cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Таіту Бетул
Апошнія гады
Да самай смерці Менеліка II у 1913 годзе Таіту даглядала за хворым мужам. Пасля яго смерці на трон узышоў Іясу. Ён выслаў імператрыцу-ўдаву ў стары палац у Энтота, дзе калісьці адбылася каранацыя яе і Менеліка.
Калі ў 1916 годзе ў Эфіопіі адбыўся палацавы пераварот, і да ўлады прыйшла Заўдыту, дачка Менеліка II ад другога шлюбу, яна зноў запрасіла Таіту ў Адыс-Абебу. Вярнуўшыся, яна пасялілася ў прыгарадзе сталіцы, дзе і сканала 11 лютага 1918 года. Пахавалі Таіту Бетул побач з мужам, у саборы Святой Тройцы ў Адыс-Абебе.
Ігнаці Леанард Садоўскі
Ігнаці Леанард Садоўскі (Ignacy Leonard Sadowski; ?—?) — ваенны і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Садоўскіх герба «Наленч», сын Рэйхальда, кашталяна берасцейскага, і Крысціны з Пацеяў. Староста слонімскі, палкоўнік літоўскага войска.
Меў двух сыноў Станіслава і Каэтана.
Прыведзены ў картцы партрэт у наш час захоўваецца ў Львове (Украіна). У Алескім замку ёсць яшчэ адзін партрэт І. Садоўскага з невялікімі стылёвымі адрозненнямі.
Савецкая акупацыя Латвіі
Саве́цкая акупа́цыя Ла́твіі — паняцце ў гістарыяграфіі , якое выкарыстоўваецца Еўрапейскім судом па правах чалавека , урадам Латвійскай Рэспублікі , Дзяржаўным дэпартаментам ЗША і органамі ўлады Еўрапейскага Саюза   для пазначэння акупацыі міжваеннай Латвіі Савецкім Саюзам, якая адбылася паводле ўмоў пакту Молатава-Рыбентропа, падпісанага між СССР і нацысцкай Германіяй у 1939 годзе.
Пасля нападу нацысцкай Германіі на Польшчу ў верасні 1939 года і, такім чынам, пасля пачатку Другой сусветнай вайны, Латвія паводле ўмоў пакту Молатава-Рыбентропа і яго сакрэтнага дадатковага пратаколу (жнівень 1939) трапіла ў сферу ўплыву Савецкага Саюза.
Падчас палітыкі Перабудовы ў 1989 годзе савецкае кіраўніцтва выступіла з асуджэннем гэтага сакрэтнага пратаколу, які стаў прычынай акупацыі краін Балтыі, у тым ліку і Латвіі. У той час, як Расія да распаду СССР прызнала яго палітыку адным з прычын страты незалежнасці Літвы, тое ж самае не было ажыццёўлена датычна Латвіі і Эстоніі, з гэтай прычыны кіраўніцтва Савецкага Саюза не прызнавала акупацыі гэтых краін да самога развалу СССР.
У ліпені 1989 года ў Латвіі актывізаваліся рухі і працэсы, мэтамі якіх абвяшчалася патрабаванне аднаўлення незалежнасці краіны. Пасля аднаўлення суверэнітэту краіны ў 1991 годзе, 22 жніўня 1996 года парламент Латвіі прыняў дэкларацыю, згодна з якою акупацыя Латвіі Савецкім Саюзам кваліфікавалася як «акупацыя» і «незаконная інкарпарацыя».
Прадмова
Тэрыторыя Латвіі, так і іншых краін Балтыі, на працягу каля сямі стагоддзяў аж да пачатку ХХ ст. так ці інакш знаходзілася пад панаваннем замежных дзяржаў.
Міжваенны перыяд 1918—1939
Пасля падзей рэвалюцыі ў Расіі 1917 года Латвія 18 лістапада 1918 года абвясціла сваю незалежнасць.
11 жніўня 1920 года, пасля латышскай вайны за незалежнасць між Латвіяй і Савецкай Расіяй, Расія паводле Артыкула 2 мірнага дагавора з Латвіяй прызнала незалежнасць краіны. Прыкладна праз паўгод, 26 студзеня 1921 года, незалежнасць Латвіі была дыпламатычна прызнана з боку Вярхоўнай Саюзнага Савета (Францыя, Вялікабрытанія, Італія, Японія, Бельгія), падобную пазіцыю выказалі і іншыя тагачасныя дзяржавы.
22 верасня 1921 года Латвія стала сябрам Лігі Нацый, маючы гэты статус да фармальнага роспуску арганізацыі ў 1946 годзе.
5 лютага 1932 года, грунтуючыся на дагаворы 1920, паміж Латвіяй і СССР быў падпісаны дагавор аб ненападзе, у якой засталіся ранейшымі базавыя пагадненні, і якая пры гэтым у наступным стала асновай для зносін між дзвюма дзяржавамі. 1 верасня 1939 года, у пачатку Другой Сусветнай вайны, Латвія заявіла пра свой нейтралітэт.
Адзначаючы наяўнасць вызначэння дыпламатычных зносін міжваеннай Латвіі з Савецкім Саюзам паводле адмысловых дагавораў, акрэсліваецца наступны спіс дакументаў, падпісаных і ратыфікаваных абедзвюма дзяржавамі.
Пакт аб ненападзе паміж Германіяй і Савецкім Саюзам
Пакт Молатава-Рыбентропа, што быў падпісаны 23 жніўня 1939, на думку некаторых гісторыкаў, стаў шляхам для дасягнення Савецкім Саюзам і нацысцкай Германіяй сваіх тэрытарыяльных інтарэсаў ва Усходняй Еўропе. Да пакту прыкладаліся дадатковыя сакрэтныя пратаколы, згодна з умовамі якіх у савецкую сферу інтарэсаў трапілі Фінляндыя, Эстонія, Латвія, Бесарабія, а таксама некаторыя іншыя дадатковыя рэгіёны, у сферу інтарэсаў нацысцкай Германіі — Польшча, Літва, некаторыя іншыя рэгіёны. У Савецкім Саюзе існавала практыка адмаўлення існавання гэтых сакрэтных пратаколаў, аднак 24 снежня 1989 года з дапамогай уздзеяння балтыйскіх савецкіх рэспублік З'езд народных дэпутатаў СССР афіцыйна прызнаў гэтыя пагадненні незаконнымі і несапраўднымі ад моманту іх падпісання.
Польшча
1 верасня 1939 года нацысцкая Германія ўварвалася ў Польшчу, што стала пачатакам Другой Сусветнай вайны. На думку некаторых гісторыкаў, гэтая аперацыя была ажыццёўлена з падтрымкай савецкага кіраўніка Іосіфа Сталіна. Францыя і Вялікабрытанія, якія згодна з адпаведнымі дагаворамі з Польшчай абавязваліся спрыяць дапамозе датычна Польшчы, накіравалі ў адрас Германіі ноту пратэсту, у якой указвалася патрабаванне адступлення сіл гэтай дзяржавы. Пасля гэтага, 3 верасня Вялікабрытанія асобна апублікавала свой ультыматум да Германіі, крыху пазней такім жа чынам паступіла і кіраўніцтва Францыі. Тым не менш, нягледзячы на існы на той момант стан вайны з Германіяй, міжсаюзныя ваенныя канферэнцыі прыйшлі да высновы, што яны не маюць мажлівасці аказаць падтрымку на ўсходнім фронце Польшчы. У наступным часе французскае кіраўніцтва выражала просьбу аб недапушчальнасці бамбардзіроўкі Германіі, што было выклікана перасцярогамі наконт магчымага сіметрычнага бамбардзіроўкі Германіяй Францыі; выказваліся меркаванні аб мэтазгоднасці недапушчальнасці рашучых дзеянняў супраць Германіі (гл. «Дзіўная вайна»), што было звязана з мажлівасцю адкрыцця заходняга фронту з боку Германіі.
Пазней, 17 верасня гэтага ж года распачалася савецкая аперацыя па перацінанні тагачаснай савецка-польскай мяжы, што тлумачылася з боку савецкага кіраўніцтва як неабходнасць узяцця пад абарону беларускага і ўкраінскага насельніцтва ва ўмовах спынення існавання польскай дзяржаўнасці. Як мяркуюць некаторыя гісторыкі, у той час Іосіф Сталін прапанаваў Адольфу Гітлеру вызначаныя шляхі для вырашэння г.зв. «Балтыйскай праблемы». 28 верасня 1939 года паміж Савецкім Саюзам і нацысцкай Германіяй скончыўся фактычны падзел Польшчы, які быў замацаваны супольным дагаворам аб мяжы, згодна з якім паміж дзвюма краінамі адбыўся абмен Літвы і двух ваяводстваў Польшчы, у выніку чаго ў абмен на два ваяводствы Польшчы Савецкі Саюз атрымаў Літву. На думку шэрагу гісторыкаў, гэтыя падзеі, а таксама адсутнасць ваеннай інтэрвенцыі на ўсходнім фронце з боку дзяржаў Заходняй Еўропы сталі фактарамі, якія спрасцілі для нямецкага і савецкага кіраўніцтваў дасягненне сваіх стратэгічных мэтаў у рэгіёне краін Балтыі, а таксама, разам з імі, Латвіі.
Зносіны паміж СССР і краінамі Балтыі ў 1939—1940 гг.
З нагоды шэрагу гістарычных і геаграфічных фактараў храналогія акупацыі Латвіі Савецкім Саюзам досыць часта разглядаецца на фоне тагачасных зносін між СССР і краінамі Балтыі ўвогуле.
24 верасня 1939 года караблі савецкага ваеннага флоту пачалі з'яўляцца ў Эстоніі — распачалося патруляванне савецкімі бамбардзіроўшчыкамі марскіх наваколляў Таліну. 25 верасня з боку Савецкага Саюза былі зафіксаваны парушэнні паветранай прасторы ўсіх трох балтыйскіх краін, якія былі выкліканы выведчымі палётамі савецкай авіяцыі. Разам з гэтым, савецкае кіраўніцтва высунула краінам Балтыі патрабаванні аб дазволе стварэння на тэрыторыі гэтых краін савецкіх ваенных базаў на выпадак вайны ў Еўропе.
2 кастрычніка 1939 года, падчас перамоў у Маскве, Іосіф Сталін паведаміў тагачаснаму міністру замежных спраў Латвіі Вілхэлмсу Мунтэрсу, што, паводле словаў Сталіна, «падзел сфераў інтарэсаў ужо быў адбыўся, і Германія выказвае занепакоенасць пра мажлівасць акупацыі Латвіі з боку Савецкага Саюза». Краіны Балтыі былі вымушаны сур'ёзна ўспрыняць дадзеную пагрозу.
Фармальна гэты пакт не закранаў пытанняў дзяржаўнай незалежнасці (напрыклад, раздзел 5 абвяшчаў, што «вынікі дзейнасці гэтага пакту ні ў якім разе не закранаюць суверэнных правоў дамоўных бакоў, у прыватнасці палітычныя структуры, эканамічную і сацыяльную сістэмы і ваенныя галіны гэтых бакоў. Тэрыторыі, адведзеныя для [вышэйпамянёных] базаў і аэрадромаў застаюцца тэрыторыяй Латвійскай рэспублікі» ).
Пасля таго, як у краінах Балтыі ўкараніўся палітычны ўплыў з боку СССР, Адольф Гітлер апублікаваў заклік да перасялення ў Германію балтыйскіх немцаў. 30 кастрычніка 1939 года Латвія і нацысцкая Германія заключылі пагадненне аб рэпатрыяцыі грамадзян Латвіі нямецкай нацыянальнасці.
У афіцыйным рэчышчы Вярхоўны Савет СССР у адказ на перасцярогі аб саветызацыі краін Балтыі заяўляў, што такія прэтэнзіі не маюць пад сабою падстаў. Між тым, на думку некаторых гісторыкаў, вынікі гэтых дагавораў (у прыватнасці, размешчанне савецкіх войскаў) былі выкліканы даўнім імкненнем атрымаць кантроль над Балтыяй.
Фінляндыя
Аналагічныя патрабаванні з боку савецкага кіраўніцтва высоўваліся таксама ў адрас Фінляндыі. 5 кастрычніка 1939 паводле запрашэння Савецкага Саюза з мэтай «абмеркавання агульных праблем» у Маскву прыбыла фінская дэлегацыя, аднак яна адмовілася падпісаць пакт аб узаемадапамозе. 30 лістапада гэтага ж года СССР здзейсніў напад на Фінляндыю, што стала пачаткам Зімовай вайны, пры гэтым з той нагоды, што савецкі напад быў адзначаны як незаконны, СССР быў выключаны з Лігі Нацый 14 снежня. Фінляндыя мела моцныя абарончыя нарыхтоўкі (гл. Лінія Манергейма), таму да лютага 1940 года войскі краіны здолелі стрымаць наступ савецкіх войскаў, аднак потым савецкая армія ўсё ж здолела пераадолець лініі першаснай абароны. 12 сакавіка гэтага ж года, сутыкнуўшыся з пагрозай поўнага ўсталявання савецкай улады, Фінляндыя падпісала ў Маскве мірны дагавор з Савецкім Саюзам, згодна з якою Фінляндыя захоўвала свой суверэнітэт, але была вымушана саступіць 11% сваёй тэрыторыі і аддаць у арэнду ў якасці ваенна-марской базы Савецкаму Саюзу паўвостраў Ханка на працягу 30 гадоў. У чэрвені 1941 года ваенныя дзеянні паміж дзвюма краінамі ўзнавіліся ў якасці савецка-фінскай вайны 1941—1944 гадоў.
Палітычная сітуацыя
Падчас свайго выступу 25 сакавіка 1940 года Молатаў заявіў аб тым, што выкананне пактаў развіваюцца задавальняльным чынам, стварыўшы добрыя ўмовы для далейшага паляпшэння зносін паміж СССР і дзяржавамі Балтыі.
У сакавіку і красавіку гэтага ж года, пасля прамовы Молатава, у савецкай прэсе распачалася кампанія інфармацыйнай вайны супраць ураду Латвіі. Дзякуючы пасярэдніцтву органаў НКВД быў арганізаваны шэраг пратэстаў у Рызе і Ліепаі, але калі высветлілася, што пратэсты не здолелі набыць усеагульны характар, савецкае кіраўніцтва заявіла, што ў гэтым вінаватыя «безадказныя элементы, якія псуюць добрасуседскія ўзаемаадносіны». Баючыся далейшых дзеянняў з савецкага боку, латвійскі ўрад 17 мая 1940 года надаў шырокія паўнамоцтвы міністру Латвіі ў Лондане, Карлісу Рэйнхалдсу Зарыньшу, а таксама надаў міністру, што знаходзіўся на дадзены момант у Вашынгтоне, паўнамоцтвы яго намесніка.
Савецкае ўварванне
28 мая 1940 года літоўскі міністр у Маскве атрымаў паведамленне ад Вячаслава Молатава, згодна з якім падавалася інфармацыя пра меркаванае выкраданне двух савецкіх салдат у Вільні. Літоўскі ўрад паспрабаваў вырашыць гэту праблему ў адмысловай савецка-літоўскай камісіі, што і прадугледжвалася паводле ўмоў дагаворы аб узаемадапамозе. Савецкі ўрад, між тым, адхіліў гэту прапанову. Далейшыя дзеянні з боку кіраўніцтва СССР развіваліся наступным чынам:
Страта незалежнасці
Паралельна з працэсам уварвання адбывалася прыбыццё з часткамі Чырвонай арміі пратэстуючых, мэтай якіх было стварэнне ўражання наяўнасці пратэстнага руху ў краіне.
Храналогія падзей (1940):
Дакладныя лічбы стратаў, нанесеных Савецкім Саюзам тагачаснай Латвіі, застаюцца недаступнымі. Тым не менш, могуць падавацца адзнакі ў 290 тыс. чал. загінулых праз ваенныя дзеянні, пакаранні або дэпартацыі. Вызначаная колькасць грамадзян Латвіі здолела знайсці прытулак за мяжой. Гэтыя страты ацэньваюцца як страты, што паўсталі падчас пачатку савецкай акупацыі. У некаторых латвійскіх колах гэтыя падзеі вядомыя як «Жахлівы год» (Baigais Gads. Тэрмін, аднак, можа ўжывацца і ў іншых гістарычных акрэсліваннях, з якімі не варта блытаць гэты паняцце).
Савецкі тэрор
Па заканчэнні працэсу атрымання палітычнага кантролю над Латвіяй з боку СССР, савецкая ўлада распачала разгортванне ў краіне рэжыму тэрору. Пачаліся арышты сотняў людзей, былі арыштаваны ў тым ліку і шматлікія палітычныя дзеячы Латвійскай Рэспублікі. Пачалося стварэнне трыбуналаў з мэтай пакарання г.зв. «ворагаў народу». У прыватнасці, былі арыштаваны прэзідэнт краіны Карліс Улманіс і міністр замежных спраў Вілхэлмс Мунтэрс. У бок дыпламатаў, якія знаходзіліся па-за мяжою і адмовіліся ад прызнання савецкай улады, былі высунуты патрабаванні па канфіскацыі маёмасці. Пазней рэпрэсіі былі пашыраны і пад рэпрэсіўныя захады трапілі людзі, якія так ці іначай жадалі схавацца ад ураду або збеглі за мяжу.
13-14 чэрвеня адбыліся г.зв. чэрвеньскія дэпартацыі, у выніку якіх з краіны было дэпартавана 15 600 чалавек, у тым ліку 20% ад членаў былога ўрада Латвіі. Навогул, падчас першасных дэпартацыяў было вывезена 35 000 чал., што склала 1,8% ад насельніцтва краіны. Падчас савецкіх дэпартацыяў было вывезена таксама некалькі тысяч яўрэяў.
У адпаведнасці з прыказам НКУС СССР № 001223 дэпартацыя ладзілася ўначы. Асобам, якія былі вымушаны адправіцца ў дэпартацыю, давалася прыкладна гадзіна для падрыхтоўкі. Дазвалялася ўзяць рэчы, якія агулам не пераўзыходзілі масу ў 100 кг. На чыгуначных станцыях, з якіх ажыццяўляўся непасрэдна працэс дэпартацыі, адбывалася адасабленне кіраўніка сям'і ад астатніх членаў сям'і. Значная колькасць дэпартаваных загінула яшчэ падчас дэпартацыі або ў часе першай зімы на новым месцы.
Некаторая колькасць латышоў здолела схавацца ад дэпартацыі ў лясной мясцовасці, у якой былі арганізаваны антысавецкія падраздзяленні. Іхныя ўдзельнікі былі выкарыстаны нацысцкай Германіяй у часе яе нападу на СССР.
22 чэрвеня 1940 года ва ўсіх трох балтыйскіх краінах былі прыняты дэкрэты па нацыяналізацыі зямлі, у Латвіі праз тыдзень была прынятая зямельная рэформа. Першапачаткова для выкарыстоўвання адной сям'ёй дазвалялася вылучаць не больш за 30 га зямлі, пазней гэтая лічба скарацілася да 20 або нават 15 га.
Акупацыя Нацысцкай Германіяй
Пераход падзей Другой сусветнай вайны да супрацьстаяння паміж Германіяй і СССР спрычыніўся да пэўнага спынення акупацыі Латвіі Савецкім Саюзам. Наступ нацысцкай Германіі на тэрыторыю Савецкага Саюза распачаўся 22 чэрвеня 1941 года, 1 ліпеня гэтага ж года нацысцкія сілы ўвайшлі ў Рыгу, што парушыла планы НКУС пра працягванні дэпартацыяў 27-28 чэрвеня.
З прычыны таго, што ў жыхароў Латвіі заставаліся свежымі ўспаміны пра нядаўнія дэпартацыі, частка латышоў бачыла ў прыходзе нацысцкіх войскаў надзею на вызваленне. На мясцовым радыё было дазволена прайграванне гімну Латвіі, паводле звестак Крыса Беламі, «антысавецкае паўстанне разгарнулася пасля весткі пра план Барбароса». Большасць латышоў, закліканых у Чырвоную армію, дэзэртавала з яе шэрагаў і пачала серыю нападаў на органы НКУС, разам з гэтым латышы таксама дэзэртавалі і з трэніровачных лагераў. 2 ліпеня 1941 года часткі дэзерціраў узялі пад кантроль горада Сігулда, праз тры дні — мястэчка Смілтэнэ, таксама быў захоплены стратэгічны шлях у Пскоў. Таксама да прыходу Вермахту паўстанцамі былі ўзяты Лімбажы, Олайнэ і Алукснэ.
Другая савецкая акупацыя
Тэрмін «савецкая акупацыя Латвіі» таксама датычыць і наступнага гістарычнага этапу, які цягнуўся ад сыходу нацысцкіх войскаў і заняцця краіны войскамі СССР у 1944 годзе да 1991 года, калі Латвія канчаткова набыла дзяржаўны суверэнітэт. У гэты перыяд некалькі тысяч латышоў былі дэпартаваны або смяротна пакараныя.
Частка латышоў практыкавала ўцёкі на рыбацкіх лодках у Швецыю і Германію. Блізу 150 тыс. латышоў апынуліся ў эміграцыі ў розных краінах Заходняй Еўропы і Паўночнай Амерыкі, а таксама ў Аўстраліі. Тым не менш, значны ўплыў на дэмаграфію аказалі падзеі Другой Сусветнай вайны: так, у выніку вайны, паводле прыкладных падлікаў, насельніцтва краіны скарацілася на 300—500 тысяч чалавек, што на 25% менш за насельніцтва краіны ў 1939 годзе. Ваенныя падзеі таксама спрычыніліся да значных стратаў у эканоміцы з прычыны разбурэння шматлікіх гарадоў, інфраструктуры і прамысловасці.
Пад канец існавання савецкай сістэмы ў Латвіі, як і ў іншых рэспубліках СССР і краінах сацыялістычнага лагера, узняліся рухі, якія ставілі мэту дасягненне дэмакратычных рэформ і дзяржаўнай незалежнасці. У ліпені 1989 года Вярхоўны Савет Латвійскай ССР прыняў Дэкларацыю аб суверэнітэце і ўдакладніў Канстытуцыю спецыяльнымі папраўкамі, згодна з якімі латвійскія законы атрымлівалі прыярытэт над законамі саюзнага значэння.
У сакавіку 1990 года ў выніку дэмакратычных выбараў Латвійскі Народны фронт, які меў праграму дасягнення незалежнасці Латвіі, атрымаў дзве траціны мандатаў у Вярхоўным Савеце Латвійскай ССР. 4 мая гэтага ж года Вярхоўны Савет Латвійскай ССР абвясціў пра намеры поўнага аднаўлення незалежнасці, у выніку чаго 21 жніўня 1991 года Латвія абвясціла пра свой дзяржаўны суверэнітэт. 2 верасня гэтага года былі адноўлены дыпламатычныя зносіны Латвіі і ЗША, у наступным паследавала дыпламатычнае прызнанне і з боку іншых краін.
У лютым 1992 года Расія пачала працэс вываду войскаў з тэрыторыі Латвіі, апошнія войскі былі выведзены ў жніўні 1994 года. Афіцыйна расійская ваенная прысутнасць у Латвіі была скончана ў жніўні 1998 года з вывадам з эксплуатацыі радыёлакацыйнай станцыі Скрунда-1, якая з'яўлялася апошнім савецкім ваенным радарам на тэрыторыі краін Балтыі. Апошнія расійскія войскі з станцыі былі выведзены ў наступным годзе.
Ацэнка з боку СССР
Да перыяду Перабудовы, пасля пачатку якога ў СССР былі дазволены, у прыватнасці, альтэрнатыўныя погляды на гісторыю і пачалося пераасэнсаванне савецкім урадам сакрэтнага пратаколу паміж Савецкім Саюзам і Нацысцкай Германіяй 1939 года, савецкая гістарыяграфія мела наступныя ацэнкі датычна падзей 1939—1940 гадоў:
Урад СССР прапанаваў Латвійскай Рэспубліцы скласці дагавор аб узаемнай дапамозе паміж дзвюма краінамі. Ціск з боку працоўнага народа Латвіі вымусіў латвійскі ўрад прыняць гэты пакт, дазваляючы Савецкаму Саюзу размяшчэнне пэўнай колькасці частак Чырвонай арміі ў Латвіі. Эканамічныя цяжкасці, сабатаж пакту ўрадам Латвіі, які быў незадаволены яго падпісаннем, і палітычная арыентацыя дзяржавы на Нацысцкую Германію спрычыніліся да рэвалюцыйнай сітуацыі, кульмінацыя якой наступіла ў чэрвені 1940 года. З мэтай гарантавання выканання ўмоў пакту Савецкі Саюз увёў дадатковыя часткі Чырвонай арміі ў Латвію. Увод савецкіх войскаў у Латвію вітаўся латвійскімі працоўнымі, якія патрабавалі адстаўкі буржуазнага ўрада Латвіі і яго фашысцкага лідара, Карліса Улманіса. У гэтым жа месяцы латвійскія працоўныя пачалі праводзіць маніфестацыі пад кіраўніцтвам Камуністычнай партыі, у выніку неўзабаве было зрынута фашысцкае кіраўніцтва і сфарміраваны народны ўрад. У ліпені 1940 года былі праведзены выбары ў парламент Латвіі, на якіх пераканаўчую перамогу атрымаў «Саюз рабочых», створаны з ініцыятывы Камуністычнай партыі Латвіі. Парламентам была прынятая дэкларацыя па аднаўленні савецкай улады ў краіне, была абвешчана Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка. У наступным парламент выказаў жаданне добраахвотнага далучэння да СССР, прыняўшы наконт гэтага адпаведную рэзалюцыю. Просьба была ўхвалена Вярхоўным Саветам СССР і Латвія стала складовай рэспублікай СССР.
Канфлікты ў ацэнках падзей
Пытанне савецкай акупацыі, яе наступстваў і матываў застаецца нявырашаным між краінамі Балтыі і Расіяй — дзяржавай-пераемніцай СССР. У сусветнай гістарыяграфіі на цяперашні час існуюць дзве асноўныя думкі, адна з якіх падтрымліваецца прыбалтыйскімі краінамі (разам з краінамі Заходняга свету), другая — распрацаваная ў СССР і падтрымваная дагэтуль сучаснай Расіяй.
Згодна з Еўрапейскім судом па правах чалавека, урадам Латвійскай Рэспублікі , ЗША і Еўрапейскім Саюзам  , у 1940 годзе адбылася незаконная інкарпарацыя Латвіі ў склад Савецкага Саюза, што было ажыццёўлена зноў у 1944 годзе і, такім чынам, у 1940 годзе здзейснілася незаконнае звяржэнне ўраду Латвіі і гвалтоўнае навязванне савецкага ладу кіраўніцтва. Пасля гэтага савецкае кіраўніцтва ажыццявіла маштабныя і сістэматычныя рэпрэсіўныя захады супраць насельніцтва Латвіі. Былі арганізаваныя падладжаныя выбары, у якіх было дазволена ўдзельнічаць толькі кандыдатам, якія атрымлівалі дапамогу з боку СССР, пры гэтым вынікі выбараў выпадкова трапілі ў брытанскую прэсу яшчэ да іх заканчэння. Паводле паведамленняў брытанскай газеты Time на 1940 год, савецкае кіраўніцтва дазволіла НКУС расстрэльваць усіх выбаршчыкаў, якія не пагадзіліся на прастаноўку ў пашпарты штампу аб галасаванні за ўваходжанне ў склад СССР. Паводле заходняе гістарыяграфіі, а таксама гістарыяграфіі краін Балтыі, Латвія працягвала знаходзіцца пад акупацыяй да 1991 года, а ўваходжанне Літвы, Латвіі і Эстоніі ў склад СССР не прызнавалася ўрадамі заходніх краін. У прыватнасці, Злучанымі Штатамі Амерыкі была прынятая г.зв. дактрына Стымсана, што стала прэцэдэнтам у міжнародным праве.
Савецкая гістарыяграфічная думка, а таксама гістарыяграфія Расіі падаюць розныя погляды на гістарычныя падзеі ў Латвіі 1940—1991 гг.
Так, перад развалам СССР З'езд народных дэпутатаў СССР асудзіў анексію краін Балтыі ; між тым, Расійская Федэрацйыя, якая юрыдычна з'яўляецца дзяржавай-правапераемніцай СССР, не прызнае акупацыю Латвіі Савецкім Саюзам. Прыкладам, датычна Латвіі Дзяржаўнай Думай Расійскай Федэрацыі была прынятая рэзалюцыя, паводле якой дэпутатам латвійскага Сейма нагадвалася пра «абгрунтаванне знаходжання Латвіі ў складзе СССР нормамі міжнароднага права».
Ушанаванне
У 2009 годзе ў Латвіі афіцыйна ўстаноўлены дзень памяці пад назвай Дзень савецкай акупацыі Латвійскай Рэспублікі, які адзначаецца 17 ліпеня.
Барэатлантычная падвобласць
Барэаатлантычная падвобласць — марская зоагеаграфічная падвобласць барэальнай вобласці; размешчана ў Паўночным паўшар'і ў ўмеранай зоне Атлантычнага акіяна.
Флора і фаўна
Межы барэаатлантычнай падвобласці звязаныя з распаўсюджваннем плыні Гальфстрым, які праходзіць у яе межах. Для яе асабліва характэрныя: з водарасцяў — бурыя (напрыклад, ламінарыя, алярыя, фукусы), чырвоныя (анфельцыя); з малюскаў — мідыі; з ракападобных — весланогія ракі (напрыклад, каланус гельгаландскі), крэветкі, лангусты, амары; з рыб — траска, пікша, сайда, камбалападобныя, сом, кефаль, султанка; з птушак — чайкі, кайра, гагаркі, чысцікі; з ластаногіх — хахлач, шэры і грэнландскі цюлені; з кітападобных — грында. У распаўсюджанні некаторых арганізмаў назіраецца акіянічны разрыў (яны сустракаюцца толькі ля ўсходніх і заходніх берагоў Атлантычнага акіяна).
Сапуноў
Сапуноў — прозвішча.
Беларуская Рада Культуры
Беларуская Рада Культуры — аб’яднанне дзеячаў культуры для падтрымкі актуальнай творчых праектаў і спрыянню зменаў у грамадстве праз культуру. Створаная ўвосень 2020 года, выступае супраць узурпацыі ўлады ў Беларусі.
Гісторыя
У кастрычніку 2020 года быў створаны Беларускі фонд культурнай салідарнасці з мэтай аказання падтрымкі прадстаўнікам беларускай культурнай супольнасці ва ўмовах палітычнага крызісу ў Беларусі пасля фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў 2020 года і пачатку масавых пратэстаў. У лютым 2021 года ў сувязі з пашырэннем дзейнасці, акрамя дапамогі арганізацыя пачала займацца працэсамі падрыхтоўкі рэформаў, фонд змяніў назву на Беларуская Рада Культуры.
7 чэрвеня 2022 года Міністэрства ўнутраных спраў Беларусі прызнала Беларускую Раду Культуры «экстрэмісцкім фарміраваннем».
Кіраванне
У склад Рады ўваходзяць 9 дзеячаў культуры.
Войцех Гурскі
Во́йцех Гу́рскі, поўнае імя — Во́йцех Ян Ю́заф (Wojciech Jan Józef Górski, 31 сакавіка 1739, Макаў — 1 лютага 1818, Кельцы, Польшча) — каталіцкі прэлат, першы біскуп Кельцаў з 26 чэрвеня 1805 года па 1 лютага 1818 год.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду герба Бажаволя. 7 мая 1769 года Войцех Гурскі быў пасвечаны ў дыякана і 14 мая 1769 года — у святара.
26 чэрвеня 1805 года Рымскі Папа Леў VII прызначыў Войцеха Гурскага новай дыяцэзіі Кельцаў. 15 кастрычніка 1809 года адбылося пасвячэнне Войцеха Гурскага ў біскупа, якое здзейсніў кракаўскі біскуп Анджэй Антоній Ігнацы Гаўрунскі.
У 1810 годзе стаў сенатарам Варшаўскага герцагства.
Сканаў 1 лютага 1818 года.
Белае (возера, басейн Дзісны)
Бе́лае — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 42 км на паўднёвы захад ад горада Браслаў, за 1,5 км на захад ад вёскі Відзы-Лаўчынскія, у басейне ракі Дзісна.
Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,37 км, найбольшая шырыня 0,32 км. Найбольшая глыбіня 6,7 м. Даўжыня берагавой лініі 1,1 км.
Схілы катлавіны на поўначы і захадзе вышынёй 10 м, на ўсходзе да 7 м, пад хмызняком, на поўначы — пад лесам. Уздоўж паўднёвага берага пераўвільготненая пойма. На поўдні злучана ручаём з невялікім возерам без назвы.
Старажытная гісторыя да Цэзара
«Старажытная гісторыя да Цэзара» (Histoire ancienne jusqu'à César) — сярэднявечная кампіляцыя гісторыі Старажытнага свету на старафранцузскай мове. Складзена ў XIII ст. у Паўночнай Францыі.
Pinterest
Pinterest — сацыяльны інтэрнэт-сэрвіс, які дазваляе карыстальнікам дадаваць у рэжыме анлайн выявы, змяшчаць іх у тэматычныя калекцыі і дзяліцца імі з іншымі карыстальнікамі. Загружаныя на сэрвіс выявы завуцца «кнопкамі» (pin), а калекцыі, да якіх яны належаць — «дошкамі» (boards), дзякуючы мастацкім асаблівасцям афармлення сайта асабліва папулярны сярод жанчын. Па стане на 4 студзеня 2013 года сайт займае 36 пазіцыю ў рэйтынгу alexa.com.
У жніўні 2012 года Pinterest адкрыла свабодную рэгістрацыю для ўсіх ахвотных. Карыстальнікі атрымалі магчымасць зарэгістравацца на сайце Pinterest з дапамогай уліковага запісу Facebook ці сэрвісу мікраблогаў Twitter, а таксама з дапамогай адрасу электроннай пошты.
Старажытная гісторыя да Цэзара
«Старажытная гісторыя» распавядае пра сусветную гісторыю ад Стварэння Свету да часоў Гая Юлія Цэзара, асвятляючы, галоўным чынам, падзеі Траянскай вайны і гісторыю Рыма, а таксама змяшчае ўрыўкі з Бібліі і інш.
Кніга часта капіравалася, што прычынілася да змен і скажэнняў, «Старажытная гісторыя» была грунтоўна адрэдагавана ў XIV ст. у Італіі. У эпоху Рэнесансу была вельмі папулярнай. У рукапісах XIV—XV ст. часта сумяшчалася з сачыненнем «Дзеянні рымлян».
Шведска-беларуская практычная транскрыпцыя
Шведска-беларуская практычная транскрыпцыя — уніфікаваныя правілы перадачы шведскіх уласных імён і неперакладальных рэалій на пісьме беларускай мовай.
Рэкамендацыі па ўласна шведска-беларускай практычнай транскрыпцыі ніколі не публікаваліся і няма звестак, каб такое выданне рыхтавалася ў навуковых установах ці мовазнаўцамі Беларусі. Ніжэй змешчаныя рэкамендацыі складзены на аснове «Кароткай граматыкі шведскай мовы» (адтуль пра шведскую фанетыку, pdf, 0,9 MB) аўтарства В. У. Цвірка, пад агульнай рэдакцыяй Л. Баршчэўскага, якая выйшла ў 2009 годзе і, пакуль, з’яўляецца адзіным беларускім падручнікам шведскай мовы.
Націск
Звычайна, націск імкнецца да першага складу. Аднак, ёсць выключэнні, якія абазначаюць акутам над галоснай (апроч літары i). Суфікс -in заўсёды націскны (Aulin Аўлі́н).
Заўвагі
Традыцыйныя напісанні застаюцца нязменнымі, нягледзячы на рэальнае маўленне. Традыцыйнымі лічацца напісанні зафіксаваныя ў Беларускай энцыклапедыі ў 18 тамах або ў Беларускай савецкай энцыклапедыі. Напрыклад, Göteborg трэба было б пісаць Ё́тэбарй, блізка да шведскага маўлення, але ў традыцыйным напісанні Гё́тэбарг.
Мацешы (возера)
Плошча паверхні 0,27 км². Даўжыня 1,3 км, найбольшая шырыня 0,52 км. Даўжыня берагавой лініі каля 3,2 км.
На поўдні выцякае ручай у возера Богінскае. Істотна зарастае.
2-гі Прыбалтыйскі фронт
2-гі Прыбалтыйскі фронт — адзін з франтоў РСЧА падчас Вялікай Айчыннай вайны.
Гісторыя
Утвораны 20 кастрычніка 1943 года ў выніку пераназвання Прыбалтыйскага фронту.
З 1 па 21 лістапада 1943 года войскі левага крыла фронту вялі наступ ў віцебска-полацкім кірунку.
У студзені — лютым фронт удзельнічаў у Ленінградска-Наўгародскай аперацыі 1944 г. Падчас Стараруска-Наваржэўскай аперацыі войскі фронту выйшлі на подступы да Острава, Пушкінскіх Гор, Ідрыцы; у ліпені 1944 года правялі Рэжыцка-Двінскую аперацыю і прасунуліся на захад да 200 км, а ў жніўні — правялі Маданскую аперацыю, падчас якой прасунуліся яшчэ на 60-70 км уздоўж паўночнага берага Заходняй Дзвіны і вызвалілі буйны вузел чыгуначных і шашэйных дарог — горад Мадана.
У верасні — кастрычніку 1944 года, падчас Прыбалтыйскай аперацыі 1944 г., войскі фронту прынялі ўдзел у Рыжскай аперацыі і да 22 кастрычніка выйшлі да тукумскай мяжы абароны праціўніка, блакіраваўшы сумесна з войскамі 1-га Прыбалтыйскага фронту ў Курляндыі групу армій «Поўнач». У наступным, да красавіка 1945 года, яны працягвалі блакаду і вялі баі па знішчэнні курляндскай групоўкі праціўніка. З лютага ў склад фронту ўвайшлі войскі 1-га Прыбалтыйскага фронту, якія дзейнічалі супраць гэтай групоўкі. 1 красавіка 1945 года фронт быў скасаваны, а яго войскі пераведзены ў склад Ленінградскага фронту.
Склад
Першапачаткова ў склад фронту ўваходзілі: У далейшым:
Грамадзянская вайна ў Емене
Грамадзянская вайна ў Емене  — узброены канфлікт у Емене паміж урадавымі войскамі і хусітамі.
Перадгісторыя і прычыны
У пачатку 2004 г. адбылося паўстанне шыітаў на поўначы краіны з мэтай аднаўлення тэакратычнай манархіі, якая была ў Паўночным Емене да вайсковага перавароту 1962 г., а таксама супраць палітычнага саюза Емена са Злучанымі Штатамі.
Вялікая Італія
[[Выява:GreaterItalia.jpg|thumb|right|350px|Карта «Вялікай Італіі».
Грамадзянская вайна ў Емене
Перадгісторыя і прычыны
У 2009 г. распачаліся баявыя дзеянні паміж шыітамі і ўрадавымі войскамі Емена і Саудаўскай Аравіі. Кіраўніцтва Емена абгрунтавала ўварванне Саудаўскай Аравіі смерцю двух памежнікаў, забітых паўстанцамі.
Вялікая Італія
Вялікая Італія (Grande Italia), ці Імперская Італія  — амбіцыйны праект, задуманы ў фашысцкай Італіі. Мэтай гэтага праекта было стварэнне італьянскай імперыі, якая акрамя тэрыторый, на якія прэтэндавалі ірэдэнтысты (Корсіка, Ніца, Далмацыя, Мальта), уключала б у сябе дадатковыя міжземнаморскія ўладанні з італьянскім насельніцтвам ці размешчаныя ў італьянскай сферы ўплыву. Да такіх тэрыторый прыхільнікі Вялікай Італіі прылічалі Албанію, Чарнагорыю, паўночны Туніс і паўночную Лівію. Праект меў на ўвазе стварэнне італьянскай дзяржавы, у якой неітальянскія элементы асіміляваліся бы і заахвочвалася італьянская каланізацыя. Меркаваная экспансія дапамагла бы Італіі аднавіць панаванне ў Міжземнамор'і, страчанае пасля падзення Рымскай імперыі.
Грамадзянская вайна ў Емене
Гуманітарная катастрофа
Намеснік Генеральнага сакратара ААН па гуманітарных пытаннях Стывен О’Браян у студзені 2017 года заявіў, што каля 2 мільёнаў еменцаў патрабуюць неадкладнай дапамогі, каб захаваць ці падтрымаць сваё жыццё, паўмільёна дзяцей у Емене востра пакутуюць ад недаядання. Гэтаму спрыяе марская блакада, устаноўленая кааліцыяй на чале з Саудаўскай Аравіяй. Яна павінна была прадухіліць трапленне зброі ў рукі паўстанцаў, але разам з гэтым у Емен перасталі паступаць харчаванне і паліва. Акрамя таго, удовы, сіроты, інваліды і пажылыя людзі перасталі атрымліваць дапамогу ад еменскага ўрада, а каля 1,25 мільёна работнікаў дзяржаўнага сектара не атрымліваюць зарплату. Эксперты міжнароднай арганізацыі Save the Children прааналізавалі даныя ААН аб смяротнасці дзяцей з моцным недаяданнем і прыйшлі да высновы, што ў перыяд з красавіка 2015 па кастрычнік 2018 года ў ахопленым грамадзянскай вайной Емене ад голаду загінулі амаль 85 тысяч дзяцей.
У лістападзе 2017 года лідар хусітаў Абдэль Малек аль-Хусі выступіў з пагрозай нанесці балючы ўдар па Саудаўскай Аравіі, калі тая працягне блакаду Емена. Пасля гэтага кааліцыя аслабіла блакаду, дапусціўшы гуманітарныя грузы ў захопленую хусітамі сталіцу Сану, а таксама парты Хадэйда і Саліф.
У маі 2018 года Кіраванне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека паведаміла, што з вясны 2015 года ў Емене загінулі амаль 6,4 тыс. мірных жыхароў, больш за 10 тыс. пацярпелі, прычым большасць загінуўшых сталі ахвярамі ўдараў арабскай кааліцыі.
Ян Дзюсак
Раннія гады
Сям'я Дзюсак мае надзвычай доўгую гісторыю прафесійных музыкантаў, пачынаючы, па меншай меры, яшчэ з дзеда Яна Ладзіслава - Яна Іозефа Дзюсака (з 1712 года). Трывалыя музычныя карані былі таксама ў мараўскай галіны сям'і аж да 1970-х гадоў. Маці, Вераніка Дзюсак, грала на арфе, інструмент, для якога яе сын шмат пісаў, разам з фартэпіяна. Яго бацька, Ян Іозеф, быў таксама вядомым арганістам і кампазітарам. Ян Ладзіслаў, старэйшы з трох дзяцей, нарадзіўся ў чэшскім горадзе Часлаў, дзе выкладаў яго бацька, і граў на аргане. Свае першыя ўрокі музыкі ён атрымаў ад бацькі, які стаў вучыць Яна фартэпіяна з пяці гадоў і аргану ва ўзросце дзевяці гадоў. У маленькага Яна былі таксама добрыя галасавыя дадзеныя, таму ён спяваў у царкоўным хоры сабора Святога Румбольда ў Мехелене.
Дзюсак вывучаў музыку ў гімназіі езуітаў у Йіглаве, дзе ён вучыўся ў Ладзіслава Шпінара, дырэктара хору. З 1774 па 1776 гады вучыўся ў гімназіі езуітаў у Кутна-Гара, дзе служыў арганістам у Саборы Святой Варвары — другі па велічыні і значнасці гатычны храм Чэхіі. У 1776 годзе Ян адправіўся ў новую гарадскую гімназію ў Празе, там аб ім адгукаліся як аб лянівым студэнце. У 1777 годзе паступіў ва ўніверсітэт у Празе, але адвучыўся толькі адзін семестр.
Нідэрланды і Гамбург
Пасля гэтых ранніх даследаванняў у Чэхіі ён паступіў на службу да аднаго капітана, чынам аўстрыйскага ваеннага, у 1778 годзе. У 1779 годзе Дзюсек разам з капітанам прыязджае ў Бельгію ў горад Мехелен, там ён даў свой першы публічны канцэрт, выканаўшы свае ўласныя кампазіцыі. Затым пераехаў у Рэспубліку Злучаных правінцый, дзе быў добра прыняты с канцэртам у Амстэрдаме. Крыху пазней яго запрасілі ў Гаагу, каб ён даваў урокі фартэпіяна для трох дзяцей Штатгальтара Вільгельма V Аранскага. Таксама ў Гаазе Дзюсак выступіў перад кайзерам Іосіфам II Габсбургам, які прызнаў асаблівы талент аўтара.
Усходняя і Цэнтральная Еўропа
З Гамбурга Дзюсак пераехаў у Санкт-Пецярбург, дзе стаў фаварытам Кацярыны Вялікай. Знаходзячыся там Дзюсак працягваў удасканальваць тэхніку свайго выканання. Але ў хуткім часе быў вымушаны з'ехаць з Расіі прама перад тым, як тайная паліцыя Кацярыны павінна была яго арыштаваць за падазрэнне ў  датычнасці да змовы з мэтай забойства Кацярыны.
Пасля таго як Дзюсак пакінуў Санкт-Пецярбург, ён заняў пасаду музычнага кіраўніка ў князя Гераніма Радзівіла ў Літве. На гэтай пасадзе ён прабыў каля года. Яго ад'езд з Літвы быў выкліканы, па чутках, любоўнай сувяззю з жонкай князя, княгіняй Соф'яй Фрыдэрыкай Даротай фон Турн-і-Таксіс. На працягу наступных некалькіх гадоў ён наведаў Германію, дзе праявіў сабе як віртуозны выканаўца на фартэпіяна і шкляным гармоніку. Тур па Германіі скончыўся значным поспехам для яго. У адным з аглядаў канцэрта ў Берліне было напісана: «Ён выклікаў вялікае захапленне як піяніст, і было крыху менш захапляльна яго выкананне на гармоніку...». У 1786 годзе Дзюсак прыбывае ў Парыж.
Лондан
Ян Дзюсак з'ехаў з Францыі ў Англію ў маі або чэрвені 1789 года, дзе ён пасяліўся ў горадзе Лондан. Часам сцвярджаецца, што ён узяў за сябе жонку арфіста кампазітара Іагана Баптыста Крумпхольца, які ўтапіўся ў Сене. Тым не менш, гэта, верагодна, не адпавядае рэчаіснасці, так як Ан-Мары Крумпхольц адправіўся ў Лондан у 1788 годзе. Гэтак жа незразумела, ці з'ехаў ён з Парыжа ў сувязі з маючым адбыцца крызісам у Францыі, ці гэта было простым супадзеннем. Раннія біёграфы наогул сцвярджаюць, што ён сышоў з-за рэвалюцыі. Але вялікая верагоднасць таго, што ён перабраўся ў Лондан каб прыняць удзел у канцэрце, які адбыўся ў пачатку чэрвеня 1789 года. Дзюсак знаходзіўся ў Лондане да 1799 года. За гэты час ён зарэкамендаваў сябе як выканаўца і педагог.
Увесну 1791 года Дзюсак прымаў удзел у серыі канцэртаў, колькасць якіх разам з Сафіяй, юнай дачкой музычнага выдаўца Даменіка Коры. Соф'я была спявачкай, піяністкай і арфісткай. У канцэрце, які адбыўся 15 чэрвені таго ж года пара згуляла фартэпіянны дуэт разам, а ў верасні 1792 года яны пажаніліся. У іх была дачка, Алівія, але шлюб не быў шчаслівым, з удзелам сувязяў абодвух бакоў.
Творчасць, стыль
Дзюсак быў папярэднікам рамантычных кампазітараў, у прыватнасці такіх, як Фрыдэрык Шапен, Роберт Шуман і Фелікс Мендэльсон. Многія з яго твораў дзіўна разыходзяцца з пераважным стылем позняга класіцызму іншых кампазітараў таго часу. Аднак, нягледзячы на яго адыход ад асноўных ідэй сучаснікаў Гайдна і Моцарта, стылістычны ўплыў Дзюсака на пазнейшых кампазітараў быў абмежаваны, паколькі яго працы практычна не вядомыя за межамі Англіі. Эвалюцыя стылю ў Дзюсака паказвае, што ён праводзіў незалежную лінію развіцця, якая, аднак, як мяркуецца, не аказала моцнага ўплыву на развіццё ранняга рамантызму (некалькі ў духу Джэзуальда).
Яго найбольш вядомыя працы ўключаюць некалькі буйных сольных п'ес для фартэпіяна, фартэпіянныя санаты, шмат фартэпіянных канцэртаў, санат для скрыпкі і фартэпіяна, музычную драму, а таксама розныя творы камернай музыкі, у тым ліку «Трыо для фартэпіяна, валторны і скрыпкі», і незвычайныя санаты для фартэпіяна, скрыпкі, віяланчэлі і ўдарных, пад назвай «Марскі бой», што з'яўляецца надзвычай рэдкім прыкладам камернай музыкі, папярэдняй XX стагоддзя, якая ўключае пяркусіі.
Аднак, ні стыль ігры Дзюсака, ні яе склад, не мелі ніякіх заўважных доўгатэрміновых наступстваў. Але ёсць здагадка, што Ферэнц Ліст быў пераемнікам Дзюсака ў вобласці фартэпіяннай віртуознасці. І хоць яго музыка працягвала быць папулярнай у Вялікабрытаніі XIX стагоддзя, цяпер яна практычна невядомая.
Сачыненні
Пераважная большасць твораў Дзюсака тым ці іншым чынам уключаюць у сябе фартэпіяна. Ён напісаў 35 санат для фартэпіяна і 11 для фартэпіяннага дуэта, а таксама шматлікія іншыя работы розных канфігурацый. Яго камерная музыка ўключае 65 скрыпічных санат, 24 фартэпіянных трыа, а таксама шэраг твораў для арфы або арфы з фартэпіяна. Аркестравыя творы былі абмежаваныя канцэртамі, у тым ліку 16-ю для фартэпіяна, 4-ма для арфы, і адным для двух фартэпіяна. Ён напісаў невялікая колькасць вакальных твораў, у тым ліку 12 песень, кантату, масу, і адну оперу «Палоннік Спілберг». Яго кампазіцыі ўключаюць таксама элементы іншых работ, асабліва ўверцюра оперы, для фартэпіяна.
Творчасць Дзюсака гістарычна было цяжка арганізаваць, збольшага з-за колькасці выдаўцоў, якія першапачаткова публікавалі яго працы, а таксама па прычыне таго, што некаторыя з яго прац былі апублікаваныя больш чым адным выдаўцом. Некаторым творам, апублікаваных некалькімі выдаўцамі, былі прысвоены розныя опусы, часам розным опусам рознымі выдавецтвамі быў прысвоены той жа нумар.
Кампанія «Артарыя» апублікавала тэматычны каталог яго твораў, якія з'яўляецца няпоўным, новы тэматычны каталог быў распрацаваны ў 1964 годзе. Творы пранумараваны ў парадку ўзрастання і ім быў прадпісаны прэфікс «C» або «Craw», работам сумніўнага паходжання, пералічаным у асобным раздзеле, дадзены нумары з прэфіксам «Craw D».
Ілья Эдуардавіч Балтрушэвіч
Клубная кар’ера
У 2015 годзе пачаў прыцягвацца да складу магілёўскага «Дняпра», які на той час выступаў у Першай лізе. Дэбютаваў у асноўнай камандзе 1 жніўня 2015 года ў матчы Кубка Беларусі супраць наваполацкага «Нафтана» (2:3), выйшаўшы на замену ў другім тайме. У 2016 годзе правёў за магілёўскі клуб 4 матчы ў Першай лізе.
У 2017 годзе, пасля выхаду магілёўскай каманды ў Вышэйшую лігу, стаў выступаць за дубль. У ліпені 2017 года на правах арэнды далучыўся да салігорскага «Шахцёра», дзе таксама гуляў за дубль, прымаў удзел у Юніёрскай лізе УЕФА. У 2018 годзе вярнуўся ў «Дняпро», зноў стаў гуляць за дубль, часам прыцягваючыся да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 6 кастрычніка 2018 года ў хатнім матчы супраць брэсцкага «Дынама» (1:4), адгуляўшы ўсе 90 хвілін.
У лютым 2019 года, пасля таго як стала вядома пра аб’яднанне «Дняпра» з мінскім «Промнем», адправіўся на прагляд у аб’яднаную каманду, але не падышоў і пазней далучыўся да «Ліды». У сакавіку 2019 года афіцыйна папоўніў склад аб’яднанай каманды (якая атрымала назву «Дняпро») і быў адпраўлены ў арэнду ў лідскі клуб. У складзе «Ліды» быў трывалым іграком стартавага складу.
У лютым 2020 года пасля прагляду падпісаў кантракт з бабруйскай «Белшынай». Гуляў за дубль бабруйчан, у асноўнай камандзе толькі заставаўся на лаўцы запасных. У ліпені 2020 года пакінуў каманду і неўзабаве далучыўся да «Смаргоні», дзе трывала гуляў у аснове.
Міхась Ключановіч
Міхась Ключановіч (20 лістапада 1901, Старобін — студзень 1938, Казахстан ?) — беларускі паэт, грамадскі дзеяч. Падпісваў кніжкі імем Міхаіл (Михаил).
Сын Васіля і Вольгі. Праваслаўны. Удзельнік Слуцкага збройнага чыну (шараговы брыгады). Скончыў Слуцкую беларускую гімназію, у канцы 1920 прыехаў у Лодзь, быў запісаны ў школу падхарунжых. У пачатку 1921 — у вайсковай афіцэрскай школе ў Быдгашчы, у траўні адтуль пайшоў і пасяліўся бліжэй да родных мясцінаў. Жыў у Пузічах Лунінецкага павету, верагодна, быў у радах «Зялёнага Дуба». У 1922 аддалены ад мяжы як падазраваны ў «антыдзяржаўнай дзейнасці».
Пасяліўся ў Пінску. Працаваў касірам, біліцёрам у кінатэатры «Казіно», праз колькі месяцаў заклаў грамадскую рускую бібліятэку і кнігарню. Выдаў кнігу вершаў «Хрыстовы золак» (1927). У другой палове 1920-х арганізаваў і падтрымліваў філіі беларускіх арганізацый (Грамада, Кааператыўны банк, Змаганне). Яго бібліятэка становіцца асяродкам расійскага манархізму. Паводле звестак паліцыі, Ключановіч адыйшоў ад беларускага руху і ўжо ў 1930 агітаваў за спіс «Русскіе люді» на выбарах у гарадскую раду. С. Сіняк цвердзіў інакшае. Спрабаваў стварыць хрысціянскі манархічны гурток (верасень 1930), удзельнічаў у выданні газет «Под небом Полесья» (1931—1932), «Пинский голос». У 1930-я працягваў даставаць беларускія газеты, ахвяраваў 18 манет Музею імя Івана Луцкевіча, выказаўся ў алфавітнай дыскусіі часопіса «Шлях Моладзі». Быў знаёмы з Язэпам Драздовічам.
4 сакавіка 1933 года пінскае староства дэпартуе яго з Польшчы, 6 сакавіка ён пераходзіць савецка-польскую граніцу. Восенню 1933 сядзеў у менскай гарадской турме, а пазней быў сасланы ў Казахстан. Гэта сведчыў Ул. Сядура, апісаўшы паэта ў аўтабіяграфічным рамане «Тэстамэнт».
У 1937 жыў у сяле Сарыагач Туркестанскай вобласці Казахстана, працаваў рахункаводам. 15 верасня 1937 арыштаваны НКВД, 8 студзеня 1938 асуджаны да расстрэлу за «шпіянаж».
Рэабілітаваны ў 1989.
Спіс зорак сузор’я Лісічкі
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Лісічкі да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Спіс епіскапаў Беларускай праваслаўнай царквы
Архірэі месцяцца па старшынстве. У дужках паказваецца дата епіскапскай хіратоніі (пасвячэння).
Цяперашнія архірэі
На ліпень 2021 года ў Беларускай праваслаўнай царкве налічваецца 15 архірэяў. Гэта 13 кіравальных і 2 архірэі на спачыне.
Сушкі
Назву Сушкі маюць:
Char D2
D2 (Char de bataille D2) — французскі лёгкі (парой адносіцца да сярэднім) пяхотны танк 1930-х гадоў. Мадэрнізаваны варыянт танка D1, распрацаваны ў 1934 годзе. За час серыйнай вытворчасці з 1936 па 1940 год было выпушчана 100 асобнікаў. У Другой сусветнай вайне D2 абмежавана выкарыстоўваліся пры абароне Францыі ў 1940 годзе.
Сюдзі Накамура
Сюдзі Накамура (нар. ) — японскі і амерыканскі фізік, вынаходнік сіняга святлодыёда, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2014), у цяперашні час працуе ў Каліфарнійскім універсітэце ў Санта-Барбары (ЗША).
Вікіманія
«Вікіманія» (Wikimania) — штогадовая міжнародная канферэнцыя «Фонду Вікімедыя». З’яўляючыся адначасова навуковай канферэнцыяй і сустрэчай аднадумцаў, «Вікіманія» збірае разам удзельнікаў розных праектаў «Фонду Вікімедыя» для правядзення дакладаў і прэзентацый пра бягучыя і завершаныя праекты, абмену ідэямі і пошуку новых кантактаў. На «Вікіманіі» ў «вікімедыйцаў» (wikimedians) маецца магчымасць абмеркаваць шырокае кола пытанняў, пачынаючы ад свабоднага і адкрытага праграмнага забеспячэння і сканчаючы ініцыятывамі, накіраванымі на свабоднае распаўсюджанне ведаў і вікі-праектаў па ўсім свеце.
Агульныя звесткі
Месца правядзення Вікіманіі заўсёды выбіраецца так, каб не паўтараць адну і тую ж частку свету двойчы.
We Are Never Ever Getting Back Together (песня Тэйлар Свіфт)
«We Are Never Ever Getting Back Together» (бел. «Мы ніколі больш зноў не будзем разам») — першы сінгл амерыканскай кантры-поп спявачкі Тэйлар Свіфт з яе чацвёртага студыйнага альбома «Red». Афіцыйны рэліз адбыўся 13 жніўня 2012 года пад лэйблам Big Machine. Кампазіцыя была напісана самой спявачкай у супрацоўніцтве з Максам Марціным і Шалбэкам. На цяперашні час сінгл мае шэсць плацінавых сертыфікацый ў ЗША.
Кампазіцыя атрымала станоўчыя водгукі і займела вялікую папулярнасць ва ўсім свеце. Менавіта з гэтым сінглам Свіфт упершыню ўзначаліла галоўны амерыканскі чарт Billboard Hot 100. Акрамя таго, «We Are Never Ever Getting Back Together» атрымала намінцыю на Грэмі і ўзнагароду Billboard Music Awards. Часопіс Rolling Stone назваў песню адной з лепшых сінглаў 2012 года, паставіўшы яе на другое месца ў адпаведным рэйтынге.
Інфармацыя
«We Are Never Ever Getting Back Together» стала лід-сінглам да чацвёртага студыйнага альбома Тэйлар «Red». У яе напісанні ўдзельнічалі сама спявачка, а таксама Макс Марцін і Шалбэк. Паводле адной з найбольш папулярных тэорый, песня прысвечана Джэйку Джыленхалу. На напісанне песні спатрэбілася каля 25 хвілін. Як распавяла Тэйлар, яна была ў студыі з Максам Марціным ды Шалбэкам і яны працавалі над іншым трэкам (які так і не трапіў ў альбом), калі адзін са знаёмых Свіфт сказаў: «Я чуў, што вы вырашылі сысціся», — на што яна адказала: «Я да яго больш ніколі не вярнуся». Гэтыя эмоцы і словы натхнілі яе на стварэнне кампазіцыі.