cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вірус мазаікі каласоўніку безасцюковага
Генетыка
BMV быў упершыню ізаляваны ў 1942 годзе з яго геномная будова была вызначана ў 1970-я гады і была цалкам секвеніравана з наяўнымі ў продажы клонамі да 1980-х гадоў.
Луцый Карнелій Сула
Дыктатура
Скора Сула пачаў праскрыпцыі — арганізаваныя рэпрэсіі. Гэта былі таблічкі, якія складаліся Сулай, з імёнамі тых, каго было патрэбна забіць. Забойца атрымліваў палову маёмасці забітага і поўнае прабачэнне ад дыктатара. Сыны і ўнукі забітых не мелі права займаць пасады. Праскрыпцыі, акрамя асабістых ворагаў Сулы, закранулі таксама шмат заможных рымлян.
Вірус мазаікі каласоўніку безасцюковага
Шкоднасць і меры барацьбы
Вірус пашкоджвае 0,5-1,5 % пасеваў азімых і, , , , каласоўнікаў  і ,.
Луцый Карнелій Сула
Дыктатура
Акрамя таго, Сула папоўніў сенат сваімі паплечнікамі і падарыў сваім ветэранам значныя зямельныя ўчасткі.
Вірус мазаікі каласоўніку безасцюковага
Шкоднасць і меры барацьбы
На большасці збожжавых культур гэты вірус выклікае сімптомы хларатычнасці, мазаічную плямістасць, светла-зялёныя палосы ўздоўж жылак і дэфармацыю лісця, затрымку росту і кусцістасць. Цэнтральны ліст дэфармуецца і робіцца ніткападобным. Расліны адстаюць у росце, выкалошванне затрымліваецца, каласы не даюць зерня. Пашкоджанне мае ачаговы характар.
Луцый Карнелій Сула
Смерць
У 79 да н.э. Сула нечакана для ўсіх адмовіўся ад улады. Хутка, у 78 да н.э., ён памёр ад невядомай хваробы і быў пахаваны шматлікімі грамадзянамі, якія былі удзячны яму за заканчэнне серыі братазабойчых войнаў.
Вірус мазаікі каласоўніку безасцюковага
Шкоднасць і меры барацьбы
Ахоўныя мерапрыемствы накіраваны на барацьбу з насякомымі-пераносчыкамі віруса і ліквідацыю пустазелля-рэзерватараў. Меры барацьбы: сяўба ў аптымальныя тэрміны, знішчэнне пустазелля, крыніц інекцыі, прасторавая ізаляцыя ад шматгадовых злакавых траў не менш як на 500 метраў, правільны севазварот.
Юглскае возера
Юглскае возера (Juglas ezers) знаходзіцца ва ўсходняй частцы Рыгі. На поўначы возера размешчаны этнаграфічны музей, на паўночным усходзе — пасёлак Берг, на паўднёвым усходзе — пасёлак папяровай фабрыкі «Югла», на захадзе — жылы масіў Югла.
Плошча возера 5,7 км², даўжыня 4,6 км, шырыня да 2,1 км, глыбіня да 2,5 м. У возера ўпадаюць рэкі: Ліела Югла, Пікюрга. Дно пясчанае, над ім слой глею, а ў раёне былой папяровай фабрыкі слой цэлюлозы. На поўдні размешчаны невялікі востраў Судрабсаліня, пакрыты густым лесам.
NGC 1739
NGC 1739 (іншыя абазначэнні — ESO 552-50, MCG -3-13-55, PGC 16586) — галактыка ў сузор’і Заяц.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Літаратурная прэмія імя Янкі Юхнаўца
Літаратурная прэмія імя Янкі Юхнаўца — літаратурная прэмія, створаная Фундацыяй Крачэўскага. Прысуджалася аднойчы ў 2004 годзе.
Апісанне
Створаная Фундацыяй Крачэўскага з мэтай ўшанавання памяці вядомага беларускага пісьменніка-эмігранта Янкі Юхнаўца і спрыянню ў развіцці беларускай літаратуры. Мелася прысуждацца штогадова ў дзень народзінаў пісьменніка 3 лістапада. У камітэт прысуджэння прэміі ўваходзілі Андранік Антанян, Андрусь Жвір, Марат Клакоцкі, Сяржук Сокалаў-Воюш (старшыня камітэта) і Лявон Юрэвіч. Лаўрэатам прэміі мог стаць кожны творца, чые творы ў любой форме (друкаванай, электроннай, ці іншай) даступныя сябрам Прэміяльнага камітэту. Прэміяльны камітэт самастойна выбіраў творы для разгляду, а таксама прыймае да разгляду творы, дасланыя на ягоны адрас. Адной з важкіх умоваў удзелу з’яўляўся правапіс твору. Камітэт разлядаў толькі творы, напісаныя тарашкевіцай. Вынікі прэміі друкаваліся на старонках газэты «Беларус». Адзіным лаўрэатам прэміі стаў у 2004 годзе Макс Шчур за раман «Там, дзе нас няма».
Цімафей Данілавіч Алексяйчук
Цімафей Данілавіч Алексяйчук (нар., Камарычы, Радагошцкая воласць, Сеўскі павет, Арлоўская губерня, цяпер Камарыцкі раён, Бранская вобласць, Расія) — савецкі ваенны дзеяч, Герой Савецкага Саюза (1944 г.).
Біяграфія
Нягледзячы на то, што нарадзіўся ў сям'і рабочых ў Расіі, па нацыянальнасці Ц. Д. Алексяйчук з'яўляецца беларусам. У 1939 г. быў прызваны ў Чырвоную Армію. У 1941 г. скончыў Ташкенцкае ваенна-пяхотнае вучылішча. З лістапада 1942 г. на Закаўказскім, Паўночна-Каўказскім і 1-м Украінскім франтах (у апошнім камандзір стралковага батальёна 197-га стралковага палка 99-й стралковай дывізіі 94-га стралковага корпуса 1-га гвардзейскай арміі.). У 1943 г. ўступіў у партыю.
31 снежня 1943 г. батальён пад камандаваннем Ц. Д. Алексяйчук першы ўварваўся ў г. Жытомір, знішчыў 10 танкаў праціўніка. Пасля вайны працягнуў службу ў савецкім войску (да 1977 г. у званні палкоўніка). У 1947 г. скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ.
Новадзевяткавічы
Новадзевя́ткавічы (, Новодевятковичи) — аграгарадок у Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Новадзевяткавіцкага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 29 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Слонім, за 177 км ад Гродна, за 30 км ад чыгуначнай станцыі Слонім, каля левага берага ракі Грыўда.
Гісторыя
Упершыню Дзевяткавічы згадваюцца 11 мая 1598 года ў актах слонімскага суда, калі падстараста Іван Ілля Мялешка запісаў, што з двара Дзевяткавічы яго міласці маршалка Абрагама Мялешкі збеглі два халопы. Род Мялешкаў герба «Корчак» вядомы у Вялікім Княстве Літоўскім з XV стагоддзя, у Слонімскім павеце меў шэраг маёнткаў, сярод якіх называюцца Іванькаўшчына, Ліпнікі, Падгародная, Бусяж, Дзевяткавічы і іншыя.
У 1598 годзе, згаданым у актах, Абрагам Данілавіч Мялешка быў слонімскім павятовым маршалкам. Пасля яго смерці павятовым маршалкам стаў яго пляменнік Іван Ілля. У Слонімскім павеце Іван Ілля валодаў Дзевяткавічамі і Бусяжам (у 1606, 1609 і 1621 гадах купіў у Эстэр — удавы Іцхака Міхелевіча). Пасля смерці Івана Мялешкі Дзевяткавічамі валодалі яго жонка і дзеці.
У 1677 годзе Тэадор Мялешка прадаў сваю частку маёнтка Дзевяткавічы Аляксандру Казіміру Слізню. З гэтага часу і да 1939 года гаспадарамі Дзевяткавіч былі прадстаўнікі шляхецкага роду Слізняў.
У 1779 годзе Тадэвуш Слізень пабудаваў драўляны касцёл у Старых Дзевяткавічах, а потым цагляны (Святых апосталаў Пятра і Паўла) ў Новых. Петрапаўлаўскі храм будаваўся ў стылі барока як родавы касцёл-пахавальня Слізняў.
Да пачатку XIX стагоддзя род Слізняў дасягнуў найвышэйшага свайго багацця і ўплывовасці. Уладанні іх значна пашырыліся. Толькі ў Слонімскім павеце Слізні валодалі фальваркамі Забулле, Зосін, Чырвоны Стаў, Махнач, Акунінава і іншымі.
Ужо ў пачатку XIX стагоддзя маёнтак Слізняў пішацца ў дакументах, як Новыя Дзевяткавічы, а былыя Дзевяткавічы з гэтага часу становяцца Старымі Дзевяткавічамі і пераходзяць да шляхецкага роду Калупайлаў. Спачатку вёска дасталася памешчыцы Калупайлавай — Астраменіцкай (якая недалёка ад Старых Дзевяткавіч, у Падгароднай, пабудавала драўляны аднапавярховы сядзібны дом), а потым яе сыну Людвіку (1803—1850 гг.). У Новых Дзевяткавічах на старых каталіцкіх могілках дагэтуль стаяць два магільных склепа Калупайлаў: адзін напалову разбураны, іншы, з мемарыяльнай табліцай, знаходзіцца ў лепшым стане.
У сярэдзіне XIX стагоддзя Альфрэд Слізень узводзіць у Новадзевяткавічах магутны замак на «англійскі густ». Будынак не захаваўся, але да нас дайшла акварэль Напалеона Орды 1860-х гадоў, дзе палац намаляваны з тыльнага боку. Велічны трохпавярховы будынак накрыты «старапольскім» мансардавым дахам: з тарца ўзвышаецца прамавугольная ў сячэнні вежа, прыгонны характар ​​якой узмацняецца навіслымі па кутах круглымі пінаклямі і зубчастым парапетам. На вежы меўся флагшток, вымпел якога сведчыў аб прысутнасці ў палацы ўладальніка. Супрацьлеглы тарэц будынка завяршылі дзве двух’ярусныя вуглавыя вежы з зубчастымі парапетамі. Прыгонную сярэдневяковую суровасць будынка некалькі змякчала прыбудаваная з тарцовага боку зашклёная аранжарэя. Перад палацам быў парк рэгулярнай планіроўкі, які велічнай ліпавай алеяй злучаўся з касцёлам. У палацы была найбагацейшая бібліятэка, кнігі ў якой збіралі на працягу пяці стагоддзяў. Палац знік у 1944 годзе: яго ўзарвалі партызаны.
Сям’я Слізняў была каталіцкай, і першы касцёл пабудаваў яшчэ Аляксандр Слізень. Ён пабудаваў невялікі касцёл як пахавальню роду Слізняў. Яго ўнук, Тадэвуш, вырашае гэты драўляны касцёл разабраць, а на яго месцы пабудаваць каменны касцёл. Будаўніцтва ён пачаў у 1786 годзе. Але ў 1790 годзе Тадэвуш Слізень памёр. Касцёл быў практычна дабудаваны, у гэтым касцёле Тадэвуш і спачыў. Дабудоўвала касцёл жонка брата Тадэвуша, Сцяпана, — Соф’я Чацвярцінская, новая ўладальніца Новадзевяткавічаў. Касцёл быў пабудаваны ў барочна-класічным стылі, багата дэкараваны, распісваў яго знакаміты мастак Фелікс Кашубскі, а іконы для касцёла пісаў знакаміты мастак Павел Фрыгідэр. Соф’я Чацвярцінская зрабіла вельмі шмат для Новадзевяткавіч. Акрамя касцёла яна пабудавала дом ксяндза, школу, шпіталь. Памерла Соф’я Чацвярцінская ў 1808 годзе. Яе труну паставілі ў склепе касцёла з надпісам на магільнай пліце: «Жыла не для сябе, а для Бога, і без веры ў Бога не зрабіла ніводнага кроку». У 1863 ксяндзом у касцёле быў Васілеўскі, які сустракаў і праводзіў паўстанцаў Каліноўскага з малітвай. За гэта ён быў арыштаваны і высланы ў Сібір.
У 1866 годзе ў адказ на ўзброеныя хваляванні па загадзе гродзенскага губернатара І. М. Скварцова Новадевяткавіцкі касцёл быў зачынены. У 1869—1871 гадах згодна з праектам гродзенскіх губернскіх архітэктараў Ціхвінскага і Кржыжаноўскага ён быў перабудаваны пад царкву і набыў рысы рэтраспектыўна-рускага стылю. Званніца была заменена васьмігранным барабанам з макаўкай, а галоўны ўваход аформлены старажытнарускім рундукам. Тры алтары былі счэсаны, падалтарную крыпту, дзе былі пахаваны астанкі прадстаўнікоў роду Слізняў, замуравалі. Вядома, што сёння астанкі графаў Слізняў пахаваны ў падалтарнай крыпце Свята- Траецкай царквы (былым касцёле бернардзінцаў) Слоніма.
Рэканструкцыі падвергнуўся і старадзевяткавіцкі касцёл, які пасля перадачы праваслаўным вернікам стаў Свята-Параскеўскай царквой. Праваслаўная царква была тут да 1921 года. Калі там была тэрыторыя Польшчы, царква зноў стала касцёлам. Але ў 1939 годзе храм зачынілі бальшавікі. Пры немцах яго адкрылі, і толькі ў 1944 годзе партызаны спалілі касцёл. Людзі пасля вайны адрамантавалі храм, але маліліся ў ім нядоўга: бальшавікі храм зачынілі і зрабілі з яго склад. Толькі нядаўна будынак касцёла быў вернуты каталікам.
Пасля смерці Альфрэда Слізня Новадзевяткавічы перайшлі ў валоданне да яго дачок Канстанцыі і Соф’і. У 1880-я каля маёнтка пачалося будаўніцтва «манежа», або, як кажуць старажылы, іпадрома.
У 1911 годзе ўладальнікам Новадзевяткавіч стаў Альгерд Слізень, у той час яшчэ зусім малады чалавек. Пасля заканчэння Старавецкай васьмігадовай школы, а потым Варшаўскага камерцыйнага вучылішча Альгерд быў прызваны ў армію і адважна ваяваў на франтах Першай сусветнай вайны. Грамадзянскую вайну паручнік Слізень сустрэў у акопах 1-га ўкраінскага фронту.
Затым прыйшоў час адноснага спакою і дабрабыту. У 1920-я гады ў Новадзевяткавічах зноў аднавілі касцёл, прыход якога ў 1932 годзе налічваў 108 чалавек. У 1939 годзе на Слонімшчыну вярнулася савецкая ўлада, і старыя гаспадары былі вымушаны бегчы за мяжу. На гэтым перыяд «шляхецкіх вольнасцей» у Дзевяткавічах скончыўся.
У імкненні зрабіць усіх роўнымі новая ўлада зраўняла з зямлёй усё, што было назапашана пакаленнямі вяльможных уладальнікаў. Ад Калупайлаў засталіся два склепы на старых каталіцкіх могілках, а ад Слізняў крыху больш — касцёл, царква, рэшткі палаца і парк, праўда, зарослы і не такі дагледжаны, але такі ж маляўнічы і вабны, як і 300 гадоў таму.
На каталіцкіх могілках у Новадзевяткавічах захавалася капліца, склеп роду Слізняў. Гэтыя могілкі ўнікальны для ўсёй Беларусі, таму што рэдка дзе можна знайсці ў Беларусі пахаванні XVIII стагоддзя.
На ўскраіне Новадзевяткавіч ляжыць старажытны валун з высечанымі на ім ромбам і прамавугольнікамі, што з’яўляецца доказам таго, што на гэтым месцы раней жылі яцвягі, плямёны балтыйскага паходжання. Недалёка ад валуна знаходзяцца старадаўнія пахаванні яцвягаў.
IC 4394
IC 4394 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 1419
NGC 1419 (іншыя абазначэнні — ESO 301-23, MCG -6-9-17, AM 0338-374, FCC 249, PGC 13534) — эліптычная галактыка (E) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Засечная лінія
«Засечная лінія», таксама «засечная паласа» і «засечная рыса» (руск. «засечная черта») — лінія межных умацаванняў у Маскоўскай дзяржаве 16—17 ст. Такія лініі будаваліся на паўднёвых межах дзяржавы («у полі») дзеля абароны ад татарскіх набегаў (гл. Крымскае ханства, гісторыя Расіі) — Тульская ў сяр. 16 ст., Белгародская ў 1630-я—1640-я гг.
Засечная паласа складалася з паасобных апорных пунктаў ― крэпасцяў, паміж каторымі будаваліся засекі і валы. Наперад ад лініі ўмацаванняў, дзеля назірання і папярэджання, высоўваліся «старожы» ― вартавыя пасты, часам з назіральнымі вышкамі, і «станіцы» ― конныя раз'езды-патрулі. Месцы для ўмацаванняў і вартавых пунктаў прымяркоўваліся да тых шляхоў і дарог, якімі карысталіся татары. Самі дарогі і падыходы да брадоў перагароджваліся інж. умацаваннямі, а на важных іх вузлах ставіліся крэпасці.
Сталы гарнізон засечных ліній складалі паселеныя ў прымежных гарадах «служылыя людзі» і казакі. У пэўныя поры году, у якія звычайна адбываліся вялікія крымскія набегі, ў крэпасцях адмыслова збіраліся шматлікія дадатковыя войскі. Наогул, межныя гарады, называныя тады «украінскімі» ― ускраіннымі і «польскімі» ― палявымі, будаваліся і засяляліся пераважна людзьмі з іншых межных гарадоў; узаемасувязі паміж такімі гарадамі былі самымі цеснымі, што падмацоўвалася не толькі агульнымі для іх ваенна-адміністрацыйнымі распараджэннямі, але і ўсім ладам іх жыцця, падпарадкаваным патрэбам межнай («берагавой», «польнай») службы. На думку Платонава, увесь поўдзень Расіі фактычна ўяўляў тады сабою «адну добра арганізаваную ваенную акругу», а з 1571 існавала і сістэма планавых, узгодненых мераў па абароне мяжы, створаная маскоўскай нарадай знаўцаў справы пад кіраўніцтвам баяраў М. І. Варатынскага і Н. Р. Юр'ева. На працягу 16 — 17 ст. з тым, як расла сіла Расійскай дзяржавы, новыя межныя ўмацаваныя лініі будаваліся ўсё далей на поўдзень. Канчаткова патрэба ў іх адпала пасля заваявання Крыму расійскімі войскамі ў 1783.
Сезон 2018 ФК Слуцк
У 2018 годзе футбольны клуб «Слуцк» прымаў удзел у трох афіцыйных турнірах:
Ігракі
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
1 Футбаліст пакінуў «Слуцк» (яго нумар можа быць перададзены іншаму іграку)
Прыйшлі ў клуб
1 У арэнду
Пакінулі клуб
1 Падпісаў кантракт з клубам 21.03.2018 2 У арэнду, раней — у «Асіповічах» у арэндзе
Прыйшлі ў клуб
1 У арэнду 2 З арэнды
Пакінулі клуб
1 У арэнду
Слабадскі сельсавет (Пухавіцкі раён)
Слабадскі́ сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Слабада.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Шацкага раёна Мінскай вобласці БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Грэскага раёна Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Грэскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у Пухавіцкім раёне. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Грэскага раёна. З 5 красавіка 1935 года ў складзе Пухавіцкага раёна. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Пад час Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года тэрыторыя сельсавета акупіравана нямецкімі войскамі. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Задашчэнскага сельсавета. 1 красавіка 1960 года ў склад Шацкага сельсавета перададзены 10 населеных пунктаў (Варонічы, Вяркалы, Задашчэнне, Закрыніцы, Зарэчча, Каліны, Лука I, Лука II, Пратасаўшчына і Смолзавод). 5 мая 1962 года ў склад сельсавета з Шацкага сельсавета вернуты 3 населеныя пункты (Варонічы, Вяркалы і Пратасаўшчына). 4 студзеня 1964 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Вецярэвіцкага сельсавета.
Станам на 1 студзеня 1947 года ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў.
Васіль Фёдаравіч Чыгір
Васіль Фёдаравіч Чыгір (нар., в. Лешня, Капыльскі раён, Мінская вобласць) — беларускі юрыст. Доктар юрыдычных навук (1971), прафесар (1973).
Біяграфія
Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1954, юрыдычны факультэт, кафедра грамадзянскага права, прафесар, у 1972—1992 — загадчык кафедры, у 1973—1983 — дэкан факультэта).
Узнагароды
Званне «Заслужаны юрыст Беларускай ССР» (1971), ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (1981), Айчыннай вайны (2 ступені, 1972; 1 ступені, 1985).
Магілёўцы
Магілёўцы (, Могилёвцы) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Зеляневіцкага сельсавета.
Назва
Непадалёк ад вёскі знаходзіцца ўзвышша, на якім выяўленыя вельмі старыя пахаванні. Мясцовыя насельнікі завуць гэтае месца Магільнікам. Паводле адной з версій, ад яго атрымала назву і вёска.
Сярод іншых версій паходжання назвы — у гонар пасяленцаў, што нібыта прыехалі сюды з-пад Магілёва, або паводле назвы родавага герба «Магіла» ўладальнікаў гэтых земляў — Быхаўцаў. Апошняя версія мае асаблівы сэнс з-за магчымага словаўтваральнага і этымалагічнага падабенства і спалучэння з назвамі дзвюх блізкіх вёсак — гэта Брантоўцы (некалі маёмасьць памешчыка Бранта) і Зельзін (некалі маёмасць памешчыка Зельдзіна).
Гісторыя
Сядзіба закладзена Іосіфам Быхаўцам, камергерам караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага, у XVIII стагоддзі. Унутры барочнага парку знаходзіўся двухпавярховы палац.
За расійскім часам — у Лыскаўскай воласці Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні, уласнасць Быхаўцаў. Па смерці Аляксандра Быхаўца ў 1863 уласнікамі маёнтка сталі яно бяздзетныя сыны Станіслаў і Казімір, абодва былі генерал-маёрамі расійскага войска. Пасля смерці братоў маёнтак дастаўся сыну іх сястры Юліі (1825—1858) ад Яўстафія Дзяконскага (1820—1894), Казіміру Дзяконскаму. Яго жонкай стала Стэфанія Талочка, дачка Эдварда Талочкі — гаспадара маёнтка Вердамічы Ваўкавыскага павета.
Апошнім уласнікам быў Альбін Дзяконскі. Пасля прыходу Саветаў у 1939 годзе Альбін быў арыштаваны і перавезены ў Мінск, пасля чаго яго след губляецца. Меркавана ён загінуў там у 1940 годзе. Родавая капліца Быхаўцаў была знішчана, парк закінуты. Палац у цяперашні час займае псіхіятрычная бальніца.
У 1940—1963 гадах цэнтр Магілявецкага сельсавета.
Транспарт
Аўтамабільныя дарогі Ярашэвічы — Зіновічы — Магілёўцы і  Магілёўцы — Лібярполь.
Allocasuarina
Allocasuarina — дрэва; род сямейства. Расце ў паўднёвай частцы Аўстраліі.
Батанічнае апісанне
Вядомыя доўгімі, сегментаванымі галінкамі, званымі клададэс, якія нагадваюць сасновыя іголкі, хоць фактычна гэта кветкавая расліна. Самі лісты рэдукаваны да невялікіх лускавінак, якія ахопліваюць кожны сустаў галінкі. Клададэсы, якія ўпалі на зямлю, фармуюць на глебе шчыльнае, мяккае покрыва, які прадухіляе рост падлеску.
Іншая характэрная асаблівасць — калючая «шышка» памерам з жолуд, але структурай больш падобная на шышку хвойных.
Распаўсюджанне і экалогія
Як і ў бабовых, карані гэтай расліны валодаюць вузламі, якія змяшчаюць сімбіятычныя азотфіксафальныя бактэрыі, што разам з высокай прыстасоўвальнасцю да засухі дазваляе прадстаўнікам роду квітнець на вельмі дрэннай глебе і ў паўзасушлівых абласцях. З-за здольнасці развіваць магутныя каранёвыя сістэмы на дрэнных або пясчаных глебах гэты від часта выкарыстоўваюць для фіксацыі дзюнаў або глебы ў зонах эрозіі.
Прадстаўнікі роду таксама выкарыстоўваюцца як дэкаратыўныя расліны, хоць шчыльнае покрыва апалай «ігліцы» можа стаць вялікай непрыемнасцю.
Яны гаршэй за эўкаліпты вытрымліваць лясныя пажары.
Акамянеласці блізкіх відаў былі знойдзены ў пластах, якія адносяцца да часу Гандваны.
Прымяненне
Цвёрдая драўніна і добрая тэкстура робяць гэтыя дрэвы папулярнымі для сталярных вырабаў.
Віды
Паводле інфармацыі базы даных The Plant List, род уключае 61 від :
Апачынскі павет
Апачынскі павет (Powiat opoczyński) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Лодзьскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Апочна. Займае плошчу 1040,19 км². Насельніцтва павета складае 77,3 тыс. чалавек.
Беласток
Беласток (Białystok) — горад на правах павета ў Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Падляскага ваяводства. Знаходзіцца ў цэнтры Падляскага ваяводства, за 174 км ад Варшавы; адлегласць ад Беластока да Гродна — 82 км. Горад размешчаны на невялікай рацэ Белай, прытоку Супраслі.
Беласток — самы вялікі горад усёй паўночна-ўсходняй Польшчы. У Беластоку жыве 296,4 тыс. чалавек (2021).
Гісторыя
‎Беласток паводле летапісных звестак быў заснаваны князем Гедзімінам у 1320 годзе. У XIV ст. ён згадваецца як паселішча на гандлёвым шляху з Мазовіі на Гродна. Затым Беласток доўгі час быў прыватным уладаннем. Сярод яго ўласнікаў памяць аб сабе захавалі, у першую чаргу, Браніцкія.
Буйнейшым жа і найбольш важным горадам Падляшша Беласток стаў у XVIII ст. У першай палове XVIII ст. тут была пабудавана ратуша i іншыя мураваныя будынкі, палац магнатаў Браніцкіх з тэатрам, садам, аранжарэямі; горад быў умацаваны мураванай сцяной з вежамі-брамамі.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Беласток і Падляшскія землі былі ўключаны ў склад Прусіі. Беласток стаў цэнтрам аднаго з прускіх дэпартаментаў, у гэты час у горадзе пачала развівацца прамысловасць, адкрылася першая спецыяльная медыцынская навучальная ўстанова. У 1802 годзе адкрыліся Беластоцкі інстытут павітух, а таксама Беластоцкая гімназія, якая заставалася цэнтрам інтэлектуальнага і культурнага жыцця Беластока цягам усяго ХІХ стагоддзя.
Пасля паражэння Прусіі ў вайне з Францыяй паводле Тыльзіцкага міру у 1807 годзе Беласток увайшоў у склад Расійскай імперыі.
Рэйнская вобласць
Рэйнская вобласць, або Рэйнланд (Rheinland, прамаўляецца «Райнланд») — гістарычная вобласць па сярэднім цячэнні Рэйна, размешчаная ў межах сучаснай Германіі (землі Рэйнланд-Пфальц і Паўночны Рэйн-Вестфалія).
Парэйнне ў палітыка-адміністрацыйным плане да Напалеонаўскіх войнаў адрознівалася крайняй разнастайнасцю: тут былі перамяшаны ўладанні царкоўных прэлатаў (архібіскупаў Кёльнскіх, Майнцкіх і Трырскіх), герцагства Юліх-Клевэ-Берг з залежнымі ад яго графствамі, феоды нашчадкаў рэйнграфаў (Зальмскі дом) і вольныя імперскія гарады (як, напрыклад, Ахен).
Беласток
Гісторыя
Беласток заставаўся найбольш значным гаспадарчым цэнтрам рэгіёну і на працягу ХІХ стагоддзя. У 1857 годзе ў Беластоку жыло 13,8 тыс. чалавек. У 1862 годзе праз горад быў пракладзены ўчастак Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі. У 1882 годзе колькасць насельніцтва горада склала ўжо 56,6 тыс. чалавек, на заводах i фабрыках было занята больш за 3 тыс. рабочых. Прамысловыя прадпрыемствы выпускалі сукно, корт, шаўковыя тканіны, капялюшы, развівалася кравецтва. У Беластоку працавалі школы i вучылішчы, 2 тэатры, 2 бальніцы, шпіталь, аптэкі, магазіны, штогод праводзіўся кірмаш. Тут дзейнічалі праваслаўная i лютэран¬ская цэрквы, касцёл, 2 сінагогі. Вялікае значэнне меў Беласток як вузел чыгунак i шасейных дарог, гандлёвы цэнтр.
Рэйнская вобласць
Пасля Базельскага міру (1795) землі на захад ад Рэйна былі рэарганізаваны французамі ў Цызрэйнскую рэспубліку, якая пазней была падзелена на дэпартаменты і ўключана ў склад Французскай імперыі. Царкоўныя ўладанні падвергліся секулярызацыі, свецкія ўладары — медыятызацыі. Дзяржаўныя ўтварэнні на процілеглым беразе Рэйна склалі ў 1806 годзе Рэйнскі саюз.
Беласток
Гісторыя
Напачатку ХХ ст. колькасць насельніцтва Беластока наблізілася да 100 тыс. чал. (з іх каля 2/3 складалі яўрэі), горад працягваў развівацца як прамысловы цэнтр. Галоўнай галіной з’яўлялася суконна-кортавая прамысловасць, працавалі таксама гарбарні, шаўковыя i тытунёвыя фабрыкі, машынабудаўнічы, мылаварныя заводы, лесапільні, млыны i інш. На прадпрыемствах горада было занята каля 6 тыс. чалавек. Вытворчасць тканін служыла базай для развіцця кравецтва.
Рэйнская вобласць
Па выніках Першай сусветнай вайны Рэйнская вобласць была дэмілітарызавана, Саар — перададзены пад кіраванне Лігі Нацый, Эйпен і Мальмедзі адышлі да Бельгіі. У снежні 1918 г. войскі Антанты ў адпаведнасці з Камп'енскім перамір'ем пачалі акупацыю Рэйнскай вобласці. Войскі Антанты таксама занялі стратэгічныя плацдармы на ўсходнім беразе Рэйна радыусам у 18 міль кожны з цэнтрамі ў гарадах Кёльн (Вялікабрытанія), Кобленц (ЗША) і Майнц (Францыя). З-за памылкі ў картаграфаванні зон французская і амерыканская зоны не перасякаліся і ў выніку паміж імі ўтварыўся свайго роду «разрыў» на ўсходнім беразе Рэйна, у якім у 1919 г. было абвешчана Свабодная дзяржава Флашенхальс.
У сакавіку 1920 г. у адказ на Рурскае паўстанне часці рэйхсвера ўварваліся ў Рурскую вобласць і завязалі баі з Рурскай Чырвонай Арміяй. У адказ на ўступленне нямецкіх войскаў у дэмілітарызаваную зону, французскія войскі перайшлі Рэйн і акупавалі Франкфурт-на-Майне, Дармштат і Ганау, а затым Дуйсбург і Хомбург. Яны былі выведзены з гэтых гарадоў толькі ў маі 1920 г. У сакавіку 1921 г. у сувязі з нежаданнем Германіі плаціць рэпарацыі войска Антанты занялі Дуйсбург, Рурарт і Дзюсельдорф і заставаліся там да верасня 1921 г. У сувязі з невыкананнем Германіяй абавязацельстваў па выплаце рэпарацый у студзені 1923 г. французскія і бельгійскія войскі зноў акупавалі Рурскую вобласць і заставаліся там да 1926 г.
Беласток
Гісторыя
У верасні 1939 года, пасля пачатку II сусветнай вайны на Беласточчыну ўступілі войскі Чырвонай Арміі. У Беластоку быў скліканы Народны Сход Заходняй Беларусі, які абвясціў яе далучэнне да Беларускй ССР; 4 снежня 1939 года ў складзе БССР была ўтворана Беластоцкая вобласць.
Рэйнская вобласць
Войскі дзяржаў Антанты заставаліся на тэрыторыі Рэйнскай вобласці да 1930 года. Пасля прыходу да ўлады Гітлера (1933) да Германіі вярнуўся Саар (1935), а Рэйнская вобласць падверглася аднабаковай мілітарызацыі (1936). Гэта стала пралогам да развязвання Другой сусветнай вайны.
Пасля Другой сусветнай вайны Рэйнская вобласць была расфарміравана. Аграрныя вобласці на поўдні (вядомыя сваімі рэйнскімі вінамі) увайшлі ў склад зямлі Рэйнланд-Пфальц, а прамысловы Рур (раён вуглездабычы) вылучыўся ў зямлю Паўночны Рэйн-Вестфалія. Горад Вецлар стаў часткай зямлі Гесэн.
Беласток
Гісторыя
27 ліпеня 1944 года Беласток быў вызвалены войскамі 2-га Беларускага фронту і вернуты ў склад БССР. Паводле пагаднення паміж савецкім і польскім урадамі, 20 верасня 1944 года Беласток з прылеглымі раёнамі быў перададзены Польшчы, у складзе якой было адноўлена Беластоцкае ваяводства. Польскі ўрад пачаў праводзіць палітыку гвалтоўнага высялення з Беласточчыны беларусаў і ўкраінцаў. У 1999 годзе ў Польшчы ўведзены новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел, паводле якога Беластоцкае ваяводства скасавана і ўвайшло ў склад Падляскага ваяводства з цэнтрам у Беластоку.
Славутасці
Захаваўся палац Браніцкіх XVII—XVIII стст., так званы «Падляскі Версаль» (спалены ў 1944, затым рэканструяваны). Гэта вялікая барочная рэзідэнцыя з галерэямі, павільёнамі, дзядзінцамі, брамай-вежай, рэгулярным паркам з каналамі і скульптурамі. Зараз тут размяшчаецца сядзіба Медыцынскай акадэміі.
Сярод іншых помнікаў: Фарны касцёл (XVII—XIX стст.), ратуша з гадзіннікавай вежай, камяніцы XVIII—XIX стст., «дом Напалеона», царква Мікалая Цудатворцы (XIX ст.), касцёл Святога Роха (пач. ХХ ст.), помнік праваслаўным жыхарам Беластока, забітым і зніклым без вестак у 1939—1956 гады.
Прамысловасць
Беласток — вялікі прамысловы цэнтр. У прамысловасці Беластока было занята ў 2003 г. 16,5 тыс. чал. Найбольшую ўдзельную вагу ў прамысловай прадукцыі маюць харчовая і тэкстыльная прамысловасць, машынабудаванне, а таксама энергетыка, газа- і водазабеспячэнне.
У Беластоку працуе завод стальных канструкцый, які выпускае абсталяванне для чыгункі: элементы для мастоў, тунэляў, вакзалаў. Беластоцкі камбінат «Bison-Bial» належыць да інструментальнай прамысловасці. Аб’яднанне «Biawar» — вытворца вядомых у Польшчы і за мяжой награвальнікаў вады. Адно з буйнейшых прадпрыемстваў Беластока — баваўняны камбінат «Fasty». Ёсць у Беластоку прадпрыемствы хімічнай, гарбарнай, шкляной прамысловасці, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, працуе дывановая фабрыка і іншыя прамысловыя прадпрыемствы.
Транспарт
Беласток — буйны транспартны вузел. Чыгункі ідуць адсюль у пяці напрамках: на Гродна, Варшаву, Баранавічы, Брэст, Граева. Аўтамабільныя магістралі злучаюць Беласток з Гроднам, Слонімам, Ваўкавыскам, Варшавай, Сувалкамі, Ломжай, Люблінам.
Адукацыя і культура
Беласток з’яўляецца важным культурным, навуковым, турыстычным цэнтрам. Тут працуюць: класічны ўніверсітэт, політэхнічны ўніверсітэт і медыцынскі ўніверсітэт, духоўная семінарыя, шэраг іншых ВНУ.
Футбольны клуб «Ягелонія» выступае ў вышэйшым польскім футбольным дывізіёне.
Беларусы ў Беластоку
Горад знаходзіцца на захадзе этнічнай тэрыторыі беларусаў. Як паказаў перапіс насельніцтва 2002, сярод усіх гарадоў Польшчы найбольшая колькасць беларусаў жыве ў Беластоку.
Тут створаны i дзейнічаюць нацыянальныя беларускія арганізацыі (Беларускае грамадска-культурнае таварыства, Беларускі саюз у Польшчы, Беларускае гістарычнае таварыства, Беларускае аб’яднанне студэнтаў і інш.). Тут па-беларуску выдаецца тыднёвік «Ніва», выходзіць месячнік «Czasopis» з матэрыяламі на польскай і беларускай мовах, іншыя выданні, прысвечаныя беларускай тэматыцы. Штогод адбываюцца Дні беларускай культуры, Фестываль беларускай песні і іншыя акцыі, якія прапагандуюць беларускую культуру.
Ёсць у горадзе пачатковая школа і гімназія, дзе (як дадатковы прадмет) вывучаецца беларуская мова, дзейнічае дзіцячы садок, у якім выхавальнікі размаўляюць па-беларуску.
У Беластоцкім універсітэце плённа працуе кафедра беларускай культуры.
Беластоцкае радыё штодзённа транслюе перадачы на беларускай мове. Кругласутачнае вяшчанне вядзе незалежнае «Беларускае Радыё Рацыя». На мясцовым тэлебачанні выходзіць штотыднёвая перадача «Беларускі тыдзень».
У Беластоку знаходзіцца Генеральнае Консульства Рэспублікі Беларусь, якое сярод іншага спрыяе пашырэнню кантактаў Беласточчыны з Беларуссю.
Гелій
Гелій (ад старажытнагрэчаскага ἥλιος hélios, «Сонца») — хімічны элемент. Гелій адносіцца да групы высакародных газаў, парадкавы нумар 2, сімвал элемента — He. Гелій — практычна інертны хімічны элемент. Узначальвае групу інертных газаў у перыядычнай сістэме элементаў. Нетаксічны, не мае колеру, паху і смаку. Пры нармальных умовах уяўляе сабой аднаатамны газ. Яго кропка кіпення (Т=4б216К) найменшая сярод усіх элементаў; цвёрды гелій здабыты толькі пры цісках вышэй 25 атмасфер. Экстрэмальныя ўмовы таксама неабходны для стварэння нешматлікіх хімічных злучэнняў гелія, усе яны нестабільныя пры стандартных тэмпературы і ціску. Прыродны гелій складаецца з двух стабільных ізатопаў: 4He (ізатопная распаўсюджанасць — 99,99986 %) і значна больш рэдкага ³He (0,00014 %; утрыманне гелія-3 у розных прыродных крыніцах можа змяняцца ў даволі шырокіх межах). Вядомы яшчэ шэсць штучных радыеактыўных ізатопаў гелія.
Гелій займае другое месца па распаўсюджанасці ў Сусвеце і лёгкасці (пасля вадароду). Аднак на Зямлі гелій сутракаецца рэдка. Практычна ўвесь гелій у Сусвеце ўтварыўся ў першыя некалькі хвілін пасля Вялікага Выбуху, у час першаснага нуклеасінтэзу. У сучасным Сусвеце амаль увесь новы гелій утвараецца ў выніку тэрмаядзернага сінтэзу з вадароду ў нетрах зорак. На Зямлі ён утвараецца ў выніку альфа-распаду цяжкіх элементаў (альфа-часціцы, якія выпраменьваюцца пры альфа-распадзе — гэта ядры гелія-4). Частка гелія, які ўтварыўся пры альфа-распадзе і прасачыўся срозь пароды зямной кары, захопліваецца прыродным газам, канцэнтрацыя гелія ў якім можа дасягаць 7 % ад аб'ёму. Гелій здабываецца з прыроднага газу працэсам нізкатэмпературнага раздзялення — так званай фракцыйнай перагонкай.
Гісторыя
Адкрыццё гелія пачалося з 1868 года, калі 18 жніўня пры назіранні поўнага сонечнага зацьмення ў Індыі французскі астраном П. Ж. Жансен заўважыў у спектры сонечнай кароны жоўтую лінію з даўжынёй хвалі 587,49 нанаметраў. Першапачаткова лічылася, што гэта лінія належыць калію. 20 кастрычніка таго ж года англійскі астраном Д. Н. Лак'ер прыкмеціў жоўтую лінію ў сонечным спектры, якую ён назваў D3-лініяй. У 1871 годзе Лак'ер растлумачыў яе паходжанне прысутнасцю на Сонцы новага элемента. Ён і англійскі хімік Эдвард Франклэнд далі гелію імя, якое адлюстроўвае гісторыю яго адкрыцця (ад грэц. Ήλιο (Helio) - сонца). Лак'ер лічыў, што адкрыты элемент — метал, таму ён выкарыстоўваў у лацінскай назве элемента канчатак «-ium», якое звычайна ўжываецца ў назве металаў.
У 1881 годзе італьянскі вучоны Л. Пальміеры выявіў выявіў гелій у складзе газаў з вулкана Везуій, аднак гэта не было прынята да веры.
26 сакавіка 1895 года англічанін Уільям Рамзай атрымаў гелій уздзеяннем кіслот на прыродную радыеактыўную руду клевеіт. Рамзай шукаў аргон, але пасля аддзялення азоту і кіслароду ад газу, заўважыў ярка-жоўтую лінію, што была падобна на D3-лінію спектра Сонца. Лак'ер і брытанскі фізік Уільям Крукс высветлілі, што гэты газ быў геліем. Гелій быў незалежна ад Рамзая выдзелены з клевяіту ў тым жа годзе хімікамі П'ерам Тэадорам Клівам і Аўраамам Ланглітам у Швецыі, якія атрымалі дастатковую колькасць газу для дакладнага вызначэння атамнай масы. Гелій таксама выдзяліў амерыканскі геахімік Уільям Фрэнсіс Хілебранд раней за адкрыццё Рамзая, калі ён заўважыў незвычайныя спектральныя лініі, даследуючы мінерал уранініт. Хілебранд, аднак, вырашыў, што гэтыя лініі належаць азоту.
У 1907 годзе Эрнэст Рэзерфорд і Томас Ройдз паказалі, што альфа-часціцы з'яўляюцца ядрамі гелія.
Доўгі час гелій быў адзіным газам, які не быў звадкаваны. Аднак у 1908 годзе галандскі фізік Хайкэ Камерлінг Онес звадкаваў геліў, ахалоджваючы яго да тэмпературы ніжэй за 1К. Ён спрабаваў здабыць цвёрды гелій далейшым паніжэннем тэмпературы, аднак гэта зрабіў толькі 1926 годзе яго студэнт Уільям Хэндрык Кеесам пры ціску 25 атмасфер.
У 1938 годзе расійскі фізік Пётр Леанідавіч Капіца выявіў, што ў гелія-4 амаль адсутнічае вязкасць (з'ява звышцякучасці). У 1972 годзе гэтую ж з'яву для гелія-3 адкрылі амерыканскія фізікі Дуглас Д. Ошэроф, Дэвід М. Лі і Роберт К. Рычардсон (Нобелеўская прэмія па фізіцы 1996). У 2004 годзе з'явіліся звесткі аб адкрыцці звышцякучасці цвёрдага гелія, аднак інтэрпрэтацыя гэтай з'явы не да канца зразумела.
Атрыманне
У цяперашні час гелій выдзяляюць з прыродных гелійзмяшчальных газаў, карыстаючыся метадам глыбокага ахалоджвання (гелій звадкоўваецца цяжэй усіх астатніх газаў). Радовішчы такіх газаў знаходзяцца ў Расіі, ЗША, Канадзе, Кітаі, Алжыры, Польшчы і Катары. Гелій знаходзіцца таксама ў некаторых мінералах (манацыце, тарыяніце і інш.), пры гэтым з 1 кг мінерала пры награванні можна атрымаць да 10 л гелія.
Уласцівасці газавай фазы і плазмы гелія
Гелій - найменш хімічна актыўны элемент восьмай групы перыядычнай сістэмы элементаў. Большасць злучэнняў гелія існуюць толькі ў газавай фазе ў выглядзе так званых эксімерных малекул, у якіх устойлівы ўзбуджаныя электронныя станы і няўстойлівы асноўны стан. Гелій утварае двухатамныя малекулы He2, фтарыд HeF, хларыд HeCl (эксімерныя малекулы ўтвараюцца пры дзеянні электрычнага разраду або УФ выпраменьвання на сумесь гелія і фтору (хлору)). Пры стандартных тэмпературы і ціску гелій паводзіць сябе як ідэальны газ. Фактычна пры ўсіх умовах гелій монаатамны. Гелій мае невялікую малекулярную масу, таму яму ўласціва большая цеплаправоднасць, чым у іншых газаў, акрамя вадарода, і яго ўдзельная цеплаёмістасць надзвычай высокая. Гелій таксама менш растваральны ў вадзе, чым іншыя газы. Хуткасць яго дыфузіі скрозь цвёрдыя матэрыялы ў тры разы вышэй, чым у паветра, і прыблізна на 65% вышэй, чым у вадарода. Прыблізны дыяметр малекулы He2 — 0,20 нм. Каэфіцыент праламлення гелія бліжэй да адзінкі, чым у іншых газаў. Гэты газ мае адмоўны каэфіцыент Джоўля-Томсана пры нармальнай тэмпературы асяроддзя, гэта значыць награваецца, калі яму даюць магчымасць свабодна расшырацца ў аб'ёме. Толькі ніжэй тэмпературы інверсіі Джоўля-Томсана (прыблізна 40К пры нармальным ціску) ён астывае ў час свабоднага расшырэння. Пасля ахалоджвання ніжэй гэтай тэмпературы, гелій можа быць ператвораны ў вадкасць пры расшыральным ахалоджванні. Такое ахалоджванне праводзіцца пры дапамозе дэтандэра.
У Сусвеце гелій пераважна сустракаецца ў выглядзе плазмы. У плазме электроны і пратоны не звязаны паміж сабой, у выніку чаго плазма мае высокую электраправоднасць, нават калі газ толькі часткова іанізаваны. На заражаныя часціцы моцна ўздзейнічаюць магнітнае і электрычнае палі. Напрыклад, у сонечным ветры разам з іанізаваным вадародам, яны ўздзейнічаюць з магнітасферай Зямлі, што з'яўляецца прычынай паўночнага ззяння.
Уласцівасці кандэнсаваных фаз
Цвёрды гелій здабываецца толькі пад высокім ціскам. Бясколернае, амаль нябачнае цвёрдае рэчыва лёгка сціскаецца: пад высокім ціскам яно можа паменьшыцца ў аб'ёме на 30%. У адрозненні ад іншых элементаў, гелій застаецца вадкім пры тэмпературах блізкіх да абсалютнага нуля пры нармальным ціску (гэта з'яўляецца эфектам квантавай механікі: нулявы пункт тэмпературы занадта высокі для замярзання). Цвёрды гелій патрабуе тэмпературу 1-1,5К (каля -272°С) і ціск 2,5МРа. Цвёрды гелій мае крысталічную структуру.
Цвёрды гелій мае шчыльнасць 214±0,006кг/м³ (1,15К, 66 атмасфер). Пры тэмпературах паміж 1,8К і 1,5К цвёрды гелій мае аднолькавую шчыльнасць. Гэта можа сведчыць аб тым, што пры тэмпературы 0К і пад ціскам 25 атмасфер (мінімальны ціск для існавання цвёрдага гелія) ён мае шчыльнасць 187±9г/м³.
IC 4395
IC 4395 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Баранаўка (Чэрвеньскі раён)
Бара́наўка (, Барановка) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.
Ніна Арсеньеўна Антановіч
Ніна Арсеньеўна Антановіч (нар., г. п. Старобін, Салігорскі раён, Мінская вобласць) — беларускі палітолаг, спецыяліст у галіне тэорыі і філасофіі палітыкі, гісторыі і метадалогіі палітычнай навукі. Доктар палітычных навук (2018), дацэнт, прафесар.
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Філасофія», 1987; аспірантура, спецыяльнасць «Паліталогія», 1998). Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1992, юрыдычны факультэт, кафедра паліталогіі, дацэнт).
Навуковыя інтарэсы: метадалогія палітычнай навукі; метады палітычнага аналізу; палітычныя тэхналогіі; дзяржаўная палітыка і кіраванне; палітычнае кіраванне.
Разна
Разна (Rāzna) — другое па велічыні возера ў Латвіі. Знаходзіцца ва ўсходняй частцы Латвіі — Латгаліі, якую называюць краем блакітных азёр, недалёка ад мяжы з Беларуссю і Расіяй (Пскоўскай вобласцю). Максімальная глыбіня дасягае 17 м. На возеры 10 астравоў агульнай плошчай 24,6 га, самы буйны з іх — Апшу. Характар дна разнастайны: ад камяністага да гліністга і пясчанага. 15 лістапада 2006 г. быў створаны Нацыянальны парк Разна.
NGC 1740
NGC 1740 (іншыя абазначэнні — MCG -1-13-46, NPM1G -03.0222, PGC 16589) — галактыка ў сузор’і Арыён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Элементарная часціца
Элемента́рная часці́ца — у сваім першапачатковым значэнні гэта першасная, далей нераскладальная часціца. З элементарных часціц складаецца ўся матэрыя. У сучаснай фізіцы гэты тэрмін звычайна ўжываецца не ў сваім дакладным значэнні, а меней строга — для азначэння вялікай групы драбнейшых часціц матэрыі, падпарадкаваных умове, што яны не з’яўляюцца атамамі або атамнымі ядрамі (выключэнне — пратон).
На цяперашні час налічваецца больш за 400 элементарных часціц.
Усе элементарныя часціцы маюць уласцівасць узаемаператварэння, якое з’яўляецца следствам іх узаемадзеянняў: моцнага, электрамагнітнага, слабага, гравітацыйнага. Узаемадзеянні часціц выклікаюць ператварэнні часціц і іх сукупнасцей у іншыя часціцы і іх сукупнасці, калі такія ператварэнні не забаронены законамі захавання энергіі, імпульсу, моманту колькасці руху, электрычнага зарада і інш.
Асноўныя характарыстыкі элементарных часціц: маса, спін, электрычны зарад, час жыцця, цотнасць, G-цотнасць, магнітны момант, лептонны зарад, ізатапічны спін, CP-цотнасць, зарадавая цотнасць.
Па часе жыцця
Усе элементарныя часціцы падзяляюцца на два класы:
Па масе
Усе элементарныя часціцы падзяляюцца на два класы:
Па значэнні спіна
Усе элементарныя часціцы падзяляюцца на два класы:
Памеры элементарных часціц
Нягледзячы на вялікую разнастайнасць элементарных часціц, іх памеры ўкладваюцца ў дзве групы. Памеры адронаў (як барыёнаў, так і мезонаў) складаюць каля 10−15 м, што блізка да сярэдняй адлегласці паміж кваркамі. Памеры фундаментальных часціц — калібровачных базонаў, кваркаў і лептонаў — у межах хібнасці эксперыменту складаюць: верхняя мяжа дыяметра — 10−18 м. Калі ў далейшых эксперыментах канечныя памеры гэтых часціц не будуць выяўлены, то гэта можа сведчыць пра тое, што памеры калібровачных базонаў, кваркаў і лептонаў блізкія да фундаментальнай даўжыні (якая вельмі верагодна можа аказацца планкаўская даўжынёй, роўнай 1,6·10−35 м).
Шымон Перэс
Шымон Перэс (, Вішнева, Польшча, цяпер Валожынскі раён, Беларусь — 28 верасня 2016, Рамат-Ган, Ізраіль) — ізраільскі палітычны дзеяч, Прэзідэнт Дзяржавы Ізраіль з 2007 па 2014 годы. Актыўна ўдзельнічаў у палітычным жыцці Ізраіля болей за 50 гадоў. Займаў пасаду прэм'ер-міністра Ізраіля, шэраг іншых важных пасад. Уладальнік Нобелеўскай прэміі міру (1994, разам з Іцхакам Рабінам і Ясірам Арафатам).
Скончыў Гарвардскі ўніверсітэт, свабодна гаварыў на ідышы, іўрыце, англійскай і французскай мовах, цікавіўся нанатэхналогіямі. Паводле землякоў Перэса, апытаных у 2016 г., будучы нобелеўскі лаўрэат у даваенным Вішневе любіў гуляць у футбол і размаўляў па-беларуску.
У палітыцы
У 1943 годзе Перэса абралі сакратаром рабоча-сіянісцкага моладзевага руху, і ў 1944 годзе ён вяртаецца ў кібуц Алумот, дзе працуе фермерам і пастухом.
У 1947 годзе назначаецца Давідам Бен-Гурыёнам на пасаду адказнага за правізію ў Хагане. У 1952—1953 гадах працуе ў ваенных структурах, адказвае за закупкі сучаснай зброі і наладжанне стратэгічнага партнёрства маладой дзяржавы Ізраіль. Адзначаецца яго роля ў перамовах з Францыяй, што прывялі да пабудовы ізраільскага ядзернага рэактара ў Дымоне.
У 1959 годзе Перэс быў упершыню абраны ў Кнесет ад кіруючай партыі Мапай. Пазней ён яе пакінуў і стварыў новую — Рафі. У 1968 годзе абедзве партыі далучыліся да Левага Альянса.
У 70-х гадах працуе на розных міністэрскіх пасадах у складзе ўрада Ізраіля.
У 80-х гадах Перэс узначальвае Рабочую партыю, працуе міністрам замежных спраў, міністрам фінансаў.
У 90-х Шымон Перэс узначальвае Рабочую партыю, але выйграць выбары яму ніяк не ўдаецца, і ў 1997 г. ён саступіў ролю лідара Эхуду Бараку. Сам Перэс займаў у гэты час малазначныя пасты ва ўрадзе Ізраіля.
У 2000 годзе ён прайграе ў выбарах Прэзідэнта Ізраіля Машэ Кацаву.
Нягледзячы на тое, што на працягу многіх гадоў Перэс узначальваў партыю Авада (Рабочая партыя), ён цярпеў частыя няўдачы на выбарах. Далучэнне да партыі Кадзіма (Наперад) дазволіла Перэсу ў 2000-х гг. зноў увайсці ў склад Кнесета, ізраільскага парламента.
Сям'я
Шымон Перэс — выхадзец з дыяспары. Яго бацькамі былі Іцхак і Сара Перскія. Бацька гандляваў лесам, маці выкладала рускую мову і літаратуру. Малодшага брата Шымона звалі Гершон. У сваім інтэрв'ю, якое Шымон Перэс даў ізраільскаму журналу Мішпаха, ён зазначыў, што яго дзед, Рабі Цві Мельцэр, навучаўся ў вядомай Валожынскай ешыве і сам з'яўляўся ўнукам рэб Хаіма з Валожына, вядомага талмудзіста і этыка. «Ён [дзед] зрабіў вялікі ўплыў на маё жыццё… Я рос у доме дзеда… Ён мяне вучыў Талмуду. Гэта было не так лёгка, як можа падацца. Мае бацькі не былі артадоксамі, я быў. Аднойчы, калі ў Шабат я пачуў, што бацькі слухаюць радыё, я зламаў яго…» — гаварыў Перэс.
У 1934 годзе сям'я Шымона пераехала з Вішнева ў Тэль-Авіў на тагачаснай тэрыторыі брытанскага мандату ў Палесціне. Шымон вучыўся ў школе Геула ў Тэль-Авіве і сельскагаспадарчай школе ў Бен-Шэмене. Пасля правёў некалькі год у кібуцы Алумот.
У 1945 годзе Шымон Перэс ажаніўся з Соняй Гельман, якая вырашыла для сябе пазбягаць грамадскай увагі. У Перэса дачка і два сыны.
Сувязь з радзімай
У якасці грамадзяніна Ізраіля Шымон Перэс двойчы наведваў Беларусь — у жніўні 1992 г. і ў студзені 1998 г. (у некаторых крыніцах прыводзяцца іншыя, памылковыя гады візітаў). Абодва разы прыязджаў у Вішнева. У 2010 г. Перэс казаў у інтэрв'ю беларускаму тэлебачанню, што хацеў бы прыехаць зноў. Улетку 2013 г. праз прадстаўнікоў Рэспублікі Беларусь яму было ўручана ў Ізраілі памятнае пасведчанне аб нараджэнні ў Беларусі. На месцы ў Вішневе, дзе ён нарадзіўся, вісіць памятная шыльда з надпісамі на рускай і англійскай мовах (тут падаюцца ў перакладзе): «Тут, 2 жніўня 1923 года, нарадзіўся Шымон Перэс, сын Сары і Ісаака Перскіх, нобелеўскі лаўрэат, дзявяты прэзідэнт дзяржавы Ізраіль». У доме культуры Вішнева адкрыты мемарыяльны пакой, прысвечаны Ш. Перэсу і яго родзічам.
Рэпін
Рэпін — прозвішча, тапонім.
Спіс аб’ектаў PGC (1799001—1800000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1799001—1800000)
Кацярына Іванаўна Агеева
Кацярына Іванаўна Агеева — радыёжурналістка, заснавальніца і 1-ая кіраўніца дзяржаўнага радыё «Культура».
Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і журналіста і бібліятэкара. Скончыла Факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (БДУ). Стварыла радыёперадачу «Альтанка» і тэлеперадачу «Спажывецкі кошык».
Ад заснавання 1 студзеня 2002 г. кіраўніца радыё «Культура».
Лубанс
Пасля вясновых паводак у 1926 былі збудаваны некалькі плацін і дранажных канаў. Зрэз вады ў возеры можа штучна змяняцца ад 90 да 93 метраў над узроўнем мора. Пры зрэзе вады ў 90,75 м возера мае плошчу 25 км², плошча павялічваецца да 100 км² пры зрэзе вады 92,75 м.
Апочна
Апочна (Opoczno) — горад у Польшчы, размешчаны за 80 на паўднёвы ўсход ад Лодзі і за 120 км на паўднёвы захад ад Варшавы. Адміністрацыйны цэнтр Апачынскага павета Лодзьскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Апочна. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 24,75 км². Насельніцтва 21,8 тыс. чалавек.
Есін
Есін — прозвішча.
NGC 1422
NGC 1422 (іншыя абазначэнні — ESO 548-77, MCG -4-9-51, IRAS03393-2150, PGC 13569) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.