cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Opportunity (марсаход)
Старт і пасадка
У канцы верасня 2006 года Opportunity дасягнуў кратара Вікторыя і пачаў даследаваць знешні бок кратара ўздоўж яго краю ў напрамку па гадзіннікавай стрэлцы. У чэрвені 2007 года марсаход вярнуўся ў кропку Дак-Бэй, адкуль пачаўся аб’езд кратара Вікторыя; у верасні 2007 года Апарцюніці заехаў у кратар каб правесці яго дэталёвае даследаванне. У жніўні 2008 года Opportunity пакінуў кратар Вікторыя ў напрамку кратара Індэвар, якога ён дасягнуў 9 жніўня 2011 года.
На краі кратара Індэвар марсаход ездзіў вакол геаграфічнага аб’екта пад назвай Кейп-Ёрк. Mars Reconnaissance Orbiter раней выявіў там філасілікаты, і марсаход аналізаваў камяні сваімі прыборамі, каб праверыць гэта назіранне на зямлі. Гэтую структуру дэталёва аналізавалі да лета 2013 года. У маі 2013 года марсаход накіраваўся на поўдзень да ўзгорка пад назвай кропка Саландэр.
Агульная адаметрыя Opportunity на 10 чэрвеня 2018 года (5111 сол) складала 45,16 км, у той час як каэфіцыент запыленасці складаў 10,8. Са студзеня 2013 г. каэфіцыент запыленасці сонечных батарэй (адзін з фактараў, якія вызначаюць вытворчасць сонечнай энергіі) вагаўся ад адносна пыльных 0,467 5 снежня 2013 г. (3507 сол) да адносна чыстых 0,964 13 мая 2014 г. (3662 сол).
У снежні 2014 года NASA паведаміла, што Opportunity пакутуе ад «амнезіі», калі марсаход не мог запісаць даныя тэлеметрыі ў энерганезалежную памяць. Мяркуецца, што збой апаратнага забеспячэння быў звязаны са ўзроставай няспраўнасцю аднаго з сямі блокаў памяці марсахода. У выніку NASA прымусілі праграмнае забеспячэнне марсахода ігнараваць памылковы блок памяці; аднак выпадкі амнезіі працягвалі адбывацца, што ў рэшце рэшт прывяло да перазагрузак марсахода. У сувязі з гэтым 23 мая 2015 г. (4027 сол) марсаход быў сканфігураваны для працы ў рэжыме толькі аператыўнай памяці, цалкам пазбягаючы выкарыстання энерганезалежнай памяці для захоўвання.
Канец місіі
У пачатку чэрвеня 2018 года распачалася буйная пылавая бура планетарнага маштабу, і праз некалькі дзён сонечныя панэлі марсахода ўжо не выпрацоўвалі дастаткова энергіі для падтрымання сувязі, апошні кантакт адбыўся 10 чэрвеня 2018 года. NASA заявіла, што яны не разлічвалі аднавіць сувязь пакуль бура не сціхне, але марсаход не адказваў нават пасля таго як бура скончылася ў пачатку кастрычніка , сведчачы альбо пра катастрафічны збой, альбо пра вялікі слой пылу на сонечных панэлях. Каманда марсахода спадзявалася, што ветраны перыяд з лістапада 2018 па студзень 2019 можа ачысціць пыл з сонечных панэляў, як гэта здаралася раней. Вецер каля Апарцюніці быў выяўлены 8 студзеня, а 26 студзеня каманда місіі абвясціла аб плане пачаць трансляцыю новага набору каманд марсаходу ў выпадку, калі яго радыёпрымач выйшаў з ладу.
З моманту страты сігналу ў чэрвені 2018 года да канца студзеня 2019 года было перададзена больш за 835 каманд аднаўлення, і больш за 1000 да 13 лютага 2019 года. Прадстаўнікі NASA правялі прэс-канферэнцыю 13 лютага, каб абвясціць аб афіцыйным завяршэнні місіі. Рэсурсы, неабходныя для працы Opportunity, былі пераведзены на працу марсаходаў Curiosity і Perseverance.
Апошняе паведамленне ад марсахода паступіла 10 чэрвеня 2018 г. (5111 сол) з Даліны Настойлівасці, яно змяшчала інфармацыю, што сонечныя батарэі выпрацоўваюць 22 ват-гадзіны энергіі за марсіянскі дзень і фіксавала найвышэйшую непразрыстасць атмасферы, за ўвесь час вымераў на Марсе: 10,8.
Канструкцыя
Opportunity (і яго блізнюк Spirit) — гэта шасціколавыя робаты на сонечных батарэях вышынёй 1,5 метра, шырынёй 2,3 метра, даўжынёй 1,6 метра і вагай 180 кг. Шэсць колаў на сістэме rocker-bogie забяспечвалі рух па перасечанай мясцовасці. Кожнае кола мела свой рухавік. Робат меў паваротныя колы спераду і ззаду і быў распрацаваны для бяспечнай працы пры нахіле да 30 градусаў. Максімальная хуткасць складала 5 см/с; ці 0,18 км/г, хоць сярэдняя хуткасць была каля 1 см/с.
Сонечныя батарэі выпрацоўвалі каля 140 Вт на працягу чатырнаццаці гадзін цягам марсіянскага дня, у той час як акумулятарныя літый-іённыя батарэі запасвалі энергію для выкарыстання ўначы. Камп’ютар Opportunity выкарыстоўвае 20МГц Працэсар RAD6000 з 128 МБ DRAM і 3 МБ EEPROM. Працоўная тэмпература марсахода была ад −40 °C да +40 °C, радыеізатопныя абагравальнікі забяспечвалі базавы ўзровень ацяплення, але пры неабходнасці выкарыстоўваліся дадатковыя электрычныя абагравальнікі.
Сувязь залежала ад усенакіраванай антэны з нізкім каэфіцыентам узмацнення, якая перадавала на нізкай хуткасці, і кіраванай антэны з высокім каэфіцыентам узмацнення, якія знаходзіліся ў непасрэдным кантакце з Зямлёй. Антэна з нізкім каэфіцыентам узмацнення таксама выкарыстоўвалася для перадачы даных на касмічныя апараты на Марсіянскай арбіце.
Навуковая нагрузка
Рука марсахода ўтрымлівала наступныя інструменты:
Электрчнасць
Марсаход выкарыстоўвае камбінацыю сонечных батарэй і акумулятарнай хімічнай батарэі. Марсаход гэтага класа мае дзве літыевыя батарэі, кожная з якіх складаецца з 8 ячэек ёмістасцю 8 ампер-гадзін. У пачатку місіі сонечныя панэлі маглі генераваць каля 900 ват-гадзін за адзін сол (марсіянскія суткі), але гэты паказчык падпадае пад уплыў розных фактараў. У кратары Ігл сонечныя панэлі выраблялі каля 840 Вт·гадз, але праз некалькі месяцаў, у снежні 2004 года, генерацыя электрычнасці ўпала да 730 Вт·гадз.
Як і Зямля, Марс мае сезонныя змены, і зімой адбываецца змяншэнне сонечнага святла. Аднак, паколькі марсіянскі год даўжэйшы за зямны, поры года цалкам змяняюцца прыкладна раз у 2 зямныя гады. Да 2016 года MER-B перажыў сем марсіянскіх зім, падчас якіх колькасць даступнай энергіі падае, з-за чаго марсаход пазбягае працэсаў, якія спажываюць шмат энергіі. Падчас першай зімы ўзровень генерацыі знізіўся да менш чым 300 Вт·гадз у дзень на працягу двух месяцаў, але пазнейшыя зімы былі не такімі суровымі.
Іншым фактарам які памяншае даступную энергію з’яўляецца запыленасць атмасферы, асабліва падчас пылавых бур. Пылавыя буры здараюцца даволі часта, калі Марс знаходзіцца бліжэй да Сонца. Глабальныя пылавыя буры ў 2007 г. настолькі знізілі ўзровень генерацыі электрычнасці Opportunity і Spirit, што марсаходы маглі працаваць толькі некалькі хвілін кожны дзень. З-за пылавых бур Opportunity перайшоў у рэжым сну 12 чэрвеня 2018 года, але так і не выйшаў на сувязь пасля заканчэння буры ў пачатку кастрычніка.
Адкрыцці
Opportunity прадставіў істотныя доказы ў падтрымку асноўных навуковых мэтаў місіі: пошук і характарыстыка шырокага спектру горных парод і рэгаліту, якія ўтрымліваюць падказкі аб мінулай актыўнасці вады на Марсе. У дадатак да даследавання вады, Opportunity таксама рабіў астранамічныя і атмасферныя назіранні.
Фотаздымкі
Марсаход мог рабіць здымкі рознымі камерамі, але толькі камера PanCam мела магчымасць фатаграфаваць з выкарыстаннем розных каляровых фільтраў. Панарамныя віды звычайна складаюцца з малюнкаў PanCam. Да 3 лютага 2018 г. Opportunity даслаў на Зямлю 224 642 выявы.
Байдарская даліна
Байдарская даліна (Байдарська долина, Baydar uva, Байдар ува) — катлавіна ў паўднёва-заходняй часткі Крымскага паўвострава, па рацэ Чорнай. Даўжыня 16 км, шырыня да 8 км. У даліне — палі, сады, вінаграднікі. Схілы навакольных узвышшаў (вышыня да 500 м) пакрытыя драўнянай і хмызняковай расліннасцю. Па Байдарскай даліне в праходзіць шаша Ялта — Севастопаль.
Ла-Хоя (Каліфорнія)
Ла-Хоя (La Jolla — Ла Хоя, вымаўляецца на іспанскі манер ) — паўночна-заходні раён горада Сан-Дыега, штат Каліфорнія. Ла-Хоя не мае фармальнага адміністрацыйнага статуса, але тым не менш яго жыхары часта называюць яго горадам. Паводле адміністрацыі Сан-Дыега, межы Ла-Хоі вызначаюцца Ціхім акіянам на захадзе, універсітэтам і вуліцай Гілмэн-Драйв (Gilman Drive) на поўначы і ўсходзе, і раёнам Пасіфік-Біч на поўдні.
У Ла-Хоі знаходзіцца шмат навучальных устаноў, рэстаранаў, розных прадпрыемстваў у галіне гандлю, праграмнага забеспячэння, фінансаў, нерухомасці, біяінжынерыі, медыцынскай практыкі і навуковых даследаванняў. Тут знаходзіцца Каліфарнійскі ўніверсітэт у Сан-Дыега,, (частка Каліфарнійскага ўніверсітэта),  і штаб-кватэра  (хоць яго акадэмічныя гарадкі знаходзяцца ў іншых месцах).
Спіс аб’ектаў PGC (2002001—2003000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2002001—2003000)
Завішынская Рудня
Заві́шынская Ру́дня (, Завишинская Рудня) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крайскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Нястанавіцкага сельсавета.
Бітва пад Ашэрадэнам
Бітва пад Ашэрадэнам — бітва, якая адбылася 5 сакавіка 1279 года паміж войскамі крыжакоў Лівонскага ордэна і войскамі Вялікага Княства Літоўскага пад камандаваннем князя Трайдзеня. Ордэн пацярпеў вялікае паражэнне: загінуў гросмайстар ордэна Эрнст фон Рацэнбург, правадыр рыцараў з дацкай Эстляндыі рэвельскі намеснік Эйларт фон Оберг і яшчэ 71 рыцар ордэна. Гэта было другое па маштабе параджэнне ордэна ў XIII стагоддзі. Пасля гэтай бітвы правадыр земгалаў Намейсіс прызнаў Трайдзеня сваім сюзерэнам.
Пачатак вайны
У 1275 годзе крыжакі пад кіраўніцтвам новага магістра Эрнста фон Рацэнбурга пабудавалі Дынабургскі замак на землях, якія прыналежалі Трайдзеню. Замак быў заснаваны на правым беразе Заходняй Дзвіны, таму меў важнае стратэгічнае значэнне: перад крыжакамі адкрывалася магчымасць рабіць паходы ў самы цэнтр Вялікага Княства Літоўскага, да таго ж Трайдзень быў бы вымушаны спыніць аказываць падтрымку земгалам, якія змагаліся супраць Ордэна. Разлік крыжакоў быў на тое, што ліцвіны, саслабленыя барацьбой з галіцкім князем Львом Данілавічам, не змогуць аказаць супраціўленне Ордэну, але ўжо каля 1277 года Трайдзень узяў у аблогу Дынабургскі замак. Як вядома з наўгародскіх берасцяных грамат саюзнікамі ліцвінаў стала Полацкае княства, Полацк быў апорным пунктам паходу, таксама ў войске Трайдзеня было шмат палачан, пераважна лучнікаў. Штурм доўжыўся бесперапынна на працягу месяца. Ліцвіны пабудавалі чатыры вялізарныя рухомыя абложныя вежы для штурму, балісты, што кідаюць каменне, але намаганні атакуючых поспехам не ўвянчаліся: ім прыйшлося знішчыць аблогавыя прылады і адступіць за Дзвіну. Шмат у чым аблога была знята з прычыны ўварвання галіцка-татарскіх войскаў на чале з Мамшынам у межы Вялікага Княства Літоўскага, але і гэтая галіцка-татарская выправа скончылася няўдала з прычыны сварак паміж удзельнікамі кампаніі. У адказ на паход на Дынабург, пад канец 1278 года лівонскія войскі ўварваліся ў Аўкштайцію, парабавалі яе і пайшлі далей углыб ВКЛ. У студзені 1279 яны аблажылі Кернаў.
Аблога Кернавы
Пад канец 1278 года Ордэн сабраў войска для паходу ўглыб Літвы. У войска ўваходзілі атрады з земляў самога Ордэна, з Рыжскага архібіскупства, з дацкай Эстляндыі, а таксама дружыны земгалаў і куршаў. Паход узначаліў асабіста магістр Эрнст фон Рацэнбург. Незадоўга да гэтага Трайдзень паслаў брата Сірпуція (свайго гарадзенскага намесніка) з войскам на дапамогу яцвягам, якія ваявалі Мазовію і Усходнюю Польшчу, таму сіл для адпору крыжакам у ліцвінаў першапачаткова не было. У студзені 1279 яны аблажылі Кернаў. Ордэнскія крыніцы кажуць аб ім, як аб «горадзе ў зямлі Традзеня» ці «горадзе Трайдзеня». На гэтай падставе некаторыя даследчыкі лічаць Кернаў нават тагачаснай сталіцай ВКЛ ці горадам, якім валодаў Трайдзень да таго, як стаў вялікім князям, але варта адзначыць, што на той момант сталай сталіцы ў ВКЛ да часоў Гедзіміна не было наогул, таму што цэнтрам ці рэзідэнцыяй Вялікага князя з'яўляўся горад, які адпавядаў вектару яго знешняй палітыкі, так для Трайдзеня галоўнай небяспекай быў крыжацкі націск з поўначы. Аблога Кернава была беспаспяховай, у лютым крыжакі, парабаваўшы яго ваколіцы, пайшлі з вялікімі лупамі ў Лівонію. Трайдзень, сабраўшы войска, наладзіў за імі пагоню і дагнаў іх ля Ашэрадэна 5 сакавіка 1279 года. Перад гэтым магістр адпусціў дружыны земгалаў і куршаў дадому са сваёй часткай здабычы.
Бітва
Вялікі князь літоўскі Трайдзень вырашыў разбіць лівонска-дацкае войска на дзве часткі і разграміць іх па адзіночцы. Спачатку бітва была роўнай, лівонцы добра трымалі абарону, але ў нейкі момант частка войска ВКЛ кінулася ва ўяўныя ўцёкі (у 1410 годзе ў бітве пад Грунвальдам большая частка войска ВКЛ таксама нібыта кінулася ва ўцёкі, у выніку чаго войскі крыжакоў былі акружаны і разбіты). Дацкія войскі пачалі пераслед «уцекачоў», але, страціў значны час, яны не здолелі дагнаць ліцвінаў і вырашылі вяртацца да свайго войска. Калі датчане вярнуліся да месца бітвы, астатнія войскі ўжо былі разбіты, а яны самі трапілі ў пастку і амаль усе былі знішчаны. У гэтай бітве загінуў лівонскі магістр, 71 ордэнскі брат, амаль усё дацкае войска з рэвельскім намеснікам Эйлартам фон Обергам і гэта не лічачы астатніх рыцараў і простых вояў. Поспех пры Ашэрадэне быў замацаваны складаннем у тым жа 1279 годзе міру і саюзу паміж Мазовіяй і ВКЛ. Мазавецкі князь Баляслаў II ажаніўся з Трайдзеневай дачкой Гедзіміндай. Новы саюз скіроўваўся як супраць Тэўтонскага ордэна, так і супраць Польшчы. Да гэтага ж года Мацей Стрыйкоўскі адносіць другі шлюб Трайдзеня — з мазавецкай князёўнай Ганнай.
Наступствы
Крыжакі страцілі ўсе свае дасягненні за апошнія некалькі гадоў. Земгалы паднялі чарговае паўстанне і звярнуліся за падтрымкай да Трайдзеня, правадыр земгалаў Намейсіс прызнаў Трайдзеня сваім сюзерэнам. У 1281 годзе Трайдзень захапіў Герцыке, адрэзаў Дынабург ад астатняй Лівоніі і прымусіў крыжакоў аддаць яму гэты замак узамен захопленага Герцыке. Аднак у 1282 годзе Трайдзень быў забіты дзвюма наймітамі: Стумандам і Гірдзелай, якія пасля гэтага збеглі ў Тэўтонскі ордэн. Вялікае Княства Літоўскае не змагло цалкам скарыстацца пладамі гэтай перамогі. Лівонскі ордэн жа вынес вызначаны ўрок і вырашыў выбіраць агульнага вялікага магістра з Тэўтонскім ордэнам для таго, каб у будучыні наносіць адначасовыя ўдары з захаду і з поўначы.
Цахкашат (Аскеран)
Цахкашат (Ծաղկաշատ), Кішлак (Qışlaq) — сяло ў Аскеранскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Уваскрэсенне сына удавы з Наіна
Уваскрэсенне сына удавы з Наіна - евангельская падзея, адзін з цудаў Ісуса Хрыста, запісаная у Евангеллі ад Лукі. Гэта першы з трох цудаў Ісуса ў кананічных Евангеллях, калі Ён уваскрашае мёртвых, два іншыя тычацца уваскрасення дачкі Яіра і Лазара.
Біблейскае апавяданне
Згодна Евангеллю ад Лукі Ісус прыбыў у вёску Наін падчас цырымоніі пахавання сына ўдавы ў суправаджэнні Сваіх вучняў і вялікага натоўпа. Сяло Наін знаходзілася ў трох кіламетрах на поўдзень ад гары Фавор.
Сам цуд у Евангеллі апісваецца так:
У гэтым эпізодзе Ісус Хрыстос паўстае ў ролі вялікага прарока, вялікага Бога і Збаўцы Ізраіля ў плоці, Які лечыць не толькі праз дэлегаваныя паўнамоцтвы ад Бога, але і ў рамках Сваіх паўнамоцтваў, без рытуалаў і малітваў, з простым словам сілы.
Уваскрэсенне сына ўдавы пераклікаецца з уваскрэсеннем сына ўдавы з Сарэпты, апошняе было зроблена старазапаветным прарокам Іллёй.
Гальстагамар (камуна)
Камуна Гальстагамар (Hallstahammars kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Вестманланд у цэнтральнай Швецыі.
Гальстагамар 258-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Гальстагамар.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 15 319 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 4 гарадскія пасяленні (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Шош
Шош (Շոշ), Шушыкенд Şuşakənd) — сяло ў Аскеранскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Заполле (Крайскі сельсавет)
Запо́лле (, Заполье) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крайскага сельсавета.
Орхава
Геаграфія
Размешчана за 70 км на поўдзень ад Брэста, за 1,5 км ад чыгуначнай станцыі Уладава, на поўдні і ўсходзе дзяржаўная граніца з Украінай, на захадзе — з Польшчай. Аўтадарогай звязана з Брэстам. Каля вёскі вадасховішча Орхава.
Гісторыя
У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. З 1870 года маёнткам валодаў пан Каншэўскі, пазней — граф Замайскі. Фальварку належала 417 дзесяцін зямлі.
У 1905 годзе вёска ў Прыбараўскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Прыбараўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета ў Дамачаўскім раёне. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 26 вяскоўцаў.
Івангорад (Ічнянскі раён)
Івангорад (Іванго́род) — вёска ў Ічнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ічнянскай гарадской абшчыны.
У ХІХ стагоддзі мястэчка Івангорад было ў складзе Івангорадскай воласці Барзнаўскага павета Чарнігаўскай губерні.
Вадкі вадарод
Вадкі вадарод — вадкі агрэгатны стан вадароду, з нізкай удзельнай шчыльнасцю 0.07 г/см³ і крыягеннымі ўласцівасцямі з кропкай замярзання 14.01 K (-259.14 ° C) і кропкай кіпення 20.28 K (-252.87 ° C). З'яўляецца бясколернай вадкасцю без паху, пры змешванні з паветрам адносіцца да выбуханебяспечных рэчываў з дыяпазонам каэфіцыента ўзгарання 4-75%. Спінавыя суадносіны ізамераў у вадкім вадародзе складае: 99,79% - паравадарод; 0,21% - ортавадарод. Каэфіцыент пашырэння вадароду пры змене агрэгатнага стану на газападобны складае 848:1 пры 20 ° C.
Як і для любога іншага газу, звадкаванне вадароду прыводзіць да памяншэння яго аб'ёму. Пасля звадкавання вадкі вадарод захоўваецца ў тэрмічна ізаляваных кантэйнерах пад ціскам. Вадкі вадарод (Liquid hydrogen, LH2, LH2) актыўна выкарыстоўваецца ў прамысловасці, у якасці формы захоўвання газу, і ў касмічнай галіне, у якасці ракетнага паліва.
Гісторыя
Першае дакументаванае выкарыстанне штучнага ахладжэння ў 1756 годзе было ажыццёўлена англійскім вучоным Уільямам Каленам, Гаспар Монж першым атрымаў вадкі стан аксіду серы ў 1784 годзе, Майкл Фарадэй першым атрымаў звадкаваны аміяк, амерыканскі вынаходнік Олівер Эванс першым распрацаваў халадзільны кампрэсар ў 1805 годзе, Якаў Перкінс першым запатэнтаваў астуджальную машыну ў 1834 годзе і Джон Горы першым у ЗША запатэнтаваў кандыцыянер ў 1851 годзе, Вернер Сіменс прапанаваў канцэпцыю рэгенератыўнага астуджэння ў 1857 годзе, Карл Ліндэ запатэнтаваў абсталяванне для атрымання вадкага паветра з выкарыстаннем каскаднага «эфекту пашырэння Джоўля - Томсана» і рэгенератыўнага астуджэння ў 1876 годзе. У 1885 годзе польскі фізік і хімік Зігмунд Урублеўскі апублікаваў крытычную тэмпературу вадароду 33 K, крытычны ціск 13.3 атм. і кропка кіпення пры 23 K. Упершыню вадарод быў звадкаваны Джэймсам Дзюарам у 1898 годзе з выкарыстаннем рэгенератыўнага астуджэння і сваёй вынаходкі, cасуда Дзьюара.
Элен Фрыцзан
Мары Элен Элізабет Фрыцзан, народж. Персан (швед. Marie Heléne Elisabet Fritzon; нар., Крысціянстад, Швецыя) — шведскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, член шведскай Сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі, а таксама былая настаўніца пачатковай школы.
Фрыцзан была міністрам міграцыі і намеснікам міністра юстыцыі, адказвала за грамадзянскае правасуддзе ў 2017—2019 гадах у першым урадзе Лёвена. Стала дэпутатам Еўрапарламента пасля выбараў 2019 года.
Біяграфія
У 1987 годзе Элен Фрыцзан скончыла навучанне па спецыяльнасці настаўніка пачатковых класаў ва ўніверсітэце Крысціянстада, пасля чаго пачала працаваць настаўнікам пачатковых класаў.
Яна была замужам тры разы. Яна была замужам за Джэры Эклундам (нар. 1956), у 1980—1983, і ў 1984—1998 гадах за 24-гадовым палітыкам Дзікам Свенсанам (нар. 1936, памёр у 2009 годзе). З 2004 года яна замужам за палітыкам Хенрыкам Фрыцзанам (нар. 1972 г.) і жыве ў Дэгебергу.
Плоцкае княства
Плоцкае княства (Księstwo płockie) — гістарычнае княства ў Мазовіі якое існавала ў 1233—1351 і 1370—1495 гадах.
Княства было створана Конрадам I Мазавецкім для свайго сына Баляслава I. У 1247—1275 гадах княства зноў было аб'яднана з Мазавецкім княствам. Пры падзеле Мазавецкага княства сынамі Земавіта I Конрадам II і Баляславам II Плоцкае княства адышло апошняму. У наступныя гады княства пераходзіла ад Мазовіі да Польшчы, у 1495 годзе канчаткова далучана да Польшчы.
Элен Фрыцзан
Біяграфія
Фрыцзан была муніцыпальным дарадцам у муніцыпалітэце Крысціянстада, дзе яна ўзначальвала палітычную большасць, якая складалася з сацыял-дэмакратаў, лібералаў і прадстаўнікоў партыі Цэнтра. Фрыцзан таксама займала пасады членаў праўлення ў чацвёртым пенсійным фондзе Швецыі. На працягу многіх гадоў яна з’яўляецца членам Сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі, а таксама савета партыі і членам праўлення партыі ў выканаўчым камітэце з 2001 па 2013 год. Яна ўзначальвала партыйную акругу Сконэ ў 2003—2013 гадах. Яна была членам Камітэта рэгіёнаў у 2013—2017 гадах у рамках ЕС.
Байкальскі хрыбет
Байкальскі хрыбет (Байгалай дабаан) — горны хрыбет па паўночна-заходнім узбярэжжы возера Байкал, у Расіі, у Іруцкай вобласці і Бураціі.
Даўжыня 300 км. Вышыня рэзка раздзеленага грэбня 1700—2000 м (найбольшая — гара Чэрскага, 2572 м). Складзены пратэразойскімі крышталічнымі сланцамі, кварцытамі, вапнякамі, гранітамі. Круты схіл да Байкале да 900—1000 м заняты лесастэпамі і хваёвымі барамі, вышэй цёмна-сасновая тайга. У сярэдняй і паўночнай частцы пераважае лісцевая тайга на горных мярзлотна-тайговых ажалезненных глебах. На вяршынях — горныя тундры і камяністыя россыпы.
Марыта Ульвскаг
Марыта Алена Ульвскаг (швед. Marita Helena Ulvskog; нар. гады, Лулеа, Швецыя) — шведскі палітычны дзеяч, журналістка, сябра Сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі Швецыі. З’яўлялася дэпутатам Еўрапейскага парламента з 2009 па 2019 год, уваходзіла там у групу Прагрэсіўны альянс сацыялістаў і дэмакратаў, з’яўлялася адным з чатырох віцэ-прэзідэнтаў Партыі еўрапейскіх сацыялістаў пад кіраўніцтвам старшыні Сяргея Станішава. Займала розныя міністэрскія пасады ва ўрадзе Швецыі.
Марыт Ульвскаг з’яўлялася членам Рыксдага з 1998 па 2009 год. У гэты ж перыяд яна займала пасады міністра ўнутраных спраў Швецыі (1994—1996) і міністра культуры (1996—2004) ва ўрадзе прэм’ер-міністра Ёрана Персана. Акрамя таго, у 2004—2009 гадах Ульвскаг з’яўлялася лідарам шведскай сацыял-дэмакратычнай партыі.
Іржавэць (Ічнянскі раён)
Іржавэць (Іржа́вець) — вёска ў Ічнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ічнянскай гарадской абшчыны.
Свенсан
Свенсан — прозвішча.
Гадруцкі раён (НКР)
Гадруцкі раён (Հադրութի շրջան) — адміністрацыйная адзінка ў складзе непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — Гадрут.
Кунгсер (камуна)
Кунгсер 245-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Кунгсер.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 8 027 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 2 гарадскія пасяленні (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Земавіт I Мазавецкі
Земавіт I Мазавецкі (Siemowit (Ziemowit) I mazowiecki, (каля 1215 — 23 чэрвеня 1262) — князь чэрскі (1247—1262), плоцкі (1248—1262), мазавецкі (1248—1262) і серадзскі (1259—1260), малодшы сын князя мазавецкага Конрада I і рускай князёўны Агафіі Святаславаўны Северскай. Адзін з польскіх князёў перыяду феадальнай раздробненасці.
Біяграфія
У 1247 годзе пасля смерці свайго бацькі, князя мазавецкага Конрада, Земавіт атрымаў у спадчынну частку Мазовіі са сталіцай у Чэрску. У 1248 годзе пасля смерці свайго бяздзетнага старэйшага брата, князя плоцкага Баляслава, Земавіт чэрскі атрымаў у валоданне астатнюю частку Мазовіі разам з Плоцкам, Візнай і Лівам. У 1248 годзе Земавіт мазавецкі разам з кракаўскім князем Баляславам Сарамлівым, князямі галіцкім Данілам Раманавічам і валынскім Васілька Раманавічам дзейсніў паспяховы ваенны паход на яцвягаў. У 1253 і 1255 гадах Земавіт мазавецкі распачаў два ваенныя паходы супраць яцвягаў.
У 1254 годзе ў Рачонжы Земавіт Мазавецкі заключыў дагавор з тэўтонскімі рыцарамі-крыжакамі аб падзеле яцвяжскай зямлі паміж Мазовіяй, Галіцыяй і Тэўтонскім ордэнам. У 1257 і 1260 гадах князь Земавіт мазавецкі двойчы падаўжаў мірныя дагаворы з Ордэнам.
23 чэрвеня 1262 года мазавецкі князь Земавіт I загінуў падчас уварвання ў Мазовію войска вялікага князя літоўскага Міндоўга. Яго старэйшы сын Конрад быў узяты ў палон і выведзены ў Літву. Новым мазавецкім князем стаў малодшы сын Баляслаў II, а рэгентам пры ім князь вялікапольскі Баляслаў Набожны (1262—1264), саюзнік Земавіта I Мазавецкага.
Сям'я
Быў жанаты на Пераяславе Данілаўне Галіцкай (пам. 1283), дачцы князя Данілы Раманавіча Галіцкага. Дзеці: Конрад II (каля 1250—1294), князь мазавецкі, чэрскі і плоцкі, Баляслаў II Мазавецкі (1251—1313), князь мазавецкі, плоцкі і чэрскі, Саламея, манашка.
Гаронская нізіна
Гаронская (Аквітанская) нізіна знаходзіцца на паўднёвым захадзе Францыі, у сярэднім і ніжнім цячэнні ракі Гарона, паміж Цэнтральным Французскім масівам і Пірэнеямі.
Вышыня да 200—300 м. Працягласць каля 200 км. Размешчана на месцы перадгорнага тэктанічнага прагіну; складзена пераважна з рыхлых кайназойскіх адкладаў. У рэльефе — чаргаванне шырокіх рачных далін (рака Гарона з прытокамі, прытокі ракі Адур) і плоскіх, месцамі ўзвышаных, міжрэччаў; уздоўж Біскайскага заліва — пясчаная забалочаная частка нізіны — Ланды, з вялікай колькасцю азёр.
Масівы шыракалістых і пасаджаных хваёвых лясоў, міжземнаморскія хмызнякі. Сады, вінаграднікі, пасевы збожжавых, вырошчваецца тытунь. Найбольшы горад — Бардо.
Баляслаў I Мазавецкі
Баляслаў I Мазавецкі (Bolesław I mazowiecki; каля 1208 — пасля 25 лютага 1248) — прадстаўнік дынастыі Пястаў, адзін з польскіх князёў перыяду феадальнай раздробненасці. Князь добжынскі (1227—1229, 1247—1248), сандамірскі (1232—1238), серадзскі (1233—1234), плоцкі (1234—1248) і мазавецкі (1247-1248), старэйшы сын князя мазавецкага Конрада I і князёўны Агафіі Святаславаўны Ноўгарад-Северскай.
Біяграфія
У 1227 годзе Баляслаў атрымаў ва ўдзельнае валоданне ад бацькі Конрада Мазавецкага Добжынскую зямлю. У 1229 годзе Баляслаў атрымаў ад свайго бацькі Конрада Мазавецкага, які заняў кракаўскі княжацкі сталец, частку Сандамірскай зямлі з горадам Радым. У 1233 годзе Баляслаў набыў Серадзскую зямлю. У 1234 годзе Баляслаў атрымаў ад свайго бацькі Конрада ва ўдзельнае валоданне частку Мазовіі са сталіцай у Плоцку. У жніўні 1247 г. пасля смерці свайго бацькі Конрада Баляслаў стаў самастойна кіраваць у Мазовіі і Добжынскай зямлі.
Сям’я
Баляслаў Мазавецкі быў двойчы жанаты. У першым шлюбе быў жанаты на Гертрудзе (пам. каля 1234), дачцы князя сілезскага і кракаўскага Генрыха II Набожнага. У 1244 годзе другі раз ажаніўся з рускай князёўнай Анастасіяй, дачкой князя Аляксандра Усеваладавіча Белзскага. Ад двух шлюбаў не меў нашчадства.
Ляўданшчына
Ляўда́ншчына (, Левданщина) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крайскага сельсавета.
Таварыства з дадатковай адказнасцю
Таварыства з дадатковай адказнасцю — адна з арганізацыйна-прававых форм гаспадарчага таварыства, удзельнікі якога сумесна нясуць дадатковую адказнасць па яго абавязках сваёй маёмасцю.
У адрозненне ад таварыстваў з абмежаванай адказнасцю, удзельнікі таварыства з дадатковай адказнасцю нясуць адказнасць таксама і асабістай маёмасцю ў выпадку неплацежаздольнасці таварыства.
Пры неплацежаздольнасці аднаго з удзельнікаў, яго адказнасць па абавязках таварыства размяркоўваецца між астатнімі ўдзельнікамі ў адпаведнасці з іх укладам. Засноўваецца некалькімі асобамі. Статутны фонд падзяляецца ва ўстаноўчых лістах.
ТДА з’яўляецца падвідам таварыства з абмежаванай адказнасцю і ў Беларусі ёсць досыць пашыраным відам гаспадарчага таварыства. Словы «з дадатковай адказнасцю» павінны быць у назве таварыства.
Заснаванае адным ці некалькімі асобамі таварыства, статутны капітал якога падзелены на долі вызначаных устаноўчымі дакументамі памераў. Удзельнікі такога таварыства салідарна нясуць субсідыярную адказнасць па яго абавязацельствах сваёй маёмасцю ў аднолькавым для ўсіх кратным памеры да кошту іх укладаў, які вызначаецца ўстаноўчымі дакументамі таварыства.
Прававы статус
Прававое рэгуляванне дзейнасці таварыстваў з дадатковай адказнасцю адпавядае такому ў таварыстваў з абмежаванай адказнасцю, калі іншае не ўстаноўлена законам ці статутам таварыства.
Адказнасць удзельнікаў
Удзельнікі таварыства з дадатковай адказнасцю адказваюць па яго даўгах сваімі ўнёскамі да статутнага (складачнага) капіталу, а пры недастатковасці гэтых сум дадаткова належачай ім маёмасцю ў аднолькавым для ўсіх удзельнікаў кратным памеры да ўнёску кожнага ўдзельніка. Гранічны памер адказнасці ўдзельнікаў прадугледжваецца ва ўстаноўчых дакументах.
Такім чынам, у выпадку неплацежаздольнасці таварыства з дадатковай адказнасцю, удзельнікі таварыства не толькі губляюць свае ўклады, унесеныя імі ў статутны капітал, але таксама з іх можа быць спагнана пэўная сума для пакрыцця страт таварыства. Гранічны памер дадатковай адказнасці ўдзельнікаў усталёўваецца ў статутных дакументах.
Пашырэнні
На сённяшні дзень патрабаванні адносна мінімальнага гранічнага памеру статутнага капіталу таварыства з абмежаванай адказнасцю ў Беларусі і Украіне не ўстаноўлены. Пры такіх абставінах ўстанова таварыства з дадатковай адказнасцю не набывае дарэчнасці.
У Беларусі, у адрозненні ад Украіны ці Казахстана, таварыствы з дадатковай адказнасцю з’яўляюцца распаўсюджанымі.
Гэтая форма гаспадарчага таварыства можа выкарыстоўвацца яшчэ і ў тым выпадку, калі законам устаноўлена забарона на ажыццяўленне пэўных відаў дзейнасці таварыствамі з абмежаванай адказнасцю. Так, выключна ў форме таварыства з дадатковай адказнасцю функцыянуюць даверныя таварыствы.
Асаблівасці
У цэлым на таварыства з дадатковай адказнасцю распаўсюджваліся палажэнні заканадаўства Рэспубліцы Беларусь «Аб таварыствах з абмежаванай адказнасцю», за выключэннем прадугледжанай для ўдзельнікаў такога таварыства субсідыярнай адказнасці, якую яны неслі па абавязацельствах таварыства салідарна ўсёй сваёй маёмасцю ў аднолькавым для ўсіх кратным памеры да кошту іх укладаў, які вызначаецца ўстаноўчымі дакументамі таварыства. Такім чынам, для ўдзельнікаў таварыстваў з дадатковай адказнасцю не прадугледжвалася абмежаванне адказнасці, якое прадастаўляецца ўдзельнікам (акцыянерам) іншых форм гаспадарчых таварыстваў. Такая ж самая сітуацыя з ТАА і ў Расіі.
Фраза «… з дадатковай адказнасцю» абавязкова павінна была ўключацца ў найменаванне арганізацыі, якая абрала гэтую арганізацыйна-прававую форму.
На практыцы ў Расіі ТДА практычна не сустракаліся, таму і былі ў выніку скасаваныя ў 2014 годзе, а ва Украіне і Казахстане гэта ўвогуле на працягу многіх гадоў — рэдкая форма арганізацыі, што робіць Беларусь адзінай краінай, дзе гэтая форма арганізацыі застаецца распаўсюджаннай.
Гара Чэрскага
Гара Чэрскага (Гора Черского) — вышэйшы пункт Байкальскага хрыбта. Названы ў гонар вучонага-беларуса Івана Чэрскага (1845—1892), які ўнёс вялікі ўклад у вывучэнне возера Байкал. Маршрут узыходжання з’яўляецца адзіным на Паўночным Байкале, класіфікаваны катэгорыяй 2Б. Частая зменлівасць умоў надвор’я.
Буй (значэнні)
Назву Буй маюць:
Федэрыка Франка
Луіс Федэрыка Франка Гомес (Luis Federico Franco Gómez; нар., , Парагвай) — парагвайскі палітык, прэзідэнт Парагвая (2012—2013).
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Асунсьон 23 ліпеня 1962 гады. 20 лютага 1982 году ажаніўся з Эміліяй Альфара.
Быў абраны віцэ-прэзідэнтам Парагвая на прэзідэнцкіх выбарах 2008 года ў якасці напарніка Фернанда Луга. Пасля імпічменту Сенатам Парагвая прэзідэнта Луго 22 чэрвеня 2012 г. прыняў прысягу ў якасці прэзідэнта. Заставаўся на прэзідэнцкай пасадзе да заканчэння тэрміну Луга ў жніўні 2013 года.
Вывучаў медыцыну ў Нацыянальным універсітэце Асунсьён. Па прафесіі хірург.
Вінчэнца Яквінта
Вінчэнца Яквінта (Vincenzo Iaquinta; нар. ) — італьянскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 2006 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.
Нурберг (камуна)
Нурберг 199-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Нурберг.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 5 662 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 1 гарадское пасяленне (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Павел Канстанцінавіч Валынцэвіч
Павел Канстанцінавіч Валынцэвіч (, мястэчка Вялікая Бераставіца —, Ваўкавыск) — праваслаўны святар, адзін з пачынальнікаў беларускай фатаграфіі.
Біяграфія
Нарадзіўся 15 мая 1875 года ў мястэчку Вялікая Бераставіца Гарадзенскага павета, у беднай шматдзетнай сям'і дыякана мясцовай царквы. У 1897 годзе скончыў Віленскую духоўную семінарыю, пасля чаго ажаніўся з дачкой святара Дзмітрыя Някрасава, які служыў у г. Вільня, Верай. У той жа год пачаў свой службовы шлях псаломшчыкам пры царкве ў вёсцы Мастаўляны на Беласточчыне. 6 красавіка 1899 года, вакантнае месца свяшчэнніка ў сяле Касута Вілейскага павета было саступлена маладому псаломшчыку. 25 мая ён быў пасвячоны ў духоўны сан іерэя і прызначаны настаяцелем Касуцкай Свята-Петрапаўлаўскай царквы.
З 9 кастрычніка 1902 г. па 1904 год Павел Валынцэвіч працаваў інспектарам царкоўна-прыходскіх школ Дзісенскага павета (без прыхода). З 17 лістапада 1904 года ўзначаліў прыход Свята-Мікалаеўскай царквы ў вёсцы Узмёны (сёння – Міёрскі раён), дзе праслужыў 43 гады. У 1947 годзе прылічаны за штат. Пасля служыў настаяцелем цэркваў у мястэчку Крэва, в. Сабакінцы (цяпер Першамайскае) Гродзенскай вобласці, у 1957 годзе — в. Шарашова (Пружанскі раён Брэсцкай вобласці). Апошнія гады жыў у сям’і сына - мітрафорнага протаіерэя Сергія Валынцэвіча ў г. Ваўкавыску. Памёр у красавіку 1962 года. Пахаваны на гарадскіх могілках Ваўкавыска.
Павел Валынцэвіч меў шырокае кола інтарэсаў. Пісаў карціны і іконы, захапляўся астраноміяй і прыродазнаўствам, карыстаўся сонечным гадзіннікам і менавіта па ім выстаўляў час на кішэнным. Сабраў вялікую бібліятэку, якой карысталіся ўсе яго знаёмыя і вернікі. Жыва цікавіўся палітыкай, разводзіў пчол. Найбольшым яго захапленнем было фатаграфаванне. Гэтай новай незвычайнай справай айцец Павел зацікавіўся менавіта ў Касуце. Там і пачаў фатаграфаваць, і першы яго фотаздымак – Свята-Петра-Паўлаўская царква – 1900 год. Здымаў усё, што было навокал, усе падзеі, якія назіраў: бажніцы, гасцей, уборку ўраджаю, будаўніцтва дома, прыродныя з’явы.
25 гадоў ён здымаў сваю сям’ю (тры пакаленні), месцы, дзе яны доўга жылі або бывалі наездамі, будні бліжэйшага асяроддзя. . Унікальнасць фотаархіва Паўла Валынцэвіча яшчэ і ў тым, што вялікая колькасць крохкіх шкляных негатываў прайшлі праз дзве сусветныя вайны, праз калектывізацыю і гады Савецкай улады, і пры гэтым захаваліся цалкам. Самы стары негатыў калекцыі датуецца пачаткам ХХ стагоддзя, а апошні – 1959 годам. . Усяго святаром-фатографам было зроблена больш за 300 кадраў. У іх аўтар паказваў жыццё заходнебеларускай правінцыі таго часу, тых месцаў, дзе ён служыў, альбо ў якіх бываў падчас паездак.
Язэп Аляксеевіч Мамонька
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Залессе Слуцкага павета Мінскай губерні 28 студзеня 1889 года. У 1907—1917 гадах сябра партыі эсэраў. Двойчы арыштоўваўся, правёў у турме 2 гады і 10 месяцаў.
У часе Першай сусветнай вайны мабілізаваны ў царскае войска, малодшы унтэр-афіцэр 24 асобнай тэлеграфнай роты 12-й арміі. Стварыў у Рызе ў траўні 1917 года першае беларускае вайсковае аб’яднанне.
Дзейнасць у Цэнтральнай беларускай вайсковай радзе
Дэлегат ад 12-й арміі ІІІ з’езда Беларуская сацыялістычнай грамады (кастрычнік 1917), на якім абраны ў ЦК. 18—24 кастрычніка ўдзельнічаў у З’ездзе беларусаў-вайскоўцаў Заходняга фронту ў Мінску. 24 кастрычніка з’езд утварыў Цэнтральную беларускую вайсковую раду (ЦБВР), тады ж быў абраны яе Часовы выканаўчы камітэт. Старшынёй стаў прапаршчык Сымон Рак-Міхайлоўскі, намеснікамі старшыні — паручнік Кастусь Езавітаў і малодшы унтэр-афіцэр Язэп Мамонька. Цэнтральная беларуская вайсковая рада была аўтаномнай часткай Вялікай беларускай рады (ВБР), якая ўтварылася ў той самы час і складалася напалову з цывільных і вайсковых дзеячоў. Выканаўчы камітэт ЦБВР увайшоў у склад выканаўчага камітэта ВБР, старшынёй якога быў вайсковы дзеяч капітан Вячаслаў Адамовіч. 4—5 снежня адбылася другая пленарная сесія ЦБВР, на якой пасаду намесніка замест Язэпа Мамонькі заняў Тамаш Грыб.
Адзін з арганізатараў і дэлегатаў Першага Усебеларускага з’езда (18 (5) — 31 (18) снежня 1917), ненадоўга арыштоўваўся бальшавікамі па разгоне з’езда. 1 лютага 1918 года разам з іншымі дзеячамі ЦБВР арыштаваны бальшавікамі, пасаджаны на гаўптвахту. Арышт дзеячаў ЦБВР выклікаў канфлікт паміж беларускімі вайскоўцамі і бальшавікамі, у Віцебску адбыліся ўзброеныя сутыкненні паміж вайскоўцамі Беларускай вайсковай рады Паўночнага фронту і бальшавікамі, на кароткі час улада ў Віцебску перайшла ў рукі Рады.
18 лютага 1918 года войскі Германскай імперыі і Аўстра-Венгрыі пачалі наступ на ўсход супраць бальшавікоў. Бальшавіцкае кіраўніцтва Заходняй вобласці і фронту вырашыла эвакуявацца з Менску. Апоўдні 19 лютага Язэп Мамонька і яшчэ пяць сяброў ЦБВР збеглі з гаўптвахты і праз гадзіну распачалі надзвычайнае пасяджэнне выканаўчага камітэта ЦБВР у доме Антона Лявіцкага. Беларускія вайскоўцы вырашылі ўзяць на сябе ахову парадку ў горадзе і перадаць яе ў рукі Рады I Усебеларускага з’езда, камендантам горада стаў Кастусь Езавітаў.
Дзейнасць па абвяшчэнні БНР
Увосень 1919 года, разам з іншым дзеячамі БПС-Р, падпісаў у Смаленску пагадненне з бальшавікамі, згодна з якім БПС-Р абавязвалася весці барацьбу супраць усіх ворагаў Саветаў і арганізаваць паўстанне ў тыле польскіх войскаў. Гэтая дамова мусіла гарантаваць удзел ва ўладзе БПС-Р пры перамозе бальшавікоў. 13 снежня 1919 года прыняў удзел у пасяджэнні Рады БНР, на якім выступіў супраць палітыкі Антона Луцкевіча, адбыўся раскол Рады, Мамонька стаў сябрам прэзідыума Народнай Рады БНР.
У канцы 1919 года быў арыштаваны польскімі ўладамі. Пасля вызвалення перабраўся ў Коўна, дзе аднавіў дзейнасць у якасці сакратара прэзідыума Рады БНР. У лютым 1921 года ў Коўне разам з Палутай Бадуновай і Тамашом Грыбам стварыў Бюро ЦК БПС-Р, якое імкнулася аб’яднаць раздзеленыя нацыянальныя сілы. У пачатку 1921 года па даручэнні Вацлава Ластоўскага, Аляксандра Цвікевіча і А. К. Галавінскага прыехаў у Менск дзеля каардынацыі падпольнай дзейнасці ў анэксаванай Польшчай Заходняй Беларусі. Арыштаваны ў сакавіку 1921 года, прывезены ў Маскву. У красавіку 1921 года высланы ў Казань, адкуль уцёк у Коўна.
Удзельнік Першай Усебеларускай канферэнцыі 1921 года ў Празе, на якой востра крытыкаваў палітыку ўрада Савецкай Беларусі. У канцы 1922 года пераехаў у Чэхаславакію. У кастрычніку 1923 года разам з Палутай Бадуновай пратэставаў супраць стварэння ў Коўне ўрада БНР на чале з Аляксандрам Цвікевічам і лічыў яго незаконным. У 1925 годзе скончыў 3 курсы камерцыйнага інстытута ў Празе. У часе Другой Усебеларускай канферэнцыі 1925 года ў Берліне выступіў супраць роспуску ўрада БНР і пакінуў канферэнцыю. Пераехаў у Коўна, потым у Вільню. У 1928 годзе жыў у Рызе.
У культуры
Герой п’есы Янкі Купалы «Тутэйшыя» Мікіта Зносак, дэманструючы сваё знаёмства з беларускай літаратурай, цытуе наступны верш:
Малыя Нястанавічы
Малы́я Няста́навічы (, Малые Нестановичи) — аграгарадок у Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Крайскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Нястанавіцкага сельсавета.
Званецкі сельсавет
Зване́цкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска) Званец.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Журавіцкага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Журавіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Быхаўскага раёна, з 5 снежня 1931 года ў складзе Рагачоўскага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе Доўскага раёна, які 5 красавіка 1935 года перайменаваны ў Журавіцкі раён. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 17 снежня 1956 года сельсавет у складзе Рагачоўскага раёна. 13 жніўня 1964 года ў склад сельсавета з Журавіцкага сельсавета перададзены пасёлак Ільіч.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1780 чалавек, з іх 94,2 % — беларусы, 4,8 % — рускія, 0,7 % — украінцы.
Вараны (значэнні)
Назву Вараны маюць:
Вэнграў
Вэ́нграў (Węgrów) — горад у Польшчы, на рацэ Лівец. Адміністрацыйны цэнтр Вэнгроўскага павета Мазавецкага ваяводства. Утварае гарадскую гміну. Насельніцтва 12,6 тыс. жыхароў (2004), плошча — 35,45 км².
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1414 годзе. Гарадскія правы атрымаў у 1441 годзе.
З першай паловы XVI стагоддзя.быў уласнасцю Радзівілаў. У 1536 годзе як пасаг жонкі яго атрымаў жамойцкі стараста Ян Радзівіл. У 1558 г. Вэнграў дастаўся прыхільніцы рэфармацыі Ганне Радзівіл-Кішцы і больш за дзвесце гадоў быў адным з пратэстанцкіх цэнтраў Рэчы Паспалітай. Тут засядалі пратэстанцкія сіноды, знаходзілі прытулак арыяне на чале з Пятром з Ганёндза (у Вэнграве ў арыянскай друкарні былі надрукаваны найважнейшыя яго творы). У Вэнграве ёсць некалькі цэркваў з фрэскамі пачатку XVIII стагоддзя працы Мікеланджэла Палоні (аўтара фрэсак капліцы Св. Казіміра ў Віленскім кафедральным саборы). Да нашых дзён захавалася размешчаная ў некалькіх кіламетрах ад горада рэзідэнцыя Радзівілаў, якая пачала будавацца адразу пасля Люблінскай уніі ў XVII стагоддзі.
Пры Вэнграве адбылася аднайменная бітва падчас Студзеньскага паўстання. Падчас Другой сусветнай вайны на тэрыторыі горада немцамі было сфарміравана гета, у якім жыло 8 тыс. яўрэяў.
Баляслаў II Мазавецкі
Біяграфія
У 1262 годзе пасля смерці свайго бацькі, князя мазавецкага Земавіта I, Баляслаў разам са сваім старэйшым братам Конрадам атрымаў у спадчыну Мазавецкае княства. Спачатку за малалетніх братоў кіравалі ў якасці рэгентаў іх маці Пераяслава Галіцкая і князь вялікапольскі Баляслаў Набожны. У 1275 годзе пасля новага падзелу княства Баляслаў атрымаў у спадчыну частку Мазовіі са сталіцай у Плоцку. Баляслаў пачаў міжусобную барацьбу за ўладу са сваім старэйшым братам Конрадам, князем Чэрскім. Баляслаў Плоцкі заключыў ваенны саюз з вялікім князем літоўскім Трайдзенем і ў 1279 годзе ажаніўся з яго дачкой Гедзіміндай. Таксама Баляслаў заключыў ваенна-палітычны саюз са сваім стрыечным братам, князем брэст-куяўскім Уладзіславам Лакетком.
30 верасня 1288 года сканаў бяздзетны стрыечны брат Баляслава Плоцкага князь кракаўскі, сандамірскі і серадзскі Лешак II Чорны (каля 1241—1288). Малапольскія магнаты запрасілі на княжанне ў Кракаў і Сандамір мазавецкага князя Баляслава Плоцкага. Аднак пра свае прэтэнзіі на кракаўскае княжанне абвясціў князь вроцлаўскі Генрых IV Пробус.
Спачатку ў 1288 годзе Баляслаў Плоцкі са сваім войскам заняў Кракаў і Сандамір. У лютым 1289 года Баляслаў плоцкі пры дапамозе князя куяўскага Уладзіслава Лакетка, Казіміра Ленчыцкага і галіцка-валынскіх князёў разграміў у бітве пад Северам аб'яднанае войска трох сілезскіх князёў, прыхільнікаў Генрыха Пробуса. Аднак каралеўскі замак Вавель быў перададзены мясцовымі жыхарамі Генрыху Пробусу. Неўзабаве на бок вроцлаўскага князя Генрыха Пробуса, які заняў кракаўскі прастол, перайшлі і малапольскія магнаты.
У 1289 годзе Баляслаў плоцкі страціў сандамірскае княства, якое заняў Генрых IV Пробус. Баляслаў Плоцкі адмовіўся ад далейшай барацьбы за кракаўскі прастол і перадаў свае дынастычныя прэтэнзіі на Малую Польшчу свайму стрыечнаму брату і саюзніку Уладзіславу Лакетку, князю куяўскаму і ленчыцкаму. У 1291 годзе князь Баляслаў Плоцкі ажаніўся у другі раз з Кунегундай Чэшскай (1265—1321), дачкой чэшскага караля Отакара II Пржэмысловіча. У 1291 годзе чэшскі кароль Вацлаў II, швагер Баляслава Плоцкага, захапіў Кракаў і акупаваў усю Малую Польшчу. У кастрычніку 1294 года пасля смерці свайго старэйшага брата, князя чэрскага Конрада II, Баляслаў Плоцкі далучыў да сваіх уладанняў Чэрскае княства.
У 1295 годзе мазавецкі князь Баляслаў Плоцкі прысутнічаў пры каранацыі вялікапольскага князя Пшэмысла II (1295—1296). У 1296 годзе Баляслаў плоцкі ўдзельнічаў у вайне князя куяўскага і ленчыцкага Уладзіслава Лакетка з князем глогаўскім Генрыхам III за ўладанне Вялікапольшчай. У 1300 г. кароль чэшскі Вацлаў II, які заваяваў Малую і Вялікую Польшчу, з вялікім войскам уварваўся ў Мазовію і спустошыў наваколлі Плоцка. Князь мазавецкі Баляслаў Плоцкі вымушаны быў адмовіцца ад свайго альянсу з Уладзіславам Лакетком і прызнаў каралём Польшчы чэшскага караля Вацлава II. У 1310 годзе Баляслаў плоцкі вылучыў асобныя ўдзелы для двух сваіх старэйшых сыноў: Земавіта і Трайдзеня. Земавіт II атрымаў ва ўладанне ад бацькі Варшаву, а Трайдзень І — Чэрск.
Сям'я
Баляслаў II быў жанаты двойчы. У 1279 годзе першым шлюбам ажаніўся з Гаўдэмундай (у каталіцтве Сафіяй), дачкой вялікага князя літоўскага Трайдзеня. Дзеці: Земавіт II (1283—1345), князь варшаўскі, раўскі і ломжынскі, Трайдзень І (1284/1286-1341), князь чэрскі і варшаўскі, Ганна, жонка князя легніцкага Уладзіслава.
Другі раз ажаніўся ў 1291 годзе з Кунегундай Чэшскай (1265—1321), дачкой чэшскага караля Отакара II Пржэмысловіча. Дзеці: Вацлаў Плоцкі (1293—1336), князь плоцкі, Ефрасіння (1292—1328/1329), жонка князя асвенцімскага Уладзіслава, Берта (пасля 1299 — пасля 1311), манашка.
Дзядкі (значэнні)
Назву Дзядкі́ маюць:
Рыбак (значэнні)
Рыбак — беларускае прозвішча, утворанае ад аднайменнай прафесіі.
Гарады Віцебскай вобласці
У Рэспубліцы Беларусь крытэрыі аднясення населеных пунктаў да катэгорый устаноўлены Законам Рэспублікі Беларусь ад 5 мая 1998 г. № 154—З «Аб адміністрацыйна-тэрытарыяльным дзяленні і парадку вырашэння пытанняў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкавання Рэспублікі Беларусь». Згодна з артыкулам 8 гэтага закона, гарады дзеляцца на наступныя падкатэгорыі :
Карта размяшчэння гарадоў Віцебскай вобласці
Гарады з насельніцтвам:
Зялёным колерам пазначаны гарады, насельніцтва якіх павялічваецца, чырвоным — змяншаецца.
Колькасць гарадоў і іх жыхароў
На 14 кастрычніка 2009 года (перапіс насельніцтва) ў Віцебскай вобласці Беларусі налічвалася 19 гарадоў, сярод якіх 4 гарады абласнога падпарадкавання і 15 — раённага, у тым ліку:
На 1 студзеня 2017 года было таксама 19 гарадоў, але ўжо толькі 2 гарады абласнога падпарадкавання і 17 — раённага.
Спіс гарадоў Віцебскай вобласці
Назвы лацініцай у спісе прыводзяцца адпаведна з афіцыйнымі правіламі транслітарацыі.
Байлат
Байлат (Bylot Island, Île Bylot) — востраў у Канадскім Арктычным архіпелагу, паблізу паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа Бафінавай Зямлі. Адкрыты 12 ліпеня 1616 г.
Плошча вострава каля 11 067 км², даўжыня берагавой лініі 579 км, вышыня 1500—1700 м (найбольшая 2133 м). Складзены дапалеазойскімі гнейсамі і крышталічнымі сланцамі. Каля 50 % плошчы Байлата занятая ледавіковым купалам, ад якога адыходзяць да мора вывадныя ледавікі; астатняя тэрыторыя — арктычная камяністая пустыня.