cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Махэ
Гісторыя
У 698 г. Да Цзажун, правадыр махэ і сын аднаго з палкаводцаў Кагуро, паўстаў супраць Кітая. Ён стварыў дзяржаву Чжэнь, якая ў VIII ст. атрымала назву Бахай, а яе кіраўнікі атрымалі ад імператара высакародны тытул спадчынных уладароў-ванаў. У новай дзяржаве прадстаўнікі махэ занялі найбольш высокія пасады. Але пэўная частка махэ заставалася за межамі Бахай. Яны ўзгадваліся як саюзнікі Кітая і нават удзельнічалі ў вайне супраць Бахай.
У 926 г. кідані здолелі заваяваць Бахай. Відавочна, частка махэ пры гэтым выратавалася ў землях Сіхатэ-Алінь і ўздоўж Амура. Яны ўдзельнічалі ў фарміраванні мясцовых тунгускіх народаў, а таксама чжурчжэняў. Роды, якія вялі спадчыну ад махэ, сустракаліся сярод нанайцаў. Нашчадкамі махэ некаторыя даследчыкі лічаць удэгейцаў.
Культура
Махэ падзяляліся на некалькі племянных або тэрытарыяльных аб'яднанняў (махэ сумо, махэ хэйшуй, махэ байшань, махэ аньцзюй, махэ гудо, махэ гушы і інш.), на чале якіх стаялі правадыры. Іх улада перадавалася па спадчыне ад бацькі да сына.
Кітайцы лічылі, што галоўным заняткам махэ было паляванне з лукам. Навершы стрэл яны ладзілі з каменю і абмазвалі расліннай атрутай. У 477 г. пасол махэ падараваў такія стрэлы імператару Кітая. Сярод іншых заняткаў узгадвалася жывёлагадоўля. Махэ разводзілі свінняў і коней. Археалагічныя матэрыялы сведчаць пра тое, што махэ займаліся земляробствам.
Жытлы будавалі зямлянкавага тыпу, часта паглыбленыя. Археолагі выявілі вакол паселішчаў махэ моцныя абарончыя збудаванні. Жанчыны апраналіся ў халаты з тканін, мужчыны - у халаты са скур сабак і свінняў. Мужчыны мелі доўгія валасы, якія запляталі ў косы. Воіны ўпрыгожвалі прычоскі і капялюшы сімвалічнымі рэчамі (клыкамі кабаноў, пер'ем, хвастамі жывёл), што дазваляла адрозніваць у сутычках сваіх саюзнікаў. Кітайцы называлі махэ добрымі пешымі воінамі, але таксама ўзгадвалі і пра конніцу.
Рэлігія махэ складалася з мноства шаманскіх рытуалаў і звычаяў шанавання продкаў. Узгадваліся свяшчэнныя горныя мясціны. Нябожчыкаў хавалі ў зямлі або на штучным памосце ў лесе. Каля долу праводзіўся абрад ахвярапрынашэння. У часы існавання Бахай распаўсюдзіўся будызм.
Першамайская вуліца (Мінск)
Першамайская вуліца — вуліца ў Ленінскім і Партызанскім раёнах Мінска, частка другога траспартнага кольца сталіцы. Перасякае раку Свіслач.
Праходзіць паралельна праспекту Незалежнасці. Перасякае вуліцы: Чырвонаармейскую, Захарава. Да вуліцы прылягаюць Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага і сквер Сімона Балівара. Па вуліцы арганізаваны трамвайны рух. Уваходзіць у лік найдаражэйшых жылых вуліц Мінска.
Гісторыя
На карце Мінска 1858 года вуліца была ўжо пазначана і праходзіла па паўднёва-усходняй мяжы горада. Гістарычная назва вуліцы — Вясёлая. Недалёка ад вуліцы знаходзіліся вайсковыя казармы, склады, шпіталь. Існуе меркаванне, што сваю назву вуліца атрымала з-за вялікай колькасці піцейных дамоў і вайскоўцаў, якія вясёла бавілі тут час з жанчынамі лёгкіх паводзін.
Пасля рэвалюцыі ў 1923 годзе вуліца атрымала назву Першамайскай. У спадарожніку па Мінску (1930 г.) і на гарадской карце 1934 года вуліца ўжо пазначана з новай назвай.
У час нацысцкай акупацыі Першамайская была сярод нешматлікіх вуліцаў, якія захавалі сваю назву. У сучаснай гарадской гісторыі вуліца найбольш гучна ўзгадвалася ў 1999 годзе, калі тут на перакрыжаванні з вуліцай Пуліхава 17 кастрычніка адбылася жорсткая сутычка паміж удзельнікамі «Маршу свабоды» і міліцыяй, а таксама ўвесну 2013 года, калі жыхары раёна дамагліся скасавання плана будаўніцтва на набярэжнай Свіслачы ля скрыжавання з вуліцай Пуліхава шматфункцыянальнага культурна-забаўляльнага цэнтра «Park Avenue».
Леанід Віктаравіч Раманоўскі
Леанід (Лявон) Віктаравіч Раманоўскі (, в. Харошкі, Магілёўская вобласць — ) — беларускі мастак, педагог.
Веліжскі замак
Быў пабудаваны з дрэва, меў 9 вежаў і быў абкружаны вадзяным ровам. Першапачаткова з'яўляўся адным з найважнейшых умацаванняў Маскоўскага княства супраць Вялікага Княства Літоўскага.
У 1536 годзе маскоўскі цар загадаў пабудаваць замак на месцы былога Веліжскага гарадзішча. У 1563 замак браў у аблогу і спаліў Мікалай Радзівіл Чорны. У 1567, 1568 гг. войска Вялікага княства Літоўскага зноў двойчы паліла замак, аднак рускія яго хутка аднаўлялі. У 1580 годзе да замка з 8-тысячным войскам падыйшоў Ян Замойскі, і неўзабаве Веліж быў узяты штурмам.
Леанід Віктаравіч Раманоўскі
Біяграфія
У 1994 годзе ўступіў у творчую суполку «Пагоня» і БСМ.
Веліжскі замак
З пачаткам ваенных дзейнняў супраць Рэчы Паспалітай (1654) маскоўскія ваяводы ўгаворвалі веліжцаў здацца на літасць цара ва ўмовах наступу па ўсёй тэрыторыі Вялікага княства Літоўскага, аднак замак пратрымаўся да ліпеня 1655 года. Вернуты ў 1678 годзе Рэчы Паспалітай замак прастаяў нядоўга: 15 ліпеня 1697 года ён дашчэнту згарэў ад маланкі, пасля чаго больш не аднаўляўся.
Леанід Віктаравіч Раманоўскі
Біяграфія
Памёр 24 ліпеня 2002 года. Пахаваны на Каладзішчанскіх могілках у Мінску.
Творчасць
Працуе ў станковым жывапісе ў жанрах пейзажа, нацюрморта, тэматычнай карціны. Творы вызначаюцца экспрэсіўнасцю, каларыстычнай згарманізаванасцю, манументальнасцю. Аўтар карцін «Свежы вецер», «Нарачанскі краявід», «Вясковая дарога», «Ля мёртвага возера», «Стары парк», «Наваградак», «Свята», «Раўбічы», «Вечар», «Наваградскі краявід», «Успаміны», «Кветкі» і інш., напісаных у 1980—1990-я гг.
Спіс аб’ектаў PGC (1830001—1831000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1830001—1831000)
Леанід Віктаравіч Раманоўскі
Сям’я
У шлюбе з Вольгай Раманоўскай меў дачку Ганну (нар. 1979), таксама мастачку.
Прэмія «Сатурн» за найлепшы анімацыйны фільм
Прэмія «Сатурн» за найлепшы анімацыйны фільм (Saturn Award for Best Animated Film) — узнагарода, якая прысуджаецца Акадэміяй навуковай фантастыкі, фэнтэзі і фільмаў жахаў. Упершыню была ўручана на 6-й цырымоніі ў 1979 годзе (тады называлася «Лепшая анімацыя» - Best Animation). Пастаянна ўручаецца з 2003 года.
Ганна Генрыхаўна Паўлоўская
Ганна Генрыхаўна Паўлоўская (нар., Гродна) — беларускі філолаг. Спецыялістка ў галіне класічнай філалогіі, неалацініст. Кандыдат гістарычных навук (2012), кандыдат навук у галіне літаратуразнаўства (2013).
Біяграфія
Нарадзілася ў 1977 годзе ў Гродне.
Скончыла ў 1999 годзе філалагічны факультэт ГрДУ імя Я. Купалы, у 2012 годзе факультэт Artes Liberales Варшаўскага ўніверсітэта, у 2009 годзе — аспірантуру Інстытута гісторыі НАН Беларусі, аспірантуру факультэта Artes Liberales Варшаўскага ўніверсітэта.
У 2012 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю «Гродзенскія кляштарныя хронікі як крыніца па гісторыі Гродна другой паловы XVII—XVIII ст.», у 2013 годзе — дысертацыю па літаратуразнаўстве ў Варшаўскім універсітэце.
Навуковы супрацоўнік Аддзела старадрукаў і рэдкай кнігі Гродзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалагічнага музея. Выкладчык лацінскай мовы Інстытута сучасных ведаў у Гродне. З 2014 года дацэнт факультэта Artes Liberales Варшаўскага ўніверсітэта.
Навуковая дзейнасць
Напрамкі даследаванняў: новалаціназнаўства, гісторыя Вялікага Княства Літоўскага, гісторыя культуры Вялікага Княства Літоўскага, рэцэпцыя антычнасці ў культуры Савецкага Саюза.
Узнагароды
Узнагароджаны прэміяй прэм’ер-міністра Рэспублікі Польшча за выдатныя навуковыя і мастацкія дасягненні (2015).
Праекцыя
Прае́кцыя ( — кіданне наперад):
投影法
Ашчылы
Ашчылы — сяло ў Сандыктаўскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Хлебнай сельскай акругі. Код КАТА — 116457105.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 76 чалавек (40 мужчын і 36 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 17 чалавек (10 мужчын і 7 жанчын).
Эпіцэнтр землетрасення
Эпіцэнтр землетрасення (ἐπι- — на, centrum — цэнтр круга) — праекцыя гіпацэнтра (фокусу) землетрасення на паверхню планеты. Для вызначэння месцазнаходжання эпіцэнтра (эпіцэнтральнай вобласці) выкарыстоўваюць запісы сейсмічных станцый.
У эпіцэнтры неабавязкова назіраюцца найбольшыя разбурэнні. Часцей за ўсё найбольшыя разбурэнні паходзяць на некаторай адлегласці ад эпіцэнтра, у пунктах (якія ўтваюць акружнасць вакол эпіцэнтра), куды сейсмічная хваля прыходзіць пад вуглом, найбольш выгодным для разбурэння шматпавярховых будынкаў.
У СМІ часта блытаюць паняцце эпіцэнтра з паняццем гіпацэнтра, у прыватнасці ў паведамленнях тыпу «эпіцэнтр землетрасення знаходзіўся на глыбіні 2 км» маецца на ўвазе менавіта гіпацэнтр.
Аляксандр Іовіч Валошын
Біяграфія
З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны — на фронце. У 1944 годзе над Польшчай на палаючай машыне здзейсніў таран нямецкага самалёта, пасля чаго сам здолеў пасадзіць свой самалёт.
Пасля вайны служыў у войску. З 1972 года — у запасе.
21 сакавіка 1975 года атрымаў званне Ганаровага жыхара горада Баранавічы.
Вуліца Казлова (Мінск)
Вуліца Казлова — вуліца ў Савецкім, Партызанскім і Першамайскім раёнах Мінска. Названа ў гонар Васіля Іванавіча Казлова (1903—1968), партыйнага і дзяржаўнага дзеяча Беларусі, аднаго з арганізатараў партызанскага руху ў рэспубліцы, Героя Савецкага Саюза. Утворана ў 1967 з часткі вуліцы Даўгабродскай.
Размяшчэнне
Пачынаецца ад праспекта Незалежнасці, а заканчваецца скрыжаваннем з вуліцамі Даўгабродская і Батанічная. Недалёка ад скрыжавання з вуліцай Платонава, вуліца Казлова перасякаецца з вуліцай З. Бядулі і ўтвараецца трохвугольнік.
Транспарт
Па ёй здзяйсняецца трамвайны (1-ы, 3-ці, 4-ы, 6-ы, 7-ы і 11-ы), аўтобусны рух (19-ы, 26-ы і 191-ы) і рух маршрутак (1150-ай).
Цікавыя факты
Месцу пераходу вул. Казлова ў вул. Даўгабродскую мінчане далі мянушку «Казлабродская».
Барталамей Папроцкі
Барталамей Папроцкі (каля  — ) — польскі гісторык, геральдыст, паэт.
Аўтар першага польскага гербоўніка «Гербы польскага рыцарства».
«Гербы польскага рыцарства»
Праца змяшчае звесткі пра паходжанне гербаў і некаторыя роды. 92 гербы былі выведзены Папроцкім з-за мяжы, а 58 названы мясцовымі.
Праца падзелена на 5 кніг, з іх 4-я прысвечана гербу ВКЛ — «Пагоні», а таксама Гедзімінавічам і Ягелонам, храналогіі іх панавання.
Пра тое, што «з-за далёкасці і шырокасці не ўсіх мог ведаць», Папроцкі даў у працы толькі кароткія генеалагічныя звесткі пра найвыдатнейшыя баярскія роды, продкі якіх узялі польскія гербы ў Гародле (1413), і дадаў кароткія згадкі пра іншыя сем’і, пераважна валынскія. Агулам ім названа каля 130 прозвішчаў вялікалітоўскай арыстакратыі.
Крыніцамі працы былі не толькі хронікі, але і дакументы з замкаў, кляштароў, часам — сямейныя хронікі. Папроцкі некрытычна карыстаўся крыніцамі і падаваў паходжанне асобных гербаў і родаў; верыў у старажытнарымскае паходжанне літоўскай арыстакратыі.
Лілі Чукасян
Лілі Чукасян (Լիլի Չուգասզյան, —  ) — амерыканская оперная спявачка, кантральта з сусветным імем, амерыканка армянскага паходжання. Працавала з сусветнымі сімфанічнымі аркестрамі і опернымі тэатрамі. Працоўную дзейнасць Чукасян пачала ў 1940 годзе ў якасці канцэртнай спявачкі, пазней атрымала шырокае прызнанне як оперная спявачка. Была адной з вядучай у свеце кантральта ў 1960-х і 1970-х гадах, з 1962 па 1986 год працавала ў тэатры Метраполітэн-опера ў Нью-Ёрку.
Вераценніца ломкая
Вераценніца ломкая (Anguis fragilis), мясцовыя назвы: мядзянка, слімень — паўзун сямейства вераценніцавых.
Апісанне
Даўжыня цела 12-22 см, разам з хвастом 23-43 см, маса 15-35 г. Цела верацёнападобнае, доўгае, нагадвае цела змяі. Знешнія прыкметы, якія адрозніваюць вераценніцу ад змей, — гэта наяўнасць рухомых павекаў; лускі брушнога і спіннога бакоў амаль аднолькавыя. Луска тулава выключна гладкая. Маладыя вераценніцы афарбаваны ў серабрыста-белы і бледна-крэмавы (з залатым адлівам) колер. Уздоўж хрыбта праходзяць адна або дзве тонкія палоскі, якія пачынаюцца на патыліцы трохвугольнай плямай. Бакі і бруха ярка-бурага або чорнага колеру, рэзка кантрастуюць з афарбоўкай спіны. У працэсе росту афарбоўка мяняецца: спіна цямнее, а бакі і брушка, наадварот, святлеюць. З узростам вераценніцы зверху набываюць ярка-карычневую або цёмна-шэрую афарбоўку з характэрным медным або бронзавым адценнем, чым і тлумачыцца іншая назва віду — мядзянка.
Распаўсюджанне
Арэал вераценніцы займае вялікую частку Еўропы, месцамі даходзіць амаль да Палярнага круга. Пашырана яна таксама ў Малой Азіі, на Каўказе, на поўначы Ірана, у Заходняй Сібіры.
Найбольш звыклымі біятопамі для вераценніцы з'яўляюцца мяшаныя, бярозавыя і хваёвыя лясы, алешнікі, у якіх яна аддае перавагу палянам, узлескам, высечкам, прасекам, абочынам дарог. Часам паўзуны трапляюцца ў месцах, дзе хваёвыя лясы мяжуюцца з поймамі рэк, азёр, вярховымі балотамі.
Экалогія
У адрозненне ад іншых яшчарак Беларусі вераценніца менш прыкметная ў прыродзе, бо вядзе даволі скрытны спосаб жыцця. Да таго ж яна актыўная ў асноўным у прыцемках і ноччу пры цёплым надвор'і. Днём яна бывае часцей актыўная ў пахмурнае надвор'е, хаця адзначаліся асобныя выпадкі актыўнасці вераценніц у паўдзённую спёку пры тэмпературы больш за 30 °C. Вераценніц, якія «загараюць», часцей можна бачыць вясной, калі яшчэ недастаткова цяпла, а таксама пасля перыяду халоднага надвор'я летам. Любіць гэта яшчарка выйсці на паляванне пасля спорнага летняга дажджу.
Сховішча вераценніца здольна зрабіць сабе сама ў лясным подсціле або мяккай глебе, хаваецца таксама пад стваламі паваленых дрэў і штабялямі бярвення, пад кучамі буралому, у трухлявых пнях і пад іх карой, пад камянямі, у норах розных дробных рыючых жывёл.
Палюе гэта яшчарка пераважна на дажджавых чарвей, якіх бывае шмат на паверхні глебы пасля дажджу. Акрамя таго, яна часта паядае малюскаў. Нямала ў рацыёне гэтых яшчарак насякомых і іх лічынак, мнаганожак.
Ад ворагаў вераценніцу ратуе скрытны спосаб жацця і характэрная для ўсіх іншых яшчарак здольнасць да аўтатаміі — абломвання доўгага хваста, які застаецца ў зубах або кіпцюрах драпежніка (адсюль і другая частка назвы віду — ломкая). Тым не менш вераценніца часта становіцца ахвярай іншых жывёл, якія кормяцца яшчаркамі.
На зімоўку вераценніца адыходзіць даволі позна — у канцы верасня — кастрычніку. Зімовую спячку праводзіць у норах, пад пнямі, у гнілых пнях. Часам збіраецца да 20-30 і больш асобін у адным месцы. Вясной яна з'яўляецца ў красавіку.
Вераценніца добра сябе адчувае ў жывых кутках і прывыкае да чалавека.
Жнін
Жнін (Żnin, Znin, Dietfurt) — горад у Польшчы, размешчаны за 310 км на захад ад Варшавы і за 70 км на захад ад Торуні. Адміністрацыйны цэнтр Жнінскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Жнін. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 8,35 км². Насельніцтва 13,3 тыс. чалавек.
NGC 3168
NGC 3168 (іншыя абазначэнні — UGC 5536, MCG 10-15-52, ZWG 290.23, PGC 30001) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ваенны ардынарыят
Вае́нны ардынарыя́т — тэрытарыяльная адзінка ў Рымска-каталіцкай царквы, прыраўнаваная да дыяцэзіі. Ваенныя ардынарыяты ствараюцца для пастырскай апекі над каталікамі-ваеннаслужачымі.
Большасць ваенных ардынарыятаў не ўваходзяць у епархіяльную структуру і, як у лацінскім, так і ва ўсходніх абрадах, падпарадкоўваюцца непасрэдна Папе. Ваенны ардынарыят узначальвае прэлат, звычайна тытулярны ці дыяцэзіяльны біскуп.
Па рангу ваенны ардынарыят звычайна адпавядае апостальскаму вікарыяту. У тых краінах, дзе на ваеннай службе знаходзіцца вялікая колькасць каталікоў, ваенны ардынарыят мае ранг дыяцэзіі, аднак не кіруе прыходамі тэрытарыяльнай юрысдыкцыі. Ва ўзброеных сілах Бразіліі, Італіі і ЗША ваенны ардынарыят мае ранг архідыяцэзіі і ўзначальваецца архібіскупам.
Паводле даных на пачатак 2011 года ў Каталіцкай царкве існуюць 36 ваенных ардынарыятаў, з іх 15 у Еўропе, 11 у Паўднёвай Амерыцы, 3 у Азіі, 3 — у Афрыцы, 2 — у Паўночнай Амерыцы і па адным — у Аўстраліі і Новай Зеландыі.
Кароткая гісторыя
У VI стагоддзі Дэкрэт Грацыяна кажа пра тое, што святарам з дазволу Папы Пелагія I давяралі пастаянную духоўную дапамогу салдатам. У 742 годзе на Нямецкім нацыянальным саборы (Concilium Germanicum) святарам забаранілі нашэнне зброі і ўдзел у войнах. Выключэннем з гэтага правіла былі тыя святары, якія былі абраны для таго, каб суправаджаць армію і праводзіць набажэнствы, а таксама, каб здзяйсняць царкоўныя таінствы. У 769 гэтыя вызначэнні паўтараюцца ў капітуле Карла Вялікага.
Са стварэннем пастаянных армій у ранні Новы час ваенны ардынарыят таксама стаў пастаяннай установай. Тым не менш, капеланы больш не былі добраахвотнымі спадарожнікамі армій, а прымалі прысягу і былі падпарадкаваны ваеннай дысцыпліне.
Урад Эстоніі
Урад Рэспублікі (Vabariigi Valitsus) з'яўляецца канстытуцыйным органам, якому прыналежыць найвышэйшая выканаўчая ўлада ў Эстонскай Рэспубліцы.
У сваёй дзейнасці ўрад падсправаздачны парламенту Эстоніі. Дэпутаты парламента маюць права рабіць запыты міністрам, на якія міністры абавязаны адказваць ва ўсталяваны тэрмін.
Багародка
Багародка — сяло ў Сандыктаўскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Шырокаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 116459100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 642 чалавекі (327 мужчын і 315 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 586 чалавек (303 мужчыны і 283 жанчыны).
Уладзімір Іванавіч Пашкевіч
Уладзімір Іванавіч Пашкевіч (нар., Мінск) — беларускі гісторык. Спецыяліст па сацыяльнаэканамічнай, палітычнай і ваеннай гісторыі Беларусі першай паловы XVIII стагоддзя.
Біяграфія
Нарадзіўся 17 студзеня 1963 года ў Мінску.
Скончыў у 1988 годзе гістарычны факультэт БДУ. З 1988 года працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі: лабарант; навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі XIII—XVIII стагоддзяў, аддзела гісторыі Беларусі Сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу; навуковы супрацоўнік аддзела крыніцазнаўства і археаграфіі; навуковы супрацоўнік аддзела спецыяльных гістарычных даследаванняў.
Навуковая дзейнасць
Напрамкі даследаванняў: сацыяльна-эканамічная гісторыя Беларусі XVIII стагоддзя, Паўночная вайна 1700—1721 гадоў.
Калінкавіцкі раён
Геаграфія
Заходняя частка раёна знаходзіцца ў Прыпяцкім Палессі, паўночная і ўсходняя — у Гомельскім Палессі. Паверхня раёна — нізінная раўніна на вышыні 120—135 м. Каля аграгарадка Юравічы — вышэйшы пункт раёна — 167.5 м. Карысныя выкапні — нафта, торф, пяскі. Сярэдняя тэмпература студзеня −6.2 °C, ліпеня 18,7 °C. За год выпадае 575 мм ападкаў. Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Прыпяць з прытокамі, Трэмля, Іпа, Ненач, Закованка, Віць. Возера Пясчанка. Лясы займаюць 48 % тэрыторыі. Балоты — 2,4 %.
Гісторыя
Калінкавіцкі раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Мазырскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка (з 3 ліпеня 1925 года горад) Калінкавічы. 20 жніўня 1924 года падзелены на 12 сельсаветаў: Антонаўскі, Даманавіцкі, Дудзіцкі, Зеляноцкі, Какуевіцкі, Калінкавіцкі, Капліцкі, Ліпаўскі, Малааўцюкоўскі, Сухавіцкі, Хаміцкі, Якімавіцкі. 21 жніўня 1925 года ўтвораны Гулевіцкі і Клінскі сельсаветы, скасаваны Хаміцкі сельсавет. 4 жніўня 1927 года да раёна далучаны Бабраняцкі, Баброўскі, Прудкоўскі, Слабадскі сельсаветы скасаванага Слабадскога раёна. Пасля скасавання акруговай сістэмы раён у складзе БССР. 27 верасня 1930 года Калінкавіцкі раён перайменаваны ў Мазырскі раён. 3 ліпеня 1939 года Калінкавіцкі раён утвораны зноў у складзе Палескай вобласці БССР, уключаў горад Калінкавічы і 12 сельсаветаў: Антонаўскі, Бярозаўскі, Вялікааўцюкоўскі, Гулевіцкі, Дудзіцкі, Калінкавіцкі, Клінскі, Крышыцкі, Малааўцюкоўскі, Юравіцкі, Якімавіцкі сельсаветы Мазырскага раёна і Сухавіцкі сельсавет Даманавіцкага раёна. З 8 студзеня 1954 года раён у складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Гулевіцкі сельсавет. 16 верасня 1959 года да раёна далучаны Зеляноцкі, Ліпаўскі, Нахаўскі, Чкалаўскі, Хобненскі сельсаветы і вёска Навінкі Васілевіцкага сельсавета скасаванага Васілевіцкага раёна, 20 студзеня 1960 года да раёна далучаны Даманавіцкі, Капліцкі, Крукавіцкі, Навасёлкаўскі, Хаміцкі сельсаветы і гарадскі пасёлак Азарычы скасаванага Даманавіцкага раёна, 24 сакавіка 1960 года — Савіцкі сельсавет Капаткевіцкага раёна. З 7 сакавіка 1963 года Калінкавічы горад абласнога падпарадкавання. 21 кастрычніка 1968 года ўтвораны Гарочыцкі і Казловіцкі сельсаветы, скасаваны Навасёлкаўскі і Хаміцкі сельсаветы. 28 чэрвеня 1973 года перайменаваны сельсаветы: Антонаўскі — у Гарбавіцкі, Калінкавіцкі — у Сіродскі. 1 кастрычніка 1973 года перайменаваны сельсаветы: Клінскі — у Міхнавіцкі, Крышыцкі — у Прудоцкі, Сухавіцкі — у Шыіцкі. 28 снежня 2005 года Сіродскі сельсавет перайменаваны ў Сыродскі. 26 верасня 2006 года скасаваны Міхнавіцкі і Прудоцкі сельсаветы, 1 снежня 2009 года — Хобненскі сельсавет , 12 лістапада 2013 года — Бярозаўскі і Крукавіцкі сельсаветы.
Эканоміка
Прамысловасць раёна прадстаўлена прадпрыемствамі дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці. У Калінкавічах вырабляюць жалезабетонныя вырабы, бытавую хімію, мэбля, прадукты харчавання. Сельская гаспадарка прадстаўлена мяса-малочнай жывёлагадоўляй, вытворчасцю збожжавых і кармавых культур.
Транспарт
Калінкавічы знаходзяцца ў 122 км на паўднёвы захад ад Гомеля. Горад — вузел чыгунак на Гомель, Жлобін, Брэст, Оўруч (Украіна) і аўтамабільных дарог на Гомель, Парычы, Жыткавічы, Оўруч. Пасажырскі аўтобусны парк раёна налічвае 33 аўтобуса і 2 мікрааўтобуса, якія працуюць на 2-х гарадскіх і 21 прыгарадным маршрутах.
Прэлат
Прэлат (ад praelatus літар. — пастаўлены вышэй) — гістарычны тэрмін, які ўжываўся да кардыналаў, архібіскупаў, біскупаў, генералаў і правінцыялаў манаскіх ордэнаў, абатаў і іншых асоб, якія займаюць высокія пасады ў структурах Рымска-каталіцкай Царквы; у наш час — ганаровы тытул (Ганаровы прэлат Яго Святасці), а таксама пасада асоб, якія ўзначальваюць персанальныя прэлатуры і тэрытарыяльныя прэлатуры.
Гісторыя
У Сярэднявеччы да прэлатаў адносіліся ў тым ліку настаяцелі кафедральных і калегіяльных цэркваў і некаторыя іншыя канонікі. У Рыме існаваў тытул палацінскіх прэлатаў, якія служылі ў Папскім палацы. Першым дакументам, што вызначыў статус прэлатаў Рымскай Курыі, была канстытуцыя Папы Рымскага Аляксандра VII Inter caeteras ад 13 чэрвеня 1659 года. Аднак пазней на высокія пасады ў адміністрацыю Царкоўнай дзяржавы сталі прызначацца і свецкія асобы, якія атрымлівалі пры гэтым тытул прэлата. Папа Рымскі Пій IX у 1847 годзе спыніў гэту практыку, захаваўшы тытул прэлата толькі для клірыкаў, якія займалі высокія пасады ў Рымскай Курыі.
Папа Рымскі Пій XI у канстытуцыі Ad incrementum ад 15 жніўня 1934 года заснаваў 2 катэгорыі прэлатаў:
Камень (гарадзішча)
Камень — археалагічны помнік у аграгарадку Камень Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры аграгарадка, каля развілкі дарог, на высокім (да 15 м ад асновы) крутым узгорку на беразе возера Каменскае.
Апісанне
Абследавалі ў 1956—1957 гадах Л. В. Аляксееў, у 1972 годзе А. Р. Мітрафанаў, у 1981 годзе Ю. А. Заяц. Культурны пласт 0,8-1 м. Знойдзена ляпная і ганчарная кераміка. Гарадзішча было заселена двойчы: не пазней VI—VIII стст. і ў XII—XIII стст. Раскопкі не праводзіліся.
Ніца
Ні́ца (Nice, Niça, Nizza, Nicaea) — міжземнаморскі горад і порт на поўдні Францыі. Адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Прыморскія Альпы. Каля 339 тыс. жыхароў (2004). Буйны транспартны вузел. Адно з галоўных курортных месцаў Блакітнага Берага (або Французскай Рыўеры).
Гісторыя
У Сярэднія вякі Ніца не раз падвяргалася бедствам і войнам. Каралі Францыі спрабавалі захапіць яе, але горад паспяхова адстойваў сваю свабоду. У XIII і XIV стагоддзях Ніцу не раз захоплівалі кіраўнікі Праванса, а ў 1388 годзе горад апынуўся пад абаронай савойскага графства. З тых часоў Ніца ўваходзіла ў склад савойскага графства аж да 1860 года, калі Каралеўства Сардзінія перадало Ніцу Францыі па турынскаму дагавору. Гэты перыяд дзяліўся на дзве часткі — з 1691 па 1731, калі Ніцай валодаў кароль Францыі Людовік XIV, і з 1792 па 1814, калі горад быў захоплены Напалеонам.
Горад быў умацаваны і цяпер быў у стане справіцца з берберскімі піратамі. Былі пракладзены добрыя дарогі. Падчас войнаў паміж Францыскам I і Карлам V вялікія разбурэнні былі выкліканы войскамі, якія ўварваліся ў Праванс; мор і голад лютаваў у горадзе на працягу некалькіх гадоў. У 1538 годзе гэтыя манархі пры пасрэдніцтве Папы Рымскага Паўла III заключылі мір на 10 гадоў, аднак у 1543 годзе Ніца зноў падвергнулася нападу аб’яднаных сіл Францыска I і піратаў пад камандаваннем Барбаросы і, хаця жыхары вытрымалі напад пад моцным абстрэлам горада, яны былі ў рэшце рэшт вымушаныя здацца, і Барбароса дазволіў рабаваць горад і захапіў 2 500 палонных. Падчас аблогі горада вызначылася прачка Катрын Сегюран. Падчас аблогі Ніцы берберамі 15 жніўня 1543 г. гэтая жанчына, узброіўшыся валікам для мыцця бялізны, забіла варожага салдата і адабрала ў яго сцяг. Ашаламлёныя піраты аслупянелі, калі Катрын выказала ім сваю пагарду, задраўшы спадніцу і паказаўшы свой зад.
У 1550 і 1580 гадах ў горадзе лютавалі эпідэміі чумы.
Пасля Напалеонаўскіх войнаў Ніца набывае сваю папулярнасць як курорт: мяккі клімат, цёплыя зімы прыцягнулі ў гэты край іншаземцаў.
У другой палавіне XX стагоддзя Ніца вяла даволі спакойнае існаванне пад уладай мэра Жана Медэсэна (1928—1944, 1947—1966) і яго сына Жака (1966—1990). Адзінае надзвычайнае здарэнне — цунамі 16 кастрычніка 1969 года, якое забрала жыцці 23 чалавек.
Ніца неаднаразова станавілася месцам правядзення міжнародных палітычных форумаў. У снежні 2000 года адкрыўся саміт ЕС, на якім былі ўзгодненыя рамкі пашырэння Еўрасаюза на ўсход.
Геаграфія
Ніца размешчана на крайнім паўднёвым усходзе кантынентальнай Францыі, недалёка ад мяжы Францыі і Італіі (30 км). Яна размешчана на беразе Заліва Анёлаў. Горад размешчаны за 960 км ад Парыжа, 230 км ад Марселя і за 200 км ад Генуі. Ніца з’яўляецца найбуйнейшым горадам французскай Рыўеры. Каля горада размешчана вусце ракі Вар. З поўначы Ніца акружана некалькімі невысокімі ўзгоркамі.
Гран-Плас
Гран-Плас або Гран-Пляс, літаральна Вялікі рынак (Grote markt, Grand place) — гістарычная плошча ў цэнтры Бруселю, адзін з найважнейшых турыстычных аб'ектаў горада. Тут размешчаны дзве найважнейшыя славутасці — Брусельская ратуша і хлебны дом або Дом караля (Broodhuis, Maison du Roi). Ансамбль рыначнай плошчы Бруселя занесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Ла-Гран-Плас — гарманічны і своеасаблівы ансамбль канца 17 ст. Прыбраныя, пакрытыя скульптурамі дамы на плошчы ствараюць суцэльны фасад, дэкаратыўнасць якога даведзена да максімума позняй готыкі.
Забудова, якая існавала з 14 ст., была разбурана, захавалася толькі ратуша, і з 1695 па 1700 гг. брусельцы зноў адбудавалі цэнтральную плошчу горада. Будынак гарадской ратушы адносіцца да сярэдзіны 15 ст., ён увенчаны 96-мятровай вежай, на вяршыні якой пазалочаны флюгер з заступнікам Бруселя — архангелам Міхаілам.
Дом Караля размяшчаецца на месцы былых хлебных радоў. Тут знаходзіўся суд, турма, але ні адзін кароль у гэтым доме не жыў — зараз у будынку музей гісторыі горада. Астатнія будынкі плошчы — так званыя дамы гільдый (пекараў, півавараў, лодачнікаў і г. д.), на фасадзе кожнага размешчана адпаведная фігурка.
Марозаўскі валун
Марозаўскі валун — геалагічны помнік рэспубліканскага значэння. Знаходзіцца за 1 кіламетр на паўднёвы ўсход вёскі Язвіна (Шумілінскі раён, Віцебская вобласць), за 0,6 кіламетраў на ўсход ад ракі Мурожніца і за 0,65 кіламетрах на поўдзень ад Мурожніцкага возера, за 1 кіламетр ад вёскі Ужляціна і за 20 метраў на поўнач ад лесу.
Ахоўная тэрыторыя
Плошча помніка прыроды складае 10 метраў квадратных. Плошча ахоўнай зоны помніка прыроды — 54 квадратныя метры. Мяжой ахоўнай зоны геалагічнага помніка прыроды рэспубліканскага значэння «Марозаўскі валун» з'яўляецца лінія, умоўна праведзеная на адлегласці 3 метры ад мяжы гэтага помніка.
Апісанне
Валун светла-ружовага граніту, дробназярністага з уключэннем рэдкіх крышталёў палявога шпату з акантоўкай, асобных крышталёў і друз чорнага і шэрага кварцу, крышталёў рагавой падманкі і мускавіту. Прынесены падчас паазерскага аблядзянення з наваколляў г. Выбарга. Мае каштоўны склад, тыповую форму ледавіковай апрацоўкі, буйныя памеры (даўжыня бачнай часткі доўгай восі складае 3,25 метра).
Шылка (ЗСУ)
ЗСУ-23-4 «Шылка» (індэкс ГРАУ — 2А6) — савецкі зенітная самаходная ўстаноўка, серыйную вытворчасць пачата ў 1964 годзе. Узброена счацвяронай аўтаматычнай 23-мм гарматай. Тэмп стральбы ўстаноўкі — 3400 снарадаў у хвіліну. Наводзіцца на цэль можа ўручную, паўаўтаматычна і аўтаматычна. У аўтаматычным і паўаўтаматычным рэжымах выкарыстоўваецца штатная радыёлакацыйная станцыя.
Прызначана для непасрэднага прыкрыцця наземных войск, знішчэння паветраных цэляў на далёкасцях да 2500 м і вышынях да 1500 м, якія ляцяць з хуткасцю да 450 м/с, а таксама наземных (надводных) цэляў на далёкасці да 2000 м з месца, з кароткага прыпынку і ў руху. У СССР уваходзіла ў склад падраздзяленняў СПА сухапутных войск палкавога звяна.
Была ацэненая патэнцыйным праціўнікам як сродак СПА, што прадстаўляе сур’ёзную небяспеку для нізкалятаючых цэляў. У цяперашні час лічыцца састарэлай, галоўным чынам у сувязі з характарыстыкамі і магчымасцямі яе радыёлакацыйнай станцыі і недастатковай эфектыўнай далёкасці агню па паветраных цэлях. Як замена «Шылкі» быў распрацаваны, прыняты на ўзбраенне і запушчаны ў серыйную вытворчасць самаходны зенітны гарматна-ракетны комплекс «Тунгуска». Нягледзячы на гэта, па цяперашні час ЗСУ-23-4 складаецца на ўзбраенні зенітных частак у войсках Расіі, Украіны і іншых краін. Па гэты дзень паспяхова ўжываецца ў лакальных канфліктах для паражэння наземных цэляў.
Маса (у залежнасці ад мадыфікацыі) ад 20,5 да 21,5 тоны, Экіпаж — 4 чалавекі: камандзір, начальнік РПК-старшы аператар, аператар далёкасці, механік-кіроўца.
Названая па рацэ Шылка, левым складнікам Амура.
Дамінікас Дамаркас
Дамінікас Дамаркас (Dominykas Domarkas; нар., г. Каўнас, Літва) — літоўскі баскетбаліст.
Кар’ера
У сезоне 2020/2021 выступаў за баскетбольны клуб «Прыенай», дзе ён правёў 39 гульняў, 33 з якіх стартаваў у першай пяцёрцы. За 27 хвілін, праведзеных на полі, ён набіраў у сярэднім 9,6 ачка (39 % ад гульні, 39 % за 3), 2,2 падбора і 3,3 перадачы за гульню.
У 2021 года далучыўся да Асторыі.
Палітыка Эстоніі
Палітычнай сістэмай Эстоніі з’яўляецца каркас парламенцкай рэспублікі з прастаўнічай дэмакратыяй, у якой Прэм’ер-міністр Эстоніі з’яўляецца кіраўніком урада, і шматпартыйнай сістэмы. Паўнамоцтвамі заканадаўчай улады нададзены парламент. Выканаўчая ўлада ужыццяўляецца Урадам, які ўзначальваецца Прэм’ер-міністрам Эстоніі. Судовая ўлада незалежная ад выканаўчай і заканадаўчай. Эстонская дзяржаўная служба адносна маладая. Больш 50 % дзяржаўных службоўцаў ва ўзросце да 40 гадоў і траціна — да 30 гадоў. 42 % дзяржаўных службоўцаў — мужчыны і 58 % — кабеты. Каля паловы дзяржаўных службоўцаў маюць вышэйшую адукацыю.
У Эстоніі назіраецца адносна невялікая колькасць бюракратаў, 18 998 у цэнтральным урадзе і 4 500 у муніцыпальных установах. Інстытуты цэнтральнага ўрада ўлучаюць: 11 Міністэрстваў (2 593 службоўцаў), 33 Адміністрацыйных агенцтва, Boards і Інспекцый (14 790 службоўцаў), 6 Канстытуцыйных Інстытутаў (805 службоўцаў), 15 Павятовых урадаў (810 службоўцаў) і іншыя арганізацыі (Нацыянальныя архівы, Пракуратура і г. д.).
NGC 3169
NGC 3169 (іншыя абазначэнні — UGC 5525, MCG 1-26-26, ZWG 36.66, KCPG 228B, IRAS10116+0342, PGC 29855) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Секстант.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аляксей Васілевіч Казлоў
Аляксей Васільевіч Казлоў (1913—1976) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Аляксей Казлоў нарадзіўся 25 лютага 1913 года ў Лоеве (цяпер у Гомельскай вобласці). Скончыў чыгуначны тэхнікум. У 1932—1935 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. У 1934 годзе Казлоў скончыў Севастопальскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў і летнабаў. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны (1939—1940), зрабіў 57 баявых вылетаў. Звольніўшыся ў запас, ён працаваў будаўніком. З чэрвеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.
Да снежня 1943 года старшы лейтэнант Аляксей Казлоў быў штурманам звяна 118-й асобнай дальняразведвальнай авіяцыйнай эскадрыллі 7-й паветранай арміі Карэльскага фронту. Да таго часу ён здзейсніў 127 баявых вылетаў на паветраную разведку войскаў і важных аб'ектаў праціўніка.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 лютага 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старэйшы лейтэнант Аляксей Казлоў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 3130.
3 сакавіка 1944 года самалёт Казлова трапіў у аварыю, і лётчык атрымаў цяжкія траўмы. У красавіку 1944 года ў званні капітана Казлоў выйшаў у адстаўку па раненню. Пражываў у пасёлку Лоеў Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Працаваў інструктарам авіяцыйнага вучылішча, з 1947 года — загадчык арганізаванай ім дзіцячай бібліятэкі. Памёр 16 чэрвеня 1976 года.
Быў таксама узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 2-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.
Яго імянем названа вуліца ў Лоеве.
Доўгая Дуброва
До́ўгая Дубро́ва (, Долгая Дуброва) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Людзяневіцкага сельсавета.
Вакол лес.
Размяшчэнне
У 13 км на паўднёвы захад ад Жыткавіч, 9 км ад чыгуначнай станцыі Дзедаўка (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 245 км ад Гомелю.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Лунінец — Калінкавічы. Планоўка складаецца з 4 адрэзкаў доўгай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі сядзібамі.
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XIX стагоддзя як сяліба ў Мазырскім павеце Мінскай губерні. У 1915 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1917 годзе сяліба Доўгая Дуброва (ён жа Нова-Любімаўск) у Жыткавіцкай воласці. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Палескі гігант», дзейнічала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1944 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 5 жыхароў. Вызвалена 5 ліпеня 1944 года. 29 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Людзяневічы» (цэнтр — вёска Людзяневічы). Дзейнічаў клуб.
Пажэжынскі цар-дуб
Пажэжынскі цар-дуб — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчаны за 3 кіламетры на ўсход ад вёскі Старое Раматова, выдзел 3 квартала № 31 Пажэжынскага лясніцтва Маларыцкага лясгаса. Самае старое на Беларусі дрэва дубу звычайнага, узрост каля 800 гадоў, вышыня 46 м, дыяметр 2 м. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе. 12 сакавіка 2002 года ветравы шквал сарваў з яго шапкі дзве вялікія галіны.
Наталля Сцяпанаўна Старжынская
Наталля Сцяпанаўна Старжы́нская (нар., Агдам, Азербайджан) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі і лінгвістыкі. Доктар педагагічных навук (1998), прафесар (2000).
Біяграфія
Скончыла Мінскі педагагічны інстытут у 1971 годзе. 3 1971 года ў НДІ педагогікі Міністэрства асветы Беларусі, з 1979 года загадчык аддзела. 3 1989 года ў Беларускім педагагічным універсітэце, у 1998—2001 гадах загадчык кафедры.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па методыцы навучання дашкольнікаў пісьменнасці, роднай і замежнай мовам, праблемах падрыхтоўкі дзяцей да школы, станаўлення і развіцця іх мовы.
Член рэдакцыйнай калегіі часопіса Пралеска.
Узнагароды
Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2013). Узнагароджана медалём Францыска Скарыны (2018).
Публікацыі
Сярод апублікаванага:
Зміцер Жылуновіч
Цішка Гартны, сапр.: Зміцер (Змітро) Хведаравіч Жылуновіч (,, Слуцкага павета Мінскай губерні, цяпер Капыльскі раён Мінскай вобласці — , Магілёў, псіхлячэбніца) — беларускі пісьменнік, паэт і перакладчык, грамадскі і дзяржаўны дзеяч. Акадэмік АН БССР (1928).
Біяграфія
Удзельнік рэвалюцыі 1905—1907, з 1906 член Капыльскай арганізацыі РСДРП. Ствараў рукапісныя часопісы.
У траўні 1913 года пачаў працу на заводзе «Вулкан» у Санкт-Пецярбургу. У 1914 годзе пераходзіць на завод «Айваз». Быў удзельнікам культурна-выдавецкай суполкі «Знание».
З лютага па снежань 1918 — сакратар Беларускага нацыянальнага камісарыята. Рэдактар першай беларускай бальшавіцкай газеты «Дзянніца». З кастрычніка 1918 прыняты ў РКП(б). Аўтар маніфеста аб утварэнні Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусь, з 1 студзеня 1919 па 3 лютага 1919 старшыня Часовага ўрада яе.
У 1919—1920 — сакратар газеты «Красная звезда» (Харкаў), палітработнік на Паўднёвым фронце Чырвонай Арміі. Потым — літаратурны супрацоўнік у штабе Заходняга фронту (у Смаленску). З 1920 года — сакратар і адказны рэдактар газеты «Савецкая Беларусь».
З 1921 жыве ў Мінску. Узначальваў Дзяржвыдавецтва БССР і Цэнтральны архіў БССР, працаваў намеснікам наркама асветы і старшынёй Галоўмастацтва БССР, з’яўляўся членам прэзідыума Інбелкульта і навуковым сакратаром камісіі па вывучэнні рэвалюцыйнага руху на Беларусі.
У сакавіку 1922 наведаў Берлін, наладзіў выданне беларускіх падручнікаў і мастацкіх кніг. За два месяцы было надрукавана 10 назваў агульным накладам 138 500 экзэмпляраў (у тым ліку кніга паэзіі «Песьні працы і змаганьня» і першая частка рамана «Сокі цаліны» Гартнага). У красавіку 1922 узначаліў беларускае кааператыўнае выдавецтва «Адраджэнне», выпусціўшае за адзін год 14 кніг. Неўзабаве выдавецтва было абвінавачана ў «нацыянал-шавінізме» і было пераназвана, як «Савецкая Беларусь». У снежні выдавецтва выпусціла № 1 часопіса «Полымя», рэдактарам якога стаў Жылуновіч. У гэтым жа годзе разам з часткай іншых творцаў пытае дазволу на стварэнне беларускай літаратурнай арганізацыі «Вір». Статут «Віру» зацверджаны не быў.
У 1925 зноў ездзіў да Берліну з мэтай удзелу ў Другой Усебеларускай канферэнцыі. У 1927 годзе разам з Купалам, Чаротам і Зарэцкім наведаў Польшчу і Чэхію, выступіў перад беларусамі Варшавы.
Ініцыятар стварэння літаратурнай арганізацыі «Полымя». Член ЦВК БССР у 1920—1931. Акадэмік БелАН з 1928. Удзельнік Саюза пісьменнікаў СССР з 1934. У 1934—1936 працаваў у Інстытуце гісторыі БелАН.
Рэпрэсіі
Выключаны з ВКП(б) 16.1.1931 з фармулёўкай «за сувязь з <…> нацдэмаўскімі і фашысцкімі элементамі». Арыштаваны 15.11.1936, пераведзены (7.4.1937) у Магілёўскую псіхіятрычную лячэбніцу, дзе і памёр (па афіцыйнай версіі ад гангрэны лёгкіх; па іншых звестках — скончыў жыццё самагубствам).
Пахаваны на ўскраіне Пячэрскага парку ў Магілёве. На выяўленым месцы пахавання 11.4.1989 устаноўлены помнік. Рэабілітаваны ў грамадзянска-прававых адносінах 15.10.1955. Цалкам (палітычна) рэабілітаваны 10.9.1987.
Сям’я
Жонка — Жылуновіч Надзея Сцяпанаўна (народжаная ў верасні 1894 г. у Ленінгpадзе ў сям’і рабочага). 8.10.1938 асобай нарадай пры НКВД асуджана як «член сям’і здрадніка радзімы» і «саўдзел у антысавецкай дзейнасці» да 5 гадоў ссылкі і этапавана ў Баpовічы Ленін­гpад­скай вобл. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітавана 17.6.1966 Вярхоўным судом БССР.
Дачка Галіна нарадзілася 21.2.1917 у Ленінгpадзе. Член ВЛКСМ, паступіла ў Мін­скі медыцынскі інстытут. 25.8.1937 у Мінску арыштавана, 8.10.1938 асобай нарадай пры НКВД разам з маці асу­джана за «неданясенне» да 5 гадоў ссылкі і этапавана ў Баpовічы Ленінгpадскай вобл. Пасля вызвалення жыла ў Беларусі. Рэабілітавана 17.6.1966 Вярхоўным судом БССР. Беларускі мовазнавец (беларуская, руская мовы), кандыдат філалагічных навук, складальнік зборніка ўспамінаў пра Цішку Гартнага.
Творчасць
Друкавацца пачаў з 1908 — верш «Бяздольны» ў газеце «Наша ніва». Выступаў як паэт, празаік, драматург, публіцыст, даследчык гісторыі беларускай літаратуры, крытык.
У 1912 газета «Правда» змяшчае некалькі вершаў і нарыс, прысвечаны працаўнікам. Першая кніга «Pieśni» (Песні) выйшла ў 1913.
Цішка Гартны — пачынальнік рабочай тэматыкі ў беларускай паэзіі і прозе. У рамане «Сокі цаліны» (нап. 1914—1929) паказаў шляхі фарміравання характару рэвалюцыйнага змагара, узняў некранутыя пласты народнага жыцця, разгарнуў шырокія малюнкі заводскіх будняў, стварыў яскравыя вобразы сялян-местачкоўцаў. У зборніках апавяданняў «Трэскі на хвалях» (1924) і «Прысады» (1927) адлюстравана разбуджаная рэвалюцыяй беларуская вёска. У творах Цішкі Гартнага заўважаўся паварот ад аднабаковай рамантызацыі і лірыка-эмацыянальнага ўспрыняцця грамадзянскай вайны да рэалістычнага паказу канкрэтнага чалавека і яго псіхалогіі. У рамане «Перагуды» (1935) паказаў вёску ў перыяд калектывізацыі. У зборніку «Узгоркі і нізіны» (1928) — даследаванні творчасці Я. Купалы, Я. Коласа, М. Чарота, А. Гурло.
Ц. Гартны пераклаў на беларускую мову першую кнігу рамана А. Фадзеева «Апошні з удэге» (Мн.. 1932), пачаў перакладаць «» М. Гогаля.
Крытыка і прызнанне
Вось як адзначыў творчасць Цішкі Гартнага Янка Купала:
Цішка Гартны мог стаць першым Народным паэтам Беларусі — у 1923 пленум ЦК КП(б)Б пастанавіў надаць яму такое званне. З невядомых прычын пастанова не была зведзена ў жыццё.
Творы Гартнага перакладаліся на рускую, украінскую і іншыя мовы. У 2000 годзе ў Капылі перад Капыльскім раённым краязнаўчым музеем устаноўлены помнік Цішку Гартнаму (скульптар Уладзімір Бандарэнка).
Яго імем названы вуліцы ў Мінску, Капылі.
Плаціна Каракая
Штогод пры спадзе ўзроўню вады ў вадасховішчы з вады з'яўляецца «самотны мінарэт», які застаўся з часоў перасялення жыхароў адной з вёсак. Нягледзячы на 30 гадоў, якія прайшлі з моманту затаплення, ён не разбурыўся і не нахіліўся.
Першая бітва пры Ізонцы
Пе́ршая бі́тва пры Ізо́нцы (24 мая 1915 — чэрвень 1915). Першая бітва на Італьянскім фронце Першай сусветнай вайны. Паклала пачатак баявых дзеянняў паміж італьянскай арміяй і арміяй Аўстра-Венгрыі.
Плаціна Каракая
Канструкцыя
У склад гідраэлектрастанцыі Каракая ўваходзіць бетонная арачна-гравітацыйная плаціна вышынёй у 173 м; магутнасць самой ГЭС складае 1800 МВт: яе даюць 6 гідраагрэгатаў па 300 МВт кожны. Вадасховішча Каракая менш, чым у плаціны Атацюрка, але яно таксама вельмі вялікае: яго плошча складае 298 квадратных кіламетраў, а аб'ём — 9,5 кубічных кіламетраў. У плаціны ёсць і «цікавая асаблівасць», нехарактэрная для большасці ГЭС — гэта размяшчэнне машыннай залы з гідраагрэгатамі непасрэдна «ў целе» плаціны, пад яе водаскідамі.
Першая бітва пры Ізонцы
Утварэнне Італьянскага фронту
З уступленнем Італіі ў вайну, утварыўся новы фронт — Італьянскі. Тэатрам баявых дзеянняў станавіліся памежныя раёны Італіі і Аўстра-Венгрыі. Асаблівае значэнне набываў раён ракі Ізонца. Італія засяродзіла супраць Аўстра-Венгрыі да 35 дывізій, г. зн. каля 850 000 чалавек і 1200 гармат. Галоўнакамандуючым італьянскай арміі быў генерал Луіджы Кадорна. Паколькі асноўныя сілы аўстра-венгерскай арміі былі задзейнічаны супраць Расіі, аўстрыйскаму камандаванню прыйшлося ў тэрміновым парадку фармаваць войскі новага фронту. Першапачаткова Аўстра-Венгрыя вылучыла 20 дывізій, перакінутыя з Сербіі і Галіцыі. Германія перакінула адзін корпус і цяжкую артылерыю, групіроўку аўстра-венгерскіх войскаў узначаліў генерал Конрад. Нягледзячы на колькасную перавагу, італьянская армія саступала германскай у баявой падрыхтоўцы і тэхнічным стаўленні.
Плаціна Каракая
Канфлікт з Іракам і Сірыяй
Рака Еўфрат з'яўляецца важнай крыніцай вады, якая выкарыстоўваецца ў сельскагаспадарчых і тэхнічных мэтах, як у Сірыі, так і ў Іраку — яшчэ на стадыі планавання ўрады абедзвюх краін выказалі занепакоенасць з нагоды праекту будаўніцтва плаціны Каракая. У выніку перамоў быў падпісаны дагавор, які гарантаваў мінімальны паток вады праз плаціну ў 500 м3 (18 000 кубічных футаў).
Першая бітва пры Ізонцы
Наступ
Наступ італьянскай арміі пачаўся 24 мая, адразу пасля абвяшчэння вайны, нягледзячы на тое, што разгортванне войскаў яшчэ не было завершана. Баі разгарнуліся адначасова на Ізонцы, у Карнійскіх і Кадорскіх Альпах, у Трэнціне. Італьянскае камандаванне, пры дапамозе раптоўнасці, хацела авалодаць панавальнымі вышынямі і пераваламі, аднак аўстра-венгерская армія без асаблівых праблем перайшла на загадзя падрыхтаваныя рубяжы абароны. Італьянцы за месяц памежных разлютаваных баёў змаглі захапіць плацдарм праз раку Ізонца ў раёне Плавы, авалодаць вышынёй Монтэ-Нера і дамагчыся нязначных поспехаў у раёне Трэнціна. Асаблівых пладоў першае наступленне італьянцам не прынесла, і яны адразу ж перайшлі да далейшых актыўных дзеянняў.
Плаціна Каракая
Перасяленне
На думку Багуміла Тэрмінскага, выказанай ім у 2013 годзе, будаўніцтва плаціны Каракая прывяло да вымушанага перасялення з рэгіёну прыкладна 30 000 чалавек.
У адным з затопленых паселішчаў — у якім, па словах мясцовых жыхароў, пражывала 600 сем'яў — застаўся стаяць «самотны мінарэт»: пры запаўненні вадасховішча ў 1984 годзе было вырашана разбурыць вёску і мячэць у ёй. У сувязі з сезоннымі перападамі ўзроўню вады ў вадасховішчы, летам адзін з мінарэтаў, які застаўся стаяць, цалкам «узнікае» з-пад вады і прыцягвае ўвагу мноства як мясцовых, так і замежных турыстаў. Нягледзячы на тое, што з моманту затаплення прайшло больш за 30 гадоў, «самотны мінарэт» не нахіліўся і не разбурыўся — дзякуючы гэтаму ён стаў сімвалам для жыхароў рэгіёну, якія штогод святкуюць яго «з'яўленне». Існуе ідэя прызнаць мінарэт гістарычным будынкам і аднавіць.
Экалагічны стан возера
Возера, створанае плацінай Каракая, з'яўляецца адным з найважнейшых вадаёмаў рэгіёну: вада з яго выкарыстоўваецца для арашэння палёў, а само яно — для рыбалоўства. Вынікі хімічнага аналізу вады з возера паказалі, што яно было забруджана рознымі цяжкімі металамі: гэтыя дадзеныя былі пацверджаны аналізам донных адкладаў і жабернай тканіны мясцовых рыб. Прычынай забруджвання можа з'яўляцца сельскагаспадарчая актыўнасць у рэгіёне.
Лочын
Ло́чын (, Лочин) — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Лапіцкага сельсавета.
Пад уладай Расійскай імперыі
У 1899—1908 гг. дзейнічала Лочынская лесапільная фабрыка. У 1899 г. мела паравы кацёл, у 1908 г. — лакамабіль (24 к.с.), 2 цыркулярныя пілы. У 1900 г. вырабляла 14 тыс. шт. дошак для скрынак. У 1904 г. працавала 175 чал.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў маі 1943 — маі 1944 года гітлераўцамі было спалена 77 двароў, забіта 736 чалавек.
Насельніцтва
Перад вайной у вёсцы жыло 436 чалавек у 77 дварах.