cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Украіна
Даславянскі перыяд (да VIII ст.)
На ўзбярэжжы Крыму з 8 стагоддзя да н.э. ўзнікаюць грэчаскія калоніі, галоўныя з якіх — Херсанес (каля Севастопаля) і Пантыкапей — паступова сталі цэнтрамі дзяржаўных утварэнняў. Гэтыя землі з 1 стагоддзя да н.э. трапілі пад уплыў Рыму. На стэпавай частцы Украіны пануюць качавыя плямёны: кімерыйцы (9 ст. да н.э.— 7 ст. да н.э.), скіфы (7 — 3 стст. да н.э.), сарматы (3 ст. да н.э.— 3 ст. н.э.).
Польска-літоўскі і турэцкі перыяд (XIV ст.— канец XVIII ст.)
З XIV стагоддзя мангола-татарская дзяржава, галоўным чынам праз міжусобіцы, аслабляецца. Затое Літоўскае княства, ўзнікшы ў XIII ст., істотна ўзмацняцца ад часоў княжання Гедзіміна (пачатак XIV ст.) Ён устанавіў пратэктарат над Кіеўскім княствам. У 1362 годзе літоўскі князь Альгерд разбіў татар у бітве на Сініх Водах і прыяднаў Кіеў да Вялікага Княства Літоўскага. Гэтая падзея мела вялікае сімвалічнае значэнне, бо Літва, як і Масква, прэтэндавала на званне пераемніка Кіеўскай Русі, і на пачатку была бясспрэчным лідарам у «збіранні» рускіх земляў. З канца XIV ст. пачынаецца палітычная і культурная экспансія Польшчы. У 1387 годзе Польшча захоплівае Галічыну. З канца XV ст. узмацняецца Вялікае Княства Маскоўскае, якое ў канцы XV — пачатку XVI стст. захапіла ў Літвы частку земляў. З XV ст. на літоўска-крымскім памежжы ўзнікае казацтва, якое аказала вырашальны ўплыў на ўтварэнне ўкраінскага этнасу. Этнічная тэрыторыя Украіны, выцягнутая з захаду на ўсход, і цяпер прыкладна адпавядае былой мяжы між Літвою ды Крымскім ханствам. У 1569 годзе, карыстаючыся цяжкім становішчам Літвы, якая вяла вайну з Масквой, Польшча захоплівае Валынь, Падляшша, украінскае Палессе і Кіеўшчыну, г.зн. усе ўкраінскія землі, якія дагэтуль належалі Літве. У 1596 годзе Кіеўская мітраполія заключыла з Рымска-каталіцкаю царквой Берасцейскую царкоўную вунію, паводле якой перайшла пад уладу рымскага папы. Палітыка апалячвання ды акаталічвання прывяла да антыпольскіх паўстанняў на ўкраінскіх землях. Наймацнейшае з іх, пад кіраўніцтвам Багдана Хмяльніцкага, пачалося ў 1648 годзе. Пасля шэрагу паразаў гетман Хмяльніцкі быў вымушаны перайсці пад пратэктарат Масквы, што адбылося ў 1654 годзе на Пераяслаўскай Радзе. Гэтая падзея выклікала «руска-польскую вайну», у выніку якой да Маскоўскага царства адыйшлі значныя тэрыторыі, у тым ліку горад Кіеў. Крым з XV стагоддзя цалкам падпарадкоўваецца Крымскаму ханству, адной з рэштак Залатой Арды і пратэктарату Турцыі. На базе нашчадкаў мангола-татар, а таксама іншых народнасцей, тут утвараецца крымска-татарскі этнас, які складаў большасць на паўвостраве аж да дэпартацыі 1944. Акрамя ўласна Крыму, ханства займала тэрыторыі ўкраінскага Прычарнамор’я і Прыазоў’я, а таксама вялікую частку сённяшняга Краснадарскага края Расіі. У XVIII ст. як Польшча, так і Крымскае ханства аслаблі і сталі ахвярамі агрэсіўных суседзяў. У выніку трох падзелаў Рэчы Паспалітай (1772—1795 гг.) украінскія землі Польшчы адыйшлі да Расіі, акрамя Галічыны, якая адыйшла да Аўстрыі. У 1783 г. Расійская імперыя заваявала Крымскае ханства.
Перыяд Расійскай і Аўстрыйскай імперыяў (канец XVIII ст.— 1917)
З канца XVIII ст. і да Першай Сусветнай вайны ўкраінскімі землямі валодалі Расія і Аўстрыя. На ўкраінскіх землях з канца XVIII ст. пачынаецца рух украінскага адраджэння. Найбольш ён быў пашыраны на аўстрыйскіх тэрыторыях (Галіччына) — праз меншую жорсткасць тамтэйшага рэжыму — дзе дзейнічалі Іван Франко, Міхайла Грушэўскі і іншыя выбітныя дзеячы ўкраінскага адраджэння.
Да канца 18 — пачатку 19 стагоддзя Украіна была пераважна аграрным краем, а з сярэдзіны 19 стагоддзя цяперашнія ўсходнія рэгіёны Украіны, а затым і Кіеўшчына пачынаюць развівацца як прамысловыя. Вялікую ролю ў індустрыялізацыі Украіны сыграў еўрапейскі капітал, у тым ліку — знакаміты французскі «рускі заём» у мільярд франкаў. У наладжванні вытворчасці на поўдні Украіны таварнага збожжа, якое масава экспартавалася праз чарнаморскія парты, вялікую ролю адыгралі не толькі ўкраінскія сяляне, але і нямецкія каланісты, колькасць якіх ва Украіне складала каля паўмільёна.
Перыяд Цэнтральнай Рады (1917—1920)
Першая сусветная вайна прывяла да краху некалькіх імперый, у ліку якіх былі расійская і аўстрыйская і, такім чынам, дала падняволеным народам шанц на самавызначэнне. 17 сакавіка 1917, хутка пасля Лютаўскай рэвалюцыі ў Расіі, была створаная Украінская Цэнтральная Рада. 20 лістапада 1917 была створаная Украінская Народная Рэспубліка, а 22 студзеня 1918 была абвешчаная яе Незалежнасць. На аўстрыйскай тэрыторыі была створаная Заходне-Украінская Народная Рэспубліка, якая прыядналася да УНР 22 студзеня 1919. У той жа час, 25 снежня 1917 у Харкаве бальшавікі старылі альтэрнатыўную УНР, якая ў 1919 была пераназваная ва Украінскую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку. Пачалася барацьба паміж гэтымі дзвюма дзяржавамі. УССР апіралася на бальшавікоў, а УНР — спачатку на немцаў, а пасля 1919 — на палякаў. У выніку Галічына і Валынь адыйшлі да Польшчы, Закарпацце — да Чэхаславакіі, Букавіна і Бесарабія — да Румыніі, а на большай частцы Украіны ўсталявалася савецкая ўлада.
Савецкі перыяд (1920—1991)
У 1922 УССР ўвайшла ў склад СССР. У 1934 сталіца УССР была перанесеная з Харкава ў Кіеў. У 1938 у выніку падзелу Чэхаславакіі Карпатьська Украіна абвясціла Незалежнасць 15 сакавіка 1939. Карпацкая Украіна была акупаваная Венгрыяй. У верасні 1939 украінскія землі, што належалі Польшчы, былі занятыя савецкай арміяй і прыяднаныя да УССР. У 1940 да УССР была далучаная Паўночная Буковіна і Паўднёвая Бесарабія.
У 1941—1942 тэрыторыя Украіны была акупаваная нямецкімі войскамі. Нацысцкія ўлады ўсталявалі жорсткі акупацыйны рэжым. Нямецкія нацысты знішчылі сотні тысяч мірных жыхароў. У 1943—1944 Украіна была вызваленая ад нацыстаў.
Вайна прынесла Украіне каласальныя разбурэнні і мільённыя ахвяры. Насельніцтва скарацілася з 41,7 млн чалавек на чэрвень 1941 да 27,4 млн чалавек на пачатак 1945. Практычна ўся яе тэрыторыя была арэнай жорсткіх баёў. Пры адступленні абодва варожыя бакі выкарыстоўвалі тактыку «выпаленай зямлі». Прадпрыемствы былі эвакуіраваны ці разбураныя, некалькі мільёнаў украінцаў загінула на фронце ці ў акупацыі, каля трох мільёнаў немцы ўгналі ў Германію на прымусовыя работы. Чвэрць жыхароў апынулася да канца вайны без прытулку.
У 1960-я-1970-я чатыры гарады УССР былі ўдастоены звання Горад-герой: Кіеў, Адэса, Севастопаль і Керч.
26 красавіка 1986 года, праз памылкі праектавання і будаўніцтва, ігнараванне праблемы, здарылася катастрофа на Чарнобыльскай АЭС. Тым часам 1 траўня ў Кіеве прайшоў парад, кіраўніцтва СССР прымусіла кіраўнікоў Украінскай ССР правесці яго, каб не выклікаць паніку. Пасля ацэнкі маштабаў радыеактыўнага забруджвання была запланавана эвакуацыя, але яна была затрымана па рашэнні ўрада СССР і ЦК КПСС. Чарнобыльская катастрофа аказала вялікі ўплыў на грамадска-палітычнае жыццё, некаторыя называюць гэта пачаткам канца Савецкага Саюза.
Працэс адраджэння УГКЦ пачаўся з сустрэчы Папы Яна Паўла ІІ з Прэзідэнтам СССР Міхаілам Гарбачовым. На жаль, аднак, пачатак 1990-х гадоў быў адзначаны міжканфесійнай канфрантацыяй на фоне маёмасных спрэчак, ускладненай расколам ўнутры ўкраінскага праваслаўя.
22 кастрычніка 1989 г. на Саборы святароў і свецкіх у Львове было абвешчана адраджэнне Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы. Адроджаную царкву ўзначаліў Іван (Баднарчук), епіскап Маскоўскага патрыярхату. 2 кастрычніка 1990 г. улады Украіны афіцыйна зарэгістравалі УАПЦ.
16 ліпеня 1990 года абвешчана Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце. 2-17 кастрычніка 1990 г. ва Украіне адбылася Рэвалюцыя на граніце, асноўнай мэтай акцыі было не дапусціць падпісання новай саюзнай дамовы СССР. Патрабаванні студэнтаў былі задаволены падпісаннем пастановы Вярхоўнай Рады, якая гарантавала іх выкананне.
Незалежны перыяд (з 1991)
Пасля правалу жнівеньскага путчу 24 жніўня 1991 г. Вярхоўная Рада Украіны прыняла Акт абвяшчэння Незалежнасці Украіны. Тэкст акту быў напісаны і абвешчаны Леўкам Лук’яненкам. Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка спыніла існаванне, стаўшы сучаснай Украінай.
8 снежня ў Белавежскай пушчы прэзідэнт Украіны Леанід Краўчук, прэзідэнт РСФСР Борыс Ельцын і старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь Станіслаў Шушкевіч падпісалі пагадненне аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў. Але Вярхоўная Рада Украіны не ратыфікавала пагадненне, такім чынам Украіна не ўвайшла ў СНД, а мела асацыяванае членства, спыненае ў 2018 годзе ўказам прэзідэнта Украіны Пятра Парашэнкі. 25 студзеня 1991 г. Прэзідэнт СССР Міхаіл Гарбачоў падаў у адстаўку і роспуск Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік стаў канечным.
Унутраны стан СССР перад роспускаў прычыніўся глыбокаму крызісу ў былых савецкіх рэспубліках, у тым ліку ва Украіне — збядненню насельніцтва, гіперінфляцыі, масаваму беспрацоўю. У 1992 годзе адбыўся царкоўны раскол, калі былы мітрапаліт Украіны Філарэт абвясціў сябе Кіеўскім патрыярхам. Ніводны праваслаўны патрыярх не прызнаў Кіеўскі патрыярхат, але яго падтрымаў украінскі ўрад.
У 1994 г. на датэрміновых прэзідэнцкіх выбарах перамог Леанід Кучма. Ён кіраваў краінай 10 гадоў. 28 чэрвеня 1996 года Вярхоўная Рада ўхваліла Канстытуцыю Украіны. У лістападзе 2004 г. адбыліся прэзідэнцкія выбары, на якіх перамог Віктар Януковіч. Але яго супернік Віктар Юшчанка не прызнаў вынікаў выбараў, заявіўшы пра іх фальсіфікацыю. Яго падтрымалі шырокія колы грамадства, асабліва на захадзе краіны, а таксама ЗША і краіны Еўрасаюза. Юшчанка пачаў кампанію грамадзянскага супраціву, вядомую як Аранжавая рэвалюцыя. Яе вынікам стала скасаванне вынікаў выбараў і правядзенне паўторнага галасавання, у якім перамог Юшчанка. Адначасна Вярхоўная Рада ўхваліла змены да Канстытуцыі, змяніўшы выбарчую сістэму і пазбавіўшы прэзідэнта шэрагу паўнамоцтваў, у тым ліку права фарміравання ўрада. У сакавіку 2006 г. адбыліся парламенцкія выбары, на якіх найбольшую колькасць галасоў набрала Партыя рэгіёнаў Віктара Януковіча. Але партыі Віктара Юшчанкі («Наша Украіна») ды яго паплечніцы падчас «Памаранчавай рэвалюцыі» Юліі Цімашэнка разам набралі прыкладна такую ж колькасць галасоў. У выніку вырашальнай стала пазіцыя больш дробных партый. Калі перагаворы пра стварэнне кааліцыі між «памаранчавымі» партыямі зайшлі ў тупік, Сацыялістычная партыя Аляксандра Мароза перайшла ад «памаранчавага» блоку да Партыі рэгіёнаў і разам з імі ды камуністамі стварыла Антыкрызісную кааліцыю. Прэм’ер-міністрам Украіны стаў Віктар Януковіч.
На прэзідэнцкіх выбарах 2010 года перамог Віктар Януковіч, які ў другім туры перамог Юлію Цімашэнка.
Еўрамайдан
21 лістапада 2013, за некалькі дзён да саміту ў Вільнюсе, Кабінет міністраў Украіны вырашыў прыпыніць працэс падрыхтоўкі Пагаднення аб асацыяцыі Украіны і Еўрапейскага саюза. Гэта выклікала масавыя акцыі пратэсту Еўрамайдан ва Украіне. Пратэстоўцы стварылі лагеры на Майдане Незалежнасці, а ў снежні 2013 года і студзені 2014 года пратэстоўцы пачалі займаць розныя ўрадавыя будынкі, спачатку ў Кіеве, а пазней і ў Заходняй Украіне.
16 студзеня 2014 года былі прынятыя дыктатарскія «законы» з грубым парушэннем нарматыўных актаў і заканадаўчай працэдуры і, нягледзячы на ​​рэзкую крытыку, падпісаны прэзідэнтам на наступны дзень, 17 студзеня. Яны былі атрыманы падняццем рук, без выкарыстання сістэмы «Рада» і без абмеркавання, а іх тэксты сталі даступныя толькі пасля таго, як за іх прагаласавалі дэпутаты. Гэтыя законы абмяжоўвалі правы грамадзян, давалі дзяржаўным уладам больш свабоды для пакарання пратэстоўцаў і накіраваны на крыміналізацыю апазіцыі і грамадзянскай супольнасці. У выніку бітваў паміж пратэстоўцамі і паліцыяй у лютым 2014 года загінула каля 80 чалавек пачалася Рэвалюцыя годнасці.
Пасля гвалту парламент развярнуўся супраць Януковіча і 22 лютага прагаласаваў за адхіленне яго ад улады і вызваленне Юліі Цімашэнкі з турмы. У той жа дзень прыхільнік Януковіча Уладзімір Рыбак падаў у адстаўку з пасады спікера парламента, а на яго месца прыйшоў вернік Цімашэнкі Аляксандр Турчынаў, які пасля быў прызначаны часовым прэзідэнтам. Януковіч збег з Кіева у Расею і знаходзіцца ў вышуку ва Украіне за забойства пратэстоўцаў. Расія заявіла, што прызначэнне Турчынава выконваючым абавязкі Прэзідэнта было неканстытуцыйным. У прыватнасці, Расія лічыць, што пераход быў «пераваротам».
Канфлікт працягваўся крымскім крызісам у лютым-сакавіку, калі расійскія войскі захапілі кантроль над Крымам. Крым быў аднабакова анексаваны Расіяй 18 сакавіка 2014 года.
Крымскі крызіс суправаджаўся прарасійскімі хваляваннямі на ўсходзе Украіны і на поўдні Украіны. У красавіку 2014 года ўкраінскія сепаратысты самаабвесцілі Данецкую Народную Рэспубліку і Луганскую Народную Рэспубліку і 11 мая 2014 года правялі рэферэндумы; сепаратысты сцвярджалі, што амаль 90 % прагаласавалі за незалежнасць. Пазней, у красавіку 2014 года, баі паміж украінскай арміяй і праўкраінскімі добраахвотніцкімі батальёнамі супраць сіл, якія падтрымлівалі Данецкую Народную Рэспубліку і Луганскую Народную Рэспубліку, перараслі ў вайну на Данбасе. Да снежня 2014 года больш за 6400 чалавек загінулі ў выніку гэтага канфлікту, і, паводле дадзеных Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, гэта прывяло да таго, што больш за паўмільёна ўнутрана перамешчаных жыхароў Украіны і дзвесце тысяч бежанцаў уцяклі ў (пераважна) Расію і іншыя суседнія краіны. У канцы 2020 года колькасць загінулых у канфлікце вырасла да больш чым 13 000 чалавек і амаль 1,5 мільёны перамешчаных асоб.
Кіраванне Парашэнкі
На датэрміновых прэзідэнцкіх выбарах у чэрвені 2014 года перамог Пётр Парашэнка. 20 чэрвеня было абвешчана аднабаковае тыднёвае перамір’е з адначасовым ультыматумам прарасейскім наймітам і мясцовым баевікам пакінуць краіну, пасля чаго пачалося вызваленне дзяржавы, якое было сарванае ўжо адкрытай узброенай агрэсіяй Расіі. З дапамогай заходніх краін Украіне ўдалося замарозіць вайну на лініі размежавання, а Расіі замацаваць стан нявызначанасці на Данбасе ў Мінскіх пагадненнях.
Эканамічная частка Пагаднення аб асацыяцыі паміж Украінай і Еўрапейскім саюзам была падпісана 27 чэрвеня 2014 г. прэзідэнтам Пятром Парашэнкам. 1 студзеня 2016 года Украіна далучылася да зоны свабоднага развіцця з ЕС. Грамадзяне Украіны атрымалі дазвол на бязвізавы ўезд у Шэнгенскую зону на тэрмін да 90 дзён на працягу любога 180-дзённага перыяду 11 чэрвеня 2017 года, а Пагадненне аб асацыяцыі афіцыйна ўступіла ў сілу 1 верасня 2017 года.
З дапамогай МВФ і жорсткай грашова-крэдытнай і фіскальнай палітыкі ўдалося стабілізаваць фінансавае становішча краіны і запоўніць пустую дзяржаўную казну. У эканамічных рэформах Парашэнка абапіраўся на замежных спецыялістаў, якія ўдзельнічалі ва ўрадзе. Сярод іх быў былы прэзідэнт Грузіі Міхаіл Саакашвілі, які ў рэшце рэшт стане ў апазіцыю да прэзідэнта і значна знізіць яго рэйтынг даверу. У той жа час ён заручыўся падтрымкай алігархічных колаў для сур’ёзных змен, за выключэннем нацыяналізацыі банка «Надра» Дзмітрыем Фірташам, а ў працэсе разбурэння сістэмы буйной уласнасці, пабудаванай Кучмай, не адбылося. Наадварот, уцёкі за мяжу прадстаўніка Дняпра Ігара Каламойскага, які дапамагаў змагацца з сепаратыстамі пры падтрымцы Данецка, і нацыяналізацыя ПрыватБанка нагадвалі многім аб барацьбе за перадзел уласнасці ў 1990-я гады.
Значныя дасягненні на знешнепалітычнай арэне: падтрымка антырасейскіх санкцый, атрыманне бязвізавага рэжыму з краінамі Еўрасаюза ў спалучэнні з неабходнасцю пераадолення надзвычай складаных задач унутры краіны. Старыя мясцовыя ўлады таксама не хацелі ніякіх зменаў: улады былі ачышчаны ад актывістаў антымайдану (люстрацыя), але часткова. Пачалася барацьба з карупцыяй, абмяжоўваючыся прысудамі дробным чыноўнікам і электроннымі дэкларацыямі, а новаствораныя НАБУ і НАЗК адзначыліся скандаламі ў сваёй працы. Судовая рэформа спалучалася з прызначэннем старых, скампраметаваных суддзяў. Расследаванне злачынстваў супраць жыхароў Майдану зацягнулася. З мэтай процідзеяння масавай глабальнай расійскай антыўкраінскай прапагандзе ў «інфармацыйнай вайне» было створана Міністэрства інфармацыйнай палітыкі, якое на працягу 5 гадоў, за выключэннем забароны Лабараторыі Касперскага, Dr.Web, 1С, Mail.ru, Яндэкс, расійскіх сацыяльных сетак «У Кантакце», «Аднакласнікі» і прапагандысцкіх СМІ, не паказала эфектыўнай працы. У 2017 годзе прэзідэнт падпісаў закон «Аб адукацыі».
19 мая 2018 года Парашэнка падпісаў Указ, які ўвёў у дзеянне рашэнне Савета нацыянальнай бяспекі і абароны пра канечнае спыненне ўдзелу Украіны ў статутных органах Садружнасці Незалежных Дзяржаў. Станам на люты 2019 года Украіна звела да мінімуму ўдзел у СНД і фактычна завяршыла свой выхад. Вярхоўная Рада Украіны не ратыфікавала пагадненне, то бок Украіна ніколі не была членам СНД. 21 лютага 2019 года ў Канстытуцыю Украіны былі ўнесены змены, нормы пра стратэгічны курс Украіны на сяброўства ў Еўрапейскім саюзе і НАТА замацаваны ў прэамбуле Асноўнага закона, трох артыкулах і пераходных палажэннях.
Кіраванне Зяленскага
21 красавіка 2019 г. у другім туры прэзідэнцкіх выбараў перамог акцёр і шоўмен Уладзімір Зяленскі, якому ўдалося кансалідаваць галасы выбаршчыкаш розных палітычных спектраў і атрымаць 73,23 % галасоў. 20 мая адбылася цырымонія інаўгурацыі, пасля чаго Зяленскі абвясціў пра роспуск Вярхоўнай Рады і прызначыў датэрміновыя выбары. Датэрміновыя парламенцкія выбары 21 ліпеня дазволілі новастворанай прапрэзідэнцкай партыі «Слуга народа» атрымаць абсалютную большасць месцаў упершыню ў гісторыі незалежнай Украіны (248). Спікерам парламента абраны старшыня партыі Дзмітрый Разумкоў. Большасць змагла сфарміраваць урад самастойна, без стварэння кааліцый, і зацвердзіць Аляксея Ганчарука прэм’ер-міністрам. 4 сакавіка 2020 года з-за падзення ВУП на 1,5 % (замест павелічэння на 4,5 % на момант выбараў) Вярхоўная Рада звольніла ўрад Ганчарука, а Дзяніс Шмыгаль стаў новым прэм’ер-міністрам.
28 ліпеня 2020 г. у Любліне Літва, Польшча і Украіна стварылі ініцыятыву «Люблінскі трохвугольнік», якая накіравана на спрыянне далейшаму супрацоўніцтву паміж трыма гістарычнымі краінамі Рэчы Паспалітай і далейшую інтэграцыю Украіны і ўступленне ў ЕС і НАТА.
2 лютага 2021 года ўказ прэзідэнта забараніў тэлевізійнае вяшчанне прарасійскіх тэлеканалаў 112 Ukraine, NewsOne і ZIK. Рашэннем Савета нацыянальнай бяспекі і абароны і Указам прэзідэнта ад 19 лютага 2021 г. былі ўведзены санкцыі супраць 8 фізічных і 19 юрыдычных асоб, у тым ліку супраць прарасійскага палітыка і кума Пуціна — Віктара Мядзведчука і яго жонкі Аксаны Марчанка. На саміце ў Брусэлі ў чэрвені 2021 года лідары НАТА паўтарылі рашэнне, прынятае на саміце ў Бухарэсце 2008 года, паводле якога Украіна стане членам Альянсу з Планам дзеянняў па сяброўстве (ПДЧ) як неад’емнай часткай працэсу і правам Украіны вызначаць сваю будучыню і знешнюю палітыку без умяшання звонку.
Эпідэмія COVID-19
3 сакавіка 2020 года ва Украіне быў зафіксаваны першы выпадак заражэння каронавірусам COVID-19. Кожны дзень Міністэрства аховы здароўя публікуе новую інфармацыю аб распаўсюджванні пандэміі. З-за каранцінных абмежаванняў у краіне ўзмацніўся эканамічны крызіс, колькасць афіцыйна беспрацоўных павялічылася на 67 %.
Дзяржаўны лад і палітыка
Украіна — парламенцка-прэзідэнцкая рэспубліка. Кіраўнік дзяржавы, прэзідэнт, выбіраецца ўсеагульным галасаваннем на пяцігадовы тэрмін.
Заканадаўчая галіна ўлады прадстаўлена 450-мясцовым парламентам, Вярхоўнай Радай. Парламент фарміруе ўрад, Кабінет міністраў, які ўзначальваецца прэм’ер-міністрам.
Вярхоўны суд — вышэйшы орган сістэмы судоў агульнай юрысдыкцыі. Канстытуцыйны кантроль ажыццяўляе Канстытуцыйны суд.
Адміністрацыйны падзел
У адміністрацыйных адносінах тэрыторыя дзеліцца на 24 вобласці і адну аўтаномную рэспубліку, Крым. Гарады Кіеў і Севастопаль маюць адмысловы прававы статус. 24 вобласці і Крым, у сваю чаргу, дзеляцца на 490 раёнаў. Сярэдняя плошча раёна 1200 км², насельніцтва — 52 000 чалавек.
Гарады (акрамя гарадоў цэнтральнага падпарадкавання Кіева і Севастопаля) могуць быць падпарадкаваны абласным ці раённым адміністрацыям, у залежнасці ад колькасці насельніцтва і сацыяльна-эканамічнага значэння.
Усяго ва Украіне налічваецца 457 гарадоў, з якіх 176 — абласнога значэння, 279 — раённага значэння і два маюць адмысловы статус. Таксама існуюць 866 пасёлкаў гарадскога тыпу і 28 552 вёскі.
Тэмпы росту, узроставая і гендэрная структура
Украіна перажывае дэмаграфічны крызіс, выкліканы нізкай нараджальнасцю (9,55 народжаных на 1000 чалавек) і высокай смяротнасцю (15,93 памерлых на 1000 чалавек).
У перыяд 1991—2004 імігравала ва Украіну 2,2 млн чалавек, эмігравала 2,5 млн чалавек (у тым ліку 1,9 млн выехала ў іншыя былыя савецкія рэспублікі).
Гарады
Больш за 2/3 насельніцтва жыве ў гарадах. Буйнейшыя гарады: Кіеў, Харкаў, Днепрапятроўск, Адэса, Данецк, Львоў. Самая высокая шчыльнасць насельніцтва ў Данецкай і Днепрапятроўскай абласцях.
Нацыянальны склад
Нацыянальны склад насельніцтва, % (паводле перапісаў):
Мовы
Украінскую мову ў 2001 г. назвалі роднаю 67,5 % насельніцтва, што на 2,8 працэнтных пунктаў больш, чым пад час перапісу 1989 г. Рускую мову вызначылі як родную 29,6 % насельніцтва, у параўнанні з мінулым перапісам гэты паказчык зменшыўся на 3,2 пункты. Частка іншых моваў склала 2,9 %, апошні паказчык вырас на 0,4 працэнтных пункты.
Эканоміка
Украіна — індустрыяльна-аграрная краіна. Найбольш развітымі галінамі прамысловасці з’яўляюцца металургія, энергетыка (маюцца атамныя электрастанцыі і цэлы каскад гідраэлектрастанцый на рацэ Дняпро), машынабудаванне, харчовая, а таксама хімічная і горназдабыўная прамысловасць (здабыча вугалю, руды).
Найбольш развітыя ў эканамічным дачыненні рэгіёны — Данбас (Данецкая вобласць і Луганская вобласць), Прыдняпроўе (Днепрапятроўская вобласць і Запарожская вобласць), а таксама гарады Кіеў, Харкаў, Адэса і Львоў. Пасля распаду СССР эканоміка незалежнай Украіны апынулася ў стане крызісу ў выніку разбурэння кааперацыі паміж прадпрыемствамі розных рэспублік СССР. Вынікам стала дэіндустрыялізацыя, якая, у адрозненне ад заходніх краін, не мела постіндустрыяльнага характару і азначала гаспадарчы заняпад краіны. Заходняя Украіна традыцыйна больш аграрны і турыстычны рэгіён краіны. Член Сусветнай гандлёвай арганізацыі (з мая 2008). Украіна валодае значнымі запасамі карысных выкапняў, у асноўным гэта вугаль, але ёсць таксама запасы газу і нафты — Прыкарпацце і Прычарнаморска-Крымская нафтагазавая вобласць, уключаючы чарнаморскі шэльф. (Уласныя рэсурсы нафты пакрываюць ўнутраныя патрэбнасці эканомікі на 15-20 %, газу — на 25 %). У цяперашні час нацыянальная вуглездабыўная прамысловасць знаходзіцца ў стане крызісу: амаль 70 % шахтаў падлягаюць закрыццю як стратныя.
Больш за палову тэрыторыі краіны займае ралля, шмат садоў. Спецыялізацыя сельскай гаспадаркі: вырошчванне збожжа, цукровых буракоў, сланечніку, на поўдні — садавіны і вінаграду.
Украіна мае шырокія магчымасці для развіцця індустрыі адпачынку і турызму: курорты на ўзбярэжжы Чорнага і Азоўскага мораў, мінеральныя крыніцы Карпат і інш. Жамчужынай курортнай гаспадаркі з’яўляецца Паўднёвы бераг Крыму, дзе месцяцца вядомыя на ўвесь свет марскія і горныя курорты.
Культура
Для ўкраінскай нацыянальнай культуры асноватворнай і базіснай ёсць народная культура, на аснове якой паступова сфармаваліся прафесійныя навука, літаратура, мастацтва. Адметнасць ўкраінскай культуры вызначылі таксама геаграфічныя ўмовы, асаблівасці гістарычнага шляху, а таксама ўзаемадзеянне з іншымі этнакультурамі. Важным гістарычным этапам развіцця культуры стала прыняцце хрысціянства ў 10 стагоддзі.
З прычыны цяжкасцяў гістарычнага шляху Украіны (мангола-татарскае заваяванне ў 13 стагоддзі, польска-літоўская экспансія ў 14 — 16 стагоддзях, залежнасць ад Расійскай і Аўстрыйскай імперый ў 19 — пачатку 20 стагоддзя) народная культура адыграла выключную ролю. Гэта адбылося, таму што ў 16 стагоддзі, калі феадальна-баярская знаць успрыняла каталіцтва і польскую культуру, і да канца 18 стагоддзя, калі вярхушка казацкай старшыны была русіфікаванай, ўкраінскае грамадства развівалася ў значнай меры без паўнавартаснай нацыянальнай культурнай эліты.
Сапраўднымі творцамі і носьбітамі культуры працягвалі заставацца шырокія масы грамадства — сяляне, казакі, рамеснікі. Украінская культура на працягу працяглых перыядаў сваёй гісторыі развівалася як народная. У ёй вялікае месца займалі фальклор, народныя традыцыі, якія дабаўлялі ёй асаблівыя зачараванне і каларыт. Асабліва ярка гэта выявілася ў мастацтве — народных думах, песнях, танцах, дэкаратыўна-прыкладным мастацтве. Менавіта дзякуючы захаванню і працягу традыцый, карані якіх паходзяць да культуры Кіеўскай Русі, сталі магчымымі ўздым ўкраінскай культуры ў 16 — 17 стагоддзях і культурнае адраджэнне ў 19 стагоддзі.
Развіццю нацыянальнай культуры сучаснай Украіны перашкаджаюць эканамічныя цяжкасці, якія краіна перажывае з самага пачатку свайго незалежнага існавання. Фінансавыя праблемы не дазваляюць павышаць тыражы ўкраінскіх выданняў, камерцыйная літаратура збольшага завозіцца з Расіі. З’явілася раздзяленне культуры на элітарную і масавую, краіна сутыкнулася з такой з’явай як амерыканізацыя культуры.
Кінематограф
Украіна аказала ўплыў на гісторыю кінематографа. Вядомыя ўкраінскія рэжысёры ўключаюць у сябе Аляксандра Даўжэнку і Сяргея Параджанава. Даўжэнка часта згадваецца як адзін з самых важных ранніх кінавытворцаў СССР, а таксама з’яўляецца піянерам тэорыі мантажу СССР і адным з заснавальнікаў Кінастудыі Даўжэнкі. Параджанаў быў армянскім рэжысёрам, які ўнёс значны ўклад ва ўкраінскае, армянскае і грузінскае кіно і вынайшаў свой уласны стыль, украінскі паэтычны кінематограф, які моцна адрозніваўся ад кіруючых прынцыпаў сацыялістычнага рэалізму.
Іншыя важныя рэжысёры Украіны ўключаюць Кіру Муратаву, Ларысу Шэпіцька, Сяргея Бандарчука, Леаніда Быкава, Юрыя Ілленку, Леаніда Асыку, Ігара Падальчака і Марыну Вроду. Многія ўкраінскія акцёры дамагліся міжнароднай вядомасці і прызнання кінакрытыкаў, у тым ліку Вера Халодная, Багдан Ступка, Міла Ёвавіч, Вольга Курыленка, Рэната Літвінава і Міла Куніс.
Нягледзячы на вялікі ўклад у сусветны кінематограф, украінская кінапрамысловасць часта характэрызуецца дэбатамі аб сваёй ідэнтычнасці і ўзроўню расійскага і еўрапейскага ўплыву. Украінскія дзеячы прымаюць актыўны ўдзел у той час, як украінскія акцёры і рэжысёры рэгулярна працуюць у расійскім (раней СССР) кіно. Шмат паспяховых фільмаў былі заснаваныя на ўкраінскіх падзеях і гісторыях, у тым ліку «Браняносец Пацёмкін», «Чалавек з кінаапаратам» і «Усё асветлена».
Дзяржаўнае агенцтва Украіны па пытаннях кіно валодае Нацыянальным цэнтрам Аляксандра Даўжэнкі, дзяржаўным кінаархівам і капіявальнай лабараторыяй, а таксама прымае ўдзел у правядзенні Адэскага міжнароднага кінафестывалю. Іншы фестываль, «Маладосць» у Кіеве, з’яўляецца адзіным міжнародным кінафестывалем ва Украіне, акрэдытаваным Міжнароднай федэрацыяй асацыяцый кінапрадзюсераў (Fédération Internationale des Associations de Producteurs de Films (FIAPF)), і штогадова праходзіць у кастрычніку. Яго конкурсная праграма ўключае ў сябе секцыі студэнцкіх фільмаў, кароткаметражных фільмаў і поўнаметражных фільмаў з усяго свету.
Дачыненні з Беларуссю
17 ліпеня 1995 года прэзідэнты Беларусі і Украіны Аляксандр Лукашэнка і Леанід Кучма адпаведна падпісалі ў Мінску дамову аб сяброўстве, добрасуседстве і супрацоўніцтве. У маі 1997 краіны падпісалі дагавор аб дзяржаўнай граніцы, ратыфікавалі яго, але не абмяняліся ратыфікацыйнымі граматамі. Прэзідэнт Украіны Віктар Юшчанка ў 2005 і 2006 гады сустракаўся з Аляксандрам Лукашэнкам ў рамках самітаў СНД
Альгерд Невяроўскі
Альгерд Невяроўскі (, Мінск, Беларусь —, Беласток) — беларускі журналіст.
Біяграфія
Альгерд нарадзіўся 19 жніўня 1969 года ў Мінску. У 1995 годзе закончыў гістарычнае аддзяленне каталіцкага Універсітэта імя Кардынала Стэфана Вышынскага ў Варшаве са званнем магістра. З таго часу працаваў у асноўным журналістам. Два гады ў газеце «Наша слова», затым у газеце «Свабода». Супрацоўнічаў у якасці карэспандэнта з расійскай газетай «Камерсант». Цягам сямі гадоў, да 2005 года, быў карэспандэнтам польскай рэдакцыі радыё Бі-Бі-Сі. Працяглы час, з 1996-га па 2007 год, быў карэспандэнтам Радыё Свабода ў Мінску, на якім гучалі яго каментары, нарысы і паведамленні са сферы палітычнага, рэлігійнага і грамадскага жыцця. З 2007 года жыў і працаваў журналістам Радыё Рацыя ў Беластоку.
Апошні час жыў у Беластоку, Польшча, дзе і памёр нечакана ва ўзросце 40 гадоў. У Альгерда засталося двое дзяцей: дачка Івона і сын Чэслаў.
Джавані Гронкі
Джавані Гронкі (Giovanni Gronchi, 10 верасня 1887 — 17 кастрычніка 1978) — італьянскі палітык, прэзідэнт Італіі з 1955 па 1962 год. Яго прэзідэнцкі тэрмін адзначыўся няўдалым укараненнем у італьянскі ўрад левых партыйных плыняў.
Прэзідэнцтва
Яго дзейнасць на пасадзе прэзідэнта адзначылася імкненнем паступова адкрыць ўрад для левых партыі, калі сацыялісты і камуністы маглі ўвайсці ў яго склад. Таксама праводзілася актыўная палітыка супраць ўступлення Італіі ў НАТА. Аднак гэтыя праекты сустрэла жорсткая апазіцыя з боку ліберальных партыяў.
У спробе пазбегнуць тупіку, у 1959 годзе Гронкі прасунуў у прэм'ер-міністры даверанага члена сваёй ўласнай каталіцкай левай фракцыі Фернанда Тамброні, які сутыкнуўся з вялікім супрацівам і ўтрымаўся ў парламенце толькі дзякуючы галасам неафашыстаў. У выніку ўсё левая палітыка Гронкі прывяла да сур'ёзных наступстваў. У 1960 годзе ў многіх гарадах Італіі прайшлі масавыя беспарадкі, асабліва сур'ёзныя з іх былі ў Генуі, Лікаце і Рэджа-Эміліі, дзе паліцыя адкрыла агонь па дэманстрантах, забіўшы пяцёх чалавек.
Марыя Андрэеўна Свідуновіч
Марыя Свідуновіч (нар., в. Дзівін, Брэсцкая вобласць, Беларусь) — беларуская футбалістка, брамнік. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі.
Клубная кар’ера
Пачала займацца футболам у ДЮСШ роднага аграгарадку Дзівін, першым трэнерам быў Рыгор Антонавіч Ачыпоўскі. Потым працягнула сваё навучанне ў сталічнай РДВАР (2013—2018).
У чэмпіянаце Беларусі са сталічным «Дынама-БДУФК» заваявала чэмпіёнскі тытул і Кубак краіны.
У нацыйнай зборнай Беларусі дэбютавала ў 2019 годзе.
Білаводск
Белаводск ці Білаводск (Біловодськ) — пасёлак гарадскога тыпу, цэнтр Білаводскага раёна Луганскай вобласці Украіны.
Гісторыя
Заснаваны ў 1686 г. казакамі і ўцекачамі, якія перасяліліся на вольныя землі. Белаводск быў цэнтрам Белаводскай сотні Астрожскага палка.
У 1708 г. Білаводск быў разбураны атрадам князя У. Далгарукага, бо яго жыхары падтрымалі Булавінскае паўстанне. На працягу некалькіх гадоў горад адрадзіўся. З 1779 па 1860 г. Білаводск меў статус горада, з 1779 па 1796 гг. — павятовы горад.
З 1957 г. — пасёлак гарадскога тыпу. У 1970 г. найбуйнейшым прадпрыемствам пасёлка з’яўляўся малочны завод.
Насельніцтва
Насельніцтва — 11 151 чалавек (1989).
Лена Нюман
Лена Нюман (Lena Nyman;,  — , там жа) — шведская актрыса, першую вядомасць атрымала ў фільмах Вільгата Шомана.
Біяграфія
Лена Нюман пачала здымацца ў 1955 годзе, сыграла Грэту ў экранізацыі рамана Астрыд Ліндгрэн «Расмус-валацуга» і Хелену Томасан у крымінальнай драме «Небяспечныя абяцанні».
У 1964 годзе яна атрымала сваю першую ролю ў Вільгата Шомана, зняўшыся ў фільме «491». Вядомасць ёй прынеслі фільмы «Я цікаўная — жоўты» (1967) і яго працяг «Я цікаўная — сіні» (1968), якія атрымалі скандальную (з-за натуральнасці некаторых сцэн) папулярнасць псеўда-дакументальныя стужкі, у якіх, пад уласным імем, яна брала інтэрв’ю ў вядомых дзеячаў палітыкі і культуры. Фільмы (першы з якіх прынёс актрысе прэмію «Залаты жук», 1968) зрабілі яе «знакавай фігурай шведскага кіно». З 1969 гады Лена Нюман — актрыса Каралеўскага драматычнага тэатра і гарадскога тэатра Стакгольма.
Пазней Лена Нюман здымалася ў многіх фільмах Ханса Альфрэдсана і Тага Даніелсана («Release the Prisoners to Spring», 1975; «The Adventures of Picasso», 1978) і інш. Разам з імі выступала ў многіх рэвю на Стакгольмскіх сцэнах. У 1978 годзе Нюман разам з Інгрыд Бергман і Ліў Ульман знялася ў фільме «Восеньская саната»; яе праца над псіхалагічна складанай роляй (без слоў) Хелены, псіхічна хворай дачкі галоўнай гераіні, атрымала высокую ацэнку крытыкаў.
Памерла 4 лютага 2011 года. Пахавана ў Стакгольме на Паўночных могілках.
Бранка
Бранка (Брянка) — горад абласнога значэння ў Луганскай вобласці Украіны, размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Данецкага кража, за 58 км ад Луганска. Шахцёрскі горад. Насельніцтва — 47 512 чалавек (2013).
Распараджэннем Кабінета міністраў Украіны ад 7 лістапада 2014 г. горад унесены ў Спіс населеных пунктаў, на тэрыторыі якіх органы дзяржаўнай улады Украіны часова не ажыццяўляюць свае паўнаважанні.
Мокрае (Пружанскі раён)
Мо́крае (, Мокрое) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мокраўскага сельсавета.
Знаходзіцца за 13 км на поўнач ад Пружанаў, за 98 км ад Брэста.
Кола
Кола — прыстасаванне ў выглядзе дыска ці вобада са спіцамі, насаджанага на вось; адзін з асноўных элементаў наземных транспартных сродкаў (аўтамабіляў, вагонаў, матацыклаў, веласіпедаў і інш.), многіх тэхнічных механізмаў і машын. Кола разам з вінтом і рычагом — адна з найвялікшых вынаходак чалавецтва.
Гісторыя
Колы распаўсюджваюцца на Блізкім Усходзе і ў Еўропе у чацвёртым тысячагоддзі да нашай эры і дасягаюць Індыі ў 3 тысячагоддзі да н.э. У другім тысячагоддзі да н.э. з’яўляюцца калясніцы са спіцавымі коламі, якія сталі прычынай рэвалюцыі ў ваеннай справе на Блізкім Усходзе. Каля 1200 г. да н.э. яны ўжо выкарыстоўваліся ў Кітаі, што сведчыць аб распаўсюджванні кола ў гэтай частцы Старога Свету ў той час.
Выкарыстанне
Паводле роду дзеяння ў машынах і прыладах колы падзяляюцца на перадатачныя, прызначаныя для перадачы намаганняў (зубчастае кола, шкіў), антыфрыкцыйныя — памяншаюць трэнне паміж целамі, што рухаюцца (блокі, накіравальныя ролікі), транспартныя — ператвараюць вярчальны рух, што ствараецца рухавіком, у паступальны рух машыны.
Колы сучаснага аўтамабіля маюць складаную будову. Колы чыгуначных вагонаў — стальныя, звычайна суцэльныя, нерухома замацаваныя на восі, разам з якою рухаюцца ў буксах. Набываюць пашырэнне (пераважна ў вагонах метрапалітэна) пругкія металічныя колы.
Механіка
Кола значна змяншае выдаткі энергіі на перасоўванне грузу па адносна роўнай паверхні. Пры ўжыванні кола работа ажыццяўляецца супраць сілы трэння качэння, якая ў штучных умовах дарог значна менш, чым сіла трэння слізгання.
Колы бываюць суцэльныя (напрыклад, колавая пара чыгуначнага вагона), а могуць складацца з даволі вялікай колькасці дэталяў, напрыклад у склад аўтамабільнага кола ўваходзіць дыск, вобад, покрыўка, камера, крапёжныя балты. Знос покрывак аўтамабіляў з’яўляецца амаль вырашанай праблемай (пры правільна выстаўленых вуглах калёс). Сучасныя покрыўкі праязджаюць звыш 100 000 км. Нявырашанай праблемай з’яўляецца знос покрывак колаў самалётаў. Пры крананні нерухомага кола з бетонным пакрыццём пасадачнай паласы на хуткасці ў некалькі соцень кіламетраў у гадзіну знос покрывак вялізарны.
Дом па праспекце Рэвалюцыі, 12 (Барысаў)
Дом па праспекце Рэвалюцыі, 12 — жылы дом у Барысаве Мінскай вобласці. Размешчаны на рагу праспекта Рэвалюцыі і вул. Ленінскай.
Гісторыя
Пабудаваны ў 1929—1930 гг. з цэглы як адзіны ансамбль з домам № 14. Выкарыстоўваецца гапдлёвымі прадпрыемствамі і пад жыллё.
Архітэктура
Помнік архітэктуры канструктывізму. Г-падобны ў плане трохпавярховы пяцісекцыйны будынак (секцыя — 3 кватэры на лесвічнай пляцоўцы). Мае ўступчатую кампазіцыю франтальных фасадаў, якія расчлянёны неглыбокімі рызалітамі і квадратнымі аконнымі праёмамі. Рытм галоўнага фасада падкрэслены вертыкальнымі стужкамі зашклення лесвічных клетак. Вуглы апяразаны балконамі. Пад’езды скразныя.
Махмуд Абас
Махмуд Абас (араб. محمود عباس), партыйная мянушка Абу Мазен (ابو مازن) (нар., Цфата) — палестынскі палітык, старшыня (прэзідэнт) Палесцінскай Нацыянальнай Адміністрацыі, старшыня руху ФАТХ.
Палітычная дзейнасць
Абас удзельнічаў у стварэнні «Руху за нацыянальнае вызваленне Палесціны» (ФАТХ), які стаў затым ядром Арганізацыі вызвалення Палесціны (АВП). Па некаторых звестках, удзельнічаў у падрыхтоўцы і фінансаванні шэрагу тэрактаў, у тым ліку, на Алімпіядзе ў Мюнхене ў 1972 годзе, лічыцца, што ён прымаў непасрэдны ўдзел у ваенных аперацыях палестынцаў. У апараце АВП узначальваў дэпартамент арабскіх і міжнародных сувязяў.
Абас, які карыстаецца рэпутацыяй умеранага прагматыка, яшчэ ў пачатку 1970-х гадоў быў адным з ініцыятараў дыялогу з прадстаўнікамі левых колаў Ізраіля.
Ірміна
Ірміна (Ірміно) — горад у Луганскай вобласці Украіны. Чыгуначная станцыя. Насельніцтва 10 355 чалавек.
Навадворцы (Пружанскі раён)
Навадво́рцы (, Новодворцы) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мокраўскага сельсавета.
Новаайдар
Новаайдар (Новоайдар) — пасёлак гарадскога тыпу раённага значэння ў Луганскай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Новаайдарскага раёна. Размешчаны на рацэ Айдар, за 60 км на паўночны ўсход ад Луганска. У 1957 годзе Новаайдар атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу.
Хрустальны (горад)
Хрустальны (Хрустальний; да 1920 года — Крындачаўка, у 1920—2016 гадах Красны Луч, Красний Луч) — горад абласнога падпарадкавання ў Луганскай вобласці Украіны. Дата ўтварэння горада — 1895 год. Здабыча каменнага вугалю.
Распараджэннем Кабінета міністраў Украіны ад 7 лістапада 2014 г. горад унесены ў Спіс населеных пунктаў, на тэрыторыі якіх органы дзяржаўнай улады Украіны часова не ажыццяўляюць свае паўнаважанні.
Варапаеўскі сельсавет
Варапа́еўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Цэнтр — гарадскі пасёлак Варапаева.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дунілавіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Варапаева. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці. 8 чэрвеня 1950 года вёска Варапаева атрымала статус гарадскога пасёлка. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Жуперкаўскага і Старадворскага сельсаветаў. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года скасаваны, населеныя пункты перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Варапаеўскага пассавета.
20 мая 1960 года адначасова з перадачай усіх населеных пунктаў скасаванага Варапаеўскага сельсавета ў склад Варапаеўскага пассавета перададзены 19 населеных пунктаў Дунілавіцкага сельсавета (Адамова, Васевічы, Гаўрылавічы, Дашкі, Жылінскія, Зенькава, Карабаніха, Каралі, Карпавічы, Крыўка, Кукішы, Лісіцы, Лучай, Мацуры, Надазер'е, Пухаўка, Равы, Салаўіха і Скварцова). З 25 снежня 1962 года Варапаеўскі пассавет у складзе Пастаўскага раёна. 27 снежня 1985 года ў склад Юнкаўскага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (Гаўрылавічы, Каралі, Карпавічы, Лучай, Надазер’е, Равы, Салаўіха і Скварцова), у склад Дунілавіцкага сельсавета — 2 населеныя пункты (Зенькава і Калінаўка). 18 снежня 2009 года да пассавета далучана частка скасаванага Белькаўскага сельсавета (16 населеных пунктаў: Аліхверы, Альшнева, Барэйкі, Белькі, Вайцяхі, Галбея, Кеўлічы, Косаўшчына, Невядомшчына, Паўлюгі, Полава, Пятровічы, Рагоўскія, Рымкі, Стахоўскія, Трумпічы). 20 чэрвеня 2013 года Варапаеўскі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет.
Жуперкаўскі сельсавет
Жу́перкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дунілавіцкага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Жуперкі.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дунілавіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Варапаеўскага сельсавета.
Варапаеўскі сельсавет
Насельніцтва Варапаеўскага пассавета паводле перапісу 2009 года (32 населеныя пункты, без Варапаева) складала 1793 чалавекі, з іх 91,1 % — беларусы, 5,5 % — рускія, 1,6 % — палякі.
Ксанаду (Тытан)
Ксанаду (Занаду, Xanadu) — мясцовасць на спадарожніку Сатурна Тытане, якая мае светлы колер на мультыспектральных здымках.
Упершыню гэтая мясцовасць (параўнальная па велічыні з Аўстраліяй) была ідэнтыфікаваная на здымках тэлескопа Хабл у 1994 годзе. Здымкі Касіні, зробленыя ў красавіку 2006 года, дэманструюць «выразныя сляды таго, што на Зямлі магло б быць рэчышчамі рэк», а таксама «пагоркі, дзюны, даліны». На думку спецыялістаў НАСА, гаворка можа ісці аб мясцовасці, асаблівасці якой сфармаваліся дзякуючы руху патокаў вадкага метану.
Ксанаду з'яўляецца ўзвышшам і, імаверна, мае больш чысты лёд на сваёй паверхні.
Назва Ксанаду паходзіць ад імя райскага месцы, апісанага ў паэме Сэмюэля Тэйлара Колрыджа «Кубла Хан» (Шанду, летняй рэзідэнцыі імператара Хубілая).
Зорынск
Зорынск (Зоринськ) — горад раённага значэння ў Пэрэвальскім раёне Луганскай вобласці Украіны. Размешчаны на правым беразе ракі Лазавая, правы прыток Лугані (басейн Северскага Данца). Насельніцтва 7331 чалавек (2013). Здабыча каменнага вугалю.
BMW F30
BMW F30 — аўтамабільная платформа (F30 — седан), на якой пабудавана шостае пакаленне BMW 3 серыі. Змяніла папярэднюю BMW E90. Была прадстаўлена кампаніяй 14 кастрычніка 2011 года ў Мюнхене. Продаж пачаўся 11 лютага 2012 года.
Адрозненні ад E90
Кузаў новага BMW стаў на 93 мм даўжэй, на 6 мм шырэй (на 42 мм з люстэркамі) і на 8 мм вышэй свайго папярэдніка BMW E90. Колавая база павялічылася на 50 мм. Аб'ём багажніка павялічыўся на 50 літраў. Цана машыны таксама вырасла: у Германіі BMW 320d каштуе ад 35 350 еўра (на 1050 еўра даражэй ранейшай), 335i — ад 43600 еўра (+ 450 еўра) Новае пакаленне ўпершыню пазбавілася атмасферных матораў, усе рухавікі цяпер будуць турбіраванымі. Нягледзячы на тое, што аўтамабілі новага пакалення сталі больш, яны адначасова сталі лягчэй папярэдніка. Новы 328i мае тую жа вагу, што і папярэдні 325i, а 335i на 40 кг лягчэй ранейшага 335i.
Дызайн
Шостае пакаленне 3 серыі ў кузаве седан з’яўляецца бестселерам аўтамабіляў прэміум класа. Шырокія заднія ліхтары і нізкі дах надае новай мадэлі больш спартовы выгляд. Экстэр’ер стаў падобны на традыцыйны класічны стыль BMW канца 90-х гадоў — 3-й серыі (E46) і 5-й серыі (Е39). Невялікі ВК-дысплей выступае з прыборнай панэлі, драўляныя і алюмініевыя ўстаўкі на дзвярной ручцы, трохкутная кансоль і мінімальная колькасць кнопак на прыборнай панэлі. Падшклянкі вярнуліся ў цэнтр і схаваныя пад пластыкавым адсекам. Кампанентная акустыка стала значна больш прыкметнай. «Спорт Лайн» мае ярка-чырвоныя швы на дзвярной панэлі, сядзеннях і рулявым коле, як на M3. Існуе таксама аздабленне пад чырвоны металік, якое ахоплівае ўсю прыборную панэль.
Sport Line
Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, глянцавы чорны паветразаборнік і рашотка радыятара, чорныя вонкавыя люстэркі задняга выгляду, спартыўная падвеска, чорны хром на выхлапной трубе.
Інтэр’ер: спартыўныя парогі, спартыўны руль, абабіты скурай з чырвонай эксклюзіўнай паласой, спартыўныя сядзенні з эксклюзіўнай чырвонай устаўкай, на выбар глянцавае чорнае або алюмініевае унутранае аздабленне з акцэнтам на чырвоны або чорны колер, ручка каробкі перадач з эксклюзіўнымі колерамі, хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання, прыборная панэль з чырвонай падсветкай.
Modern Line
Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, дэкаратыўны матавы хром на рашотцы радыятара і выхлапной трубе.
Інтэр’ер: больш сучасныя парогі, скураное спартыўнае рулявое кола ў эксклюзіўных яркіх колерах, скураная абіўка сядзенняў, алюмініевыя і драўляныя ўстаўкі з хромам, прыборная панель у яркіх колерах (а таксама ў камбінацыі з чорнай скураной абіўкай), хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання.
Luxury Line
Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, храмаваная рашотка радыятара і выхлапная труба.
Інтэр’ер: раскошныя парогі, спартыўны руль, абабіты скурай, скураная абіўка з эксклюзіўнымі палосамі, драўляныя ўстаўкі з хромам, панэль у карычневым колеры (у спалучэнні з карычневай абіўкай сядзенняў), хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання, цэнтральная кансоль пад хром.
Характарыстыкі
Седан з бензінавым маторам Седан з дызельным маторам
Бяспека
Аўтамабіль прайшоў тэст Euro NCAP у 2012 годзе:
Спіс арганізацый беларускай дыяспары
У гэтым спісе — арганізацыі і суполкі беларускай дыяспары. Курсівам — гістарычныя арганізацыі.
Марыя Паўлаўна Бабіна
Марыя Паўлаўна Бабіна (нар., г. Тураў, Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі ўрач ветэрынарнай медыцыны. Доктар ветэрынарных навук (2003), прафесар (2011).
Біяграфія
Скончыла Віцебскі ветэрынарны інстытут (1982).
Працавала ў калгасе «За власть Советов» Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці (1982—1985, галоўны ветэрынарны ўрач), Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны (з 1986 — лабарант лабараторыі хвароб маладняку апорнага пункта Маскоўскай акадэміі ветэрынарнай медыцыны пры Віцебскім ветэрынарным інстытуце, з 1989 — факультэт ветэрынарнай медыцыны, кафедра ўнутраных незаразных хвароб і фармакалогіі, лабарант, навуковы супрацоўнік НДЛ, асістэнт, дацэнт, прафесар кафедры, з 2005 — кафедра ветэрынарна-санітарнай экспертызы, загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: выяўленне заканамернасцей фарміравання імуннага статусу ў жывёл; развіццё механізмаў імунапаталогіі; уплыў імунакарэктараў, прабіётыкаў на імунагенез; абмен рэчываў і якасць жывёлагадоўчай прадукцыі.
Узнагароды
Ганаровая грамата Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь (2002, 2004, 2007, 2011).
Прудунелі
Прудуне́лі — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 36 км на паўднёвы захад ад горада Браслаў, каля вёскі Біцюны, у басейне ракі Дзісна. Возера знаходзіцца каля мяжы з Літвой.
Плошча паверхні 0,14 км². Даўжыня 0,55 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,75 км. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны дасягаюць вышыні 5 м. Берагавая лінія звілістая. У паўднёва-заходняй частцы возера заліў. На поўначы забалочаная пойма шырынёй да 300 м. Злучана ручаём з возерам Прутас.
Аляксандр (Іназемцаў)
Біяграфія
Скончыў Пецярбурскую духоўную акадэмію (1914). З 1922 г. — епіскап Люблінскі, з канца 1922 г. — Пінскі і Палескі (з 1927 г. — арцыбіскуп). Падтрымліваў набыццё аўтакефаліі Польскай праваслаўнай царквой. У 1942—1944 г. — мітрапаліт Украінскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы. З красавіка 1944 г. — мітрапаліт (Палескі) Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы. З лета 1944 г. — у эміграцыі. Не падтрымаў рашэння беларускіх епіскапаў аб пераходзе пад амафор Рускай Зарубежнай Праваслаўнай Царквы (1946). Беларускімі палітыкамі, найперш групоўкай Міколы Абрамчыка, разглядаўся ў якасці кандыдатуры на кіраўніка БАПЦ. Загінуў у Мюнхене пры невысветленых абставінах.
Тлумач
Тлумач (Тлумач) — горад раённага значэння (з 1939 года) у Івана-Франкоўскай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Тлумацкага раёна. Размешчаны на беразе ракі Тлумач, за 27 км ад абласнога цэнтра і чыгуначнай станцыі Івана-Франкоўск. Праз горад праходзіць аўтамагістраль Снятын — Цязіў.