cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кніга Эсфір (Скарына)
Змест кнігі
На тытульным лісце змешчана гравюра і пашыраная назва кнігі («Зуполне выложены доктором Франциском Скориною с Полоцька града славного»), а на адвароце — прадмова: «Предословие доктора Франъциска Скорины с Полоцька въ книги Есъфера царици». На 3-17 аркушах выдадзены тэкст першых 9 раздзелаў кнігі Эсфір, на 17 аркушы — кароткае пасляслоўе. Аркуш 18 уяўляе сабой шмуцтытул, на якім адноўлена гравюра першага аркуша, а таксама дададзена: "Сие же речи нижей положеные написаны суть во книгахъ греческаго и латинъскаго языка выкладу посполитого. И абы не было уменъшено в руском языку, положилъ есмъ яко в тых писмахъ все зуполне". Далей на аркушах 18-25 змешчаны тэкст астатніх раздзелаў (з 10 па 16-ы), а ў канцы — кароткае пасляслоўе.
Друкарскія асаблівасці выдання
Захавалася 9 экзэмпляраў выдання, з іх 4 поўныя.
Гуаява
Гуаява (Psidium guajava) — дрэва сямейства міртавыя.
Гуаява адносіцца да сямейства міртавыя (Myrtaceae Juss.). Да гэтага сямейства адносяцца такія шырока вядомыя расліны, як мірт, фейхоа, эўкаліпт. Гуаява - невялікая вечназялёнае або паўлістападнае дрэва, звычайна вышынёй да 3-4 м, але часам дасягае ад дзесяці да дваццаці метраў вышынёй. Шырокая крона. Кара ствалоў 2-4 мм таўшчынёй, гладкая, звонку бледна-ружовая або светла-шэрая, месцамі ў трэшчынках. Гуаява добра пераносіць засуху.
Плод
Гуаява дае адзін галоўны ўраджай — да 100 кг з дрэва — і 2—4 дадатковых, значна меншых ўраджаі. Плады спеюць праз 90-150 дзён пасля цвіцення. Форма, памер і іншыя характарыстыкі пладоў надзвычай зменлівыя. Яны бываюць даўжынёй ад 4 да 15 см і маюць 4 ці 5 чашалісцікаў на вяршыні. Плод звычайна круглай, авальнай або грушападобнай формы, з прыемным (хоць часам і залішне моцным) мускусным пахам, з жаўтлява-белай, ярка-жоўтай, чырванаватай, зеленавата-белай або зялёнай тонкай скуркай. Маса пладоў культурных гатункаў звычайна ад 70 да 160 г, даўжыня плоду — ад 4 да 6,5 см, дыяметр — 4,8—7,2 см. Мякаць расліны белая, жоўтая, ружовая ці ярка-чырвоная, запоўненая жорсткім насеннем да 3 мм даўжынёй. Колькасць насення вагаецца ад 112 да 535 (некаторыя плады насення не ўтрымліваюць наогул).
Роднае слова (часопіс)
«Роднае слова» — навукова-метадычны ілюстраваны часопіс Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.
Часопіс уключаны Вышэйшай атэстацыйнай камісіяй у Пералік навуковых выданняў Рэспублікі Беларусь для апублікавання вынікаў дысертацыйных даследаванняў па філалагічных навуках, мастацтвазнаўстве, культуралогіі, педагагічных навуках (тэорыя і методыка навучання беларускай мове і літаратуры).
Тэматыка
Часопіс асвятляе пытанні, звязаныя з мовазнаўчай, літаратуразнаўчай і культуралагічнай адукацыі ў сярэдніх і вышэйшых навучальных установах. Асвятляе пытанні літаратурнай, мовазнаўчай і культуралагічнай адукацыі ў сярэдняй школе і ВНУ. Змяшчае матэрыялы па гісторыі нацыянальнай культуры, пра сучасны літаратурны працэс, лінгвістычныя праблемы, міжмоўныя сувязі, адметнасць беларускай мовы.
Асноўныя раздзелы: «Школа і нацыянальнае Адраджэнне», «Філалогія», «Методыка і вопыт», «Калі закончыўся ўрок», «Міжпрадметныя сувязі», «Культура Беларусі», «На ростанях». На сваіх старонках адлюстроўвае шляхі развіцця нацыянальнай школы, педагагічнага майстэрства, дасягненні філалагічнай навукі.
Гісторыя
За 25 гадоў дзейнасці было выдадзена больш за 3 млн. экзэмпляраў. У сярэдзіне 1990‑х гг. часопіс меў найбольшы тыраж — каля 10 тысяч экзэмпляраў.
Жан Кузен Старэйшы
Жан Кузен Старэйшы (фр. Jean Cousin l’Ancien; каля 1490/1500 — каля 1560, ) — французскі жывапісец, скульптар, гравёр і разьбяр па дрэве, адзін з пачынальнікаў французскай школы жывапісу.
Біяграфія
Пра яго жыццё захавалася мала інфармацыі. Спачатку Жан Кузен займаўся жывапісам на шкле і ўпрыгожыў ім вокны Санскага сабора, хоры ў царкве святога Гервасія, у Парыжы, і царкву Багародзіцы ў Вільневе-сюр-Іоне. Гэтыя і некаторыя іншыя працы ў тым жа родзе, якія прыпісваюцца Кузену, не пазбаўлены высакароднасці стылю і паказваюць развітую тэхніку аўтара. З яго карцін, напісаных алейнымі фарбамі, найбольш цікаўныя «Страшны Суд» (у Луўры, у Парыжы) і «Eva prima Pandora» (Луўр).
У 1560 годзе ён выдаў трактат аб перспектыве і ў 1571 годзе — сачыненне аб прапорцыях чалавечага цела і аб спосабах яго выявы ў розных палажэннях і ракурсах (La vraie science de la pourtraicture etc.).
Жана Кузена часта параўноўвалі з яго вялікім сучаснікам Альбрэхтам Дзюрэрам. Яго сын, Жан Кузен Малодшы, таксама вядомы мастак і аўтар вядомай кнігі «Кіраўніцтва па партрэтным жывапісе», навучаўся пры бацьку каб стаць мастаком, выявіў вялікі талент і хутка дасягнуў узроўня бацькі. Працы бацькі і сына часам не могуць адрозніць нават адмыслоўцы.
Яўген Міхайлавіч Глінскіх
Яўген Міхайлавіч Глінскіх (,  — ) — беларускі артыст балета. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1954).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Маскве. У 1937 г. ён скончыў студыю пры Свярдлоўскім тэатры оперы і балета і да 1941 г. быў артыстам гэтага тэатра. У 1941—1945 гг. знаходзіўся ў Савецкай Арміі, дзе з’яўляўся артыстам ансамбля песні і танца. У 1946—1949 гг. працаваў у Пермскім тэатры оперы і балета. У 1949—1957 гг. Я. Глінскіх быў вядучым класічным танцоўшчыкам Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР. Адначасова ў 1952—1969 гг. выкладаў класічны танец у Беларускім харэаграфічным вучылішчы.
Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1957 года.
Творчасць
Ён з’яўляўся артыстам лірыка-драматычнага плана, добра валодаў мастацтвам дуэтнага танца.
Лабок
Лабок (mons pubis - лонны грудок) — у анатоміі чалавека прадстаўленае ў абодвух палоў мяккотканкавае ўтварэнне, размешчанае дакладна над вонкавымі палавымі органамі адпаведна праекцыі лоннага зрашчэння і выступае над навакольнай вобласцю дзякуючы развітой падскурнай аснове (тлушчавай праслойцы).
Яўген Міхайлавіч Глінскіх
Творчасць
Балетная трупа тэатра вялікую ўвагу надавала сучаснаму рэпертуару. У 1950 г. быў пастаўлены спектакль «Чырвоны мак» Р. Гліэра, асноўнай ідэяй якога было паказаць барацьбу супрацьлеглых лагераў, адзінства савецкага і кітайскага народаў, іх барацьбу супраць імперыялізму. Яўген Глінскіх выканаў станоўчую ролю маладога кулі, стварыўшы яркі і мэтанакіраваны характар свайго героя. У гэты перыяд у тэатры вяліся актыўныя пошукі дасканалых сцэнічных мастацкіх рашэнняў, пашыраліся тэматыка і жанравая разнастайнасць, узбагачалася харэаграфічная лексіка. Пошукі этнаграфічнай своеасаблівасці характэрны для ўвасаблення шэрагу твораў беларускіх кампазітараў.
Лабок
Уверсе лабок аддзелены ад вобласці жывата лабковай баразной, ад сцёгнаў - тазасцёгнавымі разорамі.
Яўген Міхайлавіч Глінскіх
Творчасць
У 1955 г. быў пастаўлены балет «Палымяныя сэрцы» В. Залатарова, вырашаны ў жанры народна-гераічнай драмы. У пастаноўцы мелася шмат арыгінальных і свежых па задуме пантамімічных сцэн, смелых пошукаў у галіне стварэння выразнага танца. Спектакль уражваў яркай тэатральнасцю, эмацыянальнасцю, глыбокай лірыкай і эфектнасцю карцін. Яўген Глінскіх стварыў гратэскавы, вострахарактарны вобраз Князя. Яго рэзкія, вуглаватыя рухі, цяжкі поступ, драпежная пасадка галавы — усё гэта нагадвала воблік злой птушкі. Майстэрства артыста атрымала высокую ацэнку тэатральнай грамадскасці. Гэта адзначалася і ў час 2-й Дэкады беларускага мастацтва і літаратуры ў Маскве (1955). Крытыкі пісалі, што выдатны класічны танцоўшчык сродкамі харэаграфічнага мастацтва змог пераканаўча паказаць у гэтай партыі бязлітасны характар свайго героя, яго дэспатызм, жорсткасць і бессардэчнасць.
Лабок
Пасля пачатку палавога паспявання лабок звычайна ў большай ці меншай ступені пакрываецца лабковымі валасамі, якія могуць пераходзіць на вялікія палавыя вусны (у жанчын), машонку (у мужчын) і ніз жывата (таксама, як правіла, у мужчын).
Яўген Міхайлавіч Глінскіх
Творчасць
Яўген Глінскіх быў бездакорным выканаўцам такіх роляў, як Зігфрыд («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага), Альберт («» А. Адана), Феб («» Ц. Пуні). Сярод лепшых партый артыста — Вацлаў («» Б. Асаф’ева), Іванушка («» Ц. Пуні), Юнак («» на музыку Ф. Шапена), Базыль («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Дэзірэ («Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага).
Творчай манеры артыста ўласцівы строгасць ліній, культура класічнага танца, акцёрская выразнасць і адточаная тэхніка, што прынесла яму шчырую любоў беларускага гледача.
Антрэмон (опідум)
Антрэмон (Entremont) — археалагічны аб’ект, які прадстаўляе сабой 3,5 гектара археалагічных раскопак у трох кіламетрах ад Экс-ан-Праванса на крайнім поўдні плато.
Гіторыя
У старажытнасці опідум у  Антрэмон быў сталіцай Кельта-лігурыйскай канфедэрацыі. Ён быў заселены паміж 180 і 170 гадамі да н. э., некалькі пазней, чым адбылося заснаванне іншых гальскіх опідумаў, такіх як (7-2 стагоддзі да н. э.). Участак быў закінуты, калі быў узяты рымлянамі ў 123 годзе да н. э. і заменены Aquae Sextiae (сучасны Экс-ан-Праванс), новым рымскім горадам, заснаваным ля падножжа плато. У 90 годзе да н. э. былы опідум быў зусім пакінуты.
Археалагічны аб’ект змяшчае два розных раёны засялення, акружаных крапасной сцяной. Археолаг назваў старэйшы ўчастак, больш высокі, «Высокі горад», а ніжэйшы — «Нізкі горад». Пасля было прызнана, што апошні быў пашырэннем першага і цяпер яны пазначаюцца «Паселішча 1» і «Паселішча 2» адпаведна.
Знаходкі з Антрэмона выстаўляюцца ў і ўключаюць статуі, барэльефы і ўражлівыя адсечаныя галовы.
NGC 2880
NGC 2880 (іншыя абазначэнні — UGC 5051, MCG 10-14-15, ZWG 312.11, PGC 26939) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гальштук
Гальштук (Halstuch, літаральна шыйная хустка) — палоска тканіны, завязаная вакол шыі. Выкарыстоўваецца як упрыгажэнне, аксесуар.
Аўтазаводская лінія
Аўтазаводская лінія ў наступных метрапалітэнах:
Анань Родзевіч
Анань Родзевіч (1928 — ?) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, удзельнік падпольнага Саюза вызвалення Беларусі ў Навагрудку.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1922 годзе ў в. Магільніца гміны Кошалева, Навагрудскі павет, Навагрудскае ваяводства, Польская Рэспубліка.
У канцы 1946 — пачатку 1947 далучыўся да антысавецкай беларускай падпольнай арганізацыі «Саюз вызвалення Беларусі» (СВБ). Галоўнай цэллю арганізацыі было аддзяліць Беларусь ад СССР і ўтварыць незалежную дзяржаву. Арганізацыя базавалася на сістэме «троек», але належнай сістэмы канспірацыі не было. Пад канец мая 1947 года савецкія спецслужбы арыштавалі ў Баранавіцкім раёне 18 сяброў арганізацыі, якіх выдаў правакатар Алесь Бажко. У хуткім часе таксама было арыштаванае і кіраўніцтва арганізацыі, сам Анань Родзевіч быў арыштаваны толькі ў чэрвені. 30 жніўня 1947 г. ваенны суд прысудзіў дзеячаў арганізацыі на тэрмін ад 8 да 25 гадоў лагераў. Анань Родзевіч атрымаў 10 гадоў савецкіх лагераў і 5 гадоў пазбаўлення правоў.
Пакаранне адбываў у канцлагерах Комі АССР і Карагадзінскай вобласці Казахскай ССР. Пасля вызвалення ў 1956 г. працягваў працаваць на вугальных шахтах Караганды. Выйшаў на пенсію ў 1985 г. Не рэабілітаваны.
Адміністрацыйны падзел Ліберыі
Адміністрацыйны падзел Ліберыі — падзел тэрыторыі Ліберыі на пэўныя часткі ў мэтах эфектыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіравання і мясцовага самакіравання.
Паўднёваўкраінскі нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя К. Д. Ушынскага
'''Паўднёваўкраінскі нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя К. Д. Ушынскага''' — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова педагагічнага профілю са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Адэсе.
Ніназу
Ніна́зу (шумер. літаральна "знаўца вады") - бог-лекар, насельнік свету нябожчыкаў Эрэшкігаль у шумера-акадскай міфалогіі.
Паўднёваўкраінскі нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя К. Д. Ушынскага
Агульная характарыстыка
У ліпені 1919 года было прынята рашэнне аб адкрыцці ў Адэсе настаўніцкага інстытута, але змена ўлады ў горадзе разбурыла гэта пачынанне. Увесну 1920 года Адэскі губернскі аддзел адукацыі зноў прыняў рашэнне аб адкрыцці настаўніцкага (педагагічнага) інстытута. У жніўні 1920 года на базе настаўніцкага інстытута быў заснаваны Адэскі інстытут народнай адукацыі. У 1930 годзе Адэскі інстытут народнай адукацыі рэарганізавалі ў тры ўстановы: Адэскі інстытут сацыяльнага выхавання, Адэскі інстытут прафесійнай адукацыі, Адэскі фізіка-хіміка-матэматычны інстытут.
Ніназу
Згодна міфу аб Энліле і Нінліль, быў імі зачаты пад час знаходжання ў падземным свеце, таму вымушаны там застацца. Згодна іншай версіі, з'яўляецца сынам Эрэшкігаль. У адрозненні ад Нергала, лічыўся добрым богам, адказваў за рытуальныя абмыванні, а таксама патранаваў лекарскую справу. Падобна брату Нінурце, часам маляваўся як вайсковы бог, які нёс паразу праціўніку.
Галоўны цэнтр шанавання - шумерскі горад Эшнуна.
Паўднёваўкраінскі нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя К. Д. Ушынскага
Агульная характарыстыка
29 верасня 1994 года на базе Адэскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута быў створаны Паўднёваўкраінскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя К. Д. Ушынскага, які першым з педагагічных ВНУ Украіны быў прыняты 2 кастрычніка 1996 года да Асацыяцыі еўрапейскіх універсітэтаў. У 2009 годзе ўніверсітэт набыў статус нацыянальнага.
Структура
Інстытуты, факультэты і аддзяленні:
У структуру універсітэта ўваходзяць акрамя факультэтаў і інстытутаў Адэскі педагагічны каледж, Белгарад-Днястроўскае педагагічнае вучылішча, Балцкае педагагічнае вучылішча, Адэскі прафесійны ліцэй сферы паслуг, Балцкі і Крэменчуцкі вучэбна-кансультацыйныя цэнтры, Севастопальскі вучэбна-кансультацыйны пункт, метадычны цэнтр мастацкага і эстэтычнага выхавання дзяцей і моладзі; больш за 40 гімназій, школ, дашкольных устаноў, якія ўтвараюць педагагічны комплекс і складаюць яго эксперыментальныя пляцоўкі.
Спіс аб’ектаў PGC (864001—865000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (864001—865000)
Ізакефалія
Ізакефалія або ісакефалія (ад грэч. ísos — роўны, аднолькавы, падобны і kephalé — галава, то ёсць роўнагалоўе) — мастацкі прыём у выяўленчым мастацтве, які складаецца ў размяшчэнні на адным узроўні галоў розных па велічыні і паставах фігур. Выкарыстоўваецца ў рэльефах і жывапісу.
Ізакефалія распаўсюджаная галоўным чынам у антычным мастацтве. Часта сустракаецца ў мастацтве Старажытнага Усходу, мастацтве рускага сярэднявечча і еўрапейскім мастацтве ранняй эпохі Адраджэння.
Ізакефалія надавала кампазіцыі ўпарадкаванасць і рытмічна-дэкаратыўную цэльнасць.
Анаклет
Анаклет, Клет (Anacletus (Cletus); ? — 88(90)) — біскуп рымскі (76(78)—88(90)).
Аб гэтым рымскім біскупе звестак яшчэ менш, чым аб яго папярэдніке Ліне. Так з «Царкоўнай гісторыі» Яўсевія Кесарыйскага вядома, што пераемнікам Ліна быў нейкі Анаклет, які стаў біскупам на другі год кіравання Траяна (81). Ірыней Ліёнскі таксама называе Анаклета пераемнікам Ліна. Наогул у Яўсевія гэтае імя сустракаецца тройчы, прычым адзін раз ён цытуе Ірынея. Пры гэтым аб Анаклеце ён не паведамляе нічога, акрамя таго, што той быў біскупам пасля Ліна. Але аб тым, колькі гадоў Анаклет быў біскупам, Яўсевій не піша. Магчыма, што звесткі Яўсевія зыходзяць толькі з сведчанняў Ірынея.
Іеранім Стрыдонскі (~347—420) прымячае, праўда, не без сумнення, што Лін і Анаклет былі другім і трэцім біскупамі пасля Пятра. Тут аўтар строга трымаецца традыцыі Ірынея і Яўсевія. Старэйшы сучаснік Іераніма, буйнейшы знаўца ерасей свайго часу — Епіфаній Кіпрскі (307—403), прыводзіць некалькі іншыя звесткі. Другога рымскага біскупа ён заве не Анаклетам, а Клетам. У сучаснай навуцы прынята лічыць, што гэта адна і тая ж асоба. Французскі гісторык хрысціянства Эрнест Рэнан прымячае, што Анаклета сталі зваць Клетам даволі рана і, як следства, лічылі іх за розных асоб. Дадзеная блытаніна тлумачыцца, верагодна, так, што ўжо ў старажытнасці аб другім біскупе Рыма ведалі вельмі мала. Варта таксама адзначыць, што Анаклета (Клета), у адрозненне ад Ліна не атаясамлівалі з новазапаветнымі персанажамі.
Ферма (правінцыя)
Ферма (Provincia di Fermo) — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Марке. Адміністрацыйны цэнтр — горад Ферма.
Гісторыя
Правінцыя ўтворана ў 2009 годзе.
Вуліца Дзімітрава (Гомель)
Дзімітрава — вуліца (Гомель) ў Навабеліцкім раёне горада Гомеля. Названая ў гонар Г. М. Дзімітрава. Працягласць 1600 м. У 19 стагоддзі гэта была дачная мясцовасць. У 1900-1920-х гадах забудоўвалася 1-павярховымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Сучаснае аблічча вуліцы пачало фармавацца ў паслявоенныя гады.
Пераіменаванне вуліцы
У жніўні 2009 года Гомельскі гарвыканкам адмовіў у перайменаванні вуліцы Георгія Дзімітрава ў Навабеліцкім раёне Гомеля ў гонар дзеяча БНР Палуты Бадуновай.
Таццяна Аляксееўна Голікава
Таццяна Аляксееўна Голікава (Татья́на Алексе́евна Го́ликова, нар., Мыцішчы, Маскоўская вобласць, РСФСР, СССР) — расійскі палітык і эканаміст, намеснік старшыні Урада Расійскай Федэрацыі па пытаннях сацыяльнай палітыкі з 18 мая 2018 года. Дэкан факультэта дзяржаўнага кіравання і фінансавага кантролю Фінансавага ўніверсітэта пры ўрадзе РФ.
Старшыня Падліковай палаты РФ (2013—2018), памочнік прэзідэнта РФ па пытаннях сацыяльна-эканамічнага супрацоўніцтва з краінамі СНД, Абхазіяй і Паўднёвай Асеціяй (2012—2013). Міністр аховы здароўя і сацыяльнага развіцця РФ (2007—2012), першы намеснік Міністра фінансаў РФ (2002—2004).
Заслужаны эканаміст Расійскай Федэрацыі (2004). Доктар эканамічных навук (2008), прафесар (2017). Кавалер ордэна «За заслугі перад Айчынай» II, III і IV ступені (2008, 2012, 2016).
Дзяніс Валянцінавіч Мантураў
Дзяніс Валянцінавіч Мантураў (Дени́с Валенти́нович Ма́нтуров, нар.,, СССР) — расійскі палітык. Міністр прамысловасці і гандлю Расійскай Федэрацыі з 21 мая 2012 года. Загадчык кафедры сацыяльных тэхналогій сацыялагічнага факультэта Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 1 класа.
Бонг
Бонг (Bong) — адна з пятнаццаці акруг Ліберыі, якая размяшчаецца на паўночным-захадзе краіны, мяжуе з Гвінеяй. Адміністрацыйны цэнтр — Гбарнга. Плошча — 8 769 км², насельніцтва складае 328 919 чалавек (на 2008 год).
Сцягно
Сцягно (femur) — праксімальная частка ніжняй канечнасці чалавека (задняй канечнасці ў жывёл, птушак, насякомых і г. д.) паміж тазасцегнавым і каленнымі суставамі.
Будова сцягна ў чалавека
Сцягно абмежавана зверху спераду пахвіннай (пупартавай) звязкай, зверху ззаду — ягадзічнай зморшчынай, знізу — лініяй, праведзенай на 5 см. вышэй надкаленніка. Аснова сцягна — сцегнавая косць. Сцягно мае адну костку — сцегнавую, рухі якой (згінанне/разгінанне, кручэнне, абдукцыя/ аддукцыя) кіруюцца некалькімі групамі цягліц.
На пярэдняй паверхні сцягна знаходзяцца квадрыцапсы. Да гэтай цягліцавай групы адносяцца наступныя чатыры цягліцы: прамая цягліца сцягна, прамежкавая шырокая цягліца сцягна, медыяльная шырокая цягліца на ўнутраным боку сцягна і латэральная шырокая цягліца на вонкавым боку сцягна. На задняй паверхні нагі размешчаны двухгаловая цягліца сцягна і звязаныя з ёй іншыя цягліцы — згінальнікі сцягна.
Артур Андрэевіч Лясько
Артур Лясько (нар., ) — беларускі футбаліст, брамнік. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе «Энергетык-БДУ».
Клубная кар’ера
Пачаў кар’еру ў мінскім РВАРы, потым апынуўся ў «Дынама». У 2008 годзе перайшоў у «Крыўбас», але правёў толькі дзве гульні ў аснове. Сезон 2010 правёў у армянскім «Пюніку», з якім узяў хет-трык — выйграў чэмпіянат, кубак і суперкубак.
У снежні 2010 года вярнуўся ў Беларусь, падпісаўшы кантракт з «Мінскам». У канцы 2012 года пакінуў мінскі клуб і ў лютым 2013 года стаў іграком «Слуцка», дзе стаў асноўным брамнікам.
У жніўні 2013 года перайшоў у «Гомель», дзе стаў чаргавацца на пазіцыі брамніка з Ягорам Хаткевічам. Па заканчэнні сезона 2013 пакінуў «Гомель» і ў студзені 2014 года вярнуўся ў «Слуцк», які выйшаў у Вышэйшую лігу.
У слуцкім клубе зноў стаў асноўным брамнікам. У сезоне 2014 правёў 13 «сухіх» матчаў, што стала найлепшым паказчыкам у Вышэйшай лізе пасля брамнікаў каманд-прызёраў. У снежні 2014 года на два гады падоўжыў кантракт са случанамі. Быў асноўным брамнікам «Слуцка», але часам адсутнічаў з-за траўмы, а ў жніўні 2016 года выбыў да канца сезона. У снежні 2016 года пакінуў слуцкі клуб.
Са студзеня 2017 года знаходзіўся на праглядзе ў «Іслачы», якая ў выніку адмовілася ад супрацоўніцтва з брамнікам. У сакавіку 2017 года далучыўся да мінскага «Тарпеда», з якім неўзабаве падпісаў кантракт. Аднак, згуляў за сталічны клуб толькі ў трох матчах, пасля чаго ў чэрвені 2017 года пакінуў каманду.
У ліпені 2017 года далучыўся да «Баранавічаў», дзе стаў асноўным брамнікам. Па заканчэнні сезона ў снежні 2017 года пакінуў клуб.
У студзені 2018 года перайшоў у «Ліду». Быў асноўным брамнікам каманды. У жніўні 2018 года пакінуў лідскі клуб і неўзабаве далучыўся да «Энергетыка-БДУ», якому дапамог выйсці ў Вышэйшую лігу. У 2019—2020 гадах часам выхадзіў на поле за «Энергетык-БДУ» ў Вышэйшай лізе, чаргаваўся з больш маладымі брамнікамі. У студзені 2021 года падоўжыў кантракт з клубам, пры гэтым фактычна перайшоў на пасаду гуляючага трэнера, у сезоне 2021 не з’яўляўся на полі, толькі некалькі разоў заставаўся на лаўцы запасных.
З 2022 года засярэдзіўся на трэнерскай працы ў «Энергетыку-БДУ». У снежні 2022 года атрымаў ліцэнзію УЕФА для трэнераў брамнікаў катэгорыі B.
Міжнародная кар’ера
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі.
Другая сусветная вайна
Японская Імперыя задалася мэтай дамінавання ў Азіі і Ціхім акіяне і ўжо ў 1937 годзе знаходзілася ў стане вайны з Кітайскай Рэспублікай. Але звычайна лічыцца, што 2-я сусветная вайна пачалася 1 верасня 1939 года з уварвання Германіі ў Польшчу і наступнага аб’яўлення Францыяй і Вялікабрытаніяй вайны Германіі. З канца 1939 да пачатку 1941 года, дзякуючы серыі кампаній і дамоваў, Германія захапіла або кантралявала вялікую частку кантынентальнай Еўропы і сфармавала альянс Восі з Італіяй і Японіяй. На падставе пакта Молатава-Рыбентропа ў жніўні 1939 года Германія і СССР падзялілі і далучылі да сябе тэрыторыі сваіх еўрапейскіх суседзяў: Польшчы, Румыніі, Фінляндыі і краін Балтыі. Вайна працягвалася, перш за ўсё, паміж краінамі Восі і кааліцыяй Вялікабрытаніі і Брытанскай Садружнасці, і ўключала ў сябе заходнеафрыканскую і ўсходнеафрыканскую кампаніі, бітву за Брытанію, кампанію бамбардзіровак «бліц», балканскую кампанію і працяглую бітву за Атлантыку. У чэрвені 1941 года войскі краін Восі распачалі ўварванне ў СССР, адкрываючы найвялікшы тэатр ваенных дзеянняў у гісторыі, які ўцягнуў вялікую частку ваенных сілаў Восі ў вайну на знясіленне. У снежні 1941 года Японія напала на ЗША і еўрапейскія тэрыторыі ў Ціхім акіяне і хутка падпарадкавала яго заходнюю частку. Еўрапейская вайна ператварылася ў канфлікт планетарнага маштабу.
Прасоўванне Восі было спынена ў 1942 годзе, калі Японія пацярпела паражэнне ў бітве за Мідуэй недалёка ад Гаваяў, а Германія была пераможана ў бітве за Сталінград у СССР, а таксама ў Паўночнай Афрыцы. У 1943 годзе пасля шэрагу паразаў Германіі на Усходнім фронце, уварвання саюзных войскаў у Італію, што прывяло да капітуляцыі Італіі, і перамог саюзнікаў у Ціхім акіяне, краіны Восі страцілі ініцыятыву і пачалі стратэгічнае адступленне на ўсіх франтах. У 1944 годзе заходнія саюзныя войскі здзейснілі ўварванне ў захопленую Германіяй Францыю ў той час, як СССР аднавіў усе свае тэрытарыяльныя страты і пачаў наступленне на тэрыторыю Германіі і яе саюзнікаў. Цягам 1944 і 1945 гадоў Японія панесла буйныя страты ў мацерыковай Азіі, у паўднёвым Кітаі і Бірме, а саюзнікі знішчылі японскі флот і авалодалі ключавымі выспамі ў заходняй частцы Ціхага акіяна.
Вайна ў Еўропе скончылася ўварваннем заходніх саюзнікаў і СССР у Германію, якое прывяло да ўзяцця Берліна войскамі СССР і Польшчы і наступнай безумоўнай капітуляцыі Германіі 8 мая 1945 года. Пасля апублікавання Патсдамскай дэкларацыі 26 ліпеня 1945 года і адмовы Японіі капітуляваць на яе ўмовах ЗША скінулі атамныя бомбы на японскія гарады Хірасіму і Нагасікі 6 і 9 жніўня адпаведна. Пасля аб’яўлення СССР вайны Японіі і ўварвання ў Маньчжурыю і з улікам непазбежнага ўварвання ў японскі архіпелаг, а таксама магчымасці іншых атамных бамбардзіровак Японія капітулявала 15 жніўня 1945 года. Такім чынам, скончылася вайна ў Азіі, замацаваўшы агульную перамогу саюзнікаў у вайне.
Храналогія
Пачаткам вайны ў Еўропе звычайна лічыцца 1 верасня 1939 года  — напад Нацысцкай Германіі на Польшчу; Вялікабрытанія і Францыя абвясцілі Германіі вайну праз два дні. Датамі пачатку вайны ў Ціхім акіяне часам называюць пачатак Другой япона-кітайскай вайны 7 ліпеня 1937 года і нават японскую інтэрвенцыю ў Маньчжурыю 19 верасня 1931 года.
Адзін з вядучых брытанскіх гісторыкаў Алан Тэйлар лічыў, што япона-кітайская вайна і вайна ў Еўропе і яе калоніях праходзілі адначасова, і зліліся ў адну ў 1941 годзе. Іншыя даты пачатку Другой сусветнай вайны часам уключаюць ўварванне Італіі ў Абісінію 3 кастрычніка 1935 года. Брытанскі гісторык Энтані Бівар разглядае пачатак Другой сусветнай вайны як баі на рацэ Халхін-Гол паміж Японіяй і войскамі Манголіі і СССР, якія адбываліся з мая па верасень 1939 года.
Дата заканчэння вайны таксама дакладна не ўзгоднена. Апроч самай распаўсюджанай версіі, якой з’яўлецца дата фармальнай капітуляцыі Японіі (2 верасня 1945 года), шырока разглядаецца дзень падпісання перамір’я 14 жніўня 1945 года. У 1951 годзе быў падпісаны мірны дагавор з Японіяй, які афіцыйна вызначыў прававы статус пераможаных краін, а таксама кампенсацыі, якія выплачваліся саюзным ваеннапалонным, якія сталі ахвярамі зверстваў. Дагавор аб будучыні Германіі 1990 года дазволіў уз’яднацца Усходняй і Заходняй Германіям, а таксама вырашыў іншыя пасляваенныя пытанні.
Пезара-э-Урбіна
Пе́зара-э-Урбі́на (Provincia di Pesaro e Urbino) — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Марке.
Другая сусветная вайна
Удзельнікі
Колькасць дзяржаў-удзельніц змянялася на працягу вайны. Некаторыя з іх вялі актыўныя баявыя дзеянні, другія дапамагалі сваім саюзнікам пастаўкамі зброі, матэрыялаў і харчавання. Астатнія ж удзельнічалі ў вайне толькі намінальна.
У антыгітлераўскую кааліцыю ўваходзілі: Польшча, Вялікабрытанія, Францыя (з 1939 года), СССР, ЗША (з 1941), Кітай, Аўстралія, Канада, Югаславія, Нідэрланды, Нарвегія, Новая Зеландыя, Паўднёва-Афрыканскі Саюз, Чэхаславакія, Бельгія, Грэцыя, Эфіопія, Данія, Бразілія, Мексіка, Манголія, Люксембург, Непал, Панама, Аргенціна, Чылі, Куба, Перу, Гватэмала, Калумбія, Коста-Рыка, Дамініканская рэспубліка, Албанія, Гандурас, Сальвадор, Гаіці, Парагвай, Эквадор, Сан-Марына, Турцыя, Уругвай, Венесуэла, Ліван, Саудаўская Аравія, Нікарагуа, Ліберыя, Балівія. У ходзе вайны да іх далучыліся некаторыя дзяржавы, якія выйшлі з нацысцкага блоку: Іран, Ірак (з 1941 года), Італія (з 1943), Румынія (з 1944), Балгарыя (з 1944), Фінляндыя (у 1945).
З іншага боку ў вайне ўдзельнічалі краіны нацысцкага блока: Германія, Італія (да 1943 года), Японія, Фінляндыя (да 1944), Балгарыя, Румынія (да 1944), Ірак (да 1941), Венгрыя, Славакія, Тайланд, Маньчжоу-Го, Харватыя, а таксама (да 1941 года) Іран, які не ўваходзіў у нацысцкі блок. На тэрыторыі акупаваных краін ствараліся марыянетачныя дзяржавы, якія па сваім сэнсе не з’яўляліся паўнавартаснымі ўдзельнікамі вайны і далучаліся да фашысцкай кааліцыі: Вішысцкая Францыя, Грэчаская дзяржава, Італьянская сацыяльная рэспубліка, Венгерская дзяржава, Сербія, Албанія, Чарнагорыя, Македонія, Мэнцзян, Бірма, Філіпіны, В’етнам, Камбоджа, Лаос.
На боку Германіі і Японіі змагалася таксама мноства калабарацыянісцкіх войскаў, створаных з грамадзян краін-праціўнікаў: РВА, замежныя дывізіі СС (руская, украінская, эстонская, 2 латышскія, нарвежска-дацкая, 2 галандскія, 2 бельгійскія, 2 баснійскія, франузская, албанская), шэраг замежных легіёнаў і іншыя фарміраванні. Таксама ва ўзброеных сілах краін нацысцкага блока змагаліся добраахвотныя фарміраванні дзяржаў, якія фармальна заставаліся нейтральнымі: Іспаніі (Блакітная дывізія), Швецыі і Партугаліі.
Асака вострая
Асака вострая (Carex acuta) — від травяністых раслін сямейства асаковых, народная назва разанец.
Другая сусветная вайна
Прычыны вайны
Пасля таго як 7 мая 1919 года сталі вядомыя ўмовы мірнага дагавора ў Версалі, на наступны ж дзень прэзідэнт Эберт заявіў, што гэтыя ўмовы і рэпарацыі, якія ў іх агавораныя, не могуць быць выкананыя нямецкім народам нават пры крайнім напружанні сіл. Ён падкрэсліў, што на такіх умовах немагчыма забеспечыць захаванне працяглага міру ў Еўропе на базе супрацоўніцтва паміж народамі, і што новая кравапралітная вайна стане непазбежнай. Між тым у стане краін-пераможцаў таксама не было адзінага погляду на пасляваеннае ўпарадкаванне. Італьянскі прэм’ер міністр Віторыа Арланда дэманстратыўна пакінуў Парыжскую канферэнцыю пасля адмовы іншых пераможцаў задаволіць усе тэрытарыяльныя прэтэнзіі Італіі, а Кангрэс ЗША адмовіўся ратыфікаваць пагадненне аб стварэнні Лігі Нацый — новага міжнароднага органа, які павінен быў вырашаць міжнародныя спрэчкі.
Пры гэтым перад пераможцамі паўстала складаная дваякая задача — ліквідаваць пагрозу з боку Германіі і новую небяспеку — распаўсюджванне камунізму з Савецкай Расіі. Выхад быў знойдзены ў стварэнні буферных дзяржаў — былі ўзаконены распад Аўстра-Венгрыі, незалежнасць Венгрыі, стварэнне Чэхаславакіі. Было прызнана ўзнаўленне Польшчы (яе незалежнасць, па іроніі лёсу, была абвешчана яшчэ ў 1916 годзе нямецкімі акупантамі), якой былі перададзены некаторыя ўсходнегерманскія землі і выдзелены «калідор» да Балтыйскага мора. Былі прызнаныя прыбалтыйскія дзяржавы, якія аддзяліліся ад Расіі. У той жа час Віленскі край, большасць насельніцтва ў якім складалі беларусы і палякі, першапачаткова перададзены Літве, у выніку апынуўся ў складзе Польшчы, а нямецкі Мемельскі край, наадварот адышоў да Літвы. Румынія атрымала Трансільванію — рэгіён, населены пераважна венграмі. Яшчэ адзін венгерскі рэгіён — Ваяводзіна — апынуўся ў складзе новаўтворанага Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў — будучай Югаславіі. Такім чынам, была створана крыніца пастаяннага напружання для Германіі на ўсходзе і бальшавісцкай Расіі на захадзе. Расія была наогул выключаная з Версальскага працэсу. Заходнія краіны лічылі бальшавікоў часовым, нелегітымным і да таго ж варожым урадам, і не збіраліся надаваць ім дадатковую легітымнасць, запрашаючы ў Парыж. «Белыя» ж на працягу канферэнцыі цярпелі паражэнні ад «чырвоных», пры гэтым моцна залежалі ад замежнай дапамогі і не ўяўлялі сабой выразнага суб’екта. Акрамя таго, Расія з-за заключэння сепаратнага міру лічылася краінай, якая прайграла вайну. Турцыя была пазбаўлена тэрыторый за межамі Малой Азі, а ў ходзе канферэнцыі ледзь не згубіла дзяржаўнасць. У выніку атрымалася, што ледзь не ўсе краіны Усходняй Еўропы маюць прэтэнзіі адна да адной. Таксама па-за межамі канферэнцыі засталася сітуацыя ў Азіі — японскія захады на кіраванне Кітаем, які ў той час стаяў на шляху бязладдзя і хаосу.
Увогуле, пытанне пра прычыны Другой сусветнай вайны з’яўляецца ў гістарычнай навуцы досыць дыскусійным і неадназным. Але большасць даследчыкаў вылучаюць наступныя прычыны:
Асака вострая
Апісанне
Цёмна-зялёная расліна вышынёю 50—140 см, з доўгім гарызантальным карэнішчам, утварае дзернавінкі. Сцяблы аблісцелыя, востра-шурпатыя, з чырвона-бурымі похвамі. Лісце шырокалінейнае, пляскатае, па краі шурпатае. Колас складаецца з 2—3 тычынкавых і 3—4 цыліндрычных, паніклых песцікавых каласкоў на доўгіх ножках. Лускавінкі каласкоў ланцэтныя, чорна-пурпуровыя. Рыльцаў 2. Мяшочкі двойчыпукатыя, эліптычныя, з жылкамі і цёмным носікам.
Другая сусветная вайна
Перадумовы
Першая сусветная вайна, пасля паражэння Цэнтральных дзяржаў (Аўстра-Венгрыі, Германіі і Асманскай імперыі) і захопу ўлады ў Расіі бальшавікамі ў 1917 годзе, карэнным чынам змяніла дыпламатычную і палітычную сітуацыю ў Еўразіі і Афрыцы. Да таго ж поспехі сіл аб’яднанай Антанты (Вялікабрытанія, Францыя, ЗША, Італія, Сербія і Румынія) і стварэнне новых дзяржаў пасля распаду Аўстра-Венгрыі і Расійскай імперыі прывялі да фундаментальных змен на карце Усходняй Еўропы. У пасляваенны перыяд распачаўся значны рост хваляванняў у Еўропе, асабліва на глебе ірэдэнтысцкага і рэваншысцкага нацыяналізму і класавай барацьбы. Асаблівую моц ірэдэнтызм і рэваншызм набылі ў Германіі як галоўнай прайграўшай краіне. Згодна з умовамі Версальскага дагавора Германія згубіла 13 % еўрапейскай тэрыторыі, усе калоніі ды ўсе анексіі, зробленыя падчас вайны. Да таго ж на яе былі накладзены значныя рэпарацыі і абмежаванні на памер і баяздольнасць узброеных сіл. Грамадзянская вайна ў Расіі прывяла да стварэння першай камуністычнай дзяржавы — СССР. Пасля смерці Леніна ў 1924 годзе і прыходу да ўлады Сталіна дзяржава ўзяла курс на паскораныя індустрыялізацыю і мілітарызацыю.
Асака вострая
Пашырэнне
Пашырана ва ўмераным поясе Еўразіі. Часта расце ў поймах рэк, па берагах вадаёмаў, на нізінных балотах, лугах; утварае зараснікі. На Беларусі найбольшыя плошчы ў пойме Прыпяці. Вельмі зменлівы амаль па ўсіх прыкметах від. Цвіце ў маі — жніўні.
Выкарыстане
Скошаная да цвіцення — добры корм для буйной рагатай жывёлы (мае высокую пажыўную каштоўнасць).
Другая сусветная вайна
Перадумовы
Партыя Гаміньдан у Кітаі арганізавала аб’яднальную кампанію супраць г. зв. Бэянскіх мілітарыстаў і фактычна аб’яднала Кітай у сярэдзіне 1920-х гадоў, але разрыў саюза з камуністамі выклікаў пачатак грамадзянскай вайны ў 1927 годзе. У 1931 годзе Японія, якая працягвала хуткую мілітарызацыю і доўгі час шукала падстаў для пашырэння свайго ўплыву ў Кітаі як першага кроку да рэалізацыі права на панаванне ў Азіі, выкарыстала Мукдэнскі інцыдэнт як апраўданне ўварвання ў Маньчжурыю, дзе стварыла марыянетачную дзяржаву Маньчжоу-Го. Занадта слабы для супраціву Японіі, Кітай папрасіў дапамогі ў Лігі Нацый. Японія выйшла з Лігі Нацый пасля яе асуджэння за ўварванне ў Маньчжурыю. Мірны дагавор паміж дзвюма краінамі быў падпісаны ў 1933 годзе, але і пасля гэтага асобныя антыяпонскія фарміраванні працягвалі супраціў у Маньчжурыі і Унутранай Манголіі.
Гітлер, пасля няўдалай спробы захопу ўлады ў 1923 годзе і некалькіх гадоў турэмнага зняволення, у 1933 годзе стаў германскім канцлерам. Ён ліквідаваў дэмакратыю, падтрымаў радыкальны, расава матываваны перагляд сусветнага парадку — г. зв. «Новы парадак», і ў хуткім часе пачаў масіраваную кампанію па пераўзбраенні Германіі. У той жа час Францыя, спадзяючыся на дапамогу Італіі ў справе памяншэння пагрозы з боку Германіі, падпісвае з ёй саюзнае пагадненне і, тым самым, развязвае рукі італьянскім мілітарыстам, які праз некалькі месяцаў захопліваюць Эфіопію. Сітуацыя яшчэ больш пагоршылася ў пачатку 1935 года, калі ў выніку плебісцыту тэрыторыя Саарскага басейна была вернутая ў склад Германіі. Амаль адразу пасля гэтага Гітлер канчаткова перастаў зважаць увагу на ўмовы Версальскага дагавора, паскараючы ўласную праграму пераўзбраення і ўвядзення воінскай павіннасці.
Спадзяючыся стрымаць Германію, Злучанае Каралеўства, Францыя і Італія ствараюць «Фронт Стрэзы». Савецкі Саюз, занепакоены памкненнямі Германіі да захопу вялікіх тэрыторый ва Усходняй Еўропе, падпісаў дагавор аб узаемадапамозе з Францыяй, які, аднак, для пачатку свайго дзеяння павінен быў быць ухвалены Лігай Нацый і з’яўляўся па сутнасці дэкларатыўным. У той жа час, у чэрвені 1935 года, Злучанае Каралеўства заключыла з Германіяй незалежнае марское пагадненне, якое фактычна ліквідавала абмежаванні, накладзеныя на флот Германіі згодна з умовамі Версальскага дагавора. Злучаныя Штаты, устрывожаныя ростам напружанасці ў Еўропе, ратыфікуюць серыю Актаў аб нейтралітэце, накіраваных на прадухіленне ўцягвання ЗША ў замежныя канфлікты. У кастрычніку 1935 года Італія ўварвалася ў Эфіопію; Германія стала адзінай з асноўных еўрапейскіх краін, якая падтрымала ўварванне. Пасля гэтага Італія зняла свае пярэчанні па намерах Гітлера па паглынанню Аўстрыі.
Гітлер кінуў выклік версальскім і лакарнскім дамовам, пачаўшы рэмілітарызацыю Рэйнскай вобласці ў сакавіку 1936 года, і паспяхова перамог, атрымаўшы ў адказ толькі нязначныя пратэсты. Калі ў ліпені ўспыхнула грамадзянская вайна ў Іспаніі, Гітлер і Мусаліні падтрымалі барацьбу нацыяналістычных сіл на чале з генералісімусам Франсіска Франка (франкістаў) супраць Іспанскай рэспублікі, якая падтрымлівалася СССР. Абедзве стараны выкарыстоўвалі канфлікт для тэсціравання новых узбраенняў і метадаў вядзення вайны. У пачатку 1939 года нацыяналісты перамаглі ў вайне і ў краіне ўсталявалася дыктатура Франка. Нарастанне напружанасці прывяло да некалькіх спроб па кансалідацыі сіл. У кастрычніку 1936 года Германія і Італія стварылі «Вось Рым-Берлін». Месяцам пазней Германія і Японія падпісалі Антыкамінтэрнаўскі пакт, да якога ў 1937 годзе далучылася Італія. У Кітаі пасля Сіаньскага інцыдэнту Гаміньдан і камуністы дамовіліся аб узаемным спыненні агню, каб выступіць супраць Японіі адзіным фронтам.
З 1938 года падзеі пачынаюць развівацца ўсё хутчэй. 12-13 сакавіка Германія з маўклівай згоды Лігі Нацый анексіруе Аўстрыю. Пасля першай няўдалай спробы ў сакавіку далучыць да Германіі Судэцкую вобласць Чэхаславікіі, населеную пераважна немцамі, у верасні Гітлер праводзіць паспяховую анексію, заканадаўча аформленую Мюнхенскага дагавора. Гэта стала пачаткам канца для Чэхаславакіі: 30 верасня Польшча акупіравала Цешынскую вобласць, пад германскім ціскам чэхаславацкі ўрад быў вымушаны даць аўтаномію Славакіі і Падкарпацкай Русі, якія ў сакавіку 1939 года абвясцілі сваю незалежнасць, 30 лістапада згодна з умовамі Першага Венскага арбітражу да Венгрыі адышлі паўднёвыя раёны Славакіі і Падкарпацкай русі, а 14 сакавіка 1939 года Чэхія, вымушаная прыняць умовы ўльтыматума, згадзілася на акупацыю Германіяй; на яе тэрыторыі быў створаны пратэктарат Багеміі і Маравіі. Мюнхенскі дагавор стала кульмінацыяй англійскай «палітыкі замірэння», якая дазволіла Гітлеру значна ўзмацніць Германію і беспакарана захапіць значную частку Еўропы. Адзінай буйной еўрапейскай краінай, якая выказала пратэст супраць расчлянення Чэхаславакіі і яе фактычнай анексіі, стаў СССР.
Японія, якая здаўна планіравала анексію Далёкага Усходу, вымушаная была адмовіцца ад сваіх планаў пасля паражэння ў пагранічных сутыкненнях з савецкімі войскамі каля возера Хасан (ліпень-жнівень 1938 года) і на Халхін-Голе (вясна-восень 1939 года). Японцы пераканаліся, што не ў стане весці паўнамаштабную вайну з СССР. У сакавіку 1939 года Германія анексіруе Мемельскі край Літвы, а яшчэ ў кастрычніку 1938 года Германія запатрабавала ўключэння вольнага горада Данцыга ў склад Рэйха і стварэння да яго сухапутнага калідора па тэрыторыі Польшчы, што апошняя катэгарычна адхіліла. Стала зразумела, што вайна Германіі з Польшчай непазбежная і з’яўляецца толькі пытаннем часу.
Адчуваючы нарастаючую пагрозу з боку Германіі, паспрабаваў стварыць траісты саюз з Англіяй і Францыяй, які б, да таго ж, прадугледжваў гарантыі для малых краін Еўропы, але правал Маскоўскіх перамоў прывёў да падпісання 23 жніўня 1939 года паміж Германіяй і СССР пакта аб ненападзе, які да таго ж, прадугледжваў падпісанне сакрэтных пратаколаў аб размежаванні сфер уплыву ва Усходняй Еўропе. Ліквідаваўшы пагрозу з боку Савецкага Саюза, 1 верасня 1939 года Германія напала на Польшчу.
Кароткі агляд
Пачаткам вайны ў Еўропе стаў напад гітлераўскай Германіі 1 верасня 1939 года без папярэдняга аб’яўлення вайны на Польшчу, на Ціхім акіяне — японскай арміі на амерыканскую базу Пёрл–Харбар 7 снежня 1941 года. Некаторыя даследчыкі кропкай адліку Другой сусветнай вайны ў Азіі называюць пачатак Другой япона-кітайскай вайны 7 ліпеня 1937 года. Вайна скончылася 8 мая 1945 года ў Еўропе і 2 верасня 1945 года ў Азіі падпісаннем капітуляцыі адпаведна Германіі і Японіі.
Ініцыятарам вайны стала так званая «Вось» — Германія, Італія і Японія, якія ставілі перад сабой мэту захопу тэрыторый суседніх краін і іх падпарадкаванне ўласным інтарэсам. Асноўным іх ваенным супраціўнікам на пачатковым этапе канфлікту з’яўляліся Францыя, Вялікабрытанія і Рэспубліка Кітай. Савецкі Саюз з свайго боку пачаў рабіць першыя крокі да шырокасштабнай экспансіі на захад, падрыхтоўкай да якой стала падпісанне пакта паміж Сталінам і Гітлерам, больш вядомага пад назвай Пакт Молатава-Рыбентропа: у верасні 1939 года СССР анексіруе ўсходнюю Польшчу, у сакавіку 1940 года — частку Фінляндыі і затым у красавіку 1940 года — краіны Прыбалтыкі (Літву, Латвію і Эстонію), а таксама частку Румыніі (Бесарабія і Букавіна). Пасля заканчэння «зімняй вайны» ў Фінляндыі ў сакавіку 1940 года, анексіі краін Прыбалтыкі і румынскіх тэрыторый галоўныя ваенныя мэты і тэрытарыяльныя амбіцыі Савецкага Саюза на той час былі задаволены і ваенныя дзеянні з боку СССР былі спынены. Пасля парушэння дасягнутага Гітлерам і Сталінам пагаднення з боку Германіі — пачатку Вялікай Айчыннай вайны, у далейшае развіццё ваенных дзеянняў уцягваецца і Савецкі Саюз. Апошні з буйных удзельнікаў — ЗША — уступіў у вайну пасля нападзення на яго Японіі.
У Другой сусветнай вайны загінула ад 55 да 60 мільёнаў чалавек. З боку краін Восі канфлікт вызначаўся развітой расісцкай ідэалогіяй, што выклікала неверагодную колькасць ваенных злачынстваў і жорсткае, гвалтоўнае і пераважна сістэматычнае вынішчэнне грамадзянскага насельніцтва. Адной з прычын значнага павелічэння колькасці ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва ў параўнанні з Першай сусветнай вайной стала акрамя таго дынамічнае развіццё ваенна-прамысловага комплексу. Развіццё ваеннай прамысловасці дазваляла шырокамасштабныя бамбардзіроўкі цэлых жылых кварталаў гарадоў Еўропы і Азіі, асабліва ў апошнія гады вайны.
Уварванне ў Польшчу
23 мая 1939 года ў кабінеце Гітлера ў прысутнасці шэрагу вышэйшых афіцэраў адбылася нарада. Было адзначана, што польская праблема цесна звязана з непазбежным канфліктам з Англіяй і Францыяй, хуткая перамога над якімі будзе праблематычнай. Пры гэтым Польшча наўрад ці зможа выконваць ролю бар’ера супраць бальшавікоў. На той час у сферы знешняй палітыкі Германіі прыярытэтнымі задачамі былі пашырэнне жыццёвай прасторы на Усход, забеспячэнне харчаваннем насельніцтвам і ліквідацыя пагрозы з Усходу.
31 жніўня нямецкія медыі паведамілі аб нападзенні войска польскага на радыёстанцыю ў Глейвіцах. На самой справе гэта былі пераапрануты ў польскую форму эсэсаўцы на чале з Ота Скарцэні, якія правакавалі Польшчу на вайну. 1 верасня ў 4 гадзіны 45 хвілін у Данцыг прыбыў з сяброўскім візітам і з натхненнем сустрэчы з мясцовым насельніцтвам нямецкі вучэбны карабель — састарэлы браняносец «Шлезвіг-Гольштэйн», які неўзабаве адкрыў агонь па польскім умацаванням на Вестэрплатэ. Узброеныя сілы Германіі ўрываюцца ў Польшчу. У баявых дзеяннях на баку Вермахта прымаюць удзел войскі Славакіі. У той жа дзень у Рэйхстагу Гітлер выступае ў ваенным мундзіры. Галоўнай прычынай вайны ён называе інцыдэнт у Глейвіцах, пры гэтым ён старанна пазбягае тэрміна «вайна», асцерагаючыся ўступлення ў канфлікт Англіі і Францыі, якія далі Польшчы адпаведныя гарантыі. У выдадзеным ім загадзе гаварылася толькі аб «актыўнай абароне» супраць польскай агрэсіі.
Гітлер і яго набліжэнне да апошняга дня спадзяваліся, што саюзнікі не вырашацца ўступіць у вайну і справа скончыцца другім Мюнхенам. Галоўны перакладчык міністэрства замежных спраў Германіі апісваў стан шоку, у які прыйшоў Гітлер, калі пасол Брытаніі, з’явіўшыся ў Рэйхсканцылярыі а 9 гадзіне раніцы 3 верасня, перадаў ультыматум свайго ўрада з патрабаваннем адвесці войскі з польскай тэрыторыі на зыходныя пазіцыі. Толькі прысутны пры гэтым Герынг здолеў вымавіць: «Калі мы прайграем гэту вайну, то нам застанецца спадзявацца толькі на ласку Божую». У той дзень Англія, а праз пару гадзін і Францыя абвясцілі вайну Германіі. Да іх далучыліся таксама Аўстралія і Новая Зеландыя. На працягу некалькіх дзён да іх далучаюцца Канада, Ньюфаўндленд, Паўднёва-Афрыканскі Саюз і Непал.
3 верасня ў горадзе ва ўсходняй Прусіі Быдгашч (былы Бромберг), які паводле Версальскага дагавора перайшоў да Польшчы, адбылося масавае забойства па нацыянальнай прыкмеце — Бромбергскі пагром. У горадзе, насельніцтва якога на 3/4 складалася з немцаў, было забіта некалькі сотняў чалавек грамадзянскага насельніцтва нямецкага паходжання. Іхняя колькасць вар’іравалася ад адной да трох сотняў загінулых — паводле польскай версіі, і ад адной да пяці тысяч — паводле версіі нямецкага боку. Таксама па-рознаму трактаваліся чыннікі гвалту. Польскі бок настойваў на тым, што частка забітых польскіх грамадзян нямецкага паходжання стала ахвярай ваенных удараў па горадзе, а іншая частка апынулася «пятай калонай» і пачала страляць у спіну польскім салдатам — і тым самым, дэ-факта, стаўшы камбатантнай з адпаведнай рэакцыяй польскага насельніцтва і ваенных. Нямецкі бок прытрымліваўся пункт гледжання, што ўсе загінулыя былі выключна мірнымі грамадзянамі, цалкам лаяльнымі да польскай дзяржавы. Міністэрства прапаганды Гебельса выкарыстоўвала гэту трагічную гісторыю дзеля ўзмацнення антыпольскіх настрояў у Германіі і апраўдання вайны супраць Польшчы.
Наступ нямецкіх войскаў развіваўся па плане. Польскія войскі апынуліся слабой ваеннай сілай у параўнанні з узгоднена дзеючымі танкавымі злучэннямі і люфтвафэ. Аднак на Заходнім фронце саюзныя англа-французскія войскі не прымалі ніякіх актыўных дзеянняў, распачаўшы гэтым самым чынам гэтак званую Дзіўную вайну. Толькі на моры вайна пачалася адразу ж: 3 верасня нямецкая падводная лодка U-30 без папярэджання нападае на англійскі пасажырскі лайнер «Атэнія». 5 верасня ЗША і Японія абвясцілі аб сваім нейтралітэце ў еўрапейскай вайне. У Польшчы за першы тыдзень баёў нямецкія войскі ў некалькіх месцах рассяклі польскі фронт і часткова занялі Мазовію, заходнюю Прусію, Верхнесілезскі прамысловы раён і заходнюю Галіцыю. Да 9 верасня немцы здолелі зламаць польскі супраціўленне па ўсёй лініі фронту і падысці да Варшавы. 10 верасня польскі галоўнакамандуючы Эдвард Рыдз-Сміглы аддаў загад аб агульным адступленні ў паўднёва-ўсходнюю Польшчу, але асноўная частка яго войскаў, не здолеўшы адысці за Віслу, аказваецца ў апанаванні. Да сярэдзіны верасня, так і не атрымаўшы падтрымкі з захаду, узброеныя сілы Польшчы перастаюць існаваць як адзінае цэлае; захоўваюцца толькі лакальныя цэнтры супраціўлення.
14 верасня актывізаваліся савецкія войскі, 19-й танкавы корпус Гудэрыяна кідком з усходняй Прусіі захапіў Брэст, але польскія войскі пад камандаваннем генерала Плісоўскага яшчэ на працягу некалькіх сутак абаранялі Брэсцкую крэпасць. У ноч на 17 верасня яе абаронцы ў арганізаваным парадку пакідаюць форт і адыходзяць за Заходні Буг. 16 верасня пасольствару Польшчы ў СССР было заяўлена, што, паколькі польская дзяржава і яго ўрад перасталі існаваць, Савецкі Саюз бярэ пад сваю абарону жыццё і маёмасць насельніцтва Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі. 17 верасня ў 6 гадзін раніцы савецкія войскі дзвюма ваенным групамі пераходзяць дзяржаўную мяжу. Гэтым жа днём Молатаў паслаў пасольствару Германіі ў СССР віншаванне з нагоды «бліскучага поспеху вермахта». Увечары таго ж дня польскі ўрад і вярхоўнае камандаванне збегла ў Румынію.