cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бронюс Майгіс
Акт вандалізму
Старшына савецкай міліцыі Васіль Клешэўскі спачатку хацеў ударыць Майгіса парасонам, але ўбачыўшы, што той пасля свайго нападу працягваў глядзець на карціну, хутка падбег да яго, заламаў руку з нажом за спіну і кінуў нож на падваконне. Да ўваходу ў залу падышлі дзве жанчыны, якія, згледзеўшы Майгіса, сталі крычаць пра дапамогу: на крыкі прыбег сяржант міліцыі Іван Жосан, які і дапамог затрымаць вандала. Пры ператрусе Клешэўскі і Жосан выявілі на поясе Майгіса падазроны прадмет, што напамінаў плоскі ліхтарык, загорнуты ў белую паперу з адтулінай. У левай штаніне спартыўнага касцюма, які быў надзеты пад шэры касцюм, яны выявілі аманалавую шашку. Як пазней высветлілася, Майгіс сапраўды прынёс выбуховую прыладу. Мастацтвазнаўцы дапамаглі вадой змыць кіслату і выратаваць карціну ад поўнага знішчэння, але на аднаўленне самой «Данаі» пайшло 12 гадоў, і з 1997 года яна знаходзіцца пад браняваным шклом.
Арышт і адпраўленне ў псіхлякарню
У арыштаванага Майгіса ў каморцы выявілі рэпрадукцыю «Данаі», а падчас расследавання высветлілі, адкуль ён прыдбаў серную кіслату і аманал для здзяйснення свайго акта вандалізму. На першых допытах Майгіс запэўніваў, што здзейсніў злачынства па палітычных матывах, бо быў літоўскім нацыяналістам і ненавідзеў савецкую ўладу за тое, што яго бацька быў у 1944 годзе расстраляны НКУС нібыта за дэзерцырства. Дата нападу была абрана не выпадкова, бо менавіта 15 чэрвеня 1940 года савецкія войскі былі ўведзены ў Літву. Аднак пад страхам трапіць у турму ён змяніў сведчанні, спачатку пачаўшы казаць, што быў проста жанчынаненавіснікам і лічыў «Данаю» узорам распусты. Выбухоўку ж ён пабаяўся выкарыстаць з-за вялікай скупнасці людзей. Пазней ён стаў тлумачыць здзейсненае звычайным жаданнем прыцягнуць да сябе ўвагу грамадскасці і адпрэчыў усе вінавачанні ў антысавецкай дзейнасці. Толькі калі міліцыя высветліла, што Майгіс планаваў здзейсніць акт вандалізму ў маскоўскім музеі і толькі па выпадковасці не трапіў у Маскву з-за таго, што не купіў квіткоў на цягнік, версія пра «жанчынаненавісніцтва» адпала.
Псіхлякарня № 5 г. Ленінграда правяла экспертызу, вынікамі якой стала заключэнне пра нізкі ровень інтэлекту Майгіса і наяўнасці млявапраяўнай шызафрэніі. Сам Майгіс гэта адмаўляў, але сцвярджаў, што не каецца і не шкадуе з нагоды спробы знішчэння шэдэўра малярства. Больш за тое, як ён кажа, «Данаю» ахоўвалі дрэнна, калі яму атрымалася лёгка гэта зрабіць. Вынік псіхіятрычнай экспертызы выключыў версію пра палітычны пратэст. 26 жніўня 1985 года Дзяржынскі суд прызнаў Майгіса вінаватым, але ў сувязі з дыягназам вызваліў ад крымінальнай адказнасці і адправіў у псіхлякарню на прымусовае лячэнне. Лячэнне ён праходзіў у псіхіятрычнай клініцы закрытага тыпу горада Чарняхоўск Калінінградскай вобласці, адкуль выйшаў у 1992 годзе.
Наступствы
На працягу 6 гадоў Майгіс праходзіў лячэнне ў шпіталі, дзе ўмовы былі лепшыя, чым у яго каморцы. Лекары, якія займаліся лячэннем Майгіса, расказваюць, што ён быў задаволены абыходжаннем з сабой і не быў буяным самім па сабе, хоць заяўляў пра сябе як пра палітычнага зняволенага. Прычынай таму была рэпутацыя Чарняхоўскага шпіталя, куды часта адпраўляліся дысідэнты. У 1992 годзе яго вызвалілі з псіхлякарні, але спробы палітычных партый зрабіць Майгіса нацыянальным героем Літвы праваліліся ў сувязі з неадназначнай рэакцыяй на яго ўчынкі, з прычыны чаго ў сучаснай Літве нават сярод нацыяналістаў Майгіс лічыцца не нацыянальным героем, а звар’яцелым вандалам.
Пазней Майгіс быў адпраўлены ў Вільнюскі дзяржаўны псіхіятрычны шпіталь, і ў сувязі з нястачай інфармацыі ў 1998 годзе з’явіліся хібныя чуткі пра яго смерць. У наш час Майгіс жыве ў доме для састарэлых у Уцяне, але амаль заўсёды адмаўляе журналістам у інтэрв’ю. У 2010-я гады ён у нешматлікіх гутарках з літоўскімі і расійскімі журналістамі сцвярджаў, што не раскайваецца ў здзейсненым і паўтарыў бы гэта. У 2006 годзе была апублікавана 300-старонкавая кніга Майгіса, у якой ён спрабаваў выказаць сваю версію развіцця падзей.
Малыя Блізняты
Малыя Блізняты — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 25 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1,3 км на паўночны ўсход ад вёскі Галубова, у басейне ракі Дрыса.
Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,2 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,48 км.
Размешчана сярод высокіх (да 20 м), парослых лесам узгоркаў.
Аляксандр Мікалаевіч Макарэвіч
Аляксандр (Алесь) Мікалаевіч Макарэвіч (нар., в. Леніна, Добрушскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі літаратуразнавец, педагог. Доктар філалагічных навук (2001).
Біяграфія
Скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут у 1984 годзе, працуе ў ім (цяпер Магілёўскі ўніверсітэт); у 2001—2015 загадчык кафедры беларускай літаратуры, з 2015 — прафесар кафедры літаратуры і міжкультурных камунікацый гісторыка-філалагічнага факультэта.
Член Беларускага саюза літаратурна-мастацкіх крытыкаў з 1997 года.
Узнагароды
Узнагароджаны граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2003), ганаровай граматай Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь (2010), граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2014).
Жазэ I
Жазэ́ I (D. José I, o Reformador;, палац Рыбейра, Лісабон, Партугалія — 24 лютага 1777, палац Сінтра, Сінтра, Партугалія) — кароль Партугаліі і Альгарвы з 31 ліпеня 1750, сын Жуана (Іаана) V.
Пасля смерці бацькі ўступіў на прастол у 1750. Усе справы кіравання дзяржавай падаў маркізу дэ Памбалу, сам жа аддаўся задавальненням. Пры ім адбылося разбуральнае Лісабонскае землетрасенне 1755 года. Замах на жыццё караля, які меў месца ў 1758 (гл. Авейру), паслужыла нагодай да выгнання з Партугаліі езуітаў. Памёр пасля працяглай хваробы, падчас якой рэгенцтва належала яго жонцы Марыяне Вікторыі, дачцы іспанскага караля Філіпа V. Жазэ атрымлівала ў спадчыну яго старэйшая дачка Марыя I.
Сям'я
У 1732 годзе Жазэ жаніўся на Марыяне Вікторыі, дачцы іспанскага караля Філіпа V. Ад гэтага шлюбу нарадзіліся чатыры дочкі:
Шлюбы дочак
Не маючы спадчыннікаў мужчынскага полу, кароль Жазэ ў 1760 годзе выдаў сваю старэйшую дачку Марыю I за свайго роднага брата, Педру. У 1777 годзе малодшая дачка — Марыя Францыска Бенедыкта — выйшла замуж за свайго роднага пляменніка — старэйшага сына Марыі I — Жазэ. Дзве іншыя дочкі засталіся незамужнімі.
Канчанабуры (правінцыя)
Канчанабуры (тайск. กาญจนบุรี) — адна з 77 правінцый Тайланда, найбуйнейшая па плошчы сярод заходніх правінцый. Канчанабуры не мае прамога выхаду да мора, мяжуе з правінцыямі Так, Утхайтхані, Супханбуры, Накхонпатхом, Ратбуры, на захадзе мяжуе з М’янмай — штатамі Карэн і Мон, адміністрацыйнай вобласцю Танінтайі.
Акбулак (раён Біржан сал)
Акбулак — аул у раёне Біржан сал Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Енбекшыльдэрскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 37 км на ўсход ад цэнтра горада Сцяпняк. Код КАТА — 114537600.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 318 чалавек (170 мужчын і 148 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 150 чалавек (81 мужчына і 69 жанчын).
Юрый Георгіевіч Фяльшцінскі
Юрый Георгіевіч Фяльшцінскі (Ю́рий Гео́ргиевич Фельшти́нский; нар., , РСФСР, СССР) — амерыканскі гісторык расійскага паходжання. Доктар гістарычных навук, доктар філасофіі па гісторыі.
Навуковая дзейнасць
Апублікаваў у 1989 годзе ў зборніку «СССР—Германія 1939—1941» дакументы, якія пацвярджаюць існаванне мемарандума, уручанага імперскім міністрам замежных спраў Іаахімам фон Рыбентропам паўнамоцнаму прадстаўніку СССР у Германіі Уладзіміру Дзеканозаву а 4 гадзіне раніцы 22 чэрвеня 1941 года, які Фяльшцінскі лічыць актам аб’яўлення вайны Савецкаму Саюзу. Існаванне гэтага мемарандума было добра вядома савецкім і замежным гісторыкам задоўга да гэтага, пры гэтым і тыя, і іншыя згодныя ў тым, што мемарандум быў уручаны пасля пачатку вайны.
З канца 1990-х гадоў Фяльшцінскі ўваходзіў у кола сяброў бізнесмена і палітыка Барыса Беразоўскага. Па словах Фяльшцінскага, з Беразоўскім ён пазнаёміўся па ўласнай ініцыятыве ў бытнасць таго выканаўчым сакратаром СНД (красавік 1998 года — красавік 1999 года). Паміж імі ўсталяваліся сяброўскія адносіны, акрамя таго, Беразоўскі пачаў фінансаваць Фяльшцінскага.
У 1998—1999 гадах Фяльшцінскі пазнаёміўся з супрацоўнікам ФСБ Аляксандрам Літвіненкам, зацікавіўшыся яго звесткамі аб гэтай спецслужбе. Пасля вызвалення Літвіненкі з турмы ў снежні 1999 года Фяльшцінскі рэгулярна сустракаўся з ім, прыязджаючы ў Маскву. Увосень 2000 года Фяльшцінскі дапамог Літвіненку пакінуць Расію. Літвіненка пасяліўся ў Лондане, і яны пачалі працу над кнігай «ФСБ узрывае Расію».
Таронта Мейпл Ліфс
Таронта Мейпл Ліфс  — канадскі прафесійны хакейны клуб, выступае ў Нацыянальнай хакейнай лізе ў Паўночна-ўсходнім дывізіёне Усходняй канферэнцыі. Каманднай сталіцай з’яўляецца горад Таронта, правінцыя Антарыа, Канада.
IC 5345
IC 5345 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор'і Вадаліў.
Таронта Мейпл Ліфс
Год заснавання клуба: 1917
IC 5345
Гэты аб'ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Таронта Мейпл Ліфс
У залежнасці ад месца гульні, каманда выкарыстоўвае наступныя колеры формы: Цёмна-сіні, белы і шэры
Чэмпіёны ў сезонах: 1918, 1922, 1932, 1942, 1945, 1947, 1948, 1949, 1951, 1962, 1963, 1964, 1967
Балыкесір (правінцыя)
Балыкесір (Balıkesir), правінцыя на захадзе Турцыі на ўзбярэжжы Мармуровага і Эгейскага мораў. Плошча 14,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 1103 тысяч чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтр — горад Балыкесір.
ZnaROCK
Гісторыя
Ідэя стварыць электрычны гурт з’явілася, калі Ян Вараб’ёў, Іван Анішчанка і Яўген Сокалаў разам навучаліся ў Ліцэі БДУ, а потым – на фізічным факультэце БДУ. Час ажыццявіць задуму прыйшоў на пачатку 2006 года, тады і адбыліся першыя рэпетыцыі. Яшчэ раней Яўген Сокалаў і Ян Вераб’ёў сябравалі ў школе і ў 2004 годзе пачыналі граць разам.
Пасля таго як змянілася некалькі бубначоў, у ліпені 2006-га ў гурт прыходзіць навучэнец БНТУ бубнач Зміцер Цітоў. Ужо ў жніўні пачалі рэпетаваць новым складам. Так склалася кампанія маладых, вясёлых і крэатыўных сяброў.
Першы канцэрт адбыўся на «Halloween», пасля якога адбылася знакавая падзея для гурта ZnaROCK: напісалася новая песьня – «Піраты Менскага мора». Менавіта яна вызначыла стыль і ідэю будучага альбому.
Увесну 2007-га пачалі часцей выступаць на канцэртах, апошні з якіх адбыўся ў межах рок-фэсту БДУ пад канец красавіка.
У 2011 песня «Я эма, мама» трапіла ў лік галоўных гітоў сезона і выйшла на складанцы «Прэм’ер Тузін».
Гурт пачаў з лёгкай акустычнай музыкі, канчаткова жанрава спыніліся ў межах ска-панку. У тэкстах песень адлюстроўваюць кансумарызм сучаснага грамадства.
Ан
Ан, Ану (літаральна неба) — бог неба ў шумера-акадскай міфалогіі.
Некаторыя даследчыкі лічаць, што першасным цэнтрам шанавання Ана быў шумерскі горад Урук. Аднак ён рана трапіў у агульнашумерскую міфалогію і адкрываў спіс вялікіх багоў, меў эпітэт «бацька багоў». Клінапісны знак Ан азначаў таксама проста «бог». У Акадзе, дзе ён атрымаў імя Ану, яму прыпісваліся бацькі — Аншар і Кішар. Жонкай Ана лічылася Ураш ці Кі (акадская Анту) — багіня зямлі. Сімвалы — тыяра з бычымі рогамі і лік 60. Ушанаваная жывёліна — бык.
Міфалагічны вобраз Ана адрозніваецца пэўнай пасіўнасцю. З аднаго боку, як стваральнік і валадар неба ён лічыўся першым богам, аднак гэтая функцыя паступова адыйшла да яго сына Энліля. Ан рэдка ўмешваецца ў справы іншых багоў і людзей. Вядомыя міфалагічныя сюжэты аб пакаранні Ўрука па просьбе Інаны і патрабаванне ім смерці Гільгамеша. У загаворах «Злыя дземаны утуку», звязаных з месяцавым зацьменнем, апавядаецца пра змову багоў-нябесных свяцілаў супраць Ана, але перамогу ён атрымлівае дзякуючы здрадзе Інаны.
Круцец (Рослаўльскі раён)
Круцец (Крутец) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кірылаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 2 жыхары (2007). Размешчана ў паўднёвай частцы вобласці за 10 км на паўночны ўсход ад Рослаўля, за 3 км на поўнач ад аўтадарогі Масква — Варшава («Старая Польская» ці «Варшаўка»), на беразе ракі Шмалінка. За 12 км на паўночны захад ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Асцёр на лініі Смаленск — Бранск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў жніўні 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Малыя архітэктурныя формы
Малыя архітэктурныя формы (МАФ) — у ландшафтнай архітэктуры і садова-паркавым мастацтве: дапаможныя архітэктурныя збудаванні, абсталяванне і мастацка-дэкаратыўныя элементы, якія валодаюць уласнымі простымі функцыямі і дапаўняюць агульную кампазіцыю архітэктурнага ансамбля забудовы. Некаторыя з элементаў МАФ не нясуць утылітарных функцый і маюць выключна мастацка-дэкаратыўнае прызначэнне. Малыя архітэктурныя формы могуць адыгрываць важную ролю ў архітэктурным ансамблі. У ландшафтным дызайне яны з'яўляюцца аднымі з асноўных элементаў дэкаратыўнага афармлення саду. Таксама да малых архітэктурных формаў могуць ставіцца невялікія збудаванні, выкананыя з палегчаных канструкцый і ўстаноўленыя часова, без пабудовы падмурка (гандлёвыя павільёны і т. п.).
Элементы архітэктуры малых формащ, апроч прамой функцыі, упрыгожваюць, размяжоўваюць, арганізоўваюць (функцыянальнае занаванне) тэрыторыю і ўдзельнічаюць у стварэнні стылявой агульнасці, агульнага візуальнага ўражання ад навакольнага ўрбанізаванага асяроддзя. Прымяняюцца ў афармленні і добраўпарадкаванні гарадской прасторы — масавай жылой забудоўлі і грамадскіх месцаў забаўляльнага і спартыўнага накіравання, а таксама ў парках і садах, у прыватных сядзібах.
Малыя архітэктурныя формы ўдзельнічаюць у стварэнні гарадскога асяроддзя, як сбалансаванага комплексу элементаў.
Размяшчэнне элементаў архітэктуры малых форм, іх афармленне і прымяняемыя будаўнічыя матэрыялы могуць рэгулявацца заканадаўча.
Уладзімір Георгіевіч Дзеканозаў
Уладзімір Георгіевіч Дзеканозаў (Дзеканазішвілі; чэрвень 1898,  —, ) — дзеяч савецкіх спецслужбаў, Генерал-лейтэнант (09.07.1945), адзін з актыўных удзельнікаў сталінскіх рэпрэсій (вялікага тэрору). Дыпламат, пасол СССР у Германіі перад пачаткам Вялікай Айчыннай вайны.
Уваходзіў у найбліжэйшае асяроддзе Л. П. Берыі.
Арыштаваны па справе Берыі па абвінавачанні ў здрадзе Радзіме ў форме шпіянажу і змове з мэтай захопу ўлады і іншым. 23 снежня 1953 года прыгавораны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда СССР па арт. 58 КК РСФСР да вышэйшай меры пакарання — смяротнага пакарання і ў той жа дзень расстраляны.
Стоўпінка
Стоўпінка — рака ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Сведзь. Даўжыня 10 км. Пачынаецца каля вёскі Шоўкавічы, вусце за 2 км на поўнач ад вёскі Чарнейкі.
NGC 2735
NGC 2735 (іншыя абазначэнні — UGC 4744, MCG 4-22-2, ZWG 121.3, ARP 287, VV 40, IRAS08597+2608, PGC 25399) — галактыка ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дзяленне шчыта
Дзяленне шчыта, або тарчы — геральдычны прыём і тэрмін, пад якім разумеецца дзяленне поля шчыта на дзве ці больш па-рознаму афарбаваныя часткі пасродкам прамымі ці фігурнымі лініямі. Звычайна шчыт бывае падзелены на некалькі роўных частак, значна радзей сустракаецца падзел на няроўныя часткі. Падзелены герб называецца складаным (у простым гербе шчыт не дзеліцца).
Падзелы
Існуюць чатыры галоўныя падзелы шчыта:
Усе астанія падзелы — іх спалучэнні. Спалучэнне рассячэння і перасячэння параджае чатырохполевы герб. Кропка, дзе гэтыя дзве лініі перасякаюцца, з'яўляецца сэрцам шчыта. Калі сячэнне робіцца па дыяганалях, атрымоўваецца чатырохполевы скошаны шчыт. Аб'яднанне простага чатырохполевага і скошанага сячэння ўтварае клінчаты шчыт.
Рысы падзелаў могуць быць як прамыя, так з выгібамі або заломамі.
Канчанабуры
Канчанабуры (тайск. กาญจนบุรี) — горад на захадзе Тайланда, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі.
Гісторыя
Заснаваны ў XVIII стагоддзі як крэпасць для абароны ад нападу бірманцаў. У 1942 годзе ў горадзе, які знаходзіўся пад японскай акупацыяй, пачалося будаўніцтва чыгуначнага моста цераз раку Кхвэяй, які з’яўляўся ўчасткам Тайска-Бірманскай чыгункі, вядомай таксама як «Дарога смерці». Каля паловы зняволеных, якія працавалі на будаўніцтве, памерлі ад хвароб, жорсткага абыходжання або няшчасных выпадкаў. Гэтыя падзеі леглі ў аснову рамана П’ера Буля «Мост цераз раку Квай», па якім Карл Форман і Майкл Уілсан напісалі сцэнарый шырока вядомага аднайменнага фільма, знятага брытанскім рэжысёрам Дэвідам Лінам і які атрымаў 7 прэмій «Оскар», а таксама шэраг іншых кінематаграфічных узнагарод.
Чалавек-павук: Праз сусветы
«Чалавек-павук: Праз сусветы» (даслоўны пераклад «Чалавек-павук: У павуковым сусвеце», Spider-Man: Into the Spider-Verse) — амерыканскі анімацыйны фільм студый «Columbia Pictures» і «Sony Pictures Animation» 2018 года. Пераможца прэміі «Оскар» (2019) у намінацыі «Найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм».
Доўжа (Віцебскі раён)
Доўжа — вёска ў Беларусі, у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці (Мазалаўскі сельсавет) за 20 км на поўнач ад Віцебска на аўтамабільнай дарозе (Віцебск — Гарадок).
Вёска размешчана на берагах азёр Сосна і Бутыкі (Бу́тыка ). На паўночнай ускраіне працякае рака Даўжанка з возера Цыганова ў возера Бараноўскае.
Насельніцтва
Насельніцтва 647 жыхароў.
Паставы (археалагічныя помнікі)
Паселішча ў Паставах — археалагічны помнік на паўднёвай ускраіне горада Паставы Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на паўночным беразе возера Задзеўскае, на краі першай надпоймавай тэрасы.
Апісанне
Даўжыня 50-70 м, шырыня каля 20 м. Адкрыў і даследаваў у 1980 годзе Э. М. Зайкоўскі. Ускрыта 112 м² плошчы. Культурны пласт каля 0,5 м. Знойдзены крамянёвыя скрабкі, нажы, наканечнікі стрэл, праколкі, кераміка нарвенскай і паўночна-беларускай культур і культуры тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі. Адносіцца да эпохі позняга неаліту і ранняга бронзавага веку, датуецца канцом III — пачаткам II тысячагоддзя да н. э.
Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.
Анунакі
Анунакі (літаральна «тыя, хто ад валадарскага роду» або «ад Ана і Кі») — другарадныя багі ў шумера-акадскім пантэоне.
Вялікія Блізняты
Вялі́кія Блізня́ты — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 25 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Галубова, у басейне ракі Нешчарда.
Анунакі
У ранніх шумерскіх тэкстах анунакі з’яўляюцца стварэннямі бога Ана. Вавілонская міфалогія прыпісвала іх стварэнне Мардуку, але месцам паходжання называецца шумерскі горад Ніпур. Агульная лічба анунакаў вагаецца ад 7 да 600. Яны размеркаваны стваральнікам па розных частках сусвету і выконваюць самыя розныя функцыі, у тым ліку вызначаюць чалавечыя лёсы, пасрэднічаюць паміж людьзмі і вялікімі багамі, прыслужваюць багам, але таксама судзяць нябожчыкаў у падземным свеце Эрэшкігаль і могуць выступаць у якасці злосных істот.
Вялікія Блізняты
Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,35 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 0,88 км.
Размешчана сярод лесу. Схілы катлавіны вышынёй да 15 м, на поўначы 5 м. На паўднёвым захадзе выцякае ручай у возера Глыбочына.
IC 5346
Гэты аб'ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Марцін Залескі
Ма́рцін Зале́скі (Marcin Zaleski;, Кракаў — , Варшава) — польскі мастак.
Біяграфія
Быў самавукам, працаваў памочнікам дэкаратара ў тэатры і пасля працы капіраваў карціны. Вучыўся ў Германіі, Францыі, Італіі. З 1830 года пражываў у Варшаве. Быў відавочцам Лістападаўскага паўстання, якое адлюстраваў у сваіх карцінах (але на першым плане заўсёды была архітэктура). З 1846 года быў прафесарам у Варшаўскай Акадэміі Мастацтва.
Займаўся галоўным чынам відамі Варшавы, Кракава і Вільні, таксама партрэтамі.
Арбалет
Арбалет (arbalète), самастрэл, куш — від кідальнай зброі, у сваёй аснове — удасканалены лук. Арбалет складаецца з ложа з прыкладам, звычайна драўлянага, з жолабам для ўкладання кароткай і масіўнай стралы-болта і пускавага механізму. На ложа мацуецца папярочны гарызантальны лук. Для функцыянавання арбалета патрабуюцца прыстасаванні для нацягвання цецівы, які могуць на яго не прымацоўвацца. Нацягнуты лук трымаецца за цеціву пускавым механізмам, а пушчаная цеціва выкідае болт з жолабу. Далёкасць стральбы да 200 метраў. Магчымая хуткастрэльнасць — 2 выстралы ў мінуту.
З’яўленне арбалета змяніла тагачасную вайсковую справу. Не так як з лукам, з арбалету мог страляць і малавучаны салдат, а ў моцы стрэлу болт арбалета перамагаў звычайны лук, і цягам амаль усёй гісторыі свайго развіцця прабіваў сучасны яму панцыр. Такім чынам, феадальная панцырная конніца атрымала небяспечнага ворага. Латэранскі сабор (1139) забараніў ваяваць гэтай зброяў проці хрысціян, хоць вядома, што ўказ гэты рэальна не выконваўся.
Стралец з арбалету, з-за параўнальна невысокай хуткастрэльнасці і пройгрышу ў дальнасці перад, напр., доўгім лукам, на полі бою мусіў мець абарону на час нацягвання цецівы. Таму звычайнай на полі бою была тактыка руху стральцоў парай, з якой адзін стралец нацягваў і страляў, а другі пераносіў і прыкрываў напарніка вялікім, часам вышэйшым за чалавека, шчытом — павезай.
Да перыяду XI ст. лук арбалета звычайна рабілі з дрэва, потым з’явіліся кампазітныя (дрэва-рогавыя), рогавыя і сталёвыя лукі. З павышэннем магутнасці лука павысілася і патрэбнае для яго нацягвання намаганне. Таму ад пачаткова распаўсюджаных стрэмяў для нагі і поясных крукоў перайшлі да «казінай нагі» (адмысловай формы рычага), а яшчэ пазней (XIII ст.) да накладаных на арбалет калаўротаў (дзвюх асноўных сістэм, з блокамі і з храпавіком). Пасля распаўсюджання агнястрэльнай зброі арбалет страціў сваё вайсковае значэнне, але яшчэ доўгі час, фактычна, да распаўсюджання крамянёвых замкоў, выкарыстоўваўся на паляванні.
У наш час арбалетамі, сканструктаванымі і вырабленымі з сучасных, у т.л., сінтэтычных матэрыялаў, карыстаюцца ў спецыфічных сферах дзейнасці, напрыклад, у спецслужбах, у спорце, на паляванні.
На землях Вялікага Княства Літоўскага арбалеты маглі ўпершыню з’явіцаа ў канцы XII ст.. Па сведчанню Генрыха Латвійскага, палачане, штурмаваўшыя ў 1206 лівонскі замак Гольм, не ведалі ўжывання арбалета, хаця і былі вопытныя ў стральбе з лука. Разам з тыым, ужо Міндоўг меў у 1253 атрады наймных нямецкіх арбалетчыкаў, а да канца XIV ст. арбалет выступае як досыць тыповая зброя ваяроў ВКЛ, хаця сам тэрмін «арбалет» тут не быў вядомы. Замест яго, побач з лацінскім акрэсленнем «balista», ужывалася назва «самастрэл», а пазней — «куша». З другой паловы XIV да канца XV стст. пісьмовыя крыніцы прыносяць значна больш інфармацыі аб выкарыстанні ў ВКЛ арбалетаў, чым лукаў, што сведчыць аб той важнай ролі, якая адводзілася менавіта гэтаму віду кідальнай зброі. Эфектыўнымі аказаліся арбалеты ў барацьбе з мабільнай татарскай конніцай, узброенай лукамі, пад час бітвы на Сініх Водах у 1362. З 30 капійнікамі і 60 арбалетчыкамі (cum triginta lanceist et sexaginta balistrariis) здабываў Драгічын Надбужскі ў 1383 Ягайла.
Пад час свайго прыезда ў Літву з Польшчы ў лістападзе 1390, Ягайла прывёз вялікую колькасць арбалетаў. 20 арбалетаў па 1 грыўне і 5 скойцаў за кожны было выслана ў Вільню ў 1393. Пад 1394 фіксуецца высылка ў Вільню яшчэ 17 экзэмпляраў, сумарны кошт якіх складаў 20 грывен і 7 грошаў. У тым самым годзе 4 арбалеты, за якія было заплочана 4 грыўны 16 скойцаў, вёз Вітаўту ягоны пісар Пётр. 1 капа грошаў была выдаткавана каралеўскім скарбам на набыццё арбалета нейкаму Добку, які знаходзіўся пры Скіргайле, а годам пазней за кошт каралеўскага скарбу арбалет за 7 вярдункаў набыў пасол Вітаўта Ваўчок.
Шэраг крыніц узгадвае арбалеты побач з артылерыйскай зброяй. Не выключана, што ў гэтых выпадках гаворка ідзе аб цяжкіх арбалетах, якія ўжываліся для выканання таксіх самых задач, што і артылерыя. «Bombardis, balistis» захапіў з сабой Вітаўт, калі пасля прымірэння з Ягайлам вяртаўся ў 1392 з Тэўтонскага ордэна. Пад час бітвы на Ворскле ў 1399 размяшчалася частка ліцвінскіх сілаў.
Каталог
Каталог ( — спіс) — у агульным выпадку, сістэматычны пералік прадметаў, падабраных па пэўнай прыкмеце; спіс прадметаў, складзены па парадку, што палягчае іх знаходжанне (напрыклад, бібліятэчны каталог).
Акрамя таго, каталогам называецца даведачнае выданне навукова-тэхнічнага ці культурна-асветніцкага прызначэння, у якім сістэматызаваны пералік наяўных прадметаў (напрыклад, каталог мастацкіх твораў, каталог паштовых марак і інш.).
Юліюш Бардах
Юліюш Бардах (Juliusz Bardach;, — , ) — вядомы польскі навуковец, даследчык праўнай, гістарычнай і палітычнай культуры, прызнаны аўтарытэт сярод юрыстаў і гісторыкаў. Класік гісторыка-прававой думкі.
Біяграфія
Юнацтва Ю. Бардаха прайшло ў Вільні. Вывучаў права ва Універсітэце Стэфана Баторыя, быў вучнем вядомых прафесараў Стэфана Эрэнкройца і Генрыха Лаўмянскага. Перад атрыманнем дыплома (верасень 1935) дэбютаваў на VI Усеагульным з'ездзе польскіх гісторыкаў удзелам у дыскусіі «Траціна ў старадаўнім літоўскім праве». У Вільні Ю. Бардах напісаў і апублікаваў у «Ateneum Wileńskiе» і «Wiadomości Studium Prawa Litewskiego USB» некалькі рэцэнзій. Таксама ў Вільні была апублікавана амаль 100-старонкавая праца «Адопцыя ў літоўскім праве XV і XVI ст.» (1938), якая стала асновай доктарскай дысертацыі, абароненай у Ягелонскім універсітэце толькі пасля вайны, у 1948 г. У часы 2-й сусветнай вайны ваяваў у шэрагах Арміі Людовай у СССР. У 1945—1947 гг. быў ваенным аташэ польскага пасольства ў Маскве. З 1950 года Ю. Бардах — прафесар Варшаўскага ўніверсітэта. Член аўтарытэтных польскіх навуковых пляцовак, у тым ліку Польскай Акадэміі Навук (з 1983), доктар honoris causa польскіх і замежных навучальных устаноў. Меў шырокае прызнанне сярод універсітэцкай моладзі.
Кірункі дзейнасці
Кірункі навуковай дзейнасці: стан права — спосаб стварэння і ўспрыняцце; праўная думка, дактрыны, ідэі, навучанне праву; функцыянаванне права ў практыцы; ацэнкі, стаўленне да права. Часавы дыяпазон Ю. Бардаха вялізарны — ад ранняга Сярэднявечча да сучаснасці. Асаблівае месца ў яго дзейнасці займае гістарычная і этнічная Літва, перадусім XV—XVIII ст. Пра гэта сведчаць фундаментальныя зборы, апублікаваныя ў палітычнай сітуацыі, калі польская літуаністыка працавала ў вельмі складаных умовах. Тагачасны працы гэтай тэматыкі ўяўлялі сабою адносна някідкія для цэнзуры доследы, апублікаваныя ў часопісах і памятных кнігах. Сапраўднай падзеяй стала выданне асобнага тома даследаванняў Ю. Бардаха «Штудыі з дзяржаўнага ладу і права Вялікага Княства Літоўскага XIV—XVIII ст.» (Беласток — Варшава, 1970), адзначанага больш чым дзесяткам рэцэнзентаў, у тым ліку найвыдатнейшым на тыя часы знаўцам тэмы Г. Лаўмянскім. Памяці Г. Лаўмянскага, які трагічна загінуў у 1984 г., Ю. Бардах прысвяціў чарговы фундаментальны збор «Пра даўнюю і нядаўнюю Літву» (Познань, 1988), дзе закранаюцца, згодна з назвай, яшчэ і XIX — пачатак XX ст. Выданне таксама было адзначана шматлікімі водгукамі, гэтым разам збольшага суайчыннікаў.
Бібліяграфія
Ю. Бардах высока ацэнены як на Захадзе, так і на Усходзе, асабліва ў Вільні, Кіеве і Мінску. У Мінску Ю. Бардах уваходзіць у склад рэдакцыйнай рады «Беларускага Гістарычнага Агляду», дзе ў 2002 г. па-беларуску выйшаў том выбраных прац Ю. Бардаха «Штудыі з гісторыі Вялікага Княства Літоўскага».
Актас (Акмолінская вобласць)
Актас — аул у раёне Біржан сал Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Енбекшыльдэрскай сельскай акругі. Код КАТА — 114537800.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 555 чалавек (304 мужчыны і 251 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 444 чалавекі (220 мужчын і 224 жанчыны).
IC 5347
IC 5347 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор'і Пегас.
Гэты аб'ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Біледжык (правінцыя)
Біледжык (Bilecik), правінцыя на захадзе Турцыі. Плошча 4,2 тыс. кв. км. Насельніцтва 199 тысяч чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтр — горад Біледжык.
Аншар
Аншар — бог, бацька Ана ў шумера-акадскай міфалогіі.
Імя Аншара і яго сястры і жонкі Кішар сустракаецца выключна ў клінапісных тэкстах пачынаючы з другой паловы 2 тысячагоддзя да н. э., у тым ліку ў шумера-акадскім эпасе аб стварэнні свету «Энума Эліш». Лічыцца, што паходзіць ад першародных пачвар. Асаблівыя функцыі і месцы ўшананвання ў Шумеры і Акадзе не выяўлены. У вавілонскай міфалогіі часцяком блытаецца з асірыйскім богам вайны Ашурам, якога перамагае Мардук. Аднак поўнага ўвасаблення Ашура не атрымаў.
Поснік (дойлід)
Поснік Якаўлеў — «царкоўны і гарадавы майстар» у Пскове. Работы: праслы паўднёвых сцен і шэраг веж (у т.л. ) крамля (1556—1562) і (1562) у Казані (абедзве пабудовы з І. Шыраем). Яму прыпісваецца таксама будаўніцтва Успенскага сабора (1560) ў г. Свіяжску.
Другі Поснік — будаўнік (разам з Бармам) храма Васіля Блажэннага (1555—1560) у Маскве.
Ёсць меркаванні пра ідэнтычнасць абодвух Поснікаў, а таксама Посніка і Бармы.
Тушын (горад)
Тушын (Tuszyn) — горад у Польшчы, размешчаны за 20 км на поўдзень ад цэнтра Лодзі і за 140 км на паўднёвы захад ад Варшавы. Уваходзіць у склад Лудзкага Усходняга павета Лодзьскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Тушын. Плошча 23,25 км². Насельніцтва 7,3 тыс. чалавек.
Гай Пікарда
Гай Піка́рда (Guy Picarda;, Лондан — ) — брытанскі даследчык беларускай культуры.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і брэтонца і брытанкі ірландскага паходжання. Скончыў Оксфардскі ўніверсітэт (1955), універсітэт у Сарбоне (1959). Атрымаў юрыдычную адукацыю і цягам дваццаці гадоў працаваў адвакатам у французскай амбасадзе ў Лондане.
У канцы 1950-х г. адправіўся з экспедыцыяй на Падляшша, дзе збіраў старажытныя беларускія царкоўныя спевы. Вывучае творчасць беларускіх кампазітараў М. Равенскага, М. Куліковіча (Шчаглова), жыццё і дзейнасць Ф. Скарыны, распрацоўвае гісторыю перакладаў Бібліі на беларускую мову, праблематыку гісторыі ВКЛ. Займаецца пошукам старажытных беларускіх царкоўных спеваў і іх выданнем. У 1959 адшукаў у Кіеве Супрасльскі і Жыровіцкі ірмалоі — рукапісныя музычныя зборнікі XVI ст. рэлігійнага зместу. У 1961—70 выкладаў музыку і спевы ў беларускай школе імя Кірылы Тураўскага ў Лондане. Выдаў «Беларускі царкоўны спеўнік. Св. Літургія» (кн. 1—2, 1979—91), «Беларускі духоўны спеўнік» (Вільня, Лондан, 1989), склаў даведнік пра Беларускую бібліятэку імя Ф. Скарыны ў Лондане (1971), анталогію беларускіх шматгалосых песнапенняў «Залатая Беларусь» (1998). Знайшоў і апублікаваў звесткі пра беларуска-брытанскія кантакты даўнейшых часоў: пра Яна Літвіна, Аляксандра Рыпінскага, Алену Іваноўскую і «Кембрыджскую хеўру», брытанскія кантакты Рады БНР і інш. Дапамагаў у арганізацыі на працягу 30 гадоў лекцый па беларусазнаўстве, выданні «The Journal of Byelorussian Studies». Ад 1997 да 2007 г. амаль у адзіночку рабіў англамоўны часопіс «Byelorussian Chronicle».
Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (2000), дыпломам UNESCO (2006).
Паводле апошняй просьбы даследчыка, яго парэшткі пахаваныя ў крыпце Чырвонага касцёла ў Мінску. Архіў Гая Пікарды захоўваецца ў Беларускай бібліятэцы імя Ф. Скарыны ў Лондане.
NGC 2735A
NGC 2735A (іншыя абазначэнні — MCG 4-22-3, ZWG 121.3, VV 40, ARP 287, NPM1G +26.0168, PGC 25402) — галактыка ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Кытманаўскі раён
Геаграфія
Раён размешчаны на паўночным усходзе края. Рэльеф вызначаюць Бійска-Чумышскае ўзвышша і перадсалаірская раўніна. Здабываецца друз, вапняк.
На тэрыторыі раёна размешчаны азёры — Чорнае, Асіннае, Крушное, Перамешнае, Вялікая Васьмёрка, Малая Васьмёрка, Ельнічнае, Вярблюджае, Абухава, Лінёва. Рэкі — Чумыш, Сунгай, Тараба, Хараба. Плошча — 2540 км². Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −19,2 °C, ліпеня +18 °C. Гадавая колькасць атмасферных ападкаў — 437 мм.
Растуць бяроза, таполя, хвоя, кедр, клён. Фаўна — воўк, мядзведзь, ліса, заяц, лось, барсук, суслік, крот, вавёрка, бабёр, андатра, норка.
Паўночны Шчучынец
Паўно́чны Шчу́чынец — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 24 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 3,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Красны Бор, за 0,75 км на ўсход ад возера Белае, у басейне ракі Свольна.
Размешчана сярод лесу. Схілы катлавіны на захадзе і ўсходзе стромкія, вышынёй да 20 м, на поўначы і паўднёвым захадзе ад возера плоская мясцовасць. Вакол возера забалочаная пойма.
Эліза Цірума
Эліза Цірума (таксама вядомая як Цаўцэ; Elīza Tīruma; нар., ) — латвійская саначніца, бронзавая прызёрка Алімпійскіх гульняў 2014 і 2022 гадоў у эстафеце, прызёрка чэмпіянатаў свету. Сястра Маі Цірумы.
У 2015 годзе выйшла замуж за Роберта Цаўцэ, развялася ў 2020 годзе.
Мічэл Ман
Мічэл Ман (Mitchell Mann; нар., , Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/16 фіналу International Championship 2014 года і чэмпіянату свету 2016 года.
Спіс найстарэйшых людзей у свеце
Спіс найстарэйшых людзей у свеце ўключае 100 найстарэйшых верыфікаваных доўгажыхароў у сусветнай гісторыі, размешчаных у парадку дасягнутага ўзросту ў гадах і днях. пазначаны найстарэйшыя доўгажыхары за ўсю гісторыю ў сваіх краінах.
Любаўка (Рослаўльскі раён)
Любаўка (Любовка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кірылаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 5 жыхароў (2007). Размешчана ў паўднёвай частцы вобласці за 9 км на паўночны ўсход ад Рослаўля, за 2 км на поўнач ад аўтадарогі Масква — Варшава («Старая Польская» ці «Варшаўка»). За 11 км на паўночны захад ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рослаўль I на лініі Смаленск — Бранск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў жніўні 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
П’ер Буль
П’ер Буль (Pierre Boulle,,  — , Парыж) — французскі пісьменнік.
Біяграфія
Атрымаўшы спецыяльнасць электрыка, Буль паехаў на Далёкі Усход. Падчас Другой сусветнай вайны ўдзельнічаў у ваенных дзеяннях у складзе сіл «Свабоднай Францыі» (фр. France libre) у Кітаі, Бірме і Інданезіі. Пра гэты цяжкі перыяд свайго жыцця ў якасці ваеннапалоннага ў Паўднёва-Усходняй Азіі Буль расказаў у сваім самым вядомым творы «Мост цераз раку Квай». Каб вярнуць жаданне жыць, ён стаў употай пісаць дзённік. У канцы 1944 г. Булю ўдалося ўцячы з палону. Пасля вайны Буль уладкаваўся ў Малайзіі, і толькі пазней, вярнуўшыся на радзіму, ён прысвяціў сябе літаратуры.
Чалавек-павук: Скрозь сусветы
«Чалавек-павук: Скрозь сусветы» (Spider-Man: Across the Spider-Verse) — анімацыйны фільм амерыканскіх студый «Sony Pictures Animation» і «Columbia Pictures» сумесна з «Marvel Entertainment», прэм’ера якога адбылася на 2 чэрвеня 2023 года. З’яўляецца сіквелам мультфільма «Чалавек-павук: Праз сусветы».
«Чалавек-павук: Скрозь сусветы» выпушчаны ў ЗША 2 чэрвеня 2023 года ў прэміум-фармаце вялікіх памераў і ў фармаце IMAX. Першапачаткова выпуск быў запланаваны на 8 красавіка 2022 года, але быў перанесены на 7 кастрычніка з-за пандэміі COVID-19. Затым ён быў перанесены на чэрвень 2023 года.
IC 5349
IC 5349 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) ў сузор'і Скульптар.
Гэты аб'ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Венеды
Вене́ды, таксама вене́ты, венды, вінды (Venedi, Venethae) — старажытнаславянскі народ, узгаданы рымскім гісторыкам Тацытам (1 ст.) і гоцкім гісторыкам Іарданам (6 ст.). Венеды таксама сустракаюцца ў працах Плінія Старэйшага, Пталемея і інш.
Назва ўзыходзіць да індаеўрапейскай моўнай агульнасці.
Паводле Тацыта, венеды «перанялі шмат з нораваў германцаў», падобна «будуюць сабе дамы, носяць шчыты і падарожнічаюць пешшу». Тацыт змяшчаў венедаў паміж пеўкінамі (востраў Пеўкі ў вусці Дуная) і фенамі (продкі запалярнага народа саамі). Шэраг гісторыкаў атаясамліваюць тацытавых венедаў з познезарубінецкімі плямёнамі, якія пашырыліся да Прыднястроўя. Іардан у кнізе «Аб паходжанні і дзеях готаў» змяшчаў венедаў не на тэрыторыі Беларусі, а на тэрыторыі сучаснай Польшчы, у раёне Кракава. Венедаў нібыта перамог у IV ст. гоцкі кароль Германарых.
На думку польскага гісторыка і археолага В. Генсаля, народ пад назвай венеці ў 1400 да н.э. засяляў паўночную Францыю, у 1200 да н. э. — Адрыятычнае ўзбярэжжа паўночнай Італіі. Каля 1000 гадоў да н. э. народ пад назвай енатоі зафіксаваны старажытнымі гісторыкамі ў Малой Азіі, у VI ст. да н. э. — на берагах Чорнага мора і ў басейне ніжняй Віслы. Паводле звестак старажытнагрэчаскага гісторыка Скалака Карыяндскага, (в)энеты адрыятычныя — ілірыйскага паходжання або блізкія да кельтаў. У сярэдзіне I тысячагоддзя да н. э. да прыходу кельтаў у паўночную Італію яны займалі тэрыторыю Адрыятычнага ўзбярэжжа паміж рэкамі По і Ізонца да Альпаў.
Паводле звестак старажытнагрэчаскага гісторыка Палібія (III—II ст. да н. э.), які жыў у Рымскай імперыі і добра ведаў народы, што лакалізаваліся на тэрыторыі сучаснай Італіі, венеды ўжо ў канцы II тысячагоддзя да н. э. насялялі землі на поўнач ад Пічэны (Адрыятычнае ўзбярэжжа).
Адзеннем і звычаямі яны не адрозніваліся ад кельтаў, але размаўлялі на асаблівай мове (захавалася 200 кароткіх запісаў іх мовы). Праз землі венеды з Балтыйскага мора па Вісле і Карпацкім перавале ў Рымскую імперыю прыходзіў Бурштынавы шлях. Венеды адыгрывалі важную ролю ў асваенні гэтага шляху, таму рымляне пашырылі назву венеды на ўсе тыя народы, якія насялялі басейн Віслы.
У Заходняй Еўропе назва венеды за славянамі захавалася ад Рымскай імперыі да позняга сярэднявечча (напр., Венедскія горы, Венедскі заліў у Балтыйскім моры, Паўночныя Венеды на берагах Балтыйскага мора і інш.).
Нямецкі дыпламат С. Герберштэйн у XVI стагоддзі адзначаў, што народ, які размаўляў на славянскай мове, немцы за Эльбай называлі «вендамі» і «віндамі» (Wenden, Winden). Фіны і цяпер называюць рускіх венедаў (Venaja). Лічыцца, што назва ўсходнеславянскага племя аяцічы звязана з венедамі. Паводле высноў рускага гісторыка, язычніцкае славянскае свята Купалле мае свае карані ў Купавоне — вобразе чалавека-лебедзя, створаным рымскім паэтам I т. да н. э. Вергіліем. З прыведзеных звестак вынікае, што ў гістарычным аспекце назва венеды вельмі складаная.
Археалагічна немагчыма звязаць адпаведныя рэчавыя комплексы з прыведзенымі пісьмовымі звесткамі. На ўсіх названых тэрыторыях у шырокім храналагічным дыяпазоне, напрыклад, у жалезным веку, вылучаны розныя археалагічныя культуры, якія тыпалагічна і храналагічна паміж сабою не звязаны. У польскай археалагічнай навуцы з венедамі звычайна звязваюць пшэворскую культуру. З венедамі можа быць таксама звязана зарубінецкая культура і шэраг культур у Заходняй Еўропе.
Ігнат Іпалітавіч Дамейка
Ігна́т Даме́йка, Ігна́т Іпалі́тавіч Даме́йка (Ignacy Domeyko, Ignacio Domeyko ;, маёнтак Мядзвядка, Навагрудскі павет Літоўска-Гродзенская губерня, Расійская імперыя — , , Чылі; псеўданім і крыптанім: Жэгота; Ign. D.) — член таварыства філаматаў, удзельнік Лістападаўскага паўстання 1830—1831 гадоў, навуковец, рэфарматар, геолаг, мінеролаг, мемуарыст.
Правёў большую частку жыцця і памёр у Чылі, але таксама займае важнае месца ў навуцы і культуры Беларусі, Літвы і Польшчы.
Паходжанне роду
Належаў да сярэднезаможнага шляхецкага роду Дамейкаў герба «Дангель». Нарадзіўся 31 ліпеня 1802 г. у родавым маёнтку Мядзвядка (Niedźwiadka Wielka) Навагрудскага павета Літоўска-Гродзенскай губерні (цяпер Карэліцкі раён Беларусі) у сям’і Іпаліта Казіміравіча Дамейкі і яго жонкі Караліны (са шляхецкага роду Анцутаў). Яго маці Караліна Анцута была цёткай Марыі Верашчакі, у якую закахаўся паэт Адам Міцкевіч, а таксама траюраднай сястрой Тадэвуша Рэйтана і Тадэвуша Касцюшкі.
Братам Ігната Дамейкі быў Адам Іпалітавіч Дамейка.
Адукацыя
З 1812 года разам са старэйшым братам Адамам вучыўся ў піярскай школе ў Шчучыне, падведамнай Віленскаму ўніверсітэту. Гувернёрам братоў быў Ануфрый Петрашкевіч. Скончыўшы школу ў 1816 годзе, Ігнацы Дамейка паступіў на аддзяленне фізікі і матэматыкі Віленскага ўніверсітэта. 14-гадовы Дамейка быў адным з самых юных студэнтаў універсітэта. У чэрвені 1817 года атрымаў ступень кандыдата філасофіі. Вучобу скончыў у першай палове 1820 года. Пазней, у 1822 годзе, наведваў лекцыі астранома Пятра Славінскага, у 1823 годзе слухаў лекцыі філосафа і гісторыка Яўхіма Лелявеля. У чэрвені 1822 года яму была прысвоена ступень магістра філасофіі, таксама атрымаў ступень магістра матэматыкі.
Таварыства філаматаў і арышт
Яшчэ ў 1819 уступіў у студэнцкі «Саюз сяброў», потым у Таварыства філаматаў разам з Янам Чачотам, Адамам Міцкевічам. Меў канспіратыўнае імя Жэгота, пад гэтым імём яго ўвасобіў у сваёй паэме «Дзяды» Адама Міцкевіч. Прымаў удзел у дзейнасці даччыных арганізацый філаматаў — таварыствы філадэльфістаў, прамяністых і іншых, загадваў бібліятэкай філаматаў.
Быў арыштаваны ў лістападзе 1823 года. Разам з большасцю арыштаваных філаматаў быў заключаны ў базіліянскім манастыры Святой Троіцы. Дзякуючы намаганням сваякоў у студзені або лютым 1824 года Ігнат Дамейка быў вызвалены. Прысуд суда, змацаваны імператарам 14 жніўня і абвешчаны 6 верасня 1824 года, быў, у параўнанні з прысудамі, напрыклад, у дачыненні да Тамаша Зана або Яна Чачота, мяккім: судовае рашэнне прадпісвала жыць пад наглядам паліцыі ў сямейным маёнтку без права куды б там ні было адлучацца. Яму было забаронена паступаць на дзяржаўную службу і займацца грамадскай дзейнасцю.
Жыў пад наглядам паліцыі ў маёнтках свайго дзядзькі ў Заполлі (цяпер Лідскі раён), потым у Жыбуртоўшчыне (цяпер Дзятлаўскі раён), дзе правёў агулам шэсць гадоў.
Пераклаў на польскую мову песні і Каран (разам са святаром Дыянізам Хлявінскім). Займаўся гаспадаркай — укараняў сельскагаспадарчыя навінкі, будаваў млыны, бровары, лесапільні. Жыццё памешчыка яго, аднак, не вабіла. Пазней Міцкевіч у паэме «Дзяды» паказаў Дамейку ў вобразе агранома Жэготы (так называлі яго сябры па ўніверсітэце).
У 1829 годзе паліцэйскі нагляд быў з яго зняты. Гэта дазволіла прымаць удзел у легальнай грамадскай дзейнасці. У 1830 годзе ўдзельнічаў у дваранскім сходзе Літоўска-Гродзенскай губерні і, адпаведна, у дваранскіх выбарах.
Паўстанне і эміграцыя
У тым жа 1830 годзе ўпершыню выехаў з Літвы. Наведаў Варшаву, дзе сустрэўся з Іаахімам Лялевелем.
Калі ён вярнуўся на радзіму, пачалося Паўстанне 1830—1831 гадоў. Дамейка прыняў у ім удзел, ваяваў у корпусе, у адзін час разам з Эміліяй Плятэр і яе стрыечнымі братамі і  Плятэрамі. Быў ад’ютантам 25 пяхотнага палка.
Пасля прайгранай бітвы пад Шаўлямі летам 1831 года разам з іншымі паўстанцамі ў складзе корпуса А. Гелгуда адступіў у Прусію, дзе быў інтэрнаваны ў Расійскую імперыю.
У канцы года атрымаў дазвол на выезд і ў пачатку 1832 года выехаў у Дрэздэн. Паводле рашэння Гродзенскай губернскай следчай камісіі ад 8 кастрычніка 1832 года І. Дамейка быў аднесены да 2 разраду злачынцаў з канфіскацыяй маёмасці. Пасля ўдакладнення маёмасных правоў, Дамейка павінен быў уносіць у казну трэцюю частку ад даходу, гэты абавязак быў ускладзены на брата Адама Дамейку.
У Прусіі некаторы час жыў у Дрэздэне, дзе зноў зблізіўся з Адамам Міцкевічам, меў зносіны з Антонам Адынцом. Выязджаў у Саксонію, Швейцарыю, наведаў Фрайберг, дзе азнаёміўся з Горнай акадэміяй. Адтуль у ліпені 1832 разам з А. Міцкевічам і іншымі эмігрантамі пераехаў у Парыж.
Францыя
Удзельнічаў у дзейнасці розных эмігранцкіх аб’яднанняў: член Таварыства літоўскіх і рускіх зямель, Таварыства навуковай дапамогі, з 1832 Гісторыка-літаратурнага таварыства, Аб’яднання польскай эміграцыі. Дапамагаў Міцкевічу, з якім жыў, перапісваць эпічную паэму «Пан Тадэвуш» (паслужыў прататыпам эканома Жэготы, аднаго з герояў паэмы). Наведваў лекцыі ў Сарбоне і ў Калеж дэ Франс, займаўся ў Батанічным садзе, удзельнічаў у геалагічных экскурсіях. Хіміі вучыўся ў Жана Батыста Дзюма,, Жазефа Луі Гей-Люсака, фізіцы — у Дамініка Франсуа Араго.
У 1834—1837 гг. вучыўся ў, якую скончыў з дыпломам. Яго выкладчыкам мінералогіі там быў, а геалогію выкладаў.
Ігнат Дамейка склаў геаграфічную, геалагічную і эканамічную карту былых земляў Рэчы Паспалітай і напісаў да яе шырокія каментары (карта і каментарыі не была выдадзены; матэрыялы выкарыстоўваліся ў іншых выданнях). У 1837 годзе атрымаў дыплом горнага інжынера. У тым жа годзе прыняў запрашэнне горнай школы Ла-Серэна ў на поўдні Чылі.
Чылі
Пасля запрашэння ў Чылі, Ігнат Дамейка за тры месяцы вывучыў іспанскую мову. У 1838—1846 гадах быў прафесарам у горнай школе Ла-Серэна (Какімба; зараз у гэтым горадзе носіць яго імя). Праводзіў разнастайныя даследаванні, камплектаваў мінералагічныя калекцыі, заснаваў фізічную лабараторыю, навуковую бібліятэку, заалагічную калекцыю. Па распрацаванай Дамейкам методыцы веды замацоўваліся практычнымі заняткамі хіміяй, фізікай, геалогіяй. У 1845 годзе выпусціў кнігу на іспанскай мове з апісаннем побыту, культуры, мовы індзейцаў араўканаў, перакладзеную на некалькі моў.
Пасля заканчэння тэрміну кантракта пераехаў у Сант’яга (Чылі), дзе быў з 1846 года прафесарам Чылійскага ўніверсітэта і ўзначальваў кафедру хіміі. У снежні 1848 года атрымаў чылійскае грамадзянства, летам 1850 года ажаніўся з чылійкай. У 1852 годзе быў прызначаны кіраўніком дэлегатуры па справах вышэйшай школы і з тых часоў энергічна займаўся арганізацыяй адукацыі і навуковых устаноў у Чылі. У 1867 годзе быў абраны рэктарам Чылійскага ўніверсітэта, гэту пасаду праз чацвёра перавыбараў займаў да 1883 года. У заснаванай па яго ініцыятыве Горнай школе былі падрыхтаваны чылійскія нацыянальныя кадры выкладчыкаў горнай справы, геолагаў, мінералогіі. Упершыню арганізаваў шырокае вывучэнне геалогіі і мінералогіі Чылі, увёў у краіне метрычную сістэму, напісаў падручнікі па фізіцы і мінералогіі і ўспаміны.
Арганізаваў метэаралагічную службу ў Сант’яга (Чылі). Працягваў займацца мінералагічнымі даследаваннямі, вывучаў знойдзены ў пустыні Атакама метэарыт, даследаваў абарыгенаў Паўднёвай Амерыкі. У гарах адкрыў паклады невядомага навуцы альгамату серабра — аркерату, арганізаваў золатаздабычу і здабычу салетры. Яго вучань Ніколас Нарньё знайшоў багатую сярэбраную жылу, якую назваў імем свайго настаўніка — «Міна дэ Дамейка».
Навуковыя працы (каля 130) пісаў пераважна на французскай і іспанскай мовах. Некалькімі выданнямі выйшаў яго падручнік і разам з тым навуковая праца Elementos de mineralojia (1854, 1860, 1879), з некалькімі прыкладаннямі. Падтрымліваў сувязі з Бацькаўшчынай, пасылаючы ва ўніверсітэты Варшавы і Кракава свае працы і іншыя выданні, якія выходзілі ў Чылі, клапаціўся пра стварэнне ў Кракаве мінералагічнага музея. Стаў членам многіх еўрапейскіх навуковых таварыстваў.