cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стывен Спілберг
«Індыяна Джонс»
Праз два года карцінай «Шукальнікі страчанага каўчэга» (1981) Спілберг пачынае сваю знакамітую серыю аб Індыяне Джонсе — настаўніку археалогіі аднаго з амерыканскіх каледжаў 1930-х гадоў і яго фантастычных вандраваннях у падаленыя куткі нашай планеты. Гэтыя тры «коміксу» яшчэ больш умацавалі рэпутацыю рэжысёра як стваральніка відовішчнага і касавага кіно. Астатнія фільмы серыі — «Індыяна Джонс і храм лёсу» (1984) і «Індыяна Джонс і апошні крыжовы паход» (1989). На здымках другой часткі серыі аб «Інды» (так ахрысцілі амерыканцы Індыяну Джонса) рэжысёр блізка сходзіцца з Кейт Кэпшау, якая здымалася ў фільме. Але толькі 12 кастрычніка 1991 года яны пашлюбаваліся, і маладая актрыса дзеля мужа амаль адмовілася ад сваёй кар’еры. Былая жонка Спілберга Эмі Ірвінг (таксама актрыса, на якой Спілберг ажаніўся ў 1985 годзе) у выніку разводу ў 1989 годзе страціла мужа, але набыла 100 мільёнаў долараў «адыходных». Цікава, што па ўмовах шлюбнага кантракту Кейт можа атрымаць 20 мільёнаў долараў, калі пажадай развесціся пасля пяці гадоў сумеснага жыцця.
«Іншапланецянін»
У 1982 годзе на амерыканскіх экранах пачынае дэманстравацца стужка «Іншапланецянін», якой было наканавана стаць адной з лепшых фантастычных стужак за ўсю гісторыю сусветнага кінематографа. Сцэнарый да карціны Спілберг разам з Мелісай Мэтысан пачаў пісаць яшчэ падчас здымак першай часткі трылогіі аб Індыяне Джонсе. Фільм здымаўся на працягу васьмі месяцаў, а ў маі 1982 года адбыўся першы прагляд «Іншапланецяніна», які стаў пачаткам пераможнага шэсця гэтага фільма па кінаэкранах свету.
Новыя эксперыменты
1980-я гады для Спілберга былі свайго роду пляцоўкай для новых эксперыментаў і стварэнні карцін зусім іншага плану. Ён таксама шмат прадусуе, з’яўляючыся ўладальнікам створанай ім у 1984 годзе кінакампаніі «Эмблін» (Amblin Entertainment), якая ў сваю чаргу дапамагла выйсці да шырокага гледача такім цяпер вядомым рэжысёрам, як Джо Дантэ, Дж. Лэндзіс, Тоб Хупер, Роберт Земекіс, Дж. Мілер. Пры ўдзеле Спілберга было выпушчана звыш за 100 карцін — гэта «Назад у будучыню» (1985), і «Хто падставіў труса Роджэра» (1988), знятыя Робертам Земекісам, а таксама «Грэмліны» (1984), «Віхраслуп» (1996), «Людзі ў чорным» (1997), «Сутыкненне з безданню» (1998), «Маска Зора» (1998) і шматлікія іншыя.
«Колеры пурпуру», «Імперыя сонца» і «Заўжды»
Сам жа Спілберг пачынае здымаць фільмы пазбаўленыя вонкавай забаўляльнасці, авантурнасці, без выкарыстання сучасных камп’ютарных трукаў. Гэта такія карціны як «Колеры пурпуру» (1985, па рамане Алісы Уолкер), «Імперыя Сонца» (1987, па аўтабіяграфічным рамане Джэймса Баларда), «Заўсёды» (1989). Цікава, што фільм «Колеры пурпуру» адзначаны ў Кнізе рэкордаў Гінэса як карціна, якая мела найбольшы лік намінацый і ні адной прэміі «Оскар» (разам з карцінай «Вырашальны момант», ЗША, 1977). Абедзве стужкі высоўваліся па 11 намінацыям, але прэміі так і не атрымалі. Акрамя гэтага, карціна Спілберга «Імперыя Сонца» ці ледзь не ўпершыню прынесла страту (толькі 10 млн долараў у ЗША пры бюджэце звыш трох дзясяткаў мільёнаў).
«Капітан Гак» і «Парк юрскага перыяду»
Зварот да відовішчнага кіно адбыўся ў рымейку паўнаметражнага дыснееўскага мультфільма «Пітэр Пэн» (1953) — карціне пад назвай «Капітан Гак» (1991) аб зласлівым аднарукім піраце Гаку. З гэтага фільма пачаўся новы ўзлёт папулярнасці Стывена Спілберга, які быў замацаваны гісторыяй аб парку дыназаўраў, адноўленых у нашы дні па генетычным кодзе. Які выйшаў улетку 1993 года фільм «Парк юрскага перыяду» становіцца яшчэ адной сэнсацыяй. Адны толькі касавыя зборы па ўсім свеце прынеслі каля мільярда долараў, а паступленні ад продажу відэакасет прынеслі яшчэ палову гэтай сумы.
Сіквел «Закінуты свет: парк юрскага перыяду» (1997) які працягвае гісторыю парка дыназаўраў сабраў «толькі» 230 мільёнаў долараў. У трэцяй частцы — «Парк юрскага перыяду 3» (2001, рэжысёр Джо Джонстан) — Стывен Спілберг выступае толькі як прадзюсар.
«Спіс Шындлера»
Але ўжо наступны фільм «Спіс Шындлера», зняты па кнізе Томаса Кенілі «Каўчэг Шындлера», становіцца ўладальнікам 7 прэмій «Оскар». Нарэшце-то Спілберг атрымлівае запаветную статуэтку і прытым дзве адразу — за фільм і рэжысуру. Да гэтай карціны рэжысёр ішоў з 1983 года, усё ніяк не вырашаючыся прыступіць да здымак. Ён быў зняты ў тым жа 1993 годзе ў чорна-белай палітры і распавядаў аб горкім лёсе яўрэяў у гады Другой сусветнай вайны.
Фільм стаў найдаражэйшым чорна-белым фільмам XX стагоддзя — бюджэт склаў 25 мільёнаў долараў. У той жа час камерцыйна найпаспяховейшы чорна-белы фільм на сённяшні момант (2007). Сусветныя касавыя зборы склалі 321 мільён долараў, у тым ліку 96 мільёнаў — у амерыканскім пракаце. Але Стывен Спілберг адмовіўся ад ганарару за фільм. Паводле яго словаў, гэта былі б «крывавыя грошы». Замест гэтага, на грошы, заробленыя фільмам, ён заснаваў «Фонд Шоа» (USC Shoah Foundation Institute for Visual History and Education) (Шоа на іўрыце азначае «галакост»). Дзейнасць «Фонда Шоа» заключаецца ў захаванні пісьмовых сведчанняў, дакументаў, інтэрвію з ахвярамі генацыду, у тым ліку галакосту.
«Амістад»
У 1997 годзе Спілберг выпускае сіквел фільма «Парк Юрскага перыяду», але сапраўдным дасягненнем рэжысёра ў 1997 годзе стаў канец работаў і выпуск на экраны мастацкага фільму «Амістад», які распавядае пра барацьбу за адмену рабства ў ЗША ў 40-я гады XIX стагоддзя. Гэтую тэму Спілберг працягвае ў карціне «Лінкальн». Усяго фільм атрымаў 22 намінацыі, але так і не ўдастоіўся прэмій Гільдыяў мастакоў кіно і рэжысёраў, Таварыства палітычных фільмаў, Таварыства кінакрытыкаў, якія пішуць у Інтэрнэце. Моцным канкурэнтам паводле ліку атрыманых у 1998 годзе прызоў быў «Тытанік». Як жартавалі журналісты, пад абломкамі «Тытаніка» былі пахаваны надзеі на прэміі шматлікіх цікавых кінаработаў, у тым ліку і стварэнне Спілберга.
Дасягенні ў кінаіндустрыі
Да пачатку 1998 года Спілберг стаў найбагацейшым дзеячам індустрыі забавак (313 мільёнаў долараў, а да 2001 годзе — ужо каля 2 мільярдаў). Яго сумесная з дзвюма іншымі магнатамі — былым прадзюсарам студыі Walt Disney Джэфры Катцэнбергам (Jeffrey Katzenberg) і музычным прадзюсарам Дэвідам Гефенам (David Geffen) — кінастудыя Dreamworks SKG паступова набрала абарачэнні, выпускаючы паўнаметражныя мультфільмы («Прынц Егіпта») і «аскараносныя» карціны («Прыгажосць па-амерыканску» (1999), «Ганібал»). У 1999 годзе рэжысёра наракаюць лепшым рэжысёрам XX стагоддзя, а ў 2001-м годзе каралева Лізавета II вырабляе Спілберга ў рыцары «за неацэнны ўклад у развіццё брытанскай кінапрамысловасці».
У 1998 годзе фільм Спілберга «Выратаваць радавога Раяна» прынёс стваральнікам 5 «Оскараў» у намінацыях «Лепшы рэжысёр», «Лепшая праца аператара» і некаторых іншых. Аднак лепшым фільмам стала іншая карціна — «Закаханы Шэкспір».
«Штучны інтэлект»
Спілберг робіць рэзкі паварот і здымае фільм, сюжэт да якога, паводле некаторых звестак, яму прапанаваў Леанарда дзі Капрыа. 25 снежня 2002 года адбылася прэм’ера новага фільму Спілберга «Злаві мяне, калі зможаш» з Леанарда дзі Капрыа і Томам Хэнксам у галоўных ролях. У карціне, заснаванай на рэальных падзеях пачатку 60-х гадоў XX стагоддзя, распавядаецца пра маладога бліскучага аферыста, ашуканца вышэйшай пробы Фрэнка Эбегнейла, які дзякуючы свайму розуму і шанцаванню ніколі не сядзеў у турме. І калі бы яму на хвост, падобна «рыбе-прыліпале», не сеў агент ФБР Джо Шае, гэты юнак стаў бы злачынцам вышэйшай пробы. Цікава, што прататып героя, сапраўдны Фрэнк Эбегнейл, які напісаў калісьці кнігу аб сваёй бурнай маладосці, працаваў у Спілберга ў гэтай карціне кансультантам.
21 мая 2008 года Стывен Спілберг быў узнагароджаны ордэнам Ганаровага легіёну за яго творчасць у цэлым, а таксама за ўклад у рашэнне такіх пытанняў, як генацыд яўрэяў і канфлікт у Дарфуры.
Цытаты пра Стывена Спілберга і яго творчасць
Але зрабіць добры фільм, які падабаецца гледачам, і паўтараць гэта з года ў год — усё роўна што знайсці той самы Святы Грааль, дзеля якога рызыкаваў жыццём Індыяна Джонс і якім у Галівудзе шмат хто прагнуў завалодаць!»
Барцін
Барцін (Barcin) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Жнінскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Барцін. Займае плошчу 3,7 км². Насельніцтва — 7844 чал. (на 2006 год).
Воўчы грыб
Воўчы грыб (Clitocybe diatreta) — неядомы грыб сямейства, від рода.
Назва
Сінонімы
Апісанне
Капялюшык 3-4 см, выпуклы, затым ўвагнута-падняты, у цэнтры ўціснуты, з загорнутым ўніз тонкім, амаль белым краем, гладкі, арэхава або вохрыста-чырванаваты, тонкомясісты, пры высыханні палевы. Паверхня капялюшыка гладкая, бліскучая, без налёту, гіграфанная і сухая або злёгку ліпкая, ў вільготным стане крыху слізістая (слізкая). Колер капялюшыка цялесны (бэжавы) або ружавата-бэжавы (у вільготным стане ружовае адценне ўзмацняецца), у цэнтры трохі цямней. Капялюшыкі маладых грыбоў больш цёмныя. З узростам афарбоўка можа святлець да бледна-цялеснай або нават амаль белай.
Мякаць тонкая, палева-бялёсая, з мяккім густам і нявызначаным пахам, некалькі святлей капялюшыка. Пласцінкі прырослыя зубцамі, частыя, вузкія, крэмава-бялёсыя. Пласцінкі не разгаліноўваюцца (не вільчатыя), не інтэрвянозныя (не злучаныя адзін з адным венападобнымі рэбрамі), рознай даўжыні: прыкладна 40 найбольш шырокіх пласцінак прымацаваныя да ножкі, іх шырыня 3-4 (радзей да 6 мм), што ў 4-5 разоў шырэй таўшчыні мякаці капялюшыка над імі.
Ножка 2,5-3,5 × 0,4-0,6 см, чырванавата-карычневая, цыліндрычная, да аснавання нярэдка звужаная, з белымі валокнамі, святлей капялюшыка. Паверхня сухая, матавая, голая, ля аснавання войлачна-опушаная і часта з нешматлікімі тонкімі рызоідамі. Афарбоўка спачатку бялёсая, светла-бэжавая або палевая з выразным цялесным адценнем ў вільготным стане, з узростам цямнее, але заўсёды застаецца крыху святлей, чым афарбоўка вільготнага капялюшыка.
Споры узкаэліпсаідальныя, бясколерныя, пункціраваныя, 3-5 × 2-2,5 мкм, Споравы парашок крэмавы Усярэдзіне споры могуць быць як гамагенныя, так і з нерэгулярна размешчанымі ліпіднымі кроплямі.
Экалогія і распаўсюджванне
Расце ў хваёвых, радзей бярозавых лясах з мая па верасень. Расце часцей групамі, радамі або дугамі, значна радзей паасобку. Аддае перавагу неўрадлівым, пясчаным глебам.
Арэал — еўрапейская частка былога СССР, Каўказ, Заходняя Сібір, Далёкі Усход, Заходняя Еўропа, Паўночная Афрыка.
Ядомасць
Лічыцца атрутным грыбам, паводле некаторых крыніц проста неядомы. Змяшчае мускарын або мускарынападобныя рэчывы.
Дзяржаўны сакратарыят Святога Прастола
Дзяржсакратарыят Ватыкана або Дзяржсакратарыят Святога Прастола, Папскі сакратарыят (Secretaria Status seu Papaplis) — цэнтральнае ведамства Рымскай курыі, прызначанае для непасрэднай падтрымкі Папы ў выкананні ім функцый.
Гісторыя
Прататыпам сучаснага Дзяржаўнага сакратарыята стаў інстытут сакратароў (secretarii), які з'явіўся падчас пантыфікату папы Марціна V (1417-1431), і атрымаў сваю назву ад прыналежнасці да Camera Secreta («Тайная палата» — спецыяльная калегія, складзеная з саноўнікаў, якія служылі ў Апостальскім палацы). Задачы сакратароў заключаліся ў аператыўным і канфідэнцыйным вырашэнні пытанняў, звязаных з дыпламатычнай перапіскай Святога Пасаду.
У 1456 годзе Папа Калікст III абмежаваў колькасць сакратароў да шасці, Інакенцій VIII канстытуцыяй Non debet reprehensibile (1487) павялічыў іх колькасць да 24 і аб'яднаў іх у Калегію Апостальскіх Сакратараў. На чале гэтай калегіі стаяў secretarius domesticus (асабісты або хатні сакратар), які з цягам часу стаў найбліжэйшым супрацоўнікам Папы і ўзяў на сябе поўную адказнасць за знешнюю палітыку Святога Пасаду. Падчас пантыфікату Льва X (1513—1521) побач з secretarius domesticus існавала пасада secretarius intimus або major (г.зн. бліжэйшага або галоўнага сакратара). Папа Павел V (1605-1621) першым надаў яму тытул дзяржаўнага сакратара. Ліквідацыя Калегіі апостальскіх сакратароў папам Інакенційем XI у 1678 г. стала першым крокам да арганізацыі Дзяржаўнага сакратарыята ў яго сучаснай форме. Падчас рэформ Папы Інакенція XII завяршылася таксама трансфармацыя Дзяржсакратарыята, у выніку якой гэты орган Рымскай курыі ўзначаліў кардынал з афіцыйным тытулам Дзяржсакратара, а сам Дзяржсакратарыят узяў на сябе кіраўніцтва ўсімі аспектамі палітыкі Святога Пасаду. У 1833 г. Папа Грыгорый XVI заснаваў другі Дзяржаўны Сакратарыят «па ўнутраных справах дзяржавы», аднак у 1846 г. Пій IX аднавіў адзіны Дзяржаўны Сакратарыят і, каб падзяліць два віды дзейнасці, ён стварыў дзве службы ў яго структуре — знешніх і ўнутраных спраў. Далейшыя рэформы Дзяржсакратарыята былі вызначаны канстытуцыяй папы Пія X Sapienti consilio (1908 г.) і замацаваны Кодэксам кананічнага права 1917 г. (канон 263). Канстытуцыя Паўла VI Regimini Ecclesiae universae (1967) паставіла Дзяржсакратарыят на чале ўсіх дэпартаментаў Рымскай курыі і надала яму характар Папскага сакратарыята. Падчас рэформы Рымскай курыі, праведзенай Іванам Паўлам ІІ, структура Дзяржсакратарыята набыла сучасны выгляд; гэтая структура была заснавана Кодэксам кананічнага права 1983 г.
Кіраўнік Дзяржсакратарыята
Дзяржсакратарыят узначальвае Дзяржаўны сакратар (павінен мець ранг кардынала), які прызначаецца Папам Ad nutum Sanctae Sedis. Дзяржсакратар пакідае за сабой права склікаць кардыналаў-прэфектаў, якія ўзначальваюць іншыя аддзелы Рымскай курыі, для каардынацыі іх дзейнасці. Яму падпарадкоўваецца і ўрад горада-дзяржавы Ватыкан. Калі Святы Пасад вакантны, Дзяржсакратар здымаецца са сваёй пасады, кіраўніцтва Дзяржсакратарыятам пераходзіць да яго намесніка, які падпарадкоўваецца Калегіі кардыналаў.
Структура
У цяперашні час структура і задачы Дзяржсакратарыята рэгулююцца палажэннямі апостальскай канстытуцыі Папы Яна Паўла II Pastor Bonus ад 28 чэрвеня 1988 г. Дзяржсакратарыят складаецца з Дэпартамента агульных спраў і Дэпартамента адносін з дзяржавамі. Пад агульным старшынствам Дзяржсакратарыята Дзяржаўнага сакратара работу першага Дэпартамента каардынуе яго намеснік, другога — сакратар.
Аддзел агульных пытанняў
Дэпартамент агульных спраў займаецца штодзённымі справамі службы Папы, разглядае пытанні, якія не ўваходзяць у кампетэнцыю іншых аддзелаў Рымскай курыі, а таксама каардынуе іх дзейнасць. Гэты аддзел рэгламентуе функцыі і дзейнасць прадстаўнікоў Святога Пасаду, асабліва ў справах, якія тычацца асобных Касцёлаў. Усё, што звязана з прысутнасцю дыпламатычнага корпуса пры Апостальскай Сталіцы, належыць да кампетэнцыі Дэпартамента агульных спраў. Па ўзгадненні з іншымі аддзеламі аддзел займаецца рознымі аспектамі прадстаўніцтва і дзейнасці Святога Пасаду ў міжнародных арганізацыях — як каталіцкая, так і інш. Акрамя таго, Дэпартамент рэдагуе і распаўсюджвае апостальскія канстытуцыі, пасланні і іншыя дакументы, даручаныя яму Папам; складае ўсе акты, звязаныя з прызначэннем на пасады ў Рымскай курыі і іншых арганізацыях, падпарадкаваных Святому Пасаду, якія павінны быць зацверджаны Папам. Дэпартамент агульных спраў выдае таксама афіцыйнае выданне Святога Пасаду — Acta Apostolicae Sedis, публікуе асобныя энцыклікі і іншыя пасланні Папы і інфармацыю аб дзейнасці Святога Пасаду праз спецыяльную прэс-службу Sala Stampa; разам з другім аддзелам Дзяржсакратарыята — Аддзел па сувязях з дзяржвамі— курыруе дзейнасць газеты «L'Osservatore Romano», Ватыканскага радыё і Ватыканскага тэлевізійнага цэнтра. Праз Статыстычную службу Дэпартамент агульных спраў збірае і публікуе даныя, якія тычацца жыцця Рымска-каталіцкага Касцёла, у тым ліку выдае Annuario Pontificio.
Да нядаўняга часу Дэпартамент агульных спраў узначальваў намеснік дзяржсакратара арцыбіскуп Фернанда Філоні. У цяперашні час яе ўзначальвае Джавані Анджэла Беку.
Аддзел па сувязях з дзяржавамі
Аддзел па адносінах з дзяржавамі каардынуе адносіны Святога Пасаду з урадамі розных краін і ўмацоўвае яго дыпламатычныя сувязі. Задачамі гэтага аддзела з'яўляюцца:
Сакратар у адносінах з дзяржавамі Дзяржсакратарыята - «міністр замежных спраў» Ватыкана, да нядаўняга часу гэтую пасаду займаў тытулярны арцыбіскуп Чэзарыяны Джавані Лаёла, які стаў губернатарам Ватыкана і кіраўніком Папскай камісіі па справах Дзяржавы Ватыкан. Яго пераемнікам стаў арцыбіскуп Дамінік Мамбэрці.
Папляціна
Папляціна (Поплятино) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кажухавіцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Папляціна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Папляціна не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Задністра
Задністра (Задні́стря) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Робін Хал
Робін Хал (Robin Hull; нар., Фінляндыя) — фінскі прафесійны гулец у снукер. Чвэрцьфіналіст адкрытага чэмпіянату Уэльса 2003 года, кубку Мальты 2006 года і Усі Класік 2014 года, а таксама ўдзельнік трох чэмпіянатаў свету (2002, 2014, 2015). Былы 32-гі нумар сусветнага рэйтынгу (2002/2003).
П’етра-Марацці
П'етра-Мараццы (Pietra Marazzi) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Насельніцтва складае 948 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 121 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 15040. Тэлефонны код — 0131.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Madonna del Carmine.
NGC 5119
NGC 5119 (іншыя абазначэнні — MCG -2-34-42, PGC 46826) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вядомыя асобы Душанбэ
Вядомыя ўраджэнцы Душанбэ:
Трубадуры
Трубадуры (troubadours trobar — складаць вершы) — сярэдневяковыя правансальскія вандроўныя паэты-спевакі, звычайна знатнага паходжання. Першыя прадстаўнікі мастацтва, якія валодалі музычнай граматай і не былі звязаны з царкоўная музыкальнай культурай. Звычайна былі адначасова аўтарамі музыкі, тэксту і выканаўцамі сваіх твораў. Усхвалялі рыцарскае куртуазнае каханне, зямныя радасці, героіку крыжовых паходаў і інш. Мелодыі іх песень блізкія да народных. Цікавасць да лірыкі трубадураў адрадзілася ў пачатку XIX ст.
Клетка Фарадэя
Клетка Фарадэя (альбо «шчыт Фарадэя», Faraday Shield) — прылада, вынайдзеная англійскім фізікам і хімікам Майклам Фарадэем у 1836 годзе для экранавання апаратуры ад вонкавых электрамагнітных палёў. Звычайна ўяўляе сабой заземленую клетку, выкананую з добра праваднога матэрыялу.
Аднак, у вобласці высокіх частотаў дзеянне такога экрана заснавана на адлюстраванні электрамагнітных хваляў ад паверхні экрана і згасання высокачастотнай энергіі ў яго тоўшчы з прычыны цеплавых страт на віхравыя токі. Здольнасць клеткі Фарадэя экранаваць электрамагнітнае выпраменьванне вызначаецца:
Для экранавання кабелю неабходна стварыць клетку Фарадэя з добра праводзячай паверхняй па ўсёй даўжыні экрануемых праваднікоў. Для таго, каб клетка Фарадэя эфектыўна працавала, памер ячэйкі сеткі павінен быць значна менш за даўжыню хвалі выпраменьвання, абарону ад якой патрабуецца забяспечыць. Прынцып дзеяння прылады заснаваны на пераразмеркаванні электронаў у правадніку пад уздзеяннем электрамагнітнага поля.
Задністраны
Задністраны (Задністря́ни) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Стральба з лука на летніх Алімпійскіх гульнях 2016
Спаборніцтвы па стральбе з лука на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года праводзіліся на Самбадроме ў Рыа-дэ-Жанейра з 6 па 12 жніўня 2016 года.
Майкл Левіт
Майкл Левіт (анг. Майкл Левіт; ) — біяфізік, прафесар у галіне структурнай біялогіі ў Стэнфардскім універсітэце з 1987 года, член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі за 2013 год сумесна з Марцінам Карплюсам і Ары Уоршэлам.
Біяграфія
Адукацыю Левіт атрымаў у лонданскім Кінгс-каледжы, скончыў яго ў 1967 годзе са ступенню бакалаўра навук. У 1972 годзе ў каледжы Гонвіл-энд-Кіз ён атрымаў ступень доктара філасофіі ў галіне вылічальнай біялогіі.
Даследаванні
Левіт стаў адным з першых, хто ўжыў метад класічнай малекулярнай дынамікі да малекул ДНК і бялкоў і распрацаваў першае праграмнае забеспячэнне для гэтых мэтаў. Таксама Левіт распрацаваў метады прадказання макрамалекулярных структур, прымаючы ўдзел у эксперыменце CASP. Ён быў навуковым кіраўніком у такіх навукоўцаў, як Марк Гершнейн і Рам Самудрала. Таксама Левіт працаваў у супрацоўніцтве з Сайрусам Чотыя.
Джонатан Свіфт
Джонатан Свіфт (Jonathan Swift; 30 лістапада 1667, Дублін — 19 кастрычніка 1745) — англа-ірландскі пісьменнік.
Біяграфічныя звесткі
Вучыўся ў Трыніты-каледжы Дублінскага універсітэта (1682—1688). У 1689—1699 г. літаратурны сакратар і бібліятэкар дыпламата і эсэіста У. Тэмпла. У 1695 г. атрымаў ступень магістра мастацтваў у Оксфардскім універсітэце. У 1695 г. прыняў сан свяшчэнніка. Доктар багаслоўя (1702). У 1710—1714 г. зблізіўся з кіраўнікамі ўрада торы, падтрымліваў і накіроўваў іх урадавую палітыку ў артыкулах і памфлетах. У 1713 г. настаяцель сабора св. Патрыка ў Дубліне.
Творчасць
Літаратурная дзейнасць пачаў як паэт. Першыя паэтычныя творы насілі парадыйны характар і высмейвалі манернасць т.зв. высокай паэзіі. Майстар палітычнага памфлета, у якім асуджаў унутраную палітыку Англіі, каланіяльны войны, выступаў супраць забабонаў і невуцтва. У памфлетах «Бітва кніг» (1697) і «Казка бочкі» (1704), напісаных у алегарычнай форме і насычаных палітычнай, антырэлігійнай сатырай, — ідэі карыснасці ведаў. Памфлеты «Пісьмы Суконшчыкаў» (1723—1724), «Сціплая прапанова» (1729) прысвечаны барацьбе а правы ірландскага народа. Асноўны твор — раман «Падарожжы Гулівера» (1726), у якім вострая сатыра на славалюбства і крывадушнасць тагачасных судоў, палітычных дзеячаў і партый, у ім Свіфт стварыў гратэскавы партрэт грамадства, з дапамогай якога высмейваецца ўсё чалавецтва. У апісанні падарожжа ў краіну ліліпутаў Свіфт праводзіць ідэю аб выхаванні дзяцей у атмасферы справядлівасці, мужнасці, рэлігійнасці і любві да сваёй краіны. Вобразы патрыярхальных і мудрых волатаў, якія займаюцца мірнай плённай працай і не ведаюць зброі, служаць для акцэнтавання ідэалу пісьменніка — адукаванай манархіі. Апошняя частка рамана, якая апавядае пра разумных коней, напоўнена песімізмам: Свіфт ужо не верыць у адраджэнне дабрадзейнасці людзей, аднак вобраз Гулівера, простага, працавітага і сумленнага чалавека, заклікае да самаўдасканалення. Паводле рамана зняты мастацкі і мультыплікацыйныя фільмы (Англія, ЗША, Іспанія). Беларускі тэатр юнага гледача паставіў спектакль «У краіне ліліпутаў» (1985). На беларускую мову раман перакладалі А. Кудравец, В. Пануцэвіч.
Селішча (Хіславіцкі раён)
Селішча (Селище) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кажухавіцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Селішча абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Селішча не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Роза Мікалаеўна Лесь
Роза Мікалаеўна Лесь (, пас. Кішэнька,, Палтаўская вобласць) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Член КПСС з 1951 года. Пражывае ў г. Брэст.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): помнік У. І. Леніну на Цэнтральнай плошчы (1959), жылыя дамы па вул. Вароўскага, кафэ «Лета» ў Брэсце, жылыя дамы па вул. М. Горкага і В. Харужай у Пінску, праектаванне, будаўніцтва і азеляненне пасёлка Мухавец Брэсцкага і Малеч Бярозаўскага раёнаў (дыпломы і медалі ВДНГ СССР, 1969, 1979).
Жэрдзеўка
Жэрдзеўка (Жердевка) — горад (з 1954) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Жэрдзеўскага раён Тамбоўскай вобласці. Насельніцтва 16,1 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1954 годзе з прыстанцыйнага пасёлка, пры цукровым заводзе (пабудаваны ў 1937) і сяла Чыбізаўка.
Горад размешчаны на мяжы з Варонежскай вобласцю, на рацэ Савале (прыток Хапра, басейн Дона), за 128 км ад Тамбова.
Заводы: цукровы, малочны, маслабойны, масларобны, агароднінакансервавы, механічны, цагляны і інш. Мясаптушкакамбінат, элеватар. Чыгуначная станцыя на лініі Гразі—Паворына Паўднёва-Усходняй чыгункі.
Барда (Польшча)
Барда (Bardo) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Замбкавіцкага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Барда. Займае плошчу 4,71 км². Насельніцтва 2860 чалавек (на 2004 год).
Наталля Уладзіміраўна Міхайлава
Ната́лля Уладзі́міраўна Міха́йлава (нар. 9 верасня 1963) — мастацкі кіраўнік і дырыжор Дзяржаўнага камернага хору Рэспублікі Беларусь, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь.
Біяграфія
Нарадзілася ў Ужгарадзе. Скончыла Краснадарскае музычнае вучылішча (1985 г., клас С. А. Лук’янчанка) і Беларускую дзяржаўную кансерваторыю ім. А. Луначарcкага па спецыяльнасці «харавое дырыжыраванне» (клас Г. П. Зелянковай).
Творчую дзейнасць пачала ў 1988 годзе ў якасці хармайстара Мінскага камернага хору Белдзяржфілармоніі; з 1995г. — дырыжор камернага хору «Cantus» Беларускага таварыства інвалідаў па зроку, пасля чаго ў 2000 годзе вярнулася ў Белдзяржфілармонію ўжо ў якасці мастацкага кіраўніка і галоўнага дырыжора Дзяржаўнага камернага хору Рэспублікі Беларусь.
Царства У
У (Усходняя У)  — адно з трох кітайскіх царстваў (222—280 гг.) перыяда Саньго. Займалатэрыторыю паўднёвага і паўднёва-усходняга Кітая (сярэдняя і ніжняя плынь р. Янцзы і раёны паўднёвей яе). Сталіца — Цзянье (сучасны Нанкін). Вела працяглыя войны з царствамі Вэй і Шу. Прадпрымала ваенныя паходы супраць плямёнаў юэ ў мэтах іх каланізацыі. У 280 годзе ўвайшло ў склад імперыі Заходняя Цзінь.
Наталля Уладзіміраўна Міхайлава
Біяграфія
Працу ў філармоніі Н. Міхайлава сумяшчае з кіраўніцтвам вакальным ансамблем Нацыянальнага аркестра сімфанічнай і эстраднай музыкі Рэспублікі Беларусь. Вакальную форму дапамагае падтрымліваць шматгадовае служэнне ў царкве ў якасці пеўчай і асобныя сольныя праекты.
Пад кіраўніцтвам Н. Міхайлавай хор ажыццявіў шматлікія музычныя прэм’еры, упершыню гучалі ў Беларусі. Калектыў удзельнічаў у шматлікіх міжнародных фестывалях: «Гайнаўскія дні царкоўнай музыкі» — (Гайнаўка, Польшча, 2006 г.) — Гран-Пры; XV Міжнародны фестываль праваслаўнай духоўнай музыкі «Credo» (Талін, Эстонія, 2008 г.) ; Міжнародныя фестывалі рускай духоўнай музыкі (Вільнюс, Літва, 1999—2009 гг.); Маскоўскі Пасхальны фестываль, маст. кір. — Валерый Гергіеў (Масква, Расія, 2010 г.).
Дзяржаўны камерны хор Рэспублікі Беларусь супрацоўнічае з рознымі аркестрамі (Дзяржаўны акадэмічны сімфанічны аркестр Рэспублікі Беларусь, Літоўскі дзяржаўны сімфанічны аркестр, Дзяржаўны акадэмічны Вялікі сімфанічны аркестр імя П. І. Чайкоўскага, Дзяржаўны камерны аркестр РБ, ансамбль салістаў «Класік-Авангард»), дырыжорамі (А. Анісімаў — Беларусь, У. Федасееў — Расія, Г. Рынкявічюс — Літва, В. Мік — Германія, Р. Сангольт — Нарвегія, А. Сполдзінг — ЗША.
Творчая праца Н. Міхайлавай была двойчы адзначана стыпендыяй спецыяльнага фонду прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, а ў 2008 годзе за вялікі ўклад у развіццё беларускага мастацтва яна была ўзнагароджана медалём Францыска Скарыны. 4 снежня 2013 Н. Міхайлавай прысвоена званне заслужанай артысткі Рэспублікі Беларусь.
Aglaia tomentosa
Aglaia tomentosa — від дрэў рода сямейства ,
Дадзены від сустракаецца ў наступных краінах: Аўстралія (Квінслэнд), Бруней, Індыя, Інданезія, Лаос, Малайзія, Папуа — Новая Гвінея, Філіпіны, Сінгапур і В'етнам.
Ядзерная энергія
Ядзерная энергія (атамная энергія) — энергія, якая ўтрымліваецца ў атамных ядрах і выдзяляецца пры ядзерных рэакцыях і радыеактыўным распадзе. Атамныя электрастанцыі, якія выпрацоўваюць такую энергію, у 2012 годзе выраблялі 13 % сусветнай электраэнергіі і 5,7 % агульнай сусветнай вытворчасці энергіі. Згодна са справаздачай Міжнароднага агенцтва па атамнай энергіі (МАГАТЭ), на пачатак 2013 года налічваецца 437 дзеючых ядзерных энергетычных (г.зн. тых, што выпрацоўваюць электрычную і/ці цеплавую энергію для спажыўцоў) рэактараў у 31 краіне свету. . Акрамя таго, на розных стадыях будаўніцтва знаходзіцца яшчэ 68 энергетычных ядзерных рэактараў у 15 краінах. На цяперашні час у свеце ёсць таксама каля 140 дзеючых надводных караблёў і падводных лодак, якія выкарыстоўваюць у суме каля 180 рэактараў. Некалькі ядзерных рэактараў былі выкарыстаны ў савецкіх і амерыканскіх касмічных апаратах, частка з іх усё яшчэ знаходзіцца на арбіце. Акрамя таго, для шэрагу задач выкарыстоўваецца ядзерная энергія, што выпрацоўваецца ў нерэактарных крыніцах (напрыклад, у тэрмаізатопных генератарах).
Пры гэтым не спыняюцца спрэчкі аб выкарыстанні ядзернай энергіі. Праціўнікі ядзернай энергетыкі (у прыватнасці, такія арганізацыі, як «Грынпіс») лічаць, што выкарыстанне ядзернай энергіі пагражае чалавецтву і навакольнаму асяроддзю. Абаронцы ядзернай энергетыкі (МАГАТЭ, Сусветная ядзерная асацыяцыя і г. д.), у сваю чаргу, сцвярджаюць, што гэты від энергетыкі дазваляе знізіць выкіды парніковых газаў у атмасферу і пры правільным выкарыстанні нясе значна менш рызыкі для навакольнага асяроддзя ў параўнанні з іншымі відамі энергаздабычы.
Фізічныя асновы
Адкрыццё нейтрона ў 1932 годзе (Джэймс Чэдвік) можна лічыць пачаткам сучаснай ядзернай фізікі.
Бораўская мадэль атама ўяўляе дадатна зараджанае ядро, у яком сабрана амаль уся маса атама (яно складаецца з нейтронаў і пратонаў), вакол ядра знаходзіцца некалькі абалонак (энергетычных узроўняў) з вельмі лёгкіх адмоўна зараджаных частіц (электронаў). Памер атама мае парадак ангстрэма (10−10 м), тады як памеры ядра складаюць ад аднаго да некалькіх фермі (10−15 м), г.зн. ядро меншае за атам у 100 000 разоў.
Электрычна нейтральныя атамы змяшчаюць аднолькавы лік электронаў і пратонаў. Хімічны элемент адназначна вызначаецца колькасцю пратонаў у ядры, гэты лік называецца атамным нумарам (
Z
). Лік нейтронаў (
N
) у ядрах атамаў дадзенага элемента можа адрознівацца. Для малых
гэты лік для бета-стабільных ядзер блізкі да ліку пратонаў (
N ≈ Z
), але з павелічэннем
, каб ядро заставалася стабільным, лік нейтронаў павінен расці хутчэй, чым
. Атамы, якія адрозніваюцца толькі лікам нейтронаў у ядры, называюцца ізатопамі аднаго і таго ж элемента. Агульны лік нуклонаў (г.зн. пратонаў і нейтронаў) у ядры называецца масавым лікам
.
Для пазначэння ізатопа звычайна ўжываюць літарнае абазначэнне хімічнага элемента з верхнім індэксам — атамнаю масай і (іншы раз) ніжнім індэксам — атамным нумарам; напрыклад, ізатоп уран-238 абазначаюць як
Нуклоны, з якіх складаюцца ядры, маюць адносна малую масу (каля 1 а.а.м.), электрычны зарад пратона дадатны, а нейтрон не зараджаны. Таму, калі пры пабудове мадэлі ядра ўлічваць толькі існаванне электрамагнітных і гравітацыйных сіл, такая мадэль не змагла б растлумачыць устойлівасць ядзер і, відавочна, не адпавядала б рэчаіснасці. Бо аднайменна зараджаныя часціцы будуць адштурхоўвацца, разбураючы ядро, а масы нуклонаў недастаткова вялікія, каб гравітацыя магла процістаяць кулонаўскаму адштурхоўванню, што рабіла б немагчымым існаванне хімічных рэчываў. Але ў прыродзе назіраецца мноства розных ізатопаў хімічных элементаў з устойлівымі ядрамі, адсюль відавочна вынікае, што ў мадэль неабходна дабавіць трэцюю сілу, якую назвалі моцным узаемадзеяннем (строга кажучы, паміж нуклонамі ў ядры дзейнічае не само моцнае ўзаемадзеянне як такое, а астаткавыя ядзерныя сілы, абумоўленыя моцным узаемадзеяннем). Гэта сіла, у прыватнасці, павінна быць вельмі моцнай і прыцягваць на вельмі кароткіх адлегласцях (на адлегласцях парадку памераў ядра) і адштурхоўваць на яшчэ карацейшых адлегласцях (парадку памераў нуклона), быць цэнтральнай у пэўным прамежку адлегласцей, залежаць ад спіна і не залежаць ад тыпу нуклона (нейтроны ці пратоны). У 1935 годзе Хідэкі Юкава стварыў першую мадэль гэтай новай сілы, дапусціўшы існаванне новай часціцы, піона. Самы лёгкі з мезонаў, піон адказны за большую частку патэнцыялу паміж нуклонамі на адлегласці парадку 1 фм. Патэнцыял Юкавы, які з дастатковай ступенню дакладнасці апісвае ўзаемадзеянне дзвюх часціц са спінамі s_1 і s_2, можна запісаць у выглядзе:
Іншыя эксперыменты, якія праводзіліся на ядрах, паказалі, што іх форма павінна быць прыблізна сферычнаю з радыусам фм, дзе
A
— атамная маса, г.зн. колькасць нуклонаў. Адсюль вынікае, што шчыльнасць ядзер (і колькасць нуклонаў на адзінку аб’ёму) пастаянная. На самай справе, г.зн. аб’ём прапарцыянальны
А
. А раз шчыльнасць разлічваецца шляхам дзялення масы на аб’ём, то Гэта прывяло да апісання ядзернай матэрыі як несціскальнай вадкасці і да з’яўлення кропельнай мадэлі ядра як фундаментальнай мадэлі, неабходнай для апісання дзялення ядзер.
Энергія сувязі
Хаця ядро складаецца з нуклонаў, маса ядра не роўная суме мас нуклонаў. Энергія, якая ўтрымлівае разам гэтыя нуклоны, назіраецца як розніца ў масе ядра і суме мас яго складнікаў, г.зн. асобных нуклонаў, з дакладнасцю да множніка
c2
, які звязвае масу і энергію ўраўненнем (формулай Эйнштэйна) Такім чынам, вызначыўшы масу атама і масы ягоных складнікаў, можна вызначыць сярэднюю энергію на нуклон, якая ўтрымлівае розныя ядры ад распаду.
З графіка відаць, што вельмі лёгкія ядры маюць меншую энергію сувязі на нуклон, чым трохі цяжэйшыя ядры (у левай частцы графіка). Гэта і з’яўляецца прычынай таго, што ў тэрмаядзерных рэакцыях (г.зн. пры зліцці лёгкіх ядзер) выдзяляецца энергія. І наадварот, вельмі цяжкія ядры ў правай частцы графіка маюць ніжэйшую энергію сувязі на нуклон, чым ядры сярэдняй масы. Таму дзяленне цяжкіх ядзер таксама энергетычна выгаднае (г.зн. адбываецца з выдзяленнем ядзернай энергіі). Таксама варта адзначыць, што пры зліцці (у левай частцы) розніца мас значна большая, чым пры дзяленні (у правай частцы).
Энергія, неабходная, каб паўнасцю раздзяліць ядро на асобныя нуклоны, называецца энергіяй сувязі
Eс
ядра. Удзельная энергія сувязі (г.зн. энергія сувязі ў разліку на адзін нуклон,
, дзе
A
— лік нуклонаў у ядры, ці масавы лік) неаднолькавая для атамаў розных хімічных элементаў і нават для ізатопаў аднаго і таго ж хімічнага элемента. Удзельная энергія сувязі нуклона ў ядры мяняецца ў сярэднем у межах ад 1 МэВ для лёгкіх ядзер (дэйтэрый) да 8,6 МэВ для ядзер сярэдняй масы (з масавым лікам
А ≈ 100
). Для цяжкіх ядзер (
А ≈ 200
) удзельная энергія сувязі нуклона меншая, чым у ядзер сярэдняй масы, прыблізна на 1 МэВ, так што іх ператварэнне ў ядры сярэдняй масы (дзяленне на 2 часткі) суправаджаецца выдзяленнем прыкладна 1 МэВ энергіі на нуклон, ці каля 200 МэВ на ядро. Ператварэнне лёгкіх ядзер у цяжэйшыя ядры дае яшчэ большы энергетычны выйгрыш у разліку на нуклон. Так, напрыклад, рэакцыя злучэння ядзер дэйтэрыя і трыція
суправаджаецца выдзяленнем энергіі 17,6 МэВ, г.зн. 3,5 МэВ на нуклон.
Дзяленне ядзер
Э. Фермі пасля адкрыцця нейтрона правёў серыю эксперыментаў, у якіх розныя ядры бамбардзіраваліся нейтронамі. Было выяўлена, што нейтроны з нізкаю энергіяй часта паглынаюцца ядром з выпусканнем фатона (т.зв. радыетыўны захоп нейтрона).
Каб даследаваць гэту рэакцыю, эксперымент сістэматычна паўтараўся для ўсіх элементаў перыядычнай табліцы. У выніку былі выяўлены новыя радыеактыўныя ізатопы элементаў, якія былі мішэнямі. Але пры апрамяненні ўрану быў выяўлен шэраг іншых, лёгкіх элементаў. Ліза Майтнер, Ота Ган і Фрыц Штрасман змаглі гэта растлумачыць, дапусціўшы, што ядро ​​ўрану пры захопе нейтрона раздзеліцца на дзве прыблізна роўныя масы. І праўда, у прадуктах рэакцыі быў выяўлен барый з атамнаю масай каля паловы масы ўрану. Пазней было выяўлена, што такое дзяленне адбывалася не ва ўсіх ізатопах урану, а толькі ў 235U. А яшчэ пазней стала вядома, што гэта дзяленне можа прыводзіць да мноства розных элементаў, размеркаванне якіх па масе нагадвае двайны горб вярблюда.
Пры дзяленні урану цеплавым нейтронам узнікаюць не толькі два лягчэйшыя ядры (асколкі дзялення), але і выпраменьваюцца 2 ці 3 (у сярэднем 2,5 для 235U) нейтроны з высокай кінетычнаю энергіяй. Для урану, як цяжкага ядра, не выконваюцца суадносіны
N ≈ Z
(прыблізная роўнасць ліку пратонаў і нейтронаў), якія маюць месца для лягчэйшых элементаў, так што прадукты дзялення маюць лішнія нейтроны. У выніку гэтыя прадукты дзялення аказваюцца бэта-радыеактыўнымі: лішнія нейтроны ядра паступова ператвараюцца ў пратоны (з выпусканнем бэта-часціц), а само ядро, захоўваючы масавы лік, перамяшчаецца па ізабарычнаму ланцужку да бліжэйшага на ёй бэта-стабільнага ядра. Дзяленне 235U можа праходзіць у больш чым 40 варыянтах, што параджае больш за 80 розных прадуктаў дзялення, якія, у сваю чаргу, распадаючыся, утвараюць ланцужкі распаду, так што ў выніку прадукты дзялення урану ўключаюць каля 200 нуклідаў (непасрэдна ці ў якасці даччыных нуклідаў).
Энергія, якая выдзяляецца пры дзяленні кожнага ядра 235U, складае ў сярэднем каля 200 МэВ. Мінералы, якія выкарыстоўваюцца для здабычы ўрану, змяшчаюць, звычайна, каля 1 г на кг уранавай руды (настуран, напрыклад). Доля ізатопа 235U у прыродным уране ўсяго 0,7 %, таму на кожны кілаграм здабытай руды будзе прыходзіцца 1,8·1019 атамаў 235U. Калі ўсе гэтыя атамы 235U з 1 грама ўрану падзеляцца, то выдзеліцца 3,6·1027 эВ = 5,8·108 Дж энергіі. Дзеля параўнання, пры спальванні 1 кг вугалю самай лепшай якасці (антрацыт) выдзяляецца каля 4·107 Дж энергіі, г.зн. каб атрымаць тую колькасць энергіі, якая ў ядзернай форме ўтрымліваецца ў 1 кг прыроднага ўрану, трэба спаліць больш за 10 тон антрацыту.
З’яўленне 2,5 нейтронаў на акт дзялення дазваляе ажыццявіць ланцуговую рэакцыю, калі з гэтых 2,5 нейтронаў хаця б адзін зможа выклікаць новае дзяленне ядра ўрану. Звычайна выпушчаныя нейтроны не дзеляць ядры ўрану адразу ж, а спачатку павінны быць запаволены да цеплавых хуткасцей (2200 м/с пры
T
=300 K). Запавольванне дасягаецца найбольш дзейсна з дапамогай навакольных атамаў іншага элемента з малым
A
, напрыклад вадароду, вугляроду ці пад. матэрыялу, які называецца запавольнікам.
Некаторыя іншыя ядры таксама могуць дзяліцца пры захопе павольных нейтронаў, напрыклад 233U ці 239Pu. Але магчыма і дзяленне хуткімі нейтронамі (з высокаю энергіяй) такіх ядзер як 238U (яго ў 140 разоў больш, чым 235U) ці 232Th (яго ў зямной кары ў 400 разоў больш, чым 235U).
Элементарную тэорыю дзялення стварылі ​​Нільс Бор і Джон Уілер на аснове кропельнай мадэлі ядра.
Дзялення ядзер таксама можна дасягнуць з дапамогай хуткіх альфа-часціц, пратонаў ці дэйтронаў. Але гэтыя часціцы, у адрозненне ад нейтронаў, павінны мець большую энергію, каб пераадолець кулонаўскі бар’ер ядра.
Выдзяленне ядзернай энергіі
Вядомы экзатэрмічныя ядзерныя рэакцыі, пры якіх выдзяляецца ядзерная энергія.
Звычайна, каб атрымаць ядзерную энергію, выкарыстоўваюць ланцуговую ядзерную рэакцыю дзялення ядзер урану-235 ці плутонію, радзей іншых цяжкіх ядзер (уран-238, торый-232). Ядры дзеляцца пры пападанні ў іх нейтрона, пры гэтым выпускаюцца новыя нейтроны і асколкі дзялення. Нейтроны дзялення і асколкі дзялення маюць вялікую кінетычную энергію. У выніку сутыкненняў асколкаў з іншымі атамамі гэта кінетычная энергія скора пераўтвараецца ў цяпло.
Іншым спосабам выдзялення ядзернай энергіі з’яўляецца тэрмаядзерны сінтэз. Пры гэтым два ядры лёгкіх элементаў злучаюцца ў адно цяжкае. У прыродзе такія працэсы ідуць на Сонцы і іншых зорках і з’яўляюцца асноўнай крыніцай іх энергіі.
Многія атамныя ядры няўстойлівыя. З цягам часу частка такіх ядзер самаадвольна ператвараецца ў іншыя ядры, выдзяляючы энергію. Такая з’ява называецца радыеактыўным распадам.
Катастрофа ATR 42 на возеры Вікторыя
Катастрофа ATR 42 на возеры Вікторыя — авіяцыйная катастрофа, якая адбылася 6 лістапада 2022 года. Самалёт ATR 42-500, які выконваў рэйс 494 з 39 пасажырамі і 4 членамі экіпажа, пацярпеў крушэнне на возеры Вікторыя пры заходзе на пасадку ў аэрапорт горада Букоба ў Танзаніі.
Самалёт
Пацярпелым самалётам быў ATR 42 з серыйным нумарам 819 і рэгістрацыйным 5H-PCD. Здзейсніў свой першы палёт 16 жніўня 2010 года і неўзабаве перададзены кампаніі Precision Air. Абсталяваны двума турбавінтавымі рухавікамі Pratt & Whitney Canada PW100.
Экіпаж і пасажыры
Склад экіпажа рэйса 494 быў такім : Адзін з пасажыраў і другі пілот былі кенійцамі, усе астатнія на борце — грамадзяне Танзаніі.
Ядзерная энергія
Дзяленне
Энергія дзялення ядзер урану ці плутонію прымяняецца ў ядзернай і тэрмаядзернай зброі (як пускацель тэрмаядзернай рэакцыі і як крыніца дадатковай энергіі пры дзяленні ядзер нейтронамі, якія ўзнікаюць у тэрмаядзерных рэакцыях).
Катастрофа ATR 42 на возеры Вікторыя
Катастрофа
Рэйс 494 вылецеў з Дар-эс-Салама ў Букобу з прыпынкам у Мванза. Самалёт упаў у возера Вікторыя пры спробе прызямліцца на аэрадроме. Машына амаль цалкам пагрузілася ў ваду, на паверхні быў бачны толькі яе хвост. З 43 чалавек, якія знаходзіліся на борце, 19 загінулі.
Хутка да месца здарэння прыбылі ратавальнікі і рыбакі, спрабуючы выратаваць людзей з пастцы ўнутры самалёта. Супрацоўнікі экстранных службаў падтрымлівалі сувязь з пілотамі і імкнучыся падцягнуць самалёт бліжэй да берага з дапамогай вяровак.
Расследванне
Прэм’ер-міністр Танзаніі Касім Маджаліва распарадзіўся правесці расследаванне катастрофы. Да расследавання далучыліся Упраўленне грамадзянскай авіяцыі Танзаніі, Французскае бюро па расследаванні і аналізу бяспекі грамадзянскай авіяцыі, тэхнічныя кансультанты з кампаніі-вытворцы самалёта ATR.
Ядзерная энергія
Тэрмаядзерны сінтэз
Энергія тэрмаядзернага сінтэзу прымяняецца ў вадароднай бомбе. Праблема кіруемага тэрмаядзернага сінтэзу пакуль не развязана, але калі яна будзе развязана, ён стане практычна невычэрпнай крыніцай таннай энергіі.
Радыеактыўны распад
Энергія, якая выдзяляецца пры радыеактыўным распадзе, выкарыстоўваецца ў крыніцах цяпла і бэта-гальванічных элементах, якія павінны служыць доўгі час. Аўтаматычныя міжпланетныя станцыі тыпу «Піянер» і «Вояджэр», а таксама марсаходы і іншыя міжпланетныя місіі выкарыстоўваюць радыеізатопныя тэрмаэлектрычныя генератары. Ізатопную крыніцу цяпла выкарыстоўвалі савецкія месячныя місіі «Месяцаход-1» и «Месяцаход-2».
Зарайскэ
Зарайскэ (Зара́йське) — вёска ў Самбірскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Джэк Джонс
Джэк Джонс (Jak Jones; нар., , Уэльс) — валійскі прафесійны гулец у снукер.
Пятрас Вілейшыс
Пя́трас Віле́йшыс (Petras Vileišis; г., Мядзіняй, Ковенская губерня (зараз — Пасвальскі раён, Літва) —  г., Паланга) — інжынер, мецэнат, літоўскі грамадскі і палітычны дзеяч; брат Антанаса, Анупраса і Ёнаса Вілейшысаў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. З 1861 навучаўся ў Паневяжысе. Скончыў гімназію с залатым медалём (1870) і паступіў на фізіка-матэматчны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта, які скончыў кандыдатам (1874). У 1880 стаў выпускніком Санкт-Пецярбургскага інстытута шляхоў зносін і паступіў на службу ў праўленне Маскоўскай акругі шляхоў зносін. У 1883 быў накіраваны ў Бельгію для азнаямлення з найнавейшай тэхналогіяй будаўніцтва чыгуначных мастоў.
Пасля вяртання працаваў спецыялістам па кесонах, потым заснаваў прыватную будаўнічую кампанію. Пры будаўніцтве мастоў на чыгунках зарабіў значныя сумы. У 1890 стаў жыць у Вільні. Стварыў тут механічныя майстэрні сельскагаспадарчых прылад (1900), друкарню, дзе выдаваліся літоўскія кнігі (1904), літоўскую кнігарню (дзейнічала да 1913). У снежні 1904 пачаў выданне першай легальнай літоўскай газеты «Vilniaus žinios» ("Віленскія Весткі"); выдавалася да сакавіка 1909) і сам яе рэдагаваў.
У 1905—1906 паводле праекта архітэктара Аўгуста Кляйна пабудаваў палац на Антокалі. Частка комплекса прызначалася для публічных мерапрыемстваў і грамадскай дзейнасці. У 1907 ў палацы Вілейшыса была зладжана першая літоўская мастацкая выстаўка; пасля смерці Вілейшыса тут дзейнічалі Літоўскае навуковае таварыства і літоўскае таварыства асветы «Рытас» (зараз комплекс будынкаў займае Інстытут літоўскай літаратуры і фальклора, )
Пасля вяртання ў 1905 у Літву Ёнаса Басанавічуса разам з ім займаўся скліканнем Вялікага Віленскага сейма і арганізацыяй Літоўскага навуковага таварыства. У 1907 быў абраны ў члены праўлення Літоўскага навуковага таварыства.
Аднак да гэтага часу прывезены з Расіі капітал, выдаткаваны на ўсялякага рода нацыянальную працу скончыўся. З-за адсутнасці прыбытку давялося прадаць майстэрні (акцыянернаму таварыству "Вілія") друкарню, кнігарню (Ёнасу Шлапялісу). У 1908 разам з сям'ёй выехаў у Расію. Зноў кіраваў будаўніцтвам мастоў, падчас Першай сусветнай вайны удзельнічаў у працы таварыства дапамогі пацярпелым ад баявых дзеянняў, у дзейнасці, накіраванай на стварэнне Літоўскай дзяржавы.
У 1921 вярнуўся ў Літву і пачаў жыць у Каўнасе. Служыў кіраўніком корпуса інжынераў міністэрства транспарта, быў у 1922—1923 міністрам транспарта.
Памёр 12 жніўня 1926 у Паланзе, пахаваны на дзяржаўныя сродкі ў каўнаскай базіліцы. 21 сакавіка 1935 яко рэшткі былі перавезены ў Вільню і пахаваныя ў сямейнай магіле на могілках Роса.
Грамадская дзейнасць
Актыўна ўдзельнічаў у літоўскім нацыянальным руху, прапагандаваў развіццё нацыянальнай гаспадаркі, падтрымліваў асветніцкія ініцыятывы. Карыстаючыся сваёй пасадай і сувязямі з уплывовымі расійскімі чыноўнікамі, змагаўся за адмену забароны на літоўскі друк лацінкай.
Фінансава падтрымліваў літоўскі перыядычны друк. Супрацоўнічаў з газетамі «Varpas (1889-1906)» і «Аўшра», сам пісаў і перакладаў кнігі на літоўскую мову, арганізоўваў іх выданне і распаўсюд. Атрымаўшы ў 1876—1877 дазвол Санкт-Пецярбургскага цэнзурнага камітэта, легальна выдаў лацінскім алфавітам чатыры свае кнігі. Пазней яго творы выдавалі друкарні ва Усходняй Прусіі і ЗША. Карыстаючыся сваім становішчам, садзейнічаў руху кніганошаў у перапраўцы забароненых кніг чыгуначным транспартам.