cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эпічны тэатр
Ідэі Брэхта захапілі найбуйнейшых тэатральных рэжысёраў другой паловы XX стагоддзя, Жан-Люк Гадар перанёс іх і ў кінематограф; але сфармуляваныя драматургам прынцыпы былі разлічаны на тых, хто, па яго словах, «заслугоўвае звання мастака», і найменш прадуктыўным апынулася літаральнае прытрымліванне яго тэарэтычных эсэ.
Касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў
Капліца
Капліца тут была пабудавана ў 1854 годзе на сродкі пана Якуба Руммеля.
Капліца ўзведзена з бутавага каменю і атынкаванай цэглы, прамавугольная ў плане пад 2-схільным бляшаным дахам з вальмам над алтаром, бязвежавая і безапсідная. Галоўны фасад пазначаны 4-калонным тасканскім порцікам. Малітоўная зала перакрытая плоскай столлю, пад алтарнай часткай — склеп-пахавальня. Над мураваным алтаром — Укрыжаванне. Злева ад капліцы пабудавана 2-ярусная шатровая званіца з жоўтай цэглы (цяпер атынкавана).
У 1882 годзе, пра што сведчаць мемарыяльныя пліты на слупах уваходнай брамы, тэрыторыя могілак была павялічана намаганнямі ксянза Стэцкевіча і парафіян, абнесеная бутавым мурам і збудаваны домік вартаўніка.
Дзейнасць суполкі
Расклад набажэнстваў (магчымы змены)
Св. Імша ў нядзелю і святы — 8.00, 9.30, 11.00, 12.30,19.00, (20.00 у летні час)
Адпуст: 2 жніўня
Сафія Міхайлаўна Ратару
Валодае голасам контральта, дыяпазон складае больш трох актаў (ад сі вялікай актавы да рэ трэцяй актавы), на высокіх нотах голас блізак да сапрана.
Яе рэпертуар налічвае больш чым 500 песень на рускай, украінскай, малдаўскай, румынскай, балгарскай, сербскай, польскай, нямецкай, італьянскай, іспанскай і англійскай мовах.
NGC 5134
NGC 5134 (іншыя абазначэнні — ESO 576-52, MCG -3-34-73, IRAS13225-2052, PGC 46938) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ржэўскі мемарыял Савецкаму салдату
Ржэўскі мемарыял Савецкаму салдату — мемарыяльны комплекс каля вёскі Харошава Ржэўскага раёна Цвярской вобласці паблізу федэральнай аўтамабільнай трасы М9 Масква — Рыга.
Гісторыя
Мемарыял прысвечаны памяці савецкіх салдат, якія загінулі ў баях пада Ржэвам у 1942—1943 гадах.
Створаны на народныя ахвяраванні па ініцыятыве ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны. Праект рэалізаваны Расійскім ваенна-гістарычным таварыствам пры падтрымцы Саюзнай дзяржавы, Мінкультуры Расіі і ўрада Цвярской вобласці.
Паццола-Фармігара
Паццола-Фармігара (Pozzolo Formigaro) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Ржэўскі мемарыял Савецкаму салдату
Гісторыя
30 чэрвеня прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка разам з Прэзідэнтам Расіі Уладзімірам Пуціным прыняў удзел у адкрыцці мемарыяла.
Паццола-Фармігара
Насельніцтва складае 4744 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 133 чал./км². Займае плошчу 36 км². Паштовы індэкс — 15068. Тэлефонны код — 0143.
Ржэўскі мемарыял Савецкаму салдату
Апісанне
Цэнтральным аб’ектам комплексу з’яўляецца 25-метровая скульптура салдата на 10-метровым насыпным кургане.
Паццола-Фармігара
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Sebastiano.
Ржэўскі мемарыял Савецкаму салдату
Апісанне
У комплекс уваходзіць музейна-гістарычны павільён. Музей аснашчаны мультымедыйным абсталяваннем, з дапамогай якога наведвальнікі могуць азнаёміцца з фатаграфіямі, франтавымі пісьмамі, апавяданнямі, успамінамі ўдзельнікаў Ржэўскай бітвы.
Ускосы
Ускосы (Ускосы) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кажухавіцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска Ускосы абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Ускосы не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Нагорны Карабах
Нагорны Карабах (Dağlıq Qarabağ, Լեռնային Ղարաբաղ) — рэгіён Закаўказзя. Фактычна большая яго частка кантралюецца непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікай, згодна з юрысдыкцыяй Азербайджана знаходзіцца на яго тэрыторыі. Займае ўсходнія і паўднёва-ўсходнія горныя і перадгорныя раёны Малога Каўказу, разам з Раўнінным Карабахам складае геаграфічную вобласць Карабах.
Размешчаны ва ўсходняй частцы Армянскага нагор'я.
Стэпавыя сподкі
Стэ́павыя спо́дкі, западзіны — часцей за ўсё акруглыя, амаль плоскія паніжэнні рэльефу ў стэпавай і лесастэпавай зонах Еўрапейскай часткі Расіі і Украіны.
Павел Пятровіч Шастакоўскі
Павел Пятровіч Шастакоўскі ( —, ) — рускі белаэмігрант (былы штабс-капітан лейб-гвардыі), які пакінуў радзіму ў 1920 г. Старшыня Славянскага саюза ў Аргенціне. Пасля пераезду ў СССР (1955 г.) жыў у Мінску, дзе выйшлі яго ўспаміны «Путь к правде» (1960 г.). Успаміны ўнучкі П. Шастакоўскага Сільвіі Картэс-Пелех.
Стэпавыя сподкі
Памеры ў папярочніку дасягаюць некалькіх сотняў метраў, глыбіня — да некалькіх метраў. Трапляюцца па адным і групамі на раўнінных водападзелах і верхніх рачных тэрас. Адрозніваюць паводле паходжання дэфляцыйныя і карстава-суфазійныя стэпавыя сподкі.
Раслінасць стэпавых сподкаў лугавая ці балотная. Па краях сустракаюцца травяністыя бярозавыя згуртаванні. На дне сподкаў часам утвараюцца азёры і балоты. У раёнах з сухім кліматам бяссцёкавыя стэпавыя сподкі часта даюць пачатак утварэнню салёных азёр
Яфрэм Пятровіч Васілевіч
Яфрэм Пятровіч Васілевіч (, в. Барысавічы, Клімавіцкі раён — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
Член КПСС з 1929 года. Удзельнік баёў супраць банд Булак-Балаховіча ў 1920 годзе. З 1925 года на партыйнай, гаспадарчай рабоце, старшыня Расонскага райвыканкама.
З ліпеня 1941 года пакінуты ў тыле ворага, член Расонскага падпольнага РК КП(б)Б. З сакавіка 1942 года ў Паўночна-Заходняй аператыўнай групе ЦК КП(б)Б. З ліпеня 1942 — лістапад 1943 года камісар Расонскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна, адначасова ў лістападзе 1942 — лістападзе 1943 года сакратар Расонскага падпольнага РК КП(б)Б.
Мадлен (герцагіня Хэлсінгландская і Гэстрыкландская)
Прынцэса Мадлен, герцагіня Хэлсінгландская і Гэстрыкландская (Prinsessan Madeleine av Sverige, hertiginna av Hälsingland och Gästrikland) н. 10 чэрвеня 1982 года ў Стакгольме — другая дачка караля Швецыі Карла XVI Густава і каралевы Сільвіі
У жніўні 2009 года было абвешчана аб заручынах прынцэсы Мадлен з Ёнасам Бергстрэмам. Зручыны былі скасаваны 24 красавіка 2010 года.
Культура шарападобных амфар
Культура шарападобных амфар – археалагічная культура познанеалітычных плямён, якія ў III-м тысячагоддзі да н.э. жылі ў цэнтральнай і ўсходняй Германіі, Польшчы, Чэхіі, на паўночным усходзе Румыніі, у лесастэпавай частцы Правабярэжнай Украіны, на захадзе Беларусі. Падзяляліся на групы і варыянты. Насельніцтва займалася сельскай гаспадаркай і паляваннем. Іх селішчы размяшчаліся на пясчаных берагах рэк. Жытлы былі наземнымі, слупавой канструкцыі, часам шматкамерныя з каменнымі або глінянымі агнішчамі; месцамі былі паўзямлянскі. Побач з жытламі размяшчаліся гаспадарчыя ямы. Пахавальны абрад – трупапалажэнне ў неглыбокіх ямах, абкладзеных каменнымі плітамі або валунамі, часам – няпоўнае трупаспаленне. У могільных ямах выяўлены каменныя і касцяныя прылады працы, кераміка, упрыгожанні. Месцамі над пахаваннямі насыпалі курганы. Былі пахаванні індывідуальныя і групавыя, часам у іх знаходзяць рэшткі буйных рагатых жывёл. Сустракаюцца і асобныя рытуальныя пахаванні жывёл. Для керамікі характэрны амфары з шарападобным корпусам і вертыкальным венчыкам, разнастайныя гаршкі, кубкі, міскі, арнаментаваныя, пераважна ў верхняй частцы, адбіткамі лінейнага штампа, шнура, насечкамі, наколамі. Сярод прылад працыі зброі – крамянёвыя сякеры-кліны і долаты, касцяныя нажы і долаты, верацёнападобныя наканечнікі стрэл. Для ўпрыгожанняў характэрны бурштынавыя вырабы, фігурныя каменныя пласціны. На тэрыторыі Беларусі носьбіты гэтай культуры праніклі на познім этапе яе развіцця. Найбольш вядомыя іх помнікі – могільнікі Краснасельскі і Малыя Ёдкавічы.
Кодзі Сасакі
(佐々木 康治; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1958—1961 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Поці (Валожынскі раён)
По́ці (, Поти) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Вішнеўскага сельсавета.
Да 25 мая 1967 года вёска ўваходзіла ў склад Багданаўскага сельсавета, да 30 кастрычніка 2009 года — у склад Падбярэзскага сельсавета.
NGC 5135
NGC 5135 (іншыя абазначэнні — ESO 444-32, MCG -5-32-13, IRAS13229-2934, PGC 46974) — галактыка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Нікалас Пітэрс Берхем
Нікалас (Клас) Пітэрс Берхем Старэйшы (Nicolaes (Claesz.) Pieterszoon (Pietersz) Berchem the Elder;,  — , ) — галандскі жывапісец, графік і гравёр. Празваны па месцы свайго нараджэння «ван Харлем», але атрымаў дзякуючы свайму таленту мянушку «Тэакрыт жывапісу».
Ігар Іванавіч Марковіч
Ігар Іванавіч Марковіч (нар. 1960, в. Ніжняе Хаміно, Верхнядзвінскі раён) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1960 годзе ў вёсцы Ніжняе Хаміно Верхнядзвінскага раёна. Мае сястру, яна працуе настаўніцай рускай мовы. У дзяцінстве сярод захапленняў былі ровары і матацыклы.
У 1982 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці «Механізацыя сельскай гаспадаркі». У 2009 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне».
Працоўную дзейнасць пачаткаў у 1982 годзе ў саўгасе «Дрысенскі» Верхнядзвінскага раёна, дзе працаваў інжынерам-механікам, інжынерам па тэхніцы бяспекі і арганізацыі пажарнай аховы, загадчыкам майстэрняў, галоўным інжынерам. З 1987 па 1990 год — інструктар сельскагаспадарчага аддзела, затым інструктар арганізацыйнага аддзела Верхнядзвінскага райкама КПБ Віцебскай вобласці. У 1990 годзе ўзначаліў Верхнядзвінскае КУП па вытворча-тэхнічным абслугоўванні раённага аграпрамысловага аб’яднання Віцебскай вобласці, з 2003 года — гендырэктар ААТ «Верхнядзвінскі райаграсэрвіс».
У сакавіку 2007 года прызначаны старшынёй Верхнядзвінскага райвыканкама. Свой стыль кіраўніцтва называе «дэмакратычным».
26 снежня 2019 года прызначаны старшынёй Полацкага райвыканкама. Пасада кіраўніка Полацкага раёна стала вакантнай пасля таго, як былы старшыня Мікалай Шаўчук стаў дэпутатам Палаты прадстаўнікоў.
Узнагароджаны граматай Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі (2017).
Сям’я
Мае дваіх сыноў. Адзін з іх жыве ў Наваполацку, працуе юрыстам.
Інгігерд Харальдсдоцір
Інгігерд Харальдсдоцір (нарв. Ingegjerd Haraldsdatter, дацк. Ingegerd Haraldsdatter, шв. Ingegerd Haraldsdotter; —) — нарвежская прынцэса, каралева Даніі ў 1086—1095 гадах, каралева Швецыі ў 1105—1118 гадах.
Біяграфія
Інгігерд была дачкой караля Нарвегіі Харальда III Суровага і Лізаветы Яраслаўны. Верагодна, атрымала сваё імя ў гонар бабулі па матчынай лініі Інгігерды, дачкі шведскага караля Олафа Шатконунга і жонкі кіеўскага князя Яраслава Мудрага.
Прыкладна ў 1067 годзе Інгігерд выдалі замуж за дацкага прынца Олафа, у знак ўстанаўлення міру паміж Нарвегіяй і Даніяй. У 1086 годзе Олаф быў абраны каралём, Інгігерд стала каралевай Даніі. У іх была дачка Ульфхільд.
ALH84001
ALH84001 (Allan Hills 84001 ) — метэарыт, знойдзены 27 снежня 1984 года ў гарах у Антарктыдзе. Згодна з меркаваннем даследчыкаў, з’яўляецца адным з 34 марсіянскіх метэарытаў, знойдзеных на Зямлі. Маса метэарыта — 1,93 кг. У 1996 годзе набыў сусветную вядомасць пасля паведамлення навукоўцаў НАСА аб выяўленні ў матэрыяле метэарыта скамянелых мікраскапічных структур, якія нагадваюць скамянелыя бактэрыі.
Паходжанне метэарыта
Згодна з тэорыяй, камень адкалоўся ад паверхні Марса ў выніку сутыкнення планеты з буйным касмічным целам каля 4 міліярдаў гадоў таму, пасля чаго заставаўся на планеце. каля 15 млн гадоў таму ў выніку новага катаклізму апынуўся ў космасе, і толькі 13 тысяч гадоў таму апынуўся ў полі прыцягнення Зямлі і упаў на яе. Гэтыя дадзеныя ўсталяваныя ў выніку прымянення навуковых метадаў датавання, такіх як: датаванне па самарыю і неодыму, датаванне па стронцыю, калій-аргонаваня радыёметрыя, радыёвугляродны аналіз.
Магчымыя біягенныя асаблівасці
6 жніўня 1996 года вучоныя НАСА абвясцілі аб тым, што метэарыт можа ўтрымліваць доказы слядоў жыцця на Марсе. Артыкул, апублікаваны ў часопісе Science за аўтасртвам астрабіёлага, выклікала вялікі рэзананс.
Падчас сканавання структур метэарыта растравым электронным мікраскопам былі выяўленыя скамянеласці, якія нагадалі вучоным «сляды» зямных арганізмаў — так званых. Даследчыкі сцвяржалі, што менавіта такія спецыфічныя скамянеласці пакідаюць бактэрыі на Зямлі, пагэтаму знаходка ідэнтычных скамянеласцяў у метэарыце гаворыць на карысць існавання бактэрый на яго роднай планеце. Разам з тым, структуры, знойдзеныя на ALH84001, складаюць 20-100 нанаметраў у дыяметры, што набліжаецца да тэарэтычных нанабактэрыяў, але ў некалькі разоў меней усялякай вядомай вучоным клетачнай формы жыцця. Да таго ж застаецца няпэўным, ці сведчыць гэта аб тым, што на Марсе было ці ёсць жыццё, ці верагодныя жывыя арганізмы папалі на метэарыт ужо на Зямлі пасля яго падзення.
Юлія Уладзіславаўна Васілевіч
Юлія Уладзіславаўна Васілеві (нар., Балхаш, Казахстан) — прафесійная беларуская баскетбалістка. Выступала за зборную Беларусі.
Біяграфія
Першым трэнерам была Аляксандра Шымкавяк.
Выступала ў складзе гродзенскіх «Вікторыі» і «Алімпіі». У жніўні 2021 года папоўніла склад сталічнага «Гарызонта».
Выступала ў жаночых зборных Беларусі U-16 (2015—2017) і U-18 (2019). У 2021 годзе дэбютавала за зборную Беларусі.
Стайкі (Хіславіцкі раён)
Стайкі (Стайки) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кажухавіцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Стайкі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Стайкі не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Іван Мікалаевіч Шоц
Іван Мікалаевіч Шоц (?, в. Святляны, Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць — студзень 1972, Смаргонь) — адзін з кіраўнікоў Руху дапамогі Бацькаўшчыне ў Аргенціне, стваральнікаў Беларускага цэнтральнага дэмакратычнага камітэта дапамогі сіротам Вялікай Айчыннай вайны. З 1946—1949 гг. — рэдактар газеты «Наш голос» (Буэнас-Айрэс). Арыштаваны ў 1949 г. аргенцінскімі ўладамі. Рээміграваў на Радзіму ў 1955 г.
Аляксандр Урсенбахер
Аляксандр Урсенбахер (Alexander Ursenbacher; нар., , Швейцарыя) — швейцарскі прафесійны гулец у снукер. Паўфіналіст адкрытага чэмпіянату Англіі 2017 года.
Нептун (планета)
Непту́н — восьмая і самая далёкая планета Сонечнай сістэмы. Нептун таксама з'яўляецца чацвёртай па дыяметры і трэцяй па масе планетай. Маса Нептуна у 17,2 разы, а дыяметр экватара у 3,9 разы большыя чым зямныя. Планета была названа ў гонар рымскага бога мораў. Яго астранамічны сімвал — стылізаваны трызубец Нептуна.
Нептун па складзе блізкі да Урана, і абедзве планеты адрозніваюцца па складзе ад большых планет-гігантаў — Юпітэра і Сатурна. Часам Уран і Нептун выдзяляюць у асобную катэгорыю «ледзяных гігантаў». Атмасфера Нептуна, як і атмасферы Юпітэра і Сатурна, складаецца ў асноўным з вадароду і гелію, разам са слядамі вуглевадародаў і, магчыма, азоту, аднак утрымлівае ў сабе больш высокую прапорцыю льдоў: воднага, аміячнага, метанавага. Ядро Нептуна, як і Урана, складаецца галоўным чынам з льдоў і горных парод. Сляды метану ў знешніх слаях атмасферы, у прыватнасці, з'яўляюцца прычынай сіняга колеру планеты.
У атмасферы Нептуна бушуюць самыя моцныя вятры сярод планет Сонечнай сістэмы, паводле некаторых ацэнак, іх хуткасці могуць дасягаць 2100 км/г. Падчас пралёту «Вояджэра-2» у 1989 годзе ў паўднёвым паўшар'і Нептуна была выяўлена так званая Вялікая цёмная пляма, падобная да Вялікай чырвонай плямы на Юпітэры. Тэмпература Нептуна ў верхніх слаях атмасферы блізкая да -220 °C. У цэнтры Нептуна тэмпература складае паводле розных ацэнак ад 5400 K да 7000-7100 °C, што супастаўна з тэмпературай на паверхні Сонца і параўнальна з унутранай тэмпературай большасці вядомых планет. У Нептуна ёсць слабая і фрагментаваная кальцавая сістэма, магчыма, выяўленая яшчэ ў 1960-я гады, але пацверджаная «Вояджэрам-2» толькі ў 1989 годзе.
У 1948 годзе ў гонар адкрыцця планеты Нептун было прапанавана назваць новы хімічны элемент пад нумарам 93 нептуніем.
12 ліпеня 2011 г. споўніўся роўна адзін нептуніянскі год ці 164,79 зямнога года — з моманту адкрыцця Нептуна 23 верасня 1846 г. .
Гісторыя адкрыцця
Згодна з замалёўкамі, Галілеа Галілей назіраў Нептун 28 снежня 1612, а затым 29 студзеня 1613 г. Аднак у абодвух выпадках Галілей прыняў планету за нерухомую зорку ў злучэнні з Юпітэрам на начным небе. Таму Галілей не лiчыцца першаадкрывальнікам Нептуна.
Падчас першага перыяду назіранняў у снежні 1612 года Нептун быў у пункце стаяння і якраз у дзень назіранняў ён пачаў адваротны рух. Бачны адваротны рух назіраецца, калі Зямля абганяе па сваёй арбіце знешнюю планету. Паколькі Нептун быў паблізу пункта стаяння, рух планеты быў занадта слабым, каб быць заўважаным з дапамогай маленькага тэлескопа Галілея.
У 1821 апублікаваў астранамічныя табліцы арбіты Урана. Пазнейшыя назіранні паказалі істотныя адхіленні сапраўднага руху Урана ад табліц. У прыватнасці, англійскі астраном Т. Хасі на аснове ўласных назіранняў выявіў анамаліі ў арбіце Урана і выказаў меркаванне, што яны могуць выклікацца наяўнасцю знешняй планеты. У 1834 Хасі наведаў Бувара ў Парыжы і абмеркаваў з ім пытанне аб гэтых анамаліях. Бувар пагадзіўся з гіпотэзай Хасі і абяцаў правесці разлікі, неабходныя для пошуку гіпатэтычнай планеты, калі знойдзе час для гэтага, але ў далейшым не займаўся гэтай праблемай. У 1843 Джон Кух Адамс вылічыў арбіту гіпатэтычнай восьмай планеты для тлумачэння змены ў арбіце Урана. Ён паслаў свае вылічэнні сэру Джорджу Эйры, каралеўскаму астраному, а той у адказ папрасіў тлумачэнняў. Адамс пачаў накідваць адказ, але чамусьці так і не адправіў яго і ў далейшым не настойваў на сур'ёзнай рабоце па гэтым пытанні.
Урбэн Левер'е незалежна ад Адамса ў 1845—1846 гады правёў свае ўласныя разлікі, але астраномы Парыжскай абсерваторыі не падзялялі яго энтузіязму і праводзіць пошукі меркаванай планеты не сталі. У чэрвені, азнаёміўшыся з першай апублікаванай Левер'е ацэнкай даўгаты планеты і пераканаўшыся, што яна блікая да ацэнкі Адамса, Эйры пераканаў дырэктара Кембрыджскай абсерваторыі Д. Чэліса пачаць пошукі планеты, якія беспаспяхова працягваліся на працягу жніўня і верасня. Чэліс двойчы назіраў Нептун, але з тае прычыны, што ён адклаў апрацоўку вынікаў назіранняў на больш позні тэрмін, яму не ўдалося своечасова ідэнтыфікаваць адшуканую планету.
Тым часам Левер'е ўдалося пераканаць астранома Берлінскай абсерваторыі Іагана Готфрыда Гале заняцца пошукамі планеты. Генрых Д'Арэ, студэнт абсерваторыі, прапанаваў Гале параўнаць нядаўна намаляваную карту неба ў раёне прадказанага Левер'е месцазнаходжання з відам неба на бягучы момант, каб заўважыць перамяшчэнне планеты адносна нерухомых зорак. Планета была знойдзена ў першую ж ноч прыкладна пасля адной гадзіны пошукаў. Разам з дырэктарам абсерваторыі Іаганам Энке на працягу двух начэй яны працягвалі назіраць участак неба, дзе знаходзілася планета, у выніку ім удалося выявіць яе перамяшчэнне адносна зорак і пераканацца, што гэта сапраўды новая планета. Нептун быў знойдзены 23 верасня 1846 года, у межах 1° ад каардынат, прадказаны Левер'е, і прыкладна ў 12° ад каардынат, прадказаны Адамсам.
Услед за адкрыццём пачалася спрэчка паміж англічанамі і французамі за права лічыць адкрыццё Нептуна сваім. У канчатковым выніку кансэнсус быў знойдзены і было прынята рашэнне лічыць Адамса і Левер'е суадкрывальнікамі. У 1998 годзе былі зноў знойдзеныя так званыя «паперы Нептуна» (гістарычна значныя паперы з Грынвіцкай абсерваторыі), якія былі незаконна прысвоены астраномам Олінам Дж. Эгенам, захоўваліся ў яго на працягу амаль трох дзесяцігоддзяў і былі знойдзены ў яго валоданні толькі пасля яго смерці. Пасля перагляду дакументаў некаторыя гісторыкі зараз лічаць, што Адамс не заслугоўвае роўных з Левер'е правоў на адкрыццё Нептуна (што, зрэшты, падвяргалася сумненням і раней: напрыклад Дэнісам Роулінсам яшчэ з 1966 года). У 1992 годзе ў артыкуле ў часопісе «Dio» ён назваў патрабаванні брытанцаў прызнаць раўнапраўе Адамса на адкрыццё крадзяжом. «Адамс прарабіў некаторыя вылічэнні, але ён быў крыху не ўпэўнены ў тым, дзе знаходзіцца Нептун» — сказаў Нікалас Колеструм з ў 2003 годзе.
Назва
Некаторы час пасля адкрыцця Нептун абазначаўся проста як «знешняя ад Урана планета» або як «планета Левер'е». Першым, хто выказаў ідэю аб афіцыйнай назве, быў Гале, які прапанаваў назву «Янус». У Англіі Чайлз прапанаваў іншую назву: «Акіян».
Сцвярджаючы, што мае права даць найменне адкрытай ім планеце, Левер'е прапанаваў назваць яе Нептунам, ілжыва сцвярджаючы, што такая ​​назва адобрана французскім. У кастрычніку ён спрабаваў назваць планету па сваім імені — «Левер'е» — і быў падтрыманы дырэктарам абсерваторыі Франсуа Араго, аднак гэтая ініцыятыва натыкнулася на істотнае супраціўленне за межамі Францыі. Французскія альманахі вельмі хутка вярнулі назву Гершэль для Урана, у гонар яго першаадкрывальніка Уільяма Гершэля, і Левер'е для новай планеты.
Дырэктар Пулкаўскай абсерваторыі Васіль Струвэ аддаў перавагу назве «Нептун». Пра прычыны свайго выбару ён паведаміў на з'ездзе Імператарскай Акадэміі навук у Пецярбургу 29 снежня 1846 г. Гэтая назва атрымала падтрымку за межамі Расіі і неўзабаве стала агульнапрынятым міжнародным найменнем планеты.
У рымскай міфалогіі Нептун — бог мора і адпавядае грэчаскаму Пасейдону.
Эвалюцыя ўяўленняў аб Нептуне
Яшчэ ў канцы 1960-х ўяўленні аб Нептуне некалькі адрозніваліся ад сённяшніх. Хоць былі адносна дакладна вядомыя сідэрычны і сінадычны перыяды абароту вакол Сонца, сярэдняя адлегласць ад Сонца, нахіл экватара да плоскасці арбіты, існавалі і параметры, вымераныя менш дакладна. У прыватнасці, маса ацэньвалася ў 17,26 зямных замест 17,15; экватарыяльны радыус ў 3,89 замест 3,88 ад зямных. Зорны перыяд абароту вакол восі ацэньваўся ў 15 гадзін 8 хвілін замест 15 гадзін і 58 хвілін, што з'яўляецца найбольш істотным разыходжаннем цяперашніх ведаў аб планеце з ведамі таго часу.
У некаторых момантах розначытанні былі і пазней. Першапачаткова, да палёту Вояджэра-2, меркавалася, што магнітнае поле Нептуна мае такую ​​ж канфігурацыю, як поле Зямлі або Сатурна. Паводле апошніх уяўленняў, поле Нептуна мае выгляд т. зв. «нахіленага рататара». Геаграфічныя і магнітныя «полюсы» Нептуна (калі прадставіць яго поле дыпольным эквівалентам) апынуліся пад вуглом адзін да аднаго больш 45°. Такім чынам, пры вярчэнні планеты яе магнітнае поле апісвае конус.
Фізічныя характарыстыкі
Валодаючы масай у 1,0243 кг Нептун з'яўляецца прамежкавым звяном паміж Зямлёй і вялікімі газавымі гігантамі. Яго маса ў 17 разоў пераўзыходзіць зямную, але складае толькі ад масы Юпітэра. Экватарыяльны радыус Нэптуна роўны 24 764 км, што амаль у 4 разы больш за зямны. Нептун і Уран часта лічацца падкласам газавых гігантаў, які называюць «ледзянымі гігантамі» з-за іх меншага памеру і большай канцэнтрацыі лятучых рэчываў. Пры пошуку экзапланет Нептун выкарыстоўваецца як метонім: выяўленыя экзапланеты з падобнай масай часта называюць «Нептунамі», таксама часта астраномы выкарыстоўваюць як метонім Юпітэр («Юпітэры»).
Арбіта і вярчэнне
Сярэдняя адлегласць паміж Нептунам і Сонцам — 4,55 млрд км (каля 30,1 сярэдніх адлегласцей паміж Сонцам і Зямлёй, або 30,1 а. а.), і поўны абарот вакол Сонца ў яго займае 164,79 года. Адлегласць паміж Нептунам і Зямлёй складае ад 4,3 да 4,6 млрд км. 12 ліпеня 2011 г. Нептун завяршыў свой ​​першы з моманту адкрыцця планеты ў 1846 годзе поўны абарот. З Зямлі ён быў бачны іначай, чым у дзень адкрыцця, бо перыяд абароту Зямлі вакол Сонца (365,25 дня) не кратны перыяду абароту Нептуна. Эліптычная арбіта планеты нахілена на 1,77° адносна арбіты Зямлі. Эксцэнтрысітэт арбіты складае 0,011, у выніку, адлегласць паміж Нептунам і Сонцам змяняецца на 101 млн км — розніца паміж перыгеліем і афеліем, г. зн. самым блізкім і самым аддаленым пунктамі палажэння планеты ўздоўж арбітальнага шляху. Восевы нахіл Нептуна — 28,32°, што падобна на нахіл восі Зямлі і Марса. У выніку гэтага на планеце ёсць падобныя сезонныя змены. Аднак з-за доўгага арбітальнага перыяду Нептуна сезоны доўжацца на працягу сарака гадоў кожны.
Сідэрычны перыяд вярчэння для Нептуна роўны 16,11 гадзіны. З-за восевага нахілу, падобнага з зямным (23°), змены ў сідэрычным перыядзе вярчэння на працягу яго доўгага года не значныя. Нептун не мае цвёрдай паверхні, таму яго атмасфера схільная да неаднароднага кручэння. Шырокая экватарыяльная зона верціцца з перыядам прыблізна 18 гадзін, што павольней, чым 16,1-гадзіннае вярчэнне магнітнага поля планеты. У адрозненне ад экватара палярныя вобласці верцяцца за 12 гадзін. Сярод усіх планет Сонечнай сістэмы такі від кручэння найбольш ярка выяўлены іменна ў Нептуна. Гэта прыводзіць да моцнага шыротнага зруху вятроў.
Арбітальныя рэзанансы
Нептун аказвае вялікі ўплыў на вельмі аддалены ад яго пояс Койпера. Пояс Койпера — кальцо з ледзяных малых планет, падобнае поясу астэроідаў паміж Марсам і Юпітэрам, але нашмат працяглей. Ён размяшчаецца ў межах ад арбіты Нептуна (30 а. а.) да 55 астранамічных адзінак ад Сонца. Гравітацыйная сіла прыцягнення Нептуна аказвае найбольш істотны ўплыў на пояс Койпера (у тым ліку на фарміраванне яго структуры), якую можна параўнаць па долі з уплывам сілы прыцягнення Юпітэра на пояс астэроідаў. За час існавання Сонечнай сістэмы некаторыя вобласці пояса Койпера страцілі ўстойлівасць з-за гравітацыі Нептуна, і ў структуры пояса ўтварыліся прамежкі. У якасці прыкладу можна прывесці вобласць паміж 40 і 42 а. а..
Арбіты аб'ектаў, якія могуць утрымлівацца ў гэтым поясе на працягу досыць доўгага часу, вызначаюцца т. зв. векавымі рэзанансамі з Нептунам. Для некаторых арбіт гэты час параўнальны з часам ўсяго існавання Сонечнай сістэмы. Гэтыя рэзанансы ўзнікаюць, калі перыяд абароту аб'екта вакол Сонца суадносіцца з перыядам абарачэння Нептуна як невялікія натуральныя лікі, напрыклад, 1:2 або 3:4. Такім чынам, аб'екты ўзаемна стабілізуюць свае арбіты. Калі, да прыкладу, аб'ект будзе здзяйсняць абарот вакол Сонца ў два разы павольней чым Нептуна, то ён пройдзе роўна палову шляху, тады як Нептун вернецца ў сваё пачатковае становішча.
У сваіх пунктах Лагранжа (L4 і L5) — зонах гравітацыйнай стабільнасці — Нептун утрымлівае мноства астэроідаў-траянцаў, як бы цягнучы іх за сабой па арбіце. Траянцы Нептуна знаходзяцца з ім у рэзанансе 1:1. Траянцы вельмі ўстойлівыя на сваіх арбітах, і таму гіпотэза іх захопу гравітацыйным полем Нептуна выклікае сумненні. Хутчэй за ўсё яны ўтварыліся разам з ім.
Унутраная будова
Па ўнутранай будове Нептун падобны на Уран. Атмасфера складае прыкладна 10-20 % ад агульнай масы планеты, і адлегласць ад паверхні да канца атмасферы складае 10-20 % адлегласці ад паверхні да ядра. Паблізу ядра ціск можа дасягаць 10 гПа. Аб'ёмныя канцэнтрацыі метану, аміяку і вады знойдзены ў ніжніх слаях атмасферы
[[Файл:Neptune diagram.svg|325px|thumb|left|Унутраная будова Нептуна: 1. Верхняя атмасфера, верхнія воблакі 2. Атмасфера, якая складаецца з вадароду, гелію і метана
3. Мантыя, якая складаецца з вады, аміяку і метанавага лёду
4. Каменна-ледзяное ядро]]
Паступова гэтая больш цёмная і больш гарачая вобласць ўшчыльняецца ў перагрэтую вадкую мантыю, дзе тэмпературы дасягаюць 2000-5000 К. Маса мантыі Нептуна перавышае зямную ў 10-15 разоў, паводле розных ацэнак, і багатая вадой, аміякам, метанам і іншымі злучэннямі. Па агульнапрынятай у планеталогіі тэрміналогіі гэтую матэрыю называюць ледзяной, нават пры тым, што гэта гарачая, вельмі шчыльная вадкасць. Гэтую вадкасць, якая валодае высокай электраправоднасцю, часам называюць акіянам воднага аміяку. На глыбіні 7000 км умовы такія, што метан раскладаецца на алмазныя крышталі, якія «падаюць» на ядро. Паводле адной з гіпотэз, на планеце распасціраецца цэлы акіян «алмазнай вадкасці». Ядро Нептуна складаецца з жалеза, нікелю і сілікатаў і, як мяркуюць, мае масу ў 1,2 разы большую, чым у Зямлі. Ціск у цэнтры дасягае 7 мегабар, гэта значыць прыкладна ў 7 млн ​​разоў большы, чым на паверхні Зямлі. Тэмпература ў цэнтры, магчыма, дасягае 5400 К.
Магнітасфера
І сваёй магнітасферай, і магнітным полем, моцна нахіленым (аж на 47°) адносна восі вярчэння планеты, якое распаўсюджваецца на 0,55 ад яе радыуса (прыблізна 13500 км), Нептун нагадвае Уран. Да прыбыцця да Нептуна «Вояджэра-2» навукоўцы лічылі, што нахіленая магнітасфера Урана была вынікам яго «бакавога кручэння». Аднак цяпер, пасля параўнання магнітных палёў гэтых двух планет, навукоўцы мяркуюць, што такая дзіўная арыентацыя магнітасферы ў прасторы можа быць выклікана прылівамі ва ўнутраных абласцях. Такое поле можа з'явіцца дзякуючы канвектыўным перасоўванням вадкасці ў тонкай сферычнай праслойцы электраправодных вадкасцей гэтых двух планет (меркаваная камбінацыя з аміяку, метану і вады), што прыводзіць у дзеянне. Магнітнае поле на экватарыяльнай паверхні Нептуна ацэньваецца ў 1,42 μT на працягу магнітнага моманту 2,16 Tm³. Магнітнае поле Нептуна мае складаную геаметрыю, якая ўключае адносна вялікія складнікі ад не біпалярных кампанентаў, у тым ліку моцны квадрупольны момант, які па магутнасці можа перавышаць дыпольны. У супрацьлегласць гэтаму — у Зямлі, Юпітэра і Сатурна адносна невялікі квадрупольны момант, і іх палі менш адхіленыя ад палярнай восі. Галоўная ўдарная хваля Нептуна, дзе магнітасфера пачынае запавольваць сонечны вецер, праходзіць на адлегласці ў 34,9 планетарных радыусаў. Магнітапаўза, дзе ціск магнітасферы ўраўнаважвае сонечны вецер, знаходзіцца на адлегласці ў 23-26,5 радыусаў Нептуна. Хвост магнітасферы доўжыцца прыкладна да адлегласці ў 72 радыуса Нептуна, і вельмі імаверна, што значна далей.
Атмасфера
У верхніх слаях атмасферы знойдзены вадарод і гелій, якія складаюць адпаведна 80 і 19% на гэтай вышыні. Таксама назіраюцца сляды метану. Прыкметныя палосы паглынання метану сустракаюцца на даўжынях хваль вышэй 600 нм ў чырвонай і інфрачырвонай частцы спектра. Як і ў выпадку з Уранам, паглынанне чырвонага святла метанам з'яўляецца найважнейшым фактарам, які надае атмасферы Нептуна сіняе адценне, хоць яркі блакіт Нептуна адрозніваецца ад больш ўмеранага аквамарынавага колеру Урана. Паколькі ўтрыманне метану ў атмасферы Нептуна не моцна адрозніваецца ад долі метану ў атмасферы Урана, мяркуецца, што існуе таксама нейкі, пакуль невядомы, кампанент атмасферы, які спрыяе ўтварэнню сіняга колеру. Атмасфера Нептуна падзяляецца на 2 асноўныя вобласці: больш нізкая трапасфера, дзе тэмпература зніжаецца разам з вышынёй, і стратасфера, дзе тэмпература з вышынёй, наадварот, павялічваецца. Мяжа паміж імі, трапапаўза, знаходзіцца на ўзроўні ціску ў 0,1 бар. Стратасфера змяняецца тэрмасферай на ўзроўні ціску ніжэй, чым 0−4 — 10−5 мікрабар. Тэрмасфера паступова пераходзіць у экзасферу. Мадэлі трапасферы Нептуна дазваляюць меркаваць, што ў залежнасці ад вышыні яна складаецца з аблокаў зменнага складу. Аблокі верхняга ўзроўню знаходзяцца ў зоне ціску ніжэй аднаго бара, дзе тэмпература спрыяе кандэнсацыі метану.
Клімат
Адно з адрозненняў паміж Нептунам і Уранам — узровень метэаралагічнай актыўнасці. «Вояджэр-2», пралятаючы паблізу Урана ў 1986 годзе, зафіксаваў вельмі слабую актыўнасць атмасферы. У адрозненне ад Урана, на Нептуне былі адзначаны прыкметныя перамены надвор'я падчас здымкі з «Вояджэра-2» ў 1989 годзе.
Надвор'е на Нептун характарызуецца надзвычай дынамічнай сістэмай штармоў, з вятрамі, якія дасягаюць амаль звышгукавых хуткасцей (каля 600 м/с). У ходзе адсочвання руху пастаянных аблокаў было зафіксавана змена хуткасці ветру ад 20 м/с ва ўсходнім кірунку да 325 м/с на заходнім. У верхнім воблачным слое хуткасці вятроў адрозніваюцца ад 400 м/с ўздоўж экватара да 250 м/с на полюсах. Большасць вятроў на Нептуне дзьмуць у кірунку, адваротным вярчэнню планеты вакол сваёй восі. Агульная схема вятроў паказвае, што на высокіх шыротах кірунак вятроў супадае з кірункам вярчэння планеты, а на нізкіх шыротах процілеглы яму. Адрозненні ў кірунку паветраных патокаў, як мяркуюць, вынік «скін-эфекту», а не якіх-небудзь глыбінных атмасферных працэсаў. Утрыманне ў атмасферы метану, этану і ацэтылену ў вобласці экватара перавышае ў дзясяткі і сотні разоў утрыманне гэтых рэчываў у вобласці полюсаў. Магчыма, гэта сведчыць аб працэсах пад'ёму глыбіннага рэчыва на экватары Нептуна і яго апускання бліжэй да полюсаў. У 2007 годзе было заўважана, што верхняя трапасфера паўднёвага полюса Нептуна была на 10 °C цяплейшая, чым астатняя частка Нептуна, дзе тэмпература ў сярэднім складае −200 °C. Такая розніца ў тэмпературы дастатковая, каб метан, які знаходзіцца ў іншых абласцях верхняй часткі атмасферы Нептуна ў замарожаным выглядзе, прасочваўся ў космас на паўднёвым полюсе. Гэты «гарачы пункт» — вынік восевага нахілу Нептуна, паўднёвы полюс якога ўжо чвэрць нептуніянскага года, гэта значыць прыкладна 40 зямных гадоў, павернуты да Сонца. Па меры таго, як Нептун будзе павольна прасоўвацца па арбіце да процілеглага боку Сонца, паўднёвы полюс паступова сыдзе ў цень, і Нептун падставіць Сонцу паўночны полюс. Такім чынам, вызваленне метану ў космас перамесціцца з паўднёвага полюса на паўночны. З-за сезонных змяненняў хмарныя палосы ў паўднёвым паўшар'і Нептуна, як назіралася, павялічыліся ў памеры. Гэтая тэндэнцыя была заўважана яшчэ ў 1980 годзе, і, як чакаецца, будзе доўжыцца да 2020 года з надыходам на Нептуне новага сезону. Сезоны мяняюцца кожныя 40 гадоў.
Штормы
У 1989 годзе Вялікая цёмная пляма, устойлівы шторм — антыцыклон памерамі 13 000 × 6600 км, быў адкрыты апаратам НАСА «Вояджэр-2». Гэты атмасферны шторм нагадваў Вялікую чырвоную пляму Юпітэра, аднак 2 лістапада 1994 г. касмічны тэлескоп «Хабл» не выявіў яго на ранейшым месцы. Замест яго новае падобнае ўтварэнне было выяўлена ў паўночным паўшар'і планеты. Скутэр — гэта іншы шторм, выяўлены на поўдзень ад Вялікай цёмнага плямы. Ён так названы таму, што яшчэ за некалькі месяцаў да збліжэння «Вояджэра-2» з Нептунам было ясна, што гэтая купка аблокаў перамяшчалася значна хутчэй чым Вялікая цёмная пляма. Наступныя малюнкі дазволілі выявіць яшчэ больш хуткія, чым «скутэр», групы аблокаў. Малая цёмная пляма, другі па інтэнсіўнасці шторм, які назіраўся падчас збліжэння «Вояджэра-2» з планетай ў 1989 годзе, размешчаны яшчэ на поўдзень. Першапачаткова яна здавалася цалкам цёмнай, але пры збліжэнні яркі цэнтр Малой цёмнай плямы стаў лепш бачны, што можна заўважыць на большасці выразных фатаграфій з высокім разрозненнем. «Цёмныя плямы» Нептуна, як мяркуюць, нараджаюцца ў трапасферы на меншых вышынях, чым больш яркія і прыкметныя воблакі. Такім чынам, яны здаюцца своеасаблівымі дзіркамі ў верхнім воблачным слое. Паколькі гэтыя штормы носяць устойлівы характар ​​і могуць існаваць на працягу некалькіх месяцаў, яны, як лічыцца, маюць віхравую структуру. Часта звязваюцца з цёмнымі плямамі больш яркія, пастаянныя воблакі метану, якія ўтвараюцца ў трапапаўзе. Пастаянства спадарожных аблокаў паказвае, што некаторыя ранейшыя «цёмныя плямы» могуць працягваць сваё існаванне як цыклоны, нават пры тым што яны губляюць цёмную афарбоўку. Цёмныя плямы могуць рассеяцца, калі яны рухаюцца вельмі блізка да экватара або праз нейкі іншы невядомы пакуль механізм.
Унутранае цяпло
Больш разнастайная надвор'е на Нептуне, у параўнанні з Уранам, як мяркуюць, — вынік больш высокай унутранай тэмпературы. Пры гэтым Нептун ў паўтара раза больш аддалены ад Сонца, чым Уран, і атрымлівае толькі 40 % ад сонечнага святла, які атрымлівае Уран. Паверхневыя ж тэмпературы гэтых двух планет прыкладна роўныя. У верхніх абласцях трапасферы Нептуна тэмпература вельмі нізкая і дасягае -221,4 °C. На глыбіні, дзе ціск складае 1 бар, тэмпература дасягае -201,15 °C. Глыбей ідуць газы, аднак тэмпература устойліва павышаецца. Як і з Уранам, механізм нагрэву невядомы, але неадпаведнасць вялікая: Уран выпраменьвае ў 1,1 разы больш энергіі, чым атрымлівае ад Сонца. Нептун жа выпраменьвае ў 2,61 разы больш, чым атрымлівае, яго ўнутраная крыніца цяпла выдзяляе 161 % ад цяпла, якое атрымліваецца ад Сонца. Нягледзячы на тое што Нептун — самая далёкая планета ад Сонца, яго ўнутранай энергіі дастаткова, каб падтрымліваць самыя хуткія вятры ў Сонечнай сістэме. Прапануецца некалькі магчымых тлумачэнняў, уключаючы радыёгенны нагрэў ядром планеты (як Зямля грэецца, да прыкладу) , дысацыяцыя метану ў іншыя ланцуговыя вуглевадароды ва ўмовах атмасферы Нептуна , а таксама канвекцыя ў ніжняй частцы атмасферы, якая прыводзіць да тармажэння гравітацыйных хваль над трапапаўзай.
Пётр Фірлей (ваявода рускі)
У час вайны з Масковіяй браў удзел у бітве пад Оршай 8 верасня 1514 года. Быў саветнікам каралевы Боны, а потым Жыгімонта Аўгуста. У кастрычніку 1535 года быў прызначаны кашталянам бецкім, а праз месяц ужо стаў кашталянам вісліцкім. У 1537 годзе стаў ваяводам люблінскім і быў на гэтай пасадзе да 1545 года, калі пасля смерці Станіслава Адрованжа стаў ваяводам рускім. У 1551—1552 гадах удзельнічаў у барацьбе з паўстаннямі супраць Кароны ў Прусіі.
Нептун (планета)
Утварэнне і міграцыя
Для фарміравання ледзяных гігантаў — Нептуна і Урана — аказалася цяжка стварыць дакладную мадэль. Сучасныя мадэлі мяркуюць, што шчыльнасць матэрыі ў знешніх рэгіёнах Сонечнай сістэмы была занадта нізкай для фарміравання такіх буйных цел традыцыйна прынятым метадам акрэцыі матэрыі на ядро. Каб растлумачыць эвалюцыю Урана і Нептуна, было прапанавана мноства гіпотэз.
Адна з іх лічыць, што абодва ледзяныя гіганты не сфарміраваліся метадам акрэцыі, а з'явіліся з-за нестабільнага ўнутры першапачатковага протапланетнага дыска, і пазней іх атмасферы былі «садзьмутыя» выпраменьваннем масіўнай зоркі класа O або B.
Пётр Фірлей (ваявода рускі)
У 1532 годзе арандаваў радамскае староства і захоўваў яго да самай смерці. Таксама арандаваў староствы казімежскае і люблінскае.
Нептун (планета)
Утварэнне і міграцыя
Іншая канцэпцыя заключаецца ў тым, што Уран і Нептун сфарміраваліся блізка каля Сонца, дзе шчыльнасць матэрыі была вышэйшаю, і пасля перамясціліся на цяперашнія арбіты. Гіпотэза перамяшчэння Нептуна даволі папулярная, таму што дазваляе растлумачыць цяперашнія рэзанансы ў поясе Койпера, асабліва, рэзананс 2:5. Калі Нептун рухаўся вонкі, ён сутыкаўся з аб'ектамі прота-пояса Койпера, ствараючы новыя рэзанансы і хаатычна змяняючы існуючыя арбіты. Лічыцца, што аб'екты рассеянага дыска апынуліся ў цяперашнім становішчы з-за ўзаемадзеяння з рэзанансамі, створанымі міграцыяй Нептуна.
Прапанаваная ў 2004 годзе камп'ютарная мадэль Алесандра Марбідэлі з абсерваторыі Лазурнага берага ў Ніцы дапусціла, што перасоўванне Нептуна да пояса Койпера магло быць выклікана фарміраваннем рэзанансу 1:2 у арбітах Юпітэра і Сатурна, які паслужыў, свайго роду, гравітацыйным штуршком, які выпхнуў Уран і Нептун на больш высокія арбіты і прымусіў іх памяняць месцазнаходжанне. Выштурхоўванне аб'ектаў з пояса Койпера ў выніку гэтай міграцыі можа таксама растлумачыць «», якая адбылася праз 600 мільёнаў гадоў пасля фарміравання Сонечнай сістэмы, і з'яўленне ў Юпітэра траянскіх астэроідаў.
Пётр Фірлей (ваявода рускі)
Фундаваў Янавец на землях вёскі Серакомля і Любартаў, дзе пабудаваў замкі.
Нептун (планета)
Спадарожнікі
У Нептуна на сёння вядома 14 спадарожнікаў. Маса найбуйнейшага складае больш, чым 99,5 % ад агульнай масы ўсіх спадарожнікаў Нептуна, і толькі ён масіўны настолькі, каб мець форму сферы. Гэта Трытон, адкрыты Уільямам Ласелам усяго праз 17 дзён пасля адкрыцця Нептуна. У адрозненне ад усіх астатніх буйных спадарожнікаў планет у Сонечнай сістэме, у Трытона. Магчыма, ён быў захоплены гравітацыяй Нептуна, а не ўтварыўся на месцы, і, магчыма, калісьці быў карлікавай планетай у поясе Койпера. Ён досыць блізкі да Нептуна, каб пастаянна знаходзіцца ў. З-за прыліўнога паскарэння Трытон павольна рухаецца па спіралі да Нептуна, і, у канчатковым выніку, будзе разбураны пры дасягненні мяжы Роша, у выніку чаго ўтворыцца кольца, якое можа быць больш магутным, чым кольцы Сатурна (гэта адбудзецца праз адносна невялікі ў астранамічных маштабах перыяд часу: ад 10 да 100 мільёнаў гадоў). У 1989 годзе была праведзена ацэнка тэмпературы Трытона, якая склала -235 °C (38 К). На той момант гэта было найменшае значэнне для аб'ектаў у Сонечнай сістэме, якія валодаюць геалагічнай актыўнасцю. Трытон з'яўляецца адным з трох спадарожнікаў планет Сонечнай сістэмы, якія маюць атмасферу (разам з Іо і Тытанам). Не выключана існаванне пад ледзяной карой Трытона вадкага акіяна, падобнага акіяну Еўропы.
Пётр Фірлей (ваявода рускі)
Сям’я
Быў жанаты з Кацярынай Тэнчынскай герба «Тапор». У іх нарадзілася 6 дзяцей:
Нептун (планета)
Спадарожнікі
Другі (па часу адкрыцця) вядомы спадарожнік Нептуна — Нерэіда, спадарожнік няправільнай формы з адным з самых высокіх эксцэнтрысітэтаў арбіты сярод іншых спадарожнікаў Сонечнай сістэмы. Эксцэнтрысітэт ў 0,7512 дае ёй апаапсіду, якая у 7 разоў большая за яе перыапсіду.
З ліпеня па верасень 1989 года «Вояджэр-2» выявіў 6 новых спадарожнікаў Нептуна. Сярод іх адметны спадарожнік Пратэй няправільнай формы. Ён цікавы тым, што на яго прыкладзе відаць, якім вялікім можа быць цела яго шчыльнасці, без сцягвання ў сферычную форму ўласнай гравітацыяй. Другі па масе спадарожнік Нептуна складае толькі чвэрць працэнта ад масы Трытона.
Чатыры самыя ўнутраныя спадарожніка Нептуна — Наяда, Таласа, Дэспіна і Галатэя. Іх арбіты настолькі блізкія да Нептуна, што знаходзяцца ў межах яго кольцаў. Наступная за імі, Ларыса, была першапачаткова адкрыта ў 1981 годзе пры пакрыцці зоркі. Спачатку пакрыццё было прыпісана дугам кольцаў, але калі «Вояджэр-2» наведаў Нептун ў 1989 годзе, высветлілася, што пакрыццё было зроблена спадарожнікам. Паміж 2002 і 2003 годам было адкрыта яшчэ 5 спадарожнікаў Нептуна няправільнай формы, што было аб'яўлена ў 2004 годзе. 16 ліпеня 2013 года з дапамогай тэлескопа «Хабл» быў адкрыты 14-ы спадарожнік Нептуна каля 20 км у дыяметры. Паколькі Нептун быў рымскім богам мораў, яго спадарожнікі называюць у гонар меншых марскіх божастваў.
Твікенем
Твікенем, Твікенгем (Twickenham ['twɪk(ə)nəm]) — заходняе прадмесце Лондана, якое знаходзіцца ў Лонданскім Бора Рычманд-апан-Тэмс, што месціцца за 16 км на паўднёвы захад ад Чарынг-Кроса ўверх па Тэмзе. З 1965 года ўваходзіць у склад Вялікага Лондана.
Нептун (планета)
Кольцы
У Нептуна ёсць кальцавая сістэма, хоць значна менш істотная, чым, напрыклад, у Сатурна. Кольцы могуць складацца з ледзяных часціц, пакрытых сілікатамі або заснаваным на вугляродзе матэрыялам. Найбольш імаверна, гэта ён надае ім чырванаватае адценне. У сістэму кольцаў Нептуна ўваходзіць 5 кампанентаў.
Назіранні
Нептун не бачны няўзброеным вокам, бо яго зорная велічыня знаходзіцца паміж 7,7 і 8,0. Такім чынам, галілеевы спадарожнікі Юпітэра, карлікавая планета Цэрэра і астэроіды 4 Веста, 2 Палада, 7 Ірыда, 3 Юнона і 6 Геба ярчэйшыя за яго на небе. Для ўпэўненага назірання планеты неабходны тэлескоп c павелічэннем ад 200× і вышэй і дыяметрам не менш за 200-250 мм. У гэтым выпадку можна ўбачыць Нептун як невялікі блакітнаваты дыск, падобны на Уран. У бінокль 7×50 яго можна заўважыць як слабую зорку.
З-за вялікай адлегласці паміж Нептунам і Зямлёй вуглавы дыяметр планеты змяняецца толькі ў межах 2,2-2,4 вуглавых секунд. Гэта найменшае значэнне сярод астатніх планет Сонечнай сістэмы, таму візуальнае назіранне дэталей паверхні дадзенай планеты ўскладнена. Таму дакладнасць большасці тэлескапічных дадзеных аб Нептуне была невысокай да з'яўлення касмічнага тэлескопа «Хабл» і буйных наземных тэлескопаў з адаптыўнай оптыкай. У 1977 годзе, да прыкладу, не быў дакладна вядомы нават перыяд вярчэння Нептуна.
Для зямнога назіральніка кожныя 367 дзён Нептун пачынае ўяўны рэтраградны рух, такім чынам, утвараючы своеасаблівыя петлі завесы на фоне зорак падчас кожнага процістаяння. У красавіку і ліпені 2010 года і ў кастрычніку і лістападзе 2011 года гэтыя арбітальныя петлі прывялі яго блізка да тых каардынат, дзе ён быў адкрыты ў 1846.
Назіранні за Нептунам ў дыяпазоне радыёхваль паказваюць, што планета з'яўляецца крыніцай бесперапыннага выпраменьвання і нерэгулярных успышак. І адно і другое тлумачаць тым фактам, што магнітнае поле планеты круціцца. У інфрачырвонай частцы спектра на больш халодным фоне выразна бачныя хваляванні ў глыбіні атмасферы Нептуна (т. зв. «Штормы»), спароджаныя цяплом ад ядра, якое сціскаецца. Назіранні дазваляюць з высокай доляй дакладнасці ўстанавіць іх форму і памер, а таксама адсочваць іх перамяшчэнні .
Даследаванні
Бліжэй за ўсё да Нептуна «Вояджэр-2» падышоў 25 жніўня 1989 года. Паколькі Нептун быў апошняй вялікай планетай, якую мог наведаць касмічны апарат, было вырашана зрабіць блізкі пралёт паблізу Трытона і не лічыцца з наступствамі для траекторыі палёту. Падобная задача стаяла і перад «Вояджэрам-1» — пралёт паблізу Сатурна і яго найбуйнейшага спадарожніка — Тытана. Выявы Нептуна, перададзеныя на Зямлю «Вояджэрам-2», сталі асновай для з'яўлення ў 1989 годзе ў Публічнай тэлевяшчальнй службе (PBS) праграмы на ўсю ноч пад назвай «Нептун усю ноч».
Падчас збліжэння сігналы з апарата ішлі да Зямлі 246 хвілін. Таму, у асноўным, місія «Вояджэра-2» абапіралася на папярэдне загружаныя каманды для збліжэння з Нептунам і Трытонам, а не на каманды з Зямлі. «Вояджэр-2» досыць блізка праляцеў каля Нерэіды, перш чым прайшоў усяго ў 4400 км ад атмасферы Нептуна 25 жніўня. Пазней у той жа дзень «Вояджэр» праляцеў паблізу Трытона.
«Вояджэр-2» пацвердзіў існаванне магнітнага поля планеты і ўстанавіў, што яно нахілена, як і поле Урана. Пытанне аб перыядзе вярчэння планеты было вырашана вымярэннем радыёвыпраменьвання. «Вояджэр-2» таксама паказаў незвычайна актыўную пагодную сістэму Нептуна. Было адкрыта 6 новых спадарожнікаў планеты і кольцаў, якіх, як аказалася, было некалькі.
Каля 2016 года НАСА планавала паслаць да Нептуна КА. У цяперашні час ніякіх меркаваных дат старту не называецца, і стратэгічны план даследавання Сонечнай сістэмы больш не ўключае гэты апарат.
Нептун у масавай культуры
Планета Нептун фігуруе ў шэрагу мастацкіх твораў, у літаратуры, кіно і мультыплікацыі.