cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ульрыка Элеанора Дацкая
Ранняе жыццё і шлюб
Ульрыка Элеанора была папулярная ў Даніі дзякуючы сваёй дабрачыннасці. Калі яна адправілася ў Швецыю, яе брат Крысціян V пакінуў Фрэдэрыксборг, падчас чаго вярнуў ёй каштоўнасці, якія яна заклала на карысць шведскіх ваеннапалонных, у тым ліку яе заручальны пярсцёнак. Развітаўшыся з ім, яна сказала, што не думае, што больш ніколі яго не ўбачыць, але: «паколькі мяне цяпер лічаць пешкай міру паміж Даніяй і Швецыяй, я прашу ў Бога міласці выканаць гэты цудоўны абавязак так, каб мае паводзіны маглі садзейнічаць знішчэнню варожасці паміж гэтымі двума народамі і замест гэтага назаўсёды аб’яднаць іх у дружбу».
У Хельсінгёры, дзе яна развіталася з маці і сёстрамі, яна падзякавала датчанам на развітанне:
Каралева
Ульрыка Элеанора прыбыла ў Хельсінгбарг у Швецыі 4 мая 1680 года, дзе яе віталі каралева ўдова, шведскі двор і мясцовая арыстакратыя. Праз два дні яна сустрэлася і выйшла замуж за Карла ў маёнтку Скотарп 6 мая 1680 года. Вяселле было паспешным і адносна простай у прысутнасці вузкага кола прыдворных. Прычынай гэтага было тое, што кароль, які ў гэты час знаходзіўся ў напружаных адносінах з Францыяй, хацеў пазбегнуць прысутнасці пасла Францыі Фёкера і мог зрабіць гэта толькі ў тым выпадку, калі час і месца цырымоніі можна было б трымаць у сакрэце дастаткова доўга для таго, каб пасол не мог прысутнічаць. Афіцыйна цырымонія павінна была адбыцца ў Хальмстадзе, а Ульрыка Элеанора павінна была толькі правесці ноч у Скотарпе, але замест гэтага, пасля яе прыбыцця яна была спешна выдана замуж. 25 лістапада 1680 года яна была каранавана каралевай у Царкве Святога Мікалая ў Стакгольме.
Першапачаткова Карл XI быў расчараваны яе знешнім выглядам і спытаў Ёхана Гіленстыерну, ці не мог бы ён быць абраны больш прыгожай супругай, на што яму быў дадзены адказ: «Ваша светласць убачыць, што унутры яе ёсць анёл». Ульрыку Элеанору апісвалі як рэлігійную, цярплівую, мяккую і дабрачынную, у меру прыгожую і з простай годнасцю. Грамадскасць яе прыняла з энтузіязмам, бо яе разглядалі як надзею і сімвал трывалага міру. Яе папулярнасць павялічылася за кошт асабістых заслуг. Перад прыездам у Стакгольм яна зрабіла спрыяльнае ўражанне адвагі, правёўшы некаторы час у каралеўскіх рэзідэнцыях за горадам, чакаючы афіцыйнага ўезду ў сталіцу і каранацыі. Падарожнічаючы па Меларэне паміж Кёпінгам і Кунгсэрам, лодка Каролус наехала на камень і амаль патанула. З гэтай нагоды яна супакоіла паніку, сказаўшы: «Будзьце спакойны, не крычыце так! Калі мы памрэм, гэта будзе воляй Божай, і Божая воля будзе выканана!»
Гэта стварала некаторую напружанасць паміж ёй і яе свякрухай, але адкрытага канфлікту ніколі не было. Аднак у ліпені 1686 года Ульрыка Элеанора пакінула Стакгольм, калі Карл XI наведваў краіну, і пасялілася ва Упсальскім замку разам з каралеўскімі дзецьмі і сваім дваром, заявіўшы, што будзе там не толькі на лета. Прычынай на самай справе было яе незадавальненне адносінамі паміж мужам і свякрухай. Тым часам яе муж разам з маці падарожнічаў па краіне. У жніўні яны наведалі яе і беспаспяхова спрабавалі пераканаць вярнуцца ў Стакгольм. Пасля візіту свякрухі у верасні яна, нарэшце, вярнулася. Пазней у тым самым годзе яна звязалася з біскупам Самуілам Вірэеніем і папрасіла яго выступіць пасрэднікам і прымусіць караля афіцыйна заявіць, якія памылкі яна магла зрабіць. Аднак пра гэты канфлікт больш нічога не вядома. Ульрыка Элеанора пагадзілася з тым, што перад ёю быў прысвоены ранг яе цешчы, але заявіла, што ёй не падабаецца, што гэта азначае, што яе прыдворныя таксама стаяць ніжэй за свякроў. Яе асабістае сямейнае жыццё з мужам і дзецьмі было апісана як шчаслівае. Яе муж ніколі не здраджваў ёй. На ўласным смяротным ложы ў 1697 годзе ён сказаў маці, што не быў шчаслівы з таго часу, як памерла яго жонка. Аднак пры жыцці Ульрыка Элеанора ніколі не складалася ў добрых адносінах са сваёй цешчай, якую ў свой час называла «Д’яблам майго шлюбу». Кволае здароўе і шмат цяжарнасцей часта перашкаджалі ўдзельнічаць ва ўрачыстасцях. У 1688 годзе яна планавала наведаць сваю сям’ю ў Даніі, але слабае здароўе прымусіла яе адмовіцца ад гэтай ідэі. На дачы Карлбергскага палаца яна атрымлівала асалоду ад шчаслівага сямейнага жыцця ўдалечыні ад двара і праявіла цікавасць да жывапісу. Яна цікавілася тэатрам і танцамі, выступала заступніцай аматарскага тэатра пры двары. Узімку 1683-84, група жанчын прыдворных выканалі шведскую прэм’еру Іфігеніі па Расіна ў корце па яе просьбе. У п’есе, Джоана Элеанора Дэлагардзі выступала у ролі Іфігеніі, Амалія Кёнігсмарк як Ахіла, Аўрора Кёнігсмарк як Клітамнестрэ, Аўгуста Врангель як Агамемнона і Эбой Марыя Дэлагардзі як Эрыфіла. Гэта расцэньваецца як значная падзея — першая п’еса ў Швецыі, якую выконвае ўвесь жаночы склад, і як увядзенне французскага класіцызму ў Швецыі. Мабыць, сама Ульрыка Элеанора хацела прыняць удзел, але яе цяжарнасць у той час зрабіла гэта немагчымым. Яе асабістае кола інтымных сяброў улічвае: яе асабістага спаведніка Ёхана Карлберга, яе гаспадыню мантый графіня Марыя Элізабэт Стэнбок, яе дацкіх фрэйлін Сафію Амалію Маршалк і Ганну Марыю Клодт. Яна таксама загадала наведаць швагра і сястру герцага і герцагіню Гольштэйн-Готарп.
Ульрыка Элеанора не мела палітычнага ўплыву на Карла XI, які палічыў за лепшае абмяркоўваць дзяржаўныя справы са сваёй маці, а не з жонкай. Аднойчы яна паспрабавала аказаць палітычны ўплыў на Карла XI. Падчас Вялікай рэдукцыі (вяртання) да кароны графстваў, феадальных зямель і вялікіх панстваў шляхты (большасць з іх багата аддавала каралева Крысціна) Ульрыка спрабавала выступіць ад імя людзей, маёмасць якіх была канфіскавана каронай. Але кароль проста сказаў ёй, што прычына, па якой ён ажаніўся з ёй, не ў тым, што ён хоча яе палітычнай парады. Замест гэтага яна дапамагала людзям, маёмасць якіх была канфіскавана, таемна кампенсуючы іх з уласнага бюджэту. Звычайным метадам, якім яна карысталася, было купляць каштоўнасці і іншыя прадметы, якія прадавалі збяднелыя дваране, а потым аддаваць іх ім ці іх сваякам. Упэўненасць Карла XI ў ёй з цягам часу ўзрастала: у 1690 годзе ён назваў яе будучым рэгентам, пакуль яго сын ня стане паўналетнім.
Ульрыка Элеанора найбольш вядома сваёй вялікай дабрачыннай дзейнасцю. Яна заснавала вялікую колькасць дабрачынных устаноў, якімі кіравала Сафія Амалія Маршалк. Вядома, што Ульрыка Элеанора закладвала ўласнаю маёмасць для фінансавання сваіх дабрачынных праектаў. Яе найбольш вядомымі праектамі былі «Tapetskolan vid Karlberg», школа габеленаў пры палацы Карлберг, заснаваная ў 1688 годзе, дзе дзяўчаты-сіроты атрымлівалі адукацыю па вырабе габелена ў трох незамужніх фінскіх дваран пад кіраўніцтвам Ганны Марыі Шмілаў; «Drottninghuset» (Дом каралевы), дом для бедных удоў у Стакгольме, заснаваны ў 1686 годзе, і дом для бедных у Кунгсхольмене. Яна фінансавала збожжавыя і дапамогу, якая будзе распаўсюджвацца ў раёнах, якія пакутуюць ад няўдалых ураджаяў і голаду, такіх як Фінляндыя ў 1687 годзе, Эстонія ў 1688, Даларна ў 1691 і Інгрыя. Яна таксама аплаціла медыцынскія рахункі для вялікай колькасці людзей у Стакгольме. У 1682 годзе яна даручыла Ёхану фон Хорну і Урбану Ернэ арганізаваць акушэрства і навуковае акушэрства ў Швецыі, але яна памерла да таго, як праца магла быць завершана: аднак у 1697 годзе Ёхан фон Хорн выдаў першую кнігу на тэму акушэрства пры падтрымцы ўласнай акушэркі Ульрыкі Катарыны Венцін. Ульрыка падтрымлівала вялікую колькасць людзей рэгулярнымі надбаўкамі з асабістага бюджэту, напрыклад, салдатам-інвалідам і іх жонкам, тым хто перайшоў у пратэстантызм з іудаізму, ісламу і каталіцызму, асабліва жанчынам. Сярод іх былі таксама французскія гугеноты. У 1693 яна падтрымала 17 000 чалавек.
Смерць
У 1690 годзе аслабленая родамі Ульрыка Элеанора пацярпела ад не дыягнаставанай хваробы, якая лічылася смяротнай і з гэтага моманту яе часта абмяжоўвалі тыднямі ў ложку. Лекары рэкамендавалі ёй паехаць у гарачыя ванны Германіі. На гэтыя мэты былі выдзелены сродкі, але яна заявіла, што ў Швецыі яна знаходзіцца ў Божай руцэ, як і ў Германіі, і замест гэтага выкарыстоўвае грошы на дабрачыннасць.
Пасля сваёй смерці графіня Дэлагардзі адзначыла: «Я не веру, што які-небудзь кароль быў так аплаканы, як Яе Вялікасць. Тут ёсць аднадушны плач і туга, і ўсе апранаюцца ў жалобу, так што ва ўсім горадзе больш няма чорнай тканіны, якую можна купіць». Ульрыка Элеанора ў гісторыі атрымала святую рэпутацыю, прыкладам якой з’яўляецца словы Франса Фердынанда Карлсана: «Рэдка калі на трон саджалі больш сімпатычную істоту. Яна думала пра ўсіх, акрамя сябе».
З яе смерцю звязана добра вядомая старая легенда. Легенда сцвярджае, што ў той час, калі каралева ляжала на смяротным ложы ў палацы Карлберг, яе любімая фрэйліна і гаспадыня мантый графіня Марыя Элізабэт Стэнбок ляжала хворай у Стакгольме. У ноч, калі каралева памерла, графіня Стэнбок наведала Карлберг і была прынята адна ў пакой, у якім знаходзілася цела каралевы. Адказны афіцэр, капітан Штормкранц, зазірнуў у адтуліну для ключоў і ўбачыў графіню і каралеву, якія размаўлялі ў акне пакоя. Ён быў настолькі ўзрушаны выглядам, што пачаў кашляць крывёю. Графіня, а таксама карэта, на якой яна прыехала, у наступны момант не стала. Калі справа была расследавана, стала вядома, што графіня ў той дзень ляжала ў цяжкім стане і не вызджала з горада. Кароль загадаў, каб справа далей не ўзгадвалася. Якім бы ні было тлумачэнне, гэта праўда, што графіня Стэнбок памерла ад хваробы праз пару тыдняў пасля каралевы, і капітан Штормкранц таксама, неўзабаве пасля таго, як, паводле яго слоў, адбылася падзея.
Карл XI не паважаў яе жадання простага пахавання. Аднак ён заплаціў роўную суму сваіх выдаткаў бедным. Ён абвясціў пра два гады жалобы ў каралеўскім двары, а калі перыяд скончыўся ў 1695 годзе, ён адмовіўся ажаніцца, нягледзячы на ціск на гэта.
Берта Хансан
Берта Элізабэт Хансан (Berta Elisabet Hansson; 23 чэрвеня 1910, Хамердаль — 3 верасня 1994, Стакгольм) — шведская мастачка, прадстаўніца экспрэсіянізму.
Біяграфія і творчасць
У 1950-х — 1960-х гадах Берта Хансан жыла ў Грёндале, прыгарадзе Стакгольма. Яе блізкімі сябрамі сталі пісьменнікі Вальтэр Льюнгквіст і Сара Лідман, што ўмацавала даўнюю цікавасць Берты да літаратуры. У пачатку 1950-х гадоў Хансан таксама правяла каля года ў Паўднёвай Афрыцы, дзе была здзіўленая палітыкай расавай сегрэгацыі. Яна глыбока цікавілася культурай і побытам карэннага насельніцтва і захоўвала ўсё ўбачанае ў малюнках. Вярнуўшыся ў Швецыю, яна пачала ствараць працы на палітычныя тэмы, многія з якіх ахвяравала шведскаму руху супраць апартэіду. Акрамя таго, яна арганізавала збор сродкаў для дапамогі афрыканскім жанчынам.
Асноўнай тэмай творчасці Берты Хансан нязменна былі дзеці: сур’ёзныя, шчаслівыя, задуменныя, гарэзныя. Пасля таго як скульптар Нінан Сантэсан навучыла яе працаваць з глінай, Хансан таксама пачала рабіць невялікія гліняныя статуэткі дзяцей. Уласных дзяцей у Хансан не было і яна не выходзіла замуж, лічачы, што жанчына павінна быць вольная, каб мець магчымасць займацца творчасцю. Яшчэ адной крыніцай натхнення для Хансан, якая атрымала ў дзяцінстве рэлігійнае выхаванне, заставалася Біблія. Яе малюнкі на біблейскія тэмы, блізкія да эстэтыцы экспрэсіянізму і наіўнага жывапісу, не заўсёды знаходзілі разуменне ў крытыкаў, якія лічылі іх залішне гратэскнымі.
У 1980-х гадах зрок Берты Хансан пачатак пагаршацца. Яна стала маляваць акварэллю, карыстаючыся лупай, і стварыла такім чынам некалькі сотняў работ. Яна праводзіла шмат часу на радзіме, у Хамердале, дзе пісала партрэты старых. У апошнія гады жыцця яе любімым сюжэтам сталі птушкі, якіх яна адлюстроўвала чорна-белымі, таму што ўжо не магла адрозніваць колераў.
Берта Хансан памерла ў 1994 годзе ў Стакгольме.
Канстанцін Усцінавіч Чарненка
Канстанцін Усцінавіч Чарненка (1 (24) верасня 1911), с. Вялікая Цесь, Енісейская губерня, Расійская імперыя —, , СССР) — кіраўнік савецкай дзяржавы ў 1984—1985 гадах. Генеральны Сакратар ЦК КПСС з 13 студзеня 1982 і Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР з 11 красавіка 1984. Член КПСС з 1931 года, ЦК КПСС — з 1971 года (кандыдат з 1966), член Палітбюро ЦК КПСС з 1978 года (кандыдат з 1977). Тройчы Герой Сацыялістычнай Працы.
Кіслотны дождж
Кісло́тны дождж, кіслы дождж — усе віды метэаралагічных ападкаў — дождж, снег, град, туман, дождж са снегам, пры якім назіраецца зніжэнне pH дажджавых ападкаў з-за забруджвання паветра кіслотнымі аксідамі (звычайна — аксідамі серы, аксідамі азота).
Тучына
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета (з 1927 года Маладзечанскага павета), гміны Гарадок.
Святое возера (возера, Рагачоўскі раён, басейн Дняпра)
Святое — возера ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Дняпро, за 11 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Рагачова, за 0,4 км на захад ад вёскі Турск.
Плошча паерхні возера 0,14 км², даўжыня 0,65 км, найбольшая шырыня 0,37 км, найбольшая глыбіня 2,4 м, даўжыня берагавой лініі 1,4 км, аб’ём вады каля 0,27 млн м³.
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй да 120 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія і забалочаныя. Возера бяссцёкавае, значна зарастае.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, краснапёрка, лінь. У 2004 г. возера зарыблялася белым амурам, карпам, карасём сярэбраным.
Дэмакратычна-рэспубліканская партыя ЗША
Дэмакратычна-рэспубліканская партыя (Democratic-Republican Party) — палітычная партыя ЗША, якая існавала з 1792 па 1825 гг. Партыя была заснавана каля 1792 года Томасам Джэферсанам і Джэймсам Мэдысанам у процівагу Федэралісцкай партыі Аляксандра Гамільтана. Дэмакратычна-рэспубліканская партыя стала паступова дамінуючай палітычнай сілай у Злучаных Штатах. У 1820-х гадах пасля роспуску Федэралісцкай партыі партыйная дысцыпліна страціла сваю актуальнасць і рэспубліканцы распаліся на некалькі фракцый, адна з якіх дала пачатак сучаснай Дэмакратычнай партыі, а іншая — Нацыянальнай рэспубліканскай партыі.
Прадстаўніцтва партыі ў Кангрэсе
Хоць у пачатку станаўлення партыйнай сістэмы было складана ацаніць прыналежнасць многіх кангрэсменаў да той ці іншай партыі, гісторыкі ўжываюць статыстычны аналіз для разбіўкі Кангрэса па партыях. Пасля 1796 года такая нявызначанасць памяншаецца.
Тамара Міхайлаўна Пучкаева
Тамара Міхайлаўна Пучкаева (, г. Барысаў, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар. Кандыдат эканамічных навук (1964).
Біяграфія
Скончыла Маскоўскі інжынерна-эканамічны інстытут у 1950 годзе, аспірантуру ў 1964 годзе. Працавала ў Белдзяржпраекце, з 1961 года — аспірантка, старшы навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела ў БелНДІПгорадабудаўніцтва.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1960 года. Пражывала ў Мінску.
Творчасць
Удзельнічала ў распрацоўцы генпланаў Брэста, Ліды, Мінска, Мазыра, Маладзечна, Рэчыцы (1951—1961), ПРП груп адміністрацыйных раёнаў Калінінградскай, Смаленскай вобласці (1974—1981).
Апублікавана больш за 50 прац, у т.л.: «Эканоміка рэканструкцыі жылых раёнаў у гарадах Беларусі» (1961), «Асноўныя кірункі планіроўкі і фарміравання сеткі гарадскіх і сельскіх паселішчаў БССР да 2000 года» (1970); у аўтарскім калектыве: «Кіраўніцтва па складанні схем і праектаў раённай планіроўкі» (1978), «Развіццё сеткі населеных месцаў Беларускай ССР» (1979), «Асаблівасці працэсаў урбанізацыі і рассялення ў Беларускай ССР» (1982).
Вялікі Бор (Маладзечанскі раён)
Вялі́кі Бор (, Великий Бор) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.
Гісторыя
З 1921 года вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае. З 1939 года ў БССР.
Players Tour Championship (снукер)
Players Tour Championship — серыя нізкарэйтынгавых турніраў па снукеры, якая праходзіла з сезона 2010/2011 па сезон 2015/2016. Серыя ўключала ў сябе нізкарэйтынгавыя турніры, якія праходзілі ў Еўропе і Азіі і ўключаліся ў еўрапейскі і азіяцкі туры адпаведна. Серыя заканчвалася фінальным турнірам, удзельнікамі якога станавіліся гульцы, якія мелі самы высокі рэйтынг PTC па выніках нізкарэйтынгавых турніраў. Фінал PTC меў рэйтынгавы статус. Кожны этап Players Tour Championship доўжыўся тры дні, а таксама кваліфікацыйныя дні для папярэдніх раўндаў, дзе маглі прыняць удзел усе аматары, якія ўнеслі 100 фунтаў для ўдзелу ў турніры. Удзельнікі мэйн-тура атрымлівалі рэйтынгавыя ачкі за кожны з этапаў серыі.
Спіс захворванняў ціса
Гэты артыкул прадстаўляе сабой спіс захворванняў.
Вялікія Бакшты
Вялі́кія Ба́кшты (, Великие Бакшты) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Граніцкага сельсавета.
Свянцянскі павет (Расійская імперыя)
Адміністрацыйны падзел
У 1913 г. ў склад павета ўваходзіла 21 воласць:
Гісторыя
Завілейскі павет у складзе Віленскай губерні Расійскай імперыі быў утвораны ў 1795 годзе на тэрыторыі, якая адышла да Расіі ў выніку 3-га падзелу Рэчы Паспалітай. У 1797 годзе павет увайшоў у склад Літоўскай губерні, у 1801 — у склад Літоўска-Віленскай (з 1840 — Віленскай). У 1842 пераназваны ў Свянцянскі павет. У 1920 годзе павет адышоў да Польскай Рэспублікі.
Насельніцтва
Паводле даных перапісу 1897 года ў павеце пражывала 172,2 тыс. чал. У тым ліку беларусы — 47,5 %; літоўцы — 33,8 %; яўрэі — 7,1 %; палякі — 6,0 %; рускія — 5,4 %. У павятовым горадзе Свянцяны пражывала 6025 чал.
Хрысціна Гіленштэрна
Хрысціна Нільсдотэр Гіленштэрна (швед. Kristina Nilsdotter (Gyllenstierna) (1494 — 5 студзеня 1559, Замок Хёрнінгсхольм, Стакгольм, Швецыя) — шведская арыстакратка і нацыянальная гераіня. Была замужам за шведскім рэгентам Стэн Стурэ Малодшым. Узначальвала шведскі супраціў супраць караля Даніі Крысціяна II пасля смерці мужа.
Біяграфія
Хрысціна была дачкой Нільса Гіленштэрна, члена Нацыянальнай рады. Была заручаная з Нільсам Геддай, аднак ён памёр у 1508 годзе. У 1511 годзе выйшла замуж за Стэна Стурэ Малодшага, абранага рэгентам Швецыі ў наступным годзе. Яна становіцца дэ-факта рэгентам Швецыі і прымае ўдзел ў Нацыянальнай радзе, дзе дэманструе сваё майстэрства як палітыка. У 1520 годзе на Швецыю нападае кароль Даніі Крысціян II, з якім паспяхова ваяваў яе муж. Але Стэн Стурэ Малодшы у гэтым жа годзе памірае на возеры Меларэн, адыходзячы параненым пасля паражэння ў бітве з Крысціянам II на лёдзе возера Осунд, зусім яшчэ маладым.
З астатнімі вернымі ёй прыхільнікамі яна, заручыўшыся падтрымкай Польшчы і вольнага горада Данцыга, пачала лютую і безнадзейную барацьбу. Жыхары Стакгольма, натхнёныя яе патрыятызмам, утрымлівалі горад, а самой Хрысціне нават удалося адолець датчан у адной з бітваў. У выніку войскі праціўнікаў сустрэліся ў раёне Упсалы 6 сакавіка 1520-га года. Жорсткае бітва доўжылася некалькі гадзін без якой-небудзь перавагі, У рэшце рэшт, ратнікі Хрысціны не вытрымалі, завагаліся і былі разбітыя. Аднак сама ваяўніца ацалела і яшчэ цэлае лета 1520 — га года атрады сялянскіх апалчэнцаў нападалі на дацкія войскі. У траўні 1520-га года да берагоў Швецыі падышоў дацкі флот і Стакгольм апынуўся абложаным з сушы і з мора.
У канцы лета Крысціна была вымушана капітуляваць. Аднак адбылося гэта толькі пасля таго, як дацкі кароль падпісаў шэраг прапанаваных яму ўмоў, а менавіта: поўную амністыю для прыхільнікаў яе мужа Стурэ, пацверджанне уладанняў яго сям’і і падпарадкаванне караля пастановам Дзяржаўнай Рады. Аднак, па рашэнні Крысціяна II а дванаццаць гадзін ночы над свецкімі і духоўнымі асобамі, калі-небудзь заўважанымі ў ліку прыхільнікаў Стурэ, пачаліся пакаранні. Першымі на цэнтральнай гарадской плошчы абезгаловілі біскупаў Скару і Стронгнэса. За імі рушылі ўслед чатырнаццаць дваран, тры бургамістра, чатырнаццаць членаў гарадскога савета — усе выбітныя грамадзяне Швецыі. Затым перайшлі да найнізкага дваранству і простым гараджанам Стакгольма. Маёмасць пакараных была канфіскавана на карысць манарха. Пакарання не спыняліся ўвесь наступны дзень, рэкі крыві сцякалі ад плошчы Стуртор’ет па вуліцах. Усяго па розных крыніцах было забойства, абезгалоўлена і павешана каля сотні чалавек. Аднак Крысціяну II гэтага здалося недастаткова. Расправіўшыся з жывымі, ён прыняў рашэнне выкапаць з зямлі трупы сцяна Стурэ Малодшага і яго дзіцяці. У вялікую суботу ў Паўднёвым прадмесці быў разведзены велізарны вогнішча, у які пабрасалі усе мёртвыя целы, уключаючы астанкі Стурэ. Масавае забойства людзей увайшло ў гісторыю як Stockholm Blodbath («Стакгольмская крывавая лазня»), а Крысціяна II з тых часоў завуць у Швецыі няйначай як «тыранам». Хрысціна Геленштэрна пазбегла сумнай долі сваіх таварышаў, яна была абвешчаная «мёртвай пры жыцці» і навечна заточаная ў вязніцы. Пасля чаго знаходзілася ў турме ў Стакгольмскім замку да лістапада 1521 года, а ў далейшым — у Даніі.
Бліжэйшым сваяком Крысціны з’яўляўся Густаў Эрыксан Ваза, які быў тады дваранінам і які ў 1518-ым годзе быў аддадзены Крысціяну II у якасці закладніка, а затым падманам вывезены ў Данію, адкуль збег, а пасля аднавіў шведскую карону. Удава Стурэ яму прыходзілася цёткай па мацярынскай лініі. Акрамя таго дынастыя Вазаў складалася ў сваяцтве з сям’ёй Стурэ.
Пасля аднаўлення шведскай кароны Густавам I Вазай у 1521 годзе, яна была вызвалена ў 1524 годзе з турмы і вярнулася ў Швецыю. Яна знаходзіцца ў добрых адносінах з новым каралём, аднак палітычная роля сям’і Стурэ была скончана. Хрысціна выйшла замуж за Юхана Турэсана з Ліндхолна, які таксама з’яўляўся членам Нацыянальнай рады. Хрысціна памерла у студзені 1559 года.
Сям’я
Ад першага шлюбу са Свенам Стурэ ў яе было шасцёра дзяцей: Нільс (1516—1528), Іліана (1514), Магдалена (1516—1521), Свантэ (1517—1567), Ганна (1518) і Густаў (1520—1520). Ад другога шлюбу з Юханам Туресанам ў яе быў сын Густаў (1531—1566).
Прэзідэнцкія выбары ў Джыбуці (1981)
Прэзідэнцкія выбары ў Джыбуці — першыя прэзідэнцкія выбары ў суверэным Джыбуці, якія прайшлі 12 чэрвеня 1981.
Аляксандр Уладзіміравіч Ермаковіч
Аляксандр Ермаковіч (нар., ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у расійскім клубе «Урал» з Екацярынбурга.
Кар’ера футбаліста
Выхаванец лунінецкай ДЮСШ і мінскага РВАРа. Пачынаў кар’еру ў мінскім «Дынама-2», пасля паспяхова гуляў за «Атаку». У канцы 1997 года, пасля развалу «Атакі», разам з іншымі ігракамі перайшоў у барысаўскі БАТЭ. З цягам часу стаў лідарам і капітанам каманды. Доўгі час гуляў у апорнай зоне ў звязцы з Дзмітрыем Ліхтаровічам. З БАТЭ 5 разоў выйграў тытул чэмпіёна Беларусі. У самым канцы ігравой кар’еры дапамог барысаўскаму клубу прабіцца ў групавы этап Лігі чэмпіёнаў.
У 1996 годзе згуляў адзін матч за моладзевую зборную Беларусі.
Кар’ера трэнера
У студзені 2018 года афіцыйна пакінуў пасаду галоўнага трэнера БАТЭ і неўзабаве ўвайшоў у трэнерскі штаб Віктара Ганчарэнкі ў маскоўскім ЦСКА. У красавіку 2021 года ўслед за Ганчарэнкам стаў яго памочнікам у «Краснадары», пакінуў разам з ім клуб у студзені 2022 года.
У жніўні 2022 года стаў асістэнтам Ганчарэнкі ў екацярынбургскім «Урале».
У студзені 2015 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі PRO.
Якаў Сямёнавіч Райхман
Якаў Сямёнавіч Райхман (, в. Тонеж, Тураўскі раён, Палеская вобласць) — беларускі інжынер-будаўнік.
Біяграфія
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1961 годзе. Працаваў аргсакратаром СА БССР, з 1961 года — намеснік дырэктара, з 1974 года — кіраўнік групы інжынераў тэхнічнага аддзела Мінскпраекта.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года. Член КПСС з 1952 года. Пражывае ў Мінску.
Дзейнасць
Удзельнічаў у распрацоўцы праектаў жылых і грамадскіх будынкаў у Мінску.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені (1985), медалямі.
Цімафей Георгіевіч Нікулін
Цімафей Георгіевіч Нікулін (Тимофей Георгиевич Никулин;, вёска Мармыжы, Льгоўскі павет,  — , ) — савецкі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Доктар ветэрынарных навук, прафесар (1971). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1974). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
Пончык
Пончык — круглы, смажаны ў тлушчы або алеі піражок.
Цімафей Георгіевіч Нікулін
Біяграфія
Ц. Г. Нікулін нарадзіўся ў вёсцы Мармыжы Курскай губерні (зараз у Курскай вобласці). У 1936 годзе скончыў ветэрынарны тэхнікум у Арле, працаваў галоўным ветэрынарным ўрачом у Акшынскім раёне Бураціі. З 1939 г. на службе ў Чырвонай Арміі. Удзельнік баявых дзеянняў ў гады Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1942 г. У 1948 годзе скончыў Маскоўскую ветэрынарную акадэмію. У 1948—1949 гг. ардынатар кафедры паразіталогіі Маскоўскай ветэрынарнай акадэміі, у 1949—1952 гг. у аспірантуры пры кафедры паразіталогіі. З 1952 г. Ц. Г. Нікулін у Віцебскім ветэрынарным інстытуце (сучасная Віцебская ордэна «Знак пашаны» дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны) — асістэнт на кафедры паразіталогіі, дацэнт, загадчык (з 1970 г.), прафесар (з 1990 г.) кафедры паразіталогіі.
Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)
Свята-Параскева-Пятніцкая царква — праваслаўны храм у цэнтры вёскі Дзівін (Кобрынскі раён). Пабудавана ў 1740 годзе як уніяцкая на месцы храма, які адзначаны ў 1566 годзе. У 1869 годзе адноўлена і перададзена праваслаўным. Помнік драўлянага дойлідства з элементамі стылю барока.
Цімафей Георгіевіч Нікулін
Навуковая дзейнасць
Ц. Г. Нікулін займаўся вывучэннем гельмінтозаў вадаплаўных птушак Беларусі і распрацоўкай мерапрыемстваў па аздараўленню іх ад гельмінтозаў.
Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)
Архітэктура
Асноўны прамавугольны зруб і пяцігранная алтарная апсіда, да якой па баках прыбудаваны нізкія рызніцы, накрыты агульным дахам з навісямі ў месцы злучэння зрубаў. На галоўным фасадзе тарэц двухсхільнага даху вырашаны як спалучэнне франтона і атыкавай устаўкі з паўвальмай паміж 2 чацверыковымі вежамі. Вежы завершаны гранёнымі галоўкамі, такая ж галоўка і над алтаром. Галоўны фасад на ўзроўні хораў аформлены галерэяй з балюстрадай. Сцены вертыкальна ашаляваны дошкамі з нашчыльнікамі. Вокны прамавугольныя з разнымі ліштвамі. У 19 стагоддзі да галоўнага фасада прыбудаваны тамбур з двухсхільным дахам. Інтэр'ер зальны з плоскай столлю. З боку ад царквы ў 2-й палове 19 стагоддзя ўзведзена званіца (васьмярык на чацвярыку), накрытая высокім шатром.
Пончык
Пончыкі папулярныя ў многіх краінах, гатуюць іх рознай формы як салодкую закускі, прадаюць у пякарнях, супермаркетах, прадуктовых крамах. Звычайна гатуюць з мучнога цеста і смажаць у фрыцюры, звычайна яны кольцападобной формы або шарападобныя. Таксама гатуюць пончыкі з іншых відаў вадкага цеста. Амаль усе пончыкі з начынкай -- варэннем, лікёрам, пудынгам, сырам, узбітымі вяршкамі, дзеля забывы пончыкі начыняюць мігдалём або іншым арэхам. Для розных відаў пончыкаў выкарыстоўваюць араматызатары і глазуры, напрыклад цукровыя, шакаладныя або кляновыя.
Цімафей Георгіевіч Нікулін
Навуковая дзейнасць
Сярод публікацый:
Узнагароды і званні
і інш.
Пончык
Ужо ў XVIII ст. акрэсліўся стандарт «дасканалага» пончыка, ён павінен быць мяккі і полы ўнутры, што было прыкметай добрай кансістэнцыі цеста, асноўныя кампаненты якога — мука, дрожджы, малако і яйкі (часта толькі жаўткі).
Стандартны пончык важыць каля 50 грамаў і змяшчае прыкладна 225 калорый.
Нінан Сантэсан
Гертруда Паўліна (Нінан) Сантэсан (Gertrud Paulina (Ninnan) Santesson; 14 снежня 1891, Чулёхольм — 14 студзеня 1969, Стакгольм) — шведская мастачка і скульптар.
Біяграфія і творчасць
Нінан Сантэсан нарадзілася ў 1891 годзе ў маёнтку Чулёхольм. Дзяцінства яе прайшло ў маёнтку Мельбю (Mälby) у Сёдэрманандзе. Калі дзяўчынцы было 12 гадоў, яе бацька памёр, і маці разам з дзецьмі перасялілася ў Стакгольм. Там Нінан упершыню занялася скульптурай пад кіраўніцтвам Сігрыд Бломберг, а ў 1911 годзе паступіла ў Каралеўскую акадэмію мастацтваў. Пасля гэтага яна працягнула навучанне ў Парыжы, у тым ліку ў Акадэміі Каларосі і ў Гранд-Шам’ер у Антуана Бурдэля. У Парыжы ў той час вучыліся і іншыя яе суайчынніцы: Сіры Дэркерт, Ганна Петрус-Люткенс, Ліза Бергстранд. Падчас свайго знаходжання ў Францыі Нінан неаднаразова наведвала Луўр, дзе яе моцна ўражавла егіпецкае і асірыйскае мастацтва. Пасля яна яшчэ двойчы пабывала ў Парыжы: у канцы 1940-х гадоў, адкрыўшы для сябе скульптуры Жэрмэн Рыш’е, і ў 1950-х гадах, калі яна на працягу некаторага часу працавала ў майстэрні Восіпа Цадкіна.
Правёўшы паўтара месяца ў Алжыры, Нінан Сантэсан вярнулася ў Швецыю. У стакгольмскім Доме мастака адбылася яе сумесная выстава з фінскім мастаком Энгельбертам Бертель-Нордстромам, за якога ў 1917 годзе яна выйшла замуж. Большая частка манументальных прац Сантэсан былі створаны ў Гётэбаргу, дзе ў той час жыла яе маці. Першай яе працай стаў заказ на афармленне вілы консула Форсберга ў Лорэнсберге. У 1916 годзе яна пачала працаваць над помнікам паэту Віктару Рудбергу, які быў усталяваны толькі праз дзесяць гадоў. Акрамя таго, яна стварыла алтар для гётэбаргской царквы Мастуг. Драўляныя скульптуры, выразаныя з дуба, распісаў яе муж.
З 1933 года Нінан Сантэсан перайшла ад вялікіх форм да малых і пачала працаваць з такімі матэрыяламі, як гліна, тэракота і бронза. Мадэлямі для яе скульптур нярэдка служылі члены сям’і, у тым ліку дачка Лена, і сябры, у першую чаргу Найма Віфстранд і Мар’яна Фрэстадыўс (Нінан Сантэсан стварыла 48 яе бюстаў). У майстэрні Сантэсан часта працавалі Берта Хансан і Сіры Дэркерт, а Май Брынг, якая страціла да таго часу зрок, служыла ім мадэллю.
Развёўшыся з мужам, Нінан Сантэсан правяла ў 1930-х гадах пяць гадоў у Лондане, разам з Наймай Віфстранд. У 1940-х гадах яна аказвала дапамогу бежанцам з нацысцкай Германіі: у яе, у прыватнасці, жылі Бертольт Брэхт з сям’ёй. Сантэсан таксама супрацоўнічала з нарвежскім рухам Супраціву і правяла два гады ў шведскай турме за шпіянаж. у 1951 годзе яна, сумесна з Сіры Дэркерт, наведала Савецкі Саюз. Чарговая яе выстава адбылася толькі ў 1960 годзе, сумесна з Маяй Бротэн і Эн Маргрэт Далквіст-Люнгберг.
Нінан Сантэсан памерла ў 1969 годзе ў Стакгольме.
Гарнякі
Гарнякі́ (, Горняки) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.
Гісторыя
Уваходзіла ў склад Вілейскага павета Расійскай імперыі. З 1921 года вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае. З 1939 года ў БССР.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Граніцкага сельсавета.
Нэлі Валянцінаўна Равяка
Нэлі Валянцінаўна Равяка (, г. Раднікі, Іванаўская вобласць, РСФСР) — беларускі архітэктар.
Europa Nostra
Europa Nostra (Наша Еўропа) — агульна Еўрапейская федэрацыя па ахове па культурнай спадчыны, створаная на падставе руху грамадзян на захаванне культурнай і прыроднай спадчыны Еўропы. Арганізацыя мае кансультатыўны статус пры ЮНЕСКА і прызнаецца ў якасці партнёра-грамадскай арганізацыі.
Нэлі Валянцінаўна Равяка
Біяграфія
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1965 годзе. Працавала ў Іжэўску, з 1978 года — старшы выкладчык кафедраў архітэктуры прамысловых будынкаў і горадабудаўніцтва Беларускага політэхнічнага інстытута.
Europa Nostra
Europa Nostra ахоплівае амаль 50 краін па ўсёй Еўропе і за яе межамі. Яна складаецца з больш чым 250 арганізацый-членаў (асацыяцыямі і фондамі па ахове спадчыны з агульным сяброўствам больш чым 5 мільёнаў чалавек), 150 асацыіраваных арганізацый (дзяржаўных органаў, мясцовых уладаў і карпарацый), а таксама 1500 індывідуальных членаў, непасрэдна падтрымліваць місію Europa Nostra.
Асноўная мэта Europa Nostra з’яўляецца: паставіць ахову спадчыны ў рэчышчы грамадскай свядомасці і зрабіць яе ахову на больш высокі прыярытэт дзяржаўнай палітыкі як на еўрапейскім, дык і нацыянальным узроўнях. Канкрэтнымі задачамі з’яўляюцца: забяспячэнне на еўрапейскім узроўні высокіх стандартаў якасці ў галіне захавання культурнай спадчыны, архітэктуры, гарадскога і сельскага планавання, збалансаванае і ўстойлівае развіццё гарадскога і сельскага, забудаванага ці прыроднага асяроддзя. Europa Nostra таксама імкнецца падкрэсліць важнасць культурнай спадчыны ў якасці будаўнічага блока еўрапейскай ідэнтычнасці і такім чынам зрабіць унёсак да ўмацавання пачуцця еўрапейскага грамадзянства.
Нэлі Валянцінаўна Равяка
Біяграфія
Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Пражывае ў Мінску.
Europa Nostra
Europa Nostra быў заснавана ў 1963 годзе па ініцыятыве Italia Nostra, у адказ на сур'ёзную пагрозу для існавання Венецыі, што было выклікана рэгулярнымі паводкамі. У 1991 годзе яна аб’ядналася з Internationales Burgen Institut (Міжнародны інстытут замкаў), створаным ў 1949 годзе.
Нэлі Валянцінаўна Равяка
Творчасць
Асноўныя працы: корпус аўтавытворчасці (1970—1972, у аўтарскім калектыве), вадналыжная база мотазавода (1970), Воткінскі завод газавай апаратуры (1973, у аўтарскім калектыве) у Іжэўску.
Аўтар публікацый і метадычных прац па архітэктуры прамысловых будынкаў.
Анатоль Мікалаевіч Радзівоненка
Біяграфія
Скончыў у 1972 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. Член КПСС з 1979 года. Працаваў архітэктарам Нясвіжскага раёна. З 1987 г. — галоўны архітэктар Баранавічаў, начальнік упраўлення архітэктуры і горадабудаўніцтва Баранавіцкага гарвыканкама.
Europa Nostra
Цяпер старшынёй Europa Nostra з’яўляецца сусветна вядомы оперны спявак Пласіда Дамінга (Іспанія), а выканаўчым прэзідэнтам Дэні дэ Кергорлай (Францыя). Былыя прэзідэнты арганізацыі былі Інфанта Донна Пілар дэ Бурбон (Іспанія, 2007-2009), Прынц-консорт Даніі Генрык (1990-2007) і Ханс дэ Костэр з Нідэрландаў (1984-1990).
Анатоль Мікалаевіч Радзівоненка
Біяграфія
Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Выключаны з Саюза за нясплату чалецкіх унёскаў у 2018 годзе.
Пражывае ў Баранавічах.
Europa Nostra
Дзейнасць арганизацыи каардынуецца Міжнародным Сакратарыятам ў Гаазе (Нідэрланды) на чале з генеральным сакратаром Europa Nostra. У шэрагу краін Міжнароднаму Сакратарыяту дапамагаюць ў выкананні задач прадстаўнікі краін.
Europa Nostra Асноўнымі напрамкамі дзейнасці з’яўляюцца:
Анатоль Мікалаевіч Радзівоненка
Асуджэнне за хабарніцтва
У сакавіку 2006 года быў затрыманы супрацоўнікамі КДБ каля свайго гаража пасля перадачы яму старым знаёмым 5 000 фальшывых долараў ЗША. У канцы 2006 года суд прызнаў Радзівоненку вінаватым у замаху на атрыманне хабару за спрыяльнае вырашэнне пытання, якое ўваходзіла ў яго кампетэнцыю. Як вынікае з прысуду, хабар архітэктару праз яго знаёмага спрабаваў даць грамадзянін, якому Радзівоненка садзейнічаў у прадастаўленні зямельнага ўчастка для будаўніцтва прамтаварнай крамы. Суд прысудзіў галоўнага архітэктара горада да шасці з паловай гадоў пазбаўлення свабоды. Адседзеўшы тры з паловай гады, архітэктар, які дасягнуў пенсійнага ўзросту, быў умоўна-датэрмінова вызвалены.
Паводле слоў самога Радзівоненкі, ён задаўга да арышту з прычыны свайго характару стаў непажаданым для гарадскіх уладаў. Не аднойчы яму выносілі вымовы, галоўным чынам звязаныя з пратэрмінаванымі адказамі яго падначаленых на звароты грамадзян, двойчы яго спрабавалі звольніць, але ён аднаўляўся праз суд.
Творчасць
Асноўныя працы: помнікі савецкім воінам у Гарадзеі (1975) і Нясвіжы (1981) — абодва ў аўтарскім калектыве, адміністрацыйны будынак у Гарадзеі (1981), дзіцячы садок у калгасе «Беларусь» Нясвіжскага раёна (1980), стадыён у Нясвіжы (1982).
Баранавіцкі краязнаўчы музей
Баранавіцкі краязнаўчы музей — музей, заснаваны ў кастрычніку 1929 года ў г.Баранавічы як павятовы. У пачатку 1929 года адміністрацыя Баранавіцкага павета прыняла рашэнне аб арганізацыі выстаўкі, якая б адлюстроўвала жыццё павета, эканамічны і культурны стан горада і рэгіёна. Краязнавец Л. Турскі прапанаваў стварыць у Баранавічах замест часовай выстаўкі публічны музей з карціннай галерэяй пры ім. Музей складаўся з трох асноўных аддзелаў: прыроды, этнаграфіі і гісторыі, пададдзела кніг. Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР у 1939 г. пераўтвораны ў абласны музей выяўленчага мастацтва.
Гісторыя
У пачатку Вялікай Айчыннай вайны музей не быў эвакуіраваны і застаўся на акупіраванай тэрыторыі. Акупанты вывезлі 1716 каштоўных экспанатаў. Сярод іх палотны Рэмбранта, Я. Матэйкі, Жэрыко, калекцыя старажытных японскіх ваз і інш. Музей фактычна перастаў існаваць. Пасля вызвалення Беларусі ад гітлераўскіх захопнікаў адзіны ўцалелы музей на тэрыторыі вобласці — Слонімскі — у 1947 годзе быў пераўтвораны ў Баранавіцкі абласны гісторыка-краязнаўчы музей. 30.05.1952 г. выканкам абласнога Савета прыняў пастанову «Аб пераводзе абласнога гісторыка-краязнаўчага музея з г. Слоніма ў г. Баранавічы» (адначасова аднавіў сваю дзейнасць і Слонімскі музей — у Баранавічы былі перавезены толькі тыя экспанаты, якія не мелі дачынення да гісторыі Слонімскага раёна). 22.02.1953 г. была адкрыта першая пасляваенная экспазіцыя, якая ахоплівала перыяд з 1917 г. да пачатку 1950-х г. 09.04.1954 г. у сувязі са скасаваннем Баранавіцкай вобласці музей атрымаў сучасную назву. З 1960 г. экспазіцыя Баранавіцкага краязнаўчага музея, якая ўвесь час папаўняецца, тройчы перабудоўвалася (апошні раз у 1994—1995 гг.). У 2006 г. адноўлена зала, прысвечаная сучаснаму гораду.
Фонды і экспазіцыя
Асноўны фонд музея (2008) складаюць 40 201 адзінкі захоўвання, навукова-дапаможны — 18 151 адзінкі. Экспазіцыя размешчана ў 7 залах агульнай плошчай 250 м² і мае 3 раздзелы. Раздзел «Прырода Баранавіцкага краю» знаёміць з геаграфічным палажэннем Баранавіцкага раёна, разнастайнасцю яго ландшафтаў — лясамі, балотамі, рэкамі, азёрамі, іх раслінным і жывёльным светам. Вялікі комплекс матэрыялаў прысвечаны экалагічным праблемам і шляхам іх вырашэння. У раздзеле «Гісторыя Баранавіцкага краю» прадстаўлены матэрыялы пра з’яўленне першага чалавека на баранавіцкай зямлі, аб Вялікім Княстве Літоўскім, беларускіх землях у складзе Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі. Гэты раздзел знаёміць з гісторыяй узнікнення і развіцця Баранавіч у 2-й палове 19 — пачатку 20 ст., расказвае пра падзеі 1-й сусветнай вайны на тэрыторыі краю, яго гісторыю ў складзе Польшчы (1921-39 гг.), у гады Вялікай Айчыннай вайны, пра цяжкасці пасляваеннага аднаўленчага перыяду, дзеячаў беларускай культуры, ураджэнцаў баранавіцкай зямлі — А. Рымшу, А. Міцкевіча, П. Багрыма, У. Галубка і інш. Экспазіцыйны раздзел «Баранавічы. Горад, у якім мы жывем» уключае матэрыялы пра Баранавічы ў перыяд з 1985 да цяперашняга часу.
У фондах музея захоўваюцца 35 калекцый: паштовак з краявідамі Баранавіч (пачатку 20 ст. і 1920-30-х гг.), ручнікоў (пачала фарміравацца яшчэ ў першыя пасляваенныя гады і складаецца з ручнікоў вырабленых у канцы 19 — 1-й палове 20 ст. на сучаснай тэрыторыі Ляхавіцкага і Баранавіцкага раёнаў), нумізматыкі (манеты 16 — 20 ст., у тым ліку 4 манетныя клады), археалагічных знаходак (з раскопак на тэрыторыі Баранавіцкага раёна помнікаў каменнага, бронзавага, жалезнага вякоў і эпохі феадалізму, а таксама асобных знаходак), побыту і этнаграфіі, фотаматэрыялаў (шматлікія фотаздымкі даюць уяўленне пра горад у розныя перыяды яго гісторыі), падпольных выданняў на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў перыяд нямецка-фашысцкай акупацыі, жывапісу і графікі (карціны А. Гугеля, Л. Лейтмана, Б. Заборава, А. Родзіна, А. Кашкурэвіча, Л. Шчамялёва, Я. Ціхановіча і інш.), плакатаў часоў Вялікай Айчыннай вайны (работы мастакоў Кукрыніксаў, М. Далгарукава, А. Какарэкіна, М. Жукава, В. Іванова, Б. Яфімава, В. Дэні і інш.). У ліку найбольш цікавых экспанатаў 2 арнаты, пашытыя са знакамітых слуцкіх паясоў, Статут Вялікага Княства Літоўскага выдання 1694 г., памятны знак «У гонар першага стрэлу па Басфору» пад № 2. Музей мае 2 выставачныя залы, адна з іх дзейнічае ў будынку музея, другая (плошчай 140 м², адкрыта ў 1984 г.) знаходзіцца ў асобным будынку.
Бітва пры Арэ
Бітва пры Арэ (Battle of Auray, Bataille d'Auray) — адна з ключавых бітваў Стагадовай вайны паміж Англіяй і Францыяй пад горадам Арэ.
Бітве папярэднічала аблога горада англійскімі войскамі пад камандваннем герцага Брэтонскага Жана V Доблеснага пасля правалу мірных перамоў у 1364 годзе. Англійскія войскі ўвайшлі ў горад і аблажылі замак, блакаваны з моры англійскім флотам. Пазбаўленыя правіянта абложаныя былі гатовыя капітуляваць ужо 29 верасня пры ўмове, што да гэтага часу да абаронцаў замка не падаспее падмога.
27 верасня войскі Карла дэ Блуа знаходзіліся каля абацтва непадалёк ад горада. 28 верасня французскія войскі высадзіліся на левым беразе ракі, заняўшы пазіцыю насупраць замка. Асцерагаючыся акружэння, Жан з войскамі пакінуў горад і размясціўся на схілах правага берага ракі. 29 верасня пасля бясплодных перамоў французскія войскі пераправіліся цераз раку і размясціліся фронтам на поўдні, заняўшы вельмі няўдалую пазіцыю на багністай раўніне на поўнач ад замка. Англійскія войскі выстраіліся насупраць, чакаючы нападу французаў.
Брэсцкі абласны краязнаўчы музей
Брэсцкі абласны краязнаўчы музей — музей, заснаваны ў 1945 годзе ў горадзе Брэсце. Адкрыты для наведвальнікаў 22 ліпеня 1957 года. Зарэгістраваны 16.04.2001 г. як установа культуры з сучаснай назвай.
Бітва пры Арэ
Бітва пачалася з кароткай перастрэлкі англійскіх лучнікаў і французскіх арбалетчыкаў. Затым у бой уступілі галоўныя сілы. Французы шмат разоў наносілі ўдары па пазіцыях англійскіх войскаў, але пакінутыя Іаанам рэзервы выратавалі становішча. Бітва была неверагодна бязлітаснай, з таго і з іншага боку не бралі палонных. Правае крыло французскай арміі было неўзабаве контратакавана і адкінута англічанамі, уцёкамі французаў завяршыўся і англійскі напад левага флангу французскіх войскаў. Французскі камандуючы Карл дэ Блуа, паранены дзідай у бітве, быў дабіты англійскім воінам. Англічане атрымалі ўпэўненую перамогу.
Брэсцкі абласны краязнаўчы музей
Гісторыя
Краязнаўчы музей у Брэсце адкрыўся вясной 1941 г., але ў Вялікую Айчынную вайну пад час гітлераўскай акупацыі ўсе яго экспанаты былі знішчаны. 27 сакавіка 1945 г. выканкам Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных прыняў рашэнне аб стварэнні абласнога гістарычнага музея. 11 чэрвеня 1945 г. Савет Народных Камісараў БССР падтрымаў гэтую ініцыятыву пастановай «Аб аднаўленні абласных гісторыка-краязнаўчых музеяў у гарадах Гомелі, Бабруйску, Пінску і Брэсце». 30 жніўня 1945 г. Брэсцкі абласны камітэт КП(б)Б пастанавіў пачаць збор і вывучэнне матэрыялаў пра Вялікую Айчынную вайну на тэрыторыі вобласці. 14 верасня 1948 г. Брэсцкі гарвыканкам вырашыў перадаць пад музей будынак Крыжаўзвіжанскага касцёла (узведзены ў 1856 г.). Першая пастаянная экспазіцыя музея пачала дзейнічаць у 1957 г.
З 1990 года размяшчаецца ў будынку, узведзеным у пачатку XX стагоддзя, які быў пабудаваны для мясцовага купца Арона Фогеля. Будынак музея ўключаны ў зону гістарычнай планіроўкі і забудовы Брэста. Музеем кіравалі Н. П. Паўлоўская, І. В. Біруля, Н. М. Калашнікава, М. М. Слепакова, Т. А. Слесарук, Т. М. Новікава. З 2010 г. дырэктар А. У. Міцюкоў.
Фонды
Асноўны фонд музея і яго філіялаў (2008) налічвае 161 900 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 54 569 адзінак. Агульная экспазіцыйная плошча 510 м², выставачная — 248,8 м². На 1-м паверсе ў 4 залах размешчана экспазіцыя «Родная прырода», у якой прадстаўлены асноўныя тыпы раслін і жывёл, што насяляюць Брэсцкую вобласць.
Філіялы
Музей мае 4 філіялы: археалагічны музей «Бярэсце», музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці», мастацкі музей, «Камянецкая вежа».
Прэзідэнцкія і парламенцкія выбары ў Джыбуці (1987)
Прэзідэнцкія і парламенцкія выбары ў Джыбуці прайшлі 24 красавіка 1987.
Сандавэ
Санда́вэ (саманазва Sandawe) — усходнеафрыканскі народ, карэнныя жыхары Танзаніі. Жывуць пераважна ў цэнтральнай частцы краіны. Агульная колькасць (2014 г.) - 55 900 чал.
Сандавэ значна адрозніваюцца ад іншых народаў Танзаніі, паколькі маюць малы рост, больш светлую скуру, традыцыйна займаюцца збіральніцтвам і паляваннем у саванне. Найбольш блізкімі да іх ладу жыцця з'яўляюцца хадза, якія насяляюць мясцовасць ў 150 км на поўнач. Генетыкі лічаць, што продкі сандавэ і хадза разышліся прыкладна 1300 гадоў таму. Згодна даследаванням групы генетыкаў, якія праводзіліся ў Афрыцы на працягу 1999 - 2009 гг., ДНК сандавэ і хадза ўтрымоўвае сведчанні аб змяшэнні іх прамых продкаў з больш архаічнымі відамі чалавека 20 тысяч — 80 тысяч гадоў таму.
Традыцыйная культура і грамадства сандавэ заснаваны на вандроўнай ладзе жыцця, забеспячэнні сябе з дапамогай збіральніцтва і палявання. З XIX ст. пад уплывам знешніх фактараў сандавэ пачалі пераход да сталага жыхарства ў вёсках і гадоўлі свойскай жывёлы. Аднак спроба ўрада Танзаніі ў 1970—1980-ых гг. прымусіць сандавэ займацца земляробствам скончылася няўдачай. Сандавэ падзяляюцца на некалькі лакальных груп у залежнасці ад раёна пражывання. У кожнай групе ёсць рытуальныя правадыры, якія займаюцца арганізацыяй цырымоній і палітычна не кантралююць абшчыннікаў.
Сандавэ маюць багатую міфалогію. Распаўсюджаны міфы пра стварэнне свету, гістарычныя паданні, казкі пра багамола.
Сандавэ размаўляюць на тонавай мове, ізаляванай ад суседніх моў. Некаторыя даследчыкі лічаць, што па свайму паходжанню яна блізкая да кайсанскіх моў або нават з'яўляецца кайсанскай.
Старажытная рэлігія сандавэ мае анімістычны характар. У наш час распаўсюджваюцца хрысціянства і іслам.
Дзмітрый Іванавіч Шыраканаў
Дзмітрый Іванавіч Шыраканаў (20 мая 1929, вёска Галкі, Брагінскі раён) — беларускі філосаф і метадолаг навукі, спецыяліст ў галіне філасофскіх пытанняў прыродазнаўства, гісторык філасофскай і грамадска-палітычнай думкі на Беларусі. Доктар філасофскіх навук (1972), прафесар (1974), акадэмік НАН Беларусі (1989; чл.кар. з 1974).
Біяграфія
Скончыў з залатым медалём Брагінскую сярэднюю школу (1947), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1952), быў пакінуты пры аспірантуры. У 1955 абараніў кандыдацкую дысертацыю і паступіў на працу ў Інстытут філасофіі і права АН БССР: малодшы, старшы навуковы супрацоўнік, з 1962 — загадчык аддзела. У 1972 абараняе доктарскую дысертацыю па тэме «Узаемасувязь катэгорый дыялектыкі». У 1974 г. выбіраецца членам-карэспандэнтам, а ў 1989 г. — акадэмікам Акадэміі навук. З 1989 па 1994 — дырэктар Інстытута філасофіі і права АН Беларусі. З 1994 па 2006 узначальваў аддзел логікі і метадалогіі навуковага пазнання, з 2006 — галоўны навуковы супрацоўнік Цэнтра філасофска-метадалагічных і міждысцылінарных даследаванняў Інстытута філасофіі НАН Беларусі.
Навуковы ўклад
Асноўнымі кірункамі навуковых даследаванняў Дз. І. Шыраканава з'яўляюцца распрацоўка праблем дыялектыкі, логікі, тэорыі навуковага пазнання, выяўленне іх метадалагічнай функцыі ў сучаснай навуцы і сацыяльным жыцці; аналіз працэсаў развіцця і ўнутранай узаемасувязі філасофскіх катэгорый і паняццяў, іх змястоўнай ролі ў вывучэнні грамадства і прыроды; даследаванне філасофскіх праблем прыродазнаўства, сучасных заканамернасцей яго развіцця; вывучэнне працэсаў фарміравання філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі.