cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Суна (Сунскі раён)
Суна (Суна́) — пасёлак гарадскога тыпу, цэнтр Сунскага раёна Кіраўскай вобласці Расіі, а таксама Сунскага гарадскога паселішча. Пасёлак знаходзіцца па схіле каля ракі Суны.
Стары цэнтр сфармаваўся вакол царквы Ушэсця (1754—1830), забудова раскінулася па схіле гары. Знаходзіцца за 95 км на поўдзень ад абласнога цэнтра — горада Кірава. Заснаваны ў 1650 годзе як Сунская вотчына Вяцкага Успенскага Трыфанава манастыра. Рашэннем Кіраўскага аблвыканкама ад 26 студзеня 1971 г. № 34 сяло Суна пераўтворана ў рабочы пасёлак гарадскога тыпу.
Рохтас
Рохтас — пенджабская крэпасць, збудаваная Шэр-шахам у 1541-43 гг. у непасрэднай блізкасці ад Вялікай колавай дарогі для абароны зямлі гавараў ад Хумаюна.
Будынак
Крапасныя сцены перыметрам 4 км, вышынёй звыш 18 м і таўшчынёй да 12,5 м лічыліся па тых часах непрыступнымі. Па акружнасці размешчана 68 паўкруглых бастыёнаў і некалькі масіўных брам з пясчаніку.
Гісторыя
Рохтас атрымала назву ў гонар бітвы пры Рохтасе, у якой Шэр-шах ушчэнт разбіў маголаў. Праз 10 гадоў пасля смерці Шэр-шаха камендант крэпасці вераломна адкрыў яе браму Хумаюну. Вялікія Маголы надавалі Рохтасу вялікае значэнне і пабудавалі нямала крапасных збудаванняў па яго ўзоры.
Махенджа-Дара
Махенджа-Дара (موئن جودڑو, موئن جو دڙو; літаральна «узгорак мёртвых») — археалагічны помнік на месцы старажытнага горада Індскай цывілізацыі к захаду ад р. Інд у штаце Сінд, Пакістан. Агульная плошча каля 100 га. Глыбіня культурных пластоў да 22 м. Археолагі звярнулі ўвагу на Махенджа-Дара яшчэ ў 1897 г. Аднак з-за спрэчак аб магчымым патэнцыяле навуковых пошукаў раскопкі пачаліся толькі ў 1921 г. і вядуцца да нашых дзён. Помнік уваходзіць у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Асноўныя часткі
Адной з галоўных частак помніка з’яўляецца так званы ўзгорак Ступы, на якім ужо праз стагоддзі пасля заняпаду старажытнага горада была ўзведзена будысцкая святыня. У часы росквіту Махенджа-Дара ўзгорак з’яўляўся галоўным грамадскім цэнтрам. Тут быў пабудаваны басейн для рытуальных амавенняў (7 м на 12 м), а таксама цагляныя платформы для грамадскіх будынкаў. К захаду ад басейна былі знойдзены рэшткі вялікай пабудовы з калонамі. Першапачаткова яе вызначылі як свіран, але сёння археолагі лічаць, што пабудова была храмам. Астатнія будынкі месцяцца на восі поўнач — поўдзень.
Самая буйная па плошчы частка помніка — так званы Ніжні горад. На яго тэрыторыі выяўлена тры культурныя пласты агульнай глыбінёй каля 7 м. Ён быў падзелены шырокай галоўнай вуліцай, якая цягнулася з поўначы на поўдзень. К захаду захаваліся рэшткі 66 будынкаў. Адзін з іх займаў плошчу 19 м на 16 м і меў вышыню столі 3,15 м. Наяўнасць драўляных бэляк сведчыць пра тое, што гэты будынак быў шматпавярховым. У ім было знойдзена 18 выдатна аграненых камянёў для кольцаў. 2 камяні адрозніваліся выцягнутай формай і знешне нагадвалі лінгамы.
У паўночнай частцы галоўнай вуліцы захаваўся яшчэ адзін вялікі будынак з парадным уваходам і лесвіцай. Пад лесвіцай месціўся маленькі пакой (каля 1 кв м) з каналізацыяй. Відавочна гэта быў туалет. Калідор падзяляў жытло на дзве часткі і вёў у ванны пакой. Налева ад галоўнага ўваходу праз вузкі завулак знаходзілася вуліца з крамамі.
Гісторыя
Вучоныя мяркуюць, што Махенджа-Дара быў заснаваны каля 2600 г. да н. э. і з’яўляўся галоўным цэнтрам Індскай даліны. Як і ў іншых гарадах Індскай цывілізацыі, тут існавала грамадская ірыгацыйная сістэма. Аднак у Махенджа-Дара яна атрымала асаблівую дасканаласць. Многія будынкі забяспечваліся асобнымі свідравінамі, якія ішлі ўглыб да 15 м. У некаторых меліся свае ванны і туалеты ў форме вялікіх керамічных пасудзін з дзіркай у донцы. Праз сцёкі ў сцяне выкарыстаная вада і фекаліі змываліся ў гарадскія ірыгацыйныя канавы. У Махенджа-Дара таксама былі калодзежы агульнага грамадскага карыстання.
Гарадская эканоміка падтрымлівалася дзякуючы развіццю рамяства і гандлю. Мясцовыя рамеснікі займаліся ганчарствам, плавілі медзь і бронзу, выраблялі баваўняныя тканіны, розныя ювелірныя вырабы з інкрустацыяй з марскіх ракавін. Справядлівасць гандлю забяспечвалася дзякуючы адзінай вагавай сістэме.
Урадлівыя землі вакол Махенджа-Дара забяспечвалі гараджан пшаніцай і ячменем. Відавочна, сюды прыганялі кароў. Іх выявы часта сустракаюцца на пячатках. Былі знойдзены косткі коз, авечак, свінняў, рачных і вяленых марскіх рыбін. Махенджадарцы трымалі два віды сабак. Адзін з іх выкарыстоўваўся для палявання на такіх небяспечных жывёлін, як насарог, тыгр і слон.
Хаця не захавалася ніякіх звестак пра сістэму кіравання, наяўнасць вялікіх жытлаў і фігурак людзей у багатай вопратцы сведчыць пра маёмасную няроўнасць.
Заняпад Махенджа-Дара адбыўся каля 2000 г. да н. э. Прыкладна ў той жа час спусцелі іншыя гарады на захадзе Індскай цывілізацыі, хаця на ўсходзе іх развіццё працягвалася. Археолагі выявілі ў верхнім пласце відавочныя сляды пажару. Раней гэта прымалася за доказ знішчэння Махенджа-Дара арыйскімі заваёўнікамі. Сёння, з-за адсутнасці доказаў масавага знішчэння насельніцтва версія аб заяванні не абмяркоўваецца. Выказвалася думка, што ў выніку перамяшчэння тэктанічных пліт рака змялела, а потым пачалася страшэнная паводка. Аднак слядоў паводкі таксама не выявілі. Застаецца версія засалення сельскагаспадарчай глебы з-за празмернай эксплуатацыі. Неўраджаі вымусілі людзей мігрыраваць на ўсход.
Карчэўскі
Карчэўскі — прозвішча.
NGC 3302
NGC 3302 (іншыя абазначэнні — ESO 437-7, MCG -5-25-20, AM 1033-320, PGC 31391) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Насос.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Лукрэцыя
Лукрэцыя (Lucretia, каля 500 да н.э.) — паводле падання, рымская жанчына вядомая сваёй прыгажосцю і дабрачыннасцю. Жонка рымскага патрыцыя Тарквінія Калатына і дачка консула Спурыя Лукрэцыя Трыцыпітына.
Паводле Тыта Лівія, Секст Тарквіній, сын рымскага цара Тарквінія Ганарыстага, захапіўся прыгажосцю Лукрэцыі і пад пагрозай зброі згвалціў яе. Лукрэцыя расказала пра ўсё мужу і закалола сябе ў яго на вачах. Гэтая падзея прычынілася пачатку бунту, узнятага Луцыям Юніям Брутам, што было канцом царскай улады ў Рыме пасля чаго ўстанавілася рэспубліка. Менавіта таму на працягу стагоддзяў рымскай гісторыі Лукрэцыю шанавалі.
Lacrimosa
«Lacrimosa» — швейцарская група, на дадзены момант складаецца з двух чалавек: яе заснавальніка, асноўнага кампазітара і вакаліста немца Ціла Вольфа, а таксама фінкі (клавішніцы і вакалісткі) Ганны Нурмі. Усе астатнія — сесійныя музыканты, зрэшты, у дадзены момант склаўся больш пэўны канцэртны склад.
Лірыка «Lacrimosa» пераважна на нямецкай мове, але ёсць і тэксты, напісаныя па-англійску (у тым ліку за аўтарствам Ганне Нурмі), а таксама на фінскай (напрыклад, песня «Vankina» з сінгла «Der Morgen Danach», першы куплет «The Turning point») і лацінскай (напрыклад, фрагменты ў песнях «Mutatio Spiritus» і «Sanctus»).
Сонечнае зацьменне 13 сакавіка 1812 года
Сонечнае зацьменне 13 сакавіка 1812 года — частковае сонечнае зацьменне 146 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,4594 і дасягнула свайго максімуму ў 06:19:30 UTC у пункце з каардынатамі 72° пд. ш. 173° з. д..
Зацьменне 13 сакавіка 1812 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1812 годзе і 30-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 12 лютага 1812 года, наступнае — 7 жніўня 1812 года.
Савішчына
Савішчына — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці, уваходзіць у склад Крапівенскага сельсавета.
Знаходзіцца за 10 кіламетраў на ўсход ад Оршы. Паблізу праходзіць аўтадарога Орша — Дуброўна. Вёска размешчана на рацэ Крапівенка.
Кумёны
Кумёны (Кумёны) — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кумёнскага раёна і Кумёнскага гарадскога паселішча. Пасёлак размешчаны за 62 км ад абласнога цэнтра на рацэ Вялікая Кумёна, плошча тэрыторыі — 825 га.
Сувязь з абласным цэнтрам ажыццяўляецца па аўтамабільнай дарозе Р169 Кіраў — Малмыж — Вяцкія Паляны. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1965 года.
Сады Шалімара
Сады Шалімара (شالیمار باغ, Shalimar Gardens) — аб'ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, які быў пабудаваны імператарам Вялікіх Маголаў, Шах-Джаханам, у Лахоры. Будаўніцтва пачалося ў 1641 годзе нашай эры і было завершана ўжо ў наступным годзе. У форце прысутнічаюць мармуровыя палацы і мячэці, упрыгожаныя мазаікай і пазалотай. Сады пабудаваны на трох тэрасах з ложам, ёсць таксама вадаспады і вялікія дэкаратыўныя сажалкі.
Рутэнка
Рутэнка — беларускае прозвішча.
Гуга Гроцый
Гуга Гроцый (Hugo Grotius) або Гуга дэ Гроат (Hugo de Groot або Huig de Groot; 10 красавіка 1583, Дэльфт — 28 жніўня 1645, Ростак) — галандскі юрыст і дзяржаўны дзеяч, філосаф, хрысціянскі апалагет, драматург і паэт. Заклаў асновы міжнароднага права, грунтуючыся на натуральным праве.
Юнацтва
Гуга Гроцый нарадзіўся падчас Нідэрландскай рэвалюцыі. Яго дзед, бургундскі дваранін, ажаніўся ў Франкфурце-на-Майне з дачкой галандца дэ Грот і ўзяў яе прозвішча, а бацька, Ёган (Ян) дэ Грот, пераехаў у Галандыю. Гуга быў першым дзіцем у сям’і Яна дэ Грота і Аліды ван Оверсхі. Яго бацька быў вельмі адукаваным (ён вучыўся ў Лейдэне разам з Юстам Ліпсіем), а таксама палітычна актыўным чалавекам, і выхоўваў сына з ранніх гадоў у традыцыйнай гуманістычнай традыцыі, грунтуючыся на вучэнні Арыстоцеля. Васьмігадовым хлопчыкам ужо пісаў лацінскія вершы.
Будучы надзвычай старанным вучнем, Гуга паступіў у Лейдэнскі ўніверсітэт, калі яму было ўсяго адзінаццаць гадоў (рэктарам універсітэта быў яго дзядзька Карнеліс). Ва ўніверсітэце выкладалі такія выбітныя інтэлектуалы Паўночнай Еўропы таго часу, як Францыск Юній (старэйшы), Жазеф Жуст Скалігер і Рудольф Снеліус.
Творы
Паводле даты публікацыі.
Міхаіл Васілевіч Гарбачоў
Міхаіл Васілевіч Гарбачоў (, в. Бесцвіна, ) — рускі савецкі. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1971).
Біяграфія
Скончыў у 1951 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Працаваў у часопісе «», на, з 1957 года ў апараце СП СССР.
Творчасць
М. В. Гарбачоў быў першым перакладчыкам В. Быкава на рускую мову.
Геконавыя
Геконавыя, або ўчэпістапальцыя (Gekkonidae) — сямейства яшчарак.
Апісанне
Даўжыня 3,5—35 см. Афарбоўка шэрая або карычневая, сярод трапічных відаў — яркаафарбаваныя. Вочы вялікія, звычайна без павек, з вертыкальнай зрэнкай. Пальцы растапыраныя, знізу ўкрытыя рагавымі пласцінкамі, якія дазваляюць перамяшчацца па вертыкальных паверхнях. Хвост ломкі, але хутка аднаўляецца (рэгенеруе).
Пашырэнне
У сусветнай фаўне каля 80 родаў, больш як 900 відаў. Выкапнёвыя рэшткі вядомы з эацэну.
Жывуць пераважна ў трапічных, субтрапічных, часткова ўмераных зонах. Большасць трымаецца на дрэвах, скалах, абрывах і інш. Селяцца ў дамах. Пустынныя віды звычайна рыюць норкі. Змрокавыя і начныя жывёлы. Найбольш вядомыя прадстаўнікі родаў геконы, гекончыкі і эўблефары, якія жывуць пераважна на Каўказе і Крыме, у пустынях і паўпустынях Казахстана, Сярэдняй Азіі.
Асаблівасці біялогіі
Кормяцца насякомымі, павукападобнымі, мнаганожкамі і інш. Многія выдаюць ціхія гукі. Амаль усе — яйцакладныя, ёсць яйцажывародныя.
Сферы з Клерксдорпа
Клерксдорпскія шары — сферычныя або дыскападобныя аб'екты памерам у некалькі сантыметраў з падоўжнымі насечкамі, якія знаходзяць у адкладаннях пірафіліту каля горада Клерксдорп у Паўночна-заходняй правінцыі ПАР. Узрост адкладанняў складае прыблізна 3 мільярда гадоў.
Кільмезь (Кіраўская вобласць)
Кільмезь (Кильме́зь) — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кільмезскага раёна, утварае муніцыпальнае ўтварэнне Кільмезскае гарадское паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе.
Сферы з Клерксдорпа
У псеўдаархеалагічнай літаратуры шары прынята падаваць як «недарэчныя артэфакты» са складаных металічных сплаваў, якія нібы маглі быць выраблены толькі разумнымі істотамі. У рэчаіснасці, як устаноўлена геолагамі, знаходкі, узрост якіх вылічаецца мільярдамі гадоў, маюць натуральнае паходжанне.
Кільмезь (Кіраўская вобласць)
Размешчаны на рацэ Кільмезі (прыток ракі Вятка). За 259 км ад г. Кіраў. Насельніцтва — 5578 чал. (2018).
Сферы з Клерксдорпа
Таксама трэба прыняць да ўвагі, што ў перыяд "выраба" шароў на Зямлі не было ні колькасці атмасфернага кіслароду, дастатковага для існавання людзей, ні выкапнёвага паліва, неабходнага для іх выраба. .
Белы бусел
Бу́сел бе́лы, баця́н (Ciconia ciconia) — буйная балотная птушка з сямейства бусліных.
Апісанне
Самы вядомы прадстаўнік буслоў. Белая птушка з чорнымі канцамі крылаў, доўгай шыяй, доўгай тонкай чырвонай дзюбаю і доўгімі чырванаватымі нагамі. Тры пярэднія пальцы злучаны няпоўнай перапонкай. Белае пер’е галавы, шыі і цела кантрастуе з чорнымі пер’ямі крылаў, якія ў сонечным святле адсвечваюць зялёным і пурпуровым. Невялікі кавалак голай скуры чорнага колеру на галаве знаходзіцца вакол карычневага вока. Калі крылы ў бусла складзеныя, ствараецца ўражанне, што ўся задняя частка цела бусла чорная. Адсюль адна з яго назваў — чорногуз. Па афарбоўцы самкі не адрозніваюцца ад самцоў, але крыху меншыя па памерах. Рост белага бусла складае 100—125 см, размах крылаў 155—220 см. Маса дарослай птушкі дасягае 4 кг.
Птушаняты маюць дзюбу шэрага колеру і тусклыя чырвоныя ногі. Яны таксама маюць апярэнне з шэраватым адценнем. Працягласць жыцця белага бусла ў сярэднім складае 20 гадоў.
Лёгка адрозніць голас буслоў — гучны, сухі клёкат, які атрымліваецца дзякуючы ўдарам адна аб адну часткамі дзюбы, рэдка ціхае шыпенне, маладыя пішчаць і мяўкаюць.
Пашырэнне
Арэал разарваны: Пірэнейскі паўвостраў, цэнтральная і паўднёва-ўсходняя частка Еўропы, Малая Азія, Паўднёвая, Заходняя і Сярэдняя Азія, а таксама Далёкі Усход на шыраце Японіі разам з ёй, Паўночна-Заходняя Афрыка.
Пералёты від. Месца зімовак: Паўднёвая і Усходняя Афрыка, Паўднёвая Азія, Карэйскі паўвостраў, Японія.
На Беларусі звычайны на гнездаванні пералётны від, транзітны мігрант. Некаторыя птушкі застаюцца на зіму.
Лягчэй за ўсё можна ўбачыць бусла на яго гняздзе, але не цяжка заўважыць гэтых птушак, калі яны палююць на вільготных лугах або на свежаскошаных палетках на грызуноў, земляных чарвякоў, лічынак насякомых, яшчарак і амфібій. Гнёзды белых буслоў маюць вялікія памеры і звычайна збудаваны на высокіх апорах, якія дазваляюць не толькі добры падлёт да гнязда, але агляд наваколля. У Еўропе буслы з’яўляюцца ўжо з сакавіку, а адлятаюць на зімоўку да канца жніўня.
Асаблівасці біялогіі
Корміцца беспазваночнымі, жабамі, яшчаркамі, вужамі, дробнымі грызунамі.
Утварае пастаянныя пары. Гнездавацца пачынае з трохгадовага ўзросту. Гнёзды (дыяметр 1,5 м, вышыня 0,5 м і больш) будуе з галля, высцілае сухой травой і мохам. Еўрапейскія белыя буслы будуюць свае гнёзды на пабудовах чалавека з Сярэднявечча. Гнёзды можна знайсці на дахах дамоў і гаспадарчых пабудоў, трубах комінаў, воданапорных вежах, слупах электра- і тэлефоннай сувязі, мурах і спецыяльна збудаваных для буслоў пляцоўках. Звычайна буслы кожны год вяртаюцца гнездаваць на тое самае месца, або недалёка ад яго. Такім чынам, некаторыя месцы выкарыстоўваюцца птушкамі на працягу сотняў гадоў! Маладыя птушкі стараюцца вярнуцца і загнездаваць як мага бліжэй да месцаў, дзе яны вылупіліся.
Нясе ўвесну 3-4, рэдка 5-6 белых яец. Яйкі з тупым вузейшым канцом, памеры: 72 х 54 мм.
Наседжванне 33-34 сутак. Птушаняты вылятаюць праз 54-55 сутак. Нярэдка белыя буслы выкідваюць з гнязда слабае птушанё і восенню забіваюць слабых птушак.
У беларускай культуры
Белы бусел з’яўляецца сімвалам Беларусі. Маючы яго на ўвазе, Беларусь клічуць «Краінай пад белымі крыламі». Народная традыцыя забараняе рабіць шкоду гнязду бусла.
Белы бусел карыстаецца асаблівай павагай у беларусаў, яму будавалі аснову для гнязда — буслянкі. Яго лічылі ахоўнікам жытла ад Перуна, узорам суладнага сямейнага жыцця, вешчуном вясны. Паводле колераў апярэння — белы з дадаткам чырвонага і чорнага — бусел жывы носьбіт нацыянальнай сімволікі колераў, характэрнай для беларускага нацыянальнага строю.
Буслы сяліліся побач з хатамі. Дзеці, якія ўвесь час назіралі за гэтымі птушкамі, бачылі, што буслы заўсёды нешта нясуць у сваё гняздо — ці то шчэпку якую, галінку, ці то вужа, жабу, якая трапечацца ў дзюбе. Натуральна, дзеці лёгка могуць паверыць у тлумачэнне, што іхняга браціка ці сястрычку прынёс бусел.
Легендарны сюжэт аб паходжанні бусла з’яўляецца адным з папулярных этыялагічных сюжэтаў у беларусаў. Адпаведна сюжэту, бусел раней быў чалавекам. Ён не выконвае Боскага даручэння ўкінуць у раку (мора, возера, пропасць і да т. п.) мех напоўнены разнастайным «гадствам», «гнюсам» — шкоднымі мошкамі, змеямі, жабамі і інш.: ён з цікаўнасці, нягледзячы на строгую забарону, развязывае мех, «гадства» распаўзаецца і разлятаецца, а чалавек ператвараецца ў бусла, які ўсё жыццё збірае, тое, што выпусціў.
Гіперон
Гіперо́ны (ад гіпер… + (нукл)оны) — нестабільныя барыёны з масамі, большымі за масу нейтрона. Характарызуюцца спецыяльным квантавым лікам — дзіўнасцю.
Час існавання гіперонаў каля 10−10 с.
Гіпероны (Λ0-гіперон) былі адкрыты ў касмічных прамянях (1947).
Вядома некалькі тыпаў нейтральных і зараджаных гіперонаў: лямбда (Λ0), сігма (Σ+, Σ0, Σ−), ксі (Ξ−, Ξ0) і амега (Ω−), дзе верхнія знакі «+», «−» і «0» пры сімвалах гіперонаў абазначаюць знак электрычнага зараду, роўнага элементарнаму электрычнаму зараду. Для кожнага гіперона існуе адпаведная антычасціца.
Гіпероны нараджаюцца ў моцных узаемадзеяннях, распадаюцца ў выніку слабых узаемадзеянняў на нуклоны і лёгкія часціцы: пі-мезоны, электроны і нейтрына.
Уласцівасці гіперонаў можна растлумачыць у межах кваркавай мадэлі, паводле якой гіпероны, як і іншыя барыёны, складаюцца з трох кваркаў, прычым у склад гіперонаў абавязкова уваходзіць s-кварк — носьбіт дзіўнасці. Пры ўзаемадзеянні часціц высокіх энергій з атамнымі ядрамі могуць узнікаць гіпер'ядры.
NGC 3303
NGC 3303 (іншыя абазначэнні — UGC 5773, MCG 3-27-66, ZWG 94.96, KCPG 240A, ARP 192, VV 71, PGC 31508) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Фрэнк Вінсент Запа
Фрэнк Вінсент Запа (англ.: Frank Vincent Zappa;, — , ) — амерыканскі , гітарыст, , кінарэжысёр і сатырык. Быў кіраўніком рок-гурта The Mothers of Invention. Лаўрэат прэміі «Грэмі».
Oregoniidae
Oregoniidae — сямейства марскіх крабаў з надсямейства, якое ўключае каля 34 сучасных відаў. У выкапнёвым стане вядомыя з верхняга алігацэну (28,4 мільёнаў гадоў таму). Выкапнёвыя рэшткі выяўленыя ў ЗША і Мексіцы, на Ямайцы і ў Японіі.
Роды
У сямействе 2 падсямействы і 8 родаў :
Перыкл
Перыкл (Περικλέης / Perikles; ~494 — 429 гг. да н.э.), старажытнагрэчаскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, стратэг Афінаў (444 — 431; 429 гг. да н.э.).
Біяграфія
Паходзіў са старадаўняга арыстакратычнага роду, сын Ксанціпа і Агарысты; атрымаў добрую адукацыю. Належаў да прыхільнікаў дэмакратыі; працягнуў распачатую Эфіальтам дэмакратызацыю дзяржаўнага ладу Афінаў. Ініцыіраваў скасаванне маемаснага цэнзу пры выбранні большасці службовых асоб і увядзенне грашовай аплаты працы суддзяў. Пры Перыкле вялося шырокае ваеннае, грамадскае і культавае будаўніцтва. Пачынаючы з 447 да н.э. быў адбудаваны афінскі Акропаль з такімі будынкамі, як Парфенон і Прапілеі. Знешняя палітыка Перыкла мела на мэце забяспячэнне марской магутнасці Афінаў, цэнтралізацыю Архэ Афінскай, супрацьстаянне Пелапанескаму саюзу на чале са Спартай. Гэтая палітыка ўключала вывад афінскіх пасяленняў на заваяваныя і саюзныя тэрыторыі, падаўленне выступленняў саюзнікаў (паўстанне на Самасе ў 440 да н.э.). Кіраванне Перыкла паспрыяла палітычнаму і эканамічнаму росквіту Афінаў, іх пераўтварэнню ў буйны культурны цэнтр старажытнага свету. Памёр ад чумы ў час вайны.
Быў сябрам філосафа Анаксагора, ад каго, паводле паданняў, навучыўся ўменню валодаць сабою ва ўсіх акалічнасцях жыцця. Вядомыя верагодныя выявы на дзвюх гермах, з Цівалі, якая захоўваецца ў Ватыкане, і той, што заховаўецца ў Брытанскім музеі. Нязвыкласць выяваў у тым, што Перыкл паказаны з карынфскім шлемам, ссунутым на патыліцу. Гэта тлумачаць тым, што, хоць сам прыгожы, Перыкл меў непрыгожую, завостраную ўверсе, форму галавы, якую высмейвалі тагачасныя аўтары камедый, і якую пажадалі скрыць скульптары, напр., Крэсілай.
Афанасьева (Кіраўская вобласць)
Афанасьева (Афана́сьево) — пасёлак гарадскога тыпу ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Афанасьеўскага раёна Кіраўскай вобласці, утварае Афанасьеўскае гарадское паселішча. Размешчаны на рацэ Камеа, за 80 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Стальная, за 250 км на паўночны ўсход ад г. Кіраў. Населены пункт вядомы з 1730 года, была калі пабудавана царква святога Афанасія. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1966 года.
Французскі сабор
Французскі сабор (ням. Französischer Dom) - распаўсюджаная назва французскай Рэфарматарскай царквы Фрыдрыхштадта (ням. Französische Friedrichstadtkirche), размешчанай на берлінскай плошчы Жандармэнмаркт насупраць Нямецкага сабора, адна з славутасцяў горада. Будынак называецца саборам, хаця тут ніколі не знаходзілася епіскапская кафедра.
У пачатку XVIII стагоддзя французскія гугеноты складалі чвэрць насельніцтва Берліна. У 1701 г. яны пачалі будаўніцтва ўласнага будынка, якое было завершана ў 1705 г.. Будаўніцтвам кіравалі Луі Каяр і Абрагам Кеснэй, за ўзор была ўзятая разбураная гугеноцкая царква ў Шарантон-Сен-Морыс.
Сонечнае зацьменне 12 лютага 1812 года
Сонечнае зацьменне 12 лютага 1812 года — частковае сонечнае зацьменне 108 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,3422 і дасягнула свайго максімуму ў 20:28:40 UTC у пункце з каардынатамі 71° пн. ш. 169° з. д..
Зацьменне 12 лютага 1812 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1812 годзе і 29-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 17 верасня 1811 года, наступнае — 13 сакавіка 1812 года.
Мячэць Вазір Хана
Мячэць Вазір Хана (مسجد) размешчана ў Лахоры, Пакістан. Будаўніцтва працягвалася сем гадоў, пачынаючы прыкладна з 1634—1635 гадоў, у часы кіравання імператара Вялікіх Маголаў Шах Джахана. Мячэць была пабудавана па загаду губернатара Лахора вядомага як Вазір Хан (cлова «вазір» азначае «міністр» на мове урду).
У наш час мячэць Вазір Хана з'яўляецца кандыдатам у спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Бухта
Бу́хта (ням.:Bucht) — невялікая частка мора, заліва, возера, вадасховішча, адасобленая ад вод часткамі сушы (выступамі берагоў, скаламі і бліжэйшымі астравамі) і абароненая імі ад хваль і ветру.
Мясцовыя ўмовы вызначаюць гідралагічны рэжым бухты, які некалькі адрозніваецца ад рэжыму прылеглых да яе вод.
Як правіла, бухты служаць зручным месцам стаянкі суднаў— напрыклад, Геленджыкская і Цэмеская бухты ў Чорным моры, Залаты Рог у праліве Басфор.
Кастрычніцкі раён (Мінск)
Кастрычніцкі раён — адміністрацыйны раён Мінска. Размешчаны ў паўднёвай частцы горада паміж чыгункамі Мінск—Брэст і Мінск—Гомель. У яго склад уваходзяць прамысловы вузел «Калядзічы», пасёлак Сокал а таксама тэрыторыя РУП «Нацыянальны аэрапорт Мінск», геаграфічна размешчанага на поўдні Смалявіцкага раёна. Плошча: 1927 га. Насельніцтва: 155 тысяч жыхароў.
Гісторыя
У жніўні 1921 Цэнтральнае бюро КП(б)Б пастанавіла падзяліць горад на тры раёны па партыйнай рабоце: Аляксандраўскі (правобраз цяперашняга Кастрычніцкага), Ляхаўскі і Цэнтральны. У 1938 былі створаны адміністрацыйныя раёны Мінска: Сталінскі, Варашылаўскі і Кагановіцкі (замест Аляксандраўскага). У 1957 Кагановіцкі раён перайменаваны ў Кастрычніцкі.
Эканоміка
Спецыялізацыя раёна — транспарт. Тут размешчаны прадпрыемствы Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі, Мінскі чыгуначны вакзал, Дэпартамент па авіяцыі Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь, яго падраздзяленні і прадпрыемствы (у тым ліку, аэрапорт Мінск-1), аўтамабільны канцэрн «Белмагістральаўтатранс», аўтакамбінаты № 5 і 6.
Сярод прамысловых прадпрыемстваў — навукова-вытворчае аб’яднанне «Інтэграл», завод «Крыён», Мінскі мясакамбінат, ААТ «Керамін», Мінская фабрыка каляровага друку.
Арлоўская вуліца (Мінск)
Вуліца Арлоўская — магістральная вуліца ў Савецкім і Цэнтральным раёнах Мінска, частка другога гарадскога кольца. У 1977—1990 гадах насіла імя Варашылава.
Перасячэнні
Вуліца Арлоўская бярэ пачатак ад плошчы Бангалор. Перасякаецца з вуліцамі:
Кастрычніцкі раён (Мінск)
Культурны ўплыў
На тэрыторыі раёна размешчаны Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, Беларускі ўніверсітэт культуры, медыцынскае вучылішча № 2, вучылішча мастацтваў, 5 ПТУ, 17 школ.
Оскар Рыгоравіч Плісан
Оскар Рыгоравіч (Ошэр Гдальевіч) Плісан (Плисан Оскар Григорьевич;,  — , ) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі, кандыдат медыцынскіх навук (1937), дацэнт (1939).
Кастрычніцкі раён (Мінск)
Культурны ўплыў
Сярод буйных медыцынскіх устаноў — бальніца хуткай медыцынскай дапамогі, 3-я дзіцячая бальніца, дарожная бальніца, гарадская гінекалагічная бальніца.
Арлоўская вуліца (Мінск)
Падзеі
25 кастрычніка 2020 года падчас пратэстаў у Мінску адбыўся марш з патрабаваннем адстаўкі А. Лукашэнкі, спынення насілля на вуліцах Беларусі і вызвалення палітвязняў. Удзельнікаў шэсця разганялі ў раёне Арлоўскай і суседняй Нававіленскай з выкарыстаннем гумавых куляў, светлашумавых гранат і гумавых дубінак, у выніку чаго частка ўдзельнікаў шэсця атрымала траўмы. МУС РБ заявіла, што падчас гэтай акцыі пацярпелі 2 супрацоўнікі міліцыі, РУУС Цэнтральнага раёна Мінска закідалі камянямі і пашкодзілітам вокны і службовы транспарт.
Кастрычніцкі раён (Мінск)
Культурны ўплыў
Больш за 300 спартыўных аб’ектаў, у тым ліку тры стадыёны: «Лакаматыў», «Узлёт», «Арбіта».
Оскар Рыгоравіч Плісан
Біяграфія
Сын рамесніка Гдаля Лейбавіча Плісана. Скончыў медыцынскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1926 годзе. Навуковы супрацоўнік кафедры нармальнай анатоміі БДУ (1927). Клінічны ардынатар, асістэнт, дацэнт кафедраў агульнай хірургіі, шпітальнай хірургіі Беларускага (Мінскага) медыцынскага інстытута (1933—1941).
Дацэнт кафедры факультэцкай хірургіі Мінскага медыцынскага інстытута (1945—1966), адначасова галоўны хірург Мінскага абласнога аддзела аховы здароўя (1950—1954), галоўны ўролаг Мінскага гарадскога аддзела аховы здароўя (1950—1966). Выконваў абавязкі загадчыка кафедры факультэцкай хірургіі Мінскага медыцынскага інстытута (1954—1955).
Навуковая дзейнасць
Аўтар больш за 40 навуковых прац. Член праўлення Беларускага таварыства уролагаў.
Сярод апублікаваных прац:
Ярмолаў
Ярмолаў — прозвішча.
Стараверы ў Беларусі
Стараверы ў Беларусі — этнаканфесійная група рускіх у Беларусі.
Калі ідзе гаворка аб рускай меншасці на Беларусі, то неабходна памятаць пра тое, што не заўсёды можна ўспрымаць рускае насельніцтва як адну супольнасць. Навукова карэктным выглядае вылучэнне стараабраднікаў у асобную меншасць, як групу з уласным гістарычным лёсам, культурным комплексам і асобнай самасвядомасцю, сфармаванай пад уплывам спецыфічнай рэлігійнай традыцыі. Не зважаючы на жыццё ў іншаэтнічным і іншакультурным асяроддзі, стараабраднікі захавалі свае культурныя асаблівасці, якія вылучалі гэтую меншасць сярод мясцовага насельніцтва.
XVII ст.
Першай сталай групай рускіх на Беларусі з’явіліся стараверы (стараабрадцы), якія ў сярэдзіне XVII ст. рассяліліся на беларускіх землях. У Маскоўскай дзяржаве ў першай палове XVII ст. адбылася рэформа Рускай праваслаўнай царквы. Яна раскалола грамадства на тых, хто падтрымаў змены, і на тых, хто адмовіўся. Апошніх пачалі называць стараверамі. Супраць іх улада праводзіла палітыку рэпрэсій, якая вымушала да эміграцыі. Значная частка тых, хто не прыняў царкоўную рэформу, адразу ж накіравалася ў Рэч Паспалітую. Стараверы (сучасная навуковая традыцыя выкарыстоўвае менавіта гэты тэрмін як больш карэктны, чым «старавер») заснавалі на беларускіх землях два буйныя цэнтры — вакол Браслава і Відзаў (Падзвінне) і вакол Веткі (Палессе).
Клада
Кла́да (ад κλάδος ‘галіна, адгалінаванне’; clade) — група арганізмаў, якія з’яўляюцца нашчадкамі адзінага агульнага продка і ўсіх нашчадкаў гэтага продка. Тэрмін выкарыстоўваецца ў філагенетыцы.
Стараверы ў Беларусі
XVII ст.
Рассяленне па гэтых регіёнах знаходзілася ў цеснай сувязі з існаваннем сярод старавераў дзвюх плыняў — папоўства і беспапоўства. Папоўцы мелі сваіх святароў і ўвесь духоўны лад, прызнавалі таінствы пасвячэння і памазання. У папоўства вылучылася найбольш заможная частка стараабраднікаў, якая з прычыны свайго эканамічнага становішча прыязна ставілася да дзяржавы. Менавіта папоўцы стварылі Веткаўскі цэнтр стараабрадніцтва, які з цягам часу стаў найбуйнейшым і сфарміраваў асобную плынь папоўства — Веткаўскі саглас (саглас, ці «сагласіе» — аб’яднанне старавераў, носьбітаў асобнай сістэмы рэлігійных уяўленняў). Веткаўскія папоўцы ў абрадавай практыцы адрозніваліся ад іншых папоўскіх сагласаў — дыяканаўскага і епіфанеўскага.
Клада
Любая клада разглядаецца як монафілітычная група арганізмаў і можа быць намаляваная з дапамогай кладаграмы (дыяграмы паходжання арганізмаў у форме дрэва, «радаводу»).
Стараверы ў Беларусі
XVII ст.
У Падзвінні рассяляліся пераважна беспапоўцы. Яны адмаўляліся ад інстытута святарства і таінстваў, дзе былі патрэбныя святары, — еўхарыстыі і шлюбу. Гэтая плынь стараабрадніцтва характарызавалася стыхійнасцю пратэсту супраць сацыяльнага зла, пошукам праўды як нябеснай, так і зямной. Беспапоўства падзялялася на вялікую колькасць кірункаў (сагласаў), самымі буйнымі сярод якіх былі паморскі, федасееўскі, філіпаўскі (спальшчыкі), нетаўскі і пастуховы. Сацыяльнай базай радыкальных сагласаў з’яўляліся сяляне, якія згубілі сувязь са сваёй абшчынай. Органы кіраваня дзяржавай успрымаліся беспапоўцамі як антыхрыставы служкі, менавіта таму да дзяржаўнасці былі негатыўныя адносіны. Кіраўніцтва Рэчы Паспалітай па-рознаму ставілася да плыняў стараабрадніцтва. Радыкальныя абшчыны Падзвіння неаднаразова падвяргаліся нападам войскаў Рэчы Паспалітай, а веткаўскія папоўцы, наадварот, мелі вельмі добрыя адносіны з уладамі.
Спецыяльная камісія на чале з А. Пацеем была накіравана ў 1690 г. у Ветку для азнаямлення з папоўскімі слабодамі. Даследаванне праводзілася па чатырох напрамках: «о родопроисхождении; о вере; о жизни; о количестве». Камісія, праца якой была ініцыявана каталіцкай царквой, прыйшла да высновы, што веткаўскія папоўцы не ствараюць пагрозы для дзяржавы. Каталіцкая царква разглядала стараабраднікаў, як групу адыходзячых ад праваслаўя. Таму кароль Рэчы Паспалітай Ян III Сабескі ў 1691 г. дазволіў супраціўнікам рэлігійнай рэформы праваслаўнай царквы свабодна жыць у дзяржаве.
XVIII ст.
Міграцыя старавераў на тэрыторыю сучаснай Беларусі негатыўна ўспрымалася ўладамі Маскоўскай дзяржавы. Гэта справакавала карную экспедыцыю палкоўніка Сыціна ў 1735 г., падчас якой былі спустошаны веткаўскія слабоды. Большасць насельніцтва (паводле некаторых звестак, каля 14 тыс. старавераў) была выселена ў Расійскую імперыю. Трагічныя падзеі паўтарыліся ў 1764 г. Частка старавераў, якой пашанцавала выратавацца ад дэпартацыі, рассялілася па ўсім Мінскім ваяводстве. Захопленых рускімі войскамі старавераў высылалі ў Сібір і на Алтай. Абшчыны тых, хто не прызнаў царкоўную рэформу, занялі ў Беларусі пустуючыя сацыяльна-эканамічныя нішы. Яны імкнуліся жыць ізалявана ад навакольнага насельніцтва. Мясцовае беларускае жыхарства не ўспрымала мігрантаў як канкурэнтаў, таму канфліктаў паміж імі не адбывалася. Стараверы лічыліся добрымі і працавітымі гаспадарамі. Землеўладальнікі імкнуліся рассяліць іх менавіта на сваёй зямлі, прапаноўвалі льготныя ўмовы арэнды.
XIX ст.
Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай міграцыйныя хвалі на тэрыторыю Беларусі працягваліся і ў асноўным былі звязаны са стараверамі.
XX ст.
Колькасць старавераў да 1914 года дасягнула 100 тыс. чалавек. У 1993 годзе дзейнічала 26 абшчын.
Дэкаратыўнае мастацтва
У межах асобнай рэлігійнай традыцыі старавераў вылучалася веткаўская школа кніжнай графікі і арнамента. Для яе былі характэрны спалучэнне «старадрукаванага» стылю са стылем «маскоўскага барока», шырокае выкарыстанне расліннага арнамента. У застаўках і буквіцах выкарыстоўваліся выявы жывёл, птушак і насякомых. Кнігі мелі багатую каляровую гаму. Набыла вядомасць веткаўская школа іканапісу, для якой было характэрна спалучэнне старажытных традыцый з новымі элементамі ў тэхніцы. Спалучэнне канонаў візантыйскай і рускай праваслаўных цэркваў з тэхнікай маскоўскіх, наўгародскіх, украінскіх і беларускіх майстроў тлумачыцца тым, што Ветка мела статус рэлігійнага цэнтра старабрадніцтва, да якога імкнуліся ўсе выдатныя майстры.
Гаспадарка
Асноўнымі заняткамі стараабраднікаў былі земляробства і жывёлагадоўля. Яны дапаўняліся рамесніцтвам і адыходнымі промысламі. З XVIII ст. сярод стараабраднікаў пашыраюцца заняткі гандлем. Стараабраднікі Беларусі мелі шчыльныя сувязі з усімі страабрадніцкімі абшчынамі, што вельмі спрыяла развіццю гандлю. Галоўную ролю адыгрывалі веткаўскія купцы, якія былі пасрэднікамі ў гандлі з Расіяй. Гандлявалі збожжам, соллю, жывёлай, лесам, футрам.
Паселішчы
Планіроўка паселішчаў залежала ад умоў бяспекі, ландшафту і геаграфіі рэгіёна, а таксама ад структуры землекарыстання. Тып пасялення ў папоўцаў і беспапоўцаў адрозніваўся. Так, на Падзвінні, дзе былі раскіданы маладворныя паселішчы беспапоўцаў, назіралася бессістэмная планіроўка гнездавога ці кучавога тыпу. Папоўскія слабоды на Ветцы былі даволі вялікімі і мелі першапачаткова грабеньчаты тып забудовы, а з сярэдзіны XVIII ст. — ужо вулічны. Сама Ветка даволі хутка ператварылася ў паселішча гарадскога тыпу. Гістарычна на тэрыторыі Беларусі сярод старавераў быў распаўсюджаны замкнёны тып двара. Паступова з’явіліся двары крытага тыпу, калі хата і хлеў мелі агульную страху. Да хаты далучаліся клеці, вазоўня і інш. Практыкавалася існаванне патаемнага ходу са двара. Двор абавязкова меў лазню. Хата аздаблялася разьбой па дрэве. Існаваў нават тэрмін «веткаўская разьба», што сведчыла пра яе адметнасць, выразную мастацкасць. Патрэбна адзначыць, што стараверская абшчына Беларусі мела пэўную сацыяльную стратыфікацыю, у адпаведнасці з якой існавалі досыць розныя культурныя комплексы: сялян і мяшчан, заможных і збяднелых, земляробаў і гандляроў і г. д. Напрыклад, стараверы-мяшчане мелі даволі вялікія шматпакаёвыя дамы з арыгінальным інтэр’ерам.
Кухня
Асноўнымі былі стравы з капусты, розныя кашы, квас. Забараняўся тытунь і алкаголь. Чай і кава лічыліся «нячыстымі» і «антыхрыставымі». Цікавым быў вясельны абрад старавераў. Ён адрозніваўся ад праваслаўных традыцый. Благаслаўленне святара замяніла бацькоўскае. Шлюб, з аднаго боку, прызнаваўся свяшчэнным, а з другога — лічыўся грахоўным. На вяселлі ў большасці абшчын было забаронена прысутнічаць непашлюбаванай моладзі. Абавязковымі на вяселлі лічыліся гарэлка, мядовыя пернікі і стравы з грыбамі.
Івашка Ільініч
Івашка Ільініч, або Іван Іллініч (каля  — каля ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, першы вядомы прадстаўнік роду Ільлінічаў герба «Корчак». Староста ваўкавыскі, канюшы віцебскі (1473), намеснік драгічынскі (каля 1475), віцебскі (1481), смаленскі (1486—1490).
Біяграфія
Лічыцца, што прозвішча Івашкі і яго антрапанімічнага паходжання, т.б. адсылае да іх продка, невядомага Іллі. Паходжанне роду дыскусійнае. Упершыню Івашка Іллініч згадваецца ў бітве пад Хойніцамі (18.9.1454), якая скончылася перамогай Ордэна. За выратаванне ад палону караля і вялікага князя Казіміра Ягелончыка Івашку было нададзена Ваўкавыскае староства, а таксама рыцарства з гербам «Корчак».
Верагодна, Івашка ужо ў маладосці перайшоў у каталіцтва. У 1473 годзе прызначаны канюшым віцебскім, каля 1475 года заняў урад намесніка драгічынскага, у 1482 — віцебскага, у 1486—1490 гадах быў намеснікам смаленскім. У 1470 годзе сястра Івана — Барбара, удава па пане Алехне Давойне, перадала брату маёнтак нябожчыка мужа Тарасава пад Мінскам. У 1477 годзе Івашка прадаў Тарасава пісару Ваську Любічу. У 1487 годзе абмяняў бацькаў маёнтак на дзяржаўны Чарнаўчыцы у Берасцейскім павеце.
Пад канец жыцця Іван Іллініч набыў мястэчка Мір у Навагрудскім павеце (па іншай інфармацыі Мір перайшоў да сына Івашкі — Юрыя). Напэўна, Ганна Даўгірдаўна перажыла Івана. У гэтым шлюбе Івашка Іллініч меў двух сыноў, ад якіх пайшлі дзве галіны роду Іллінічаў — старэйшы Мікалай Іванавіч (каля 1470 — пасля 1500) і малодшы Юрый Іванавіч (? — 1526), а таксама дачку Ганна, якая была замужам за Дабрагостам Нарбутавічам.
Каргалжынскі раён
Каргалжынскі раён (Қорғалжын ауданы) — адміністрацыйная адзінка Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Каргалжын.
NGC 3304
NGC 3304 (іншыя абазначэнні — UGC 5777, MCG 6-23-26, ZWG 183.32, ZWG 184.1, NPM1G +37.0276, PGC 31572) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вайна караля Філіпа
Вайна караля Філіпа (King Philip's War) — буйны ўзброены канфлікт паміж алганкінамі ўсходняй часткі Паўночнай Амерыкі і англійскімі каланістамі ў 1675—1678 гг.
Перадумовы
У 1620—1630 гг. на ўсходнім узбярэжжы Паўночнай Амерыкі былі заснаваны англійскія Плімуцкая калонія, калонія Масачусецкага заліва і Вірджынская калонія. З самога пачатку адносіны паміж каланістамі і мясцовымі алганкінскімі плямёнамі мелі супярэчлівы характар. Плімуцкая калонія была заснавана на землях канфедэрацыі вампаноаг, саслабленай эпідэміяй і вайной з суседнім народам нарангасет. Вярхоўны правадыр вампаноаг Масасойт заключыў з каланістамі саюз. Ён уключаў дапамогу з боку індзейцаў у ўладкаванні на новым месцы, а таксама перадачу ім 12 тысяч акраў зямлі на землях, што сталі малалюднымі пасля эпідэміі. Гэта дапамога мела вялікае значэнне для выжывання калоніі.
З другой паловы 1630-х гг. сітуацыя ў Плімуцкай калоніі і калоніі Масачусетскага заліва пачала мяняцца на карысць каланістаў. Іх колькасць стала павялічвалася, у той час як алганкіны працягвалі выміраць з-за завезеных захворванняў. У 1632 г. плімуцкія каланісты здолелі абараніць вампаноаг ад нарангасет. У 1637—1638 гг. масачусетскія каланісты перамаглі ваяўнічае племя пеквот. Пасля гэтага правадыры канфедэрацый пачалі заключаць з імі дамовы, якія часцяком уключалі перадачу ці магчымасць перадачы зямель. Пратэстанцкія місіянеры праводзілі актыўную працу сярод тубыльцаў. Паступова сярод вампаноаг расла незадаволенасць. Яна была выказана Масасойтам у прапанове місіянерам спыніць свабоднае перамяшчэнне каланістаў на індзейскія землі. Суседнія алганкінскія плямёны таксама былі незадаволены парадкам, што вялі да перасялення каланістаў на іх тэрыторыі, увядзеннем еўрапейскіх звычаяў і законаў, уцягваннем іх у традыцыйныя канфлікты, узвышэннем плямён, што станавіліся блізкімі саюзнікамі, накшталт моэган, грэбваннем мясцовых звычаяў і культуры, з'яўленнем свойскай жывёлы, што губіла апрацаваныя індзейскія надзелы і г. д.
Акрамя таго, у вайны караля Філіпа меліся важныя знешнія абставіны. Па-першае, на ўсходнім узбярэжжы Паўночнай Амерыкі таксама існавалі французскія і галандскія калоніі (гл. Новая Францыя, Новыя Нідэрланды). Паміж імі і англійскімі каланістамі захоўвалася моцная канкурэнцыя.
Падрыхтоўка да ваенных дзеянняў
У 1643 г. Плімуцкая калонія і калонія Масачусецкага заліва арганізавалі канфедэрацыю Новай Англіі. Яна прадугледжвала сумесную абарону і сумеснае ваеннае камандванне.
У 1662 г. вярхоўным правадыром вампаноаг стаў Метакомет, малодшы сын Масасойта. Сярод каланістаў ён быў вядомы як кароль Філіп. Метакомет прытрымліваўся многіх еўрапейскіх звычаяў і меў знаёмствы сярод уплывовых каланістаў, аднак імкнуўся адрадзіць уплыў сваёй канфедэрацыі. Ён заключыў некалькі ваенных саюзаў з суседнімі плямёнамі, акрамя таго назапашваў агнястрэльную зброю. У 1771 г. улады Плімуцкай калоніі абвінавацілі Метакомета ў варожым настроі і прымусілі падпісаць мірны дагавор ў Тонтане, што ўключаў здачу агнястрэльнай зброі.
У 1774 г. Джон Сасамон, хрысціянін ідзейскага паходжання паведаміў адміністрацыі Плімуцкай калоніі пра падрыхтоўку паўстання з боку прыхільнікаў Метакомета. У 1775 г. ён быў забіты. Адміністрацыя калоніі арыштавала 3 воінаў-вампаноаг, абвінаваціла іх у забойстве і 8 чэрвеня пакарала смерцю. Метакомет арганізаваў вялікую раду вампаноаг, на якой прысутнічалі прадстаўнікі іншых плямён. Яна прыняла рашэнне пачаць ваенныя дзеянні супраць каланістаў.
Ход ваенных дзеянняў
Хаця колькасна вампаноаг значна саступалі каланістам (на той момант мелася не болей за 1000 мужчын-воінаў супраць 35 000 каланістаў), яны мелі досвед вайны ў перасечанай мясцовасці і падтрымку або нейтралітэт суседніх плямён, былі лепей арганізаваны. Таму ў першы перыяд ваенных дзеянняў паўстанцы атрымалі значную перавагу.
20 чэрвеня 1775 г. Метакомет арганізаваў напад на памежнае паселішча каланістаў Суонсі і пакараў смерцю ўсіх яго жыхароў. Гэта стала сігналам для саюзнікаў, якія накіроўвалі ў падтрымку Метакомету па 1000 воінаў. Акрамя таго, нейтральныя плямёны аказвалі дапамогу харчам і неабходнымі прыпасамі. У адказ дабраахвотнікі калоніі Масачусецкага заліва зрабілі напад на вампаноаг. Яны спустошылі некалькі часовых вёсак і захапілі рэзедэнцыю Метакомета, аднак індзейцы здолелі сысці ад пераследу праз балота. Пасля гэтага ваенныя дзеянні прынялі жорсткі характар. Саюзнікі Метакомета нападалі на каланіяльныя паселішчы. Асабліва пацярпелі сялянскія сядзібы ўздоўж ракі Канектыкут. Арганізоўваліся паспяховыя засады супраць узброеных каланістаў-добраахвотнікаў.
Узімку 1675—1676 гг. індзейцы працягвалі напады на памежныя паселішчы. У лагеры Метакомета стала знаходзілася каля 2 000 воінаў. Як высветлілася, вампаноаг не мелі дастаткова прыпасаў для іх харчавання, таму адчувалі голад. Індзейцы аддавалі перавагу нападам на невялікія сельскагаспадарчыя паселішчы, дзе маглі захапіць правіянт. Аднак каланісты пакідалі іх разам з маёмасцю. Усяго пакінулі 19 паселішчаў. Нарангасет і іншыя саюзнікі Метакомета атакавалі нават прыгарады Бостана. Найбольш паспяховым аказаўся напад Метакомета ў лютым на некалькі пурытанскіх вёсак у Ланкастэры, чые жыхары апынуліся не падрыхтаванымі і амаль не аказалі супраціўлення. У сакавіку 1676 г. аб'яднаныя сілы індзейцаў зрабілі некалькі рэйдаў углыб Плімуцкай калоніі.
У 1675 г. улады Англіі не аднесліся сур'ёзна да пагрозы індзейскага паўстання. Узімку калоніі былі амаль адрэзаны ад іншых англійскіх тэрыторый з-за штармоў, таму не адтрымлівалі дастатковую дапамогу. Увесну 1676 г. сітуацыя змянілася на карысць каланістаў. Спробы Метакомета весці перамовы з іракезамі скончыліся беспаспяхова. З-за забойства некалькіх сваіх суайчыннікаў алганкінамі-саюзнікамі Метакомета яны адмовіліся ўступаць у вайну з англічанамі. Магаўкі нават хапалі ў палон алганкінаў-бежанцаў. На баку англічан засталіся моэган і многія індзейцы-хрысціяне.
12 чэрвеня 1676 г. каланісты пры дапамозе моэган здолелі спыніць напад на Хэдлі і рассеяць атрад саюзнікаў вампаноаг. Праз некалькі тыдняў яны разбілі атрад з 250 індзейцаў. Гэтая падзея азнаменавала пераход каланістаў у наступ. Яны арганізоўвалі рэйды на месцы часовых алганкінскіх вёсак, знішчалі пасевы, захоплівалі ў палон жанчын і дзяцей. Тыя алганкіны, хто дабраахвотна здаваўся ў палон ці абвяшчаўў сябе нейтральным, звычайна не пераследваліся. Але астатніх каралі смерцю, а чальцоў іх сем'яў прадавалі ў рабства. Да пачатку ліпеня каля 400 алганкінаў здаліся ў палон. 12 жніўня 1676 г. падчас бою пад Маўнт-Хоўп быў забіты, а потым чвартаваны Метакомет.
Хаця ваенныя дзеянні скончыліся ў 1676 г., мірны дагавор паміж усходнімі алганкінамі і англійскімі перасяленцамі быў заключаны толькі ў 1678 г.
Клерксдорп
Клерксдорп (Klerksdorp) — адміністрацыйны цэнтр мясцовага муніцыпалітэта Матласана і раёна Кенет Каўнда ў Паўночна-заходняй правінцыі (ПАР).
Горад быў заснаваны ў 1837 годзе фуртрэкерамі. У 1886 годзе ў наваколлях горада было знойдзена золата, аднак яго здабыча апынулася занадта дарагой, і да 1890-х гадоў «залатая ліхаманка» зышла на нішто.
Пілас
Пілас (Pylos / Πύλος) — старажытнагрэчаскі горад у Месенii на паўднева-заходнім узбярэжжы Пелапанеса.
Першае паселішча на месцы Піласа ўзнікла на мяжы 3-га i 2-га тыс. да н.э. У 17 ст. да н.э. — 13 ст. да н.э. Пілас — цэнтр ахейскага царства, адным з цароў якога, згодна з Гамерам, быў легендарны Нестар. Каля 1200 да н.э. горад знішчаны пажарам. Пісьмовыя звесткі аб Піласе пацверджаны адкрыццём у ходзе раскопак 1939 i 1952 гадоў на ўзгорку Эпана-Энглiанас на поўнач ад сучаснага горад Пілас. Комплекс уключаў парадныя, жылыя і гаспадарчыя памяшканні, многія з якіх былі ўпрыгожаны фрэскамі. Сярод матэрыяльных знаходак у Піласе асаблівае значэнне маюць гліняныя таблічкі з тэкстамі, напісанымі лінейным пісьмом Б.
Літаратура
Pilos (Grècia)
Анатоль Францавіч Разынка
Анатоль Францавіч Разынка (нар. верасень, в. Блонь, Ігуменскі павет, Мінская губерня — , Масква, НКВД) — савецкі ваенны дзеяч, камбрыг (1935).
Біяграфія
Атрымаў вышэйшую адукацыю. Уступіў ва УКП(б).
Падчас арышту камандзір брыгады, намеснік начальніка артылерыйскага ўпраўлення Чырвонай арміі. Арыштаваны 26 мая 1937 года у Маскве па адрасе: Чыстыя Пруды, д. 12, кв. 110. Асуджаны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 1 ліпеня 1937 года за «ўдзел у контррэвалюцыйнай ваенна-фашысцкай арганізацыі» да ВМП. Пахаваны на Данскіх могілках.
Вурнары
Вурнары (Вурна́ры, Вăрнар) — пасёлак гарадскога тыпу (з сельскім насельніцтвам як сельскі населены пункт са снежня 2005 года) у Чувашскай Рэспубліцы. Адміністрацыйны цэнтр Вурнарскага раёна і Вурнарскага гарадскога паселішча. Пасёлак размешчаны ў цэнтральнай частцы Чувашыі, за 91 км на поўдзень ад Чэбаксар. Чыгуначная станцыя на лініі Канаш-Арзамас.
Махараштра
Геаграфія
Махараштра размяшчаецца на паўночна-заходняй частцы Дэканскага плато і Заходніх Гатаў (Сах’ядры), а таксама ўключае ў сябе Конканскі бераг, вузкую нізіну ўздоўж узбярэжжа Аравійскага мора.
Клімат спякотны, мусонны, вільготны на ўзбярэжжы і больш засушлівы ва ўнутраных раёнах.
На плато Дэкан — урадлівыя чорныя базальтавыя глебы, багатыя на гумус — рэгуры. Глебы надзвычай прыдатныя для вырошчвання бавоўны, з-за чаго маюць назву баваўнянага чарназёму.
Гісторыя
Першыя ўпамінанні Махараштры як тэрыторыі заселенай маратхамі адносяцца да пачатку н.э. Уваходзіла ў склад магутных дзяржаў: Сатаваханаў, Вакатакаў, Чалук’яў, Раштракутаў, Бахмані, Ахмаднагара. У 17 стагоддзі ўзнікла маратхская дзяржава, якая ў 18 стагоддзі распалася на Маратхскія княствы. З 19 стагоддзя — пад уладай англічан (Англа-маратхскія войны 1777—1818). Адзін з галоўных цэнтраў нацыянальна-вызваленчага руху. У 1950-х — у складзе штата Бамбей, з 1960 — асобны штат.
Эканоміка
Махараштра — найбольш індустрыяльна развіты штат Індыі: 13 % індыйскай прамысловай вытворчасці. Асноўныя галіны прамысловасці штата — хімічная, электратэхнічнае машынабудаванне, нафтахімічная, лёгкая прамысловасць.
У Мумбаі размяшчаюцца штаб-кватэры амаль усіх асноўных банкаў, страхавых кампаній і іншых фінансавых устаноў Індыі, а таксама буйнейшая ў краіне і старэйшая ў Азіі Бамбейская фондавая біржа. Махараштра займае другое месца сярод штатаў па экспарту праграмнага забеспячэння (20 % індыйскага экспарту праграмнага забеспячэння).
Мумбай таксама з’яўляецца цэнтрам індыйскай кіна- і тэлеіндустрыі (Балівуд).
ВУП штата — 106 млрд долараў ЗША (2004).
У в. Хубавалі (талука Мульшы, акруга Пуна) дзейнічае каледж міжнароднай супольнасці «Махіндра».
Насельніцтва
2/3 ад амаль стомільённага насельніцтва штата — маратхамоўныя. 42 % — пражывае ў гарадах (найвышэйшы ўзровень урбанізацыі ў краіне).