cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Светлагорскае благачынне
Прыход храма Прэабражэння Гасподняга
Адрас: вул. Леніна, 71. Прастольнае свята: Прэабражэнне Гасподне (19 жніўня). Храм адчынены штодзень з 7.30 да 19.30 гадзін. Службы праводзяцца: з аўторка па суботу — Бажэственная літургія з 8.00 гадзін, вячэрняе богаслужэнне з 17.00; нядзеля і святочныя дні — Бажэственная літургія з 9.00, вячэрняе богаслужэнне з 17.00.
Прыход храма ў імя свяціцеля Кірылы Тураўскага
Адрас: вул. Свярдлова, парк культуры і адпачынку. Прастольнае свята: дзень памяці Кірылы Тураўскага (11 мая). Храм адчынены штодзень з 8.30 да 14.00 гадзін. Службы праводзяцца: нядзеля і святочныя дні — Бажэственная літургія з 8.00, вячэрняе богаслужэнне з 17.00.
Вёскі, пасёлкі
(Звесткі на 2015 г.)
З гісторыі
Землі ніжняга цячэння р. Бярэзіна, дзе размешчана сучаснае Светлагорскае благачынне, у X — XII стагоддзях знаходзіліся ў складзе Тураўскага княства, і, відавочна, уваходзілі ў Тураўскую епархію (вядомая з 1005 г.). Раннія звесткі аб хрысціянах на гэтых землях вывучаюцца па археалагічных знаходках. Напрыклад, пры раскопках рэшткаў старадаўняга паселішча ля в. Прудок Светлагорскага раёна быў выяўлены бронзавы нацельны крыжык. Ён арнаментаваны складаным рэльефным узорам, адносіцца да апошняй чвэрці XI — першай чвэрці XII стст.
Існуюць звесткі аб храмах і прыходах, якія дзейнічалі раней у межах сучаснага Светлагорскага благачыння. У XIX — пач. XX ст. большасць з іх уваходзілі ў ІІ-ую Бабруйскую благачынную акругу. Усе храмы былі драўляныя, за выключэннем Парыцкай царквы св. Марыі Магдаліны; да нашага часу не захаваліся.
Вядома з XVII стагоддзя
Чэрнін. У вопісу за 1639 г. сярод жыхароў вёскі названы свяшчэннік. ''Царква ў імя св. Вялікамучаніка Георгія,'' пабудавана ў 1868 г. на месцы ранейшай, на сродкі з казны. Захоўваліся метрычныя кнігі з 1801 г. Прыход у 1879 г.: сяло Чэрнін, вёскі Вязіны, Вуглы, Гамжа, Годунь, Качанбалоцкая Слабада, Майсееўка, Раманішча, Сапейкі, Слабада-Пяровічы, Сякерычы. Прыхаджан: 1864 г. — 923 мужчыны і 1011 жанчын, 1879—1226 і 1236, 1880 г. — 1248 і 1279, 1903 г. — 2152 і 2111.
Вядомыя з XVIII стагоддзя
Якімава Слабада. 1745 год — князь Сангушка прызначыў ссыпку хлеба для прычту тутэйшага храму. 1854 — на сродкі вотчыннага ўладальніка Івана Адамовіча ў вёсцы пабудавана Мікалаеўская царква (верагодна, на месцы больш старадаўняй), метрычныя кнігі захоўваліся з 1796 г. Прыход у 1879 г.: сяло Якімаўская Слабада, вёскі Баравікі, Васілевічы, Дабрагошча, Заброддзе, Курган, Ляды, прыхаджан: 748 мужчын, 793 жанчыны.
Яўтушкавічы (зараз — Прасвет), храм у імя Раджаства Маці Божай. Пабудаваны ў 1753 г. на сродкі вотчынных уладальнікаў Корсакаў. Прыход: сяло Яўтушкавічы, вёскі Асінаўка, Вузнаж, Загор’е, Людзвінаўка, Мармавічы, Яўтушкавіцкая Рудня. У 1879 г. у прыходзе згадваецца таксама в. Залле, але не згадваецца Яўтушкавіцкая Рудня. Прыхаджан: 1864 г. — 368 мужчын і 377 жанчын, 1879 г. — 431 і 404, 1887 г. — 577 і 585.
Чыркавічы. 1. ''Храм у імя св. Апосталаў Пятра і Паўла.'' Пабудаваны ў 1787 г., у 1840, верагодна, перабудаваны на сродкі вотчынных уладальнікаў Пушчыных. Захоўваліся метрычныя кнігі з 1799 г. Сярод дабрачынцаў — памешчык Аляксандр Палубінскі. Прыход у 1879 г.: сяло Чыркавічы, вёскі Здудзічы, Какаль, Мольча, Ракшын, Расава, Рудня Чыркавіцкая, Сасноўка, ваколіца Шацілкі, засценак Дзедна. Прыхаджан: 1864 г. — 490 мужчын і 587 жанчын, 1879 г. — 946 і 965. 2. Царква ў імя Праведнай Лізаветы, на могілках (згадваецца ў 1879 г.).
Астроўчыцы, Міхайлаўская царква. Пабудавана ў 1800 г. прыхаджанамі, сярод дабрачынцаў — князі Сангушкі. У 1864 прыхаджан — 164 мужчыны, 192 жанчыны.
Вядомыя з XIX стагоддзя
Какуевічы (зараз — Чкалава), храм у імя Раджаства Маці Божай. Пабудаваны на сродкі князёў Сангушак (год пабудовы невядомы, метрычныя кнігі захоўваліся з 1814 г.). У 1845 зачынены з-за таго, што патрабаваў рамонту; прычт працягваў дзейнасць. Прыход у 1879 г.: сяло Какуевічы, вёскі Васількоў, Дуброва, Лукі, Шупейкі, Ялізаравічы. Новы храм пабудаваны ў 1886. Прыхаджан: 1864 г. — 443 мужчыны і 484 жанчыны, 1879 г. — 663 і 658, 1887 г. — 627 і 623. Парычы. ''Храм у імя Св. роўнаапостальнай Марыі Магдаліны'' пры Парыцкім жаночым вучылішчы духоўнага ведамства. Пабудаваны ў 1863 г. на сродкі вотчыннага ўладальніка М. І. Пушчына. У 1879 г. — прыпісны.
Каралеўская Слабада, Благавешчанская царква. Год пабудовы невядомы, метрычныя кнігі захоўваліся з 1823 г. (за 1835 г. ў сяле згадваецца грэка-каталіцкі храм ). Прыхаджан у 1864 г. — 546 мужчын, 619 жанчын. Абноўлена ў 1869 г. на сродкі з казны. Прыход у 1879 г.: сяло Каралеўская Слабада, вёскі Беліца, Васілеўка, Данілоўка, Дражня, Забалоцце, Краснаўка, Коўчыцы, Крукі, Майсееўка, Міхайлаўка, Стасеўка, Тумараўка, урочышчы Барані Лог, Будзяшча, Лопава, прыхаджан — 1870. У 1880 г. у прыходзе не згадваюцца Стасеўка і ўрочышчы, прыхаджан: 936 мужчын, 941 жанчына. Свяшчэннікі: каля 1880 г. — Іван Русецкі, у 1886 — Леў Мацкевіч, у 1889 г. прызначаны Канстанцін Шчарбінскі.
Ракшын, Міхайлаўская царква. Пабудавана ў 1888 г. Прыход: 5 вёсак. У 1903 г. прыхаджан: 647 мужчын, 658 жанчын.
Васілеўка. Існавала царква на могілках, прыпісная, верагодна, да царквы ў Каралеўскай Слабадзе. Згарэла ў 1815 — 20-х гг.
Віша, ''храм у імя св. Ільі''. Быў прыпісным (да храма ў в. Колкі, якая зараз па-за межамі Светлагорскага благачыння).
У наш час
У 1996 г. протаіярэй Ігар Лазоўскі асвяціў месца пад храм у в. Вузнаж. Храм асвечаны ў 2008 г.
11 лістапада 2006 г. асвечаны храм у пас. Мядкоў. Ва ўрачыстым богаслужэнні ўзяў удзел архіепіскап Гомельскі і Жлобінскі Арыстарх.
21 сакавіка 2009 г. архіепіскап Арыстарх асвяціў у Светлагорску храм у імя Святога прападобнага Кірылы Тураўскага, выступіў з пропаведдзю і настаўленнем да веруючых. Побач узводзіцца вялікі будынак храму.
Гумнішчы (Драгічынскі раён)
Гу́мнішчы (, Гумнищи) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Брашэвіцкага сельсавета.
Нямецка-балтыйская партыя
Нямецка-балтыйская партыя (Saksa-Balti erakond, Deutsch-baltische Partei in Estland) — палітычная партыя першай Эстонскай Рэспублікі, якая існавала з 1918 па 1935 гады. Партыя прадстаўляла інтарэсы нямецкай нацыянальнай меншасці.
Дэмыдзіўка (Любашыўскі раён)
Дэмыдзіўка (Деми́дівка) — вёска ў Любашыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Эдуард Францавіч Напраўнік
Эдуард Францавіч Напраўнік (чэшск. Eduard Nápravník:, Бышць, блізу Кёніггрэца, Каралеўства Багемія, Аўстрыйская імперыя — 10 [23] лістапада 1916, , Расійская імперыя) — чэшскі і рускі кампазітар, дырыжор. На працягу амаль пяцідзесяці гадоў ён займаў пасаду галоўнага дырыжора Марыінскага тэатра, пад яго кіраваннем адбыліся прэм’еры практычна ўсіх рускіх опер, якія ствараліся ў той час. Жонка — оперная спявачка Вольга Шрэдэр.
Нямецка-балтыйская партыя
Гісторыя
У 1935 годзе, у выніку перавароту Канстанціна Пятса, Нямецка-балтыйская партыя была забаронена.
Двухкрылыя
Двухкрылыя (Diptera) — атрад насякомых.
Класіфікацыя
Выдзяляецца 2 падатрады:
Адрозніваецца больш за 150 сямействаў, каля 100 тысяч відаў.
Апісанне
Даўжыня 0,3—50 мм. Афарбоўка цёмная або стракатая. Развітая адна пара (пярэдняя) крылаў (адсюль назва), задняя рэдуктаваная і пераўтварылася ў булавападобныя жужальцы. Галава круглаватая з вялікімі фасетачнымі вачамі. Вусікі шматчленікавыя (у даўгавусых) або кароткія трохчленікавыя (у караткавусых). Ротавыя органы колюча-сысучыя або ліжучыя, зрэдку рэдуктаваныя.
Распаўсюджанне
Пашыраны ўсюды. На Беларусі каля 6 тыс. відаў.
Асаблівасці біялогіі
Развіццё з поўным ператварэннем; за год 1—9 генерацый. Лічынкі чэрвепадобныя, жывуць у вадзе, глебе, гнілых рэштках раслін, жывых раслінах і жывёлах, трупах. Дарослыя насякомыя кормяцца нектарам і пылком раслін, гнілымі рэчывамі, крывёй жывёл і чалавека (гнюс); некаторыя не кормяцца.
Значэнне для чалавека
Шэраг відаў — пераносчыкі ўзбуджальнікаў хвароб чалавека і жывёл (пакаёвая муха, маскіты, камары, мошкі, сляпні і інш.). Лічынкі многіх двухкрылых — небяспечныя шкоднікі раслін (даўганожкі, галіцы, злакавыя мухі і інш.) і паразіты сельскагаспадарчых жывёл (авадні, гнюс). Некаторыя віды карысныя як алыляльнікі раслін (журчалкі і інш.), глебаўтваральнікі (грыбныя камарыкі і інш.), знішчальнікі шкодных насякомых (тахіны).
Беат Хефці
Беат Хефці (Beat Hefti, нар.,, Апенцэль-Аўсерадэн) — швейцарскі бабслеіст, які выступае за зборную Швейцарыі з пачатку 1990-х гадоў. Удзельнік зімовых Алімпійскіх гульнях, трохразовы бронзавы прызёр на зімовых гульнях Солт-Лэйк-Сіці 2002 (двойкі) і ў Турыне 2006 (двойкі, чацвёркі); срэбны прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 у Сочы (двойкі). На працягу большай часткі кар'еры выступаў у якасці разганяючага ў пары з Марцінам Аненам. У цяперашні час Хефці сам пілатуе боб.
Кірыл Ігаравіч Чарнавок
Кірыл Чарнавок (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца барысаўскага БАТЭ і моладзевай зборнай Беларусі.
Клубная кар’ера
Пачынаў займацца футболам у родным Верхнядзвінску, дзе трэнерам быў яго бацька, Ігар Чарнавок. Пазней далучыўся да акадэміі брэсцкага «Дынама». У 2020 годзе пачаў выступаць за дубль дынамаўцаў, тады ж стаў прыцягвацца і да асноўнай каманды.
У пачатку 2021 года акадэмія «Дынама» перайшла да брэсцкага «Руха», куды перабраўся і паўабаронца. Да сезона 2021 рыхтаваўся з асноўным складам «Руха». Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 20 сакавіка 2021 года, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча з «Мінскам» (2:2). У далейшым працягваў рэгулярна з’яўляцца ў асноўнай камандзе, пераважна выходзячы на замену.
У пачтаку 2022 года рыхтаваўся да новага сезона з «Рухам», а ў сакавіку, пасля таго як брэсцкі клуб зняўся з Вышэйшай лігі, перайшоў у «Мінск». У сталічным клубе таксама часцей выхадзіў на замену. У пачатку 2023 года праходзіў прагляд ва ўладзікаўказскай «Аланіі», пазней вярнуўся ў Мінск. У сезоне 2023 стаў пераважна выхадзіць у стартавым складзе каманды.
У жніўні 2023 года падпісаў кантракт з барысаўскім БАТЭ да канца 2025 года.
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2019 года ў складзе юнацкай зборнай Беларусі (да 17 гадоў) прымаў удзел у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.
21 верасня 2022 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, выйшаўшы на замену ў другім тайме таварыскага матча супраць Расіі (1:6).
Марыя ван Зант
Марыя ван Зант (Marie van Zandt; -) — амерыканская оперная спявачка,
Біяграфія і творчасць
Марыя ван Зант нарадзілася 8 кастрычніка 1858 года ў горадзе Нью-Ёрку ў сям’і Джэні ван Зант (Jennie van Zandt), вядомай па працы ў міланскім тэатры Ла-Скала і Музычнай акадэміі Нью-Ёрка. Менавіта ў сям’і дзяўчынка атрымала першыя ўрокі музыкі, затым — навучанне ў Міланскай кансерваторыі, дзе яе вакальным педагогам стаў Франчэска Ламперці.
Яе дэбют адбыўся ў 1879 годзе ў італьянскім Турыне. Пасля ўдалага дэбюту Марыя ван Зант выступіла на сцэне Каралеўскага тэатра Ковент-Гардэн. Але, каб дамагчыся сапраўднага поспеху ў той час, трэба было дэбютаваць у Парыжы, таму Марыя заключыла кантракт з Апера-Камік і дэбютавала на парыжскай сцэне 20 сакавіка 1880 года ў оперы «Міньён» Амбруаза Тама. Неўзабаве спецыяльна для Марыі ван Зант Леа Дэліб напісаў оперу «Лакмэ»; прэм’ера адбылася 14 красавіка 1883 года.
Марыя ван Зант ўпершыню наведала Расію ў 1885 годзе і дэбютавала ў сталіцы Расійскай імперыі горадзе Санкт-Пецярбург на сцэне Марыінскага тэатра, у оперы «Лакмэ». На сцэне Метраполітэн-Опера Марыя ван Зант дэбютавала ў ролі Аміны ў «Самнамбуле» Вінчэнца Беліні 21 снежня 1891 года.
У Францыі ван Зант пазнаёмілася і пасябравала з Маснэ. Яна прымала ўдзел у хатніх канцэртах, які праходзілі ў парыжскіх арыстакратычных салонах, напрыклад у спадарыні Лемер, у якой бывалі Марсель Пруст, Элізабет Грэфюль, Рэйнальда Ан, Каміль Сен-Санс.
Выйшаўшы замуж за графа Міхаіла Чарынава, Марыя ван Зант пакінула сцэну і жыла ў Францыі. Памерла 31 снежня 1919 года ў Канах. Пахавана на могілках Пер-Лашэз.
Курапатка белая
Курапа́тка бе́лая, Пардва (Lagopus lagopus) — птушка атраду курападобных, сямейства фазанавых.
Апісанне
Птушка сярэдняй велічыні, маса 650—750 г. Ярка выражаны сезонны і, у меньшай ступені, полавы дымарфізм: у самца 4, а ў самкі 3 сезонныя ўбранні за год. Зімой абедзве птушкі маюць белае апярэнне. Вясной у самцоў тулава, крылы і хвост белыя, а галава, шыя і валляк — каштанава-рыжыя. Самка пасля зімы адразу прымае летняе ўбранне, якое, як і ў самца, летам мае рыжаватыя, жаўтаватыя і бураватыя таны, прычым афарбоўка самкі больш бледная. Восенню афарбоўка самца і самкі амаль аднолькавая — на фоне летняга ўбрання паяўляюцца ярка-рыжыя пёры.
Пашырэнне
Арэал віду цыркумпалярны. Уключае тундры Еўразіі і Паўночнай Амерыкі, прасціраецца на поўдзень у зону лясоў, лесастэпы, да гор Паўночнага Казахстана і Манголіі ў Азіі і да Канады ўключна ў Амерыцы.
У 18-19 ст. арэал уключаў лесастэпавыя раёны Украіны. Да 1930-х гг. паўднёвая мяжа пашырэння віду праходзіла ўжо па тэрыторыі Беларусі, пазней перамясцілася яшчэ далей на поўнач. Нешматлікія яе сустрэчы на Беларусі ў пачатку 1980-х гг. адносяцца да раёнаў мінулага пражывання. Месцы пражывання: вярховыя балоты з нізкарослай (3-4 м) сасной і рэдкім дамешкам бярозы.
Асаблівасці біялогіі
Шлюбныя гульні пачынаюцца пасля паяўлення праталін. Гнёзды робіць на мохавых купінах, часта схаваны пад галінкамі багуну або іншых балотных раслін. У кладцы 8-12 яек памерамі 42,7 x 30,8 мм, бледна жоўтых з карычневымі і бураватымі плямінкамі і крапінкамі. Лётны маладняк — у сярэдзіне чэрвеня, дасягае вагі дарослых птушак у пачатку верасня. Зімой корміцца пупышкамі і парасткамі вярбы і бярозы, вясной, летам і восенню — лісцем падбелу, талакнянкі, багнаўкі і чарніц.
У беларускай кухні
Да сярэдзіны XIX ст. звычайная птушка, у Рэчы Паспалітай лічылася адмыслова беларускім далікатэсам. Лавілі пераважна «колам» (сілом).
Мяса вельмі смачнае, цёмнае, з характэрным смакам. Маладых птушак (маюць жоўтыя ножкі і чорную дзюбу) можна запякаць, ужо на наступны дзень пасля здабычы, абгарнуўшы тонкімі скрылікамі сала або шпіку. Старэйшых (маюць шэрыя ножкі і белую дзюбу) трэба абавязкова некалькі дзён вытрымліваць у пер’і. Іх лепей тушыць (асабліва ў капусце, а таксама ў смятане, віне, парэчкавым або апельсінавым соусе і г.д.). Абскубаных і вытрыбушаных курапатак трэба мыць старанна, але хутка, бо вада «вымывае» смак. Запякаць трэба на моцным агні, але не даўжэй за 30 — 40 хвілін. Паляпшае смак курапатак пучок мускатнага шалфею, які выдаляюць пасля запякання. Курапатак фаршыравалі свінінай, вантробамі, зялёным гарошкам. Адным з далікатэсаў шляхецкай кулінарыі лічыліся курапатка «ў снезе» (г.зн. запечаныя ў пенцы з яечных бялкоў).
Ахова
З 1925 здабыча віду на Беларусі забаронена паляўнічым заканадаўствам. Белая курапатка занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі з 1981.
Судова-медыцынская экспертыза
Судова-медыцынская экспертыза — працэсуальнае дзеянне, якое складаецца з правядзення даследаванняў і дачы заключэння экспертам па пытаннях, вырашэнне якіх патрабуе спецыяльных ведаў у галіне медыцыны, анатоміі і крыміналістыкі, і якія пастаўлены перад экспертам судом, суддзёй, органам дазнання, асобай, якая вырабляе дазнанне, следчым, у мэтах устанаўлення абставінаў, якія падлягаюць доказу па канкрэтнай справе.
Гваздаўка Пэрша
Гваздаўка Пэрша (Гвозда́вка Пе́рша) — вёска ў Любашыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Судова-медыцынская экспертыза
Віды судова-медыцынскай экспертызы пры палавых злачынствах
Пры расследаванні спраў аб палавых злачынствах, парушэннях або пры адміністрацыйных праверках могуць быць прызначаныя наступныя віды судова-медыцынскіх экспертыз:
-1
Мінус адзін, −1 — цэлы лік, большы за (−2), але меншы за 0. Першы адмоўны цэлы лік.
У матэматыцы
Лік −1 мае шэраг уласцівасцей, падобных да ўласцівасцей ліку 1. гэта значыць, узвядзенне ліку ў ступень −1 дае велічыню, адваротную да гэтага ліку. Такое азначэнне вельмі зручнае, бо захоўвае роўнасць у выпадку, калі a або b адмоўныя.
Дом Свянціцкага
Дом Свянці́цкага — жылы чатырохпавярховы будынак у Мінску на скрыжаванні вул. К. Маркса і Леніна 30/13 (гістарычных Падгорнай і Францішканскай), гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння.
Гісторыя
У гэтым доме размяшчаліся магазін Чырвонага Крыжа і жылыя памяшканні. У 1930-я гады дом зваўся Другім Домам Саветаў (Першы Дом Саветаў месціўся на вуліцы Савецкай) бо ў ім жыла партыйная эліта.
У жніўні — верасні 1920 года тут спыняўся Фелікс Дзяржынскі, які займаўся ўмацаваннем працы Менскага ГубЧК і асобага аддзела Чырвонай Арміі. Тут жылі вядомыя дзяржаўныя дзеячы Аляксандр Чарвякоў, Мікалай Галадзед, Панцеляймон Панамарэнка, Кірыл Мазураў, навукоўцы Мікалай Нікольскі, Міхаіл Мацэпура, пісьменнік і палітык Цішка Гартны. У доме таксама жыў палітычны дзеяч Сымон Рак-Міхайлоўскі, у ім ён быў арыштаваны 16 жніўня 1933 года па сфабрыкаванай справе «Беларускага нацыянальнага цэнтра».
Цяпер у доме месціцца Дзяржаўны літаратурны музей Петруся Броўкі, дзе народны паэт Беларусі, акадэмік, ганаровы грамадзянін Мінска жыў з 1951 па 1980 год.
Архітэктура
Будынак Г-падобны ў плане, трох-чатырохпавярховы. Рознапавярховасць абумоўленая рэльефам мясцовасці. Крыло, што выходзіць на вуліцу Карла Маркса, чатырохпавярховае, на высокім руставаным цокалі. Рустам апрацаваная таксама плоскасць сцяны першага паверха. Уваход вырашаны ў выглядзе прамавугольнага праёма, над ім — паўцыркульнае акно, дэкараванае ляпнымі гірляндамі. Трохвугольны франтон з люкарнай завяршае правую частку крыла. Пад франтонам на ўзроўні чацвёртага паверха конхавая ніша ў абрамленні гірлянды з лісця, у нішы ўстаноўленая ваза, упрыгожаная лапкай. Аконныя праёмы рознай формы і памераў упрыгожаныя ажурнымі дэкаратыўнымі канаванымі падаконнымі кратамі. Па ўсім фасадзе навісаюць разнастайныя балконы, агароджа якіх з арнаментам, вензелямі, расліннымі элементамі (чыгуннае ліццё). Каваныя парадныя дзверы таксама аздобленыя арнаментам. Крыло, што выходзіць на вуліцу Леніна, трохпавярховае, яго левая частка — чатырохпавярховая. Дэкараваная ляпнымі ўстаўкамі, атыкавымі сценкамі, атыкавым трохвугольным франтонам у чатырохпавярховай частцы, агароджай на вокнах у выглядзе балюстрады. Арачны праезд у цэнтры фасада перакрыты крыжовым скляпеннем, над ім умацаваны ляпны маскарон. Дваровыя фасады простыя паводле архітэктуры. Перакрытую шкляным ліхтаром лесвічную клетку асвятляюць невялікія паўцыркульныя вокны, што выходзяць на нутраны двор. У агароджы лесвіцы выкарыстаныя дэкаратыўныя элементы ў выглядзе завіткоў і лісця (чыгуннае ліццё).
Памятныя дошкі
На будынку ўсталяваныя мемарыяльныя дошкі Феліксу Дзяржынскаму, Аляксандру Чарвякову, Мікалаю Галадзеду, Панцеляймону Панамарэнку, Кірылу Мазураву, Змітру Жылуновічу, Мікалаю Нікольскаму, Міхаілу Мацапуру, Петрусю Броўку.
Радыёстанцыя Коатвейк
Радыёстанцыя Коатвейк (Radio Kootwijk) — не дзейны комплекс радыёперадаючых станцый, які ў першай палове 20-га стагоддзя фарміраваў важную сувязь паміж Нідэрландамі і іх тагачаснымі калоніямі, а менавіта Галандскай Ост-Індыяй. Комплекс пабудаваны ў 1918. Таксама былі пабудаваныя дамы для працаўнікоў, якія разам з комплексам ўтвараюць аднайменную вёску.
Будаўніцтва комплексу
У 1917 для сувязі з метраполіяй ўжо выкарыстоўвалася станцыя бяздротавага тэлеграфа на доўгіх хвалях, якая размяшчалася ў Галандскай Ост-Індыі, на гары Малабар побач з Бандунгам на востраве Ява. Неабходна было пабудаваць аналаг яшчэ і ў Нідэрландах. Пасля вывучэння некалькіх месцаў, была абраная пляцоўка ў маланаселеным раёне Велювэ. Першыя гады перадатчык называлі яшчэ "Радыёстанцыя Хогх Бюйрло" ("Radio Hoog Buurlo"), у гонар бліжэйшай вёскі. Таксама, як для вёскі побач з перадатчыкам, так і для самога перадатчыка выкарыстоўвалася імя "Радыёстанцыя Асэль" ("Radio Assel"), гэтак жа ў гонар населенага пункта паблізу.
Выкуплены ў Дзяржаўнай лясной управы (Staatsbosbeheer) надзел лесу і пустэчы агульным памерам 450 гектараў у 1917 быў цалкам невыкарыстоўвальным. З ім не існавала ніякай непасрэднай дарожнай сувязі, і пад канец 1918 эксплуатанты вырашылі пракласці вузкакалейную дарогу да прыпынку Асэль на Усходняй чыгунцы (Oosterspoorweg), па якой падвозілі будматэрыялы з іншых рэгіёнаў Нідэрландаў. Мясцовасць "выраўнавалі", г.зн. уся расліннасць была выдаленая так, каб можна было мець неглушымае "кола вяшчання" ('zendcirkel'). Калі перавозка грузаў інтэнсыфікавалася, да станцыі Коатвейк была пракладзена звычайная каляіна, гэтак жа на Усходняй чыгунцы. Гэтае адгалінаванне існавала да 1947. Сёння па траекторыі гэтай чыгуначнай лініі пакладзена асфальтаваная дарога: заходні адрэзак дарогі Radioweg (Радыёшлях).
Была збудаваная вялікая антэна, якая складалася са злучаных адзін з адным медных кабеляў, якія падвесілі на шасці 212 метровых шчоглах, і медных кабеляў пад зямлёй. У сэрцы гэтай сістэмы пабудавалі радыёстанцыю. Яна размяшчалася ў будынку з жалезабетону, які спраектаваў архітэктар з Амстэрдама Юліус Лутман (1890-1973). Лутман спраектаваў галоўны будынак, Будынак A, пад натхненнем ад сфінкса, форму якога няцяжка адгадаць. З-за формы і памеру будынак часам таксама называюць 'саборам'.
Выкарыстанне комплексу
У 1923 P&T, папярэдніца P.T.T., пачала бяздротавую трансакіянскую тэлеграфію на доўгіх хвалях. Перадатчык нямецкай кампаніі Telefunken меў мянушку "Доўгі Герыт". Гэтае імя паходзіла ад апошняй літары міжнароднага пазыўнога кода перадатчыка (PCG) і экстрэмальна вялікай даўжыні хвалі, якую ён выкарыстоўваў (17,85 кіламетраў). Аднак шмат часу перадача на доўгіх хвалях не праіснавала: толькі каля двух гадоў. 28 лютага 1928 г. была ўсталяваная радыётэлефонная сувязь, прычым выкарыстоўваліся кароткія хвалі. Для гэтага, на пустцы побач з Хогх Бюйрло, прыблізна на 1½ км на паўдневы усход ад старога перадатчыка, былі пабудаваныя тры новыя будынкі са значна меншымі караткахвалевымі перадатчыкамі. 7 студзеня 1929 ў галаўной канторы тагачаснай P&T у Гаазе каралева-маці Эма (а не, як часта думаюць, Вільгельміна) афіцыйна адкрыла радыётэлефонную сувязь для публікі. Пасля гэтай падзеі словы "Hallo Bandoeng, hier Den Haag" ("Добры дзень, Бандунг, гэта Гаага") сталі легендарнымі. Цяпер жыхары Нідэрландаў маглі тэлефанаваць у Галандскую Ост-Індыю. Такія размовы былі цэлай падзеяй. Каб патэлефанаваць, трэба было прыйсці ў т.зв. "індыйскую кабіну" (Indië-cel) у тэлеграфнай канторы ў адным з чатырох самых буйных гарадоў Нідэрландаў і тады, за 33 гульдэны, якія тады былі сапраўдным багаццем, можна было правесці размову мінімум на тры хвіліны, адзінаццаць гульдэнаў за кожную хвіліну звыш. У верасні 1935 для патрэб нацыі стаў выкарыстоўвацца 'ўзмоцнены' вяшчальны перадатчык, з даўжынёй хвалі 1875 метраў і магутнасцю 120 кілават.
Падчас Другой Сусветнай вайны акупаваны немцамі даўгахвалевы перадатчык выкарыстоўваўся для аднабаковай сувязі з падводнымі лодкамі Крыгсмарынэ ў Атлантычным акіяне. Таксама Вермахт размясціў на будынках прылады СПА і абсталяваў збудаванні P.T.T., сярод іншага, бамбасховішчамі. 6 і 7 красавіка 1945 года, пры набліжэнні канадскіх вызваленчых войскаў, шчоглы перадатчыка былі падарваныя. Таксама немцы знішчылі ўсю перадавальную апаратуру. Яны спрабавалі адным махам разбурыць і Будынак A, дазволіўшы шчогле зваліцца на яго зверху. Будынак з жалезабетону аднак не атрымаў аніякай шкоды. Пасля вызвалення P.T.T. пачалі працу з новай апаратурай і шчогламі. Аднак, у савецкай зоне акупацыі ў Германіі было знойдзена цэлым выкрадзенае абсталяванне перадатчыка. Чатырнаццаць вагонаў даставілі ў красавіку 1947 тэхніку назад на радыёстанцыю.
З развіццём новых тэлекамунікацыйных тэхналогій, такіх як спадарожнікавая сувязь, радыёстанцыя Коатвейк страціла сваю пазіцыю важнага пункта радыёсувязі. 14 кастрычніка 1966 г. паўночная з двух астатніх шчоглаў была знішчаная выбухам.
Змена прызначэння
Працэс змены прызначэння які адбываўся ў перыяд з 2004 па 2006 завяршыўся без поспеху. З 1 студзеня 2007 пачаўся новы працэс, пад назвай 'Маршрут'. У 2007 было вызначана рамачнае пагадненне. Ранняй вясной 2008 дасягнута згода па пашыраным пагадненні (мадэлі перавагі). Мадэль перавагі апісвала якім патрабаванням павінен задавальняць новы ўласнік / аператар. Складанасць палягала ў знаходжанні балансу прыроды, культурнай каштоўнасці, умоў для наведвальнікаў і грашовага боку. Каб прадухіліць вялікі рух транспарту, лік прывабліваемых наведвальнікаў павінен быў заставацца абмежаваным да 150.000 у год.
У пачатку лістапада 2008 г. т.зв. Адміністрацыйная кіруючая камісія радыёстанцыі Коатвейк (Bestuurlijke Begeleidingscommissie Radio Kootwijk, BBC), прызначыла Дзяржаўную лясную ўправу (Staatsbosbeheer, SBB) распарадчыкам і ўласнікам комплексу. 20 лістапада большасць партый у Апелдорнскай муніцыпальнай радзе падтрымалі гэты план. Сельскі савет Радыё Коатвейк аднёсся да плану з энтузіязмам, гэтак жа ён быў падтрыманы і самой Дзяржаўнай лясной управай. SBB заявіла, што да 2014 ім спатрэбіцца па шэсцьсот тысяч у год для часовага кіравання будынкамі станцыі і тады іх можна будзе рэнтабельна эксплуатаваць разам з сумежнай зямлёй доўгі час. З гэтай мэтай разглядаліся разнастайныя спосабы выкарыстання галоўнага будынка, у тым ліку музейныя функцыі. Таварыства спадчыны падлічыла, што для рэстаўрацыі будынкаў неабходна ад 20 да 30 мільёнаў еўра. 10 снежня 2009 г. Дзяржаўная лясная ўправа набыла радыёкомплекс за 1 еўра ў Службы зямельнага кіравання, т.ч. надзел па сканчэнні стагоддзя вярнуўся да першапачатковага ўласніка. Дагавор куплі быў падпісаны на ўрачыстай цырымоніі ў Будынку A.
18 лютага 2010 года муніцыпальная рада Апелдорну пастанавіла, што радыёстанцыя і вёска Радыё Коатвейк павінны стаць гістарычным раёнам пад аховай дзяржавы.
Адкрыццё пляцоўкі
Пад канец 2005 чатырохкіламетровы плот вакол былой радыёстанцыі быў знесены, і ўпершыню за 80 гадоў пешыя турысты, веласіпедысты і дзікія жывёлы зноў атрымалі свабодны доступ у гэтую частку Велюве агульнай плошчай 450 гектараў.
Пасля адкрыцця парку мелі месца некалькі інцыдэнтаў. У сакавіку 2006 па невядомай прычыне цалкам быў знішчаны агнём Будынак H, або Гатэль Радыё Коатвейк (таксама як і Будынак A, пабудаваны па праекце Лутмана). У канцы красавіка тое ж самае адбылося з будынкам F, былым адміністрацыйным будынкам.
Збудаванні радыёстанцыі
Радыёстанцыя складалася з наступных будынкаў:
У культуры
Галоўны будынак былога комплексу перадатчыкаў, Будынак A, з'яўляецца дзяржаўным помнікам. Будынак у стылі арт-дэко, са скульптурамі Хендрыка ван дэн Эйндэ (Hendrik van den Eijnde) ўяўлячы сабой сумесь амстэрдамскай і берлінскай школ, захапляў фантазіі артыстаў, мастакоў і тэатральных труп.
Аляксандра Віктараўна Герасіменя
Алякса́ндра Ві́ктараўна Герасіме́ня (нар., ) — беларуская плыўчыха. Двухразовая віцэ-чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2012 года (50 і 100 метраў вольным стылем), бронзавая прызёрка Алімпійскіх гульняў 2016 года (50 метраў вольным стылем), уладальніца залатых узнагарод чэмпіянатаў свету і Еўропы як на «доўгай вадзе» (басейн 50 метраў), так і на кароткай (басейн 25 метраў). У кастрычніку 2020 года ўзначаліла незалежны Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці.
Спартыўная кар’ера
Чэмпіёнка Чэмпіянату свету 2011 у Шанхаі, чэмпіёнка і сярэбраная прызёрка Чэмпіянату Еўропы 2010 ў Будапешце. Трохразовая чэмпіёнка Еўропы сярод юніёраў 2001 года. Рэкардсменка Еўропы сярод юніёраў. Двухразовая срэбраная прызёрка Летняй Алімпіяды 2012 года ў Лондане. Аляксандра Герасіменя выйграла 2 жніўня 2012 года срэбраны медаль у заплыве на 100 метраў вольным стылем на Алімпійскіх гульнях. Затым 4 жніўня яна заняла 2-е месца на дыстанцыі 50 м вольным стылем.
На Алімпійскіх гульнях у Рыа-дэ-Жанэйра 15 жніўня 2016 года Аляксандра Герасіменя заваявала бронзавы медаль на дыстанцыі 50 м вольным стылем, устанавіўшы новы рэкорд Беларусі — 24,11 сек.
Бронзавая прызёрка чэмпіянату Еўропы па водных відах спорту 2014 года на дыстанцыі 100 м вольным стылем.
Чэмпіёнка Беларусі 2016 года на дыстанцыях 50 м і 100 м вольным стылем, а таксама на дыстанцыі 50 м на спіне.
27 ліпеня 2017 года, паўтарыўшы рэкорд Еўропы, заваявала бронзу чэмпіянату свету па плаванні на дыстанцыі 50 метраў на спіне з вынікам 27,23 (рэкорд Беларусі).
Грамадска-палітычная дзейнасць
18 жніўня падпісала адкрыты ліст прадстаўнікоў спартыўнай галіны Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем прызнаць несапраўднымі выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, якія прайшлі 9 жніўня 2020 года. Была сярод атлетаў, што заявілі аб стварэнні Свабоднага аб’яднання спартсменаў Беларусі ў верасні 2020 года, удзельнічала ў пратэстах, якія адбываліся пасля прэзідэнцкіх выбараў. Актыўна выказвалася супраць гвалту ў краіне і за правядзенне паўторных выбараў, падпісала адкрыты ліст да ўлады і сілавікоў і пастаянна хадзіла на нядзельныя маршы. У кастрычніку 2020 года пераехала ў Вільнюс і ўзначаліла Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці. Адказная за маладзёжную палітыку і спорт у Народным антыкрызісным упраўленні.
26 снежня 2022 года ў Беларусі завочна прысуджана да 12 гадоў пазбаўлення волі.
Сям’я
Муж Аляксандры вядомы беларускі плывец Яўген Цуркін. У 2018 годзе нарадзіла дачку Сафію.
IC 2971
IC 2971 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Новамаскоўскі раён
Новамаскоўскі раён (Новомосковський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Днепрапятроўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Новамаскоўск (Новомосковськ).
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 75267 чалавек, плошча — 1997 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 4 пасялковых і 14 сельскіх саветаў.
Гваздаўка Друга
Гваздаўка Друга (Гвозда́вка Друга) — вёска ў Любашыўскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
Канапэлькы
Канапэлькы (Конопе́льки) — вёска ў Макарыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Дом Мятлевых
Дом Мятлевых — помнік архітэктуры Расіі, былы дваранскі асабняк гарадскога тыпу, збудаваны ў 1760-я па праекце невядомага архітэктара (магчыма, А. Рынальдзі, Ю. М. Фельтэна або Ж.-Б. Вален-Дэламота). Размешчаны ў Санкт-Пецярбургу па адрасе Ісакіеўская плошча, 9 і Паштамцкая вуліца, 2. З сярэдзіны XVIII стагоддзя фасад дома амаль не змяніўся (правы бок будынка быў перабудаваны І. І. Цімам у 1872 годзе), у сувязі з чым асабняк лічыцца найстарэйшым захаваным будынкам на Ісакіеўскай плошчы. У 2012 годзе ў будынку размяшчалася Пракуратура Санкт-Пецярбурга.
У пушкінскія часы (1820-я—1830-я гады) асабняк Мятлевых быў вядомы як «Ісакіеўскі дом» або «Дом ля Ісакія». Дом Мятлевых звязаны з гісторыяй рускай культуры XIX—XX стагоддзяў. Яго наведвалі вядомыя паэты і пісьменнікі таго часу, у тым ліку А. С. Пушкін, В. А. Жукоўскі, у 70-я гады XIX стагоддзя гасцяваў у брата І. Ф. Аненскі, а пазней тут працавалі (а некаторыя і жылі) знакамітыя дзеячы мастацтва і літаратуры — К. С. Малевіч, Данііл Хармс. Акрамя таго, у гэтым асабняку некаторы час гасцявалі еўрапейскія філосафы (Дэні Дзідро, Аўгуст Шлегель).
Ручайнікі
Ручайнікі, шыцікі, валасакрылыя (Trichoptera) — атрад насякомых.
Апісанне
Даўжыня да 3 см. Цела бурае ці шэрае. Дзве пары перапончатых крылаў укрыты валаскамі. Дарослыя не кормяцца.
Лічынкі (ротавы апарат грызучы) кормяцца рэшткамі раслін, ёсць драпежнікі; маюць тры пары ног. У большасці відаў растуць і развіваюцца ў трубках-чахольчыках («хатках») з пясчынак, ракавінак, частак раслін, склееных павуціннем, што выдзяляецца спецыяльнымі залозамі. Дыхаюць паверхняй цела і трахейнымі шчэлепамі. Рухаюцца разам з «хаткай». Кукалкі таксама рухомыя.
Значэнне і выкарыстанне
Лічынкі і кукалкі — корм для рыб.
NGC 915
NGC 915 (іншыя абазначэнні — MCG 4-6-33, ZWG 483.41, NPM1G +26.0063, PGC 9232) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Авен.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Уладзімір Мікалаевіч Мясішчаў
Уладзімір Мікалаевіч Мясішчаў (Влади́мир Никола́евич Мяси́щев; 11 ліпеня 1893 — ) — савецкі псіхіятр і медыцынскі псіхолаг, даследчык праблем чалавечых здольнасцяў і адносін, заснавальнік ленінградскай (пецярбургскай) школы псіхатэрапіі. Быў вучнем У. М. Бехцерава і А. Ф. Лазурскага. Член-карэспандэнт АПН СССР.
Капыліў
Капыліў (Копи́лів) — вёска ў Макарыўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Бабэнкавэ (Крым)
Бабэнкавэ (укр. Бабенкове ) — сяло ў Кіраўскім раёне (Аўтаномная Рэспубліка Крым, Украіна). Падпарадкоўваецца Абрыкосаўскаму сельскаму савету.
Аўстралія
Аўстра́лія (Australia), Аўстралі́йскі Саю́з (Commonwealth of Australia) — дзяржава ў Паўднёвым паўшар'і, якая займае мацярык Аўстралія, востраў Тасманія і некалькі іншых астравоў Індыйскага і Ціхага акіянаў ; з'яўляецца шостай па плошчы дзяржавай у свеце. На поўначы ад Аўстралійскага Саюза размешчаны Усходні Тымор, Інданезія і Папуа — Новая Гвінея, на паўночным усходзе — Вануату, Новая Каледонія і Саламонавы Астравы, на паўднёвым усходзе — Новая Зеландыя. Найкарацейшая адлегласць паміж галоўным востравам Папуа — Новай Гвінеі і мацерыковай часткай Аўстралійскага Саюза складае ўсяго 145 км, а адлегласць ад аўстралійскага вострава Боігу да Папуа — Новай Гвінеі — усяго 5 кіламетраў.
Насельніцтва на 1 2023 складае 0, большасць з якіх пражывае ў гарадах на ўсходнім узбярэжжы. Для Аўстраліі характэрны адзін з самых нізкіх у свеце паказчыкаў шчыльнасці насельнітва (3,3 чал/кв.км.)
Аўстралія з'яўляецца адной з развітых краін, з'яўляючыся трынаццатай па памеры эканомікай у свеце, і мае шостае месца ў свеце паводле ВУП у разліку на душу насельніцтва. З другім па велічыні індэксам развіцця чалавечага патэнцыялу Аўстралія займае высокае месца ў шматлікіх сферах, такіх як якасць жыцця, здароўе, адукацыя, эканамічная свабода, абарона грамадзянскіх свабод і палітычных правоў. У Аўстраліі вельмі нізкі паказчык беднасці, а па ўзроўню сярэдняга даходу у 2013-2018 Аўстралія саступала толькі Швейцарыі.
Аўстралія з'яўляецца членам G20, АЭСР, СГА, АЦЭС, ААН, Садружнасці нацый, АНЗЮСа і Форума ціхаакіянскіх астравоў.
Паходжанне назвы
Назва ”Аўстралія” (Australia, у аўстралійскай англійскай мове паходзіць ад austrālis (”паўднёвы”). У гутарковым стылі дзеля пазначэння Аўстраліі ўжываецца слова Oz. Дзеля пазначэння прыметніка ”аўстралійскі” аўстралійцы ўжываюць слова Aussie.
Легенды пра Невядомую Паўднёвую зямлю (Terra Australis Incognita) - ”невядомай зямлі на поўдні” - усходзяць да часоў рымскай імперыі і былі звычайнай з’явай у сярэднявечнай геаграфіі, нягледзячы на тое, што не базаваліся на якіх-небудзь ведах аб самім кантыненце.
Самыя першыя задакументаваныя звесткі аб выкарыстанні ў англійскай мове слова «Australia» былі створаныя ў 1625 годзе ”Звесткі аб Аўстраліа-дэль-Эспірыту-Санту, якія запісаў майтар Халклайт” (A note of Australia del Espíritu Santo, written by Master Hakluyt). Іспанская назва Аўстраліа-дэль-Эспірыту-Санту (Australia del Espíritu Santo), якое атрымаў не сам кантынент, а востраў у архіпелазе Новыя Гебрыды, было перакручана англічанінам да «Australia».
Прыметнік «Australische» таксама выкарыстоўваўся галандскімі чыноўнікамі Батавіі (сучасная Джакарта) дзеля пазначэння ўсіх новаадкрытых паўднёвых земляў з 1638 года. Слова «Australia» было выкарыстана ў перакладзенай на англійскую мову кнізе французскага пісьменніка Габрыеля Фуаньі ”Прыгоды Жака Садэра, яго падарожжа і адкрыццё Астральнай Зямлі”(Les Aventures de Jacques Sadeur dans la Découverte et le Voyage de la Terre Australe; 1676). У дачыненні да ўсёй паўднёвай часткі Ціхага Акіяна гэтае паняцце выкарыстоўвае Аляксандр Далрымпл, шатландскі географ, у сваёй кнізе ”Гістарычная калекцыя падарожжаў і адкрыццяў у паўднёвай частцы Ціхага Акіяна” (An Historical Collection of Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean; 1771). У канцы 18 стагоддзя паняцце выкарыстоўваецца батанікамі Джорджам Шоў і Джэймсам Эдвардам Смітам дзеля пазначэння аўстралійскага кантынента ў іх кнізе ”Заалогія і батаніка Новай Галандыі” (Zoology and Botany of New Holland; 1793), а таксама на мапе 1799 года, якая належыла Джэймсу Уілсану.
Назва «Australia» стала папулярнай пасля публікацыі ў 1814 годзе ”Падарожжа ў Terra Australis” капітана Мэцью Фліндэрса, які з’яўляецца першым чалавекам, які абплыў вакол Аўстралійскага кантынта. Пры яе падрыхтоўцы Фліндэрса пераканаў свайго патрона, Джозэфа Бэнкса, выкарыстоўваць паняцце Terra Australis, як найболей вядомае публіцы. Пры гэтым Фліндэрс пазначыў:
Калі б я дазволіў бы сабе замяніць існуючы тэрмін, то гэта было б пераўтварэнне назвы кантынента ў «Australia», бо яно і болей прыемнае дзеля вуха, і спалучаецца з імёнамі іншых вялікіх частак свету.
Гэта адзінае ўжыванне слова «Australia» ў тэксце. Але ў Дадатку ІІІ кнігі Роберта Броўна ”Агульныя звесткі, геаграфічныя і сістэматычныя, аб батаніцы Тэра Аўстраліс” (General remarks, geographical and systematical, on the botany of Terra Australis; 1814) паўсюдна ўжываецца прыметнік «Australian», і гэтая кнігі з’яўляецца першым задакументаваным выкарыстаннем дадзенага слова. Нягледзячы на распаўсюджаную памылку, кніга не выканала вялікай ролі ў прыняцці слова «Australia» дзеля назвы кантынента - гэтая назва была прынята цягам наступных дзесяцігоддзяў пасля публікацыі кнігі. Лаклан Макуоры выкарыстоўваў гэтае слова ў афіцыйных лістах у Англію, а 12 снежня 1817 года рэкамендаваў Міністэрству па справах калоній Брытанскай імперыі афіцыйна прыняць яго. У 1824 годзе Брытанскае адміралцейства канчаткова зацвердзіла гэтую назву кантынента.
Прыродныя рэсурсы
Аб прыродзе гл.: Мацярык Аўстралія
Зямельныя рэсурсы
На Аўстралію прыпадае 5% сусветнага зямельнага фонду. Склад:
Фактары, што абмяжоўваюць земляробства: Такім чынам, найбольш прыдатнымі землямі, дзе земляробства не мае лімітуючых фактараў, з'яўляюцца 15% зямельнага фонду Аўстраліі.
Водныя рэсурсы
Пра рэкі і вадаёмы Аўстраліі гл.: Рака Мурэй, Рака Дарлінг, Возера Эйр
Кліматычныя рэсурсы
Аўстралія — самая гарачая частка ўсёй сушы паўднёвага паўшар'я. На поўначы клімат субэкватарыяльны, мусонны, гарачы, у цэнтральнай частцы — трапічны пустынны, на паўднёвым захадзе — субтрапічны з перавагай зімовых ападкаў. На ўсходнім узбярэжжы — трапічны, марскі, гарачы з летнім максімумам ападкаў. На востраве Тасманія — умераны марскі тып клімату. Сярэднія тэмпературы студзеня — ад +20 да +30 (+35, +37 °C сярэдняя дзённая тэмпература ў перыяд са снежня па сакавік, максімальна штогод рэгіструемая тэмпература — +42, +45), ліпеня — ад +12 да +20 °C (мінімальная штогод рэгіструемая тэмпература вагаецца ад +3 да +5 °C). Колькасць ападкаў памяншаецца з усходу на захад ад 1500 мм да 250—300 мм ў год.
Клімат Аўстраліі знаходзіцца пад значным уздзеяннем акіянічных плыняў, у тым ліку, Эль-Ніньё з-за якога назіраюцца перыядычныя засухі, і сезоннае паніжэння ціску, якое прыводзіць да фарміравання цыклонаў у паўночнай частцы Аўстраліі.
Устойлівасць экалагічных сістэм
Каля 61% тэрыторый Аўстраліі - слабапарушаныя. Але гэта ў асноўным малаабжытыя і малапрыдатныя для гаспадарчай дзейнасці цэнтральныя раёны. Часткова парушанымі з'яўляюцца 27% (у асноўным усход і крайні паўднёвы захад), парушанымі - 12%. Апошняя група зямель, закранутых дэградацыяй праз атнрапагенныя працэсы, 101 млн га: 83 млн га церпяць ад празмернага выпасу скаціны, 12 млн га - ад абезлясення, 8 млн га - з-за празмернай разаранасці. У працэнтных адносінах гэта 19% лугоў і пашаў, 8% лясоў і 16% раллі Аўстраліі.
Жывая прырода
Хаця пераважную частку Аўстраліі займаюць паўпустыні і пустыні, тут ёсць разнастайныя ландшафты ад аналагічных альпійскім лугам да трапічным лясоў. З-за вялікага ўзросту кантынента, вялікай разнастайнасці надвор’я ў розных раёнах і доўгай геаграфічнай ізаляцыт, біятопа Аўстраліі вельмі багатая і ўнікальная. Флора і фаўна Аўстраліі сумарна ўключае каля 12 тысяч відаў, з іх каля 9 тысяч - эндэмікі. Сярод кветкавых раслін эндэмікаў 85%, з млекакормячых - 84%, з птушак - 45%, з прыбярэжных рыб - 89%. Многім экалагічным рэгіёнам Аўстраліі і іх флоры і фаўне пагражае чалавечая дзейнасць і інтрадукцыя відаў раслін і жывёл.
Аўстралія да прыбыцця еўрапейцаў (да 1606 года)
Продкі аўстралійскіх абарыгенаў з’явіліся ў Аўстраліі каля 40-60 тысяч гадоў назад (паводле іншых звестак, каля 70 тыс. гадоў назад). Людзі прыбывалі ў Аўстралію з Паўднёва-Усходняй Азіі сухапутным мастом, што ўзнік у ледавіковую эпоху, ў той час, калі Новая Гвінея і Тасманія былі часткай аўстралійскага кантынета. На гэтым шляху яны перасякалі нешырокія пралівы, што рабіла іх, бадай, першымі ў гісторыі марскімі падарожнікамі. Абарыгены займаліся паляваннем і збіральніцвам, рабілі каменныя прылады, мелі анімістычную веру. Найболей раннія чалавечыя рэшткі, знойдзеныя на беразе колішняга возера Мунга на паўднёвым усходзе штата Паўднёвы Уэльс, з’яўляюцца аднымі з найболей старажытных прыкладаў крэмацыі, якія толькі знойдзены на Зямлі. Гэта сведчыць на ранняе існаванне рэлігійных рытуалаў сярод аўстралійскіх абарыгенаў.
Мастацтва абарыгенаў лічыцца адным з найстарэйшых традыцыйных мастацтваў у свеце. Яго ўзрост ацэньваюць у 30 000 гадоў, і яго можна сустрэць амаль па ўсёй тэрыторыі Аўстраліі (у прыватнасць, на Улуру і ў Нацыянальным парку Какаду). З пункту гледжання ўзросту і колькасці малюнкаў, наскальны жывапіс Аўстраліі супастаўляльны з пячорамі Ласка і Альтаміра ў Еўропе.
Даследванне Аўстраліі і каланіяльны перыяд (1606 - 1900)
Адкрыццё велізарных паш і развіццё авечкагадоўлі выклікалі прыток англійскага капіталу. Землі раздаваліся пераважна тым, хто меў значны капітал, г.зн. ўкаранялася буйное землеўладанне. Развіццё авечкагадоўлі выклікала вялікую патрэбу ў працоўнай сіле і ажывіла іміграцыю ў Аўстралію. Адкрыццё залатых радовішчаў у 1851 годзе справакавала сапраўдны іміграцыйны бум: калі ў 1851 г. у Аўстраліі было 438 тыс. чал., то 1861 ў выніку залатой ліхаманкі — ўжо 1168 тыс. У 1-й палове ХІХ ст. Аўстралія пастаўляла на сусветны рынак толькі воўну і скуру. З з'яўленнем рэфрыжэратарнага транспарту ў 2-й палове ХІХ ст. Аўстралія пачала вывозіць шмат мяса і масла, што стымулявала развіццё жывёлагадоўлі.
Самастойнасць і незалежнасць
У канцы ХІХ стагоддзя пасяленцы аўстралійскіх калоній запатрабавалі ўтварэння з асобных частак, якія карысталіся аўтаноміяй, адзінай федэрацыі. Англія падтрымала гэтую ідэю, спадзеючыся выкарыстоўваць яе ў сваіх імперыялістычных інтарэсах у раёне Ціхага акіяна. 1 студзеня 1901 г. уступіў у сілу акт англійскага парламента аб стварэнні Аўстралійскага Саюза. Федэрацыя ў складзе 6 штатаў, былых калоній, атрымала статус дамініёна. Быў створаны федэральны ўрад на чале з генерал-губернатарам. Аўстралійскі Саюз становіцца партнёрам Англіі па эксплуатацыі калоній. У 1906 калоніяй Аўстралійскага Саюза стала паўднёва-ўсходняя частка Новай Гвінеі, а пасля першай сусветнай вайны Аўстралія атрымлівае ад Лігі Нацый мандат на кіраванне былой нямецкай калоніяй у паўночна-ўсходняй частцы Новай Гвінеі. Новая Гвінея заставалася аўстралійскай калоніяй да 1975.
Працоўны рух зарадзіўся ў Аўстралійскім Саюзе ў 2-й палове ХІХ ст. У 1890-х гг паўстала лейбарысцкая партыя, якая карысталася значным уплывам і ў 1904 сфармавала ўрад. У 1911-12, у процівагу умераным лейбарыстам, ствараюцца рэвалюцыйныя рабочыя арганізацыі. Адным з іх арганізатараў быў рускі рэвалюцыянер Арцём. У 1920 была заснавана Кампартыя Аўстраліі. Вялікія забастоўкі адбыліся ў 1919-21, 1927, а таксама ў гады Сусветнага эканамічнага крызісу 1929-33.
У 1931 паводле Вестмінстэрскага Статута Аўстралія атрымала самастойнасць ад метраполіі.
Падчас Другой сусветнай вайны Аўстралія уваходзіла у антыфашысцкую кааліцыю дзяржаў. Аўстралія атрымала аўтаномію ад Вялікабрытаніі ва ўнутраных справах і знешніх адносінах у 1942. Урад Аўстралійскага Саюза выступіў у ролі актыўнага саюзніка Англіі і ЗША ў іх дзеяннях у Азіі. Войскі Аўстралійскага Саюза прынялі ўдзел у вайне ў Малаі, у карэйскай вайне 1950-53 гг.. У 1951 Аўстралія разам з Новай Зеландыяй заключыла дамову з ЗША аб ўзаемнай дапамозе (АНЗЮС). Урад Аўстралійскага Саюза пагадзіўся на выпрабаванне брытанскай атамнай і вадароднай зброі на тэрыторыі краіны.
Унутраная палітыка
Аўстралія (Аўстралійскі Саюз) — федэратыўная, парламенцкая канстытуцыйная манархія. Глава дзяржавы — каралева Вялікабрытаніі, прадстаўленая генерал-губернатарам (з 28 сакавіка 2014 г. — Пітэр Косгроўв). Акрамя генерал-губернатара, каралева прызначае губернатараў для кожнага штата і адміністратараў для тэрыторый. Усе гэтыя чыноўнікі практычна не ўплываюць на мясцовую палітыку.
Вышэйшы заканадаўчы орган — Парламент Аўстраліі, які складаецца з Сената і Палаты прадстаўнікоў. Галоўную ролю ў ажыццяўленні заканадаўчых функцый мае Палата прадстаўнікоў, 150 дэпутатаў якой абіраюцца ўсеагульным таемным галасаваннем тэрмінам на 3 гады.
У сучаснай палітычнай сістэме Аўстраліі за ўладу змагаюцца дзве сілы: левацэнтрысцкая Аўстралійская лейбарысцкая партыя і так званая Кааліцыя, што складаецца з Ліберальнай партыі і Нацыянальнай партыі, паводле аўстралійскіх мерак, правацэнтрысцкіх. На апошніх парламенцкіх выбарах у ліпені 2016 г. перамогу атрымала Кааліцыя, якая сфармавала ўрад.
Выканаўчую ўладу здзяйсняе ўрад, прызначаны з ліку парламентарыяў, на чале з прэм'ер-міністрам, лідарам партыі, якая перамагла на выбарах. Цікава, што аўстралійскія прэм'еры нярэдка змяняюцца на працягу аднаго парламенцкага цыклу — так бягучы прэм'ер Скот Морысан у жніўні 2018 змяніў на пасадзе Малкальма Тэрнбула.
Найважнейшыя судовыя рашэнні прымае Высокі суд Аўстраліі. Свой федэральны суд маецца ў кожным штаце.
Знешняя палітыка
Цягам апошніх дзесяцігоддзяў вернымі сябрамі і партнёрамі Аўстраліі застаюцца ЗША і Новая Зеландыя, з якімі Аўстралія звязана дамовай АНЗЮС. У пачатку ХХІ стагоддзя важнасць набыў і азіяцкі дыпламатычны вектар: Аўстралія ладзіць стасункі з краінамі Паўднёва-Усходняй Азіі (АСЕАН) і Усходняй Азіі, што сталі яе найважнейшымі эканамічнымі партнёрамі. Таксама Аўстралія будуе адносіны з геаграфічнымі суседзямі па частцы свету, Акіяніі, — праз Форум ціхаакіянскіх астравоў. Аўстралія аказвае істотную дапамогу краінам, якія развіваюцца, у тым ліку, дзяржавам паўднёвай часткі Ціхага акіяна (каля 700 млн. аўстр. дол. у год).
Беларуска-аўстралійскія адносіны
Адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Аўстраліяй ўстаноўлены ў 1992 годзе (Нота ад 9 студзеня 1992 г. «[Пагадненне аб усталяванні дыпламатычных адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Аўстраліяй]»).
18 красавіка 2012 г. Пасол Рэспублікі Беларусь у Інданезіі і па сумяшчальніцтве ў Аўстраліі Уладзімір Лапата-Загорскі ўручыў даверчыя граматы Генерал-губернатару Аўстралійскага Саюза Квенцін Брайс.