cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Месяц (спадарожнік Зямлі)
Даследаванне Месяца
Вынаходніцтва тэлескопаў дазволіла адрозніваць больш дробныя дэталі рэльефу Месяца. Адну з першых месяцавых карт склаў Джавані Рычыолі ў 1651 годзе, ён жа даў назвы буйным цёмным абласцям, назваў іх «морамі», чым мы і карыстаемся да гэтага часу. Дадзеныя тапонімы адлюстроўвалі даўняе паданне, быццам надвор'е на Месяцы падобнае з зямным, і цёмныя ўчасткі нібыта былі запоўненыя месяцавай вадой, а светлыя ўчасткі лічыліся сушай. Аднак у 1753 годзе харвацкі астраном Руджэра Бошкавіч даказаў, што Месяц не мае атмасферы. Справа ў тым, што пры пакрыцці зорак Месяцам, тыя знікаюць імгненна. Але калі б у Месяца была атмасфера, то зоркі бы пагасалі паступова. Гэта сведчыла аб тым, што ў спадарожніка няма атмасферы. А ў такім выпадку вадкай вады на паверхні Месяца быць не можа, бо яна імгненна б выпарылася.
З лёгкай рукі таго ж Джавані Рычыолі кратарам сталі даваць імёны вядомых навукоўцаў: ад Платона, Арыстоцеля і Архімеда да Вярнадскага, Цыялкоўскага і Паўлава.
Новым этапам даследавання Месяца стала ўжыванне фатаграфіі ў астранамічных назіраннях, пачынаючы з сярэдзіны XIX стагоддзя. Гэта дало магчымасць больш дэталёва аналізаваць паверхню Месяца па падрабязным фатаграфіях. Такія фатаграфіі былі зробленыя, у прыватнасці, Уорэнам дэ ла Ру (1852) і Люісам Рэзерфордам (1865). У 1881 годзе П'ер Жансен склаў дэталёвы «Фатаграфічны атлас Месяца».
АМС
З пачаткам касмічнай эры колькасць нашых ведаў аб Месяцы значна павялічылася. Стаў вядомы склад месяцавага грунту, навукоўцы атрымалі яго ўзоры, складзена карта.
Упершыню Месяца дасягнуў савецкі касмічны карабель «Луна-2» 13 верасня 1959 года.
Упершыню ўдалося зазірнуць на адваротны бок Месяца ў 1959 годзе, калі савецкая станцыя «Луна-3» праляцела над ім і сфатаграфавала нябачную з Зямлі частку яго паверхні.
Пасля таго як у жніўні 1976 года савецкая станцыя «Луна-24» даставіла на Зямлю ўзоры месяцавага грунту, наступны апарат — японскі спадарожнік «Hiten» — паляцеў да Месяца толькі ў 1990 годзе. Далей былі запушчаныя два амерыканскіх касмічных апарата — Clementine ў 1994 годзе і Lunar Prospector ў 1998 годзе.
Еўрапейскае касмічнае агенцтва 28 верасня 2003 года запусціла сваю першую аўтаматычную міжпланетную станцыю (АМС) «Смарт-1». 14 верасня 2007 года Японія запусціла другую АМС для даследавання Месяца «Кагуя». А 24 кастрычніка 2007 года ў месяцавую гонку ўступіла і КНР — быў запушчаны першы кітайскі спадарожнік Месяца «Чан'э-1». З дапамогай гэтай і наступнай станцый навукоўцы ствараюць аб'ёмную карту месяцавай паверхні, што ў будучыні можа паспрыяць амбіцыйнаму праекту каланізацыі Месяца. 22 кастрычніка 2008 года была запушчана першая індыйская АМС «Чандраян-1». У 2010 годзе Кітай запусціў другую АМС «Чан'э-2».
18 чэрвеня 2009 года НАСА былі запушчаны месяцавыя арбітальныя зонды — Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) і Lunar Crater Observation and Sensing Satellite (LCROSS). Спадарожнікі прызначаныя для збору інфармацыі аб месяцавай паверхні, пошуку вады і прыдатных месцаў для будучых месяцавых экспедыцый. Да саракагоддзя палёту Апалона-11 аўтаматычная міжпланетная станцыя LRO выканала спецыяльнае заданне — правяла здымку раёнаў пасадак месяцавых модуляў зямных экспедыцый. У перыяд з 11 па 15 ліпеня LRO зрабіла і перадала на Зямлю першыя ў гісторыі дэталёвыя арбітальныя здымкі саміх месяцавых модуляў, пасадачных пляцовак, элементаў абсталявання, пакінутых экспедыцыямі на паверхні, і нават слядоў каляскі, ровара і саміх зямлян. За гэты час былі зняты 5 з 6 месцаў пасадак: экспедыцыі Апалон-11, 14, 15, 16, 17 [46]. Пазней КА LRO выканаў яшчэ больш падрабязныя здымкі паверхні, дзе ясна відаць не толькі пасадачныя модулі і апаратуру са слядамі месяцавага аўтамабіля, але і пешыя сляды саміх касманаўтаў. 9 кастрычніка 2009 года касмічны апарат LCROSS і разгонный блок «Цэнтаўр» здзейснілі запланаванае падзенне на паверхню Месяца ў кратар Кабеус, размешчаны прыкладна ў 100 км ад паўднёвага полюса Месяца, які пастаянна знаходзіцца ў глыбокай цені. 13 лістапада НАСА паведаміла аб тым, што з дапамогай гэтага эксперыменту на Месяцы выяўлена вада.
У пачатку 1960-х гадоў было відавочна, што ў засваенні космасу ЗША адстаюць ад СССР. Дж. Кенэдзі заявіў - высадка чалавека на Месяц адбудзецца да 1970 года. Для падрыхтоўкі да пілатуемага палёту НАСА выканала некалькі касмічных праграм: «Рэйнджар» (1961-1965) — фатаграфаванне паверхні, «Сервеер» (1966-1968) - мяккая пасадка і здымкі мясцовасці і «Лунар орбітэр» (1966-1967) — дэталёвая выява паверхні Месяца. Таксама ў 1965-1966 гг. быў праект НАСА MOON-BLINK па даследаванні незвычайных з'яў (анамалій) на паверхні Месяца. Работы выконваліся Trident Engineering Associates (Анапалiс, штат Мэрыленд) у рамках кантракту NAS 5-9613 ад 1 чэрвеня 1965 з Goddard Space Flight Center (Грынбелт, штат Мэрыленд).
Месяцаходы
СССР праводзіў даследаванні на паверхні Месяца з дапамогай двух радыёкіраваных самаходных апаратаў, «Месяцаход-1», запушчаны да Месяца ў лістападзе 1970 года і «Месяцаход-2» — у студзені 1973. «Месяцаход-1» працаваў 10,5 зямных месяцаў, «Месяцаход-2» — 4,5 зямных месяцаў (гэта значыць 5 месяцавых дзён і 4 месяцавыя ночы), за якія прайшоў 42,1 км (на чэрвень 2014 гэта адлегласць застаецца рэкорднай для пазаземных апаратаў; на другім месцы знаходзіцца марсаход «Апарцьюніці», які прайшоў 39,6 км ). Абодва апарата сабралі і перадалі на Зямлю вялікую колькасць дадзеных аб месячным грунце і мноства фотаздымкаў дэталей і панарам месяцавага рэльефу.
Пілатуемыя палёты
Амерыканская праграма пілатуемага палёту на Месяц называлася «Апалон». Першая пасадка адбылася 20 ліпеня 1969 года; апошняя — у снежні 1972 года, першым чалавекам, ступіўшым 21 ліпеня 1969 года на паверхню Месяца, стаў амерыканец Ніл Армстронг, другім — Эдвін Олдрын; трэці член экіпажа Майкл Колінз заставаўся ў арбітальным модулі. У снежні 1972 астранаўты «Апалона-17» капітан Джын Сернан і д-р Харысан Шміт сталі апошнімі (на дадзены момант) людзьмі, высадзілі на Месяц.
Такім чынам, Месяц — адзінае нябеснае цела, на якім пабываў чалавек, і першае нябеснае цела, узоры якога былі дастаўлены на Зямлю (ЗША даставілі 380 кілаграмаў, СССР — 324 грама месяцавага грунту).
Прыватныя праекты
Да вывучэння Месяца прыступаюць прыватныя кампаніі. Быў абвешчаны сусветны конкурс Google Lunar X PRIZE па стварэнні невялікага месяцахода, у якім удзельнічаюць некалькі каманд з розных краін.
Міжнародны прававы статус
Большасць прававых пытанняў асваення Месяца былі вырашаныя ў 1967 годзе Дагаворам аб прынцыпах дзейнасці дзяржаў па даследаванні і выкарыстанні касмічнай прасторы, уключаючы Месяц і іншыя нябесныя целы. Таксама юрыдычны статус Месяца апісвае Пагадненне аб Месяцы ад 1979 года.
Каланізацыя
Месяц з'яўляецца самым блізкім і лепш за ўсё вывучаным нябесным целам і разглядаецца як кандыдат для месца стварэння чалавечай калоніі. НАСА распрацоўвала касмічную праграму «Сузор'е», у рамках якой павінна распрацоўвацца новая касмічная тэхніка і стварацца неабходная інфраструктура для забеспячэння палётаў новага касмічнага карабля да МКС, а таксама палётаў на Месяц, стварэння пастаяннай базы на Месяцы і ў перспектыве палётаў на Марс. Аднак, згодна з рашэннем прэзідэнта ЗША Барака Абамы ад 1 лютага 2010 года, фінансаванне праграмы ў 2011 годзе было спынена.
У лютым 2010 года НАСА прадставіла новы праект: «аватары» на Месяцы, які можа быць рэалізаваны ўжо праз 1000 дзён. Сутнасць яго заключаецца ў арганізацыі экспедыцыі на Месяц з удзелам робатаў-аватараў замест людзей. У гэтым выпадку інжынеры, якія займаюцца арганізацыяй палёту, пазбаўляюць сябе ад неабходнасці выкарыстання важных сістэм жыццезабеспячэння і дзякуючы гэтаму выкарыстоўваецца менш складаны і дарагі касмічны карабель. Для кіравання робатамі-аватарамі эксперты НАСА прапануюць выкарыстоўваць высокатэхналагічныя касцюмы дыстанцыйнай прысутнасці (накшталт касцюма віртуальнай рэальнасці). Адзін і той жа касцюм могуць «апранаць» некалькі спецыялістаў з розных галін навукі па чарзе. Да прыкладу, у ходзе вывучэння асаблівасцяў месяцавай паверхні, кіраваць «аватарам» можа геолаг, а затым у касцюм можа апрануцца фізік.
Сумнеўныя здзелкі, звязаныя з асваеннем Месяца
Існуюць сумнеўныя кампаніі, якія ажыццяўляюць продаж участкаў на Месяцы. У абмен на пэўную плату пакупнік атрымлівае сертыфікат аб «праве ўласнасці» на некаторую плошчу паверхні Месяца. Ёсць меркаванне, што на дадзены момант сертыфікаты такога роду не маюць юрыдычнай сілы з-за парушэння ўмоў Дамовы аб прынцыпах дзейнасці дзяржаў па даследаванні і выкарыстанні касмічнай прасторы 1967 (забарона на «нацыянальнае прысваенне» касмічнай прасторы, у тым ліку Месяца, згодна з артыкулам II дагавора).
Момант сілы
Колькасна момант сілы вызначаецца як здабытак яе велічыні на плячо: дзе \alpha — вугал між вектарам сілы і вектарам \mathbf r, накіраваным ад восі вярчэння да пункта прыкладання сілы.
У вектарнай форме
Вектар моманту сілы накіраваны ўздоўж восі вярчэння і, такім чынам, калінеарны вектарам вуглавой скорасці і вуглавога паскарэння.
Калі дамножыць (вектарна) абедзве часткі роўнасці на \mathbf r, атрымаецца
У правай частцы мы маем момант сілы. Здабытак колькасна роўны, дзе a_{\tau} і \varepsilon — адпаведна тангенцыяльнае і вуглавое паскарэнні пункта. Па напрамку гэты здабытак супадае з вектарам вуглавога паскарэння. Таму апошнюю роўнасць можна перапісаць так:
Здабытак m r^2 уяўляе сабой момант інерцыі
J
матэрыяльнага пункта. Такім чынам, для вярчальнага руху асноўны закон дынамікі мае такі выгляд:
Чым большы момант сілы прыкладзены да цела, тым хутчэй яно будзе змяняць скорасць свайго вярчэння.
Керышке
Ке́рышке (Kėriškė) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Міелагенайскай сянюніі. Размешчана за 8 км ад Міелагеная. Насельніцтва 16 чал. (2001 г.).
Спіс захворванняў люцэрны
У гэтым артыкуле змешчаны спіс хвароб.
Нэдзілыска
Нэдзілыска (Неділи́ська) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Карытненскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Асіповіцкага раёна Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Карытна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Асіповіцкім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. З 20 верасня 1944 года сельсавет у складзе Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Магілёўскай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Бабруйскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Асіповіцкага раёна. 28 снежня 2017 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Вяззеўскага сельсавета.
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета складала 573 чалавекі, з іх 96,9 % — беларусы, 1,4 % — украінцы, 1,0 % — рускія, 0,7 % — армяне.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 8 населеных пунктаў: аграгарадок Карытнае, вёскі Дземенка, Караны, Коханаўка, Старое Сяло, Сухлава, Тарасавічы і Убалацце.
Мяр’ямаа (воласць)
Мяр’ямаа (Märjamaa) — найбольшая воласць у Эстоніі, у складзе павета Рапламаа.
Палажэнне
Плошча воласці — 871,61 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2012 года складала 6674 чалавекі.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Мяр’ямаа.
Аледжа
Аледжа (Oleggio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Насельніцтва складае 13222 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 350 чал./км². Займае плошчу 38 км². Паштовы індэкс — 28047. Тэлефонны код — 0321.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы SS. Pietro e Paolo.
Сімфанічны мугам
Сімфанічны мугам — жанр азербайджанскай музыкі. Створаны ў 1948 годзе кампазітарам Фікрэтам Аміравым. Ф. Аміраў, грунтуючыся на асаблівасцях музычнага матэрыялу і кампазіцыі мугамаў, напісаў сімфанічныя творы «Шур» і «», тым самым заклаўшы аснову жанру ў азербайджанскай сімфанічнай музыцы. Асноўная асаблівасць гэтага жанру заключаецца ў тым, што тут захоўваюцца прынцыпы, уласцівыя мугамнаму (прынцып развіцця, заснаваны на паступовым, паслядоўным узыходжанні, будынак кампазіцыі, лінія драматургічнага руху), адначасова ў развіцці мугамных мелодый выкарыстоўваюцца метады сімфанічнага развіцця, разнастайнасць аркестроўкі.
Да гэтага жанру звярталіся многія азербайджанскія кампазітары.
Старае Істоміна
Старае Істоміна (Старое Истомино) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва — 30 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 24 км на ўсход ад горада Сафонава, у км у аўтадарогі, на беразе ракі Дыміца. За 4,5 км на поўдзень ад вёскі чыгуначная станцыя Іздзешкава.
Сідама
Сідама (саманазва: ሲዳማ) — кушыцкі народ у Эфіопіі. Агульная колькасць (2023 г.) — 5 193 000 чалавек.
Згодна паданням сідама, іх першаснай радзімай былі раёны паўднёвага ўсходу сучаснай Эфіопіі на мяжы з Самалі і Кеніяй. Аднак у XVI ст. яны былі выціснуты адтуль арома. Частка сідама пры гэтым рассялілася па ўсяму паўднёваму захаду, але галоўныя буйныя роды аселі вакол возера Аўаса на поўдзень ад Адыс-Абебы, пазней насялілі болей шырокі рэгіён.
Паданні часткова тлумачаць, чаму ў XIX ст і ў большаую частку XX ст. назва сідама ўжывалася эфіопамі як зборная ў дачыненні некаторых іншых народаў паўднёвага захаду. Аднак, як паказваюць даследаванні лінгвістаў, не ўсе гэтыя народы сапраўды звязаны з сідама, паколькі размаўляюць на амоцкіх мовах. Назва сідама ў дачыненні да канкрэтнага народа пагорыстай часткі Эфіопіі і Вялікага Рыфта паходзіць ад наймення самага буйнога роду. Іншыя буйныя роды: Алаба, Тамбара, Кевена і Марака.
Сідама былі канчаткова падначалены эфіопскім імператарам Менелікам II толькі ў другой палове XIX ст. Перадача найбольш урадлівых зямель памешчыкам прывяла да няўдалага паўстання ў 1960 г. Памешчыцкія землеўладанні былі ліквідаваны пасля падзення манархіі ў 1974 г. У 2020 г. у выніку рэферэндуму быў створаны асобны аўтаномны рэгіён Сідама.
Раёны, населеныя сідама, вызначаюцца адносна мяккім кліматам, выдатна прыстасаваным для земляробства. Сідама вырошчваюць кукурузу, проса, гародніну. Аднак найбольш важная сельскагаспадарчая культура — кава. Тут вырошчваюць да 40% эфіопскай кавы, а таму эканамічны дабрабыт значна залежыць ад міжнародных коштаў на каву. У мінулым значную эканамічную і асабліва культурную ролю адыгрывала жывёлагадоўля. Свойская жывёла была вымяральнікам сацыяльнай значнасці гаспадара, часцяком служыла грашовым сродкам. Але ў апошнія дзесяцігоддзі з-за скарачэння плошчы пашаў і эпізаотый колькасць свойскай жывёлы стала змяншаецца.
Большасць вернікаў-сідама спавядаюць хрысціянства, належаць да Эфіопскай Праваслаўнай царквы або да пратэстанцкіх арганізацый, што ўзніклі дзякуючы актыўнасці заходніх місіянераў.
Альмандын
Альмандын — самая цвёрдая і самая распаўсюджаная разнавіднасць чырвоных ці чырвона-фіялетавых гранатаў. Колер альмандынаў можа быць вішнёвым, малінавым, фіялетавым і бура-чырвоным. Рэдка сустракаюцца амаль чорныя альмандыны. Інтэнсіўнасць адцення залежыць ад колькасці злучэнняў жалеза. Большай цвёрдасцю ад альмандынаў адрозніваюцца толькі падобныя да іх па афарбоўцы рубіны. Назва мінерала з'яўляецца скажоным словам "Алабанда" - так у Малой Азіі называўся горад, дзе здаўна апрацоўваліся гэтыя камяні.
Асталавычы
Асталавычы (Оста́ловичі) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Хрышчэнне Ісуса
Хрышчэнне Ісуса — падзея ў жыцці і дзейнасці Ісуса Хрыста, якая азначае пачатак Яго грамадскага служэння. Гэта падзея запісана ў сінаптычных Евангеллях, у Евангеллі паводле Яна прама не апісваецца хрышчэнне Ісуса.
Біблейскае апавяданне
У Евангеллях паводле Марка, Мацвея і Лукі ў цэлым апісана поўная выява хрышчэння.
У Евангеллі паводле Мацвея 3:14, сустрэўшы Ісуса, Ян сказаў: «мне трэба ў Цябе хрысціцца, а Ты прыходзіш да мяне?» Тым не менш, Ісус пераконвае Яна хрысціць Яго. У Евангеллі паводле Лукі апісваецца, што калі Ісус маліўся, Нябёсы адкрыліся і Дух Святы сышоў на Яго. Лука ўдакладняе, што дух спусціўся ў «цялесным выглядзе» голуба, а не проста схадзіў, як голуб.
Пасля хрышчэння ў Сінаптычных Евангеллях апавядаюць пра спакусу Ісуса, калі Ён адышоў у Іўдзейскую пустыню пасціцца на працягу сарака дзён і начэй.
Месцазнаходжанне
У Ян. 3:23 запісана, што Ян хрысціў у Яноне паблізу Саліма, «таму што там было шмат вады;».Таксама ў Ян. 1:28 гаворыцца, што Ян Хрысціцель хрысціў у «Віфаніі за Іарданам». Але гэта месца не ёсць вёска Віфанія на ўсход ад Іерусаліма, але, як правіла, лічыцца горад Віфавара ў Пярэі. У 3-м стагоддзі Арыген, які пераехаў у раён з Александрыі, прапанаваў Віфавару ў якасці месца хрышчэння. У 4 стагоддзі Еўсевій Кесарыйскі заявіў, што месца хрышчэння было на заходнім беразе ракі Іардан, што і было адлюстравана на візантыйскай карце Мадаба.
Любімае месца для хрысціянскіх паломнікаў да месца хрышчэння Ісуса знаходзіцца на рацэ Іардан каля Іерыхона. Гэтае месца размешчана на беразе Іардана ў Аль-Махтас (што перакладаецца з арабскай мовы як хрышчэнне або апускання), гэта месца было падтрымана ЮНЕСКА для раскопак.
Месца наведаў Папа Рымскі Ян Павел II у сакавіку 2000 года, і ён сказаў: «Мне здаецца, я бачу Ісуса, Які прыходзіць да водаў ракі Іардан недалёка ад сюды, каб прыняць хрышчэнне ад Яна Хрысціцеля».
Адлюстраванне ў мастацтве
У той час як у Евангеллі паводле Лукі відавочна апісваецца пра Дух Божы, Які сыходзіць у выглядзе голуба; у Евангеллі паводле Мацвея апісанне досыць расплывістае, што гэта можа быць вытлумачана толькі пра здагадку, што Дух спускаўся ў выглядзе голуба. Негледзячы на тое, што ў час напісання Евангелляў вялікая колькасць сімволаў была прысвечана да галубоў, вобраз голуба стаў добра вядомым сімвалам Святога Духа ў хрысціянскім мастацтве. Выявы хрышчэння звычайна падаюць адчыненае неба і Духа Святога, зыходзячага ў выглядзе голуба да Ісуса.
NGC 4550
NGC 4550 (іншыя абазначэнні — UGC 7757, MCG 2-32-147, ZWG 70.182, VCC 1619, PGC 41943) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Друян
Друян — прозвішча.
Вялікая Клаака
Вялікая Клаака (Клаака Максіма, Cloaca Maxima (ад лац. cluere — чысціць) — частка антычнай сістэмы каналізацыі ў Старажытным Рыме. Па легендзе шырокая сістэма каналізацыі для асушэння нізіны паміж грудамі Палацін і Капітолій, дзе пазней узнік Рымскі Форум, была створана пры пятым цары Старажытнага Рыма Луцыі Тарквініі Прыску. Самым галоўным з каналаў ў гэтай сістэме была Клаака Максіма, якая лічыцца прататыпам антычнай каналізацыі. Канал мае да 3 м ў шырыню і больш за 4 м ў вышыню.
Кікіжарыс (хутар)
Кі́кіжарыс (Kikižeris) — хутар у Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Міелагенайскай сянюніі. Размешчана за 8 км ад Дзіеткаўшчызны, на возеры Кікіжарыс. Насельніцтва 2 чал. (2001 г.).
Райкюла (воласць)
Райкюла (Raikküla vald) — эстонская воласць, што знаходзіцца ў павеце Рапламаа. Насельніцтва — 1587 чалавек (на 1 студзеня 2012 года), плошча — 224,2 км².
Карабінер
Карабінер (carabinier):
Лахер-Зэ
Лахер-Зэ (Laacher See; устар. Лахскае возера ) — бяссцёкавае возера вулканічнага паходжання на тэрыторыі камуны Глес у раёне Арвайлер зямлі Рэйнланд-Пфальц (Германія).
Возера размешчана ў вулканічнай кальдэры дыяметрам 2 км, за 24 км на паўночны захад ад Кобленца і за 37 км на поўдзень ад Бона, за 8 км ад горада Андэрнах, размешчанага на рацэ Рэйн. Вулкан (маар) Лах знаходзіцца ў горным ланцугу Айфель.
Гэтае вывяржэнне абмяркоўваецца як магчымы чыннік кліматычнай анамаліі позняга дрыясу. Бліжэйшыя тэрыторыі апынуліся пад пяцідзесяціметровым пластом вулканічнага попелу і пемзы, больш дробныя часціцы былі ў асноўным разнесены на поўдзень да тэрыторыі сучаснай Паўночнай Італіі і на паўночны ўсход — да тэрыторыі сучаснай Расіі і Скандынаўскага паўвострава. Магчыма, вывяржэнне вулкана Лах стала прычынай узнікнення культуры Бромме на тэрыторыі сучаснай Даніі.
Лахер-Зэ знаходзіцца на вышыні 275 метраў над узроўнем мора і мае плошчу 3,31 км², максімальная глыбіня — 51 метры.
На паўднёва-заходнім беразе Лахер-Зэ знаходзіцца Лахскае абацтва. Вынікі дэндрахраналагічнага аналізу 1979 года паказалі, што ў 1164 годзе, падчас служэння абата Фульберта, прайшлі моцныя ападкі, і гэта дазваляе выказаць здагадку, што менавіта ён распарадзіўся пабудаваць штольню даўжынёй 880 метраў, закліканую адводзіць ваду з Лахер-Зэ, які не меў сцёкаў.
У 1867 і 1872 гг. у Лахер-Зе была выпушчана аплодненая сігавая ікра з памеранскага возера Мадю (цяпер Мядве) і Бодэнскага возера, у наш час у возеры насяляе некалькі выглядаў сіга.
Грабоўскія
Грабоўскія (Grabowscy) — шляхецкі род гербаў «Окша» і «Тапор».
Паходжанне
Упершыню згадваецца ў XV стагоддзі, паходзіў з Памор’я. Родавыя маёнткі — Грабоўка (адсюль прозвішча) і Канапніца ў Сярадзкай зямлі. У Вялікае Княства Літоўскае трапіў у XVII ст.
Некаторыя лініі роду атрымалі графскі тытул у Прусіі (1816) і Расійскай імперыі (1798, 1836, 1840, 1844, 1887).
З XVI стагоддзя вызнавалі кальвінізм. У XVIII стагоддзі ўзначальвалі ў Рэчы Паспалітай рух дысідэнтаў (праваслаўных і пратэстантаў) за раўнапраўе.
Адуляр
Адуляр, радзей Месяцавы камень — рэдкі мінерал групы каліевых палявых шпатаў, разнавіднасць нізкатэмпературнага артаклаза. Другая назва "месяцавы камень" дадзена за зіхатлівыя блакітныя пералівы (ірызацыю), прычынай якіх з'яўляецца тонкапластынчатая будова мінерала. Назва "адуляр" паходзіць ад гор Адула ў Швейцарыі, дзе былі ўпершыню знойдзеныя крышталі гэтага каменя.
Кайбас
Кайбас — сяло ў Абайскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Дзяржынскай сельскай акругі. Код КАТА — 353237200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 173 чалавекі (93 мужчыны і 80 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 117 чалавек (57 мужчын і 60 жанчын).
Старае Сяло (Сафонаўскі раён)
Старае Сяло (Старое Село) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне.
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 41 км на паўночны ўсход ад Сафонава, у 14 км на поўнач ад аўтамагістралі, на беразе ракі Вязьма. Адміністрацыйны цэнтр Старасельскага сельскага паселішча.
Підвысокэ (Пэрэмышлянскі раён)
Підвысокэ (Підвисо́ке) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Рагаліснік
Рагалі́снік (Ceratophyllum) — род травяністых кветкавых раслін манатыпнага сямейства рагаліснікавыя.
Батанічнае апісанне
Травяністая водная бескаранёвая шматгадовая расліна. Сцябло тонкае, галінастае, вышынёй да 1,5 м. Лісце шматразова рассечанае на ніцепадобныя або лінейныя долі. Кветкі дробныя, непрыкметныя, аднаполыя. Апыляюцца пад вадой. Плод — арэшак.
Арэал
Налічваецца каля 10 відаў, распаўсюджаных усюды. На тэрыторыі Беларусі 2 віды: і. Зараснікі рагалісніку распаўсюджаны ў азёрах, сажалках, канавах, старыцах.
Значэнне
Рагаліснік з’яўляецца крыніцай корму для рыб і вадаплаўных птушак.
Эрых Бернекер
Эрых Бернекер (Erich Berneker; 3 лютага 1874, Кёнігсберг ― 15 сакавіка 1937 года) ― нямецкі мовазнавец-славіст. Акадэмік Польскай АН (1914). Прафесар Пражскага (з 1902), Брэслаўскага (з 1909), Мюнхенскага (з 1911) універсітэтаў.
Навуковва-даследчыцкая дзейнасць
Далучаўся да младаграматызму.
Даследаванні па гісторыі і параўнальным славянскім і балтыйскім мовазнаўстве. Адзін з першых пачаў вывучаць старажытнаславянскі сінтаксіс, у прыватнасці парадак слоў («Парадак слоў у славянскіх мовах», 1900). Асноўная праца — «Славянскі этымалагічны слоўнік» (вып. 1—6, 1909—13, незавершаная, даведзена да слова «morъ»). У 1923—29 рэдагаваў часопіс «Archivs für slavische Philologie» («Архіў славянскай філалогіі»).
Песня песням (Скарына)
Песня песням, Песня песень («Книга премудраго царя Саломона рекомая Песнь песнямъ») — пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет 9 студзеня 1518 года.
Змест кнігі
Выданне адкрываецца тытульным лістом з гравюрай і назвай кнігі («Зуполне выложена на руский языкъ докъторомъ Франъцискомъ Скориною з Полоцька…»). На першым і другім аркушы даецца «Предословие доктора Франъциска Скорины с Полоцька в книгу Песнь песням царя Саломона», у прадмове Скарына тлумачыць назву кнігі і яе змест, у якім ён бачыць апалогію Божай любові. Пасля на аркушах 3 — 11-м даецца тэкст усіх 8 раздзелаў кнігі Песні Песень, а на адвароце 11 аркуша — пасляслоўе. У пасляслоўі змешчана кароткая анатацыя кнігі, а таксама месца і час выдання.
Друкарскія асаблівасці выдання
Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выдання — у чвэрць аркуша, аб'ём — 12 аркушаў, якія сабраны ў адзін сшытак. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм, на паласе — 22 радкі. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім баку аркуша ўверсе злева. Кніга Песня песень — адзінае выданне, якое мае двухфарбавы друк. Чырвоным колерам надрукаваны загалоўкі тытульнага ліста, прадмовы, пачатак асноўнага тэксту, раздзелаў, указанні пра парадак чытання і першая літара пасляслоўя. Выданне ўпрыгожана гравюрай «Хрыстос і нявеста» (тытульны ліст), 2 застаўкамі і 10 ініцыяламі. Перад асноўным тэкстам надрукавана вялікая застаўка з выявай дзікіх людзей і гербавым шчытом з зацьменнем сонца, малая застаўка змешчана перад тэкстам пасляслоўя. Ініцыялы вылучаюць пачаткі раздзелаў.
Захавалася 9 экзэмпляраў кнігі Песні Песень, з іх толькі адзін поўны.
Аледжа-Кастэла
Аледжа-Кастэла (Oleggio Castello) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Насельніцтва складае 1968 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 296 чал./км². Займае плошчу 6 км². Паштовы індэкс — 28040. Тэлефонны код — 0322.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Martino.
Тэрэза Авільская
Тэрэ́за Са́нчэс-дэ-Сепе́да і Аўма́да (ісп.: Teresa Sánchez de Cepeda y Ahumada) больш вядомая як святая Тэрэза ад Ісуса (ісп.: Teresa de Jesús), святая Тэрэза з А́вілы (ісп.: Teresa de Ávila), святая Тэрэза Вялікая або святая Тэрэза Іспанская (28 сакавіка 1515 — 4 кастрычніка 1582) — іспанская законніца, містычная паэтэса, доктар касцёла, рэфарматар ордэна кармелітак, заснавальніца ордэна «босых» кармелітак, каталіцкая святая.
Карабін (прылада)
Карабін — хуткадзейнае злучальнае звяно паміж двума прадметамі, якія маюць завесы. Карабін мае форму клямары з спружыннай зашчэпкай.
Гісторыя
Першапачаткова «карабінам» называўся крук з зашчэпкай, пры дапамозе якой падвешвалі зброю-карабін да перавязі-бандальера, пасля чаго сутычка працягвалася пісталетамі або халоднай зброяй.
Падобная да карабіна прылада згадваецца ў 1616 годзе ў кнізе «Kriegskunst zu Pferdt» (Ваеннае мастацтва на кані) ваеннага пісьменніка Вальхаузена (Johann Jakob von Wallhausen).
Першае падрабязнае апісанне можна знайсці ў «Эканамічнай энцыклапедыі» 1785
У ЗША 7 красавіка 1868 быў запатэнтаваны просты карабін для злучэння ланцугоў.
Іншы патэнт на вынаходніцтва карабіна быў атрыманы ў 1906 годзе.
Тан Інь
Тан Інь (唐寅, 1470, Сучжоў — 1524, там жа), таксама вядомы як Тан Боху (唐伯虎) — кітайскі мастак, каліграф і паэт дынастыі Мін.
Біяграфія
З сям’і багатага гандляра, атрымаў бліскучую адукацыю. Перад здачай экзаменаў у Пекіне быў абвінавачаны ў несумленнасці (ён разам з сябрам падкупіў слугу аднаго з экзаменатараў, каб даведацца пра змест пытанняў), вярнуўся на радзіму і адмовіўся ад кар’еры. Яго жыццё стала прадметам папулярных гісторый. Аўтар пейзажаў, сцэн з хатняга і прыдворнага жыцця.
(25143) Ітакава
(25143) Ітакава ( ад ??) — калязямны астэроід з групы апалонаў, які характарызуецца моцна выцягнутай арбітай, з-за якой падчас свайго руху вакол Сонца ён перасякае арбіты Зямлі і Марса. Ён быў адкрыты 26 верасня 1998 года ў рамках праграмы LINEAR у абсерваторыі Сакора і названы ў гонар заснавальніка японскай касмічнай праграмы прафесара Хідэа Ітакавы. Дадзены астэроід цікавы перш за ўсё тым, што ён быў выбраны аб’ектам даследавання зонда «Хаябуса» і стаў першым астэроідам, з якога на Зямлю былі дастаўлены ўзоры грунта.
Памеры і паверхня
Ітакава адносіцца да астэроідаў класа S(IV). Даўжыня астэроіда складае 535 метраў, сярэдняя шчыльнасць да 2 г/см³. Астэроід верціцца вакол восі з перыядам каля паловы зямных сутак. Ітакава мае няправільную форму, яго можна разглядаць як які складаецца з меншай часткі («галавы») і большай («цела»). Па знешнім відзе астэроід моцна адрозніваецца ад іншых вывучаных астэроідаў. Яго паверхня можна падзяліць на 2 тыпу ландшафта: перасечаную мясцовасць, пакрытую вялікай колькасцю камянёў і валуноў, і роўныя рэгалітавыя раўніны ў «перашыйка». Да апошніх адносяцца мора Муз і мясцовасць Сагаміхара, на астатняй частцы астэроіда пераважае камяністы ландшафт. На Ітакаве выяўлена больш дзясятка ярка выяўленых ударных структур кругавой формы. Адной з найбуйнейшых з’яўляецца Малая Вумера дыяметрам каля 50 метраў. Большасць кратараў малога памеру запоўнены пылам і па знешнім відзе нагадваюць «сажалкі», выяўленыя на паверхні Эраса. Галоўнай асаблівасцю Ітакавы з’яўляецца наяўнасць вельмі вялікай колькасці камянёў і валуноў. Усяго было выяўлена больш 1000 валуноў памерамі больш 5 метраў, а максімальны памер некаторых груд дасягае ~50 метраў.
Высадка на паверхню
У 2000 годзе астэроід быў выбраны ў якасці мэты місіі «Хаябусы». Зонд апынуўся зблізку Ітакавы 12 верасня 2005 года і першапачаткова «прыпаркаваўся» на адлегласці 20 км (12 міль), а затым і ў 7 км (4,3 міль) ад астэроіда (гравітацыя Ітакавы была занадта слабая, каб утрымацца на яго арбіце, таму карабель скарэктаваў сваю арбіту вакол Сонца, пакуль яна не супадзе з арбітай астэроіда). «Хаябуса» здзейсніў пасадку на астэроід 20 лістапада і заставаўся на паверхні на працягу трыццаці мінуць, але прылада, прызначанае для збору ўзораў грунта, не спрацавала. 25 лістапада, пасля другой пасадкі была прадпрынятая другая спроба збору проб. Капсула з узорам была вернутая на Зямлю і прызямлілася на аўстралійскім выпрабавальным палігоне Вумера 13 чэрвеня 2010 года, каля 13:51 UTC. 16 лістапада 2010 года Японскае агенцтва аэракасмічных даследаванняў паведаміла, што пыл, сабраная падчас місіі «Хаябусы», сапраўды ад астэроіда.
Аналіз часціц
26 жніўня 2011 года ў часопісе Science выйшлі шэсць артыкулаў, якія змяшчаюць высновы, заснаваныя на аналізе пылу, якую «Хаябуса» сабраў з паверхні Ітакавы. Навукоўцы выказалі здагадку, што Ітакава быў, верагодна, фрагментам з глыбіні большага астэроіда, які распаўся. Пыл, сабраная з паверхні астэроіда, як мяркуюць, праляжала там каля васьмі мільёнаў гадоў. Навукоўцы выкарыстоўвалі разнастайныя метады хіміі і мінералогіі для аналізу пылу з Ітакавы. Ітакава быў вызначаны, у адпаведнасці з распаўсюджанай класіфікацыяй, як тып астэроідаў, вядомых як «з нізкім утрыманнем агульнага жалеза, звычайныя хандрыты з нізкім утрыманнем металаў». Іншая група навукоўцаў усталявала, што цёмны колер жалеза на паверхні Ітакавы з’яўляецца вынікам уздзеяння мікраметэарытаў і высакахуткасных часціц, выходных ад Сонца.
NGC 4551
NGC 4551 (іншыя абазначэнні — UGC 7759, MCG 2-32-148, ZWG 70.183, VCC 1630, PGC 41963) — эліптычная галактыка (Е) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Підгародышчэ
Підгародышчэ (Підгоро́дище) — вёска ў Пэрэмышлянскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Кілатракіс
Кі́латракіс (Kylatrakis) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Ігналінскай сянюніі. Размешчана каля аўтамабільнай дарогі, за 10 км ад Палушэ. Насельніцтва 2 чал. (2001 г.).
Сумарокава (Сафонаўскі раён)
Сумарокава (Сумароково) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва – 18 жыхароў (2013 год).
Джулія Стайлз
Джулія О'Хара Стайлз (Julia O'Hara Stiles; нар. 28 сакавіка 1981, Нью-Ёрк) — амерыканская актрыса. У 2006 годзе дэбютавала як рэжысёр, зняўшы фільм «У трызненні».
Біяграфія
Джулія Стайлз нарадзілася 28 сакавіка 1981 г. у Нью-Ёрку старэйшай з траіх дзяцей у сям'і настаўніка пачатковых класаў Джона О'Хара і свабоднай нью-ёркскай мастачкі Джудзіт Стайлз. Ад бацькоў Стайлз ўспадкавала ірландскія, італьянскія і англійскія карані. Сястру і брата Джуліі клічуць Джэйн і Джоні. Дзяўчынка з самых ранніх гадоў займалася сучаснымі танцамі, што ў пэўнай меры спрыяла яе цікавасці да Шэкспіра і сучаснаму тэатру. Ужо ў 11 гадоў Джулія дэбютавала на тэатральнай сцэне ў складзе эксперыментальнай не-брадвейскай трупы пад назвай La MaMa Theatre.
Рапла (воласць)
Рапла (Rapla) — воласць у Эстоніі, у складзе павета Рапламаа.
Палажэнне
Плошча воласці — 243,3 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2012 года складала 9082 чалавекі.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — горад Рапла.
Усіхсвяцкая вуліца (Мінск)
Усіхсвяцкая вуліца — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар Царквы ўсіх Святых.
Ураўненне Бернулі
Ураўненне Бернулі — ураўненне, што звязвае скорасць і ціск у патоку несціскальнай ідэальнай вадкасці пры ўстойлівым цячэнні. Выражае закон захавання энергіі для адзінкі аб’ёму рухомай вадкасці.
Усіхсвяцкая вуліца (Мінск)
Размяшчэнне
Пачынаецца ад перасячэння з вуліцай Каліноўскага і заканчваецца на скрыжаванні з вуліцай Гінтаўта і МКАД. Працягласць — 1,0 км.
Ураўненне Бернулі
Мае выгляд: Здесь
Выведзена Д. Бернулі ў 1738 годзе. Абагульненае ўраўненне Бернулі выкарыстоўваецца ў гідраўліцы пры разліках цячэння вадкасцяў і газаў у трубаправодах; у машынабудаванні — пры разліках кампрэсараў, турбін і інш.
Легалас
Ле́галас  — адзін з галоўных герояў легендарыума Толкіна, дзеючая асоба ў трылогіі «Уладар Пярсцёнкаў».
Пра персанажа
Легалас — эльф, сын Трандуіла, караля эльфаў Паўночнага Ліхалесся. У 3018 годзе Трэцяй Эпохі ён прыбыў у Рывендэл, дзе прыняў удзел у савеце. Пазней далучыўся да Брацтва Пярсцёнка, дзе ён быў адзіным прадстаўніком эльфаў. За час падарожжа ён пасябраваў з гномам Гімлі (на працягу ўсяго паходу ў іх доўжылася спаборніцтва «хто заб'е больш оркаў»). Вострае вока Легаласа і яго майстэрства валодання лукам і стрэламі аказалі неацэнную дапамогу Звязу.
Пасля смерці Бораміра і распаду Звяза Легалас і Гімлі рушылі ўслед за Арагорнам і суправаджалі яго да заканчэння Вайны Пярсцёнка. Разам з ім яны пусціліся ў пагоню за оркамі Сарумана, якія выкралі Мэры і Піпіна. Падарожнічаючы па Фангарне, яны сустрэлі Гэндальфа ў белых адзеннях, які пераканаў іх суправаджаць яго ў Эдарас. Там яны далучыліся да арміі Рохана на час вайны з Саруманам. Арагорн, Легалас і Гімлі ваявалі разам з рахірым у бітве ў Хельмавай Падзі. Пасля бітвы яны суправаджалі караля Тэадэна ў Ізенгард, і там Легалас знаходзіўся сярод тых, хто вёў перамовы з Саруманам.
Неўзабаве пасля гэтага Легалас і Гімлі, ідучы за Арагорнам, прайшлі Шляхам Мёртвых да Каменя Эрэха, каб прывесці войска зданяў-клятвапарушальнікаў да Пеларгіра і прыплысці ў каралеўства Гондар ад марскіх берагоў, тым самым споўнішы старажытнае прароцтва. Легалас і Гімлі былі поплеч, калі адбылася Бітва на Пеленорскіх Полях.
У Гондары Легалас упершыню ўбачыў мора і пачуў крыкі чаек, і з тых часоў жаданне адплысці на Захад, у Валінар, не адпускала яго, як і прадказвала яму Галадрыэль. Некаторы час (да смерці Арагорна) ён з'яўляўся правадыром невялікай колькасці эльфаў Ліхалесся на зямлі Ітыліэна са згоды Арагорна. Пасля смерці Арагорна ў 120 годзе Ч. Э. ён пабудаваў карабель і, спусціўшыся па Андуіне, адплыў за мора (магчыма, разам з Гімлі).
Паходжанне
Легалас, хоць яго імя належыць да лясных эльфаў, паходзіць не з лясных эльфаў (нандар), а са Змрочных (сіндар), як і яго бацька. Сын Трандуіла нарадзіўся, калі той ужо валадарыў у Ліхалессі, і, такім чынам, атрымаў імя лясных эльфаў.
Легалас — позні паводле паходжання герой (ён з'яўляецца ў першай частцы «Уладара Пярсцёнкаў»), але Толкін надаў яму мала ўвагі. Вядома толькі імя яго бацькі Трандуіла, але нідзе не згадваецца ні яго маці, ні яго браты і сёстры.
Імя
Легалас (Legolas) — імя на дыялекце сіндарына, прынятым у лясных эльфаў. На чыстым сіндарыне яго імя будзе гучаць Лаэгалас (Laegolas). Паводле правіл фанетыкі эльфійскіх моў, націск прыпадае на трэці ад канца склад.
Імя «Легалас» складаецца з дзвюх частак: «лег» — «зялёны» (дыялектная форма, правільна «лаэг») і «голас/олас» — «лісце». Форма «олас» ужываецца, каб пазбегнуць паўтору «г». Такім чынам, імя значыць «зялёнае лісце».
У форме «голас/олас» частка «лас» (сіндарын) з'яўляецца дэрыватывам «ласэ» на квэнья, а «лаэг» — дэрыватывам «лайква». Такім чынам, на квэнья яго імя будзе гучаць як «Лайкваласэ». Як казаў сам Толкін, гэта вельмі добрае імя для ляснога эльфа.
Знешнасць
У главе «Савет у Элранда» сказана, што Легалас насіў адзенне лясных эльфаў (зялёны і карычневы колеры). Гэта адпавядае апісанням ліхалескіх эльфаў у «Хобіце». У сутнасці, гэта адзіныя словы, якія апісваюць яго знешнасць, выключаючы яшчэ «зіхатлівыя вочы». Вядуцца спрэчкі наконт колеру яго валасоў, але, хутчэй за ўсё, ён золатавалосы, паколькі яго бацька апісваецца як «золатавалосы кароль эльфаў».
Узрост
У Толкіна нідзе не згадваецца дата яго нараджэння. Але Легалас на момант дзеяння «Уладара Пярсцёнкаў» не можа быць старэйшым за тры тысячы гадоў, паколькі ён не ўдзельнічаў у Вайне Апошняга Саюза. Акрамя таго, у лесе Фангарн ён кажа: «З тых часоў пяцьсот разоў абляцела лісце ў маім лесе, але для нас, эльфаў, гэта дробязі». Гэта значыць можна зрабіць выснову, што яму больш чым пяцісот гадоў. Калі ж абапірацца на «Законы і звычаі Эльдар», дзе сказана, што для нараджэння дзіцяці абодва бацькі павінны па-сапраўднаму яго захацець, захацець прынесці новае жыццё на зямлю, то ў Ліхалессі эльфы павінны былі амаль перастаць нараджацца дзесьці з 1200 года Трэцяй Эпохі (менавіта тады Эрын-Гален накрыў Цень Саўрана, і ён стаў звацца Таўр э-Ндаэдэлас). Такім чынам, ён павінен быць прыкладным аднагодкам Арвен, якой 2901 год (гл. Трэцяя эпоха).
Палтаўская вобласць
Палта́ўская во́бласць (Полта́вська о́бласть) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ва Украіне. Плошча вобласці скаладае 28,748 тыс. км². Насельніцтва — 1,554 млн чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтр — горад Палтава.
У складзе вобласці 61 тэрытарыяльная грамада.
Месцазнаходжанне
Размешчаная ў сярэдняй частцы Левабярэжнай Украіны.
На поўначы мяжуе з Чарнігаўскай і Сумскай, на ўсходзе з Харкаўскай, на поўдні з Днепрапятроўскай і Кіраваградскай, на захадзе з Кіеўскай і Чаркаскай абласцямі Украіны.
Клімат
Вобласць знаходзіцца ў зоне лесастэпу. Клімат умерана кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура ліпеня +21 °C, студзеня −6,5 °C. Ападкі бываюць пераважна ўлетку ў выглядзе дажджоў.
Рэльеф
Большая частка вобласці ляжыць у межах Прыдняпроўскай нізіны. Асноўны тып глебаў — сярэдне-гумусавыя чарназёмы.
Водныя аб’екты
Па тэрыторыі вобласці цякуць 146 рэчак агульнай даўжыні 5101 км. Рэкі вобласці належаць да басейна Дняпра: левыя прытокі — Сула, Псёл, Ворскла, Арэль. На поўдні і паўднёвым захадзе вобласць амываюць воды Крамянчуцкага і Днепрадзяржынскага вадасховішчаў.
Гісторыя
Вобласць была ўтвораная 22 верасня 1937 года.
Клод Сікар
Клод Сікар (Claude SicardClaude Sicard; 1677—1726) — французскі місіянер-езуіт, падарожнік і даследчык Егіпта. Першаадкрывальнік старажытнаегіпецкіх Фіваў, Абідаса і Ідфу, складальнік першай вядомай карты Егіпта.
Біяграфія
Сікар нарадзіўся ў Абані. Вучыўся ў Марселі. У 1692 годзе стаў паслушнікам у езуітаў у Авіньёне. Затым ён выкладаў у Ліёнскім каледжы.
У 1706 годзе адправіўся ў місію на Усход. Раз'язджаючы па Сірыі, ён вывучыў арабскую мову. У 1711 годзе быў прызначаны настаяцелем езуіцкай рэзідэнцыі ў Алепа, а ў 1712 годзе — настаяцелем езуіцкай місіі ў Каіры.
Падарожнічаючы па ўсім Егіпце, ён імкнуўся знайсці і апісаць старажытныя месцы, звязаныя з біблейскай гісторыяй. Ён першым з еўрапейцаў наведаў Абідас і Ідфу. Усталяваў месцазнаходжанне Фіваў, старажытнай сталіцы Верхняга Егіпта. Склаў апісанне руін Антыноі. У лістападзе 1714 года выканаў копіі памежных стэл са скал, якія атачалі Ахетатон, сталіцу фараона Эхнатона. Склаў першую вядомую карту Егіпта.
Клод Сікар стаў ахвярай эпідэміі чумы ў 1726 годзе. Смерць напаткала яго ў разгары працы над працамі, якія ён не скончыў.
Підвысокэ (Снятынскі раён)
Підвысокэ (Підвисо́ке) — вёска ў Снятынскім раёне Івана-Франкоўскай вобласці Украіны.
Плаўна
Пла́ўна — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў басейне ракі Сергуч за 42 км на ўсход ад горада Докшыцы, у межах Бярэзінскага біясфернага запаведніка.
Плошча паверхні 4,01 км². Найбольшая глыбіня 2 м. Даўжыня 3,45 км. Найбольшая шырыня 1,75 км. Даўжыня берагавой лініі 9,05 км. Аб'ём вады 5,12 млн. м³. Плошча вадазбору 186,5 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны невыразныя. Берагі нізкія, забалочаныя, на захадзе сплавінныя. Дно плоскае, сапрапелістае. Востраў плошчай 0,07 км², ёсць сплавінныя астравы. Поўнасцю зарастае падводнай расліннасцю. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці ад 5 да 20 метраў.
Возера дыстрофнае, праточнае. Працякае рака Сергуч і злучае з азёрамі Манец і Вольшыца). На паўднёвым усходзе выцякае Бярэзінскі канал, злучаючы Плаўна з возерам Бярэшча.
У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, карась, гусцяра, плотка і іншыя віды рыб.
На беразе возера Дом паляўнічага.
Красны Бор (станцыя)
Красны Бор (Красный Бор) — станцыя Маскоўскай чыгункі на лініі Масква — Брэст, паміж прыпыначным пунктам Дубравінка і станцыяй Ракітная. Станцыя размешчана ў пасёлку Красны Бор Задняпроўскага раёна Смаленска.
Герб Гвінеі
У цэнтры герба размешчаны шчыт з двума з трох колераў нацыянальнага сцягу: чырвоны і зялёны. Ніжняя частка шчыта афарбаваная цалкам у адпаведнасці з афарбоўкай нацыянальнага сцягу: чырвоны, жоўты і зялёны. Чырвоны колер сімвалізуе кроў, пралітую ў барацьбе за свабоду, жоўты — колер Гвінейскага золата і сонца, зялёны — афрыканскую прыроду. Акрамя гэтага на гербе намаляваны голуб з галінкай над пекрыжаванымі мячом і вінтоўкай. На стужцы ўнізе герба напісаны дэвіз: «Праца, Правасуддзе, Салідарнасць» (па-французску Travail, Justice, Solidarité). Кожны колер на гербе адпавядае аднаму са слоў дэвізу: чырвоны — «Праца», жоўты — «Справядлівасць», зялёны — «Салідарнасць».
Орта-Сан-Джуліа
Орта-Сан-Джуліа (Orta San Giulio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Насельніцтва складае 1161 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 171 чал./км². Займае плошчу 7 км². Паштовы індэкс — 28016. Тэлефонны код — 0322.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria Assunta, San Giulio di Orta.
Підвысокэ (Новаархангельскі раён)
Підвысокэ (Підвисо́ке) — вёска ў Новаархангельскім раёне Кіраваградскай вобласці Украіны.
Суткі (Сафонаўскі раён)
Суткі (Сутки) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва — 5 жыхароў (2007).
Гімн Гвінеі
Свабода, фр. Liberté — дзяржаўны гімн Гвінеі, зацверджаны пасля атрымання краінай незалежнасці ў 1958 г. Яго мелодыя напісана Кадофа Мус на аснове народнай, а аўтар слоў невядомы.
Планетарый
Планетарый — навукова-асветная ўстанова, у якой дэманструецца нябесная сфера з зоркамі, планетамі і спадарожнікамі, каметамі і метэорамі; таксама сонечныя і месяцавыя зацьменні, панарамы Месяца, Марса, Венеры і кліматычных паясоў зямнога шара.
Лапіцкі сельсавет
Ла́піцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Лапічы.
Геаграфія
Лапіцкі сельсавет знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Асіповіцкага раёна.
Планетарый
Агульная інфармацыя
Першы ў свеце планетарый быў пабудаваны ў Мюнхене ў 1925 годзе, у Заходнім паўшар’і (Adler Planetarium and Astronomy Museum, Чыкага, ЗША) — у 1930 годзе.
Лапіцкі сельсавет
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Асіповіцкага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Асіповіцкім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. З 20 верасня 1944 года сельсавет у складзе Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Магілёўскай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Бабруйскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Асіповіцкага раёна. 20 лістапада 2013 года ў склад сельсавета з Градзянскага сельсавета перададзены вёскі Амінавічы і Пагарэлае.
Планетарый
Агульная інфармацыя
У гэты момант у свеце існуе некалькі тысяч планетарыяў, з іх амаль палова — сінтэзаваныя сістэмы, якія складаюцца з оптыка-механічнага прыбора «планетарый» і лічбавай праекцыйнай сістэмы.
Лапіцкі сельсавет
Насельніцтва
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (26 населеных пунктаў) — 3184 чалавекі, з іх 84,6 % — беларусы, 11,3 % — рускія, 2,5 % — украінцы.
Цікавая інфармацыя
Самы вялікі сельсавет раёна.
Каянды (Абайскі раён)
Каянды — сяло ў Абайскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Дзяржынскай сельскай акругі. Код КАТА — 353237300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 319 чалавек (163 мужчыны і 156 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 252 чалавекі (125 мужчын і 127 жанчын).
NGC 4553
NGC 4553 (іншыя абазначэнні — ESO 322-30, MCG -6-28-6, DCL 76, PGC 42018) — галактыка ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Міхалкі (Бярозаўскі раён)
Гісторыя
Да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Боркаўскага сельсавета.
Планіроўка
Планіровачна складаецца з вуліцы, арыентаванай з поўначы на поўдзень, якую перасякаюць з усходу на захад дзве кароткія вуліцы, злучаныя з заходняга боку завулкам.
Підвысокэ (Цярнопольскі раён)
Підвысокэ (Підвисо́ке) — вёска ў Цярнопольскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны.
Фёдар Пракопавіч Нікіцін
Біяграфія
Беларус. Пасля службы ў Чырвонай Арміі працаваў брыгадзірам паляводчай брыгады (1935—1937). У 1939 г. зноў прызваны ў армію. Удзельнічаў у вызваленчым паходзе ў Заходнюю Беларусь і савецка-фінляндскай вайне 1939—1940 гг.
У гады Вялікай Айчыннай вайны баец 540-га партызанскага атрада. З 1944 г. на фронце. Камандзір аддзялення аўтаматчыкаў вызначыўся пры вызваленні Чавускага раёна ў чэрвені 1944 г.: прабраўся ў тыл ворага і знішчыў каля 100 гітлераўцаў. За подзвіг, здзейснены ля вёскі Падгор'е, прысвоена званне Героя Савецкага Саюза (24.03.1945). Пасля вайны жыў і працаваў у Бабруйску.
Кінюнай
Кіню́най (Kiniūnai), традыцыйная беларуская назва — Кянюны  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Наўясісдаўгелішкіскай сянюніі. Размешчана за 5 км ад Качаргішке.
Юуру (воласць)
Юуру (Juuru) - воласць у Эстоніі, у складзе павета Рапламаа.
Малыя Лясковічы
Малы́я Ляско́вічы (, Малые Лесковичи) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сігневіцкага сельсавета. Размешчана за 32,5 км ад Бярозы, за 37 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.
Юуру (воласць)
Палажэнне
Плошча воласці — 152,4 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2012 года — 1651 чалавек.
Малыя Лясковічы
Гісторыя
Узнікла ў канцы XIX ст. У 1890 годзе — маёнтак Чарнякоўскай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні, які належаў памешчыку Івану Бічу, і вёска, жыхары якой былі аб'яднаны ў Малалясковіцкае сельскае таварыства, апрацоўвалі 225 дзес. зямлі. Паводле перапісу 1897 года фальварак ва ўладанні Івана і Васіля Бічаў.
Юуру (воласць)
Палажэнне
Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Юуру.