cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Круглы стол дэмакратычнага адзінства
Круглы стол дэмакратычнага адзінства (Mesa de la Unidad Democrática, MUD) — шырокая выбарчая кааліцыя Венесуэлы, якая складаецца з правацэнтрысцкіх, цэнтрысцкіх і левацэнтрысцкіх палітычных партый. Была сфарміравана ў студзені 2008 года для аб’яднання апазіцыі да кіруючай Адзінай сацыялістычнай партыі Венесуэлы да выбараў у парламент 2010 года. Папярэдняя апазіцыйная «парасонавая кааліцыя», Coordinadora Democrática, спыніла дзейнасць пасля правалу рэферэндума аб адстаўцы Уга Чавеса ў 2004 годзе.
Парламенцкія выбары 2010
У верасні 2010 года на выбарах у Нацыянальную Асамблею Венесуэлы MUD атрымаў 47% галасоў на нацыянальным узроўні; аднак, змог атрымаць толькі 64 месцы (з 165) у сувязі са змяненнем прынцыпаў размеркавання месцаў у Асамблеі, згодна з якім лідар гонкі атрымлівае кваліфікаваную большасць. Такім чынам, Адзіная сацыялістычная партыя Венесуэлы, якая заручылася падтрымкай 48 % выбаршчыкаў, атрымала 98 крэслаў, а партыя Patria Para Todos (PPT) — толькі 2 месцы.
Парламенцкія выбары 2015
Кааліцыя выйграла парламенцкія выбары 2015 года, атрымаўшы 56,2% галасоў і 109 з 164-х месцаў у парламенце, і атрымала кваліфікаваную большасць са студзеня 2016 года.
Маслаў
Маслаў — шматзначны тэрмін
IC 4890
IC 4890 — галактыка тыпу SBb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Тэлескоп.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сабалі (Брагінскі раён)
Сабалі́ (, Соболи) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буркоўскага сельсавета.
Размяшчэнне
За 6 км на захад ад Брагіна, 34 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 136 км ад Гомеля.
Паблізу ёсць радовішчы гліны.
Гідраграфія
На ўсходзе меліярацыйны канал.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарогах, якія адыходзяць ад Брагіна.
Планоўка складаецца з доўгай прасталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, паралельна да якой на ўсходзе пралягае кароткая прасталінейная вуліца. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Брагінскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. У 1850 годзе валоданне графіні Ракіцкай. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся ў вёсцы школа граматы, 2 вятракі, гамарня, карчма.
З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Сабалёўскага сельсавета Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі.
У 1931 годзе арганізаваны калгас «Кастрычнік», працавалі цагельня (з 1930 года), 2 вятракі, гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 73 мясцовых жыхара, у памяць пра якія ў 1967 годзе ў скверы, каля школы, збудаваны абеліск. У 1959 годзе цэнтр калгасу «Шлях да камунізму». Месцаваліся пільня, млын, швейная майстэрская, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячыя яслі-сад, фельчарска-акушэрскі пункт, ветэрынарны ўчастак, аддзяленне сувязі, 3 крамы. Да 14 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мікуліцкага сельсавета, пасля знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Брагінскага пассавета. У 1962 годзе да вёскі далучаны пасёлак Пуцілавік. Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання частка жыхароў (224 сям’і) пераселены ў чыстыя месцы. Да 1 снежня 2009 года вёска знаходзілася ў раённым падпарадкаванні.
Несвіч
Не́свіч, Несвіж — рака ў Беларусі, у Брагінскім і Хойніцкім раёнах Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Брагінка (басейн Прыпяці).
Даўжыня ракі 37 км. Плошча вадазбору 489 км². Пачынаецца ў месцы зліцця Радзінскага і Слабодскага каналаў. Упадае ў Брагінку прыкладна за 1 км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Камарын. Часткова працякае на мяжы Беларусі і Украіны. Рэчышча каналізаванае на працягу 24 км ад вусця. Шырыня ракі 7—12 м.
IC 4891
IC 4891 — галактыка тыпу E5 ў сузор’і Тэлескоп.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
(92) Ундзіна
(92) Ундзіна (Undina) — астэроід галоўнага пояса, які быў адкрыты 7 ліпеня 1867 года амерыканскім астраномам Крысціянам Петэрсам у абсерваторыі Лічфілд, ЗША і названы ў гонар Ундзіны, гераіні аднайменнага рамана нямецкага пісьменніка Фрыдрыха Дэ ла Мот Фуке.
Прыналежнасць астэроіда Ундзіна да якога-небудзь спектральнаму класу пакуль вельмі неадназначная. Першапачаткова, у 1984 годзе, паводле спектральнай класіфікацыі Tholen, Ундзіна была класіфікавана як астэроід класа X, але ў 1989 годзе, пасля аналізу вынікаў даследаванняў альбеда, атрыманых з дапамогай інфрачырвонай касмічнай лабараторыі IRAS, яе аднеслі да класа M. Аднак спектраграфічныя даследаванні Ундзіны, праведзеныя ў 1994 годзе, паказваюць на наяўнасць водных сілікатаў і неметалічных кампазітаў, больш тыповых для астэроідаў класа S.
Мулярскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Мулярскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Муляры.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дзятлаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дзятлаўскага сельсавета.
NGC 2330
NGC 2330 (іншыя абазначэнні — IC 457, MCG 8-13-78, ZWG 234.74, NPM1G +50.0075, PGC 20272) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Венецыянскі кінафестываль 2001
58-ы Венецыянскі кінафестываль праходзіў з 29 жніўня па 8 верасня 2001 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёркі.
BMW 319/1
BMW 319/1 — спартыўная мадэль з кузавам родстар на базе BMW 319 нямецкай кампаніі BMW, што выпускалася на працягу 1935 — 1936 гадоў у колькасці 178 машын.
Канструкцыя
230 машын спартыўнай мадэлі BMW 315/1 паспяхова выкарыстоўваліся ў спаборніцтвах, у выніку чаго ў кампаніі BMW вырашылі таксама ўдзельнічаць у міжнародных спартыўных спаборніцтвах класа 2 літра для павелічэння прэстыжу кампаніі. Для гэтага быў распрацаваны новы шасціцыліндравы радны рухавік аб'ёмам 1911 см³ магутнасць 55 к .с. (40 кВт) пры 4000 аб/хв. Матор атрымаў тры карбюратары Solex 26 BFRH. Рухавік усталявалі на шасі мадэлі 315/1 1935 года з кузавам родстар, прысвоіўшы ёй пазначэнне BMW 319/1. Максімальная хуткасць складала 135 км/г.
Кошт аўтамабіля складаў 5 800 марак.
На шасі BMW 319/1 была ўсталявана некалькі экстравагантных кузаваў тыпу кабрыялет, купэ фірмаў Людвіга Вайнберга з Мюнхена, Эрдман і Росі з Берліна, Дравуз з Хайльброна.
З маторам магутнасцю менш на 10 к.с. будавалі серыю аўтамашын BMW 319.
Міхась Шаховіч
Міхась Шаховіч (, вёска Сакі, Бельска-Падляшскі павет, Беластоцкае ваяводства, Польшча —, Беласток, Польшча) — беларускі паэт.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў агульнаадукацыйны ліцэй з беларускай мовай навучання ў Бельску-Падляшскім (1972), у 1972 г. паступіў на аддзяленне беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта. У 1975 г. перайшоў на завочнае навучанне (скончыў у 1977) і пачаў працаваць журналістам у беларускім штотыднёвіку «Ніва». З 1985 г. — адказны сакратар польскага грамадска-культурнага штомесячніка «Кантрасты». З 1990 г. — кіраўнік выдавецкай суполкі «Сумежжа». Член Саюза польскіх пісьменнікаў з 1985 г. Жыў у Беластоку, дзе і памёр. Пахаваны ў Беластоку на гарадскіх могілках.
Творчасць
Дэбютаваў у 1974 г. на старонках «Нівы» вершам. Піша на беларускай мове. Аўтар зборнікаў паэзіі «Прамінанне» (1978), «Святая ноч» (паэма, з паралельным перакладам на польскую мову, 1979), «Напевы» (паэмы, 1987) і кнігі апавяданняў «Вада ў рэшаце» (1984).
Пад яго рэдакцыяй выйшаў том навуковых прац, прысвечаных польска-беларускім культурным узаемасувязям «Мост праз стагоддзі» (1980).
Венецыянскі кінафестываль 2008
65-ы Венецыянскі кінафестываль праходзіў з 27 жніўня па 6 верасня 2008 года. Старшынёй журы фестывалю быў прызначаны нямецкі кінарэжысёр Вім Вендэрс. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра.
Арэна Львоў
«Арэна Львоў» (Арэна Львів) — футбольны стадыён у горадзе Львоў (Украіна), які адкрыўся 29 кастрычніка 2011 года. Стадыён прымаў матчы чэмпіянату Еўропы па футболе 2012.
Апісанне стадыёна
Умяшчальнасць стадыёна — 34 915 месцаў, з іх 104 месцы для людзей з асаблівымі патрэбамі, 408 бізнес-месцаў, 192 VIP-месцы. Стадыён мае 2 яруса. Агульная плошча зямельнага ўчастка — 243 226 метраў квадратных.
Будаўніцтва
17 красавіка 2007 года УЕФА прыняў рашэнне аб прадастаўленні Польшчы і Украіне права правядзення Чэмпіянату Еўропы па футболе ў 2012 годзе. У заяўцы Украіны на прыняцце Еўра-2012 было вызначана 4 асноўных горада: Кіеў, Львоў, Данецк і Днепрапятроўск.
Паколькі ў Львове не было адпаведнага стадыёна, для прыняцця матчаў чэмпіянату Еўропы, з 15 лістапада 2008 года пачалося будаўніцтва «Арэны Львоў».
Будаўніцтва канчаткова скончылася 29 кастрычніка 2011 года.
Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012
«Арэна Львоў» прыняла 3 матчы фінальнай частцы Еўрапейскага футбольнага чэмпіянату ў 2012 годзе:
Діскваліфікацыя
27 верасня 2013 года дысцыплінарны камітэт ФІФА прыняў рашэнне аб дыскваліфікацыі стадыёна з 27 верасня і на працягу ўсяго перыяду правядзення папярэдняга кваліфікацыйнага адбору на Чэмпіянат свету ў Расіі. Гэтае рашэнне было прынята на падставе дакладу FARE аб выкарыстанні на матчы фаераў.
Пасля пачатку ўзброенага конлфикта на ўсходзе Украіны
15 мая 2014 года стала вядома, што з-за ўзброенага канфлікту на ўсходзе Украіны міжнародныя футбольныя матчы пад эгідай УЕФА дазволена прымаць толькі двум стадыёнах Украіны — НСК «Алімпійскі» ў Кіеве, і «Арэне Львоў» ў Львове.
«Арэна Львоў» стала месцам правядзення матчаў чэмпіянату Украіны і еўракубкаў для данецкага «Шахцёра». Паядынкі пад эгідай УЕФА не трапляюць пад санкцыі ФІФА.
Варэзэ (правінцыя)
Варэзэ (Provincia di Varese, Pruvincia de Vares) — правінцыя ў Італіі, у вобласці Ламбардыя. Сталіца — горад Варэзэ. На поўначы і на ўсходзе мяжуе са Швейцарыяй (кантон Тычына), на ўсходзе з правінцыяй Кома, на поўдні з правінцыяй Монца-э-Брыянца і з правінцыяй Мілан, на захадзе з вобласцю П’емонт (Навара, Вербана-Куз’ё-Асола).
Януш Сяткоўскі
Януш Сяткоўскі (Janusz Siatkowski, 5 сакавіка 1929, Варшава) — мовазнаўца, славіст.
Біяграфія
У 1950—1956 і 1982—1999 гадах навуковы супрацоўнік Варшаўскага ўніверсітэта. У 1993—1999 гадах дырэктар Інстытута славянскай філалогіі) . У 1977—1981 гадах дырэктар Інстытута славістыкі Польскай акадэміі навук. З 1972 прафесар; з 1982 г. — член Варшаўскага навуковага таварыства.
Навуковая дзейнасць
Займаецца ў галіне гістарычнай граматыкі, а таксама польскай і чэшскай дыялекталогіі, гісторыі польскай і чэшскай моў, польска-чэшскіх і польска-нямецкіх моўных кантактаў, балгарскай мовы.
Грамадская пазіцыя
23 жніўня 1980 года далучыўся да звароту 64 навукоўцаў, пісьменнікаў і журналістаў да камуністычных уладаў патрабуючы распачаць дыялог са страйкуючымі рабочымі.
DNS
Domain Name System (DNS; сістэма даменных імёнаў) — іерархічная размеркаваная сістэма наймення камп’ютараў, службаў і іншых рэсурсаў, далучаных да Інтэрнэту ці прыватнай сеткі. DNS захоўвае звесткі пра даменныя імёны і злучае іх з удзельнікамі сеткі. Служба DNS займаецца апрацоўкай запытаў ад іншых удзельнікаў на развязанне сувязі паміж даменным імем і ўдзельнікам сеткі і вяртае крыніцы запыту выніковы адрас. Такім чынам, DNS з’яўляецца адной з найістотнейшых частак Інтэрнэту, без якой ён не можа функцыянаваць.
Януш Сяткоўскі
Узнагароды
20 лютага 1998 г. узнагароджаны славацкім ордэнам Двайнога Белага Крыжа 3-й ступені, у тым жа годзе атрымаў званне доктара honoris causa Карлавага ўніверсітэта ў Празе.
DNS
Асноўнай задачай DNS з’яўляецца пераўтварэнне імя хоста, зразумелага для чалавека, у IP-адрас, зразумелы для камп’ютара. Для ўзору: www.example.com будзе пераўтвораны ў адрасы  (IPv4) і   (IPv6). У гэтым служба DNS цалкам падобная да тэлефоннай кнігі, але звесткі ў DNS бесперапынна змяняюцца і абнаўляюцца, што дазваляе змяняць фактычны адрас рэсурса (IP-адрас), не змяняючы зручнае ў карыстанні даменнае імя ў адрасах электроннай пошты і URL.
Надзвычайнае становішча
Надзвычайнае становішча — асаблівы прававы рэжым дзейнасці органаў дзяржаўнай улады і, прадпрыемстваў, устаноў і арганізацый, які ўводзіцца ў краіне ці асобных яе раёнах для абароны ад знешняй ці ўнутранай пагрозы, падтрымання грамадскага парадку. Магчымасць увядзення звычайна прадугледжваецца канстытуцыяй.
Рэжым надзвычайнага становішча прадугледжвае абмежаванне правоў і свабод грамадзян, юрыдычных асоб, а таксама ўскладанне на іх дадатковых абавязкаў. Уводзіцца ў выпадку стыхійнага бедства, тэхналагічнага здарэння, узброенага сутыкнення і грамадскага беспарадку.
Беларусь
24 чэрвеня 2002 года А. Лукашэнка падпісаў Закон Рэспублікі Беларусь № 117-З «Аб надзвычайным становішчы». Паводле 1-га артыкула Закона, надзвычайнае становішча азначае часовы прававы парадак дзейнасці ўстаноў і службовых асоб, што дапускае прыпыненне правоў і свабод асоб і ўстаноў і ўскладанне дадатковых абавязкаў на іх. Паводле 3-га артыкула, падставай для яго ўвядзення служыць:
У выпадку бедства падставай бывае тэхнагеннае здарэнне і прыроднае (стыхійнае) бедства, у тым ліку экалагічнае: эпідэмія і эпізаотыя. Надзвычайнае становішча ўводзіцца ўказам прэзідэнта Беларусі з унясеннем яго ў 3-дзённы тэрмін на зацвярджэнне Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі. Указ страчвае сілу, калі Савет Рэспублікі зацвярджае яго меншасцю галасоў ад свайго поўнага складу. Паводле 9-га артыкула, «Тэрмін дзеяння надзвычайнага становішча, якое ўводзіцца на ўсёй тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, не можа перавышаць 30 содняў, а ўводзімага ў яе асобных мясцовасцях, — 60 содняў». Для падаўжэння яго тэрміна дзеяння патрабуецца новы ўказ прэзідэнта.
Захады
Паводле 11-га артыкула Закона 2002 г. «Аб надзвычайным становішчы», указ прэзідэнта Беларусі можа прадугледжваць у якасці захадаў:
Пры бедстве таксама могуць прадугледжвацца:
Пры гвалце могуць прадугледзіць:
Паводле 14-га артыкула, на час надзвычайнага становішча адкладаюцца выбары і рэферэндум. 14-м артыкулам таксама дапускаецца скасаванне з боку прэзідэнта Беларусі заканадаўства ўстаноў дзяржаўнага кіравання. Для забяспячэння парадку надзвычайнага становішча выкарыстоўваюць сілы і сродкі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь, у тым ліку ўнутраныя войскі, Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь, Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь. Таксама могуць прыцягнуць Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь і памежныя войскі Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь. Паводле 24-га артыкула, прыцягнутым да выратавальнай працы грамадзянам выплочваецца заробак. Урад Беларусі пакрывае пацярпелым грамадзянам маёмасную шкоду і дае жыллё.
Гісторыя
У СССР надзвычайнае становішча абвяшчалі падчас міжэтнічных хваляванняў у Азербайджанскай (Карабахская вайна), Армянскай і Узбекскай ССР.
Нямецкі нацыянальны раён
Адміністрацыйны цэнтр — сяло Гальбштат, размешчанае за 430 км на захад ад Барнаула.
Герб Турава
Герб Турава — афіцыйны геральдычны сімвал горада Тураў Жыткавіцкага раёна. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь  года № 79.
Апісанне
У блакітным полі іспанскага шчыта выява лучніка, які павернуты налева.
Герб i палажэнне аб iм зацверджаны рашэннем Тураўскага пасялковага Савета дэпутатаў ад 27 верасня 2001 года № 42. Аўтар герба М. М. Елінская, мастак А. У. Леўчык.
Каралёваслабадскі сельсавет
Каралёваслабадскі́ сельсаве́т — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Парыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Дражня.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Парыцкага раёна Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Каралёва Слабада. 24 верасня 1926 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дражня. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Парыцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Краснаўскага сельсавета.
IC 4892
IC 4892 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ток
Ток — традыцыйная гаспадарчая пабудова для сушкі і абмалоту збажыны. На Віцебшчыне і часткова Магілёўшчыне такамі называлася гумно.
Гары Потэр і Таемная зала (фільм)
«Гары Потэр і Таемная зала» (Harry Potter and the Chamber of Secrets) — фэнтэзі-фільм кампаніі «Warner Bros. Pictures» і рэжысёра Крыса Каламбуса, выпушчаны ў 2002 годзе. З’яўляецца экранізацыяй аднайменнага рамана Джаан Роўлінг. «Таемная зала» з’яўляецца сіквелам «Філасофскага каменя» 2001 года, а таксама другім фільмам франшызы пра хлопчыка-чараўніка.
Ток
Ток — прамавугольнае, квадратнае, многавугольнае ў плане збудаванне слупавой, каркаснай, вянковай канструкцыі з 1-3 варотамі, глінабітнай пляцоўкай для абмалоту пасярэдзіне, накрытае 2- або шматсхільнай страхой. З 16 ст. такі ў заможных феадальных сядзібах і фальварках ставілі на гумнішчы. Звычайна блакіраваўся з ёўняй або асеццю, адкуль высушаныя снапы падавалі ў ток для абмалоту (г. Давыд-Гарадок Столінскага, вёска Бранчыцы Салігорскага раёнаў і іншыя), радзей стаялі асобна ад асецяў і часам уяўлялі сабой крыжовыя ў плане збудаванні (вёска Брожа Бабруйскага раёна). Такамі таксама называлі адкрытыя глінабітныя пляцоўкі для абмалоту снапоў і аналагічныя пляцоўкі ў гумнах, стадолах, клунях.
Сучасны ток — крытая пляцоўка, дзе спецыяльнымі агрэгатамі сушаць і ачышчаюць зерне.
Гары Потэр і Таемная зала (фільм)
Прадзюсарам стужкі з’яўляецца Дэвід Хэйман, сцэнар напісаў Стыў Клоўз. Дэніэл Рэдкліф, Руперт Грынт і Эма Уотсан зноў сыгралі ролі Гары Потэра, Рональда Уізлі і Герміёны Грэйнджэр.
Сюжэт
У цэнтры сюжэту — другі год Гары ў школе Хогвартс. Нашчадак Салазара Слізэрына адчыняе Таемную залу і выпускае монстра, позірк якога можа ператварыць чалавека на камень.
Абердзін
Абердзі́н (Aberdeen, Aiberdeen, Obar Dheathain ) — галоўны марскі і рыбалавецкі порт, трэці па велічыні горад у паўночна-ўсходняй частцы Шатландыі, адміністрацыйны і культурны цэнтр вобласці Абердзін. Таксама ў горадзе размяшчаецца муніцыпальны савет вобласці Абердзіншыр. Колькасць насельніцтва паводле афіцыйнай ацэнкі складае 202.370 чалавек. У XII—XIV стагоддзях Абердзін быў рэзідэнцыяй шатландскіх каралёў. Яго інакш называюць Гранітны горад, Шэры горад і Срэбны горад з залатымі пяскамі. Пасля выяўлення нафты ў Паўночным моры ў 70-х гадах XX стагоддзя горадзе далі мянушкі Нафтавая сталіца Еўропы і Энергетычная сталіца Еўропы.
Гарады-пабрацімы
Абердзін з’яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:
NGC 2331
NGC 2331 (іншае абазначэнне — OCL 475) — рассеянае скопішча ў сузор’і Блізняты.
Заройскі сельсавет
Заро́йскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Зарой.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дзятлаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да новаўтворанага Навасёлкаўскага сельсавета.
Варэзэ
Варэзэ — горад у італьянскай вобласці Ламбардыя, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Размешчаны на самай поўначы Італіі, на паўночны захад ад Мілана, каля швейцарскай мяжы, за некалькі кіламетраў ад возера Варэзэ.
Заступнікам горада шануецца святы Віктар Маўр, святкаванне 8 мая. Прадпрыемствы горада спецыялізуюцца на вытворчасці абутку. Інсубрыйскі ўніверсітэт. Развіты турызм.
Руперт Грынт
Руперт Грынт (Rupert Grint; нар. 24 жніўня 1988) — англійскі акцёр. Праславіўся роляй Рона Уізлі, аднаго з трох галоўных герояў цыкла фільмаў пра Гары Потэра.
Грынт быў абраны на ролю Рона ў адзінаццаць гадоў, раней ён выступаў толькі ў школьных спектаклях і ў сваёй мясцовай тэатральнай групе. З 2001 па 2011 гады ён зняўся ва ўсіх васьмі фільмах пра Гары Потэра.
Ірчан (Лачын)
Ірчан (İrçan) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і ўваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Венецыянскі кінафестываль 2000
57-ы Венецыянскі кінафестываль праходзіў з 30 жніўня па 9 верасня 2000 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра.
IC 4893
IC 4893 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
(91) Эгіна
(91) Эгіна — астэроід галоўнага пояса, які быў адкрыты 4 лістапада 1866 года французскім астраномам Эдуардам Стэфанам у Марсельскай абсерваторыі і названы ў гонар старажытнагрэчаскай наяды Эгіны, дачкі рачнога бога Асопа.
Дыяметр астэроіда быў удакладнены пасля аналізу вынікаў, атрыманых з дапамогай інфрачырвонай касмічнай лабараторыі IRAS. У 1994-1995 гадах, у рамках сумеснай праграмы Еўрапейскай паўднёвай абсерваторыі і Харкаўскай астранамічнай абсерваторыі, быў вызначаны перыяд вярчэння астэроіда.
Туркі
Ту́ркі (саманазва цюрк, Türkler, адз. лік Türk) — цюркскі народ агульнай колькасцю каля 55—60 млн чалавек, асноўнае насельніцтва Турцыі.
Іншыя краіны рассялення турак: Асноўная мова — турэцкая. Рэлігійная прыналежнасць вернікаў: мусульмане-суніты (99,1 %)
Турэцкая дыяспара
Гістарычна найболей вядомая турэцкая дыяспара існавала ў Крымскім ханстве — васальнай дзяржаве Асманскай імперыі. Аднак да XVIII ст., калі Крым увайшоў у склад Расіі, туркі амаль цалкам інтэграваліся ў крымскататарскi этнас. Пад моцным уплывам турэцкай мовы склаўся паўднёвы дыялект крымскататарскай мовы. У наш час найболей буйныя турэцкія дыяспары маюцца ў краінах, якія раней уваходзілі ў склад Асманскай імперыі. У арабскіх краінах (краіны Магрыба, Егіпет, Сірыя, Ірак) туркі не маюць рэлігійнага ціску, аднак у той жа час іх магчымасць вывучаць родную мову і падтрымліваць культурныя сувязі з Турцыяй сур’ёзна абмяжоўваецца.
Нашмат горш становішча турак у немусульманскіх краінах. Адным з чыннікаў з’яўляецца гістарычная памяць: Асманская імперыя праводзіла агрэсіўную палітыку ў адносінах да немусульманскага насельніцтва.
Турэцкая дыяспара ў Германіі ўтварылася ў выніку «эканамічнага цуду» 1960-х гг., калі ў выніку эканамічнага росту ўзрос попыт на працоўную сілу, у той час як насельніцтва Германіі не толькі не расло, але нават памяншалася. У сувязі з гэтым у Германію прыбыла вялікая колькасць турак. Адбываліся сутыкненні паміж туркамі і нямецкімі нацыяналістамі, часта са смяротнымі выпадкамі. У 1990-я сітуацыя нібыта стала змяняцца ў лепшы бок, аднак сёння яна ўсё яшчэ застаецца напружанай, бо ўрад ФРГ пачаў мэтанакіраваную праграму па інтэграцыі турак у нямецкае грамадства пры захаванні іх нацыянальнай ідэнтычнасці.
Сцяг Турава
Сцяг Турава — афіцыйны геральдычны сімвал горада Тураў Гомельскай вобласці. Сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь  года № 79.
Апісанне
Прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у ніжняй частцы якога — дзве паласы: ніжняя чырвонага і верхняя белага колеру, якія складаюць адпаведна 2/9 і 1/9 шырыні палотнішча.
Сцяг i палажэнне аб iм зацверджаны рашэннем Тураўскага пасялковага Савета дэпутатаў ад 27 верасня 2001 года № 42.
Бернар Бліе
Берна́р Бліе́ (фр. Bernard Blier,,  — 29 сакавіка ) — французскі акцёр.
Біяграфія
Бернар Бліе нарадзіўся ў Буэнас-Айрэсе, дзе ў той час знаходзілася сям’я яго бацькі-біёлага. Бліе вучыўся ў Сарбоне і атрымаў званне доктара філасофіі. Яшчэ ў студэнцкія гады ён браў урокі акцёрскага майстэрства. Кінадэбют Бернара Бліе адбыўся ў невялікай ролі ў 1936 г. Сын Бернара Бліе, Бертран Бліе — вядомы рэжысёр і сцэнарыст.
У наступныя гады Бліе здымаўся ў шасці-сямі фільмах у год і стаў вельмі папулярны ў Францыі і Італіі.
У 1989 годзе, за 24 дні да смерці, ён быў узнагароджаны прэміяй «Сезар» за выдатныя заслугі ў кінематографе.
Петэр Эрдзё
Пе́тэр Э́рдзё (,, Венгрыя) — венгерскі кардынал. Тытулярны біскуп Пупі і дапаможны біскуп Секешфехервара з 5 лістапада 1999 па 7 снежня 2002. Архібіскуп эстэргамска-будапешцкі і прымас Венгрыі з 7 снежня 2002. Кардынал-святар з тытулам царквы Святой Бальбіны з 21 кастрычніка 2003. Старшыня Еўрапейскай біскупскай канферэнцыі з 6 кастрычніка 2006.
Адукацыя і святарства
Петэр Эрдзё нарадзіўся 25 чэрвеня 1952 года ў Будапешце, у шматдзетнай сям’і немцаў. Петэр быў першым з шасці дзяцей доктара Шандара Эрдзё і Марыі Кіс. Вывучаў каталіцкае багаслоўе і філасофію ў Эстэргамскай семінарыі, цэнтральнай Семінарыі Будапешта і ў Папскім Латэранскім універсітэце ў Рыме. Атрымаў доктарскую ступень у багаслоўі і кананічным праве ў 1976 годзе.
18 чэрвеня 1975 года быў пасвечаны ва святара. Пасвячэнне здзейсніў у кафедральнай базіліцы Будапешта тытулярны біскуп Джыра дзі Тарасія Ласла Лекаі — апостальскі адміністратар Эстэргама (будучы кардынал). Працаваў пасля вікарыем у Дорагу.
Пасля працаваў у Рыме з 1977 па 1980 год. З 1980 па 1988 год Эрдзё — прафесар багаслоўя ў семінарыі Эстэргама і запрошаны прафесар на факультэце кананічнага права Папскага Латэранскага ўніверсітэта з 1986 па 2002 год. Сакратар камісіі кананічнага права Венгерскай біскупскай канферэнцыі з 1986 па 1999 год. Старшыня Венгерскай біскупскай канферэнцыі з 1999 года.
З 1988 года Петэр Эрдзё ардынарны прафесар багаслоўя на тэалагічным факультэце Каталіцкага ўніверсітэта імя Петэра Пазманя, з 1997 па 1998 год дэкан факультэта, а пазней з 1998 па 2003 год канцлер (прэзідэнт) гэтага ўніверсітэта.
Біскуп і кардынал
Эрдзё з моманту свайго ўзвядзення ў кардыналы і да кансісторыі ад 20 лістапада 2010 года быў самым маладым членам Калегіі кардыналаў, і можа працягваць удзельнічаць у любым будучым Канклаве да свайго 80-годдзя ў 2032 годзе.
Эрдзё быў адным з кардыналаў-выбаршчыкаў, якія ўдзельнічалі ў папскім Канклаве 2005 года, які абраў Папу Рымскага Бенедыкта XVI.
7 верасня 2005 года пераабраны на пяць гадоў на пасаду старшыні Венгерскай біскупскай канферэнцыі. А 6 кастрычніка 2006 года ў Санкт-Пецярбургу (Расія) абраны на пяць гадоў старшынёй Еўрапейскай біскупскай канферэнцыі.
Петэр Эрдзё да 20 лістапада 2010 года быў самым маладым кардыналам Рымска-каталіцкай царквы, у гэтай якасці яго змяніў нямецкі кардынал Райнгард Маркс.
Журава Магіла
Урочышча апісаў у канцы XIX стагоддзя краязнавец Аляксандр Ельскі, у наш час урочышча з такой назвай не фіксуецца.
Паводле Ельскага, гэта даволі значны насып, на якім расце вялізная сасна. Народнае паданне, запісанае Ельскім, кажа, што калісьці ў суседняй вёсцы Азярычын быў памор быдла, і паводле забабонаў мясцовы азярыцкі жыхар, нейкі Жур, прывёз падлу на мяжу Русаковічаў, хацеў яе там закапаць, каб выратаваць сваю вёску і перавесці памор на суседзяў. Жыхары Русаковічаў былі папярэджаныя пра гэта, чакалі яго, і калі Жур прыйшоў, закапалі яго жыўцом разам з канём і прывезеным быдлам, а над той магілай зрабілі насып.
Сучасны краязнавец Максім Ляшко мяркуе, што гэтае ўрочышча месціцца на могілках вёскі Вераб’ёўка, ці суседніх пагорках.
Яўген Іванавіч Радзецкі
Яўген Іванавіч Радзецкі (нар., в. Яблынка Талачынскага раёна) — беларускі савецкі партыйны дзеяч.
Біяграфія
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1956), Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС (1974).
З 1956 года працаваў у Полацкім раёне, з 1959 года — у Віцебскім абласным меліярацыйным трэсце, з 1960 года — у Віцебскім абкаме КПБ.
З 1965 года — начальнік Лепельскага раённага вытворчага ўпраўлення сельскай гаспадаркі.
З 1967 года — першы сакратар Сенненскага райкама КПБ, з 1976 — у ЦК КПБ.
З 1977 года — сакратар, з 1978 — другі сакратар Віцебскага абкама КПБ.
Быў членам Рэвізійнай камісіі КПБ (1976—1981), членам ЦК КПБ (1981—1990), членам Кантрольнай камісіі КПБ (1990—1991)
Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1980—1996 гадах (з 1991 года — Рэспублікі Беларусь).
Беларусы
Белару́сы — усходнеславянскі народ. Агульная колькасць у свеце — каля 9 млн чалавек (2021). Асноўнае насельніцтва Рэспублікі Беларусь, дзе налічваюць і складаюць 84,9 % жыхароў дзяржавы (паводле перапісу ад 2019 года). Жывуць таксама ў значнай колькасці ў Расіі, Украіне, Латвіі, Літве, Польшчы, ЗША, Казахстане і інш. Карыстаюцца беларускай мовай, якая адносіцца да ўсходняй падгрупы славянскай групы індаеўрапейскай моўнай сям’і. Сучасная беларуская літаратурная мова пачала стварацца з 1850-х гадоў на аснове гаворак у шырокім наваколлі горада Мінска (па сучаснай класіфікацыі — мінская гаворка сярэднебеларускай групы гаворак беларускай мовы). Алфавіт літаратурнай мовы на аснове кірыліцы. У цяперашні час шырока распаўсюджаны беларуска-рускі білінгвізм з дамінаваннем рускай мовы. Веруючыя беларусы пераважна праваслаўныя; ёсць значная колькасць каталікоў і невялікая колькасць пратэстантаў.
Этнагенез
Сучасная беларуская акадэмічная навука (Васіль Бандарчык, Міхаіл Піліпенка, Ігар Чаквін і інш.) лічыць, што працэс этнаўтварэння беларусаў пачынаецца ў XIII—XIV стст. у Вялікім Княстве Літоўскім, а стаў выразна ажыццяўляцца ў XIV—XV стст. У фарміраванні беларускага этнасу (у Папрыпяцці, Верхнім Панямонні, Верхнім Падзвінні і Верхнім Падняпроўі) яшчэ ў XIII—XIV стст. прынялі ўдзел значная частка ўсходніх славян («русь», «рускія»), часткова групы заходніх славян (галоўным чынам, палякі — пераважна сяліліся на Палессі ) і неславянскія этнічныя групы, асабліва балцкія (літва, яцвягі, прусы, жамойты), многія з якіх былі вымушанымі перасяленцамі ў адзначаныя раёны. Усходнеславянскае насельніцтва ў сваёй масе склала аснову беларусаў, а неўсходнеславянскія групы сталі дадатковым кампанентам гэтай новай этнічнай супольнасці.
Антрапалогія
Беларусы паўночных, цэнтральных і заходніх рэгіёнаў Беларусі адносяцца пераважна да ўсходнееўрапейскага тыпу сярэднееўрапейскай расы (у межах вялікай еўрапеоіднай расы). Некаторыя даследчыкі вылучаюць сярод беларусаў палескі і верхнепрыдняпроўскі антрапалагічныя тыпы.
Беларускі антраполаг Аляксей Мікуліч прышоў да высновы, што сучасная карціна генафонду беларусаў сфармавалася як шляхам доўгатэрміновага прыстасавання ў выніку натуральнага адбору, так і ў выніку этнічнай кансалідацыі. Паводле вынікаў даследавання Аляксея Мікуліча, агульная характарыстыка генафонду сучасных беларусаў найбліжэй да характарыстыкі генафонду сучасных украінцаў і мае даволі трывалую генетычную непарыўнасць пакаленняў у часе, бо геаграфічная структура сучаснага беларускага генафонду шмат у чым супадае з арэаламі старажытных археалагічных культур Беларусі яшчэ даславянскай эпохі.
Паводле даследаванняў Рэспубліканскага цэнтра гематалогіі і перасадкі касцявога мозгу (Беларусь) сучасным беларусам па фенатыпу (сукупнасць характарыстак, набытых індывідам на вызначанай стадыі свайго развіцця — пад уплывам умоў знешняга асяроддзя і выпадковых змен) найбольш блізкімі з’яўляюцца сучасныя немцы і палякі.
Этнонім
У першай палове XIX ст. вызначэнне «беларусы» было распаўсюджана пераважна ў Віцебскай і Магілёўскай губернях, а таксама ва ўсходняй частцы Мінскай губерні, і мела не столькі этнічны, колькі тапанімічны характар.
Саманазва «беларусы» ў якасці этноніма замацавалася за беларускім этнасам (амаль па ўсёй яго этнічнай тэрыторыі) толькі з сярэдзіны 1860-х гг. (пасля прац рускага этнографа Родэрыха Эркерта ). І на працягу 1870—1880-х гг. этнонім «беларусы» трывала і канчаткова выцясняе іншыя «канкурэнтныя» назвы («крывічы», «крывічане», «чарнарусы», «заходнерусы» і інш. ), якія прапаноўваліся ў тыя часы рознымі гісторыкамі, ідэолагамі і публіцыстамі, і лакальна-рэгіянальныя назвы (загародцы, пінчукі, палешукі і г.д.) для азначэння беларускага этнаса, што было звязана з папулярызацыяй гэтай назвы праз расійскую этнаграфічную і гістарычную навуку і з развіццём пачатковай адукацыі ў вёсцы, дзякуючы чаму стала мажлівым пашырэнне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх колаў насельніцтва.
У 1903 г. этнограф Яўхім Карскі канстатаваў, што найбольш кансерватыўнаму сялянскаму слою насельніцтва назва «беларусы» была не вядома: ''«У цяперашні час просты народ у Беларусі не ведае гэтай назвы. На пытанне: хто ты? прасталюдзін адказвае — рускі, а калі ён каталік, то называе сябе або каталіком, або палякам; часам сваю радзіму назаве Літвой, а то і проста скажа, што ён „тутэйшый“ (tutejszy) — тутэйшы, вядома, супрацьпастаўляючы сябе асобе, якая гаворыць па-вялікаруску, як чужынцу ў Заходнім краі»''. А вынікі Першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі (1897) прыводзяць іншыя дадзеныя па беларускім губерням.
Рэлігія
Пачаткова ў XIII—XIV стст. у Вялікім Княстве Літоўскім (ВКЛ) у асноўным арэале фарміравання беларускага этнасу мелася пераважаючае славянамоўнае насельніцтва, якое ў асноўнай масе было хрысціянскім і прытрымлівалася праваслаўя. У той жа час адбываліся кантакты з балтамоўным язычніцкім насельніцтвам, якое межавала ці пранікала на славянамоўныя тэрыторыі, паступова славянізуючыся. Маюцца і факты прысутнасці яшчэ ў сярэдзіне XIII ст. хрысціянскага насельніцтва ў глыбока балцкіх тэрыторыях — прычым і ў месцах, якія сталі важнымі цэнтрамі ў працэсе генезіса ВКЛ, — у Вільні і Кярнаве. Гэта прыводзіла да суіснавання ў ВКЛ побач з хрысціянамі язычніцкага насельніцтва. Вынікі гэтых кантактаў яшчэ дагэтуль з’яўляюцца прадметам навуковых дыскусій.
Яшчэ ў 1240—1260-ыя гг. (ці нават раней) у полацкіх уладаннях ужо існавалі дзве каталіцкія дыяцэзіі, падначаленыя архібіскупскай кафедры ў Рызе: Рускае біскупства ў Полацкім княстве і Селонскае — у залежнай ад Полацку Селонскай зямлі. У часы Міндоўга часова ў 1251—1260 гг. існавала каталіцкае біскупства, якое ахполівала і землі Панямоння, што было першай хваляй прыходу каталіцтва ў землі ВКЛ. Аднак пасля (да 1387 г.) у ВКЛ не мелася тэрытарыяльнай арганізацыі рымска-каталіцкага касцёла, хоць вядома, што ў 1320-я гг. нямецкія дамініканцы і францысканцы мелі ў Вільні і Навагрудку па адным каталіцкім кляштары і не спынялі спроб місіянерскай дзейнасці.
У 1387 г. па распараджэнні вялікага князя літоўскага Ягайлы ў ВКЛ язычніцкае балцкае насельніцтва пачалі масава пераводзіць у каталіцтва, што лічыцца другой хваляй хрысціянізацыі балтаў у ВКЛ. Ягайлам былі пабудаваны каталіцкія касцёлы ў тым ліку каля Навагрудка, Мінска, Крэва, Абольцаў і іншых месцаў, што было пачаткам шырокага распаўсюджання каталіцызма ў розных землях ВКЛ. Вялікія князі літоўскія (напрыклад, Вітаўт) выдавалі дазволы «рускім», «русінам» (якія былі славянамоўныя і праваслаўнымі) пры жаданні хрысціцца ў каталіцтва і праводзілі палітыку рэлігійнай талерантнасці. Прынцып надання пасад толькі католікам у гаспадарскай паны-радзе не выконваўся строга. Феадальнае саслоўе (баяры/шляхта) у ВКЛ складалася з прадстаўнікоў як католікаў, так і праваслаўных. Абмежаванні міжканфесійных шлюбаў цалкам ніколі не вытрымліваліся ў практыцы паўсядзённага жыцця XV — пачатку XVI ст. Манарх меў тытул не толькі «вялікага князя літоўскага», але і «вялікага князя рускага» і «князя жамойцкага».
У 1550—1580 гг. у ВКЛ пракаціліся хвалі рэлігійнай Рэфармацыі, а затым Контррэфармацыі, якія закранулі, галоўным чынам, мясцовую шляхту. Самай папулярнай канфесіяй сярод шляхты-пратэстантаў (у тым ліку магнатаў, якія былі на чале руху) стаў кальвінізм. Аднак у 1590—1600-я гг. пратэстанцкая і праваслаўная шляхта ВКЛ у сваёй большасці перайшла ў каталіцызм, і толькі меншая частка прытрымлівалася праваслаўя ці пратэстанцтва. У 1596 г. адбылася Берасцейская унія, якая стварыла грэка-каталіцкую царкву (уніяцтва), да якой сталі належаць галоўным чынам славянамоўныя сяляне. У 1632 г. польскі кароль і вялікі князь літоўскі (1632—1648) Уладзіслаў для захавання рэлігійнага спакою і ўмацавання традыцыйнай талерантнасці ў Рэчы Паспалітай, хоць і не атрымаў згоды Апостальскай сталіцы (Рыма), пайшоў на афіцыйнае аднаўленне праваслаўнай іерархіі, скасаванай пасля заключэння Берасцейскай уніі (1596), і стварыў праваслаўную Магілёўскую епархію. Аднак была захавана і грэка-каталіцкая царква (уніяцтва), да якой належала большая частка сялян. Пры розным статусе канфесій у краіне захоўваўся рэлігійны мір. Нярэдкімі былі міжканфесійныя шлюбы і ў сувязі з гэтым пераходы з адной канфесіі ў другую.
Высокі і афіцыйны статус каталіцызма ў дзяржаве і канфесіянальная негамагеннасць насельніцтва (шляхта — у асноўным каталікі, а сяляне — у асноўным праваслаўныя ці ўніяты) кампенсаваліся тым, што святарства займала другаснае становішча ў грамадскай іерархіі і культуры ў параўнанні са свецкімі феадаламі (баярамі, шляхтай), нягледзячы на тое, што ў Сенаце Рэчы Паспалітай каталіцкія біскупы займалі пярэднія крэслы, а праваслаўныя і ўніяцкія рэлігійныя іерархі не былі прадстаўлены ў Сенаце ўвогуле. Святарства (духавенства) у ВКЛ і Рэчы Паспалітай увогуле не лічылася за асобнае саслоўе. Таму каб зрабіцца каталіцкім арцыбіскупам, біскупам, абатам ці атрымаць якую-небудзь іншую каталіцкую пралатуру, неабходна было мець добры шляхецкі радавод. Самымі пажаданымі для шляхты ВКЛ і Рэчы Паспалітай былі пасады ваявод і кашталянаў ці пасада манарха, якая была выбарнай. Акрамя таго з даўніх часоў шырокае распаўсюджанне атрымала калятарскае права — калі землеўладальная свецкая шляхта, на чыіх маёнтках знаходзілася парафія (каталіцкая, праваслаўная, уніяцкая ці пратэстанцкая), ці проста шляхціц-фундатар храма (і яго нашчадкі) выдавалі рэкамендацыі на заняцце канкрэтнай духоўнай асобай пасады мясцовага парафіяльнага святара. Самі ж вярхоўныя каталіцкія, праваслаўныя і ўніяцкія духоўныя іерархі (біскупы і мітрапаліты) прызначаліся ў ВКЛ і Рэчы Паспалітай паводле ўказаў манарха (вялікага князя/караля). Праваслаўная царква прызнае вяршынства свецкай улады над царкоўнай. Як каталіцкі касцёл, так і ўніяцкая і праваслаўная цэрквы мелі права валодаць і валодалі зямельнымі маёнткамі, прыгоннымі сялянамі; мелі свае кляштары і трымалі школы; атрымлівалі фундушы ад свецкай шляхты. Толькі 23 ліпеня 1790 г. уніяцкі мітрапаліт быў уведзены ў склад Сената Рэчы Паспалітай, дзе быў прыраўняны па статусе да каталіцкага біскупа і засядаў пасля каталіцкага смаленскага біскупа. Нежаданне шляхты доўгі час уводзіць уніяцкага мітрапаліта ў склад Сенату вынікала з прынцыпа праваслаўнай і ўніяцкай царквы, што чалавеку любога саслоўя можна займаць пасаду епіскапа (біскупа) ці мітрапаліта, а шляхта не хацела дапускаць у шляхецкія інстытуты (соймікі і сойм) прасталюдзінаў.
Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай (1772, 1793, 1795) і ўключэння беларускіх зямель у склад Расійскай Імперыі пачаліся пераводы ўніяцкага насельніцтва (у асноўным — сялян) да Рускай праваслаўнай царквы, хоць масавы перавод усіх уніятаў да Рускай праваслаўнай царквы адбыўся пасля ліквідацыі Барасцейскай царкоўнай уніі (1596) паводле рашэнняў Полацкага царкоўнага сабора (1839). У сітуацыі шматканфесіянальнасці сярод сялян панавала талерантнасць, а часам і індыферэнтнасць у рэлігійным жыцці, калі сяляне хадзілі ў каталіцкія ці праваслаўныя храмы і заключалі міжканфесіянальныя шлюбы (хоць гэта непакоіла расійскія ўлады), што было абумоўлена ў не малой ступені непісьменнасцю вернікаў. Менавіта з 1839 г. беларусы аж да сённяшняга часу ў сваёй пераважаючай большасці з’яўляюцца праваслаўнымі і належаць да Рускай праваслаўнай царквы. Мясцовае дваранства ў сваёй масе засталося каталіцкім і цвёрда трымалася каталіцызма, гэтак жа як частка сялян. З таго часу расійская ўлада палітызавала і абвастрыла канфесійнае пытанне на беларускіх землях, імкнучыся супрацьпаставіць праваслаўных і католікаў (праваслаўныя лічыліся расійскай уладай за «рускіх», а каталікі — за «палякаў»), знізіць працэнт каталікоў у краі, а пасля падаўлення Студзеньскага паўстання (1863—1864) увяла самыя дыскрымінацыйныя законы супраць каталіцкага насельніцтва, што дзейнічалі ў беларускіх губернях да падзення царскай улады ў ходзе Лютаўскай рэвалюцыі (1917). У часы Расійскай Імперыі святарства (праваслаўнае, каталіцкае і пратэстанцкае) на беларускіх землях зноў жа займала другаснае значэнне ў грамадскай іерархіі і культуры ў параўнанні са свецкім дваранствам, хоць святарства (духавенства) у імперыі лічылася за асобнае саслоўе, а праваслаўе мела статус пануючай канфесіі.
У час знаходжання Беларусі ў складзе СССР (у форме Беларускай ССР) па распараджэнні савецкіх улад праходзіла барацьба з рэлігійнасцю насельніцтва і папулярызацыя атэізму. Толькі ў Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад міжваеннай Польшчы (1918—1939), захавалася каталіцкая, пратэстанцкая і праваслаўная цэрквы, хоць польскімі ўладамі праводзілася палітыка лагоднай паланізацыі беларускамоўнага насельніцтва, дыскрымінацыі праваслаўнага насельніцтва і папулярызацыі каталіцызма. Першы поўны беларускамоўны пераклад Бібліі быў надрукаваны (тарашкевіцай) у 1973 годзе ў Нью-Ёрку (ЗША).
Пасля распаду СССР, у Рэспубліцы Беларусь з 1991 г. пачалося шырокае аднаўленне рэлігійнай дзейнасці, а некаторыя рэлігійныя святы атрымалі статус дзяржаўных. Паводле ацэнкі супрацоўніцы Інстытута антрапалогіі і этналогіі Расійская акадэміі навук Рэгіны Грыгор’евай, веруючыя беларусы — пераважна праваслаўныя; у 1994 годзе каля 25 % беларусаў былі католікамі , а ў 2005 г. — каля 20 %. Беларусы-каталікі прысутнічаюць як у заходніх раёнах Беларусі, так і цэнтральных і ўсходніх. Невялікая колькасць веруючых беларусаў адносіцца да пратэстантаў, галоўным чынам у Мінску і палескіх раёнах Гомельскай і Брэсцкай абласцей.
Мова і пісьменства
Сучасныя формы гутарковай беларускай мовы (яе найважнейшыя фанетычныя, граматычныя і лексічныя рысы) у форме розных дыялектаў пачалі складвацца ў XIII―XV стст. у ходзе этнагенеза беларусаў, а таму ў першую чаргу — у выніку цеснага ўзаемадзеяння ўсходнеславянскіх гаворак, якія апынуліся ў межах Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага. У якасці літаратурных выкарыстоўваліся самыя розныя мовы, нават некалькі моў паралельна.
З XIV да канца XVIII ст. у якасці пісьмовай мовы вялікакняскай канцылярыі раз-пораз выкарыстоўвалася латынь, аднак з XIV да сярэдзіны XVII ст. усё ж асноўнай і масавай мовай дакументаў вялікакняскай канцылярыі і мясцовых адміністрацый у ВКЛ стала славянская мова — т. зв. «руская мова», якой спачатку абазначалі царкоўнаславянскую мову (ці «старажытнарускую мову»), што паступова да сярэдзіны XVI ст. ужо набыла шмат рыс гутарковай беларускай мовы (асабліва ў лексіцы і фразеалогіі) і не набыла рыс балцкіх гаворак. Па гэтай прычыне сучаснымі беларускімі навукоўцамі тая літаратурная «руская мова» ВКЛ абазначаецца неалагізмам як «старабеларуская мова».
Літаратурная «руская мова» (старабеларуская мова) ВКЛ адлюстроўвала многія моўныя з’явы, характэрныя для гутарковай беларускай мовы, хоць да канца XV ст. яшчэ не адходзіла далёка ад традыцыйных канонаў, якія былі складзены дагэтуль, і была прадстаўлена пераважна юрыдычнымі дакументамі. Блізкае месца да ёй займалі мясцовыя творы на царкоўнаславянскай мове. Напрыклад, беларускія лінгвісты прыйшлі да высновы, што мова друкаваных выданняў кніг Бібліі Францыска Скарыны, зробленых ім у 1517—1519 гг., — гэта беларуская рэдакцыя царкоўнаславянскай мовы («словенским языкомъ»), дзе маецца пэўны ўплыў гутарковай беларускай, чэшскай і польскай моў. У той жа час, гэтая мова, безумоўна, была зразумела славянскамоўнаму насельніцтву ВКЛ, а друкаваныя кнігі Францыска Скарыны былі адрасаваны менавіта да яго. Францыск Скарына стаў усходнеславянскім першадрукаром. Яшчэ больш рыс гутарковай мовы беларусаў, на слоўнікавы запас якой плённа паўплывалі таксама латынь, нямецкая, польская і іншыя мовы, пісьмовая «руская мова» набыла з сярэдзіны XVI ст. (асабліва ў лексіцы, фразеалогіі і марфалогіі, часткова — у фанетыцы і сінтаксісе) у ходзе Рэфармацыі ў ВКЛ і шырокага размаху друкарскай справы (Васіль Цяпінскі, Сымон Будны і інш.). У Заходняй Еўропе менавіта царкоўная Рэфармацыя прывяла да ўзвышэння і развіцця нацыянальных літаратур і моў, якія да таго знаходзіліся ў статусе «вульгарных» у параўнанні з латынню. Пісьмовая «руская мова» ВКЛ у XIV—XVII стст. вылучалася шыратой грамадскіх функцый (мела статус дзяржаўнай мовы, на ёй былі напісаны Статуты Вялікага Княства Літоўскага), развітасцю стыляў (дамінаваў афіцыйна-дзелавы стыль, які найболей атрымаў рыс гутарковай беларускай мовы, у адрозненне ад царкоўнага стылю, і якім найболей карысталася свецкая шляхта ), значнай колькасцю друкаваных выданняў, а літаратура на ёй — развітасцю відаў і жанраў (у тым ліку, напісанне дзяржаўных летапісаў і хронік).
З сярэдзіны XVII ст. у афіцыйным справаводстве, культурным і публічным жыцці гарадоў і вышэйшага саслоўя ВКЛ замест «рускай мовы» пачала дамінаваць літаратурная польская мова, поспех распаўсюджання якой з сярэдзіны XVI ст. быў забяспечаны ў тым ліку тым, што ў ходзе Рэфармацыі ў XVI ст. у Польскім Каралеўстве замест латыні ў афіцыйным справаводстве была ўведзена літаратурная форма польскай мовы, вельмі набліжаная да гутарковай. Засваенне літаратурнай польскай мовы для беларускамоўнага насельніцтва было вельмі лёгкім і значна прасцейшым (з-за блізкасці гутарковай беларускай і польскай моў), чым для балтамоўнага насельніцтва ВКЛ. У той жа час пісьмовая «руская мова» (старабеларуская мова) выкарыстоваўлася ў афіцыйным справаводстве ВКЛ аж да самага канца існавання Рэчы Паспалітай (1795) у якасці фрагментаў ці поўных тэкстаў (польскай лацініцай), якія нярэдка ўстаўляліся ў польскамоўныя афіцыйныя дакументы, калі цытаваліся старыя «рускамоўныя» тэксты грамат, прывілеяў, актаў і г. д. Акрамя таго, у справаводстве ўніяцкай царквы побач са старабеларускай выкарыстоўвалася з 1740-х гг. яшчэ і польская мова, у набажэнстве ўвесь час — царкоўнаславянская ; на старабеларускай для ўніятаў былі складзены таксама некаторыя духоўныя песні («кантычкі»). У каталіцкім касцёле выкарыстоўвалася лацінская і польская мовы, якія ў XVII—XVIII стст. былі мовамі высокай культуры ў Рэчы Паспалітай. Сярод магнатаў у XVIII ст. атрымала значнае распаўсюджанне і французская мова. Маянтковая шляхта ведала некалькі моў паралельна, у тым ліку гутарковую беларускую мову.
Пасля ўключэння беларускіх зямель (1772, 1793, 1795) у склад Расійскай Імперыі, мовай справаводства стала руская мова (велікаруская мова), хоць да канца падаўлення Лістападаўскага паўстання (1830—1831) афіцыйна выкарыстоўвалася паралельна і польская мова ў многіх дзяржаўных установах, асабліва дваранскіх і судовых. У 1803 г. у Вільні быў створаны Віленскі ўніверсітэт (1803—1832), дзе сярод многіх выкладчыкаў і студэнтаў вялікую папулярнасць атрымаў рамантызм, які заклікаў праяўляць цікавасць да простанароднай культуры і мовы. Пачалося збіранне, публікаванне і даследаванне помнікаў пісьменства XIV—XVII стст. на старабеларускай мове (рэлігійныя тэксты, летапісы, Статуты ВКЛ і іншыя юрыдычныя акты, і г.д.), што надало штуршок вывучэнню гісторыі ВКЛ. А прафесары Іаахім Лялевель, Готфрыд Гродэк, Леў Бароўскі абудзілі інтарэс у студэнтаў (асабліва членаў таварыстваў філаматаў і філарэтаў з каталіцкага дваранства) да мовы і традыцый простых сялян, што сталася пачаткам шырокіх этнаграфічных даследаванняў у 1820—1850-я гг. і фарміравання новай беларускай літаратурнай мовы і літаратуры з 1850-х гг. (прычым — польскай лацініцай) — на аснове гутарковай мовы беларускага сялянства, а не працягам традыцыі літаратурнай «старабеларускай мовы».