cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Максім Багдановіч
Перакладчыцкая дзейнасць
Па шырыні і разнастайнасці творчага дыяпазону дзейнасць Максіма Багдановіча ў галіне беларускага мастацкага перакладу з'яўляецца беспрэцэдэнтнай. Пераклаў на беларускую мову вершы Поля Верлена, Эміля Верхарна, Генрыха Гейнэ, Аляксандра Пушкіна, Авідзія, Гарацыя і іншых замежных паэтаў, на рускую — творы Янкі Купалы, Тараса Шаўчэнкі, Івана Франко. Максім Багдановіч быў першым сярод беларускіх пісьменнікаў, хто так востра і глыбока актуалізаваў мэтазгоднасць і патрэбу далучэння беларускай літаратуры да сусветнай, галоўным чынам еўрапейскай літаратуры. На фарміраванне метаду перакладчыцкай практыкі Максіма Багдановіча зрабілі ўплыў набыткі ў галіне мастацкага перакладу, пакінутыя А. Пушкіным, М. Горкім, І. Франком, а таксама Ф. Багушэвічам, В. Дуніным-Марцінкевічам.
У сваім праграмным крытычным артыкуле «Забыты шлях», напісаным у 1915 годзе Максім Багдановіч абгрунтоўвае актуальнасць беларускага мастацкага перакладу для новай беларускай літаратуры:
Намагаючыся зрабіць нашу паэзію не толькі мовай, але і духам, і складам твораў шчыра беларускай, мы зрабілі б цяжкую памылку, калі б кінулі тую вывучку, што нам давала светавая (найчасьцей еўрапейская) паэзія. Гэта апошняя праца павінна ісьці поўным ходам. Было б горш, чым нядбальствам, нічога не ўзяць з таго, што соткі народаў праз тысячы год сабіралі ў скарбніцу светавой культуры. Але занасіць толькі чужое, не разьвіваючы свайго, — гэта яшчэ горш: гэта знача глуміць на­родную душу. Да таго ж адны жабракі могуць праз усё жыццё толькі браць. Трэба ж і нам, беручы чужое, калі-нікалі даць нешта сваё. А свайго, як мы бачым, мы давалі меней, чым маглі.
Творчы перакладчыцкі метад Максіма Багдановіча абумоўліваецца ўстаноўкаю на дасягненне адэкватнай перадачы зместу і формы арыгінала. Паэт не прымаў і ніколі не выкарыстоўваў у практычнай дзейнасці падрадкоўны, літаральны пераклад верша. Сваю пазіцыю да літаральнага перакладу Максім Багдановіч выказваў у рэцэнзіі на рускі пераклад зборніка вершаў «Эмалі і камеі», зроблены Мікалаем Гумілёвым:
Т. Готье занимает одно из самых почтенных мест во французской поэзии. Поэтому можно лишь приветствовать попытку Н. Гумилева познакомить нашу читающую публику совершеннейшими произведениями этого «ювелира слова» […] Главное достоинство стихотворений Т. Готье, как известно, заключается в изяществе отделки всегда безукоризненного стиха […] и именно эта черта творчества Готье нашла себя в переводах Н. Гумилёва наиболее внимательное отношение. Но при всем том разбираемая книга имеет один убийственный недостаток: то, что в ней искусно, в то же время и весьма искусственно. В ней очень много мастерства и мало поэзии. В ее тщательно отточеных стихах не чувстуется «веяния духа живого», все они красивы, но холодны […] Что касается отдельных промахов переводчика, то можно иной раз посетовать на него за стремление к буквальной передаче подлинника. Фраза «И дьявол кожу ей дубил», употребленная при описании Кармен, очень близка к оригиналу, но в то же время и очень смешна.
Маючы добрыя лінгвістычныя здольнасці, Максім Багдановіч вывучыў і дастаткова глыбока засвоіў лацінскую, нямецкую, французскую мовы, валодаў мовамі славянскіх народаў, а таму мог абыйсціся без падрадкоўніка і працаваць непасрэдна з тэкстам арыгінала. Беларускі даследчык мастацкага перакладу Леанід Казыра выказвае думку, што «ніхто з беларускіх пісьменнікаў ні да Багдановіча, ні пасля яго так шырока не выкарыстоўваў у сваёй арыгінальнай творчасці антычных матываў, тэм, вобразаў, сюжэтаў і форм». У галіне перакладчыцкай дзейнасці імкненне Максіма Багдановіча адаптаваць узоры антычнай паэзіі да беларускага верша знайшло сваё ўвасабленне ў перастварэнні твораў Гарацыя і Авідзія, а менавіта славутай трыццатай оды «Exegi monumentum» («Помнік») з трэцяй кнігі одаў Гарацыя, якую паэт пераклаў нязнаным датуль у беларускай паэзіі аўтэнтычным асклепідаўскім вершам арыгіналу, і двух фрагментаў з «Метамарфозаў» Авідзія з назвамі «Грамада зорак „Карона“» і «Ікар і Дэдал», у якіх паэту ўдалося дакладна ўзнавіць змест, інтанацыю і стыль арыгінала.
Вершы Г. Гейнэ захапілі аўтара «Вянка» страснасцю лірычнага пачуцця, глыбокім пранікненнем у самыя інтымныя зрухі чалавечай душы, філасофскім зместам, вялікім гуманізмам, саркастычным выкрыццём людскіх заган, урэшце, дасканаласцю формы, меладычнасцю, блізкасцю да народнай песні
Багдановічаўскія пераклады твораў Г. Гейнэ і Ф. Шылера хаця і маюць некаторыя выдаткі, што больш залежалі ад часу, чым ад самога перакладчыка, сталі, як і ўся спадчына беларускага паэта, класічнымі.
Асноўнае месца ў перакладчыцкай спадчыне Максіма Багдановіча займае французская паэзія. Яна прадстаўленая 22 творамі Поля Верлена і адным санетам. Характэрна, што аўтар «Вянка» вельмі даражыў перакладамі з Верлена і нават ставіў іх вышэй за некаторыя свае арыгінальныя вершы. Пра гэта сведчыць ліст паэта ад 29 ліпеня 1912 г. у рэдакцыю «Нашай нівы»:
Паночкі! Надумаўся я памясьціць у зборніках і пераклады з Верлена, каторыя раней надаслаў у Піцер. Пераклады да арыгінала блізкія, і, калі я магу іх справядліва ацаніць, — добрыя […] Ва ўсякім разе пераклады Верлена больш вартыя друку, чым гэтыя трафарэты, да ліку каторых трэба прыпісаць і в(ерш) «Шмат у нашым жыцці ёсць дарог…» […] Усе пераклады (калі Верлена Вам аддадуць) трэба памясьціць у канцы кнігі як чацвёрты аддзел з іменем «З чужой глебы»: I. З Верлена II. З іншых паэтаў. […] Ізноў прашу,— друкуйце заменш дрэні, заклінаючы п. Антонія іменем европеізма, культурнасьці і т.д., а п. Ластоўскага іменем мадэрнізма і т.д.
На Максіма Багдановіча паўплывала дасканаласць верленаўскай літаратурнай тэхнікі, гарманічнасць яго верша, дзе ўсе выяўленчыя сродкі скіраваныя на тое, каб падкрэсліць гукавую арганізацыю, рытмічную выразнасць і музычнасць. Гэтыя тэзы перагукаліся з мэтамі беларускага паэта аб узбагачэнні, развіцці і ўдасканаленні фармальных магчымасцей беларускай паэзіі. Словы французскага паэта «De la musique avant toute chose!» (Музыка перш за ўсё!) былі ўзяты Багдановічам у якасці эпіграфа да верша «Па-над белым пухам вішняў…». Пры перастварэнні верленаўскіх вершаў, вядучым прынцыпам перакладчыцкай дзейнасці для Максіма Багдановіча быў прынцып максімальнай набліжанасці да арыгінала. Прынцып гэты рэалізуецца як пры перадачы зместу, лексікі, так і стылю, фармальных асаблівасцей першатвора.
Памяць і спадчына
Яшчэ пры жыцці Багдановіча — у 1909 годзе — тры яго вершы на ўкраінскую мову пераклаў.
У наступным — 1910 — годзе трыялет Багдановіча «Мая душа» пераклаў на рускую мову Уладзімір Самойлавіч Узін, што было першым перакладам на рускую мову твораў Багдановіча, апроч аўтаперакладаў. Арыгінал быў надрукаваны ў «Нашай ніве» 18 лютага. Пераклад — у часопісе «Минский листок» 2 мая.
Творы беларускага паэта перакладзены на два дзясяткі моў свету (сярод іх такія распаўсюджаныя, як англійская (перакладчык Вера Рыч), іспанская, нямецкая, польская, руская, французская, венгерская ), публікаваліся ў Вялікабрытаніі, Германіі, Польшчы, Расіі, Францыі, Югаславіі і іншых краінах. Яшчэ ў 1950-я гады ў Маскве быў выдадзены вялікі зборнік яго выбраных твораў на рускай мове ў перакладзе лепшых савецкіх паэтаў. У ліку перакладчыкаў быў Іван Карасёў.
У 1991—1995 гадах у Беларусі выдадзены поўны збор твораў паэта ў трох тамах.
26 кастрычніка 2011 года Нацбанк Беларусі выпусціў дзве памятныя манеты, прысвечаныя Максіму Багдановічу.
Архіў рукапісаў паэта захоўваўся ў яго бацькі, але падчас штурму Яраслаўля ў 1918 годзе пацярпеў ад пажару: хоць Адам Багдановіч здолеў уратаваць рукапісы ад поўнага знішчэння, частка іх значна абгарэла.
У 1927 годзе, праз 10 гадоў пасля смерці паэта, Валянцінам Волкавым быў створаны «Партрэт Максіма Багдановіча», які цяпер захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі РБ.
Працуюць музеі Багдановіча ў Мінску, Гродне, Яраслаўлі (Цэнтр беларускай культуры. Музей Максіма Багдановіча); імя паэта носяць вуліцы ва ўсіх абласных цэнтрах Беларусі, у Ніжнім Ноўгарадзе, Яраслаўлі і Ялце, школы і бібліятэкі ў розных беларускіх гарадах. Яму прысвечаны опера «Зорка Венера» (Юрый Семяняка — Алесь Бачыла) і опера «Максім» (Ігар Палівода — Леанід Пранчак). У 1991 годзе імя Максіма Багдановіча было ўнесена ў каляндарны спіс ЮНЕСКА «Гадавіны выдатных асоб і падзей».
У красавіку 2008 года Маскоўскі дзяржаўны гістарычны музей пагадзіўся перадаць 6 паўнавартасных паясоў Слуцкай мануфактуры, якія натхнілі Максіма Багдановіча на стварэнне верша «Слуцкіе ткачыхі» ў прыватным беларускім музеі братоў Луцкевічаў. Дамова аб экспазіцыі слуцкіх паясоў у Нацыянальным мастацкім музеі была падпісаная толькі на год.
Вуліцы
У 1991 годзе ў Мінску вуліца была перайменавана ў гонар Максіма Багдановіча. Да гэтага мела назву: Максіма Горкага (з 1963), Камунальная, Аляксандраўская, Траецкая, Віленская, Вялікая Барысаўская. Пачынаецца ад плошчы 8 сакавіка і доўжыцца да вул. Кальцова. Ідзе паралельна праспекту Незалежнасці, працягласць 6 км.
Кватэра А. Я. Багдановіча размяшчалася па вуліцы Аляксандраўскай, 25, у доме Гурэвіча. 27 лістапада 1891 года (паводле старога стылю) тут нарадзіўся Максім, будучы беларускі паэт. Дом стаяў на ўчастку цяперашняй вуліцы М. Багдановіча насупраць сквера каля опернага тэатра.
Помнік
9 снежня 1981 года, у гонар 90-годдзя са дня нараджэння Максіма Багдановіча на плошчы Парыжскай камуны, перад тэатрам оперы і балета, непадалёк ад месца, дзе нарадзіўся і жыў паэт, быў усталяваны помнік класіку беларускай літаратуры. Аўтары помніка скульптар С. Вакар, архітэктары Ю. Казакоў і Л. Маскалевіч. Бронзавая статуя паэта вышынёй 4,6 метра ўсталяваная на пастаменце з чырвонага граніту. Паэт адлюстраваны з перакрыжаванымі на грудзях рукамі, у правай руцэ букет васількоў — кветак, услаўленых у яго паэзіі.
У красавіку 2008 года, у адпаведнасці з рашэннем Мінгарвыканкама, помнік класіку беларускай літаратуры быў адпраўлены на рэстаўрацыю. Замест помніка планавалася ўсталяваць фантан. Такое рашэнне ўладаў выклікала абурэнне лідараў беларускай апазіцыі ў эміграцыі, якія параўноўвалі дэмантаж помніка Багдановіча са зніманнем бел-чырвона-белага сцяга пасля рэферэндуму 1995 года.
У чэрвені 2008 помнік быў усталяваны наноў на рагу вуліцы Максіма Багдановіча і плошчы Парыжскай камуны. Адносна былога месцазнаходжання помнік перанеслі на 150 метраў на паўночны захад, бліжэй да месца нараджэння паэта, і павярнулі тварам да Свіслачы ў кірунку паміж домам на вуліцы М. Багдановіча, 27 і Сувораўскім ваенным вучылішчам.
Музей у в. Ракуцёўшчына
Улетку 1911 года Максім Багдановіч напісаў два цыклы вершаў: «Старая Беларусь» і «Места» (усяго 17 вершаў) і дзве паэмы «Ў вёсцы» і «Вэроніка», калі жыў у маёнтку Лычкоўскіх, у Ракуцёўшчыне (цяпер у Красненскім сельсавеце Маладзечанскага раёна).
Музеіфікацыя ракуцёўшчынскіх месцаў пачалася ў 70-х гг. XX стагоддзя. У чэрвені 1977 г. па прапанове супрацоўнікаў Мінскага абласнога краязнаўчага музея ў вёсцы быў усталяваны помнік — два валуны: адзін як вечная свечка памяці, на другім — выбіты радкі з «Санэта» М. Багдановіча. У 1981 г. каля помніка вядомымі беларускімі пісьменнікамі быў пасаджаны «Максімаў сад».
З 1983 г. на мяжы ліпеня і жніўня збіраюцца аматары беларускай культуры. Ракуцёўшчыну, дзе калісьці адпачываў Максім Багдановіч, у гэтыя дні прыхільнікі яго творчасці ператвараюць у вялікую фестывальную пляцоўку.
Пасля пажару ў музеі Максіма Багдановіча ў в. Ракуцёўшчына было страчана каля 70 ўнікальных экспанатаў.
Курмангазы Сагырбайулы
Курмангазы Сагырбайулы (Құрманғазы Сағырбайұлы; 1818, па іншых дадзеных 1823,  — 1889 ці 1896) — казахскі народны музыка, кампазітар, дамбрыст, аўтар кюеў (п’ес для домбры), кюйшы. Аказаў вялікі ўплыў на развіццё.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1818 годзе ці ў 1823 годзе ў (цяпер  Заходне-Казахстанскай вобласці) у сям’і бедняка Сагырбая. Выхадзец з падроду роду. З ранняга дзяцінства граў на домбры. Ва ўзросце 6 гадоў пад ціскам жорсткай галечы Курмангазы быў аддадзены ў пастухі. У родным ауле Курмангазы з захапленнем слухаў заезджых кюйшы, сярод якіх асабліва вылучаўся кюйшы Узак, які заўважыў у юным Курмангазы асаблівую цікавасць да музыкі і прадказаў яму вялікую будучыню. Ва ўзросце 18 гадоў Курмангазы пакінуў родны аул і пачаў жыццё вандроўнага кюйшы. Працягваў развіваць сваё майстэрства ў такіх вядомых дамбрыстаў, як Байжума, Баламайсан, Байбакты, Есжан і Шэркешэ.
Курмангазы быў відавочцам народнага паўстання казахаў Букееўскай арды (1836—1838) пад кіраўніцтвам Ісатая Тайманава і Махамбета Утэмісава супраць хана Джангіра. Адзін з першых кюяў «Кішкентай» («Малы») — быў прысвечаны народнаму паўстанню. За адкрытую крытыку багатых падвяргаўся пераследам, неаднаразова быў зняволены ў турму. Сядзеў у турмах Уральска, Арэнбурга; існуюць звесткі, што яму даводзілася сядзець у Іркуцкай турме. Вяршыняй творчасці Курмангазы з’яўляецца кюй «Сары-Арка» напоўнены светлай танальнасцю, які малюе карціну бязмежных прастораў казахскага стэпу. Асаблівыя прыёмы гульні Курмангазы, якія шмат у чым развіваюць музычную тэхніку таго часу, беражліва ўспрынялі і распрацавалі яго вучні і паслядоўнікі. Сярод іх былі Махамбет Утэмісаў, Дзіна Нурпеісава, Ергалі Есжанаў і іншыя.
Памёр у 1889 ці 1896 годзе, пахаваны ў вёсцы Алтынжар цяперашняга Валадарскага раёна Астраханскай вобласці Расіі.
Казакевічава
Казакевічава (Казаке́вичево) — сяло ў Хабараўскім муніцыпальным раёне Хабараўскага края Расіі. Утварае аднайменнае сельскае паселішча. Размешчана за 40 км на поўдзень ад Хабараўска ля вусця ракі Усуры, у пачатку Амурскай пратокі, на мяжы з Кітаем.
Знаходзіцца ў пагранічнай зоне, месца дыслакацыі пагранатрада і караблёў Амурскай памежнай флатыліі. Насупраць вёскі, на Вялікім Усурыйскім востраве, у месцы ўпадзення ракі Усуры ў Казакевічаву пратоку ў 1990-х гадах пабудавана капліца Воіна Віктара.
Аўтамабільная дарога, якая вядзе да сяла, пачынаецца ад мікрараёна Хабараўска Чырвоная Рэчка і ад сяла Краснарэчанскае (у абыход Краснай Рэчкі). Закладзена ў 1857 годзе побач з вёскай гольдаў Турмэ (Фурмэ). Першапачаткова — Усць-Усурыйскі пост.
Абоз
Назву Абоз маюць:
Лікоўскі манетны скарб
Лікоўскі манетны скарб знойдзены ў в. Лікоўка (Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) у 1954 годзе. У гліняным гаршку былі медныя, білонныя і сярэбраныя манеты, з якіх вядома 6 468 экзэмпляраў агульнай масай каля 10 кг. Адзін з буйных грашовых скарбаў XVII ст. на тэрыторыі Беларусі. Ухаваны ў 1686—1687 гадах.
Французскі веснік
Французскі веснік (The French Dispatch) — амерыканскі камедыйна-драматычны фільм, зняты рэжысёрам і сцэнарыстам Уэсам Андэрсанам.
Лісовічы
Назву Лісо́вічы маюць:
Фёдар Іванавіч Дарашэвіч
Фёдар Іванавіч Дарашэ́віч (, г. Каменец, цяпер Брэсцкая вобласць — ) — беларускі жывапісец.
Біяграфія
З 1939 года ўдзельнічаў у мастацкіх выстаўках. Член Беларускага саюза мастакоў.
Творчасць
Працаваў у жарнах пейзажа, партрэта, сюжэтна-тэматычнай карціны. Увасабляючы ў сваіх творах запатрабаваныя тэмы рэчаіснасці, ён здолеў тонка адчуць дух часу, віртуозна перадаваў паветра, цяпло і чысціню ў выявах прыроды, пранікнёна паказваў людзей, падкрэслівая іх характар і духоўнае хараство: «Пасля рэкорда» (1948), «Пасля працы» (1954), «Гарманіст ідзе» (1955), «Ачыстка палёў ад камення» (1956), «Газаправод» (1961), «Пошта прыйшла» (1960), «Трывога» (1961), «У летні дзень» (1962), «Дарожнікі» (1977).
Гераізм савецкіх людзей у гады Вялікай Айчыннай вайны адлюстраваны ім у карцінах «На новую зямлю» (1943), «Страляйце, не шкадуйце нас!» (1964), «1941 год» (1967), «Голас з Вялікай зямлі» (1972).
У індустрыяльных краявідах Ф. Дарашэвіча, дзякуючы ўнікальнаму почырку мастака, шэрыя гарадскія пабудовы пераўтвараюцца ў паэтычна-настальгічныя і прыцягальныя светакаляровыя вобразы. У сваіх творах, адлюстроўваючы злабадзённыя тэмы сацыялістычнай рэчаіснасці, ён на здзіўленне тонка перадаваў дух часу.
Мастак многа працаваў над творамі, у якіх адлюстроўваў беларускую прыроду. Ён стварыў карціны-пейзажы шырокага гучання: «Рака Чусавая» (1942), «Пойма ракі Бярэзіны» (1953), «Ледаход на Бярэзіне» (1956), «Зіма» (1956), «Над Прыпяццю» (1973), «Возера Мураці» (1975), «Адліга» (1980). Многія творы напісаны з натуры ў Камянцы і яго ваколіцах: «Горад Камянец», «Камянецкая вежа», «Дарога на Замасты», «Дворык», «Стары мост», «У Белавежскай пушчы. Зубры» (1960).
Стварыў шэраг партрэтаў.
Творы майстра знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, фондах Беларускага саюза мастакоў, мастацкім музеі імя В. Бялыніцкага-Бірулі, музеі «Брэсцкая крэпасць-герой», Пермскай мастацкай галерэі, Полацкай мастацкай галерэі.
Узнагароды
Узнагароджаны медалямі і Граматай Вярхоўнага савета БССР.
Памяць
З 2006 года ў Камянецкім раёне праводзяцца мастацкія пленэры, прысвечаныя памяці Ф. Дарашэвіча. У верасні 2010 года ў Мінскай мастацкай галерэі Л. Шчамялёва дэманстравалася выстава жывапісу Ф. Дарашэвіча «Імя ў гісторыі», арганізаваная пры актыўным удзеле дачкі мастака, Людмілы Фёдараўны Баравіцкай. У лістападзе 2011 года ў гэтай жа галерэі была арганізавана выстава графікі Ф. Дарашэвіча «Эцюды аб мінулым стагоддзі».
Новы Ургал
Новы Ургал (Но́вый Урга́л) — рабочы пасёлак у Верхнебураінскім раёне Хабараўскага края Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Новаургальскага гарадскога паселішча.
Насельніцтва — 6151 чал. (2021). Назва паходзіць ад ракі Ургал. На удэгейскай мове Ургал — сушанае мяса, якое рабілі на запас. Пасёлак Новы Ургал размешчаны ў заходняй частцы края за 28 км на захад ад раённага цэнтра Чэгдамын.
Чыгуначны вузел на скрыжаванні БАМа і лініі Ізвястковая — Чэгдамын. Пасёлак Новы Ургал стаіць на левым беразе ракі Ургал.
Бакунова
Назву Бакуно́ва маюць:
Калежскі рэгістратар
Калежскі рэгістратар — ніжэйшы грамадзянскі чын XIV класа ў Табелі аб рангах у Расіі XVIII-ХIХ стагоддзяў, а таксама службовец, які валодаў такім чынам. Да 1845 даваў асабістае дваранства, затым толькі ганаровае грамадзянства.
Шылікты (Акмолінская вобласць)
Шылікты — сяло ў Астраханскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ясільскай сельскай акругі. Код КАТА — 113637200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 281 чалавек (136 мужчын і 145 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 216 чалавек (110 мужчын і 106 жанчын).
Наталля Анатольеўна Рыжанкова
Ната́лля Анато́льеўна Рыжанко́ва (нар., Магадан, Магаданская вобласць) — беларуская біятланістка. Член алімпійскай зборнай каманды Беларусі па біятлоне на Алімпіядзе ў Лілехамеры і Нагана. Першая жонка беларускага біятланіста Алега Рыжанкова.
Сезон 2020 ФК Хімік Светлагорск
У 2020 годзе футбольны клуб «Хімік» з Светлагорска прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Склад
Станам на кастрычнік 2020 года.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Конка-Казале
Конка-Казале (Conca Casale) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Ізернія.
Насельніцтва складае 269 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 19 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 86070. Тэлефонны код — 0865.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Аляксандр Аляксандравіч Асьмёркін
Аляксандр Аляксандравіч Асьмёркін (1892, Елісаветград —, ) — рускі мастак.
Творчая біяграфія
Працаваў у тэхніках графікі і жывапісу, тэатральным мастаком. Належаў да гуртка мастакоў «». У 1910 годзе вучыўся ў Рысавальнай школе Таварыства заахвочвання мастацтваў у Кіеве. Вучань І. І. Машкова, уваходзіў у калектыў «» і ў, быў арганізатарам мастацкага аб’яднання «Крыло».
У 1920-я А. А. Асьмёркін выкладаў у Вышэйшых мастацка-тэхнічных майстэрнях. У 1930-я і 1940-я А. А. Асьмёркін спалучаў актыўную творчую дзейнасць з педагагічнай працай у Інстытуце жывапісу, скульптуры і архітэктуры Усерасійскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу і. А. А. Асьмёркін выхаваў шэраг слыўных мастакоў.
Дубляны
Назву Дубля́ны маюць:
Севера-Курыльск
Севера-Курыльск (Северо-Курильск, да 1946 — Касівабора) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Севера-Курыльскага раёна Сахалінскай вобласці. Насельніцтва 2,5 тыс. чал. (2005).
Горад размешчаны на востраве Парамушыр (Курыльскія астравы), на беразе Другога Курыльскага праліва, за 1338 км ад Южна-Сахалінска, за 312 км ад Петрапаўлаўска-Камчацкага. За 7 км ад горада знаходзіцца вулкан Эбека. У горадзе знаходзіцца вертадром.
Эканамічная актыўнасць у горадзе ў асноўным звязаная з здабычай і перапрацоўкай рыбы і морапрадуктаў. Ёсць рыбны порт.
IC 3778
IC 3778 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Першамайск
Назву Першама́йск маюць:
Карабельны сакратар
Карабельны сакратар — першапачаткова ваенна-марскі, затым грамадзянскі чын XI класа ў «Табелі аб рангах». Да канца XVIII ст. перастаў прысвойвацца і быў скасаваны ў 1834 годзе.
Зборная Непала па футболе
Зборная Непала па футболе — каманда, якая прадстаўляе Непал на футбольных матчах і чэмпіянатах. Кантралюецца Футбольнай федэрацыяй Непала. Найлепшага выніку зборная дамаглася ў 1993 годзе, заваяваўшы бронзавыя медалі ў розыгрышы кубка федэрацыі Паўднёвай Азіі па футболе. Праводзіць свае хатнія матчы на ​​стадыёне «Дасаратх Рангасала».
Сінодскі рэгістратар
Сінодскі рэгістратар — у Расійская імперыі грамадзянскі чын ХIII класа ў Табелі аб рангах (да 1811 года); дробны службоўца ў органах царкоўнага кіравання.
Міні-альбом
Міні-альбом, таксама, міньён (mignon) альбо EP (extended play) — музычны альбом, які змяшчае менш кампазіцый, чым паўнавартасны студыйны альбом.
Высакагорны (Хабараўскі край)
Высакагорны (Высокого́рный) — рабочы пасёлак у Ванінскім раёне Хабараўскага края Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Высакагорненскага гарадскога паселішча.
Размешчаны ў горнай мясцовасці Сіхатэ-Аліня (на вышыні каля 450 метраў), за 140 км на паўночны захад ад раённага цэнтра Ваніна, на беразе ракі Мулі. Чыгуначная станцыя на лініі Камсамольск-на-Амуры — Савецкая Гавань. Заснаваны ў кастрычніку 1943 года як станцыя Мулі Упраўлення будаўніцтва, а 8 студзеня 1947 года пастановай Савета Міністраў СССР станцыя сумесна з чыгуначнай лініяй Камсамольск-на-Амуры-Савецкая Гавань была ўключана ў склад Далёкаўсходняй чыгункі і перададзена з Прыморскага края ў Хабараўскі.
Першамайск (Салігорскі раён)
Першама́йск (да 1964 года Жываглодавічы) (, Першемайск) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Чырвонаслабодскага сельсавета.
Знаходзіцца за 37 кіламетраў на паўночны захад ад горада і чыгуначнай станцыі Салігорск, 150 кіламетраў ад Мінска.
Гісторыя
30 ліпеня 1964 года вёска Жываглодавічы Любанскага раёна і пасёлкі Крыжы і Прагрэс, якія зліліся ў адзін населены пункт, былі перайменаваны ў вёску Першамайск.
Да 30 сакавіка 2006 года вёска ўваходзіла ў склад і з’яўлялася цэнтрам Першамайскага сельсавета.
IC 3779
IC 3779 — галактыка тыпу E? (эліптычная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Максім Аляксандравіч Галкін
Максім Аляксандравіч Галкін (Макси́м Алекса́ндрович Га́лкин; нар., Нара-Фамінскі раён, Маскоўская вобласць, СССР) — расійскі артыст эстрады, парадыст, гумарыст, шоумен, стэндап-комік, акцёр, тэлевядучы «Першага канала» (у 2000—2008 гадах і з 2015 года) і канала «Расія-1» (у 2008—2015 гадах).
Пяты муж спявачкі Алы Пугачовай.
Осрблье
Осрблье (Osrblie) — вёска раёна Брэзна Банскабыстрыцкага краю Славакіі, размешчаная ў горным масіве Паляна ў 9 км ад горада Брэзна. Вышыня над узроўнем мора — 580 м, Осрблье акружана гарамі вышынёй у 1000 — 1100 м.
Вёска вядомая тым, што тут праводзяцца этапы Кубка свету па біятлоне, у 1997 годзе тут праводзіўся чэмпіянат свету па біятлоне (спартыўны арэал знаходзіцца ў 500 м на захадзе ад вёскі і быў абсталяваны ў 1981 годзе).
Рыпкынскі раён
Рыпкынскі раён (Ріпкинський район) — скасаваная адміністрацыйная адзінка ў складзе Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Рыпкы (Ріпки).
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 27989 чалавек, плошча — 2105 км².
Геаграфія
Рыпкынскі раён размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Чарнігаўскай вобласці. Ён мяжуе з Чарнігаўскім, Гараднянскім раёнамі Чарнігаўскай вобласці і Гомельскім, Лоеўскі, Брагінскі раёнамі Гомельскай вобласці Рэспублікі Беларусь. Адлегласць да абласнога цэнтра па чыгунцы 36 км, шашэйнымі шляхамі 39 км.
Клімат умерана кантынентальны. Глебы дзярнова-падзолістыя, сярэдні бал 42. Карысныя выкапні: гліна, пясок, торф.
Транспарт
Па тэрыторыі раёна праходзіць аўтадарогі: * * * * * * *
Гісторыя
Раён утвораны ў 1923 годзе.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 5 пасялковых і 27 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 5 пасёлкаў гарадскога тыпу, 4 пасёлкі сельскага тыпу і 109 сёлаў.
Насельніцтва
Колькасць насельніцтва раёна:
Нармер
Нармер (таксама Хор Нар) — егіпецкі цар часоў Ранняга Царства, які правіў каля 3000 г. да н.э. Паводле меркавання некаторых егіптолагаў ён быў апошнім царом 0-й дынастыі, іншыя ж лічаць яго першым царом 1-й дынастыі. Нармер часта ўпамінаецца ў сучасных яму крыніцах. Нельга выключаць, што Нармер і Менес адна і тая ж асоба.
І хаця вядома некалькі асабліва значных знаходак, звязанных з Нармерам, сярод якіх Палетка Нармера і шышка яго булавы, пра яго паходжанне і асобу па-ранейшаму ведаюць мала, таму існуе мноства спрэчных меркаванняў адносна яго асобы. Але безумоўна, Нармер паскорыў развіццё культуры і дабрабыту краіны і пралажыў шлях да росквіту царства.
Імя
Дайшло некалькі варыянтаў Хорава імені Нармера. Хаця на сасудах часам сустракаецца толькі «нар» (сом) у серэху, імя на адбітках пячацей выпісана поўнасцю або нават падоўжана эпітэтам «чаі» («мужны» ). Хоць Нармерава імя вядома ўжэ даўно, яго дагэтуль не ўдалося здавальняюча перакласці. Асаблівыя цяжкасці як мовазнаўцам, так і егіптолагам чыніць фанетыка егіпецкага слова «нар», якое абазначала сома, геральдычную жывёлу цара Нармера. Акрамя таго, невядома, якім было сімвалічна значэнне сома ў егіпцян.
Імя Нармер прынята перакладаць як «раз’юшаны сом» або «жахлівы сом», хаця прапаноўваліся і іншыя пераклады імені. Пры перакладзе і тлумачэнні падобных егіпецкіх імён часцей за ўсё ўжываецца рэбусны прынцып. Як тлумачыць Хартвіг Алтэнмюллер, агульнапрынятае чытанне імені Нармер было атрымана шляхам зліцця паняццяў «нар» («сом») і «мер» («зубіла»). Альтэнмюллер прапануе альтэрнатыўнае чытанне «саб» замест «нар» і спасылаецца на перыядычныя сумненні іншых егіптолагаў адносна існуючага дагэтуль перакладу.
Асоба
Нармер быў жанаты, імаверна, з прынцэсай Нейтхатэп. Праўда, сямейныя сувязі гэтай высокароднай жанчыны выклікаюць спрэчкі ў егіптолагаў, бо нельга выключаць, што яна таксама магла быць жонкай цара Ахі. Прыкладна тое ж і з дамай па імені Бенерыб («Ласкавая сэрцам»). Больш імаверна, што яна была Нармеравай дачкой і жонкай цара Ахі. Такім чынам, пытанне, хто была жонка (ці жонкі) Нармера, канчаткова не развязана. Сынам Нармера лічыцца яго пераемнік на троне Хор Аха.
Філін’яна
Філін'яна (Filignano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Ізернія.
Нармер
Асоба
Таксама няма адназначнага адказу на пытанне, хто быў Нармераў папярэднік. Адны егіптолагі лічаць, што гэта быў цар Ка, другія ж у якасці папярэдніка разглядаюць цара Скарпіёна II.
Філін’яна
Насельніцтва складае 755 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 24 чал./км². Займае плошчу 31 км². Паштовы індэкс — 86074. Тэлефонны код — 0865.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Жарсуат (Акмолінская вобласць)
Жарсуат — сяло ў Астраханскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жарсуацкай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна ў 26 км на поўнач ад цэнтра пасёлка Астраханка. Код КАТА — 113639100.
Філін’яна
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Жарсуат (Акмолінская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 726 чалавек (383 мужчины и 343 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 323 чалавекі (170 мужчын і 153 жанчыны).
Даманавічы (Салігорскі раён)
Дама́навічы (, Домановичи) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Цэнтр Даманавіцкага сельсавета.
Знаходзіцца за 51 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Салігорска, за 180 км ад Мінска, каля Даманавіцкага канала.
Нармер
Унутраная палітыка
Акрамя таго нядаўнія даследаванні паказваюць, што аб’яднанне ажыццяўлялася не праз заваяванні, хаця ваенныя сутычкі канечне здараліся. Так, напрыклад, лічбы, якія раней часта прыводзіліся для колькасці захопленых палонных у час магчымых паходаў Нармера, цяпер разглядаюцца як непраўдападобныя. Для часоў Старога Царства наяўнасць войска, чыя колькасць перавышала б 100 000 чалавек, не пацвярджаецца крыніцамі, таму мабыць Нармер лічыў усіх жыхароў, а патом абазначаў іх азначнікам як «мяцежнікаў» (sbj.w). Больш таго, у Нармеравых запісах пры падліках мужчыны і жанчыны асобна не выдзяляліся. Такім чынам, на «шышцы» Нармеравай булавы адлюстрована мірнае ўключэнне ці аб’яднанне меншага края з большым, якое праходзіла ў форме перапісу насельніцтва або чагось падобнага.
Вольфганг Хельк, напрыклад, на аснове археалагічных знаходак у сувязі са святам суправаджэння Хора ўказвае на магчымасць таго, што пацверджаны крыніцамі таварны абмен сведчыць аб існаванні цэнтральнага ўрада ў Егіпце яшчэ да Нармера. Надпісы на сасудах і гліняныя чарапкі з Гіргі, Тархана і Абідаса пацвярджаюць ажыўлены менавы гандаль рознымі таварамі паміж Верхнім і Ніжнім Егіптам. Гэтыя надпісы з’яўляюцца аднымі з самых ранніх пісьмовых крыніц, якія сведчаць аб таварным абмене. На аснове гэтага можна дапусціць, што яшчэ да Нармера ў зносінах паміж поўначчу і поўднем краіны пераважала мірная палітыка, тым больш што абмен таварамі ажыццяўляўся праз цэнтральныя ўрадавыя ўстановы. З-за адсутнасці пісьмовых крыніц цяпер немагчыма высветліць, як гэта адбывалася: ці ў рамках дзелавых сувязей, ці з якой-небудзь рытуальнай нагоды (напрыклад, у выглядзе кірмашоў, прымеркаваных да свята). Большасць надпісаў на посудзе зроблена чорным чарнілам з наступным абпальваннем.
Знешняя палітыка
Падчас праўлення Нармера мелі месца кантакты з краінамі за межамі егіпецкіх зямель. Кантакты пацвярджаюцца няўнасцю імені ўладара на розных артэфактах. Так, напрыклад, на паўднёвым захадзе цяперашняга Ізраіля (Тэль Арад, Эн Бесор, Рафіях, Тэль Эрані) быў знойдзен посуд з іменем Нармера. Магчыма, гэтыя знаходкі ўскосна сведчаць, што туды даходзілі ваенныя атрады Нармера. Да таго ж, у Абідасе знойдзен ярлычок са слановай косці з выявай азіята, які спатыкаецца ці падае на калені. Ярлычок з’яўляецца адным з самых ранніх пацверджанняў кантактаў паміж егіпцянамі і азіятамі. Акрамя таго, пад Нехенам і Кустулам былі выяўлены сасуды з узорамі і знакамі, якія сведчаць аб існаванні наладжанага гандлю паміж Нубіяй і Егіптам. Іншыя артэфакты намякаюць на сутычкі з лівійскімі плямёнамі. Так, напрыклад, у магіле Нармера быў знойдзен цыліндр са слановай косці, на яком відаць Нармер, які трымае ў руках доўгую дубіну. Дубіна займае тры рэгістры, у якіх сядзяць на кукішках звязаныя мужчыны з доўгімі клінападобнымі бародамі. Такія бароды падказваюць, што гэта лівійцы.
Егіпецкая рэлігія
Пры Нармеры вельмі добра засведчана пакланенне такім багам як Хор, Сет, Мафдзет, Рэпут, Бат, Нейт, Мехіт, Птах, Апіс, Мін. Асабліва шанаваліся багіні Бат і Нейт. Пад Коптасам была знойдзена вялікая статуя Міна з пясчаніка, якая, калі меркаваць па пастаноўцы цела, імаверна была створана ў часы Нармера.
Пахаванне
Фліндэрс Пітры лічыў, што Нармер быў пахаваны ў збудаванні B10, якое Пітры раскапаў на некропалі Ум эль-Кааб пад Абідасам. На сённяшні дзень B10 разглядаюць як частку грабніцы Хора Ахі, а сапраўдная грабніца Нармера, як мяркуюць, знаходзіцца на месцы раскопаў B17 і B18. Грабніца складаецца з дзвюх абкладзеных сырцоваю цэглай камер плошчай 10 × 3 m².
Пахавальныя памяшканні прымыкаюць непасрэдна адно да аднаго і аддзелены толькі сцяной. У грабніцы былі знойдзены адбіткі цыліндрычных пячацей Нармера, прадметы са слановай косці з яго іменем і найстаражытнейшыя летапісныя таблічкі егіпецкага правіцеля. Таксама ў пахаванні былі фрагменты алебастравых ваз з іменем Нармера.
Беда Вялебны
Беда Вялебны, Беда з Нартумбрыі (Bēda Venerābilis; 672/673 — ) — манах Ордэна бенедыкцінцаў з Нартумбрыі, багаслоў, гісторык і паэт. Прылічаны да святых хрысціянскай царквой.
Вядомы сваёй працай «Царкоўная гісторыя народа англаў» (Historia ecclesiastica gentis Anglorum), за якую яго завуць бацькай англійскай гісторыі. У 1899 годзе Беда абвешчаны настаўнікам царквы.
Біяграфія
Ужо на восьмым годзе жыцця ён паступіў у манастыр Уірмаўт, дзе прабыў да 691 года, атрымаўшы там цудоўную для таго часу навуковую адукацыю. Адсюль ён перайшоў у суседні, падуладны Уірмаўту манастыр Джарау (заснаваны ў 681), дзе на 19-м годзе жыцця стаў дыяканам і ў 702 годзе — святаром. З гэтага часу пачынаецца яго пісьменніцкая дзейнасць, якая складалася, галоўным чынам, у тлумачэнні асобных кніг Старога і Новага Запаветаў. На смяротным ложы ён скончыў пераклад Евангеллі паводле Яна на англасаксонскую мову, дыктуючы яго сваім вучням. Паводле яго біёграфа Кутберта, апошняе сачыненне святога — Перадсмяротная песня Беды на старажытнаанглійскай мове. Памёр 27 мая 735 і пахаваны ў манастыры Джарау; пазней яго рэшткі былі перанесены ў Дарэмскі сабор.
Вялікі Манчэстэр
Плошча Вялікага Манчэстэра складае 496 квадратных міль (1285 км²). Вялікі Манчэстэр мяжуе з Чэшырам (на паўднёвым захадзе і поўдні), Дэрбішырам (на паўднёвым усходзе), Заходнім Ёркшырам (на паўночным усходзе), Ланкашырам (на поўначы) і Мерсісайдам (на захадзе). На тэрыторыі графства размешчаны гарадскія тэрыторыі з высокай шчыльнасцю насельніцтва, прыгарады і сельскія тэрыторыі. Большая частка тэрыторыі Вялікага Манчэстэра ўрбанізавана. У графстве ёсць выразна выяўлены дзелавы цэнтр, які ўтвараецца гарадскім цэнтрам Манчэстэра, а таксама прылеглымі часткамі Солфарда і Трафарда. Разам з тым, Вялікі Манчэстэр з'яўляецца поліцэнтрычным графствам, таму што складаецца з дзесяці муніцыпальных раёнаў, у кожным з якіх ёсць прынамсі адзін цэнтральны горад і яго ўскраіны. Гарадская агламерацыя Вялікага Манчэстэра займае трэцяе месца ў спісе самых населеных агламерацый Вялікабрытаніі, ахопліваючы большую частку тэрыторыі графства.
Геаграфія
Плошча графства Вялікі Манчэстэр складае 492,7 квадратных міль (1,276 км²). Ва ўсходняй частцы графства знаходзяцца Пенінскія горы: яны праходзяць праз Олдэм, Рочдэйл і Тэймсайд. На захадзе графства знаходзяцца Пенінскія балоты, каменнавугальныя басейны (галоўным чынам, пясчанікі і гліністыя сланцы). Праз межы графства працякаюць рэкі Мерсі і Тэйм. Таксама па тэрыторыі графства працякаюць рэкі Біл, Дуглас Ірк.
На тэрыторыі графства размешчаны гарадскія тэрыторыі з высокай шчыльнасцю насельніцтва, прыгарады і сельскія тэрыторыі. Большая частка Вялікага Манчэстэра ўрбанізавана. У графстве ёсць выразна выяўлены дзелавы цэнтр, які ўтвараецца гарадскім цэнтрам Манчэстэра, а таксама прылеглымі часткамі Солфарда і Трафарда. Разам з тым, Вялікі Манчэстэр з'яўляецца поліцэнтрычным графствам, таму што складаецца з дзесяці муніцыпальных раёнаў, у кожным з якіх ёсць прынамсі адзін цэнтральны горад і яго ўскраіны. Вялікі Манчэстэр з'яўляецца, магчыма, самай шматскладовай агламерацыяй у Вялікабрытаніі па-за межамі Лондана, што прама адлюстроўваецца ў шчыльнасці транспартнай сеткі рэгіёна і памерах інвестыцый, якія накіроўваюцца на яе пастаяннае развіццё.
У ніжэйпрыведзенай табліцы пералічаны муніцыпальныя раёны (metropolitan borough) графствы, а таксама большая частка іх населеных пунктаў.
Служба нацыянальнай статыстыкі Вялікабрытаніі вылучае агламерацыю Вялікага Манчэстэра (Greater Manchester Urban Area), сканцэнтраваную вакол горада Манчэстэр і яго буйных прыгарадаў. Агламерацыя пакрывае большую частку (хоць не ўсю) метрапальнага графства. У агламерацыю не ўваходзяць паселішчы Уіган і Марпл, якія размешчаны ў межах графства Вялікі Манчэстэр, але ўваходзяць некаторыя паселішчы іншых графстваў, напрыклад, Уілмслау і Олдэрлі Эдж з Чэшыра, Уітуарт з Ланкашыра. Хоць ні графства Вялікі Манчэстэр, ні агламерацыя Вялікага Манчэстэра не маюць статусу «сіці» ў Злучаным Каралеўстве, Еўрапейскі Саюз разглядае агламерацыю вакол Манчэстэра «гамагенны гарадскі рэгіён». На тэрыторыі Вялікага Манчэстэра быў вылучаны 21 участак асаблівага навуковага значэння: 14 з іх уяўляюць асаблівага біялагічную цікавасць, 5 — геалагічную цікавасць, а 2 - абедзве адначасова.
Паветраныя масы
Паве́траныя ма́сы — вялікія аб’ёмы паветра ў трапасферы (ад паверхні зямлі да 10—12 кіламетраў вышыні), суразмерныя па плошчы з вялікімі часткамі мацерыкоў і акіянаў.
Утвараюцца пры працяглым знаходжанні над аднастайнай тэрыторыяй сушы або акваторыяй. Валодаюць пэўнымі аднароднымі ўласцівасцямі і перамяшчаюцца як цэлае ў адной з плыней агульнай цыркуляцыі атмасферы, адасоблены ад суседніх пагранічнымі зонамі — атмасфернымі франтамі. Займаюць вялікую плошчу (мільёны квадратных кіламетраў). У час руху паступова страчваюць уласцівасці і трансфармуюцца. Аказваюць вялікі ўплыў на працэсы фарміравання розных тыпаў клімату.
Класіфікацыя
Паводле паходжання адрозніваюць:
Алаўтра
Алаўтра (малагас. Farihin' Alaotra) — найбуйнейшае возера на Мадагаскары.
Паветраныя масы
Класіфікацыя
На тэрыторыі Беларусі пераважае вільготнае марское палярнае паветра (гл. Паветра ўмераных шырот), якое фарміруецца над Атлантычным акіянам.
Чорнафігурны вазапіс
Чорнафігурны вазапіс — адзін з найбольш значных стыляў вазапісу разам з чырвонафігурным вазапісам. Росквіт старажытнагрэчаскага чорнафігурнага вазапісу прыпадае на VII—IV стагоддзі да н. э.
Тэхналогія вырабу
Для вазапісу вялікае значэнне мае форма пасудзіны, на якую наносіцца малюнак. Папулярнасць керамічных формаў вар'іравала з часам: некаторыя пасудзіны выкарыстоўваліся толькі ў пэўны перыяд часу, іншыя выходзілі з ужытку, а трэція перажывалі з часам значныя змены. Аднак агульным з'яўляўся прынцып нанясення роспісу. Створаныя ганчаром вазы спачатку высушваліся. Далей падсохлы да стану сырца посуд яшчэ да абпалу распісваўся вазапісцамі — у сваёй большасці рабамі або нанятымі рамеснікамі, якія па параўнанні з ганчарамі займалі больш нізкае становішча ў грамадстве. У тэхніцы чорнафігурнага вазапісу маляваны сюжэт наносіўся на вазу гліняным шлікерам (глянцавай глінай, раней памылкова лічылася лакам). Такім чынам, гэта не было роспісам у звычайным разуменні гэтага слова. Спачатку малюнак наносіўся на вазу інструментам тыпу пэндзля. Дэталі ўнутры малюнка прарысоўваліся з дапамогай насечак на шлікеры. Для прапрацоўкі дэталяў часта ўжываліся мінеральныя фарбы — чырвоная і белая для арнаментаў, элементаў адзення, валасоў, грывы жывёл, дэталяў зброі і іншага. Белая фарба таксама выкарыстоўвалася для выяў жаночых цел. Ацаніць канчатковы вынік роспісу можна было толькі пасля складанага трохразовага абпалу. У працэсе абпалу гліна посуду набывала чырванаватае адценне, а шлікер станавіўся чорным.
Алаўтра
Плошча паверхні — 900 км². Найбольшая глыбіня — 1,5 м. Уцякае і выцякае рака Амбату.
Чорнафігурны вазапіс
Карынфскі вазапіс
Чорнафігурны вазапіс узнік у Карынфе каля 700 года да н. э. Упрыгожаная роспісам кераміка з Карынфа панавала ў міжземнаморскім рэгіёне ў VII — пачатку VI стагоддзя да н. э. Вялікая частка вырабленага ў Карынфе керамічнага посуду была выяўленая ў Этрурыі, ніжняй Італіі і на востраве Сіцылія. Карынфская гліна была мяккай і мела жаўтлявае, а часам зялёнае адценне. Шмат вырабаў пакутавала ад памылак пры абпале.
Алаўтра
Узбярэжжа возера Алаўтра — важны сельскагаспадарчы рэгіён Мадагаскара. Тут знаходзяцца значныя пасевы рысу. Развіваецца рыбалоўства. Трысняговыя зараснікі возера — месца пасялення шматлікіх земнаводных, рэдкіх лемураў і птушак. 2 лютага 2003 года Алаўтра атрымала статус Рамсарскага ўгоддзя (гл. Рамсарская канвенцыя).
Возеру пагражае паступовае абмяленне ў выніку высечкі лесу і запарушвання вады глебай, вынесенай з палеткаў пад час сезону мусонаў.
Чорнафігурны вазапіс
Карынфскі вазапіс
У карынфскай кераміцы адрозніваюць некалькі перыядаў: протакарынфскі, пераходны, ранні карынфскі (620/615-595 гг. да н. э.), сярэдні карынфскі (595-570 гг. да н . э.), а таксама I позні карынфскі (570-550 гг. да н . э.) і II позні карынфскі (пасля 550 г. да н . э.). Устанаўленне ўзросту ваз звязана з некаторымі цяжкасцямі і часта абапіраецца на даты заснавання грэчаскіх паселішчаў на тэрыторыі Італіі.
Пасля абпалу глянцавая гліна на вазах становіцца матава-чорнай. Дадатковыя фарбы — белая і чырвоная — упершыню сталі прымяняцца менавіта карынфскімі вазапісцамі. Аздоблены роспісам посуд звычайна невялікага памеру і рэдка перавышае ў вышыню 30 сантыметраў. Роспісам пераважна ўпрыгожваўся посуд для араматычных алеяў (алабастроны, арыбалы), піксіды, кратары, айнахоі і чары. Часта распісвалася і кераміка больш складаных фігурных формаў. У адрозненне ад ваз атычнага паходжання на карынфскіх вазах рэдка сустракаюцца графіці або подпісы вазапісцаў. З нешматлікіх вядомых па імёнах карынфскіх вазапісцаў вылучаюцца Харэс і. Для карынфскага вазапісу характэрныя выявы жывёл у фрызах — тонкіх паясах, якія гарызантальна падзяляюць тулава ваз. Часта адлюстроўваюцца міфалагічныя сцэны: Геракл і персанажы легенд аб Траянскай вайне. Багі сустракаюцца ў карынфскім жывапісе параўнальна рэдка. З паўсядзённага жыцця карынфскія вазапісцы часта малявалі бітвы, коннікаў і піры. Спартыўныя спаборніцтвы сустракаюцца рэдка. Прасачыць развіццё стыля карынфскага вазапісу дастаткова складана, паколькі ў адрозненне ад атычнага прапорцыі распісваных пасудзін у Карынфе змяняліся нязначна. У ранні перыяд распісваліся пасудзіны для араматычных алеяў і кратары-каланеты (іх таксама завуць «карынфскімі»). Апавядальныя выявы чаргуюцца з анімалістычнымі фрызамі. Па асірыйскай традыцыі часта сустракаецца выява льва. У якасці арнаментальнай аздобы на вазах высякаліся разеткі. У сярэднім перыядзе льва змяніла пантэра. Выявы становятся больш выцягнутымі. Арнаменты адрозніваюцца вялікай разнастайнасцю і наносятся як узор на шпалерах. У вазапіс уключаюцца новыя формы пасудзін: амфарыскі і выпуклыя піксіды. Найболей вядомымі майстрамі гэтага часу являются упамянёны, і. У I позні перыяд анімалістычныя фрызы захоўваюцца выключна на піксідах і пасудзінах для араматычных алеяў. Найбольш папулярным запаўняльным арнаментам з'яўляецца «гарошак». У гэты час Карынф саступіў лідзіруючае становішча ў вазапісе Афінам. Калі раней атычныя вазапісцы капіравалі творчыя знаходкі карынфскіх майстроў, то цяпер наадварот карынфскія майстры атрымлівалі творчыя импульсы ад атычных мастакоў. Аднак і ў гэты час у Карынфе стваралі таленавітыя вазапісцы, як, напрыклад,. Выбітнымі творамі вазовага роспісу гэтага перыяду сталі кратары Амфіярос і Астарыта. Карынфяне запазычылі ў афінскіх ганчароў новыя формы пасудзін: лекіф і айнахою. Пануючы атычны стыль вазапісу паўплываў і на першапачаткова жаўтаватае адценне карынфскай керамікі: яе сталі дадаткова пакрываць чырванаватай фарбай. Для II позняга карынфскага стыля характэрна перавага арнаментальнага роспісу і сілуэтнай тэхнікі малюнка. У гэты час пачалося распаўсюджанне чырвонафігурнага стыля, у якім карынфскія вазописцы не дасягнулі хоць якіх выбітных вынікаў.
Мусон
Мусон (ад араб. «موسم» (mausim) — сезон) — устойлівыя вятры, якія перыядычна змяняюць свой ​​кірунак; летам дзьмуць з акіяна, зімой з сушы; уласцівыя трапічным абласцям і некаторым прыморскім краінам умеранага пояса (Далёкі Усход). Мусонны клімат характарызуецца падвышанай вільготнасцю ў летні перыяд.
Характарыстыка
У кожным месцы вобласці мусонаў на працягу кожнага з двух асноўных сезонаў існуе рэжым ветру з рэзка выяўленай перавагай аднаго кірунку (квадранта і актанта) над іншымі. Пры гэтым у іншым сезоне пераважны кірунак ветра будзе процілеглым ці блізкім да процілеглага. Такім чынам, у кожнай мусоннай вобласці ёсць зімовы мусон з узаемна процілеглымі або, па меншай меры, з рэзка рознымі пераважнымі кірункамі.
У пераходныя сезоны, увесну і ўвосень, калі адбываецца змена мусонаў, устойлівасць рэжыму ветру парушаецца.
Устойлівасць мусонаў звязаная з устойлівым размеркаваннем атмасфернага ціску на працягу кожнага сезона, а іх сезонная змена — з карэннымі зменамі ў размеркаванні ціску ад сезону да сезону. Пераважныя барычныя градыенты рэзка мяняюць кірунак ад сезону да сезону, разам з гэтым змяняецца і кірунак ветру.
У выпадку мусонаў, як і ў выпадку пасатаў, устойлівасць размеркавання зусім не азначае, што на працягу сезону над гэтым раёнам ўтрымліваецца адзін і той жа антыцыклон або адна і тая ж дэпрэсія. Напрыклад, узімку над Усходняй Азіяй паслядоўна змяняецца цэлы шэраг антыцыклонаў. Але кожны з гэтых антыцыклонаў захоўваецца адносна доўга, а колькасць дзён з антыцыклонамі значна перавышае колькасць дзён з цыклонамі. У выніку антыцыклон атрымліваецца і на шматгадовай сярэдняй кліматычнай карце. Паўночныя кірункі ветру, звязаныя з усходнімі перыферыямі антыцыклона, пераважаюць над усімі іншымі напрамкамі ветру; гэта і ёсць зімовы ўсходне-азіяцкі мусон. Такім чынам, мусоны назіраюцца ў тых раёнах, дзе цыклоны і антыцыклоны валодаюць дастатковай устойлівасцю і рэзкай сезоннай перавагай адных над іншымі. У тых абласцях Зямлі, дзе цыклоны і антыцыклоны хутка змяняюцца адзін ад аднаго і адны мала пераважаюць над іншымі, рэжым ветру зменлівы і не падобны да мусоннага.
Распаўсюд
Улетку мусоны дзьмуць з акіяна на мацерыкі, зімой — з мацерыкоў на акіяны; уласцівыя трапічным абласцям і некаторым прыморскім краінам умеранага пояса (напрыклад, Далёкі Усход). Найбольшай устойлівасцю і хуткасцю ветру мусоны валодаюць у некаторых раёнах тропікаў (асабліва ў экватарыяльнай Афрыцы, краінах Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі і ў Паўднёвым паўшар'і да паўночных частак Мадагаскара і Аўстраліі). У больш слабай форме і на абмежаваных тэрыторыях мусоны выяўляюцца і ў субтрапічных шыротах (у прыватнасці, на поўдні Міжземнага мора і ў Паўночнай Афрыцы, у раёне Мексіканскага заліва, на ўсходзе Азіі, у Паўднёвай Амерыцы, на поўдні Афрыкі і Аўстраліі).
Дзмітрый Васільевіч Якуцэня
Дзмі́трый Васі́льевіч Якуцэ́ня (, в. Кавалі, цяпер Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларускі і расійскі мастак.
Біяграфія
Дзмітрый Якуцэня нарадзіўся ў вёсцы Кавалі Ружанскага раёна Брэсцкай вобласці. Скончыў школу № 54 у Сальску. У 1971 пераехаў у Ленінград. Навучаўся ў малявальных класах пры, пасля скончыў мастацкі факультэт.
Выкладаў у мастацкай школе, займаўся дызайнерскай працай, самастойнай творчай дзейнасцю.
Удзельнічае ў выставах з 1987 года.
Член санкт-пецярбургскага аддзялення Саюза мастакоў Расійскай Федэрацыі (1991), маскоўскага Міжнароднага мастацкага фонду (1997).