cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Радоўка
Радоўка (Tricholoma) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства.
Адрозніваецца каля 100 відаў. Пашыраны ўсюды, на тэрыторыі Беларусі 36 відаў. Найбольш вядомыя, , , ,. Трапляюцца з верасня па кастрычнік пераважна ў хвойных лясах.
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка лускаватая ці гладкая, бураватая, шараватая, белаватая, злёгку пукатая або шырокалейкападобная. Пласцінкі свабодныя ці прырослыя. Мякаць белаватая, на зломе часам ружавее. Ножка цэнтральная, цыліндрычная, шчыльная. Споры гладкія, эліпсоідныя.
Ёсць ядомыя і ядавітыя віды.
Ніжні замак (Гродна)
Ніжні замак — знаходзіўся на паўднёвы ўсход ад Верхняга замка, на месцы вакольнага горада і гандлёва-рамеснага пасаду.
Упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах 1306 у сувязі з яго аблогай войскамі крыжакоў. З усходу, поўначы і часткова поўдня замак быў акружаны ровам, з астатніх бакоў — ярамі і стромкімі схіламі да Нёмана. У 14 ст. па земляным вале збудаваны каменныя сцены і вежы. У 2-й палове 14 — пачатку 15 ст. замак неаднаразова падвяргаўся аблогам крыжакоў. У 15—16 стст. страціў абарончае значэнне, тут месціліся розныя гаспадарчыя пабудовы каралеўскага двара Стэфана Баторыя, на месцы якіх у 1731—51 пабудаваны Новы замак.
Поцьма (Зубава-Палянскі раён)
Поцьма (По́тьма) — пасёлак гарадскога тыпу ў Зубава-Палянскім раёне Мардовіі. Насельніцтва — 3681 чал. (2021). Размешчаны за 6 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра — пасёлка Зубава Паляна, у лясным масіве. У пасёлку размяшчаецца чыгуначная станцыя Поцьма. У пачатку 1930-х гадоў, у сувязі з будаўніцтвам лагераў для зняволеных, ад Поцьмы будуецца Яваская вузкакалейная чыгуначная ветка. У Поцьме знаходзіўся перасыльны пункт — «Поцьмінскія лагеры» ГУЛАГа. Быў створаны леспрамгас па нарыхтоўцы паліва для Маскоўскай чыгункі.
З 1950 года — сяло. З 1968 года — пасёлак гарадскога тыпу.
IC 4998
IC 4998 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Стралец.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 2409
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Леанард Рачыцкі
Леанард Рачыцкі (Leonard Rzeczycki;  — ) — глыбоцкі краязнаўца, фатограф, чыноўнік Дзісненскай павятовай адміністрацыі ў Глыбокім.
Жыццё ў Глыбокім
Леанард Рачыцкі паходзіў з фальварка Белае (Białe) ля Падсвілля, з сям'і засцянковай шляхты. Жыў з сям'ёй у Глыбокім па вуліцы Габрыэля Нарутовіча ў «калоніі ўжэнднікаў». Працаваў адміністрацыйным сакратаром у павятовай адміністрацыі. Да Дня незалежнасці Польшчы ў 1937 годзе быў уганараваны срэбным Крыжам заслугі. Аўтар шматлікіх краязнаўчых фатаграфій з жыцця Глыбокага 1920-30-х гадоў. Яго здымкі сталіся відарысамі для вялікай колькасці глыбоцкіх паштовак выданняў 1920-30-х гг. Здымкі Леанарда Рачыцкага з калекцыі Глыбоцкага гісторыка-краязнаўчага музея і прыватных збораў выкарыстоўваюцца ў кніжнай і сувенірнай прадукцыі ў якасці ілюстрацый. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР і БССР, 3 красавіка 1940 года Леанард Рачыцкі, як колішні супрацоўнік польскай павятовай адміністрацыі, быў арыштаваны органамі НКУС і змешчаны ў турму ў Беразвеччы, пасля пераведзены ў Вілейку. Рашэннем «тройкі» асуджаны да 8 гадоў лагераў. Быў высланы на поўнач СССР у раён Архангельска. Змяшчаўся ў Ануфрыеўцы і 105-м Лагпункту. Сям'я Леанарда Рачыцкага, як сям'я «ворага народу»: жонка Вера (у дзявоцтве Дрозд), дочкі — дзесяцігадовая Соф'я і трохгадовая Ірына былі высланыя ў Казахстан.
Вайсковы шлях
Пасля германскага ўварвання ў СССР — 30 ліпеня 1941 года генерал Уладзіслаў Сікорскі падпісаў з І. М. Майскім, савецкім амбасадарам у Англіі, умову з СССР пра аднаўленне дыпламатычных адносінаў і пакт аб стварэнні Войска Польскага на Ўсходзе. У 1941—1942 гадах Сікорскі ўдзельнічаў у стварэнні польскіх вайсковых фармацый генерала Уладзіслава Андэрса, якія фармаваліся ў раёне Бузулука і пасля перакінутыя на Блізкі Ўсход. Гэтая вестка дайшла і да рэпрэсаванага Леанарда Рачыцкага, які меў пэўныя праблемы са здароўем (хворыя ныркі). Каб не памерці ад хвароб і знясілення ў ГУЛАГу, Рачыцкі ўступіў ў польскі корпус генерала Андэрса. Па дарозе ў Бузулук, дзе фармавалася Войска Польскае, наведаў сяло Ермак Паўладарскай вобласці Казахстана, дзе ў высылцы знаходзілася жонка і дзве дачкі. Сям'я жыла ў поўнай галечы, галадала. Праз Іран, Палестыну, Егіпет, Паўднёвую Афрыку, Шатландыю Леанард Рачыцкі трапляе ў 1-ю бронетанкавую дывізію брыгаднага генерала Станіслава Мачка. Служыў камандзірам узвода. Вайсковы шлях праходзіў па тэрыторыі Францыі, Бельгіі, Галандыі і Нямеччыны. Удзельнічаў у шматлікіх баях. Зрабіў некалькі сотняў фотаздымкаў польскіх жаўнераў. Са жніўня 1944-га ваяваў у Нармандыі. Браў удзел у бітве пад Каннамі. У красавіку 1945 года цяжка паранены, пасля шпіталя праходзіў рэабілітацыю ў Англіі.
Аляксандр Дзмітрыевіч Гронскі
Аляксандр Дзмітрыевіч Гронскі (,, Гомельская вобласць) — беларускі і расійскі гісторык, кандыдат гістарычных навук. Даследуе гісторыю праваахоўных органаў і спецслужбаў Расійскай імперыі кан. XIX — пач. XX ст., а таксама беларускага нацыяналізму і гістарычных міфаў.
Леанард Рачыцкі
Вайсковыя ўзнагароды
Узнагароды: польскія — Бронзавы Крыж Заслугі з Мячамі, брытанскія — Вайсковы Медаль 1939/45; Медаль за Абарону Францыі і Нямеччыны — Зорка 1939/45 Зорка. Па вяртанні ў Польшчу атрымаў: Медаль Перамогі і Свабоды 1945, нагрудны Знак Грунвальда.
Аляксандр Дзмітрыевіч Гронскі
Біяграфія
Скончыў гістарычны факультэт БДУ (1999), аспірантуру гістарычнага факультэта БДУ. Абараніў кандыдацкую дысертацыю «Палітычная паліцыя Расійскай імперыі і яе дзейнасць на тэрыторыі Беларусі ў другой палове XIX — пачатку ХХ ст.». Дацэнт кафедры гуманітарных дысцыплін факультэта інфармацыйных тэхналогій і кіравання Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі (Мінск); вядучы навуковы супрацоўнік Нацыянальнага даследчага інстытута сусветнай эканомікі і міжнародных адносін імя Я. М. Прымакова РАН (Масква).
Леанард Рачыцкі
Пасляваеннае жыццё
У канцы 1947 года Леанард Рачыцкі прыехаў на сталае жыхарства ў Польшчу да сваёй сям'і, якая ў 1946 годзе, пасля высылкі ў Казахстан, атрымала дазвол на пераезд у Польшчу. У 1948 годзе сям'я Рачыцкіх пасялілася ў Свебодзіне (Świebodzin), дзе Леанард Рачыцкі працаваў у старостве. Леанард Рачыцкі памёр у Свебодзіне ў 1978 годзе. Леанард Рачыцкі напісаў рукапіс успамінаў, які ў 2008 годзе яго дочкі Соф'я Пякарская і Ірына Рачыцкая, са здымкамі бацькі, выдалі кнігай «Татуся, стукаюць…», Свебодзін, 2008 («Tatusiu, pukają…»). Назва кнігі — гэта вобраз, які адбівае лад жыцця ў Глыбокім у першыя месяцы савецкай улады, чаканне арышту і грукання ў дзверы НКУСаўцаў.
Аляксандр Дзмітрыевіч Гронскі
Біяграфія
Аўтар больш за 70 навуковых прац па тэмах: беларускі нацыяналізм, паўстанне 1863 — 1864 гг., праблемы канструявання нацыянальнай ідэнтычнасці, рэвалюцыйны рух у Расійскай імперыі і інш.
Узнагароджаны юбілейным медалём «60 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў» (2005) за значны ўклад у героіка-патрыятычнае выхаванне грамадзян, граматай Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі (2018) «за працы па адраджэнні памяці мітрапаліта Літоўскага і Віленскага Іосіфа (Сямашкі)».
Умёт (Мардовія)
Умёт (Умёт) — пасёлак гарадскога тыпу ў Зубава-Палянскім муніцыпальным раёне Рэспублікі Мардовія. Размешчаны на федэральнай аўтадарозе М5 «Урал», якая з’яўляецца часткай маршруту E 30, за 430 км ад Масквы і за 210 км ад Саранска. Чыгуначная станцыя Цёплы Стан на гістарычным напрамку Транссіба.
Насельніцтва — 2,7 тыс. чал. (2014).
Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1959 года.
Ардэш
Ардэш (Ardeche) — дэпартамент у цэнтральнай частцы поўдня Францыі. Частка рэгіёна Авернь — Рона-Альпы. Адміністрацыйны цэнтр — Прыва.
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 5529 км². Дэпартамент размешчаны ў гарыстай мясцовасці да захаду ад Роны.
Гісторыя
Ардэш — адзін з першых 83 дэпартаментаў, створаных у сакавіку 1790 г. Знаходзіцца на тэрыторыі былой правінцыі Віварэ.
Харомскі сельсавет
Харо́мскі сельсавет — сельсавет у складзе Столінскага раёна Брэсцкай вобласці, Беларусь. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Харомск.
Гісторыя
Сельсавет створаны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Давыд-Гарадоцкага раёна Пінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Хорскага сельсавета. Пасля скасавання раёна 19 студзеня 1961 года сельсавет далучаны да Столінскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 5 населеных пунктаў.
Насельніцтва
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета складае 3246 чалавек, з іх 98,1 % — беларусы.
Бярозаўскі раённы выканаўчы камітэт
Бярозаўскі раённы выканаўчы камітэт — выканаўчы і распарадчы орган мясцовага кіравання базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Падсправаздачны і падкантрольны Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь і Брэсцкаму аблвыканкаму, падсправаздачны таксама Бярозаўскаму раённаму Савету дэпутатаў па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Выканаўчы камітэт размешчаны ў цэнтры горада Бярозы, у будынку па вул. Чырвонаармейскай, 27.
Шарль-Нікаля Кашэн (Малодшы)
Біяграфія
Прадстаўнік вялікай сям’і патомных мастакоў, малявальшчыкаў і гравёраў. Найбольш вядомыя гравёры Нікаля Кашэн, Шарль-Нікаля Кашэн (Старэйшы) і Луіза Магдалена Кашэн (1686—1767).
Кашэн Малодшы — сын гравёра Шарля-Нікаля Кашэна (Старэйшага) (1688—1754) і Мадлен Хортэмельс (1686—1767), якая таксама была вядомым парыжскім гравёрам на працягу прыкладна пяцідзесяці гадоў. Першыя ўрокі майстэрства атрымаў у сям’і. З ранняга дзяцінства адрозніваўся талентам мастака. Акрамя таго, выяўляў вялікія здольнасці да навук і асабліва да моў (лацінская, англійская і італьянская мовы, прачытаў працу філосафа Джона Лока ў арыгінале), веданне якіх саслужыла яму вялікую службу ў пазнейшай дзейнасці. Акрамя бацькі, настаўнікам Ш. Н. Кашэна ў афорце быў Жак-Філіп Леба, дасведчаны гравёр, які працаваў па арыгіналах Антуана Вато для збору П’ера Кроза.
Першую сваю гравюру стварыў ва ўзросце дванаццаці гадоў, у 1727 годзе. Ва ўзросце дваццаці двух гадоў Шарль-Нікаля Кашэн адмовіўся ад жывапісу і цалкам прысвяціў сябе гравюры. Апроч таго, што ён валодаў талентам жывапісца, Кашэн карыстаўся добрымі сувязямі ў свеце мастацтва. У 1731 годзе быў прыняты ў Каралеўскую Акадэмію жывапісу і скульптуры.
Фрунзенская (станцыя метро, Масква)
«Фрунзенская» — станцыя Маскоўскага метрапалітэна. Размешчана на Сакольніцкай лініі паміж станцыямі «Парк культуры» і «Спартыўная». Знаходзіцца на тэрыторыі раёна Хамоўнікі Цэнтральнай адміністрацыйнай акругі горада Масквы.
Гісторыя і паходжанне назвы
Станцыя адкрыта 1 мая 1957 года ў складзе пляцоўкі «Парк культуры» — «Спартыўная», пасля ўводу ў эксплуатацыю якога ў Маскоўскім метрапалітэне стала 43 станцыі. Станцыя атрымала назву па размешчаных паблізу Фрунзенскай набярэжнай і 1—3 Фрунзенскім вуліцам (а яны, у сваю чаргу, у гонар М. В. Фрунзэ (1885—1925), вайскоўца і партыйнага дзеяча СССР). До 1956 года вуліцы, а да 1926 года і набярэжная зваліся Хамоўніцкімі — па гістарычнаму раёну Масквы Хамоўнікі. Яго назва адбылася ад Хамоўнай слабады XVII стагоддзя, якая знаходзілася за сцяной Землянога горада і суседнічала з Дзявочым полем. У ёй побач жылі ткачы, якія выраблялі белае (хамоўнае) палатно, то бок хамоўнікі — «ткачы палатняншчыкі, абруснікі». У 1925—1986 гадах імя Фрунзэ насіла таксама вуліца Фрунзенскі (Хамоўніцкі) Вал. Праектная назва станцыі — «Хамоўніцкая». У 1991 годзе станцыю прапанавалі пераназваць у «Хамоўнікі».
Рэканструкцыя
З 2 студзеня 2016 года станцыя была зачынена на рэканструкцыю, якая падоўжылася амаль год. На гэты час быў арганізаваны дармовы аўтобусны маршрут «М» «Вуліца Хамоўніцкі Вал — Метро „Парк культуры“» з прамежкавым прыпынкам ля метро «Фрунзенская».
Падчас рэканструкцыі на станцыі заміж трох эскалатараў ЭМ усталяваны чатыры новыя эскалатары ЭС, якія спажываюць на 40 % менш электраэнергіі. Вестыбюлю станцыі было вернута гістарычнае аблічча.
Адкрыццё станцыі пасля рэканструкцыі адбылося 29 снежня 2016 года. У цырымоніі ўзяў удзел мэр Масквы Сяргей Сабянін.
Вестыбюлі і перасадкі
Станцыя мае наземны вестыбюль. Ён быў часткова дэмантаваны ў 1984 годзе, а яго ўнутраная частка ўбудавана ў будынак Маскоўскага палаца моладзі. Мае выхад на Камсамольскі праспект і завулак Хальзунова.
Існуе план з'яднання Рублёва-Архангельскай лініі і Бірулёўскай лініі. Станцыя «Фрунзенская» можа стаць перасадкавай на перспектыўную станцыю Рублёва-Бірулёўскай лініі.
Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам
Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам (Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa; ДРВ) — дзяржава ў Паўднёва-Усходняй Азіі, якая існавала з 1945 года па 1954 год як самаабвешчаная дзяржава на ўсёй в’етнамскай тэрыторыі, а з 1954 года па 1976 год як прызнаная дзяржава толькі ў паўночнай частцы в’етнамскай тэрыторыі (часта згадваецца як «Паўночны В’етнам»).
Гісторыя
Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам была абвешчана на ўсёй в’етнамскай тэрыторыі Хо Шы Мінам у Ханоі 2 верасня 1945 года.
19 снежня 1946 года Францыя пачала каланіяльную вайну супраць ДРВ, у часе якой усе органы ўлады ДРВ былі вымушаны сысці ў падполле, а значная частка тэрыторыі (уключаючы Ханой) перайшла пад кантроль французскага экспедыцыйнага корпуса, дзе ў 1949 годзе было абвешчана альтэрнатыўная марыянетачная Дзяржава В’етнам. У студзені 1950 года ДРВ была афіцыйна прызнана СССР і КНР.
Пасля паражэння французскіх сіл у бітве пры Дзьенб’енфу ў ліпені 1954 года былі падпісаны Жэнеўскія пагадненні, паводле якіх тэрыторыя В’етнама была часова падзелена на дзве часткі, паміж якімі размяшчалася дэмілітарызаваная зона. Паўночны В’етнам пераходзіў пад кантроль улад ДРВ на чале з Хо Шы Мінам (стаўшы, такім чынам, першай сацыялістычнай дзяржавай у рэгіёне Паўднёва-Усходняй Азіі), на поўдні заставалася створаная Францыяй Дзяржава В’етнам. У абедзвюх частках краіны прадугледжвалася правесці ў 1956 годзе свабодныя выбары, пасля чаго павінна было адбыцца аб’яднанне.
Пасля падзелу В’етнама назіралася значная міграцыя насельніцтва: з Паўночнага В’етнама на поўдзень перабраліся каля 1 млн чалавек (чаму спрыялі разгорнутая паўднёвав’етнамскімі ўладамі прапагандысцкая кампанія і разгорнутае паўночнав’етнамскімі ўладамі будаўніцтва камунізму), з поўдня на поўнач мігравалі каля 100 тыс. чалавек.
Паўночны В’етнам з’яўляўся сацыялістычнай дзяржавай з цалкам цэнтралізаванай сістэмай кіравання і камандна-адміністрацыйнай эканомікай. У сярэдзіне 1950-х гадоў у ДРВ была праведзена зямельная рэформа, падчас якой ліквідаваны клас памешчыкаў, а іх землі перададзены сялянам. Рэформа суправаджалася гвалтам, у выніку якога, паводле розных ацэнак, загінула ад 1 тыс. да 100 тыс. чалавек. У канцы 1950-х гадоў пачалася індустрыялізацыя краіны.
Правядзенне выбараў, прызначаных на 1956 год, было сарвана паўднёвав’етнамскім рэжымам пры падтрымцы ЗША. У 1955 годзе ў Паўднёвым В’етнаме была абвешчана суверэнная Рэспубліка В’етнам, што было прамым парушэннем Жэнеўскіх пагадненняў, якія замацоўвалі часовы статус падзелу краіны. Паколькі працэс мірнага аб’яднання краіны зайшоў у тупік, у 1959 годзе паўночнав’етнамскае кіраўніцтва прыняло рашэнне падтрымаць распачатае ў Паўднёвым В’етнаме паўстанне мясцовых камуністаў. Вынікам такога рашэння стала В’етнамская вайна. На тэрыторыю Паўднёвага В’етнама тайна пранікалі рэгулярныя падраздзяленні паўночнав’етнамскай арміі. Акрамя таго, войскі ДРВ удзельнічалі ў грамадзянскай вайне ў Лаосе, што таксама афіцыйна аспрэчвалася Ханоем. У 1965—1973 гадах (з перапынкам у 1969—1971) тэрыторыя ДРВ падвяргалася масіраваным бамбардзіроўкам амерыканскай авіяцыяй і караблямі 7-га флоту ЗША. Мэтамі бамбардзіровак было паслабленне ваеннага патэнцыялу ДРВ і здольнасці краіны аказваць падтрымку партызанам на поўдні, а таксама аказанне ціску на паўночнав’етнамскае кіраўніцтва, каб прымусіць яго спыніць адпраўку сваіх войскаў у Паўднёвы В’етнам. Бамбардзіроўкі нанеслі велізарную шкоду эканоміцы і інфраструктуры краіны, а таксама прывялі да дзясяткаў тысяч людскіх ахвяр. Значную ваенна-эканамічную падтрымку ў той час Паўночны В’етнам атрымліваў ад СССР і Кітая.
У студзені 1973 года было заключана Парыжскае пагадненне аб спыненні агню, паводле якога ЗША і Паўночны В’етнам павінны былі вывесці свае войскі з Паўднёвага В’етнама. Аднак паўночнав’етнамскія войскі не былі выведзены з поўдня і працягвалі там баявыя дзеянні. Увесну 1975 года ў выніку шырокамаштабнага наступу арміі ДРВ паўднёвав’етнамскі рэжым быў зрынуты. 2 ліпеня 1976 года было абвешчана стварэнне адзінай незалежнай в’етнамскай дзяржавы — Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам (СРВ). ДРВ і Рэспубліка В’етнам спынілі існаванне.
Неслуч
Не́случ — ручай у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, у басейне Нарачы. Даўжыня 4,1 км. Пачынаецца за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Памошша, упадае з захаду ў возера Нарач ля пасёлка Зубранёўка. Прымае сцёк вадазваротнай меліярацыйнай сістэмы «Пронькі» і 4-х сажалак-адстойнікаў. Рэчышча каналізаванае. Вадазборная сістэма пад сельгасугоддзямі.
Спіс дзікарослых раслін Беларусі
Флора Беларусі ўключае каля 1600 дзікарослых відаў з 122 сямействаў. Формы, падвіды і гібрыды ў пералік не ўключаны.
Род
=== Род ===
Літаратура
Крыніцы беларускіх назваў:
Дом па Інтэрнацыянальнай вуліцы, 13а (Мінск)
Дом па вуліцы Інтэрнацыянальнай, 13а — будынак у Мінску, размешчаны ў квартале, які прымыкае да Верхняга Горада. Пабудаваны ў XIX ст. з цэглы.
Архітэктура
Двухпавярховы, прамавугольны ў плане будынак, накрыты вальмавым дахам. Фасады вырашаны плоскасна, прарэзаны невялікімі прамавугольнымі і лучковымі аконнымі праёмамі. Выкарыстоўваецца як жылы.
Каўказская армія (значэнні)
Назву Каўказская армія мелі:
Slavko
Slavko — беларускі музыка, бітмэйкер, былы ўдзельнік праекта Чырвоным па Белым. Родны брат Кроў'a, лідара праекта Чырвоным па Белым.
Творчасць
Сваю прыгоду з музыкай распачаў у 2000 годзе. Сур'ёзна ўзяўся за працу ў 2004, з пачаткам праекту Чырвоным па Беламу. Зрабіў музыку на 2 першых альбома ЧпБ. З цягам часу распачаў супрацу з польскі рэперам UMR, з якім разам, да сённяшняга дня маюць гурт — Pierwsze Piętro. Адначасова Slavko піша інструментальную музыку, якая адыходзіць па сваёй стылістыцы ад Хіп-Хоп’у, гэта можна сказаць артыстычны эксперымент.
Спасылкі
Вэб-старонка Slavko
Сантус (значэнні)
Са́нтус (Santos — «святыя»; таксама варыянты dos Santos — «ад святых») — бразільскае прозвішча.
Поўны ўспамін 2070
«Поўны ўспамін 2070» (Total Recall 2070) ― навукова-фантастычны тэлесерыял па матывах двух твораў Філіпа К. Дзіка: рамана «» (экранізаванага Рыдлі Скотам пад назвай «Бягун па лязе») і апавядання «». Серыял упершыню быў паказаны на канадскім тэлеканале.
IC 4999
IC 4999 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Казярог.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ялга (Мардовія)
Ялга (Ялга́) — рабочы пасёлак у Мардовіі.
Уваходзіць у гарадскую акругу Саранск. Падпарадкаваны адміністрацыі Кастрычніцкага раёна Саранска. Размешчаны за 7-8 км на паўднёвы захад ад цэнтра Саранска, на левабярэжжы ракі Інсар. На поўначы прымыкае да рабочага пасёлка Нікалаеўка.
Праз пасёлак праходзіць аўтамабільная дарога Саранск — Рузаеўка. На заходняй ускраіне пасёлка знаходзіцца чыгуначная станцыя Ялга. Ялга заснавана ў канцы XIX стагоддзя падчас будаўніцтва Маскоўска-Казанскай чыгункі.
Поршні з Бярэсця
Поршні з Бярэсця — поршні, знойдзеныя пад час раскопак на тэрыторыі гарадзішча Бярэсця.
Пад час раскопак на тэрыторыі гарадзішча археолагі выявілі больш за 500 фрагментаў мяккага скуранога, без абцасаў, абутку, сярод якіх былі і поршні. Памеры поршняў, знойдзеных археолагамі, самыя розныя. Абутак мае даўжыню ад 18 да 32 см пры шырыні ад 10 да 17 см. Простыя поршні сустракаюцца ў Бярэсці ў культурным пласце XII — XIV стст. Ажурныя выяўлены ў пласце XIII — пачатку XIV стагоддзя.
Аляксей Аляксеевіч Ігнацьеў
Граф Аляксей Аляксеевіч Ігнацьеў ( — 20 лістапада 1954) — рускі і савецкі ваенны дзеяч, дыпламат, саветнік кіраўніка НКЗС, пісьменнік. Генерал-маёр Расійскай імперыі (1917 г.). Генерал-лейтэнант СССР (1943 г.).
З роду Ігнацьевых, сын генерала А. П. Ігнацьева і князёўны С. С. Мяшчэрскай. Пачаў службу ў Кавалергардскім палку, удзельнічаў у руска-японскай вайне. Пасля рэвалюцыі перайшоў на савецкую службу, апублікаваў мемуары «Пяцьдзясят гадоў у страі», якія шмат разоў перавыдаваліся.
Біяграфія
У 1894 годзе — скончыў Уладзімірскі Кіеўскі кадэцкі корпус, пераведзены ў спецыяльныя класы Пажаскага Яго Вялікасці корпуса.
У 1896 годзе — скончыў Пажаскі Яго Вялікасці корпус і выпушчаны карнетам у Кавалергардскі Яе Вялікасці полк. Паручнік (1900).
1902 год — скончыў Мікалаеўскую акадэмію генеральнага штаба па 1-м разрадзе. Штабс-ротмістр гвардыі з перайменаваннем у капітаны ГШ.
1902—1903 год — прыкамандзіраваны да Афіцэрскай кавалерыйскай школы для вывучэння тэхнічнага боку кавалерыйскай справы.
1903—1904 год — камандзір эскадрона ў лейб-гвардыі Уланскім Яе Вялікасці палку.
Удзельнік Руска-японскай вайны. З лютага 1904 года па жнівень 1905 года — памочнік старэйшага ад'ютанта ўпраўлення генерал-кватэрмайстара Маньчжурскай арміі. З лістапада 1904 года па май 1905 года — обер-афіцэр для справаводства і даручэнняў упраўлення генерал-кватэрмайстра штаба Генерал-кватэрмайстра на Далёкім Усходзе. Са жніўня па снежань 1905 года — выканаўца пасада старэйшага ад'ютанта кіравання генерал-кватэрмайстра 1-й Маньчжурскай арміі.
Са снежня 1905 года па май 1907 года — обер-афіцэр для адмысловых даручэнняў пры штабе Гвардзейскага корпуса. З 22 красавіка 1907 года — падпалкоўнік. З мая 1907 года па студзень 1908 года — штаб-афіцэр для асобых даручэнняў штаба 1-га армейскага корпуса.
З 1908 года ваенны агент у Даніі, Швецыі і Нарвегіі. Палкоўнік (06.12.1911).
У 1912—1917 — ваенны агент ва Францыі; адначасова прадстаўнік рускай арміі пры французскай галоўнай кватэры. Падчас Першай сусветнай вайны кіраваў размяшчэннем ваенных заказ у Францыі і пастаўкай іх у Расію. Адным з яго памочнікаў у гэты перыяд быў М. М. Касцевіч.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі перайшоў на бок Савецкай улады, заставаўся ў Францыі. У 1925 годзе перадаў савецкаму ўраду грашовыя сродкі, якія належалі Расіі (225 млн франкаў золатам) і ўкладзеныя на яго імя ў французскія банкі. За гэтыя дзеянні быў падвергнуты байкоту з боку эмігранцкіх арганізацый. Быў выключаны з таварыства выпускнікоў Пажаскага корпуса і афіцэраў Кавалергардскага палка. Пад заклікам, якія прызываў да суровага суда над ім як адступнікам, падпісаўся родны брат, П. А. Ігнацьеў.
Працаваў у савецкім гандлёвым прадстаўніцтве ў Парыжы. У 1937 годзе вярнуўся ў СССР. Служыў у Чырвонай арміі, працаваў у ваенных навучальных установах: інспектар і старэйшы інспектар па замежных мовах Упраўлення ваенна-навучальных устаноў РСЧА, начальнік кафедры замежных моў Ваенна-медыцынскай акадэміі. У 1940 годзе прыняты ў Саюз пісьменнікаў СССР. З кастрычніка 1942 года — старэйшы рэдактар ваенна-гістарычнай літаратуры Ваеннага выдавецтва НКА СССР. Быў ініцыятарам стварэння ў 1943 г. кадэцкага корпуса ў Маскве (Сталін ухваліў прапанову і назваў вучылішча Сувораўскім). У тым жа годзе ініцыяваў вяртанне пагон у дзеючую армію.
У 1947 годзе выйшаў у адстаўку. Аўтар успамінаў «Пяцьдзясят гадоў у страі».
Быў жанаты ў першым шлюбе з Аленай Уладзіміраўнай Ахотнікавай (1888—1975), дачкой шталмайстара Уладзіміра Мікалаевіча Ахотнікава і князёўны Аляксандры Пятроўны Трубяцкой, унучкай княгіні Лізаветы Эспераўны Трубяцкой, пасля смерці якой Ахотнікавы атрымалі ў спадчыну маёнтак Елізавеціна. Пасля разводу ў 1918 годзе ажаніўся з балерынай Наталляй Уладзіміраўнай Труханавай.
Памёр у Маскве. Пахаваны на Новадзявочых могілках (3 участак 63 шэраг).
Каўказская армія (Першая сусветная вайна)
Каўказская армія — агульнавайсковае аператыўнае аб'яднанне (палявая армія) на Каўказскім тэатры ваенных дзеянняў падчас Першай сусветнай вайны.
Скарочанае найменне — '''Кав. А'''.
Склад
У 1914 годзе: Перад пачаткам ваенных дзеянняў Каўказская армія была раззасяроджаная на дзве групы ў адпаведнасці з двума галоўнымі аперацыйнымі напрамкамі: Флангі прыкрываліся невялікімі атрадамі сфармаванымі з памежнай варты, казакоў і апалчэння: правы фланг — кірунак уздоўж Чарнаморскага ўзбярэжжа да Батуму, а левы — супраць курдзкіх раёнаў, дзе з абвяшчэннем мабілізацыі туркі пачалі фармаваць курдскую ірэгулярную конніцу, і персідскага Азербайджана.
Усяго Каўказская армія налічвала каля 153 батальёнаў, 175 казацкіх сотняў і 350 гармат. Ёй супрацьстаяла 3-я турэцкая армія (каля 100 батальёнаў, 35 эскадронаў, 244 гарматы).
У красавіку 1917 года Каўказская армія была ператворана ў Каўказскі фронт, але ў складзе гэтага фронту была зноў сфарміравана Каўказская армія.
На канец 1917 года армія мела ў сваім складзе:
Зялёнка
Зялёнка (Tricholoma equestre) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства.
Апісанне
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 3—10 см, пукатая, потым плоская, ліпкая, валакністая, жаўтавата-зялёная, у цэнтры бураватая, па краі звычайна растрэскваецца. Мякаць шчыльная, жаўтаватая, з прыемным смакам і мучным пахам. Гіменафор прырослы. Пласцінкі шырокія, выемчатыя, жаўтавата-зялёныя. Ножка цыліндрычная, суцэльная, падоўжана-валакністая, дробналускаватая, аднаго колеру з шапкай.
Выкарыстанне
Ядомая (спажываецца свежая, марынаваная, салёная). У складзе грыба знойдзены антыкаагулянты.
NGC 2410
NGC 2410 (іншыя абазначэнні — UGC 3917, MCG 5-18-23, ZWG 147.43, ZWG 177.35, IRAS07318+3255, PGC 21336) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Блізняты.
Поршні
Поршні, пасталы́ — абутак з кавалка ялавай або свіной сырамятнай скуры, сабранай на ступні абораю.
NGC 2410
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Поршні
У пісьмовых крыніцах слова «поршань» упершыню сустракаецца ў Ніканаўскім летапісе пад 1074 годам: «Егда же приспеаше зима і мрази лютый, стояше въ поръшьныхъ въ протоптанных». Само слова «поршні» перакладаецца са старажытнарускай як «шматок» ці «рыхлы».
Першапачаткова поршні ўяўлялі сабой адзіны кавалак сырамятнай скуры, выразаны па форме ступні, загнуты ўверх і сцягнуты праз прарэзы тонкім скураным раменьчыкам падобна да мяшэчка. Майстры-гарбары скуру для поршняў разміналі і насычалі тлушчам. Для вырабу поршняў выкарыстоўвалі драўляныя калодкі-правілы. Шылі скураны абутак аднолькава на правую і левую ногі, а ўжо потым уладальнік пары абутку разношваў яе, як хацеў.
Шырока распаўсюджанымі поршні рабілі прастата вырабу і зручнасць. Іх насілі галоўным чынам гараджане, бо на драўляных маставых сярэднявечных гарадоў лапці, сплеценыя з лыку, вельмі хутка зношваліся.
Грубыя зморшчыны прыносілі даволі шмат нязручнасцей. Яго даводзілася даволі доўга насіць, каб ён прыняў больш-менш зручную для ступні форму. Да таго часу скура ўжо паспявала знасіцца ды працерціся. Пазней самыя грубыя зморшчыны наска і пяткі пачалі выразаць.
Пазней зніжэнне колькасці зморшчын дамагаліся за кошт арыгінальнага крою. Кавалак скуры сталі выразаць не па форме ступні з прыпускамі, а выкройваць прамавугольныя або трапецыяпадобныя нарыхтоўкі, па баках якіх рабіўся шэраг прарэзаў для скуранога раменьчыка. Менавіта гэты тып стаў самым распаўсюджаным.
Акрамя простых поршняў вядомы так званыя ажурныя поршні, якія сустракаюцца значна радзей, паколькі выконвалі функцыю параднага абутку і вырабляліся ў меншай колькасці. Акрамя таго, ажурныя поршні горш захоўваліся з-за мноства прарэзаў, якія рабілі іх менш зносаўстойлівымі. Некаторыя віды поршняў у шкарпэтцы шнураваліся. Пры гэтым фігурныя прарэзы для шнуркоў адначасова служылі і ўпрыгожаннем.
Татарск (Смаленская вобласць)
Татарск (Татарск) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Манастыршчынскім раёне. Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 20 км на паўднёвы захад ад Манастыршчына, на правым беразе ракі Гародні. Насельніцтва — 332 жыхара (2007). Адміністрацыйны цэнтр Татарскага сельскага паселішча. Вядома прынамсі з XVI стагоддзя як мястэчка Татарская слабада (пагранічны фарпост Рэчы Паспалітай, населены крымскімі татарамі).
Катынскі расстрэл
Катынскі расстрэл (zbrodnia katyńska — «катынскае злачынства») — савецкае вайсковае злачынства, масавыя забойствы польскіх грамадзян, галоўным чынам палонных афіцэраў польскага войска, здзейсненыя вясной 1940 года. Катынь — лясны масіў у 30 км на захад ад Смаленска, дзе расстрэлы здзяйсняліся паводле рашэння «тройкі» НКУС СССР у адпаведнасці з пастановай Палітбюро ЦК УКП(б) ад 5 сакавіка 1940 года. Паводле абнародаваных архіўных дакументаў, усяго былі расстраляныя 21 857 чалавек.
У верасні-кастрычніку 1939 года польскія афіцэры былі інтэрніраваны Чырвонай Арміяй у час паходу ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну і зняволены ў лагеры ваеннапалонных у Казельску (Смаленская, цяпер Калужская вобласць). У красавіку-маі 1940 года былі расстраляны каля 4400 польскіх афіцэраў.
Уладзімір Сяргеевіч Лісіцын
Уладзімір Сяргеевіч Лісіцын (, нацысцкі канцлагер Флігегорт — ) — беларускі паэт.
Катынскі расстрэл
Тэрмін «Катынскі расстрэл» спачатку выкарыстоўваўся ў дачыненні пакарання смерцю польскіх афіцэраў у Катынскім лесе. Пасля знаходжання іншых масавых пахаванняў польскіх грамадзян, а таксама савецкіх архіўных дакументаў, якія сведчылі пра расстрэлы, тэрміны «Катынскі расстрэл» і «Катынскае злачынства» сталі ўжываць таксама ў адносінах да праведзеных у красавіка-маі 1940 года расстрэлаў польскіх грамадзян, якія змяшчаліся ў розных лагерах і турмах НКУС СССР.
Уладзімір Сяргеевіч Лісіцын
Біяграфія
Паходзіў з сялянскай сям'і. У вайну маці і старэйшы брат вывезены ў нацысцкі канцлагер. Пасля вызвалення сям'я вярнулася ў родную вёску Пагосцішча Лёзненскага раёна.
Катынскі расстрэл
Вядомыя чатыры групы масавых пахаванняў ахвяр расстрэлу: у Катынскім лесе, блізу, на ўскраіне Харкава і каля пасёлка пад Кіевам. Да эксгумацыйных работ 1990-х гадоў было дакладна вядома толькі аб Катынскім пахаванні, таму за серыяй злачынстваў на розных тэрыторыях замацавалася назва менавіта гэтай лакацыі.
Упершыню пра Катынь даведаліся ад мясцовых жыхароў польскія чыгуначнікі, якія ў 1942 годзе працавалі пад Смаленскам у нямецкіх брыгадах. У сакавіку-красавіку 1943 года група нямецкіх экспертаў на чале з прафесарам Буцам выявіла ў Катынскім лесе 8 брацкіх магіл. 10 красавіка 1943 года немцы накіравалі ў Катынь групу польскіх грамадскіх дзеячаў з Варшавы і Кракава. 13 красавіка 1943 года нямецкае радыё паведаміла ўсяму свету пра пахаванні ў Катыні і назвала лічбу 10 тысяч чалавек.
Уладзімір Сяргеевіч Лісіцын
Біяграфія
Працоўны шлях пачаў шахцёрам у Данбасе. У 1965 г. скончыў Лісічанскае педагагічнае вучылішча (Украіна). Нейкі час завочна вучыўся ў Літаратурным інстытуце імя М. Горкага (Масква). Настаўнічаў на Лёзненшчыне, супрацоўнічаў у раённай газеце «Сцяг перамогі». Завочна скончыў тэатразнаўчае аддзяленне Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута (1970). Апошнія гады жыў у Джанкоі (Крымская вобласць, Украінская ССР) — працаваў дырэктарам Палаца культуры, настаўнічаў у школе.
Катынскі расстрэл
Пра знаходжанне масавых пахаванняў у Катынскім лесе ў 1943 годзе заявіў Рудольф-Крыстоф фон Герсдарф, прадстаўнік Германіі, якая акупавала гэтыя тэрыторыі падчас рэалізацыі аперацыі «Барбароса». Скліканая Германіяй міжнародная камісія правяла экспертызу і вырашыла, што расстрэлы здзейснены НКУС увесну 1940 года. У сваю чаргу Савецкі Саюз адмаўляў сваё дачыненне да таго, што адбылося.
Уладзімір Сяргеевіч Лісіцын
Творчасць
Выступаць у друку з вершамі пачаў у 1964 г. у газеце «Літаратура і мастацтва». Аўтар кніг вершаў і паэм «Жураўлінае вясло» (1974), «Беларусь — мая калыска» (1990). У кнізе «Дзень паэзіі — 1981» (1981) у раздзеле «З літаратурнай спадчыны» апублікавана 16 яго вершаў.
Катынскі расстрэл
15 красавіка 1943 года савецкі ўрад адхіліў сваё дачыненне да знішчэння польскіх афіцэраў і абвінаваціў у гэтым злачынстве немцаў. Паводле паведамлення ТАСС, польскія ваеннапалонныя ўдзельнічалі ў будаўнічых работах пад Смаленскам і ў час летняга нямецкага наступлення 1941 года былі ўзяты ў палон і потым знішчаны. Пасля вызвалення ў верасні 1943 года Смаленска савецкімі войскамі была створана «Спецыяльная камісія па ўстанаўленні і расследаванні абставін расстрэлу нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў Катынскім лесе ваеннапалонных польскіх афіцэраў» на чале з акадэмікам Мікалаем Бурдэнкам. Яна эксгуміравала ў Катыні 925 трупаў, знайшла рэчавыя доказы, дакументы і зрабіла вывад, што польскіх афіцэраў восенню 1941 расстралялі немцы. Савецкае расследаванне Катынскай справы (1943—1944) вырашыла, што польскія грамадзяне былі расстраляны нямецкімі акупацыйнымі войскамі. Паведамленне камісіі было апублікавана ў газеце «Правда» (26 студзеня 1944 года), «Комсомольская правда» (27 студзеня 1944 года). Гэта заключэнне было афіцыйным пунктам погляду ў СССР і краінах Варшаўскага дагавора да 1990 года, калі кіраўніцтва СССР афіцыйна прызнала адказнасць НКУС СССР.
Уладзімір Сяргеевіч Лісіцын
Творчасць
Паэзія Уладзіміра Лісіцына апявае прыроду, каханне, разважае аб праблемах вайны і міру. Мае выразнасць, якая ідзе ад фальклору, адухоўленасць і філасофскую заглыбленасць, вылучаецца моўнымі асаблівасцямі роднай Лёзненшчыны.
Катынскі расстрэл
13 красавіка 1990 года Прэзідэнт СССР М. Гарбачоў перадаў Прэзідэнту Рэспублікі Польшча В. Ярузельскаму копіі знойдзеных быццам бы ў самы апошні час савецкімі архівістамі і гісторыкамі спісаў і іншых матэрыялаў былога Галоўнага ўпраўлення па справах ваеннапалонных і інтэрніраваных НКУС СССР. Пры гэтым Гарбачоў падкрэсліў, што тысячы польскіх грамадзян, якія загінулі ў смаленскіх лясах паўстагоддзя таму назад, сталі ахвярамі Л. Берыі і яго падручных.
Расследаванне Галоўнай ваеннай пракуратуры Расіі, якое завяршылася ў 2004 годзе, пацвердзіла вынясенне «тройкай НКУС» смяротных прысудаў 14 542 польскім ваеннапалонным па вінавачанні ў здзяйсненні дзяржаўных злачынстваў і дакладна выявіла смерць 1803 чалавек і асобу 22 з іх.
Тэма Катынскага расстрэлу працяглы час ускладняла польска-расійскія адносіны. У 2010 годзе прэзідэнт Расіі Д. А. Мядзведзеў адзначыў: «Катынская трагедыя — гэты вынік злачынства І. Сталіна і шэрага яго паслугачоў. Пазіцыя расійскай дзяржавы па гэтым пытанні даўно сфармулявана і застаецца нязменнай».
10 красавіка 2010 года пад Смаленскам пацярпеў крушэнне самалёт прэзідэнта Польшчы Леха Качыньскага Ту-154. На борце самалёта знаходзілася 96 чалавек — 88 пасажыраў і 8 членаў экіпажа, якія ляцелі на жалобныя мерапрыемствы ў Катыні з нагоды 70-годдзя Катынскага злачынства.
26 лістапада 2010 года Дзярждума Расіі прыняла заяву «Аб Катынскай трагедыі і яе ахвярах», у якой прызнае, што масавы расстрэл польскіх грамадзян у Катыні быў зроблены згодна прамому ўказанню Сталіна і іншых савецкіх кіраўнікоў і з'яўляецца злачынствам сталінскага рэжыма.
У красавіку 2012 года ЕСПЧ класіфікаваў Катынскі расстрэл як ваеннае злачынства.
Падзел Польшчы
3 верасня 1939 года Англія і Францыя, выконваючы прынятыя перад Польшчай абавязанні, абвясцілі Германіі вайну, што атрымала назву «Дзіўная вайна», бо 110 французскіх і англійскіх дывізій «абсалютна не дзейнічалі» супраць 23 нямецкіх дывізій.
Увод савецкіх войскаў у Польшчу быў ажыццёўлены ў адпаведнасці з размежаваннем сфер зацікаўленняў па Сакрэтнаму дадатковаму пратаколу да Дагаворам аб ненападзе паміж Германіяй і Савецкім Саюзам.
Чырвоная Армія заняла тэрыторыі Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі, якія ўваходзілі па Рыжскаму мірнаму дагавору 1921 года ў склад Польшчы, а до 1917 года — у склад Расійскай і Аўстра-Венгерскай імперый (Гродзенская, Валынская і інш. губерні, Галічына).
Намеснік наркама замежных спраў СССР У. П. Пацёмкін у 1938 годзе выказваўся пра магчымасць у хуткай будучыні «чацвёртага падзелу Польшчы». Такая назва для падзей верасня-кастрычніка 1939 года часам ужываецца і ў сучаснай гістарыяграфіі.
Палонныя і інтэрнаваныя
Усяго падчас пасоўвання Чырвонай Арміі было ўзята ў палон до паўмільёна польскіх грамадзян. Большасць з іх былі неўзабаве вызвалены, і ў лагеры НКУС трапілі 130 242 чалавекі, сярод якіх былі як вайскоўцы польскай арміі, гэтак і іншыя асобы, якіх кіраўніцтва Савецкага Саюза злічыла «падазронымі» з-за іх імкнення да аднаўлення незалежнасці Польшчы.
Паводле рашэння Палітбюро ЦК УКП(б) ад 3 кастрычніка 1939 года, шарагоўцаў і унтэр-афіцэраў, выхадцаў з тэрыторый Польшчы, што адышлі да СССР, распусцілі па дамах, а больш за 40 тысяч жыхароў Заходняй і Цэнтральнай Польшчы перадалі Германіі. Астатнія ваеннапалонныя былі размеркаваны наступным чынам :
З красавіка-мая 1940 года ад афіцэраў, якія змяшчаліся ў трох лагерах — Асташкаўскім, Казельскам і Старабельскім, — перасталі прыходзіць лісты, якія даходзілі да сем'яў праз Міжнародны Чырвоны Крыж, і сем'і гэтых афіцэраў ужо больш не атрымалі ніводнага паштовага адпраўлення.
Расстрэл
Як сведчаць абнародаваныя ў 1992 годзе дакументы, 3 сакавіка 1940 года народны камісар унутраных спраў Л. П. Берыя прапанаваў Палітбюро ЦК УКП(б): ''«У лагерах для ваеннапалонных НКУС СССР і ў турмах заходніх абласцей Украіны і Беларусі ў наш час утрымліваецца вялікая колькасць былых афіцэраў польскай арміі, былых працаўнікоў польскай паліцыі і разведвальных органаў, членаў польскіх нацыяналістычных контррэвалюцыйных партый, удзельнікаў выкрытых контррэвалюцыйных паўстанцкіх арганізацый, перабежчыкаў і інш. Усе яны з'яўляюцца клятымі ворагамі савецкай улады, перапоўненымі нянавісці да савецкага ладу.'' <…> У лагерах для ваеннапалонных утрымліваецца ўсяго (не лічачы салдат і унтэр-афіцэрскага складу) 14 736 былых афіцэраў, службоўцаў, абшарнікаў, паліцэйскіх, жандараў, турэмнікаў, асаднікаў і раведчыкаў, па нацыянальнасці звыш 97 % — палякі. <…> Выходзячы з таго, што ўсё яны з'яўляюцца закаранелымі, непапраўнымі ворагамі савецкай уладзе, НКУС СССР лічыць патрэбным: <…> Справы пра змешчаных у лагерах ваеннапалонных — 14 700 чалавек былых польскіх афіцэраў, службоўцаў, абшарнікаў, паліцэйскіх, разведчыкаў, жандараў, асаднікаў і турэмнікаў, а таксама справы пра арыштаваных і змешчаных у турмах заходніх абласцей Украіны і Беларусі ў колькасці 11 000 чалавек членаў розных контррэвалюцыйных шпіёнскіх і дыверсійных арганізацый, былых абшарнікаў, фабрыкантаў, былых польскіх афіцэраў, службоўцаў і перабежчыкаў — разгледзець у асобым парадку, з прымяненнем да іх вышэйшай меры кары — расстрэла» . 5 сакавіка быў прынята адпаведны развязак Палітбюро:
Да канца сакавіка ў НКУС была завершана распрацоўка плана па вывазе польскіх ваеннапалонных з лагераў і турмаў да месцаў расстрэлу. Зняволеных з усіх украінскіх турмаў везлі на расстрэл у Кіеў, Харкаў і Херсон, з беларускіх — у Мінск.
Для знішчэння зняволеных Асташкаўскага лагера была згатавана Калінінская турма, загадзя вызваленая ад іншых зняволеных. Адначасна непадалёк ад Калініна, у мястэчку, экскаватары вырылі некалькі велізарных ям. Кіраваў масавым расстрэлам польскіх афіцэраў у Асташкаўскім лагеры В. М. Блахін.
З пачатку красавіка ваеннапалонных пачалі вывозіць на расстрэл эшалонамі па 350—400 чалавек. Этапіраваныя зняволеныя меркавалі, што іх збіраюцца адпусціць на волю, таму настрой у іх шэрагах было прыўзняты.
У працы «Катынскі лабірынт» В. Абарынаў прыводзіць апошнія радкі з дзённіка польскага ваеннапалоннага — маёра Адама Сольскага, адпраўленага па этапе з Казельскага лагеры 7 красавіка 1940 года. У дзённіку, пазней знойдзеным нямецкай камісіяй Г. Бутца, значыцца :
''«20 красавіка. З 12 гадзін стаім у Смаленску на запасным шляху.''
''21 красавіка. Падыманне ў турэмных вагонах і падрыхтоўка на выхад. Нас кудысьці перавозяць у машынах. Што далей? Са світанку дзень пачынаецца неяк дзіўна. Перавозка ў боксах „крумкача“ (страшна). Нас прывезлі кудысьці ў лес, падобна на дачнае месца. Старанны ператрус. Цікавіліся маім заручальным кольцам, забралі рублі, дзягу, сцізорык, гадзіннік, які паказваў 6.30…»''
Непасрэдна ў Катыні расстрэл ажыццяўляўся наступным чынам: тых, каго расстрэльвалі, злучалі (часам таксама накідалі на галаву шынель) і падводзілі да рова, пасля чаго стралялі з пісталета ў патыліцу. У Харкаве і Калініне расстрэлы здзяйсняліся ў турмах.
Татарск (значэнні)
Татарск — тапонім.
Катынскі расстрэл
Расстрэл
Выкарыстоўваліся галоўным чынам пісталеты «Вальтэр» і «Браўнінг» пад патрон «Браўнінг» калібра 7,65 мм (у меншай ступені 6,35 мм). Той факт, што пры эксгумацыі ў Катыні ў 1943 годзе былі выяўлены вылучна патроны нямецкай вытворчасці, працяглы час прыводзілася ў якасці аднаго з асноўных довадаў таго, што расстрэлы былі здзейснены нямецкімі акупацыйнымі войскамі. У наш час сабрана дастаткова сведчанняў і ўскосных довадаў таго, што гэтыя патроны выкарыстоўваліся ў пісталетах фірмы «Вальтэр» ці «Маўзер», якія выкарыстоўваліся супрацоўнікамі НКУС пры расстрэлах. Апроч таго, у пачатку 1990-х гадоў пры раскопах на палігоне НКУС «Меднае» пад Цверам, дзе, у прыватнасці, былі пахаваны расстраляныя ў Калінінскай турме палякі — вязні Асташкаўскага лагера, следчымі Галоўнай ваеннай пракуратуры і польскімі даследчыкамі былі выяўлены гільзы, аналагічныя катынскім.
Пакаранню смерцю доўжыліся з пачатку красавіка до сярэдзіны мая 1940 года ў рамках «Аперацыі па разгрузцы лагераў».
Паводле дадзеных, паказаных у запісцы старшыні КДБ СССР А. М. Шалепіна (1959), усяго былі расстраляны 21 857 чалавек, з іх у Катыні 4 421 чалавек, у Харкаве 3 820 чалавек, у Калініне 6 311 чалавек і 7 305 чалавек у лагерах і турмах Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі.
Сярод пакараных смерцю былі як кадравыя афіцэры (у тым ліку Якуб Вайда, бацька вядомага кінарэжысёра Анджэя Вайды), гэтак і афіцэры ваеннага часу — мабілізаваныя адвакаты, журналісты, інжынеры, настаўнікі, лекары і г. д., улучаючы ўніверсітэцкіх прафесараў, якіх толькі ў Казельскім лагеры знаходзілася 20 чалавек.
Пытанне аб «зніклых» афіцэрах
Восенню 1940 года афіцэраў польскага Генеральнага штаба перавялі з Гразавецкага лагера ў Маскву. Група афіцэраў, што не малі антысавецкіх поглядаў, была пераведзена ў Бутырскую турму і на Лубянку, а потым прывезена на падмаскоўнае лецішча. Там Берыя і Мяркулаў, па ўспамінах Юзафа Чапскага, сабралі палякаў для абмеркавання з імі пытання пра арганізацыю ядра Польскай Чырвонай Арміі. Падчас дыскусій было паднята пытанне і пра зніклых з Казельска, Старабельска і Асташкава польскіх афіцэраў. Юзаф Чапскі так апісвае далейшае ў сваёй кнізе ўспамінаў «На нялюдскай зямлі»:
Польскі пісьменнік Рамуальд Свёнтэк, аднак, цытуе рапарт польскага палкоўніка Е. Гарчынскага, напісаны ў 1943 годзе (ужо ў дні эксгумацыі ў Катыні), дзе фраза прыведзена ў трохі іншай рэдакцыі :
«Калі мы сказалі камісару Берыя, што вялікі лік першакласных афіцэраў для актыўнай службы знаходзіцца ў лагерах у Старабельску і Казельску, ён заявіў: „Складзіце іх спіс, аднак няшмат з іх засталося, бо мы здзейснілі вялікую памылку, перадаўшы большую іх частку немцам“».
Пасля нападу Германіі на СССР сітуацыя змянілася. Сталін усталяваў дыпламатычныя адносіны з саюзным польскім урадам у выгнанні. Па ўказе пра амністыю ад 8 жніўня 1941 года захопленым у палон і інтэрнаваным польскім грамадзянам была пададзена амністыя і права свабоднага перамяшчэння па тэрыторыі Савецкага Саюза. Пачалося фармаванне польскай арміі ў СССР.
3 снежня 1941 года Сталін і Молатаў сустрэліся з кіраўніком польскага ўрада генералам Сікорскім і генералам Андэрсам. Пры гэтым адбыўся такі дыялог (цытуецца па польскім афіцыйным запісе): СІКОРСКІ: Я заяўляю вам, спадар прэзідэнт, што ваша дырэктыва пра амністыю не выконваецца. Вялікая колькасць нашых людзей, прытым найболей каштоўных для арміі, знаходзіцца яшчэ ў лагерах і турмах. СТАЛІН (запісвае): Гэта немагчыма, бо амністыя тычылася ўсіх, і ўсе палякі вызвалены. (Апошнія словы адрасаваны Молатаву. Молатаў падтаквае.)(…). СІКОРСКІ: У мяне з сабой спіс, дзе значыцца каля 4 000 афіцэраў, вывезеных сілком і змешчаных у дадзены момант у турмах і лагерах, і нават гэты спіс няпоўны, таму што ўтрымлівае толькі тыя прозвішчы, якія названы па памяці. Я даручыў праверыць, ці няма іх у Польшчы, з якой у нас пастаянная сувязь. Апынулася, што там няма ніводнага з іх; гэтак жа, як і ў лагерах ваеннапалонных у Германіі. Гэтыя людзі знаходзяцца тут. Ніводны з іх не вярнуўся. СТАЛІН: Гэта немагчыма. Яны ўцяклі. АНДЭРС: Куды яны маглі ўцячы? СТАЛІН: Ну, у Маньчжурыю.
Тым часам Андэрс, які стаў кіраўніком польскай арміі на тэрыторыі СССР, распачынаў усё магчымае, каб адшукаць «зніклых» афіцэраў, і нават камандзіраваў з гэтай мэтай аднаго са сваіх падначаленых, Юзафа Чапскага (які сядзеў раней у Старабельскім лагеры). Пазней ён успамінаў у сваіх мемуарах:
«Мяне ўсё больш грызла трывога. З боку савецкіх улад — маўчанне ці ўніклівыя фармальныя адказы. А тым часам з'явіліся страшныя чуткі аб лёсе зніклых. Што іх вывезлі на паўночныя астравы за Палярным колам, што іх патапілі ў Белым моры і т. п.
Фактам было тое, што ні пра аднаго з 15 000 зніклых палонных не было з вясны 1940 года ніякіх вестак і нікога з іх, даслоўна — ніводнага, не ўдалося адшукаць.
Толькі ўвесну 1943 года адкрылася свету страшная таямніца, свет пачуў слова, ад якога дагэтуль вее жахам: Катынь».
Нямецкае расследаванне
У лютым 1943 года нямецкая палявая паліцыя па ўказаннях мясцовых жыхароў выявіла пахаванні ў Катыні і пачала расследаванне; 29 сакавіка пачалася эксгумацыя, а 13 красавіка было афіцыйна абвешчана пра знаходку пахаванняў расстраляных польскіх афіцэраў. Эксгумацыя, якой кіраваў прафесар Герхарт Бутц, працягвалася да 7 чэрвеня з прыцягненнем міжнароднай камісіі, што складалася з еўрапейскіх лекараў з саюзных Германіі краін, а таксама з Швейцарыі. У эксгумацыях у катынскім лесе прымалі таксама ўдзел палякі з Тэхнічнай камісіі Польскага Чырвонага Крыжа, што складалася з 9 чалавек, большасць якіх была цесна злучана з Супрацівам, польскія прадстаўнікі грамадскасці прыляцелі на самалёце, пададзеным люфтвафэ. Германія таксама настойліва запрашала ўзяць удзел у расследаванні таксама Міжнародны Чырвоны Крыж. Аднак МЧК адмовіўся з-за забароны Савецкага ўрада, бо ў адпаведнасці са Статутам МЧК не можа дзейнічаць на тэрыторыі дзяржавы, хоць бы і акупаванай, без згоды яго афіцыйных улад.
Высновы нямецкай справаздачы фармулююцца наступным чынам: