cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Увельскі
Увельскі (Уве́льский) — пасёлак (раней пасёлак гарадскога тыпу), цэнтр Увельскага раёна Чалябінскай вобласці Расіі. Чыгуначная станцыя Ніжнеўвельская на лініі Чалябінск — Троіцк, за 82 км на поўдзень ад Чалябінска, за 7 км на ўсход ад горада Южнаўральск. Насельніцтва — (2021).
Весланогі
Весланогі, весланогія жабы (Rhacophoridae) — сямейства бясхвостых земнаводных (Anura).
Распаўсюджанне
Весланогі сустракаюцца ў Цэнтральнай і Паўднёвай Афрыцы, Мадагаскары, Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі, Малайскім архіпелагу. Большасць відаў жыве на дрэвах.
Размнажэнне
З вадкасці, якую вылучае самка ў сезон размнажэння, яна лапкамі ўзбівае пену. Часам ёй дапамагае самец. У гэтую пену самка адкладае ікрынкі. Месца для размнажэння размешчана акурат над вадаёмам, і апалонікі, прарваўшы пенную абалонку, падаюць у ваду.
Іецава (рака)
Іе́цава (Iecava) — рака ў Латвіі, правы прыток Ліелупэ. Даўжыня — 155 км, плошча басейна — 2172 км². Вытокі знаходзяцца на тэрыторыі Яўн’елгаўскага края; упадае ў Ліелупэ на 4 км ніжэй за Елгаву. Цячэнне ракі павольнае, берагі ў асноўным лясістыя. Жыўленне ракі больш за 50 % снегавое. Колькасць прытокаў — каля 400, уключаючы дробныя патокі і ручаі, найбуйнейшыя: правыя — Міса (108 км), Смакупэ (26 км), Янюпэ (20 км); левы — Ікструмс (23 км).
Соф’я Радзівіл
Соф'я Радзівіл, народжаная Рэй ( — ) — жонка князя Удальрыка Крыштафа Радзівіла.
Паходжанне
Дачка Караля Рэя і Марыі з Бжэжыцкіх.
Сям'я
1 верасня 1740 года ў Красныставе пабралася другім шлюбам з князем Удальрыкам Крыштафам Радзівілам (1712—1770). Пара дзяцей не мела.
У мастацтве
Вядомы партрэт Соф'і Радзівіл, створаны Васілём Клікоўскім, які цяпер захоўваецца ў, Другі, партрэт-медзярыт, аўтарства Гірша Ляйбовіча ― ў Нацыянальным музеі ў Варшаве.
Залускі (гміна)
Залу́скі (Załuski) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Плоньскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Залусках. Плошча гміны складае 111,65 км². Станам на 2004 год у гміне Залускі пражывалі 5437 чалавек, шчыльнасць — 48,7 чал./км².
Кэнты
Кэнты (Kęty) — горад на поўдні Польшчы, размешчаны за 70 км на захад ад Кракава, за 345 км на поўдзень ад Варшавы і за 10 км ад Бельска-Бяла. Уваходзіць у склад Асвянцімскага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Кэнты. Чыгуначная станцыя. Плошча 23,05 км². Насельніцтва 19 тыс. чалавек.
Абел Гезевіч Аганбегян
Абе́л Гезевіч Аганбегя́н (Աբել Գյոզի Աղանբեկյան; нар. 8 кастрычніка 1932, Тыфліс) — савецкі і расійскі эканаміст, доктар эканамічных навук (1963), член-карэспандэнт АН (1964), акадэмік АН СССР (1974), рэктар Акадэміі народнай гаспадаркі пры Урадзе РФ (1989—2002).
У гады перабудовы быў саветнікам генеральнага сакратара ЦК КПСС М. С. Гарбачова па пытаннях эканомікі.
Адукацыя і навуковая кар’ера
Нарадзіўся ў армянскай сям’і. Скончыў Маскоўскі дзяржаўны эканамічны інстытут (1955). Член КПСС (з 1956 г.). Працаваў у Дзяржаўным камітэце Савета Міністраў СССР па пытаннях працы і заработнай платы (1956—1961). У 1961 годзе стаў супрацоўнікам Інстытута эканомікі і арганізацыі прамысловай вытворчасці Сібірскага аддзялення Акадэміі навук СССР, праз два гады атрымаў ступень доктара эканамічных навук, яшчэ праз год — званне члена-карэспандэнта АН СССР, а ў 1964 годзе ў 32 гадоў стаў дырэктарам гэтага інстытута і заставаўся ў гэтай пасадзе да 1984 года. Потым — акадэмік-сакратар Аддзяленні эканомікі АН СССР. З’яўляўся старшынём бюро секцыі прапаганды эканамічных ведаў пры кіраванні Усесаюзнага грамадства «Веды». З’яўляўся галоўным рэдактарам часопіса «ЭКА», членам рэдкалегіі часопіса «Навука і жыццё». Адзін з заснавальнікаў эканамічнага факультэта Новасібірскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Быў рэктарам АНХ пры Урадзе РФ (1989—2002), а пазней кіруючым кафедрай «Эканамічная тэорыя і палітыка» АНГ пры Урадзе РФ (з 2002 г.). Член акадэмічнага савета Акадэміі РФЦА.
Ганаровы член Венгерскай АН (1988), замежны член Балгарскай АН (1986), член-карэспандэнт Брытанскай акадэміі (1988), ганаровы прафесар Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта кіравання і эканомікі.
Узнагароджаны медалём імя Лявонцьева (2004).
Уйскае (Чалябінская вобласць)
У́йскае (У́йское) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Уйскага раёна Чалябінскай вобласці Расіі і Уйскага сельскага паселішча ў складзе раёна. Размешчана за 124 км на паўднёвы захад ад Чалябінска (па аўтадарозе 149 км), на рацэ Уй (прыток Табола), за 30 км ад чыгуначнай станцыі Кураміна. Сяло вядома з 1742 года ў сувязі з будаўніцтвам есаулам Бахмецьевым ваеннага паселішча — крэпасці Уйскай. Названа па рацэ Уй. Насельніцтва — 6728 чалавек (2021).
Аляксандр Сцяпанавіч Краўчук
Аляксандр Сцяпанавіч Краўчук (нар., Мінск) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела. Доктар фізіка-матэматычных навук (Расія, 2004; Беларусь, 2005), кандыдат тэхнічных навук (1994), дацэнт (2005), прафесар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Матэматыка», 1991), Інстытут надзейнасці машын АН Беларусі (аспірантура, спецыяльнасць «Дынаміка, трываласць машын, прыбораў і апаратуры», 1994), Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію (дактарантура, 2000).
Працаваў у Інстытуце надзейнасці машын АН Беларусі (1991—1997), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1997—2008), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 2008, механіка-матэматычны факультэт, кафедра бія- і нанамеханікі, прафесар). З 2020 года прафесар кафедры эканамічнай інфарматыкі БДЭУ.
Парыжскі салон
Парыжскі салон — адна з самых прэстыжных мастацкіх выставак Францыі, афіцыйная рэгулярная экспазіцыя парыжскай Акадэміі вытанчаных мастацтваў.
У 1759 Дзідро напісаў хроніку Парыжскага салона — першы ўзор мастацтвазнаўчай крытыкі. З 1791 года Салон быў адкрыты для ўсіх мастакоў, а не толькі акадэмікаў. Адбор твораў ажыццяўляўся спецыяльным журы, створаным па пастанове ўрада.
У XIX—XX стагоддзях Салон праводзіўся рэгулярна з рэдкімі выключэннямі, звязанымі з французскімі рэвалюцыямі і ваеннымі перыядамі. У наш час Салон праводзіцца штогод у павільёне Эйфель-Бранлі.
Сцяг РСФСР
Сцяг РСФСР — дзяржаўны сімвал РСФСР.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, устала неабходнасць прыняцця новага сцяга Расійскай Савецкай Рэспублікі (пасля II з'езду Саветаў, вызначылага федэрацыю — РСФСР). У якасці нацыянальнага (дзяржаўнага) і камерцыйнага (гандлёвага флоту) служыў бела-сіні-чырвоны сцяг. У той час дзяржаўны сцяг рэдка выкарыстоўваўся. Як правіла сцягі былі толькі на суднах, як знак прыналежнасці да дзяржавы і для пазначэння службовых асоб змешчаных на іх.
Першым сцягам новай Расійскай Савецкай Рэспублікі (неўзабаве пераназваная ў РСФСР) лічыцца сцяг Інтэрнацыянала, палотнішча чырвонага колеру, прыняты 5 (18) лістапада 1917 года на першым паседжанні Першага Усерасійскага з'езду маракоў: Падняць на ўсіх суднах Усерасійскага Ваеннага флоту замест Андрэеўскага сцяга — сцяг Інтэрнацыяналу ў знак таго, што ўвесь расійскі ваенны флот, як адзін чалавек, устаў на абарону народаўладдзя ў асобе Саветаў працоўных, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў.
Не ўсе маракі лічылі гэтае рашэнне бальшавікоў абавязковай пастановай, таму працягвалі выкарыстаць ранейшыя сцягі, у тым ліку і службовыя.
Пасля пераходу Кіравання марскімі сіламі Балтыйскага флоту ў падначаленне Цэнтрабалту, 5 снежня 1917 года на штабным караблі «Крэчат» быў спушчаны сцяг камандавалага флотам контр-адмірала А. Развозава і падняты сцяг «Калектыўнага камандавалага» — Ваенна-аператыўнага аддзела ЦКБФ (Цэнтральны камітэт Балтыйскага флоту), які ўяўляў сабой сцяг Камандавалага флотам (1903 года) з чырвонымі літарамі «СФ» і «РР» нашытымі парамі крыж-накрыж на сінія прамяні крыжу.
… 5. Ваенна-аператыўны аддзел трымае сцяг Камандавалага флотам з літарамі С. Ф. Р. Р. (гэта значыць «Свабодны флот Рэспублікі Расія»).
16 снежня 1917 года, дэкрэтам СНК, былі скасаваныя ўсе старыя чыны, званні і прывілеі, у тым ліку і сцягі імператарскага флоту.
18 студзеня 1918 года ў Петраградзе, III Усерасійскі з'езд Саветаў, аформіў стварэнне РСФСР.
4 сакавіка 1918 года, загадам Савета камісараў Балтфлоту, скасаваны сцяг Цэнтрабалта.
На паседжанні УЦВК 8 красавіка 1918 года, наўзамен Андрэеўскага і нацыянальнага (сучасны трыкалор) сцягоў, Я.М. Свярдловым было прапанавана абвясціць чырвоны сцяг дзяржаўным.
У процівагу прынятым у вексілалогіі нормам (на сцягу нельга выкарыстоўваць тэкст), дэкрэтам УЦВК ад 14 красавіка 1918 года быў прыняты першы афіцыйны сцяг:
Паводле ўзору, надпіс павінен быў выконвацца белымі літарамі ў тры радкі — «Россійская Соціалистическая Федеративная Совѣтская Республика» (у дарэформавым алфавіту).
20 красавіка 1918 года гэты сцяг зацверджаны загадам № 320 па флоце і Марскому ведамству:
…зацверджаны УЦВК РСФСР малюнак Нацыянальнага і Ваеннага чырвонага сцяга з надпісам «Расійская Сацыялістычная Федэратыўная Савецкая Рэспубліка», па ўзоры якога і падлягае вырабляць усе сцягі… памер сцягоў, якія вырабляюцца, павінен адпавядаць памеру аднастайных з ім сцягоў, цяпер існых… на сцягах малога памеру вышэйпаказаны надпіс дапушчаецца рабіць не ўвесь цалкам, а толькі пачатковымі літарамі, напрыклад: Р.С.Ф.С.Р.
На справе гэты сцяг не ўжываўся на флоце, бо надпіс на ім немагчыма было адрозніць нават на малой адлегласці. Замест яго выкарыстоўваўся проста чырвоны сцяг. На гэта ў чэрвені 1918 года рушыла ўслед нота нямецкага пасла Мірбаха, якой ён апавясціў, што «расійскім ваенным і марскім сцягам будзе прызнаны толькі чырвоны сцяг з надпісам „Расійская Сацыялістычная Федэратыўная Савецкая Рэспубліка“». Таму Народнаму Камісарыяту замежных спраў даручылі распрацаваць новыя сцягі, якія і былі распрацаваныя мастакамі С.В. Чахоніным, Н.П. Калчаноўскім і В.Н. Сярэбраным.
16 чэрвеня 1918 года загадам па флоце і Марскому ведамству № 434:
Такім чынам Марское ведамства прыняло дзяржаўны сцяг РСФСР.
10 ліпеня 1918 года, на V Усерасійскім з'ездзе Саветаў, была прынятая Канстытуцыя РСФСР, якая абвяшчала:
Паводле прыкладаемых выявыў, прыняты Марскім ведамствам сцяг аб'яўляўся марскім (ваенна-марскім), а ваенным (дзяржаўным) стаў сцяг з залатымі літарамі Р.С.Ф.С.Р., размешчанымі ў выглядзе крыжа ў крыжы чырвонага палотнішчу (па правілах рускай мовы, якія дзейнічалі на той момант, у абрэвіятурах пасля кожнай літары ставілася кропка).
Аднак, са ўласцівым тому часу прававым хаосам, варыянт з поўным найменнем быў прыбраны з надрукаванай пазней, рэфармаваным алфавітам, Канстытуцыі. У прыкладанні засталося адзіны малюнак ваеннага, дзяржаўнага і гандлёвага сцяга: залатыя літары РСФСР (намаляваныя ў крыжы стылізаваным царкоўна-славянскім шрыфтам) акрэсленыя справа і знізу залатой аблямоўкай.
13 кастрычніка 1920 года дэкрэтам УЦВК занесена змена ў Канстытуцыю РСФСР:
З прычыны падпісання Брэсцкай мірнага дагавора, РСФСР практычна засталася без ваеннага флоту, таму сцяг гандлёвага флоту стаў першым сцягам, які ўбачылі ў іншых дзяржавах.
Пасля ўтварэння СССР, 30 снежня 1922 года, і прыняцці 12 лістапада 1923 года сцягу СССР, сцяг РСФСР адышоў на другі план.
11 мая 1925 года, на XII Усерасійскім з'ездзе Саветаў, была прынятая новая Канстытуцыя РСФСР:
…§ 88. Дзяржаўны сцяг Расійскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікі складаецца з палотнішча чырвонага (пунсовага) колеру, у левым куце якога, у тронка наверсе, змешчаныя залатыя літары «Р.С.Ф.С.Р.».
21 студзеня 1937 года, Надзвычайным XVII з'ездам Саветаў, зацверджаная новая Канстытуцыя РСФСР, якая абвяшчала:
Артыкул 149. Дзяржаўны сцяг Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі складаецца з чырвонага палотнішчу, у левым куце якога, у тронка наверсе, змешчаныя залатыя літары «РСФСР».
Пастановай Прэзідыума УЦВК ад 1 красавіка 1937 года быў зацверджаны новы ўзор выявы Дзяржаўнага сцяга РСФСР, распрацаваны па даручэнні Прэзідыума УЦВК мастаком А.Н. Мількіным. У адрозненне ад сцягу РСФСР ранейшага ўзору, новы сцяг не меў абведзенага залатымі лініямі крыжу, а абрэвіятура назвы рэспублікі была нанесеная звычайным шрыфтам, без падзяляльных кропак.
2 мая 1954 года Вярхоўны Савет РСФСР, самым апошнім з шестнаццаці рэспубалік, зацвердзіў указ Прэзідыума ВС РСФСР ад 9 студзеня 1954 года. У адпаведнасці з гэтым артыкул 149 Канстытуцыі РСФСР павінна была выкладацца наступным чынам:
Дзяржаўны сцяг Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі складаецца з чырвонага палотнішчу са светла-сіняй паласой у тронка ва ўсю шырыню сцягу. Светла-сіняя паласа складае адну восьмую даўжыні сцягу. У левым верхнім куце чырвонага палотнішчу намаляваныя залатыя серп і молат і над імі чырвоная пяціканцовая зорка, апраўленая залатой аблямоўкай. Суадносіны шырыні сцягу да даўжыні 1:2.
23 снежня 1955 года выйшла Палажэнне аб Дзяржаўным сцягу РСФСР:
Характэрна, што змена ў тэкст Канстытуцыі РСФСР, узору 1937 года, так і не была занесена.
Яшчэ больш характэрна, што гэтае Палажэнне дагэтуль не адменена, бо ва ўказе прэзідэнта РФ ад 11 снежня 1993 года № 2126 сказанае:
…3. Прызнаць страціўшае сілу Палажэнне аб Дзяржаўным сцягу РСФСР, зацверджанае ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР ад 23 снежня 1953 г.…
А Палажэнне выйшла ў 1955 годзе. Таму, дэ-юрэ, у Расійскай Федэрацыі два афіцыйных сцяга.
Толькі 12 красавіка 1978 года, калі Вярхоўны Савет РСФСР зацвердзіў новую Канстытуцыю (Асноўны Закон) РСФСР, сцяг узору 1954 года быў узаконены:
…Артыкул 181. Дзяржаўны сцяг Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі ўяўляе сабой чырвонае прамавугольнае палотнішча са светла-сіняй паласой у тронка ва ўсю шырыню сцягу, якая складае адну восьмую даўжыні сцягу. У левым верхнім куце чырвонага палотнішчу намаляваныя залатыя серп і молат і над імі чырвоная пяціканцовая зорка, апраўленая залатой аблямоўкай. Суадносіны шырыні сцягу да яго даўжыні — 1:2.
Да ўсталявання адмысловым законам новай дзяржаўнай сімволікі Расійскай Федэрацыі лічыць гістарычны сцяг Расіі — палотнішча з роўнавялікіх гарызантальных белай, блакітнай, пунсовай палос — афіцыйным Нацыянальным сцягам Расійскай Федэрацыі.
Аднак заканадаўча гэта палажэнне было замацавана толькі 1 лістапада 1991 года. Сцягам РСФСР усталёўвалася прамавугольнае палотнішча з роўнавялікімі гарызантальнымі палосамі: верхняя паласа белага колеру, сярэдняя — блакітнага колеру і ніжняя — пунсовага колеру. Суадносіны шырыні сцягу да яго даўжыні — 1:2.
Царква Успення ў Мялётаве
Царква Успення Прасвятой Багародзіцы — царква ў сяле (Пскоўская вобласць). Цяпер філіял Пскоўскага дзяржаўнага гісторыка-архітэктурнага і мастацкага музея-запаведніка.
Гісторыя
У пад 1461 годам запісана:
Царква пабудавана ў 1461—1462 гадах. Заказчыкамі з’яўляюцца пскоўскія пасаднікі Якаў Іаннаў Кратоў — купецкі стараста, заказчык храма Веры, Любові і Надзеі і маці іх Сафіі, Іаан Захар’ін Путкоў — значны палітычны дзеяч Пскова і Зіновій Міхайлавіч. Храмазданныя подпісы, размешчаныя на партале прытвора царквы і ў барабане чацверыка захаваліся іх імёны. Будаўнікі царквы не вядомыя, але ўсе даследчыкі лічаць, што гэта былі пскоўскія майстры. (Гэтыя ж майстры цераз 3 гады пабудавалі ў Пскове ).
Першапачаткова царква мела чацвярык і прытвор. Пазней (у ХVI ст.) быў прыбудаваны цёплы паўднёвы прыдзел Мікалая Цудатворца. Далейшая гісторыя помніка да сярэдзіны ХVIII ст. не вядома.
У 1763—1764 гг. (па афіцэрскіх вопісах) царква мела каменны прыдзел Мікалая Цудатворца і званіцу. Царква, прытвор і званіца былі пакрытыя дошкамі, а купалы царквы і прыдзела абабітыя драўлянай луской.
У 1778 г. старажытны прытвор царквы быў пашыраны на захад і да яго была прыбудована званіца. Мабыць, у гэты ж час былі высечаны некаторыя аконныя праёмы чацверыка і старажытнай часткі прытвора.
К канцу XIX ст. царква ўжо мела четырохсхільнае пакрыццё. Сам чацвярык, купал і прыдзел пакрытыя жалезам, жалезам быў абабіты і барабан чацверыка. Глаўка і барабан прыдзела былі страчаны. У гэты час храм меў драўляныя хоры з драўлянай лесвіцай у паўночна-заходнім вугле чацверыка. У паўночна-заходнім і паўднёва-заходнім вуглах царквы ва ўзроўні хораў меліся дзве палаткі, уваход у паўднёва-заходнюю быў закладзены.
У 1913 г. на поўдзень ад касцёла была пабудавана новая мураваная царква. Прыход быў пераведзены ў яе, а храм Успення закінуты.
У 40-х гг. ХХ ст. помнік выкарыстоўваўся ў якасці склада і пякарні.
У 1949 г. правяла работы па кансервацыі царквы. Але к 1957 г. помнік аказаўся ў аварыйным стане і к 1959 г. быў распрацаваны праект яго рэстаўрацыі (аўтары праекта і Н. С. Рахманіна). Праект прадугледжваў аднаўленне царквы ў формах ХV—ХVI стст. У працэсе натурнага даследавання высветлілася, што вуглы чацверыка былі надкладзены для чатырохсхільнага даху, завяршэнні васьмерыка пад барабанам тады ж былі разабраныя, былі пашыраны аконныя праёмы чацверыка, прыдзела і прытвора. Таксама была ўстаноўлена адначасовасць пабудовы чацверыка і ўсходняй часткі прытвора.
У 1961 г. рэстаўрацыя ў асноўным была закончана. У выніку яе чацвярык атрымаў 32-схільнае пакрыццё, у прыдзела быў разабраны позні прытвор, збудавана глаўка на тонкай шыі. Званіца і позні прытвор чацверыка разабраны, і адноўлена заходняя сцяна першапачатковага прытвора, пашыраныя аконныя праёмы былі зроблены ў формах ХV ст., у старажытныя гнёзды ад згнілых сувязей былі заведзены жалезабетонныя сувязі. У 1964 г. царква была атынкавана і пабелена.
Архітэктура
У паўднёва-заходнім вугле чацверыка на ўзроўні хораў — палатка. Аконныя праёмы — шчылінападобныя на ўзроўні другога святла, на паўднёвай і паўночнай сцяне — здвоеныя. Дзвярныя праёмы размешчаны ў заходняй і паўднёвай сцяне чацверыка. Пакрыццё чацверыка — 16-схільнае, васьмерыка — таксама 16-схільнае. Купал царквы мае форму цыбуліны.
Прытвор і прыдзел перакрытыя паўцыліндрычнымі скляпеннямі. Прыдзел увенчаны невялікаю глаўкай на тонкай шыі.
Пакрыта царква жалезам, а купалы — асінавым лемехам. Фасады раздзеленыя лапаткамі, апсіды і барабан дэкараваныя пскоўскім геаметрычным арнаментам, здвоеныя вокны паўночнага і паўднёвага фасадаў аформленыя валікам. Сцены чацверыка, прыдзела і прытвора складзеныя з мясцовай вапняковай пліты.
Фрэскі
Старажытны жывапіс у інтэр’еры ўяўляе сабой сценапіс па сухой тынкоўцы. Яна была вынікам працы шасці-сямі пскоўскіх майстроў-іконнікаў і мініяцюрыстаў.
Упершыню пра існаванне фрэсак было ўпамянута ў 1876 г. . У 1925—1926 гг. яны зноў былі адкрыты і агледжаны. У 1933 г. пачалася іх рэстаўрацыя пад кіраўніцтвам Е. А. Дамброўскай. Было раскрыта 16 фрагментаў роспісу ў алтары і арках дыяканніка і ахвярніка, умацаваны фрэскавы грунт. Абследаванне паказала наяўнасць фрэсак ва ўсім помніку.
У 1948—1949 гг. роспіс расчышчаўся і ўмацоўвалася Ю. Н. Дзмітрыевым. У 1963 г. пачаліся рэстаўрацыйныя работы пад кіраўніцтвам старшага мастака-рэстаўратара ВСНШД. У ходзе гэтых работ было праведзена ўмацаванне тынкавальных грунтоў і жывапіснага слоя раскрытых кампазіцый, была выканана расчыстка ўсіх захаваных фрагментаў старажытнага жывапісу з-пад вапнавай пабелкі і позняга алейнага запісу.
Да цяперашняга часу ў інтэр’еры помніка захавалася 99 жывапісных сюжэтаў. Найбольш значнымі і добра захаванымі з’яўляюцца кампазіцыі «Ант-скамарох», «Стрэчанне», «Абмыванне ног», «Упэўніванне Фамы».
Мсціслаў Леапольдавіч Растраповіч
Мсціслаў Леапольдавіч Растраповіч (, Баку —, Масква) — рускі савецкі віяланчэліст, дырыжор, педагог. Прафесар (1960). Народны артыст СССР (1966). Ганаровы член Каралеўскай акадэміі музыкі ў Лондане (1961), Нацыянальнай акадэміі «Санта-Чэчылія» ў Рыме (1971), Французскай акадэміі прасторавых мастацтваў і інш.
З сям’і музыкантаў. У 1946 годзе скончыў Маскоўскую кансерваторыю па класу віяланчэлі ў С. Казалупава, класу кампазіцыі ў В. Шабаліна, класу інструментоўкі ў Дз. Шастаковіча.
У 1970-я трапіў у палітычную апалу. Быў вымушаны пакінуць СССР разам з жонкай, опернай спявачкай Галінай Вішнеўскай, і дзвюма дочкамі. Пазней сужэнцы былі пазбаўлены савецкага грамадзянства «за сістэматычныя ўчынкі, што падрываюць прэстыж савецкай дзяржавы» (1978). Рэабілітаваны ўказам Міхаіла Гарбачова (1990).
У 1989 г. выконваў творы Баха на руінах раскіданай Берлінскай сцяны. У 1991 г. удзельнічаў у масавых выступленнях супраць ГКЧП.
Дзмітрый Васілевіч Рэкіш
Дзмітрый Рэкіш (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца грузінскага клуба «Гурыя» з Ланчхуці.
Клубная кар’ера
Выхаванец СДЮШАР-5 горада Бабруйска. У 2004 годзе ўвайшоў у склад мінскага «Дынама». 3 2010 года стала асвоіўся ў асноўным складзе каманды. У студзені 2011 года, пакінуўшы «Дынама», знаходзіўся на праглядзе ў «Амкары», але з-за змены трэнера ў пермскай камандзе атрымаў адмову. Таксама іграком цікавілася «Кубань», але 21 лютага Дзмітрый падпісаў арэнднае пагадненне з варшаўскай «Палоніяй» да чэрвеня 2011 года з правам выкупу. Не зайграўшы ў Польшчы, у верасні спрабаваў працаўладкавацца ў чэшскім клубе «Славацка». 27 кастрычніка скасаваў працоўнае пагадненне з мінскім «Дынама» і стаў свабодным агентам.
У лістападзе нямецкі клуб Другой Бундэслігі «Фартуна» запрашаў Рэкіша на прагляд. Таксама ў зімовае міжсезонне пабываў у стане «Бунёдкара», агдамскага «Карабаха» і «Гомеля».
15 сакавіка 2012 года падпісаў гадавы кантракт з клубам «Тарпеда-БелАЗ». Не здолеў замацавацца ў аснове, і ў кастрычніку 2012 года разарваў кантракт з жодзінскім клубам.
У сакавіку 2013 года перайшоў у гродзенскі «Нёман». Трывала гуляў у аснове гродзенскага клуба. У ліпені 2013 года кантракт з «Нёманам» па ўзаемнай дамоўленасці быў скасаваны.
У кастрычніку 2013 года перайшоў у клуб другога чэшскага дывізіёна «Тршынец». За чэшскі клуб правёў 5 матчаў, забіў адзін гол.
У лютым 2014 года зноў стаў іграком «Нёмана». Зноў меў сталае месца ў асноўным складзе (звычайна на пазіцыі правага паўабаронцы), але толькі ў асобных матчах здолеў добра праявіць сабе (так, 25 мая ў матчы з «Белшынай» гол і галявая перадача Рэкіша, які выйшаў на замену ў другім тайме, дапамаглі «Нёману» вырваць перамогу — 4:3). У кастрычніку 2014 другі раз пакінуў «Нёман».
У сакавіку 2015 года далучыўся да літоўскага клуба «Спірыс». З 11 галамі стаў адным з найлепшых бамбардзіраў клуба ў сезоне 2015, дапамог камандзе заняць пятае месца ў чэмпіянаце. Па заканчэнні сезона 2015 пакінуў «Спірыс», у пачатку 2016 трэніраваўся разам з «Іслаччу». У сакавіку 2016 года цікавасць да паўабаронцы стаў праяўляць «Тракай», з якім хутка быў падпісаны кантракт.
У жніўні 2016 года перайшоў у «Тарпеда-БелАЗ». У жодзінскім клубе стаў чаргаваць выхады ў стартавым складзе і на замену. У студзені 2017 года падоўжыў кантракт з аўтазаводцамі. Пачынаў сезон, выходзячы на замену, але пазней стаў часцей з’яўляцца ў стартавым складзе. З 11 галявымі перадачамі стаў адным з найлепшых асістэнтаў чэмпіянату. Па заканчэнні сезона ў лістападзе 2017 года пакінуў «Тарпеда-БелАЗ».
У студзені 2018 года праходзіў прагляд у казахстанскім «Жэтысу», але беспаспяхова. У лютым 2018 года стаў іграком варонежскага «Факела». У ліпені 2018 года перайшоў у інданезійскі клуб ТІРА.
У лютым 2021 года быў прадстаўлены ў якасці іграка кутаіскага «Тарпеда». Гуляў пераважна ў стартавым складзе каманды. У лютым 2022 года перабраўся ў «Самтрэдыю» з другога грузінскага дывізіёна, у кастрычніку ўжо зноў гуляў у Эраўнулі лізе ў складзе «Тэлаві» , які пакінуў у студзені 2023 года. Сезон 2023 пачаў у складзе «Гурыі».
Міжнародная кар’ера
Гуляў за моладзевыя зборныя Беларусі розных узростаў. 11 жніўня 2010 года ў адборачным матчы моладзевага чэмпіянату Еўропы 2011 супраць Аўстрыі выйшаў на замену на 73-й хвіліне і вызначыўся дублем (75 і 90 хвіліны), што дапамагло беларускай камандзе выраўняць лік (3:3). Дзякуючы гэтаму, Беларусь трапіла ў фінальную частку чэмпіянату, дзе Рэкіш выхадзіў на замену ў чатырох матчах.
Крушэўскі
Крушэўскі — прозвішча.
Жлобін (станцыя)
Жлобін — станцыя ў горадзе Жлобін. Жлобінскі вузел складаецца са станцый: Жлобін-Сартыравальны, Жлобін-Паўночны, Жлобін-Заходні, Жлобін-Падольскі і Вірскі.
Гісторыя
Год адкрыцця станцыі — 1873.
16 чэрвеня 1919 на станцыі перад чыгуначнікамі выстапаў М. І. Калінін.
Да 20 сакавіка 1930 станцыя адносілася да Маскоўска-Беларуска-Белтыскай чыгункі, затым бела перададзена ў склад Заходняй чыгункі. Са стварэннем беларускай чыгункі аднесена да яе па сённяшні час.
28 верасня 2013 года быў здадзены ў эксплуатацыю электрыфікаваны ўчастак дарогі Асіповічы — Жлобін. У 2016 годзе пачата эксплуатацыя электрыфіцыраванага ўчастку Жлобін — Гомель; Рэалізуецца праект па электрыфікацыі ўчастку Жлобін — Калінкавічы і Жлобін — Віцебск — Полацк.
Пасажырскае паведамленне
Канцавая станцыя для цягніка рэгіянальных ліній бізнес-класу ад станцыі Мінск.
Прыпынак для цягнікоў міжрэгіянальных ліній бізнес-класу ад станцый: Гомель, Магілёў I, Мінск.
Прыпынак для цягнікоў міжрэгіянальных ліній эканом-класу ад станцый: Гомель, Магілёў I, Мінск, Брэст, Віцебск, Гродна, Козенкі, Полацк.
Эфес (горад)
Эфе́с (Ephesus, Ἔφεσος, Efes) — старажытны горад на заходнім узбярэжжы Малой Азіі, пры ўпадзенні ракі Каістр (суч. Малы Мендэрэс), паўднёвей Смірны (суч. Ізмір) (сучасная тэрыторыя Турцыі). У цяперашні час археалагічная зона Эфеса, памерам больш за дзесяць кіламетраў, знаходзіцца ў наваколлі горада Сельчук, Турцыя. У музеі Сельчука сабраны ўнікальныя знаходкі з Эфескіх храмаў.
Гісторыя
Горад быў закладзены на беразе Эгейскага мора, тым самым, быў партовым горадам, і хутка развіваўся за кошт гандлю. З’яўляўся важным цэнтрам старажытнай Арцавы і Іоніі. Пасля мора адышло, апусціўшыся на 57 метраў, што і стала прычынай хуткага заняпаду горада. Сёння разваліны Эфеса знаходзяцца на адлегласці прыблізна 6 км ад берага мора.
Сваёй славай Эфес у вялікай ступені абавязаны мясцоваму культу ўсходняй багіні ўрадлівасці, якая з часам атаясамліваецца з грэчаскай багіняй Артэмідай. Пакланенне багіні ідзе з спрадвечных часоў, але будаўніцтва прысвечанага ёй храма, аднаго з сямі цудаў свету, пачалося ў першай палове VI стагоддзя да н. э.
Насельніцтва горада дасягала 200 тыс. жыхароў, і Эфес быў другім горадам у Рымскай імперыі па памеры і значэнні пасля Рыма.
Рэшткі старажытнага Эфеса схаваныя пад амаль непраходным балотам.
Славутасці
У Эфесе захавалася мноства археалагічных помнікаў. Асабліва багаты горад помнікамі рымскай эпохі, сярод гарадоў усходняга Міжземнамор’я тут іх больш за ўсё. Далёка не ўсё яшчэ раскапана, але тое што можна ўбачыць дае некаторае ўяўленне пра былую пышнасць горада.
Храм Артэміды
Толькі адна непрыкметная калона ацалела ад храма Артэміды, аднаго з сямі цудаў свету. Калона была знойдзена падчас археалагічных раскопак, якія праводзіліся Брытанскім музеем у 1870-х гг. Нязначныя фрагменты фрыза і яшчэ некалькі невялікіх знаходак знаходзяцца часткова ў Брытанскім музеі, часткова ў археалагічным музеі Стамбула.
Іецава
Іецава (Iecava) — горад у паўднёвай частцы Латвіі, у складзе Баўскага края. Знаходзіцца на аднайменнай рацэ, за 22 км ад Баўскі, за 30 км ад Елгавы і за 44 км ад Рыгі. Станцыя Іецава на лініі Елгава — Крустпілс.
Юзаф Антоні Мірскі
Юзаф Антоні Мірскі (Jozafat Antoni Mirski; ? — пасля 1736) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Мірскіх герба «Бялыня». Нарадзіўся ў сям’і Казіміра.
Браслаўскі харужы ў 1710—1717 гадах і маршалак земскі з 1718, пасол на соймы 1717—1736 гадоў.
Формула-1 у сезоне 2022
Формула-1 2022 года — 73-і сезон чэмпіянату свету аўтагонак машынамі Формулы-1 пад эгідай МАФ. Формула-1 з'яўляецца найвышэйшым ўзроўнем спаборніцтваў сярод спартыўных машын з адкрытымі коламі. Чэмпіянат 2022 складаецца з 22 Гран-пры, якія праводзяцца па ўсім свеце і расклад састаўлены такім чынам, каб скончыць раней ніж у мінулыя гады і пазбегнуць перасячэнняў з Чэмпіянатам Свету па футболе.
Удзельнікі
Наступныя канструктары ды гоншчыкі былі зацверджаны для ўдзелу ў чэмпіянаце свету 2022 года. Пастаўшчык шын для ўсіх каманд — Pirelli. Кожная каманда павінна заявіць прынамсі двух пілотаў, па адным на кожны з дзвюх абавязковых машын.
Рэзервовыя пілоты ў свабодных практыках
На працягу сезона 5 гоншчыкаў удзельнічалі ў свабодных практыках у якасці тэставых або трэціх пілотаў. Падчас Гран-пры Іспаніі Юры Віпс і Нік дэ Врыс пілатавалі машыны Red Bull Racing і Williams адпаведна. Дэ Врыс таксама практыкаваўся на Mercedes і на Aston Martin падчас Гран-пры Францыі і Італіі адпаведна. Робэрт Кубіца пілатаваў Alfa Romeo падчас трох Гран-пры, Ліам Лоўсан вадзіў AlphaTauri падчас Гран-пры Бельгіі і Антоніа Джавінацы ездзіў за Haas падчас узгаданага Гран-пры Італіі.
Змены ў камандах
Honda абвясціла, што не будзе пастаўляць рухавікі пасля 2021. Кампанія пастаўляла сілавыя агрэгаты Scuderia AlphaTauri (раней называлася Scuderia Toro Rosso ) з 2018 і Red Bull Racing з 2019. Затым Red Bull Racing забрала сабе праграму распрацоўкі рухавікоў ад Honda і кіруе ёю ў рамках новага падраздзялення пад назвай Red Bull Powertrains. Рашэнне было прынята пасля таго, як пасля перамоваў іншыя дзевяць каманд пагадзіліся прыпыніць распрацоўкі рухавікоў да 2025 года. Red Bull Racing прызналі, што пакінулі б чэмпіянат, калі б не было ўзгоднена гэта замарозка распрацоўкі рухавікоў, паколькі яны не маглі стварыць абсалютна новы рухавік. Пры гэтым абедзве каманды Red Bull Racing і Renault не жадалі аднаўляць былое партнёрства.
Змены ў складах каманд
Перад Гран-пры Нідэрландаў 2021 года Кімі Райканен абвясціў аб завяршэнні кар'еры пасля заканчэння чэмпіянату, правёўшы ў выніку 19 сезонаў ў Формуле-1. Месца Райканена ў Alfa Romeo заняў Валтэры Ботас, які пакінуў Mercedes у канцы 2021 года. Джордж Расэл змяніў Ботаса, вызваліўшы сваё месца ў Williams, якое заняў колішні пілот Red Bull Аляксандр Албон.
Пілот Формулы-2 Чжоў Гуаньюй перайшоў у Формулу-1 з Alfa Romeo замест Антоніа Джавінацы, які пакінуў каманду ў канцы 2021 года. Чжоў стаў першым кітайскім пілотам у Формуле-1.
Першапачаткова Мікіта Мазепін павінен быў выступаць за Haas другі год запар. Пасля расейскага ўварвання ва Украіну і скасавання тытульнага спонсарства Уралкалія яго кантракт быў разарваны. Яго замяніў Кевін Магнусен, які апошні раз выступаў у 2020 годзе з той жа камандай.
Змены цягам сезона
Напярэдадні Гран-пры Бахрэйна Себасцьян Фетэль з Aston Martin здаў станоўчы тэст на каранавірус. Яго замяніў рэзервовы пілот Ніка Хюлькенберг, які апошні раз удзельнічаў на Гран-пры Айфеля 2020 года за колішнюю каманду Racing Point. Хюлькенберг таксама быў заменіў Фетэля і на наступным Гран-пры Саудаўскай Аравіі.
Падчас уік-энду на Гран-пры Італіі Аляксандр Албан з Williams захварэў на апендыцыт і быў вымушаны прапусціць гонку. Яго замяніў запасны пілот Mercedes і чэмпіён Формулы-E сезона 2020/21 Нік дэ Врыс, для якога гэта стала дэбютам у Формуле-1.
Каляндар
Каляндар 2022 года складаецца з дваццаці двух Гран-пры, якія падпарадкоўваюцца дазвольным правілам адносна COVID-19, вызначаным мясцовымі органамі ўлады і Formula One Group.
Кіраванне гонкамі
Майкл Масі, які займаў пасаду гонкавага дырэктара пасля смерці Чарлі Уайтынга ў 2019 годзе, быў зняты з пасады пасля расследавання Гран-пры Абу-Дабі 2021 года. У рамках рэструктурызацыі кіравання гонкамі Масі быў заменены былым гонкавым дырэктарам DTM Нільсам Вітыхам і гонкавым дырэктарам WEC Эдуарда Фрэйтасам. Яны выконвалі ролю дырэктара па чарзе. Хербі Блэш, былы намеснік Уайтынга, быў прызначаны пастаянным старэйшым дарадцам дырэктара гонкі.
FIA таксама прадставіла новую віртуальную сістэму кантролю за гонкамі, падобную да відэаасістэнт арбітра ў футболе, а таксама забараніла камунікацыю каманд з гонкавай дырэкцыяй, якая магла ўплываць на іх рашэнні. Радыё паміж камандамі і афіцыйнымі асобамі FIA таксама больш не транслюецца па тэлебачанні ў мэтах бяспекі афіцыйных прадстаўнікоў. Працэдура вяртання гоншчыкаў у кола з лідарамі была перагледжана Спартыўным Кансультатыўным Камітэтам Формулы-1 пасля супярэчлівых рашэнняў падчас Гран-пры Абу-Дабі 2021 года.
Тэхнічны рэгламент
З пілотамі праводзіліся кансультацыі па распрацоўцы новага тэхнічнага рэгламенту, які наўмысна быў напісаны як абмежавальны, каб прадухіліць каманды ад распрацоўкі радыкальных дызайнаў, якія абмяжоўваюць магчымасць пілотам здзяйсняць абгоны. FIA стварыла спецыялізаваную інжынерную рабочую групу, якой было даручана выявіць і закрыць шчыліны ў правілах да іх публікацыі. Ліквідацыя шчылін, тэарэтычна, перашкодзіць адной камандзе мець дамінуючую машыну і, у сваю чаргу, дазволіць стварыць больш жорсткую канкурэнцыю паміж ўсімі камандамі, адначасова паляпшаючы эстэтычны выгляд балідаў. Гэтая філасофія была асноўнай мэтай новых правілаў. Дызайнер балідаў Red Bull Эдрыян Ньюі адзначыў, што змены рэгламенту сталі найбольш значнымі ў Формуле-1 з сезона 1983 года.
Сістэма налічэння балаў у спрынтах
Упершыню фармат быў апрабаваны пад назвай «спрынтарская кваліфікацыя» ў 2021 годзе. У гэтым чэмпіянаце ён вярнуўся, але пад назвай «спрынт». Фармат уікэнду не змяніўся з 2021 года і правядзенне было вызначана на Гран-пры Эміліі-Раманьі, Аўстрыі і Сан-Паўлу, пры гэтым балы цяпер прысуджаюцца першым васьмі пілотам, а не тром, як гэта было ў 2021 годзе. У адрозненне ад папярэдняга сезона, гоншчык, які пакажа лепшы час у кваліфікацыі, будзе залічаны ў якасці афіцыйнага уладальніка поўла, а пераможца спрынту па-ранейшаму мае права стартаваць у Гран-пры з першага месца на стартавай сетцы.
Сістэма налічэння балаў у скарочаных гонках
Пасля спрэчак вакол налічэння ачкоў на Гран-пры Бельгіі 2021 года, які прайшоў толькі пад аўтамабілем бяспекі, крытэрыі налічэння ачкоў за незавершаныя спаборніцтвы, былі зменены. Патрабаванне, зацверджанае Сусветнай Радай аўтаспорту, было зменена такім чынам:
Папярэднія крытэрыі дзейнічалі больш за 40 гадоў да змены, апошні раз абнаўляліся паміж сезонамі 1977 і 1980 гадоў.
Акрамя таго, ачко за найхутчэйшы круг цяпер налічваецца толькі ў тым выпадку, калі пройдзена мінімум 50% запланаванай дыстанцыі гонкі.
Працэдуры і пратаколы аўтамабіля бяспекі
Праз спрэчкі вакол аўтамабіля бяспекі на Гран-пры Абу-Дабі 2021 года працэдуры рэстарту гонкі пасля аўтамабіля бяспекі былі зменены. Замест таго, каб чакаць круга пасля таго, як апошняя кругавая машына дагоніць пелетон, аўтамабіль бяспекі цяпер будзе адкліканы праз адзін круг пасля таго, як будзе дадзена інструкцыя аб тым, што кругавыя пілоты могуць вяртацца ў адзін круг з лідарам. Акрамя таго, цяпер фармулёўка рэгламенту абвяшчае, што «ўсім» аўтамабілям, а не «любым», будзе дазволена даганяць круг, калі дырэктар гонкі палічыць гэта бяспечным.
Пачынаючы з Гран-пры Аўстраліі, FIA пачала забараняць тактыку, якую Макс Верстапен выкарыстоўваў падчас апошняга рэстарту гонкі пасля аўтамабіля бяспекі на Гран-пры Абу-Дабі 2021 года і падчас наступных рэстартах у першых двух этапах чэмпіянату ў Бахрэйне і Саудаўскай Аравіі, дзе ён агрэсіўна паскараўся, тармазіў і цягнуўся побач з іншым балідам падчас рэстарту, спрабуючы атрымаць тактычную перавагу над супернікам. Ад гоншчыкаў патрабуецца ехаць адзін за другім падчас перазапуску гонкі.
Выбар шын на старт гонкі
Было адменена правіла з 2014 года, якое абавязвала гоншчыкаў, якія выйшлі ў трэці сегмент кваліфікацыі, пачынаць гонку на шынах, якія яны выкарыстоўвалі для ўсталяванння лепшага часу ў другім сегменте кваліфікацыі. Усе пілоты цяпер маюць свабодны выбар стартавых шын для гонкі ў нядзелю.
Фінансавыя правілы
У ліпені, напярэдадні 11-га раунда, Гран-пры Аўстрыі, было абвешчана, што запланаваны ліміт бюджэту ў памеры 141.2 мільёна долараў ЗША будуць павялічаны на 3,1% з-за перасцярог, што высокая інфляцыя можа прывесці некалькі каманд да выхаду за першапачаткова запланаваны бюджэт.
Сістэма падліку балаў
Ачкі прысуджаюцца дзясятцы лепшых у класіфікацыі гоншчыкаў, а таксама гоншчыку, які паказаў найхутчэйшы круг падчас Гран-пры (толькі калі ён у дзясятцы лепшых), і васьмёрцы лепшых у спрынце. У выпадку роўнасці балаў выкарыстоўваецца сістэма зваротнага адліку, пры якой гоншчык з найбольшай колькасцю перамог у Гран-пры займае вышэйшае месца. Калі колькасць перамог аднолькавая, то ўлічваецца колькасць другіх месцаў і г.д. Калі гэтая працэдура не дасць выніку, FIA вылучыць пераможцу ў адпаведнасці з такімі крытэрамі, якія палічыць патрэбнымі. Ачкі налічваюцца за кожную гонку па наступнай сістэме:
Табліца чэмпіянату свету — Пілоты
Заўвагі:
Азія
Азія — найбольшая па плошчы частка свету, разам з Еўропай утварае мацярык Еўразію. Плошча — каля 43,4 млн км². Насельніцтва — 3720 млн чал. (2001) (у Азіі пражывае найбольшая колькасць людзей).
Змяшчаецца ў асноўным ва ўсходнім паўшар’і (выключэннем з’яўляецца Чукоцкі паўвостраў), на поўнач ад экватара. Мяжу з Еўропай звычайна праводзяць па ўсходнім падножжы Уральскіх гор, Мугаджарах, рацэ Эмба, далей па Каспійскім моры, рацэ Кура, Сурамійскім перавалы, рацэ Рыёні, па Чорным і Мармуровым моры, пралівах Басфор і Дарданелы. З Афрыкай Азія злучаная Суэцкім каналам, ад Паўночнай Амерыкі яе аддзяляе вузкі Берынгаў праліў. Геаграфічныя каардынаты крайніх пунктаў гл. у раздзеле «Асноўныя звесткі».
Тры дадатковыя лініі меж на карце дэманструюць альтэрнатыўныя, большай часткай негеаграфічныя, азначэнні меж:
Азія амываецца Паўночным Ледавітым, Індыйскім і Ціхім акіянамі, а таксама — на захадзе — унутранамацярыковымі морамі Атлантычнага акіяна (Азоўскім, Чорным, Мармуровым, Эгейскім, Міжземным). Пры гэтым маюцца шырокія вобласці ўнутранага сцёку — басейны Каспійскага і Аральскага мора, азёры Балхаш і інш. Возера Байкал якое па аб’ёме змяшчэння прэснай вады перасягае ўсе азёры свету; у Байкале засяроджанае 20 % сусветных запасаў прэснай вады (без уліку леднікоў). Мёртвае мора з’яўляецца найглыбокай у свеце тэктанічнай западзінай (-405 метраў ніжэй узроўню мардуючы). Узбярэжжа Азіі ў цэлым раздзелена адносна слаба, вылучаюцца буйныя паўастравы — Малая Азія, Аравійскі, Індастан, Карэйскі, Камчатка, Чукотка, Таймыр і інш. Каля берагоў Азіі — буйныя астравы (Вялікія Зондскія, Новасібірскія, Сахалін, Паўночная Зямля, Тайвань, Філіпінскія, Хайнань, Шры-Ланка, Японскія і інш.), якія займаюць у сукупнасці плошчу больш 2 млн км²(2).
У аснове Азіі ляжаць чатыры вялізных платформы — Аравійская, Індыйская, Кітайская і Сібірская. Да 3/4 тэрыторыі гэтай часткі свету займаюць горы і плоскагор’і. Усходняя Азія — раён актыўнага вулканізма. Азія багатая разнастайнымі карыснымі выкапнямі (асабліва — паліўна-энергетычнай сыравінай).
На тэрыторыі Азіі прадстаўленыя амаль усе тыпы клімату — ад арктычнага на крайняй поўначы да экватарыяльнага на паўднёва-усходзе. Ва Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі клімат мусонны (у межах Азіі знаходзіцца самае вільготнае месца Зямлі), у той час як ва Усходняй Сібіры — рэзка кантынентальны, а на раўнінах Цэнтральнай, Сярэдняй і Заходняй Азіі — паўпустынны і пустынны. Важную ролю ў жыцці поўначы Азіі гуляе вечная мерзлата, якая пакрывае звыш 10 млн км².
Фізіка-геаграфічнае раянаванне
У Азіі прынята вылучаць наступныя фізіка-геаграфічныя раёны:
Насельніцтва
Для Азіі характэрныя вельмі высокія сярэднегадавыя тэмпы росту колькасці насельніцтва (па гэтым паказчыку Азія саступае толькі Афрыцы); у апошні час яны, аднак, некалькі знізіліся і складаюць 1,3 %. У Азіі пражывае больш за 60 % усяго чалавецтва. У сукупнасці Кітай і Індыя даюць 40 % сусветнай колькасці насельніцтва. 6 дзяржаў маюць больш за 100 млн жых. (апроч названых вышэй — Інданезія, Пакістан, Бангладэш і Японія).
У Азіі жывуць прадстаўнікі трох галоўных рас чалавецтва — мангалоіднай (кітайцы і інш.), еўрапеоіднай (народы Заходняй Азіі) і экватарыяльнай (некаторыя народы Паўднёвай і Паўднёваўсходняй Азіі). Этнічны склад насельніцтва Азіі вельмі разнастайны.
У Азіі зарадзіліся шматлікія старажытныя цывілізацыі — кітайская, індыйская, сярэднеазіяцкая, вавілонская і інш. Спрыяльныя для земляробства раёны Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі далі пачатак шматлікім сучасным народам.
Apple
Apple Inc. (, «Эпл», раней — Apple Computer, Inc.) — амерыканская карпарацыя, якая праектуе і распрацоўвае бытавую электроніку, праграмнае забеспячэнне і інтэрнэт-сэрвісы. Адзін з піянераў у вобласці персанальных камп’ютараў і сучасных шматзадачных аперацыйных сістэм з графічным інтэрфейсам. Дзякуючы інавацыйным тэхналогіям і эстэтычнаму дызайну, карпарацыя Apple стварыла ўнікальную рэпутацыю, параўнальную з культам, у індустрыі спажывецкай электронікі.
У маі 2011 года гандлёвая марка Apple была прызнана самым дарагім брэндам у свеце (з ацэнкай у $153,3 млрд) у рэйтынгу міжнароднага даследчага агенцтва Millward Brown , а ў 2017 годзе Apple мае рыначную капіталізацыю $628,733 млрд.
Падчас аўкцыёну па продажы акцый кампаніі 2 жніўня 2018 года Apple Inc. сталася першай у свеце кампаніяй з рынкавай капіталізацыяй больш за 1 трлн. Такім чынам, у гэты дзень кампанія таксама стала самай дарагой публічнай кампаніяй у гісторыі, абагнаўшы па капіталізацыі папярэдняга рэкардсмена — PetroChina (1,005 трлн долараў у лістападзе 2007 года).
У сярэдзіне жніўня 2020 года капіталізацыя Apple вырасла да 2 трыльёнаў долараў. 3 верасня 2020 года кошт кампаніі рэзка ўпаў — на 8 % (180 мільярдаў), што было рэкордам для фондавага рынку, але ўсё роўна кошт склаў больш за 2 трлн долараў.
У студзені 2022 Apple Inc. дасягае рынкавай капіталізацыі ў 3 трыльёны долараў ЗША.
Штаб-кватэра — у Куперціна, штат Каліфорнія.
Пра кампанію
Прылады, распрацаваныя кампаніяй, уключаюць смартфон iPhone, планшэт iPad, персанальны камп’ютар Mac, партатыўны медыяплэер iPod і смарт-гадзіннік Apple Watch. Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае кампаніяй, уключае аперацыйныя сістэмы Mac OS і iOS, медыяплэер iTunes, вэб-браўзер Safari і прылажэння iLife і iWork. Інтэрнэт-сэрвісы ўключаюць iTunes Store, iOS App Store, Mac App Store і iCloud.
Apple з’яўляецца найбуйнейшай у свеце кампаніяй у галіне інфармацыйных тэхналогій па выручцы, найбуйнейшай у свеце тэхналагічнай кампаніяй па актывах і трэцім у свеце вытворцам мабільных тэлефонаў. 25 лістапада 2014 года, у дадатак да найбуйнейшай у свеце публічнай карпарацыі па рынкавай капіталізацыі, Apple стала першай кампаніяй у Злучаных Штатах, якая перавысіла 700 мільярдаў долараў. Станам на ліпень 2015 года ў кампаніі працуе 115 000 штатных супрацоўнікаў, а станам на сакавік 2015 года яна мае 453 рознічныя крамы ў шаснаццаці краінах. ITunes Store — найбуйнейшая ў свеце крама музыкі.
Гадавы прыбытак кампаніі ў 2017 годзе склаў 229,2 млрд долараў, чысты прыбытак — 48,4 млрд долараў, у 2015 годзе — 233 млрд долараў. Большая частка прыбытку атрымала ад продажаў iPhone — 55 %, яны прадалі больш за 200 мільёнаў штук у год.
У 2019 годзе кампанія засяродзілася на паслугах, бо смартфоны прыносілі ёй менш за палову прыбытку.
У жніўні 2021 года кошт кампаніі вырас да 2,48 трыльёна долараў, кампанія застаецца самай дарагой кампаніяй у свеце.
3 студзеня 2022 года Apple стала першай кампаніяй у свеце, якая дасягнула рынкавай капіталізацыі ў 3 трыльёны долараў. Гэта было тады, калі акцыі выраслі на 2,91 % да 182,74 долара за акцыю.
1976—1986
Apple Computer, Inc. была заснаваная ў Каліфорніі 1 красавіка 1976 года Стывам Джобсам, Стывам Вознякам і Рональдам Уэйнам, якія сабралі ў сярэдзіне 1970-х свой першы персанальны камп’ютар на базе працэсара MOS Technology 6502 — Apple I. Продажы пачаліся ў ліпені 1976 года па цане з 666,66 долараў (па сённяшнім курсе каля 2,5 тысячы долараў).
Apple I быў не першым камп’ютарам, які быў запраграмаваны. Першы прыз належаў камп’ютару Altair 8800, які быў створаны аматарам і распаўсюджваўся па каталогах у 1974 годзе. Аднак, Altair не быў тэхнічна кваліфікаваны як «персанальны камп’ютар», таму што не дазваляў збіраць і здабываць даныя праз карыстальніцкія праграмы.
У канцы 1970-х і пачатку 1980-х гадоў Apple II, выпушчаны 16 красавіка 1977 года, быў самым распаўсюджаным персанальным камп’ютарам у свеце таго часу. Ён меў каляровую графіку і адкрытую архітэктуру, выкарыстоўваючы магнітныя стужкі замест картрыджаў з магнітнай стужкай. Было прададзена больш за 5 мільёнаў камп’ютараў Apple II.
У канцы 70-х гадоў у Apple Computer ужо быў штат камп’ютарных дызайнераў. У маі 1980 года кампанія выпусціла Apple III, спрабуючы канкураваць з IBM і Microsoft.
Стыў Джобс пачаў працаваць над Apple Lisa яшчэ ў 1978 годзе, але быў выключаны з каманды праз барацьбу і прыняў танны камп’ютарны праект Джэфа Рэскіна, Macintosh. У 1983 годзе Ліза выйграла гонку, але з-за высокай цаны яе вытворчасць спынілася.
Затым, у 1984 годзе, Apple Computer прадставіла новы 32-разрадны Macintosh, першы камерцыйна паспяховы персанальны камп’ютар з графічным інтэрфейсам, у якім замест інтэрфейсу каманднага радка выкарыстоўвалася мыш. Першапачаткова Macintosh быў паспяховым у продажах, але наступныя продажы былі не такімі моцнымі. Прычына таму, зноў жа, высокі кошт. Лёс камп’ютара змяніўся з моманту з’яўлення LaserWriter, першага лазернага прынтара (друкаркі), і PageMaker, ранняга настольнага выдавецкага пакета. Галоўнай перавагай Mac быў рэвалюцыйны цяпер графічны інтэрфейс.
У сакавіку 1981 года Вазняк трапіў у авіякатастрофу і часова звольніўся. Праблемы з продажам Apple III прывялі да таго, што Джобсу прыйшлося звольніць 40 супрацоўнікаў. У прэсе хадзілі чуткі пра бліжэйшы канец Apple Computer.
У пачатку 1983 года Джобс з-за няздольнасці справіцца з праблемамі запрасіў Джона Скалі на пасаду генеральнага выканаўчага дырэктара кампаніі, які ў той час займаў аналагічную пасаду ў PepsiCo. У красавіку 1983 года Скалі заняла новую пасаду. Стыў Джобс перажываў няўдачы кампаніі як свае, таму паміж ім і Скалі ўзнікла непаразуменне.
У 1985 годзе прэзідэнт ЗША Рональд Рэйган узнагародзіў Джобса і Вазняка медалямі за тэхнічны прагрэс.
1986—1997
Пасля выпуску Macintosh Portable у 1989 годзе Apple Computer, вывучыўшы хвалюючыя ўрокі, у 1991 годзе прэзентавала PowerBook, які ўсталяваў сучасную форму і эрганоміку ноўтбука. Партатыўны Macintosh быў распрацаваны, каб быць такім жа магутным, як настольны, важыў 17 фунтаў(каля 7.7 кг) і меў 12-гадзінны акумулятар і быў прададзены менш за 100 000 адзінак. Powerbook важыў 7 фунтаў (каля 3 кг), меў 3-гадзінны акумулятар і за першы год продажу сабраў $1 000 000 000. У тым жа годзе Apple Computer выпусціла System 7, сур’ёзнае абнаўленне аперацыйнай сістэмы, якое дадало колер у інтэрфейс і прадставіла новыя магчымасці. Гэта заставалася архітэктурнай асновай для Mac OS да 2001 года. Часопіс MacAddict назваў перыяд з 1989 па 1991 год «Першым залатым векам» Macintosh.