cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Марыяцкая вуліца (Гданьск)
Апісанне
У старажытных крыніцах вуліца Марыяцкая называлася вуліцай Паненскай, platea dominae Mariae або platea dominae nostrae. У XVI стагоддзі вуліца была карацейшай з-за забалочанасці. Гэта змянілася пасля пабудовы Марыяцкай брамы, пра якую згадваецца ўжо ў 1484 годзе. Раскопкі пацвердзілі існаванне ў сярэднявеччы тут шматлікіх шавецкіх майстэрняў. Будынкі на вуліцы Марыяцкай маюць характэрныя для гданьскай архітэктуры высокія ганкі.
Бавоўна
Бавоўна — валакно расліннага паходжання, якое атрымліваецца з насення бавоўніка — раслін роду, якая займае адно з вядучых месцаў сярод тэхнічных сельскагаспадарчых культур. Гэта важнае натуральнае валакно, якое выкарыстоўваецца ў тэкстыльнай вытворчасці для адзення, тавараў для дома і прамысловай прадукцыі, і складае каля 40 % усіх тэкстыльных валокнаў у свеце за 2004 год. Штогод у свеце вырабляецца больш за 25 млн тон бавоўны ў каля 80 краінах. Бавоўна ёсць асновай лёгкай прамысловасці.
Пры выспяванні плода, пушачка бавоўніка раскрываецца. Валакно разам з насеннем збіраецца на бавоўнапрыёмных пунктах, адкуль яго адпраўляюць на бавоўнаачышчальны завод, дзе адбываецца адасабленне валокнаў ад насення. Затым ідзе раздзяленне валокнаў паводле даўжыні: найбольш працяглыя валокны ад 20—25 мм і ёсць бавоўна-валакно, а больш карацейшыя валаскі — лінт — ідуць на вырабленне баўны, а таксама для вытворчасці выбуховых рэчываў.
У сусветнай практыцы валокны маюць розныя абазначэнні на этыкетках, як cotton, coton, katoen, baumwolle.
Уласцівасці
Бавоўна ўяўляе сабой тонкія, кароткія, мяккія пухнатыя валокны. Валакно некалькі разоў згорнутае вакол сваёй восі. Для бавоўны характэрныя адносна высокая трываласць, хімічная ўстойлівасць (валакно доўгі час не руйнуецца пад уздзеяннем вады і святла), цеплаўстойлівасць (да 130—140 °C), сярэдняя гіграскапічнасць (18-20 %) і малая доля пругкай дэфармацыі, з прычыны чаго вырабы з бавоўны моцна камечацца. Устойлівасць бавоўны да ізаляцыі невялікая.
Даўжыня валокнаў бавоўны розная і складае ад 10,3 да 60 мм. Баваўнянае валакно тонкае, гэта значыць яго сярэдняя таўшчыня складае 20-22 мк, але вельмі трывалае, бо вытрымлівае нагрузку ў 4,5-5 г. Яно таннае, добра фарбуецца. Баваўнянае валакно з’яўляецца самай чыстай прыроднай цэлюлозай, уключаючы ў свой склад 85—90 % цэлюлозы.
Вытворчасць
Бавоўна на сто працэнтаў з’яўляецца ліквідным таварам, а попыт на яго стабільна высокі. Прырост вытворчасці бавоўны ў свеце складае каля 2 % у год. За апошнія 10 гадоў вытворчасць бавоўны вырасла на 24 %, ураджайнасць — на 44 %, спажыванне — на 48 %.
З бавоўны атрымліваюць тонкую, раўнамерную і трывалую пражу і робяць з ад найтонкіх да тоўстых абівальных тканін. Валокны бавоўны часцей за ўсё перапрацоўваюць у нітку (выкарыстоўваюць для атрымання пражы), якую выкарыстоўваюць для вырабу мяккага, які «дыхае», тэкстылю, з якога шыюць вопратку. Найбольш распаўсюджаны сярод відаў адзення з натуральнага валакна ёсць бялізна, ручнікі, бавоўну, акрамя таго, ужываюць як сыравіну для вырабу штучных валокнаў, як зыходны прадукт для атрымання нітратаў цэлюлозы — калаксіліну, піраксіліну, з якіх, у сваю чаргу, прадукуюць цэлюлоід, лакі, дынаміт, бяздымны пораху і іншыя рэчывы. У склад тэкстыльных матэрыялаў бавоўна можа ўваходзіць разам з іншымі валокнамі, як сумесі валокнаў лён-бавоўна, лён-бавоўна-капрон, лён-бавоўна-лаўсан, лён-бавоўна-лаўсан-віскоза і іншыя.
Тэхналагічны працэс вырабу прадукцыі ў баваўнянай прамысловасці з’яўляецца недоўгатэрміновым і ў прадзільнай вытворчасці займае 3—5 дзён: праходзіць 5—10 стадый апрацоўкі, гатовым прадуктам з’яўляецца пража, у ткацкім — 10 дзён: пража апрацоўваецца на 6—7 стадыях і выніковым прадуктам з’яўляецца суровая тканіна.
IC 1573
IC 1573 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральна галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Эстрых-Вінкель
Эстрых-Вінкель (ням. Oestrich-Winkel) — горад у Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Райнгау-Таўнус. Насельніцтва складае 11838 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 года). Займае плошчу 59,53 км ². Афіцыйны код 06 4 39 012.
Полахава
Полахава (Полохово) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча.
Пнева (Шумяцкі раён)
Пнева (Пнево) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча.
Луцкі павет
Луцкі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім у сярэдзіне XV—сярэдзіне XVI ст., у Польскім каралеўстве ў другой палове XVI—канцы XVIII ст. Цэнтр — г. Луцк.
Гісторыя
Утвораны, відаць, пасля смерці ў 1452 годзе ўладальніка Валыні вялікага князя літоўскага Свідрыгайлы. Кіраўніком павета быў староста луцкі — галоўны ўраднік Валынскай зямлі. У Луцкі павет уваходзілі землі ў верхнім цячэнні рэк Стаход, Стыр, Гарынь і левабярэжжа верхняга цячэння Случы з маёнткамі Мосар, Сернікі, Любчэ (уладанне князёў Друцкіх-Любецкіх), Бурэмля (маёнтак князёў Бурэмскіх), Пераміл, Клявань, Млынава, Таргавіца, Несвіч, Жыдзічын, Астрожац (родавае гняздо князёў Галаўнёў-Астрожацкіх), Чацвяртня (уладанне князёў Чацвярцінскіх), Сокаль, Чартарыйск (родавае гняздо князёў Чартарыйскіх), Перасопніца, Дубровіца (уладанне князёў Гальшанскіх-Дубровіцкіх), Астрог (родавае гняздо князёў Астрожскіх), Корац (уладанне князёў Карэцкіх), Заслаў (уладанне князёў Заслаўскіх), Палоный, Дзермань, Сцепань і інш. Шмат маёнткаў Луцкага павета вялікія князі літоўскія перадалі ва ўладанне князям Сангушкам, Чартарыйскім, Астрожскім, Карэцкім, Вішнявецкім, панам Храптовічам, Шылавічам, Багавіцінавічам, Воўчкавічам, Барзабагатым і інш.
Разам з Уладзімірскім і Крэменецкім паветамі ў ходзе адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—66 гадоў увайшоў у склад Валынскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. З 1569 года ў складзе Польскага каралеўства. У 1791 годзе са складу Луцкага павета вылучаны Уладзімірскі 1-ы і Гарыньскі паветы.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе ўсходняя частка павета ў складзе Расійскай імперыі, пасля трэцяга падзелу ў 1795 годзе да яе адышла і рэшта Луцкага павета.
Пераменная зорка
Пераменная зорка змяняе сваю свяцільнасць у выніку фізічных працэсаў, што адбываюцца ў самой зорцы.
З гэтай прычыны такія зоркі называюць фізічнымі пераменнымі, у адрозненне ад зацьменна-пераменных зорак. У залежнасці ад характару працэсаў, якія праходзяць унутры зоркі, фізічныя пераменныя зоркі падзяляюць на пульсуючыя і эруптыўныя. У пульсуючых пераменных зорках адбываюцца перыядычныя ваганні бляску (напрыклад, цэфеіды, зоркі тыпу RR Ліры, мірыды). Эруптыўныя зоркі праяўляюць сваю пераменнасць у выгляде ўспышак, што тлумачацца выкідамі рэчыва (напрыклад, новыя і звышновыя зоркі).
Усе пераменныя зоркі маюць спецыяльныя абазначэнні, калі ім раней не былі прысвоены літары грэчаскага алфавіта. У кожным сузор’і першыя 334 пераменныя зоркі абазначаюцца паслядоўнасцю літар лацінскага алфавіта R, S, T, …, Z, RR, RS, …, RZ, SS, ST, …, ZZ, AA, …, AZ, QQ… з дабаўленнем назвы адпаведнага сузор’я. Наступныя пераменныя зоркі, якім не хапіла камбінацый гэтых літар у сваім сузор’і, абазначаюцца V 335, V 336 і г. д.
Цэфеіды — вельмі яркія пераменныя зоркі-гіганты і звышгіганты класаў F і G. Бляск іх плаўна змяняецца ад 0,5 да 2 зорных велічынь. Перыяд змены бляску складае ад 1,5 да 70 сутак.
Мірыды — доўгаперыядычныя пераменныя зоркі з перыядам ад некалькіх тыдняў да году і болей.
Зоркі тыпу RR Ліры маюць найбольш кароткія перыяды — ад 0,2 да 1,2 сутак. Практычна ўсе зоркі гэтага тыпу — гіганты спектральнага класа А. Яны вельмі хутка змяняюць бляск. Амплітуда змены бляску дасягае 1-й зорнай велічыні. У гэтых зорак, як і ў цэфеід, існуе залежнасць паміж перыядам і свяцільнасцю.
Лазерны дыёд
Прынцып дзеяння
Калі на анод звычайнага дыёда падаецца станоўчы патэнцыял, то кажуць, што дыёд  зрушаны ў прамым напрамку . Пры гэтым дзіркі з p-вобласці інжэктуюцца ў n-вобласць p-n перахода, а электроны з n-вобласці інжэктуюцца ў p-вобласць паўправадніка. Калі электрон і дзірка аказваюцца «зблізку» (на адлегласці, калі магчыма тунэляванне), то яны могуць  рэкамбініраваць з вылучэннем энергіі ў выглядзе фатона пэўнай  даўжыні хвалі  і  фанона. Такі працэс называецца спантанным выпраменьваннем і з'яўляецца асноўнай крыніцай выпраменьвання ў  святлодыёдах.
Ужыванне лазерных дыёдаў
Лазерныя дыёды - важныя электронныя кампаненты. Яны знаходзяць шырокае прымяненне як кіраваныя крыніцы святла ў валаконна-аптычных лініях сувязі. Таксама яны выкарыстоўваюцца ў розным вымяральным абсталяванні, напрыклад у лазерных далямерах. Іншае распаўсюджанае ўжыванне - счытванне штрых-кодаў. Лазеры з бачным выпраменьваннем, звычайна чырвоныя і часам зялёныя - у лазерных указках, камп’ютарных мышах. Інфрачырвоныя і чырвоныя лазеры - у прайгравальніках CD і DVD - дыскаў. Фіялетавыя лазеры - у тэрміналах HD DVD і Blu-Ray. Сінія лазеры - у праектарах новага пакалення ў якасці крыніцы сіняга святла і зялёнага. Даследуюцца магчымасці прымянення паўправадніковых лазераў ў хуткіх і недарагіх прыладах для спектраскапіі.
Драйверы лазерных дыёдаў
З пункту гледжання электронікі лазерны дыёд — гэта звычайны дыёд, вольт-амперныя характарыстыкі якога шырокавядомыя. Галоўнай аптычнай характарыстыкай з’яўляецца залежнасць выхадной аптычнай магутнасці ад току, які праходзіць праз p-n пераход. Такім чынам, неабходная частка абсалютна любога драйвера выпраменьвальнага дыёда — крыніца току. Функцыянал крыніцы току (дыяпазон, стабільнасць, мадуляцыя і іншае) задае функцыянал аптычнай магутнасці. Акрамя падтрымання патрэбнага ўзроўню сярэдняй магутнасці ў лазерах з актыўным астуджэннем драйвер павінен забяспечваць кіраванне ахаладжальнікам. Структурна кіраванне токам дыёда і астуджэннем можа быць як адным прыладай, так і двума асобнымі прыладамі. Важнай уласцівасцю драйвера з’яўляецца таксама тып корпуса лазернага дыёда, які ён падтрымлівае.
Эгільмар I
Эгільмар I (Элімар I; Egilmar I, Elimar I; каля 1055 — раней 1112) — першы граф Ольденбурга (Egilmarus comes in confinio Saxonie et Frisie) (наўкола 1088—1108), фогт кляштара Растрэдэ, заснавальнік Ольдэнбургскай дынастыі.
Продак па простай мужчынскай лініі расійскіх імператараў (Пятра III і далейшых), каралёў Даніі, Швецыі і Нарвегіі; продак па простай мужчынскай лініі прынца Джорджа Кембрыджскага у 28 калене.
Паходжанне і ўладанні
Эгільмар I быў пляменнікам (сынам сястры) і, імаверна, спадчыннікам Хуна, графа ў Растэдэ, які згадваецца ў 1059 годзе. Іх сям'я была родам з Оснабрука, дзе мела ўладанні ў Лерыгаў і Хазегаў. Магчыма, быў спадчыннікам Фрыдрыха - бяздзетнана брата графа Хуна.
Праз шлюб з Рыхенцай Эгільмар I набыў тэрыторыі на ўсход ад Везера.
Ольдэнбург упершыню названы ў ліку яго ўладанняў у 1108 годзе. Сталіцай графства ён стаў значна пазней.
Праўленне
Саксонскі граф Эгільмар упершыню згадваецца ў 1091 году ў дакументах брэменска-гамбургскага арцыбіскупа Лімара як сведка ў судовым працэсе, які адбыўся на некалькі гадоў раней.
У 1108 годзе ён сышоў у кляштар Убург, захаваўшы графскі тытул.
Шлюб і дзеці
Жонка Эгільмара I Рыхенца была дачкой графа Дэда фон Дытмаршан (ці Этэлера фон Дытмаршан) і Іды фон Эльсдарф. У іх было трое дзяцей:
Карла I Тока
Карла I Тока — кіраўнік Эпірскага царства з 1411 па 1429 гады, граф Кефалініі і Закінфа з 1376 па 1429 гады.
Паходжанне
Карла I быў сынам графа Кефалініі і Закінфа Леанарда I Тока і сёстры валадара Эпіра Ісава дэ' Буандэлмонці Мадаліны дэ' Буандэлмонці. Маці яго бацькі была Маргарыта Арсіні, сястра цароў эпірскіх і графаў Кефалініі Мікалая Арсіні і Іаана II Арсіні. Такім чынам, Карла меў падставы прэтэндаваць на трон гэтай балканскай дзяржавы.
Цар эпірскі
Карла таксама кантраляваў некалькі эпірскіх крапасцей, уключаючы Гіракастру. Пасля таго, як у лютым 1411 гады былі зрынуты ўдава яго дзядзькі Ісава і яе сын, Карл захапіў Яніну. У далейшым яму прыйшлося сутыкнуцца з албанскімі правадырамі, самым небяспечным з якіх быў кіраўнік Арты Якуб Буа Шпата.
Нягледзячы на перамогу ў 1412 годзе Якуба Буа Шпата над Тока, албанцы так і не змаглі заняць Яніну. Неўзабаве памёр Марыс, а Якуб загінуў у 1416 годзе. Скарыстаўшыся гэтым, Карла ў 1416 годзе захапіў Арту. Кантроль над горадам ён даручыў малодшаму брату Леанарда II, пасля чаго клан Тока авалодаў асноўнымі гарадамі Эпіра. У 1415 годзе Карл атрымаў ад візантыйскага імператара Мануіла II Палеалога тытул дэспата, хоць у далейшым ён ваяваў з візантыйскімі сіламі ў Марэі за Эліду.
Спадчыннікам Карла стаў яго пляменнік Карла II Тока, сын Леанарда II Тока. Пляменніца Карла Крэуса стала жонкай Канстанціна XI.
Сям’я
Ад шлюбу з Франчэскай Акцыяёлі ў Карла не было дзяцей. Але ад служанак цар пакінуў пяць незаконнанароджаных сыноў:
Шыпы (Сенненскі раён)
Шыпы́ (, Шипы) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Студзёнкаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Алексініцкага сельсавета.
Забялышынскі сельсавет
Забялы́шынскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хоцімскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Забялышын.
Бан’ёнэ
Бан'ёнэ (Bagnone) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Маса-Карара.
Забялышынскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Хоцімскага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Хоцімскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе Клімавіцкага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Хоцімскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 11 сакавіка 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Арлоўскага сельсавета. З 17 красавіка 1962 года сельсавет у складзе Клімавіцкага раёна. 19 красавіка 1963 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Трасцінскага сельсавета. З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе адноўленага Хоцімскага раёна. 15 студзеня 1971 года частка сельсавета (14 населеных пунктаў: Азёрная, Бруёўка, Будачка, Жукаўка, Кацярынполле, Зарэчча 1, Зарэчча 2, Маркаўка, Міхайлоўка, Новавасільеўскі, Падлесная, Разальмова, Ранняя Зорка, Трасціно) перададзена ў склад адноўленага Трасцінскага сельсавета, вёска Канаўка перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Хоцімскага сельсавета.
Бан’ёнэ
Насельніцтва складае 1945 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 27 чал./км². Займае плошчу 73 км². Паштовы індэкс — 54021. Тэлефонны код — 0187.
Забялышынскі сельсавет
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 957 чалавек, з іх 94,9 % — беларусы, 4,6 % — рускія, 0,5 % — украінцы.
Бан’ёнэ
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Сяргееўка (Шумяцкі раён)
Сяргееўка (Сергеевка) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча.
Ляхавічы (Шумяцкі раён)
Ляхавічы (Ляховичи) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча.
Размешчана на заходніх схілах пагорыстых берагоў рэчкі.
Па ніжняй дарозе жыхары вёскі хадзілі ў касцёл Бабуліцкага маёнтка Свіршчэўскіх.
Гісторыя
У часы Вялікага Княства Літоўскага вёска ўваходзіла ў склад Мсціслаўскага ваяводства.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Ляхавічы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі.
Фотавальтаічны эфект
Фотавальтаічны эфект (фотагальванічны эфект) — хімічная і фізічная з’ява, характарызуецца ўзнікненнем напружання або электрычнага току ў рэчыве пад уздзеяннем святла. Упершыню яго назіраў французскі фізік А. Э. Бекерэль у 1839 годзе.
Фотавальтаічны эфект выкарыстоўваецца для вымярэння інтэнсіўнасці падаючага святла (напрыклад, у фотадыёдах) або для атрымання электрычнасці ў сонечных батарэях. З-за розніцы ў структуры рэчываў адрозніваюць фотавальтаічны эфект у неарганічных крышталічных структурах, напрыклад, у крамянёвых крышталічных батарэях, і палімерных паўправадніках у палімерных сонечных батарэях.
IC 1574
IC 1574 — галактыка тыпу IBm (змяшаная няправільная выцягнутая галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пуйтава
Гісторыя
У 1921—1945 гадах фальварак у складзе гміны Хаценчыцы Вілейскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Вялікі Двор
Гісторыя
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Варацішчанскага сельсавета.
Казахстан
Казахста́н, афіцыйная назва Рэспубліка Казахстан  — краіна на мяжы Азіі і Еўропы (да Азіі належыць большая частка).
Агульная плошча краіны — 2 724 902 км², гэта дзявятая па плошчы краіна свету і найвялікшая ўнутрыкантынентальная краіна. Мяжуе на поўначы і захадзе з Расійскай Федэрацыяй (працягласць мяжы — 6846 км), на ўсходзе — з Кітаем (1533 км), на поўдні — з Кыргызстанам (1051 км), Узбекістанам (2203 км) і Туркменістанам (379 км). Абмываецца на паўднёвым захадзе водамі Каспійскага мора (працягласць берагавой лініі — 1894 км), на поўдні — водамі Аральскага мора. Сталіца — Астана (са снежня 1997).
Да 1991 года Казахстан уваходзіў у склад СССР (з 1936 — як Казахскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі), быў месцам ажыццяўлення вялікіх савецкіх праектаў, у тым ліку асваення цалінных зямель, касмічнай (Байканур) і ядзернай (Сяміпалацінск) праграм. З 16 снежня 1991 года Казахстан — незалежная дзяржава.
Грашовая адзінка — казахстанскі тэнгэ.
Старажытная гісторыя
Тэрыторыя сучаснага Казахстана населеная людзьмі з пачатку каменнага веку. Каля 1 млн. — 800 тыс. гадоў таму першыя старажытныя людзі (пітэкантрапы і сінантрапы) з’явіліся ў гарах Каратаў, у Мангыстаў і паўночным Прыбалхашшы. Каля 140-40 тыс. гадоў таму ў Каратаў і цэнтральным Казахстане з’яўляюцца неандэртальцы. Прыкладна ў 40-12 тыс. гадоў таму з’яўляецца чалавек сучаснага тыпу (Homo Sapiens).
Сярэднія вякі
У 556 годзе на тэрыторыі Казахстана з’явіўся Цюркскі каганат. Праз яго праходзіў Шаўковы шлях. У 7 ст. каганат распаўся на Усходні (Другі) і Заходні каганаты.
У 7-8 ст. поўдзень былога Цюркскага каганату захапілі арабы. Насельніцтва, якое жыло там, прыняло іх веру і пісьменнасць. Захапіць поўдзень былога Цюркскага каганату хацелі і кітайцы, але былі разбітыя каля ракі Талас. Нядоўга арабы кіравалі Казахстанам, у 9 ст. на поўдні і ўсходзе Казахстана з’явілася Караханідская дзяржава, а на захадзе — Агуская. У 1210 годзе тэрыторыі Караханідскай дзяржавы ўваходзяць у склад Харэзма. Пазней Харэзм і ўсю тэрыторыю Казахстана захапіў мангольскі кіраўнік Чынгісхан. Было знішчана мноства гарадоў, сярод іх Атрар, Сыгнак, Ашнас. Спачатку казахскія качэўнікі ваявалі з захопнікамі, але потым сталі пераходзіць на іх бок. Мангольская заваёва суправаджалася масавым знішчэннем людзей. Былі разбураны гарады і паселішчы, палацы і мячэці, закінуты апрацаваныя палі і ірыгацыйныя сістэмы. Тысячы майстроў-рамеснікаў былі сагнаны ў рабства. Быў перапынены завяршальны этап фарміравання кыпчацкай народнасці. Панаванне мангольскіх заваёўнікаў надоўга затрымала эканамічны і культурны прагрэс народаў заваяваных імі краін. Найцяжэйшы ўрон пацярпелі земляробчая і гарадская культура.
Рэльеф
Больш за 3/4 тэрыторыі Казахстана займаюць раўніны з вышынямі ад 100 да 300 м над у.м. На крайнім паўднёвым усходзе і ўсходзе распасціраюцца хрыбты Цянь-Шаня, Джунгарскага Алатау і Алтая з вышынямі ад 3000 да 6995 м (пік Хан-Тэнгры). На крайнім захадзе размешчаная Прыкаспійская нізіна, якая часткова ляжыць ніжэй узроўню Сусветнага акіяна (узровень Каспійскага мора −27 м). У цэнтры краіны шырокія тэрыторыі займае разбураная горная сістэма Казахскага дробнасопачніка.
У межах раўнін распаўсюджаныя пясчаныя і гліністыя пустыні (Кызылкум, Муюнкум, Бетпак-Дала), паўпустыні і сухія стэпы. Для маладых гор паўднёвага ўсходу характэрна вертыкальная пояснасць. На поўначы краіны пераважаюць стэпы і лесастэпы. 23 % тэрыторыі (паўночная частка) прыдатныя для земляробства, 70 % — для адгоннай жывёлагадоўлі.
Водныя рэсурсы
Каспійскае мора ўваходзіць у межы рэспублікі сваёй паўночна-ўсходняй акваторыяй з найбольш прэснай вадой і невялікімі глыбінямі (5-7 м). Аральскае мора падзелена паміж Казахстанам і Узбекістанам. Плошча вадаёма скарацілася ў 2 разы за 1960—1995. Возера Балхаш мае прэсную заходнюю акваторыю і салёную ўсходнюю.
Клімат
Клімат краіны рэзка кантынентальны і сухі. У перадгорных і горных раёнах выпадае ад 500 да 1600 мм ападкаў у год, у стэпавых — 200—500, у пустынных — 100—200 мм. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −18 °C на поўначы да −3 °C на поўдні; сярэдняя тэмпература ліпеня ад 19 °C на поўначы да 29 °C на поўдні. Сутачныя перапады тэмператур дасягаюць 20-30 °C.
Глебы
За выключэннем паўночных раёнаў, глебы ў Казахстане бедныя і засоленыя. У цэлым для краіны характэрная шыротная занальнасць глеб: на поўначы — чарназёмы, далей на поўдні — каштанавыя, бурыя паўпустынныя глебы, такыры і пяскі пустыняў. У гарах развітыя каштанавыя, шэрыя лясныя і горна-лугавыя чарназёмныя глебы.
Раслінны і жывёльны свет
Лясы займаюць усяго 3,5 % тэрыторыі Казахстана. Большай часткай гэта хвойныя лясы, хоць у гарах сустракаюцца бяроза, асіна, яблыня і арчоўнікі. На астатняй тэрыторыі краіны распаўсюджаная рознатраўна-злакавыя, палынна-злакавыя, палынна-салянкавая і пустынная расліннасць. У высакагор’ях маюцца субальпійскія і альпійскія лугі.
Жывёльны свет Казахстана своеасаблівы. Насякомыя і земнаводныя пераважаюць у пустынях і паўпустынях. У стэпавай зоне сустракаюцца джэйран, сайгак, воўк, заяц, ліса, шакал, розныя грызуны (мышы, байбакі, хамякі). Шматлікія казахстанскія азёры служаць сталымі або сезоннымі месцамі пасялення для гусакоў, лебедзяў, качак, фламінга. Найбольш разнастайная фаўна гор. Тут водзяцца мядзведзі, горныя казлы і бараны, снежныя барсы, алені, мноства відаў птушак.
Для аховы дзікай прыроды створаныя запаведнікі ва ўсіх прыродных зонах — ад пустыняў да высакагор’яў.
Культура, спорт
Штогод у Казахстане праводзіцца міжнародны кінафестываль «Еўразія», у рамках якога адбываюцца паказы карцін еўрапейскіх і азіяцкіх рэжысёраў.
Самымі папулярнымі ў Казахстане відамі спорту з’яўляюцца футбол, хакей, веласпорт. Казахстан — адна з вядучых краін Азіі па ўзроўні развіцця зімовых відаў спорту.
Таўнусштайн
Таўнусштайн (Taunusstein) — горад у Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Райнгау-Таўнус. Насельніцтва складае 29 168 чалавек (на 31 снежня 2006 года). Займае плошчу 67,03 км². Афіцыйны код 06 4 39 015.
Горад падпадзяляецца на 10 гарадскіх раёнаў.
Яўкынэ
Яўкынэ (Я́вкине) — вёска ў Баштанскім раёне Мікалаеўскай вобласці Украіны. Вёска Яўкынэ была населена ў 1812 годзе дзяржаўнымі сялянамі-беларусамі з Магілёўскай губерні і называлася вёскай Лібрантава.
Яўкіна
Яўкіна (Явкино) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Яўкіна апынулася ў складзе Расійскай імперыі.
Паводле афіцыйных звестак на 1866 год беларусы складалі 94,7% насельніцтва.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР, але 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
IC 1575A
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Баханскі сельсавет (Хоцімскі раён)
Баханскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хоцімскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Баханы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Баханскі (Баханоўскі) сельсавет у складзе Хоцімскага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Хоцімскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе Касцюковіцкага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Хоцімскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 11 сакавіка 1960 года ў склад сельсавета з Чарняўскага сельсавета перададзены вёскі Новы Мосін і Стары Мосін, у склад Бяседавіцкага сельсавета перададзена вёска Юзяфоўка. З 17 красавіка 1962 года сельсавет у складзе Касцюковіцкага раёна, з 30 ліпеня 1966 года — у складзе адноўленага Хоцімскага раёна. 20 верасня 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бярозкаўскага сельсавета.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 4 населеныя пункты: аграгарадок Баханы, вёскі Канава, Мосін і Паўлаўка.
Вуліца Чкалава (Віцебск)
Вуліца Чкалава — вуліца ў Першамайскім раёне, у паўднёва-ўсходняй частцы горада Віцебска. Названая ў 1971 годзе ў гонар лётчыка Валерыя Чкалава, бо да 1978 года там размяшчаўся віцебскі аэрапорт (першапачаткова ваенны, а з 1950 года грамадзянскі).
Вуліца пачала фарміравацца ў 1970-х гадах. Працягласць вуліцы — каля 3900 м. На сваім працягу ад Маскоўскага праспекта да вуліцы П.Броўкі вуліца перасякае праспект Будаўнікоў, вуліцы Воінаў-інтэрнацыяналістаў, праспект Перамогі, вуліцай Генерала Маргелава. Большую частку забудовы вуліцы складаюць 5-9-павярховыя жылыя дамы. Праезжая частка 4-палосная (па дзве паласы ў кожным напрамку). Сустрэчныя палосы на ўчастку ад Маскоўскага праспекта да вуліцы Воінаў-інтэрнацыяналістаў падзеленыя траўнікам.
Вуліца з’яўляецца мяжой мікрараёнаў Поўдзень-1, Поўдзень-2, Поўдзень-5, Поўдзень-6, Поўдзень-7, Поўдзень-7а, Медцэнтр.
Яхімоўшчына (Сенненскі раён)
Яхімо́ўшчына (, Ехимовщина) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Студзёнкаўскага сельсавета.
Габрыеля Запольская
Марыя Габрыеля Стэфанія Корвін-Пятроўская, больш вядомая як Габрыеля Запольская (Gabriela Zapolska;, Падгайцы каля Луцку, Аўстра-Венгрыя — , ) — польская пісьменніца-натуралістка, драматург, актрыса і аўтар фельетонаў. Напісала 41 п'есу, 23 рамана, 177 апавяданняў, 252 журналісцкіх артыкулаў, адзін сцэнарый да фільму і каля 1 500 лістоў.
Запольская здабыла найбольшую папулярнасць сваімі грамадска-сатырычнымі камедыямі. Сярод іх, Маральнасць пані Дульскай (Moralność pani Dulskiej) - трагіфарс пра дробную буржуазію - вызнаецца за найбольш папулярны твор па-за межамі Польшчы і яскравы прыклад ранняй мадэрнісцкай драмы. Яе тэатральныя п'есы перакладаліся на шэраг замежных моў і ставіліся на польскіх і еўрапейскіх тэатральных падмостках. Сама Запольская брала ўдзел у больш за 200 пастаноўках у Варшаве, Кракаве, Познані, Львове, Санкт-Пецярбургу і Парыжы.
Мірфак
Мірфак (Альфа Персея / α Per) — самая яркая зорка ў сузор’і Персея. У перакладзе з арабскай Мірфак ас-Сурая — локаць, бліжэйшы да Плеядаў. Меней распаўсюджаная назва — Альгеніб або Альгені, у перакладзе значыць «бок».
Мірфак — жоўты звышгігант з бачным бляскам 1,8m.
Мірфак уваходзіць у склад маладога рассеянага скопішча Melotte 20, якое часам называюць «Скопішчам Альфа Персея».
Янаўка (Шумяцкі раён)
Янаўка (Яновка) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча.
Дзярэчынцы
Дзярэ́чынцы (, Деречинцы) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Старасвержанскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Варацішчанскага сельсавета.
Казола-ін-Луніджана
Казола-ін-Луніджана (Casola in Lunigiana) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Маса-Карара.
Насельніцтва складае 1085 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 26 чал./км². Займае плошчу 42 км². Паштовы індэкс — 54014. Тэлефонны код — 0585.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pellegrino.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Майн-Таўнус (раён)
Майн-Таўнус (ням.: Main-Taunus-Kreis) — раён у Германіі. Цэнтр раёна — горад Хофхайм-у-Таўнусе. Раён уваходзіць у зямлю Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Займае плошчу 222 кв. км. Насельніцтва 227,1 тыс. чал. (2010). Шчыльнасць насельніцтва 1021 чалавек / кв.км. Афіцыйны код раёна 06 4 36.
Раён падзяляецца на 12 абшчын.
Біяфра (заліў)
Бія́фра — заліў у Атлантычным акіяне, частка Гвінейскага заліва. Назва заліва пайшла ад скажэння еўрапейцамі этноніма «мафра». Распасціраецца ад вусця ракі Нігер да мыса Лопес (Габон). Упадае рака Санага. Воды заліва абмываюць узбярэжжы Нігерыі, Камеруна, Экватарыяльнай Гвінеі і Габона. Буйны востраў Біёка. Вылучаецца заліў Камерун, у які ўпадаюць рэкі Камерун, Вуры, Мунга, Мунгазі.
У 1972 годзе пасля Грамадзянскай вайны ў Нігерыі за аддзяленне дзяржавы Біяфра заліў быў пераназваны ўрадам Нігерыі ў заліў Боні (па назве размешчанага на ўзбярэжжа заліва горада Боні) з мэтай ліквідаваць сепаратысцкі тапонім. У беларускай геаграфіі працягвае выкарыстоўвацца назва Біяфра.
IC 1575B
IC 1575B — галактыка тыпу P (особлива галактыка) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Рабцы (Вілейскі раён)
Рабцы́ (, Рабцы) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хаценчыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Хаценчыцы Вілейскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Убежа
Убе́жа, Убежжа — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса, за 12 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Расоны.
Плошча паверхні возера 0,34 км². Даўжыня 1,3 км, найбольшая шырыня 0,42 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 14,3 м, сярэдняя каля 6,2 м. Плошча вадазбору 8,1 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 3—10 метраў, стромкія, у паўднёвай частцы возера спадзістыя. Берагавая лінія ўтварае 2 плёсы і паўвостраў. Паўночны плёс больш глыбакаводны. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Падводная частка катлавіны возера мае стромкія схілы. Дно да глыбіні 1,2 м пясчанае, глыбей выслана апясчаненым і гліністым ілам. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 1,3 м і займае паласу 5—25 м.
Каля возера знаходзіцца вёска Барыскава.
Аўрора
Аўрора:
Чарнігаўскае ваяводства
Чарнігаўскае ваяводства (Województwo czernihowskie) — адміністрацыйная адзінка Рэчы Паспалітай, якая існавала ў 1635—1667 гадах у складзе Малапольскай правінцыі Кароны Польскай (цяпер тэрыторыя Украіны). Цэнтрам ваяводства з'яўляўся горад Чарнігаў.
Створана на аснове Чарнігаўскіх і Северскіх земляў, якія ўвайшлі ў склад Польшчы ў 1618 годзе пасля вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў паводле Дзявулінскага пагаднення. Уваходзіла ў склад Малапольскай правінцыі польскага рэгіёна Русь. Узначальвалася чарнігаўскімі ваяводамі. Сеймік ваяводства збіраўся ў Чарнігаве. Малое прадстаўніцтва ў Сенаце Рэчы Паспалітай складалася з 2 сенатараў. Было падзелена на 2 паветы — Чарнігаўскі і Наўгародскі. Пасля паўстання Хмяльніцкага ў 1648 годзе перайшло пад уладу казакоў Войска Запарожскага. Паводле Гадзяцкага дагавора 1658 года перадавалася пад кантроль казацкага гетмана.
Канчатковае ліквідавана ў 1667 годзе паводле ўмоў Андросаўскага міру. Тэрыторыя ваяводства ўвайшла ў склад Чарнігаўскага палка Войска Запарожскага, залежала ад Рускага царства. Назва ваяводства працягвала ўжывацца ў тытулярных урадах шляхты Рэчы Паспалітай.
Халмы (Шумяцкі раён)
Халмы (Холмы́) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча.
Асінаўка (станцыя)
Асі́наўка (, Осиновка)  — станцыя Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчана ў вёсцы Асінаўка; на лініі Шухаўцы — Орша-Цэнтральная, паміж прыпыначным пунктам Кірэева і станцыяй Хлюсціна.
Ціхіль
Ціхіль (Тихиль) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча.
Арляны
Арля́ны (, Орляны) (да 30 ліпеня 1964 года Кане́ц ) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Ходцаўскага сельсавета.
Мюонны каталіз
Паколькі мюон прыкладна ў 207 разоў цяжэй электрона, то памеры мезамалекул у столькі ж разоў менш памераў малекулярных іонаў H, HD і т. д., у якіх ядры аддаленыя адно ад аднаго ў сярэднім на адлегласць у дзве атамныя адзінкі ~2a0 = 2h²/mee² ~10−8 см. У мезамалекулах ядры аддаленыя на адлегласць прыкладна ў дзве мезаатамныя адзінкі ~2aμ = 2h²/mμe² ~5 см. На такую ​​адлегласць збліжаюцца ядры ізатопаў вадароду пры кінетычнай энергіі ~3 кэВ, што адпавядае ~30 мільёнам градусаў, што параўнальна з тэмпературай, дасягнутай у сучасных тэрмаядзерных устаноўках.
Пасля ўтварэння мезамалекул ddμ, dtμ і ttμ вельмі хутка, за час τ = 10 — 10 с, адбываецца зліццё іх ядзер за кошт моцнага ўзаемадзеяння ў рэакцыях У мезамалекулах pdμ і ptμ параўнальна малая скорасць (~ 10 с) рэакцый вызначаецца электрамагнітным узаемадзеяннем.
Паколькі гэтыя рэакцыі ў мезамалекулах ідуць у прысутнасці мюона μ, то для кожнай з іх магчымыя два зыходы, а менавіта, мюон можа ці вызваліцца, ці ўтварыць мезаатам гелію. Свабодны мюон можа ініцыяваць наступную рэакцыю сінтэзу, а мюон, захоплены ядром гелію (альфа-часціцай) — не. Такім чынам, лік рэакцый сінтэзу X, якія ініцыююцца адным мюонам, абмежаваны велічынёй каэфіцыента прыліпання мюона да гелію (~ 0,5 — 1 %). Эксперыментальна ўдалося атрымаць значэнні X ~ 100, гэта значыць адзін мюон здольны вызваліць энергію ~ 100 × 20 МэВ = 2 ГэВ. Але гэта велічыня ўсё ж меншая, чым энергетычныя затраты на вытворчасць самога мюона на паскаральніку (5-10 ГэВ для пучка дэйтронаў). Такім чынам, мюонны каталіз пакуль энергетычна нявыгадны працэс. Камерцыйна выгадная вытворчасць энергіі магчыма пры X ~ 104.
Таксама прапаноўвалася выкарыстанне мюоннага каталізу для ядзернага размнажэння шляхам атрымання вялікага патоку нейтронаў у кіруемай тэрмаядзернай рэакцыі і наступнай трансмутацыі U-238 у Pu-239.
Кшэшаў (гміна)
Кшэ́шаў (Krzeszów) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ніжанскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Кшэшаве. Плошча гміны складае 62,38 км². Станам на 2014 год у гміне Кшэшаў пражывалі 4289 чалавек, шчыльнасць — 68,76 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 12 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 13 населеных пунктаў.
Бамбардзіры
Бамбардзіры — жукі з двух падсямействаў жужаляў: Brachininae і Paussinae, з якіх першае больш вядомае. Назву атрымалі дзякуючы своеасабліваму ахоўнаму механізму. Яны здольныя больш ці менш прыцэльна выстрэльваць з залозаў ў задняй частцы брушка самаразагрэнай сумессю хімічных рэчываў. Тэмпература сумесі ў момант стрэлу дасягае 100 ° C, а яе выкід суправаджаецца гучным гукам.
Ана Рош
Біяграфія
З дапамогай свякрухі і сяброўкі сям’і яна ў хуткім часе навучылася гатаваць дастаткова добра, каб прыцягнуць увагу ў шырокім рэгіёне сваімі кулінарнымі творамі. У 2010 годзе яна была прадстаўлена ў італьянскім кулінарным часопісе Identità Golose, што прыцягнула да яе яшчэ больш увагі. Яна пачала атрымліваць запрашэнні на першакласныя кулінарныя мерапрыемствы, напрыклад, была запрошанна шэф-поварам рэстарана Ikarus у Hangar-7 у Зальцбургу, Аўстрыя, і Gelinaz Grand Shuffle у Нью-Ёрку. У 2016 годзе Рош была паказаная ў дакументальным фільме Netflix Chef’s Table, а ў пачатку 2017 года Акадэмія 50 лепшых рэстаранаў свету прызнала яе лепшай жанчынай-поварам у свеце.
Яе стыль прыгатавання ўключае інавацыйныя пераробкі традыцыйных рэцэптаў з рэгіёна даліны Соча, прыгатаваных з мясцовых інгрэдыентаў. Уласны падыход Рош характарызуецца як «тэхнічны, амаль навуковы». Яна аддае перавагу падаваць сырую ежу, асабліва гародніну.
Прызнанне
У 2016 годзе Рош была паказана ў дакументальным фільме Netflix «Chef’s Table».
У 2017 годзе Акадэмія 50 лепшых рэстаранаў свету прызнала яе лепшай жанчынай-поварам у свеце.
У 2019 годзе Travel + Leisure назваў Hiša Franko адным з 30 лепшых рэстаранаў свету.
Hiša Franko быў узнагароджаны дзвюма зоркамі Мішлен, калі Michelin Guide прадставіў свой першы рэйтынг Славеніі ў 2020 годзе.
Асабістае жыццё
У Рош і Крамара двое дзяцей.
IC 1576
IC 1576 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральна галактыка) у сузор’і Скульптар.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Жацерава
Жа́церава (, Жатерево) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Вішнявецкага сельсавета.
Атлантычная скумбрыя
Атлантычная скумбрыя (лац.: Scomber scombrus) — рыба сямейства скумбрыевых атрада скумбрыяпадобных. Максімальная даўжыня цела — 60 см, сярэдняя — 30 см. Цела верацёнападобнае, пакрыта дробнай цыклоіднай луской. Спіна сіне-зялёная, са мноствам чорных, слаба выгнутых палосак. Ніжняя частка цела і чэрава белыя. Плавацельнага пухіра няма.
Біялогія
Скумбрыя — пелагічная чародная цеплалюбівая рыба. Хутка плавае (у кідку — да 77 км/г). Чарады звычайна не ўтрымліаваюць дамешкі іншых рыб (рэдка з селядцом) і складаюцца з асобін адной велічыні. Скумбрыя жыве пры тэмпературы ад 8 да 20 ° С, праз што вымушана здзяйсняць сезонныя міграцыі ўздоўж узбярэжжаў Амерыкі і Еўропы, а таксама паміж Мармуровым і Чорным морамі. Гэтыя міграцыі маюць характар нагульных (ежу скумбрыі складае дробная рыба і зоапланктон).
У культуры
Атлантычная скумбрыя стала героем песні Віктара Міхайлавіча Лупасіна «Я — скумбрыя»
Каньскаволя
Каньскаво́ля (Końskowola), вёска і колішні горад (1532—1870) у Польшчы, адм. цэнтр гміны Каньскаволя ў Пулаўскім павеце Любельскага ваяводства. Месціцца над ракой Куро́ўка, за 5 км на У ад Пулаваў, 10 км на З ад Ку́рава і 42 км ад Любліна. Праз вёску праходзіць аўтадарога нумар 12 і чыгуначная лінія E-20.
Ваня і Татошка
«Ваня і Татошка» (Ваня и Тотошка) — беларускі незалежны мастацкі фільм, які зняты ў 2013 годзе.
Дудка беларуская
«Dudka biаłaruskaja», «Дудка беларуская» — паэтычны зборнік Францішка Багушэвіча, выдадзены (пад псеўданімам Мацей Бурачок) восенню 1891 г. у Кракаве.
Каньскаволя
Вёска была заснаваная каля канца 14 ст., не раней за 1392. Гарадскія правы атрыманыя ў 1532, і страчаныя ў 1870 пасля адміністрацыйнай рэформы. У наш час вёска-спадарожнік Пулаваў. Аднак, жыхары не жадаюць далучэння вёскі да гораду, і ў сакавіку 2006 выступілі з ініцыятывай вяртання гарадскіх правоў.
Дудка беларуская
Прадмова Францішка Багушэвіча да зборніка «Дудка беларуская» стала своеасаблівым маніфестам беларускага нацыянальна-культурнага адраджэння і моцным штуршком развіцця прафесійнай беларускамоўнай культуры.
Гісторыя выдання
4 лютага 1890 г. Францішак Багушэвіч пасылае свайму даўняму сябру Яну Карловічу свой праграмны верш «Мая Дудка». У сваім лісце ад 23 жніўня (4 верасня) 1891 г. да Яна Карловіча Францішак Багушэвіч называе свой зборнік вершаў не як «Дудка беларуская», а «Жалейка», і паведамляе, што карэктура зборніка пакуль вельмі няўдалая і мае процьму памылак. Восенню 1891 г. у Кракаве пры дапамозе свайго даўняга сябра — Яна Карловіча — у прыватным выдавецтве Уладзіслава Анчыца быў надрукаваны зборнік вершаў Францішка Багушэвіча пад назвай «Дудка беларуская» пад псеўданімам Мацей Бурачок і накладам 3000 экземпляраў. Зборнік пранік кантрабандным шляхам у межы Расійскай Імперыі.
У тым жа выдавецтве ў Кракаве ў 1892 г. была выдадзена навела Францішка Багушэвіча «Тралялёначка».
Значэнне ў беларускай літаратуры
«Дудка беларуская» — вяршыня развіцця беларускай літаратуры ХІХ ст. Яе выхад у свет быў нечаканы, як выбух, быў менавіта мастацкім першаадкрыццём беларускага працоўнага мужыка, народа, бо ў парэформенны час, у канцы ХІХ ст., ніхто ўжо не памятаў пра Паўлюка Багрыма, не быў шырока вядомы і Ян Баршчэўскі.
Прадмова
У «Прадмове» Францішак Багушэвіч настойліва пепраконвае свайго адрасата (нaрод), што яны — беларусы, што іх радзіма — Беларусь, каб заўсёды і перад усімі кожны годна нёс прыналежнасць да яе, каб адчуваў сябе сынам свайго народа. Імкненне давесці чытачам, што яны менавіта беларусы, што так павінны сябе адчуваць і называць, падкрэсліваецца назваю зборніка. У назве ёсць слова «беларускі», якое займае інверсійнае становішча да назоўніка, чым падкрэсліваецца яго значнасць. Пісьменнік звяртаецца да сваіх сучаснікаў, а праз стогоддзі і да беларусаў з заклікам-маленнем: «Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі!».
Вершы
Зборнік складаецца з 16 вершаў («Мая дудка», «Дурны мужык, як варона», «Як паўды шукаюць», «У судзе», «Воўк і авечка», «Мая хата», «Праўда», «Здарэнне», «Думка», «З кірмашу», «Хрэсьбіны Мацюка», «Бог не роўна дзеле», «Хцівец і скарб на святога Яна», «Гдзе чорт не можа, там бабу пашле», «У астрозе», «Быў у чыстцы!») і паэмы «Кепска будзе!».
Зборнік «Дудка беларуская» шмат у чым увогуле судовая адысея беларускага парэформеннага мужыка. Прычым народныя ўяўленні аб справядлівым судзе кантрастуюць у ёй з паказам царскага суда, які быў шырмай, што прыкрывала рэальнае бяспраўе народных нізоў. Тэма крытыкі царскага суда становіцца вядучай у зборніку. паэт свядома адыходзіць ад фальклорнага алегарызму, усё больш шырокавыкарыстоўваючы рэалісычныя сродкі адлюстравання рэчаіснасці. Найбольш пашыранай формай грамадзянскай лірыкі Багушэвіча становіцца маналог, верш-роздум, поўны горычы і трагізму. У іх аснове кантрастуе супастаўленне багатых і бедных, паказ сацыяльных бар'ераў, якія падзяляюць грамадства на варожыя класы і якія непазбежна вядуць да заняпаду і маральнай дэградацыі. Гэты агульнагуманістычны матыў надзвычай ярка выяўлены ў вершы «Бог не роўна дзеле».
Стылістыка
Устаноўка на вуснае бытаване твораў Багушэвіча, іх сувязь з ананімнымі народнымі «гутаркамі», вершаванымі апавяданнямі і быліцамі прыкметная ў характары вобразнага ўвасаблення, паэтычных сродкаў, манеры развіцця сюжэта. Характэрны ў гэтых адносінах праграмны для ўсяго зборніка «Дудка беларуская» верш «Дурны мужык, як варона».
Творы, знешне простыя і непрэцэнтыёзныя па форме, характарызуюцца выключнай жыццёвай пераканаўчасцю, рэалістычнай глыбінёй і дзейснасцю. Нягледзячы на выразную сувязь з традыцыямі вуснай паэзіі, Францішак Багушэвіч паспяхова пераадольвае аднабаковасць фальклорнай тыпізацыі, імкнецца да індывідуалізацыі мастацкага вобраза.
Такім чынам, у зборніку «Дудка беларуская» ў цэлым пераважае аспект сацыяльна-бытавога паказу жыцця, асноўным жа ў яго ідэйным гучанні было асуджэнне сацыяльнай няроўнасці і парадкаў, якія зрабілі мужыка бяспраўным. Гэта зборнік выключна сацыяльны, і адзінкавымі вершамі выходзіць ён з тэм сацыяльна-бытавых (вершамі «Мая хата», «Хрэсьбіны Мацюка» — у патрыятычную тэматыку, вершам «Праўда» — у сацыяльна-філасофскую, «З кірмашу» — у любоўную). Чарговай задачай мастака было, такім чынам, пераадоленне толькі сацыяльна-бытавога аспекту паказу жыцця, на якое менавіта і арыентаваўся Францішак Багушэвіч.
Ніжняя Бургундыя
Узнікненне каралеўства
Каралеўства Ніжняя Бургундыя ўзнікла ў час распаду імперыі Карла Вялікага ў другой палове IX стагоддзя.
Падзел Сярэдзіннага каралеўства
У 855 годзе Лотар I, старэйшы ўнук Карла Вялікага, адпісаў сваё Сярэдзіннае каралеўства тром сваім сынам (Прумскі дагавор). Самы малодшы, Карл, атрымаў Праванс і землі паміж далінай Роны і Альпамі (Цысюранская Бургундыя). Так узнікла буйное тэрытарыяльна-палітычнае ўтварэнне, якое ахапіла большую частку былога Франкскага каралеўства Бургундыя ад Юрскіх гор да Міжземнага мора.
Падзел уладанняў Карла Праванскага
У год смерці свайго бацькі Карл быў непаўналетнім. Яго апекуном і фактычным кіраўніком каралеўства стаў ягоны дзядзька, Жэрар, герцаг Ліёна і В’ена. Карл пакутаваў на эпілепсію, і атачэнне караля сумнявалася, што ў яго могуць нарадзіцца дзеці. У 859 годзе Жэрар падпісаў дагавор, паводле якога Карл прызнаў сваім спадчыннікам брата Лотара II, караля Латарынгіі.
Аднак, калі 25 студзеня 863 года Карл памёр, іншы ягоны брат, кароль Італіі Людовік II, раней Лотара прыбыў у Праванс. Ён далучыў уладанні Карла да сваіх, і Лотар не змог прымусіць Людовіка выканаць пагадненне 859 года. Жэрар здолеў захаваць за сабой Ліёнскае герцагства (раёны Ліёна, В’ена, Грэнобля і Юзеса), і яно ўвайшло ў склад каралеўства Лотара II.
Калі ў 869 годзе памёр Лотар II, яго ўладанні былі падзелены (Мерсенскі дагавор) паміж Заходнефранкскім (будучая Францыя) і Усходнефранкскім каралеўствамі (будучая Германія). Пры гэтым землі ўздоўж ніжняга і сярэдняга цячэння Роны дасталіся заходнефранкскаму каралю Карлу II Лысаму. У 871 годзе ён перадаў В’ен і Ліён свайму швагру Базону. Астатнія землі Ніжняй Бургундыі (у тым ліку Праванс) перайшлі да Карла II Лысага пасля смерці ў 875 годзе караля Італіі Людовіка II, сына Лотара I.
Сыход ад каралінгскага дому
У 879 годзе пасля смерці караля заходніх франкаў Людовіка II, сына Карла II Лысага, арыстакратыя і духавенства Праванса адмовіліся прызнаць уладу яго пераемнікаў Людовіка III і Карламана II. На сінодзе ў Мантайлі яны выбралі сваім каралём графа В’енскага Базона, мужа Ірменгарды, дачкі памерлага караля Італіі Людовіка II. Ён апынуўся першым за апошнія сто гадоў манархам на тэрыторыі Франкскай імперыі, які не належаў да дынастыі Каралінгаў. Тэрыторыя дзяржавы Базона адпавядала паўднёвай частцы былога Франкскага каралеўства Бургундыя, землям былых рымскіх дыяцэзій Арля, Экса, В’ена, Ліёна, а таксама Савоі і Вівары.
Палітычная гісторыя
Дзяржава Базона адразу падверглася атацы заходнефранкскіх каралёў. У 880 годзе быў захоплены Макон і шэраг тэрыторый на поўнач ад Ліёна, аднак узяць В’ен не ўдалося, і ў цэлым каралеўства Базона захавала сваю тэрытарыяльную цэласнасць.
Кіраванне Людовіка Сляпога
Пасля смерці Базона ў 887 годзе імператар Карл III Тоўсты прызнаў правы яго сына Людовіка на Ніжнюю Бургундыю. У жніўні 890 года на сходзе баронаў і прэлатаў каралеўства ў Валансе Людовік быў афіцыйна выбраны каралём Арля, Праванса і Ніжняй Бургундыі. У 890-х гадах Людовіку прыйшлося адбіваць набегі арабскіх піратаў, якія абгрунтаваліся ў вусці Роны.
Кароль Ніжняй Бургундыі Людовік, па маці быў унукам імператара Людовіка II. У 900 годзе ён пачаў барацьбу за імператарскую карону, распачаўшы паход у Італію, і ў 901 годзе быў каранаваны ў Рыме. Аднак неўзабаве войскі Людовіка былі разбіты маркграфам Фрыуля Берэнгарам, і ён быў вымушаны вярнуцца ў Праванс. У 905 годзе Людовік патрапіў у палон да Берэнгара, быў аслеплены і адмовіўся ад прэтэнзій на Італію.
Пасля вяртання ў Праванс Людовік перадаў значную частку сваіх паўнамоцтваў Гуга, графу Арльскаму, жанатаму на сястры караля.
Кіраванне Гуга Арльскага
Гуга да самай смерці Людовіка Сляпога ў 928 годзе быў фактычным кіраўніком Ніжняй Бургундыі, а пасля стаў яго афіцыйным пераемнікам. Ён перанёс сталіцу дзяржавы з В’ена ў свой радавы горад Арль, што рэзка павялічыла значэнне Праванса ў складзе каралеўства. У 925 годзе, атрымаўшы тытул караля Італіі, Гуга працягнуў барацьбу за пашырэнне сваёй улады на Апенінскім паўвостраве. Там яго галоўным праціўнікам быў кароль Верхняй Бургундыі Рудольф II, які таксама ўсклаў на сябе італьянскую карону. Для барацьбы з гэтым праціўнікам Гуга паспрабаваў прыцягнуць на свой бок заходне-франкскага караля Рауля, але той запатрабаваў сюзерэнітэта над Ліёнам і В’енскім графствам. Гэтая акалічнасць стала адной з прычын заключэння ў 933 годзе дагавора паміж двума бургундскімі манархамі: Рудольф II адмаўляўся на карысць Гуга ад сваіх прэтэнзій на Італію, а Гуга саступаў Рудольфу прастол Ніжняй Бургундыі.