cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)
Сітуацыя пасля турніру
Паводле вынікаў Шанхай Мастэрс 2013 змен сярод першай пяцёркі не адбылося. Аднак, Ніл Робертсан павялічыў свой адрыў ад Марка Сэлбі, нягледзячы на тое, што абодва снукерысты дайшлі да чвэрцьфіналаў, а Джад Трамп наблізіўся да Сэлбі, бо не страціў ачкоў паводле вынікаў турніру, а таксама павялічыўся яго адрыў ад Шона Мёрфі, які быў чвэрцьфіналістам розыгрышу 2011 года, а на Шанхай Мастэрс 2013 прайграў у 1/8 фіналу. Бары Хокінс, які дайшоў да паўфіналу турніру, падняўся з 9-га на 6-е месца і наблізіўся да Стывена Магуайра на адлегласць у 880 ачкоў, а пераможца Шанхай Мастэрс 2013 Дзін Цзюньхуэй падняўся на пяць пазіцый (з 12-й на 7-ю), атрымаўшы 6020 балаў з улікам ачкоў, страчаных за турнір 2011 года. Рыкі Уолдэн апусціўся на адзін радок і заняў 8-е месца, прайграўшы ў стартавым крузе, а за ім размясціўся Джон Хігінс, які вылецеў у 1/8 фіналу Шанхай Мастэрс 2013 і, страціўшы 840 балаў, апусціўся на тры пазіцыі. З 8-га на 10-е месца апусціўся Сцюарт Бінэм, які прайграў у першым раўндзе, а Марка Фу застаўся на 11-й пазіцыі, саступіўшы ў 1/8 фіналу турніру. Марк Ален вылецеў у 1/16 фіналу спаборніцтва і страціў дзве пазіцыі ў рэйтынгу, размясціўшыся на 12-м месцы, а Роберт Мілкінс, які паўтарыў дасягненне 2011 года, дайшоўшы да 1/8 фіналу, застаўся на 13-м радку. Марк Дэвіс дайшоў да чвэрцьфінальнай стадыі Шанхай Мастэрс 2013 і падняўся з 17-га на 14-е месца, а Алістэр Картэр, нягледзячы на паражэнне ў першым раўндзе, таксама падняўся ў рэйтынгу на адзін радок, заняўшы 15-ю пазіцыю. Чвэрцьфіналіст спаборніцтва 2011 года Мэцью Стывенс саступіў у першым матчы турніру і апусціўся з 14-га на 16-е месца, а яго суайчыннік Марк Уільямс, які быў у фінале Шанхай Мастэрс 2011, вылецеў з топ-16, заняўшы 18-ы радок. Майкл Холт, які дайшоў да паўфіналу першынства, падняўся з 26-й на 21-ю пазіцыю, а фіналіст Шанхай Мастэрс 2013 Сяа Гадун узляцеў на 11 месцаў, упершыню ўвайшоўшы ў топ-32.
Эканоміка Ірака
У эканоміцы Ірака пераважае нафтавы сектар, які забяспечвае каля 99,7% валютных паступленняў. Дагэтуль аграрная эканоміка дзяржавы хутка развівалася пасля рэвалюцыі 14 ліпеня, якая зрынула іракскую манархію Хашымітаў. Да 1980 года Ірак стаў трэцяй па велічыні эканомікай на Блізкім Усходзе. Гэта адбылося збольшага дзякуючы паспяховым ініцыятывам іракскага ўрада па індустрыялізацыі і развіццю інфраструктуры ў 1970-х гадах, якія ўключалі ірыгацыйныя праекты, будаўніцтва чыгунак і аўтамабільных дарог, а таксама электрыфікацыю сельскіх раёнаў.
Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)
Сітуацыя пасля турніру
У табліцы прадстаўлены змены ў сусветным рэйтынгу ў рамках топ-64 пад дзеяннем вынікаў Шанхай Мастэрс 2013.
Эканоміка Ірака
У 1980-я гады фінансавыя праблемы, выкліканыя буйнымі выдаткамі ў ірана-іракскай вайне і пашкоджаннем Іранам магутнасцяў па экспарце нафты, прывялі да таго, што ўрад баасістаў прыняў меры жорсткай эканоміі, заняў значныя запазычанні, а затым перанёс выплаты па знешнім абавязкам; Ірак панёс эканамічныя страты ў памеры не менш за 80 мільярдаў долараў ад вайны. Пасля заканчэння ваенных дзеянняў, у 1988 годзе, экспарт нафты паступова павялічваўся дзякуючы будаўніцтву новых трубаправодаў і аднаўленню пашкоджаных аб’ектаў, але пасля вайны ў Персідскім заліве зноў рэзка скараціўся, скараціўшыся да адной чацвёртай свайго валавога ўнутранага прадукту 1980 года і працягваючы зніжацца ад міжнародных пасляваенных санкцый. Становішча стабілізавалася з дапамогай ад праграмы ААН «Нафта ў абмен на харчаванне» ў 1997 годзе.
Нягледзячы на намаганні часовай адміністрацыі кааліцыі па мадэрнізацыі эканомікі Ірака пасля ўварвання ЗША ў 2003 годзе шляхам прыватызацыі і скарачэння яго знешняга доўгу, яго эканоміка працягвала зніжацца з-за бягучага гвалту, неэфектыўнага кіравання эканомікай і недахопу нафты, выкліканай састарэлай тэхналогіяй. З сярэдзіны 2009 года даходы ад экспарту нафты вярнуліся да ўзроўню, які назіраўся да аперацыі «New dawn», а даходы ўрада аднавіліся разам з сусветнымі цэнамі нафты. У 2011 годзе Багдад павялічыў экспарт нафты вышэй ўзроўню ў 1 900 000 барэляў (300 000 кубаметраў) у дзень у выніку новых кантрактаў з міжнароднымі нафтавымі кампаніямі, але не дасягнуў 2400000 барэляў (380000 кубаметраў) у дзень. Кантракты Ірака з буйнымі нафтавымі кампаніямі патэнцыйна маглі значна павялічыць даходы ад нафты, але Іраку патрэбна было мадэрнізаваць сваю нафтаперапрацоўчую, трубаправодную і экспартную інфраструктуру, каб гэтыя здзелкі маглі рэалізаваць свой патэнцыял.
Паляпшэнне ўмоў бяспекі і пачатковая хваля замежных інвестыцый дапамагаюць стымуляваць эканамічную актыўнасць, асабліва ў сектарах энергетыкі, будаўніцтва і рознічнага гандлю. Больш шырокае эканамічнае паляпшэнне, доўгатэрміновы фінансавы стан і ўстойлівае павышэнне ўзроўню жыцця па-ранейшаму залежаць ад таго, як урад правядзе буйныя палітычныя рэформы, і ад асваення велізарных запасаў нафты ў Іраку. Хоць замежныя інвестары глядзелі на Ірак з нарастаючым цікавасцю ў 2010 годзе, большасці з іх усё яшчэ перашкаджаюць цяжкасці з набыццём зямлі для праектаў і іншыя нарматыўныя перашкоды.
Перагон
Пераго́н (, Перегон) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Свенскага сельсавета. Ля вёскі цячэ рака Перагонка.
Назва
Назва паходзіць ад таго, што жыхары вёскі былі прыгонныя, якіх, паводле падання, сюды перасяліў, перагнаў жыць пан.
Гісторыя
На карце 1777 года пазначана разам з вадзяным млынам. У 1884 годзе 70 двароў, 546 жыхароў, заезны дом. У 1906 годзе разам з вёскамі Прудок, Слаўня, Чарнякоўка ўваходзіла ў Слаўненскае таварыства сялянаў — уладанне пана Лаўрыненкі. У 1910 годзе ў Бычанскай воласці Быхаўскага павета, 113 двароў, 792 жыхары.
Інфраструктура
У вёсцы дзейнічае дом сацыяльных паслуг.
Мумбаізм
Мумбаі́зм, культ Мумба (Mumboism, Mumbo cult) — рэлігійны хіліялістычны рух ва Усходняй Афрыцы.
Заснавальнікам мумбаізма лічыцца Аньянга Дандэ, прадстаўнік народа луа з захаду Кеніі. У 1913 г. ён абвясціў, што быў праглынуты вялікім змеям з возера Вікторыя і потым адпушчаны ім. Пры гэтым нібы змей паведаміў, што ён — бог Мумба, які прадракае хуткае заканчэнне ўлады белых людзей і хрысціянства, пасля чаго павінна пачацца эпоха дабрабыту.
Пропаведзь Аньянга Дандэ мела поспех сярод прадстаўнікоў розных народаў, незадаволеных палітыкай брытанскай каланіяльнай адміністрацыі. Пад яго ўплывам адбыліся антыкаланіяльныя выступленні ў 1914 г. Аднак большасць прыхільнікаў Аньянга Дандэ далучалася да створанай ім арганізацыі на чале першасвятара са спецыяльнымі месцамі для сустрэч і шанавання Мумба. Яны выкарыстоўвалі традыцыйныя фалічныя сімвалы і элементы шанавання сонца, характэрныя для афрыканскіх народаў.
Дварэц
Назву Дварэц маюць:
Сычын
Сы́чын (, Сычин) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Кабінагорскага сельсавета.
Назва
Існуе два варыянты паходжання назвы в. Сычын: ад слова сыч (птушка) і ад р. Сычын «балотніца». У канцы XVIII стагодзьдзя вёска называлася Слабада Сычын ці Слабада Січын і Вялікая Шышкаўка.
Геаграфія
Побач з вёскай цячэ рака Галуба, прыток Сажа.
Да 2006 года ўваходзіла ў склад Каменкаўскага сельсавета.
Інфраструктура
У вёсцы працуе дом сацыяльных паслуг.
Галі (Абхазія)
Галі (გალი), Гал (Гал) — горад у Абхазіі, за 77 км на паўднёвы ўсход ад Сухумі, на мяжы з Грузіяй, цэнтр Галскага раёна. Насельніцтва — 7,2 тыс.чал.(2003), больш за 95 % — мегрэлы.
NGC 3335
NGC 3335 (іншыя абазначэнні — ESO 501-71, MCG -4-25-55, AM 1037-233, PGC 31706) — галактыка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Прудок
Жылы масіў
Прудок — жылы масіў у Гомелі
Партрэт Мікалая IV Радзівіла
«Партрэт Мікалая IV Радзівіла» — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная ў 1733—1737 гадах невядомым мастаком. Захоўваецца ў калекцыі ў Нацыянальным музеі ў Варшаве ( MP 4450. MNW). Памер карціны —.
Партрэт біскупа жамойцкага Мікалая Радзівіла адносіцца да серыі партрэтаў у лаўровым вянку. Да 1939 г. у калекцыі князёў Радзівілаў у Нясвіжы (№ 53, на партрэце № 17 у інвентары 1834 г., № 191 у інвентары 1857 г., № 191 у інвентары 1883 г., № 17 у інвентары 1928 г., № 32 у вопісе 1939 г.). Захоўваўся ў Вялікай сталовай зале (былой Гетманскай) у паўднёвай галерэі. Пасля 1939 г. трапіў у Мінск. У 1944 г. вывезены ў Германію. Вернуты ў Мінск з Берліна ў 1947 г. Перададзены ў Польшчу ў 1950 г.
Зоя Іванаўна Падліпская
Зоя Іванаўна Падліпская (дзяв. Янучок; нар. 1964) — беларуская філолаг, пісьменніца, паэтэса. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Сястра Таісіі Трафімавай і Ларысы Пшанічнай.
Біяграфія
Скончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага педагагічнага універсітэта імя М. Танка. З 2009 г. — галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова».
Творчасць
Друкавалася ў газеце «ЛІМ»; часопісах «Полымя», «Маладосць», «Роднае слова», «Першацвет» і інш. Аўтар кніг паэзіі.
Літафільныя элементы
Літафільныя элементы — група хімічных элементаў (54 элементы), якія складаюць асноўную масу мінералаў зямной кары (літасферы) — каля 93 % масы зямной кары і каля 97 % масы солевага складу. У прыродзе пераважная маса гэтых элементаў ўваходзіць у склад сілікатаў, але таксама распаўсюджаныя іх аксіды,, , сульфаты, фасфаты.
Да літафільных элементаў ставяцца кісларод, крэмній, алюміній, бор, тытан, вуглярод, усе шчолачныя і шчолачназямельныя металы, галагены і.
Віктар Уладзіміравіч Шумігай
Віктар Уладзіміравіч Шумігай (6 жніўня 1936, Гомель, Беларусь —) — народны настаўнік Рэспублікі Узбекістан (1992).
Скончыў Харэзмскі педагагічны інстытут (1961). З 1956 па 2000 год настаўнік рускай мовы і літаратуры ў школы № 75 чыгуначнікаў Ургенча, цяпер школа № 28, намеснік дырэктара і дырэктар.
Часночніцы
Часночніцы (Pelobatidae) — сямейства бясхвостых земнаводных.
Гэта адзінае сямейства з падатрада анамацэльных. Адрозніваецца 12 родаў, каля 60 відаў.
Даўжыня да 10 см. Цела шчыльнае, вонкава часночніцы падобныя да жаб і рапух. Скура гладкая або злёгку гузаватая. Грудны пояс рухомы. Зрэнка вертыкальная. Сямейства ўключае віды, прадстаўнікі якіх маюць пярэднеўвагнутыя, а ззаду выпуклыя, або працэльныя, тулаўныя пазванкі. Рэбры ў іх адсутнічаюць, а крыжавыя пазванкі зліты з урастылем (хваставой косткай, утворанай ад зліцця хваставых пазванкоў). У большасці відаў маюцца лапатападобныя рагавыя пятачныя бугаркі для закопвання ў глебу.
Пашыраны пераважна ў Заходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі, таксама ў Еўропе, Паўночна-Заходняй Афрыцы, Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы. Жывуць у стэпах, лясах, на лугах, палях і інш. Найбольш вядомыя часночніца звычайная, часночніца сірыйская, крыжоўкі.
Прадстаўнікі асобных родаў гэтага сямейства значна адрозніваюцца адзін ад аднаго. Палову складаюць прадстаўнікі роду рагатых часночніц, пашыраных у гарах Паўднёвай Азіі і Малайскага архіпелага. Гэта найбольш прымітыўныя жывёлы, якія характарызуюцца свабоднымі міжпазванковымі дыскамі. Арыгінальныя вусатыя часночніцы, пашыраныя ў Сычуані, адрозніваюцца наяўнасцю ў самцоў вусападобных шыпікаў на верхняй губе. 6 відаў паўночнаамерыканскіх часночніц аб'яднаны ў род лапатаногаў, назву якога можна было б даць усяму сямейству ў сувязі з наяўнасцю лапатападобных рыючых пятачных бугроў. Аднак існуюць і такія прадстаўнікі сямейства з роду крыжавікоў, у якіх пятачны бугор акруглы і невялікі.
Вядуць змрокавы або начны спосаб жыцця. Кормяцца беспазваночнымі.
Часночніца звычайная пераважна вясной мае слабы часночны пах (адсюль назва).
Рэвалюцыя ў Кыргызстане (2010)
Рэвалюцыя ў Кыргызстане, 2010 — дзяржаўны пераварот, які адбыўся 7 красавіка 2010 на хвалі антыўрадавых выступленняў і масавых беспарадкаў, якія ахапілі Кыргызстан у пачатку красавіка 2010.
Асноўныя падзеі адбываліся ў сталіцы краіны — Бішкеку, гарадах Талас, Такмок і Нарын. Загінула больш за 75 чалавек, атрымалі раненні звыш 1500 чалавек.
Павышэнне камунальных тарыфаў у Кыргызстане было выклікана ўздаражаннем з 1 красавіка імпарту энергарэсурсаў з Расіі пасля стварэння апошняй з Беларуссю і Казахстанам у пачатку 2010 мытнага саюзу.
З пачаткам беспарадкаў прэзідэнт Бакіеў пакінуў сталіцу і ўкрыўся на поўдні краіны ў горадзе Ош. Праціўнікі Бакіева стварылі пераходны ўрад на чале з Розай Атунбаевай.
У адрозненне ад Цюльпанавай рэвалюцыі 2005 рэвалюцыя 2010 не была звязана з выбарчым працэсам і не арганізоўвалася па «аранжавай» («аксамітнай») тэхналогіі, для падзей 2010 характэрныя рысы класічнай рэвалюцыі. Абедзве рэвалюцыі азнаменаваліся маштабным марадзёрствам у гарадах, якія сталі арэнай асноўных падзей.
Таісія Іванаўна Трафімава
Таісія Іванаўна Трафімава (дзяв. Янучок; нар. 1955) — беларуская паэтка. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Сястра Зоі Іванаўны Падліпскай і Ларысы Пшанічнай.
Біяграфія
Скончыла Маскоўскі народны універсітэт мастацтваў; факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Друкавалася ў газеце «ЛІМ»; часопісах «Полымя», «Маладосць», «Роднае слова», «Першацвет» і інш. Песні на яё вершы выконваюца на «Славянскім базары».
Кевін Дзюрэнт
Кевін Уэйн Дзюрэнт (Kevin Wayne Durant; нар., , ЗША) — амерыканскі прафесійны баскетбаліст.
Гафній
Прыродныя крыніцы
Належыць да ліку рассеяных у прыродзе элементаў; уласных мінералаў не мае, заўсёды сустракаецца разам з цырконіем, які распаўсюджаны намнога больш.
Юрген Грусон
Юрген Грусон (Jürgen Gruson; нар., , Нідэрланды) — галандскі прафесійны снукерны рэферы. Прафесійным дэбютам стала кваліфікацыя да турніру Мастэрс 2006 году. Абслугоўваў паўфінал German Masters 2011, а таксама кваліфікацыйныя матчы чэмпіянату свету і чэмпіянату Вялікабрытаніі.
Галій
Галій (Gallium) Ga — хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 31. Серабрыста-белы метал.
Прыродныя крыніцы
Шырока распаўсюджаны ў зямной кары, але вельмі рассеяны. Адзіны мінерал — галіт, невялікія запасы ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (былы Заір).
Выкарыстанне
Выкарыстоўваецца ў якасці тэрмаметрычнай вадкасці для вымярэння тэмператур да 1000 °С. Як і вісмут выкарыстоўваецца ў ядзерных рэактарах у якасці цепланасіцеля. Паўправадніковы матэрыял арсенід галію (GaAs) выкарыстоўваецца ў вытворчасці паўправадніковых лазераў, дыёдаў Гана, тунэльных дыёдаў і інш.
Васілій II Балгарабойца
Васі́лій II Балгарабойца (Булгарактон) (Βασίλειος B' Βουλγαροκτόνος; 958, Канстанцінопаль — 15 снежня 1025) — візантыйскі імператар (976—1025) з Македонскай дынастыі.
Узмацніў палітычную, эканамічную і ваенную магутнасць Візантыі; абмежаваў уплыў знатных родаў, задушыў іх паўстанні ў 976—79 і 987—89.
Меў добрасуседскія адносіны з кіеўскім князем Уладзімірам, за якога выдаў замуж сваю сястру Ганну. Гэты шлюб паспрыяў прыняццю на Русі хрысціянства.
У 995 здзейсніў паспяховы паход у Сірыю супраць Фатымідаў; захапіў частку грузінскіх і армянскіх зямель. Пасля працяглай вайны ў 1018 пакарыў Заходне-Балгарскае царства і падпарадкаваў яго Візантыі; за жорсткасць, якую праявіў у гэтай вайне (у 1014 загадаў асляпіць 14 тыс. балгарскіх палонных), празваны Балгарабойцам. Значна пашырыў тэрыторыю сваёй імперыі: яна ўключыла ўвесь Балканскі паўвостраў і Малую Азію, распасціралася да Каўказскага хрыбта і Месапатаміі на ўсходзе і Італіі на захадзе.
Гудаута
Гудаута (Гәдоуҭа) — курортны горад у Абхазіі, за 37 км на паўднёвы захад ад Сухума, за 43 км ад Гагры, цэнтр Гудауцкага раёна. Насельніцтва — 7,7 тыс.чал.(2003), больш 95 % — мегрэлы.
NGC 3336
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Раймунд Зямацкі
Раймунд Мікалай Зямацкі (Rajmund Mikołaj Ziemacki;, Дахны — , ) — беларускі каталіцкі святар.
Біяграфія
Нарадзіўся 19 верасня 1810 года ў вёсцы Дахны каля Крэва ў сям’і Андрэя Зямацкага і Катарыны Камінскай. Хрышчоны ў вёсцы Лоск. Вучыўся ў манахаў-трынітарыяў у Маладзечне, затым у Віленскім універсітэце. Разам са старэйшым братам Юзафам браў удзел у Лістападаўскім паўстанні 1830 года супраць царскіх уладаў. Старэйшы брат загінуў у час паўстання, сам Раймунд быў цяжка паранены. Малодшы брат Францішак быў бацькам будучага прафесара Віленскага ўніверсітэта Юзафа Казіміра Зямацкага.
Пасля заканчэння паўстання паступіў у Віленскую семінарыю, у 1838 годзе быў пасвечаны на святара. Да 1845 года служыў пробашчам у Касцёле Святога Рафала ў Вільні. З 1849 года служыў настаяцелем у Ваверцы Лідскага павета. У ноч з 24 на 25 студзеня 1863 года па старым стылі Раймунду Зямацкаму была дастаўлена копія паўстанцкага маніфеста з загадам зачытаць яго перад вернікамі ў нядзелю. Аналагічныя загады атрымалі пробашчы суседніх прыходаў, многія зачыталі іх, асцерагаючыся помсты з боку паўстанцаў, некаторыя, асцерагаючыся рэпрэсій з боку царскіх улад, паведамілі пра атрыманы загад у паліцыю і папрасілі аховы. Раймунд Зямацкі добраахвотна прыняў рашэнне падтрымаць паўстанне і зачытаць маніфест.
Неўзабаве пасля абвяшчэння маніфеста Раймунд Зямацкі быў арыштаваны і адпраўлены ў Вільню, дзе быў кінуты ў турму пры Касцёле Святога Духа. Разам з ім судзілі яшчэ двух каталіцкіх святароў Станіслава Ішору і Адама Фалькоўскага, чыя віна таксама складалася толькі ў абвяшчэнні маніфеста паўстанцаў. Усе трое былі пакараны смерцю па рашэнні генерал-губернатара М. Мураўёва. Раймунд Зямацкі быў расстраляны 5 чэрвеня 1863 года на Лукішскай плошчы ў Вільні.
Памяць
У капліцы Святой Барбары на каталіцкіх могілках Ліды ўстаноўленая мемарыяльная дошка ў памяць пра Раймунда Зямацкага
Вілія
Ві́лія, або Вялля (Neris — Нярыс) — рака ў Беларусі і Літве, правы прыток Нёмана.
Назва «Вілія»
У заходнярускіх летапісах назва фігуруе ў форме «Велья», якая праз прамежкавую форму *Vъlьja ад адпачатнай балцкай формы Vilija.
Ад індаеўрапейскага *ṷel- «круціць, віць, каціць». Ад яго таксама назва ракі Вільня, што звязаная з літоўскімі vilnià [= вільня́], vilnius (засведчана ўжо ў XVII стагоддзі), vilnė, vilnis «хваля», vilnyti «хвалявацца, ісці хвалямі; наплываць (хвалямі)».
Рачныя назвы Вілія, Вільня матываваныя хуткаплыннасцю ракі, якая хутка «накатвае» хвалямі.
Таго ж паходжання і корань Val- са значэннем «валіць, навальвацца, прыбываць», які ў балцкай рачной назве Валажода «Хуткая плынь» (прытокі прыпяцкай Пцічы і бярэзінскай Мяны).
Па сёння ў народным ужытку засведчаная форма назвы «Вяйлля».
Назва «Нярыс»
Ад гэтага варыянту вілейскай назвы на працягу ўсяго цячэння ракі, пачынаючы ад Смаргоні, утвораныя тапонімы, якія ў літоўскім асяроддзі гучаць як Paneriai: Панара (паміж Смаргонню і Барунамі), Панарцы (на Віліі ніжэй за Міхалішкі), на літоўскім адрэзку Віліі — на тэрыторыі Вільнюса і ніжэй за яго з двух бакоў Кярнаве.
Пачатак называння Віліі назвай тыпу Neris геаграфічна звязваюць з утокам у Вілію ракі Нарачанкі (цячэ з возера Нарач). У яе назве той жа корань Nar- / Ner-, ад літоўскага nerti «ныраць», narus «ныркі» (семантыка назвы звязаная з глыбінёй). Мяркуецца, што адпачатна Віліяй верхняе цячэнне ракі называлі верхневілейскія балцкія плямёны.
На ўсходзе старабалцкай тэрыторыі той жа корань Ner- у гідронімах тыпу Няропля, Няруса (прыток Дзясны), Нерата (возера ля дзвінскай ракі Таропы), Нераста (рака на Павоччы).
Выток
Сцёп-камень (або Сцёб-камень) — вертыкальна пастаўлены ў няпамятныя часы на вытоках Віліі камень тыпу менгіра. Яго назва звязаная з балцкім *stabas «камень» і найверагодней адпачатна гучала проста як «Ста́бас», што значыла «Камень». На ўсходзе старабалцкай тэрыторыі той жа корань у балцкіх рачных назвах тыпу Стабна «Каменная (рака)».
Можна меркаваць, што вертыкальная пастаўленасць каменя "Стабас", які некалі стаяў на беразе разлеглага верхавога возера, надавала яму значэнне Восі, Слупа, што забяспечваў сувязь паміж светамі, чалавечым і падземным (у арыентаваным на хтанічнасць светапоглядзе), або нябесным і зямным (у светапоглядзе з большай роляй нябеснай, светлавой сакральнасці).
Асноўныя прытокі
Справа: Сэрвач, Нарач, Страча, Жэймяна, Швянтойі, Сластаўка. Злева: Дзвінаса, Ілія, Уша, Сянканка, Ашмянка, Смердзія. Амаль усе прытокі Віліі каналізаваныя. Усяго ў басейне ракі больш за 40 каналаў агульнай даўжынёй каля 300 км.
Агульнае
Пачынаецца з невялікага балота за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Вялікае Поле Докшыцкага раёна, перасякае мяжу з Літвой за 2 км на паўночны захад ад вёскі Жарнэлі Астравецкага раёна, упадае ў Нёман на тэрыторыі Літвы каля Каўнаса. На рацэ створана Вілейскае вадасховішча, частка вады якога па Вілейска-Мінскай воднай сістэме перапампоўваецца ў раку Свіслач.
Рэжым адрозніваецца інтэнсіўным веснавым разводдзем (каля 45 % гадавога сцёку) і нізкім стаяннем вады ў летнюю межань. Пасля здачы ў эксплуатацыю Вілейскага вадасховішча ўзроўневы і сцёкавы рэжым плаціны ў межах Беларусі зарэгуляваны. Замярзае ў верхнім цячэнні ў пачатку снежня, у сярэднім і ніжнім — у канцы снежня — пачатку студзеня, крыгалом у 2-й палове сакавіка ад вусця да вярхоўя. Сярэдняя тэмпература вады летам 18—20 °C, найбольшая ў ліпені (27,9 °C, 1956).
Даліна звілістая, добра распрацаваная, у верхнім цячэнні шырынёй 1—3 км, бліжэй да вусця звужаецца да 0,2—0,4 км. Амаль на ўсім працягу тэрасы. Пойма ў верхнім цячэнні ў асноўным забалочаная, шырыня яе 200—400 м, ніжэй перарывістая, шырынёй 50— 70 м, месцамі да 600 м; на ўчастку паміж вёскамі Стахі і Раздоры Вілейскага р-на шмат старыц.
Рэчышча ў вярхоўі моцназвілістае, шырыня яго ад 1 м да 2 м, каля вусця Ушы 40—60 м (месцамі да 100 м), да ўпадзення Балошынкі 60—70 м; шмат астравоў, адмелін, асяродкаў, трапляюцца парожыстыя ўчасткі. Берагі стромкія, у вярхоўі тарфяністыя. Веснавое разводдзе пачынаецца ў канцы сакавіка і доўжыцца каля 50 сутак.
Тэрыторыя басейна Віліі ўтварае гістарычную вобласць Павілле.
Апурымак
Апурымак (у ніжнім цячэнні Эне, Тамба) — рака ў Перу, левы прыток Укаялі (сістэма Амазонкі). Даўжыня 1250 км, плошча басейна каля 125 тыс.км². Пачынаецца на ўсходнім схіле Заходняй Кардыльеры (на паўночным захадзе возера Тытыкака), цячэ на паўночны захад у глыбокіх і вузкіх далінах, якія расчляняюць Анды. Паўнаводная летам (снежань-леты). Сярэдні расход вады 2,9 тыс. м³/с. Вельмі парожыстая. На рацэ Апурымак горад Пуэрта-Прада.
Сухумі
Сухумі (Аҟəа, სოხუმი, Сухум) — сталіца і найбуйнейшы горад Абхазіі (Грузія). Знаходзіцца на ўзбярэжжы Чорнага мора. Насельніцтва 64.478 чал. (2011).
Этымалогія
У перыяд турэцкіх і арабскіх заваяванняў (Сярэднявечча), у сілу асаблівасцей фанетыкі цюркскіх і арабскіх моў, не прымаючых наяўнасці паслядоўных зычных (ЦХ), адсутнасці гуку «Ц» і яго пераход у гук «С», імя горада паступова змяняецца — Цхум → Схум → Сухум (Сухум-кале («кале» — крэпасць (цюрк.)).
Усталяванне ўплыву ў рэгіёне Расійскай імперыі выклікала ўсталяванне русіфікаваных назваў — Сухум, Батум. Абхазская назва горада «Акуа» выкарыстоўваецца пасля прыходу Савецкай улады, і не пераходзіць абхазскага моўнага арэала.
Са жніўня 1936 года, пасля ўключэння Абхазіі ў склад Грузінскай ССР у 1931 годзе, горад насіў афіцыйную назву Сухумі. 4 снежня 1992 года на сесіі Вярхоўнага Савета Рэспублікі Абхазія была адноўлена назва горада Сухум.
Гісторыя
Гісторыя горада налічвае больш за 2500 гадоў. Гэта адзін з найстаражытнейшых гарадоў свету. На месцы гораду да VI стагоддзя да н.э. была грэчаская калонія Дыяскурыя (названая ў гонар братоў Дыяскураў), якая потым належала Пантыйскаму царству. Тапонім «Аку» сустракаецца ў грэчаскім надпісе на залатых манетах калхідскай чаканкі (III—II стст. да н.э.) і супастаўляецца з абхазскай назвай горада — Акуа. Пазней на гэтым месцы была пабудавана рымская крэпасць Себастопаліс. З 736 года паселішча вядома пад назвай Цхум (ад абхазскай назвы «Гума») у складзе Абхазскага царства. У Сярэднявеччы — горад Цхумі ў складзе Грузінскага царства, з другой паловы XVI стагоддзя — пад уладай туркаў: у 1724 пабудавана турэцкая крэпасць Сухум-Кале на Чорным моры. Ад канца XVIII стагоддзя да 1808 і з 1864 — сталіца Абхазіі. У 1810 далучаны да Расіі, статус горада атрымаў у 1848. Пасля скасавання Абхазскага княства ў 1864 — цэнтр Сухумскага ваеннага аддзела (вобласці) у падпарадкаванні Кутаіскага генерал-губернатара, з 1866 — Сухумскай акругі Кутаіскай губерні.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года, горад і ўвогуле Абхазія, былі заглынуты ў хаос грамадзянскай вайны. Недаўгавечнае бальшавіцкае кіраванне было спынена ў маі 1918 і Сухум быў уключаны ў Дэмакратычную Рэспубліку Грузія як рэзідэнцыя аўтаномнага Вярхоўнага Савета Абхазіі і штаб-кватэра Грузінскага генерал-губернатара. Чырвоная Армія і мясцовыя рэвалюцыянеры адваявалі горад у грузінскіх войскаў 4 сакавіка 1921, і абвясцілі Савецкую ўладу. Сухум быў сталіцай Абхазскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі злучанай з Грузінскай ССР ад 1921 да 1931, калі ён стаў сталіцай Абхазскай Аўтаномнай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ў рамках Грузінскай ССР. У 1989 Сухум меў 110 000 жыхароў і быў аднім з самых паспяховых гарадоў Грузіі. Тут знаходзіліся шматлікія курортныя лецішчы Савецкіх лідараў.
У 1989—1993 Сухум быў цэнтрам Грузіна-абхазскага канфлікту які зруйнаваў большую частку горада. Падчас Абхазскай аблогі Сухума (1992—1993), горад і яго наваколлі зведалі амаль што штодзённыя паветраныя ўдары і артабстрэлы, са шматлікімі ахвярамі сярод грамадзянскага насельніцтва. 27 верасня 1993 бітва за Сухум была скончана масавай кампаніяй па этнічнай чыстцы супраць грузінскага насельніцтва, якое складала бальшыню (Сухумская разня), у тым ліку былі забіты члены Абхазскага ўрада (Жыўлі Шартава, Рауль Эшба і г. д.) і мэр Сухума Гурам Габіскірыя. Нягледзячы на тое, што горад быў часткова адноўлены, ён дагэтуль перажывае наступствы вайны, і не ўзнавіў сваю папярэднюю этнічную разнастайнасць (да 1992 тут ужывалася 9 розных моў).
Міхаіл Іванавіч Старавойтаў
Міхаіл Іванавіч Старавойтаў (, пасёлак Арленск, ) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт. Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2012).
Біяграфія
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны ў 1974 г. Вучыўся ў аспірантуры з 1974 па 1977 г.(навуковы кіраўнік — акадэмік Іларыён Ігнаценка) З 1977 года працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце. імя Францыска Скарыны З 1988 па 1992 г. і з 1998 па 2004 г. дэкан гістарычнага факультэта Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны, з 1992 па 1998 г. дэкан гісторыка-юрыдычнага факультэта тае ж ВНУ. Дацэнт кафедры гісторыі Беларусі з 2004 па 2006 гг. З 2006 па 2009 г. дактарант БДУ. З 2009 года працуе на пасадзе дацэнта кафедры гісторыі Беларусі Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны
Іван Майсеевіч Стальмашонак
Іва́н Майсе́евіч Стальмашо́нак (, в. Хімное Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці — ) — вядомы беларускі хірург. Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1948), аўтар навуковых работ па пераліванню крыві, брушной хірургіі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Хімнае (Хімное) Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Закончыў медыцынскі факультэт БДУ, працаваў дырэктарам школы медсясцёр Таварыства Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца, асістэнтам хірургічнай клінікі Беларускага медыцынскага інстытута і дэканам яго санітарна-гігіенічнага факультэта, намеснікам дырэктара інстытута па вучэбнай частцы, загадчыкам Мінскага гарадскога аддзела аховы здароўя, начальнікам упраўлення падрыхтоўкі кадраў Наркамата аховы здароўя БССР. Быў дырэктарам Беларускага Навукова даследчага інстытута пералівання крыві (з 1937 па 1941 год і ў 1944—1954 гадах). У гады Другой Сусветнай вайны — галоўны хірург эвакашпіталяў, начальнік лячсанупраўлення Наркамата аховы здароўя БССР, пасля вайны — дырэктар Мінскага медыцынскага інстытута.
Навуковая дзейнасць
Асноўныя напрамкі навуковай і практычнай дзейнасці Стальмашонка — рашэнне праблем хірургічнага лячэння хвароб і пашкоджанняў стрававальнай сістэмы, асабліва стрававода, а так сама праблем службы пералівання крыві. Ён першым у Беларусі выканаў некалькі складаных аперацый на страўнікава-кішачным тракце. Актыўна спрыяў развіццю ў рэспубліцы дзіцячай хірургіі і ўдасканаленню падрыхтоўкі медыцынскіх кадраў Беларусі рознага ўзроўню.
Узнагароды
Заслугі І. М. Стальмашонка перад Беларуссю адзначаны не толькі ордэнамі і медалямі, але і званнямі заслужанага ўрача БССР і ганаровага грамадзяніна горада Асіповічы.
Бонінгтан
Бонінгтан — прозвішча.
Лебедзь-клікун
Лебедзь-клікун (Cygnus cygnus) — птушка з сямейства качыных.
Агульная характарыстыка
Лебедзь-клікун — буйная птушка. Даўжыня цела 145—170 см, размах крылаў 218—250 см; важыць ад 7 да 10 кг, часам больш. Самка крыху меншая за самца. Цела выцягнутае, даўжыня шыі прыкладна роўная даўжыні тулава. Ногі кароткія, аднесены назад. У апярэнні вялікая колькасць пуху. Дзюба цытрынава-жоўтая з чорным кончыкам. Апярэнне белае. Маладыя птушкі маюць дымчата-шэрае апярэнне з больш цёмнай галавой. Чыста белы колер апярэння клікун набывае толькі на трэці год жыцця. Самец і самка вонкава практычна не адрозніваюцца адзін ад аднаго. Шыю клікун трымае прама, не згінаючы яе ў форме літары «S», як лебедзь-шыпун. Лебедзь-клікун крыху драбнейшы за шыпуна.
Пашырэнне
Насяляе галоўным чынам неглыбокія азёры і вялікія сажалкі, якія маюць зараснікі каля берагоў, а таксама марскія затокі з участкамі трыснягу і мноствам мелін; зімуе ў прыбярэжнай зоне мораў, а таксама на кантынентальных вадаёмах.
Арэал цягнецца ад Ісландыі праз Скандынавію і паўночны ўсход Еўропы, шырокім поясам праз Азію да Камчаткі і Сахаліна. Пералётны від, лакальна аселы (напрыклад, у Ісландыі). Месца зімовак: часткова ў межах гнездавога арэала, акрамя гэтага заходняя і цэнтральная Балтыка, паўднёвая Нарвегія і Швецыя, Данія, Германія, Вялікабрытанія, Ісландыя, Паўднёвая Еўропа, Чорнае і Каспійскае моры, Паўднёвая, Цэнтральная, Усходняя Азія і Малая Азія. На Беларусі рэдкі на гнездаванні від, зрэдку зімуе.
Лебедзь-клікун з’яўляецца нацыянальным сімвалам Фінляндыі.
Папскі атэнэум Святога Ансельма
Папскі атэнэум Святога Ансельма (Pontificio ateneo Sant'Anselmo) — каталіцкая вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай у Рыме, якая кіруецца Святым Прастолам і спецыялізуецца ў галіне літургіцы.
Лебедзь-клікун
Асаблівасці біялогіі
Гняздо ладзіць на завалах трыснягу або на меліне сярод чароту ці іншай прыбярэжнай расліннасці. Гэта плоская куча з трыснягу, моху, рагозу і да т.п. Высцілка з сухой травы, моху, пер’я і пуху.
Папскі атэнэум Святога Ансельма
Агульная характарыстыка
У 1687 годзе падчас пантыфікату Папы Інакенція XI у Рыме была заснавана першая бенедыктынскі калегіум. Папа Леў XIII рэфармаваў калегіум ў 1887 годзе. У працы з крыніцамі прафесары вучэльні практыкавалі гістарычна-крытычны метад. Манахі-бенедыктыны, звязаныя з вучэльняй, прымалі ўдзел у падрыхтоўцы Кодэкса кананічнага права 1917 года і новага кодэкса ў 1983 годзе. У 1961 годзе Папа Ян XXIII павысіў калегіум да статусу Папскага літургічнага атэнэума (інстытута), першага ў свеце. Гэта адзіная навучальная ўстанова, якая дае доктарскія ступені па каталіцкай літургіцы.
Лебедзь-клікун
Асаблівасці біялогіі
Яйкі (5-7) крыху падоўжаныя або блізкія да эліптычных, белыя або брудна-белыя з жаўтаватым адценнем. Памеры: 114,5 × 73,5 мм.
Наша музыка 1
«Наша музыка 1» — зборнік песень беларускіх выканаўцаў. Акрамя чатырнаццаці асноўных песень дыск мае схаваныя трэкі, якімі з’яўляюцца песні з трыб’юта «Viza Незалежнай Рэспублікі Мроя».
Васход (Слаўгарадскі раён)
Васхо́д (, Восход) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Кабінагорскага сельсавета.
Гісторыя
Да 2006 года ўваходзіла ў склад Каменкаўскага сельсавета.
Бэн Уільямс
Бэн Уільямс (Ben Williams; нар., ) — англійскі прафесійны снукерны рэферы. Прафесійным дэбютам стала кваліфікацыя да турніру Мастэрс 2007 года. Першым рэйтынгавым матчам, які абслугоўваў Уільямс, стаў паядынак паміж Стывам Дэвісам і Сцюартам Бінэмам на Шанхай Мастэрс у 2007 годзе.
Ігар Аляксандравіч Валахановіч
Ігар Аляксандравіч Валахановіч (, в. Забалацце, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць, БССР) — гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1999).
Біяграфія
Закончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1993). Працаваў настаўнікам гісторыі ў Фаніпальскай СШ № 1 (1993—1996). Пасля абароны кандыдацкай дысертацыі Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг.: организационная структура, программно-уставные положения и основные этапы деятельности(навуковы кіраўнік — к.г.н Алег Яноўскі) працуе ў БДУ. Даследуе гісторыю антысавецкага падпольнага руху на тэрыторыі Беларусі ў 2-й палове 1940 — пачатку 1950-х гадоў, органаў дзяржбяспекі Рэспублікі Беларусь. З 1996 cупрацоўнік цэнтральнага архіву КДБ Беларусі. Цяпер загадчык аддзелу цэнтральнага архіву КДБ Беларусі.
Гайвань
Гайвань (蓋) — кітайскі кубак для заварвання чаю з вечкам і сподкам. Лічыцца, што гэтыя тры прадметы сімвалізуюць мадэль свету, у якой сподак з'яўляецца сімвалам зямлі, вечка — сімвалам неба, а кубак — сімвалам чалавека, які знаходзіцца ў гармоніі з зямлёй і небам.
Агульныя звесткі
Гайвань выконвае функцыю імбрыка і кубка адначасова, яе асаблівасць у тым, што кубак і вечка заўсёды маюць невялікі зазор. Дзякуючы яму чай, які заварыўся можа быць разліты па кубках, калі трэба падзяліць яго на некалькі порцый. У адваротным выпадку праз гэты зазор чай п'ецца адным чалавекам, калі заварваецца толькі адна порцыя. Выкарыстоўваецца звычайна для заварвання зялёных, белых і жоўтых чаёў. Чорныя чаі традыцыйна заварваюць у імбрычках з ісінскай гліны.
Гайвань утрымліваецца трыма пальцамі. Мезены і безыменны пальцы ўтрымліваюць сподак, а вялікі палец прыціскае вечка і кубак пад ім. Запаўняюць гайвані прыкладна на тры чвэрці аб'ёму.
Матэрыялам для вытворчасці гайвані звычайна з'яўляецца шкло або фарфор.
Гульрыпш
Гульрыпш (გულრიფში), Гулрыпш (Гәылрыҧшь) — пасёлак гарадскога тыпу ў Абхазіі, за 12 км на паўднёвы ўсход ад Сухума. Цэнтр Гульрыпшскага раёна. Развіты турызм. Плануецца будаўніцтва курортна-аздараўленчага спартова-лячэбнага комплексу. Праваслаўная царква.
NGC 3337
NGC 3337 (іншыя абазначэнні — ZWG 37.119, NPM1G +05.0267, PGC 31860) — галактыка ў сузор’і Секстант.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пігмеі
Пігме́і (Πυγμαῖοι) — групы народаў у Цэнтральнай Афрыцы. Пігмеі адрозніваюцца малым ростам (сярэдні рост мужчыны — каля 150 см) і складаюць асобную негрыльскую малую расу вялікай негроіднай расы. Размаўляюць на мовах розных афрыканскіх моўных сем’яў.
Гісторыя
Сучасныя генетыкі лічаць, што продкі пігмеяў адасобіліся ад астатніх негроідаў каля 70 — 60 тысяч гадоў таму і развіваліся адносна ізалявана. Малы рост і асаблівасці імунітэту, відавочна, з’явіліся прыстасаваннем да жыцця ў экалагічных умовах густых трапічных лясоў. Каля 5 — 4 тысяч гадоў таму кантакты паміж пігмеямі і суседзямі-банту ўзнавіліся, у тым ліку праз перадачу генетычнага матэрыяла ў выніку нараджэння сумесных дзяцей. Папуляцыі пігмеяў на захадзе Цэнтральнай Афрыкі адчулі гэты ўплыў пазней за тых, хто жыў на поўначы і ўсходзе. Перасяленне банту ў Цэнтральную Афрыку садзейнічала раз’яднанню розных груп пігмеяў і запазычванню імі іншых моў.
У старажытнаегіпецкіх пісьмовых крыніцах пігмеі ўзгадваюцца з 3 тысячагоддзя да н. э. Прывезеныя з трапічнай Афрыкі, яны служылі танцорамі і акрабатамі пры двары фараонаў. Таксама вядомы старажытнаегіпецкія малюнкі і статуэткі пігмеяў.
У старажытнагрэчаскай міфалогіі пігмеі звычайна лакалізаваліся як асобныя народы Афрыкі, Малой Азіі і Індыі. Яны лічыліся сынамі Геі. Узгадваліся ў міфах пра Геракла, творах Гамера і Гесіёда. Герадот занатаваў у Егіпце кароткае апавяданне пра паўночнаафрыканскіх вандроўнікаў-насамонаў, якія падчас экспедыцыі на поўдзень былі захоплены ў палон маленькімі чалавечкамі, якія размаўлялі на невядомай мове. У пазнейшую пару звесткі пра пігмеяў набылі больш казачны характар. Толькі ў XIX ст. існаванне пігмеяў было падцверджана нямецкім даследчыкам Георгам Швейнфуртам.
Да сярэдзіны XX ст. большасць пігмеяў вяла традыцыйны лад жыцця, займалася збіральніцтвам і паляваннем. Аднак з другой паловы XX ст. пад уплывам місіянераў, суседдзяў, а таксама ўрадавых структур значная колькасць пігмеяў была вымушана перасяляцца ў звычайныя вёскі, займацца земляробствам або наймацца на іншую працу. Пры гэтым пігмеі часцяком трапляюць у залежнасць ад высакарослага насельніцтва, трымаюцца гаспадарамі як хатняя жывёла або рабы. У некаторых краінах Афрыкі адзначаюцца факты наўмыснага забойства і генацыду пігмеяў. Пэўную пагрозу складаюць хваробы, прынесеныя звонку. Каля 20 % пігмеяў, якія вядуць традыцыйны лад жыцця, пакутваюць на хранічныя захворванні.
Фізічны тып
Рост ад 144 да 150 см для дарослых мужчын, скура светла-карычневая, валасы кучаравыя, цёмныя, вусны параўнальна тонкія, гэты фізічны тып можна класіфікаваць як адмысловую расу.
Па знешнім выглядзе да іх блізкія негрытосы Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі, некаторых астравоў Меланезіі і паўночна-усходняй Аўстраліі, але генетычна паміж негрыллі і негрытосамі ёсць моцныя адрозненні.
Групы
Асноўныя этнічныя і расава-сацыяльныя групы пігмеяў:
Асаблівасці традыцыйнай культуры
Галоўнымі традыцыйнымі заняткамі пігмеяў з’яўляюцца паляванне і збіральніцтва. У мінулым большасць пігмеяў вяла вандроўны лад жыцця, перамяшчалася ад адной часовай стаянкі да іншай, але кожная група мела пэўныя межы сваіх тэрыторый.
У склад групы ўваходзілі малыя нуклеарныя сем’і (6 — 15 сямей у кожнай групе). У групах няма ўстойлівай унутранай структуры, адзіных правадыроў і нават агульнай рады. Аб’яднальную ролю адыгрывае супольнае паляванне, у тым ліку на буйных жывёл. У ім прымаюць удзел не толькі дарослыя мужчыны, але таксама жанчыны і дзеці. Жанчыны і дзеці займаюцца збіральніцтвам, якое дае асноўнае забеспячэнне ежай.
Пігмеі звычайна падтрымлівалі шчыльныя сувязі з суседзямі-земляробамі, займаліся менавым гандлем. Вядомы таксама несваяцкія «братэрскія» сувязі ўзаемадапамогі і сваяцтва, якія ўсталёўваліся паміж групай пігмеяў і вёскай земляробаў. Адносіны паміж пігмеямі і земляробамі накіраваны як на забеспячэнне групы прадуктамі і неабходнымі прыладамі працы, так і на арганізацыю бяспекі. У наш час адбываецца паступовае перасяленне пігмеяў у вёскі, што спрыяе павелічэнню эканамічнай і сацыяльнай залежнасці пігмеяў ад «братоў».
Пігмеі знакаміты паліфанічнай музыкай, спевамі і танцамі. Распаўсюджаныя музычныя інструменты — барабаны, музычныя лукі, званочкі і г. д. Хаця большасць пігмеяў у нашы дні карыстаецца сучаснай вопраткай, у некаторых групах захоўваецца вытворчасць традыцыйнага адзення з кары і лісця.
Турнеэльвен
Турнеэльвен (Torne älv) або Торніён’ёкі (Tornionjoki) — Рака на поўначы Швецыі і Фінляндыі. Сустракаюцца варыянты напісання Турнээльв, Турнээльвен, Торнээльв (швед.), Торніёёкі, Торн-Ёкі (фін.).
Даўжыня ракі — 565 км, плошча вадазбору 40,2 тыс. км². Турнеэльвен бярэ пачатак з возера Турнетрэск у Скандынаўскіх гарах на мяжы Швецыі і Нарвегіі і працякае ў паўднёва-ўсходнім напрамку праз Лапландскае пласкагор'е да Батнічнага заліва. У верхнім цячэнні маюцца вадаспады, парогі і шматлікія азёры. Замярзае з лістапада па май. Сярэдні гадавы расход вады 380 м³/с. Каля вусця — марскія парты Торніа (Фінляндыя), Хапаранда (Швецыя).
У ніжнім цячэнні па рацэ праходзіць мяжа Швецыі і Фінляндыі.
Канстанцінаўская града
Канстанцінаўская града — форма рэльефу на захадзе Мядзельскага раёна Мінскай вобласці, выдзяляецца ў складзе фізіка-геаграфічнага раёна Нарачана-Вілейская нізіна. Цягнецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход уздоўж паўднёва-ўсходняга берага возера Свір. Вышыня 190—200 м, найбольшая 232 м.
Магутнасць асадкавага чахла каля 380 м. Пашыраны адклады сярэдняга дэвону (мергелі, даламіты з праслоямі глін, пясчанікаў), чацвярцічныя валунныя супескі і суглінкі, пясчана-галечны матэрыял, участкі маламагутнага покрыва з водна-ледавіковых супескаў. Фарміраванне грады звязана з краявой зонай акумуляцыі паазерскага зледзянення.
Рэльеф грады сярэдне- і буйнаўзгорысты з ваганнямі адносных вышынь 15—20 м, радзей 25—30 м. Канстанцінаўская града — сістэма ўзгоркаў акруглай формы з выпуклымі, часам плоскімі вяршынямі. Грэбень грады ўзгорыста-хвалісты, парэзаны седлавінамі. Схілы асіметрычныя: паўднёва-заходні стромкі (10—30°), паўночна-ўсходні спадзісты, паступова пераходзіць у водна-ледавіковую раўніну. Трапляюцца камавыя ўзгоркі (вышыня 5—15 м), складзеныя з тонкаслаістых пяскоў з уключэннем жвіру і галькі, а таксама замкнёныя сподкападобыыя западзіны тэрмакарставага паходжання. У двух месцах града парэзана далінамі прарыву рэк Страча і Вялікі Перакоп.
Глебы дзярнова-падзолістыя сярэдне- і слабаападзоленыя, месцамі слабаэрадзіраваныя супясчана-сугліністыя. Лясы яловыя, радзей хваёвыя кусцікава-зеленамошныя і зеленамошна-чарнічныя. Пад ворывам да 40 % тэрыторыі.
Нямецкі сабор
Нямецкі сабор (ням. Deutscher Dom) — сабор на берлінскай плошчы Жандармэнмаркт, адна са славутасцяў горада. «Нямецкая сабор» — у вузкім сэнсе назва пабудаванай у 1780-1785 гг. купальнай вежы над Нямецкай царквой, якая зрэшты ніколі не выконвала сакральных функцый, а ў шырокім сэнсе — назва ўсяго архітэктурнага комплексу Нямецкай царквы і купальнай вежы.
Нямецкая царква ў стылі барока была пабудавана ў 1701-1708 гг. па праекце Марціна Грюнберга на швейцарскіх могілках лютэранскай абшчыны берлінскага Фрыдрыхштата.
Крыс Бонінгтан
Сэр Крысціян Джон Сторы Бонінгтан (Christian John Storey Bonington, нар., Хампстэд, Вялікабрытанія) — брытанскі альпініст, фотажурналіст, пісьменнік. Уладальнік самай прэстыжнай узнагароды ў сусветным альпінізме «Залаты ледаруб» (2015) у намінацыі «Кар’ера ў альпінізме» (англ.: Lifetime Achievement Award), які здзейсніў мноства ўзыходжанняў (у тым ліку першых) практычна ва ўсіх рэгіёнах свету. Удзельнік і кіраўнік дзевятнаццаці гімалайскіх экспедыцый, з іх чатырох на Эверэст. Да ліку яго ўнікальных дасягненняў адносяць першае ўзыходжанне на Анапурну II, кіраўніцтва ўзыходжаннямі па паўднёвай сцяне Аннапурны і найскладанейшаму маршруту па паўднёва-заходняй сцяне Эверэста, першае ўзыходжанне на пік Бантха-Брак (Огрэ) у Каракаруме, пік Кангур у Кітаі, Чангабанг, Нупцзэ, Вінсан і многія іншыя.
За свае дасягненні Крыс Бонінгтан быў узнагароджаны Каралеўскім Віктарыянскім ордэнам, ордэнам Брытанскай імперыі, залатым медалём заснавальнікаў Каралеўскага геаграфічнага таварыства і іншымі ўзнагародамі і ганаровымі званнямі. У 1995 годзе атрымаў рыцарскі тытул. Намеснік Лорд-намесніка.
Бонінгтон напісаў амаль два дзясяткі кніг, зняўся (і працягвае здымацца) у шматлікіх тэлевізійных перадачах і дакументальных фільмах, чытаў лекцыі па ўсім свеце для самых розных аўдыторый. Пачынаючы з 1985 года супрацоўнічае з многімі грамадскімі і дабрачыннымі арганізацыямі.
Апустыньванне
Апустыньванне — страта мясцовасцю суцэльнай расліннасці пры немагчымасці яе ўзнаўлення без удзелу чалавека. Адбываецца ў выніку прыродных змен, часцей у выніку антрапагеннага ўздзеяння на прыроду: высечка лясоў у сумежных з пустынямі рэгіёнах і празмерны выпас жывёлы. Назіраецца ў засушлівых (не абавязкова гарачых) абласцях.
Адрозніваюць 2 формы апустыньвання: дэзертыфікацыю — пашырэнне арэала пустыні — і дэзертызацыю — паглыбленне працэсаў апустыньвання на месцы. Агульная плошча пустыняў і паўпустыняў свету складае каля 43 % усёй сушы, плошча антрапагенных — каля 6,7 %. Мяркуюць, што працэс апустыньвання ідзе з хуткасцю 7-24 км² у гадзіну. Пад пагрозай апустыньвання знаходзіцца яшчэ 30 млн.км² — 19 % сушы.
Кхмерская мова
Кхмерская мова (ភាសាខ្មែរ ) — мова кхмераў, асноўная мова Камбоджы, адна з найбуйнейшых аўстраазіяцкіх моў. Адносіцца да мон-кхмерскіх моў, унутры якой ўтварае асобную групу.
Кхмерская адрозніваецца ад большасці навакольных моў (у прыватнасці, тайскай, лаоскай і в'етнамскай) тым, што яна не з'яўляецца тонавай мовай.
Кхмерская мова выкарыстоўвае пісьменнасць на аснове кхмерскага алфавіта.
Горкі Ленінскія
Горкі Ленінскія (Го́рки Ле́нинские) — пасёлак гарадскога тыпу ў Ленінскай гарадской акрузе Маскоўскай вобласці Расіі. Да 2019 года быў адміністрацыйным цэнтрам гарадскога паселішча Горкі Ленінскія Ленінскага раёна. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года — 2,3 тыс. жыхароў (2,1 тыс. жыхароў у 2009 годзе).
Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра, горада Віднае, 7 км. Адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай платформы Ленінская 4 км.
Папскі атэнэум «Каралева апосталаў»
Папскі атэнэум «Каралева апосталаў» (Pontificio Ateneo Regina Apostolorum) — каталіцкая вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай у Рыме, якая кіруецца Святым Прастолам.
Сергій Радакоўскі
Сергій Радакоўскі (Сергий Родаковский; 1882, Жыткавічы, Мазырскі павет, Мінская губерня — пасля, Менск, турма АДПУ) — протаіярэй, настаяцель Свята-Троіцкай царквы ў вёсцы Таль Любаньскага раёна, адзін з 23 свяшчэннамучанікаў Мінскіх.
Папскі атэнэум «Каралева апосталаў»
Агульная характарыстыка
Вучэльня кіруецца Кангрэгацыяй легіянераў Хрыста. Яна была кананічна заснавана Кангрэгацыяй каталіцкай адукацыі 15 верасня 1993 года. 11 ліпеня 1998 года Папа Ян Павел II даў дазвол гэтай навучальнай установе называцца Папскай. Папскі атэнэум «Каралева апосталаў» навучае святароў і семінарыстаў, рэлігійных і свецкіх асоб з усяго свету.
Сергій Радакоўскі
Святарства
У канцы 1917 года вярнуўся ў Мінск. Узначаліў прыход у вёсцы Таль Бабруйскага павета Мінскай губерні. Мясцовыя савецкія ўлады імкнуліся закрыць царкву і, знайшоўшы зручную прычыну — нясвоечасовую ўплату прыходам непамерных падаткаў, у 1930 годзе арыштавалі і накіравалі Сергія Радакоўскага на прымусовыя работы па нарыхтоўцы драўніны. Праз 6 месяцаў вярнуўся ў в. Таль, але яго дом канфіскавалі, і святар вымушаны быў з сям’ёй жыць, пераходзячы з хаты ў хату, у сваіх прыхаджанаў.
Зноў арыштаваны 22 лютага 1933 года. Паводле пастановы калегіі АДПУ 21 красавіка 1933 года асуджаны з псаломшчыкам царквы Андрэем Лутовічам і старастам Аляксеем Муравейкам за «антысавецкую агітацыю» да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны. Рэабілітаваны пракуратурай Мінскай вобласці 23.11.1989.
У 1999 годзе Сінодам Беларускай праваслаўнай царквы далучаны да ліку святых навамучанікаў.
Дарашэвічы (геалагічнае агаленне)
Дарашэ́вічы — геалагічнае агаленне паміж вёскамі Дарашэвічы і Кабакі Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці; помнік прыроды рэспубліканскага значэння з 1963 года. Плошча агалення складае З тыс. м², ахоўная зона вакол 12 тыс. м². Размешчана на схіле другой надпоймавай тэрасы левага берага р. Прыпяць. У абрыве ракі агаляюцца магутныя адклады (больш за 2 м) торфу, якія ўтварыліся ў муравінскае міжледавікоўе 130—70 тысяч гадоў назад у вялікім старажытным возеры.
Анатоль Сяргеевіч Карамышаў
Анатоль Сяргеевіч Карамышаў (, в. Панфілава, Крапівінскі раён, Кемераўская вобласць — 20 лістапада 2021) — беларускі архітэктар. Кандыдат тэхнічных навук (1977). Заслужаны будаўнік БССР (1972).
Біяграфія
Скончыў у 1956 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у Новакузнецку, Сібірскім прамбудпраекце, з 1961 года — дырэктар Гомельграмадзянпраекта. Член КПСС з 1964 года. Выкладаў у Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (прафесар кафедры «Архітэктура прамысловых і грамадзянскіх збудаванняў»).
Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Пражываў у Гомелі. Памёр 20 лістапада 2021 года.
Дзейнасць
Аўтар тэхніка-эканамічных асноў асваення поймавых тэрыторый для жыллёвага будаўніцтва, укаранення кантэйнернай пнеўматранспартнай сістэмы транспартавання інертных будаўнічых матэрыялаў, удзельнічаў у распрацоўцы генплана Гомеля (1974, у аўтарскім калектыве). Аўтар навуковых прац, у т.л. манаграфіі «Будаўніцтва на пойменна-намыўных асновах» (1980, Мінск).
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1971). Прэмія Савета Міністраў БССР (1984).