cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Калеж дэ Франс
Калеж дэ Франс (Collège de France) — адзін з самых прэстыжных вышэйшых навучальных устаноў Францыі. Размешчаны на плошчы Марселэн-Бертэло (place Marcelin-Berthelot) у Лацінскім квартале (5-я акруга Парыжа). Тут прапануюцца недыпломныя курсы павышанага ўзроўню з натуральных, гуманітарных і мастацкіх дысцыплін. Навучанне бясплатнае і адкрыта для ўсіх без папярэдняга запісу. Пасада прафесара Калеж дэ Франс лічыцца вяршыняй навуковай кар’еры ў Францыі.
Гісторыя
Калеж дэ Франс заснаваны ў 1530 годзе, калі французскі кароль Францыск I падтрымаў прапанову свайго бібліятэкара, выдатнага гуманіста Гіёма Бюдэ, і ўвёў пасаду «каралеўскіх лектараў» (lecteurs royaux). Яны павінны быць фінансава незалежнымі, праводзіць даследаванні і выкладаць шэраг прадметаў, да якіх ставілася варожа «Сарбона», дзе дамінаваў дух артадаксальнай тэалогіі. Гэтымі дысцыплінамі спачатку былі старажытнаяўрэйская мова, старажытнагрэчаская мова, а таксама класічная латынь. Неўзабаве да іх далучыліся французскае права, матэматыка і медыцына.
NGC 473
NGC 473 (іншыя абазначэнні — UGC 859, MCG 3-4-22, ZWG 459.30, IRAS01172+1616, PGC 4785) — галактыка ў сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Калеж дэ Франс
Гісторыя
Назва новай установы была «Каралеўскі калегіум» (Collège Royal) або таксама «Калегіум трох моў» (Collège des trois langues, Collegium Trilingue). Пасля Французскай рэвалюцыі яго называлі «Нацыянальны калегіум» (Collège national), пасля «Імператарскі калегіум» (Collège Impérial) і, нарэшце, з 1870 года Collège de France.
Docet omnia —так гучыць яго лацінскі дэвіз з часоў заснавання, што азначае па-беларуску: «вучыць усяму».
Леў Валодзін
Леў Валодзін, сапраўднае прозвішча Іофэ — беларускі савецкі дыктар Камітэта па радыёвяшчанні і тэлебачанні пры СМ БССР, настаўнік і акцёр.
Біяграфія
Працаваў на Беларускім радыё ў 1970-1980-я гады. Чытаў мастацкія творы на беларускай і рускай мовах. Голасам Льва Валодзіна пачыналіся будзённыя і святочныя дні эфіра Беларускага радыё.
Выхаваў значную колькасць вядомых дыктараў тэлебачання і радыё, займаўся з дзясяткамі радыёкаментатараў. Запісаў, сярод іншага, зборнік замежнай фантастыкі «Продаётся планета». Агучыў фільм «Атланты і Карыятыды» голасам Яўгена Еўсцігнеева, такім чынам, што ў самога Еўсцігнеева не было нараканняў.
Нацыянальны музей натуральнай гісторыі (Парыж)
Нацыянальны музей натуральнай гісторыі (Muséum national d'histoire naturelle) заснаваны ў Парыжы 10 чэрвеня 1793 года паводле дэкрэта Нацыянальнага канвента.
Структура музея
Музей аб’ядноўвае наступныя арганізацыі:
Музей налічвае 1850 супрацоўнікаў, з іх каля 500 — даследчыкі і навуковыя работнікі.
Правіла Босмана
Правіла Босмана (Bosman ruling) — закон, які дзейнічае ў краінах ЕС, што дазваляе гульцам, у якіх мінуў тэрмін кантракту з клубам, перайсці ў іншы клуб без грашовага кампенсавання. Да ўвядзення правіла клуб на працягу двух з паловай гадоў захоўваў правы на кампенсаванне за гульца.
Прычыны
У 1990 годзе бельгійскі «Льеж» прапанаваў Жану-Марку Босману падоўжыць кантракт, што сканчваўся, аднак з 75-працэнтавым памяншэннем зарплаты. Босман меў добрую прапанову ад французскага «Дзюнкерка», які прапанаваў схаднейшыя ўмовы. «Льеж» запытаў за гульца каля мільёна долараў адчэпных. Кіраўніцтва «Дзюнкерка» плаціць не пажадала. Кампраміс так і не быў дасягнуты, Босман застаўся без працы. Былы футбаліст жыў у гаражы і ледзь звадзіў канцы з канцамі. Пазней ад яго сышла жонка. Аднак Босман працягваў судовыя разгляды з «Льежам», спрабуючы атрымаць кампенсаванне ў 16 мільёнаў бельгійскіх франкаў.
Рашэнне суда
Пасля 5-гадовых цяжбаў, 15 снежня 1995 года, Бельгійскі суд прызнаў, што прынятае Еўрапейскім саюзам заканадаўства забараняе абмяжоўваць права чалавека на свабоду перамяшчэння па сканчэнні дзеяння кантракту і патрабаванне кампенсавання з'яўляецца незаконным. Уся існавалая еўрапейская трансферная сістэма была прызнана нелегітымнай.
Паралельна Босман вёў яшчэ адну скандальную справу супраць УЕФА — пра незаконнасць ліміту на замежнікаў, які выкарыстоўваецца УЕФА (3+2 — 3 замежніка, 2 "натуралізаваных" гульца, т.б. якія выступаюць у краіне больш пяці гадоў). Гэты пазоў таксама быў задаволены.
Наступствы
Па меркаванні шматлікіх экспертаў прыняцце «Правіла Босмана» адмоўна адбілася на ўсім еўрапейскім футболе. Значна выраслі сумы зарплат футбалістаў, дзіцячыя футбольныя школы прыйшлі ў заняпад. Маладыя гульцы сыходзілі бясплатна, і клубы, якія жылі за кошт продажу сваіх талентаў, былі на грані банкруцтва. Некаторыя клубы цалкам складаліся з легіянераў, абыходзячыся без сваіх выхаванцаў.
Адмоўна адбілася справа на паўднёваамерыканскім футболе — маладыя гульцы ў вядучых клубах кантынента, ледзь адзначыўшыся на міжнароднай арэне, адразу атрымліваюць прапановы ад багацейшых еўрапейскіх каманд. Таму ў паўднёваамерыканскіх клубах дагэтуль назіраецца даволі высокая цякучка кадраў і нестабільны выступ каманд (хоць агульны ўзровень футбола застаецца высокім, за кошт надзвычай высокай прадукцыйнасці футбольных школ).
Гузаў
Гу́заў (Guzów) — вёска ў Жырардоўскім павеце Мазавецкага ваяводства Польшчы, размешчаная ў гміне Віскіткі. Месца нараджэння кампазітара Міхала Клеафаса Агінскага.
Знаходзіцца за 6 км на паўночны захад ад Віскітак, 10 км на паўночны захад ад Жырардава і за 47 км на захад ад Варшавы.
Гісторыя
У 1765 уласнікам Гузава і вакольных маёнткаў быў Андрэй Агінскі. Па III падзеле Рэчы Паспалітай Гузаў апынуўся ў прускай частцы. На падставе дэкларацыі караля прускага Фрыдрыха Вільгельма II 28 ліпеня 1796 царкоўныя маёнткі, староствы і іншы каралеўскія ўладанні перайшлі ў валоданне прускае казны, а ўжо кароль раздаваў іх сваім служачым і генералам. Гузаўскае староства атрымаў міністр Сілезіі Карл Георг фон Гойм, але неўзабаве прадаў іх ранейшай уласніцы, Паўліне Агінскай, маці Фелікса Лубенскага. Па яе смерці Гузаў перайшоў да Фелікса. Калі ў 1856 маёнтак быў выстаўлены на аўкцыён, яго набыў Фелікс Сабанскі. У іхнім валоданні Гузаў знаходзіўся да 1944 года, калі быў нацыяналізаваны.
Палацава-паркавы ансамбль
Андрэй Агінскі паставіў у Гузаве мураваны, велічны дом. У II палове XIX стагоддзя, на замову Фелікса Сабанскага архітэктар Уладзіслаў Гіршэль разбудаваў яго ў палац паводле ўзору замкаў на Луары, надаўшы яму цяперашні выгляд. Потым пры палацы быў разбіты ландшафтны парк, запраектаваны Валерыянам Кроненбергам і Францішкам Шаніёрам.
Падчас I сусветнай вайны палац служыў прыфрантавым шпіталём і разам з паркам быў знішчаны, але ў міжваенны час атрымаў ранейшы выгляд. У хадзе Другой сусветнай вайны палац быў разрабаваны, а ў 1944 нацыяналізаваны. Пасля вайны ў палацы размясціліся жылыя памяшканні і кабінеты супрацоўнікаў цукроўні. У 1992 палацава-паркавы ансамбль быў вернуты роду Сабанскіх.
Пасля столькіх гадоў занядбання палац апынуўся ў вельмі благім стане, як і парк, парослы хмызнякамі. Адноўленая і дагледжаная толькі даўняя каплічка (цяпер касцёл Св. Фелікса дэ Валуа) і невялікі ўчастак саду побач з ёю.
Халеева
Халеева (Холеево) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Новаміхайлаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Халеева абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Каралеўства Конга
Каралеўства Конга (Wene wa Kongo, Kongo dya Ntotila) — гістарычная дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы. Сфарміравалася меркавана ў канцы XIV ст. Праіснавала да 1914 г.
Займала тэрыторыі поўначы сучаснай Анголы, захаду і цэнтральнай часткі Рэспублікі Конга. У пэўныя перыяды ў залежнасці ад Каралеўства Конга знаходзіліся дзяржаўныя ўтварэнні на захадзе сучаснай Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Сталіцай з'яўляўся горад Мбанза-Конга (Сан-Сальвадор) на тэрыторыі сучаснай Анголы. Асноўнае насельніцтва прадстаўляў народ баконга.
Першыя манархі мелі тытул маніконга (правадыры Конга). З 1556 г. зацвердзіўся тытул кароль, так мясцовыя манархі зваліся ў дыпламатычнай перапісцы з еўрапейскімі манархамі. У 1491 г. яны афіцыйна прынялі каталіцызм, таму Каралеўства Конга часцяком называюць першай хрысціянскай дзяржавай на поўдзень ад экватара. Каралеўства Конга адыграла значную ролю ў развіцці гандлёвых стасункаў паміж Афрыкай і еўрапейскімі калоніямі ў Паўднёвай Амерыцы, у тым ліку ў гандлі рабамі.
Ранняя гісторыя
Заснавальнікам каралеўства і першым вярхоўным правадыром маніконга лічыцца Лукені луа Німі, што жыў на мяжы XIII ст і XIV ст або на мяжы XIV ст. і XV ст. У паданнях баконга ён маляваўся ці то як паважаны рамеснік, ці то як правадыр атрада воінаў. Лукені луа Німі здолеў аб'яднаць вакол сябе значныя тэрыторыі на поўдзень ад ракі Конга і парадніцца з дробным манархам Мані Кабунга. Паколькі ўлада перадавалася толькі па лініі маці, то род Кілукені, заснаваны Лукені луа Німі, атрымаў законную магчымасць кіраваць заваяванымі тэрыторыямі і пашыраць іх. Цэнтрам новай дзяржавы стаў горад Мбанза-Конга, пабудаваны на добра ўмацаваным узвышшы. Лукені луа Німі стварыў для падданых адзіныя законы.
К канцу XV ст. маніконга завершылі асноўны этап сваёй экспансіі. Яны кантралявалі землі ўздоўж атлантычнага узбярэжжа ад ракі Конга на поўначы да ракі Кванза на поўдні. У залежнасці ад іх знаходзіліся суседнія дзяржавы Матамба, Ндонга, Лаонга, Нгоё, Каконга, і інш.
Хрысціянізацыя
У 1482 — 1488 гг. у выніку трох экспедыцый мараплаўца Дыёгу Кау партугальцы адкрылі і даследавалі вусце ракі Конга і ўсталявалі кантакты з Каралеўствам Конга. У 1488 г. адбылося афіцыйнае пасольства маніконга Нзінга Нкуву ў Партугалію. У 1491 г. атрад партугальцаў аказаў дапамогу маніконга ў задушэнні паўстання на поўначы краіны. 3 мая 1491 г. адбылося хрышчэнне Нзінга Нкуву і яго бліжэйшых паплечнікаў. У Мбанза-Конга пачалося будаўніцтва першага касцёла. Такім чынам Каралеўства Конга стала першай дзяржавай на поўдзень ад экватара, дзе пачало распаўсюджвацца хрысціянства.
Шчыльныя ўзаемаадносіны з Партугаліяй і Рымам мелі спрэчныя наступствы. З аднаго боку, яны значылі ўцягненне Конга ў міжнародны гандаль, з'яўленне новых сельскагаспадарчых культур і тавараў, распаўсюджанне адукацыі. Партугальская карона і рымскія папы заўсёды падкрэслівалі сваю павагу ў адносінах да чарнаскурых манархаў. У афіцыйнай перапісцы каралі Партугаліі называлі іх братамі і падкрэслівалі роўнасць. Аднак ужо падчас кіравання Афонсу I ў каралеўстве Конга з'явілася шмат партугальцаў — місіянераў, гандляроў, прадстаўнікоў каралеўскіх улад, наёмнікаў і авантурыстаў. Яны не выказвалі павагі адносна мясцовых традыцый і законаў, дзейнічалі ў сваіх карыслівых інтарэсах. Многія місіянеры ўдзельнічалі ў гандлі рабамі, заключалі пагадненні з мясцовымі правадырамі, што саслабляла цэнтральныя ўлады. Місіянеры прымалі ўдзел у змовах супраць каралёў. У 1555 г. з Конга былі высланы езуіты. Саслабленне каралеўскай улады ў Конга непакоіла партугальскіх манархаў, якія перыядычна выдавалі загады, што павінны былі абмежаваць усёдазволенасць іх падданых, імкнуліся манапалізаваць гандль рабамі, але іх загады на месцах не выконваліся.
Падпарадкаванне Партугаліі
У 1568 г. пачалося нашэсце на Конга з усходу і поўдню шматлікіх яга. Згодна партугальскім крыніцам, яга ўяўлялі ваенныя атрады, куды маглі ўваходзіць прадстаўнікі розных народаў. Яны спавядалі паганства і абвінавачваліся ў канібалізме. Згодна меркаванню сучасных даследчыкаў яга маглі быць выхадцамі з дзяржавы Лунда. Нашчадкамі спусташальнікаў часам называюць народ яка. Нашэсце аказалася надзвычай спусташальным. Малады кароль Алвару I быў вымушаны пакінуць Мбанза-Конга і схавацца на адным з астравоў ракі Конга. Сталіца была разрабавана. У краіне пачаліся голад і эпідэміі.
У 1622 г. губернатар Луанды адкрыта выступіў супраць Каралеўства Конга і з дапамогай наёмнікаў-яга нанёс паражэнне каралеўскай арміі. Многія ваеннапалонныя-хрысціяне былі прададзены ў рабства. Гэта выклікала канфлікт паміж Урбанам VII і Філіпам IV. Філіп быў вымушаны пайсці на некаторыя саступкі, арганізаваў расследаванне і даў дазвол на пашырэнне місіянерскай дзейнасці ў Конга.
Кароль Гарсія II (1641 — 1661 гг.) пачаў перагаворы з галандцамі. Каб набыць агнястрэльную зброю, ён падпісаў з імі гандлёвае пагадненне, але адмовіў у дазволе на місіянерскую дзейнасць кальвіністаў. Найбольш актыўны гандаль з галандцамі адбываўся да 1648 г., калі Галандская Ост-Індская кампанія захапіла Луанду. Армія Конга таксама ўдзельнічала ў вайне з партугальцамі. Пасля вяртання Луанды партугальцы абвінавацілі Гарсія II у супрацоўніцтве з ворагам і пад пагрозай ваеннага ўварвання прымусілі ў 1651 г. падпісаць новае пагадненне. Яно прадугледжвала шчодрыя грашовыя кампенсацыі, тэрытарыяльныя саступкі і абмежаванні ў правах на знешнія зносіны, у тым ліку з Рымам. У 1665 г. кароль Антоніу I, сын Гарсія II, загінуў у бітве супраць мяцежнікаў, падтрыманых партугальцамі. З-за нязгоды паміж валадарамі правінцый аб прызначэнні адзінага караля ў Конга пачалася працяглая грамадзянская вайна, калі свае правы на трон абвяшчалі адразу некалькі прэтэндэнтаў. Сталіца Мбанза-Конга была спустошана і пакінута жыхарамі.
У 1704 г. да аднаго з прэтэндэнтаў на каралеўскі трон Педру IV з'явілася жанчына Беатрычэ, якая нібы прыняла дух Святога Антонія. Яна запатрабавала вярнуцца ў Мбанза-Конга, арганізаваць справядлівыя выбары караля і адраджэнне цэнтралізаванай дзяржавы. Паколькі жанчына дзеяла цуды, замілаваны Педру IV падпарадкоўваўся і паслаў сваіх прэтэндэнтаў да супернікаў і валадароў правінцый. Аднак тыя адмовіліся весці з ім перагаворы. Беатрычэ і яе прыхільнікі самастойна занялі пакінутую сталіцу і распачалі актыўную місіянерскую дзейнасць з заклікамі адражэння адзінай дзяржавы, барацьбы супраць паганцаў і ачышчэння хрысціянства ад фетышызму. Супраць "антаніянскай ерасі" выступіла Рымска-Каталіцкая Царква, але яна хутка набывала папулярнасць сярод жыхароў розных правінцый. У 1706 г. Педру IV захапіў Беатрычэ ў палон і пасля судовага працэсу загадаў спаліць яе. Пасля гэтага пачаўся пераслед антаніянцаў, якія адказвалі паўстаннямі. У 1708 г. паўстанне антаніянцаў прывяло да гібелі валадара адной з прыбярэжных правінцый, які лічыўся галоўным супернікам Педру IV. У 1709 г. Педру IV заняў Мбанза-Конга і абвясціў сябе адзіным каралём.
У далейшым, каб захоўваць цэнтралізаваную ўладу Педру IV і іншыя каралі Конга былі вымушаны ствараць фракцыі з найбольш магутных высакародных сем'яў, якім перадавалі значныя прывілегіі. Каралі паступова пазбаўляліся сваіх эканамічных манаполій. Яны траплялі ў рукі родавых аб'яднанняў маканда, што часцяком дзейнічалі насуперак каралеўскай уладзе і традыцыйным валадарам. У 1839 г. пад ціскам Вялікабрытаніі партугальскі ўрад забараніў гандаль рабамі на поўдзень ад экватара. Гэта пазбавіла каралёў Конга адной з найбольш важных крыніц прыбыткаў. Аднак неафіцыйны гандаль рабамі працягваўся. Ад каралеўскай манаполіі ён канчаткова перайшоў да маканда. У сярэдзіне XIX ст. родавыя аб'яднанні адкрыта ўмешваліся ў барацьбу за каралеўскую ўладу.
У 1857 г. каралём стаў падтрыманы маканда Педру V. Для перамогі над іншымі прэтэндэнтамі ён звярнуўся за ваеннай дапамогай да ўладаў Луанды і атрымаў яе. Наўзамен Педру V прызнаў Каралеўства Конга залежным ад Партугаліі і даў дазвол на размяшчэнне партугальскага гарнізона ў сталіцы. У 1888 г. ён яшчэ раз падцвердзіў залежнасць ад Партугаліі, якая была занепакоена магчымасцю прэтэнзій з боку іншых каланіяльных краін. Апошні кароль Мануэль III (1911 — 1914 гг.) быў вымушаны пагадзіцца на перадачу партугальцам значных тэрыторый, што выклікала народнае паўстанне. Яно было задушана партугальскімі салдатамі, пасля чаго незалежнасць Каралеўства Конга была фактычна ліквідавана.
Дзяржава
На чале Каралеўства Конга стаяў кароль маніконга, улада якога фармальна была неабмежавана і ўселяк сакралізавалася. Лічылася, што кароль можа кантраляваць надвор'е, выклікаць мёртвых і даваць дабрабыт жывым. Традыцыйна каралеўская спадчына перадавалася мужчынам па жаночай лініі. Кароль мог перадаць яе свайму сыну толькі, калі быў жанаты на блізкай сваячцы. Звычайна пасля смерці караля збіралася рада высакародных выбаршчыкаў, якія прылюдна прызначалі манарха. Яны маглі не ўлічваць намер папярэдняга караля і жаданні яго сыноў. Такая сістэма прыводзіла да частых сутычак. Фактычна смерць кожнага караля суправаджалася ваеннымі дзеяннямі паміж спадчыннікамі.
Каралеўства Конга падзялялася на 6 правінцый, якія па еўрапейскаму прыкладу зваліся герцагствамі. Насельніцтва розных правінцый некалькі адрознівалася па занятках, побыту і культурных традыцыях. Тытул герцагаў не быў спадчынным, яны звычайна прызначаліся каралём з ліку сваякоў або выскародных сем'яў. Найбольш важную ролю ў палітычным жыцці дзяржавы адыгрывалі прыморскія герцагствы. З XVI ст. герцагі правінцыі Мбамба імкнуліся кантраляваць каралеўскі двор, часцяком узначальвалі каралеўскую армію. Герцагі правінцыі Саё, наадварот, імкнуліся да незалежнасці. Герцагствы падзяляліся на графствы, а тыя ў сваю чаргу — на абшчыны, што кіраваліся традыцыйнымі правадырамі мані. Ужо ў часы Лукені луа Німі вылучаліся шлехетныя роды муконга, паміж якімі размяркоўвалася ўлада.
Каралеўская армія складалася з лёгкай пяхоты, ўзброенай лукамі і стрэламі, і цяжкай пяхоты з мячамі і вялікімі шчытамі. Відавочна, існавала сістэма кармлення. Паводле яе розныя часткі арміі былі раскіданы па краіне і знаходзііся на забеспячэнні мясцовых жыхароў. Яны ўзначальваліся рэгіянальнымі кіраўнікамі. З пачатку XVI ст. у арміі Каралеўства Конга служылі наёмнікі і добраахвотнікі-партугальцы, што карысталіся агнястрэльнай зброяй. У апошняй чвэрці XVI ст. быў сфарміраваны асобны атрад мушкецёраў. У XVII ст. у сувязі з частымі ваеннымі сутычкамі дзейнічала прызыўная сістэма, прычым ў армію набіралі не толькі дарослых мужчын, але таксама жанчын і юнакоў.
Эканоміка
Баконга здаўна займаліся земляробствам, жывёлагадоўляй, рамеснай вытворчасцю. Земляробства было пераважна ручным, прычым праца па апрацоўцы палеткаў і збор ураджаю пакладаліся на жанчын. Земляробчыя традыцыі не былі прымітыўнымі, улічвалі чарагаванне культур, угнаенне і г. д. Баконга вырошчвалі проса, бабовыя, агуркі, клубневыя, некалькі відаў пальм, арэх кола і інш. У выніку кантактаў з еўрапейцамі з’явіліся кукуруза, тытунь, цукровы трыснёг, апельсіны. У XVI — XVII стст. еўрапейцы ўзгадвалі статкі кароў, свінняў, коз, авечак, курэй, але з-за частых войн жывёлагадоўля перастала мець важнае значэнне. Рамеснікі здабывалі і апрацоўвалі медзь і жалеза, выраблялі кераміку і тканіны. Медныя бранзалеты каралі Конга даравалі каралям Партугаліі. Еўрапейцы высока цанілі мясцовыя тканіны, асабліва з пальмы роду рафія.
Большасць населеных пунктаў былі невялікімі па памерах вёскамі, злучанымі сеткай дарог і сцяжын. У кожнай правінцыі меліся умацаваныя шматлюдныя гарады. Сталіцу Мбанза-Конга партугальцы параўноўвалі па памерах з Эварай. Нават у мірны час вандроўкі паміж населенымі пунктамі не былі бяспечнымі, таму ўнутраныя гандлёвыя зносіны ажыццяўляліся караванамі. Галоўнай грашовай адзінкай з’яўляліся ракавіны малюскаў нзімбу. Іх здабывалі на паўднёвым узбярэжжы краіны. Здабыча ракавін лічылася манаполіяй караля. Партугальцы ўвозілі ў Конга ракавіны каўры, што выклікала інфляцыю і павелічэнне коштаў. Кароль Гарсія II імкнуўся пераўтварыць у грошы кавалкі тканіны з пальмы рафія, але грошы-ракавіны ўжываліся да XX ст.
Ракавінамі нзімбу выплочвалі падаткі. Разам з гэтым, існавалі натуральныя выплаты ў выглядзе свойскай жывёлы, гародніны, алею, тканін, нават рабоў. Падаткі не былі фіксаваны. Мясцовыя правадыры збіралі іх у абшчыннікаў, потым накіроўвалі герцагам. Двойчы на год герцагі везлі караваны з падаткамі да караля. Калі той заставаўся задаволеным, у наступны раз выплочваўся той жа падатак. Незадаволенасць вяла да павелічэння збораў. З сярэдзіны XVII ст. збор падаткаў раз на год ажыццяўлялі спецыяльныя каралеўскія ваенныя атрады. Вялікія герцагі правінцыі Сою карысталіся імунітэтам і збіралі падаткі самастойна.
Пашпарт грамадзяніна Польшчы
Пашпарт грамадзяніна Польшчы (paszport) — міжнародна прызнаны праязны дакумент, які выдаецца грамадзянам Польшчы для падарожжаў у іншыя краіны, таксама можа служыць дакументам, які пацвярджае польскае грамадзянства.
Акрамя таго, што польскі пашпарт дазваляе асобе падарожнічаць за мяжу і пацвярждаць сваё грамадзянства, пашпарт таксама палягчае працэс атрымання дапамогі ад польскіх консульскіх служб за мяжой або консульскіх служб іншых краін-членаў ЕС ў выпадку адсутнасці польскага консульства.
Кожны грамадзянін Польшчы з'яўляецца адначасова і грамадзянінам Еўрапейскага саюза. Польскі пашпарт разам з нацыянальным пасведчаннем асобы (dowód osobisty) дазваляе свабодна перамяшчацца і пражываць у любой з дзяржаў ЕС, Еўрапейскай эканамічнай зоны і Швейцарыі.
Па інфармацыі выдання Henley Passport Index за 2022 год, польскі пашпарт дазваляў бязвізавы ўезд у 182 краіны і разам з літоўскім і славацкім пашпартамі займаў 10-е месца па свабодзе паездак у свеце.
Выдача і тэрмін дзеяння
Пашпарты выдаюцца Міністэрствам унутраных спраў Польшчы, а заявы падаюцца ў ваяводскіх упраўленнях, якія маюць пашпартныя аддзелы. Пашпарты, якія выдаюцца з 2006 года, змяшчаюць біяметрычную інфармацыю і дзейнічаюць дзесяць гадоў. Пашпарты з сіняй вокладкай, выдадзеныя да 2001 года, і пашпарты з бардовай вокладкай, выдадзеныя да 2006 года, застаюцца сапраўднымі да пазначанага ў ім тэрміну дзеяння, аднак адсутнасць у іх біяметрычных функцый па сваёй сутнасці азначае, што яны маюць некалькі іншыя візавыя абмежаванні для выезду за мяжу, паколькі яны лічацца у некаторых краінах, такіх як Канада (дазваляе бязвізавы доступ толькі для грамадзян Польшчы, якія маюць біяметрычны пашпарт), такімі, якія не маюць належных функцый бяспекі.
Польскія пашпарты выдаюцца на дзесяць гадоў, у той час як для непаўналетніх яны дзейнічаюць максімум пяць гадоў.
Уладальнікі пашпартоў, выдадзеных да 13 красавіка 1993 года, якія жадаюць аднавіць свае пашпарты, патрабуюць дадатковага дакумента «Пацверджанне польскага грамадзянства», выдадзенага ўладамі адпаведнага ваяводства.
Часовыя пашпарты выдаюцца тэрмінам на адзін год.
Інфармацыя, якая ўтрымліваецца ў пашпарце
Старонка з персанальнымі дадзенымі грамадзяніна:
Чып з біяметрычнымі дадзенымі грамадзяніна ў лічбавым фармаце:
Бязвізавы ўезд
Візавыя патрабаванні для грамадзян Польшчы — гэта адміністрацыйныя абмежаванні на ўезд уладамі іншых дзяржаў для грамадзян Польшчы. Польскія грамадзяне карыстаюцца свабодай перамяшчэння ў Еўрапейскай эканамічнай прасторы і могуць вольна падарожнічаць па ЕЭП. Па стане на 2022 год грамадзяне Польшчы мелі бязвізавы доступ або візу па прыбыцці ў 182 краіны і тэрыторыі, што паставіла польскі пашпарт на 10-е месца ў свеце па свабодзе паездак (супадае з пашпартамі Літвы і Славакіі). Грамадзяне Польшчы могуць жыць і працаваць у любой краіне ЕС, ЕЭП і Швейцарыі ў выніку права на свабоднае перамяшчэнне і пражыванне, прадастаўленага ў артыкуле 21 Дамовы аб ЕС.
Польскія грамадзяне могуць вольна падарожнічаць па наступных краінах Еўропы нават без пашпарта, маючы толькі нацыянальнае пасведчанне асобы: Аўстрыя, Бельгія, Балгарыя, Харватыя, Кіпр, Чэхія, Данія, Эстонія, Фінляндыя, Францыя, Германія, Грэцыя, Венгрыя, Ісландыя, Ірландыя, Італія, Латвія, Ліхтэнштэйн, Літва, Люксембург, Мальта, Нідэрланды, Нарвегія, Партугалія, Румынія, Славакія, Славенія, Іспанія, Швецыя, Швейцарыя,
Уладальнікі польскага пашпарта маюць магчымасць бязвізавага ўезду таксама ў наступныя краіны свету: Албанія, Андора, Антыгуа і Барбуда, Аргенціна, Арменія, Аўстралія, Багамы, Барбадас, Беларусь, Беліз, Балівія, Боснія і Герцагавіна, Батсвана, Бразілія, Бруней, Канада, Каба-Вердэ, Чылі, Калумбія, Коста-Рыка, Дамініка, Дамініканская Рэспубліка, Эквадор, Сальвадор, Эсваціні, Фіджы, Гамбія, Грузія, Грэнада, Гватэмала, Гаіці, Гандурас, Ізраіль, Ямайка, Японія, Казахстан, Кірыбаці, Паўднёвая Карэя, Кыргызстан, Малайзія, Маршалавы Астравы, Маўрыкій, Мексіка, Мікранезія, Малдова, Манака, Манголія, Чарнагорыя, Марока, Новая Зеландыя, Нікарагуа, Паўночная Македонія, Аман, Палау, Панама, Парагвай, Перу, Філіпіны, Катар, Сент-Кітс і Невіс, Сент-Люсія, Сент-Вінсент і Грэнадзіны, Самоа, Сан-Марына, Сан-Тамэ і Прынсіпі, Сенегал, Сербія, Сейшэлы, Сінгапур, Саламонавы Астравы, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка, Сурынам, Таджыкістан, Тайланд, Усходні Тымор, Тога, Трынідад і Табага, Туніс, Турцыя, Тувалу, Украіна, Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, Вялікабрытанія, Злучаныя Штаты Амерыкі, Уругвай, Узбекістан, Вануату, Ватыкан, Венесуэла, Замбія.
РПГ-7
РПГ-7 (індэкс — 6Г3) — савецкі ручны супрацьтанкавы гранатамёт шматразовага прымянення.
Прызначаны для барацьбы з танкамі, самаходнымі артылерыйскімі ўстаноўкамі і іншай бранятэхнікай, можа быць выкарыстаны для знішчэння жывой сілы у хованках, а таксама для барацьбы з нізкалятаючымі малахуткаснымі паветранымі мэтамі. Гранатамёт распрацаваны ГСКБ-47 (цяпер прадпрыемства «Базальт») і прыняты на ўзбраенне УС СССР у 1961 годзе. Вядучы канструктар — Валянцін Канстанцінавіч Фірулін (лаўрэат Ленінскай прэміі за стварэнне дадзенай зброі). Выпушчана больш за 9 млн штук. Выкарыстоўваўся практычна ва ўсіх узброеных канфліктах з 1968 года і да гэтага часу знаходзіцца на ўзбраенні Узброеных Сіл многіх дзяржаў і краін. Дзякуючы з’яўленню новых боепрыпасащ РПГ-7 уяўляе істотную небяспеку і для сучаснага ўзбраення і ваеннай тэхнікі, таму застаецца запатрабаваным і ў XXI стагоддзі.
Краноцкая сопка
Крано́цкая сопка, Краноцкі (Кроноцкая Сопка, Кроноцкий) — дзеючы вулкан у Расіі, на ўсходнім узбярэжжы Камчаткі. Адносіцца да стратавулканаў.
Голі
Го́лі (, Голи) — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сянькоўшчынскага сельсавета.
Краноцкая сопка
Вышыня 3528 м. Вяршыня — правільны рабрысты конус. Кратар запоўнены экструзіўным коркам, ёсць фумаролы (асабліва актыўная іх дзейнасць адзначана ў 1923 годзе). Вулкан складзены базальтавымі і андэзітавымі дзындрамі, лавамі, попелам. Вывяржэнні рэдкія.
Лувійскія іерогліфы
Гісторыя
Па часе ўзнікнення лувійскія іерогліфы з'яўляюцца пазнейшымі, чым хецкі клінапіс (адаптаваная форма акадскага клінапісу), і паступова выцеснілі апошні.
Краноцкая сопка
Ніжнія схілы вулкана пакрытыя лясамі з кедравага сланіку і каменнай бярозы, у верхняй частцы — ледавікі і снежнікі. Верагодна, з’яўляецца адным з самых маляўнічых вулканаў Камчаткі.
Лувійскія іерогліфы
Гісторыя
Найбольш раннія прыклады сустракаюцца на асабістых пячатках і вельмі кароткія: надпісы ўтрымліваюць толькі імёны, тытулы і магічныя знакі. Даволі доўгія тэксты выяўлены на манументальных надпісах на камені, некалькі дакументаў захаваліся на свінцовых палосках.
Першыя манументальныя надпісы адносяцца да позняга бронзавага веку, прыкладна XIV—XIII стст. да н.э. На працягу наступных двух стагоддзяў лувійскія іерогліфы засведчаны толькі вельмі рэдкімі знаходкамі, пасля чаго ў слаях з X па VIII стст. да н.э. яны зноў прадстаўлены ў вялікай колькасці. Прыкладна ў пачатку VII ст. да н.э. яны знікаюць канчаткова, выцесненыя малаазійскімі алфавітамі.
Краноцкая сопка
Ля падножжа заходняга схіла — Краноцкае возера.
Лувійскія іерогліфы
Мова
Відавочна, пісьменнасць была распрацавана і прыстасавана спецыяльна для лувійскай мовы, а не запазычана звонку (пра гэта гаворыць, у прыватнасці, адсутнасць складаў з галосным -е-). Тэкстаў, запісаных гэтым пісьмом на іншых мовах, не выяўлена, хоць у тэкстах і сустракаюцца іншамоўныя ўкрапіны — хурыцкія імёны багоў ці глосы з урарцкай мовы (прыклад: á — ḫá+ra — ku = aqarqi ці  tu — ru — za =  ṭerusi, дзве адзінкі вымярэнняў).
Русакі (Лынтупскі сельсавет)
Русакі́ (, Русаки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лынтупскага сельсавета.
Лувійскія іерогліфы
Тыпалогія
Як і егіпецкія іерогліфы, лувійскія складаюцца з гукавых (адкрытаскладовых, некалькі двухскладовых) і лагаграфічных знакаў. Наконт чытання большасці складовых знакаў дагэтуль маюцца сумневы, з якой галоснай іх чытаць — а ці i.
Русакі (Лынтупскі сельсавет)
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Камайскага сельсавета.
Лувійскія іерогліфы
Тыпалогія
Словы маглі запісвацца лагаграмамі, фанетычна ці змяшаным спосабам (гэта значыць лагаграма + фанетычны кампанент), перад словамі мог ставіцца дэтэрмінатыў (знак, які вызначае, да якога класа адносіцца слова).
У адрозненне ад егіпецкіх, радкі лувійскіх іерогліфаў пісаліся напераменку злева направа, затым справа налева (такі напрамак пісьма грэкі называлі бустрафедон, літаральна «па ходзе вала» (які арэ поле).
Некаторыя знакі Фесцкага дыска нагадваюць лувійскія іерогліфы (на гэтай падставе У. Георгіеў спрабаваў прачытаць Фесцкі дыск), аднак у цэлым гэта розныя, не звязаныя адна з адной пісьменнасці.
Дэшыфроўка
Большую частку знакаў дэшыфраваў Эмануэль Ларош у 1960 г. У 1973 Дэвід Хокінс, Ганна Марпурга Дэвіс і Гюнтэр Нойман усталявалі, што мова надпісаў была лувійскай, а не хецкай, пры гэтым яны выправілі частку памылковых прачытанняў знакаў, напрыклад, для знакаў *376 і *377 замест i, ī были предложены чтения zi, za.
IC 220
IC 220 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральна галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ёханес Роберт Бехер
Ёханес Роберт Бехер (Johannes Robert Becher;, Мюнхен, Германская імперыя — , Усходні Берлін, ГДР) — нямецкі празік і паэт, міністр культуры ГДР. Лаўрэат Міжнароднай Сталінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі» (1952).
Аўтар антываеннага рамана «Люізіт, або адзіная справядлівая вайна» (1926).
У 1917 годзе стаў членам Незалежнай сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі, у 1918 годзе — «Союза Спартака», у 1919 годзе — Кампартыі Германіі. З 1932 года — выдавец газеты «Die Rote Fahne» (чырвоны сцяг). 15 сакавіка 1933 года збег ад нацыстаў праз Вену, Прага, Цюрых і Парыж у СССР. У Савецкім Саюзе, дзе Бехер пражыў амаль дзесяць гадоў, былі напісаны многія вершы, раман «Развітанне» (1940), п’есы «Зімовая бітва» і «Дарога ў Фюсен».
Пасля Другой сусветнай вайны вярнуўся ў Германію, у савецкую зону. З 1946 года быў членам Цэнтральнага Камітэта САПГ. Пасля ўтварэння ГДР Бехер стаў членам Народнай палаты і напісаў тэкст гімна ГДР.
З 1954 па 1958 год быў міністрам культуры ГДР, з 1953 па 1958 год — Прэзідэнтам Акадэміі мастацтваў ГДР. Жонка — нямецкая пісьменніца і журналістка Лілі Бехер.
Намаляваны на паштовых марках ГДР 1959 і 1971 гадоў.
Хайда-Гуаі
Хайда-Гуаі, да 2010 года — Астравы Каралевы Шарлоты — (мове індзейцаў хайда: Хайда-Гуаі, Haida Gwaii; на Queen Charlotte Islands) «астравы людзей», з 2010 года афіцыйнае найменне архіпелага ў межах Брытанскай Калумбіі ) — архіпелаг ля паўночна-заходняга ўзбярэжжа канадскай правінцыі Брытанская Калумбія, які складаецца з двух галоўных астравоў Грэй на поўначы і Морсбі на поўдні, выспаў Луіз, Лайел, Канг, а таксама прыкладна 150 невялікіх астравоў. Агульная плошча архіпелага 10180 км². Архіпелаг аддзяляецца ад мацерыка пралівам Хекатэ. Востраў Ванкувер знаходзіцца на поўдзень ад архіпелага, аддзелены залівам Каралевы Шарлоты, амерыканскі штат Аляска знаходзіцца на поўначы, аддзелены пралівам Дыксан-Энтранс. Клімат на архіпелагу умераны, вільготны. Заходняя частка ўзбярэжжа архіпелага гарыстая, на паўночным усходзе вострава Грэй знаходзіцца шырокая нізіна, углыб якой укліньваецца ўнутраная бухта Масет. Таксама на паўночным усходзе вострава размешчаны правінцыйны парк Найкун (Naikoon Provincial Park). На паўднёвым захадзе вострава Морсбі размешчана Нацыянальная паркавая рэзервацыя Гуаі-Хаанас.
Да перайменавання архіпелаг, быў названы ў гонар каралевы Вялікабрытаніі Шарлоты, жонкі караля Георга III.
Насельніцтва — 4761 чал.
Яўладавічы
Яўла́давічы (, Евладовичи) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гацукоўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Грэскага сельсавета.
Свята-Ільінская царква (Міхайлоўшчына)
Свята-Ільінская царква — праваслаўны храм у в. Міхайлоўшчына Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці.
Гісторыя
Пабудавана ў 1876 годзе з цэглы на месцы драўлянага храма.
Архітэктура
Помнік архітэктуры сінадальнага накірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Чатырохчасткавая кампазіцыя складаецца з двух’яруснай (васьмярык на чацверыку) званіцы, кароткай трапезнай, кубападобнай малітоўнай залы, апсіды. Шатровыя пакрыцці званіцы і малітоўнай залы завершаны макаўкамі. Фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, крапаваны аркатурнымі фрызамі, вуглавымі лапаткамі.
Шавердзіна (Манастыршчынскі раён)
Шавердзіна (Шевердино) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Новаміхайлаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Шавердзіна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
ЗУ-23-2
ЗУ-23 (Зенітная ўстаноўка калібра 23 мм, індэкс 2А13) — савецкая 23-мм спараная зенітная ўстаноўка, у складзе двух авіяцыйных гармат, станка і прыцэла ЗАП-23, платформы з ходам, наземнага прыцэла Т-3.
ЗП-23 прынята на ўзбраенне УС СССР 22 сакавіка 1960 года. Хуткастрэльнасць — 2 000 стрэлаў у хвіліну. Маса ўстаноўкі — 950 кг. Маса снарада — 190 грам. Далёкасць стральбы: 1,5 км па вышыні, 2,5 км па далёкасці. Разлік — пяць чалавек.
Руска-турэцкая вайна (1877—1878)
Падчас баявых дзеянняў рускай арміі атрымалася, выкарыстоўваючы пасіўнасць турак, правесці паспяховае фарсіраванне Дуная, захапіць Шыпкінскі перавал і, пасля пяцімесяцовай аблогі, прымусіць лепшую турэцкую армію Асман-пашы да капітуляцыі ў Плеўне. Наступны рэйд праз Балканы, падчас якога руская армія разбіла апошнія турэцкія часці, што засланялі дарогу на Канстанцінопаль, прывёў да выхаду Асманскай імперыі з вайны. На Берлінскім кангрэсе, які адбыўся ўлетку 1878 года, быў падпісаны Берлінскі трактат, што зафіксаваў вяртанне Расіі паўднёвай часткі Бесарабіі і далучэнне Карса, Ардагана і Батума. Аднаўлялася дзяржаўнасць Балгарыі (заваявана Асманскай імперыяй у 1396 годзе) як васальнае Княства Балгарыя; павялічваліся тэрыторыі Сербіі, Чарнагорыі і Румыніі, а турэцкая Боснія і Герцагавіна акупавалася Аўстра-Венгрыяй.
Дзеразовыя (сямейства)
Дзеразовыя (Lycopodiaceae) — сямейства споравых раслін.
Апісанне
Характэрны рысы прымітыўнай арганізацыі: дыхатамічнае разгалінаванне сцяблоў і каранёў; адсутнасць строгай дэтэрмінаванасці пры закладванні парасткаў і каранёў; бакавыя карані; анатамічнае падабенства ў будове сцяблоў і каранёў; наяўнасць самых прымітыўных тыпаў стэлы ў шэрагу відаў — пратастэлы, плектастэлы і актынастэлы; вялікая працягласць жыцця гаметафітаў; наяўнасць доўгай шыйкі архегонія. Гэта дае падставу разглядаць віды родаў дзеразовых як сапраўды жывых выкапнёвых раслін.
Значэнне і выкарыстанне
Дзеразовыя маюць гаспадарчае выкарыстанне. Споры дзеразы ў медыцыне вядомы як дзіцячая прысыпка. Імі таксама перасыпаюць пілюлі. У металургіі пры адліўцы больш дакладных дэталей зямельныя формы пасыпаюць спорамі дзеразы. У сельскай мясцовасці нярэдка дзеразой абвіваюць аркі, партрэты.
Allium macrostylum
Allium macrostylum — від травяністых раслін сямейства, эндэмік Кыргызстана.
Сямашка
Сямашка — прозвішча.
Ганна Юр’еўна Рэйшаль
Га́нна Юр’еўна Рэ́йшаль (у дзявоцтве Ташпула́тава; нарадзілася 21 кастрычніка 1987 года, Пружаны, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларуская лёгкаатлетка, спрынтарка, якая спецыялізуецца ў бегу на 400 м. Шматразовая чэмпіёнка краіны, майстар спорту міжнароднага класа.
Біяграфія
Нарадзілася 21 кастрычніка 1987 года ў г. Пружаны. Спортам пачынала займацца ў Пружанскай ДЮСШ №1, працягнула ў Брэсцкага вучылішча алімпійскага рэзерву. Цяпер навучаецца ў Мазырскім дзяржаўным педагагічным універсітэце.
Transport Allianz C.160 Transall
Transport Allianz C.160 Transall — сярэдні ваенна-транспартны самалёт, распрацаваны франка-германскім кансорцыумам для патрэб ВПС дзвюх краін.
Здзейсніў першы палёт 25 лютага 1963 года. Серыйная вытворчасць працягвалася да 1972 года і аднаўлялася ў Францыі ў першай палове 1980-х гадоў; усяго пабудавана 214 самалётаў. «Трансал» экспартаваўся ў Турцыю і ПАР.
Спраектаваны для ваенных дзеянняў і дапаможных палётаў.
Сумах
Батанічнае апісанне
Лістападныя або вечназялёныя кусты ці невялікія дрэвы вышынёй да 12 м. Лісце буйное, чаргаванае, трайчастае або непарнаперыстае, увосень набывае ярка-чырвоны-колер. Кветкі дробныя, шматлікія, з пяццю пялёсткамі. Суквецце — мяцёлка. Плод — касцянка.
Распаўсюджанне і экалогія
Пашыраны ва ўмераным поясе і субтропіках. На тэрыторыі Беларусі інтрадукаваны 3 віды:, ,.
Гаспадарчае значэнне
Лекавыя і дэкаратыўныя расліны. У лісці і кары маюцца дубільныя рэчывы. З соку некаторых відаў (ядавіты) атрымліваюць лак, з пладоў — воск.
Віды
Паводле базы даных The Plant List, род уключае 131 від. Некаторыя з іх:
IC 221
IC 221 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральна галактыка) у сузор’і Трыкутнік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Краноцкі заліў
Крано́цкі заліў (Кроно́цкий залив ) — заліў Ціхага акіяна, знаходзіцца на ўсходнім беразе паўвострава Камчатка паміж Шыпунскім паўвостравам і Краноцкім паўвостравам, другі буйны заліў у кірунку ад Петрапаўлаўска-Камчацкага.
Даўжыня заліва 68,5 км. Шырыня каля ўваходу 231 км. Глыбіня да 1500 м. Берагі нізінныя, месцамі абрывістыя. Прылівы змяшаныя, іх велічыня каля 2 м. Заліў зімой замярзае. Упадае рака Кро́нацкая.
Павел Канстанцінавіч Кругер
Павел Канстанцінавіч Кругер (, Харкаў, Украіна — ) — інжынер шляхоў зносін, спецыяліст у галіне рухомага саставу чыгунак, цягі паяздоў і электрыфікацыі. Кандыдат тэхнічных навук (1940), прафесар (1965).
Біяграфія
Скончыў Харкаўскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (спецыяльнасць «Паравозная гаспадарка», 1934; аспірантура, 1939). Працаваў у Харкаўскім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1935—1941, кафедра «Лакаматывы і лакаматыўная гаспадарка», дацэнт), Ташкенцкім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1941—1965, механічны факультэт, кафедра «Лакаматывы і лакаматыўная гаспадарка», дацэнт, загадчык кафедры, у 1947—1951 — дэкан факультэта), Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1966—1978, механічны факультэт, кафедра «Лакаматывы і лакаматыўная гаспадарка», прафесар, у 1966—1973 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: эксплуатацыя і рамонт лакаматываў.
NGC 474
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гвозна
Гвозна — рака ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці і ў Польшчы, правы прыток ракі Нараўка (басейн Заходняга Буга).
Вуліца Дару
Ву́ліца Дару́ (Rue Daru) - парыжская вуліца ў 8-й акрузе горада, якая пачынаецца ад дома 254 на вуліцы Фобур-Сен-Анарэ і заканчваецца ля дома 75 на вуліцы Курсель.
Гісторыя
Сучасную назву, дадзеную ў памяць аб дзяржаўным дзеячы, гісторыку і літаратары П'ере Дару, атрымала ў 1867. Вуліца з Саборам Аляксандра Неўскага, які знаходзіцца на ёй, з’яўляецца сэрцам «рускага квартала», у якім кампактна сяліліся прадстаўнікі рускай эміграцыі пасля 1917.
Allium majus
Allium majus — від травяністых раслін сямейства, эндэмік Узбекістана.
Распаўсюджанне
Эндэмік Узбекістана.
Барок (Слуцкі раён)
Баро́к (, Борок), да 1964 года Ба́славічы — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Знаменскага сельсавета.
IC 222
IC 222 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральна галактыка) у сузор’і Авен.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
1789 год у гісторыі астраноміі
1789 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Васіль Глушонак
Васіль Глушонак — родапачынальнік роду Пузынаў.
Туркаўскага Торфапрадпрыяція
Туркаўскага Торфапрадпрыяція (Турковского Торфопредприятия) — пасёлак у Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Барсукоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны пасёлак быў пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалены ў верасні 1943 года.
Іван Васілевіч Пузына
Iван Васілевіч Пузына (мянушкі Глазыніч, Пузынін) — прадстаўнік роду Пузынаў герба «Брама» («Агінец»). Сын Васіля Глушонка.
Беларускі Рэзыстанс (часопіс)
Беларускі Рэзыстанс — недзяржаўны незалежны часопіс, прысвечаны антынацысцкаму і антыкамуністычнаму змаганню ў Беларусі. Заснаваны ў 2004 г.
Гасцімля
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Гасцімля абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Красавіцкія забастоўкі ў Беларусі (1991)
Красавіцкія забастоўкі — пратэсты, якія адбываліся ў БССР у красавіку 1991 года ў Мінску, Салігорску, Оршы і іншых гарадах і сталі значнай палітычнай падзеяй. Страйк ахапіў дзясяткі працоўных калектываў і ўвайшоў у гісторыю Беларусі як самы масавы выступ рабочых у змаганні за свае палітычныя правы.
Перадгісторыя
17 сакавіка 1991 года ў СССР прайшоў рэферэндум аб захаванні СССР, у якім, як фармулявалася ў пытанні «будуць у поўнай меры гарантавацца правы і свабоды чалавека». А праз два тыдні, 2 красавіка, Савет міністраў СССР узняў цэны на прадукты і тавары ў 2-5 разоў.
Ход падзей
3 красавіка 1991 года спынілі працу рабочыя Мінскага электратэхнічнага завода, разам з імі на вуліцы выйшлі працаўнікі завода аўтаматычных ліній і завода шасцерняў. Рабочыя перакрылі рух трамваяў на вуліцы Даўгабродскай. Ужо 4 красавіка прадпрыемстваў, якія абвясцілі страйк, налічвалася дзясяткі. Калоны рушылі ў цэнтр сталіцы, да Дому ўрада.
Страйк пачаўся стыхійна, у цэхах і на заводскіх прахадных. А затым кантроль узялі ў свае рукі сябры БНФ, актывісты Рабочага Саюза, альтэрнатыўныя рабочыя лідары, што ўжо былі на многіх прадпрыемствах Мінска і Беларусі, — Марыя Аліева, Сяргей Антончык, Генадзь Быкаў, Алесь Галькевіч, Віктар Івашкевіч, Георгій Мухін, Міхась Собаль, Генадзь Фядыніч.
Старшыня Савета міністраў БССР Вячаслаў Кебіч, які выйшаў да рабочых, тлумачыў, што ён не ведаў пра намер Крамля ўзняць цэны, і што рашэнне саюзнага ўрада было і для беларускага Саўміна непрыемным сюрпрызам.
У першы дзень патрабаванні былі эканамічныя (узняць заробкі, знізіць цэны, адмяніць 5 % падатак на продаж усіх тавараў). Аднак неўзабаве дадаліся патрабаванні палітычныя, у тым ліку:
24 красавіка аршанскія рабочыя выставілі ўльтыматум: калі не будзе прызначаная надзвычайная сесія Вярхоўнага Савета БССР, якую патрабавалі дэпутаты Апазіцыі БНФ, яны лягуць на рэйкі. У 15.30 чыгуначны рух быў заблакаваны. У Оршу былі накіраваныя паўтары тысячы байцоў АМАПу з Мінска, Віцебска і Магілева, увечары 25 красавіка рабочыя былі вымушаныя спыніць страйк.
Вынікі
Палітычныя патрабаванні не былі прынятыя ўладамі, цэны былі зніжаныя, але неўзабаве ізноў пайшлі ў гару.
Камлявічы
Камляві́чы (, Комлевичи) — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сянькоўшчынскага сельсавета.
Красавіцкае паўстанне (1876)
Апісанне
Найбольшы размах паўстанне атрымала ў паўднёвай Балгарыі, дзе галоўнымі цэнтрамі паўстання, на чале якога стаялі Тодар Каблешкоў, Георгій Бенкоўскі і інш., былі гарады Панагюрыштэ, Копрыўштыца, сёлы Батак, Перуштыца. Аднак дрэнна ўзброеныя атрады паўстанцаў былі разгромлены турэцкімі войскамі і башыбузукамі. У іншых частках краіны паўстанне звялося да разрозненых дзеянняў невялікіх атрадаў, якія таксама былі разгромлены. Апошняй падзеяй красавіцкага паўстання была высадка 17 мая каля в. Казладуй сфарміраванага ў Румыніі атрада Хрыста Боцева. Атрад дайшоў да горада Враца і каля яго быў знішчаны турэцкімі ўладамі.
Рухаючай сілай паўстання былі сяляне і рамеснікі, кіраўніцтва ж належала прадстаўнікам дробнай і сярэдняй буржуазіі і інтэлігенцыі. Нягледзячы на паражэнне, красавіцкае паўстанне пахіснула турэцкае феадальнае панаванне ў Балгарыі, а жорсткае прыгнечанне красавіцкага паўстання спрыяла абвастрэнню міжнароднага становішча і стала адной з прычын руска-турэцкай вайны 1877—1878, у выніку якой Балгарыя была вызвалена ад турэцкага панавання.
IC 223
IC 223 — галактыка тыпу IBm (змяшаная няправільная выцягнутая галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 475
NGC 475 (іншыя абазначэнні — IC 97, NPM1G +14.0045, PGC 4796) — эліптычная галактыка (E) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Павел Мікалаевіч Багдановіч
Павел Мікалаевіч Багдановіч (нар., в. Малыя Аўцюкі, Калінкавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларуская спецыяліст у галіне трыбатэхнікі. Доктар тэхнічных навук (1994), прафесар (1997).
Біяграфія
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1970), Інстытут механікі металапалімерных сістэм (аспірантура, спецыяльнасць «Трэнне і знос у машынах», 1979; дактарантура, 1993).
Працаваў у Інстытуце механікі металапалімерных сістэм імя У. А. Белага НАН Беларусі (1972—2001, галоўны навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 2001, механічны факультэт, кафедра «Матэрыялазнаўства і тэхналогія матэрыялаў», з 2001 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: механіка і цеплавая дынаміка фрыкцыйнага кантакту дэталей машын; распрацоўка кампанентаў трыбатэхнічнага прызначэння.
Узнагароды
Знак «Изобретатель СССР» (1979), стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2006) і інш.
Барсукі (Манастыршчынскі раён)
Барсукі (Барсуки́) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Барсукоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Катастрофа бронзавага веку
Катастрофа бронзавага веку, або бронзавы калапс — тэрмін, якім археолагі і гісторыкі пазначаюць пераход ад бронзавага да жалезнага веку на старажытным Блізкім Усходзе і ва Усходнім Міжземнамор'і. У гэтым рэгіёне змена эпох была звязана з катастрафічнымі зменамі ў грамадскім укладзе, стратай многіх традыцый, у тым ліку пісьменнасці, разбурэннем усіх буйных дзяржаў і многіх гарадоў таго часу. На вялікай тэрыторыі пачынаецца перыяд «цёмных вякоў» (у Грэцыі перыяд вядомы як Грэчаскія цёмныя вякі).