cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Настольны тэніс на Еўрапейскіх гульнях 2015
Спаборніцтвы па настольным тэнісе на Еўрапейскіх гульнях 2015 прайшлі ў Баку з 13 па 19 чэрвеня 2015 года ў Палацы спорту. Было разыграна чатыры камплекты медалёў: у камандным і адзіночным разрадах сярод мужчын і жанчын.
Кашталяны смаленскія
Урад смаленскага кашталяна з'явіўся ў 1569 годзе.
Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі
Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі (, в. Янава Талачынскага р-на Віцебскай вобл. — ) — беларускі мовазнавец. Член-карэспандэнт АН БССР (1980). Доктар філалагічных навук (1968), прафесар (1970).
Біяграфія
У верасні 1945 паступіў на філалагічны факультэт БДУ, які скончыў у 1950 г. і паводле рэкамендацыі вучонага савета быў залічаны ў аспірантуру Інстытута мовы, літаратуры і мастацтва АН БССР. У 1953 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю, прысвечаную гісторыі форм загаднага ладу ў беларускай мове. Доктарская дысертацыя на тэму «Гісторыя беларускай літаратурнай мовы» абароненая ў 1968 г.
З 1953 г. працаваў у Інстытуце мовазнаўства імя Я. Коласа АН БССР, займаў пасаду вучонага сакратара Інстытута мовазнаўства, загадчыка сектара тэрміналогіі, старшага навуковага супрацоўніка, а затым у 1960—1992 г. і загадчыка сектара (аддзела) гісторыі беларускай мовы, адначасова з 1974 г. — намеснік дырэктара, у 1983—1988 г. — дырэктар інстытута, у 1992—1996 г. — саветнік пры дырэкцыі інстытута, з 1997 г. — галоўны навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі беларускай мовы. У 1985—1990 г. — старшыня Беларускага камітэта славістаў.
Навуковая дзейнасць
Даследаваў гісторыю беларускай мовы і беларускага мовазнаўства. Першым у славянскім мовазнаўстве даказаў існаванне беларускага варыянту царкоўнаславянскай мовы ў старабеларускі перыяд, прааналізаваў мову дзеячаў беларускай культуры мінулага (Ф. Скарыны, С. Буднага, В. Цяпінскага і інш.). Вывучаў пытанні нармалізацыі сучаснай беларускай літаратурнай мовы.
Аўтар болей за 300 навуковых прац, у т.л. 15 манаграфій і слоўнікаў. Адзін са стваральнікаў «Гістарычнага слоўніка беларускай мовы» (вып. 1—13, 1982—1993).
Узнагароды і прэміі
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1994, у аўтарскім калектыве) — за цыкл прац «Скарына і беларуская культура».
Эльсніц (Рудныя горы)
Эльсніц (Oelsnitz/Erzgeb., Wolešnica) — горад у Германіі, у зямлі Саксонія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Хемніц. Уваходзіць у склад раёна Рудныя Горы. Насельніцтва — (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 26,28 км². Афіцыйны код — 14 1 88 220.
Горад падзяляецца на 5 гарадскіх раёнаў.
Паўзуны
Паўзуны́, рэптыліі (Reptilia) — клас вышэйшых пазваночных (амніёт).
Выдзяляюць 4 сучасныя атрады: кракадзілы, лускаватыя, чарапахі і дзюбагаловыя; больш за 8 тыс. відаў.
Пашыраны ўсюды, акрамя палярных абласцей, найбольш у тропіках і субтропіках. Жывуць у розных біятопах: ад сухіх адкрытых месцаў да рознага тыпу лясоў, балот і вадаёмаў. Некаторыя ўпадаюць у зімовую або летнюю спячку. На Беларусі сустракаюцца 7 відаў: вераценніца ломкая, гадзюка звычайная, мядзянка, вуж звычайны, чарапаха балотная, яшчарка жывародная і яшчарка порсткая.
Даўжыня ад некалькіх сантыметраў (некаторыя яшчаркі) да 10 м (некаторыя змеі), маса ад некалькіх грамаў да 500 кг і больш (некаторыя кракадзілы, чарапахі). Цела ўкрыта рагавой луской, пласцінкамі або панцырам. Канечнасці пяціпальцыя, у некаторых відазмененыя (марскія чарапахі, хамелеоны) або рэдукаваныя (змеі, некаторыя яшчаркі). Паўзуны — пайкілатэрмныя жывёлы. Сэрца трохкамернае (у кракадзілаў чатырохкамернае). У галаўным мозгу — зачаткавая кара (неапалеум). Сярод эмей і яшчарак ёсць ядавітыя. Пераважна драпежнікі, некаторыя чарапахі і яшчаркі расліннаедныя. Раздзельнаполыя. Размнажаюцца яйцамі, многім уласціва яйцажыванараджэнне і жыванараджэнне; некаторым змеям і яшчаркам уласцівы партэнагенез. У паўзуноў назіраецца хомінг.
Асобныя віды — аб’екты промыслу. Прэпараты змяінага яду выкарыстоўваюцца ў медыцыне.
Вывучае паўзуноў герпеталогія.
Шкілет
Шкілет рэптылій мае касцявыя (храстковыя) тканкі, якія з’яўляюцца апорай цела або асобных яго частак і выконваюць ахоўную і іншыя функцыі. Складаецца з восевага шкілета (пазваночніка), чэрапа, паясоў канечнасцей і свабодных канечнасцей. У змей паясы канечнасцей і свабодныя канечнасці адсутнічаюць.
Чэрап рэптылій складаецца суцэльна з касцей, за выключэннем нязначнай колькасці храстковых элементаў у слыхавой і нюхавай абласцях. Для яго характэрна наяўнасць даху з покрыўных касцей. У выніку разрастання паднябенных адросткаў міжсківічных і верхнясківічных касцей, а таксама развіцця паднябенных касцей у кракадзілаў і чарапах утвараецца другаснае косцявое паднябенне, якое падзяляе насаглотку і ротавую поласць. У цэлым развіццё чэрапа ў розных груп рэптылій звязана з характарам харчавання і іншымі асаблівасцямі біялогіі.
Пояс пярэдніх канечнасцей у рэптылій акасцянелы. Характэрным з’яўляецца наяўнасць крыжападобнага надгрудніка, які звязвае грудзіну з ключыцамі. Тазавы пояс утвораны дзвюма безназоўнымі касцямі, якія паявіліся ў выніку зліцця падуздышнай, сядалішчнай і лабковай касцей. Правыя і левыя лабковыя і сядалішчныя косці злучаюцца храстковай перамычкай і ўтвараюць закрыты таз. Пяціпальцыя канечнасці пабудаваны паводле тыповага наземнага тыпу. Іх будова ў розных відаў і груп паўзуноў знаходзіцца ў прамой залежнасці ад спосабу перамяшчэння.
Мышачная сістэма
Мышачная сістэма рэптылій складаецца з гладкай мускулатуры, якая абслугоўвае ўнутраныя органы, і папярочна-паласатай або шкілетнай мускулатуры, што забяспечвае перамяшчэнне цела і яго асобных частак у прасторы.
Мускулатура ў рэптылій дыферэнцыраваная і ўскладненая. Адбываецца амаль поўнае расчляненне сегментальнай мускулатуры на асобныя мышцы і групы мышцаў. Так, спінная мускулатура дзеліцца на 3 групы мышцаў, якія выгінаюць і фіксуюць пазваночнік. Развіваецца магутная жавальная мускулатура. У сувязі са з’яўленнем шыйнага аддзела дыферэнцыруецца шыйная мускулатура, якая кіруе рухамі галавы і шыі. У змей спінная мускулатура добра развіта і ўскладнена. У чарапах у сувязі з абмежаваннем рухомасці спіны яна ў значнай меры рэдуцыруецца. Мускулатура канечнасцей ускладняецца, забяспечваючы больш разнастайныя іх рухі. Стужкападобныя мышцы тулава не толькі выгінаюць цела, але і ўдзельнічаюць у руху канечнасцей. У некаторых рэптылій (змей, яшчарак) з’яўляецца падскурная мускулатура, якая зменьвае становішча рагавых лускавінак і ўдзельнічае ў перамяшчэнні цела. У сувязі з рэберным дыханнем развіваецца характэрная для ўсіх амніётаў міжрэберная мускулатура, якая адыгрывае важную ролю пры дыханні. Хуткія і складаныя рухі рэптылій запатрабавалі стабілізацыі становішча ўнутраных органаў за кошт узмацнення мышцаў брушнога прэса.
Дыхальная сістэма
У рэптылій органамі дыхання служаць лёгкія, у большасці з іх скура сухая і ў газаабмене не ўдзельнічае. Лёгкія яшчарак і змей маюць ячэйкавыя ўнутраныя сценкі, якія значна павялічваюць дыхальную паверхню. У чарапах і кракадзілаў унутраная поласць лёгкіх падзелена сістэмай перагародак, якія надаюць лёгкім губкавую будову. У водных чарапах, якія маюць панцыр, функцыю дадатковых органаў дыхання выконваюць нарасці глоткі і анальныя пузыры з вельмі развітой капілярнай сеткай. У рэптылій удасканалены паветраносныя шляхі і механізм дыхання. Ад гартані ў іх адыходзіць трахея (дыхальнае горла), яна дзеліцца на 2 бронхі, што вядуць у лёгкія. Вентыляцыя лёгкіх забяспечваецца за кошт усмоктвальнай работы грудной клеткі, якая расшыраецца ў выніку скарачэння міжрэбернай і брушной мускулатуры. Інтэнсіўнасць дыхання залежыць ад знешняй тэмпературы і стану жывёл. З павышэннем тэмпературы частата дыхання звычайна ўзрастае, што, відаць, звязана не толькі з павелічэннем абмену рэчываў, але і з некаторай тэрмарэгуляцыяй арганізма.
Крывяносная сістэма
Крывяносная сістэма рэптылій адрозніваецца амаль поўным раздзяленнем малога і вялікага кругоў кровазвароту, а значыць, і патокаў артэрыяльнай і вянознай крыві. Сэрца мае 2 адасобленыя перадсэрдзі і раздзелены няпоўнай перагародкай жалудачак. Артэрыяльны конус рэдуцыраваны, а вянозная пазуха зліваецца з правым перадсэрдзем. З жалудачка выходзяць 3 самастойныя сасуды: з правай (вянознай) часткі — лёгачная артэрыя, з левай (артэрыяльнай) часткі — правая дуга аорты, а ад сярэдзіны — левая дуга аорты. Левая і правая дугі аорты, якія абгінаюць сэрца, зліваюцца ў спінную аорту. У правую дугу аорты і адыходзячыя ад яе сонныя і падключычныя артэрыі паступае артэрыяльная кроў, у левую — мяшаная, а ў лёгачную артэрыю — вянозная. Асноўная маса крыві, якая паступіла ў спінную аорту, разносіцца да ўсіх органаў і тканак. Вянозная кроў ад унутраных органаў і задніх аддзелаў цела збіраецца ў заднюю полую вену, а з пярэдніх аддзелаў — у пярэднюю полую вену. Полыя вены ўпадаюць у вянозную пазуху. У левае перадсэрдзе выліваюць кроў лёгачныя вены, якія могуць у некаторых відаў аб’ядноўвацца ў адзін сасуд. У нырках і печані ўтвараюцца варотныя сістэмы.
Нервовая сістэма
Нервовая сістэма рэптылій складаецца з цэнтральнай нервовай сістэмы (галаўнога і спіннога мозга), перыферычных нерваў і сімпатычнай нервовай сістэмы. Паўшар’і пярэдняга мозга развіты, у асноўным за кошт павелічэння мазгавога купала і паласатых цел. Кара з шэрага мазгавога рэчыва — зачатак другаснага мазгавога паднябення (неапаліум). Пярэдні мозг разам з карой сярэдняга мозга выконвае ролю асноўнага асацыятыўнага цэнтра, які вызначае характар паводзін. Прамежкавы мозг зверху прыкрыты паўшар’ямі пярэдняга мозга. Акрамя эпіфіза ад яго даху адыходзіць асобны святлоадчувальны (парыетальны) орган, які мае структуры, аналагічныя вочным, што рэагуюць на хуткае зацямненне як магчымую небяспеку. Мяркуюць, што ён можа служыць рэцэптарам, што рэгіструе сезонныя змяненні светлавога рэжыму. Сярэдні мозг мае больш развітыя зрокавыя долі. Прадаўгаваты мозг утварае ў рэптылій выгін у вертыкальнай плоскасці, характэрны для ўсіх амніётаў. Рэптыліі маюць 11 пар галаўных нерваў. Вегетатыўная (сімпатычная і парасімпатычная нервовыя сістэмы) каардынуе работу вегетатыўных сістэм арганізма.
Мочапалавая сістэма
Мочапалавая сістэма прадстаўлена ныркамі, палавымі залозамі (ганадамі), вываднымі пратокамі і вонкавымі органамі.
У рэптылій органамі выдзялення служаць тазавыя ныркі. Іх нефроны губляюць сувязь з цэламічнай вадкасцю. Большае развіццё атрымліваюць баўменавы капсулы, бо ўся нагрузка па рэгуляцыі водна-салявога абмену прыходзіцца на іх. Ад вольфавага канала, які выконвае ў самцоў амфібій змешаную функцыю, аддзяляецца ўласна мачаточнік, а сам канал выконвае ў рэптылій толькі функцыю семяправода. Мачаточнікі адкрываюцца ў клааку. Сюды ж адкрываецца і мачавы пузыр. У самак вольфаў канал рэдуцыруецца. Мача рэптылій складаецца ў асноўным з эмульсіі мачавой кіслаты. У дарослых рэптылій мача з мачаточнікаў пападае ў клааку, а з яе ў мачавы пузыр, пры напаўненні якога праз клааку выкідваецца вонкі. Сценкі мачавога пузыра здольныя да ўсмоктвання вады і раствораных рэчываў з мачы.
Парныя палавыя залозы (ганады) ляжаць у поласці цела па баках пазваночніка. Яйкавод самак (мюлераў канал) уяўляе сабой танкасценную трубку, якая адкрываецца лейкай у поласць цела, а другім канцом — у клааку. У сценках яйкавода ёсць залозы, якія выпрацоўваюць яйкавыя абалонкі: бялковую, падшалупінную і шалупінную. Бялковая абалонка з’яўляецца своеасаблівым запасам вады для зародка, які развіваецца (у змей і яшчарак яна адсутнічае). Астатнія абалонкі ахоўваюць яйка ад механічных пашкоджанняў, расцякання, пранікнення хваробатворных мікраарганізмаў і інш. Семяннікі ў рэптылій маюць прыдаткі, якія ўяўляюць сабой астатак тулаўнай ныркі. Праз канальцы прыдатка семянная вадкасць трапляе ў вольфаў канал. Для рэптылій (акрамя гатэрыі) характэрна наяўнасць органа спароўвання, паколькі апладненне ў іх унутранае. Ён ўяўляе сабой парныя вырасты задняй сценкі клаакі, якія ў перыяд узбуджэння выварочваюцца вонкі.
Харчаванне
Павышэнне тэмпературы асяроддзя павялічвае інтэнсіўнасць харчавання. Тэмпературны оптымум дзеяння стрававальных ферментаў у рэптылій вышэйшы, чым у амфібій. Напрыклад, ператраўліванне буйной здабычы змеямі працякае нармальна толькі пры дастаткова высокай тэмпературы асяроддзя, а пры нізкіх тэмпературах рэзка запавольваецца або спыняецца, што можа выклікаць харчовае атручэнне і гібель жывёліны. Рэптыліі пры нізкіх тэмпературах здольныя да працяглага галадання. Некаторыя змеі і чарапахі ва ўмовах эксперыменту жылі без ежы 1-2 гады; яшчаркі ў актыўным стане могуць абыходзіцца без ежы многія тыдні.
Ахова
Каля 150 відаў і падвідаў у Чырвонай кнізе МСАП.
Каралін (Камянецкі раён)
Каралі́н (, Каролин) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вярховіцкага сельсавета.
Белгарад-Днястроўская крэпасць
Белгарад-Днястроўская крэпасць (Cetatea Alba; да 1944 года — Акерманская крэпасць) — помнік гісторыі і горадабудаўніцтва XIII—XV стагоддзяў. З'яўляецца адной з найболей захаваных на тэрыторыі Украіны. Сваімі памерамі яна перасягае ўсе падобныя фартыфікацыйныя збудаванні краіны. Агульная плошча тэрыторыі крэпасці 9 га. Крэпасць знаходзіцца на скалістым беразе Днястроўскага лімана і мае выгляд няправільнага многавугольніка. Раней яна складалася з чатырох двароў, кожны з якіх меў спецыфічнае прызначэнне і мог самастойна весці абарону (У наш час захавалася толькі тры крапасных двары). Усе будынкі крэпасці абнесены трывалымі сценамі, працягласць якіх дасягае 2,5 км. Праз 40—45 м курціны былі ўбудаваны вежы і бастыёны. Іх колькасць дасягала 34, 12 з іх з'яўляліся пустымі баявымі вежамі. Астатнія — бастыёны і паўбастыёны. Яны пазней былі забуціраваны і пераўтвораны ў пляцоўкі для ўсталявання артылерыйскіх гармат. Многія вежы маюць уласныя назвы (вежа Авідзія (Дзявоцкая), Вартаўнічая вежа, вежа Пушкіна і г.д.), з'яўляюцца адлюстраваннем мясцовых паданняў і легендаў.
Цытадэль — найболей важная і ўмацаваная частка крэпасці, тут знаходзілася вязніца, камендант і афіцэры гарнізона, захоўваўся арсенал і скарб.
Гарнізонны двор — выкарыстоўваўся для сталага жыцця гарнізона.
Грамадзянскі двор нагадваў жылы ўмацаваны пункт, быў забудаваны аднапавярховымі дамамі і паўзямлянкамі, якія не захаваліся на сённяшні дзень. На тэрыторыі двара збіралася насельніцтва горада і блізкіх сёл падчас небяспекі пры падыходзе ворага. Плошча Партовага двара (1,5 га) цягнулася ўздоўж берага. Тут на працягу карантыннага тэрміну (40 дзён) захоўваліся тавары, прывезеныя ў горад.
Гісторыя
Крэпасць закладзена ў XIII стагоддзі залатаардынскім ханам Берке і атрымала назву Ак-Лібо.
У XIV стагоддзі генуэзцы атрымалі права на карыстанне крэпасцю як умацаваным гандлёвым цэнтрам (генуэзцы называлі яе Маўракастра, Манкастра). Пасля страты Залатой Арды ў сярэдзіне XIV стагоддзя тэрыторый Днястроўскага лімана крэпасць перайшла ў кіраванне малдоўскіх князёў. Генуэзцы таксама пазбавіліся права на выкарыстанне крэпасці.
Сярэднявечная крэпасць, якая будавалася ў перыяды генуэзскага і малдаўскага панавання, неаднаразова падвяргалася нападам. У XV стагоддзі гарнізон тройчы адбіў спробы Асманскай імперыі захапіць гэту цвярдыню. І толькі ў 1484 годзе старэйшыны горада паднеслі султану Баязіду II сімвалічныя ключы ад горада і крэпасці. Тры стагоддзі Акерман уваходзіў у склад султанскай Турцыі. Апроч таго, сюды здзяйснялі вайсковыя паходы казачыя атрады пад правадырствам атаманаў Е. Дашкевіча, І. Пакацілы, Г. Лабады, Р. Сабко, І. Сярко, С. Палія.
З гісторыяй звязаны тры руска-турэцкія войны. У вайсковых кампаніях бралі ўдзел рускія палкаводцы і флатаводцы: Фёдар Фёдаравіч Ушакоў, Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў (у перыяд другой руска-турэцкай вайны некалькі месяцаў быў камендантам крэпасці), атаман данскіх казакоў Мацвей Платаў — будучыя героі вайны з французамі 1812—1813 гг. і інш. Паводле Бухарэсцкай мірнай дамовы (1812 года) землі Ніжняга Прыднястроўя з крэпасцямі Хоцін, Цігіна, Акерман, Кілія, Ізмаіл адышлі Расійскай імперыі.
У 1832 годзе Акерманская крэпасць скасавана як ваенны аб'ект. У 1963 годзе, па Пастанове Савета Міністраў УССР № 970 «Пра парадкаванне спраў уліку і аховы помнікаў архітэктуры на тэрыторыі Украінскай ССР», Акерманская крэпасць была занесена ў спіс помнікаў архітэктуры, якія знаходзяцца пад аховай дзяржавы. Белгарад-Днястроўская крэпасць — унікальны помнік абароннай архітэктуры сярэднявечча і самая вялікая крэпасць на тэрыторыі Усходняй Еўропы.
З 1 ліпеня 2011 года Белгарад-Днястроўскай сярэднявечнай крэпасцю кіруе абласное камунальнае прадпрыемства «Фортеця».
NGC 6295
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Нац-Шыявес
Нац-Шыявес (Naz-Sciaves) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бальцана.
Насельніцтва складае 2430 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 162 чал./км². Займае плошчу 15 км². Паштовы індэкс — 39040. Тэлефонны код — 0472.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Забастоўкі шахцёраў Данбаса (1989—1990-я гады)
Страйкі шахцёраў Данбаса ў 1989-1990-х гадах — найбуйнейшыя страйкі шахцёраў Данбаса. На іх гучалі не толькі эканамічныя, але і палітычныя вымогі — незалежнасць ад СССР, канстытуцыйнае замацаванне Дэкларацыі пра дзяржаўны суверэнітэт Украіны, высоўваліся вымогі пра недавер Прэзідэнту і Вярхоўнай Радзе.
Перадумовы шахцёрскіх страйкаў 1989 года
Штуршком да пачатку масавых страйкаў стала пагаршэнне забеспячэння шахцёрскіх рэгіёнаў харчовымі і прамысловымі таварамі ва ўмовах татальнага таварнага дэфіцыту, які нарастаў у краіне. Абурэнне шахцёраў павялічвалася таксама праз недастатковае забеспячэння тэхнікі бяспекі, згубы таварышаў, імкнення да ўзросту здабычы вугалю, годнай аплаты працы і падвышэння якасці жыцця.
Ліпеньскі страйк шахцёраў 1989 года: ход падзей
10 ліпеня 1989 г. у Междурэчанску (Кузбас) пачаўся страйк шахцёраў, які паступова ахапіў і Данбас. 18 ліпеня, згодна з апублікаваным паведамленням РАТАУ, шэсць шахтаў Данбаса спынілі працу. У сваіх вымогах, адрасаваных міністру вугальнай прамысловасці СССР і кіраўніцтву з’яднання «Макееўвугаль», названа 38 пунктаў. Гаворка ішла пра істотнае павелічэнне шахцёрскага водпуску, дадатковую аплату за начныя змены, пра паляпшэнне пенсійнага забеспячэння, забеспячэнне працавікоў вугальнай прамысловасці прадуктамі харчавання ў адпаведнасці з медычнымі нормамі, прыраўнаванне да вытворчай траўмы захворвання сілікозам і антракозам з вынікаючымі адгэтуль наступствамі, а працоўным кабетам — падаванне аплатнага водпуску па сыходзе за дзіцём да трох гадоў. Па колькасці і свайму характару вымогі ў Макееўцы былі вельмі падобныя да звароту шахцёраў Междурэчанска і іншых раёнаў Кузбаса. Шахцёры Данбаса заявілі пра сваю падтрымку шахцёраў Кузбаса. Да канца дня амаль сорак шахтаў у Данецкай вобласці спынілі працу.
19 ліпеня ў Данецкай вобласці спынілі працу 67 шахтаў і шахтакіраўніцтваў, а таксама шэраг шахтабудаўнічых кіраванняў. Агульная колькасць гарнякоў, якія за час страйку пакінулі працу, перавысіла 222 тыс. чалавек. Паведамлялася пра шыранне тэлеграмы генеральнага сакратара ЦК КПСС, старшыні прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР М. С. Гарбачова і старшыні Савета міністраў СССР М.Рыжкова, у якой адзначалася, што вырашэння, якія прымаюцца па Кузбасе, носяць агульнагаліновы характар, будуць пашыраны і на гарнякоў-вугальнікаў Украіны. У той жа дзень да страйку далучыліся гарнякі шахтаў з’яднання «Паўлаградвугаль» Днепрапятроўскай вобласці.
Спыніўшы працу, пакінуўшы патрабаваную колькасць працаўнікоў для захавання жыццядзейнасці шахтаў, працоўныя выйшлі на вуліцы і пляцы гарадоў. Парадак падтрымваўся сіламі страйкоўцаў, утвараліся страйкавыя камітэты. Шматтысячныя мітынгі шахцёраў доўжыліся суткі і больш. Сталі з’яўляцца новыя працоўныя лідары, высоўвацца кандыдатуры ў страйкавыя камітэты.
20 ліпеня ў вугальнай галіне Данбаса прыпынілі працу 88 шахтаў і некалькі шахтабудаўнічых кіраванняў. Увогуле страйкам ахоплена больш за 43 тыс. працаўнікоў, у тым ліку больш за 15 тыс. працоўных ачышчальных забояў, больш за 10 тыс. праходнікаў. У той жа дзень на цэнтральным пляцы Чырванаграда ўвечар пачаўся страйк гарнякоў Чырванаградскай групы шахтаў з’яднання «Укрзахадвугаль».
21 ліпеня не працавалі ўсе 12 вуглездабыўных прадпрыемстваў Чырванаграда. Страйкавы камітэт, прааналізаваўшы вымогі працоўных калектываў, абагульніў іх і сабраў у 41 пункт. Гарнякі паднялі пытанні эканамічна-гаспадарчай самастойнасці шахтаў, удасканаленне вытворчых структур, скарачэнне да 50 % кіраўніцкага апарата, падвышэнне пенсій, усталяванне адзіных выхадных дзён. Паведамлялася, што ў горадзе выконваўся парадак, кантраляваны чальцамі страйкавага камітэта.
23 ліпеня транслявалася інтэрв’ю генеральнага сакратара ЦК КПСС, старшыні прэзідыума Вярхоўнага Савета М.Гарбачова цэнтральнаму тэлебачанню, у якім ішла гаворка пра абвастрэнне сітуацыі, да якой прывялі страйкі шахцёраў у вугальных басейнах краіны.
24 ліпеня паведамлялася, што ў Крамлі адбылася сустрэча часткі Савета міністраў СССР М.Рыжкова з прадстаўнікамі страйкавых камітэтаў Данбаса. У выніку перамоў была выпрацавана пэўная праграма дзеянняў, якая дакраналася ўсёй вугальнай прамысловасці краіны. Пратаколы пагадненняў паміж урадавымі камісіямі і шахцёрамі вугальных басейнаў краіны былі прыняты да выканання. Улічваючы, што на сустрэчы былі знойдзены ўзаемапрымальныя вырашэння, М.Рыжкоў заклікаў гарнякоў Данбаса і іншых вугальных басейнаў спыніць страйк і вярнуцца на свае працоўныя месцы.
25 ліпеня Рыжкоў сустракаўся з прадстаўнікамі страйкавых камітэтаў Пячорскага вугальнага басейна і шахтаў Паўлаграда Днепрапятроўскай вобласці.
26 ліпеня савецкія СМІ паведамілі, што «усе страйкуючыя шахты Заходняга Данбаса прыступілі да працы. Пачалі працаваць усе 12 шахтаў Чырванаграда. Большасць гарнякоў Варашылаўградшчыны прыступілі да працы. Усе без вынятку шахты і шахтакіраўніцтвы Данбаса аднавілі працу.»
29 ліпеня савецкія СМІ паведамлялі, што «камісія Савета міністраў СССР і УЦСПС разгледзела вымогі шахцёрскіх страйкавых камітэтаў ад Данецкай і Варашылаўградскай абласцей і падпісала пратаколы ўзгодненых мер. Урадавая камісія прыступіла да другога этапу сваёй працы — рэалізацыі мер, а таксама рыхтоўлі патрэбных заканадаўчых, праўных і нарматыўных актаў. Камісія паведаміла, што прынятыя пастановы, што насілі галіновы і агульнарэгіянальны характар, будуць пашыраны на ўсе вуглездабыўныя раёны Украіны.»
Вынікі шахцёрскіх страйкаў 1989 года
Страйкі шахцёраў зрабілі наўпросты ўплыў на тое, што 3 жніўня быў прыняты Вярхоўным Саветам РСФСР Закон «Пра эканамічную самастойнасць Украінскай ССР» — выкліканы вялікімі праблемамі і цяжкасцямі ў развіцці эканомікі, развалам кіравання вытворчасцю, заняпадам шмат якіх галін народнай гаспадаркі.
7 жніўня на нарадзе ў ЦК Кампартыі Украіны Шчарбіцкі прызнаў, што асноўнымі прычынамі страйкаў з’яўляюцца занядбанасць сацыяльнай сферы і нявырашанасць шмат якіх побытавых пытанняў, дрэннае забеспячэнне жытлом, нездаволенасць людзей аплатай працы, даставамі харчу і тавараў першай патрэбы, а таксама пагаршэннем экалагічнага становішча.
У Дзень шахцёра, 27 жніўня 1989 года, данецкія гарнякі прынялі рэзалюцыю з вымогай адстаўкі першага сакратара ЦК Кампартыі Уладзіміра Шчарбіцкага і старшыні Вярхоўнай Рады УССР Валянціны Шаўчэнкі.
Шахцёрскі рух у 1990-я гады
У 1990 годзе страйкі працягваліся. Паступова ў вымогах шахцёраў з’яўляліся палітычныя вымогі.
1 сакавіка 1991 года пачаўся ўсеагульны страйк данецкіх шахцёраў.
Сярэдняя працягласць жыцця ў такіх шахцёрскіх прафесіях, як праходнік, забойнік, дасягала ў той час толькі 38 гадоў праз частыя выпадкі згубы, траўматызму. Пры гэтым пенсія для падземных спецыяльнасцяў складала 160—210 руб. і выплачвалі яе з 50 гадоў. У 1991 годзе сярэдняя зарплата па СССР перавышала шахцёрскую — 405 руб. Чалец Данецкага страйкавага камітэта Аляксандр Калінін у інтэрв’ю газеце «Дзённік Прыазоўя» (Марыупаль) вясной 1991 года заявіў, што радыкальныя палітычныя вымогі — гэта таму, што кіраўніцтва дзяржавы пустымі абяцаннямі давяло народ «да фатальнай мяжы».
Працоўныя (страйкавыя) камітэты выяўлялі недавер афіцыйным прафкамам, патрабавалі і дамагліся высновы ці нават зачыненні парткамаў на прадпрыемствах.
Вымогі шахцёраў Данбаса ў сакавіку 1991 года
Шахцёрскія страйкі 1989—1990 гадоў сталі адным са штуршкоў да змены эканамічнага і палітычнага ладу ў 1991 годзе.
Супраца шахцёрскіх страйкавых камітэтаў і Народнага Руха Украіны
Лідары шахцёрскіх страйкавых камітэтаў сталі дэлегатамі і гасцямі Заснаваўчага з’езда Народнага Руха Украіны за перабудову, адзін з іх Пётр Узбярэжны нават выступіў на Установачным з’ездзе.
Але гэты працэс не прасунуўся — зліцця шахцёрскага і нацыянальна-дэмакратычнага руху не адбылося, хоць у Данецкай вобласці шэраг акцый шахцёрскія страйкавыя камітэты і арганізацыі НРУ каардынавалі. У прыватнасці, цесная каардынацыя была ў пытанні вылучэння і падтрымкі кандыдатаў у дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР і мясцовых рад народных дэпутатаў.
Падчас змагання з камуністычнай бюракратыяй Данецкае абласное Грамадства ўкраінскай мовы звярнулася ў 1990 годзе за падтрымкай Данецкага страйкавага камітэта шахцёраў. Апошні падтрымаў Грамадства — з’явілася супольнае (падпісанае сустаршынямі ДТУМ В.Бялецкім і У.Ціхім, сустаршынямі стачкама М.Валынком і А.Каламійцавым) зварот да ўладных структур усіх рэспубліканскіх роўняў:
«Страйкавы камітэт шахцёраў і Грамадства ўкраінскай мовы г. Данецка занепакоены цяганінай вакол адкрыцця ў горадзе адной сярэдняй школы з украінскай мовай выкладання… Патрабуем перадаць для першай украінскай школы-ліцэя г. Данецка недабудаванае памяшканне Будынка палітасветы…»
Страйк 1993 г.
7 чэрвеня 1993 г. пачаўся найбуйнейшы страйк шахцёраў Данбаса за ўсю гісторыю Украіны. Наўпростай нагодай паслужыла шматразовае падвышэнне цэн на харч. Страйк пачалі працоўныя шахты імя Засядзькі, але ён хутка пашырыўся на іншыя шахты, а потым і на іншыя прадпрыемствы Данецка і суседніх абласцей.
Увечар, 8 чэрвеня ў Данецк прыляцела ўрадавая камісія з 11 чалавек, узначаленая віцэ-прэм’ерам Віктарам Пінзэнікам, але паколькі яна адмовілася абмяркоўваць палітычныя вымогі працаўнікоў, спаслаўшыся на сваю некампетэнтнасць вырашыць падобныя пытанні, а ініцыятыўная група страйкоўцаў была ўпаўнаважана «плошчай» не ўступаць у перамовы па эканамічных пытаннях да вырашэння палітычных пытанняў, страйкоўцы адклалі перамовы. Пасля гэтага ініцыятыву ў перамовах узялі на сябе дырэктары шахтаў і скарысталі іх у сваіх інтарэсах.
Увечар, 12 чэрвеня мясцовае тэлебачанне перадало паведамленне пра прызначэнне гарадскім галавой Данецка Яхіма Звягільскага першым віцэ-прэм’ерам Украіны, што дало грунт для чутак пра тое, што страйк на шахце імя Засядзька быў справакаваны «зверху», што пасеяла недавер у асяроддзі страйкоўцаў. Яхім Звягільскі, са свайго боку, стаў настойліва прапанаваць працаўнікам сесці за стол перамоў.
Па паведамленнях прэсы ўсяго тады страйкавала 230 з 250 шахтаў, каля 40 шахтабудаўнічых кіраванняў, 400 прадпрыемстваў металургічнай, машынабудаўнічай, хімічнай прамысловасці, іншых галін.
17 чэрвеня Вярхоўная Рада пад ціскам страйку прыняла вырашэння пра прызначэнне на 26 верасня 1993 кансультацыйнага рэферэндуму пра выраз недаверу прэзідэнту і парламенту (24 верасня рэферэндум быў скасаваны — Вярхоўная Рада Украіны вырашыла правесці датэрміновыя выбары ў парламент 27 сакавіка 1994 года і прэзідэнта — 26 чэрвеня 1994-га).
19 чэрвеня было складзена пагадненне паміж страйкоўцамі і ўрадавай камісіяй, якая часткова задаволіла вымогі шахцёраў і абвешчана пра спыненне страйку. Але страйк яшчэ працягваўся пэўны час у іншых гарадах, данецкія шахцёры таксама не былі задаволены, але не ведалі, як дзеяць у гэтай сітуацыі і падпалі пад ціск. Галоўным чынам асноўныя выгады ад страйку атрымалі дырэктары, а не шахцёры. Як адзначалі даследнікі шахцёрскага руху Вадзім Борысаў і Сайман Кларк:
Даканцовае пагадненне пра ўрэгуляванне страйку забяспечыла шахцёрам падваенне зарплат, але гэта не было вялікай перамогай, бо, як сказалі раней самі шахцёры, адпрэчваючы эканамічныя перамовы: «Які сэнс у павелічэнні пенсіёну, калі на наступным тыдні цэны зноў падымуць?» Іншым працоўным паабяцалі прыкладна такія ж падвышэнні, хоць урад не падзяліўся дэталямі. Інакш кажучы, працаўнікі атрымалі не нашмат больш, чым двухсэнсоўныя абяцанні.
[…]
Страйк 1993 года шмат у чым паўтарыў схему папярэдніх страйкавых хваль 1989 і 1991 гадоў, калі працаўнікі выяўлялі адвагу, салідарнасць і дысцыпліну. Але, як і ў папярэднія разы, гэты страйк быў спантанным выліваннем гневу. Палітычныя вымогі працоўных былі чыста адмоўнымі — звольніць усіх адказных за папярэднюю палітыку, — але працаўнікі не мелі выразных вымогаў і ўласнай ухвальнай праграмы, таму рух быў нескладана кааптаваць і скіраваць ва ўсталяваныя інстытуцыйныя каналы, у выніку чаго выгаду атрымалі дырэктары, а не працаўнікі. Хоць шмат хто адчуваў, што страйкком іх прадаў, негатыўныя эмоцыі не з’яўляюцца канструктыўным грунтам для развіцця палітычнага руху.
Спад шахцёрскага руху
У 1998—1999 гадах таксама праходзілі маршы гарнякоў, іх жонак, а таксама шахцёраў-інвалідаў. Але маштаб з’явы шахцёрскага руху ў гэтыя гады быў значна менш.
Акт самаспалення гарняка
24 жніўня ў Дзень незалежнасці Украіны пайшоў разгон пратэстоўцаў. Упершыню ў незалежнай Украіне супраць удзельнікаў мірнай акцыі былі ўжыты спецсродкі: дубінкі і слезацечны газ. У выніку сутыкнення пацярпелі 22 шахцёры, 12 працаўнікоў «Беркута» і 3 супрацоўнікі міліцыі.
14 снежня, у чатыры раніцы ў знак пратэсту супраць дзеянняў улады і здзекаванняў з боку адміністрацыі шахты ім. Баракава, якая не плаціла зарплату з 1996 года, даведзены да роспачы гарняк Аляксандр Міхалевіч здзейсніў акт самаспалення. У запісцы ён паказаў:
17 снежня ўся запазычанасць была згашана.
Да 2013 года, 24 жніўня і 14 снежня, у Луганску неафіцыйна гарнякамі і журналістамі адзначаўся дзень памяці падзей 1998 года.
Пасля тых падзей у Луганскай вобласці яшчэ некалькі гарнякоў спрабавалі здзейсніць самагубства, каб прымусіць уладу загасіць запазычанасць па зарплаце.
Майнік
Майнік (Maianthemum) — род кветкавых раслін сямейства.
Татаршчына (Дзяржынскі раён)
Тата́ршчына (, Татарщина) — пасёлак у Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Путчынскага сельсавета.
Майнік
Батанічнае апісанне
Плод — чырвоная ягада, ядомая. Лекавая расліна.
Батанічная таксанамія
Паводле сайта The Plant List род налічвае 39 відаў.
Любоў Саламонаўна Фрыд
Любоў Саламонаўна Фрыд  (, Пухавічы —, Масква) — педагог, даследнік творчасці Крупскай.
Біяграфія
Скончыла гімназію.
З 1920 год — інспектар, загадніца сектарам Маскоўскага абласнога аддзела народнай адукацыі. З 1930 года працавала на кафедры палітасветработы Акадэміі камуністычнага выхавання Наркамасветы РСФСР.
З 1938 года жыла і працавала ў Ленінградзе; ведала кафедрай палітасветработы Камуністычнага палітыка-асветнага інстытута імю Крупскай. З ліпеня 1941 года, з ператварэннем Камуністычнага палітыка-асветнага інстытута ў Бібліятэчны інстытут, прызначана яго дырэктарам (па люты 1942).
У 1942—1945 гадах дырэктар Разанскага педагагічнага інстытута.
Марыенберг
Марыенберг (Marienberg) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Саксонія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Хемніц. Уваходзіць у склад раёна Рудныя Горы. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Марыенберг. Насельніцтва — (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 105,91 км². Афіцыйны код — 14 1 81260.
Любоў Саламонаўна Фрыд
Біяграфія
У 1944—1951 гадах кіравала кафедрай педагогікі і псіхалогіі Маскоўскага інстытута культуры.
Павел Сяргеевіч Селязнёў
Павел Селязнёў (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Смаргонь».
Любоў Саламонаўна Фрыд
Творчасць
У 1920-я гады вядомасць набылі ўкладзеныя педагогам апавяданні да буквара «Наша сіла — наша ніва» — «Раней і зараз» (зборнік пабачыў свет у выдавецтве «Долой неграмотность» у 1926 годзе). У суаўтарстве з іншымі калегамі Любоў Фрыд уклала і метадычныя рэкамендацыі «Як навучаць грамаце па буквару „Наша сіла — наша ніва“» (1926), а таксама — «Праграму для школ малаграматных і агульнаадукацыйных гурткоў» (1924; другое выданне — 1925).
Марыенберг
Горад падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў.
Павел Сяргеевіч Селязнёў
Клубная кар’ера
Выхаванец «Мінска», у 2017 годзе пачаў выступаць за дубль клуба. У 2018—2019 гадах гуляў за «Мінск» у Юніёрскай лізе УЕФА, таксама з 2018 года стаў часам прыцягвацца да асноўнай каманды. 28 ліпеня 2019 года дэбютаваў за «Мінск» у матчы Кубка Беларусі супраць бабруйскай «Белшыны» (3:1), выйшаўшы на замену ў другім тайме.
У пачатку 2020 года стаў трэніравацца з дзяржынскім «Арсеналам» і ў красавіку падпісаў кантракт з клубам. У дзяржынскай камандзе не меў трывалага месца ў складзе, пераважна выхадзіў на замену. Па выніках сезона 2021 дапамог «Арсеналу» выйсці ў Вышэйшую лігу. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 20 сакавіка 2022 года ў матчы першага тура супраць «Гомеля» (1:2), калі выйшаў на замену ў другім тайме. УЦ далейшым працягваў у асноўным выхадзіць на замену.
У ліпені 2022 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з «Арсеналам» і неўзабаве папоўніў склад «Ліды», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. Пакінуў лідскі клуб па заканчэнні сезона 2022.
Палац Манук-Бея
Палац Манук-Бея — будынак, пабудаваны ў 1817 годзе архітэктарам Бернардаццы на заказ Манук-бея Мірзаяна — армяніна па паходжанні, турэцкага дыпламата і рускага разведчыка па сумяшчальніцтве, аднак пажыць у раскошы палаца Манук-бей не паспеў, таму што загінуў 20 ліпеня 1817 года.
Апісанне
Дадзены будынак знаходзіцца ў горадзе Хынчэшты, у цэнтральнай частцы Малдовы. Ён ўваходзіць у склад Сядзібы Манук-Бея, якая апроч Палаца Манук-Бея, складаецца таксама і з Паляўнічага замка, Бібліятэкі і жылля для слуг. Палац знаходзіцца ў паўднёвай частцы горада на паўночным схіле ўзгорка, на ўскраіне парка. Ад галоўнага ўваходу ля падножжа ўзгорка да палаца праз парк вядзе алея. З-за схільнасці рэльефу, з вяршыні ўзгорка бачны толькі два паверхі, а з падножжа — тры. Палац выкананы ў духу французскага класіцызму, з шырокімі проймамі вокнаў і лоджый. На тэрасе, у тоўшчы сцен былі выдзеўбаны нішы ўпрыгожаныя прыгожымі фрэскамі, куды змяшчаліся статуі. Сядзіба была аточана прыгоннымі сценамі.
Столі палаца распісваў іншы вядомы армянін — Іван Айвазоўскі, аднак на дадзены момант ад роспісу не засталося і следу.
Дадзены палац мае вялікае гістарычнае значэнне і быў улучаны ў спіс нацыянальных набыткаў Малдовы. У дадзены момант стан будынка — здавальняльны. Апошняя рэстаўрацыя мела месца ў 70-80 гадах XX стагоддзя.
Гісторыя
У часы спадчыннікаў Манук-бея сядзіба захапляла раскошай. Там білі фантаны, і была невялікая сажалка, што ўжо знікла. Усе будынкі сядзібы злучаліся з палацам шклянымі галерэямі.
Па сканчэнні Другой сусветнай вайны вайны палац быў у спешным парадку рэканструяваны і прыстасаваны пад тэхнікум, а ў канцы 50-х гадоў XX стагоддзя на загад начальствы былі разбураны прыгонныя сцены.
Пасля землятрусу 1986 года будынак прызналі аварыйным, тэхнікуму ў 1991 годзе падалі новае памяшканне — недалёка ад старога палаца. У 1993 годзе палацу надалі статус архітэктурнага помніка, аднак ніякіх рэканструкцыі з тых часоў не было здзейснена.
Падземныя хады
Ходзяць чуткі, што пад галерэямі былі і падземныя хады. Пра падземныя хады ад флігеляў да палаца дакладна не вядома, але два вялікія падземныя хады, — сказаў Валерыу Улас, — сапраўды ёсць. Адзін — карацей, сканчаецца ля вялікага става, ледзь ніжэй сядзібы. Невядома, ці быў гэты стаў у часы Манук-бея, але падземны ход выходзіць проста да яго.
Іншы падземны ход цягнецца праз увесь горад і праходзіць пад Домам культуры. Аднавіць цалкам падземныя галерэі наўрад ці атрымаецца. Яны давяліся дарэчы жыхарам горада Хынчэшты. Многія адмыслова дакопваліся да Манук-баеўскіх падзямелляў, каб зрабіць тут скляпы, але ўсё ж невялікія адрэзкі падземных хадоў адновяць — для экскурсантаў.
Любоў Саламонаўна Фрыд
Творчасць
Аўтар кніг, брашур, манаграфічных даследванняў «Нарысы па гісторыіразвіцця палітыка-асветніцкай работы ў РСФСР: (1917—1929)» (1941), «Асноўныя прынцыпы культурна-асветніцкай работы ў СССР» (1954), «Культурна-асветніцкая работа ў Расіі ў гады рэвалюцыі 1905—1907 гг.» (1956), «Пытанні культурна-асветніцкай работы ў Зборы педагагічных твораў Н. К. Крупскай» (1962) і інш.
Аўтар звыш 20 навуковых прац.
Бярлянка
Бярля́нка — рака ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Каўпіта (басейн Дняпра). Даўжыня 10,5 км. Пачынаецца за 0,5 км на паўночны захад ад пасёлка Курганне, вусце за 1 км на захад ад вёскі Пабеда. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае. Стары выток перахоплены сістэмай меліярацыйных каналаў, якія даюць пачатак рацэ Каўпіта.
Дом-камуна (Гомель)
Гісторыя
Пабудаваны ў 1929—1931 гадах паводле праекта архітэктара Станіслава Шабунеўскага як жылы дом для рабочых паравозавагонарамонтнага завода. Дамы такога тыпу ў 1928—1929 гадах з’явіліся ў многіх гарадах СССР. Гэта былі першыя спробы стварэння дамоў-комплексаў з рознымі памяшканнямі грамадска-бытавога абслугоўвання. Акрамя Гомеля, у БССР такі дом у 1930—1935 гадах быў пабудаваны ў Бабруйску.
У гады Другой сусветнай вайны будынак быў пашкоджаны. У пасляваенныя гады быў толькі разабраны парапет, які павінен быў імітаваць плоскі дах, у свой час запраектаваны, але не выкананы прах тэхнічную непадрыхтаванасць будаўніцтва.
Архітэктура
Мае ў плане форму выцягнутай літары П і займае даўжыню квартала. Вонкавы выгляд будынка характэрны для архітэктуры таго перыяду. Асаблівая выразнасць аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі дасягнута спалучэннямі вертыкальных сяміпавярховых аб’ёмаў, што фланкіруюць цэнтральны шасціпавярховы аб’ём з бакавымі крыламі.
Сістэма памяшканняў культурна-бытавога абслугоўвання запраектаваных будынкаў не ўлічвала многіх патрэб жыхароў дома. Не ўсё з запраектаванага было выканана, асобныя памяшканні выкарыстоўваліся па іншым прызначэнні. Пасля некалькіх перабудоў гомельскі дом-камуна быў рэканструяваны пад інтэрнат калідорнага тыпу, на першым паверсе прадугледжваліся памяшканні грамадскага прызначэння — вестыбюль, сталовая, дзіцячая дашкольная ўстанова, пакоі для гурткоў, бібліятэка. Пасля перабудовы 1990—2000-х гадоў на першым паверсе дома месцяцца гандлёвыя памяшканні, на верхніх — кватэры.
Георгій Якаўлевіч Галенчанка
Георгій Якаўлевіч Галенчанка (Георгий Яковлевич Голенченко; нар., , РСФСР) — гісторык-медыявіст, кнігазнавец, скарыназнавец. Доктар гістарычных навук (1965).
Біяграфія
Скончыў гістарычны факультэт БДУ ў 1960 годзе. У 1960—1962 гадах працаваў бібліятэкарам у Дзяржаўнай бібліятэцы БССР.
У 1965 годзе скончыў аспірантуру Маскоўскага дзяржаўнага гісторыка-архіўнага інстытута.
У 1965—1968 гадах працаваў старшым выкладчыкам у Беларускім дзяржаўным універсітэце.
З 1968 года ў Інстытуце гісторыі АН БССР на пасадзе старшага навуковага супрацоўніка аддзела гісторыі Беларусі дасавецкага перыяду. З 1991 па 2005 гады — загадчык аддзела спецыяльных гістарычных навук Інстытута гісторыі НАН Беларусі. Да жніўня 2020 года — галоўны навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі сярэдніх вякоў і пачатку новага часу.
Выкладаў у Еўрапейскім гуманітарным універсітэце, Рэспубліканскім інстытуце вышэйшай школы, Познаньскім універсітэце.
Навуковая дзейнасць
Кірункі навуковай дзейнасці: гісторыя беларускага кнігадруку XVI—XVIII ст.
Аўтар даследаванняў «Малой падарожнай кніжкі» Ф. Скарыны. Адзін з аўтараў навукова-папулярнай кнігі «Францыск Скарына», выдадзенай ЮНЕСКА (Парыж, 1979—1980; франц., англ.). Укладальнік раздзела «Старадрукаваныя кірылічныя выданні XVI—XVIII ст.» у каталогу «Кніга Беларусі. 1517—1917 гг.» (1986), факсімільнага выдання «Бібліі» Ф. Скарыны (1990—1991, у 3-х т.). Аўтар кніг «Ідэйныя і культурныя сувязі ўсходнеславянскіх народаў у XVI — сярэдзіне XVII ст.» (1989), «Францыск Скарына — беларускі і ўсходнеславянскі першадрукар» (1993).
Чопау
Вядомы заводам Motorradwerk Zschopau, які вырабляў да 2008 года матацыклы маркі MZ.
Арнэла Муці
Арнэла Муці (Ornella Muti, сапраўднае імя Франчэска Рамана Рывелі, Francesca Romana Rivelli; 9 сакавіка 1955, Рым) — італьянская кінаактрыса. Яе бацька неапалітанец, а маці родам з Эстоніі.
Біяграфія
Нарадзілася 9 сакавіка 1955 у Рыме, Італія. У кіно грае з 15 гадоў. У асноўным здымалася ў італьянскім кіно, але ў 1980 годзе згуляла ў брытанскім фантастычным фільме «Флэш Гордан». У 1984 году з'явілася ў фільме нямецкага кінарэжысёра Фолькера Шлендорфа «Каханне Свана» з Аленам Делонам. Муці працавала з італьянскімі рэжысёрамі Марка Ферэра і Дзіна Рызі. Арнэла Муці - пастаянная ганаровая госця Канскага кінафестывалю.
NGC 6296
NGC 6296 (іншыя абазначэнні — UGC 10719, MCG 1-44-2, ZWG 54.3, IRAS17062+0357, PGC 59690) — галактыка ў сузор’і Змеяносец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Даніэль Клугер
Біяграфія
Нарадзіўся 8 кастрычніка 1951, скончыў Сімферопальскі ўніверсітэт, паводле адукацыі — фізік. Шмат гадоў прапрацаваў у медыцыне (клінічная дазіметрыя), аўтар некалькіх вынаходніцтваў. У 1989—1993 гадах узначальваў крымскі філіял выдавецтва «Тэкст».
У 1994 годзе Даніэль Клугер рэпатрыяваўся ў Ізраіль, з таго часу працуе ў рускамоўнай прэсе і друкуецца ў шэрагу часопісаў («Энергія», «Вакол свету», «Веды — сіла», «Шукальнік» і інш.).
Даніэль Клугер — сябар Ізраільскай федэрацыі саюзаў пісьменнікаў, замежны сябар Брытанскай асацыяцыі пісьменнікаў крымінальнага жанру (Criminal Writer's Association, CWA), аўтар шэрагу кніг, сярод якіх — «Жорсткае сонца» («Жёсткое солнце», 1989), «Маўклівы госць» («Молчаливый гость», 1991), «Пастка для дэтэктыва» («Западня для сыщика», 1998), «Тыя, што перайшлі раку» («Перешедшие реку», 2000), «Смерць у Кесарыі» («Смерть в Кесарии», 2001), «Апошні выхад Шэйлака» («Последний выход Шейлока», 2006) і інш., а таксама даследаванне гісторыі класічнага дэтэктыву «Баскервільская містэрыя» («Баскервильская мистерия», 2005).
Раман «Апошні выхад Шэйлака» апавядае пра падзеі ва «ўзорным гета» часоў Трэцяга Рэйху, дзе ўсе героі — і забойца, і сведкі, і дэтэктыў — урэшце апынаюцца ў Асвенцыме.
У прыгодніцкім рамане «Мушкецёр» абыгрываецца меркаванае паходжанне Партоса з сям'і збеглых ад інквізіцыі партугальскіх маранаў з прозвішчам дэ Порту. Гісторыі, у тым ліку яўрэйскай, прысвечаная другая паэтычная кніга Даніэля Клугера — кніга балад і вершаў «Разбойніцкая ноч» (2008).
Артыкулы Даніэля Клугера, прысвечаныя розным аспектам эстэтыкі фантастыкі і дэтэктыву, перакладаліся на англійскую мову і публікаваліся ў часопісах Science Fiction Studies (ЗША—Канада) і Locus (ЗША). Раманы «Дваццатая рапсодыя Ліста» і «Чацвёртая ахвяра бэзу» выйшлі ў Эстоніі ў перакладзе на эстонскую. Гэтыя ж раманы былі інсцэніраваныя ў Маскве і пастаўленыя як радыёспектаклі на канале «Радыё-Культура».
Даніэль Клугер — аўтар паэтычных твораў і перакладчык паэзіі. Пераклады балад Франсуа Віёна публікаваліся ў анталогіі «Век перевода», вершы і балады — у часопісах і альманахах у Расіі, Ізраілі і ЗША. Балады Д. Клугера выйшлі ў аўтарскім выкананні на пяці дысках: «Яўрэйскія балады» (2004, Solyd Records), «Готыка яўрэйскага мястэчка» (2005, Captain Recording Studio), «Паданні яўрэйскай даўніны» (2007, Captain Recording Studio), «Паўночныя казкі» (2008, Captain Recording Studio), «Ці вернецца вецер…» (2010, Captain Recording Studio). Некаторыя балады апублікаваныя ў ізраільскім украінскамоўным часопісе «Соборність» на ўкраінскай мове.
У 2007 годзе за паэтычны цыкл «Яўрэйскія балады» Даніэль Клугер быў узнагароджаны прэміяй «Аліва Ерусаліму» ў намінацыі «Старонкі і радкі: паэзія».
Заходнія Альпы
Заходнія Альпы — частка сістэмы хрыбтоў і горных масіваў Альпаў на захад ад умоўнай лініі, якая злучае возера Бодэнскае і возера Кома (у тым ліку праходзіць па верхнім цячэнні Рэйна). Заходнія Альпы распасціраюцца ў форме выпуклай у паўночна-заходнім кірунку дугі даўжынёй каля 500 км і шырынёй да 130 км і падзяляюцца на Лігурыйскія, Прыморскія, Праванскія, Коцкія Альпы, Альпы Дафінэ, Грайскія, Бернскія, Пенінскія, Лепанцінскія і Гларнскія Альпы. У Заходніх Альпах таксама вылучаюць шэраг горных масіваў, уключаючы Веркор, Пельву і іншыя. У Заходніх Альпах размешчаны самыя высокія масівы Альпаў і ўсёй Заходняй Еўропы, найвышэйшая кропка - гара Манблан (4807 м.), сярод вяршыняў вышэй 4000 м. такія горы, як Монтэ-Роза, Матэрхорн, гара Юнгфрау.
Жураўскі
Жураўскі — прозвішча.
Рысінскі
Рысі́нскі — прозвішча.
Кунахавічы
Ку́нахавічы (, Кунаховичи) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вярховіцкага сельсавета.
Скірмантава
Скі́рмантава (, Скирмантово) — аграгарадок у Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Путчынскага сельсавета.
Геаграфія
Скірмантава размешчана за 18 км на паўночны захад ад райцэнтра, горада Дзяржынска і за 32 км на паўднёвы захад ад Мінска. Праз вёску праходзіць аўтадарога Вярцінкі — Івянец.
Каля вёскі знаходзіцца Дзяржынская гара (да 1958 года — Святая гара) — найвышэйшы пункт Мінскага ўзвышша і Беларусі.