cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Камуністычная партыя Беларусі (1918)
Кампартыя Беларусі ў міжваенны перыяд (1920 — 1941)
30 снежня 1922 РСФСР, УССР, БССР і ЗСФСР падпісалі дагавор аб стварэнні Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік (СССР). VII з’езд КП(б)Б (20—26 сакавіка 1923) падкрэсліў неабходнасць актыўнага ўдзелу беларускіх камуністаў у агульнасаюзным будаўніцтве, умацаванні адзінства і дружбы народаў, вызначыў меры па рэгуляванні сацыяльнага складу партыі, арганізацыі фабрычных ячэек, пашырэнні сувязі партыйных органаў з ячэйкамі, вёскай, камсамолам, Чырвонай Арміяй. Адзначалася неабходнасць пашырэння тэрыторыі Беларусі (Узбуйненне БССР) і новага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Беларусі. Пасля смерці У. Леніна (21 студзеня 1924) ЦК РКП(б) аб’явіў ленінскі прызыў у партыю. На апошнім пасяджэнні 8 лютага 1924 пленум ЦБ КП(б)Б абмеркаваў пытанне «Аб прыёме рабочых у партыю» і стварыў камісію на чале з сакратаром ЦБ В. Багуцкім. Практычную работу ажыццяўляла Часовае беларускае бюро ЦК РКП(б) (8 лютага - 12 мая 1924). Усяго па ленінскім прызыве ў КП(б)Б было прынята 2007 чалавек, з іх больш за 98 % рабочых. На 1 лютага 1924 у КП(б)Б налічвалася 3653 рабочыя (44,2 %) і 951 селянін (23,6 %). У выніку ленінскага прызыву колькасць рабочых у КП(б)Б вырасла да 5660 чал. (55,1 %); да канца ліпеня 1924 створана 21 новая вытворчая партыйная ячэйка.
VIII з’езд КП(б)Б (12 — 14 мая 1924) адзначыў станоўчыя зрухі ў аднаўленні прамысловасці і сельскай гаспадаркі, спыненне працэсу дэкласавання, паляпшэнне сацыяльнага становішча рабочага класа. Разам з тым некаторыя рашэнні з’езда і партыйных органаў на месцах сведчаць, што поспехі нэпа і змены ў сацыяльна-эканамічным становішчы насельніцтва, асабліва сялянства, выклікалі ў партыйнага кіраўніцтва намеры абмежаваць рост колькасці заможных сялян, развіццё прыватнага сектара ў прамысловасці, гандлі і інш., штучна паскорыць працэсы вытворчай кааперацыі ў форме камун і калгасаў. Палітычная апора рабілася на батракоў і сялян-беднякоў, падкрэслівалася неабходнасць рашучай барацьбы з кулацкімі элементамі. У сувязі з уключэннем у склад БССР тэрыторый Віцебскай і Гомельскай губерняў і зменамі ў адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле ў 1924 створана новая структура КП(б)Б: цэнтральныя органы (ЦК, ЦКК, Рэвізійная камісія), 10 акруговых, 100 сельскіх і 9 гарадскіх раённых камітэтаў партыі. Аператыўнае кіраўніцтва партыйнай і палітычнай работай паміж з’ездамі КП(б)Б і пленумамі ЦК ажыццяўляла Бюро ЦК КПБ. Партыйныя ячэйкі будаваліся паводле тэрытарыяльна-вытворчага прынцыпу (за 1924-25 іх колькасць вырасла з 262 да 649).
З’езды і пленумы 1920-х г. вялікую ўвагу аддавалі пытанням дзяржаўнага і нацыянальна-культурнага будаўніцтва. X і XII з’езды РКП(б) патрабавалі, каб партыйныя і дзяржаўныя органы нацыянальных рэспублік і абласцей камплектаваліся пераважна з мясцовых кадраў, якія ведаюць мову, побыт, звычаі сваіх народаў. Своеасаблівую пазіцыю ў падтрымку гэтай палітыкі займаў у той час І. Сталін. На абвінавачванні беларускіх камуністаў у нацыяналізме на X з’ездзе РКП(б) ён адказаў, што «існуе беларуская нацыя, у якой ёсць свая мова, адметная ад рускай, з прычыны чаго ўзняць культуру беларускага народа можна толькі на роднай яго мове». Хоць кіраўнікі шэрагу беларускіх партыйных арганізацый насцярожана ставіліся да беларускага нацыянальнага руху, скептычна адносіліся да беларускай мовы і культуры, яны вымушаны былі выконваць рашэнні цэнтра.
Галоўнымі пытаннямі ліпеньскага (1924) і студзеньскага (1925) пленумаў ЦК КП(б)Б былі чарговыя задачы і мерапрыемствы ў нацыянальнай палітыцы. Быў падтрыманы дэвіз «Уся КП(б)Б павінна гаварыць на беларускай мове». Прызнавалася раўнапраўе ўсіх нацыянальнасцей у развіцці культуры, дзяржаўнымі абвяшчаліся 4 мовы — беларуская, руская, яўрэйская, польская. Студзеньскі пленум адзначыў, што «аднак справа развіцця мовы, літаратуры, школы, усёй культуры на беларускай мове прызнаецца першай і асноўнай справай». Яна была выбрана ў якасці асноўнай для зносін паміж дзяржаўнымі і грамадскімі арганізацыямі і ўстановамі. Пытанні нацыянальнай палітыкі абмяркоўваліся і на іншых пленумах ЦК КП(б)Б. 3 канца 1925 пасяджэнні і пратаколы ЦК і акруговых камітэтаў партыі вяліся на беларускай мове.
Поспехі ў аднаўленні разбуранай вайной гаспадаркі, правядзенні дзяржаўнай і нацыянальна-культурнага будаўніцтва, арганізацыйная і ідэалагічная работа садзейнічалі ўмацаванню аўтарытэту кампартыі, аслабленню і знікненню з палітычнай арэны яе канкурэнтаў. У сакавіку 1921 самаліквідаваўся Бунд, у чэрвені 1924 прыняла рашэнне аб самароспуску БПС-Р. Частка іх членаў улілася ў КП(б)Б, іншыя ўдзельнічалі ў рэвалюцыйным руху па-за межамі БССР (Заходняя Беларусь, Польшча). Вялася рашучая барацьба з фракцыйнымі групамі ўнутры КП(б)Б. На Беларусі трывала ўсталявалася аднапартыйная палітычная сістэма.
Другая палова 1920-х г. характарызавалася карэннымі зменамі ў палітыцы Камуністычнай партыі, паступовым адыходам ад прынцыпаў нэпа. XIV з’езд РКП(б) (18 — 31 снежня 1925) перайменаваў партыю ў УКП(б), асноўнай задачай вызначыў сацыялістычную індустрыялізацыю краіны. Пашыраны пленум ЦК КП(б)Б (1926) адобрыў разгром «новай апазіцыі», выказаўся за ўмацаванне і развіццё СССР «як базы і першага паспяховага вялікага вопыту на шляху сусветнай пралетарскай рэвалюцыі». У адпаведнасці з рашэннямі красавіцкага (1926) пленума ЦК КП(б)Б умацоўваўся апарат Цэнтральнай кантрольнай камісіі — Рабоча-сялянскай інспекцыі (ЦКК—РСІ), пашыраліся кантрольныя функцыі цэнтральнай і акруговых камісій, што стварала ўмовы для ўмацавання бюракратычнай сістэмы кіравання.
Важную ролю ў культурным будаўніцтве, развіцці сістэмы адукацыі і падрыхтоўцы кадраў, пашырэнні выданняў на беларускай мове адыграў аб’яднаны пленум ЦК і ЦКК КП(б)Б (22 — 27 ліпеня 1926). Аднак у яго рашэннях ужо выразна праявіліся тэндэнцыі на згортванне ўнутрыпартыйнай дэмакратыі. Пленум без абмеркавання ўхваліў рашэнні ліпеньскага (1926) пленума ЦК УКП(б) аб немэтазгоднасці агульнапартыйнай дыскусіі па пытаннях сацыялістычнага будаўніцтва. Кастрычніцкі (1926) пленум ЦК КП(б)Б фактычна адобрыў палітычную расправу з членамі «новай апазіцыі».
26 верасня 1926 ЦК КП(б)Б накіраваў у ЦК УКП(б) пісьмо з прапановай аб пашырэнні тэрыторыі рэспублікі. Для вывучэння пытання была створана камісія Палітбюро ЦК УКП(б). 18 лістапада 1926 Палітбюро прызнала неабходным далучыць да тэрыторыі БССР Гомельскі і Рэчыцкі паветы. Снежаньскі (1926) пленум ЦК КП(б)Б «прызнаў правільнай і дастатковай работу, праведзеную Бюро ЦК КП(б)Б па пытанні аб граніцах БССР». У такіх межах БССР існавала да 1939 года.
Пачалося стварэнне народна-гаспадарчага комплексу як састаўной часткі адзінага народна-гаспадарчага комплексу СССР. X з’езд КП(б)Б (3 — 10 студзеня 1927) засяродзіў увагу на выніках эканамічнага развіцця рэспублікі за 1926 год, чарговых задачах індустрыялізацыі і кааперавання сельскай гаспадаркі, пытаннях стварэння і ўмацавання матэрыяльнай базы саўгасаў. Дакументы з’езда сведчаць, што аднаўленчы перыяд у БССР быў закончаны не ў 1925, як доўгі час сцвярджалася, а да 1927. Асноўным сродкам накаплення капіталу з’яўляўся падатковы ціск на прыватны капітал і працоўныя масы, асабліва на сялянства, праз прамыя і ўскосныя падаткі. Усё больш выразна праяўляўся курс на згортванне нэпа. Такая палітыка супярэчыла рашэнням папярэдніх партыйных з’ездаў, пагаршала матэрыяльнае становішча несельніцтва. Адначасова з заклікамі не аслабляць тэмпаў беларусізацыі X з’езд заявіў пра ажыўленне розных праяў нацыяналізму і нацыянал-шавінізму, пераход нацыянал-дэмакратычных элементаў інтэлігенцыі на пазіцыі наступальнага беларускага нацыяналізму і неабходнасць рашучай барацьбы супраць рускага, беларускага, польскага і яўрэйскага нацыяналізму.
Асновы 1-га пяцігадовага перспектыўнага плана развіцця народнай гаспадаркі БССР абмеркаваў чэрвеньскі (1927) пленум ЦК КП(б)Б. Бюро ЦК КПБ было даручана накіраваць адпаведным органам дырэктыву па распрацоўцы галіновых планаў. Такая практыка прыняцця партыйнымі органамі найважнейшых палітычных, эканамічных і кадравых рашэнняў, указанні дзяржаўным і гаспадарчым органам па асноўных кірунках іх працы, пастаянны кантроль і ўмяшанне ў іх дзейнасць захаваліся на ўвесь перыяд існавання кампартыі як кіруючай палітычнай арганізацыі.
XI з’езд КП(б)Б (22-29.11.1927) сканцэнтраваў увагу на разгортванні сацыялістычнага будаўніцтва, распрацоўцы пяцігадовага плана, умацаванні сацыялістычнага і кааператыўнага сектара ў народнай гаспадарцы, далейшым развіцці сістэмы адукацыі і падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, пашырэнні палітыкі беларусізацыі, павышэнні палітычнай і працоўнай актыўнасці. Некаторыя рашэнні па пытаннях нацыянальнай, рэлігійнай і кадравай палітыкі, партыйнага і культурнага будаўніцтва, кааперацыі, выкарыстання прыродных рэсурсаў былі супярэчлівыя, вызначаліся валюнтарысцкімі падыходамі да планавання, вызначэння метадаў і сродкаў іх выканання. У катэгарычнай форме заяўлялася пра небяспеку нацыянал-дэмакратызму і неабходнасць рашучай барацьбы з ім. з’езд узяў курс на калектывізацыю сельскай гаспадаркі.
У 1928 Сталін выказаў тэзіс аб узмацненні класавай барацьбы па меры пабудовы сацыялізму, які стаў тэарэтычным абгрунтаваннем палітычных рэпрэсій супраць усіх сацыяльных груп насельнштва. Галоўным сродкам барацьбы з іншадумствам у краіне і партыі станавіліся судовая і пазасудовая расправа. Аб’яднаны пленум ЦК і ЦКК КП(б)Б (28.11-1.12.1928) падкрэсліў, што ва ўмовах Беларусі (нязначная колькасць пралетарыяту, шматнацыянальны склад насельніцтва, пагранічнасць рэгіёна) барацьба на 2 франты — супраць трацкізму і правага ўхілу — мае асобае значэнне. У 1929 паводде фальшывых абвінавачванняў у сабатажы мерапрыемстваў партыі, скрыўленні класавай лініі, імкненні звергнуць савецкую ўладу, адарваць БССР ад СССР і стварыць буржуазную рэспубліку з КП(б)Б былі выключаны і пазней рэпрэсіраваны 28 партыйных і савецкіх кіраўнікоў, дзеячаў навукі і культуры.
XIII з’езд КП(б)Б (30.5-12.6.1930) звярнуў увагу на паскарэнне развіцця прамысловасці, асабліва галін, якія выпускалі сродкі вытворчасці, адзначыў сур’ёзныя недахопы ў калгасным будаўніцтве, неабходнасць арганізацыйна-гаспадарчага ўмацавання калгасаў, аднаўлення і далейшага развіцця сеткі нізавой сельскагаспадарчай кааперацыі. Ен канстатаваў поспехі ў развіцці адукацыі і ліквідацыі непісьменнасці, павелічэнні колькасці вышэйшых і сярэдніх навучальных устаноў, рост тыражоў кніг, газет і часопісаў на беларускай мове і інш. Да сярэдзіны 1930 са згоды К. Гея (са студзеня 1930 1-ы сакратар ЦК КП(б)Б) органы АДПУ БССР на чале з прысланым з Масквы Р. Рапапортам (са студзеня 1930 член Бюро ЦК КП(б)Б) сфабрыкавалі справу «Саюза вызвалення Беларусі», скіраваную супраць нацыянальнай інтэлігенцыі. Па гэтай справе было рэпрэсіравана больш за 110 чал. Разам з тым шмат увагі аддавалася пытанням партыйнага будаўніцтва. У 1931 у КП(б)Б прынята 15981 чл. і 8273 кандыдатаў ў члены партыі (самы высокі гадавы паказчык за перыяд 1919—58).
Папярэднія вынікі выканання планаў 1-й пяцігодкі падвёў XIV з’езд КП(б)Б (23-29.1.1932). Удзельная вага прамысловасці ў народнай гаспадарцы вырасла да 50 % у 1931. Хутка расла колькасць рабочых, было ліквідавана беспрацоўе, разгортвалася жыллёвае і сацыяльна-бытавое будаўніцтва. Аднак нізкімі заставаліся прадукцыйнасць працы і зарплата, якасць прадукцыі, высокім быў яе сабекошт. з’езд ухваліў дырэктывы ЦК УКП(б) па 2-м пяцігадовым плане развіцця народнай гаспадаркі СССР на 1933—37, даручыў ЦК КП(б)Б пачаць яго распрацоўку для БССР. За гады 1-й пяцігодкі БССР ператварылася з аграрнай у аграрна-індустрыяльную рэспубліку. Значнымі былі дасягаенні ў развіцці адукацыі, навукі, культуры. Было пабудавана 538 прадпрыемстваў, у т.л. 78 буйных. Калгасы аб’ядноўвалі 52 % сялянскіх гаспадарак. Аднак аб’ём прамысловай вытворчасці павялічыўся ў 2,7 раза (пры плане ў 3,7 раза), высокі быў яе сабекошт пры нізкай якасці. План капітальнага будаўніцтва быў выкананы на 68,1 %. Зрываліся пастаўкі сыравіны і матэрыялаў. У выніку калектывізацыі, якая ажыццяўлялася пад непасрэдным кіраўніцтвам партыйных органаў, былі ліквідаваны альтэрнатыўныя шляхі развіцця сельскай гаспадаркі. Рашэнні аб’яднанага пленума ЦК і ЦКК КП(б)Б (20—23.7.1933) па ліквідацыі недахопаў у развіцці прамысловасці і сельскай гаспадаркі мелі агульны характар, не былі прааналізаваны іх прычыны, паколькі трэба было б прызнаць нерэальнасць вызначаных планаў, заганныя метады кіраўніцтва з боку ЦК УКП(б). Эканамічным працэсам надавалася вострапалітычнае значэнне, невыкананне планаў тлумачылася дзейнасцю «нацдэмаў» і «контррэвалюцыянераў», якія «прабраліся ў партыю і на кіруючыя пасады». «Шкодніцтва» было выкрыта ў Наркамземе, Белтрактарацэнтры, Белдзяржзабеспячэнні і інш. У 1933 у 3013 пярвічных арганізацыях КП(б)Б налічвалася 65040 камуністаў. У ходзе чысткі (пачалася ў чэрвені 1933) з КП(б)Б выключана 9756 чал.
Вясной—летам 1937 органы НКУС Беларусі (наркамы БССР, члены ЦК КП(б)Б Б. Берман, потым А. Наседкін) сфабрыкавалі справу аб існаванні на Беларусі «антысавецкіх дыверсійна-шкодніцкіх, шпіёнскіх, тэрарыстычных і паўстанцкіх арганізацый» (т.зв. «Аб’яднанае антысавецкае падполле» («ААП»). Трагічную ролю адыграў ліпеньскі (1937) пленум ЦК КП(б)Б. Даклад А. Якаўлева «Аб рашэнні ЦК УКП(б) па пытаннях аб кіраўніцтве ЦК КП Беларусі» фактычна быў устаноўкай на знішчэнне кіруючых кадраў рэспублікі. У 1937-38 па справе «ААП» рэпрэсіравана больш за 2570 чал. 3 1938 у палітычным, навуковым жыцці, ідэалагічнай і культурнай рабоце асноўнымі сталі пастулаты «Кароткага курса гісторыі УКП(б)». Згортвалася ўнутрыпартыйнае жыццё. Ствараўся культ асобы Сталіна і яго паплечнікаў. Пленумы і сходы партыйных арганізацый склікаліся нерэгулярна, выбары партыйных органаў замяняліся кааптацыяй. Пасля XVII з’езда КП(б)Б (10-18.6.1938) менш чым за год у члены ЦК было кааптавана 26,2 % яго саставу, у склад гаркомаў і райкомаў — 28,9 %. Рашэнні ЦК КП(б)Б перыяду 1937—38 практычна дубліравалі рашэнні ЦК УКП(б). ЦК і ніжэйстаячыя партыйныя органы займаліся пытаннямі буцаўніцтва прадпрыемстваў, стварэння навучальных устаноў, сяўбы, захоўвання ўраджаю, падпіскай на пазыкі і інш. У 1938 быў ліквідаваны Інстытут гісторыі партыі і Кастрычніцкай рэвалюцыі. У ходзе чыстак і масавых палітычных рэпрэсій колькасць членаў і кандыдатаў у члены КП(б)Б скарацілася з 75238 у 1932 да 31526 у 1938.
У чэрвені 1938 Выканкам Камінтэрна па ініцыятыве ЦК УКП(б) распусціў Камуністычную партыю Польшчы і яе састаўныя часткі КПЗБ і КПЗУ. Актыўны ўдзел у разгроме КПЗБ прымалі кіраўнікі КП(б)Б. У 1939 г. адбылося ўз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР. У заходніх абласцях пачалося стварэнне партыйных органаў і арганізацый КП(б)Б.
XVIII з’езд КП(б)Б (15-20.5.1940) абмеркаваў пытанні гаспадарчага будаўніцтва і сацыялістычных пераўтварэнняў у заходніх абласцях, вызначыў задачы партыі ў барацьбе за датэрміновае выкананне планаў 3-й пяцігодкі. У сувязі з ліквідацыяй акруг і ўтварэннем 5 абласцей БССР (15.1.1938) былі ўнесены змены ў структуру мясцовых партыйных органаў. Значная ўвага аддавалася пашырэнню ўплыву КП(б)Б у заходніх абласцях БССР (4.12.1939).
Кампартыя Беларусі ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны (1941—1944)
3 першых дзён Вялікай Айчыннай вайны асноўная дзейнасць партыйных органаў была скіравана на арганізацыю насельніцтва на барацьбу, правядзенне мабілізацыі, дапамогу Чырвонай Арміі, эвакуацыю і інш. 22 чэрвеня 1941 г. ЦК КП(б)Б разгледзеў пытанне «Аб задачах партыйных арганізацый у сувязі з вераломным нападам фашысцкай Германіі на СССР». У гэты ж дзень на сходзе партактыву ў Мінску з дакладам «Аб задачах партыйных арганізацый у сувязі з пачаткам вайны» выступіў 1-ы сакратар ЦК КП(б)Б П. Панамарэнка. 25 чэрвеня 1941 ЦК КП(б)Б пераехаў у Магілёў, потым яшчэ неаднойчы мяняў месца знаходжання, з лістапада 1941 працаваў у Маскве. 30 чэрвеня 1941 ЦК КП(б)Б накіраваў партыйным органам дырэктыву № 1 «Аб падрыхтоўцы да пераходу на падпольную работу партарганізацый раёнаў, якія знаходзіліся пад пагрозай фашысцкай акупацыі», 1.7.1941 дырэктыву № 2 «Аб разгортванні партызанскай вайны ў тыле ворага», у якіх вызначаны асноўныя кірункі дзейнасці па стварэнні падпольных арганізацый, партызанскіх і дыверсійных груп, задачы, формы і метады барацьбы. Аднак у першыя дні вайны гэта работа праводзілася ў значнай меры стыхійна. Да жніўня 1941 ў дзеючую армію мабілізавана 26,5 тыс. камуністаў (больш за 34 % усяго складу КП(б)Б); на камандную і палітычную работу ў армію накіравана 30 членаў і 17 кандыдатаў у члены ЦК КП(б)Б, 18 членаў Рэвізійнай камісіі, многія сакратары абкомаў, гаркомаў і райкомаў партыі. 3 верасня 1941 да снежня 1943 ЦК КП(б)Б разгледзеў і прыняў рашэнні больш чым па 130 пытаннях, звязаных з арганізацыяй падполля і партызанскага руху. Для кіраўніцтва барацьбой у тыле ворага ЦК КП(б)Б ў верасні 1942 стварыў Беларускі штаб партызанскага руху. Усяго на акупіраванай тэрыторыі Беларусі было створана і дзейнічала 10 абласных, 193 міжраённыя, гарадскія і раённыя падпольныя камітэты КП(б)Б, больш за 1200 партызанскіх арганізацый у партызанскіх фарміраваннях, 184 гарадскія партыйныя арганізацыі, якія аб’ядноўвалі больш за 35 тыс. камуністаў. Барацьба з ворагам значна паўплывала на ўмацаванне аўтарытэту Кампартыі сярод насельніцтва.
У Беларускай ССР (пасляваенны час)
Пасля вызвалення Беларусі ад фашыцкіх захопнікаў асноўнай задачай КП(б)Б стала аднаўленне гаспадаркі. Становішча было надзвычай цяжкае. Агульныя матэрыяльныя страты, нанесеныя за час акупацыі, склалі 75 млрд руб., што ў 35 разоў перавышала дзяржаўны бюджэт БССР.
У 1944 у рэспубліцы працавалі 12 абкамаў, 14 гаркамаў, 181 райкам партыі. На ўліку ў пярвічных арганізацыях было 30 тыс. камуністаў. Для партыйных рашэнняў першых пасляваенных гадоў характэрны дэталёвая рэгламентацыя, імкненне ахапіць усе сферы грамадска-палітычнага, эканамічнага і культурнага жыцця. Гэта работа вялася метадам шырокіх эканамічных і палітычных кампаній, што не заўсёды давала станоўчыя вынікі. 8-я сесія Вярхоўнага Савета БССР (верасень 1946) прыняла закон аб 4-м пяцігадовым плане аднаўлення і развіцця народнай гаспадаркі БССР. Пашырылася практыка прыняцця сумесных пастаноў ЦК КП(б)Б і СНК БССР, мясцовых партыйных і савецкіх органаў па розных пытаннях. Аднаўленне эканомікі забяспечвалася жорсткай цэнтралізацыяй і каманднымі метадамі.
Пасля вайны ў заходніх абласцях рэспублікі працягвалася дзейнасць груп Арміі Краёвай, Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў, якія вялі ўзброеную барацьбу супраць савецкай улады, забівалі партыйных і савецкіх работнікаў, калгасных актывістаў. У 1947 у заходніх абласцях Беларусі органамі НКУС выяўлены і разгромлены шэраг падпольных арганізацый і груп («Саюз беларускіх патрыётаў», «Чайка» і інш.). 15-ы пленум ЦК КП(б)Б (27.11—1.12.1947) у пастанове «Аб палітычнай і ідэалагічнай рабоце КП(б) Беларусі сярод інтэлігенцыі» вызначыў шэраг палажэнняў, якія наклалі негатыўны адбітак на вывучэнне айчыннай гісторыі. Аднаўляліся палітычныя рэпрэсіі супраць інтэлігенцыі.
Ход аднаўлення гаспадаркі, выканання заданняў 4-й пяцігодкі разгледзеў XIX з’езд КП(б)Б (15—18.2.1949). Ён канстатаваў, што прамысловасць Беларусі дасягнула 65,8 % даваеннага ўзроўню. Пачалася вытворчасць новых відаў прадукцыі, у т.л. аўтамабіляў, трактароў, металарэзных станкоў і інш. з’езд паставіў задачу мабілізаваць усе сілы працоўных на датэрміновае выкананне і перавыкананне пяцігадовага плана.
У змененым Статуце партыі, які быў прыняты ХХ з’ездам КП(б)Б (20—23.9.1952), увага партыйных органаў звяргалася на ўмацаванне партыйнага кіраўніцтва прамысловасцю і сельскай гаспадаркай, павышэнне якасці прадукцыі, ураджайнасці, матэрыяльнага дабрабьпу, развіццё аховы здароўя, навукі, адукацыі, культуры. Як і раней, з’езд ад імя народа запэўніў ЦК УКП(б), што КП(б)Б будзе змагацца за ажыццяўленне «велічнай праграмы будаўніцтва камунізму ў нашай краіне». 3 гэтага часу з’езды кампартый саюзных рэспублік сталі папярэднічаць усесаюзным і выбіраць дэлегатаў на іх. Паводле пастаноў аб зменах у Статуце партыі і яе назвы КП(б)Б стала называцца КПБ.
5.3.1953 памёр І. Сталін. Пачынаўся новы этап у гісгорыі краіны і партыі. У чэрвені 1953 Л. Берыя зрабіў спробу скарыстаць недахопы ў правядзенні нацыянальнай палітыкі ў Беларусі з мэтай змясціць з пасады 1-га сакратара ЦК КПБ М. Патолічава і на яго месца прызначыць М. Зімяніна. Аднак на IV (пашыраным) пленуме ЦК КПБ (25—27.6.1953) члены яго не далі аднадушнай згоды на такую кадравую змену. Безумоўна, Берыя змог бы правесці сваё рашэнне, але 26 чэрвеня быў арыштаваны. Патолічаў захаваў пасаду 1-га сакратара. Зімянін быў рэкамендаваны на пасаду Старшыні Савета Міністраў БССР. V пленум ЦК КПБ (24.7.1953) адмяніў папярэднюю заяву ЦК аб скажэннях у нацыянальнай палітыцы як тамылковую.
XXI з’езд КПБ (10—13.2.1954) падвёў вынікі выканання планаў за 3 гады пяцігодкі, адзначыў поспехі і прааналізаваў недахопы ў развідці эканомікі. 3 1954 пачалася актыўная праца па рэабілітацыі ахвяр палітычных рэпрэсій. У рашэннях з’ездаў і пленумаў гаварыяася пра поспехі ў эканамічным развіцці, рост дабрабыту народа. Але нічога не сказана аб тым, што аднаўленне калгасна-саўгаснай сістэмы, асабліва калектывізацыя ў заходніх абласцях, ажыццяўлялася партыйнымі органамі прымусова паводле сцэнарыя 1930-х г. Адсутнасць пашпартоў у сялян і сістэма прапіскі ў гарадах надзейна прымацоўвалі іх да калгасаў і саўгасаў.
XXII з’езд КПБ (24—27.1.1956) адзначыў павелічэнне за гады 5-й пяцігодкі аб’ёму валавой прадукцыі прамысловасці на 206 %. Значнымі былі дасягненні ў машына- і сганкабудаванні, металаапрацоўцы, вытворчасці трактароў і аўтамабіляў. Стваралася новая структура прамысловасці БССР. Аднак празмерная цэнтралізацыя кіравання эканомікай, рэгламентаванне з боку партыйных і дзяржаўных органаў, пагоня за выкананнем і перавыкананнем планаў, фактычнае ігнараванне гаспадарчага разліку зніжалі эфектыўнасць і тэмпы развіцця, асабяіва сацыяльнай сферы. Некаторыя зрухі адбыліся ў сельскай гаспадарцы, хоць сістэма ўліку працы ў форме працадзён не адпавядала інтарэсам калгаснікаў.
Кантрольныя лічбы развіцця гаспадаркі БССР на сямігодку зацвердзіў XXIII з’езд КПБ (нечарговы, 1959). Адзначаліся значныя дасягаенні ў сацыяльна-эканамічным развіцці за 40 гадоў з часу ўтварэння КПБ і БССР, ухваляліся «велічныя планы камуністычнага будаўніцтва ў нашай краіне». Было ўхвалена «своечасовае выкрыццё і разгром антыпартыйнай фракцыйнай групы Маленкова, Кагановіча, Молатава, Булганіна і Шапілава», якая імкнулася да захавання ранейшых формаў і метадаў кіравання краінай. XXIV з’езд КПБ (17—19.2.1960) акцэнтаваў увагу на станоўчых зрухах у развіцці прамысловасці, будаўніцтва і транспарту. За 4 гады аб’ём прамысловай вытворчасці павялічыўся ў 1,6 раза. Адчувальнымі былі поспехі ў галіне навукі, культуры, адукацыі. Працягвалася рэабілітацыя ахвяр палітычных рэпрэсій. У 1956—60 штогод у члены КПБ прымаліся 9—15 тыс. чал. У палітычную і ідэалагічную кампанію вылілася абмеркаванне ў ліпені—верасні 1961 праектаў 3-й Праграмы і Статута КПСС. Аднак Праграма пабудовы камунізму за 20 гадоў грунтавалася на ідэалізаванай мадэлі эканамічнага і сацыяльнага развіцця і аказалася сацыяльнай утопіяй. XXV з’езд КПБ (26—28.9.1961) адобрыў праекты Праграмы і Статута КПСС, вызначыў задачы па выкананні заданняў сямігадовага плана.
У адпаведнасці з рашэннямі лістападаўскага (1962) пленума ЦК КПСС праведзена рэарганізацыя кіруючых органаў КПБ: у 1963 створаны Прэзідыум ЦК, Бюро ЦК па кіраўніцтве прамысловасцю і будаўніцтвам, Бюро ЦК па кіраўніцтве сельскай гаспадаркай, а таксама адзіны кантрольны орган — камітэт партыйна-дзяржаўнага кантролю ЦК КПБ і СМ БССР. У выніку падзелу мясцовых партыйных органаў арганізаваны 12 абкамаў, 25 гаркамаў і гарадскіх райкамаў, 23 камітэты па прамысловых зонах і 77 па вытворчых калгасна-саўгасных упраўленнях. Аднак гэта структура не апраўдала сябе. Пасля змяшчэння з пасады М. Хрушчова і абрання 1-м сакратаром ЦК КПСС Л. Брэжнева ў лістападзе 1964 быў адноўлены тэрытарыяльна-вытворчы прынцып пабудовы партыйных органаў.
У 1964 у КПБ прынята 22348 членаў (самы высокі гадавы прыём за ўвесь час існавання). XXVI з’езд КПБ (3—5.3.1966) адзначыў павелічэнне за сямігодку аб’ёму прамысловай прадукцыі ў 2,1 раза, сярэднегадавы прырост яе склаў 11,4 %. Заданні сямігодкі ў сельскай гаспадарцы не былі выкананы. Атрымалі развіццё новыя галіны прамысловасці — нафталерапрацоўчая, электронная, баваўняная, мінеральных угнаенняў, у дзеянне ўведзена бояьш за 300 буйных прадпрыемстваў і цэхаў. Будаваліся новыя гарады. Паступова паляпшаўся дабрабыт насеяьніцтва, уведзена гарантаваная грашовая аплата працы калгаснікаў. Павялічвалася колькасць прадпрыемстваў саюзнага значэння, эканоміка Беларусі ўсё больш уключалася ў адзіны гаспадарчы, у т.л. і ваенна-прамысловы комплекс СССР.
27.2.1968 прынята спецыяльная пастанова ЦК КПБ «Аб 50-годдзі Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі», у якой асноўная заслуга ў стварэнні БССР, яе эканамічным і сацыяльным развіцці аддавалася кіраўніцтву бальшавікоў і Камуністычнай партыі. У прынятах ЦК КПБ пастановах «Аб паляпшэнні палітычнай інфармацыі насельніцтва рэспублікі» (7.6.1968), «Аб стане і мерах паляпшэння масавай палітычнай работы ў рэспубліцы» (17—18.6.1968), «Аб рабоце Інсгытуга гісгорыі Акадэміі навук БССР» (15.2.1970) і інш. увага звярталася на актыўнае фарміраванне грамадскай думкі, камуністычнае выхаванне, павышэнне пільнасці і ўзмацненне барацьбы з ідэалагічнымі дыверсіямі імперыялістычнай прапаганды. Узмацнілася цэнзура за навуковымі і грамадска-палітычнымі выданнямі, запаволілася рэабілітацыя ахвяр палітычных рэпрэсій. У рашэннях па эканамічных праблемах важная роля адводзілася паскарэнню тэхнічнага прагрэсу ў прамысловасці, будаўніцтве і на транспарце, умацаванню матэрыяльна-тэхнічнай базы сельскай гаспадаркі, росту прадукцыйнасці працы і якасці прадукцыі.
XXVII з’езд КПБ (22—24.2.1971) падвёў вынікі выканання планаў 8-й пяцігодкі. Эканамічныя рэформы 1960-х г. далі пэўныя станоўчыя вынікі. Сярэднегадавыя тэмпы прыросту нацыянальнага даходу ў прамысловасці склалі 14 % (самы вялікі прырост за ўвесь пасляваенны перыяд). Было пабудавана больш за 60 прадпрыемстваў. Павысіўся тэхнічны ўзровень прамысловай вытворчасці, уведзена ў дзеянне 1330 механізаваных паточных і аўтаматычных ліній. з’езд адзначыў традыцыйныя недахопы: маруднае ўкараненне дасягненняў навукі, тэхнікі, перадавых тэхналогій, нізкія прадукцыйнасць працы і якасць прадукцыі, нерацыянальнае выкарыстанне матэрыяльных і прыродных рэсурсаў і інш.
У 1973—74 праведзены абмен партыйных дакументаў, які разглядаўся як сродак умацавання партыйных радоў і паляпшэння дзейнасці ўсіх партыйных арганізацый рэспублікі. 3 1977 да 1990 прыём захоўваўся на ўзроўні амаль 21 тыс. чал. у год. Асноўная ўвага аддавалася росту КПБ за кошт рабочых. Колькасць служачых абмяжоўвалася 27—28 % ад усіх прымаемых. Для многіх членства ў кампартыі было абавязковым у іх службовай дзейнасці. Паніжаўся працэнт калгаснікаў, якія жадалі ўступіць у партыю.
На XXVIII з’ездзе КПБ (1976) пры падвядзенні вынікаў выканання 9-й пяцігодкі адзначалася павелічэнне аб’ёму прамысловай прадукцыі на 64 % замест. Уведзена ў дзеянне 97 буйных прадпрыемстваў, у т.л. Беларускі шынны камбінат у Бабруйску, нафтаперапрацоўчы завод у Мазыры, завод аўтаматычных ліній у Баранавічах і інш. Асноўныя фонды індустрыі выраслі больш чым у 1,7 раза, вытворчасць збожжа — на 57 %. У 1977 новая Канстытуцыя СССР (арт. 6) замацавала палажэнне аб кіруючай ролі КПСС у грамадстве, якое было прадубліравана ў Канстытуцыі Беларускай ССР 1978.
XXIX з’езд КПБ (27—29.1.1981) па традыцыйнай схеме прыняў прывітанні і запэўніванні ў адданасці ў адрас ЦК КПСС і Генеральнага сакратара Л. Брэжнева. з’езд адобрыў праект ЦК КПСС «Асноўныя напрамкі эканамічнага і сацыяльнага развіцця СССР на 1981—1985 гады і на перыяд да 1990 года» і даручыў СМ БССР і іншым дзяржаўным органам на яго аснове распрацаваць 11-ы пяцігадовы план эканамічнага і сацыяльнага развіцця рэспублікі.
У 1970-я — 1-й пал. 1980-х г. уведзена ў дзеянне 186 буйных прадпрыемстваў. Ствараліся новыя галіны індустрыі — хімічная і нафтахімічная. Відавочнымі былі значныя дасягненні, разам з тым паглыблялася залежнасць эканомікі Беларусі ад энерганосьбігаў і вытворчых сувязей з іншымі рэгіёнамі СССР, што не садзейнічала ўмацаванню эканамічнай самастойнасці рэспублікі. Усё большая колькасць прадпрыемстваў кіраваліся з цэнтра. У адпаведнасці з партыйнымі рашэннямі значныя сродкі былі ўкладзены ў сельскую гаспадарку, энергетычныя магугнасці якой у параўнанні з 1970 выраслі амаль утрая. У 1982 прынята Харчовая праграма СССР. Аднак павелічэнне ў цэлым у 1965-85 валавой прадукцыі сельскай гаспадаркі ў 1,6 раза не забяспечвала патрэб насельніцтва ў прадуктах харчавання, а прамысловасці ў сыравіне. Больш за 25 % прадукцыі страчвалася з-за безгаспадарчасці. Павялічваўся разрыў паміж эканамічным і сацыяльным развіццём. У 1985 па ўзроўні асабістага спажывання СССР займаў 77-е месца ў свеце і саступаў ЗША ў 4 разы, хоць у Беларусі сітуацыя была крыху лепшая, чым у іншых рэгіёнах краіны.
Пашыраліся міжнародныя сувязі, ва ўмацаванні іх актыўна ўдзельнічалі партыйныя арганізацыі рознага ўзроўню. У сярэдзіне 1980-х г. БССР падпісала больш за 160 пагадненняў, прымала ўдзел у рабоце амаль 70 міжнародных арганізацый і органаў ААН. Аднак кантроль і дыктат партыйных органаў рабіў сувязі з замежжам заідэалагізаванымі, абмяжоўваў кола ўдзельнікаў міжнародных кантактаў, не дазваляў узнімаць і абмяркоўваць пытанні жыцця і ўзаемаадносін з беларускай эміграцыяй і дыяспарай.
XXX з’езд КПБ (30—31.1.1986) не засяродзіў увагі на пошуках шляхоў далейшага развіцця БССР, аднак адзначыў, што зроблены «істотны крок наперад на шляху камуністычнага будаўніцтва». Вызначаны XXVII з’ездам КПСС новы палітычн. курс («Перабудова») прадугледжваў пераход ад пераважна адміністрацыйных да эканамічных метадаў кіраўніцтва на ўсіх узроўнях, некаторую дэмакратызацыю кіравання, абнаўленне форм і метадаў дзейнасці партыі на дэмакратычных прынцыпах і інш. Асноўныя спадзяванні ў пошуку эфектыўных шляхоў развіцця звязваліся з пераходам да рыначных адносін і шматукладнай эканомікі.
3 1989 эканамічны крызіс пачаў рэзка паглыбляцца. У 1990 знізілі аб’ём прамысловай прадукцыі больш як 400 прадпрыемстваў і аб’яднанняў рэспублікі (29 % іх колькасці). Хоць на Беларусі эканамічныя паказчыкі былі лепшыя, чым у іншых рэгіёнах СССР, і мела месца палітычная стабільнасць, аднак змены праводзіліся марудна, не закраналі асноў партыйна-дзяржаўнай адміністрацыйнай сістэмы.
Паводде пастановы Бюро ЦК КПБ ад 11.11.1988 створана Камісія Бюро ЦК па дадатковым вывучэнні матэрыялаў, звязаных з рэпрэсіямі, якія мелі месца ў перыяд 1930-40-х і пач. 1950-х г. 19.2.1989 у Мінску адбыўся першы ў БССР дазволены ўладамі мітынг, арганізаваны БНФ, на якім рэзка крытыкавалася дзейнасць КПСС—КПБ. Аднак партыйнае кіраўніцтва ацэньвала гэта як нацыяналістычнае выступленне і фактычна працягвала ранейшую палітыку. 26.3.1989 на Беларусі адбыліся першыя за многія дзесяцігоддзі савецкай улады свабодныя выбары народных дэпутатаў СССР на альтэрнатыўнай аснове. У кастрычніку 1989 прыняты Закон аб выбарах народных дэпутатаў Беларускай ССР і аб выбарах народных дэпутатаў мясцовых Саветаў. Выбары расцягнуліся да снежня 1991 і праходзілі ў вострай палітычнай барацьбе. Камуністы захавалі большасць ў Вярхоўным Савеце рэспублікі. Нягледзячы на паглыбленне агульнага крызісу КПСС, у КПБ ён адчуваўся не так востра: працягваўся рост партай арганізацыі, да 1990 колькасць членаў і кандыдатаў у члены КПБ дасягнула 697608 чал. Аднак кіраўніцтва партыі не змагло вывесці яе з крызісу. Яна пачала страчваць аўтарытэт.
XXXI з’езд КПБ (28.11—1.12.1990) упершыню востра крытыкаваў ЦК КПСС і Генеральнага сакратара М. Гарбачова, узняў пытанне пра неабходнасць правядзення палітыкі, якая б адпавядала нацыянальным інтарэсам. Была абмеркавана канцэпцыя Праграмы, у якой абвяшчалася, што «КПБ з’яўляецца самастойнай у складзе КПСС». з’езд пацвердзіў ідэйнае і арганізацыйнае адзінства з КПСС і прызнаў немэтазгодным прыняцце Статута КПБ. Аднак прычыны крызісу партыі глыбока не аналізаваліся. Размова вялася аб пазіцыі і праграме дзеянняў КПБ у сувязі з пераходам на рыначныя адносіны, бюджэце і маёмасці партыі. Рэзка крытыкавалася палітычная апазіцыя. Упершыню выбары 1-га сакратара ЦК КПБ праводзіліся на альтэрнатыўнай аснове непасрэдна на з’ездзе без узгаднення ў ЦК КПСС.
Прыпыненне дзейнасці і аб’яднанне з Партыяй камуністаў Беларускай
4-я сесія ВС БССР (чэрвень 1990) разгледзела пытанне аб дэпартызацыі дзяржаўных прадпрыемстваў і арганізацый. За 1990 з Кампартыі Беларусі добраахвотна выйшлі 53346 чал., было выключана 22218 чал. Рэзка скарацілася колькасць жадаючых уступіць у партыю, асабліва сярод рабочых і моладзі. Многія камуністы адыходзілі ад удзелу ў палітычным і грамадскім жыцці. 31 студзеня 1991 г. набыў сілу Закон СССР «Аб грамадскіх аб’яднаннях», што ўзмацніла працэс пераходу да шматпартыйнасці на Беларусі.
Кіраўнікі партыі
Сакратары — першыя сакратары ЦК КП(б)/КП Беларусі
Восава (Мядзельскі раён)
Во́сава (, Осово) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Княгінінскага сельсавета.
Гісторыя
На 1 студзеня 1997 года вёска налічвала 169 двароў і 414 жыхароў.
Інфраструктура
У вёсцы размяшчаюцца праўленне калгаса, аддзяленне сувязі, аддзяленне ашчаднага банка, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, сярэдняя школа, крама, сталоўка, гаспадарчы двор, тэхнічныя майстэрні, жывёлагадоўчая ферма, ААТ «Газсэрвіс», прыватная крама.
Ушанаванне памяці
У 1970 годзе каля будынка вясковай школы быў усталяваны абеліск на ўшанаванне памяці 49 жыхароў вёсак Вытраскі, Гарадзішча, Кіржана, Восава, Палавікі, Холма, Халмоўка і Янушова, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.
Анатоль Панцеляймонавіч Колесаў
Браў актыўны ўдзел у працы медыцынскіх навуковых таварыстваў, шмат разоў абіраўся старшынёй Ленінградскага хірургічнага таварыства Пірагова, кардыялагічнага таварыства імя Г. Ф. Ланга, быў членам праўлення усесаюзных таварыстваў хірургаў і кардыёлагаў, членам прэзідыума АМН СССР, членам Міжнароднай асацыяцыі хірургаў, Еўрапейскага таварыства сардэчна-сасудзiстых хірургаў, рэдакцыйных саветаў часопісаў: «Веснік хірургіі імя І. І. Грэкава», «Хірургія», «Пытанні анкалогіі», выдавецтва «Медыцына», Вялікай медыцынскай энцыклапедыі.
Аўтар больш за 250 навуковых прац, у тым ліку 7 манаграфій, 5 кіраўніцтваў.
Ян Голі
Ян Голі (Ján Hollý;, Борскі-Мікулаш - , Добра-Вода) — славацкі паэт.
Ян Голі нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Быў сельскім святаром. Перакладаў на славацкую мову паэтаў антычнасці. Сярод найважнейшых перакладаў - «Энеіда» Вергілія. Яго ўласная паэзія звязана з традыцыямі класіцызму, у прыватнасці, у пытанні адносінаў да спадчыны антычнасці.
Аўтар эпічных твораў на сюжэты з старажытнаславянскай гісторыі - «Святаплук» (1833), «Кірыла-Мефадыяда» (1835), «Славія» (1839). Сярод лірычных твораў вылучаюцца цыкл ідылічных вершаў «Селанкі» (1835-1836), у якім ён праслаўляе славацкую прыроду і сельскае жыццё, ода «Славакам». Помнік Яну Голь усталяваны ў Браціславе каля алтарнай апсіды Сабора Святога Марціна.
Натуральны лік
Натура́льны лік — любы з лікаў, што выкарыстоўваюцца пры пералічэнні.
Паняцце натуральных лікаў з'явілася ў глыбокай старажытнасці з патрэбы параўноўваць і колькасна характарызаваць (лічыць) розныя мностны прадметаў. 3 узнікненнем пісьменства лікі пазначалі рыскамі на матэрыяле, які служыў для запісу, напр. папірусе, гліняных таблічках. Пазней уведзены іншыя знакі для абазначэння вялікіх лікаў. 3 цягам часу паняцце натуральнага ліку набыло больш абстрактную форму, якая ў вуснай мове перадаецца словамі, на пісьме — спецыяльнымі знакамі.
Натуральныя лікі распадаюцца на 2 класы: простыя лікі, якія маюць 2 натуральныя дзельнікі (адзінку і самога сябе), і састаўныя лікі — усе астатнія.
Мноства натуральных лікаў абазначаецца сімвалам \mathbb{N}. Больш фармальнае вызначэнне мноства натуральных лікаў (аксіёмы Пеана):
Апошняя аксіёма з'яўляецца фармулёўкай прынцыпа поўнай індукцыі. Апошнім часам назіраецца тэндэнцыя разглядаць у якасці найменшага натуральнага ліка не 1, а 0.
Ірына Міхайлаўна Лапцева
Біяграфія
Скончыла ў 1969 годзе Варашылаўградскі медыцынскі інстытут.
З 1969 года да 1977 года працавала ў Варашылаўградскім супрацьтуберкулёзным дыспансеры ўрачом-фтызіятрам, лекарам функцыянальнай дыягностыкі.
Навуковая дзейнасць
У 1977 годзе паступіла ў завочную аспірантуру на кафедры фтызіятрыі Кіеўскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. Абараніла кандыдацкую дысертацыю ў 1982 годзе на тэму: «Роля у лячэнні хранічнага  ў хворых на туберкулёз лёгкіх».
З 1977 па 2016 гады працавала ў якасці вядучага навуковага супрацоўніка, а затым — кіраўніка клінічнага аддзела пульманалогіі ў РНПЦ пульманалогіі і фтызіятрыі.
Пад кіраўніцтвам Лапцевай І. М. абаронены 8 кандыдацкіх дысертацый, прысвечаных актуальным праблемам дыягностыкі і лячэння цяжкай бронхалёгачнай паталогіі: бранхіяльнай астме, ХАХЛ, кардыярэспіраторным праблемам, лёгачнай рэабілітацыі, у т.л., распрацоўцы і ўкараненню рэжымаў метаду спелеатэрапіі ў Рэспубліканскай бальніцы спелеатэрапіі.
З’яўляецца аўтарам больш за 200 публікацый у навуковых рэцэнзуемых часопісах і зборніках навуковых прац, з іх: 38 у замежных выданнях, 28 метадычных рэкамендацый і інструкцый па прымяненні, патэнта на вынаходства «Спосаб лячэння дыхальнай недастатковасці».
Узнагароды
У 2000 годзе ўзнагароджана нагрудным знакам «Выдатнік аховы здароўя», у 2009 годзе атрымала званне «Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь», у 2016 годзе ўзнагароджана нагрудным знакам «За заслугі ў галіновай прафсаюзнай арганізацыі».
Навэ Сэло (Гарадоцкі раён)
Навэ Сэло (Нове́ Село́) — вёска ў Гарадоцкім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
IC 4497
IC 4497 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валапас.
Ілья Капіевіч
Ілья Капіевіч (1651—1714) — кнігадрукар, перакладчык і пісьменнік. У архівах кальвінскіх абшчын яго імя падаецца як "Eliasz Kopiiewicz", у расійскай традыцыі яго імя перадаецца як "Илья Федорович Копиевский". У беларускамоўных публікацыях можна сустрэць і варыянт перадачы яго імя "Гальяш".
У літаратуры замацавалася меркаванне аб некалькіх магчымых месцах нараджэння Ільі Капіевіча. Падставай для вызначэння месца нараджэння паслужыла інтэрпрэтацыя яго словаў у прадмове да кнігі “Краткое собрание Льва Миротворца…”, адрасаванай расійскаму цару Пятру І, з якім Капіевіч напрыканцы XVII стагоддзя ў Амстэрдаме наладзіў шчыльную супрацу: "Егда Хованский, великий гетман, ходи под Ляховиче город с войскими силами, тогда боярский сын з Бежецкие пятины противу наказа великого государя меня малого, в девятом году, украл и завёз с собою... умилосердился великий государь и повелеле… пустити в свою землю с Цехановецким, воеводою мсциславским."Адпаведна, месца нараджэння яго альбо шукалі ў Ляхавічах Брэсцкай вобласці альбо Ляхавічах пад Мсціславам.
З гэтай жа прадмовы звычайна ў біяграфіях Капіевіча пазычаецца сцверджанне пра канфіскацыю яго бацькоўскага маёнтка езуітамі ("Езуиты, попы римския веры, перед королём Казимером возпослушествоваша на мя свидетельство ложное: сказоваша, што я еретик, изменник, предался великому государю. Сею же лестию упросиша себе деревню мою с мужиками у короля"), што быццам паслужыла прычынай яго ад'езду ў Амстэрдам, але гэта не пацвярджаецца іншымі крыніцамі.
Лектар Слуцкай кальвінісцкай гімназіі (ВКЛ)
Паводле іх, Ілья Капіевіч нарадзіўся ў 1651—1652 гг. у мястэчку Капыль Навагрудскага павета ВКЛ (сёння горад Капыль Мінскай вобласці). Менавіта ў Капыль, казнадзеем кальвінскага збору якога з сярэдзіны1660-х гг. служыў яго брат Піліп, у 1668 вярнуўся з маскоўскага палону Ілья. З 1670 ён вучыўся ў Слуцкай кальвініцскай гімназіі, у 1673 пры гэтай установе атрымаў пасаду лектара, а ў 1676 тут жа быў высвечаны ў святарскі сан.
Са Слуцка ён некалькі разоў на год вяртаўся ў родныя мясціны. 15 кастрычніка 1676 года ў Койданаўскім зборы ён узяў шлюб з маладой шляхцянкай Аленай Бальтазараўнай Жыдовіч, якой на той момант было 11 гадоў.
Сямейнае жыццё ў маладой пары не заладзілася. Цьмянай уяўляецца гісторыя з часам іх вянчання і нараджэння дачкі. Намаганнямі брата Піліпа Ілья разам з жонкай быў накіраваны на пасаду казнадзея пры зборы ў вёсцы Асташына Навагрудскага павета, а пасля — у мястэчка Копысь Аршанскага павета. Матэрыяльнае становішча маладой пары было вельмі цяжкім. Пад час адной з сямейных сварак Ілья Капіевіч у канцы 1686 ненаўмысна забіў сваю маладую жонку.
Паводле прысуду грамады ён быў высланы ў далёкі Венграў на Падляшшы, дзе ўжо служыў яго брат Піліп. Праз год, пасля станоўчага разгляду скаргі цесця, Ілью пазбавілі сану і адлучылі ад царквы. Ён доўга вагаўся наконт далейшых дзеянняў, некалькі разоў вяртаўся ў родныя мясціны, пад Капыль. Урэшце з’ехаў у Данцыг, а пасля — у Амстэрдам.
Кнігадрукар расійскага цара (Амстэрдам - Данцыг)
З’яўляўся кандыдатам-пастарам пры Амстэрдамскім саборы ("духовнаго чина, веры реформатския собору Амстеродамскаго"). У 1697 сустрэўся ў Галандыі з расійскім царом Пятром I, які высока ацаніў веды Ільі Капіевіча. У Амстэрдаме па ўказе Пятра ён стаў навучаць рускіх замежным мовам, шкіперскай справе і іншым «навукам і мастацтвам» па вучэбных дапаможніках, якія сам для іх і складаў.
Расійскі цар надаў галандскаму купцу Яну Тэсінгу манапольнае права друкаваць рускія кнігі і распаўсюджваць іх у Расіі. Ілля Капіевіч фактычна выступіў як стваральнік і арганізатар працы друкарні Тэсінга, у ролі аўтара, складальніка і перакладчыка. Больш таго, менавіта ён амаль цалкам вызначаў рэпертуар яе прадукцыі. З сакавіка 1699 па сярэдзіну 1700 Капіевічам былі падрыхтаваны да друку і выдадзены шэсць падручнікаў, якія змяшчалі звесткі аб чатырох навуках (сусветнай гісторыі, арыфметыцы, астраноміі, вайсковай справе), трох замежных мовах (галандскай, нямецкай, лацінскай) і аб антычнай літаратуры (Байкі Эзопа). Ужо да канца 1699 года ў супрацоўніцтве Капіевіча з Тэсінгам паўсталі сур'ёзныя рознагалоссі, якія да другой палове наступнага года скончылася канчатковым разрывам іх адносін. Хутчэй за ўсё гэта адбылося з-за Капіевіча, незадаволенага не толькі памерам ўзнагароджання, які выплачваўся яму купцом, але і сваім статусам наёмнага работніка.
Паколькі ён не меў сродкаў для стварэння ўласнай друкарні, то заключыў здзелку з іншым галандскім купцом, Янам дэ Ёнгам, і выдае за яго кошт у 1700-1701 гадах тры кнігі: лацінскую граматыку для рускіх вучняў («Latina grammatica in usum scholarum celeberrimae gentis sclavonico-rosseanae adornata»), панегірык на ўзяцце Азова («Gloria triumphorum & trophaeorum») і пераклад падручніка па мараплаванню Аўраама Дэграфа («Книга учащая Морского Плавания»). Аднак адносіны Капіевіча з Дэ Ёнгам працягваліся гэтак жа нядоўга і гэтак жа скончыліся канфліктам, за якім адбылося судовае разбіральніцтва. Па яго выніках суд пастанавіў, што створаная на сродкі дэ Ёнга друкарня ў Капіевіча была канфіскаваная, а выдадзеныя ў ёй кнігі пераходзілі ў яго ўласнасць.
Апынуўшыся зноў у цяжкім фінансавым становішчы, Капіевіч пачынае шукаць сродкі для выкупу сваёй друкарні. Для гэтага ён уступае ў перамовы з Каралеўскім прускім навуковым таварыствам у Берліне, са шведскім дыпламатам і навукоўцам Мікалаем Бергіусам, з кіраўніком нямецкіх піетыстаў Аўгустам Франке, аднак вялікага поспеху гэтыя перамовы не прыносяць.
У 1703-1706 жыў у Данцыгу і Хэлме, сябраваў з прафесарам матэматыкі данцыгскай гімназіі Паўлам Пятрэем, заснавальнікам мясцовай друкарскай школы. Да гэтага ж часу адносяцца яго няўдалыя спробы арганізаваць уласную друкарню ў Капенгагене або ў Гале, пра што сведчыць перапіска Генрыха Лудольфа (1704). У сакавіку 1706 у прадмесці Данцыга Штольцэнбергу ў друкарні Х.-Ф. Гольца Капіевічу атрымалася надрукаваць «Руковедение в грамматику славянороссийскую или московскую» («Manuductio in grammaticam in sclavonico Rosseanam seu Moscoviticam»).
У жніўні 1707 у якасці перакладчыка быў прыняты на службу ў Пасольскі прыказ. Некаторы час Капііевіч знаходзіўся ў Варшаве пры галоўнакамандуючым расійскай арміяй фельдмаршале Якаве Брусе. Неўзабаве Брус адаслаў яго ў Маскву да баярына Галоўкіна, начальніка Пасольскай канцылярыі.
Маскоўскі перыяд
Аб яго далейшым жыцці малавядома. Ён працаваў над некалькімі перакладамі, аднак па нейкіх прычынах ні адзін з іх не быў апублікаваны. Рукапіс "Гісторыі" Пуфендорфа, над якой яму было загадана працаваць у самым пачатку, застаўся нявыдадзеным. Акрамя яе да нас дайшоў яшчэ рукапіс яго перакладу "Гісторыі Аляксандра Македонскага" Квінта Курцыя Руфа. Па паведамленні ўдавы Капіевіча, сярод завершаных ім перакладаў былі таксама тры катэхізісы.
Адсутнасць прыкметных слядоў яго дзейнасці ў дзяржаўных дакументах і асабліва той факт, што за сем гадоў ім не было апублікавана ні адной кнігі, даюць гісторыкам падставу казаць аб частковай страце ім працаздольнасці. Цалкам магчыма, што адбылося гэта з прычыны душэўнага крызісу па прычыне незапатрабаванасці яго папярэдняга вопыту выдання кніг. .
Таксама сустракаецца меркаванне, што Капіевіч быў стваральнікам грамадзянскага шрыфту, але дакументальнага пацверджання гэтаму не знойдзена.