cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гарадок (Маладзечанскі раён)
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Гарадок датуецца 1646 годам. Мясцовасць уваходзіла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства і знаходзілася ва ўладанні Галімскіх.
Ідыш-беларускі слоўнік
Водгукі
У аглядзе, апублікаваным у часопісе «Народ Книги в мире книг», адзначаецца, што выданне мае вялікі спіс бібліяграфічных крыніц, у які ўвайшлі не толькі граматыкі, падручнікі і слоўнікі ідыша, але нават зборнікі народнай музыкі і кулінарныя кнігі. Слоўнік дэманструе багацце ідыша і беларускай мовы. Асаблівасцю выдання з’яўляецца запіс яўрэйскіх слоў лацініцай. Адзначаецца, што выданне мае рэдкі і каштоўны моўны матэрыял.
Вольф Масковіч у «Jews and Slavs» адзначае, што аўтар слоўніка, добра ведаючы беларускі дыялектны матэрыял і надаючы ўвагу запазычанням з славянскіх моў у ідышы, змог выправіць памылкі і недакладнасці, якія былі ў іншых слоўнікаў ідыша.
Гарадок (Маладзечанскі раён)
Гісторыя
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Гарадок апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Вілейскім павеце Віленскай губерні. У XIX ст. мястэчкам валодалі Тышкевічы. У пачатку XX ст. тут існавалі валасная ўправа, 2 праваслаўныя царквы, 2 сінагогі, бровар, 22 крамы, 3 карчмы, заезны двор, народнае вучылішча, млын.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Гарадок апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Маладзечанскага павета Віленскага ваяводства.
У 1939 годзе Гарадок увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 г. стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі.
Як згадвае мясцовы краязнаўца Аляксей Жахавец, Гарадок быў збольшага яўрэйскім мястэчкам. Да вайны ў Гарадку, згодна перапісу, жыло 1095 яўрэяў. Пасля вайны засталося дзве сям'і: Гіршы Бермана і Янкеля Авербуха. Яны выжылі «дзякуючы» таму, што да вайны былі сасланыя ў сталінскія лагеры, і вярнуліся ў Гарадок толькі пасля вайны. У мястэчку існавала гета з сакавіка па ліпень 1942 года. Пры ліквідацыі гета частку працаздольных яўрэяў адправілі ў лагер у Краснае, астатніх знішчылі. Большасць яўрэяў на машынах вывезлі за вёску, дзе расстралялі, а пасля спалілі. Тых яўрэяў, што адмаўляліся або не маглі самастойна пакінуць гета, забівалі проста ў вёсцы.
У 1973 годзе да Гарадка далучана вёска Доўцавічы.
Лышчыцы
Лы́шчыцы (, Лыщицы) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчаны за 25 кіламетры на паўночны захад ад Брэста, за 2 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы, 4 кіламетры ад аўтадарогі Каменец — Высокае.
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя, калі вёску паводле прывілея атрымаў Леў Лышчынскі, які паходзіў з Вільні. Ён меў трох сыноў: Канстанціна, Станіслава і Івана. У Канстанціна нарадзіўся сын Геранім, які быў бацькам Казіміра Лышчынскага.
Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. У 1817 годзе К. Віслоцкі пабудаваў праваслаўную драўляную царкву са званіцай. У 1878 годзе працавалі ветраны млын, карчма. У 1886 годзе вёска — цэнтр Лышчыцкай воласці, у якую ўваходзілі 17 сёл (380 двароў).
У 1905 годзе чыгуначная станцыя Лышчыцы на паўднёва-заходнім напрамку. Былі размешчаны тэлеграфічная станцыя, участкі: па воінскай павіннасці, валаснога сельскага фельчара, судовых следчых, міравых пасрэднікаў, судова-міравой акругі. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, цэнтр Лышчыцкай гміны Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Станам на 30 верасня 1921 года вёска, фальварак, чыгуначная станцыя. У 1924 годзе працавалі 5 млыноў, цагельня. Дзейнічала падпольная ячэйка КПЗБ, якая ўваходзіла ў Брэсцкую акруговую арганізацыю. 7 лістапада 1926 года большасць сялян вёскі пад лозунгамі КПЗБ удзельнічалі ў дэманстрацыі.
Паўлавічы (Сакульскі павет)
Паўлаві́чы (Pawłowicze) — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Сакульскага павета Падляскага ваяводства, частка вясковай гміны Кузніца.
Лышчыцы
Гісторыя
У Вялікую Айчынную вайну 6 вяскоўцаў загінулі на фронце, 3 — у партызанах. У студзені 1949 года 70 з 89 гаспадарак уступілі ў калгас імя Мічурына. Паводле перапісу 1959 года — пасёлак (331 жыхар) і вёска (315 жыхароў). У хуткім часе яны склалі адзін населены пункт.
Інфраструктура
Цэнтр сельскагаспадарчага кааператыўнага прадпрыемства «Астрамечава». Працуюць сярэдняя школа, клуб, дзіцячы сад, аптэка, бібліятэка, аддзяленне сувязі, участковая бальніца, 2 магазіны.
Маўн
Маўн (Maun) — 5-ы паводле насельніцтва горад Батсваны і сталіца Паўночна-Заходняй акругі, размешчаны ў дэльце ракі Акаванга. Уваходзіць у склад субакругі Дэльта. Насельніцтва — 43776 чал. (На 2001 г.). У горадзе размешчаны аэрапорт. Горад заснаваны ў 1915 г. людзьмі народа батавана.
Галееўка
Назву Гале́еўка маюць:
Такарчук
Такарчук — прозвішча.
Галоўкі
Назву Гало́ўкі маюць:
Павел Рыгоравіч Казлоўскі
Павел Рыгоравіч Казлоўскі (,  — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1974).
Біяграфія
Да 1941 года вучыўся ў Віленскім універсітэце, працаваў рэпетытарам і сакратаром у адваката ў Вільні. У Вялікую Айчынную вайну ў партызанах у Вілейскай вобласці. З 1944 года ў Пракуратуры БССР. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1960 годзе. У 1957—1986 гадах у Інстытуце гісторыі АН БССР.
Навуковыя даследаванні
Даследаваў гісторыю сельскай гаспадаркі і сялянства Беларусі XVII—XVIII ст. Аўтар прац па крыніцазнаўстве і дэмаграфіі беларускай вёскі. Член аўтарскага калектыву «Гісторыі Беларускай ССР» (т. 1, 1972), адзін з рэдактараў і складальнікаў серыі зборнікаў дакументаў «Інвентары магнацкіх уладанняў Беларусі XVII—XVIII стст.» («Маёнтак Смаргонь», 1977, «Маёнтак Цімкавічы», 1982). Адзначыў высокую культуру гаспадарання на беларускай вёсцы ў XVII—XVIII ст., што не саступала ўзроўню суседніх краін. Аспрэчыў памылковыя і тэндэнцыйныя меркаванні аб заняпадзе сельскай гаспадаркі Беларусі напярэдадні далучэння беларускіх зямель да Расійскай імперыі. Адзін з перакладчыкаў на беларускую мову кнігі «Літоўская гаспадыня» (1993).
Лідзія Міхайлаўна Кукраш
Лідзія Міхайлаўна Ку́краш (нар., г. Днепрадзяржынск, Украіна) — беларускі вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1992). Жонка Мікалая Патапавіча Кукраша.
Скончыла ў 1958 годзе Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. 3 1958 у Беларускім НДІ эемляробства і кармоў.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па павышэнні ўрадлівасці і якасці лёну ва ўмовах інтэнсіўнага земляробства.
Пісуар
Пісуар (Pissoir) — разнавіднасць унітаза толькі для мачавыпускання. Распаўсюджаны ў грамадскіх туалетах. Вырабляецца з санфаянса, радзей з эмаліраванага металу, пластмасы, нержавеючай сталі.
Пісуар для жанчын
З улікам асаблівасцяў анатоміі бываюць як мадэлі, прызначаныя для мужчын, так і (радзей) для жанчын. Пры ўстаноўцы такой сантэхнічнай прылады прадугледжана, што яно дазваляе мачыцца, не дакранаючыся целам унітаза і не згінаючыся, што дапамагае жанчынам, хворым на артрыт. Шырокага распаўсюджвання жаночыя пісуары не атрымалі з-за відавочнай нязручнасці і няўмення жанчын імі карыстацца, што не дапамагае падтрыманні чысціні ў туалеце.
Дангулагаш
Дангулагаш — сяло ў Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Канысбайскай сельскай акругі. Код КАТА — 115649400.
Паворына
Паворына (Поворино) — горад (з 1954 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Паворынскага раёна Варонежскай вобласці. Насельніцтва 18,0 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1870 годзе.
Дангулагаш
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 223 чалавекі (115 мужчын і 108 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 224 чалавекі (118 мужчын і 106 жанчын).
Паворына
Горад размешчаны на мяжы з Валгаградскай вобласцю, за 236 км ад Варонежа.
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці і чыгуначнага транспарта. Вузел чыгуначных ліній Гразі — Ілоўля і Рцішчава — Ліскі Паўднёваўсходняй чыгункі і аўтадарог.
Галоўні
Назву Гало́ўні маюць:
Джон ле Карэ
Джон Ле Карэ́ (John le Carré; сапраўднае імя — Дэ́йвід Джон Мур Ко́рнуэл, David John Moore Cornwell; , Пул, Англія — , Труро ) — англійскі пісьменнік, аўтар шпіёнскіх раманаў. За 50 год выдаў 22 раманы, якія перакладзеныя на 36 моў. Яго кнігі шмат разоў былі экранізаваны.
Біяграфія
Скончыў Лінкальн-каледж Оксфарда, ужо ва ўніверсітэце пачаў супрацоўнічаць з брытанскай контраразведкай Мі-5, выкладаў мовы ў самай прэстыжнай брытанскай школе, Ітане, а затым перайшоў на штатную працу ў контраразведку. У 1959 годзе ён перайшоў на працу ў замежную разведку Мі-6, працаваў пад дыпламатычным прыкрыццём у Заходняй Германіі.
Пачаў пісаць раманы аб працы разведкі ў часы халоднай вайны; пасля таго, як да іх прыйшоў поспех, пакінуў дзяржаўную службу. Самыя вядомыя яго кнігі — «Шпіён, які прыйшоў з холаду», «Шпіён, выйдзі прэч», «Рускі дом», апошняя яго праца выйшла ў 2019 годзе.
Творы Ле Карэ вылучае адсутнасць у іх супергерояў, складаныя псіхалагічныя лініі, бездакорная англійская мова. Ён увёў у шырокі ўжытак многія словы з тэрміналогіі спецслужбаў, напрыклад, слова «крот» для ўкаранёных агентаў стала шырока выкарыстоўвацца пасля яго раману «Шпіён, выйдзі прэч» 1974 года.
Мёры
Мё́ры  — горад у Віцебскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Мёрскага раёна, на беразе Мёрскага возера. За 190 км ад Віцебска. Чыгуначная станцыя на лініі Друя — Варапаева. Аўтадарогамі злучаныя з Дзісной, Верхнядзвінскам, Браславам, Шаркаўшчынай. Насельніцтва 8 001 чал. (2017).
Назва
Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).
Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя (цячэ па тэрыторыі Горацкага і Дубровенскага раёнаў).
Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока». Гэты корань у літоўскіх гідронімах Mera, Meraitis (у Швянчоніскім раёне).
У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja, літоўскіх Asveja, Roveja , у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.
Перыяд Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай
У пісьмовых крыніцах упамінаюцца пад 1514 годам як маёнтак Мярэя Браслаўскага павета Вялікага Княства Літоўскага. Як маёнтак Мёры называюцца ў попісе літоўскага войска 1567 года. У 1644 годзе тут стаяў праваслаўны манастыр, які ў 1690 годзе М. Мірскі падараваў уніятам. У 1691 годзе пабудаваны касцёл. У XVIII стагоддзі існавала 5 маёнткаў пад назвай Мёры. Гэтыя маёнткі належалі Мірскім, Перасвет-Солтанам, Беліковічам, Клотам, Зяновічам, Пуцятам.
У складзе Расійскай імперыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе Мёры адышлі да Расійскай імперыі як мястэчка, цэнтр воласці Дзісенскага павета Мінскай, а з 1842 года Віленскай губерняў. У 1866 годзе тут адкрыта народная школа. У 1886 годзе насельніцтва мястэчка складала 110 жыхароў. Тут стаялі 3 карчмы, штогод праводзіліся 2 кірмашы. У канцы XIX стагоддзя дзейнічалі 2 школы. У 1903 годзе ў Мёрах 145 жыхароў, вучылішча, царкоўнапрыходская школа.
У 1918 годзе Мёры акупіравалі германскія войскі, у 1919—1920 гадах яны былі заняты польскімі войскамі.
У складзе Польскай Рэспублікі
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года Мёры адышлі да Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павета Віленскага ваяводства. У 1927 годзе тут 422 жыхары. Стаялі крама, аптэка, працавалі 2 млыны, да 1931 года дзейнічала запалкавая фабрыка.
Перыяд Беларускай ССР
Увосень 1939 года Мёры далучаны да БССР. 3 15 студзеня 1940 года яны цэнтр Мёрскага раёна Вілейскай вобласці.
Другая сусветная вайна
У Вялікую Айчынную вайну 3 ліпеня 1941 года Мёры акупіравалі нацысцкія захопнікі. За перыяд акупацыі гітлераўцы загубілі ў Мёрах 662 чалавек. 2 чэрвеня 1942 года было ліквідавана 779 чалавек яўрэйскай нацыянальнасці з гета. Прыкладна 70—80 чалавек атрымалася збегчы. 4 ліпеня 1944 года войскі 1-га Прыбалтыйскага фронту і партызаны вызвалілі Мёры ад захопнікаў.
Пасляваенны перыяд
У 1944 годзе Мёры ўключаны ў Полацкую, а ў 1954 годзе — у Маладзечанскую вобласці. 3 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 7 жніўня 1957 года Мёрам нададзены статус гарадскога пасёлка.
Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, камбікормавай, першаснай апрацоўкі льна прамысловасці. Гасцініца.
Адукацыя і культура
2 сярэднія, 1 базавая, дзіцяча-юнацкая спартыўная школы, школа мастацтваў, Дом дзіцячай творчасці, Дом культуры, 2 бібліятэкі, Мёрскі гісторыка-этнаграфічны музей.
Спорт
Дзейнічае фізкультурна-аздараўленчы комплекс «Мёры», Мёрская ДЮСШ, ФК Мёры.
Леанарду Араужу
Леана́рду Насіме́нту ды Арау́жу (Leonardo Nascimento de Araújo;, ) — футбаліст зборнай каманды Бразіліі. Паўабаронца. Чэмпіён свету 1994.
Галубоўка
Назву Галубо́ўка маюць:
NGC 3517-1
NGC 3517-1 (іншыя абазначэнні — UGC 6144, MCG 10-16-55, ZWG 291.27, KCPG 266A, IRAS11026+5647, PGC 33526) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Лыжка
Лыжка  — сталовы прыбор, аддалена нагадвае невялікую лапатку ў выглядзе невялікай плоскай пасудзіны (чэрпала), злучанай перамычкай з трымалам (дзяржальніца). Выкарыстоўваецца для зачэрпвання і пераносу (напрыклад, у рот пры ежы) вадкай або напаўвадкай ежы, такі, як суп, варэнне ці марожанае, а таксама сыпкіх, парашкападобных цвёрдых прадуктаў, напрыклад, цукру, солі або зялёнага гарошку.
Франсістаўн
Франсістаўн (Francistown) — 2-ы паводле велічыні горад Батсваны, размешчаны на паўднёвым усходзе Паўночна-Усходняй акругі за 400 км ад Габаронэ. Насельніцтва — (2001). У горадзе размешчаны міжнародны аэрапорт і чыгунка. Франсістаўн знаходзіцца пры сутоцы Лімпопа: Таці і Інчве, за 90 км ад дзяржаўнай мяжы Зімбабвэ. Горад быў цэнтрам першай залатой ліхаманкі ў Паўднёвай Афрыцы і да гэтага часу акружаны старымі і закінутымі шахтамі і залатымі руднікамі.
Ганна Сяргееўна Курнікава
Ганна Сяргееўна Курнікава (нар. 7 чэрвеня 1981, Масква, СССР) — былая расійская тэнісістка і фотамадэль, былая першая ракетка свету ў парным разрадзе (адзіная расіянка, якая дамагалася гэтага дасягнення), цяпер грамадзянка ЗША. Двухразовая пераможца Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі ў парным разрадзе (абодва разы — з Марцінай Хінгіс).
Яўген Харлампіевіч Чыкаленка
Яўген Харлампіевіч Чыкаленка (Євге́н Харла́мпійович Чикале́нко; 9 снежня 1861 года — 20 чэрвеня 1929 года) — украінскі грамадскі дзеяч, мецэнат, аграном, выдавец і публіцыст. Адзін з ініцыятараў склікання Украінскай Цэнтральнай Рады.
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Перашоры (цяпер Падзільскі раён Адэскай вобласці Украіны) у сям'і сакратара Ананьеўскага акруговага суда. Яго дзед служыў афіцэрам Бугскага казацкага войска. Маці паходзіла са шляхецкага роду Краеўскіх. З 1875 па 1881 год вучыўся ў Елісаветградскім рэальным вучылішчы. Адукацыю атрымаў у Харкаўскім універсітэце, дзе быў ва ўкраінскай студэнцкай суполцы і ў радыкальным гуртку, за што быў арыштаваны (1884) і правёў 5 гадоў пад наглядам паліцыі ў роднай вёсцы. На той момант бацька ўжо памёр. Так Яўген Чыкаленка пачаў самастойна кіраваць радавой сядзібай. У гэты час ён эксперыментуе як аграном, нават у засушлівыя гады дабіваецца на сваіх палях добрага ўраджаю. Напісаў і выдаў практычныя парады па сельскай гаспадарцы: «Гутаркі па сельскай гаспадарцы» ў 5 кнігах (Адэса, 1897), пазней — Пецярбург (1910—1912), якія выйшлі паўмільённым накладам і былі своеасаблівай папулярнай энцыклапедыяй.
У 1894 годзе пераехаў у Адэсу, а ў 1900 годзе ў Кіеў, дзе ўключыўся ў грамадскае жыццё. Быў мецэнатам розных ініцыятыў: на яго грошы выдаваўся Руска-ўкраінскі слоўнік (Львоў, 1893-1898), ён дапамагаў часопісу «Киевская старина», даючы прэмію (1 000 руб.) за лепшую пісьмовую гісторыю Украіны і выплочваючы ганарары за ўкраінскія пісьменніцкія творы, надрукаваныя ў «Киевской старине»; арганізаваў пры Навуковым таварыстве імя Шаўчэнкі ў Львове фонд, каб дапамагчы ўкраінскім пісьменнікам, фундаваў штотыднёвік Рэвалюцыйна-ўкраінскай партыі «Селянін» у Львове, стаў галоўным заснавальнікам «Акадэмічнага дому» ў Львове (25 000 рублёў), заахвочваючы прыдняпроўскую моладзь ехаць вучыцца ў Львоў.
Быў актыўным членам Старой грамады (з 1900 года), Усеагульнай украінскай беспартыйнай дэмакратычнай арганізацыі, Украінскай дэмакратычнай партыі (з 1904 года), Украінскай дэмакратычнай радыкальнай партыі (з 1905 года); У 1908 годзе быў ініцыятарам заснавання Таварыства ўкраінскіх прагрэсістаў і яго фактычным старшынёю. Распаўсюджанню нацыянальнай свядомасці найбольш паспрыяла заснаванне ім адзіных на Падняпроўі ўкраінскіх штодзённых газет «Грамадская думка» (1906) і «Рада» (1906—1914).
Падчас Першай сусветнай вайны хаваўся ад пераследу ў Фінляндыі, Петраградзе, Маскве; з пачаткам рэвалюцыі 1917 вярнуўся ў Кіеў. Менавіта Чыкаленка стаў ініцыятарам склікання Украінскай Цэнтральнай Рады. Ён таксама заклікаў Міхаіла Грушэўскага вярнуцца з Масквы і ўзначаліць гэты орган. Пры гэтым ён не ўдзельнічаў у палітычнай дзейнасці.
У студзені 1919 года выехаў у Галічыну, дзе пазней быў інтэрнаваны палякамі. З 1920 года знаходзіўся ў Аўстрыі. У эміграцыі жыў вельмі бедна. Украінская газета «Свабода» ў ЗША нават абвясціла збор сродкаў на яго лячэнне. З 1925 годзе ўзначальваў тэрміналагічную камісію ва Украінскай эканамічнай акадэміі. Памёр 20 чэрвеня 1929 года у горадзе Подзебрадах ў Чэхаславакіі.
Свой вопыт у сельскай гаспадарцы ён апісаў у брашуры «Гутарка аб сельскай гаспадарцы» (1897). У форме гутаркі з селянінам расказваецца пра дзейсныя метады аграноміі. Ён пісаў сваю брашуру на ўкраінскай мове, а потым пяць гадоў дамагаўся яе выдання з дазволу, падпісанага самім міністрам унутраных спраў Расіі, паколькі ўкраінская мова тады была забароненая. Аўтар «Успамінаў» (Львоў, 1925—1926) і «Дзённіка 1917—1919» (Львоў, 1931), якія даюць багаты матэрыял па гісторыі ўкраінскага нацыянальнага руху канца ХІХ — пачатку ХХ стагоддзяў.
Арам MP3
Арам Саркісян, больш вядомы як Арам MP3 (Արամ Սարգսյան; нар., Ерэван, Арменія) — армянскі спявак, шоўмэн і комік, які быў абраны прадстаўляць Арменію на конкурсе песні «Еўрабачанне 2014», з песняй «Not Alone».
Біяграфія
Арам Саркісян нарадзіўся ў Ерэване 5 красавіка 1984 года. З дзяцінства марыў быць на вялікай сцэне, і яшчэ ў школе займаўся харавымі спевамі, удзельнічаў у школьных мерапрыемствах і тэатральных пастаноўках. У 2006 годзе скончыў Ерэванскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт па спецыяльнасці фармацэўт.
Удзельнічаў у тэлепраекце «Дзве зоркі», гумарыстычным праекце «32 зуба», дзе рабіў пародыі на знакамітых спевакоў. Вядучы цэлага шэрагу тэлеперадач. Зараз удзельнічае ў гумарыстычным праекце «Vitamin Club». Аднойчы, у адной з тэлеперадач, адзін з яго калег жартам назваў яго «MP3», пасля чаго гэта мянушка замацавалася за выканаўцам, стаўшы ў выніку яго сцэнічным імем.
Еўрабачанне 2014
31 снежня 2013 года Арам MP3 быў абраны прадстаўляць Арменію на «Еўрабачанні 2014» з песняй «Not Alone», дзе заняў 4-е месца ў фінале.
Галузы
Назву Галу́зы маюць:
Кустын
Ку́стын (, Кустын) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчаны за 27 кіламетры на поўнач ад Брэста, 2 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя як сяло ў Берасцейскім павеце Троцкага, з 1566 года — Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. У пачатку XVII стагоддзя вёску набыў пан Геранім Лышчынскі — бацька Казіміра Лышчынскага, беларускага мысляра, філосафа, атэіста. У 1739 годзе на сродкі пана Хржаноўскага ў вёсцы пабудавана праваслаўная драўляная царква з мураванай званіцай.
Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. Маёнтак Кустынь складаўся з фальварка і аднайменнай вёсцы. Паводле матэрыялаў 1833 года ў маёнтку 83 сялянскай душы, 392 дзесяціны зямлі. У 1886 годзе сяло ў Лышчыцкай воласці на ўрочышчы Барсукоўшчызна; праваслаўная царква, ветраны млын, заезны дом. У Кустыні размяшчалася Лышчынская валасная ўправа. У 1890 годзе маёнтак належаў З. Узбіцкаму, які меў 151 дзесяціну зямлі. Сяляне Кустынскай сельска-гаспадарчай грамады мелі 200 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе праваслаўная царква, працаваў хлебазапасны магазін. Дзейнічала царкоўна-прыходская школа, у якой у 1899 годзе вучыліся 2 хлопчыкі і 9 дзяўчынак.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну на фронце загінулі 9 вяскоўцаў. У сакавіку 1947 года арганізаваны калгас імя Молатава, у які ўвайшлі 37 гаспадарак з 62. Пазней аб’яднаны з калгасам імя Мічурына, а затым увайшоў у сельскагаспадарчае кааператыўнае прадпрыемства «Астрамечава».
Паводле перапісаў 1959 года ў вёсках Кустынь, Кустынь 1 і Кустынь 2 — 312 жыхароў, у 1970 годзе — 273 жыхары (вёскі аб’яднаны).
Арцём Уладзіміравіч Такарчук
Арцём Уладзіміравіч Такарчук (нар. ) — беларускі архітэктар, палітычны зняволены, абвінавачаны і асуджаны падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.
Біяграфія
З 2002 па 2006 навучаўся ў Мінскім архітэктурна-будаўнічым каледжы, з 2014 года — у Маскоўскім тэхналагічным універсітэце. Як архітэктар займаўся распрацоўкай праектаў для прыватных і грамадскіх месцаў, падтрымліваў уласны блог па тэме архітэктуры і дызайну. Удзельнічаў ў нацыянальных і міжнародных конкурсах, мае грамату міністра інфармацыі за праект будынка Белтэлерадыёкампаніі.
Палітычны пераслед
Першы раз Арцём Такарчук быў затрыманы 13 верасня 2020 на так званым «Маршы герояў» (агулам тады было затрымана больш за 700 чалавек), ён быў збіты пры затрыманні, дастаўлены ў бальніцу, дзе яму наклалі швы на галаву, пасля чаго адпусцілі.
Праз два дні, 15 верасня, яго зноў затрымалі, але ўжо ў межах крымінальнай справы. Пазней на судзе Такарчук распавёў падрабязнасці свайго затрымання: следчы праз тэлефон запрасіў яго ў РУУС, дзе яго затрымалі, пасля закінулі ў мікрааўтобус, селі на яго зверху, збівалі па галаве, руках, нагах. Пасля гэтага ён падпісаў пратакол допыту, дзе прызнаў, што штурхаў вайскоўца. Толькі пасля гэтага ён быў дастаўлены ў бальніцу хуткай дапамогі, дзе яму дыягнаставалі страсенне мозгу, закрытую чэрапна-мазгавую траўму, шматлікія ўдары грудной клеткі, падскурныя гематомы ў вобласці спіны і пляча, удары правага і левага сцягна, а таксама множныя гематомы па целе (адпаведная даведка з бальніцы была далучана да яго справы). Нягледзячы на гэта, ён не быў вызвалены, і ўжо ў лістападзе пачаўся судовы разгляд яго справы, дзе яго абвінавачвалі па арт. 363 Крымінальнага кодэкса (Супраціў супрацоўніку органаў унутраных спраў або іншай асобе, якая ахоўвае грамадскі парадак). Пракурор Арцём Цвяткоў абгрунтаваў абвінавачванне тым, што на маршы 13 верасня ён аказаў супраціў салдату тэрміновай службы Максіму Чарнякову: «нанёс не менш аднаго ўдару па тулаве пацярпелага, чым прычыніў Чэрнякову цялесныя пашкоджанні: крывападцёкі ў вобласці левага локцевага сустава, сінякоў левага сцягна, сінякоў левай падуздышнай косткі, якія не пацягнулі кароткачасовага расстройства здароўя і страты працаздольнасці, прычыніўшы фізічны боль». Такарчук папрасіў прабачэння ў Чарнякова, сцвярджаў, што спрабаваў адцягнуць ужо ўпалага Чарнякова ўбок, каб той не атрымаў траўм падчас штурханіны, якая адбывалася пры затрыманні людзей, таксама звярнуў увагу, што пералічаныя траўмы не маглі атрымацца ў выніку аднаго штуршка. Чарнякоў па медыцынскую дапамогу пасля здарэння не звяртаўся, што яго біў ці штурхаў Такарчук пацвердзіць не змог, таксама папрасіў суд не пазбаўляць Такарчука волі, ад іскавых патрабаванняў адмовіўся.
Кызылсая
Кызылсая — сяло ў Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Кызылсаянскай сельскай акругі. Код КАТА — 115651100.
Арцём Уладзіміравіч Такарчук
Палітычны пераслед
20 лістапада ў судзе Цэнтральнага раёна Мінска суддзя Юлія Густыр прызнала Такарчука вінаватым і вынесла прысуд у тры з паловай гады пазбаўлення волі ў калоніі агульнага рэжыму (менавіта такое пакаранне запрасіў раней пракурор Цвяткоў).
Кызылсая
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 955 чалавек (487 мужчын і 468 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 650 чалавек (329 мужчын і 321 жанчына).
Арцём Уладзіміравіч Такарчук
Палітычны пераслед
27 студзеня 2021 шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт, Беларускі ПЭН-цэнтр і Беларуская асацыяцыя журналістаў Арцём Такарчук быў прызнаны палітычным зняволеным: «маніторынг гэтых судовых пасяджэнняў паказаў, што суды выносяць непрапарцыйна жорсткія (неадэкватныя) правапарушэнню, у якім абвінавачваюцца асобы, прысуды ў параўнанні з прысудамі, якія выносіліся па такім жа катэгорыям справаў па-за палітычным кантэкстам…засведчыў і іншыя парушэнні прынцыпаў справядлівага судовага разбіральніцтва: парушэнні прэзумпцыі невінаватасці, роўнасці перад судом і інш.».
16 сакавіка сімвалічнай «хроснай» Арцёма Такарчука стала дэпутатка Нацыянальнай рады Аўстрыі.
Прысуд Такарчук адбывае ў папраўчай калоніі № 15 у Магілёве.
Алесь Каўрус
Алесь Каўрус, поўнае імя Аляксандр Аляксандравіч Каўрус (, в. Брусы, цяпер Мядзельскі раён, Мінская вобласць —, Мінск) — беларускі мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук (1965), дацэнт.
Біяграфія
Вучыўся ў Мядзельскай сярэдняй школе, вядомай традыцыямі нацыянальна-патрыятычнага руху. У 1959 годзе скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут. У 1959—1962 гадах працаваў настаўнікам у Мядзельскім раёне. Пасля навучання ў аспірантуры пры Мінскім педінстытуце ў 1965 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1965—1968 гадах працаваў старшым выкладчыкам Мазырскага педагагічнага інстытута, у 1968—1974 гадах — старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР.
Балюча ўспрымаў знішчэнне беларускай сярэдняй і вышэйшай адукацыі, якое праводзілі савецкія ўлады, а таксама ўсеагульную русіфікацыю грамадскага і палітычнага жыцця, не прымаў антыбеларускую пазіцыю тагачаснага кіраўніцтва акадэмічнага Інстытута мовазнаўства, падтрымліваў кантакты з аднадумцамі з акадэмічнага і выкладчыцкага асяроддзя. У сваіх публікацыях, на лекцыях у інстытуце, у выступах і навуковых дыскусіях пастаянна адстойваў самабытнасць беларускай мовы, яе правы ў грамадскай сферы. У пачатку 1974 года Каўрус быў дастаўлены ў КДБ на допыт, а 22 сакавіка Вучоная рада інстытута, якая знаходзілася пад ціскам парткаму і дырэкцыі, вынесла пастанову пра яго неадпаведнасць займанай пасадзе. У пратаколе пасяджэння рады ў прыватнасці запісана: «Знаходзяцца яшчэ ў нашым асяроддзі людзі, якія свядома становяцца на пазіцыі нашых ідэйных праціўнікаў і спрабуюць весці барацьбу супраць палітыкі партыі і ўраду… Партарганізацыя і дырэкцыя маюць матэрыялы, з якіх відаць, што гэта група (гаворка пра навукоўцаў з „Акадэмічнага асяродку“) сыходзілася ў поглядах, перыядычна збіралася, затым вяла гутаркі, абмяркоўвала свае пытанні ў закрытым парадку». Паводле загаду дырэктара ад 4 красавіка 1974 года Каўрус быў звольнены з працы. Былі вернуты з выдавецтва рукапісы яго манаграфіі і артыкулаў, яго прозвішча выкрэслівалася з публікацый іншых аўтараў. Прозвішча жонкі было выкраслена з адпаведных тамоў «Беларускай Савецкай Энцыклапедыі», над якімі яна працавала як рэдактар. Наступная праца Каўруса была апублікаваная толькі праз 6 гадоў. Больш за паўгода пасля звальнення з інстытута Каўрус быў без працы.
17 кастрычніка 1974 года ўладкаваўся на пасаду рэдактара выдавецтва «Народная асвета». З 1981 года працаваў на кафедры беларускага мовазнаўства ў Беларускім дзяржаўным педагагічным інстытуце. У 1982—2006 гадах быў дацэнтам кафедры беларускага мовазнаўства Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка.
Даследаваў мову мастацкай літаратуры і сродкаў масавай інфармацыі, беларускую тэрміналогію, культуру мовы, стылістыку і іншае. Аўтар некалькі кніжак і больш як 250 артыкулаў.
Мінімальна жыццяздольны прадукт
MVP, мінімальна жыццяздольны прадукт (Minimum viable product — MVP) - прадукт з мінімальным функцыяналам, які можна даць карыстальнікам для выкарыстання. Выкарыстоўваецца для тэставання ідэй у распрацоўцы праграм з мінімальнымі выдаткамі рэсурсаў. Звычайна рэалізуецца шляхам ўдалага планавання рэлізаў, калі ў першы рэліз уваходзяць толькі асноўныя функцыі (або адна самая важная), што дае магчымасць карыстальнікам ўжо пачаць працаваць, не чакаючы канчатковай версіі.
Выкарыстоўваецца таксама ў онлайн-маркетынгу. Для неіснуючых прыкладанняў або праграм ствараюцца рэкламныя сайты і запускаюць рэкламную кампанію. Колькасць карыстальнікаў, зацікаўленых таварам, служыць доказам, што рынку патрэбен такі прадукт. Або пры даданні новага функцыяналу спачатку ствараюць спасылку на яго ўнутры сэрвісу на рэкламную старонку. У залежнасці ад колькасці карыстальнікаў, якія клікнулі па ёй, вырашаюць ці трэба распрацоўваць яго.
Прэзідэнт рэгіянальнага савета
Прэзідэнт рэгіянальнага савета (Président du conseil régional) у Францыі - пасада кіраўніка рэгіянальнага савета - асноўнага кіруючага органа рэгіёну. Прэзідэнт абіраецца тэрмінам на шэсць гадоў.
Касцёл Святога Яна і кляштар баніфратаў (Мінск)
'''Касцёл Св. Яна і кляштар баніфратараў''' — рымска-каталіцкі кляштарны комплекс у Мінску. Дзейнічаў у XVIII — 1-й пал. XIX стст. Знаходзіўся на Цёмных Крамах у самым пачатку Казьмадзям'янаўскай вуліцы, непадалёк ад Мінскага Замчышча.
Насупраць таго месца, дзе ў старажытнасці стаяў баніфрацкі кляштар, цяпер знаходзіцца тралейбусна-аўтобусны прыпынак.
Гісторыя
У 1700 годзе стольнік і падстароста менскі Тэадор Антоній Ваньковіч ахвяраваў баніфратам 10 тыс. злотых і вялікая пляцоўка на Старым (Нізкім) Рынку пад узвядзенне касцёла, кляштару, шпіталя і інш. збудаванняў, а таксама фальварак Кальварышкі (за горадам, на беразе ракі Свіслач), які меў 1 валоку і 15 моргаў ворнай зямлі і комплекс жылых і гаспадарчых пабудоў. Адначасова стольнік старадубскі М. Радкевіч падараваў кляштару 2 сенажаці над Свіслаччу. У 1709 годзе А. Т. Ваньковіч ахвяраваў кляштару маёнтак Саковічы, а касцёлу — убранне. У 1750 годзе Аўгусцін Антон Любінецкі адпісаў братам 3 тыс. злотых.
Узведзены ў пач. XVIII ст., мураваны касцёл моцна пацярпеў ад гарадскога пажару 1762 года. З гэтай прычыны ў 1764 годзе прыёр Клеменс Вільчэўскі склаў дагавор з майстрамі менскага мулярскага цэха Антоніем Каплінскім і Пятром Макарэвічам на аднаўленне і разбудову храма.
У 1796 годзе ў кляштары знаходзіліся 4 манахі. Да 1824 года сюды далучылі Мінскі кляштар рохітаў.
Пры кляштары дзейнічаў шпіталь на 18 ложкаў, у якім у пачатку XIX ст. лекаваліся не толькі ўбогія, але і вязні. Браты-баніфратары забяспечвалі пацыентаў лекамі і прадуктамі харчавання. Апроч таго, існавала невялікая бібліятэка, якая мела каля 50 кніжак і рукапісаў на лацінскай мове.
Па задушэнні вызваленчага паўстання 1830—1831 гадоў расійскія ўлады канфіскавалі касцёл і кляштар у манахаў (1836) і прадалі іх з публічнага торгу. У 1860-я гады касцёл зруйнавалі, а кляштарныя збудаванні прыстасавалі пад жыллё.
Архітэктура
Паводле візіты 1796 года, мураваны прамавугольны ў плане 1-нефны будынак касцёлу Св. Яна Божага галоўным 2-вежавым фасадам выходзіў на рыначную плошчу. У інтэр'еры касцёлу, часткова перакрытага крыжовым скляпеннем, знаходзіліся 3 драўляныя алтары.
У галоўным 2-ярусным алтары, які ўпрыгожвалі 4 ліхтары, знаходзіліся абразы Св. Яна Божага, Аўгусціна і Ісуса Хрыста. У бакавых алтарах — цудатворны абраз Маці Божай, аздоблены срэбнымі шатамі і каронай, а таксама фігура ўкрыжаванага Хрыста.
Драўляны 2-павярховы кляштарны корпус выходзіў на вуліцу Казьмадзям'янаўскую. На першым паверсе знаходзіліся 18 крамаў, якія здаваліся ў арэнду, а на другім жылі манахі. На вуліцу Зыбіцкую выходзіла 2-павярховая камяніца, у якой на першым паверсе было 7 крамаў, на другім — жылыя пакоі і кухня.
NGC 3517-2
NGC 3517-2 (іншыя абазначэнні — MCG 10-16-57, KCPG 266B, PGC 33532) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Росаш
Росаш (Россош) — горад (з 1923 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Расашанскага раёна Варонежскай вобласці. Насельніцтва 62,0 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў XVII стагоддзі. Размешчаны на левым беразе р. Чорная Калітва (басейн ракі Дон) пры ўпадзенні ў яе р. Сухая Росаш. Буйная чыгуначная станцыя Паўднёваўсходняй чыгункі, за 210 км на поўдзень ад Варонежа.
Хімічны завод, завод прэсавых вузлоў, завод тэхнааснасткі, завод будматэрыялаў, прадпрыемствы харчовай прамысловасці. Буйны транспартны вузел.
Галькі
Назву Галькі́ маюць:
Ганна Ніколь Сміт
Ганна Ніколь Сміт (Anna Nicole Smith), сапраўднае імя Вікі Лін Хоган (Vickie Lynn Hogan;, Х’юстан, Тэхас, ЗША — , Галівуд, Фларыда, ЗША) — амерыканская фотамадэль, , , , і. Дзяўчына часопіса «Playboy» 1993 года і секс-сімвал 1990-х гадоў.
Трухан
Трухан — беларускае прозвішча.
Галянова
Назву Галяно́ва маюць:
NGC 3519
NGC 3519 (іншыя абазначэнні — OCL 844, ESO 128-SC30) — рассеянае скопішча ў сузор’і Кіль.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Біктэсін
Біктэсін — сяло ў Зерэндзінскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кызылсаянскай сельскай акругі. Код КАТА — 115651200.
Карчма (Мікалаеўшчына)
Мікала́еўская карчма́ — колішняя карчма ў Мікалаеўшчыне Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці, у якой у 1908—1910 гадах жыла сям’я беларускага паэта Якуба Коласа.
Карчма ў Мікалаеўшчыне ўпамінаецца яшчэ ў 1596 годзе, але яна неаднаразова знішчалася. Апошні будынак карчмы быў пабудаваны ў 1881 годзе на беразе Нёмана, пры дарозе на Новы Свержань. Акрамя будынку шынка, у яе склад уваходзілі вазоўня, прыбудаваная да карчмы і абора. Поўнае апісанне пабудоў знаходзіцца ў Нацыянальным архіве Беларусі.
Пасля пераезду са Стаўбцоўскай лясной каморы ў Цёмных Лядах Міцкевічы выкупілі будынак колішняй карчмы ў Мікалаеўшчыне. Некаторы час у ім жыў і сам Кастусь, але вясной 1908 года ён з'ехаў у Мінск для адбывання пакарання за ўдзел у настаўніцкім з'ездзе.
У 1910 годзе ў Мікалаеўшчыне адбыўся пажар, падчас якога згарэла карчма. Аднаўляць яе не сталі і Міцкевічы пераехалі з вёскі ў Смольню.
У адрозненне ад іншых сядзіб Коласа, такіх як Акінчыцы, Альбуць, Ласток, Смольня, карчма ў Мікалаеўшчыне не была адноўлена, хаця такія варыянты разглядаліся.
Усходне-Казахстанская вобласць
Усходне-Казахстанская вобласць (Шығыс Қазақстан облысы) — вобласць ва ўсходняй частцы Казахстана, на мяжы з Расіяй і Кітаем. Адміністрацыйны цэнтр — горад Усць-Каменагорск.
Гісторыя
26 жніўня 1920 года прыняты дэкрэт УЦВК і СНК РСФСР «Пра ўтварэнне Кіргізскай (Казахскай) Аўтаномнай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі», у склад якой увайшла і Сяміпалацінская вобласць з паветамі: Паўладарскі, Сяміпалацінскі, Усць-Каменагорскі, Зайсанскі і Каркаралінскі. Сяміпалацінская вобласць (з 11 снежня 1920 года — губерня) да красавіка 1921 года знаходзілася ў падначаленні Сібрэўкама. На падставе пастановы ВЦВК ад 13 чэрвеня 1921 года з Алтайскай губерні ў склад Сяміпалацінскай былі перададзены Бухтармінскі і частка Змяінагорскага паветаў.
17 студзеня 1928 года з Сяміпалацінскага, Усць-Каменагорскага, Бухтармінскага, Зайсанскага паветаў Сяміпалацінскай губерні і часткі Лепсінскага павета Джэтысуйскай губерні была утворана Сяміпалацінская акруга, якая складаўся з 23 раёнаў. 17 снежня 1930 года акруга, як і ўсе астатнія акругі Казакскай АССР, была скасаваны, яе раёны ўзбуйнены і перададзены ў непасрэднае падначаленне рэспубліканскім уладам.
Усходне-Казахстанская вобласць была ўтворана 20 лютага 1932 года з адміністрацыйным цэнтрам вобласці ў горадзе Сяміпалацінску, у складзе 21 раёна. 14 кастрычніка 1939 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР з часткі Усходне-Казахстанскай вобласці была вылучана асобная Сяміпалацінская вобласць.
Венскі метрапалітэн
Венскі метрапалітэн (Wiener U-Bahn) — сістэма ліній метрапалітэна ў Вене, якая складаецца з пяці ліній. З'яўляецца, разам з S-Bahnам, трамваем і аўтобуснай сеткай, важным складнікам грамадскага транспарту сталіцы Аўстрыі.
Сучасны Венскі метрапалітэн прынята лічыць адкрытым 8 мая 1976 года. У той жа час, у метрапалітэна Вены ёсць багатая перадгісторыя, якая вядзецца з канца XIX стагоддзя. Цяперашняя сетка ўключае ў сябе шэраг участкаў гарадской чыгункі, пабудаваных у 1898-1901 гадах.
Сістэма звязаная з венскімі хуткаснымі чыгункамі. Квіткі ў метро падыходзяць таксама і для аўтобусаў і трамваяў.
Сетка метро складаецца з 5 ліній агульнай працягласцю 74,2 кіламетраў з 101 станцыямі. Лініі не маюць назваў, а згадваюцца па нумарах з літарай U (ад U-Bahn), ад U1 да U6 (шматлікія праекты лініі U5 да гэтага часу не рэалізаваны). Акрамя таго, кожная лінія мае свой колер. Венскі метрапалітэн абслугоўваецца фірмай Wiener Linien GmbH & Co KG, якая належыць Wiener Stadtwerke AG, 100% акцый якой знаходзіцца ў валоданні горада Вена.
Метрапалітэн працуе з 5 раніцы да поўначы і, з верасня 2010 года, па начах перад святочнымі і выхаднымі днямі. Рашэнне аб прадаўжэнні часу працы па начах было прынята на гарадскім рэферэндуме ў лютым 2010 года.
Ганнаўка
Назву Га́ннаўка маюць:
Кітай
Кітай, афіцыйна Кітайская Народная Рэспубліка (КНР, ) — краіна ва Усходняй Азіі. Мяжуе з Расіяй і Манголіяй на поўначы, з Паўночнай Карэяй на ўсходзе, з Казахстанам, Кыргызстанам, Таджыкістанам, Афганістанам і Пакістанам на захадзе, з Індыяй, Непалам, Бутанам, М'янмай, Лаосам і В'етнамам на поўдні. На ўсходзе абмываецца Жоўтым, Усходне-Кітайскім і Паўднёва-Кітайскім морамі Ціхага акіяна. Тайвань — найбуйнейшы востраў Кітая — займае дэ-факта незалежная Кітайская Рэспубліка, якую Пекін не прызнае. Кітай займае першае месца ў свеце па колькасці насельніцтва; трэцяе месца — па плошчы. Касмічная дзяржава. КНР з’яўляецца адной з пяці афіцыйных ядзерных дзяржаў, пастаянным членам Савета Бяспекі ААН, валодае самай вялікай у свеце арміяй і другім у свеце ваенным бюджэтам. Поспехі ў эканамічным развіцці даюць падставы разглядаць КНР у якасці патэнцыйнай звышдзяржавы.
Прырода Кітая неверагодна разнастайная. У межах краіны ляжыць найбуйнейшае ў свеце нагор’е — Тыбет, а на мяжы з Непалам уздымаюцца горы-васьмітысячнікі, сярод якіх і Эверэст. Кітай валодае багатымі мінеральнымі, агракліматычнымі, воднымі рэсурсамі. Тут цячэ трэцяя ў свеце па даўжыні і шматводнасці рака — Янцзы. Вельмі востра стаіць пытанне аховы прыроды: лясы на ўсходзе Кітая амаль цалкам высечаны а іх жывёльны свет — знішчаны, рэкі і азёры брудныя, паветрам у гарадах часта немагчыма дыхаць.
Кітайская Народная Рэспубліка — камуністычная аднапартыйная ўнітарная дзяржава. Уся ўлада канцэнтруецца ў руках Камуністычнай Партыі Кітая, старшыня якой з’яўляёцца прэзидэнтам Кітая. Сённяшні кіраўнік Кітая — Сі Цзіньпін. КНР дзеліцца на 22 правінцыі, 5 аўтаномных раёнаў, 4 гарады цэнтральнага падпарадкавання (Пекін, Шанхай, Чунцын, Цяньцзінь) і спецыяльныя адміністрацыйныя раёны (Ганконг і Макаа). Ва ўсёй дзяржаве дзейнічае адзін час. Сталіца — горад Пекін, другі па велічыні ў Кітаі і адзін з найбуйнейшых у свеце.
Насельніцтва КНР перавысіла 1,4 млрд чалавек, што на 2019 год дазваляе Кітаю заставацца — як і на працягу ўсёй гісторыі чалавецтва — самай населенай краінай свету. Апошнія дзесяцігоддзі, дзякуючы дэмаграфічнай палітыцы, натуральны прырост істотна зменшыўся. Сённяшні Кітай адчувае сур’ёзнае старэнне насельніцтва з усімі наступствамі. У палавой структуры адчувальная перавага мужчын над жанчынамі. У Кітаі найбольшая колькасць атэістаў у свеце. Папулярныя рэлігіі — будызм, даасізм, кітайская народная рэлігія. Большая частка насельніцтва — кітайцы, што канцэнтруюцца пераважна на ўсходзе, дзе шчыльнасць перавышае 500 чал/км². Імкліва расце доля гарадскога насельніцтва (59 % у 2018 годзе). Найбуйнейшы горад — Шанхай.
Кітай — індустрыяльная краіна, ключавая дзяржава з ліку тых, што развіваюцца. Займае першае месца па агульным аб’ёме ВУП (па ППЗ), другое — па намінале. Самы вялікі ў свеце прамысловы вытворца і экспарцёр. У ХХІ стагоддзі ажыццяўляе эканамічную экспансію па ўсім свеце. КНР з’яўляецца членам такіх арганізацый як: БРІКС, Вялікая дваццатка, Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва, АЦЭС, форуму Кітай-Індыя-М’янма-Бангладэш.
Этымалогія
Самі кітайцы сваю краіну называюць Чжунхуа Жэньмінь Гунхэга (中华人民共和国), скарочана проста Чжунхуа, што літаральна азначае «сярэдзінная зямля».
Усходнеславянскае слова «Кітай» пайшло ад качавога народу кіданяў, названых так кітайцамі. У пачатку Х ст. кідані захапіі паўночны Кітай і стварылі там сваю дзяржаву. Імя кіданяў, хоць і выцесненых у ХІІ ст чжурчжэнямі, замацавалася за ўсім паўночным Кітаем, а купцы і заваёўнікі данеслі тапонім да самай усходняй Еўропы, дзе ён стаў абазначаць усю велізарную далёкую краіну.
Англійская назва «China» таксама з’яўляецца экзонімам і паходзіць ад санскрыцкага Cīna, што ўжывалася ў дачыненні да Паднябёснай у старажытнай Індыі і сустракаецца ў ранніх індуісцкіх тэкстах. З санскрыту праз персідскую і партугальскую мовы — крыху трансфармаваўшыся — яна трапіла ў большасць заходнееўрапейскіх моваў.
Геаграфічнае становішча
Кітай — найбуйнейшая краіна ва Усходняй Азіі. Сумарная даўжыня сухапутных межаў Кітая з 14 краінамі складае 22 117 км: Расія (40 км на паўночным захадзе і 3 605 км на паўночным усходзе), Манголія (4 677 км), КНДР (1 416 км), В’етнам (1 281 км), Лаос (423 км), М’янма (2 185 км), Індыя (3 903 км), Бутан (470 км), Непал (1 236 км), Пакістан (523 км) Афганістан (76 км), Таджыкістан (414 км), Кіргізія (858 км) і Казахстан (1 533 км). Працягласць краіны з захаду на ўсход (ад Паміра да Шанхая) — каля 4,5 тыс. км, з поўначы на поўдзень (ад ракі Амур на мяжы з Расіяй да паўднёвага ўскрайку вострава Хайнань) — каля 4,1 тыс. км.
На ўсходзе на працягу 14 000 км абмываецца Жоўтым (з залівам Бахайвань), Усходне-Кітайскім і Паўднёва-Кітайскім морамі Ціхага акіяна. За Тайваньскім пралівам, раздзяляючы сабой два паўднёвых моры, ляжыць Тайвань — найбуйнейшы востраў Кітая, які займае не прызнаная Пекінам, дэ-факта незалежная Кітайская Рэспубліка. Хайнань — другі па велічыні востраў, ляжыць праз нешырокі — ўсяго 30 км да паўвострава Лэйчжоў — Хайнаньскі праліў (або Цюйджоў).
КНР мае тэрытарыяльныя прэтэнзіі амаль да ўсіх сваіх суседзяў на сушы. На моры самым дыскусійным раёнам застаецца Паўднёва-Кітайскае мора.
Карысныя выкапні
Кітай — адна з найбольш багатых карыснымі выкапнямі краіна. Тут здабываюць каменны вугаль, нафту, магніевыя і жалезныя руды, медзь, графіт, волава, сурму, ртуць, малібдэн, марганец, свінец, цынк, золата і інш. Асноўнай крыніцай энергіі ў Кітаі з’яўляецца вугаль, па запасах якога Кітай саступае толькі ЗША і Расіі. Вугальныя радовішчы ў асноўным размешчаны ў Паўночным і Паўночна-Усходнім Кітаі. Большая частка пакладаў прадстаўлена каменным вуглём. Радовішчы нафты выяўленыя ў Паўночна-Усходнім Кітаі, прыбярэжных тэрыторыях і шэльфе Жоўтага мора, а таксама ў некаторых ўнутраных раёнах — Джунгарскай катлавіне, Сычуані. Таксама ў краіне вельмі вялікія залежы сланцаў, з якіх можна здабываць сланцавы газ.
Клімат
На поўначы і захадзе Кітая клімат умераны, рэзка кантынентальны. Вялізная кантынентальная маса абумоўлівае панаванне азіяцкага максімума ўзімку і вобласці нізкага ціску ўлетку. У замкнутых «ячэйках» катлавін вельмі халодная зіма (да -35 °C) і вельмі гарачае лета (сярэднія тэмпературы вышэй за +24 °C); ападкаў выпадае мала (150—300 мм). Пры руху на ўсход летнія тэмпературы амаль не змяняюцца, а зімовыя — растуць, але дадатнымі становяцца толькі на поўдзень ад вусця Янцзы. Расце і колькасць ападкаў: наветраныя ўсходнія схілы «ступеняў» атрымліваюць 500—800 мм, а паўднёва-ўсходняе ўзбярэжжа дзякуючы трапічным залевам і тайфунам — да 2000 мм — гэта вобласці мусоннага клімату з летнім максімумам ападкаў.
Рэкі і азёры
Рэкі Кітая адносяцця пераважна да басейна Ціхага акіяна — гэта Янцзы, Хуанхэ, Хэйлунцзян (Амур), Чжуцзян, Ланьцанцзян (Меконг), Сіцзян, Нуцзян. Брахмапутра (кітайская назва Ялу Цангпо) прарываецца праз Гімалаі да Індыйскага акіяна; а на паўночным захадзе доўгі шлях да Обі і Паўночнага Ледавітага акіяна пачынае Іртыш. Вытокі ўсіх буйных рэк Кітая знаходзяцца ў гарах. Таючы снег на ўсходняй ўскраіне Тыбецкага плато забяспечвае вадой галоўныя артэрыі краіны. Рэкі ўнутранага басейна ўпадаюць у азёры ўнутраных раёнаў (салёныя азёры Цынхай і інш.), або губляюцца ў пустынях ці салёных багнах (высмаглыя азёры Лабнор і Цзюйянь). З вялікімі рэкамі звязаны багатыя аквапрадуктамі прэснаводныя азёры, такія, як Паянху, Дунцінху і Тайху. Маюцца таксама тысячы штучных азёр — вадасховішчаў. Уздоўж узбярэжжа цягнецца Вялікі канал Кітая, які злучае вусці рэк Янцзы, Хуайхэ і Хуанхэ. Канал быў пабудаваны ў VII—XIII стст.. і мае сумарную даўжыню 2470 км.
Ландшафты
На засушлівых захадзе і поўначы пануюць пустыні (Гобі, Такла-Макан), паўпустыні і стэпы. Апошнія прасціраюцца ўздоўж лепей увільгатнёных ускраін плато Унутранай Манголіі. На вільготным мусонным усходзе пануюць лясы: на поўначы — змешаныя хвойна-шыракалістыя з карэйскага кедру, піхты, дубу, ясеню, ліпы, коркавага дрэва. Далей на поўдзень ў субтрапічным клімаце лясы становяцца вечназялёнымі — з’яўляюцца лаўр, магнолія, гінкга, смакоўніца. Па разнастайнасці лясных парод Кітай займае 1-е месца ў свеце.
Прыродная расліннасць ва усходнім, густазаселеным, Кітаі амаль цалкам зведзена — субтрапічныя лясы засталіся толькі на стромкіх схілах гор ды ў нацыянальных парках. Следам за лясамі зніклі многія віды жывёл, напрыклад, алень давіда, кітайскі тыгр, якіх цяпер можна сустрэць толькі ў заапарках.
Экалагічныя праблемы
У Кітаі найгоршая ў свеце сітуацыя з забруджваннем паветра. З 20 гарадоў з самым дымным небам у свеце, 16 — кітайскія. Прычына таму — прымяненне вугалю ў энергетыцы і камунальнай гаспадарцы, імклівы рост аўтапарка. Ва ўмовах зімовага антыцыклону вялікія індустрыяльныя гарады паўночнага Кітая проста задыхаюцца ад смогу. Асабліва пакутуе Пекін, што ляжыць у замкнёным паніжэнні. Мяркуецца, што празмерная забруджанасць паветра выклікае рост лёгачных захворванняў, у тым ліку анкалагічных. Кітай падпісаў, Кіёцкі пратакол, але не узяў на сябе ніякіх абавязкаў і не спяшаецца змяншаць выкіды вуглякіслага газу.
Рэкі Кітая, нават самыя вялікія, ператварыліся ў сапраўдныя сцёкавыя канавы. Гэта звязана з выкідамі неачышчаных прамысловых і камунальных водаў і з вельмі спрэчнымі стандартамі дапушчальнай канцэнтрацыі забруджвальнікаў. Забруджаны нават падземныя воды, да чаго спрычынілася сельская гаспадарка. Яна ж у адказе і за імклівую эрозію глебаў і апустыньванне. Паводле даследванняў 2007 года Кітай страчвае каля 4000 кв.км. прадукцыйных земляў штогод. Нягледзячы на тое, што з 1970-х на мяжы Гобі ствараюцца «зялёныя бар’еры», працяглыя засухі і нерацыянальныя метады вядзення сельскай гаспадаркі прыводзяць да пыльных бур, якiя назаляюць паўночнаму Кітаю кожную вясну, часам даходзячы да Карэі і Японіі.