cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Другая германская антарктычная экспедыцыя
Пачатковы этап
«Дойчланд» выйшаў з 3 мая 1911 года пад кіраўніцтвам Зеельхайма, Фильхнер застаўся ў Германіі ўладжваць справы экспедыцыі. Вандраванне ў Буэнас-Айрэс заняло 4 месяцы, яго галоўнай мэтай былі акіянаграфічныя даследаванні. Велізарную працу па даследаванні планктона правёў Ганс Ломан, які з-за рознагалоссяў з Зеельхаймам і Фазелем сышоў на бераг у Пернамбуку і звольніўся з экспедыцыі. 7 верасня каманда прыбыла ў сталіцу Аргенціны, дзе Зеельхайм таксама звольніўся. У Буэнас-Айрэсе на борт былі падняты грэнландскія ездавыя сабакі, дастаўленыя для экспедыцыі. У Паўднёвы акіян «Дойчланд» адплыў 4 кастрычніка 1911 года ўжо пад кіраўніцтвам Фільхнера, які прыбыў рэйсавым лайнерам. На шляхі ў Грутвікен адным з заданняў былі пошукі «вострава-прывіда» Дзінклаге, нібы выяўленага ў 1854 годзе недзе паміж 45°—49° пд. ш., 27°—35° з. д. Аднак даследаванне гэтага раёна акіяна сарвалася з-за хваробы суднавага лекара — Людвіга Коля, у якога здарыўся востры прыступ апендыцыта. Яго праапераваў у мора другі лекар — Вільгельм Гёдэль, і давялося тэрмінова ісці на Паўднёвую Георгію, дзе каманду цёпла прынялі нарвежскія кітабоі. У Грутвікене нямецкая каманда прабыла 48 дзён. Пасля нарад з начальнікам кітабояў Фільхнер распрацаваў праграму даследаванняў на Паўднёвых Сандвічавых астравах, дзеля праверкі гіпотэзы, звячаны ці яны геалагічна з іншымі астравамі паміж Паўднёвай Амерыкай і Афрыкай; 300-кіламятровае плаванне амаль не прынесла вынікаў з-за бесперапынных штормаў. 11 лістапада трэці афіцэр Вальтар Шлосарчак (па сумяшчальніцтве — радыст) скончыў самагубствам, што зрабіла маральны клімат на борце амаль невыносным.
Сексуальная цацка
Вакуумныя помпы
Вакуумная помпа — прылада, дзеянне якой заснавана на адпампоўванні паветра з зоны яе дзеяння. Вакуумны масаж спрыяе эрэкцыі за кошт стымуляцыі пяшчэрных тэл палавога пенісу, а гэтак жа падвышае адчувальнасць і актыўнасць, а часцяком і пазбаўляе ад імпатэнцыі. Вакуумныя помпы дзеляцца на мужчынскія (служаць для стымуляцыі палавога пенісу) і жаночыя (грудныя масажоры). Лічыцца, што гісторыя стварэння вакуумных помпаў звязаная з назіраннем эрэкцыі ў лётчыкаў пры ўздыме самалётаў на вялікую вышыню, дзе ціск значна ніжэй, чым на паверхні зямлі.
Другая германская антарктычная экспедыцыя
Плаванне да Антарктыды
11 снежня 1911 года, узяўшы 130 тон вугалю на кітабойнай станцыі, «Дойчланд» адплыў да ўзбярэжжа Антарктыды. На борце знаходзілася 75 эскімоскіх лаек і 8 коней (паводле іншай версіі, іх было 12). Спачатку пайшлі паўднёвым курсам, цяжкія льды былі сустрэты на шыраце 57° 30' пд. ш. Пачынаючы з 62° пд. ш. пасоўванне было вельмі абцяжарана, пляцоўкі адкрытай вады змяняліся шчыльнымі палямі пака. Часам атрымоўвалася праходзіць да 50 міль у дзень, як было 18 студзеня 1912 года. 29 студзеня ўбачылі антарктычнае ўзбярэжжа на 74° 15' пд. ш., мора ўвесь гэты час было свабодным ад лёду. 31 студзеня адбылася высадка ля ледавіка вышынёй больш 30 м. Дасягнутае ўзбярэжжа атрымала імя Берагі Луітпольда — у гонар патрона экспедыцыі. Ізноў адкрыты ледавік назвалі ў гонар кайзера, але той пазней пераназваў яго у гонар самога Фільхнера. Самага паўднёвага пункту каманда дасягнула на 77° 44' пд. ш., выяўленую бухту назвалі Залівам Фазеля. Было вырашана, што гэта найлепшае месца для зімовай базы.
Лёдавая разведка на мясцовасці расчаравала — ледавік меў шмат расколін, лёдавыя ўцёсы часта абвальваліся. Былі здзейснены дзве спробы высадкі, і канчаткова спыніліся на Заліве Фазеля. Канфлікт паміж Фільхнерам і Фазелем прывёў да таго, што суднавая каманда адмовілася выгрузіць 90 тон рыштунку і дапамагчы збудаваць зімоўе ў 2 мілях ад узбярэжжа. Урэшце ім атрымалася дамовіцца, але абранае Фазелем месца для збудавання базы на ледавіку 18 лютага стала разбурацца. Вандроўкам атрымалася выратаваць усё абсталяванне і пасяліць яго ў трумы «Дойчланда». Фільхнер не адмовіўся ад высадкі, і 28 лютага Брэнеке і Хейм былі высаджаны на бераг для даследаванняў ледавіка. На наступны дзень судна трапіла ў лёдавы затор, 3 сакавіка навукоўцы вярнуліся на борт, пасля чаго Фазель запатрабаваў вярнуцца на Паўднёвую Георгію, куды судны накіравалася 4 сакавіка. Пакуль кіраўніцтва спрабавала вырашыць канфлікт, 15 сакавіка «Дойчланд» умёрз у лёд і пачаў павольны дрэйф у моры Уэдэла.
Сексуальная цацка
Эратычная бялізна
Эратычная бялізна — гэта бялізна, якая служыць для ўзмацнення ўзрушанасці партнёраў. Яе дзеянне заснавана на тым, што галізна ўзбуджае ў меншай ступені, чым няпоўнае агаленне.
Другая германская антарктычная экспедыцыя
Дрэйф. Завяршэнне экспедыцыі
Судна ўдала ўмерзла ў шчыльнае лёдавае поле, у якім не было расколін і не назіралася сціскаў. Каб зрабіць існаванне на борце больш камфартабельным, у красавіку на лёд былі перанесены стайні, сабачыя будкі і частка запасаў. Неўзабаве была збудавана магнітная і астранамічная абсерваторыя, з лёду ж запускалі аэрастат і паветраныя змеі для разведкі і метэаназіранняў. Судна ўвесь гэты час дрэйфавала з нахілам на правы борт, які бесперапынна ўзрастаў і дасягнуў 8°.
Сексуальная цацка
Секс-мэбля
Секс-мэбля — розныя прылады, якія дапамагаюць здзяйсняць палавы акт у пазіцыях, не даступных пры звычайных умовах, а таксама што дапамагаюць знізіць нагрузку на партнёраў падчас палавога акту. Да секс-мэблі адносяць эратычныя арэлі, падушкі адмысловай формы і інш.
Другая германская антарктычная экспедыцыя
Дрэйф. Завяршэнне экспедыцыі
Падчас палярнай зімы Фільхнер распачаў 40-мільнае вандраванне, каб пацвердзіць ці аспрэчыць існаванне Новай Паўднёвай Грэнландыі, нібы адкрытай у 1823 годзе. 23 чэрвеня 1912 года пры тэмпературы −39° C Фільхнер, Клінг і Кёніг на двух санках, запрэжаных 16 сабакамі, выступілі, маючы запас правіянту на тры тыдні. Пройдучы ў цяжкім лёдзе 31 мілю, яны дасягнулі -70.55°N, -44.8°W, але не знайшлі ніякіх прыкмет зямлі. Паколькі судна дрэйфавала, Клінгу давялося вызначыць кірунак дрэйфу, і яны вярнуліся, калі карабель знаходзіўся ў 38 мілях ад палажэння, у якім група Фільхнера пакінула борт. Правядучы ў дарозе 8 дзён, Фільхнер з таварышамі вярнуліся 30 чэрвеня. Фазель да таго часу быў цяжка хворы, 8 жніўня ён сканаў ад наступстваў сіфіліса. Некаторыя аўтары разглядаюць складанасці ў адносінах Фазеля і Фільхнера з неўралагічнага пункту погляду — як наступствы тэрмінальнай стадыі захворвання.
Сексуальная цацка
Выкарыстанне ў медыцыне
Вакуумныя цыліндры — помпы; штучныя вагіны і фаласы, вібратары рэкамендуюцца і медыкамі пры вызначаных парушэннях сексуальнай функцыі чалавечага арганізма.
Другая германская антарктычная экспедыцыя
Дрэйф. Завяршэнне экспедыцыі
Кёніг у жніўні паўтарыў васьмідзённае санкавае вандраванне, каб даследаваць айсберг, што знаходзіўся ў непасрэднай бачнасці з карабля; галоўнай мэтай была праверка магчымасцей гравіметрычнага і навігацыйнага абсталявання. Кёніг надалей планаваў першую аўстра-венгерскую антарктычную экспедыцыю, купіўшы «Дойчланд» для яе патрэб, але планы былі перакрэслены Першай сусветнай вайной.
Пад канец лістапада стала ясна, што льды неўзабаве выкрыюцца; 26 лістапада 1912 года былі разведзены пары. Аднак яшчэ 10 дзён каманда прабіралася праз ледзяныя палі, толькі 19 снежня 1912 года «Дойчланд» вярнуўся ў Грутвікен. Да таго часу становішча на борце было блізкім да бунту, ні пра які працяг экспедыцыі не магло быць і гаворкі. Афіцэры і навукоўцы ўтварылі на борце дзве варагуючыя фракцыі; да кастрычніка Фільхнер сур'езна асцерагаўся за сваё жыццё. У Грутвікене ён перадаў камандаванне Клінгу і першым жа суднам адправіўся ў Германію.
Гарбузын (Казэлэцкі раён)
Гарбузын (Гарбузи́н) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Алэксііўшчынскага сельсавета.
Арцваніст
Арцвані́ст (Արծվանիստ) — сяло ў марзе Гегаркунік, на ўсходзе Арменіі. Размешчана на беразе возера Севан, на ўсход ад горада Мартуні і на захад ад горада Вардэніс.
Анатоль Васілевіч Ліс
Анато́ль Васі́левіч Ліс (, Раўкі,, Гродзенская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Грузіі з 2022 года.
Біяграфія
Нарадзіўся 1 сакавіка 1958 года ў в. Раўкі Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці.
Скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі, інжынер-механік; Мінскі інстытут паліталогіі і сацыяльнага кіравання.
У 1990—1996 гадах працаваў намеснікам старшыні калгаса «Кастрычнік» Гродзенскага раёна. З 1996 па 2005 год узначальваў Навагрудскі райвыканкам. З 2005 па 2007 год — намеснік старшыні Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу па заканадаўстве і судова-прававых пытаннях. Да 2009 года быў старшынёй Мазырскага райвыканкама, затым працаваў намеснікам міністра прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя.
Быў дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь III склікання ад Навагрудскй выбарчай акругі № 59, працаваў намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па заканадаўстве і судова-прававых пытаннях.
28 лютага 2013 года прызначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўным інспектарам па Гомельскай вобласці. З сакавіка 2014 года — намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Беларусі.
З 27 снежня 2014 года па 26 студзеня 2021 года працаваў старшынёй Брэсцкага аблвыканкама.
10 лютага 2022 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Грузіі
Сухадол (Смаленскі раён)
Сухадол (Суходол) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Карахоткінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 178 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 9 км на паўночны ўсход ад Смаленска, за 10 км на поўдзень ад аўтадарогі, на беразе ракі Валчэйка. За 5 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Валчэйка на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Сталыбіна
Сталыбіна (Столыбино) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Козінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 42 жыхары (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 12 км на ўсход ад Смаленска, за 8 км на поўдзень ад аўтадарогі Смаленск — Дарагабуж — Вязьма — Зубцоў, на беразе ракі Еравенька. За 6 км на паўночны захад ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Духаўская на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Республика — деловое обозрение
«Республика — деловое обозрение» — аналітычная апазіцыйная штотыднёвая казахстанская газета, вядомая крытычнымі артыкуламі ў адрас кіраўніцтва Казахстана і пра карупцыю ў вышэйшых эшалонах улады. Выходзіць пад назвай «Голос Республики». Заснавальнік і галоўны рэдактар — Ірына Патрушава.
Агульная інфармацыя
Тыраж — больш 23 тысяч асобнікаў.
Галоўны офіс у Алма-Аце.
Цікавыя факты
Газета ў 2002 годзе была ганаравана Міжнароднай прэміі за свабоду прэсы Камітэта па Абароне Журналістаў.
10 красавіка 2002 года — Алмацінскім міжраённым эканамічным судом было вынесена рашэнне пра ліквідацыю фірмы «PR-Consulting», якая выпускала газету за адміністрацыйныя парушэнні. А дакладней за адсутнасць даты рэгістрацыі і нумара сертыфіката на яе старонках. Тады газета была змушана змяніць назву на «Асандзі-Таймс».
22 мая 2002 года нехта закінуў бутэлькі з запальнай сумессю ў акно рэдакцыі газеты «Деловое обозрение Республика».
14 мая 2005 Міністэрства інфармацыі ліквідавала газету «Рэспублика. Деловое обозрение».
Газеты з падобнай назвай
Супрацоўнікі КНБ Караганды прыходзілі на пункты да пашыраннікаў газеты і патрабавалі ад прадаўнікоў, каб яны не шырылі газету «Голос республики».
Закон і правасуддзе
«Закон і правасуддзе» — штотыднёвая рэспубліканская прававая газета на казахскай і рускай мовах, што базуецца ў горадзе Астана, Казахстан. Газета спецыялізавалася за разглядзе і асвятленні пытанняў, датычных права і палітыкі Казахстана, расследавання і абнародавання фактаў карупцыі ў краіне. Некаторыя журналісты, якія працавалі ў газеце пасля публікацый, што тычацца карупцыі, сталі асцерагацца за свае правы недатыкальнасці. Да іх ставяцца Аралгайша Амарсанава і Такберген Абіеў.
Адрас рэдакцыі: г. Астана, вул. Манаса, 31. оф. 206
Галоўны рэдактар: Гульжан Мухаметжанава.
У дзейнасці выдання адбылося парушэнне закона пры яго рэгістрацыі. Парушэнне дапусцілі ўласнік газеты ТАА «ATS.KZ» і камітэт інфармацыі і архіваў міністэрства культуры і інфармацыі.
Першы нумар газеты выйшаў у 2005 годзе, у 2008 годзе развязкам спецыялізаванага міжраённага эканамічнага суда Астаны газета была закрыта.
У 2011 годзе былы галоўны рэдактар газеты «Закон і правасуддзе» Такберген Абіеў, які выйшаў на свабоду пасля трохгадовага зняволення, падаў дакументы ў Міністэрства сувязі і інфармацыі РК на рэгістрацыю газеты «Альянс Казахстанскіх СМІ „Закон і правасуддзе“», у чым яму было адмоўлена.
Ніжні Тагіл
Ніжні Тагіл (Нижний Тагил) — горад (з 1919) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Прыгараднага раёна Свярдлоўскай вобласці. Насельніцтва 383,1 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1722 годзе.
Ніжні Тагіл размешчаны на ўсходнім схіле Уральскіх гор, за 20—25 км ад умоўнай мяжы Еўропы і Азіі на вышыні 200 м над узроўнем мора.
Сцежкі (Смаленскі раён)
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 40 км на паўночны захад ад Смаленска, за 1 км на ўсход ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Строчанка. За 27 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Леляквінская на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Балтыйскае мора
Балты́йскае мо́ра (море Варяжское, Morze Bałtyckie, Ostsee, Oostsee, Östersjön, Østersøen, Itämeri, Läänemeri, Baltijas jūra, Baltijos jūra) — унутрымацерыковае мора Атлантычнага акіяна. Амывае берагі Швецыі, Фінляндыі, Расіі, Эстоніі, Латвіі, Літвы, Польшчы, Германіі, Даніі. Злучаецца з Паўночным морам праз Дацкія пралівы і Кільскі канал.
Плошча 419 тыс. км². Найбольшая глыбіня 470 м, пераважаюць глыбіні 40-100 м. Тэмпература вады летам 18-20 °C, зімой — ад 1 да 3 °C, каля берагоў ніжэй за 0 °C. Салёнасць вады нізкая: на захадзе 11 ‰, у цэнтральнай частцы 6-8 ‰. Прылівы да 0,1 м, характэрны згонна-нагонныя ваганні ўзроўню вады ля берагоў да 1,5-3 м. Буйныя залівы: Батнічны, Фінскі, Рыжскі. Берагі на поўдні нізкія, паўночныя моцна парэзаны. Шмат астравоў, найбольшыя — Готланд, Эланд, Саарэмаа, Хійумаа, Руген, Борнхальм, Аландскія.
Асноўныя порты: Санкт-Пецярбург, Талін, Рыга, Клайпеда, Калінінград, Гданьск, Ростак, Кіль, Капенгаген, Мальмё, Стакгольм, Турку, Хельсінкі і інш.
На ўзбярэжжы вядомы буйныя запасы бурштыну. Курорты Сопат, Юрмала, Паланга і інш.
Геалагічная гісторыя
Пляцоўка кантынентальнай кары, на якой ляжыць сучаснае Балтыйскае мора, з’яўляецца часткай устойлівай Рускай тэктанічнай пліты (Фенасарматыя). Як адзіны масіў ён склаўся каля 1,8 мільярда гадоў назад і з тых часоў знаходзіўся ў адноснай стабільнасці. Вялікая частка тэрыторыі, што адпавядае дну сучаснай Балтыкі, вялікую частку часу знаходзілася вышэй узроўня мора, хоць паўднёвая і ўсходняя часткі гэтай прасторы працяглы час былі пакрыты плыткімі шэльфавымі морамі, пра што сведчыць магутны пласт дновых асадкаў у гэтых абласцях. Балтыйскі кратон утварыўся ў паўднёвым паўшар’і, дрэйфаваў на захад, знаходзячыся ў эдыякарыі у раёне Паўднёвага Палярнага кола, а далей на поўнач, перасек экватар каля 375 млн.л.н., і каля 30 мільёнаў гадоў назад ужо наблізіўся да сучаснага становішча. У розны час ён быў складнікам розных мацерыкоў (Нуна, Нена, Радынія, Проталаўразія, Панотыя, Лаўрусія, Пангея, Лаўразія, Еўразія), а некаторы час таксама асобным мацерыком Балтыкай.
Прыкладна 40 мільёнаў гадоў назад, калі контуры паўночнай, цэнтральнай і ўсходняй Еўропы ўжо склаліся на блізкіх да сучасных шыротах, на месцы будучага Балтыйскага мора паўстала даліна ракі, праходзілай у паўднёва-заходнім кірунку паралельна Скандынаўскім горам — то бок прыблізна гэтак жа, як будзе змесцавана Балтыйскае мора: выток брала ў Лапландыі, а моцна галінастая дэльта у раёне сучасных Нідэрландаў пускалася ў старажытнае Паўночнае мора, і ў вобласці цяперашняга Фінскага заліва месцаваўся буйны прыток. З наступам чацвярцёвага зледзянення, прыкладна 700 тыс. гадоў таму Эрыдан спыніў існаванне, бо яго даліна, як і ўся паўночная Еўропа, схавалася пад ледавіковым шчытом. Па берагах Эрыдана расла тайга. Пасля ўтварэння ледавіка смала хваёвых дрэў ператварылася ў бурштын.
Цяжар лёду выклікаў значны прагін зямной кары, частка якой апынулася ніжэй узроўня акіяна. З сканчэннем апошняга ледавіковага перыяду гэтыя тэрыторыі вызваляюцца ад лёду, і ўтвораная прагінам кары западзіна запаўняецца вадой:
Фізіка-геаграфічны нарыс
Балтыйскае мора глыбока ўдаецца ў сушу Еўропы, абмывае берагі Расіі, Эстоніі, Латвіі, Літвы, Польшчы, Германіі, Даніі, Швецыі і Фінляндыі.
Буйныя залівы Балтыйскага мора: Фінскі, Батнічны, Рыжскі, Куршскі (прэснаводны заліў, аддзялённы ад мора пясчанай Куршскай касой).
Некаторыя даследчыкі вылучаюць таксама Архіпелагавае мора.
Буйныя астравы: Готланд, Эланд, Борнхальм, Волін, Руген, Аландыя і Саарэмаа (гледзіце асноўны артыкул — спіс астравоў Балтыйскага мора).
Буйныя рэкі, што ўпадаюць у Балтыйскае мора, — Нява, Нарва, Заходняя Дзвіна (Даўгава), Нёман, Прэголя, Вісла, Одэр і Вента.
Рэльеф дна
Балтыйскае мора знаходзіцца ў межах мацерыковага шэльфа. Сярэдняя глыбіня мора 51 метр. У раёнах водмеляў, банак, каля астравоў назіраюцца невялікія глыбіні (да 12 метраў). Ёсць некалькі катлавін, у якіх глыбіні дасягаюць 200 метраў. Самая глыбокая катлавіна — Ландсорцкая (58.63333°N, 18.06667°W) з максімальнай глыбінёй мора — 470 метраў. У Батнічным заліве максімальная глыбіня — 293 метры, у Готландскай катлавіне — 249 метраў.
Гідралагічны рэжым
Асаблівасцю гідралагічнага рэжыму Балтыйскага мора з’яўляецца вялікі лішак прэснай вады, што ўтварыўся за кошт ападкаў і рачнога сцёку. Саленаватыя павярхоўныя воды Балтыйскага мора праз Дацкія пралівы сыходзяць у Паўночнае мора, а ў Балтыйскае мора паступаюць з глыбінным плынню салёныя воды Паўночнага мора. У час штормаў, калі вада ў пралівах змешваецца да самага дна, водаабмен паміж морамі змяняецца — па ўсім перасеку праліваў вада можа ісці як у Паўночнае, так і ў Балтыйскае мора.
Цыркуляцыя павярхоўных вод мора скіравана супраць гадзіннікавай стрэлкі, хоць моцныя вятры могуць парушаць характар цыркуляцыі.
Прылівы ў Балтыйскам мора — паўсутачныя і суткавыя, але іх велічыня не перавышае 20 сантыметраў. Большае значэнне маюць сгонна-нагонныя з'явы — ваганні ўзроўня мора, якія могуць дасягаць ля берагаў 50 сантыметраў, а ў вяршынях бухт і заліваў — 2 метраў. У вяршыні Фінскага заліва пры некаторых метэаралагічных сітуацыях магчымыя ўздымы ўзроўня да 5 метраў. Гадавая амплітуда ваганняў узроўня мора можа дасягаць ля Кранштата 3,6 метра, у Вентспілса — 1,5 метраў. Амплітуда сейшавых ваганняў звычайна не перавышае 50 сантыметраў.
У параўнанні з іншымі морамі хваляванне на Балтыйскам мора нязначнае. У цэнтры мора сустракаюцца хвалі вышынёй да 3,5 метраў, часам вышэй 4 метраў. У плыткіх залівах вышыня хваль не перавышае 3 метраў, але яны круцей. Аднак нярэдкія выпадкі ўтварэння вялікіх хваль, вышынёй больш 10 метраў, ва ўмовах, калі штармавыя вятры фармуюць хвалі, што ідуць з глыбакаводных раёнаў да плыткаводдзя. Прыкладам, у раёне банкі Эландс-Сідру-Грунт інструментальна зафіксавана вышыня хвалі 11 метраў. Невялікая салёнасць павярхоўнага пласта спрыяе хуткай змене стану мора. У зімовых умовах плаванні суднам пагражае аблядненне. Дадзеныя асаблівасці Балтыкі нароўні з высокім узроўнем суднаходства, вялікай колькасцю навігацыйных небяспек робяць навігацыю ў гэтым моры даволі складанай.
Марскі лёд з’яўляецца спачатку ў залівах у кастрычніку — лістападзе. Узбярэжжа Батнічнага і значная частка ўзбярэжжа (апроч паўднёвага берага) Фінскага заліва пакрываюцца прыпаем таўшчынёй да 65 сантыметраў. Цэнтральная і паўднёвая часткі мора звычайна лёдам не пакрываюцца. Лёд растае ў красавіку, хоць на поўначы Батнічнага заліва дрэйфуючы лёд можа сустракацца і ў чэрвені. Часта сустракаецца ўсплылы дновы лёд.
Тэмпературны рэжым і салёнасць
Тэмпература павярхоўных пластоў вады летам у Фінскім заліве складае 15-17 °C, у Батнічным заліве — 9-13 °C, у цэнтры моры — 14-17 °C. З павелічэннем глыбіні тэмпература павольна зніжаецца да глыбіні тэрма-кліна (20-40 метраў), дзе адбываецца рэзкі скок да 0,2-0,5 °C, потым тэмпература расце, дасягаючы дна 4-5 °C.
Салёнасць марской вады змяншаецца ад Дацкіх праліваў, што злучаюць Балтыйскае мора з салёным Паўночным, да ўсходу. У Дацкіх пралівах салёнасць складае 20 праміле у паверхні моры і 30 праміле ў дна. Да цэнтра мора салёнасць змяншаецца да 6-8 праміле ў паверхні мора, на поўначы Батнічнага заліва апускаючыся да 2-3 праміле, у Фінскім заліве да 2 праміле. З глыбінёй салёнасць павялічваецца, дасягаючы ў цэнтры мора ў дна 13 праміле.
Ахова навакольнага асяроддзя
Наяўнасць звалак хімічнай зброі (пахаванне кантэйнераў з атрутнымі рэчывамі праводзілася пасля Другой сусветнай вайны) моцна адбіваецца на экалогіі Балтыйскага мора. Навукоўцы-акіянографы на навукова-даследчыцкім судне «Прафесар Штокман» мапавалі выяўленыя судны з хімічнай зброяй, аглядалі іх з дапамогай спушчальных апаратаў, бралі пробы вады і грунту, вывучалі плыні ў раёне затопленых суднаў. У выніку гэтай працы ўсталявана, што з некаторых суднаў ужо пачаўся збег атрутных рэчываў.
У 2003 годзе ў Балтыйскам мора быў зарэгістраваны 21 выпадак траплення хімічнай зброі ў рыбацкія сеткі — усё ўяўляюць сабою згусткі іпрыта агульнай вагой прыкладна 1005 кг.
У 2011 годзе ў мора адбыўся зліў парафіну, які пашырыўся па ўсёй тэрыторыі мора. Турысты знаходзілі на пляжы буйныя кавалкі парафіну.
Прыродныя рэсурсы
Балтыйскае мора багатае морапрадуктамі, апроч таго, ёсць запасы нафты, у прыватнасці вядзецца распрацоўка радовішчы Д-6 у вылучнай эканамічнай зоне Расіі ў межах Калінінградскай вобласці (55.32767°N, 20.575°W), выяўлены жалезна-марганцавыя канкрэцыі і паклады бурштыну.
Распрацоўцы радовішчаў могуць перашкаджаць цвёрдыя экалагічныя вымогі, злучаныя з нязначным водным паменам мора з акіянам, антрапагенавым забруджаннем вод сцёкамі з тэрыторыі ўзбярэжных дзяржаў, спрыяльнымі ўзмоцненай эўтрафікацыі.
Па дне Балтыйскага мора пракладзены газавод «Паўночны паток».
Марскі транспарт
З-за невялікіх глыбінь у Фінскім заліве і ў Архіпелагавым моры многія месцы недаступныя суднам са значнай асадкай. Тым не менш, усе самыя буйныя з пабудаваных круізных лайнераў праходзяць праз дацкія пралівы ў Атлантычны акіян. Галоўны абмежавальны фактар — мост Вялікі Бельт.
Пераправы праз пралівы: Вялікі Бельт (6790 м, 1998, Данія), Малы Бельт (1700 м, 1970, Данія), Эрэсун (16 км, 2000, Данія — Швецыя), плануецца: Фемерскі (19 км, 2018, Данія — Германія).
Жэрэбэцкэ
Жэрэбэцкэ (Жеребе́цьке) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Алэксііўшчынскага сельсавета.
Ванк (Гадрут)
Ванк (Վանք, Vanq) — сяло ў Гадруцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Васіль Пятровіч Цушко
Васіль Пятровіч Цушко (нар. 1 лютага 1963, с. Надрэчная Тарутинский раён, Адэская вобласць) — украінскі палітык левацэнтрысцкай скіраванасці народны дэпутат Украіны II—V скліканняў (1994—2006). Губернатар Адэскай вобласці (2005—2006). Міністр унутраных спраў Украіны (2006—2007). Міністр эканомікі Украіны (2010). Старшыня антыманапольнага камітэта Украіны (2010—2014).
Калпана Чаўла
Калпана Чаўла (Kalpana Chawla,, Пенджаб, Індыя — , у катастрофе шатла «Калумбія») — астранаўт ЗША, першая жанчына-астранаўт індыйскага паходжання.
Асунсьён
Асунсьён абслугоўвае міжнародны аэрапорт.
Кузьмічы (Любанскі раён)
Кузьмічы́ (, Кузьмичи) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Камунараўскага сельсавета.
Толуны
Толуны (Толуны) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лоінскага сельскага паселішча. Станам на 2007 год пастаяннага насельніцтва не мае.
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 44 км на паўночны захад ад Смаленска, за 13 км на поўнач ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Клец. За 11 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Галынкі на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Таполі (Казэлэцкі раён)
Тапо́лі (Топо́лі) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Алэксііўшчынскага сельсавета.
Валянцін Лагунёнак
Валянцін Лагунёнак (1925 — ?) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра і адзін з лідараў пастаўскай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП).
Біяграфія
У лютым 1947 года савецкая ўлада пачала арышты сябраў СБП: у давер да сябраў пастаўскай групы ўвайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які выдаваў сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі і падштурхоўваў да тэрарызму, а на дадатак канспірацыя арганізацыі была слабай. Сам Валянцін Лагунёнак быў арыштаваны 15 лютага 1947 г. і засуджаны паводле артыкулу 63-I і 76 КК БССР. Як адзін з лідараў, атрымаў смяротную кару, якая потым згодна з указам прэзідыуму Вярхоўнага Савету СССР ад 20 мая 1947 г. была замененая на 25 гадоў пазбаўлення волі з паражэннем праў на пяцігадовы тэрмін.
Далейшы лёс невядомы.
Ісмаіл I
Ісмаіл I, поўнае імя Абу л-Музафар бін Хайдар ас-Сафаві, таксама Ісмаіл Сефеві або Ісмаіл Хатаі (,, Азербайджан  — ,  (або каля Тэбрыза) ., Сефевідскі Іран ; Şah İsmayıl Səfəvi, شاه اسماعیل, ) — шахіншах Персіі, палкаводзец і паэт, заснавальнік дынастыі Сефевідаў. У 1501 годзе захапіў Тэбрыз і прыняў тытул шаха іранскай правінцыі Азербайджан, у 1502 годзе — тытул шаха ўсяго Ірана. Пры Ісмаіле I тэрыторыя дзяржавы Сефевідаў дасягнула найбольшых памераў. Вядомыя яго газэлі, эпічная паэма «Дзесяць пісьмаў» (1506), «Кніга настаўленняў», пісаў пад псеўданімам «Хатаі». Ён аказаў уплыў на развіццё ўсёй цюркамоўнай паэзіі. Класік азербайджанскай літаратуры.
Пахаваны ў Маўзалеі шэйха Сефі ад-Дзіна, Дар-аль-Хадзіт, Ардэбіль.
Майкл Філіп Андэрсан
Майкл Філіп Андэрсан (анг.: Michael Phillip Anderson,, Платсбург, штат Нью-Ёрк, ЗША -, катастрофа шатла «Калумбія») — амерыканскі лётчык, інжынер ў галіне вылічальнай і аэракасмічнай тэхнікі, астранаўт ЗША. Агульны налёт больш за 3000 гадзін на розных мадыфікацыях самалётаў KC-135 і T-38A. Здзейсніў два касмічныя палёты агульнай працягласцю 24 сутак 22 гадзіны 21 хвіліны 23 секунды. Загінуў пры катастрофе касмічнага карабля «Калумбія» пры вяртанні з космасу на Зямлю. Пахаваны на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках.
Ваенная служба
1982 — атрымаў прызначэнне на авіябазу Рэндалф, штат Тэхас. Служыў на пасадзе начальніка падраздзялення па абслугоўванні сродкаў сувязі ў 2015-й эскадрыллі сувязі, а затым на пасадзе начальніка падраздзялення па абслугоўванню інфармацыйных сістэм у 1920-й групе інфармацыйных сістэм.
1986 — пачатак лётнай падрыхтоўкі на авіябазе Вэнс, штат Аклахома. Пасля заканчэння падрыхтоўкі быў прызначаны пілотам самалёта ЕС-135 ў 2-гі эскадрыллі паветранага камандавання і кіравання на авіябазе Офут, штат Небраска.
Са студзеня 1991 па люты 1992 года — камандзір самалёта і лётчык-інструктар 920-й эскадрыллі самалётаў-запраўшчыкаў на авіябазе Вартсміт, штат Мічыган. З верасня 1992 па снежань 1994 — лётчык-інструктар і афіцэр па тактыцы 380-га крыла самалётаў-запраўшчыка на авіябазе Платсбург, штат Нью-Ёрк.
Ніжняя Салда
Ніжняя Салда (Нижняя Салда) — горад (з 1938) у Свярдлоўскай вобласці Расіі. Насельніцтва 17,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1760 годзе.
Ніжні Тагіл размешчаны на ўсходнім схіле Уральскіх гор, на рацэ Салда (прыток Тагіла), за 205 км ад Екацярынбурга і за 54 км ад Ніжнягя Тагіла.
Кларк
Кларк (Clark альбо Clarke) — англійскае прозвішча.
Турыншчына
Турыншчына (Туринщина) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Козінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 78 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 3 км на паўднёвы ўсход ад Смаленска, за 4 км на ўсход ад аўтадарогі Арол — Віцебск. За 5 км на ўсход ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя на лініі Смаленск — Рослаўль.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Пераможцы конкурсу песні Еўрабачанне
Конкурс песні «Еўрабачанне» (Eurovision Song Contest; Concours Eurovision de la chanson) — конкурс эстраднай песні сярод краін-членаў Еўрапейскага вяшчальнага саюза (EBU). Уладальнікам усёй інтэлектуальнай уласнасці ў рамках конкурсу таксама з’яўляецца Еўрапейскі вяшчальны саюз.
На цяперашні момант было праведзена 64 конкурсы песні Еўрабачанне, а пераможцамі сталі 67 песень. Пераможцам конкурсу аб’яўляецца песня, якая набрала найбольшую колькасць балаў, аддадзеных іншымі краінамі-удзельніцамі Еўрабачання. У цяперашні час дзейнічае змешаная сістэма галасавання: 50 % журы, 50 % тэлегледачы. За прадстаўніка сваёй краіны галасаваць нельга, выключэннем з’яўляецца толькі першы конкурс у 1956, калі пераможцай стала прадстаўніца Швейцарыі Ліз Асіа з песняй «Refrain».
За ўсю гісторыю Еўрабачання толькі аднойчы пераможцамі былі абвешчаны некалькі песень. Гэта адбылося ў 1969 годзе, калі пераможцамі сталі прадстаўнікі Іспаніі, Вялікабрытаніі, Францыі і Нідэрландаў. Усе яны набралі па 18 балаў. У 1991 годзе адбылася падобная сітуацыя: Швецыя і Францыя набралі па 146 балаў, але пераможцам па дадатковых паказчыках была абвешчана прадстаўніца Швецыі Карола.
Часцей за ўсё пераможцамі Еўрабачання станавіліся прадстаўнікі Ірландыі — 7 разоў, у тым ліку 3 разы запар (1992, 1993, 1994). Шэсць разоў перемогу атрымлівалі прадстаўнікі Швецыі. Пяць разоў пераможцамі конкурсу станавіліся прадстаўнікі Францыі, Люксембурга, Вялікабрытаніі і Нідэрландаў. Сярод выканаўцаў неаднаразовым пераможцам з’яўляецца толькі ірландзец Джоні Логан, які двойчы перамагаў як выканаўца (у 1980 годзе з песняй «What’s Another Year» і ў 1987 годзе з песняй «Hold Me No») і адзін раз у якасці аўтара песні «Why Me?», якую выканала Лінда Марцін у 1992 годзе.
Для многіх выканаўцаў перамога на Еўрабачанні стала пачаткам аглушальнай кар’еры. У прыватнасці, сусветную вядомасць група ABBA атрымала пасля перамогі ў 1974 годзе, а кар’ера спявачкі Селін Дыён набрала абароты пасля яе перамогі на конкурсе 1988 года. Тады канадская выканаўца прадстаўляла Швейцарыю.
Колькасць перамог паводле моў
У перыяд з 1966 па 1973 год і з 1977 па 1998 год краінам дазвалялася выконваць песні толькі на іх роднай мове. У 2007 годзе песня «Molitva» у выкананні Марыі Шэрыфавіч стала першай сербскамоўнай песняй, якая перамагла ў конкурсе, а таксама першай песняй-пераможцай з 1998 года не на англійскай мове.
Хрэшчатэ (Казэлэцкі раён)
Хрэшчатэ (Хреща́те) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Хрэшчатэцкага сельсавета.
Балабан (інструмент)
Балабан (Balaban, кфил,, Balaban альбо Mey, Balaban або часам баламан) — язычковы драўляны духавы музычны інструмент з двайной трасцінай. Уяўляе сабой трубку з 9-ю адтулінамі для грання. З’яўляецца народным інструментам ў азербайджанцаў, узбекаў і некаторых народаў Паўночнага Каўказа. У Азербайджане балабан таксама называюць дзюдзюк (Düdük). Блізкі па канструкцыі і гучанні з балабанам інструмент дудук (Арменія, у Грузіі — дудукі).
Для атрымання храматычных гукаў звяртаюцца да частковага прыкрывання адтулін, падбіраючы неабходную сілу ўдзімання. Гук балабана мяккі, злёгку вібруе, выразнага тэмбру. Звычайна выкарыстоўваюць 2 балабаны — на адным граюць мелодыю, на другім — вытрыманы арганны пункт. Часам да другога далучаюцца ударныя інструменты (дэф або нагар). На балабане выконваюць мелодыі песень, танцы, п’есы. Балабан ўключаецца ў аркестры і ансамблі народных інструментаў.
Аршалуйс
Аршалу́йс (Արշալույս) — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 8 км на захад ад горада Вагаршапата, на поўнач ад трасы Ерэван —Армавір, за 2 км на паўднёвы захад ад сяла Айтах, за 4 км на поўнач ад сяла Таранік і за 5 км на паўночны ўсход ад сяла Акналіч.
Нежын (Любанскі раён)
Не́жын (, Нежин) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Камунараўскага сельсавета.
Сыраі
Сыраі (Сираї́) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Сыраіўскага сельсавета.
Чэмэр
Чэмэр (Че́мер) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Чэмэрскага сельсавета.
Хусангар
Хусангар (Hosanger, Hosanger) — былы муніцыпалітэт у графстве Хордалан, Нарвегія. Будаваны на востраве Эстэрой і раней быў незалежным муніцыпалітэтам ў акрузе Хордалан. Муніцыпалітэт існаваў з 1838 года да свайго роспуску ў 1964 годзе. Муніцыпалітэт быў размешчаны на тэрыторыі, якая цяпер з’яўляецца часткай муніцыпалітэта Альвер і Остэр ў акрузе Вестлан. Першапачаткова ён ахопліваў ўсе землі па абодва бакі Остэрфьёрдэн-Ромархеймсфьёрдэн ад фьёрда Ланевоген на ўсход да мяжы акругі ў канцы даліны Мадален. Хусангар таксама уключаў эксклаў на паўвостраве Ліндос, навакольную вёску Сейм на паўднёваму ускрайку Лурэфьёрда. Сейм быў аддзелены ад астатняй часткі Хусангара часткай муніцыпалітэта Ліндос.
З часам раёны Сейм і Мадален былі аддзеленыя ад Хусангара. Адміністрацыйным цэнтрам муніцыпалітэта была вёска Хусангар на востраве Эстэрой, дзе знаходзіцца царква Хусангар.
Назва
Назва горада Хусангар, верагодна, ўтворана ад «orda hose»,што значыць «доўгая панчоха», ці «фіёрд», што спасылае да формы фіёрда.
Гісторыя
Хусангар быў заснаваны ў якасці старэйшай акругі 1 студзеня 1838 года.
1 студзеня 1867 года быў часткай камуны Вос з 28 жыхарамі, каралеўскім указам пераведзенымі ў Хусангар. 1 студзеня 1885 года анэкшакнэцкі сейм, які быў размешчаны як эксклаў на захадзе краіны, быў перададзены новаму муніцыпалітэту Альверсун. У выніку ў Хусангары засталося 3387 жыхароў.
Сакалоў
Сакалоў — рускае прозвішча. Жаночая форма: Сакалова.
Хусангар
Гісторыя
1 студзеня 1910 года ўсходняя частка Хусангара (насельніцтва: 821 чалавек), якая ўключала даліны Мадален і Эксенгедален, была аддзеленая ад Хусангара, утварыўшы новы муніцыпалітэт Мадален. У выніку расколу ў Хусангары засталося 2524 жыхара.
У 1960-я гады ў Нарвегіі адбылося шмат муніцыпальных зліццяў дзякуючы працы Камітэта Шай. 1 студзеня 1964 года стаў часткай Хусангара, які знаходзіўся на Астэрой і ў якім пражывала 1616 жыхароў, аб’яднаўся з іншымі вёскамі — Брувік, Хамрэ і Хаусвік ў новы муніцыпалітэт Эстэрой. У частцы Хусангара, размешчаным на поўнач ад Остэрфьорда, пражываў 791 жыхар, і гэтая вобласць была адначасова аб’яднаная з муніцыпалітэтам Альверсун і з часткамі муніцыпалітэта — вёскі Хамрэ і Ліндос, а таксама камуна Мадален і новая камуна Ліндос.
Дэмаграфія
Дэмаграфія камуны, у якую ўваходзіць Хусангар з 1920 па 1964 год:
Ходыкі (Смаленскі раён)
Ходыкі (Ходыки) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лоінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 6 жыхароў (2007).
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Арын
Ары́н (Արին) — сяло ў марзе Ваёц-Дзор, на поўдні Арменіі. Размешчана за 6 км на поўнач ад горада Вайк і 18 км на ўсход ад горада Ехегнадзора.
Селяхі (Чэрнінскі сельсавет)
Селяхі́ (, Селяхи) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чэрнінскага сельсавета. Размешчаны за 13 км на паўночны ўсход ад Брэста.
У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. Чэрні).
Гісторыя
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Чэрні, якім валодаў Павел Ягмін.
У 1905 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
Карпакы
Карпакы (Карпоки) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сыраіўскага сельсавета.
Сакырын
Сакырын (Соки́рин) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сыраіўскага сельсавета.
Протапланетарная туманнасць
Протапланетарная туманнасць або перадпланетарная туманнасць (ППТ) — гэта астранамічны аб'ект, які нядоўга існуе паміж тым, як сярэднемасіўная зорка (1-8 сонечных мас) пакінула асімптатычную галіну гігантаў (АГГ) і наступнай фазай планетарнай туманнасці (ПТ). Протапланетарная туманнасць свеціць пераважна ў інфрачырвоным дыяпазоне і з'яўляецца падтыпам адбівальных туманнасцей.
Найменне
Найменне протапланетарная туманнасць з'яўляецца не самым удалым, паколькі яе можна зблытаць, напрыклад, з протапланетным дыскам. Сам тэрмін протапланетарная туманнасць з'явіўся пазней шырока распаўсюджанага тэрміна планетарная туманнасць, якая таксама не мае ніякага дачынення да планет. Протапланетарные туманнасці былі выдзелены ў асобны клас даволі позна, таму што час іх жыцця невялікі і колькасць падобных туманнасцей вельмі малая. У 2005 годзе Sahai, Sánchez Contreras & Morris прапанавалі тэрмін перадпланетарная туманнасць (preplanetary nebula), але ён яшчэ не вельмі распаўсюджаны.
Пачатковая фаза
Падчас знаходжання на АГГ зорка чэрпае энергію з гарэння вадароду ў тонкай абалонцы (10−2 сонечнай масы), у якую складзеная калісьці актыўная геліевая абалонка (0,60 сонечнай масы). Сама зорка ссоўваецца ў блакітны бок на дыяграме Герцшпрунга — Расела. Калі вадародная абалонка страціць прыблізна 10−3 сонечнай масы, яна пачынае разбурацца і далейшая страта масы ўжо не гэтак вялікая. У гэтай кропцы эфектыўная тэмпература зоркі каля 5 000 K і гэта азначае канец фазы знаходжання на АГГ.
Фаза протапланетарнай туманнасці
На працягу гэтай фазы эфектыўная тэмпература цэнтральнай зоркі працягвае павялічвацца, як вынік страты масы ў працэсе вадароднага гарэння абалонкі. Але ўсё ж такі цэнтральная зорка яшчэ занадта халодная, каб іанізаваць калязорную абалонку, якую яна скінула на папярэдняй фазе АГГ. Аднак цэнтральная зорка пачынае выпускаць зорны вецер, які пачынае ўплываць на форму абалонкі. Даследаванні малюнкаў у высокім разрозненні ў перыяд з 1998 па 2001 год паказалі, што ў гэтай фазе і фармуецца асноўная форма і асаблівасці планетарных туманнасцей, якія ўзнікнуць пазней. У прыватнасці, сферычная сіметрыя абалонкі пад уздзеяннем зорнага ветру пачынае набываць прамянёвую сіметрыю. У выпадку, калі выкінуты зоркай газ мае выяўленую біпалярную прыроду, то форма туманнасці можа быць нават падобная на аб'ект Хербіга — Аро. Але такія формы характэрныя ў асноўным для «маладых» протапланетарных туманнасцей.
Завяршэнне
Існаванне протапланетарнай туманнасці падыходзіць да канца, калі цэнтральная зорка разаграваецца да 30 000 K (выпрамененая энергія ссоўваецца ва ўльтрафіялетавы дыяпазон) і можа іанізаваць калязорную туманнасць, якая становіцца разнавіднасцю эмісійнай туманнасці і называецца планетарнай туманнасцю. Увесь гэты працэс займае не больш за 10 000 гадоў, у адваротным выпадку шчыльнасць калязорнай туманнасці не перавысіць 100 атамаў на см3 і планетарная туманнасць будзе вельмі слаба выказана.
Арындж
Ары́ндж (Առինջ) — сяло ў марзе Катайк, у цэнтры Арменіі.
Протапланетарная туманнасць
Сучасныя даследаванні
У 2001 Bujarrabal і інш. знайшлі, што «зорныя вятры, што ўзаемадзейнічаюць» у мадэлі Kwok і інш. (1978) недастатковыя, каб растлумачыць іх назіранні CO ў протапланетарных туманнасцях, якія маюць на ўвазе высокі імпульс і энергію, якія адсутнічаюць у той мадэлі. Гэта заахвоціла тэарэтыкаў займацца даследаваннямі, ці мог сцэнарый дыскавай акрэцыі, падобны мадэлі, якая выкарыстоўваецца, каб растлумачыць джэты ад актыўных галактычных ядраў і маладых зорак, растлумачыць высокую ступень сіметрыі, заўважаную ў многіх джэтах у протапланетарных туманнасцях. У такой мадэлі акрэцыйны дыск фармуецца праз падвойныя ўзаемадзеянні, г. зн. рэчыва паміж сабой і магнітнага поля зоркі і з'яўляецца спосабам пераўтварыць гравітацыйную энергію ў кінетычную энергію зорнага ветру. Калі гэтая мадэль правільная, то гэта значыць што магнітагідрадынамічныя эфекты вызначаюць энергетыку і сувоснасць патокаў у протапланетарных туманнасцях. Такім чынам, магчыма, што крыніцай жорсткага выпраменьвання з'яўляецца не цэнтральная зорка, а ўнутраныя часткі дыска, якія разаграваецца да тэмпературы 20 000 градусаў.
Карпыліўка (Казэлэцкі раён)
Карпі́лаўка ці Карпы́ліўка (Карпи́лівка) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Карпыліўскага сельсавета.
Халадзілы
Халадзілы (Холодилы) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лоінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 56 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 45 км на паўночны захад ад Смаленска, за 10 км на паўночны захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель. За 19 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Галынкі на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Выпаўзіў
Выпаўзіў (Ви́повзів) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Карпыліўскага сельсавета.
Жалейка
Жалейка, пішчык, чаротка — беларускі народны духавы язычковы інструмент. На аснове мясцовых уласцівасцей адрознівалася матэрыялам (драўніна, саломіна, гусінае пяро, чарот, рог), колькасцю адтулін, адсутнасцю або наяўнасцю раструбу, прынцыпамі вырабу і мацавання язычка (нарэзаны ці прывязаны). Гучанне моцнае, рэзкае.
Ігралі на жалейцы сола і ў ансамблі са скрыпкай, цымбаламі, гармошкам па асобку ці ў розных камбінацыях, часамі дадаваўся і так званы турэцкі барабан. Жалеечнікі выконвалі песенныя і танцавальныя мелодыі, вясельныя маршы. Былі і журботныя пастухоўскія найгрышы.
Жалейка часта ўзгадваецца ў беларускім фальклоры і ў прафесійнай паэзіі. У XIX ст. яе ўшанаванне патрапіла на старонкі «Тараса на Парнасе», а на пачатку XX ст. яе ўславіў назвай свайго першага зборніка паэзіі Янка Купала.
Уфінне
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 20 км на паўднёвы захад ад Смаленска, за 3 км на поўдзень ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Уфінья. За 4 км на поўнач ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Катынь на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Сосны (Камунараўскі сельсавет)
Со́сны (, Сосны) — аграгарадок у Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Камунараўскага сельсавета.
Амстэрдам
Амстэрда́м (Amsterdam) — сталіца і найбуйнейшы горад Нідэрландаў. Знаходзіцца ў правінцыі Паўночная Галандыя на захадзе краіны ў вусці рэк Амстэл і Эй. Амстэрдам злучаны з Паўночным морам каналам. Станам на канец вясны 2009 года насельніцтва муніцыпалітэта Амстэрдам складала 761 395 жыхароў, а разам з прыгарадамі (гарадская акруга) — 2,2 мільёна чалавек. Назва горада ўтварылася ад складання двух слоў: Амстэл і дам. Амстэл — гэта рака, на якой стаіць горад, а дам азначае ў перакладзе «дамба». У XII стагоддзі гэта была невялічкая рыбацкая вёска, але ў часы найвышэйшага развіцця Нідэрландаў Амстэрдам стаў адным са значных партоў у свеце і буйным гандлёвым цэнтрам.
Горад з'яўляецца месцам канцэнтрацыі розных культур — на красавік 2009 года тут пражывалі прадстаўнікі 177 нацыянальнасцей. Амстэрдам таксама з'яўляецца фінансавай і культурнай сталіцай Нідэрландаў. У горадзе знаходзяцца офісы 7 з 500 найбуйнейшых сусветных кампаній, як то Philips і ING. Таксама ў цэнтры горада знаходзіцца найстарэйшая ў свеце фондавая біржа. Мноства славутасцей, такіх як Рэйксмюзеум, Музей Вінцэнта ван Гога, Эрмітаж на Амстэле, квартал чырвоных ліхтароў, штогод прываблівае ў горад каля 4,2 мільёна турыстаў.
Гісторыя
Самыя раннія звесткі аб паселішчы пад назваю «Амстэрдам» датуюцца 27 кастрычнікам 1275 года, калі чалавек, які пабудаваў мост з плацінай цераз раку Амстэл, быў вызвалены ад выплаты падаткаў на мост графам Флорысам V. Сертыфікат апісваў жыхароў, як людзей, што жывуць каля «дамбы на рацэ Амстэл» (Amestelledamme). Да 1327 года горад прыняў канчатковую назву Амстэрдам. Заснаваны Амстэрдам адносна нядаўна ў параўнанні з іншымі значна старэйшымі нідэрландскімі гарадамі, такімі як Неймеген, Ротэрдам і Утрэхт. У кастрычніку 2008 года, гістарычны географ Крыс дэ Бонт выказаў здагадку, што землі вакол Амстэрдама былі асушаны яшчэ ў канцы X стагоддзя. Гэта не абавязкова азначае, што меліярацыя праводзілася з мэтай заснавання паселішча, а, магчыма, дзеля здабычы торфу, які выкарыстоўваўся як паліва.
Амстэрдам атрымаў гарадскія правы, так званае Магдэбургскае права, у 1300 альбо 1306 гадах. З XIV стагоддзя, Амстэрдам квітнеў, у асноўным дзякуючы гандлю з Ганзейскім саюзам. З 1345 года горад з'яўляўся цэнтрам паломніцтва да прыняцця Нідэрландамі пратэстанцтва. У XVI стагоддзі галандцы паўсталі супраць караля Іспаніі Філіпа II і яго намеснікаў. Асноўнымі прычынамі паўстання было ўвядзенне новых падаткаў і рэлігійнага праследавання пратэстантаў іспанскай інквізіцыяй. Паўстанне ператварылася ў Васьмідзесяцігадовую вайну, якая ў канчатковым выніку прывяла краіну да незалежнасці. Моцна паўплываў на поспех галандскага паўстання Вільгельм Аранскі, а ўтвораная галандская рэспубліка стала вядомай сваёй адноснай рэлігійнай талерантвасцю. Яўрэі з Пірэнейскага паўвострава, гугеноты з Францыі, буйныя купцы і друкары з Фландрыі, а таксама эканамічныя і рэлігійныя ўцекачы з тэрыторый, якія кантраліраваліся Іспаніяй, знайшлі прытулак у Амстэрдаме.