cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бітва пад Венай (1683)
Бітва
Тады Кара Мустафа ў сваю чаргу контратакаваў, а частка элітных янычарскіх падпадзяленняў пакінуў для штурму горада. Турэцкія сапёры пракапалі тунэль для поўнамаштабнага падрыву сцен, а пакуль яны ліхаманкава засыпалі яго, для ўзмацнення выбуху, аўстрыйцы паспелі пракапаць сустрэчны тунэль і своечасова нейтралізаваць міну.
Польска-літоўская кавалерыя вырабіла магутны ўдар па правым флангу турак. Апошнія жа зрабілі асноўную стаўку не на разгром саюзных войскаў, а на тэрміновы захоп горада.
Пасля 12 гадзін бітвы польска-літоўскае войска працягвала трывала трымацца на правым флангу турак. Прыкладна ў 17 гадзін вечара, да гэтага не ўдзельнічаўшая ў бітве, падзеленая на чатыры часткі кавалерыя пайшла ў напад. 20 000 кавалерыстаў пад асабістым камандаваннем Яна Сабескага спусціліся з пагоркаў і прарвалі шэрагі турак, і без таго моцна стаміўшыхся пасля цэлага дня бітвы на два фронты. Хрысціянскія вершнікі ўдарылі па турэцкаму лагеру, у той жа час гарнізон Вены выбег з горада і далучыўся да бітвы.
Асманскія войскі былі не толькі фізічна выматаныя, але і псіхалагічна падаўленыя. Атака кавалерыі прымусіла іх адступіць на поўдзень і на ўсход. Менш чым праз тры гадзіны пасля нападу сваёй кавалерыі хрысціяне атрымалі поўную перамогу.
Пасля бітвы
Пасля бітвы еўрапейскія войскі распачалі рух на ўсход — у Венгрыю. Габсбургі выкарысталі шанц адняць Венгрыю і Трансільванію ў Асманскай імперыі, што было рэалізавана за наступныя 16 гадоў.
Вайна была скончана Карлавіцкім мірам у 1699 годзе. Па ім турэцкі султан аддаваў аўстрыйскім Габсбургам Венгрыю і Трансільванію, Венецыя замацавала за сабой Марэю і Далмацыю, Польшча вярнула сабе страчаныя раней землі на Падоллі і Правабярэжнай Украіне.
Такім чынам, галоўную ролю ў Цэнтральнай Еўропе на больш чым 200 гадоў занялі Габсбургі.
Полк КАП «Сноў»
Полк Ко́рпуса ахо́вы паме́жжа «Сноў» (польск.: Pułk KOP «Snów») — пяхотнае падраздзяленне Корпуса аховы памежжа часоў міжваеннай Польскай Рэспублікі, якое размяшчалася ў Снове ў 1937—1939 гадах і прымала ўдзел у Польскай абарончай вайне, а таксама ў абароне дзяржаўных межаў падчас пахода Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь.
Гісторыя
Загадам камандавання ад 23 лютага 1937 года была распачата першая фаза рэканструкцыі Корпуса аховы памежжа «R.3». Адным з яе вынікаў стала расфармаванне брыгады «Навагрудак», а замест яе стварэнне палка «Сноў». У яго склад увайшлі батальёны «Клецк», «Стоўбцы» і «Сноў», кавалерыйскія эскадроны «Клецк» і «Стоўбцы», рота сапёраў у Стоўбцах, а таксама станцыя паштовых галубоў «Баранавічы». У верасні 1937 года была ўтворана артылерыйская батарэя «Клецк», якая таксама стала падпарадкоўвацца палку «Сноў».
Дзейнасць палка была дакладна вызначана адрэзкамі дзяржаўнай мяжы, якія ён мусіў ахоўваць. Паўночная мяжа знаходзілася на адрэзку, які адносіўся да стражніцы «Барздзі» пятай памежнай роты «Стасеўшчына» батальёна «Стоўбцы». Паўднёвая мяжа была вызначана на памежнай лініі каля стражніцы «Геленава» другой памежнай роты «Вароніна» батальёна «Клецк».
У сакавіку 1939 года памежны полк «Сноў» мабілізаваў першы пяхотны полк Корпуса аховы памежжа (таксама вядомы як пяхотны полк «Сноў»), які быў перамешчаны ў раён Жыўца і стаў падпарадкоўвацца. У тым жа месяцы была мілітарызавана рота сапёраў «Стоўбцы», якая была перагрупавана ва ўзвод сапёраў «Стоўбцы» і ўвайшла ў склад. Такі лёс чакаў у красавіку і артылерыйскую батарэю «Клецк», перадыслакаваную ў раён Аўгустава і падпарадкаваную.
У сувязі з пачаткам Польскай абарончай вайны ў верасні 1939 г. памежнае падраздзяленне ў Снове сфармавала 96-ы рэзервовы пяхотны полк у складзе батальёнаў «Стоўбцы», «Клецк» і «Людвікова» (з брыгады «Палессе»). Камандзірам 96-га пяхотнага палка стаў падпалкоўнік Анджэй Багач, колішні кіраўнік палка «Сноў». Некаторыя адзінкі палка, такія як кавалерыйскія эскадроны «Клецк» і «Стоўбцы» былі ўключаны ў склад 38-й рэзервовай дывізіі пяхоты, дзе працягнулі выконваць свае функцыі.
Пасля заканчэння ўсеагульнай мабілізацыі полк быў адноўлены ў складзе двух батальёнаў і працягнуў ахову дзяржаўнай савецка-польскай мяжы даўжынёй 132.640 км.
Напад на полк
Полк «Сноў», які ахоўваў дзяржаўную мяжу з дапамогай двух батальёнаў у паўднёвай Навагрудчыне пад камандаваннем падпалкоўніка Яцэка Юры 17 верасня 1939 года быў атакаваны аддзяленнямі Дзяржынскай конна-механізаванай групай пад правадырствам Івана Болдзіна, чацвёртай арміяй Васіля Чуйкова і шаснаццатым, а таксама сямнаццатым аддзеламі памежных войскаў НКУС.
На шляху абароны батальёна «Стоўбцы» савецкія войскі згуртавалі каля 20 батальёнаў пяхоты, 12 палкоў кавалерыі і прыкладна 920—930 адзінак баявой тэхнікі. Першымі атаку пачалі памежнікі з 16-га аддзела аховы памежжа НКУС і рэгулярныя войскі Чырвонай Арміі. Польскія жаўнеры аказвалі непрацяглы супраціў. Да 5.00 раніцы былі захоплены стражніцы «Барздзі» і «Марозавічы», а пасля былі ўзяты ў палон 30 жаўнераў астатніх заставаў. Памежнікі стражніцы «Коласава» пасля бою, у якім была ўжыта артылерыя, змаглі адступіць, у выніку ранення на стражніцы загінуў савецкі капітан Ярмакоў. Застава «Смалярня» была закідана гранатамі і згарэла, пры гэтым загінулі некалькі яе служачых, а восем чалавек трапілі да няволі. Пакуль іншыя памежныя адзінкі яшчэ аказвалі супраціў, стражніца ў вёсцы Сверынава ўжо была захоплена а 6.00 раніцы, у савецкі палон здаліся 18 жаўнераў. У цэлым, савецкія войскі згубілі шэсць чалавек у баях з батальёнам «Стоўбцы».
У цяжкую сітуацыю трапіў таксама батальён «Клецк» пад камандаваннем капітана Станіслава Звойшчыка. Адрэзак даверанай яму мяжы быў атакаваны 8-й і 143-й стралковымі дывізіямі, а таксама памежнікамі з 17-га аддзела аховы памежжа НКУС. З савецкага боку былі падрыхтаваны 12 батальёнаў і каля 220 баявых адзінак тэхнікі. Атакуючы мяжу на поўдні ад Браткава, чырвонаармейцы да 7.35 захапілі стражніцы «Каранеўшчына», «Балвань Вялікая», «Цецеравец», «Геленава», «Палаўковічы» і памежную роту «Любянец». Сутыкненні на гэтых аб’ектах не былі вельмі стратнымі: напрыклад, штат стражніцы «Цецеравец», напалоханы атакай і згубіўшы аднаго забітага памежніка і аднаго параненага, здаўся без бою. Аднак, нягледзячы на вялікую розніцу ў сілах бакоў, батальён «Клецк» не быў цалкам знішчаны.
Улічваючы колькасную перавагу суперніка і беспаспяховую спробу абароны стражніцаў, полк раніцай 17 верасня адыйшоў у заходнім кірунку. Батальён «Стоўбцы», адступаючы ў бок Навагрудка, трапляў у бітвы з атакуючымі яго аддзяленнямі 11-й кавалерыйскай стралковай дывізіі пад камандаваннем Андрэя Нікіціна. Каля 11.00 частка батальёна ў Жукавым Барку ўступіла ў бой супраць 145-га кавалерыйскага палка маёра Карпенкі. Сутыкненне працягвалася некалькі гадзінаў, за гэты час абавязкі камандуючага ў чырвонаармейцаў пераняў камкор Ярэменка. Толькі пасля прыцягвання артылерыйскага палка польскае падраздзяленне было разбіта, хаця савецкі бок таксама панёс страты: загінулі камандзір аддзялення Сцяпан Гаймакін і некалькі салдатаў, а старшы лейтэнант Васіль Дулкін быў смяротна паранены.
Верагодна, што частка батальёна «Стоўбцы» (або «Івянец») беспаспяхова змагалася ў бітве з браняваным падраздзяленнем камісара Багамолава пад вёскай Бакшты. Іншае падраздзяленне ў складзе 40 чалавек з батальёна «Стоўбцы» было акружана савецкімі танкамі ў сядзібе Храптовічаў у Шчорсах, але з-за адсунасці супрацьтанкавай зброі было вымушана здацца. Неўзабаве памежнікі былі забіты мясцовымі камуністамі пры патуранні чырвонаармейцаў.
У выніку хуткага прасоўвання савецкіх войскаў у заходнім напрамку, рэшткі батальённых войскаў былі акружаны 20 верасня ў Міры і захоплены ў палон часткамі 6-й стралковай дывізіі 10-й арміі.
Батальён «Клецк» адыйшоў спачатку да Крывошына, а потым — да Лунінца. Падчас адступлення ён згубіў большую частку рыштунка, але 19 верасня ўсё ж дайшоў да горада. У гэты час выйшаў загад камандзіра Корпуса аховы памежжа Вільгельма Орліка-Рукемана аб падпарадкаванні батальёна брыгадзе «Палессе», таму ён хутка быў рэарганізаваны і аб’яднаны з батальёнам «Людвікова». Камандзірам утворанага аддзялення стаў падпалкоўнік Яцэк Юра, пад кіраўніцтвам якога батальёны рушылі да месца канцэнтрацыі войскаў Корпуса аховы памежжа на захад ад ракі Стыр.
З-за адступлення войскаў, на колішнюю тэрыторыю іх размяшчэння пачалі наступ аддзяленні чацвёртай арміі камдзіва Чуйкова, якія паскорылі тэмп і 19 верасня занялі Пружаны, а на наступны дзень — Кобрын.
Мікалай Фёдаравіч Лоўчы
Мікалай Фёдаравіч Ло́ўчы (нар. ) — вучоны ў галіне лесазнаўства, фізіялогіі і біяхіміі раслін, доктар біялагічных навук (1992), прафесар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Каменка Магілёўскай вобласці. У 1949 годзе скончыў сярэднюю школу, у 1954 годзе — Беларускі лесатэхнічны інстытут імя С. М. Кірава. Працаваў майстрам навучання на кафедры лясных культур, са снежня 1957 г. інжынерам у Аршанскім лясгасе. У 1957—1960 гг. праходзіў навучанне ў аспірантуры пры кафедры глебазнаўства і батанікі Беларускага лесатэхнічнага інстытута. У 1963 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Процессы заболачивания почв и их влияние на произрастание лесных насаждений» (навуковы кіраўнік — П. П. Рагавой). З 1960 г. М. Ф. Лоўчы працуе ў Інстытуце эксперыментальнай батанікі НАН Беларусі, з 1982 года на пасадзе загадчыка лабараторыі. У 1991 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Эколого-географический анализ и кадастровая оценка типов сосновых лесов Белоруссии».
Навуковая дзейнасць
М. Ф. Лоўчаму належаць навуковы працы па лясной геабатаніцы, лясной тэхналогіі, глебавай энзімалогіі. Аўтар каля 180 навуковых прац, у тым ліку 8 манаграфій.
Сярод апублікаванага:
Лыснякы
Лыснякы (Лисняки́) — вёска ў Любамльскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Любамльскай гарадской абшчыны.
Джордж Кетлін
Джордж Кетлін (George Catlin; 1796, Уілкс-Барэ — 1872, Джэрсі-Сіці) — амерыканскі падарожнік і жывапісец.
На працягу 8 лёт вывучаў жыццё 48 індзейскіх плямёнаў. Надрукаваў: «Illustrations of the manners, customs and condition of the North American Indians» (з 300 гравюрамі, Лондан, 1841; 1876). У 1844 годзе Кетлін выдаў партфель рысункаў з 25 паляўнічымі сцэнамі з жыцця Захаду. У 1848 годзе з'явіліся яго: «Notes of eight years travels and residence in Europe», у 1867 годзе — «Last rambles amongst Indians, Rocky Mountains and Andes» (Лондан).
У гонар Кетліна названы катлініт — свяшчэнны для індзейцаў Вялікіх Раўнін мінерал, з якога як мінімум з XVII стагоддзя было прынята вырабляць трубкі міру.
Універсітэт сучасных ведаў
Універсітэт сучасных ведаў — украінская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Кіеве і заснавана Таварыствам «Веды».
Гісторыя
31 студзеня 2002 года быў зацверджаны Статут універсітэта. А ў 2008 годзе Універсітэт сучасных ведаў быў прызнаны акрэдытаваным па статусе вышэйшай навучальнай установы III (трэцяга) ўзроўню. На сходзе універсітэта 16 мая 2002 года было створана два першых рэгіянальных падраздзяленні ў Вінніцкай вобласці. На працягу наступных двух гадоў універсітэт засноўвае рэгіянальныя падраздзяленні і вучэбна-кансультацыйныя цэнтры, якія функцыянуюць як ячэйкі Таварыства «Веды» ў Луцку, Ковелі, Краматорску, Данецку, Луганску, Запарожжы, Жмерынцы, Вінніцы, Жытоміры, Крапіўніцкім, Першамайску і Александрыі.
Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Святая Воля)
Свята-Крыжаўзвіжанская царква — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Святая Воля Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры паселішча.
Гісторыя
Першы храм быў пабудаваны ў 1727 годзе на сродкі князёў Іосіфа і Міхаіла Агінскіх. У пачатку XX стагоддзя храм згарэў ад удару маланкі. У 1928 годзе была заснавана часовая царква.
У 1991 годзе побач са старым храмам быў закладзены новы аднайменны храм, а ў 1994 годзе быў асвячоны архіепіскапам Стэфанам. Стары храм у 1994 годзе быў разабраны. У 1997 годзе каля храма была пабудавана нядзельная школа, а ў 2000 годзе званіца.
Архітэктура
Пабудавана з цэглы паводле праекта архітэктара Л. В. Макарэвіча
Архітэктура храма вырашана ў стылізаваных формах уладзіміра-суздальскага царкоўнага дойлідства. Цэнтрычны аб’ём завершаны сферычным купалам, над якім узведзены цыліндрычны светлавы барабан пад цыбулепадобным купалам. Бакавыя фасады расчлянёны на 3 арачныя праслы з высока ўзнятымі арачнымі праёмамі. Алтарны фасад вырашаны 3 паўкруглымі апсідамі з конхавымі пакрыццямі. З боку храма адасоблена пастаўлена 3-ярусная (васбмярык на 2 чацьверыках) званіца, завершаная макаўкай. Насычаная архітэктурная пластыка заснавана на формах старажытнарускага царкоўнага дойлідства.
Гімн Узбекскай ССР
Дзяржаўны гімн Узбекскай ССР:
Сяргей Аляксандравіч Баланчук
Сяргей Аляксандравіч Баланчук (Сергій Олександрович Баланчук; нар., Кіеў, УССР, СССР — , каля Бахмута, Данецкая вобласць, Украіна) — былы украінскі футбаліст, абаронца, ваеннаслужачы, які загінуў падчас уварвання Расіі ва Украіну.
Біяграфія
Сяргей Баланчук з'яўляецца выхаванцам футбольнай школы кіеўскага «Дынама». За асноўную каманду Сяргей правёў усяго толькі 4 матчы ў сезоне 1995/1996. Знаходзіўся ў арэндзе ў фарм-клубах кіеўскага «Дынама», кіеўскім ЦСКА і Макабі з Хайфы. З апошнімі стаў уладальнікам кубка Ізраілю ў 1998 годзе і бронзавым прызёрам чэмпіянату Ізраіля ў 1999 годзе. У 1999 годзе перайшоў у футбольны клуб «Ворскла», дзе найбольшым поспехам было чацвёртае месца ў чэмпіянаце Украіны і кваліфікацыя ў кубак УЕФА. У сезоне 2002/2003 знаходзіўся ў арэндзе ў харкаўскім «Металісце». Пасля вяртання з арэнды завяршыў прафесійную кар'еру.
Пасля пачатку расійскага ўварвання ва Украіну, у красавіку 2022 года Сяргей Баланчук быў прызваны ва Узброеныя Сілы Украіны. Загінуў 7 ліпеня 2022 года падчас баёў за горад Бахмут у Данецкай вобласці з прычыны артылерыйскага абстрэлу. Пахаваны ў Кіеве на Лясных могілках.
IC 3534
IC 3534 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Підгароднэ (Любамльскі раён)
Підгароднэ (Підгоро́дне) — вёска ў Любамльскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Любамльскай гарадской абшчыны.
Мікерын
Менкаўра (грэч. Мікерын паводле Герадота) — шосты цар (фараон) егіпецкай IV дынастыі часоў Старога Царства. Правіў прыкладна з 2530 па 2510 да н.э. Пра яго асобу і час яго праўлення засталося вельмі мала сведчанняў. Вядомы ён, перш за ўсё, як будаўнік трэцяй піраміды ў Гізе, а таксама дзякуючы шматлікім скульптурным выявам, знойдзеным у ваколіцах яго піраміды. Многія з гэтых статуй выдатна захаваліся.
Паходжанне і сям'я
Імаверна, Менкаўра быў сынам фараона Хафры і Хамерэрнебці I. Такое меркаванне пашырана, таму што ў наваколлі Менкаўравай піраміды быў знойдзен нож, на яком было імя Хамерэрнебці.
Адзіная вядомая жонка Менкаўры — Хамерэрнебці II. У яе грабніцы ўпамінаецца яе маці з такім жа іменем, якая да таго ж насіла тытул "царскай маці". На аснове гэтага Джордж Эндру Рэйснер прыйшоў да агульнапрынятай сёння высновы, што Хамерэрнебці I была таксама і маці Менкаўравай жонкі. І такім чынам, Менкаўра быў жанаты на сваёй роднай сястры. Адзіным вядомым дзіцем ад гэтага шлюбу быў прынц Хуэнра, пахаваны каля піраміды свайго бацькі, на гэтай падставе, згодна з меркаваннем Рэйснера, ён лічыцца заўчасна памерлым наследным прынцам.
Ступень сваяцтва Менкаўры з яго пераемнікам Шэпсескафам даволі няясная. Хаця вядома, што Шэпсескаф загадаў завяршыць памінальны храм Менкаўры і змясціць там свой указ. Гэта падштурхнула Рэйснера да высновы, што Шэпсескаф таксама быў сынам Менкаўры. Праўда, само па сабе завяршэнне храма — не паказчык, бо кожны егіпецкі цар павінен быў забяспечыць належнае пахаванне свайго папярэдніка незалежна ад ступені сваяцтва (і даволі часта гэта выконвалася). З рэштак жа моцна пашкоджанага ўказа вычытаць пэўныя звесткі аб паходжанні (аб бацьках) Шэпсескафа немагчыма.
Праўленне
Менкаўра заняў трон пасля свайго стрыечнага брата Біхерыса (Бакі), які валадарыў нядоўга. Дакладная працягласць праўлення Менкаўры невядома. Турынскі царскі папірус, створаны ў часы Новага Царства, у адпаведным месцы пашкоджан, прачытаць можна толькі, што праўленне доўжылася x + 8 гадоў, а гэта магло быць і 18, і 28 гадоў. Егіпецкі жрэц Манефон, які жыў у 3-м ст. да н.э., дае яму 63 гады, але гэта, мабыць, завельмі многа.
На цяперашні час самая позняя пацверджаная дата яго праўлення — "11 раз падліку" (маюцца на ўвазе агульнаегіпецкія перапісы пагалоўя скаціны, якія праводзіліся з мэтай збору падаткаў), а магчыма, "год пасля 11 разу падліку". Праблема ў том, што гэтыя падлікі першапачаткова праводзіліся кожныя два гады (таму за "х-ым годам падліку" ішоў "год пасля x-га разу падліку"), але пазней яны бывалі праводзіліся і штогод (за "x-ым годам падліку" ішоў "(x+1)-ы год падліку"). У наяўных крыніцах няма звестак пра тое, як часта праводзіліся падлікі пры Менкаўры: штогод ці раз у два гады. Калі мелі месца двухгадовыя прамежкі, то працягласць праўлення складзе звыш 20 гадоў.
Акрамя будаўніцтва піраміднага комплекса не вядома ніякіх падзей часоў праўлення Менкаўры. Імя правіцеля сустракаецца на адном аб'екце з Бібла і на шматлікіх адбітках цыліндрычных пячатак з Бухена.
Семестэнэ
Семестэнэ (Semestene) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сасары.
Насельніцтва складае 227 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 6 чал./км². Займае плошчу 40 км². Паштовы індэкс — 7010. Тэлефонны код — 079.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Манастырыскі раён
Манастырыскі раён (Монастириський район) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Цярнопальскай вобласці Украіны. Ліквідаваны 19 ліпеня 2020 года. Адміністрацыйны цэнтр — Манастырыска (Монастириська).
Утвораны ў 1939 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 28834 чалавекі, плошча — 558 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 30 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 46 сёл.
ФК Пружаны
«Пружаны» — беларускі аматарскі футбольны клуб з горада Пружаны Брэсцкай вобласці. У цяперашні час выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.
Гісторыя
Клуб прымаў удзел у чэмпіянаце Брэсцкай вобласці. Найбольш паспяховымі 2009 і 2010 гады, калі каманда станавілася чэмпіёнам вобласці. З 2016 года пружанская каманды выступала пад назвай «Мухавец», займала месцы ўнізе табліцы.
У 2021 годзе клуб заявіўся ў Другую лігу чэмпіянату Беларусі, а таксама прыняў удзел у розыгрышы Кубка Беларусі.
16 мая 2021 года, у другім туры, «Пружаны» прыехалі на гульню з «Маларытай» у складзе 10 футбалістаў і прайгралі з лікам 19:0.
У жніўні 2021 года «Пружаны» ўзначаліла Алена Адамчук, якая стала такім чынам першай жанчынай — галоўным трэнерам мужчынскай футбольнай каманды ў Беларусі.
У сакавіку 2022 года «Пружаны» былі ў спісе планаваных удзельнікаў Другой лігі новага сезона, аднак у пачатку красавіка зняліся ў турніру.
У сакавіку 2023 года стала вядома, што «Пружаны» вяртаюцца ў Другую лігу ў сезоне 2023.
Зямля Вікторыі
Зямля Вікторыі (Victoria Land) — раён Антарктыды, абмежаваны з усходу морам Роса і шэльфавым ледніком Роса, з захаду — зямлёй Уілкса. Размяшчаецца паміж 142° і 170° у. д. і працягваецца на поўдзень да 78° пд. ш. Заходняя частка ўяўляе сабою горнае плато з вышынямі да 4025 м (гара Лістэр). Магутнасць лёду ў цэнтральнай частцы зямлі Вікторыі перавышае 2000—2500 м.
Зямля Вікторыі была адкрыта ў студзені 1841 года экспедыцыяй Джэймса Кларка Роса і названа ў гонар каралевы Вікторыі. У 1911—14 гг. рэгіён быў даследаваны экспедыцыяй Дугласа Моўсана.
Да рэгіёна адносяць хрыбты Трансантарктычных гор і сухія даліны Мак-Мёрда. Частка зямлі Вікторыі адносіцца да тэрыторыі Роса.
На ўзбярэжжы Зямлі Вікторыі на працягу 20 гадоў (1971—1991) працавала савецкая станцыя Ленінградская, якая была раскансервавана ў сезон 2007—2008 гг.
Кок (рака)
Кок (กก) — рака ў М’янме і Тайландзе. Даўжыня ракі — 285 км. Вытокі ракі знаходзяцца ў штаце Шан у М’янме. У Паўночным Тайландзе Кок працякае па правінцыях Чыянгмай і Чыянграй, дзе ўпадае ў Меконг.
З буйных гарадоў на рацэ размешчаны Чыянграй.
Паморшчына
Назву Паморшчына маюць:
Почапы (Любамльскі раён)
Почапы (Поча́пи) — вёска ў Любамльскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Любамльскай гарадской абшчыны.
Аблаўт
Аблаўт (Ablaut) — чаргаванне галосных у складзе адной марфемы, як правіла выконвае функцыі унутранай флексіі. Прыклады: збіраць — збяру — збор, write — wrote — written. Тэрмін быў уведзены нямецкім філолагам Якабам Грымам пры апісанні граматычных сістэм індаеўрапейскіх і, у прыватнасці, германскіх моў.
Індаеўрапейскі аблаўт
Чаргаванне галосных у корані можа быць выклікана рознымі прычынамі, нярэдка аблаўтам называюць толькі чаргаванне ў індаеўрапейскіх мовах, якое паходзіць з праіндаеўрапейскай. У праіндаеўрапейскае мове аблаўт быў рэгулярнай з'явай, аднак у мовах, якія атрымалі пазнейшую пісьмовую фіксацыю, ён захаваўся толькі часткова. Чаргаванне галосных мела наступны выгляд: e/ē/o/ō/Ø, так што ў розных словах ці формах слова базавая галосная, кароткае /e/, магла быць заменена на доўгае /ē/, кароткае /o/, доўгае /ō/ альбо нуль гука /Ø/.
Другасны аблаўт
Другасны аблаўт узнікае ў выніку дзеяння сінгарманізма, умлаўта альбо рэдукцыі галосных у выпадку, калі знікаюць прычыны, якія яго выклікалі.
Запур’е
Назву Запур'е маюць:
IC 3535
IC 3535 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Чыянграй (правінцыя)
Чыянграй (тайск. เชียงราย) — самая паўночная з 77 правінцый Тайланда. Мяжуе з правінцыямі Тайланда Пхаяу, Лампанг і Чыянгмай, а на поўначы — з М’янмай і Лаосам. Насельніцтва — чалавек (2010), якія пражываюць на тэрыторыі  км². Адміністрацыйны цэнтр — горад Чыянграй. Правінцыя падзелена на 18 ампхоі.
Дзмітрый Канстанцінавіч Безнюк
Дзмітрый Канстанцінавіч Безнюк (нар., г. Мінск) — беларускі сацыёлаг, спецыяліст у галіне тэорыі, метадалогіі і гісторыі сацыялогіі. Доктар сацыялагічных навук (2006), прафесар (2007).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (філасофска-эканамічны факультэт, спецыяльнасць «Філасофія», 1993). Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1995, факультэт філасофіі і сацыяльных навук, кафедра сацыялогіі, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: сацыялогія рэлігіі; сацыялогія кіравання і ўлады; гісторыя і метадалогія сацыялогіі; рэлігійная сацыялогія.
Узнагароды
Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2009).
Гімн Украінскай ССР
Гімн Украінскай ССР (Державний гімн Української Радянської Соціалістичної Республіки) — дзяржаўны гімн Украінскай ССР у перыяд з 1949 да 1991. Кампазітар — Антон Лебедзінец, словы — Павел Тычына.
Далей ідзе версія ад 1978 года, дзе ў другой страфе Мікалаем Бажанам была выдалена згадка аб Сталіне.
Чарнаплэсы
Чарнаплэсы (Чорнопле́си) — вёска ў Любамльскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Любамльскай гарадской абшчыны.
Сувалкія
Сувалкія (Suvalkija) — адзін з пяці этнакультурных рэгіёнаў Літвы. Сталіцай рэгіёну лічыцца горад Марыямпале.
Сувалкія — самы малады з літоўскіх этнакультурных рэгіёнаў; яе адметнасці склаліся толькі ў XIX стагоддзі. Мясцовыя гаворкі лічацца варыянтам заходнеаўкштайцкага дыялекта.
Чыянгмай
Чыянгмай  — найбуйнейшы горад на поўначы Тайланда, сталіца аднайменнай правінцыі, за 700 км на поўнач ад Бангкока. Размешчаны сярод гор на рацэ Пінг, прытоку ракі Менам-Чао-Прая, а за 90 км на паўднёвы захад ад горада знаходзіцца самая высокая горная вяршыня Тайланда Інтханон, у ваколіцах горада размешчана гара Дойсутхеп, частка нацыянальнага парку Дойсутхеп-Дайпуй. Чыянгмай вядомы як старажытны культурны цэнтр краіны, турыстычны цэнтр. У горадзе размешчана адна з найбуйнейшых тайскіх вышэйшых устаноў — Чыянгмайскі ўніверсітэт. Тут знаходзіцца таксама адзін з рэгіянальных цэнтраў Французскага інстытута Далёкага Усходу.
Негідальцы
Негідальцы (саманазва илкан бэйенин «мясцовы») — карэнныя насельнікі Далёкага Усходу Расіі. Жывуць пераважна ў Хабараўскім краі ўздоўж рэк Амур і Амгунь. Агульная колькасць 513 чалавек (2010).
Паходжанне і рассяленне
Мяркуюць, што продкамі сучасных негідальцаў былі эвенкі, якія з’явіліся на р. Амгунь паміж XIII i XVII стст. і асімілявалі карэннае насельніцтва, блізкае да ніўхаў, ульчаў і нанайцаў. Яны перанялі мясцовы лад жыцця, аднак захавалі адрозненні ў мове. Гістарычна склалася дзве групы негідальцаў — «нізаўскія» і «верхаўскія». «Нізаўскія» раней насялялі ніжнюю частку Амгуні і знаходзіліся ў шчыльных кантактах з ніўхамі і ульчамі. Зараз жывуць у паселішчах Тахта, Кальма і Дыльма на р. Амур. «Верхаўскія» займалі землі ў вярхоўі Амгуні і кантактавалі з эвенкамі і нанайцамі. Да сяр. XX ст. паміж сабою дзве групы не мелі шчыльных зносінаў.
Традыцыйная культура
Асноўныя гаспадарчыя заняткі — лоў рыбы і паляванне. Рыбу лавілі заездкамі, мехападобнымі і чатырохкутнымі сеткамі, вудамі, астрогамі. Кожная сям’я рабіла запасы вяленай рыбы, з рыбнай скуры шылі вопратку і абутак. Палявалі на футравых і капытных звяроў з дапамогай сабак, лукаў, самастрэлаў, ставілі пасткі і капканы. Ласёў прыманьвалі гукамі доўгіх драўляных труб. Паляўнічыя пакідалі родныя мясціны на месяцы, дабіраліся да Ахоцкага мора і Сахаліна. Здабытае футра збывалі кітайскім, а пазней рускім гандлярам. Увосень некаторыя негідальцы ішлі да Ахоцкага берага для палявання на ластаногіх. «Верхаўскія» трымалі аленяў. «Нізаўскія» карысталіся ездавымі сабакамі. З футра аленяў і сабак шылі зімовую вопратку. Для перамяшчэння на доўгія дыстанцыі ўжывалі нарты, лыжы, дашчаныя пласкадонныя лодкі. Збіральніцтвам займаліся жанчыны. Ягады нароўні з пакупнымі крупамі і гароднінай елі ў салатах ці з рыбным жырам. З кан. XIX ст. запазычылі ў рускіх перасяленцаў агародніцтва.
«Нізаўскія» негідальцы будавалі каркасныя бервяныя жытлы, дахі мелі два пахілы. У іх адначасова магло жыць дзве-тры сям’і. Памяшканне абагравалася некалькімі агменямі. Звычайна іх ставілі ля гліняных нар, прычым коміны ўсталёўваліся пад ляжанкай. «Верхаўскія» аддавалі перавагу паўзямлянкам з нізкім зрубам. Унутры ладзілі вогнішча. Увесну негідальцы пакідалі зімовыя паселішчы і раз’язджаліся на лоў рыбы на малых рэках, дзе жылі малымі сем’ямі ў каркасных буданах, крытых галлём, сенам і бяростай.
Вопратка падзялялася на прамысловую, святочную і рытуальную. Паляўнічыя хадзілі ў камізэльках са скуры лася ці ластаногіх, узімку — у футры, якое клалі на ноч на дол. Боты майстраваліся з рыбнай ці аленевай скуры. Святочны абутак шыўся з лап аленя і ўпрыгожваўся аплікацыямі або рэльефным гафтам. На святы апраналіся ў шоўкавы халат, на які чаплялі рознакаляровыя шаўковыя ніткі і аленны ворс.
Асновай сацыяльнага ладу быў экзагамны род, які складаўся з малых сем’яў. Роды не мелі ясна акрэсленых тэрыторый. Яны аб’ядноўваліся ў саюзы-доха, чальцамі якіх маглі стаць іншаэтнічныя прадстаўнікі. Сем’і мелі свае гаспадаркі, але аказвалі ўзаемную дапамогу.
Мова
Негідальская мова адносіцца да тунгуса-маньчжурскай моўнай групы, у ёй шмат запазычанасцяў з моў ніўхаў, ульчаў і нанайцаў. Падзяляецца на «нізаўскі» і «верхаўскі» дыялекты. У 2009 г. быў складзены алфавіт на аснове кірыліцы. У 2010 г. надрукаваны першы падручнік «Негида хэсэнин».
Распаўсюджана таксама руская мова.
Рэлігія
У мінулым негідальцы практыкавалі шаманізм, анімістычныя культы, заснаваныя на веры ў духаў. Удалое паляванне на мядзведзя і тыгра завяршалася спецыяльным святам ушанавання. У кан. XIX ст. прынялі праваслаўе.
Ірвінг Браўн
Біяграфія
Ірвінг Джозэф Браўн навучаўся ў Нью-Ёркскім універсітэце і Калумбійскім універсітэце. У другой палове 1930-х гадоў Браўн быў арганізатарам прафсаюза аўтамабільных рабочых. У 1940 годзе Браўн стаў арганізатарам Амерыканскай федэрацыю працы на нацыянальным узроўні.
Будучы лейтэнантам арміі ЗША, Ірвінг Браўн удзельнічаў у распрацоўцы планаў да сіцылійскай і паўднёва-французскай аперацыі падчас Другой сусветнай вайны.
Пасля Другой сусветнай вайны Браўн прыбыў у Еўропу, дзе падтрымліваў і фінансаваў стварэнне антыкамуністычных прафсаюзаў, такіх як «Рабочая сіла» і Італьянская канфедэрацыя прафсаюзаў працоўных.
У 1949 годзе Ірвін Браўн разам з Джэем Лаўстанам падтрымаў стварэнне Міжнароднай канфедэрацыі свабодных прафсаюзаў (МКСП), у процівагу Сусветнай арганізацыі прафсаюзаў (САП). У МКСП увайшлі АФТ-КВП, Брытанскі кангрэс трэд-юніёнаў, Італьянская канфедэрацыя прафсаюзаў працоўных, «Рабочая сіла», іспанскі Усеагульны саюз працоўных. Фактычна, у САП засталіся прасавецкія прафсаюзы, у той час як у МКСП былі прадстаўлены прафсаюзы капіталістычных краін.
Таксама, будучы ў Еўропе, пры фінансаванні Браўна былі сарваныя забастоўкі ў міжземнаморскіх партах супраць паставак па плане Маршала. Створаны пры яго дапамозе Камітэт міжземнаморскіх партоў перахапіў кантроль над страйкамі ў пракамуністычных прафсаюзаў у Францыі, Італіі і Грэцыі.
Знаходзячыся ў Францыі, Браўн з’яўляўся міжнародным сакратаром АФП-КВП. З 1951 па 1954 год, па заяве французскага журналіста Фрэдэрыка Шарп’е, Браўн і Лаўстан атрымлівалі фінансаванне ад ЦРУ у памеры 1 мільёна даляраў у год. .
Падбалоцце
Назву Падбало́цце маюць:
Іржа грушы
Іржа грушы — грушы, таксама вядомае як іржа грушы і ядлоўца, якое адносіцца да групы захворванняў, званых, і выклікаецца.
Узнікненне і шкоднасць
З часам захворванне становіцца ўсё больш распаўсюджаным, галоўным чынам у хатніх садах і надзелах. Магчыма, гэта звязана з тым, што другім гаспадаром грыбка з’яўляецца, які часта вырошчваецца ў хатніх пасадках як дэкаратыўная расліна. Хвароба рэдка сустракаецца на плантацыях груш і мае мала эканамічнага значэння.
Меры аховы
Прадухіліць хваробу можна, выдаліўшы кусты альбо замяніўшы іх іншымі відамі ядлоўца. Аднак гэта не заўсёды эфектыўна — споры гэтага паразіта могуць пераносіцца ветрам да некалькіх сотняў метраў. Больш эфектыўны метад — выкарыстанне для пасадкі сартоў груш, устойлівых альбо не вельмі адчувальных да іржы грушы.
З хваробай эфектыўна змагаюцца фунгіцыды.
Пантонны мост
Пантонны мост — мост, які мае плывучыя апоры-пантоны. Разнавіднасцю пантоннага моста з'яўляецца наплаўны мост, які не мае адасобленых пантонаў — плывучымі з'яўляюцца самі пралётныя збудаванні. Асноўнае прымяненне пантонных мастоў — арганізацыя часовых перапраў праз водныя перашкоды пры аварыі або ў час рамонту пастаянных мастоў, у ваеннай справе, пры ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў і іншых. Аднак сустракаюцца і функцыянуюць таксама і пастаянныя пантонныя і наплаўныя масты (напрыклад у Паўлава, Мураме, Бійску, Тарка-Сале).
Плюсам пантонных мастоў з'яўляецца іх транспартабельнасць (як па вадзе, так і па сушы ў разабраным стане), шпаркасць мантажу. Да недахопаў адносяцца стварэнне праблем для суднаходства, малая апорная здольнасць, залежнасць ад ветру, хваль і ўзроўню вады, немагчымасць эксплуатацыі ў перыяд крыгахода і ледаставу.
Машына
Машына (machina, ад Μηχανή: прылада, рухавік) — прылада (сукупнасць агрэгатаў ці прылад), якая пераўтварае энергію і/або характар руху. Выкарыстоўваецца для выканання пэўных дзеянняў з мэтай палегчыць ці цалкам замяніць працу чалавека пры выкананні канкрэтнай задачы.
Класіфікацыя
Практычна любую машыну можна аднесці да адной з чатырох наступных груп:
Арцём Дзянісавіч Філімонаў
Арцём Філімонаў (нар., , Украіна) — украінскі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у балгарскім клубе «Фратрыя» з Варны.
Клубная кар’ера
У футбол пачынаў гуляць у акадэміі днепрапятроўскага «Дняпра». Першы трэнер — Аляксей Чысцякоў. У чэмпіянаце ДЮФЛ Украіны таксама выступаў за «Металіст» (Харкаў). Правёў 14 гульняў у моладзевай камандзе «Дняпра». У 2011 годзе прызнаваўся найлепшым маладым іграком Днепрапятроўска. У лютым 2013 года стаў футбалістам адэскага «Чарнаморца». Выступаў у моладзевым першынстве Украіны.
27 лютага 2015 года правёў першы паядынак ва ўкраінскай Прэм’ер-лізе, выйшаўшы ў асноўным складзе «маракоў» у гульні супраць марыупальскага «Ільічоўца». Улічваючы стан «Чарнаморца» пасля сыходу многіх ключавых выканаўцаў і галоўнага трэнера каманды Рамана Грыгарчука, Філімонаў, дзеянні якога былі далёкія ад ідэалу, меў пастаянную гульнявую практыку і давер выканаўцы абавязкаў галоўнага трэнера — Аляксандра Бабіча. Перад пачаткам сезона 2015/16 быў абраны капітанам «Чарнаморца». 2 студзеня 2017 года было афіцыйна паведамлена, што Арцём пакінуў адэскую каманду.
11 студзеня 2017 года афіцыйна стаў іграком львоўскіх «Карпат», аднак замацавацца ў камандзе не здолеў, і ў ліпені 2017 года быў аддадзены ў арэнду ў кіпрскі «Пафас». За кіпрскі клуб так і не згуляў у аснове, застаючыся толькі на лаўцы запасных. Пасля вяртання з арэнды ў лютым 2018 года пакінуў львоўскі клуб.
У сакавіку 2018 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Гомель» і неўзабаве падпісаў з ім кантракт. Пачынаў сезон у стартавым складзе, пазней стаў часцей заставацца на лаўцы запасных. У ліпені 2018 года пакінуў гомельскую каманду і неўзабаве перайшоў у латвійскі «Вэнтспілс», за які гуляў да канца 2018 года.
У чэрвені 2019 года далучыўся да польскага клуба «Алімпія» з Грудзёндза, але ўжо ў жніўні па пагадненні бакоў пакінуў яго.
Міжнародная кар’ера
Выступаў за юнацкія зборныя Украіны.
У чэрвені 2015 года быў выкліканы галоўным трэнерам моладзевай зборнай Украіны Сяргеем Кавальцом для ўдзелу ў Мемарыяле Лабаноўскага. На гэтым турніры «жоўта-сінія» занялі другое месца, а Філімонаў прыняў удзел у абодвух матчах.
Трэнерская кар’ера
У сезоне 2021/22 быў памочнікам Аляксандра Бабіча ў крыварожскім «Крыўбасе». У ліпені 2023 года ўвайшоў у трэнерскі штаб Бабіча ў балгарскай «Фратрыі».
Уры (Сардзінія)
Уры (Uri) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сасары.
Насельніцтва складае 3050 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 54 чал./км². Займае плошчу 57 км². Паштовы індэкс — 7040. Тэлефонны код — 079.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Nostra Signora della Pazienza.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Злачынства ў Траццяках
Злачынства ў Траццяках — забойства і рабункі, здзейсненыя 17 верасня 1939 года ў асадзе Траццякі гміны Вялікія Эйсманты Гродзенскага павета Беластоцкага ваяводства Польскай Рэспублікі. Пацярпелымі была сям'я Межэеўскіх; падазронымі ў злачынстве — ўзброеная група камуністаў, якая складалася з жыхароў суседняй вёскі Кордзікі. Забойства адбылося ва ўмовах безуладдзя, якое прысутнічала на паўночна-ўсходніх землях Польскай Рэспублікі ў першыя дні пасля нападу СССР на Польшчу ў верасні 1939 года.
Гістарычны фон
Паводле тэзісу Альфонса Крыніцкага і Віктара Арміцкага, тэрыторыя гміны Вялікія Эйсманты ўваходзіла ў склад сціслага беларуска-польскага абшару, што азначае, што праваслаўнае беларускае насельніцтва пераважала на вясковых тэрыторыях, а ў большых населеных пунктах дамінавалі палякі. Паводле агульнага спісу на 1921 год, у гміне жыло 4246 чалавек, у тым ліку 2395 (56%) палякаў, 1833 (43%) беларусаў, 15 яўрэяў, 2 літоўцаў і 1 немец. У міжваенныя гады на тэрыторыі гміны адбывалася інтэнсіўнае польскае асадніцтва, у часе якога было створана некалькі пасёлкаў ваенных асаднікаў. Іх прысутнасць мела на мэце ўзмацніць сувязь гэтых зямель з Польшчай, аднак прывяла да паглыблення напружанасці па нацыянальнай прыкмеце.
Ход падзеяў
У асадзе, якая была створана пасля падзелу аднаго з фальваркаў, жылі муж і жонка Мяжэеўскія разам са сваячніцай — людзі незацікаўленыя палітыкай і мала вядомыя ў наваколлі. Аднак, яны мелі даволі багатае памяшканне (паводле іншай версіі, былі ўладальнікамі маёнтка ў гміне Малая Бераставіца). 17 верасня з'явілася ўзброеная група камуністаў з суседняй вёскі Кордзікі, з мэтай рабаўніцтва. Галіна Трусевіч пабегла тады ў вёску Траццякі за дапамогай. У вёсцы ў той час ужо паспеў сфарміравацца прасавецкі рэвалюцыйны камітэт, які Трусевіч праінфармавала пра пагрозу і папрасіла, каб той іх выратаваў. Яна атрымала абяцанне, аднак камуністы з Траццякоў чакалі з дапамогай. Калі яны прыбылі на месца, Межэеўскія былі мёртвымі, а іх забойцы бралі з сабой рэчы з дому.
Пасля нейкага часу адбылася спрэчка паміж некаторымі жыхарамі вёскі Траццякі і Малыя Жукевічы, а таксама камуністамі з Кордзікаў наконт спосабу падзелу маёмасці Межэеўскіх. Высветлілася, што рэвалюцыйны камітэт ў Траццяках ад пачатку быў у змове з забойцамі, з якімі планаваў падзяліцца здабычай, і таму не дапамог Межэеўскім.
IC 3536
IC 3536 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Вуліца Сікорскага (Брэст)
Вуліца Сікорскага  (гістарычная назва: вуліца Палявая) — вуліца ў цэнтральнай частцы г. Брэста. Пераназвана ў 1964 годзе ў гонар С. І. Сікорскага. Працягласць 1480 м — ад вуліцы Пушкінскай да праспекта Машэрава. Забудавана ў пасляваенны час 1-павярховымі дамамі. Гарадскі Дом культуры, крамы. Сярэдняя школа № 19.
Пазваночныя
Пазваночныя, чарапныя, хрыбетныя (Vertebrata) — падтып хордавых жывёл. Дамінуючая (разам з насякомымі) на Зямлі і ў паветры група жывёл.
Самая шматлікая і найбольш высокаарганізаваная група хордавых. Сярод іх няма відаў, якія вядуць прымацаваны спосаб жыцця. Яны перамяшчаюцца, актыўна адшукваюць і захопліваюць ежу, знаходзяць для размнажэння асоб іншага полу, ратуюцца ад ворагаў.
Апісанне
Цела двухбакова-сіметрычнае. У большасці дарослых жывёл хорда замяшчаецца больш трывалым унутраным шкілетам — касцявым пазваночнікам (адсюль назва). Скура шчыльная, складаецца з верхняга (эпідэрмісу) і ніжняга (корыуму) слаёў. Эпідэрміс шматслойны, мае залозы або арагавелы, пакрыты лускавінамі, пёрамі, валасамі.
Развіваецца чэрап, які ахоўвае галаўны мозг. Высокаразвітая нервовая сістэма трубчастай будовы складаецца з спіннога і галаўнога мозга, які падзелены на 5 аддзелаў (пярэдні, прамежкавы, сярэдні, прадаўгаваты, мазжачок) і змешчаны ў чарапной каробцы.
Пазваночным уласціва развіццё цэнтральнай нервовай сістэмы — галаўнога і спіннога мозга — і ўдасканаленне органаў пачуццяў, што вядзе да ўскладнення паводзін. Жывёлы здольны ўтвараць часовыя і пастаянныя групоўкі асобін (сем’і, статкі, чароды, каланіяльныя пасяленні), што павышае іх ахаванасць ад ворагаў і зніжае гібель ад неспрыяльных фактараў знешняга асяроддзя. Усе гэтыя прыстасаванні спрыяюць шырокаму рассяленню пазваночных жывёл на планеце.
Жывёлы маюць дзве пары канечнасцей і паясы — плечавы і тазавы, да якіх канечнасці прымацоўваюцца. Ежа адшукваецца пазваночнымі жывёламі актыўна, схопліваецца сківіцамі, часта дадаткова здрабняецца, што аблягчае і паскарае страваванне.
Крывяносная сістэма замкнёная (ёсць артэрыі, вены, капіляры); сэрца двух-. трох-, чатырохкамернае, утвараецца з брушнога сасуда. Дыханые жабернае ў водных форм і лёгачнае ў наземных. Органы выдзплення — тулаўныя почкі ў анамній або тазавыя у амніёт. Добра развіты органы пачуццяў: зроку, слыху, нюху і інш.
Пазваночныя раздзельнаполыя. Размнажаюцца адкладваннем яец або жыванараджэннем. Вышэйшым формам характэрны клопат аб патомстве.
Пашырэнне
Падтып аб’ядноўвае каля 41 тыс. сучасных відаў жывёл, якія засялілі ўсе жыццёвыя асяроддзі: акіяны, моры, азёры, рэкі, сажалкі, паверхню сушы, глебу кантынентаў і астравоў, а таксама паветраную прастору.
Пазваночныя ўключаюць вялікую колькасць прыстасавальных тыпаў і жыццёвых форм, маюць высокае агульнае развіццё і складапую будову, іспуюць у розных умовах — ад дна і тоўшчы водаў акіяна да высакагор’яў і пустынь. Адрозніваюць бяссківічных (кругларотых) ад астатніх — сківічнаротых; анамній (кругларотыя, рыбы, земнаводныя), якія не маюць складаных зародкавых абалонак, — ад амніёт (паўзуны, птушкі, млекакормячыя); рыб — ад чатырохногіх.
Паходжанне і эвалюцыя
Пазваночныя — самая маладая і прагрэсіўная група другаснаротых жывёл, склад якой сфарміраваўся да пачатку антрапагенавага перыяду ў кайназоі. Найстаражытнейшыя віды вядомы з ардовіку. Продкамі іх лічаць першасных бесчарапных, якія існавалі ў праточных прэсных вадаёмах.
Джэм Эздэмір
Джэм Эздэмір (Cem Özdemir, нар. 21 снежня 1965, Бад-Урах, Бадэн-Вюртэмберг, Германія) — нямецкі палітык турэцкага паходжання. З 2008 года — сустаршыня нямецкай партыі Саюз 90/Зялёныя. Член Бундэстага з 2013 года, таксама быў членам Бундэстага ў 1994—2002 гадах і Еўрапейскага парламента ў 2004—2009 гадах. Адзін з двух галоўных кандыдатаў ад Зялёных на зямельных выбарах 2017 года.
16 снежня 2020 года ўзяў шэфства над Кацярынай Барысевіч, беларускай палітычнай зняволенай. 31 мая 2021 года ўзяў шэфства над Раманам Пратасевічам, беларускім палітычным зняволеным.
Ганна Душэўская
Га́нна Душэўская (1 (13) снежня 1893, Глыбокае, Віленская губерня (цяпер Віцебская вобласць) — пасля 1940) — беларуская пісьменніца, паэтэса, музыкант, мовазнавец і перакладніца. Родная сястра беларускага і літоўскага грамадска-палітычнага дзеяча, дыпламата і архітэктара Клаўдзія Дуж-Душэўскага.
Біяграфія
Ганна Душэўская нарадзілася 1 (13) снежня 1893 года ў Глыбокім Віленскай губерні ў сям’і збяднелага шляхціца, будаўніка паводле прафесіі. Сярэднюю адукацыю атрымала ў Вільні ў мясцовай жаночай гімназіі. У 1917-м паступіла на гістарычна-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта, паспела закончыць два курсы. Досвед навучання ў гэтай вядомай установе дапамог ёй стаць адной з укладальнікаў унікальнага «Сямімоўнага слоўніка» (нямецка-польска-расійска-беларуска-літоўска-латышска-яўрэйскага), які ўбачыў свет у Лейпцыгу ў 1918 годзе.
У Вільні Ганна Душэўская актыўна ўдзельнічала ў беларускім нацыянальным руху, была сяброўкай Беларускага таварыства помачы пацярпелым ад вайны, Беларускага настаўніцкага саюза, выкладала польскую мову ў Віленскай беларускай гімназіі. Дзякуючы сваім артыстычным здольнасцям Ганна з 1919 года ўдзельнічала ў спектаклях Віленскай беларускай драматычнай дружыны, грала вядучыя ролі ў п’есах Францішка Аляхновіча і Уладзіслава Галубка.
Праявіла сябе і як актывістка беларускага жаночага руху, была адной з ініцыятарак стварэння ковенскага гуртка беларусак. Часта мела праблемы з паліцыяй, а таму часта з’яжджала ў Коўна да брата Клаўдзія. У 1921—1925 гг. жыла ў Берліне (Германія), дзе паступіла ў Берлінскую кансерваторыю ў клас вакалу. У яе кватэры па Філандаштрасэ раз-пораз спынялася Палута Бадунова, з якой у маладой спявачкі былі сяброўскія адносіны. Набыўшы прафесійную музычную адукацыю, Ганна хацела вярнуцца ў Вільню і арганізаваць там беларускі хор, але не атрымала дазволу ад польскіх уладаў. Няздзейсненай засталася і спроба стварыць такі хор у Менску.
Далейшы лёс невядомы.
Творчасць
Акрамя спеваў і музыкі Ганна Душэўская шмат перакладала з польскай, рускай і нямецкай моў. Пераклады былі абумоўлены яе музычна-тэатральнай дзейнасцю: у асноўным перакладала на беларускую мову чужаземныя оперы і песні.
Пісала вершы, публікавалася ў газетах «Гоман», «Наша думка» (Вільня), «Голас беларуса» (Рыга). Асобнай кнігай творы паэткі і перакладніцы ніколі не друкаваліся. Верш «Ноч», апублікаваны ў віленскай газеце «Наша думка» за 14 студзеня 1921 года, раскрывае мадэрнісцкі талент паэткі. У 2017 годзе верш увайшоў у анталогію беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду — «Бліскавіцы».
Крысціян Лінднер
Кры́сціян Вольфганг Лі́нднер (Christian Wolfgang Lindner, нар. 7 студзеня 1979 года, Вуперталь, Германія) — нямецкі дзяржаўны дзеяч. Старшыня СвДП. Член ландтага зямлі Паўночны Рэйн — Вестфалія. Галоўны кандыдат ад СвДП на выбарах у Бундэстаг 2017 года.
Раман Дмоўскі
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Варшаўскі ўніверсітэт (1890). У 1888 уступіў у тайную арганізацыю «Саюз польскай моладзі», імкнуўся да аддзялення польскага вызваленчага руху ад расійскага, удзельнічаў у антырасійскіх дэманстрацыях. У 1890 увайшоў у Польскую лігу — папярэдніцу нацыянальна-дэмакратычнай партыі (эндэкаў). 3 1895 рэдактар часопіса «Przegląd Wszechpolski» («Усяпольскі агляд»). Аўтар працы «Думкі сучаснага паляка» (1902), што стала ідэалагічнай праграмай польскіх эндэкаў. Лічыў, што Беларусь трэба разглядаць як усходнюю тэрыторыю Польшчы. У 1907—09 дэпутат і кіраўнік «Польскага кола» (аб'яднання польскіх дэпутатаў) у 2-й і 3-й Дзяржаўнай думе. У 1908 выдаў кнігу «Германія, Расія і польскае пытанне», у якой прадбачыў ваенны канфлікт паміж Расіяй і Германіяй і лічыў, што месца Польшчы ў ім на баку Расіі. Удзельнічаў у неаславянскім руху, у 1908 у Празе прымаў удзел у панславянскім кангрэсе. У пачатку І сусветнай вайны ў 1914 стварыў у Варшаве з дазволу расійскіх уладаў Нацыянальны польскі камітэт. У 1915 у Пецярбургу дамагаўся стварэння польскіх вайсковых фарміраванняў. У 1917 у Парыжы арганізаваў Нацыянальны камітэт, галоўнай мэтай якога было аднаўленне незалежнай Польшчы і стварэнне польскай арміі. У ліпені 1917 падаў англійскаму ўраду мемарыял «Упарадкаванне Цэнтральнай і Усходняй Еўропы», у якім акрэсліваў межы будучай Польшчы. Паводле гэтага праекта ўся Заходняя і Цэнтральная Беларусь уваходзіла ў склад польскай дзяржавы, усходняя граніца якой праходзіла па т.зв. «лініі Дмоўскага». Адначасова Р. Дмоўскі распрацаваў асновы нацыянальна-дзяржаўнай арганізацыі Другой Рэчы Паспалітай на падставе канцэпцыі інкарпарацыі, выступаў супраць федэратыўнай канцэпцыі Ю. Пілсудскага. У 1919 прадстаўляў Польшчу на Парыжскай мірнай канферэнцыі. У 1923 міністр замежных спраў. Пасля прыходу да ўлады Ю. Пілсудскага ў 1926 стварыў апазіцыйны «Лагер Вялікай Польшчы», які ў 1933 быў забаронены.
Монацукрыды
Монацукрыды — арганічныя злучэнні, адна з асноўных груп вугляводаў; самая простая форма цукру; з’яўляюцца звычайна бескаляровымі, растваральнымі ў вадзе, празрыстымі цвёрдымі рэчывамі. Некаторыя монацукрыды маюць салодкім смак. Монацукрыды — стандартныя блокі, з якіх сінтэзуюцца дыцукрыды, (такія, як цукроза, мальтоза, лактоза) алігацукрыды і поліцукрыды (такія, як цэлюлоза і крухмал), утрымоўваюць гідраксільныя групы і альдэгідную (альдозы) або кетагрупу (кетозы). Кожны вугляродны атам, з якім злучана гідраксільная група (за выключэннем першага і апошняга), з’яўляецца хіральным, даючы пачатак шматлікім ізамерным формам. Напрыклад, галактоза і глюкоза — альдагексозы, але маюць розныя хімічныя і фізічныя ўласцівасці. Монацукрыды ўяўляюць сабой шмататамныя спірты, якія змяшчаюць карбанільную групу — альдегідную або кетонную.
Підвалачыскі раён
Підвалачыскі раён (Підволочиський район) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Цярнопальскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Підвалачыск (Підволочиськ).
Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 34 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 60 сёл.