Пазней уваходзіў у кіраўніцтва Беларускага камітэту сяброўства і рэдкалегію часопіса «Патрыёт», сябра ХАБР. Выйшаў з ХАБР і вярнуўся ў ЗБВБ у 1951. З таго часу быў пастаянным сябрам управы Акруговага аддзелу ЗБВБ у Брэдфардзе, у 1955 яго старшыня. Сябра ЗБК ад 1949. Актывіст БАПЦ у Брэдфардзе, адзін са стваральнікаў мясцовай парафіі св. Спаса, уваходзіў у Вікарыяльную ўправу БАПЦ у Вялікабрытаніі. Ад 1957 сябра Рады БНР. У 1965 з жонкай, Аленай Міхалюк, і дзецьмі пераехаў у Лондан. Быў пастаянным сябрам Галоўнай управы ЗБВБ, у 1970—95 — старшыня ЗБВБ. Належаў да кіраўніцтва Англа-беларускага таварыства, займаўся распаўсюдам часопісу «The Journal of Byelorussian Studies». Уваходзіў у Раду апекуноў Беларускай бібліятэкі імя Ф. Скарыны. Памёр у Лондане, пахаваны на St. Pancras cemetery.
Тасіё Хірабаясі
(平林 俊夫) — былы японскі футбаліст. У 1923 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Фёдар Фёдаравіч Зільберт
Фёдар Фёдаравіч Зільберт (,, Эстонія — ) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
Біяграфія
Скончыў вучылішча прыгожых мастацтваў (горад Ліепая), вучыўся на архітэктурным факультэце Латвійскага ўніверсітэта (1936—1939). На Беларусі з 1946 года. Адзін з арганізатараў эксперыментальнай керамічнай лабараторыі ў Мінску (1959) і вытворчасці керамікі ў Барысаве (1963). Выкладаў у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце (1965—1971).
Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000
Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000 — 8-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па гандболе.
Роскаш (Навагрудскі раён)
Ро́скаш (, Роскошь) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Нягневіцкага сельсавета.
Фердынанд VI
Фердынанд VI (Fernando VI;  — ) — кароль Іспаніі (1746—1759), сын Філіпа V і яго першай жонкі, Луізы Савойскай. Стрыечны брат Людовіка XV. Кароткае валадаранне Фердынанда апынулася ў цэлым паспяховым, паспрыяўшы выхаду Іспаніі з крызісу XVII стагоддзя.
Асоба
Уступіў на прастол на 33-м годзе жыцця, не прымаючы датуль удзелу ў справах кіравання з-за варожых адносін да яго з боку яго мачахі Елізаветы Фарнезэ. Адрозніваючыся мяккім характарам і пакутуючы ад меланхоліі, ён падпарадкоўваўся ўплыву сваёй разумнай і энергічнай жонкі Барбары, дачкі караля Партугаліі Жуана V. Смерць жонкі ў 1758 годзе стала цяжкім ударам для караля, ён цяжка захварэў псіхічна і ненадоўга перажыў жонку.
Палітычны бок кіравання
Фердынанд жадаў заставацца нейтральным у міжнародных адносінах і засяроджваў свае клопаты на рэформах арміі, флоту, суда і адміністрацыі, на ажыўленні земляробства, прамысловасці і гандлю, на развіцці навуковай і мастацкай адукацыі. У гэтым стаўленні ён з'яўляецца папярэднікам Карла III і яго выбітных міністраў.
Канстанцін Сіманавіч Гамсахурдыя
Канстанцін Сіманавіч Гамсаху́рдыя (კონსტანტინე გამსახურდია; 3 (15) мая 1891, Абаша, Кутаіская губерня — 17 ліпеня 1975, Тбілісі) — грузінскі пісьменнік. Акадэмік Акадэміі навук Грузіі (1944).
Юнацтва і пачатак літаратурнай кар'еры
Гамсахурдыі нарадзіўся ў сяле Абаша ў заходнегрузінскім рэгіёне Мегрэлія ў сям'і дробнага двараніна Сімана Кацыевіча Гамсахурдыя і яго жонкі Лізаветы, у дзявоцтве Тапурыдзэ.
Сярэднюю адукацыю будучы пісьменнік атрымаў у Кутаіскай гімназіі, а затым працягнуў адукацыю ў Пецярбургскім універсітэце, дзе наведваў лекцыі і семінары ўсходазнаўца Мікалая Мара, азнаёміўшыся з яго «яфетычнай тэорыяй» у філалогіі. Неўзабаве Гамсахурдыя з заўзятых прыхільнікаў Мара ператварыўся ў яго праціўніка, пакінуў універсітэт і пераехаў у Германію, дзе вучыўся ў Кёнігсбергу, Лейпцыгу, Мюнхене і Берліне. Гамсахурдыя таксама слухаў лекцыі ў Сарбоне, універсітэтах Швейцарыі. У 1918 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі Берлінскага ўніверсітэта.
У Германіі ў 1910-х гадах Гамсахурдыі пачаў публікаваць свае першыя вершы і кароткія навелы. У ранняй творчасці пісьменніка выразна праглядаецца ўплыў нямецкага экспрэсіянізму і французскага сімвалізму. Гамсахурдыі ўвайшоў у кола вядомых нямецкіх пісьменнікаў, быў у сяброўскіх адносінах з Томасам Манам.
Вяртанне ў Грузію і рэпрэсіі з боку бальшавіцкага рэжыму
У 1921 годзе Гамсахурдыі вярнуўся ў Грузію. Захоп Грузіі бальшавікамі ён успрыняў спачатку нейтральна. Працаваў рэдактарам розных часопісаў у Тбілісі. Аднак рэальная практыка бальшавіцкай саветызацыі, нарастанне рэпрэсій і прыгнёту свабод у Грузіі прывялі да адкрытага антыбальшавіцкага выступлення Гамсахурдыі і яго аднадумцаў у 1922 годзе ў гадавіну бальшавіцкай акупацыі.
У 1923—1924 гадах Гамсахурдыя і яго паслядоўнікі стварылі «Акадэмічную групу», якая высунула лозунг «Мастацтва па-за палітыкай і не залежыць ад сацыяльных адносін».
У Тбілісі быў апублікаваны першы раман Гамсахурдыя «Усмешка Дыяніса» (1925), які ў поўнай меры адлюстроўвае філасофскія і эстэтычныя погляды ранняга перыяду пісьменніка. Раман пісаўся шэсць гадоў. Галоўным героем рамана з'яўляецца грузінскі інтэлігент у Парыжы, які адарваўся ад роднага грамадства, але застаўся чужынцам і ў горадзе свайго ідэалу. Савецкая крытыка сустрэла раман варожа, абвінаваціўшы аўтара ў дэкадэнцтве.
Пасля паражэння жнівеньскага антысавецкага паўстання 1924 года ў Грузіі Гамсахурдыі быў звольнены з Тбіліскага ўніверсітэта, дзе ён выкладаў нямецкую літаратуру. 1 сакавіка 1926 года ён быў арыштаваны і дастаўлены ў Маскву. 28 чэрвеня 1926 года калегія АДПУ прысудзіла пісьменніка да 10 гадоў пазбаўлення свабоды за ўдзел у антысавецкім паўстанні. Гамсахурдыя адбываў тэрмін у Салавецкім лагеры асобага прызначэння на Белым моры. Вызвалены ўмоўна-датэрмінова 21 снежня 1927 на падставе пастановы Прэзідыума ЦВК СССР ад 23 лістапада 1927 года.
У пачатку 1930-х гадоў Гамсахурдыі атрымаў падтрымку першага сакратара ЦК КП(б) Грузіі Берыі, у абмен на абяцанне напісаць «сацыялістычны» раман. Дзеянне рамана «Выкраданне месяца» (1935—1936) разгортваецца на фоне калектывізацыі ў Абхазіі, аднак аўтарскі песімізм наконт лёсу галоўных герояў выклікаў крытыку ўрада, і Берыя застаўся незадаволены гэтым творам. У 1937 годзе Гамсахурдыі быў арыштаваны па абвінавачванні ў сувязі з дырэктарам Дзяржаўнага выдавецтва Грузіі Лідай Гасвіяні, якая была абвінавачана ў трацкізме. Дзякуючы ўмяшанню Берыі Гамсахурдыя быў вызвалены.
Нягледзячы на незадаволенасць палітыкай Сталіна і Берыі ў Грузіі, якія знішчалі лепшыя інтэлектуальныя і культурныя сілы краіны, Гамсахурдыі быў вымушаны не толькі маўчаць, але і далучыцца далучыцца да праслаўлення «вялікага правадыра». У 1938 годзе пачалася публікацыя рамана «Правадыр» пра дзіцячыя гады Сталіна. Экспрэсіянізм пісьменніка ў вобразе будучага дыктатара выклікаў незадаволенасць урадавых кругоў, і публікацыя была спынена.
Гамсахурдыя пахаваны ў парку свайго асабняка «Колхская вежа», паколькі ў завяшчанні катэгарычна адмовіўся ад пахавання ў нацыянальным пантэоне Мтацмінда з-за таго, што там пахаваны камуністычныя дзеячы.
Сям'я
Быў жанаты з Мірандай (Маціка) Палавандышвілі, ад гэтага шлюбу меў сына Звіяда, будучага першага прэзідэнта Грузіі, і дачку Тамару.
Творчасць
У зборніку навел «Краіна, якую я бачу» (1924), рамане «Усмешка Дыяніса» (1925) уплыў дэкадэнцтва. Раманы «Украдзены месяц» (т. 1—З, 1935—1936) і «Цвіценне лазы» (1956) пра жыццё грузінскай вёскі 1920—1940-х гг., «» (1939) пра нацыянальную культуру і норавы ў Грузіі ў часы Сярэднявечча, «Давід Будаўнік», (т. 1—4, 1946—1958; прэмія імя Ш. Руставелі) пра барацьбу грузінскага народа за нацыянальную незалежнасць у 11 ст. Творы Гамсахурдыі адметныя шырынёй ахопу гістарычных падзей, майстэрствам іх адлюстравання, самабытнасцю мовы.
Пераклаў на грузінскую мову «Боскую камедыю» Дантэ.
Храм Цэзара
Храм Цэзара (aedes Divi Iuli — храм абагаяўлёнага Юлія) — храм у гонар Гая Юлія Цэзара на рымскім форуме.
Храм размяшчаўся ў паўднёва-ўсходняй частцы форуму, на месцы, дзе было спалена цела забітага Цэзара. Цэзар стаў другім, пасля Ромула, абагаяўлёным рымлянінам. Будаўніцтва пачалося праз два гады пасля забойства Цэзара ў 42 годзе да н. э., асвячоны толькі ў 29 годзе да н. э. Па малюнках на манетах стала магчымым аднавіць аблічча храма. На подыуме размяшчаўся круглы алтар.
Ад храма захавалася да нашых дзён толькі частка подыўма.
Дзімітрыя Чупаўскі
Дзімітрыя Чупаўскі (Димитрија Чуповски; 8 лістапада 1878 — 29 кастрычніка 1940) — македонскі грамадскі дзеяч, філолаг і лексікограф. Аўтар падручнікаў македонскай мовы.
Біяграфія
Затым ён працягнуў сваю адукацыю ў Бялградзе і Санкт-Пецярбургу. Прабалгарскі рэвалюцыянер Хрыста Шалдзеў, які жыў тады ў Санкт-Пецярбургу, характарызаваў Чупаўскага як чалавека, які падзяляў прарасійскія погляды. Паводле звестак Шалдзева, члена тайнага македонскага кружка ў Санкт-Пецярбургу і УМРА, Чупаўскі знаходзіўся пад уплывам такіх ідэолагаў, як сербскія прафесары Стаян Навакавіч, Ёван Цвііч і Аляксандр Беліч. Асабліва Навакавіч выкарыстоўваў сваю дыпламатычную ролю ў Санкт-Пецярбургу каб ажыцявіць свае ідэі за кошт падтрымкі Македонскага літаратурнага таварыства, заснаванага ў Санкт-Пецярбургу ў 1902 годзе, і яго македонскіх членаў, такіх як Чупаўскі.
Калі ў 1905 годзе Чупаўскі спрабаваў арганізаваць першую панмакедонскую канферэнцыю ў Велесе, ён быў выгнаны з горада мясцовым кіраўніком УМРА Іванам Наумавым, яму нават пагражалі расправай за яго прамакедонскія і антыбалгарскія ідэі. Блажэ Рыстаўскі сцвярджаў, што гэта адбылося з-за інтрыг мясцовага балгарскага мітрапаліта і дзейнасці Шалдзева, які затым называў Чупаўскага сербскім агентам, хоць пазней у сваіх мемуарах змясціў пісьмо ад Чупаўскага, напісанае ў 1904 годзе, у якім ён выступае супраць «сербскай прапаганды ў Македонію і яе дэструктыўнага ўплыву на людзей». Некаторыя балгарскія даследчыкі таксама лічаць, што Чупаўскі быў маргінальнай фігурай і сербскім агентам на службе Міністэрства замежных спраў Расійскай імперыі.
Пасля пачатку Першай Балканскай вайны ў 1912 годзе і заняцця тэрыторый Асманскай Македоніі арміямі праваслаўнага Балканскага саюза, Чупаўскі прыбыў 17 лістапада ў Сафію, дзе ён сустрэўся з часткай македонскай эміграцыі, але без асаблівага поспеху. 4 снежня ён прыбыў у Скоп’е, дзе спыніўся ў доме свайго дзядзькі і таксама сустракаўся з мясцовымі жыхарамі. Гэта спроба пераканаць іх прыняць яго прамакедонскія ідэі таксама правалілася, і ад яго выракліся нават сваякі.
Затым ён накіраваўся ў Велес, дзе арганізаваў панмакедонскую канферэнцыю, якая дэ-факта з'яўлялася сустрэчай мясцовых рэвалюцыянераў з левага крыла УМРА. Чупаўскі пераконваў іх паслаць прадстаўнікоў на Лонданскую мірную канферэнцыю, каб паспрабаваць захаваць цэласнасць Македоніі, аднак гэта спроба таксама скончылася няўдала. Потым Чупаўскі пакінуў Македонію і вярнуўся ў Пецярбург, дзе стаў ініцыятарам адпраўкі мемарандума аб аўтаноміі Македоніі да Вялікіх дзяржаў і іншых краін Балканскага саюза.
Ён быў адным з заснавальнікаў Македонскага літаратурнага таварыства ў Санкт-Пецярбургу ў 1902 годзе і з'яўляўся яго прэзідэнтам у 1902—1917 гадах. Чупаўскі быў таксама аўтарам вялікай колькасці артыкулаў і афіцыйных дакументаў, выдаваў бюлетэнь Македонскай калоніі, арганізаваў шэраг македонскіх арганізацый. Ён пісаў вершы на рускай і македонскай мовах. Таксама выдаў першы македонска-рускі слоўнік, працаваў над публікацыямі пра македонскую граматыку і энцыклапедычнай манаграфіяй пра Македонію і македонцаў, склаў этнічную і геаграфічную карту Македоніі.
У 1913—1914 гг. Чупаўскі публікаваўся ў пецярбургскай газеце «Македонскі Голас», у якой ён і яго паплечнікі абгрунтоўвалі існаванне македонскага народа, які адрозніваецца ад грэкаў, балгараў і сербаў, і на ўсе жылы спрабуюць папулярызаваць ідэю незалежнай македонскай дзяржавы.
Пасля Першай сусветнай вайны і Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Расіі, палітычная актыўнасць Чупаўскага спыніліся. Ён эміграваў у Савецкую Расію, дзе сканаў 29 кастрычніка 1940 года ў Ленінградзе. Апошнія працы Чупаўскага былі страчаны падчас бамбардзіровак Ленінграда ў 1942 годзе.
Дзімітрыя Чупаўскі з'яўляецца адным з найбольш значных дзеячаў македонскага нацыянальнага руху.
Мель
Мель, меліна, мелкаводдзе — узвышэнне дна ў моры, рацэ, возеры, якое абцяжарвае суднаходства.
Звычайна ўтворана наносам пяску ці галькі, можа таксама быць вулканічнага паходжання або вынікам дзейнасці чалавека ці жывёл.
Мель можа быць схавана пад вадой увесь час або з'яўляцца на паверхні вады перыядычна ў выглядзе вострава (напрыклад, падчас адліву ў морах).
Усевалажскі раён
Усевалажскі муніцыпальны раён (Все́воложский муниципа́льный райо́н) — муніцыпальнае ўтварэнне ў складзе Ленінградскай вобласці Расіі. Найбуйнейшы па колькасці насельніцтва муніцыпальны раён Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Усевалажск.
Раён размешчаны ў паўночнай частцы Ленінградскай вобласці паміж Санкт-Пецярбургам і Ладажскім возерам, на поўнач ад Нявы.
Плошча раёна — 3036,4 км².
Бяроза папяровая
Назва
Назва бярозы звязана з выкарыстаннем яе кары індзейцамі ў якасці матэрыялу для пісьма.
Іншыя назвы віда: бяроза канойская, бяроза амерыканская белая.
Усевалажскі раён
Геаграфія
Мяжуе на поўначы — з Прыазерскім муніцыпальным раёнам; на паўднёвым усходзе — з Кіраўскім муніцыпальным раёнам; на захадзе — з горадам федэральнага падпарадкавання Санкт-Пецярбургам; на паўночным захадзе — з Выбаргскім муніцыпальным раёнам; Адлегласць ад адміністрацыйнага цэнтра раёна да цэнтра Санкт-Пецярбурга — 28 км.
Бяроза папяровая
Арэал і экалогія
Бяроза папяровая — піянер засялення. Ёй патрэбна ўрадлівая глеба і шмат сонца.
Распаўсюджана ў ЗША і Канадзе. Інтрадукавана на Беларусі.
Усевалажскі раён
Геаграфія
З усходу тэрыторыя раёна абмываецца водамі Ладажскага возера.
Бяроза папяровая
Таксанамія
Від Бяроза папяровая ўваходзіць у род падсямейства  сямейства  парадку.
Усевалажскі раён
Геаграфія
На тэрыторыі раёна размешчаны азёры: Лембалаўскае, Каўгалаўскае, Хепаярві, Валаярві. Па тэрыторыі раёна працякае рака Охта, паўднёвая мяжа праходзіць па цячэнні ракі Нявы.
Дзеючы з 1879 года Ржэўскі палігон дзеліць раён прыкладна на дзве роўныя часткі — паўночную і паўднёвую.
Alfa Romeo
Alfa Romeo (Альфа-Рамэа), поўная назва Alfa Romeo Automobiles S.p.A — італьянская аўтамабілебудаўнічая кампанія, заснаваная ў 1910 годзе і выпускае аўтамабілі пад маркай «Альфа-Рамэа». З 1986 года з’яўляецца даччынай кампаніяй канцэрна FIAT Group.
Гісторыя
Першапачатковая назва A.L.F.A. (Anonima Lombarda Fabbrica di Automobili), што ў перакладзе азначае «Ламбардскае акцыянернае таварыства па вытворчасці аўтамабіляў». Прадпрыемства было створана на базе Societa Anonima Italiana Darracq (SAID) — італьянскага аўтазборачнага філіяла (1906—1910) парыжскага аўтазавода Alexandre Darracq ў Неапалі, які не прынёс сваім заснавальнікам камерцыйнага поспеху.
У 1910 годзе вытворчасць пераносіцца ў наваколле Мілана (Ламбардыя), створаны першы аўтамабіль новай маркі: A.L.F.A. 24 CV. У эмблеме фірмы выкарыстоўваюцца сімвалы горада Мілана — змяя (велізарны вуж), праглынаючы чалавека, і чырвоны крыж на белым полі — сімвалы, ўвасабляюць прадпрымальнасць і магутнасць. Старадаўняя легенда абвяшчае, што родапачынальнік шляхетнай ламбардыйскай сям’і Вісконці (Visconti) падчас першага крыжовага паходу забіў у паядынку сарацына, у якога на шчыце быў намаляваны змей, пажыраючы чалавека, а чырвоны крыж на белым полі нагадвае аб гераічным учынку жыхара Мілана, які першым ўстанавіў крыж на сцяне Ерусаліма па часе Першага крыжовага паходу.
У 1915 годзе кіраўніцтва прадпрыемствам пераходзіць да Нікола Рамэа, які ўвекавечыў пасля сваё імя ў назве аўтамабільнай маркі Alfa Romeo. У гады першай сусветнай вайны аўтамабільная вытворчасць было спынена. Прадпрыемства перайшло на выпуск авіяцыйных рухавікоў, кампрэсараў і генератараў.
У 1919—1920 гады з запчастак, якія засталіся з 1915 года сабрана 105 машын мадэлі Torpedo 20/30 HP. Менавіта яны першымі атрымалі назву Alfa Romeo. У наступныя гады кампанія стварае гоначныя аўтамабілі, поспехі якіх служаць нядрэннай рэкламай для рэалізацыі створаных на іх базе раскошных аўтамабіляў.
У 1933 годзе кампанія нацыяналізавана, з 1935 удзельнічае ў ваеннай праграме па вытворчасці авіярухавікоў і грузавых аўтамабіляў для арміі. З пачаткам Другой сусветнай заводы Alfa Romeo падвяргаюцца разбуральным бамбаванням. У сувязі з гэтым галоўная вытворчасць пераносіцца ў пячоры Costozza. Зацікаўленасць нацысцкіх уладаў у захаванні вытворчасці дазваляе захаваць саму кампанію і яе калектыў. Дырэктар кампаніі Хуго Гоббато быў расстраляны ў 1945 годзе за супрацоўніцтва з нацыстамі. Гісторыя завода была блізкая да завяршэння.
У 1947 годзе была адноўлена вытворчасць даваеннай мадэлі «Alfa Romeo 6C Golden Arrow» паралельна асвойвалі вытворчасць газавых і электрычных пліт.
У 1986 годзе кампанія ўваходзіць у склад FIAT Group.
Барыс Іванавіч Гардзейчык
Барыс Іванавіч Гардзейчык (ліпень, в. Бярэзаўцы, Ашмянскі павет, цяпер  — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
За рэвалюцыйную дзейнасць у Заходняй Беларусі ў 1932—1936 гг. заключаны ў турму польскімі ўладамі. Перад Вялікай Айчыннай вайной на гаспадарчай працы ў Васілішкаўскім раёне. У партызанах з канца 1941 года: камандзір групы, узвода, камісар атрада імя А. Матросава.
Член КПСС з 1943 года. У лютым — ліпені 1944 г. — камісар партызанскай брыгады імя Ленінскага камсамола, адначасова член Васілішкаўскага падпольнага РК КП(б)Б.
З 1944 года на савецкай працы ў Гродзенскай вобласці : працаваў намеснікам старшыні Васілішкаўскага райвыканкама па будаўніцтве. Пазней старшынёй Зэльвенскага райвыканкама, начальнікам палітаддзела Поразаўскай МТС. Скончыў пры ЦК КПБ (1953).
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Леніна і «Знак Пашаны».
Гаравыя (Мёрскі раён)
Гаравы́я (, Горовые) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Туркоўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мікалаёва Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мікалаёўскага сельсавета.
На багамерзкую, на паганую лаціну…
«На багамерзкую, на паганую лаціну…» («На богомерзкую, на поганую латину, которые папежи хто что в них вымислили в их поганой вере, сказание о том») — беларускі ананімны палемічны твор XVI ст.
Напісаны на старабеларускай мове ў Супрасльскім манастыры (цяпер Польшча). Захаваўся ў некалькіх спісах. Два з іх змешчаны ў зборніках Кіеўскага Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра. Упамінанне пра ўвядзенне Папам Рыгорам XIII у 1582 г. новага календара сведчыць пра тое, што твор напісаны пасля гэтай падзеі. Аўтар палемізуе з кнігай П. Скаргі «Пра еднасць касцёла божага» (1566). Ён пералічвае новаўвядзенні 25 рымскіх Пап (якіх часам блытае), пры гэтым за эталон бярэ стан сучаснай яму праваслаўнай царквы ў Рэчы Паспалітай, адзначае, што толькі ўсходняя царква засталася нязменнай на працягу многіх стагоддзяў. Выступаючы супраць «паганай лаціны», аўтар абараняе культуру і мову праваслаўнага насельніцтва Рэчы Паспалітай. У якасці крыніц выкарыстаны творы рымскіх аўтараў Плаціна і Грацыяна.
28 жніўня
28 жніўня — дзвесце саракавы (дзвесце сорак першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Луіс I
Лу́іс I (Luis I;,  — , ) — кароль Іспаніі з 15 студзеня па 31 жніўня 1724 года, старэйшы сын Філіпа V ад першага шлюбу. Першы Бурбон, які нарадзіўся ў Іспаніі.
20 студзеня 1722 года ва ўзросце 14 гадоў ажаніўся з дачкой Філіпа II Арлеанскага, Луізай Елізаветай; шлюб апынуўся бяздзетным.
Праз два гады Філіп V, які пакутаваў ад «меланхоліі», адрокся ад прастола на карысць Луіса, які, аднак, не паспеў прыступіць да кіравання краінай, сканаўшы ўсяго праз 7 месяцаў ад воспы, праз тыдзень пасля сямнаццатага дня нараджэння.
Пасля смерці сына Філіп вярнуўся на прастол.
Сяргей Міхайлавіч Зіматкін
Сяргей Міхайлавіч Зіматкін (нар., Батумі, Грузія) — беларускі вучоны ў галіне біяхіміі, марфалогіі і фізіялогіі. Доктар біялагічных навук (1990). Акадэмік Расійскай медыка-тэхнічнай акадэміі, Нью-Ёркскай АН (1993). Спецыялізацыя: гісталогія, наркалогія.
Уладзімір Бутрымовіч
Уладзімір Бутрымовіч (, в. Андрушы, цяпер Нясвіжскі раён — ) — беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі.
Нарадзіўся ў в. Андрушы каля Нясвіжа. Цягам 3 гадоў служыў у Арміі Андэрса, разам з якой апынуўся ў Вялікабрытаніі. Тут далучыўся да ЗБВБ і ЗБК (з 1949). У пачатку 1950-х вучыўся ў Лювенскім універсітэце (Бельгія), па сканчэнні якога вярнуўся ў Брытанію. Жыў у Лондане. Уваходзіў у Галоўную ўправу ЗБВБ, а ў 1958, 1960—1965 гадах быў яго старшынём. Памёр у Лондане пасля доўгай хваробы.
Мазырсоль
ААТ «Мазырсоль» (ОАО «Мозырьсоль») — беларуская кампанія па вытворчасці кухоннай солі, якая знаходзіцца ў г. Мазыр Гомельскай вобласці.
Гісторыя
Будаўніцтва прадпрыемства пачалося ў 1974 годзе. Мазырскі солевыварны камбінат пачаў працу ў 1982 годзе, першая прадукцыя была выраблена ў снежні 1982 года. Першапачаткова камбінат падпарадкоўваўся Міністэрству харчовай прамысловасці БССР, у снежні 1985 года увайшоў ў склад Дзяржаграпрома БССР. У 1988 годзе камбінат дасягнуў праектнай магутнасці ў 360 тыс. т солі ў год, у 1997 годзе пераўтвораны ў ААТ «Мазырсоль». Тэхналогія вытворчасці — выпарванне солі з ачышчанага расолу. У 2014—2016 праводзілася мадэрнізацыя вытворчасці, магутнасць дасягнула 480 тыс. т у год. У 2016 годзе 88,8% акцый ААТ належалі дзяржаве.
Сучаснае становішча
Прадпрыемства вырабляе соль кухонную «Палессе», тэхнічныя віды солі, сухія заправы.
Вярхоўе (Смаленскі раён)
Вярхоўе (Верховье) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне. Насельніцтва — 418 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 16 км на паўночны захад ад г. Смаленска, на берагах ракі Удра ля аўтадарогі Смаленск — Невель. Уваходзіць у склад Навасельскага сельскага паселішча. Вёска газіфікавана. Рэчка Удра вельмі маленькая і дробная, шырынёй 2-6 метраў.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Эканоміка
Асфальтабетонны завод, школа з няпоўнай сярэдняй адукацыяй (9 класаў), крамы, медпункт, пошта і клуб. Раней у вёсцы існавала Вопытна-вытворчая гаспадарка «Вярхоўе» Усесаюзнай сельскагаспадарчай акадэміі. У 1997 годзе на яго базе быў утвораны ФД УП для забеспячэння харчом выпраўленчых устаноў Смаленскай вобласці. У 2001 годзе пры Фгупе была арганізавана адзіная ў вобласці сельскагаспадарчая калонія — Федэральная казённая ўстанова «Калонія-паселішча № 7 УФСВН Расіі па Смаленскай вобласці».
Люксембург (правінцыя)
Гісторыя
Першапачаткова -- тэрыторыя Вялікага герцагства Люксембург. Падчас Бельгійскай рэвалюцыі франкамоўнае насельніцтва Люксембурга, незадаволенае палітыкай караля Аб'яднаных Нідэрландаў Вілема I, адначасова вялікага герцага люксембургскага, далучылася да паўстанцаў і ўзяло пад кантроль большую частку тэрыторыі вялікага герцагства.
На канферэнцыі Вялікіх дзяржаў 15 лістапада 1831 года было прынята рашэнне, што асноўная, франкамоўная частка Вялікага герцагства пераходзіць Бельгіі, а горад Люксембург і навакольныя тэрыторыі павінны застацца за Вілемам I і ўвайсці ў Германскі саюз. Вілем I адмовіўся падпісаць такую ​​дамову, і супрацьстаянне працягвалася яшчэ некалькі гадоў. Нідэрландскі кароль быў вымушаны пайсці на ўступкі і падпісаць дагавор у 1839 годзе.
Забава (Чавускі раён)
Заба́ва (, Забава) — пасёлак у Чавускім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Гарбавіцкага сельсавета.
Да 16 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Ваўкавіцкага сельсавета.
Пра наіўную і сентыментальную паэзію
Погляды
Шылер даследуе асаблівасці антычнага і сучаснага мастацтва і прыходзіць да высновы, што першае было наіўным, а другое — сентыментальным. Агульнай уласцівасцю наіўных паэтаў Шылер лічыць аб'ектыўны характар іх творчасці, тое, што яны не выпінаюць сваю асобу, а хаваюцца за сваімі творамі і да падзей, якія апісваюцца ставяцца адасоблена. Акрамя антычных паэтаў, аўтар прылічае да наіўных і тых паэтаў новага часу, якія падыходзяць да наіўных па духу (напрыклад, Уільям Шэкспір). Наадварот, навейшыя паэты ўкладваюць у свае творы сваё сэрца, сваю асобу, сваё стаўленне да падзей, якія апісваюць. Пагэтаму характэрнай рысай наіўнага паэта неабходна лічыць аб'ектыўнасць і неперадузятасць, новага ж паэта — суб'ектыўнасць і чуллівасць (сентыментальнасць).
Шылер вызначае антычную паэзію, як мастацтва, якое ўзнікла ва ўмовах наіўнага адзінства ідэала і рэчаіснасці, у той час як паэзія новага часу развіваецца ў зусім іншых абставінах, калі існуе разрыў паміж рэчаіснасцю і ідэалам паэта. Шылер выводзіць і абгрунтоўвае тры паэтычных рода ў паэзіі новага (буржуазнага) часу (сатыра, элегія і ідылія) і наіўнай паэзіі (эпас, лірыка, драма). Апошні раздзел артыкула прысвечаны характарыстыцы двух тыпаў мастакоў — рэаліста і ідэаліста.
Артыкул «Пра наіўную і сентыментальную паэзію» быў апошняй сістэматычнай працай Шылера па пытаннях эстэтыкі.
Гашэнне (пошта)
Пад гашэннем часта разумеецца нанясенне штэмпельных пазнак і на самі паштовыя адпраўленні.
Абрам Фёдаравіч Іофэ
Абрам Фёдаравіч Іофэ (17 (29) кастрычніка 1880,, Палтаўская губерня — , ) — савецкі фізік, арганізатар навукі, акадэмік (1920), віцэ-прэзідэнт АН СССР (1942—1945). Стваральнік навуковай школы, якая дала многіх выбітных савецкіх фізікаў, такіх як А. Аляксандраў, М. Бранштэйн, Я. Дорфман, П. Капіца, І. Кікоін, Б. Канстанцінаў, І. Курчатаў, М. Сямёнаў, Я. Фрэнкель, Г. Б. Абдулаеў і іншыя. Герой Сацыялістычнай Працы. Лаўрэат Ленінскай прэміі.
Судзімава
Судзімава (Судимово) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Паўлаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Аносаўскага сельскага паселішча.
Ціза
Ціза (La Zisa) — сярэднявечная віла ў заходняй частцы горада Палерма, Сіцылія, помнік араба-нарманскага стылю.
Назва Цыза паходзіць ад арабскага слова al-Azîz, якое азначае «высакароднае», «слаўнае», «пышнае». Гэта ж слова, напісанае шрыфтам насх, захавана на ўваходзе ў вілу, як звычайна рабілася на многіх ісламскіх збудаваннях таго часу.
У XIV стагоддзі на вілу былі дададзеныя зубцы, шляхам частковага знішчэння надпісу на арабскай мове, які красаваў раней на яго даху. Больш значныя змены былі зроблены ў XVII стагоддзі: над уваходам з’явілася мармуровая эмблема з выявай двух ільвоў, была зменена планіроўка некаторых унутраных пакояў, збудаваная вялікая лесвіца, а таксама прабіта некалькі новых вокнаў.
З 1808 па 1950 год у віле знаходзілася рэзідэнцыя графаў Натабартала дзі Ск’яра. Пазней віла была выкупленая кіраўніцтвам рэгіёну Сіцылія і ў 1970-1980-х гадах у ёй была праведзена рэстаўрацыя. У цяперашні час у пакоях вілы размешчаны ісламскія творы мастацтваў, а таксама многія артэфакты раёнаў Міжземнага мора.
Меланхолія
Меланхолія (ад μελανχολία «меланхолія», з μέλας «чорны, цёмны» + χολή «жоўць; гнеў») — тэрмін, які пазначаў да пачатку XX стагоддзя адзін з відаў псіхічных расстройстваў, што прыводзяць да непрыемных, балючых душэўных пакут.
Тэрмін быў прапанаваны яшчэ ў старажытнасці «бацькам медыцыны», грэчаскім урачом Гіпакратам. Слова перакладаецца з грэчаскага як «чорная жоўць». На працягу стагоддзяў прычынай меланхоліі лічыўся лішак у арганізме гэтай вадкасці. Энцыклапедычнае апісанне ўсіх відаў і праяў меланхоліі (так, як яна разумелася ў XVII стагоддзі) прыведзена ў аб'ёмным трактаце Роберта Бёртана «Анатомія меланхоліі» (1621).
У наш час замест паняцця «меланхолія» ў медыцынскіх мэтах выкарыстоўваецца тэрмін «дэпрэсія». Звычайна «меланхоліяй» завуць проста сумны, маркотны настрой.
Сэцу Савагата
(澤潟 節) — былы японскі футбаліст. У 1923 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Вільсанаўская Арменія
Вільсанаўская Арменія — армянская дзяржава ў межах, прапанаваных прэзідэнтам ЗША Вудра Вільсанам пры распрацоўцы Сеўрскага дагавора 1920 года.
Удзел Асманскай імперыі ў Першай сусветнай вайне завяршылася 30 кастрычніка 1918 года падпісаннем Мудраскага перамір'я. Агульнае кола пытанняў, злучаных з завяршэннем вайны, абмяркоўвалася ў 1919—1920 гадах на Парыжскай мірнай канферэнцыі. У адпаведнасці з яе рашэннямі, 10 жніўня 1920 года быў падпісаны Сеўрскі мірны дагавор паміж султанскай Турцыяй з аднаго боку, і Антантай з краінамі, якія далучыліся да яе — з іншай. У адпаведнасці з умовамі гэтай дамовы Турцыя прызнавала Арменію як «свабодную і незалежную дзяржаву». Турцыя і Арменія згаджаліся падначаліцца прэзідэнту ЗША Вудра Вільсану па арбітражы меж у межах вілаетаў Ван, Бітліс, Эрзурум і Трапезунд і прыняць яго ўмовы адносна доступу Арменіі да Чорнага мора (праз Батум). Аднак скліканы ў Анкары Мустафой Кемалем Вялікі нацыянальны сход Турцыі адмовіўся ратыфікаваць гэты дагавор.
Перамовы
Ллойд Джордж падахвочваў Вудра Вільсана абвясціць Турэцкую Анатолію (і, у прыватнасці, Заходнюю Арменію) мандатнай тэрыторыяй. У 1919 годзе Вільсан адправіў у Асманскую імперыю генерала Харбарда і камісію Кінга-Крэйна, якія павінны былі высветліць сітуацыю на месцах і, у прыватнасці, разабрацца з тым, наколькі вымогі армянскага боку адпавядаюць 12-му з «14 пунктаў».
Заданнем камісіі Кінга-Крэйна было высвятленне таго, ці магчыма стварэнне незалежнай армянскай дзяржавы, а таксама высвятленне пытання пра тое, ці можа такая дзяржава быць утворана пад мандатам ЗША. Камісія прыйшла да высновы, што такая дзяржава можа быць створана. Генерал Харбард выказаўся супраць падзелу тэрыторый з армянскім насельніцтвам, бо гэта магло б прывесці да міжабшчынных сутыкненняў, але паказаў, што ва Усходняй Анатоліі армяне не складаюць большасці насельніцтва, але змогуць скласці большасць, калі забяспечыць вяртанне ў свае дамы армянскіх уцекачоў. У рашэнні камісіі было паказана, што пакуты, перажытыя армянскім народам, прывялі да таго, што армяне не вераць таму, што ў Асманскай імперыі іх правы будуць выконвацца.
Армянскія аргументы
Армянская рэвалюцыйная федэрацыя Дашнакцуцюн, выкарыстоўваючы сваё становішча лідара армянскага нацыянальнага руху, бараніла цверджанне пра тое, што Заходняя Арменія не павінна быць часткай Асманскай імперыі. У сувязі з тым, што армяне дэ-факта кантралявалі тэрыторыю вілаета Ван з 1915 па 1918 гады, дашнакі сцвярджалі, што было б натуральным далучыць гэты рэгіён да Рэспублікі Арменіі. Іншым аргументам у карысць стварэння незалежнай армянскай дзяржавы быў рост колькасці армян на гэтай тэрыторыі: пачынаючы з 1917 года выселеныя туркамі армяне пачалі вяртацца ў родныя месцы, аднаўляць свае дамы і апрацоўваць зямлю. У выпадку вяртання ўсіх уцекачоў, армяне ўжо маглі б скласці больш 75% насельніцтва Заходняй Арменіі.
Рашэнне Вільсана
Вудра Вільсан вырашыў, што тэрыторыя, якую сталі зваць «Вільсанаўскай Арменіяй», павінна адысці армянам у адпаведнасці з Сеўрскім дагаворам. Хоць дагавор быў падпісаны дэ-юрэ ўрадам Асманскай Турцыі, што знаходзіўся ў акупаваным саюзнікамі Стамбуле. Нацыянальны сход Турцыі ў Анкары адмовіўся яго ратыфікаваць.
Наступствы
Падпісаны Турцыяй у 1923 годзе з краінамі Антанты Лазанскі мірны дагавор замяніў Сеўрскі мірны дагавор. У Лазанскім дагаворы Турцыі атрымалася дамагчыся адмовы ад стварэння «нацыянальнага агменю» армян, аднак пытанне армяна-турэцкай граніцы ў Лазанскім дагаворы не разглядалася зусім.
На думку шэрага сучасных палітыкаў і юрыстаў, «Вільсанаўская Арменія» не толькі мае дагэтуль юрыдычную сілу, але і з'яўляецца адзіным законным дакументам, што вызначае армяна-турэцкую граніцу.
Павел Навара
Павел (Павал) Навара (, в. Купіск, цяпер Навагрудскі раён Гродзенскай вобл. — ) — беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі.
Біяграфія
Нарадзіўся на Навагрудчыне. У 1942—44 вучыўся ў Навагрудскай настаўніцкай семінарыі. З вясны 1944 быў курсантам Менскай афіцэрскай школы БКА, разам з якой быў далучаны да 30-й грэнадзёрскай дывізіі СС. У верасні 1944 здаўся ў палон амерыканцам ля в. Клерваль (Францыя) і пазней далучыўся да 2-га Польскага корпусу. Па сканчэнні падафіцэрскай школы ў Сан-Базіліа на поўдні Італіі браў удзел у баявых дзеяннях на поўначы Апенінаў.
У жніўні 1946 прыбыў у Вялікабрытанію, дзе стаў адным з заснавальнікаў ЗБВБ і рэгулярна абіраўся ў Галоўную ўправу арганізацыі. Быў таксама сябрам ЗБК (ад 1949) і БХАА «Жыцьцё» (ад 1948). У 1952 скончыў факультэт матэматыкі, хіміі і фізікі Лонданскага ўніверсітэта. Працаваў хімікам у лонданскіх лабараторыях. У 1954 быў адным з ініцыятараў стварэння Англа-беларускага таварыства. У Галоўнай управе ЗБВБ часта абіраўся на пасаду (1954, 1957, 1966—70), а таксама доўгі час у 1970-х быў сакратаром арганізацыі.
Памёр і пахаваны ў Лондане на могілках Святога Панкрата.
Шумег
Шу́мег (Sümeg) — горад на захадзе Венгрыі, у медзье Веспрэм. Насельніцтва 6 283 чалавекі (2014).
Геаграфія
Шумег размешчаны прыкладна за 150 км на паўднёвы захад ад Будапешта, за 25 км на поўнач ад Кестхея і ўзбярэжжа возера Балатан, і за 50 км на захад ад Веспрэма.
Гісторыя
Амаль уся гісторыя Шумега звязана з вядомай крэпасцю на высокім узгорку (270 м), заснаванай у XI стагоддзі ў часы кіравання караля Іштвана Святога. У 1241 годзе кароль Бела IV схаваўся ў Шумегскай фартыфікацыі ад нашэсця манголаў, якія не здолелі яе ўзяць. У перыяд турэцкага нашэсця XVI—XVII стагоддзяў крэпасць шмат разоў бралася ў аблогу, але гэтак і не была скароная туркамі. Пасля заняпаду Веспрэма ў 1552 годзе рэзідэнцыя веспрэмскага біскупа была перанесена ў Шумег.
Пасля выгнання турак і ўваходжання Венгрыі ў склад імперыі Габсбургаў, у краіне адбылося нацыянальна-вызваленчае паўстанне на чале з Ферэнцам Ракацы. Пасля здушэння паўстання аўстрыйцы ўзарвалі муры амаль усіх крэпасцей Венгрыі, у т.л. Шумегскай. Нягледзячы на гэта, многія часткі крэпасці даволі добра захаваліся, і ў ёй неаднаразова праводзіліся рэстаўрацыйныя работы.
Крыніцы (Лідскі раён)
Да 11 студзеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Тракельскага сельсавета Воранаўскага раёна.
Ванлярава
Ванлярава (Вонлярово) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне. Насельніцтва — 225 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй вобласці за 22 км на захад ад Смаленска, за 2 км на поўдзень ад аўтадарогі Арол — Віцебск. Аднайменная чыгуначная станцыя на лініі Масква — Мінск. Уваходзіць у склад Катынскага сельскага паселішча. Вуліцы: Дачная, Будаўнікоў. Вялікі добраўпарадкаваны парк. Частка жыхароў вёскі з’яўляецца вымушанымі перасяленцамі з Літвы.
Гісторыя
Назва паходзіць ад памяншальнай ад прозвішча ўладальніка, паўднёва-германскага рыцара Якава фон-Лера, які служыў караля Уладзіслава Вазы.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Эканоміка
Лясніцтва, крама.
Уладзімір Барысавіч Рушайла
Уладзімір Барысавіч Рушайла (нар., , Тамбоўская вобласць) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. Генерал-палкоўнік (1 ліпеня 1999), Герой Расіі (1999), доктар юрыдычных навук. Міністр унутраных спраў Расіі (1999—2001).
Сланева
Слане́ва (, Слонево) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Нягневіцкага сельсавета.
Пётр Фёдаравіч Сычэнка
Біяграфія
Скончыў сямігодку, працаваў у горадзе Херсон ліцейшчыкам. З 1931 года ў Чырвонай Арміі. У 1932 годзе скончыў Вольскую ваенную авіяцыйную школу тэхнікаў, у 1939 годзе — ваеннае авіяцыйнае вучылішча ў горадзе Энгельс. Падчас Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года на Цэнтральным, Паўднёвым, Бранскім, Варонежскім, Паўночна-Заходнім, Сталінградскім, 1-м Украінскім франтах. Удзельнік баёў пад Масквой, Сталінградам, Курскам, Львоўскай і Сілезскай аперацый.
Да 1943 года камандзір штурмавой эскадрыллі капітан П. Ф. Сычэнка здзейсніў 42 баявыя вылеты, знішчыў 6 танкаў, 3 зенітныя батарэі, 25 матацыклаў. Прымаў актыўны ўдзел у разгроме механізаванай дывізіі ворага, якая рухалася ў напрамку гарадоў Міхайлаў—Венеў—Горлава—Скапін.
У 1945 годзе скончыў курсы ўдасканалення пры Ваенна-паветранай акадэміі. Да 1959 года П. Ф. Сычэнка працягваў службу ў Савецкай Арміі, палкоўнік. Жыў і працаваў у Кіеве.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Айчыннай вайны І ступені, Чырвонай Зоркай, ордэнам «Чэхаславацкі крыж» і дзевяццю медалямі.
Фукус
Фу́кус (Fukus) — род бурых водарасцей. Налічвае каля 15 відаў, пашыраных у морах Паўночнага паўшар’я.