cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сатурн (планета)
Даследаванні з дапамогай касмічных апаратаў
У кастрычніку 2008 года «Касіні» перадаў выявы паўночнага паўшар'я планеты. З 2004 года, калі «Касіні» падляцеў да яе, адбыліся прыкметныя змены, і зараз яна афарбаваная ў незвычайныя колеры. Прычыны гэтага пакуль незразумелыя. Мяркуецца, што нядаўняя змена колераў звязана са зменай пор года. C 2004 па 2 лістапада 2009 года з дапамогай апарата былі адкрыты 8 новых спадарожнікаў. Асноўная місія «Касіні» скончылася ў 2008 годзе, калі апарат здзейсніў 74 віткі вакол планеты. Затым задачы зонда былі прадоўжаныя да верасня 2010 года, а потым да 2017 года для вывучэння поўнага цыкла сезонаў Сатурна.
У 2009 годзе з'явіўся сумесны амерыканска-еўрапейскі праект НАСА і ЕКА па запуску АМС для вывучэння Сатурна і яго спадарожнікаў Тытана і Энцэлада. У ходзе яго станцыя 7-8 гадоў будзе ляцець да сістэмы Сатурна, а затым стане спадарожнікам Тытана на два гады. Таксама з яе будуць спушчаныя паветраны шар-зонд ў атмасферу Тытана і пасадачны модуль (магчыма, плаваючы).
Спадарожнікі
Найбуйнейшыя спадарожнікі — Мімас, Энцэлад, Тэфія, Дыёна, Рэя, Тытан і Япет — былі адкрытыя да 1789 года, аднак і па сёння застаюцца асноўнымі аб'ектамі даследаванняў. Дыяметры гэтых спадарожнікаў ляжаць у межах ад 397 (Мімас) да 5150 км (Тытан), вялікая паўвось арбіты ад 186 тыс. км (Мімаса) да 3561 тыс. км (Япет). Размеркаванне па масах адпавядае размеркаванню па дыяметрах. Найбольшым эксцэнтрысітэтам арбіты валодае Тытан, найменшым — Дыёна і Тефия. Усе спадарожнікі з вядомымі параметрамі знаходзяцца вышэй сінхроннай арбіты, што прыводзіць да іх паступовага аддалення.
Іншыя асноўныя спадарожнікі таксама маюць характэрныя асаблівасці. Так, Япет мае два паўшар'і з розным альбеда (0,03-0,05 і 0,5 адпаведна). Таму, калі Джавані Касіні адкрыў дадзены спадарожнік, то выявіў, што ён бачны толькі тады, калі ён знаходзіцца па пэўны бок ад Сатурна. Вядучае і задняе паўшар'і Дыёны і Рэі таксама маюць свае адрозненні. Вядучае паўшар'е Дыёны моцна кратэраванае і аднастайнае па яркасці. Задняе паўшар'е ўтрымлівае цёмныя ўчасткі, а таксама павуціну тонкіх светлых палосак, якія з'яўляюцца ледзянымі хрыбтамі і абрывамі. Адметнай асаблівасцю Мімаса з'яўляецца велізарны ўдарны кратар Гершэль дыяметрам 130 км. Аналагічна Тефія мае кратэр Адысей дыяметрам 400 км. Энцэлад, згодна са здымкамі «Вояджэра-2», мае паверхню з ўчасткамі рознага геалагічнага ўзросту, масіўнымі кратэрамі ў сярэдніх і высокіх паўночных шыротах і нязначнымі кратэрамі бліжэй да экватара.
Станам на люты 2010 года вядома 62 спадарожнікі Сатурна. 12 з іх адкрытыя пры дапамозе касмічных апаратаў: «Вояджэр-1» (1980), «Вояджэр-2» (1981), «Касіні» (2004-2007). Большасць спадарожнікаў, акрамя Гіперыёна і Фебы, мае сінхроннае ўласнае кручэнне — яны павернутыя да Сатурна заўсёды адным бокам. Інфармацыі аб кручэнні самых дробных спадарожнікаў няма. Тефію і Дыёну суправаджаюць па два спадарожнікі ў пунктах Лагранжа L4 і L5.
На працягу 2006 года каманда навукоўцаў пад кіраўніцтвам Дэвіда Джуіт з Гавайскага ўніверсітэта, якая працуе на японскім на Гаваях, абвясціла аб адкрыцці 9 спадарожнікаў Сатурна. Усе яны адносяцца да так званых нерэгулярных спадарожнікаў, якія маюць. Перыяд іх абароту вакол планеты складае ад 862 да 1300 дзён.
Кольцы
Існуе тры асноўныя кольцы і чацвёртае — больш тонкае. Усе разам яны адбіваюць больш святла, чым дыск самога Сатурна. Тры асноўныя кольцы прынята абазначаць першымі літарамі лацінскага алфавіта. Кольца B — цэнтральнае, самае шырокае і яркае, яно аддзяляецца ад знешняга кальца А шчылінай Касіні шырынёй амаль 4000 км, у якой знаходзяцца танчэйшыя, амаль празрыстыя кольцы. Усярэдзіне кольца А ёсць тонкая шчыліна, якая называецца падзяляльнай паласой Энке. Кальцо C, якое знаходзіцца яшчэ бліжэй да планеты, чым B, амаль празрыстае.
Кольцы Сатурна вельмі тонкія. Пры дыяметры каля 250 000 км іх таўшчыня не дасягае і кіламетра (хоць існуюць на паверхні кольцаў і своеасаблівыя горы ). Нягледзячы на свой ​​вялікі выгляд, колькасць рэчыва, якая складае кольцы, вельмі нязначная. Калі яго сабраць у адзін маналіт, яго дыяметр не перавысіў бы 100 км. На малюнках, атрыманых зондамі, відаць, што на самай справе кольцы ўтвораны з тысяч кольцаў, якія чаргуюцца са шчылінамі; карціна нагадвае дарожкі грампласцінак. Часцінкі, з якіх складаюцца кольцы, маюць памер ад 1 сантыметра да 10 метраў. Па саставу яны на 93% складаюцца з лёду з нязначнымі прымесямі, якія могуць уключаць у сябе супалімеры, якія ўтвараюцца пад дзеяннем сонечнага выпраменьвання, і сілікаты, і на 7% з вугляроду.
Існуе ўзгодненасць руху часціц у кольцах і спадарожнікаў планеты. Некаторыя з іх, так званыя «спадарожнікі-пастухі», адыгрываюць ролю ва ўтрыманні кольцаў на іх месцах. Мімас, напрыклад, знаходзіцца ў рэзанансе 2:1 cа шчылінай Касіні і пад уздзеяннем яго прыцягнення рэчыва выдаляецца з яе, а Пан знаходзіцца ўсярэдзіне падзяляльнай паласы Энке. У 2010 годзе былі атрыманы даныя ад зонда Касіні, якія сведчаць аб тым, што кольцы Сатурна вагаюцца. Ваганні складваюцца з пастаянных адхіленняў, якія ўносіць Мімас, і самаадвольных узбурэнняў, якія ўзнікаюць з-за ўзаемадзеяння часціц кольца. Паходжанне кольцаў Сатурна яшчэ не зусім яснае. Паводле адной з тэорый, прапанаванай у 1849 годзе, кольцы ўтварыліся ад распаду вадкага спадарожніка пад дзеяннем прыліўных сіл. Паводле іншай - спадарожнік распаўся з-за ўдару каметы або астэроіда.
Існуе гіпотэза, згодна з якой кольцы таксама могуць быць у аднаго са спадарожнікаў Сатурна — Рэі.
Назіраць кольцы Сатурна зручней за ўсё, калі іх раскрыццё максімальнае. У гэты час на Сатурне альбо зіма, альбо лета.
Чутка ў 1921 годзе
У 1921 годзе разнеслася чутка, што Сатурн пазбавіўся сваіх кольцаў, а іх часціцы ляцяць у тым ліку і на Зямлю. Чаканая падзея настолькі ўзрушыла розумы людзей, што публікаваліся разлікі, калі на Зямлю зваляцца часціцы кольца.
Назва планеты
Сатурн, у гонар якога названа планета, быў першапачаткова рымскім богам земляробства. Пазней ён быў атаясамлены з Кронасам, правадыром тытанаў. Паколькі тытан Кронас пажыраў сваіх дзяцей, то ў старажытных грэкаў ён не быў папулярны. У рымлян жа бог Сатурн карыстаўся вялікай пашанай і павагай. Паводле легенды, ён навучыў людзей апрацоўваць зямлю, вырошчваць расліны і будаваць дамы. Час яго меркаванага праўлення апісваецца як «залаты век чалавецтва», і ў яго гонар праводзіліся святкаванні, якія называліся Сатурналіі. Падчас гэтых урачыстасцей рабы на кароткі час атрымлівалі свабоду, таму што ў залаты век не было рабоў і гаспадароў. У індыйскай міфалогіі планеце Сатурн адпавядае.
Сатурн у фантастыцы, фільмах і гульнях
Сатурн стаў, як і іншыя планеты Сонечнай сістэмы, тэмай некаторых навукова-фантастычных кніг. Яшчэ ў 1752 годзе Вальтэр у аповесці «Мікрамегас» апісаў сустрэчу на Сатурне мясцовага жыхара і гіганцкай істоты з планеты, якая круціцца вакол Сірыуса. У сучаснай фантастыцы апісаў насельнікаў Сатурна, як разумных бурбалак, якія пры дапамозе вадародных  падтрымліваюць вышыню свайго лунання ў вобласці, прыдатнай для іх жыцця. Там жа ён выказаў меркаванне, што планета можа быць карысная Зямлі, як крыніца ўнікальных газаў і арганічных злучэнняў.
У адным з апавяданняў фантаста Станіслава Лема («Суд», цыкл «Прыгоды зорнага навігатара Піркса»), кульмінацыя сюжэта разгортваецца каля Сатурна, праз кольцы якога «ўзбунтаваны» робат накіраваў зоркалёт.
Акрамя таго, у літаратуры часта ўпамінаецца яго спадарожнік Тытан, у тым ліку таму, што ён з'яўляецца самым буйным спадарожнікам Сатурна, мае шчыльную атмасферу, а таксама мае вадкасць (метан) на сваёй паверхні. Напрыклад, у «Д'ябальскім інтэрфейсе» Альфрэда Бестэра метанавая вада Тытана ўключае ў сябе вельмі каштоўны комплекс арганічных злучэнняў, патрэбных для Зямлі. У кнізе Курта Вонегута «Сірэны Тытана» галоўныя персанажы пералятаюць жыць на гэты спадарожнік. Тытан таксама ўпамінаюцца ў кнізе чэшскага пісьменніка Іржы Кулханека «Стронцый».
Шырокую ўвагу фантастаў прыцягнулі і кольцы Сатурна. Яны згадваюцца ў аповесці братоў Стругацкіх «Стажоры». На думку аднаго з герояў рамана, планетолага Юркоўскага, кольцы маюць штучнае паходжанне. У аповесці Айзека Азімава «Шлях марсіян» кольцы становяцца важнай крыніцай вады для марсіянскай калоніі Зямлі.
Сатурн з'яўляецца тэмай і для іншых відаў творчасці. Язэп Драздовіч на пачатку 1930-х гадоў намаляваў карціны
У манзе і анімэ-мультсерыяле «Сэйлар Мун» планету Сатурн ўвасабляе дзяўчына-ваяўніца Сэйлар Сатурн, яна ж Хатару Тамоэ. Яе атака заключаецца ў сіле смерці. Сэйлар Сатурн з'яўляецца воінам смерці і перараджэння. У гульні Dead Space 2 дзеянне адбываецца побач з Сатурнам на касмічнай станцыі, якая знаходзіцца на асколках Тытана. Сатурн і яго кольцы можна ўбачыць у гульні як з ілюмінатара касмічнай станцыі, так і ў адкрытым космасе, выконваючы пастаўленыя задачы.
Нямецкая мова
Марфалогія
Сінтэтычна спрагаецца дзеяслоў у нямецкай мове ў  і  ; сінтэтычна скланяецца прыметнік, выступаючы ў атрыбутыўнай функцыі;  прыметнікі таксама маюць канчаткі і скланяюцца па. Практычна ўсе займеннікі скланяюцца сінтэтычна, аднак сустракаюцца і суплетыўныя формы (асабліва ў ): ich — meiner — mir; er — ihm; wir — uns. Што да скланення назоўнікаў, то тут назіраецца даволі своеасаблівая карціна: назоўнікі, у залежнасці ад прыналежнасці да таго ці іншага скланення (у нямецкай іх чатыры), скланяюцца альбо флектыўна-аналітычна, г.зн. па склонах змяняецца не толькі імя, але і артыкль (моцнае, слабае і змешанае скланенні), альбо толькі аналітычна, змяняецца толькі артыкль, імя ж застаецца ва ўсіх склонах нязменным (жаночае скланенне). З лічэбнікаў толькі змяняюцца па склонах і маюць тыя ж канчаткі, што і прыметнікі.
Аналітычна ўтвараюцца ў нямецкай мове:
хоць і не з’яўляецца дамінуючым марфалагічным тыпам нямецкай мовы, усё ж сустракаецца ў ёй вельмі часта. Прыкладамі інкарпарацыі ў нямецкай мове з’яўляюцца:
сустракаецца ў нямецкай мове даволі рэдка. Прыклад аглютынацыі: der Bär — die Bärin — die Bärinnen. Суфікс -in (-inn) перадае толькі, а суфікс -en — толькі.
Артыкль
— гэта службовае слова, якое ўказвае на род, лік і склон назоўніка (таму яго яшчэ называюць родавым словам). Адрозніваюць (der, die, das, die) і  (ein, eine, ein, множнага ліку ў няпэўнага артыкля няма). Яны могуць скланяцца як (dieser, jener),  (mein, dein, sein),  (welcher?, was für ein…?) і няпэўныя (jeder, mancher) займеннікі, адмоўны займеннік kein, а таксама займеннікі, якія ўжываюцца толькі ў множным ліку (alle, viele, einige, mehrere).
Багаславішкіс
Пад уладай Расійскай імперыі
На 1833 год у Багуславішках было 8 будынкаў, правацавалі 2 карчмы.
Нямецкая мова
Артыкль
Няпэўны артыкль часцей за ўсё стаіць перад назоўнікамі, якія ўпамінаюцца ўпершыню ці мала вядомыя. Пэўны артыкль ужываецца, калі прадмет ужо ўпамінаўся, а таксама пры наяўнасці азначэння (назоўнік у форме роднага склону,, прыметнік у Superlativ). Артыкль можа быць апушчаны ў выпадках, калі перад назоўнікам стаіць займеннік ці, калі назоўнік — назва краіны ці горада (ніякі род), абстрактнае паняцце, ці ён абазначае нейкае рэчыва ў невядомай колькасці.
Назоўнік
ў адзіночным ліку маюць чатыры тыпы скланення: моцнае для мужчынскага і ніякага роду, слабае — для мужчынскага роду, жаночае — для жаночага роду і змешанае — для некаторых назоўнікаў мужчынскага і ніякага роду. маюць канчатак -s толькі ў родным склоне.
Множны лік назоўнікі ўтвараюць па пяці тыпах (1 тып — суфікс -e; 2 тып — суфікс -(e)n (заўсёды без умлаўта); 3 тып — суфікс -er (па магчымасці з умлаўтам); 4 тып — без суфікса (з умлаўтам і без яго); 5 тып — суфікс -s (для скарочаных і складанаскарочаных слоў, а таксама ; без умлаўта).
У множным ліку ўсе назоўнікі скланяюцца аднолькава. У давальным склоне к форме множнага ліку прыбаўляецца -n, калі гэта форма яшчэ не мае такога канчатка (ці канчатка -s) у назоўным склоне.
Прыметнік
змяняюцца толькі калі выступаюць як да назоўнікаў. Яны маюць тры тыпы скланення :
Нямецкія прыметнікі і прыслоўі могуць утвараць ступені параўнання. Усяго іх тры :
Некаторыя прыметнікі і прыслоўі не ўтвараюць ступені па агульных правілах: hoch — höher — höchste, gut — besser — beste і інш.
Займеннікі
могуць замяняць назоўнікі там, дзе гэта неабходна. Да іх адносяцца (ich, du, er, sie, es, wir, ihr, sie, Sie),  (wer?, was?), няпэўныя (man, etwas, jemand, alle, alles, viele, einige) і адмоўныя займеннікі (nichts, niemand), а таксама безасабовы займеннік es і займенныя прыслоўі. Усе астатнія займеннікі суправаджаюць назоўнікі. Пытальныя і асабовыя займеннікі скланяюцца па трох склонах, бо формы роднага склону перайшлі ў разрад прыналежных.
Прыналежныя займеннікі адказваюць на пытанне wessen? (чый?, чыя?, чыё?, чые?). Яны адпавядаюць асабовым займеннікам у родным склоне: mein, dein, sein, ihr, sein, unser, ihr, sie, Sie. Кожны прыналежны займеннік дапасоўваецца ў родзе, ліку і склоне з назоўнікам, з якім ён звязаны. У адзіночным ліку ён скланяецца як няпэўны артыкль, а ў множным як пэўны.
Няпэўна-асабовы займеннік man ужываецца, калі асоба толькі маецца на ўвазе, ён не перакладаецца на беларускую мову. Уся канструкцыя перакладаецца як. Вельмі часта ён ужываецца з мадальнымі дзеясловамі (man kann, man darf і т. д.). Безасабовы займеннік es ужываецца як дзейнік у спалучэнні з безасабовым дзеясловам (Es regnet. Es ist Sonntag. Wie geht es Ihnen? Es ist etwas passiert?). Займенныя прыслоўі служаць для абазначэння неадушаўлёных прадметаў. Яны бываюць указальнымі (утвараюцца з указальнага прыслоўя da і адпаведнага прыназоўніка: dabei, dafür, damit, darüber, dazu і інш.) і пытальнымі (пытальнае прыслоўе wo і прыназоўнік: wobei, wofür, womit, worüber, wozu). Пытанні аб адушаўлёных прадметах утвараюцца іначай. Для іх выкарыстоўваецца спалучэнне прыназоўніка і пытальнага займенніка wer у адпаведным склоне (Um wen geht es?).
Лічэбнік
падзяляюць на (eins, zwei, drei, vier, fünf, sechs і т. д.) і  (erste, zweite, dritte, vierte, fünfte, sechste). Субстантывіраваныя лічэбнікі, якія выконваюць часта функцыю, у якасці лічэбнікаў не заўсёды ўлічваюць.
Першыя адказваюць на пытанне «колькі?» і могуць быць простымі (1—12, 100, 1000), складанымі (13—19; утвараюцца ад адзінак і ліку zehn) і вытворнымі. Колькасныя лічэбнікі ад 20 да 99 ўтвараюцца спалучэннем у адно слова назвы лічэбніка першага парадку, злучніка und і лічэбніка другога парадку (напрыклад, 35 — fünfunddreißig, літаральна «пяць-і-трыццаць»). Утварэнне лічэбнікаў парадку соцень і тысяч адбываецца спалучэннем у адно слова колькасці тысяч, затым соцень, затым указання састаўной часткі лічэбніка, адпаведнага лічэбніку другога ці першага парадку. Лічэбнікі, пачынаючы з мільёна і больш, пішуцца асобна з указаннем іх колькасці ў пачатку састаўнога лічэбніка (напрыклад, 1 364 819 — eine Million dreihundertvierundsechzigtausendachthundertneunzehn).
Парадкавыя лічэбнікі адказваюць на пытанне ''«які? якая? якое?»'' і дзеляцца на наступныя групы:
Каб утварыць дроб, да колькаснага лічэбніка трэба дадаць суфікс -tel (1/4 — Viertel, 3/5 — drei Fünftel). чытаецца з коскай (0,348 — Null Komma dreihundertachtundvierzig).
Прыназоўнік
Нямецкія прыназоўнікі ўжываюцца перад назоўнікамі і, такім чынам вызначаючы іх. У сувязі з гэтым вылучаюць тры групы прыназоўнікаў, якія кіруюцца адпаведна давальным (mit, aus, nach, zu, bei, von, außer, seit, gegenüber, entgegen), вінавальным (für, gegen, durch, ohne, um, bis, entlang) ці родным склонам (während, trotz, wegen, (an)statt, unweit).
Двайному кіраванню падпарадкоўваюцца прыназоўнікі in, an, auf, vor, hinter, über, unter, neben, zwischen, якія могуць выкарыстоўвацца з вінавальным і давальным склонамі. Пры гэтым прымаецца пад увагу, якое значэнне мае у сказе. напрыклад: Sie hängt ein Bild über die Couch (Akk.) — Das Bild hängt über der Couch (Dat.). У дадзеным выпадку важна, якое пытанне прымяняецца да прыназоўніка — wohin? ці wo?.
Дзеяслоў
мае пяць асноўных катэгорый : (1-я, 2-я, 3-я), лік ( і ),  (,  і ),  (незалежны і ) і  (,  і ). Акрамя асабова-часавых форм у дзеяслова ёсць таксама неасабовыя формы:, ,  і. У залежнасці ад асаблівасцей формаўтварэння адрозніваюць слабыя, моцныя і няправільныя дзеясловы. У залежнасці ад кіравання адрозніваюць, якія патрабуюць наяўнасці дапаўнення ў Akkusativ, і непераходныя дзеясловы, якія дапаўненняў не патрабуюць. Дзеясловы могуць быць зваротнымі (абазначаюць дзеянне, накіраванае на дзеючую асобу), а таксама мадальнымі (дзеясловы dürfen, können, mögen, müssen, sollen, wollen і дзеяслоў lassen, які часта да мадальных не адносяць).
У нямецкай мове шэсць :
Стан залежыць ад характару. Ён можа быць незалежным (Aktiv — дзеянне зыходзіць ад дзейніка) і залежным (Passiv — дзеянне накіравана на сябе). У пасіўнага стану ёсць усе тыя ж часавыя формы, што і ў актыўнага. Усе яны ўтвараюцца па адной схеме. Präsens Passiv утвараецца пры дапамозе дапаможнага дзеяслова werden у Präsens і сэнсавага дзеяслова ў Partizip II. Präteritum Passiv — werden у Präteritum і Partizip II. Perfekt і Plusquamperfekt Passiv — werden у адпаведнай форме (асаблівая форма worden) і Partizip II. Futur Passiv — werden у Futur і Partizip II.
Статыў (пасіў стану, або кароткі пасіў) перадае ўжо не працэс дзеяння, а яго вынік. Ён утвараецца пры дапамозе дапаможнага дзеяслова sein у адпаведнай форме і другога дзеепрыметніка пераходнага сэнсавага дзеяслова.
(Konjunktiv — выражае жаданне ці магчымасць) мае тыя ж часавыя формы, што і (Indikativ). Präsens Konjunktiv утвараецца пры дапамозе інфінітыўнай асновы, суфікса  -e  і асабовага канчатка, але каранёвая галосная пры гэтым застаецца нязменнай. У 1-й і 3-й асобе адзіночнага ліку суфікс і асабовы канчатак зліваюцца, што не дапускае падваення зычнай. Формы Präteritum Konjunktiv слабых дзеясловаў супадаюць з формамі прэтэрыта абвеснага ладу. Формы прэтэрыта кан’юнктыва моцных дзеясловаў утвараюцца з асновы дзеяслова ў прэтэрыце абвеснага ладу з дапамогай суфікса -e і асабовых канчаткаў прэтэрыта. Каранёвыя галосныя a, o, u атрымліваюць. Існуе таксама цэлы рад дзеясловаў, Präteritum Konjunktiv якіх не падпарадкоўваецца агульным правілам: гэта няправільныя дзеясловы sein (wäre), tun (täte), gehen (ginge), stehen (stände); няправільныя дзеясловы haben (hätte), werden (würde), bringen (brächte); прэтэрыта-прэзэнсныя дзеясловы (акрамя  sollen  і wollen): dürfte, könnte, möchte, müsste, wüsste. Perfekt Konjunktiv утвараецца пры дапамозе дапаможных дзеясловаў haben ці sein, якія стаяць у Präsens Konjunktiv, і сэнсавага дзеяслова ў Partizip II. Plusquamperfekt Konjunktiv утвараецца з дапамогай тых жа дапаможных дзеясловаў у Präsens Konjunktiv і сэнсавага дзеяслова ў Partizip II. Futurum I і Futurum II Konjunktiv утвараюцца пры дапамозе дапаможнага дзеяслова werden у Präsens Konjunktiv і сэнсавага дзеяслова ў Infinitiv I і Infinitiv II адпаведна. Акрамя гэтых форм ёсць яшчэ дзве, аналагаў якім няма ў беларускай мове. Гэта Konditionalis I і Konditionalis II. Яны ўтвараюцца пры дапамозе дапаможнага дзеяслова werden у Präteritum Konjunktiv і сэнсавага дзеяслова ў Infinitiv I і Infinitiv II.
(Imperativ) мае чатыры формы: 2-ая асоба адзіночнага ліку (arbeite, nimm), 1-ая асоба множнага ліку (arbeiten wir / wollen wir arbeiten, nehmen wir / wollen wir nehmen), 2-ая асоба множнага ліку (arbeitet, nehmt) і ветлівая форма (arbeiten Sie, nehmen Sie). Таксама загадны лад можна ўтварыць інфінітывам ( Nicht aus dem Fenster lehnen! ) або другім дзеепрыметнікам ( Hiergeblieben! ). Пабуджальнасць у нямецкім могуць выражаць некаторыя граматычныя канструкцыі (напрыклад, haben / sein + zu + Infinitiv, мадальны дзеяслоў + Infinitiv).
Інфінітыў утварае інфінітыўныя групы і канструкцыі з прыназоўнікам zu (інфінітыўныя групы тыпу um zu, ohne zu, (an) statt zu; канструкцыя haben/sein + zu + Infinitiv) і без яго (з мадальнымі дзеясловамі, дзеясловамі руху і іншымі дзеясловамі-выключэннямі). Інфінітыў выконвае розныя сінтаксічныя ролі: (Es ist eine Vergnügen, zu reiten),  (Vielleicht haben Sie die Absicht, auch unsere Vororte mit ihren schönen Palästen und Parks zu besuchen),  (Marion war von Herzen froh (darüber), in diesem schrecklichen halbzerstörten Haus nicht allein zu sein) і  (Er fährt nach Moskau, um seine Eltern zu besuchen).
Нямецкі дзеепрыметнік бывае двух відаў: Partizip I (аснова дзеяслова ў Präsens і суфікс -(e)nd) і Partizip II (аснова дзеяслова, прыстаўка ge- і суфікс -(e)t (для слабых дзеясловаў) ці -en (для моцных дзеясловаў)). Першы дзеепрыметнік часта выступае ў ролі азначэння да назоўніка (Das zu lesende Buch) і акалічнасці (Aus dem Kino zurückgehend, besprachen die Leute den Film). Другі дзеепрыметнік ужываецца пры ўтварэнні складаных часавых форм Perfekt і Plusquamperfekt (Mein Freund hat das Institut absolviert), ва ўсіх часавых формах пасіўнага стану (Der Text wird/wurde nacherzählt, nachdem er zweimal vorgelesen worden ist/worden war) і як азначэнне да назоўніка ў дзеепрыметных групах (Die von mir gekaufte Zeitung liegt auf dem Tisch).
Сінтаксіс
Сінтаксіс нямецкай мовы развіваўся на працягу ўсяе, аднак канчатковае нармаванне адбывалася толькі ў XIX—XX стагоддзях. Пунктуацыя нямецкай мовы сярэдневякоўя і новага часу выключала вялікую колькасць знакаў прыпынку, таму сказы былі простымі, аднак са з’яўленнем коскі ў адбыўся вялікі рывок у развіцці нямецкага сказа, што вызначыла яго сённяшнюю структуру.
бываюць і. Просты сказ звычайна складаецца з двух слоў — і  (неразвіты сказ), аднак можа ўключаць і даданыя члены сказа (развіты сказ). Складаныя сказы складаюцца з двух або некалькіх простых сказаў. Адпаведна, яны бываюць (бяззлучнікавыя і злучнікавыя), якія складаюцца з двух незалежных сказаў, і, якія складаюцца з галоўнага і аднаго ці некалькіх.
Сувязь у складаназлучаным сказе ажыццяўляецца пры дапамозе злучальных злучнікаў und, aber, oder, denn, deshalb, darum, doch, dann, so, also, а таксама пры дапамозе парных злучнікаў bald… bald, nicht nur… sondern auch, sowohl… als auch, entweder… oder. Даданы сказ у складзе складаназалежнага ўводзіцца пры дапамозе падпарадкавальных злучнікаў (dass, wenn, als, weil), адносных займеннікаў (der, die, das, die), (wer, was, welcher), прыслоўяў (wo, wann), пытальных займенных прыслоўяў (woran, wovon, woruber) і інш. Іх выбар залежыць ад віду даданага сказа. Гэтыя сказы бываюць: дапаўняльнымі, азначальнымі, акалічнаснымі (месца, часу, спосабу дзеяння, параўнання, ступені, выніку, прычыны, мэты, умовы і ўступкі) і далучальнымі.
Парадак слоў у нямецкім сказе напрамую залежыць ад яго характару. У простым апавядальным сказе адрозніваюць прамы і адваротны парадак слоў. У першым выпадку маецца на ўвазе, што ўсе члены сказа займаюць толькі свае выразна ўстаноўленыя пазіцыі: спачатку дзейнік, затым выказнік і даданыя члены сказа. Напрыклад, Der Lehrer kommt bald. Пры адваротным парадку слоў адбываецца інверсія: Bald kommt der Lehrer. Пры састаўным або складаным выказніку зменная частка становіцца на сваё месца, а нязменная ідзе ў канец: Ich stimme zu.
У пытальным сказе без пытальнага слова выказнік становіцца на першае месца ў сказе: Hat er das gemacht?. У пытальным сказе з пытальным словам (wer?, was?, wann?, wo?, wohin?, woher?, wie?, warum?, wozu? і інш.) на першым месцы стаіць само пытальнае слова, а выказнік ідзе за ім: Was hat er gemacht?.
У адмоўных сказах часцей за ўсё сустракаецца адмоўная часціца nicht, якая звычайна выкарыстоўваецца перад адмаўляемым словам: Nicht alle verstehen das. Аднак калі адмаўляецца выказнік, то часціца ставіцца ў канец сказа перад нязменнай часткай: Das weiß ich nicht. Калі адмаўляецца назоўнік, то перад ім ставіцца адмоўны займеннік kein, які замяшчае няпэўны артыкль і ўзгадняецца з назоўнікам у родзе, ліку і склоне: Ich habe keine Zeit. Двайнога адмаўлення ў нямецкай мове няма, г.зн. канструкцыі «нічога / ніколі не …» перадаюцца толькі адным адмаўленнем (у дадзеным выпадку словамі nichts ці niemand).
Словаўтварэнне
Словаўтварэнне нямецкай мовы атрымала вельмі добрае развіццё. Багацце элементаў слоў, як уласна нямецкіх, так і, дазваляе «збіраць» самыя розныя словы. У 1999 годзе парламент нямецкай зямлі Мекленбург — Пярэдняя Памеранія разгледзеў праект закона пад назвай «Rinderkennzeichnungs- und Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz» («Закон аб перадачы абавязкаў кантролю маркіроўкі ялавічыны»). Гэтае слова афіцыйна з’яўляецца самым доўгім у нямецкай мове (63 літары, 7 частак). У Сеціве прыводзяцца спасылкі на слова з 79 літар —  («Таварыства служачых малодшага звяна органа па наглядзе за будаўніцтвам пры галоўным упраўленні электрычнага абслугоўвання дунайскага параходства»). Апошняе па новых правілах прыбаўляе яшчэ адну літару (…schifffahrt…). Падобных складаных слоў у нямецкай мове вельмі шмат.
Месца нямецкага словаўтварэння ў сістэме мовы да гэтага часу да канца не вызначана. Звычайна яно разглядаецца ў рамках лексікалогіі ці граматыкі, аднак, будучы звязаным і з граматыкай, і з лексікай, словаўтварэнне валодае ўласнымі, толькі яму ўласцівымі рысамі. Словаўтварэнне можа разглядацца як з, так і з погляда. Гэта важна для разумення гістарычнага развіцця словаўтваральнай формы, выразнага размежавання словаўтваральных працэсаў і сучаснай структуры слова. З сінхраніяй і дыяхраніяй перакрыжоўваюцца працэсуальны і статыстычны аспекты (словаўтварэнне ў руху і статыцы).
Мінімальная адзінка слова называецца марфемай. У сваю чаргу марфемы могуць быць граматычнымі і лексічнымі. Словаўтваральны аналіз слова можа быць марфемным (дзяленне на самыя дробныя значныя адзінкі: be-auf-trag-en) і па «непасрэдна-складніках» ( Erfrischung → erfrischen + -ung → er- + frisch ). Нямецкае словаўтварэнне вылучае простыя, вытворныя і складаныя словы. ўяўляюць сабой класіфікацыю гэтых слоў і ўключаюць восем узроўняў: мадэль каранёвых слоў, мадэль бязафікснага словаўтварэння, прэфіксальная, суфіксальная мадэлі, мадэль прэфіксальна-суфіксальнага словаўтварэння, мадэль асноў з паўпрэфіксамі і паўсуфіксамі і азначальнае словаскладанне. Гл. таксама: Афіксы ў нямецкай мове.
Лексіка
Да спрадвечных слоў нямецкай мовы адносяцца, якія ў тым ці іншым выглядзе сустракаліся яшчэ ў прагерманскай мове, з розных дыялектаў якой узніклі сучасныя германскія мовы, у тым ліку і літаратурная нямецкая. Большая частка гэтых слоў была атрымана ў спадчыну прагерманскай мовай, у сваю чаргу, з праіндаеўрапейскай мовы. Да іх адносяцца, напрыклад: займеннікі ich (прагерм. *ek), du (*þū), mein (*mīnaz) і т. д.; лічэбнікі ein (прагерм. *ainaz), zwei (*twai), hundert (*hundaradą) і т. д.; назоўнікі Vieh (прагерм. *fehu), Haus (*hūsą), Feuer (*fōr) і інш.; такія дзеясловы як gehen (прагерм. *gāną), stehen (*stāną), sehen (*sehwaną) і інш.
Запазычаныя словы пранікалі ў нямецкую мову, як правіла, з іншых індаеўрапейскіх моў, што тлумачыцца гістарычнымі культурнымі, палітычнымі і эканамічнымі сувязямі Германіі з суседнімі тэрыторыямі. Разам з індаеўрапейскімі запазычаннямі ў нямецкай прысутнічае культурная лексіка з неіндаеўрапейскіх моў.
Запазычаныя словы могуць часткова захоўваць свае першапачатковыя вымаўленне і арфаграфію. Прыкладамі запазычанняў з лацінскай мовы з’яўляюцца: Koch (coquus), Wein (vīnum), Straße (strāta), Prozess (processus), schreiben (scrībere) і інш. Са старажытнагрэчаскай былі запазычаныя словы, звязаныя з навукай, рэлігіяй, міфалогіяй і грамадска-палітычным ладам: Meter (ст.-грэч. μέτρον), Elektron (ήλεκτρον), Mathematik (μαθηματική), Historie (ἱστορία), Theologie (θεολογία), Liturgie (λειτουργία), Mythos (μῦθος), Thron (θρόνος), Demokratie (δημοκρατία) і інш. Словы лацінскага і грэчаскага паходжання, а таксама часткі вытворных слоў узнікалі ў нямецкай на працягу ўсяе яе наступнай гісторыі цераз іншыя мовы.
З італьянскай мовы прыйшлі эканамічныя тэрміны і словы, звязаныя з мастацтвам: Bank (banca), Bankrott (banca rotta), Bilanz (bilancia), Risiko (risico, risco), Kapital (capitale), Arie (aria), Oper (opera), Sinfonie (sinfonia). З французскай паходзяць словы, звязаныя з модай і бытам: Figur (figure), Garderobe (garde-robe), Toilette (toilette), Friseur (friser). З англійскай мовы ў нямецкую была запазычана вялікая колькасць слоў ( і ), звязаных з тэхналогіямі, СМІ, а таксама маладзёжнай культурай: E-Mail (e-mail), Show (show), Keyboard (keyboard), Ticket (ticket), T-Shirt (T-shirt), Party (party), Date (date), Baby (baby), Story (story).
Вялікі аказала арабская мова, з якой былі ўзятыя словы: Matratze (араб. مطرح), Elixir (الإكسير), Arsenal (دار الصناعة), Ziffer (صفر) і іншыя. У нямецкай таксама прысутнічаюць шматлікія гебраізмы — запазычанні з іўрыта і ідыша: betucht (בָּטַח), koscher (ככּשר‎), dufte (טוֹב‎), mauscheln (מֹשֶׁה‎ ці מָשָׁל‎), zocken (צחוק‎), Chuzpe (חֻצְפָּה‎‎), Schlamassel (שלימזל‎).
Асобную катэгорыю складаюць словы, якія складаюць нацыянальную культурную лексіку. Напрыклад, з кітайскай словы Feng Shui (風水), Mahjong (麻將), Kungfu (功夫), Ketchup (茄汁), Tee (茶). З японскай: Kamikaze (神風), Ninja (忍者), Aikido (合気道), Origami (折り紙), Karaoke (カラオケ), Tsunami (津波). З рускай : Sputnik (спадарожнік), Sowjet (савет), Pogrom (пагром), Datsche (дача), Kosaken (казак) і іншыя.
У розны час нямецкая мова запазычала таксама з суседніх германскіх, славянскіх, раманскіх моў, а таксама (пры дапамозе) цюркскіх, фіна-ўгорскіх,, іранскіх , , і іншых моў.
Воданапорная вежа (Магілёў)
Воданапорная вежа — інжынернае збудаванне ў Магілёве, размешчанае па вуліцы С. Лазо, 1-а.
Гісторыя
Узведзена з цэглы і дрэва ў 1902 г. на ўскраіне горада ў комплексе будынкаў чыгуначнай станцыі «Магілёў» Віцебска-Жлобінскай чыгункі для забеспячэння вадой вакзала і тэхнічных службаў.
Верхняя (драўляная) частка была пашкоджана артабстрэлам падчас наступальнай аперацыі 1944 г., там месцілася агнявая пазіцыя нямецкіх войскаў. Адноўлена ў 1940-я гг., абшаляваная, вокны ў мураванай частцы закладзены.
Зараз гэта дзеючы вытворчы аб’ект РВУП «Дарвадаканал» ДА «Беларуская чыгунка». Выкарыстоўваецца па першапачатковым прызначэнні.
Архітэктура
Помнік архітэктуры так званага цаглянага стылю. Будынак размешчаны на высокім выступаючым цокалі, вылучаецца строгасцю планіровачнага рашэння, стрыманасцю дэкаратыўнай аздобы. У плане 8-падобнай формы. Гзымсавы пояс падзяляе будынак на два ярусы. Кожны паверх мае звязаныя між сабой адсекі, дзе размешчана інжынернае абсталяванне. У цэнтры ўсталяваны трубы для падачы вады ў рэзервуар, што знаходзіцца ў верхняй частцы вежы. Фасады дэкараваны. У ніжнім ярусе дзве глыбокія нішы з паўцыркулярным завяршэннем, аздобленыя рустам з замковым каменем. Аналагічна аформлены ўваход. Патоўшчаны гзымсавы пояс прафіляваны, мае несапраўдныя машыкулі. Перакрыцці драўляныя.
Ламаная піраміда
Ламаная піраміда — егіпецкая піраміда ў Дахшуры, узвядзенне якой прыпісваецца фараону Снофру (XXVI ст. да н.э.)
Паўднёвая піраміда ў Дахшуры носіць назву «ламанай», «зрэзанай» або «ромбападобнай» за сваю няправільную форму. Яна адрозніваецца ад іншых пірамід Старажытнага царства тым, што мае ўваход не толькі на паўночным боку, што было нормай, але таксама і другі ўваход, які адкрыты вышэй, на заходнім боку. Паўночны ўваход размешчаны на вышыні прыкладна 12 м над узроўнем зямлі, вядзе ў нахільны калідор, які апускаецца пад зямлю на два пакоі з выступамі.
Астрыўя
Астрыўя (Острі́в'я) — вёска ў Шацкім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Вільшанка (Шацкі раён)
Вільшанка (Вільша́нка) — вёска ў Шацкім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Мікіта Шалешка
Мікіта Шалешка (нар. ) — беларускі гандбаліст, варатар гродзенскага «Кронана».
Ягор Валер’евіч Сямёнаў
Ягор Сямёнаў (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Астравец».
Клубная кар’ера
Выхаванец мінскай «Змены», у 2005 годзе выступаў за фарм-клуб «Змена-2», аднак з-за праблем са здароўем вымушаны быў скончыць кар’еру. Пазней вучыўся ва ўніверсітэце і працаваў, гуляючы ў футбол на аматарскім узроўні. Пазнейшае абследаванне выявіла, што праблемы са здароўем прайшлі.
У 2010 годзе пачаў гуляць за смалявіцкі «Вігвам» у Другой лізе. Пасля паспяховага сезона (стаў найлепшым бамбардзірам каманды з 12 галамі) атрымаў прапанову ад «Клечаска». У студзені 2012 года падпісаў кантракт з «Гарадзеяй», аднак у красавіку таго ж года быў аддадзены ў арэнду ў «Смаргонь». На наступны год ужо стаў іграком «Смаргоні» на трывалай аснове, а ў 2014 годзе вырашыў перайсці ў «Смалявічы-СТІ», дзе стаў адным з асноўных ігракоў.
У лютым 2016 года прыбыў на прагляд у стан дэбютанта Вышэйшай лігі — футбольнага клуба «Крумкачы» і ў сакавіку падпісаў кантракт. 2 красавіка 2016 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць «Белшыны» (1:1). Спачатку ў асноўным выхадзіў на замену, аднак у канцы сезона замацаваўся ў стартавым складзе «Крумкачоў» на пазіцыі левага паўабаронцы. Сезон 2017 пачынаў у асноўным складзе каманды, пазней стаў часцей выхадзіць на замену ці заставацца на лаўцы запасных. У ліпені 2017 года па пагадненні бакоў пакінуў «Крумкачы».
У жніўні 2017 года далучыўся да мінскага «Промня», якому па выніках сезона 2017 дапамог выйсці ў Вышэйшую лігу. У сезоне 2018 быў адным з асноўных ігракоў каманды.
У лютым 2022 года папоўніў склад «Смаргоні». Стаў капітанам каманды, дапамог клуб па выніках сезона 2022 вярнуцца ў Вышэйшую лігу. У пачатку 2023 года трэніраваўся з камандай, аднак новы кантракт не быў падпісаны, таму не трапіў у заяўку «Смаргоні» на сезон і не ўдзельнічаў у афіцыйных матчах.
У ліпені 2023 года перайшоў у «Астравец».
Грамадзянская пазіцыя
Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.
Зарэчча (Крыўскі сельсавет)
Размяшчэнне
У 18 км на поўдзень ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 36 км ад Гомеля.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Жлобін — Гомель. Планоўка складаецца з кароткай, блізкай да шыротнай арыентацыі вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1932 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас.
Іван Сямёнавіч Кобрынскі
Іван Сямёнавіч Кобрынскі (? — каля 1490) — князь.
Біяграфія
Паходзіў з княжацкага роду Кобрынскіх герба «Пагоня». Сын Сямёна Раманавіча. Зрабіў шмат наданняў цэрквам Кобрыншчыны, у 1473 годзе — царкве Божага Нараджэння ў Дабучыне (Пружанах).
Апошні мужчынскі прадстаўнік роду Кобрынскіх. Пасля яго смерці Кобрынскае княства пакінута вялікім князем літоўскім і каралём польскім Казімірам IV Ягелончыкам яго ўдаве Фядоры Іванаўне з роду Рагацінскіх, якая ў 1500 годзе прыняла каталіцкую веру з імем Соф’я (памерла ў ліпені або жніўні 1512 года).
Вас
Вас — прозвішча, тапонім.
Лілія Мікалаеўна Пятроўская
Лілія Мікалаеўна Пятроўская (, Растоў-на-Доне) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1965 годзе. Працавала ў праектных арганізацыях Алма-Аты, Растова-на-Доне, з 1958 года — галоўны архітэктар праектаў у Белдзіпрагандлі, з 1967-га — галоўны спецыяліст аддзела генплана ў Белдзіпрахарчпраме, з 1972 года — у ДПІ-12 Мінлегпрама СССР.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
Удзельнічала ў распрацоўцы тыпавых пасёлкаў для цалінных раёнаў Казахстана (1956—1960), генпланаў комплексу харчовых прадпрыемстваў на тэрыторыі КамАЗа ў г. Набярэжныя Чалны і прамвузла Чарджоу (1967—1972).
Марыя Сямёнаўна Кобрынская
Марыя Сямёнаўна Кобрынская (? — каля 1510) — княжна.
Біяграфія
Паходзіла з княжацкага роду Кобрынскіх герба «Пагоня». Дачка Сямёна Раманавіча. Жонка маскоўскага князя Івана Васілевіча Краснага.
Deep Space 1
Deep Space 1 («Далёкі Космас-1») — эксперыментальны аўтаматычны касмічны апарат, запушчаны 24 кастрычніка 1998 года ракетай-носьбітам Delta-2, як частка праграмы NASA «Новае Тысячагоддзе». Асноўнай мэтай палёту было выпрабаванне дванаццаці ўзораў найноўшых тэхналогій, здольных значна знізіць кошт і рызыкі касмічных праектаў. Таксама гэта першы апарат у гісторыі даследвання космаса, у якім у якасць маршавага рухавіка быў выкарыстаны іонны рухавік.
NGC 5889
NGC 5889 (іншае абазначэнне — PGC 54317) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2002
2-я цырымо́нія прысуджэ́ння Сусве́тнай прэ́міі саўндтрэ́каў адбылася 19 кастрычніка 2002 года ў Генце, Бельгія.
Пераможцы і намінанты
Ніжэй прыведзены спісы пераможцаў і намінантаў. У межах адной катэгорыі намінанты ўпарадкаваны паводле беларускага алфавіта. Пераможца адзначаны жоўтым колерам фона    і прыводзіцца першым.
Трапалава (Куранецкі сельсавет)
Трапа́лава (, Трепалово) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Куранецкага сельсавета.
Ружовая піраміда
Ружовая піраміда або Паўночная піраміда — самая буйная з трох вялікіх пірамід, размешчаных на тэрыторыі Дахшурскага некропаля. Назва звязана з колерам каменных блокаў, якія набываюць ў промнях вечаровага сонца ружовы колер. З’яўляецца трэцяй па вышыні пірамідай ў Егіпце, пасля Хуфу і Хафра ў Гізе. Ружовая Піраміда не заўсёды мела свой цяперашні колер. Раней яе сцены былі пакрытыя белым вапняком. Але ў цяперашні час белы вапняк амаль цалкам адсутнічае, бо яшчэ ў Сярэднія стагоддзі значная яго частка была знятая для будаўніцтва дамоў у Каіры, у выніку чаго агаліўся ружававаты вапняк. Гэтая піраміда прыпісваецца Снофру, бо было выяўлена яго імя, напісанае чырвонай фарбай на некалькіх блоках ашалёўкі.
Грабовэ (Шацкі раён)
Грабовэ (Гра́бове) — вёска ў Шацкім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Сота-іль-Монтэ-Джавані-XXIII
Сота-іль-Мантэ-Джавані-XXIII (Sotto il Monte Giovanni XXIII) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бергама.
Насельніцтва складае 3864 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 755 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 24039. Тэлефонны код — 035.
Лявон Белы
Лявон Белы (нар., в. Мікалаеўшчына Стаўбцоўскага пав. Навагрудскага ваяводства, цяпер Стаўбцоўскі раён Мінскай вобл.) — публіцыст. Пляменнік Якуба Коласа.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Сын Міхася Казіміравіча Белага (1886–1966, вясковая мянушка — Зімок) і Юзэфы Міхайлаўны з Міцкевічаў, роднай сястры Я. Коласа. Меў братоў Сымона і Міхася.
Вучыўся ў польскай школе ў Мікалаеўшчыне. У 1943—1944 гадах працягваў вучобу ў Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі. У 1947 скончыў сярэднюю школу ў Стоўбцах і ў 1948 гадах паступіў на факультэт беларускай і рускай мовы і літаратуры БДУ. У 1953—1956 вучыўся ў аспірантуры па спецыяльнасці «Беларуская літаратура».
Выказваючы сваё стаўленне да палітыкі русіфікацыі Беларусі, у 1957 годзе напісаў верш у абарону беларускай мовы «Усе народы прагнуць сваёй волі, улады, песні…», які пасля размножыў і расклеіў у Мінску разам са сваім братам Міхасём Белым. КДБ вызначыў аўтара лістовак па почырку, і пасля некалькіх месяцаў следства адбыўся закрыты суд над абодвума братамі. Асуджаны паводле арт. 67 (антысавецкая агітацыя і прапаганда), атрымаў 10 гадоў пазбаўлення волі. Этапам накіраваны ў лагер Явас на станцыі Поцьма Мардоўскай АССР. Пазней тэрмін зняволення быў скарочаны на 4 гады.
Вызвалены ў 1963 годзе і да выхаду на пенсію ў 1992 годзе працаваў у бібліятэцы № 10 Мінска. Белы не атрымаў дазволу абараніць дысертацыю. Друкаваў артыкулы па беларускай літаратуры і бібліятэчнай справе ў «Чырвонай змене», «Мінскай праўдзе», «Вечернем Минске», у кнізе свайго брата Сымона Белага «На бацькоўскай зямлі» (пад імем брата там апублікаваны артыкул «Да новага жыцця»). На пенсіі, інвалід 1-й групы.
Залісся (Шацкі раён)
Залісся (Залі́сся) — вёска ў Шацкім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Уладзіслаў Талстакарэнка
Уладзіслаў Талстакарэнка (нар. ) — беларускі гандбаліст, левы вуглавы.
Летні час
Летні час (Daylight saving time) — час, ссунуты на 1 гадзіну наперад адносна часу, прынятага ў гэтым часавым поясе. Уводзіцца шматлікімі краінамі ў летні перыяд з мэтай эканоміі электраэнергіі на асвятленне. Упершыню летні час быў ўведзены ў Германіі ў 1916 годзе.
У Еўропе пераход на летні час адбываецца ў апошнюю нядзелю сакавіка ў 2:00 пераводам стрэлак на 1 гадзіну наперад, а зваротны пераход здзяйсняецца ў апошнюю нядзелю кастрычніка ў 3:00 пераводам стрэлак на 1 гадзіну назад.
Сучасны стан
Адмовіліся ад увядзеня летняга часу Японія, Кітай, Індыя, Сінгапур, а таксама рэспублікі былога СССР: Узбекістан, Таджыкістан, Туркменістан, Грузія, Казахстан, Кыргызстан, Арменія, Азербайджан. Пры гэтым Туркменістан, Грузія, Кыргызстан і большая частка Казахстана і Узбекістана захавалі «дэкрэтны час». Расія адмовілася ад пераводу стрэлак з восені 2011 года, прыняўшы закон «Пра вылічэнне часу» паводле якога, рашэнне пра змену часавога пояса для суб'екта РФ прымаецца ўрадам Расіі.
Украіна, Малдова, Літва, Латвія, Эстонія таксама могуць адмовіцца ад пераводу стрэлак з вясны ці восені 2021 года.
Варта адзначыць, што на экватары розніца паміж працягласцю дня ўлетку і ўзімку неістотная (на экватары дзень і ноч цэлы год прыблізна па 12 гадзін). Пры набліжэнні да Паўночнага ці Паўднёвага полюсу розніца ў працягласці дня ўлетку і ўзімку становіцца ўсё больш істотнай. Гэта тлумачыць, чаму ў экватарыяльных ці трапічных краінах выкарыстанне «летняга» часу эканамічна немэтазгодна.
У розных краінах ідзе ажыўленая палітычная барацьба за захаванне ці адмену летняга часу. За захаванне выступаюць энергетыкі, вытворцы спартыўнага інвентара і сеткі рознічнага гандлю, за адмену — ахова здароўя, транспарт і фермеры.
Да 2011 года ў Беларусі і Расіі і да 2002 года ў Еўропе пераход на летні час ажыццяўляўся ў апошнюю нядзелю сакавіка ў 2:00 пераводам гадзіннікавых стрэлак на 1 гадзіну наперад, а зваротны пераход ажыццяўляўся ў апошнюю нядзелю кастрычніка ў 3:00 пераводам стрэлак на 1 гадзіну назад.
Пачынальна з 2002 года, паводле дырэктывы ЕС(2000/84/EC) у Еўропе пераход на летні час ажыццяўляецца ў 01:00 па Грынвічы.
У ЗША і Канадзе з 2007 года пераход на летні час ажыццяўляецца ў другую нядзелю сакавіка ў 2:00 і вяртаецца зваротна ў першую нядзелю лістапада, таксама ў 2:00. Варта заўважыць, што не па ўсёй тэрыторыі Злучаных Штатаў і Канады летні час выкарыстоўваецца аднолькава. Да прыкладу, у канадскай правінцыі Саскачэван стрэлкі не пераводзяць.
Марк Ізрайлевіч Бернштэйн
У сакавіку 2022 года Бернштэйн схоплены супрацоўнікамі ГУБАЗіК, меркавана, паводле абвінавачвання ў парушэнні расійскага закона пра фэйкавыя навіны ў сувязі з рэдагаваннем ім артыкулаў у Вікіпедыі на тэму расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе.
Паходжанне
Нарадзіўся ў Мінску. У 1982—1896 гадах вучыўся ў Беларускім політэхнічным інстытуце. Паводле звестак 2009 года, жыў у Мінску.
Арышт у 2022 годзе
10 сакавіка 2022 года расійскі Telegram-канал «Мракоборец» апублікаваў асабістыя звесткі Марка Бернштэйна і абвінаваціў яго ў парушэнні новага закона пра публікацыю фэйкавых навін. Канал заявіў, што рэдагаванне Бернштэйнам артыкулаў Вікіпедыі пра ўварванне Расіі ва Украіну парушае гэты закон.
11 сакавіка 2022 года ГУБАЗіК схапіў Бернштэйна ў Мінску. Прарасійскія Telegram-каналы рэжыму Лукашэнкі апублікавалі відэазапіс захопу Бернштэйна і абвінавацілі яго ў распаўсюджванні «фэйкавай і антырасійскай» інфармацыі. 12 сакавіка суд прыгаварыў яго да 15 сутак арышту паводле артыкула 24.3 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэння Рэспублікі Беларусь («Непадпарадкаванне законнаму распараджэнню або патрабаванню службовай асобы пры выкананні ёю службовых паўнамоцтваў»).
11 сакавіка 2022 года Фонд Вікімедыя, які кіруе Вікіпедыяй і іншымі праектамі Вікімедыя, заявіў у адказ на запыт пра затрыманне Бернштэйна, што «групы Фонда „Давер, бяспека і правы чалавека“ [назірала] за працяглым крызісам ва Украіне і [была] ў шчыльным кантакце з супольнасцямі [Вікіпедыі] ў рэгіёне, каб забяспечыць іх бяспеку і рэагаваць на іх патрэбы».
29 сакавіка 2022 года праваабарончыя арганізацыі Беларусі прызналі Бернштэйна палітычным зняволеным.
Годагісл
Годагісл (Godigisel; ? — ) — кароль вандалаў.
Годагісл, верагодна, пад ціскам гунаў, павёў свой народ ад Норыка і Віндэліцыя далей на захад. На Майне ім перагарадзілі шлях сілінзы — другая галіна вандалаў, а на Рэйне свевы. Нарэшце, Годагісл у канцы 406 г. спрабуе перасекчы Рэйн і апынуцца на тэрыторыі Рымскай Галіі. Тым не менш, прыходзіцца процістаяць франкам, якія былі ў рымскай ваеннай службе. Годагісл быў забіты ў сутычцы
Годагісл меў двух сыноў, аднаго ад законнай жонкі — Гундэрыха, і аднаго ад наложніцы — Гейзерыха.
Вукава зямля
Вукава зямля (Вукова земља), або Вобласць Бранкавіча (Област Бранковића) — адна з дзяржаў, якая ўзнікла пасля распаду Сербскага царства ў 1371 годзе са смерцю яго кіраўніка, цара Стэфана Ураша V. Адзіным кіраўніком дзяржавы быў Вук Бранкавіч, сын севастакратара Бранка Младанавіча.
Праз шлюб з дачкой цара Лазара Вук атрымаў пад кіраванне большую частку Косава. Пазней ім былі далучаны землі Рашкі, Палімля і Мятохіі. Найбольш важнымі і буйнымі гарадамі дзяржавы былі Прышціна, Прызран, Печ, Скоп’е, Рас і іншыя.
Суперкубак Польшчы па валейболе
Суперкубак Польшчы па валейболе — штогадовы турнір па валейболе, складаецца з аднаго матча паміж пераможцам чэмпіянату Польшчы і ўладальнікам Кубка Польшчы адпаведнага сезона. Праводзіцца з 2012 года.
Генадзь Афанасьевіч Пяшкоў
Біяграфія
Скончыў у 1972 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1973 года — галоўны архітэктар аддзела ў Алтайдзіпрасельгасбудзе ў Барнауле, з 1977 года — галоўны ландшафтны архітэктар Гродна, з 1982 года — архітэктар у Гродзенскіх мастацка-вытворчых майстэрнях.
NGC 5890
NGC 5890 (іншыя абазначэнні — MCG -3-39-4, NPM1G -17.0406, IRAS15150-1724, PGC 54602) — галактыка ў сузор’і Шалі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Генадзь Афанасьевіч Пяшкоў
Творчасць
Асноўныя працы: забудова Алтайскага навуковага цэнтра ў Барнауле, пасёлкаў Первамайскі (1976, бронзавы медаль ВДНГ СССР) і Саннікаўскі, тэатр у Горна-Алтайску (1976, у аўтарскім калектыве) у Алтайскім краі, мемарыяльны комплекс у гонар 850-годдзя Гродна (1978, у аўтарскім калектыве).
Затышша (Шацкі раён)
Затышша (Зати́шшя) — вёска ў Шацкім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Ганна Сямёнаўна Кобрынская
Ганна Сямёнаўна Кобрынская (? — люты або сакавік 1519) — княжна.