cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гаўрыіл Апанасавіч Федасенка
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): мікрараён № 2 жылога раёна «Фарты», штучнае возера з пляжам на р. Ласасянка, танк-помнік вызваліцелям горада (1967—1970) у Гродне, Беларускі інстытут фізкультуры, выставачны комплекс «Мінск-ЭКСПА» Гандлёва-прамысловай палаты БССР у Мінску (1983—1988).
Лука-райкавецкая культура
Лука-райкавецкая культура — археалагічная культура плямён, якія ў VIII—X стст. жылі на тэрыторыі Украіны, Малдовы, паўднёвай Беларусі, Балгарыі, Румыніі.
Гісторыя вывучэння культуры
Назва паходзіць ад каля в. Райкі (урочышча Лука) Бэрдычаўскага раёна Жытомірскай вобласці, якое даследавала экспедыцыя  у 1946—1948 пад кіраўніцтвам В. К. Ганчарова. Найбольш раннія матэрыялы вылучаны на паселішчах у нізоўях (прыток Дняпра) каля в. Сахніўка ва Украіне (канец VII — сярэдзіна VIII стст.). Лука-райкавецкая культура склалася на аснове пражскай культуры, яе пакінулі ўсходнія славяне на этапе фарміравання дзяржаўнасці ў раннім сярэдневеччы. На тэрыторыі Беларусі помнікі Лука-райкавецкай культуры распаўсюджаны на тэрыторыі пражскай культуры, выходзячы за яе межы на поўначы (паселішча каля в. Радагошча Навагрудскага раёна).
Тэрыторыя распаўсюджвання
Насельніцтва жыло па берагах рэк на селішчах і гарадзішчах. На фінальным этапе культуры назіраецца сацыяльная стратыфікацыя паселішчаў на племянныя цэнтры, адкрытыя гандлёва-рамесніцкія паселішчы, або протагарады, і аграрныя паселішчы.
Жылыя і гаспадарчыя пабудовы
Пахавальны абрад — трупаспаленне, могільнікі грунтавыя і курганныя. Крэміраваныя рэшткі нябожчыка змяшчалі на рытуальных вогнішчах на гарызонце альбо ў насыпу курганоў. Зафіксаваны канаўкі ці агароджы з вертыкальных бярвён, якія абкружалі пахаванні. Жытлы даследаваліся на селішчах Дружба, Хотамель, Гарадзішча. Прадстаўлены паўзямлянкавымі і наземнымі пабудовамі са зрубавай, слупавой і плятнёва-каркаснай канструкцыяй сцен, плошча 12— 30 м². Ацяпляліся глінабітна-каменнымі пячамі, збудаванымі на падлозе альбо над падпечнай ямай.
Рэчавы комплекс
Кераміка ляпная (таўстасценныя пасудзіны з адагнутымі шыйкамі, часам аздобленыя па ўсёй паверхні кругавым хвалістым арнаментам) і кругавая (таўстасценныя гаршкі з вертыкальнымі апьбо адагнутымі вонкі шыйкамі, аздобленымі па ўсёй паверхні кругавым хвалістым і лінейным арнаментам). Рэчавы матэрыял прадстаўлены прыладамі працы, зброяй, даспехамі, рыштункам вершніка і баявога каня, дэталямі касцюма, упрыгажэннямі і побытавымі рэчамі.
Веніямін Якаўлевіч Маркоўскі
Веніямін Якаўлевіч Маркоўскі (1924—1943) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Веніямін Маркоўскі нарадзіўся ў 1924 годзе ў вёсцы Залесава (цяпер — Залесаўскі раён Алтайскага краю). У 1931 годзе разам з сям’ёй пераехаў у горад Салаір Кемераўскай вобласці, дзе скончыў сем класаў школы і школу фабрычна-заводскага вучнёўства, пасля чаго працаваў на рудніку. У 1939 годзе пераехаў у Новасібірскую вобласць, працаваў на залатых капальнях. У жніўні 1942 года Маркоўскі быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны, быў стралком 215-га гвардзейскага стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Чарнігава і бітвы за Дняпро.
Падчас баёў за вызваленне Чарнігава Маркоўскі адным з першых уварваўся ў нямецкія траншэі і асабіста знішчыў некалькі варожых салдатаў. У ноч з 27 на 28 верасня 1943 года Маркоўскі на чале перадавой групы пераправіўся праз Дняпро у раёне населенага пункта Старая Ёлча Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе. У баі за Старую Ёлчу Маркоўскі атрымаў цяжкае раненне, ад якога памёр 3 кастрычніка 1943 года. Пахаваны ў брацкай магіле у вёсцы Камароўка Рыпкінскага раёна (Чарнігаўская вобласць, Украіна).
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «мужнасць і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ўтрыманні плацдарма на яго правым беразе» гвардыі чырвонаармеец Веніямін Маркоўскі пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.
У гонар Маркоўскага названы вуліцы ў Салаіры і Камароўцы, ПТВ у Гур’еўске, устаноўлены бюсты ў вёсцы Заўялава Алтайскага краю, вёсцы Масляніна Новасібірскай вобласці і ў Камароўцы.
Куклі (археалагічны помнік)
Куклі (мясцовая назва — Баярскія магілы) — археалагічны помнік: каменны могільнік каля в. Куклі Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці. За 1,5 — 2 км на захад ад вёскі, на пагорку сярод поля. Паходжанне могільніка мясцовыя жыхары тлумачаць як вынік вайны баяр з крыжакамі. Выявіла ў 1982 г. і абследавала ў 1988 — 1989 гг. А. В. Квяткоўская (48 пахаванняў), абследаваў у 1984 г. Я. Г. Звяруга.
Магілы згрупаваны па 2 — 3, цягнуцца няроўнымі радамі з поўначы на поўдзень. Больш старажытныя чаргуюцца з пазнейшымі, ёсць падзахаванні. Пахавальны абрад — трупапалажэнне ў чатырохвугольных ямах глыбінёй 0,8 — 1,3 м галавой на поўдзень ці паўднёвы захад. Каменныя вымасткі авальнай і падоўжана-авальнай формы (2,1х1,5х0,25 м, 2,7х1,7х0,25 м) з камянёў сярэдніх і малых памераў, часткова ці поўнасцю разбураны. У галаве пахаванняў — большыя камяні. Пад вымасткамі выяўлены вуглі і фрагменты непаліванай ганчарнай керамікі чырвонага і брудна-жоўтага колераў. Чырвоныя гаршкі з невысокім, крыху адагнутым венчыкам, лінейным ці хвалістым арнаментам патулаве; выраблены з дрэнна перамяшанай гліны і слаба абпалены. Датуюцца XII — XIII стст. Брудна-жоўтыя гаршкі слоікападобныя, з ледзь прыкметным рабром, па плечуках арнаментаваны перакрыжаванымі лініямі; выраблены з добра перамяшанай гліны, раўнамерна абпалены. Датуюцца XI — XIII стст. Аналагі абодвух відаў гаршкоў у пахаваннях на паўднёвым усходзе Літвы, у курганным могільніку Пуцілкавічы (Ушацкі раён). У запаўненні магілы знойдзены фрагменты керамікі, у слаі гумусу — жалезныя нажы, бронзавыя і медныя пярсцёнкі, бронзавая бразготка, двухлязовае крэсіва, паясное кольца, кавалак жалезнай пласціны і медная бляшка ад рыштунку каня. Пад вымасткамі на глыбіні каля 0,3 м сляды вогнішчаў, якія не дасягалі касцей. У большасці пахаванняў выяўлены рэшткі дамавін. Іх інвентар: медныя бляшкі ад галаўнога ўбору, шматпацеркавыя скроневыя кольцы з медзі і серабра, рознакаляровыя шкляныя пацеркі, бронзавыя бразготкі, медны крыжык, ракавіны кауры, сімвалічныя ключы, завушніцы, пярсцёнкі, грошы і інш. У 6 магілах без інвентару на заходнем ускрайку могільніка пахавальны абрад вызначаецца наяўнасцю керамікі ў вогнішчах пад вымасткамі, дамавіны абмазаны глінай. Адноўлены з фрагментаў гаршчок мае тонкі прамы венчык, датуецца XVII — XVIII стст. Яго аналаг у каменным могільніку Коматава (Гродзенскі раён).
Могільнік датуецца XII — XIII стст. і канцом XIV — пачатку XVII стст.
Шапялевіч
Шапялевіч - прозвішча.
Лідыйская мова
Ліды́йская мова — старажытная вымерлая мова, распаўсюджаная ў 1 тысячагоддзі да н. э. — пачатку 1 тысячагоддзя н. э. на захадзе Малой Азіі.
Родная мова насельніцтва Лідыі. Адносілася да анаталійскай групы індаеўрапейскай моўнай сям'і. Частка даследчыкаў лічыць лідыйскую мову нашчадкам хецкай, але ў апошнія часы лінгвісты больш схіляюцца да думкі, што лідыйская мова займае асобнае месца сярод анаталійскіх моў.
Пісьмо на аснове алфавіту, распрацаванага на аснове або непасрэдна фінікійскага, або грэчаскага.
Сальта
Сальта:
Гісторыя пра Апалона Цірскага
«Гісторыя пра Апалона Цірскага» — помнік перакладной беларускай літаратуры, свецкая аповесць блізкаўсходняга паходжання. Карысталася папулярнасцю на Беларусі ў XVII—XVIII стст. У цэнтры ўвагі твора — апісанне прыгод знатнага чалавека з грэчаскага г. Ціра, які шмат гадоў вандруе па розных краінах, шмат чаго бачыць, трапляе ў самыя нечаканыя сітуацыі, але шчасліва вяртаецца на радзіму і становіцца яе ўладаром.
На Беларусі твор меў абыходак у складзе вядомага зборніка навел «Рымскія дзяянні». Адзін з яго рукапісаў быў перапісаны ў Магілёве ў 1688 годзе. Мова магілёўскага спісу — сумесь старабеларускай і стараславянскай моў XVII ст.
Глабін
Глабін — бялковая частка гемаглабіну. Сувязь паміж гемам і глабінам устойлівая, разбураецца толькі ў кіслым асяроддзі. Пасля адшчаплення гема бялок траціць натыўныя якасці. Скорасць сінтэзу глабіну ў арганізме вельмі вялікая, што звязана з інтэнсіўным аднаўленнем эрытрацытаў. Генетычна абумоўленыя анамаліі ў сінтэзе глабіну вызначаюць некаторыя хваробы крыві (серпападобнаклетачную анімію і інш.)
Помнік воінам-вызваліцелям (Гродна)
Помнік воінам-вызваліцелям — помнік у цэнтры Гродна (Беларусь), размешчаны на паўднёвым баку Савецкай плошчы. Танк Т-34 на высокім пастаменце быў усталяваны ў 1968 годзе. Архітэктар — Г. Федасенка.
На франтальнай плоскасці пастамента надпіс на беларускай мове ''«Доблесным савецкім воінам другога і трэцяга беларускіх франтоў, вызваліўшым г. Гродна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў 16. VII. 1944 года»''.
Кур’ёзы
Філогаг Віктар Варанец распавёў гісторыю, як у часы студэнцтва ў студзені 1983 года выявіў на помніку памылку: замест «трэцяга» было напісана «трэццяга». Хлопец напісаў ліст у газету «Гродзенская праўда», якая пераслала яго ў гарвыканкам. У хуткім часе пасля звароту, і праз 15 гадоў з моманту ўстаноўкі помніка, памылка нарэшце была выпраўлена.
Шэкснінскае вадасховішча
Шэксні́нскае, Чарапавецкае — вадасховішча ў Валагодскай вобласці Расіі, на рацэ Шэксна. Створана ў 1963—1964 гг. плацінай аднайменнага гідравузла (Шэкснінскай ГЭС) у пасёлку Шэксна. З'яўляецца часткай Волга-Балтыйскага воднага шляху.
Плошча паверхні вадасховішча 1670 км². Даўжыня 167 км, найбольшая шырыня 20 км. Аб'ём вады каля 6,5 км³. Ваганні ўзроўню вады да 1,2 м. Вадасховішча складаецца з двух частак — затопленай рачной даліны і Белага возера.
Каля вадасховішча гарады Белазерск, Кірылаў, пасёлак Шэксна.
Сушка
Су́шка — працэс выдалення вадкасці (часцей за ўсё — вільгаці) з цвёрдых, вадкіх і газападобных матэрыялаў з мэтай паляпшэння іх якасці, падрыхтоўкі іх да далейшай перапрацоўкі, выкарыстання, транспарціроўкі і захоўвання.
Найбольш распаўсюджаны сушка метадам выпарэння вадкасці на вольным паветры і пры награванні матэрыялу. У прамысловасці найбольш пашыраны сушка ў сушылках і сублімацыйная сушка. Таксама выкарыстоўваецца сушка вадкасцей распыленнем і хімічным звязваннем вільгаці, паглынаннем вільгаці гіграскапічнымі рэчывамі і адсарбентамі і інш.
Лідыя
Лідыя (Λυδία) — старажытная гістарычная вобласць і дзяржава на захадзе Малой Азіі.
Лакалізацыя
Антычныя географы называлі Лідыяй цэнтральныя раёны захаду Малой Азіі. Яна межавала з Траадай, Фрыгіяй, Лікіяй, Іоніяй, Эоліяй, Карыяй, Мізіяй. У VII — VI стст. да н.э. лідыйскія ўладары здолелі падпарадкаваць увесь захад Малой Азіі да ракі Галіс. Палітычным і эканамічным цэнтрам Лідыі з'яўляўся горад Сарды. Жыхары Лідыі размаўлялі на лідыйскай мове, якая ўваходзіла ў анаталійскую групу індаеўрапейскай сям'і моў. Паводле старажытнагрэчаскіх аўтараў, самі лідыйцы называлі сваю краіну Меоніяй.
Гісторыя
У другой палове 2 тысячагоддзя да н.э. на захадзе Малой Азіі сфарміравалася старажытная дзяржава Міра з цэнтрам на месцы Эфеса. У пачатку XII ст. да н.э. яна была заваявана хетамі. Пасля заняпаду хецкай дзяржавы цэнтральныя раёны захаду Малой Азіі відавочна кантраляваліся Фрыгіяй.
Непасрэдна лідыйская дзяржава паўстала толькі ў VII ст. да н.э., што было звязана з дзейнасцю валадара Гігеса. Дзякуючы саюзу з Асірыяй лідыйскія манархі здолелі адбіць напады кімерыйцаў, паступова падначаліць малаазіяцкія грэчаскія гарады і землі на ўсход ад Лідыі. У 585 г. да н.э. лідыйцы спынілі наступ мідыйцаў на захад. Лідыйскія валадары даволі прыхільна ўспрымалі культуру Старажытнай Грэцыі і ў некаторых выпадках шанавалі грэчаскіх багоў. Грэкі запазычылі ў лідыйцаў звычай ужываць манеты, а таксама навучыліся атрымоўваць чыстае золата.
Апошнім вядомым валадаром Старажытнай Лідыі быў Кроз. Ён славіўся сваімі багаццямі, якія нават увайшлі ў прымаўку. У 546 г. да н.э. Кроз быў пераможаны Кірам Вялікім, а яго дзяржава ўвайшла ў склад імперыі Ахеменідаў у якасці сатрапіі. Частка лідыйцаў была пераселена ў Месапатамію. У 334 г. да н.э. Лідыя ўвайшла ў склад Македоніі. У 133 г. да н.э. — у склад старажытнарымскай дзяржавы, дзе была створана асобная правінцыя Лідыя.
Міхаіл Гіціх
Міхаіл Гіціх (? — ) — літаратар, палеміст.
Смолін
Смо́лін (, Смолин) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавета. Размешчаны за 14 км на ўсход ад Брэста, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні.
Міхаіл Гіціх
Нарадзіўся на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Выхоўваўся ў духу арыянства. 3 1607 года вучыўся ў Альтдорфскай гімназіі (Германія), адкуль выключаны за прапаганду прагрэсіўных ідэй. У 1611 годзе вярнуўся на Беларусь i жыў у Навагрудку. Паслядоўнік С.Буднага. Вядомы філасофскімі трактатами палемікай i перапіскай з сябрамі. Пісаў на лацінскай мове. У 1612 годзе напісаў трактат «Аб задавальненні Хрыста». Палеміка Гіціха з альтдорфскім прафесарам Л.Люцыусам надрукавана пад назвай «Аб задавальненні… паміж М.Гіціхам, сацыніянам, i Л.Люцыусам, артадоксам» (Базель, 1628). У 1649 годзе склаў алфавітны даведнік «Багаслоўскія зборнікі». У перапісцы з польскімі мысліцелямі Я.Крэлем, І.Маскажэўскім, М.Руарам выказаў думкі пра сілу чалавечага розуму i законы прыроды (апублікавана ў Амстэрдаме, 1677).
Смолін
У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. Тэльмы 1).
Гісторыя
У XIX стагоддзі вёска — цэнтр аднайменнага маёнтка ў Кобрынскім павеце Гродзенскай губерні. Паводле рэвізіі 1858 года ўласнасць пані Стражамінскай. У 1870 годзе адносілася да Буяцкай сельскай грамады.
У 1905 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Збіражскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР.
Сухастой
Сухасто́й — засохлыя на корані дрэвы або дрэвастоі.
Пашкоджаныя дрэвы становяцца ачагамі распаўсюджвання шкоднікаў і хвароб. У мэтах прадухілення ўтварэння сухастояў выкарыстоўваюцца санітарныя рубкі, вырубка старых і пашкоджаных дрэваў, барацьба са шкоднікамі і хваробамі і інш.
Фрыда Давыдаўна Тэйтэльбаўм-Левінсон
Фрыда Давыдаўна Тэйтэльбаўм-Левінсон — вядомая віцебская піяністка канца XIX — пачатку XX стагоддзя,.
Біяграфія
У 1898 годзе Ф. Тэйтэльбаўм з адзнакай скончыла Пецярбургскую кансерваторыю, дзе вучылася ў Антона Рубінштэйна. Фрыда адной з першых атрымала прэмію А. Р. Рубінштэйна і званне лаўрэата Пецярбургскай кансерваторыі. Пасля выпуску канцэртавала цягам двух гадоў.
Стала жонкай Адольфа Рыгоравіча Левінсона, дзядзькі вядомага фізіёлага Сямёна Дыянесава. Муж Фрыды быў віяланчэлістам-аматарам, а пазней стаў кіраўніком акцыянернага па вытворчасці піва ў Віцебку.
Пасля замужжа пасялілася ў Віцебску. Марыя Давыдаўна музіцыравала дома, удзельнічала ў дабрачынных канцэртах. У іх дома збіраліся мясцовыя інтэлігенты, у тым ліку І. Пэн і сям’я.
У верасні 1915 года ў Віцебску было адчыненае аддзяленне Імператарскага расійскага музычнага таварыства. Ініцыятарамі гэтага былі акрамя Фрыды Давыдаўны спявак Васіль Кармілаў і скрыпач Аркадзь Бяссмертны.
Ф. Давыдаўна не займалася выкладчыцкай дзейнасцю прафесійна, яна вучыла музыцы толькі «для ўласнага задавальнення і толькі надзвычай таленавітых маладых людзей». З 1906 па 1912 гг. давала першыя ўрокі фартэпіяна будучай вялікай піяністцы (1899—1970), стрыечнай сястры Г. Я. Юдзіна.
Імрэ Макавец
І́мрэ Ма́кавец (Makovecz Imre;, Будапешт — , Будапешт ) — венгерскі архітэктар, прадстаўнік арганічнай архітэктуры.
Біяграфія
Вучыўся ў Будапешцкім тэхнічным універсітэце. У працах Макаўца адчуваецца ўплыў Рудольфа Штэйнера, Антоніа Гаўдзі, Фрэнка Лойда Райта і венгерскага прадстаўніка югендстылю Эдзёна Лехнеры. Макавец праславіўся сваімі збудаваннямі антрапаморфнага характару, як, напрыклад, зала развітання на будапешцкіх могілках Фаркашрэт або Палац культуры Шарашпатака. Іншым знакамітым тварэннем архітэктара з'яўляецца рэдут у Сігетвары. Творчасць Макаўца атрымала сусветнае прызнанне ў 1970-80-я гады як кірунак постмадэрнізму. Макавец — аўтар венгерскага павільёна на Сусветнай выстаўцы ў Севільі.
Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Бурундзі
Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Бурундзі (Conférence des évêques catholiques du Burundi, CECAB) — калегіяльны орган царкоўна-адміністрацыйнага кіравання Рымска-Каталіцкай царквы царкоўнай іерархіі ў Бурундзі. Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Бурундзі ажыццяўляе пэўныя пастырскія функцыі, накіраваныя на вырашэнне літургічных, дысцыплінарных і іншых пытанняў, уласцівых каталіцкай абшчыне краіны. Вышэйшым органам Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Бурундзі з'яўляецца агульны сход біскупаў і архібіскупаў. Рашэнні Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Бурундзі зацвярджаюцца Рымскім Папам. Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Бурундзі ўваходзіць у Асацыяцыю біскупскіх канферэнцый Цэнтральнай Афрыкі (Episcopal de l’Afrique Centrale, ACEAC) і Сімпозіум біскупскіх канферэнцый Афрыкі і Мадагаскара (Symposium of Episcopal Conferences of Africa and Madagascar, SECAM).
Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Кеніі была заснавана Святым Прастолам 6 чэрвеня 1980 года.
Уладзімір Васілевіч Гладкевіч
Уладзімір Васілевіч Гладкевіч (нар., ) — беларускі графік і жывапісец.
Біяграфія
У 1975 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1986 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, вучыўся ў Васіля Шаранговіча і Альгерда Малішэўскага, стаў дацэнтам кафедры жывапісу Акадэміі мастацтваў, членам Саюза мастакоў Беларусі з 1991 года.
З’яўляецца аўтарам ілюстрацый да кніг, сярод якіх «Востраў скарбаў» Р. Л. Стывенсана і «Тарас на Парнасе» сталі пераможцамі конкурсу «Лепшыя кнігі Беларусі» ў 1993 і 1994 гг.
Багуслаў Крашэўскі
Багуслаў Юзаф Ян Крашэўскі (10 мая 1857, Варшава — 1916, Доўгае) — мастак, рысавальнік, ілюстратар, фатограф, энцыклапедыст, археолаг-аматар і калекцыянер. Пляменнік пісьменніка Юзафа Ігнацыя Крашэўскага.
Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі
Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі (: ФПБ) — нацыянальны прафсаюзны цэнтр, рэспубліканскае добраахвотнае незалежнае аб’яднанне прафесійных саюзаў, іх аб’яднанняў і асацыіраваных членаў.
Гісторыя
Утворана 5—6 кастрычніка 1990 на XVII з’ездзе прафсаюзаў Беларусі, які абвесціў сябе I з’ездам ФПБ і прыняў Статут ФПБ. З’яўляецца правапераемніцай Беларускай рэспубліканскай рады прафесійных саюзаў. Вышэйшы орган ФПБ — З’езд, вышэйшы кіруючы орган у перыяд паміж з’ездамі — Савет ФПБ, у перыяд паміж Пленумамі Савета ФПБ — яго Прэзідыум, у які ўваходзяць кіраўнікі буйных галіновых прафсаюзаў, абласных аб’яднанняў прафсаюзаў, прадстаўнікі нізавых прафсаюзных структур. Асноўны прынцып фарміравання кіруючых органаў ФПБ — прамое абранне на З’ездзе.
Багуслаў Крашэўскі
Біяграфія
Адзін з пяцярых дзяцей Каятана Крашэўскага і Марыі з Рулікоўскіх; як і малодшая сястра Юзэфа, нарадзіўся глуханямым, намаганнямі бацькоў, асабліва бацькі, які навучыў сына мове жэстаў і мове — быў адаптаваны да функцыянавання ў грамадстве. Спачатку жыў у маёнтку Крашэўскіх ў Раманаве.
Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі
Гісторыя
Старшыні нацыянальнага прафцэнтра:
Багуслаў Крашэўскі
Біяграфія
З 23 ліпеня 1893 года ў шлюбе з Юзэфай з Крашэўскіх, разам яны мелі трох дзяцей — Януша Каятана (нар. 1894), Мечыслава Антонія (нар. 1900) і Марыю Эму (нар. 1906).
Творчасць
Як бацька і дзядзька, Багуслаў Крашэўскі быў мастацкі адораным; перад усім як рысавальнік і ілюстратар. Працы публікаваліся ў «Tygodniku Ilustrowanym» і «Kłosach». Займаўся таксама мастацкай фатаграфіяй, быў знаёмы з вядомым фатографам Янам Булгакам, фатаграфаваў пераважна родавыя маёнткі, пейзажы, прыроду і знаёмых. Фатаграфічныя працы публікаваліся ў «Fotografie Warszawskim» і «Tygodniku Ilustrowanym».
Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі
Ацэнкі
Беларускі палітолаг Валерый Карбалевіч мяркуе, што адзяржаўленыя прафсаюзы Беларусі не абараняюць сацыяльных і працоўных правоў наёмных работнікаў. Ён паказвае ФПБ як перажытак савецкай таталітарнай сістэмы і адзначае, што яе задача палягае ў забеспячэнні палітычнай стабільнасці і лаяльнасці працоўных калектываў.
Членскія арганізацыі
Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі мае тэрытарыяльна-галіновую структуру. Тэрытарыяльныя аддзяленні ФПБ прысутнічаюць ва ўсіх абласцях Беларусі і ў сталіцы.
Багуслаў Крашэўскі
Творчасць
Таксама быў энцыклапедыстам. На просьбу Зыгмунта Глогера рабіў ілюстрацыі і напісаў артыкул Labirynty для яго Encyklopedii staropolskiej, згаданы як суаўтар ў пасляслоўі да IV тому гэтага выдання.
У Польскай бібліятэцы ў Парыжы захоўваецца альбом «Фотаздымкі Багуслава Крашэўскага — альбом партрэтаў і краявідаў з Доўгага», падпісаны фатографам «для Стасі Стшэмбоўскай», на здымках выяўлены маёнтак і сям’я Крашэўскіх, навакольныя пейзажы Гродзеншчыны і супольны фотаздымак на памяць з Янам Булгакам.
Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі
Членскія арганізацыі
Галіновымі арганізацыямі ФПБ з'яўляюцца :
Прэмія Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі
З 1989 года раз на два гады Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі напярэдадні Першамая ўручае прэмію ў галіне літаратуры, мастацтва, журналістыкі і аматарскай творчасці. З 1989 года лаўрэатамі прэміі стала больш за 200 чалавек.
Амамівініні
Амамівініні (саманазва: Omàmiwininì, Omàmiwininiwak), таксама вядомыя як алганкіны (Algonquin, Algonquins) — індзейскі народ, карэнныя жыхары Канады. Агульная колькасць (2016 г.) - 6 800 чал.
Гісторыя
У мінулым амамівініні былі часткай народа аджыбвэ. Яны мігрыравалі ў даліну ракі Атава з ракі Святога Лаўрэнція. Займаліся рыбалоўствам і паляваннем. Амамівініні было вядома земляробства. Яны вырошчвалі кукурузу і бабовыя. Назва алганкіны замацавалася за імі дзякуючы французскім перасяленцам XVII ст. Відавочна, яна была запазычана ў малісіт, на мове якіх elakómkwik значыць блізкіх сваякоў. У 1603 г., калі пачаліся кантакты паміж французамі і амамівініні, колькасць апошніх складала каля 6 000 чалавек. Яны не былі адзінымі і ўключалі наступныя тэрытарыяльныя групы:
У больш позні час да амамівініні далучыліся блізкія па мове і заняткам групы.
Французы захоўвалі з тубыльцамі мірныя адносіны. Амамівініні былі для іх важнымі гандлёвымі партнёрамі і саюзнікамі ў барацьбе з іракезамі. У 1636 г. і 1637 г. магаўкі атрымалі шэраг буйных перамог над амамівініні і практычна выціснулі іх з даліны Атавы. Наступ магаўкаў спыніла толькі эпідэмія воспы, што пачалася сярод іракезаў. Многія алганкіны мігрыравалі на поўнач. З 1640-х гг. яны актыўна прымалі каталіцкую веру. У 1676 - 1679 гг. амамівініні самі перажылі вялікую эпідэмію. У 1768 г. іх агульная колькасць не перавышала 1 500 чалавек.
Пасля паражэння французаў у 1763 г. тэрыторыі амамівініні перайшлі пад кантроль Вялікабрытаніі. У 1783 г. брытанскія ўлады перадалі ніжнюю частку алганкінскіх зямель лаялістам. Нягледзячы на гэта амамівініні прынялі бок Вялікабрытаніі ў вайне з ЗША ў 1812 - 1813 гг. У 1822 г., а пазней у 1840-х гг. алганкіны зноў згубілі частку зямель у даліне Атавы. Яна была перададзена лесанарыхтоўчым кампаніям. У выніку было створана 11 аўтаномных рэзервацый. 10 з іх знаходзяцца на тэрыторыі правінцыі Квебек, 1 — на тэрыторыі правінцыі Антарыа.
Культура
Асноўнымі заняткамі амамівініні да кантактаў з еўрапейцамі былі паляванне, рыбалоўства, збіральніцтва. Земляробства не адыгрывала істотнай ролі. Са свойскай жывёлы трымалі толькі сабак, мяса якіх ужывалі ў ежу. Земляробы-іракезы называлі амамівініні андырандакамі, літаральна пажыральнікамі дрэваў. У выніку кантактаў з французамі значную ролю ў гаспадарцы знайшлі здабыча футравых звяроў і гандаль футрам. Распаўсюджаныя рамёствы: апрацоўка драўніны, бярозавай кары, выраб керамікі, кошыкаў, каркасных лодак.
Улетку амамівініні жылі ў буйных паселішчах, размешчаных каля месцаў здабычы. Узімку падзяляліся на невялікія групы і мігрыравалі ў лясныя раёны. Суровыя зімы часцяком прыводзілі да нястач і голаду, таму сярод амамівініні існаваў звычай самазабойства хворых і старых. Жылі ў крытых карою канічных вігвамах wìkiwàm або ў крытых драўнінай mìkiwàm. Вакол буйных паселішчаў стваралі ўмацаванні. Так, Самюэль дэ Шамплейн спыняўся ў 1613 г. ва ўмацаваным паселішчы Кічысіпірыні.
Вопратка уключала насцегнавыя повязі, вузкія нагавіцы з ласінай скуры, спадніцы, плашчы і г. д. Скуры жывёл сшывалі ніткамі з тонкіх яловых каранёў. Скураныя макасіны былі добра прыстасаваны для хаджэння па перасечанай мясцовасці і ўжывліся нават еўрапейцамі.
Пераважалі малыя нуклеарныя сем'і, якія аб'ядноўваліся ў роды. Тыя ўваходзілі ў склад тэрытарыяльных груп на чале правадыра. На чале сям'і стаяў бацька. Спадчына перадавалася па мужчынскай лініі. Была распаўсюджана палігінія.
Да прыняцця хрысціянства амамівініні верылі ў шматлікіх духаў. Цэнтральнае месца іх пантэона займаў Вялікі Дух. Памерлых хавалі пад навесамі. Лічылася, што пасля смерці дух паляўнічага працягвае паляваць на душы забітых ім жывёл. Шаманская практыка засноўвалася на патаемным мастацтве лекавання мідэвівін.
Каліна звычайная
Калі́на звыча́йная ці Калі́на чырво́ная (Viburnum opulus) — лістападны куст, від роду  сямейства. Плады ядомыя, але гаркаватыя на смак (асабліва да першых замаразкаў). Кара і плады выкарыстоўваюцца ў навуковай і народнай медыцыне. Каліна цэніцца як дэкаратыўная расліна. Распаўсюджана ва ўмераным клімаце Еўропы і Азіі. Сустракаецца па ўсёй Беларусі.
У культуры і народнай творчасці многіх славянскіх народаў (у тым ліку і беларусаў) каліна сімвалізуе дзявочую прыгажосць і нявіннасць. Каліна з’яўляецца частым матывам народных песень, вясельных абрадаў.
Назва
Каліна звычайная, каліна  , калін-дзерарава.
Батанічнае апісанне
Каліна звычайная — куст, радзей дрэва, з шаравата-бурай карой , пакрытай падоўжнымі расколінамі, вышынёй 1,5-4 метра. Дажывае да 50 гадоў і больш.
Парасткі і пупышкі
Парасткі круглявыя, часам рабрыстыя, голыя, месцамі шаравата-белыя, а наогул жаўтлява-бурыя, часам з чырванаватым адценнем. буйныя, да 57 мм. Стрыжань бялёсы з рудаватым адценнем, прыкладна шасціграннай формы.
Лісце
Лісты чаранковыя, супраціўныя, шырокаяйкападобныя або круглявыя, даўжынёй 5-8 (10 ) см і 5-8 см шырынёй, трох-пяцілопасцевыя , востраканцовыя, з круглявым клінаватым неглыбока-сэрцападобным аснаваннем, з трыма галоўнымі пальчата разыходнымі жылкамі, зверху цёмна-зялёныя, голыя, маршчыністыя, знізу шаравата-зялёныя , больш-менш мякка і густа бархаціста апушаныя, радзей амаль голыя, акрамя бародак у кутах жылак; лопасці лісця завостраныя або адцягнутыя ў кароткае вастрыё, сярэдняя лопасць няроўна чатырохвугольная, з больш-менш паралельнымі бакамі, трохі звужаная ля асновы, радзей, гэтак жа, як і бакавыя, яйкападобная; па краі сярэдняя ўверсе, а бакавыя галоўным чынам з вонкавага боку, з буйнымі няроўнымі астраватымі або завостранымі зубцамі, радзей цэльнакрайнія; хвосцікі 1-2 см даўжынёй, пакрыты бароздамі, ля асновы з дзвюма прырослымі рэшткамі прылісткаў, наверсе з дзвюма — чатырма дыскападобнымі залозкамі. Увосень лісце набывае яркую афарбоўку — ад аранжава-чырвонай да пурпурнай.
Суквецці і кветкі
Кветкі гетэраморфныя, з падвойным калякветнікам, сабраныя ў плоскія парасонападобныя 6-8 прамянёвыя мяцёлкі 5-8 см у дыяметры, на кветканосе 2,5-5 см даўжынёй ; усе часткі суквецця голыя або з рассеянымі вельмі дробнымі залозкамі; краявыя кветкі на кветаножках 1-2 см даўжынёй , бясплодныя , плоскія, белыя, духмяныя , у 4-5 разоў буйнейшыя за ўнутраныя, 1-2,5 см у папярочніку , з пяццю няроўнымі адваротнаяйкападобнымі долямі вяночка; сярэднія — двухполыя, сядзячыя або амаль сядзячыя, белыя ці ружавата-белыя, каротка-званочкавыя , каля 5 мм у дыяметры, з шырокімі тупымі лопасцямі, у 1,5 раза даўжэйшымі за трубачку. Суквецці размешчаны на верхавінах маладых галін. Тычынак пяць, яны ў 1,5 раза даўжэйшыя за вяночак, з жоўтымі пыльнікамі. Песцік з ніжняй трохгнёздавай цыліндрычнай завяззю, з вельмі кароткім канічным слупком і трохраздзельным рыльцам. Цвіце ў канцы мая — пачатку чэрвеня на працягу 10-14 (15—25) дзён.
Плады
Плады сакавітыя, але з гаркаватым даўкім смакам, пасля першых маразоў гарката знікае або становіцца меншай. Плады спеюць у жніўні — верасні ; у Батанічным садзе АН РФ — у канцы верасня — пачатку кастрычніка. Застаюцца на галінах вельмі доўга, нават зімой.
Тэрмін захоўвання насення — 24 месяцы.
Распаўсюджанне і экалогія
Каліна непатрабавальная да ўмоў, лёгка пераносіць засухі і маразы, аднак, найбольш распаўсюджана ва ўмераным клімаце Еўропы і Азіі. Сустракаецца паўсюль у Еўрапейскай частцы Расіі, акрамя поўначы і паўднёвага-ўсходу, на Каўказе і ў Крыме, у Заходняй Сібіры на поўдзень ад 61° паўночнай шыраты , ва Усходняй Сібіры (у басейнах рэк Енісея і Ангары, у паўднёва-заходнім Прыбайкаллі), у Казахстане (ізаляваныя месцазнаходжанні ў Заходнім і Паўночным Казахстане, Саур, Тарбагатай), у Сярэдняй Азіі (адзінкава ў Джунгарскім і Заілійскім Алатау і ў ), у Заходняй Еўропе, у Малой Азіі, Паўночнай Афрыцы.
Святлалюбная расліна, але выносіць некаторае зацяненне. У цені звычайна не плоданасіць. Мезафіт, мікратэрм, мезатроф. У стэпавых раёнах расце звычайна ў вусцях рэк, у лясной зоне аддае перавагу ўвільготненым глебам, сустракаецца як на берагах вадаёмаў, так і на лясных, узлесках, на высечках, уваходзіць у склад падлеску, ніколі не дамінуючы ў ім. Сустракаецца ў падлеску сярэдня- і паўднёватаёжных лясоў: на захадзе Рускай раўніны — з, у Перадураллі — з і , а таксама ў цёмнахваёвых лясах Кузнецкага Алатау. Уваходзіць у падлесак шыракаліста-яловых лясоў Эстоніі, дубова-хваёвых лясоў Палесся, дубова-піхтава-яловых лясоў Паўднёвага Урала, шыракалістых лясоў Украіны, Каўказа, дубова-грабавых і грабіннікава-дубовых лясоў Крыма. Расце ў падлеску пойменных лясоў: чорнаальховых; радзей у пойменных дубняках; у тапалёўніках у поймах рэк Паўночнага Каўказа. На Калхідскай нізіне сустракаецца ў падлеску альшаннікаў з. У Калхідзе багатая на лясных балотах з тарфяным грунтам у падлеску і вольхі чорнай.
Насякомаапыляемая расліна. Функцыю прыцягнення насякомых у суквецці выконваюць краёвыя бясплодныя кветкі. Асноўнымі апыляльнікамі з’яўляюцца жукі, а таксама тыя віды двухкрылых і перапончатакрылых, якія сілкуюцца пылком.
Раслінная сыравіна
У якасці выкарыстоўваюць плады каліны (Fructus Viburni) і кару каліны.
Плады
Плады збіраюць у перыяд поўнай спеласці, зразаючы разам з пладаножкай. Сушаць у сушылках пры тэмпературы 60-80 °C або на паветры пад навесамі, на гарышчах, падвешваючы іх пучкамі. Пасля сушкі пладаножкі аддзяляюць. Ураджайнасць пладоў у Кіраўскай вобласці ў ельніку-зеленамошніку 18-23 кг/га.
Карані
Карані ўтрымліваюць эфірны алей, трытэрпеноіды, вітамін C і.
Галіны, драўніна і кара
Галіны ўтрымліваюць эфірны алей, у яго складзе, дубільныя рэчывы.
Кару збіраюць вясной падчас руху соку да распускання пупышак, падвяльваюць, затым сушаць у сушылках пры тэмпературы 50—60 °C або ў памяшканнях з добрай вентыляцыяй. Ураджайнасць кары — 250—600 г/м², з адной расліны можна атрымаць 45—140 г.
Кара ўтрымлівае вугляводы і роднасныя злучэнні: цэлюлозу, пекцін, смолы (да 6,5 %), флабафен,, мірыцылавы спірт; эфірны алей, у яго складзе арганічныя кіслоты: , мурашыная, воцатная, , , ; трытэрпеноіды, 2,73—5,73 %, сапаніны, алкалоіды, вітамін C, фенолкарбонавыя кіслоты і іх вытворныя: хларагенавая, неахларагенавая, , вытворныя о-дыгідраксікарычнай кіслаты, лігнін, дубільныя рэчывы, ; кумарыны: скапалетын, эскулетын, скапалін, эскулін; , антрахіноны, гліказід вібурнін , лейкаантацыяніны; вышэйшыя тлустыя кіслоты: , ), стэарынавая, алеінавая, лінолевая, , , ,.
Драўніна змяшчае дубільныя рэчывы.
Кветкі і лісце
Кветкі ўтрымліваюць урсолавую кіслату, вітамін C, флаваноіды : астрагалін, пеаназід, 3-глюказід, 3-рамназід і 3,7-дыглюказід кверцэцін, кемпферол, 3-глюказід і 3,7-дыглюказід кепферола.
Лісце ўтрымлівае віяпурыдаль, урсолавую кіслату, ірыдоіды, стэроіды, алкалоіды, вітамін C; фенолы і іх вытворныя:, фуркацін, саліцын, складаныя эфіры саліцына; фенолкарбонавыя кіслоты і іх вытворныя: хларагенавую, неахларагенавую, кававую, вытворныя о-дыгідраксікарычнай кіслаты; дубільныя рэчывы, катэхіны; кумарыны: скапалетын, эскулетын, скапалін, эскулін; флаваноіды: астрагалін, 3-галактазід, 3-рамназід і 3,7-дыглюказід кверцэцін, 3-глюказід і 3,7-дыглюказід кемпферолу; антацыяны: 3-глюказід, 3-арабіназілсамбубіязід цыянідзіна, пеанідзін; вышэйшыя тлустыя кіслоты: мірысцінавая, пальміцынавая, сцеарынавая, алеінавая, лінолевая, ліналенавая, арахінавая, бегенавая, лігнацерынавая, цэрацінавая.
Насенне
Насенне ўтрымлівае тлусты алей (20 %), вышэйшыя тлустыя кіслоты: мірысцінавая, пальміцынавая, сцеарынавая, алеінавая, лінолевая, ліналенавая, арахінавая.
Вырошчванне
Від вырошчваюць амаль выключна як дэкаратыўную расліну. Сыравіну траў і пладоў для вытворчасці прадуктаў харчавання ў асноўным атрымліваюць з дзікіх раслін. У 1974 годзе спробы ўвесці каліну ў культуру як пладовае дрэва былі зроблены ў СССР. Яна былі шырока распаўсюджана ад Уральскіх і Каўказскіх хрыбтоў да Далёкага Усходу. Сёння сады гэтага віду яшчэ захаваліся на Салавецкіх астравах, у непасрэднай блізкасці ад горада Архангельска, Котласа, Салікамска і Усурыйска.
Агратэхніка пры пасадцы насення
Насенне мае патрэбу ў двухэтапнай : першы этап — пры 30°, а лепш пры 20° (18 гадзін) і 30° (6 гадзін) або пры ўздзеянні зменнай тэмпературы 10° і 30° (6-15 месяцаў) для даразвіцця, прарастання і развіцця каранёвай сістэмы; другі этап — пры 5-10° на працягу 2-4 месяцаў для ліквідацыі спакою эпікаціля і ўтварэння парасткаў.
Сарды
Са́рды (Σάρδεις, Sardes) — археалагічны помнік на захадзе Турцыі на тэрыторыі населенага пункта Сарт (Sart). У мінулым — цэнтр Старажытнай Лідыі.
Каліна звычайная
Агратэхніка пры пасадцы насення
Пасеў насення ў гадавальніках адбываецца ў кастрычніку наступнага за іх зборам года.
Сарды
Гісторыя
Сарды былі заснаваны ў бронзавым веку. У VII - VI стст. да н. э. з'яўляліся сталіцай старажытналідыйскай дзяржавы. У 546 г. да н. э. былі захоплены Кірам Вялікім і ўвайшлі ў склад Старажытнай Персіі, дзе заставаліся адміністрацыйным і буйным эканамічным цэнтрам.
У 334 г. да н. э. былі заваяваны Аляксандрам Македонскім. У 133 г. да н. э. сталі адміністрацыйным цэнтрам рымскай правінцыі Лідыя. У 17 г. н. э. горад быў зруйнаваны землятрусам, але пасля ўзноўлены. У 295 г. у Сардах створана хрысціянская мітраполія, якая стала адным з трох найважнейшых цэнтраў распаўсюджання новай рэлігіі ў Малой Азіі. Горад узгадваўся ў Новым Запавеце.
Каліна звычайная
Значэнне і ўжыванне
Плады даюць чырвоную фарбу, кара — чорна-зялёную фарбу для воўны, лісцем афарбоўваюць тканіны па пратравы ў розныя тоны.
Сарды
Гісторыя
Археалагічныя даследаванні праводзяцца з 1910 г.
Каліна звычайная
Значэнне і ўжыванне
На працягу паўтара месяца (пачынаючы з чэрвеня) дае меданосным пчолам нектар і пылок. Прадуктыўнасць нектара 15 кг/га.
Сарды
Славутыя мясціны
Умоўна Сарды падзяляюцца на акропаль — першасную частку горада, пабудаваную на ўзвышшы, і Ніжні горад, які ўзнік пераважна пасля землятрусу 17 г. З найлепш захаваных будынкаў акропаля з'яўляюцца рэшткі грэчаскага храма Артэміды. У свой час ён пераўзыходзіў па памерах Парфенон і лічыўся сярод грэкаў адной з найважнейшых рэлігійных святынь. У III ст. н. э. акропаль стаў цэнтрам хрысціянскай мітраполіі.
Каліна звычайная
Значэнне і ўжыванне
Каштоўнае дрэва ў меліярацыйных насаджэннях як глебаахоўная расліна.
Сарды
Славутыя мясціны
У Ніжніх Сардах асаблівую цікавасць уяўляюць рэшткі будынкаў гімназіі з банямі (II ст. н. э.), а таксама сінагогі (III ст. н. э.).
Каліна звычайная
Ужыванне ў кулінарыі
Плады маюць своеасаблівы араматычны букет і горкі прысмак, які пасля замаразкаў знікае. Ягады выкарыстоўваюцца для падрыхтоўкі сокаў, налівак, настоек, він, кісялёў, экстрактаў, якія адрозніваюцца вострым кіслым смакам. З іх рыхтуюць таксама начынку для пірагоў, прыправы да мясных страў.
Азярайцы
Размешчана сярод лесу. Выцякае ручай і меліярацыйны канал у раку Янка.
Каліна звычайная
Ужыванне ў кулінарыі
Дзякуючы высокаму ўтрыманню пекцінаў плады выкарыстоўваюць для гатавання мармеладу і пасцілы.
З соку робяць воцат.
Пры ўжыванні насенне аказвае танізуючае дзеянне, часам яго выкарыстоўваюць як заменнік кавы.
Ужыванне ў медыцыне
Кара, якую нарыхтоўваць у красавіку — маі, выкарыстоўваецца ў медыцыне. Яна выкарыстоўваецца для памяншэння і спынення, а таксама пры балючых. Вібурнін, які ўтрымліваецца ў кары, узмацняе маткі і аказвае некаторае сасудазвужальнае дзеянне. У практычнай медыцыне кара выкарыстоўваецца:
Працяглы прыём прэпаратаў кары каліны зніжае ўтрыманне халестэрыну ў крыві і паказаны пры гіпертанічнай хваробе, атэрасклерозе.
У гамеапатыі выкарыстоўваецца эсэнцыя кары пры альгадысменарэі і як спазмалітычнае.
Свежыя плады і настой пладоў выкарыстоўваюцца як агульнаўмацавальны, патагонны, слабільны сродак; пры ацёках сардэчнага і нырачнага паходжання, гіпертанічнай хваробе, неўрозах, антацыдных гастрытах, калітах, захворваннях печані, дэрматытах; экстракт аказвае раназажыўляльнае дзеянне. Плод у выглядзе збору ўжываюць як вітамінавы сродак, а таксама як сродак, які ўзмацняе скарачэнне сардэчнай мышцы, дыўрэтычны і патагонны.
У народнай медыцыне шырока выкарыстоўваюцца ўсе часткі каліны. Адвар кары памяншае і спыняе розныя ўнутраныя крывацёкі, асабліва матачныя, узмацняе тонус маткі, звужае крывяносныя сасуды і аказвае проціспазматычнае, супрацьсутаргавае і заспакаяльнае дзеянне.
Каліну звычайную шырока ўжывалі ў народнай медыцыне розных краін:
Сок свежых пладоў у мінулым ужывалі для вывядзення вяснушак і выдаленні вугроў, для адбельвання скуры.
Адвар кары выкарыстоўваецца ў ветэрынарыі як гемастатычнае і паляпшальнае для стрававання. Адвар, настой кветак — пры катаральным запаленні, для лячэння яшчуру ў буйной рагатай жывёлы.
У дэкаратыўным садаводстве
Каліну вырошчваюць у садах і парках як дэкаратыўную расліну. Выведзены садовыя формы і сарты, якія адрозніваюцца вышынёй расліны, колерам і формай лісця, тэрмінамі і інтэнсіўнасцю цвіцення і так далей. Сярод іх, напрыклад,, , ці 'Буль-дзе-неж', ці 'Снежны ком (шар)', дзе ўсе кветкі буйныя, бясплодныя, сабраны ў шарападобнае воблака суквеццяў.
Марозаўстойлівы куст: вытрымлівае доўгае паніжэнне тэмпературы да −25 — −35 °C і ніжэй. Ценевынослівая. Да ўрадлівасці глебы сярэднепатрабавальная, расце на параўнальна небагатых супясчаных і падзолістых глебах. Каліна амаль не пашкоджваецца прамысловымі газамі і не пакутуе ад дыму.
Пладовыя
Селекцыі УНДІС імя І. В. Мічурына :
Селекцыі НДІ садаводства Сібіры імя М. А. Лісавенкі:
Селекцыі :
Шкоднікі
Каліна даволі ўстойлівая да хвароб і шкоднікаў, але расліны, якія растуць у неаптымальных арэалах, напрыклад, у сухіх раёнах, могуць пашкоджвацца, такімі відамі, як ,  і , у выніку чаго скручваецца і дэфармуецца лісце. Чорная тля і звязаныя з ёю мурашкі збіраюцца ў верхняй частцы маладых парасткаў, псуючы эстэтычнае ўражанне. Сілкуюцца лісцем лічынкі і дарослых асобін, якія выгрызаюць ліставыя пласцінкі, часта да самых жылак. Гэты від родам з Еўропы і Азіі, але ў другой палове XX стагоддзя трапіў за акіян і стаў сур’ёзным шкоднікам паўночнаамерыканскай каліны. Заражаныя расліны патрабуюць распылення інсектыцыдаў. Лісце схільнае да грыбковых захворванняў. прыводзіць да пачырванення лісця. прыводзіць да ўтварэння яркіх плям дыяметрам каля 1 см з чырвонымі палямі. Пад уплывам інфекцыі з’яўляюцца карычневыя плямы на абодвух баках ліста.
Сярод шкоднікаў таксама можна назваць, гусеніцы якой жывуць у згорнутым лісці некаторых відаў каліны, у тым ліку і каліны звычайнай.
Цікавыя факты
У Нагорным Карабаху горцы ўжывалі галінку каліны з развілкаю ад «сурокаў».
Беларуская культура
Каліна ў беларускім фальклоры — сімвал цнатлівасці, чысціні, прыгажосці.
Так, у беларускім фальклоры маладая дзяўчына параўноўваецца з вярбой, калінай, рабінай, бярозай. У беларусаў быў звычай: калі бацькі аддавалі дачку замуж далёка ад дому, маці каля хаты саджала каліну і па яе росце, квітненні меркавала, як жывецца дачцэ ў далёкай старонцы. Вобраз каліны як маладой дзяўчыны выкарыстоўвалі многія беларускія паэты і пісьменнікі. Напрыклад, у вершы Я. Купалы «Над ракою ў спакою» можна бачыць:
Яркі чырвоны колер ягад каліны традыцыйна асацыяваўся з крывёй. У замовах на спыненне крыві часта гаворыцца пра чырвоную ружу ці каліну: «як расліны не прымаюцца, так і кроў не з’яўляецца».
Па старажытных павер’ях, чырвоны колер валодаў вялікай сілай, таму паўсюдна лічылася, што ягады каліны ахоўваюць ад нячыстай сілы і сурокаў.
Немагчыма выключыць прысутнасць каліны ў абрадах сямейнай накіраванасці. Напрыклад, у вясельным абрадзе каліна павінна была забяспечыць маладым шчаслівае сямейнае жыццё. Часам у вясельных песнях сваты, калі сустракалі гасцей на вяселле, «рабілі мост з каліны». У адной з песень дзяўчына просіць «пракласці да яе калінавы масток», г. зн. прыслаць да яе сватоў.
Сяброўкі нявесты запляталі ягады каліны ў вясельны вянок нявесты, у косы замест чырвоных стужак. Па народных уяўленнях, каб маладыя кахалі адно аднаго ўсё жыццё, каліна павінна быць абавязкова ў вясельным вяночку маладой.
Ягадамі каліны ўпрыгожвалі вясельны каравай.
Калінай называлі «прыгажосць» невесты (яе цнатлівасць). Нездарма ў вясельных песнях пяецца пра тое, што «хадзіць за калінай, браць, ламаць, секчы яе» значыць выдаваць дзяўчыну замуж.
У шматлікіх народных песнях чалавек, які загінуў на чужыне, просіць, каб птушкі аднеслі вестку на бацькаўшчыну. Таксама часта спалучаецца вобраз магілы і каліны:
У вершы М. Багдановіча «Краю мой родны! Як выкляты Вогам…»:
У яго ж вершы «Над магілай»:
Польская культура
Каліна займае асаблівае месца ў традыцыі і мастацтве палякаў. Як сімвал дзявоцкай некранутасці каліна абавязковае ўпрыгожанне вясельных каравая і вянкоў, ёй прысвячаюцца многія вясельныя песні. Каліна таксама была крыніцай натхнення для пісьменнікаў і аўтараў народных песень. У 1952 годзе, у цыкле «Курпіёўскія песні» (Pieśni kurpiowskie) кампазітар адну з іх прысвяціў каліне.
Тэафіл Ленартовіч напісаў верш, прысвечаны каліне, спасылаючыся, у прыватнасці, на цыкл развіцця гэтай расліны ў розныя сезоны і тыповыя месцы вырастання. Верш паклаў на музыку, на магільнай пліце якога на Варшаўскіх могілках зроблены надпіс «Песняру Каліны землякі» (Śpiewakowi Kaliny ziomkowie).
У даўняй галіцкай песні таксама знаходзім спасылку на месца росту каліны :
Часта матыў каліны, які звычайна пазначае дзяўчыну, сустракаецца ў творах Юльюша Славацкага. У «» каліна згадваецца пяць разоў, таксама яна ўспамінаецца ў паэме «Бянёўскі»:
На Падляшшы каліну садзяць на магілах дзяўчат і юнакоў, як сімвал чысціні і смутку, прычым гэтыя кусты былі амаль недатыкальнымі. Злом ці выкопванне такога кустоўя былі такім цяжкім грахом, што злачынцаў чакала немінучая кара. Здаралася так, што на могілках ад водару кветак шматлікіх калін можна было страціць нюх.
У Галіцыі галінкі каліны з фруктовымі букетамі былі часткай святкавання 15 жніўня.
Каліна сыграла важную ролю ў польскім серыяле 1981 года «». Галоўны герой шукае чырвоную каліну, плады якой павінны вылечыць хворую маці. Выпадкова ён сустракае сваё каханне ў асобе жанчыны, якая носіць імя.
Украінская культура
Яе значная распаўсюджанасць на тэрыторыі Украіны, спалучанасць з сямейна-бытавымі, каляндарнымі абрадамі (вяселле, пахаванне, восеньскі абрад «паход на каліну» і інш.) абумовіла сімвалізм каліны, якая стала мастацкім вобразам. Найбольш гэты старажытны фальклорны вобраз выступае словам-сімвалам як дамінанта ў асацыятыўнай сувязі каліна — дзяўчына (маці), каліна — Украіна, каліна — кроў. Дамінуе агульнараспаўсюджаная блізкасць «каліна — дзяўчына». Гэтую ўстойлівую асацыяцыю разглядалі выдатныя фалькларысты Мікалай Кастамараў, Аляксандр Весялоўскі,.
Мноства народных легенд і казак складзена пра каліну. Сярод іх такія вядомыя як «Калінавая жалейка», «Калінавы мост», «Пра Каліну і Кілімку».
Таксама каліна лічылася «вясельным дрэвам» і была абавязковай удзельніцай вясельнага абраду. Галінамі каліны ўпрыгожвалі сталы, вясельныя караваі, дзявочыя вянкі і падарункі.
Другі від сімвалічнай блізкасці каліна — Украіна ўласцівы больш стралецкім і паўстанцкім песням. Плады каліны сталі сімвалам мужнасці людзей, якія аддалі сваё жыццё барацьбе за Украіну. Для ўкраінцаў, якія адстойвалі агульнанацыянальныя інтарэсы, вялі непрымірымую барацьбу з прыгнятальнікамі ўкраінскага народа, дэвізам сталі варыянты песні, «» :
Дзякуючы чырвоным ягадам, якія нагадваюць кроплі крыві, каліна ва ўкраінскай мове стала сімвалам пралітай казацкай крыві. Гэтая архаічная сувязь слоў каліна — кроў па традыцыі захоўваецца і ў песнях ваеннай тэматыкі новага часу:
Гэтак жа і выраз «каліна на магіле» мае ўстойлівае сімвалічнае значэнне: тужлівая памяць па памерламу на чужыне маладому казаку або хлопцу, сыну, брату:
Ва ўсходне-цэнтральнай частцы канадскай правінцыі Альберта, дзе пражывае вялікая колькасць этнічных украінцаў і маецца шмат украінскіх цэркваў, а таксама таму, што ў лесастэпавай зоне расце каліна, група энтузіястаў, навукоўцаў і этнографаў, пры падтрымцы мясцовых адміністрацый заснавала ў гэтым месцы эка-турыстычны музей, дзе знаходзіцца буйнейшая ў свеце пісанка.
Каліна ў мастацтве
Дэкаратыўнасць кветак каліны адлюстравана ў працах такіх мастакоў, як, Макс Штрэкенбах, Эдуар Вюяр, і іншых.
Тлушч (музычны гурт)
«Тлушч» — беларускі панк-рок гурт.
Гісторыя
Заснаваны ў Мінску на аскепках гурту «Завулак Vinny Stigm’ы» у 2012 годзе. Гурт грае панк, спалучаючы яго з сальсай, глэмам, дыска. Каманда паспела адыграць паўсотні канцэртаў па Беларусі, запісаць тры альбомы і скатацца ў невялікі еўратур. Удзельнічалі ў фестывалі «Даём рады».
Брама Сан-Пелегрына
Брама Сан-Пелегрын́а (Porta San Pellegrino) або По́рта Вірыда́раа (Porta Viridaria) — брама ў знешняй Леанінскай сцяне горада Ватыкан, знаходзяцца побач з Каланадай Берніні і невялікай пастом швейцарскай гвардыі. Брама была перабудавана Папам Аляксандрам VI у 1492 годзе; над ёй дагэтуль бачны герб пантыфіка. Сёння брама выкарыстоўваецца мала.
Іонны абмен
Іонны абмен — абарачальны працэс стэхіяметрычнага абмену іонамі паміж іанітам і растворам электраліту.