cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хрышчэнне Русі
Перадгісторыя
Шэраг аўтараў лічыць фактам , што князі Аскольд і Дзір з  «балярамі» і нейкай колькасцю народа прынялі хрышчэнне ў Кіеве ад епіскапа, пасланага канстанцінопальскім патрыярхам Фоціем I на пачатку або сярэдзіне 860-х гадоў, неўзабаве па паходзе русаў на Канстанцінопаль у 860 годзе , па іншых крыніцах  — у часы Васіля I (867—886) і патрыярха Ігнація (867—877). Гэтыя падзеі часам называюць першым (Фоціевым, або Аскольдавым) хрышчэннем Русі. Першай з уладароў Кіеўскай дзяржавы, якія афіцыйна прынялі хрысціянства візантыйскага абраду, была княгіня Вольга (па найбольш аргументаванай версіі, у 957 годзе, хоць прапануюць і іншыя даты). У 957 годзе Вольга з вялікім пасольствам здзейсніла афіцыйны візіт у Канстанцінопаль, вядомы па апісанні прыдворных цырымоній імператарам Канстанцінам Багранародным у творы «Цырымоніі», прычым яе суправаджаў святар Рыгор. Імператар называе Вольгу ўладаркай (архантысай) Русі, імя яе сына Святаслава (у пераліку світы пазначаны «людзі Святаслава») згадана без тытула. Вольга дабівалася хрышчэння і прызнання Візантыяй Русі як роўнай хрысціянскай імперыі. Пры хрышчэнні яна атрымала імя Алена. Аднак, на думку шэрага гісторыкаў, пра саюз удалося дагаварыцца не адразу. У 959 годзе Вольга прыняла візантыйскае пасольства, але адмовілася паслаць на дапамогу Візантыі войска. У тым жа годзе яна адправіла паслоў да германскага імператара Атона I з просьбай даслаць епіскапаў і святароў і заснаваць царкву на Русі. Гэтая спроба сыграць на супярэчнасцях паміж Канстанцінопалем і Рымам аказалася ўдалай, Канстанцінопаль пайшоў на ўступкі, заключыў узаемавыгадны дагавор, а германскае пасольства на чале з біскупам Адальбертам вярнулася назад ні з чым. У 960 годзе на дапамогу грэкам адправілася войска русаў, якое ваявала на Крыце супраць арабаў пад кіраўніцтвам будучага імператара Нікіфара Фокі.
Паводле Васіля Тацішчавым (на аснове спрэчнага Іаакімаўскага летапісу), сімпатыі да хрысціян і хрысціянства праяўляў кіеўскі князь (972—978) Яраполк Святаславіч, забіты варагамі загадам свайго брата Уладзіміра Святаславіча.
Даныя археалогіі пацвярджаюць пачатак распаўсюджвання хрысціянства да афіцыйнага акту хрышчэння Русі. З сярэдзіны Х ст. у пахаваннях знаці сустракаюцца першыя нацельныя крыжы. Такія знаходкі вядомыя на могільніках ранніх гарадоў, дружынных цэнтраў і гандлёва-рамесных паселішчаў у Кіеве,, , і іншых. Таксама ў некаторых пахаваннях знаці, зробленых у язычніцкіх некропалях Х ст. у адмысловых драўляных «камерах», паглыбленых у зямлю, знойдзеныя свечкі, якія адлюстроўваюць хрысціянскія элементы пахавальнага абраду (Гнёздава, Цімерова , Шастовіца ).
Выбар веры Уладзімірам
Племянныя культы не маглі стварыць адзіную дзяржаўную рэлігійную сістэму, бо паганскі пантэон не мог аб’яднаць вераванні ўсіх плямён Старажытнай Русі.
Паводле «Аповесці мінулых гадоў», да хрышчэння князя Уладзіміра мела месца «выпрабаванне вер». У 986 годзе да князя Уладзіміра прыбылі паслы ад волжскіх булгар, якія прапанавалі яму перайсці ў іслам. Калі яны расказалі князю пра абрады, якія неабходна выконваць, у тым ліку і аб забароне на піццё віна, Уладзімір адказаў знакамітай фразай: «Русі ёсць весялосць піць», пасля чаго адхіліў прапанову булгар. Пасля іх у Кіеў прыбылі нямецкія місіянеры, пасланыя Ватыканам. Аднак рускі князь не захацеў прыняць ад іх хрышчэння. Наступнымі былі хазарскія яўрэі, якія прапаноўвалі Уладзіміру прыняць іўдаізм. У адказ на гэта ён, ведаючы што хазары была разгромлена яго бацькам Святаславам, спытаў, дзе іх зямля. Яўрэі былі вымушаны прызнацца, што ў іх няма сваёй зямлі — Бог рассеяў іх па іншых краінах. Уладзімір адмовіўся ад іўдаізму. Затым на Русь прыбыў візантыец, якога рускі летапісец за мудрасць назваў Філосафам. Ён расказаў рускаму князю аб біблейскай гісторыі і хрысціянскай веры. Аднак Уладзімір яшчэ не прыняў канчатковага рашэння і раіўся са сваімі бліжэйшымі баярамі. Было вырашана дадаткова выпрабаваць веру, пабываўшы на богаслужэннях у мусульман, у немцаў і ў грэкаў. Калі пасля наведвання Канстанцінопаля пасланцы вярнуліся ў Кіеў яны з захапленнем паведамілі князю: «Не ведалі дзе мы ёсць — на небе ці на зямлі». У выніку Уладзімір зрабіў выбар на карысць хрысціянства паводле грэчаскага абраду.
Хрышчэнне князя Уладзіміра і кіяўлян
Згодна з «Аповесцю мінулых гадоў», у 6496 годзе «ад стварэння свету» (гэта значыць прыблізна ў 988 годзе н.э.) кіеўскі князь Уладзімір Святаславіч прыняў рашэнне хрысціцца ад Канстанцінопальскай Царквы. Пасля чаго, ва ўладарства Васіля II і Канстанціна VIII Багранародных, прысланае канстанцінопальскім патрыярхам Мікалаем II Хрысавергам духавенства ахрысціла кіеўскіх людзей у Дняпры і (або) Пачайне. Паводле Аповесці мінулых гадоў, князь у час хрышчэння свайго народа ўзнёс малітву:
Многія гісторыкі адносяць хрышчэнне самога Уладзіміра да 987 года. Па візантыйскіх і арабскіх крыніцах, у 987 годзе Канстанцінопаль заключае з Руссю саюз для падаўлення бунту Варды Фокі. Умовай князя быў шлюб з царэўнай Ганнай, сястрой імператараў Васіля і Канстанціна, — які не адпавядаў звычайным патрабаванням рамейскіх васілеўсаў і іх статусу. Тады, у разгар вайны з Вардам Фокам Уладзімір напаў на Херсанес, візантыйскі горад у Крыме, і авалодаў ім, у пагрозу Царграду. Імператары пагадзіліся на шлюб Ганны з Уладзімірам пры ўмове яго папярэдняга хрышчэння, што Уладзімір і зрабіў, прыняўшы ў хрышчэнні імя Васіль — па сваім хросным бацьку імператары Васілію II; тады Уладзімір («вдасть же за вено Корсунь греком царицы деля») «даў жа як вена Херсанес грэкам царыцы дзеля».
З візантыйскіх хронік пра «хрышчэнні Русі» ў 988 годзе паведамляе толькі «Ананім Бандуры», у якім перадаецца сюжэт пра выбар вер князем Уладзімірам, і «Ватыканская хроніка»: У годзе 6496 [988] быў ахрышчаны Уладзімір, які хрысціў Росію. Апошняе паведамленне, імаверна, — зваротны пераклад з «Аповесці мінулых гадоў». Агулам, у візантыйскай літаратуры падзея 988 года засталася практычна незаўважанай, бо, па ўяўленнях грэкаў, навяртанне Русі ў хрысціянства адбылося стагоддзем раней.
Першы сярод мітрапалітаў кіеўскіх русін паходжаннем Іларыён (XI ст.) так тлумачыў матывы князя Уладзіміра:
Устанаўленне царкоўнай арганізацыі ў Кіеве
У XX стагоддзі была выказана і падтрымана некаторымі царкоўнымі гісторыкамі (М. Д. Прыселкавым і А. Карташовым) гіпотэза аб тым, што пры Уладзіміры Кіеўская Царква знаходзілася ў кананічнай залежнасці ад Охрыдскай іерархіі Балгарскай Царквы, якая ў той час нібыта валодала аўтакефаліяй (што не адпавядае агульнапрынятым фактам), большасць даследчыкаў не схільна яе падзяляць.
У рускіх летапісных крыніцах фігуруе некалькі розных імён першага кіеўскага мітрапаліта. У Рускай царкве ў XVI стагоддзі зацвердзілася традыцыя лічыць ім грэчаскага (або сірыйскага) мітрапаліта Міхаіла (Сірыйца), які ў месяцаслове называецца «першым мітрапалітам Кіеўскім». Мітрапаліту Міхаілу прыпісваюць заснаванне Залатаверха-Міхайлаўскага манастыра ў Кіеве, а манахам, якія прыбылі з ім, — заснаванне манастыра, які пазней называўся Кіева-Межыгорскім.
Хрышчэнне іншых зямель Кіеўскай дзяржавы
Вядома, што першымі епіскапскімі кафедрамі, акрамя Кіева, была Наўгародская, а таксама, магчыма, Чарнігаўская і Уладзімір-Валынская і Белгародская (цяпер паселішча Белагародка пад Кіевам), Полацкая епархія, Пераяслаўская епархія.
На частцы тэрыторый хрысціянства ўводзілася сілай; пры гэтым знішчаліся культавыя збудаванні язычнікаў, хто супраціўляўся падвяргаліся рэпрэсіям. Аднак трэба мець на ўвазе, што супраціўленне хрышчэнню мела ў пераважнай большасці выпадкаў, па сутнасці, палітычны, антыкіеўскі аспект, чым антыхрысціянскі (гл. напрыклад, артыкул Хрышчэнне Ноўгарада), хаця мелі месца і іншыя, акрамя палітычнага, аспекты: сацыяльны, культурны, бытавы і інш.; прычым рэлігійны аспект адыгрываў зусім не галоўную ролю.
Так, згодна з паведамленнем Іаакімаўскага летапісу, пацверджаным археалагічнымі дадзенымі XX стагоддзя, Ноўгарад аказаў актыўнае супраціўленне ўвядзенню хрысціянства: ён быў ахрышчаны ў 990 годзе епіскапам Іаакімам і наўгародскім пасаднікам Вераб’ём Стаянавічам пры ваеннай дапамозе кіеўскага ваяводы Дабрыні (брат мацеры князя Уладзіміра — Малушы) і тысяцкага Пуцяты.
На фіна-ўгорскай перыферыі таго часу — у Растове і Мураме супраціўленне ўвядзенню хрысціянства, згодна з традыцыйнай царкоўнай гісторыяй, працягвалася да XII стагоддзя: два першыя епіскапы, пасланыя ў Растоў, былі выгнаны, трэці — св. Лявонцій — шмат зрабіў для зацвярджэння хрысціянскай веры ў Растове. Супраціўленне хрышчэнню было таксама адным з фактараў, якія ўзмацнялі славянскую каланізацыю Паўночна-Усходняй Русі, куды перасяляліся стойкія прыхільнікі язычніцтва. Канчаткова растаўчане былі ахрышчаны толькі толькі епіскапам Ісаем († 15 мая 1090), які ўзышоў на кафедру ў 1078 годзе. Да 1070-х гг., мабыць, адносяцца і падзеі, апісаныя ў «Жыціі» Аўрамія Растоўскага, у тым ліку знішчэнне ім ідала Вялеса, на месцы якога быў узведзены Богаяўленскі манастыр.
Згодна з ісландскімі сагамі, Полацк быў ахрышчаны каля 1000 года ісландскім вікінгам-хрысціянінам Торвальдам Вандроўнікам, які атрымаў ад канстанцінопальскага Імператара Васіля II грамату «паўнамоцнага прадстаўніка Візантыі ў рускіх гарадах Усходняй Балтыкі».
Цывілізацыйнае значэнне
Цывілізацыйнае значэнне хрышчэння Русі велізарна. Вядомы філолаг У. М. Тапароў, ацэньваючы значэнне прыняцця хрысціянства для Рускай цывілізацыі, піша :
Палітычныя наступствы
У візантыйскай царкоўна-дзяржаўнай правасвядомасці Імператар (Басілеўс) мысліўся як Захавальнік і Вярхоўны Абаронца праваслаўя (эпістыманарх), і такім чынам, як адзіны самадзержац (аўтакратар) ўсіх праваслаўных народаў. Кіраўнікі іншых хрысціянскіх народаў (дзяржаў) атрымлівалі ад яго тытулы архонтаў, князёў, стольнікаў. Такім чынам, прыняўшы хрышчэнне ад рамеяў (візантыйцаў), Уладзімір уключыў Русь у арбіту візантыйскай дзяржаўнасці.
Так, Кіеўскаму вялікаму князю ў XII стагоддзі ў Канстанцінопалі прысвойваўся сціплы прыдворны тытул стольніка. Кіеўская ж мітраполія ў Канстанцінопальскіх дыптыхах займала месца ў шэрагу апошніх: у найстаражытнейшым з іх — 61-е, а ў больш познім, складзеным пры Андроніку II Палеалогу (1306—1328) — 77-е месца.
Мітрапаліт Платон (Леўшын) у пачатку XIX стагоддзя бачыў асаблівае значэнне ў прыняцці хрысціянства з Канстанцінопаля (а не Рыма) :
Культурныя наступствы
Прыняцце хрысціянства садзейнічала развіццю дойлідства і жывапісу ў сярэдневяковых яе формах, пранікненню візантыйскай культуры як спадчынніцы антычнай традыцыі. Асабліва важным было распаўсюджванне кірылічнай пісьменнасці і кніжнай традыцыі: іменна пасля хрышчэння Русі ўзніклі першыя помнікі старажытнарускай пісьмовай культуры. Прыняцце хрысціянства як дзяржаўнай рэлігіі непазбежна цягнула ліквідацыю язычніцкіх культаў, якія карысталіся да таго вялікакняжацкай падтрымкаю.
Духавенства асуджала язычніцкія абрады і святы (некаторыя з іх захоўваліся доўгі час з прычыны таго, што некаторымі даследчыкамі кваліфікуецца як рэлігійны сінкрэтызм ці дваяверства ). Разбураліся культавыя збудаванні — ідалы, капішчы.
На думку некаторых даследчыкаў, якія абапіраюцца на «Аповесць мінулых гадоў», «паўстанне вешчуноў» ва Уладзіміра-Суздальскай Русі ў 1024 (а таксама ў 1071) суправаджалася дзеяннямі і забойствамі, якія мелі рытуальны характар. Яраслаў Мудры «жорстка расправіўся з вешчунамі, каб навесці парадак у данніцкіх абласцях» ; у 1070-х гадах у Ноўгарадзе вяшчун быў забіты дружынай князя Глеба («гэта быў рэлігійны і бытавы канфлікт, пераплецены з барацьбой супраць улады Кіева») (гл. Суздальскае паўстанне 1024 года).
У царкоўнай гістарыяграфіі (гісторыі Царквы)
У месяцаслове Рускай Царквы ніколі не было і няма штогадовага (устаноўленага богаслужэбным Статутам) успаміну ў гонар падзей 988—989 гадоў. Аднак, у сувязі са святкаваннем 1 жніўня Выходжання святых дрэў Жыватворнага Крыжа Гасподняга (Першага Спаса), ёсць меркаванне, што ўстаноўлены рускім богаслужэбным Статутам «хросны ход на крыніцы» ў гэты дзень устаноўлены ў памяць хрышчэння Русі. Аж да пачатку XIX стагоддзя ў Расіі не было гісторыі Рускай Царквы як навуковай галіны або вучэбнай дысцыпліны: першай сістэматычнай працай стала «Кароткая Царкоўная Расійская Гісторыя» мітрапаліта Маскоўскага Платона (Леўшына) (М., 1805 у 2-х ч.). Царкоўны гісторык пачатку XXI стагоддзя У. І. Петрушко пісаў: "Дзіўна, але грэчаскія аўтары наогул не ўпамінаюць нават пра такую эпахальную падзею, як хрышчэнне Русі пры святым Уладзіміры. Зрэшты, у грэкаў былі свае прычыны: епархія "Росія" фармальна была адкрыта стагоддзем раней."
Руская царкоўна-гістарычная літаратура XIX — пачатку XX стагоддзя гісторыю хрысціянства ў Расіі і Рускай царквы звычайна разглядала пачынаючы з I стагоддзя, звязваючы яе з дзейнасцю апостала Андрэя Першазванага. Так, адзін з найбольш аўтарытэтных царкоўных гісторыкаў канца XIX стагоддзя Я. Е. Галубінскі першы раздзел свайго фундаментальнага даследавання «Гісторыя Рускай Царквы» абазначыў як «Хрысціянства на Русі да Св. Уладзіміра». Найбольш аўтарытэтны рускі царкоўны гісторык мітрапаліт Макарый (Булгакаў) прысвячае гісторыі хрысціянства ў Расіі да 988 года першыя 2 часткі сваёй асноўнай працы. Для абазначэння ж таго, што адбылося ў Кіеве ў канцы X стагоддзя выкарыстоўваліся розныя тэрміны (гэта значыць не існавала ўстоянай тэрміналогіі): «агульнае Рускай зямлі хрышчэнне пры Святым Уладзіміры», «схіленне князя Уладзіміра» , «канчатковае ўстройства Праваслаўнай Царквы ў Расіі пры святым Уладзіміры і Яраславе». Сам князь Уладзімір звычайна называўся «асветнікам», як ён называецца і ў складзеным у канцы XIX стагоддзя акафісце яму.
Афіцыйнае выданне Маскоўскай патрыярхіі ў 1971 годзе пісала :
Указанне 989 (а не 988) года адпавядала пераважнаму ў той час погляду ў савецкай гістарычнай навуцы аб тым, што падзея адбылася пасля 988 года.
Аднак, у «Праваслаўным царкоўным календары» на 1983, калі пачалася падрыхтоўка да святкавання «1000-годдзя Хрышчэння Русі», даваўся 988 год, а падзеі надавалася значэнне пачатку працэсу: «Хрышчэнне кіяўлян у 988 годзе дало пачатак зацвярджэнню хрысціянства ва ўсёй Рускай зямлі».
Юрыдычна афіцыйны Грамадзянскі Статут РПЦ, зарэгістраваны ў Міністэрстве юстыцыі РСФСР 30 мая 1991 года (пазнейшыя не публікаваліся), абвяшчаў: «Руская Праваслаўная Царква вядзе сваё гістарычнае быццё ад Хрышчэння Русі, што мела месца ў 988 годзе ў Кіеве пры вялікім князю Уладзіміры».
Свята-Ануфрыеўская царква (Сялец)
Свя́та-Ану́фрыеўская царква́ — праваслаўны храм у аграгарадку Сялец (былая в. Ануфрыева Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці). Узведзена як уніяцкая пры даўнім праваслаўным (з XVII стагоддзя — грэка-каталіцкім) манастыры. Помнік архітэктуры рэспубліканскага значэння.
Гісторыя
Царква ўваходзіла ў склад колішняга Свята-Ануфрыеўскага манастыра — аднаго са старажытных праваслаўных манастыроў Беларусі. Паводле адной з версій, ён быў утвораны ў XIV стагоддзі князем Юрыем Смаленскім. Згодна з царкоўным паданнем, манастырскім статутам 1828 года і паведамленнем Міхаіла Без-Карніловіча , кляштар заснаваў у 1407 годзе мсціслаўскі князь Лугвен Альгердавіч у глухім лесе, на месцы, дзе яго сыну Юрыю Лугвенавічу з’явіўся Святы Ануфрый і паказаў дарогу дахаты. Пазней Юрый прывёз з Афона абраз святога Ануфрыя, які разам з партрэтамі фундатараў манастыра Юрыя і яго жонкі Сафіі захоўваўся ў найстарэйшай пабудове комплекса — невялікай драўлянай Свята-Ануфрыеўскай царкве.
У 1453 годзе князь Юрый ахвяраваў манастыру тры вёскі, ягоны сын Іван таксама павялічыў валоданні манахаў, якім у пэўны час належалі 11 тысяч дзесяцін зямлі, 2 дзесяціны леса, 1000 сялян мужчынскага полу, 3 фальваркі, 7 вадзяных млыноў і бровар.
Адзін з друцкіх князёў, Багдан Друцкі-Азярэцкі, у XVI стагоддзі вырашыў стаць манахам і прыняць духоўны сан у Ануфрыеўскім кляштары. Жыгімонт Ваза падтрымаў князя і паабяцаў у выпадку прыняцця сана падарыць яму манастырскія валоданні. Але як толькі кароль падпісаў паперы аб перадачы зямель Друцкаму, той перадумаў станавіцца манахам. Жыгімонт Ваза вярнуў манастыр сабе.
У 1635 годзе вялікі князь літоўскі Уладзіслаў Ваза перадаў манастыр ордэну базыльянаў.
Па звестках сярэдзіны XVIII стагоддзя, усе будынкі ў Свята-Ануфрыеўскім манастыры былі драўлянымі. На той час кляштару належаў суседні фальварак, дзейнічала царкоўнапрыходская школа, дзе ў 1803 годзе на «манастырскай вопратцы і харчаванні» ўтрымлівалася 10 дзяцей, якіх вучылі рускай і польскай граматыцы і спевам. Служылі 8 манахаў. Філіяльных цэркваў манастыр не меў. Да пачатку XIX стагоддзя манастыр кіраваўся архімандрытам, манастырская архімандрыя па багаццю даходаў саступала толькі Полацкай. Яго ігуменам лічыўся тытулаваны архіепіскап Смаленскі і Северскі.
У 1809 годзе царкоўныя будынкі былі перададзены ваеннаму ведамству. Паводле інвентара 1817 года, у кляштары захоўваўся манастырскі архіў і была абсталявана бібліятэка, якая налічвала 302 кнігі, у тым ліку рукапісныя. Гэта былі працы па тэалогіі, філасофіі, гісторыі, праву.
Згодна з інвентаром 1823 года, у манастыры былі дзве царквы: старая драўляная з 5 алтарамі і новая. Новы мураваны храм быў канчаткова дабудаваны у 1825 годзе, і 25 жніўня таго ж года яго асвяцілі ў гонар Святога Ануфрыя. Пасля яго ўзвядзення старую царкву было вырашана не аднаўляць і на будучыню выкарыстоўваць як пахавальную капліцу «для далейшай кансервацыі парэшткаў там складзеных архіепіскапаў і многіх іншых знатных асоб». Галоўныя рэліквіі з яе — абразы Божай Маці, падараваны Лугвенам у 1407 годзе, і Святога Ануфрыя, былі перанесены ў новы будынак.
Новая царква разам з прымыкаючымі да яе карпусамі ўтваралі адзіны фасад, звернуты да двара манастыра. З іншага боку, насупраць царквы, двор замыкалі пастаўленыя ў адну лінію стайні і карэтная з размешчанай паміж імі крытай ўязной брамай. У браме з унутранага боку знаходзілася адмысловая дошка, на якую паводле статуту павінен быў запісаць сваё імя кожны манах, які выходзіў за межы манастыра. У выніку паўстання 1830—31 гадоў, у 1836 годзе манастыр быў адабраны ў базыльянаў і зноў перароблены ў праваслаўны, аднак ён хутка спыніў сваё існаванне. Свята-Ануфрыеўская царква спачатку служыла вайсковым храмам для размешчанай тут, а пазней стала прыходскай і ў такім стане праіснавала да 1920-х гадоў. У пачатку XX стагоддзя ў царкве служыў настаяцелем протаіерэй Міхаіл Гашкевіч.
За савецкім часам манастырскі корпус быў пераабсталяваны пад школу, а царква — пад спартыўную залу. Значныя руйнаванні храм атрымаў падчас Другой сусветнай вайны і з таго часу больш не аднаўляўся. У 1950-х гадах улады разабралі металічны дах будынка, які знаходзіўся ў аварыйным стане.
У 2007 годзе царква была занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. У 2018 годзе каля старой царквы быў пабудаваны невялікі драўляны храм, асвячоны ў лютым таго ж года ў гонар Святога Ануфрыя.
Архітэктура
Помнік архітэктуры пераходнага перыяду ад барока да класіцызму — барочнага класіцызму. Царква — выцягнутая па падоўжнай планіровачнай восі, узнятая на высокі руставаны цокаль пабудова, накрытая агульным двухсхільным дахам. Уяўляе з сабе аднанефавы храм з паўцыркульнай алтарнай апсідай і высокай пяціяруснай чатырохграннай вежай-званіцай пад маленькім шатром. Усе ярусы падзелены развітымі карнізамі і крапаваны вуглавымі пілястрамі. Фасады расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі і падвойнымі пілястрамі ў прасценках і па вуглах, апяразаны прафіляваным карнізам. У дэкоры выкарыстаны руставаныя лапаткі, падвойныя пілястры і калоны. Тры ўваходы ў храм размешчаны ў ніжнім ярусе вежы і вылучаны паўцыркульнымі парталамі. Аконныя праёмы фасадаў з лучковымі, на вежы — з паўцыркульнымі завяршэннямі.
Прастора малітоўнай залы перакрыта цыліндрычным скляпеннем на падпружных арках і распалубках. У тоўшчы франтальнай фасаднай сцяны змешчана вітая лесвіца на хоры, якія падтрыманы 2 парамі калон. Каланадай вылучана і апсіда.
Усевалодкіна
Усевалодкіна (Всеволодкино) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
IC 4360
IC 4360 — галактыка тыпу SB/P ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Оскар Гарэ
Оскар Альфрэда Гарэ (Oscar Alfredo Garré; нар. ) — аргенцінскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1986 у складзе нацыянальнай зборнай Аргенціны.
Вуліца Максіма Горкага (Гродна)
Вуліца Максіма Горкага — вуліца ў паўночна-заходняй частцы Гродна.
З’яўляецца галоўнай магістраллю паўночна-заходняга планіровачнага раёна, якая звязвае яго з цэнтрам горада, і часткай агульнагарадскога дыяметра, што перасякае горад з поўначы на поўдзень. Арганізацыйна ўплывае на планіровачную структуру і характар забудовы ўсяго горада. Пачала фармавацца ў 2-й палове XIX ст., да 1940 г. называлася Гарадніцкай заставай.
Забудова
На ўчастку паміж плошчай Леніна і вуліцай Астроўскага захавалася забудова канца XIX ст. — 1930-х гадоў. Дом № 2 (былы палац адміністратара) уваходзіў у ансамбль Гарадніцы. Пасля Вялікай Айчыннай вайны вуліца пашыраная і набыла далейшае развіццё. Значную ролю ў фармаванні дойлідска-мастацкага аблічча адыгрываюць групы 5—12-павярховых жылых дамоў з убудаванымі і прыбудаванымі двухпавярховымі прадпрыемствамі абслугоўвання і гандлю (архітэктары В. Давыдзёнак, М. Жучко, В. Клепікаў, I. Мазнічка, М. Чуйко), галоўны корпус медыцынскага інстытута (архітэктар Л. Вільчко), будынкі аграпрамысловага комплексу (1985 г., архітэктары М. Жучко, Н. Скачкова, Л. Баланюк), фізкультурна-аздараўленчага комплексу «Юбілейны» (1983 г., архітэктары В. Давыдзёнак, А. Сарокін), гатэль «Беларусь» (архітэктар Л. Вільчко), Дом тэхнікі, Дом «Саюздрука» (1981 г., архітэктар В. Давыдзёнак) і прылеглыя мікрараёны № 1, Пярэселка-4, Фарты-2, і інш. У канцы вуліцы размешчаны прадпрыемствы паўночнага прамысловага вузлу.
Барацьба
Барацьба — адзінаборства двух няўзброеных людзей з выкарыстаннем пэўных прыёмаў.
Гісторыя барацьбы
Мастацтва барацьбы спадарожнічае чалавецтву ад моманту яго з'яўлення. Правілы барацьбы ў розных народаў маглі быць адрознымі, але мэта заўсёды аднолькавая: паваліць суперніка на лапаткі, т.б. прымусіць яго прызнаць сваю паразу. Верагодна, гэта звязана з тым, што першапачаткова чалавек дужаўся са звярамі, а іх трэба было пазбавіць рухомасці, прыціснуўшы да зямлі. Потым з'явілася барацьба як дужанне людзей.
Магчыма, барацьба як мастацтва зарадзілася тады, калі чалавек усвядоміў, што фізічная сіла, трываласць, веданне тэхнічных прыёмаў і спосабаў дужання дапамагаюць яму захаваць жыццё і забяспечыць сябе ежай. З пакалення ў пакаленне адбывалася назапашванне барцоўскага досведу, што прывяло да ўспрымання барацьбы як сродку агульнафізічнага развіцця чалавека і выпрацоўкі ў яго пэўных дастасоўных навыкаў.
Вядома, што на мяжы 4-3 тысячагоддзяў да н.э. у Кітаі праводзіўся т.зв. «дзень барацьбы».
Філосаф Арыстокл трэніраваўся ў Арыстона з Аргаса, які даў свайму вучню — праз яго камплекцыю — мянушку Платон (літаральна — Шырокі), з якой той і ўвайшоў у гісторыю.
Менавіта ў Старажытнай Грэцыі барацьбе — і не толькі барацьбе — пачалі надаваць «спартыўнае» значэнне. І менавіта ў Грэцыі зарадзіўся спорт як спаборніцтва дзеля спаборніцтва — агон (гр. «спаборніцтва»). Акрамя Платона, шмат іншых філосафаў і паэтаў антычнасці былі выбітнымі барцамі. Некаторыя з іх перамагалі на Алімпійскіх гульнях: Піфагор, Платон, Піндар, Алкінад і ніш. Барацьба ўпершыню была ўключана ў праграму Алімпійскіх гульняў у 704 годзе да н.э., па традыцыі яна ўваходзіла ў фінальную частку спаборніцтваў.
Тэрміны правядзення барацьбы у ХІХ – пачатку ХХ стагоддзя.
Беларусы ды іншыя ўсходнеславянскія народы бароліся часцей за ўсё на Масленіцу ды вясенне-летнія святы – Фамін тыдзень, Русальскую нядзелю, якая часта супадала са святам Ярылы. Спаборнічалі барцы ў гэты перыяд кожную нядзелю. Даволі рэдка дужаліся на зімнія святы ды ў летне-асенні перыяд.
Барацьба на зімніх і вясенне-летніх святах суадносіліся прыкладна як 1 да 4. Гэта ў значнай меры абумоўлівалася складанасцю вядзення барацьбы (напрыклад, абхопу праціўніка рукамі) у цяжкай зімняй вопратцы (кажух і г.д.). Не выпадкова большасць сведчанняў пра “зімовыя” змаганні барцоў прыходзяцца на Поўдзень Украіны і Расіі.
Патрабаванні да экіпіроўкі і знешняга выгляду барцоў у спартыўнай барацьбе. Правілы
Цела: нельга выходзіць на кілім узмакрэлым, забаронена карыстацца тлушчавымі змазкамі, алеямі, а таксама насіць упрыгажэнні, якімі можна пашкодзіць сябе ці суперніка: пярсцёнкі, завушніцы, бранзалеты, мець пірсінг.
Валасы: кароткая стрыжка альбо прычоска, якая не замінае дужанню; твар альбо са шматдзённай барадой, альбо чыста паголены ў дзень спаборніцтваў.
Пазногці: коратка падстрыжаны.
Вагавыя катэгорыі. На першых Алімпійскіх гульнях сучаснасці ў Афінах у 1896 годзе падзелу на вагавыя катэгорыі не было. Пасля іх увядзення падзел на вагавыя катэгорыі неаднаразова змяняўся. З 1 студзеня 2002 года вагавыя катэгорыі ў вольнай і грэка-рымскай барацьбе для дарослых спартсменаў (не маладзей за 20 гадоў) выглядаюць наступным чынам: да 55, да 60, да 66, да 74, да 84, да 96 і да 120 кг.
Руая (рака)
Руая (Roya, Roia, Roia) — рака ў Францыі і Італіі, упадае ў Лігурыйскае мора ў горадзе Вентымілья. Працякае па тэрыторыі французскага дэпартамента Прыморскія Альпы і італьянскай правінцыі Імперыя. Даўжыня ракі — 60 км, плошча басейна — 660 км², сярэдні расход ля вусця — 15 м³/с. Найбуйнейшы прыток — Бевера (правы).
Бабровічы (Івацэвіцкі раён)
Бабро́вічы (, Бобровичи) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Целяханскага сельсавета.
Каля вёскі знаходзіцца возера Бабровіцкае.
Гадвышня
Гадвышня (Годви́шня) — вёска ў Гарадоцкім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Рамановіч
Рамано́віч — беларускае прозвішча.
NGC 1376
NGC 1376 (іншыя абазначэнні — MCG -1-10-11, IRAS03346-0512, PGC 13352) — спіральная галактыка (Sc) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Красненькая (рака)
Красненькая (Кра́сненькая) — рака ў паўднёва-заходняй частцы Санкт-Пецярбурга ў гістарычным раёне Аўтава. Бярэ пачатак за 0,5 км ад Лігаўскага канала.
Рака працякае па прамысловай зоне ўздоўж Краснапуцілаўскай вуліцы, па тэрыторыі Красненькіх могілак і затым паралельна дарозе ў Вугальную гавань. Вусце ракі размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы Неўскай губы каля Паўднёва-Лахцінскай водмелі.
Багародзіцкае (Вяземскі раён)
Багародзіцкае (Богородицкое) — сяло ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
Марцюхі (Смаленская вобласць)
Марцюхі (Мартюхи) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
NGC 1712
NGC 1712 (іншае абазначэнне — ESO 56-SC11) — рассеянае скопішча ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гастаты
Гастаты, цяжкаўзброеныя воіны, якія складалі першую лінію маніпул легіёна ў Старажытным Рыме ў 5 — 4 ст. д. н. э. Зброя — кароткі абавостры меч-кап’ё гаста (адсюль назва) і два кідальныя кап’і пілумы. Засцерагальнае ўзбраенне — шлем, скураная куртка, шчыт.
Звычайна, самыя маладыя воіны. У пачатку боя кідалі ў праціўніка коп’і, потым намагаліся ўварвацца ў шэрагі праціўніка і пачаць рукапашную.
Грабынэ (Гарадоцкі раён)
Грабынэ (Гра́бине) — вёска ў Гарадоцкім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Брэй-сюр-Руая
Брэй-сюр-Руая (Breil-sur-Roya) — камуна на паўднёвым усходзе Францыі ў рэгіёне Праванс — Альпы — Лазурны Бераг, дэпартамент Прыморскія Альпы, акруга Ніца, кантон Конт. Да сакавіка 2015 года камуна з’яўлялася адміністрацыйным цэнтрам аднайменнага скасаванага кантона.
Плошча камуны — 81,31 км², насельніцтва — 2092 чалавекі (2006) з тэндэнцыяй да росту: 2444 чалавекі (2012), шчыльнасць насельніцтва — 30,1 чал/км².
Юдзіна
Юдзіна:
Сківенолья
Сківенолья (Schivenoglia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Мантуя.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Гарадзішча (Кліноцкі сельсавет)
Гарадзі́шча (, Городище) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Кліноцкага сельсавета.
Да 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Смілавіцкага сельсавета.
Філ Хіл
Філіп Толі Хіл малодшы (Philip Toll Hill Jr.), ці проста Філ Хіл ( — ) — аўтагоншчык з ЗША, першы амерыканец, які стаў чэмпіёнам свету па аўтагонках у класе Формула-1 (сезон 1961 гады), пераможца «24 гадзін Ле-Мана» (1958, 1961, 1962).
Біяграфія
Пачаў займацца аўтаспортам яшчэ ў дзяцінстве. Паспрабаваўшы свае сілы ў мясцовых амерыканскіх чэмпіянатах, адправіўся ў Еўропу, дзе, выступаючы на ​​прыватных аўтамабілях Jaguar і Ferrari, прыцягнуў да сябе ўвагу кіраўнікоў каманды Формулы-1 Ferrari.
Дэбютаваў у «Каралеве аўтаспорту» ў 1958 годзе пасля перамогі ў «24 гадзінах Ле-Мана» на Ferrari. Першая перамога прыйшла ў 1960 годзе на Гран-пры Італіі.
У 1961 годзе з 7 заліковых гонак сезону Хіл на Ferrari 156 6 разоў прыязджаў на подыуме — па два разы на першым (у Бельгіі і Італіі), другім і трэцім месцах. У тым сезоне Хіл спаборнічаў за перамогу са сваім партнёрам па камандзе Вольфгангам фон Трыпсам. Перад апошняй гонкай фон Трыпс апярэджваў амерыканца, аднак немец загінуў на другім крузе гонкі ў Монцы, сутыкнуўшыся з Джымам Кларкам на ўваходзе ў Параболіку. Перамогшы ў гонцы, Філ Хіл стаў чэмпіёнам свету.
У 1962 годзе Хіл заняў 6-е месца ў асабістым заліку. Наступныя два сезоны былі правальнымі і Хіл абвясціў пра завяршэнне кар’еры ў Формуле-1. У 1966 годзе Філ Хіл удзельнічаў у здымках мастацкага фільма пра гонкі «Вялікі прыз», для чаго ў Манака і Бельгіі выходзіў на трасу на аўтамабілі з кінакамерай. У Манака ён па ўзгадненні з арганізатарамі падчас трэніровак праехаў некалькі кругоў на пераробленым Lotus 33, у пярэдняй частцы якога ўсталявалі штатыў з камерай, размешчанай вельмі нізка, дзякуючы чаму атрыманыя кадры выглядаюць вельмі эфектна. У Бельгіі ж яму і зусім дазволілі праехаць першы круг гонкі ззаду пелатона, у выніку чаго ўдалося засняць мноства аварый, якія адбыліся з-за моцнага дажджу. У якасці «аўтамабіля-камеры» у гэты раз выкарыстоўваўся спорткар McLaren з амаль пяцілітровай рухавіком. Пазней у сезоне Філ прыняў удзел у Гран-Пры Італіі, але не змог прайсці кваліфікацыю і да ўдзелу ў гонцы дапушчаны не быў. У тым жа годзе выйграў 1000-кіламетровую гонку ў Нюрбургрынг.
Памёр ад хваробы Паркінсона ва ўзросце 81 года. У Філа Хіла засталося трое дзяцей — дзве дачкі і сын Дэрэк, які таксама быў аўтагоншчыкам. Меў чатырох унукаў.
Градзіўка (Гарадоцкі раён)
Градзіўка (Гра́дівка) — вёска ў Гарадоцкім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
IC 4361
IC 4361 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Свята-Пакроўская царква (Асіпаўшчына)
Свята-Пакроўская царква — праваслаўны храм у гонар Пакрова Прасвятой Багародзіцы ў в. Асіпаўшчына Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці.
Эмерсан Фіціпальдзі
Эмерсан Фіціпальдзі (парт. Emerson Fittipaldi, нар., , Бразілія) — бразільскі аўтагоншчык. Двухразовы чэмпіён свету Формулы-1 (1972 і 1974 гадоў), чэмпіён серыі CART (1989 года), двухразовы пераможца Інды-500 (1989 і 1993 гадоў). Пераможца «Гонкі Чэмпіёнаў» на трасе Брэндс-Хеч, 1972 года, і яшчэ трох пазазаліковых Гран-пры Ф1.
У 1972 годзе выйграў чэмпіянат Формулы-1 у складзе Lotus, ужо на трэцім годзе свайго ўдзелу. Пры гэтым ён апынуўся першым бразільцам, які перамог у сусветным першынстве, і ўлічваючы яго ўзрост, 25 гадоў 303 дня — самым маладым уладальнікам чэмпіёнскага тытула ў гісторыі турніру (амаль на тры гады менш папярэдняга рэкорду). Гэтае дасягненне змаглі перасягнуць толькі праз 33 гады (гэта зрабіў Фернанда Алонса ў 2005-м, ва ўзросце 24 года 59 дзён). У сезоне 1974 Эмерсан змог другі раз стаць чэмпіёнам, ужо за рулём McLaren. І зноў паставіў рэкорд, як самы малады двухразовы ўладальнік тытула ў гісторыі (27 гадоў, 299 дня на момант заваёвы). Гэты рэкорд пратрымаўся да 1995 года, калі Міхаэль Шумахер стаў двухразовым ў 26 гадоў 293 дня.
Пасля заканчэння кар’еры ў Ф1, поўны сіл Фіціпальдзі вырашыў працягнуць кар’еру ў паўночнаамерыканскай серыі CART, дзе таксама дамогся поспеху, першым з прадстаўнікоў сваёй краіны. Выйграў чэмпіянат 1989 года выступаючы за Patrick Racingruen, двойчы прыходзіў першым у легендарнай гонцы Інды-500, у 1989 і 1993 гадах (другі раз ужо стартуючы за Penske Racing).
Цыроз печані
Цыроз печані — цяжкае захворванне печані, якое суправаджаецца незваротным замяшчэннем парэнхіматознай тканкі печані фіброзна злучальнай тканкай, або стромай. Цыратычная печань павялічаная або зменшана ў памерах, незвычайна шчыльная, грудкаватая, шурпатая.
У эканамічна развітых краінах цыроз ўваходзіць у лік шасці асноўных прычын смерці пацыентаў ад 35 да 60 гадоў, складаючы 14-30 выпадкаў на 100 тыс. насельніцтва. Штогод у свеце паміраюць 40 млн чалавек ад віруснага цырозу печані і гепатацэлюлярнай карцыномы, якая развіваецца на фоне носьіцтва віруса гепатыту В. У краінах СНД цыроз сустракаецца ў 1% насельніцтва.
Часцей за ўсё назіраецца ў мужчын: суадносіны мужчын і жанчын складае ў сярэднім 3:1. Захворванне можа развіцца ва ўсіх узроставых групах, але часцей пасля 40 гадоў.
Вуліца Генова (Наваполацк)
Вуліца Генова (, улица Генова) — вуліца ў Наваполацку.
Monolith Films
Monolith Films — польская вытворча-дыстрыб’ютарская кампанія. Заснавана ў 1998 годзе. Станам на 2021 год, афіцыйны польскі дыстрыб’ютар фільмаў кампаній DreamWorks SKG, Lions Gate Entertainment, Summit Entertainment, STX і Ghibli, а ў мінулым, сярод іншых, 20th Century Fox, Sony Pictures, Metro-Goldwyn-Mayer, Warner Bros. і Buena Vista.
Кампанія мае падраздзяленні: Monolith Video (распаўсюджванне DVD/Blu-ray), Cineman (паслуга VOD) і Victonex, якое кіруе Kino Atlantic у Варшаве, а раней таксама Monolith Plus, якое спецыялізуецца на распаўсюдзе мастацкага кіно. З верасня 2013 года Monolith рэалізуе праграму «Kino Klasa», скіраваную на папулярызацыю кінакультуры сярод наймаладзейшых палякаў, у межах праекта арганізуе паказы фільмаў для настаўнікаў і стварае навучальныя матэрыялы, звязаныя з выбранымі фільмамі.
Грымнэ
Грымнэ (Грі́мне) — вёска ў Гарадоцкім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Мар’іна (Хмяліцкае сельскае паселішча)
Мар’іна (Марьино) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Лэаніўка (Кагарлыцкі раён)
Лэаніўка (Леоні́вка) — вёска ў Кагарлыцкім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
NGC 1713
NGC 1713 (іншыя абазначэнні — UGC 3222, MCG 0-13-56, ZWG 394.59, PGC 16471) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Арыён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
IC 4362
IC 4362 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Цэнтаўр.
CLion
CLion — Інтэграванае асяроддзе распрацоўкі для мовы праграмавання «C++». Стан CLion — бясплатная пробная версія на 30 дзён. Падыходзіць для аперацыйных сістэм «Windows», «macOS», і «Linux».
Што новага
З абнаўленнем 2017.1 асяроддзе распрацоўкі «CLion» даведалася пра C++14 і C++17. Гэта паляпшае вопыт адладкі з мэтай распрацоўкі і модульнага тэставання з падтрымкай фреймворка Catch. Акрамя таго, карыстальнікі Windows могуць праверыць новую эксперыментальную падтрымку кампілятара «Microsoft Visual C++».
Кафеін
Кафеін — алкалоід (пурын № 7 — caffeine), які змяшчаецца ў такіх раслінах, як кававае дрэва, гарбата (кафеін, які змяшчаецца ў гарбаце або экстрагіраваны з яго, часам называюць тэін), матэ (кафеін, які змяшчаецца ў матэ або экстрагіраваны з яго, часам называюць матэін), гуараны, колы і некаторых іншых. Таксама вырабляецца сінтэтычна. Змяшчаецца ў розных напоях, у малых дозах аказвае стымулюючае ўздзеянне на нервовую сістэму. У вялікіх дозах выклікае знясіленне і з часам залежнасць — кафеінізм. У вельмі вялікіх дозах (сярэднесмяротная доза — 10 грамаў) выклікае смерць.
Гудавічы
Гу́давічы (, Гудовичи) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Смілавіцкага сельсавета.
Вядомыя асобы Лагаса
Вядомыя ўраджэнцы Лагаса:
NGC 1377
NGC 1377 (іншыя абазначэнні — ESO 548-51, MCG -4-9-33, IRAS03344-2103, PGC 13324) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Нікалаеўск-на-Амуры
Нікалаеўск-на-Амуры (Николаевск-на-Амуре, (да 1926 — Нікалаеўск) — горад (з 1856) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Нікалаеўскага раёна Хабараўскага края. Насельніцтва 27,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1850 годзе.
Порт на рацэ Амур. Аэрапорт.
Мар’іна (Маслаўскае сельскае паселішча)
Мар’іна (Марьино) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Арлянка (Смаленская вобласць)
Арлянка (Орлянка) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Андрэйкаўскага сельскага паселішча.
Далыняны (Гарадоцкі раён)
Далыняны (Долиня́ни) — вёска ў Гарадоцкім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Лішчынка
Лішчынка (Ліщи́нка) — вёска ў Кагарлыцкім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Вінцэнт ван Гог
Вінцэнт Вілем ван Гог (Vincent Willem van Gogh,  — ) — нідэрландскі мастак, творчасць якога належыць да кірунку постімпрэсіянізм. Адна з самых уплывовых асобаў у гісторыі заходняга мастацтва. Прыкладна за 10 гадоў стварыў каля 2100 твораў мастацтва, у тым ліку 860 карцін алеем, большасць з якіх была намаляваная на працягу двух апошніх гадоў жыцця. Яны ўключаюць у сябе пейзажы, нацюрморты, партрэты і аўтапартрэты і характарызуюцца яскравымі колерамі і драматычнымі, імпульсіўнымі і выразнымі мазкамі, якія ўнеслі свой уклад у асновы сучаснага мастацтва. Ягонае самагубства ва ўзросце 37 гадоў было наступствам псіхічнага захворвання і галечы.
Нарадзіўшыся ў сям'і сярэдняга класа, маляваў з дзяцінства і быў спакойным, сур'ёзным і ўдумлівым. У маладосці працаваў дылерам у мастацка-гадлёвай фірме, часта падарожнічаў, але запаў у дэпрэсію пасля таго, як быў пераведзены ў Лондан. Пасля гэтага звярнуўся да рэлігіі і нядоўгі час быў пратэстанцкім місіянерам у паўднёвай частцы Бельгіі. На працягу некалькіх гадоў жыў у хворасці і адзіноце, пасля чаго пераехаў у дом сваіх бацькоў у 1881 годзе і сур'ёзна заняўся жывапісам. Ягоны малодшы брат Тэа падтрымліваў яго матэрыяльна, і браты актыўна падтрымлівалі перапіску. Ягоныя раннія працы, у асноўным нацюрморты і апісанне сялянскага жыцця, маюць прыкметы выкарыстання яскравых колераў, якое адрознівала ягоныя пазнейшыя творы. У 1886 годзе пераехаў у Парыж, дзе сустрэўся з прадстаўнікамі авангарда, у тым ліку Эмілем Бернарам і Полем Гагенам, якія выступалі супраць пачуццёвасці імпрэсіяністаў. Па меры развіцця творчасці стварыў новы падыход да напісання нацюрмортаў і мясцовых краявідаў. Ягоныя карціны сталі больш яскравымі, калі ён распрацаваў стыль, цалкам рэалізаваны падчас яго знаходжання ў Арле на поўдні Францыі ў 1888 годзе. У гэты перыяд ён пашырыў тэму сваёй творчасці, малюючы аліўкавыя дрэвы, палі пшаніцы і сланечніка.
Пакутаваў ад псіхатычных эпізодаў і трызнення і, хоць і турбаваўся пра сваю псіхічную ўстойлівасць, часта грэбаваў сваім фізічным здароўем, не еў належным чынам і злоўжываў алкаголем. Ягонае сяброўства з Гагенам скончылася сутыкненнем з брытвай, калі ў лютасці ён адрэзаў частку ўласнага левага вуха. Праводзіў час у псіхіятрычных лякарнях, у тым ліку падчас знаходжання ў Сэн-Рэмі. Пасля таго, як ён выпісаўся і пераехаў у Авер-сюр-Уаз каля Парыжу, дзе апынуўся пад апекай гамеапатычнага лекара Поля Гашэ. Ягоная дэпрэсія працягвалася і 27 ліпеня 1890 года ён стрэліў сабе ў грудзі з рэвальвера, памёршы праз два дні.
Не атрымаў прызнання падчас жыцця, лічыўся вар'ятам і няўдачнікам. Стаў вядомым толькі пасля самагубства і існуе ў грамадскім уяўленні ў якасці квінтэсенцыі непрызнанага генія, мастака «дзе сыходзяцца развагі пра вар'яцтва і творчасць». Ягоная рэпутацыя пачала расці ў пачатку 20 стагоддзя, калі элементы ягонага стылю пачалі выкарыстоўвацца фавістамі і нямецкімі экспрэсіяністамі. Дасягнуў шырокага крытычнага і камерцыйнага поспеху на працягу наступных дзесяцігоддзяў, а ягонае імя стала сусветна вядомым. На сённяшні дзень ягоны вобраз увасабляе ў сабе рамантычны ідэал змучанага мастака.
Дзіцячыя і юнацкія гады
Нарадзіўся 30 сакавіка 1853 года ў вёсцы Грот-Зюндэрт у Паўночным Брабанце, каля мяжы з Бельгіяй. Бацька яго быў пратэстаскім пастырам, а маці паходзіла з сям'і мастакоў.
Вінцэнт быў другім з сямі дзяцей Тэадора і Ганны Карнеліі. Сваё імя ён атрымаў у гонар дзеда па бацькавай лініі, які таксама ўсё сваё жыццё прысвяціў пратэстанцкай царкве. Гэтае імя прызначалася для першага сына Тэадора і Ганны, які нарадзіўся на год раней Вінцэнта і памёр у першы ж дзень. Так Вінцэнт, хоць і быў народжаны другім, стаў старэйшым з дзяцей.
Чатыры гады праз пасля нараджэння Вінцэнта, 1 мая 1857 года, нарадзіўся яго брат Тэадорус ван Гог (Тэа). Акрамя яго, у Вінцэнта быў брат Кор (Карнеліс Вінцэнт, 17 мая 1867) і тры сястры — Ганна Карнэлія (17 лютага 1855), Ліз (Элізабэт Губерта, 16 мая 1859) і Віл (Вілеміна Якаба, 16 сакавіка 1862). Хатнія памятаюць Вінцэнта як наравістае, цяжкае і нуднае дзіця з «дзіўнымі манерамі», што было прычынай яго частых пакаранняў. Па словах гувернанткі, было ў ім нешта дзіўнае, што адрознівала яго ад іншых: з усіх дзяцей Вінцэнт быў ёй менш прыемны, і яна не верыла, што з яго можа выйсці нешта вартае. Па-за сям'ёй, насупраць, Вінцэнт паказваў адваротны бок свайго характару — быў ціхім, сур'ёзным і задуменным. Ён амаль не гуляў з іншымі дзецьмі. У вачах аднавяскоўцаў ён быў лагодным, прыязным, папераджальным, жаласлівым, мілым і сціплым дзіцем.
У пятнаццаць гадоў Вінцэнт скончыў сваю адукацыю. Маляваў з дзяцінства, але сур'ёзна сутыкнуўся з гэтым мастацтвам у Гаазе, дзе, маючы 16 гадоў, працаваў у галерэі. Сюды яго скіравала маці. Напачатку меў цесную сувязь з мастацкай нідэрландскай традыцыяй, паказваючы асаблівасці прадметаў праз багацце гульні святла. Выкарыстоўваў дастаткова цёмную, імпаставую манеру, тыповую, напрыклад, для Франса Гальса.
У 1873 (1874) годзе Вінцэнт ван Гог пачаў працу ў лонданскім філіяле галерэі. Тут ён закахаўся ў дачку сваіх гаспадароў — Яўгенію Лойер. Аднак яна, будучы ўжо заручанай, адмовіла прапанове з боку мастака. Гэтае расчараванне выклікала дэпрэсію і нервовы ўпадак, у выніку чаго ў 1876 годзе ван Гог страціў працу ў галерэі і вярнуўся дадому. Гэта былі першыя праявы хваробы нервовай сістэмы, якая будзе спадарожнічаць яму ўсё жыццё.
У 1876 годзе вярнуўся ў Англію як інкасатар у адну з лонданскіх школ. Уражаны беднасцю, адмовіўся збіраць грошы і таму ізноў стаў беспрацоўным.
У 1878—1880 гадах, жадаючы дапамагаць бедным і праводзіць місіянерскую дзейнасць, Вінцэнт ван Гог становіцца пратэстанскім казнадзеем (абвяшчальнікам навукі), працягваючы сямейныя традыцыі. Ён вучыцца тэалогіі, але навучанне для яго было вельмі цяжкім. За дапамогу бедным шахцёрам у бельгійскім вугальным басейне ў Борынаж за кошт маёмасці пратэстанскай супольнасці ў 1880 годзе яго звольнілі.
Рашэнне стаць мастаком
Ван Гог выязжае ў Брусель, дзе вырашае стаць мастаком. У 1881 годзе з-за далейшых фінансавых праблем вяртаецца да бацькоў у Этэн. Там ён стварае першыя карціны, якія пазней стануць шырока вядомымі (напрыкл. «Сейбіт»). У гэты час закахаўся ў сваю стрыечную сястру Кі Вос з дома Стрыкер, муж якой памёр. Нягледзячы на тое, што яна адмаўляе яго заляцанні, Вінцэнт выязжае за ёй у Амстэрдам. Паводзіны ван Гога выклікаюць частыя канфлікты. Пасля сваркі наконт будучых планаў, зрывае кантакты з бацькам і пераезжае ў Гаагу. Там вучыцца маляванню ў Антона Mauve. У 1882 годзе закахаўся ў Сіен Горнік з т. зв. вулічных жанчын, якая становіцца яго мадэллю і сяброўкай па жыцці. Ціск і абурэнне з боку сям'і выклікаюць у ван Гога нарастаючую дэпрэсію. У гэтым самым годзе з'яўляюцца першыя карціны напісаныя маслам. У жніўні 1883 года ван Гог сыходзіць ад Сіен, пакідае Гаагу і накіроўваецца ў Дрэнтэ ў паўночнай Галандыі. Там, жывучы ў спартанскіх умовах, праводзіць шмат часу на прагулках па ваколіцах, малюючы пейзажы і сцэны з жыцця звычайных людзей. Яму не хапае сродкаў для набыцця матэрыялаў для малявання, што вымушае яго вярнуцца дадому. Пад канец 1883 года згаджаецца з бацькамі і вырашае пасяліцца ў іх новым доме ў Ное. Там жыве да смерці бацькі ў 1885 годзе. У гэты перыяд былі створаны такія карціны як «Мёртвая натура з разгорнутай Бібліяй» або «Ядучы бульбу». У лістападзе 1885 года Вінцэнт выязжае ў Антверпен, каб вучыцца ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў. У гэты час ён вельмі хварэе, церпіць ад сіфілісу, а хворы страўнік нішчыцца ад недахопу ежы. Ван Гог хутка адмаўляецца ад навукі, бо яго празмерна індывідуальная тэхніка не мае прызнання ў акадэміі. Расчараваны, ён едзе ў Парыж. У Парыжы жыве разам з малодшым братам Тэо на Montmartre. Вялікае ўражанне на яго робяць працы імпрэсіяністаў. Некаторыя з іх дапамагаюць ван Гогу, сярод іх: Эміль Бернар i Поль Гаген. Асабліва пасябраваў з Гагенам. Ван Гога пачынаюць пакідаць сябры і знаёмыя, калі выпіваючы ўжо не зможа кантраліраваць сваіх паводзін. Вырашае выехаць з Парыжа. У тыя часы панавала захапленне японскім мастацтвам, якое меў і ван Гог. Таму пераезжае ў месца якое б нагадвала яму Японію.
Джардана Бруна
Джардана Бру́на, сапр. імя Філіпа, мянушка Бруна Наланец (Giordano Bruno;  г., Нола каля Неапаля —, ) — італьянскі філосаф і паэт, прадстаўнік пантэізму. З’яўляючыся каталіцкім манахам, Джардана Бруна развіваў неаплатанізм у духу рэнесанснага натуралізму, спрабаваў даць у гэтым ключы філасофскую інтэрпрэтацыю вучэння Каперніка.