cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Войцех Кіляр
Біяграфія
Вучыўся музыцы ў Львове, Кракаве і Катавіцах; атрымаў дыплом у 1955 годзе. Пасля пераезду ў 1959 годзе ў Францыю вучыўся ў кансерваторыі пад кіраўніцтвам Надзі Буланжэ. Кіляр меў поспех як у якасці класічнага музыканта, так і ў якасці аўтара музыкі для кіно, на яго ліку музычнае аздабленне больш чым 130 кінафільмаў. Да яго паслуг як кінакампазітара звярталіся многія польскія класікі кіно — Занусі, Кеслёўскі, Вайда,, Гофман і іншыя. Першы амерыканскім фільмам кампазітара стала праца Фрэнсіса Форда Копалы «», якая дэманструе сапраўдную кампазітарскую моц Кіляра з трагічнымі тэмамі, пададзенымі з мінімальнай разнастайнасцю акордаў. Не гледзячы на запатрабаванасць у польскім і амерыканскім кіно Кіляр на працягу ўсяго жыцця працягваў пісаць класічную музыку.
Сара Лундберг
Біяграфія
У 2017 атрымала прэстыжную шведскую прэмію Аўгуста за кнігу «Птушка ўва мне ляціць, куды захоча». На стварэнне гісторыі пісьменніцу натхніла жыццё шведскай мастачкі Берты Хансан, яе асабістыя дзённікі і лісты. У цэнтры твора — дзяўчынка, якая нарадзілася ў простай сялянскай сям’і, але марыла стаць мастачкай. Гэты твор прызналі найлепшай кнігай года ў Швецыі для дзяцей і падлеткаў.
Цынерарыя
Цынерарыя (Cineraria) — род кветкавых раслін сямейства. Налічвае каля 50 відаў, паходзячых з трапічных раёнаў Афрыкі. Шматгадовыя травы і паўкусты вышынёй да 60 см з голымі або апушанымі сцёбламі. Лісце суцэльнае або перыстарассечанае. Кветкі ў кошыках, сабраных у суквецце шчыток. Плод — сямянка.
У якасці дэкаратыўных раслін у аранжарэях і пакоях вырошчваюцца, і інш.
Тэарэтычная астраномія
Тэарэтычная астраномія — раздзел нябеснай механікі, які займаецца вылічэннем эфемерыд і вызначэннем арбіт нябесных целаў. У наш час дзеля вылічэння арбіт пераважна выкарыстоўваюцца радыётэхнічныя вымярэнні і лазерную лакацыю.
Астраномы-тэарэтыкі выкарыстоўваюць шырокі спектр інструментаў, якія ўключаюць аналітычныя мадэлі (напрыклад, палітропы для набліжаных паводзін зорак) і разлікі колькаснага мадэлявання. Кожны з метадаў мае свае перавагі. Аналітычная мадэль працэсу, як правіла, лепш дае зразумець сутнасць таго, чаму гэта (нешта) адбываецца. Лікавыя мадэлі могуць сведчыць пра наяўнасць з'яў і эфектаў, якіх, верагодна, інакш не было б відаць.
Тэарэтыкі ў галіне астраноміі імкнуцца ствараць тэарэтычныя мадэлі і высветліць у даследаваннях наступствы гэтых мадэляванняў. Гэта дазваляе назіральнікам шукаць дадзеныя, якія могуць абвергнуць мадэль або дапамагаюць ў выбары паміж некалькімі альтэрнатыўнымі або супярэчлівымі мадэлямі. Тэарэтыкі таксама эксперыментуюць ў стварэнні або перайначванні мадэлі з улікам новых дадзеных. У выпадку неадпаведнасці агульная тэндэнцыя складаецца ў спробе зрабіць мінімальнымі змены ў мадэлі і адкарэктаваць вынік. У некаторых выпадках вялікая колькасць супярэчлівых дадзеных з часам можа прывесці да поўнай адмовы ад мадэлі.
Тэмы, якія вывучаюць тэарэтычныя астраномы: зорная дынаміка і эвалюцыя галактык; буйнамаштабная структура Сусвету; паходжанне касмічных прамянёў, агульная тэорыя адноснасці і фізічная касмалогія, у прыватнасці касмалогіі зорак і астрафізіка. Астрафізічныя адноснасці служаць інструментам для ацэнкі уласцівасцяў буйнамаштабных структур, для якіх гравітацыя адыгрывае значную ролю ў фізічных з'явах і асновай для даследаванняў чорных дзюр, астрафізікі і вывучэння гравітацыйных хваль. Некаторыя шырока прынятыя і вывучаныя тэорыі і мадэлі ў астраноміі, цяпер уключаны ў Lambda-CDM мадэлі, Вялікі выбух, пашырэнне космасу, цёмнай матэрыі і фундаментальныя тэорыі фізікі.
NGC 7403
NGC 7403 — зорка ў сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дархан
Дархан (манг. Дархан (каваль)) — трэці па велічыні горад Манголіі і адміністрацыйны цэнтр Дарханскага аймака. Колькасць яго насельніцтва складае 74300 жыхароў (на 2007 год).
Гісторыя
Першы камень у падмурак горада быў закладзены 17 кастрычніка 1961 г. пры эканамічнай дапамозе Савецкага Саюза. Згодна з назвай горада планавалася, што ён будзе прамысловым цэнтрам для паўночных тэрыторый Манголіі. Горад застаецца ў асноўным індустрыяльным цэнтрам, а таксама месцам пражывання каля 82% насельніцтва аймака. Як і ў большасці іншых мангольскіх гарадоў, парадку 86% гараджан пражывае ў кватэрах, астатняе насельніцтва жыве ў юртах на ўскраінах горада.
Архон
Архо́н (Орхон гол) — рака ў Манголіі, правы прыток ракі Селенга.
Гідрагрфія
Даўжыня ракі 1124 км, плошча вадазбору 132,8 тыс. км². Сярэдні расход вады каля 120 м³/с. Рака бярэ свой пачатак у Хангайскіх гарах у Ара-Хангайскім аймаку Манголіі, у вярхоўях мае вузкую, месцамі каньёнападобную даліну, утварае вадаспад Улаан-Цутгалан вышынёй каля 20 м і шырынёй 10 м, у сярэднім цячэнні даліна глыбокая, звілістая, у нізоўях, па выхадзе з гор, рэчышча Архон пашыраецца да 100—150 метраў. Архон роўна на 100 км даўжэй Селенгі і з'яўляецца самай працяглай ракой Манголіі.
Сярод прытокаў — Туул (Тола), Тамір-Год (Тамір). На рацэ горад Сухэ-Батар.
Заранка (выдавецтва)
«Зара́нка» — беларускае эміграцыйнае выдавецтва, якое існавала ў 1946—1972 гадах. Заснавана Язэпам Гладкім у Ватэнштэце. Выдала «Лемантар» (1946), падручнік геаграфіі (1947), чытанкі «Родны палетак» і «Малюнкі мінулага» (1947), «Наша краіна» і «Помнікі старажытнасці» (1948), зборнікі беларускіх народных песень і казак. Аднавіла дзейнасць у Нью-Ёрку ў пачатку 1960-х гадоў. Выпусціла больш за 10 кніжак і брашур, у тым ліку «Лемантар для школаў і хатняга навучання» (1964), «Для малых дзетак» (1965), зборнік народных песень «Дудар» (2-е выданне, 1970), «Прыказкі Лагойшчыны» (1966), «Краёвы слоўнік Лагойшчыны» (1970), «Забабоны Лагойшчыны» (1972) і іншыя кнігі. Спыніла дзейнасць у сувязі са смерцю яго заснавальніка.
Калазубы
Калазу́бы (, Колозубы) — аграгарадок у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ружанскага сельсавета.
У 1940—1963 гадах цэнтр Калазубскага сельсавета. Да 1 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Варанілавіцкага сельсавета.
Славацкі дэмакратычны і хрысціянскі саюз — Дэмакратычная партыя
Славацкі дэмакратычны і хрысціянскі саюз — Дэмакратычная партыя (Slovenská demokratická a kresťanská únia — Demokratická strana; SDKÚ-DS) — хрысціянска-дэмакратычная партыя, дзеючая ў Славакіі.
Гісторыя
У 2000 годзе прэм’ер-міністр Мікулаш Дзурында заснаваў партыю Славацкі дэмакратычны і хрысціянскі саюз. Устаноўчы з’езд партыі адбыўся ў Браціславе 18 лістапада 2000 года. На парламенцкіх выбарах 2002 года партыя атрымала 15,09% галасоў і правяла 28 дэпутатаў у парламент. Прэм’ер-міністрам застаўся лідар партыі Мікулаш Дзурында. На прэзідэнцкіх выбарах 2004 года кандыдат СДХС Эдуард Кукан атрымаў у першым туры 22,09% галасоў, саступіўшы Івану Гашпаравічу, які стаў прэзідэнтам у другім туры, менш за 0,2% галасоў.
21 студзеня 2006 года СДХС і блізкая да яго Дэмакратычная партыя правялі аб’яднаўчы з’езд, у выніку чаго партыя атрымала сучасную назву. На парламенцкіх выбарах 2006 года партыя атрымала 18,35% галасоў і правяла 31 дэпутата ў парламент, аднак кіруючую кааліцыю сфарміравала левацэнтрысцкая партыя Курс — сацыяльная дэмакратыя, з-за чаго СДХС-ДП сышла ў апазіцыю.
Партыя таксама прадстаўлена ў Еўрапарламенце. Паводле вынікаў выбараў 2004 года, у ім было прадстаўлена 3 дэпутаты з 14 месцаў, прызначаных для Славакіі, а паводле вынікаў выбараў 2009 года — 2 дэпутаты з 13 месцаў, прызначаных для Славакіі.
Свята-Георгіеўская царква (Кобрын)
Свята-Георгіеўская царква — праваслаўны храм на могілках у г. Кобрын. Помнік народнага дойлідства.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным зрубам пад вальмавым дахам, завершаным па цэнтры цыбулепадобнай галоўкай на барабане і макаўкай над алтарнай часткай. Да фасада дабудавана двух’ярусная чатырохгранная прытвор-званіца, завершаная шатром з цыбулепадобнай галоўкай. Гарызантальна ашаляваныя фасады расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі ў ліштвах. Уваход адзначаны двухслуповым ганкам.
Таміла Мікалаеўна Хіміч
Таміла Мікалаеўна Хіміч (нар., в. Біларычыця, Прылуцкі раён, Чарнігаўская вобласць, Украіна) — украінская футбалістка, паўабаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Украіны.
Клубная кар’ера
Першы трэнер — Анатоль Сямёнавіч Куц. У 2007 годзе па запрашэнні дырэктара чарнігаўскай ДЮСШ Мікалая Іванавіча Лысенкі пераехала ў Чарнігаў, вучылася ў ДЮСШ і ў мясцовай школе-інтэрнаце ім. Кацюбінскага. У 2017 годзе перайшла ў беларускі клуб «Мінск». У яго складзе стала чэмпіёнкай Беларусі (2017, 2018, 2019), срэбным прызёрам (2020); уладальніцай (2017, 2018, 2019) і фіналісткай Кубка Беларусі, уладальніцай Суперкубка краіны (2018, 2019). Была лепшым бамбардзірам чэмпіянату Беларусі 2017 года (24 галы). У Лізе чэмпіёнаў у складзе «Мінска» згуляла 15 матчаў і забіла 10 галоў. У 2017 годзе заняла трэцяе месца ў галасаванні за званне футбалісткі года на Украіне.
Генры Джон Тэмпл
Генры Джон Тэмпл (Henry Temple, 3rd Viscount of Palmerston,  — ) — англійскі дзяржаўны дзеяч, доўгія гады кіраваў абаронай, затым знешняй палітыкай дзяржавы, у 1855—1865 (з невялікім перапынкам) быў прэм’ер-міністрам (35-ы прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі з 1855 да 1858 гг. і 37-ы з 1859 па 1865 гг.).
Смерць ад смеху
Смерць ад смеху — досыць рэдкая і спецыфічная з'ява, пры якой доўгі і некантралюемы смех робіцца прычынаю біялагічнай смерці чалавека. У большасці выпадкаў працяглы смех з'яўляецца прычынай сардэчнай недастатковасці. Да таго ж, смерцю ад смеху часам лічыцца гібель, якая выкліканая стратай самакантролю падчас прыступу рогату.
Гістарычныя прыклады
Існуе некалькі гістарычных прыкладаў смерці ад смеху, некаторыя з іх можна лічыць дакладнымі.
Іван Георгій Пінзель
Іван Георгій Пінзель (Іоан Георг Пінзель, Іоанн Георгій Пінзель, Jan Jerzy Pinzel; каля  —, Бучач) — галіцкі скульптар сярэдзіны 18 ст., прадстаўнік позняга барока і ракако. Пачынальнік Львоўскай школы скульптараў.
Міхаіл Канстанцінавіч Недзьведзь
Міхаі́л Канстанці́навіч Не́дзведзь (нар., ) — беларускі ўрач-патолагаанатам. Доктар медыцынскіх навук (1979), прафесар (1985). Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь. Старшыня Мінскага гарадскога навуковага таварыства ўрачоў-патолагаанатамаў (з 1990 года), намеснік старшыні Беларускага навуковага таварыства ўрачоў-патолагаанатамаў. Узнагароджаны ганаровымі граматамі Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.
Біяграфія і навуковая дзейнасць
Міхаіл Канстанцінавіч Недзьведзь нарадзіўся 28 жніўня 1941 года ў горадзе Пінску (цяпер уваходзіць у склад Брэсцкай вобласці) у сям’і служачых.
У 1959 годзе з адзнакай скончыў Пінскае медыцынскае вучылішча, у 1965 годзе — з адзнакай Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут. Пасля заканчэння інстытута Міхаіл Недзьведзь працаваў загадчыкам тэрапеўтычнага адзялення Слаўгарадскай раённай бальніцы Магілёўскай вобласці. З 1966 года — аспірант кафедры паталагічнай анатоміі Мінскага медыцынскага інстытута, з 1968 года — асістэнт гэтай жа кафедры. У 1970 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Паталагічная анатомія прыроджанай гідрацэфаліі» (Патологическая анатомия врождённой гидроцефалии), напісаную пад навуковым кіраўніцтвам Юрыя Валянцінавіча Гулькевіча. У 1979 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Паталагічная анатомія цэнтральнай нервовай сістэмы пры храмасомных хваробах, абумоўленых аберацыямі аўтасом» (Патологическая анатомия центральной нервной системы при хромосомных болезнях, обусловленных аберрациями аутосом).
З 1975 года Міхаіл Канстанцінавіч Недзьведзь быў дацэнтам, а з 1985 года стаў прафесарам кафедры паталагічнай анатоміі. З 1974 года па 1984 год быў галоўным патолагаанатамам Мінскага гарадскога аддзела аховы здароўя. У 1984—1987 гадах працаваў загадчыкам гістапаталагічнага адзялення Нацыянальнай лабараторыі здароўя ў горадзе Бразавіле (Народная Рэспубліка Конга).
У сферу навуковых інтарэсаў Міхаіла Канстанцінавіча Недзьведзя ўваходзяць прыроджаныя парушэнні цэнтральнай нервовай сістэмы, паталагічная анатомія павольных нейраінфекцый і вірусных энцэфалітаў, паразітарныя хваробы чалавека, некаторыя дэміэлінізуючыя захворванні. Пад яго кіраўніцтвам былі выкананыя і абароненыя 14 кандыдацкіх і 2 доктарскія дысертацыі. Прафесар Недзьведзь з’яўляецца аўтарам 540 друкаваных работ, у тым ліку 10 манаграфій, 3 рацыяналізатарскіх прапаноў, 2 вынаходстваў, 12 метадычных рэкамендацый. У 2011 годзе Міхаілам Канстанцінавічам у сааўтарстве з прафесарам Яўгенам Давыдавічам Чарствым быў напісаны першы ў Беларусі нацыянальны падручнік па паталагічнай анатоміі для вышэйшых медыцынскіх устаноў адукацыі.
Сям’я і асабістае жыццё
Старэйшы брат, Георгій Канстанцінавіч Недзьведзь (1938—2019), быў вядомым урачом-неўролагам, доктарам медыцынскіх навук, прафесарам, лаўрэатам Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1995). Зводны старэйшы брат, Алег Феадосьевіч Макарэвіч (1927—2009), быў урачом-хiрургам, кандыдатам медыцынскіх навук, узнагароджаны званнем Ганаровага грамадзянiна горада Пiнска (1992).
Мае двух дзяцей. Дачка, Тамара Міхайлаўна Недзьведзь, — урач-патолагаанатам, кандыдат медыцынскіх навук. Сын, Аляксандр Міхайлавіч Недзьведзь, — вучоны ў галіне біяфізікі і тэхнічнай кібернетыкі, доктар тэхнічных навук (2013), прафесар, дэкан факультэта прыкладной матэматыкі і інфарматыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
NGC 7404
NGC 7404 (іншыя абазначэнні — IC 5260, PGC 69964, ESO 346-10, MCG -7-47-1) — галактыка ў сузор’і Журавель.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Каплі
Каплі́ (, Капли) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ружанскага сельсавета.
Да 1 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Варанілавіцкага сельсавета.
Хасэ Санхурха
Хасэ Санхурхо-і-Саканель (José Sanjurjo Sacanell; 28 сакавіка 1872 — 20 ліпеня 1936) — іспанскі ваеначальнік, генерал. Арганізаваў і ўзначаліў спробу ваеннага перавароту, якая прывяла да пачатку грамадзянскай вайны ў Іспаніі.
Біяграфія
Атрымаўшы ваенную адукацыю, служыў на Кубе (1896), удзельнічаў у баях супраць паўстанцаў, быў выраблены ў капітаны. Затым быў удзельнікам іспана-амерыканскай вайны 1898 года, пасля паражэння ў якой вярнуўся ў Іспанію.
З 1909 года быў удзельнікам некалькіх ваенных кампаній у Марока, у тым ліку ў адваёўванні страчаных тэрыторый у раёне Мелільі пасля разгрому іспанскай арміі пры Ануале ў 1921-м. З 1922-га камандаваў іспанскімі войскамі ў Ларачэ, займаючыся пры гэтым расследаваннем выпадкаў карупцыі ў інтэнданцтве. У 1925 годзе браў удзел у высадцы на Алусемас — вырашальным бітве Рыфскай вайны. Быў прызначаны Вярхоўным камісарам Іспаніі ў Марока. За ваенныя заслугі кароль Альфонса XIII прысвоіў яму тытул маркіза Рыфскага. Пры гэтым Санхурха карыстаўся ў арміі папулярнасцю, у прыватнасці, за свой дэмакратызм у адносінах з падначаленымі. Яго палітычны праціўнік Ігнасіа Ідальга дэ Сіснерас называў генерала «простым, сціплым, якія не мелі сеньёрскіх замашак».
З 1928 года генерал-лейтэнант Санхурха камандаваў грамадзянскай гвардыяй (жандармерыяй). Пасля няўдалых для манархістаў муніцыпальных выбараў у буйных гарадах у красавіку 1931 года ён адмовіўся падтрымаць караля (нягледзячы на тое, што 28 сакавіка 1931-га ён быў узнагароджаны Вялікім крыжам Карла III), чым спрыяў звяржэнні манархіі. Першапачаткова захаваў сваю пасаду, але неўзабаве ўступіў з канфлікт з прэм’ер-міністрам і ваенным міністрам Мануэлем Асаньей, негатыўна ўспрымаючы яго рэформы ў арміі, а таксама прызначэнне грамадзянскай палітыка Лопеса Ферэра Вярхоўным камісарам Іспаніі ў Марока. Акрамя таго, у канцы 1931—пачатку 1932 адбыліся драматычныя падзеі ў Кастыльбланка і Арнеда. У першым выпадку чацвёра грамадзянскіх гвардзейцаў застрэлілі рабочага-дэманстранта і самі былі забіты іншымі ўдзельнікамі дэманстрацыі. У другім грамадзянскія гвардзейцы расстралялі мітынг рабочых, забіўшы некалькіх чалавек (гэта падзея была расцэнена ў левай прэсе як помста за драму ў Кастыльбланка). У выніку Санхурха быў пераведзены на менш значную пасаду камандуючага карабінерамі (памежнікамі і мытнікамі), а кіраўніком грамадзянскай гвардыі стаў генерал Мігель Кабанельяс.
10 жніўня 1932 года Санхурха ўзначальваў няўдалае паўстанне (вядомае гэтак жа як «санхурхада») супраць урада Асанья. У паўстанні прынялі ўдзел правыя вайскоўцы, а таксама «карлісты» — найбольш кансерватыўная частка манархістаў. Дамогшыся першапачатковага поспеху ў Севільі, паўсталыя пацярпелі паразу ў Мадрыдзе і не былі падтрыманы ў іншых рэгіёнах краіны. Зразумеўшы, што паўстанне пацярпела крах, Санхурха разам з адным з сваіх сыноў спрабаваў бегчы ў Партугалію, але быў арыштаваны ў Уэльве, а затым прысуджаны да смерці, замененай на пажыццёвае зняволенне.
Пасля прыходу да ўлады ў лістападзе 1933 года правацэнтрысцкага ўрада ён быў амніставаны, аднак прэзідэнт Нісета Алькала Самора, які пярэчыў супраць амністыі, дамогся адмовы ў аднаўленні Санхурха ў арміі. Пасля вызвалення з турмы генерал быў высланы ў Партугалію.
Калі ў лютым 1936 года да ўлады ў Іспаніі зноў прыйшлі левыя, разам з групай генералаў задумаў і падрыхтаваў шырокамаштабную ваенную змову. 17 ліпеня, у першыя дні паўстання, вылецеў самалётам у Іспанію. Пілот-манархіст Хуан Антоніа Ансальда папярэдзіў свайго знакамітага пасажыра, што яго багаж занадта цяжкі. Санхурха адказаў яму: «Я павінен буду апрануцца ў лепшыя адзенні, як належыць новаму кіраўніку Іспаніі». У выніку перагруза самалёт пацярпеў крушэнне і генерал загінуў.
Ла-Кандамін
Ла-Кандамі́н (La Condamine, La Condamine) — адзін з чатырох гарадоў і дзесяці раёнаў Манака. Плошча — 237 283 м². Насельніцтва — 3 847 чел. (па дадзеных на 2000 г.). Размешчаны паміж гарадамі Манака, Монтэ-Карла і раёнам Монтэ-Карла — Манэгецці. Горад амываецца Міжземным морам. Ла-Кандамін вядомы сваёй шырокай гаванню і ўяўляе сабою асноўны порт і дзелавы цэнтр страны. Гавань Геркулес або порт Манака — найбуйнейшая прыстань Княства Манака.
Закары Тэйлар
Закары Тэйлар ( — ) — 12-ы прэзідэнт ЗША, ён знаходзіўся на пасадзе прэзідэнта з сакавіка 1849 года да самай сваёй смерці ў ліпені 1850 года. Да свайго прэзідэнцтва, Тэйлар быў кадравым афіцэрам у арміі Злучаных Штатаў, даслужыўся да звання генерал-маёра.
Біяграфія
Тэйлар нарадзіўся ў вядомай сям’і плантатараў, якія ў юнацтве мігравалі з захада Вірджыніі ў Кентукі. Тэйлар стаў афіцэрам арміі ЗША ў 1808 годзе і зрабіў сабе імя ў якасці капітана ў вайне 1812 года. Ён падняўся ў званні, пасля ўсталявання фартоў ўздоўж ракі Місісіпі і сустрэў ў 1832 годзе вайну Чорнага Ястраба ў званні палкоўніка. Яго поспехі падчас Другой Семінальскай вайны прыцягнулі ўвагу ўсёй краіны, і ён заслужыў мянушку «Стары грубы і гатовы».
У 1845 годзе, калі праходзіла анексія Тэхаса, прэзідэнт Джэймс Нокс Полк накіраваў Тэйлара у раён Рыа-Грандэ ў напярэдадні патэнцыйнай бітвы з Мексікай з-за спрэчнай тэхаска-мексіканскай мяжы. Мексікана-амерыканская вайна ўспыхнула ў маі 1846 года, і Тэйлар ў серыі бітваў прывёў амерыканскія войскі да перамогі, кульмінацыяй якіх была бітва пры Апала-Альта і бітва пры Монтэрэі. Ён стаў нацыянальным героем, і палітычныя клубы запрашалі яго прыняць удзел ў маючых адбыцца прэзідэнцкіх выбарах 1848 года.
Партыя Вігаў даручыла Тэйлару весці кампанію, нягледзячы на яго невыразную платформу і адсутнасць цікавасці да палітыкі. Ён перамог на выбарах разам з дэпутатам кангрэса ЗША ад Нью-Ёрка Мілардам Філморам, перамогшы кандыдатаў ад Дэмакратычнай партыі Люіса Каса і Уільяма Батлера Арланда. Як прэзідэнт, Тэйлар трымаўся на адлегласці ад Кангрэсу і яго кабінета, нават партыйная напружанасць пагражала падзяліць Саюз. Дэбаты з нагоды статусу кіравання буйных тэрыторый, атрыманных ў вайне, прывяла да пагрозы расколу боку Поўдня.
Нягледзячы на тое, што Тэйлар быў паўднёўцам і рабаўладальнікам, ён не настойваў на пашырэнні рабства. Для таго, каб пазбегнуць пытання, ён заклікаў пасяленцаў ў Нью-Мексіка і Каліфорніі абыйсці тэрытарыяльныя стадыі і праекты канстытуцый для новых штатаў, падрыхтоўваючы глебу для Кампраміса 1850 года. Тэйлар раптоўна памёр ад хваробы страўніка ў ліпені 1850 гады і адносна мала паўплываў на сепаратысткі падзел, які ў выніку прывёў да грамадзянскай вайны праз дзесяцігоддзе.
Тэрмахімія
Тэрмахі́мія — раздзел хіміі, які вывучае цеплавыя эфекты хімічных рэакцый. Тэрмахімія сфакусавана на абмене энергіяй паміж сістэмай і навакольным асяроддзем у выглядзе цяпла. Тэрмахімія карысная для прагназавання колькасці рэагентаў і прадуктаў пры працяканні пэўнай рэакцыі. У спалучэнні з вызначэннем энтрапіі гэтыя магчымасці выкарыстоўваецца для прагназавання спантаннай ці неспантаннай рэакцыі, спрыяльнай ці неспрыяльнай і г.д. Тэрмахімія — частка больш шырокай галіны — хімічнай тэрмадынамікі, якая займаецца вывучэннем абмену ўсімі формамі энергіі паміж даследаванай сістэмай і наваколлем, уключаючы не толькі цяпло, але і розныя формы работы, а таксама абмен рэчывам.
Прыклады тэрмахімічных разлікаў:
N2 (g) + O2 (g) → undefined 2 NO (g) & ΔH = +180.8 kJ / 2 mol of NO
Руская прэмія
«Руская прэмія» — адзіная расійская літаратурная прэмія, якая прысуджаецца аўтарам літаратурных твораў, якія пражываюць за межамі Расіі, у любой краіне свету, і пішуць па-руску. Мэтай конкурсу з’яўляецца захаванне і развіццё рускай мовы як унікальнай з’явы сусветнай культуры і падтрымка рускамоўных пісьменнікаў свету.
Гісторыя конкурса
Літаратурны конкурс «Руская прэмія» быў заснаваны ў верасні 2005 года. Першапачаткова прэмія прысуджалася толькі пісьменнікам краін Сярэдняй Азіі і Закаўказзя. З 2006 года ў конкурсе маглі ўжо прымаць удзел аўтары ўсяго СНД (акрамя Расіі) і Прыбалтыкі, незалежна ад іх узросту і нацыянальнасці. Мэтай конкурсу з’яўлялася садзейнічанне захаванню рускай мовы як унікальнай з’явы культуры на прасторы СНД і спрыянне аднаўленню гуманітарнага адзінства народаў Закаўказзя, Сярэдняй Азіі, Казахстана і Расійскай Федэрацыі. Пераможца ў кожнай з трох намінацыі да 2006 года атрымліваў прэмію ў памеры 3 000 долараў ЗША і права заключыць з заснавальнікамі конкурсу дагавор на выданне сваіх твораў.
У 2017 годзе праект быў прыпынены ў сувязі з адсутнасцю фінансавання.
Лаўрэаты
Сярод лаўрэатаў (спіс няпоўны):
Юрый Драгобыч
Юрый Драгобыч (Юрій Дрогобич; Jerzy Drohobycz; нар. ; Драгобыч – пам. ; Кракаў) — русінскі (украінскі) навуковы дзеяч эпохі Адраджэння. Філосаф, астраном, астролаг, доктар медыцыны. Прафесар, рэктар Балонскага ўніверсітэта, прафесар Кракаўскага ўніверсітэта (1487-1494). Аўтар «Прагнастычнай ацэнкі бягучага 1483 года» (Iudicium prenosticon Anni MCCCCLXXX III currentis), аднаго з першых украінскіх лацінскамоўных тэкстаў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Драгобычы (тады ў Рускім ваяводстве Каралеўства Польскага) ў сям’і салявара Міхайла-Даната.
Першую адукацыю атрымаў у святара царквы святога Юра айца Яўтымія. Тады ж атрымаў першыя веды пра разлік пасхалій і асноўныя веды лаціны.
Пад канец 1468 або на пачатку 1469 паступіў у Ягелонскі ўніверсітэт (Кракаў), дзе здабыў навуковую ступень бакалаўра (1470) і магістра (1473). Вывучаў медыцыну і вольныя мастацтвы ў Балонскім універсітэце, дзе стаў доктарам філасофіі ( 1478) і медыцыны ( 1482).
У Балонні ў 1478—1479 і 1480—1482 гадах чытаў лекцыі па астраноміі. Пра высокую адзнаку яго кваліфікацыі сведчыць тое, што Юрыю прызначана падвойная аплата — дзвесце лір замест звычайных ста.
Падтрымліваў цесныя сувязі з выбітнымі італьянскімі навукоўцамі-гуманістамі, сярод іх Марцыа Галеота, Іаган Рэгіямантан.
З 1487 — прафесар Ягелонскага ўніверсітэта. Памёр у Кракове, дзе і пахаваны.
Дзейнасць
7 лютага 1483 года ў Рыме выдаў кнігу «Прагнастычная ацэнка цяперашняга 1483 года» (Iudicium pronosticon Anni MCCCCLXXX III), якая з’яўляецца першай вядомай друкаванай кнігай, напісанай украінцам. У ёй, акрамя астралагічных прагнозаў, былі звесткі па геаграфіі, астраноміі, метэаралогіі, філасофіі. Навуковец падае вызначаныя ім каардынаты гарадоў: Вільні, Драгобыча, Львова, шэрагу гарадоў Італіі і Германіі, чым выяўляе грунтоўную абазнанасць у геаграфіі ўсёй Еўропы. «Прагностык» у пэўнай меры знаёміў еўрапейскага чытача з краінамі Усходняй Еўропы. У раздзеле «пра становішча Польшчы» ён падкрэслівае, што Львоў і Драгобыч належаць не да Польшчы, а да Русі, пад якой разумее «Рускае Каралеўства» — колішнія ўладанні галіцка-валынскага караля Данілы. Такая характарыстыка тогачаснай палітычнай карты Усходняй Еўропы сведчыць, што за мяжой Юрый Драгобыч прагнуў прадстаўляць менавіта Русь, пад якой разумеў найперш Галічыну.
Юрый Драгобыч зазначаў, што насельніцтву хрысціянскіх краін пагражаюць «вялікія небяспекі… у сувязі з прыгнётам князямі і панамі». Выказаў упэўненасць у здатнасьці людскога розуму пазнаць заканамернасці свету.
З 1487 года працаваў прафесарам медыцыны Ягелонскага ўніверсітэта, меў чын каралеўскага ўрача.
Выкладніцкая дзейнасць Юрыя Драгобыча была накіравана на пашырэнне гуманістычных ідэй эпохі Адраджэння. Ён лічыў, што ідэал дабрасумленнасці — Бог, да якога чалавек можа наблізіцца дзякуючы самаўдасканаленню.
У бібліятэках Парыжа захаваліся копіі двух астралагічных трактатаў Юрыя Драгобыча, а ў Баварскай дзяржаўнай бібліятэцы ў Мюнхене — яго прагноз на 1478 год, перапісаны нямецкім гуманістам Хартманам Шэдэлем. Гэтыя працы сведчылі пра грунтоўную абазнанасць навукоўца ў антычнай і сярэднявечнай літаратуры.
Вядомыя вучні
Сярод яго студэнтаў быў будучы выбітны астраном Мікалай Капернік, аўтар трактата «Аб вярчэнні нябесных сфер», які паклаў пачатак новага геліяцэнтрычнага погляду на будову Сонечнай сістэмы.
Тэктоніка пліт
Тэктоніка пліт — цэнтральная тэорыя геалогіі і геафізікі, прадметам вывучэння якой з'яўляюцца разнастайныя шырокамаштабныя працэсы ў зямной кары і ў верхняй частцы мантыі Зямлі. Тэорыя тлумачыць працэсы на паверхні Зямлі, выкліканыя канвекцыяй мантыі ва ўнутраных верхніх зямных пластах, і апісвае рух літасферных пліт — так званы кантынентальны дрыфт — у працэсе якога ўзнікаюць разнастайныя з'явы. Да апошніх адносяцца ўтварэнне складчатых гор (арагенэз) і акіянскіх ямін у выніку ціску паміж рухаючыміся плітамі. Дэфармацыя знешніх частак парод, якія утвараюць пліту, прыводзіць да другасных фенаменаў — вулканізму і землятрусаў, якія ў сваю чаргу выклікаюць узнікненне цунамі.
Асноўным пастулатам тэорыі тэктонікі пліт з'яўляецца фрагментарная структура літасферы, якая падзяляецца на сем вялікіх пліт:
Беларусы Нарвегіі
Белару́сы Нарве́гіі ― беларуская дыяспара ў Каралеўстве Нарвегія.
Першыя беларускія грамадзяне, якія пераехалі ў Нарвегію, зарэгістраваны Цэнтральным статыстычным бюро Нарвегіі (SSB) ў 1993 годзе. Станам на 2021 год у Нарвегіі зарэгістравана 1286 выхадцаў з Беларусі, яны жывуць у розных рэгіёнах краіны, найбольшая колькасць ў сталічным рэгіёне Нарвегіі — Осла.
Беларускія ваеннапалонныя ў гады Другой сусветнай вайны
Падчас Другой сусветнай вайны некалькі тысяч ваеннапалонных беларусаў, а таксама, выкарыстоўвалі на тэрыторыі Нарвегіі як рабочую сілу на буйных прадпрыемствах, у тым ліку (NSB), ,  (Statens Veivesen) і. Многія ваеннапалонныя змаглі вярнуцца на радзіму пасля вайны. Падчас вайны на тэрыторыі Нарвегіі нарадзілася 11 беларускіх дзяцей, якія са сваімі маці таксама вярнуліся ў Беларусь. Некалькі сотняў беларусаў пахавана на ваенных могілках ў розных месцах Нарвегіі. Пасля 2020 года ідэнтыфікацыяй месцаў паходжання суайчыннікаў, чые магілы знаходзяцца на тэрыторыі Нарвегіі, займаецца суполка «РАЗАМ».
Суполка беларусаў Нарвегіі «РАЗАМ»
У Нарвегіі дзейнічае згуртаванне беларусаў «Суполка беларусаў Нарвегіі РАЗАМ», заснаванае ў 2020 годзе. Суполка прадстаўляе інтарэсы беларусаў і іх сем’яў у Нарвегіі, мае мэтай наладжванне камунікацыі паміж беларускай і нарвежскай культурай і грамадствам, беларусамі і нарвежцамі.
Суполка праводзіць сустрэчы і мерапрыемства, у тым ліку Дні беларускага кіно ў Нарвегіі.
Адной з важных задач суполкі была змена афіцыйнай назвы Беларусі ў нарвежскай мове з «Hviterussland» (літаральна «Белая Расія») на «Belarus». Афіцыйная змена назвы Беларусі ў Нарвегіі адбылася 29 траўня 2022 года.
У чэрвені 2023 года пад уплывам арганізацыі створана парламенцкая група у падтрымку дэмакратычнай Беларусі на чале з дэпутатамі з Цэнтральнай, Левай і Правай партыі.
Тэрмін
Тэ́рмін (terminus — канец, мяжа) — слова і словаспалучэнне, якія з'яўляюцца дакладным азначэннем прадмета, з'явы, якасці, працэсу і інш. у якой-небудзь спецыяльнай галіне навукі, тэхнікі, мастацтва і пад.
Ад звычайных словаў адрозніваецца дакладнасцю семасіялагічных межаў, спецыялізаванасцю значэння, адназначнасцю. У тэрміны могуць ператварацца звычайныя словы, калі набываюць спецыяльнае значэнне. Наадварот, тэрміны ператвараюцца ў шырокаўжываныя словы літаратурнай мовы, калі развіваюць шматзначнасць.
Тэрмін як лексічная адзінка ўласцівы кніжнай мове, якая выходзіць за межы літаратурнай мовы сваёй вузкаспецыяльнай часткай.
Клепачы (Ружанскі сельсавет)
Клепачы́ (, Клепачи) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ружанскага сельсавета.
Да 1 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Варанілавіцкага сельсавета.
S.D.M. (альбом)
«S.D.M.» — дэбютны студыйны альбом рок-гурта «S.D.M.», які выйшаў у 2010 годзе.
Крытыка
Музычны крытык Сяргей Будкін адзначыў, што на альбоме «хлопцы граюць дэпрэсыўна, сыра і брудна і яўна знаходзяцца пад моцным уплывам ад творчасьці цяпер ужо рок-трыё N.R.M., часам вельмі дасканала паўтараючы іх ранейшы саўнд». Музычны журналіст Алег Клімаў выказаў меркаванне, што ў альбоме «не ўсё так безнадзейна, вядома, суцэльна сабе міленькая другаснасць, але даляглядаў ніякіх глабальных я ў гэтай каманды не бачу». Музычны крытык Дзмітрый Безкаравайны падкрэсліў, што сваім дэбютным альбомам «вярнуўшыся пасля трохгадовай адсутнасці, адны з пераможцаў „Басовішча 2006“ не прапанавалі нічога новага». Музычны журналіст Зміцер Падбярэзскі падсумаваў: «абсалютная невыразнасьць музычнага матэрыялу, нядбайнае валоданьне інструмэнтамі, бруд у выкананьні вакальных партый, якія часам проста немагчыма слухаць з-за неахайнага інтанаваньня ды элемэнтарных промахаў у ноты.»
Анастасія Валер’еўна Афанасьева
Анастасія Валер’еўна Афанасьева (Анастасія Валеріївна Афанасьєва;, Харкаў, Украінская ССР) — украінская паэтка і перакладчыца, якая піша на рускай мове.
Біяграфія
Нарадзілася 31 студзеня 1982 года ў Харкаве.
Скончыла Харкаўскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт, працуе лекарам-псіхіятрам у Харкаўскай псіхіятрычнай бальніцы. Жыве ў Харкаве.
Творчасць
Вершы, проза, артыкулы пра сучаснай паэзіі, інтэрв’ю публікаваліся ў часопісах «Дружба народов», «Новый мир», «Новое литературное обозрение», «©оюз Писателей», «Урал», «Зинзивер», альманаху «Вавилон», анталогіях «Брацкая калыска», «Вызвалены Уліс» і іншых.
Аўтар вершаваных і празаічных зборнікаў «Бедныя белыя людзі» (2005), «Галасы гавораць» (2007), «Белыя сцены» (2010), «Салдат белы, салдат чорны» (2010), «Полы шар» (2012), «Адбіткі» (2014), аўдыёзборніка «Белае там, белае тут» (3 CD, 2011). Вершы перакладаліся на ўкраінскую, беларускую, англійскую і італьянскую мовы.
Крытыка
На думку расійскай паэткі і літаратурнага крытыка Наталлі Чорных, «паэтычны светапогляд Афанасьевай можна назваць мазаічным: кожны міні-фрагмент (метафара або метанімічны перанос) мае даволі выразныя межы. Аднак гэтыя мяжы не замкнёныя, а як бы змазаныя на сэнсавых звёнах. З гэтым суадносіцца метрыка-рыфмічная пульсацыя тропу: гэта і свабодны верш, і метрычна арганізаваны. Афанасьева — паэт, які валодае асабістай, пазнаваемай пластыкай слова».
Гонка ўзбраенняў
«Гонка ўзбраенняў» — палітычнае супрацьстаянне дзвюх ці некалькіх дзяржаў (а часцей — цэлых ваенных блокаў) за перавагу ў вобласці ўзброеных сіл. Падчас такога супрацьстаяння кожны з бакоў стварае велізарныя запасы зброі, спрабуючы ўсталяваць парытэт з праціўнікам ці абагнаць яго.
Ракетна-ядзерная гонка
Ракетна-ядзерная гонка ў рамках супрацьстаяння Савецкага Саюза і Злучаных Штатаў у перыяд халоднай вайны. Амерыканскі астраном Карл Саган неяк параўнаў СССР і ЗША з двума людзьмі, якія стаяць па калена ў бензіне, адзін — з трыма запалкамі, а іншы — з пяццю. Галоўным чынам гонка паміж гэтымі краінамі складалася ў тым, каб распрацаваць як мага больш дасканалыя тыпы ядзернай зброі і вырабіць іх як мага ў большай колькасці. Адным з наступстваў такой палітыкі станавіліся празмерныя ваенныя расходы, канцэнтрацыя перадавых тэхналогій пераважна ў абаронных галінах, гіпертрафаваны ваенна-прамысловы комплекс.
Савецкае кіраўніцтва маштабным разгортваннем ракет Р-36 у 70-х дамаглося перавагі першага ракетна-ядзернага ўдару.
Хоць ракетна-ядзерная гонка магла прывесці да вайны паміж СССР і ЗША, яна стала каласальным штуршком для развіцця навукі і новых тэхналогій, у першую чаргу камп’ютарных, і аэракасмічных (гл. Касмічная гонка).
Сідней Брэнер
Сідней Брэнер (Sydney Brenner;, Джэрмістан, Паўднёва-Афрыканскі Саюз — , Сінгапур  ) — паўднёваафрыканскі і брытанскі біёлаг. У 2002 годзе ён падзяліў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне разам з Робертам Хорвіцам і сэрам Джонам Салстанам. Брэнер зрабіў значны ўклад у працу над генетычным кодам і іншымі абласцямі малекулярнай біялогіі, працуючы ў Лабараторыі малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў (MRC) у Кембрыджы, Англія. Ён стварыў круглага чарвяка Caenorhabditis elegans у якасці мадэльнага арганізма для даследавання біялогіі развіцця і заснаваў Інстытут малекулярных навук у Берклі, штат Каліфорнія, ЗША.
Адукацыя і ранняе жыццё
Брэнер нарадзіўся ў горадзе Джэрмістан у тагачасным Трансваале (сёння ў Гаўтэнгу), Паўднёвая Афрыка, 13 студзеня 1927 года. Яго бацькі, Лія (у дзявоцтве Блечар) і Морыс Брэнер, былі яўрэйскімі імігрантамі. Яго бацька, шавец, прыехаў у Паўднёвую Афрыку з Літвы ў 1910 годзе, а маці — з Рыгі, Латвія, у 1922 годзе. У яго была адна сястра Філіс.
Адукацыю атрымаў у сярэдняй школе Джэрмістана, а затым ва Універсітэце Вітватэрсранда. Паступіўшы ва ўніверсітэт ва ўзросце 15 гадоў, на другім курсе было адзначана, што ён будзе занадта малады, каб прэтэндаваць на медыцынскую практыку па заканчэнні шасцігадовага курса медыцынскай дапамогі, і таму яму дазволілі атрымаць ступень бакалаўра. Ступень навукі ў галіне анатоміі і фізіялогіі. Ён застаўся на яшчэ два гады каб атрымаць ступень з адзнакай, а затым ступень магістра, падтрымліваючы сябе, працуючы на паўстаўкі лабарантам. За гэты час яго вучылі Джоэл Мандэльштам, Райманд Дарт і Роберт Брум. Яго магістарская дысертацыя была ў галіне цытагенетыкі. У 1951 годзе атрымаў ступень бакалаўра медыцыны, бакалаўра хірургіі.
Брэнер атрымаў даследчую стыпендыю 1851 года ад Каралеўскай камісіі па даследаванням 1851 года, што дазволіла яму атрымаць ступень доктара філасофіі у Оксфардскім універсітэце ў якасці аспіранта Эксетэрскага каледжа, Оксфард, пад кіраўніцтвам Сірыла Хіншэлвуда.
Кар’ера і даследаванні
Пасля атрымання ступені доктара філасофіі Брэнэр вучыўся ў дактарантуры ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі. Наступныя 20 гадоў ён правёў у Лабараторыі малекулярнай біялогіі ў Кембрыджы. Там, на працягу 1960-х гадоў, ён зрабіў свай ўнёсак у малекулярную біялогію, якая тады толькі з’явілася. У 1976 годзе паступіў у Інстытут Солка ў Каліфорніі.
Разам з Джэкам Дуніцам, Дораці Ходжкін, Леслі Оргел і Берыл Отан ён адным з першых у красавіку 1953 года ўбачыў мадэль структуры ДНК, пабудаванай Фрэнсісам Крыкам і Джэймсам Уотсанам; у той час ён і іншыя навукоўцы працавалі на хімічным аддзяленні Оксфардскага ўніверсітэта. Усе былі ўражаны новай мадэллю ДНК, асабліва Брэнер, які пасля працаваў з Крыкам у Кавендышскай лабараторыі Кембрыджскага ўніверсітэта і нядаўна адкрытай лабараторыі малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў. Па словах Берыл Отан, пазней Рымера, усе яны ехалі разам на дзвюх машынах, як толькі Дораці Ходжкін абвясціла ім, што яны едуць у Кембрыдж, каб убачыць мадэль структуры ДНК.
Бреннер унёс некалькі важных укладаў у новую вобласць малекулярнай біялогіі у 1960-х гадах. Першы складаўся ў тым, каб даказаць, што ўсе, што перакрываюцца, паслядоўнасці генетычнага кадавання немагчымы. Гэта разуменне аддзяліла функцыю кадавання ад структурных абмежаванняў, як было прапанавана ў разумным кодзе Джорджам Гамовым. Гэта прывяло Фрэнсіса крыку да прапановы канцэпцыі адаптара або, як яго цяпер называюць, «трансфернай РНК» (тРНК). Фізічны падзел паміж антыкадонам і амінакіслатой ў тРНК з’яўляецца асновай для аднанакіраванага патоку інфармацыі ў закадаваных біялагічных сістэмах. Гэта шырока вядома як Цэнтральная догма малекулярнай біялогіі, г. зн. што інфармацыя перадаецца ад нуклеінавых кіслаты да бялку і ніколі ад бялку да нуклеінавых кіслот. Вынікаючы гэтаму разуменню адаптара, Бреннер задумаў канцэпцыю інфармацыйнай РНК падчас гутаркі ў красавіку 1960 года з Фрэнсісам Крыкам і Франсуа Жакобам і разам з Джейкабам і Мэцью Мезельсан працягнуў даказваць яе існаванне пазней тым летам. Затым разам з Фрэнсісам Крыкам, Леслі Барнет і Рычардам Ўотс-Тобін Брэнер генетычна прадэманстраваў трыплетную прыроду кода трансляцыі бялку ў эксперыменце крыку, Брэнера, Барнета, Ўотс-Тобін і інш 1961, падчас якога былі выяўленыя мутацыі зруху кадраў. Разам з працай па расшыфроўцы Маршала Уорэна Нірэнберга і іншых, адкрыццё трыплетнай прыроды генетычнага кода мела вырашальнае значэнне для расшыфроўкі кода. Леслі Барнет дапамагла стварыць лабараторыю Сіднэя Брэнера ў Сінгапуры праз шмат гадоў пазней. Брэнер разам з Джорджам Пічэнікам стварылі першы камп’ютэрны матрычны аналіз нуклеінавых кіслот з дапамогай TRAC, які Брэнэр працягваў выкарыстоўваць. Крык, Брэнер, Клуг і Пічэнік вярнуліся да ранняй працы на расшыфроўку генетычнага кода з піянерскай працай аб паходжанні сінтэзу бялку, дзе абмежаванні на мРНК і тРНК са-эвалюцыянавалі дазваляючы цыкл з пяць-асноўным узаемадзеяннем з пераваротам антыкадона, і, такім чынам, ствараючы сістэму трансляцыі трыплетнага кода, не патрабуючы рыбасомы. Для гэтай мадэлі патрабуецца часткова перакрываючыся код. Апублікаваная навуковая праца надзвычай рэдкая, бо ў яе склад уваходзяць тры аўтары, якія самастойна сталі лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі.
Брэнер затым сканцэнтраваўся на стварэнні Caenorhabditis elegans ў якасці мадэльнага арганізма для даследавання жывёльнага развіцця, уключаючы развіццё нервовай сістэмы. Брэнер выбраў гэтага глебавага аскарыда даўжынёй 1 міліметр галоўным чынам таму, што ён просты, лёгка вырошчваецца ў масавых папуляцыях і аказаўся даволі зручным для генетычнага аналізу. Адным з ключавых метадаў ідэнтыфікацыі важных функцыянальных генаў было выяўленне круглых чарвякоў, якія мелі некаторыя функцыянальныя дэфекты, напрыклад, нескаардынаваныя, што прывяло да ідэнтыфікацыі новых набораў бялкоў, такіх як набор бялкоў UNC. За гэтую працу ён падзяліў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне ў 2002 годзе разам з Робертам Хорвіцам і Джонам Салстанам. Назва яго Нобелеўскай лекцыі ў снежні 2002 года «Дар прыроды навуцы» з’яўляецца данінай гэтай нематодзе; у ёй ён палічыў, што выбар правільнага арганізма аказаўся такім жа важным, як і вырашэнне правільных праблем, над якімі трэба працаваць. Фактычна, за апошнія дзесяцігоддзі супольнасць C. elegans хутка расла, і даследчыкі працуюць над шырокім спектрам праблем.
Брэнер заснаваў Інстытут малекулярных навук у Берклі, штат Каліфорнія, у 1996 годзе. У 2015 годзе ён быў звязаны з Інстытутам Солка, Інстытутам малекулярнай і клетачнай біялогіі, Сінгапурскім саветам па біямедыцынскіх даследаваннях, даследчым кампусам фермы Джанеліі і Медыцынскім інстытутам Говарда Х’юза. У жніўні 2005 года Брэнер быў прызначаны прэзідэнтам Акінаўскага інстытута навукі і тэхналогій He was also on the Board of Scientific Governors at The Scripps Research Institute,. Ён таксама ўваходзіў у Савет навуковых кіраўнікоў Навукова-даследчага інстытута Скрыпса, а таксама быў там прафесарам генетыкі as well as being Professor of Genetics there. . Навуковая біяграфія Брэнера была напісана Эралам Фрыдбергам у ЗША для публікацыі ў Cold Spring Harbour Laboratory Press у 2010 годзе.
У 2017 годзе Брэнер арганізаваў у Сінгапуры серыю асноўных лекцый з апісаннем дзесяці лагарыфмічных шкал часу ад Вялікага выбуху да сучаснасці, якія ахопліваюць з’яўленне шматклетачных формаў жыцця, эвалюцыю чалавека і з’яўленне мовы, культуры і тэхналогій. Падчас цыклу лекцый выступілі выбітныя навукоўцы і мысляры, у тым ліку Браян Артур, Свантэ Пяэба, Хельга Навотны і Джэк Шостак. У 2018 годзе лекцыі былі адаптаваныя ў навукова-папулярную кнігу пад назвай Сіднэй Брэнер 10-на-10: Хронікі эвалюцыі, выдадзенай Wildtype Books.
Брэнер таксама прачытаў чатыры лекцыі па гісторыі малекулярнай біялогіі, яе ўплыву на неўралогію і вялікіх навуковых пытанняў, якія стаяць наперадзе. Лекцыі былі адаптаваныя ў кнігу «У духу навукі: лекцыі Сіднэя Брэнера аб ДНК, чарвяках і мазгах».
Амерыканскі план і еўрапейскі план
«Амерыканскі план» і «Еўрапейскі план» былі прапанаваныя Сіднеем Брэнерам у якасці канкуруючых мадэляў таго, як клеткі мозгу вызначаюць свае нейронавыя функцыі. Згодна з еўрапейскім планам (часам яго называюць брытанскім) функцыя клетак вызначаецца іх генетычнай лініяй. Згодна з амерыканскім планам, функцыя клеткі вызначаецца функцыямі яе суседзяў пасля міграцыі клеткі. Далейшыя даследаванні паказалі, што большасць відаў прытрымліваюцца пэўнай камбінацыі гэтых метадаў, хоць і ў рознай ступені, для перадачы інфармацыі ў новыя клеткі.
Узнагароды
Ордэн Кавалераў Пашаны (1986), Ордэн Мапунгубве у золаце (2005), партугальскі Вялікі Крыж ордэна Інфанта дона Энрыке (2009), японскі Ордэн Узыходзячага сонца 1 ступені (2017).
Ганаровы доктар, у прыватнасці Чыкагскага ўніверсітэта (1976), Гарварда (2002) і Еля (2003).
Асабістае жыццё
Брэнер быў жанаты на Мэй Брэнер (у дзявоцтве Ковіц, затым Балкінд) са снежня 1952 года да яе смерці ў студзені 2010 года; іх дзеці: Белінда, Карла, Стэфан і яго пасынак Джонатан Балкінд ад першага шлюбу яго жонкі з Маркусам Балкіндам. Жыў у Ілі, графства Кембрыджшыр. Быў атэістам.
Брэнэр памёр 5 красавіка 2019 года ў Сінгапуры ва ўзросце 92 гадоў.
Чысцяк
Чысця́к, Чыстацел (Ficaria) — род кветкавых раслін сямейства. Налічвае каля 10 відаў, пашыраных у Еўразіі. На тэрыторыі Беларусі 1 від —.
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя травяністыя расліны з патоўшчаным клубнепадобным карэнішчам. Сцёблы кароткія. Лісце простае, суцэльнае, пераважна мясістае. Кветкі адзіночныя, жоўтага або залацістага колеру. Плод — шматарэшак.
Выкарыстанне
Лекавыя расліны.
Спаса-Праабражэнская царква (Коматава)
Спаса-Праабражэнская царква — праваслаўны храм у в. Коматава Гродзенскага раёна.
Станіслаў Аляксеевіч Ваўпшасаў
Станіслаў Аляксеевіч Ваўпшасаў (Stanislovas Vaupšas;  — ) — савецкі разведчык, Герой Савецкага Саюза (1944), палкоўнік. Работнік цэнтральнага апарату НКУС СССР у 1930-х гадах. Начальнік участка на будаўніцтве канала Масква — Волга, які будаваўся сіламі вязняў. Адзін з арганізатараў савецкага партызанскага руху на Беларусі ў часы Другой сусветнай вайны. У 1945 годзе начальнік аператыўнай групы НКДБ «па ачыстцы тылу ад агентуры праціўніка» ў Маньчжурыі.
Спаса-Праабражэнская царква (Коматава)
Гісторыя
Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы вёскі, на беразе р. Нёман. Пабудавана ў 1844 — 1846 гг. з дрэва.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства з рысамі класіцызму. Адназрубная прамавугольная ў плане пабудова з традыцыйнай чацверыковай званіцай з гранёным шатром, накрытая двухсхільным дахам з вальмай над алтарнай часткай, мае арачныя вокны-біфорыумы. Яны разам з лапаткамі ў прасценках ствараюць раўнамерны рытм бакавых гарызантальна ашаляваных фасадаў. Над апсідай узвышаецца цыбулепадобны купал на васьмігранным барабане. У дэкоры трохнефнага інтэр'ера манументальная алейная размалёўка.
Станіслаў Аляксеевіч Ваўпшасаў
Біяграфія
З 1925 года ў органах НКУС. У 1927 годзе скончыў Курсы камандзірскага складу РСЧА. У 1930-я гады працаваў у органах ДПУ БССР, быў начальнікам участка на будаўніцтве канала Масква — Волга.
У 1937—1939 гадах удзельнічаў у Грамадзянскай вайне ў Іспаніі як старшы саветнік пры штабе 14-га партызанскага корпуса рэспубліканскай арміі па разведвальна-дыверсійных аперацыях (пад псеўданімамі «Шароў» і «таварыш Альфрэд»), здзяйсняў разведку ў тыле франкісцкіх войск. Пасля паражэння рэспубліканцаў вывез архівы рэспублікі.
З 1939 года — у цэнтральным апараце НКУС СССР. У часе савецка-фінскай вайны ўдзельнічаў у фарміраванні разведвальна-дыверсійных груп. У 1940—1941 гадах пад аператыўных псеўданімам «Якаў» быў разведчыкам-нелегалам у Фінляндыі і Швецыі. Пасля вяртання ў СССР быў накіраваны ў распараджэнне Асобай групы — 2-га Аддзела НКУС СССР.
З верасня 1941 года — камандзір батальёна АМСБАПа НКУС СССР, прымаў удзел у бітве пад Масквой. У сакавіку 1942 года ўзначаліў разведвальна-дыверсійную групу, пазней партызанскі атрад «Мясцовыя» пад псеўданімам «Градаў», які дзейнічаў у Мінскай вобласці, камандзір атрада да ліпеня 1944 года. У 1943—1944 гадах сябра Мінскага падпольнага гаркама КП(б)Б.
У 1945 годзе працаваў у цэнтральным апараце НКДБ ў Маскве. У жніўні 1945 удзельнічаў у баявых аперацыях супраць Японіі, затым быў начальнікам аператыўнай групы НКДБ па ачыстцы тылу ад агентуры праціўніка ў Маньчжурыі.
Са снежня 1946 года — начальнік разведаддзела МДБ Літоўскай ССР. Удзельнічаў у барацьбе з ляснымі братамі. З 1958 года — у запасе.
Пахаваны ў Маскве на Увядзенскіх могілках (участак № 29).
Памяць
Імем Станіслава Ваўпшасава названая вуліца ў Партызанскім раёне Мінска, усталяваная мемарыяльная дошка.
NGC 7406
NGC 7406 (іншыя абазначэнні — PGC 69947, MCG -1-58-3) — галактыка ў сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Міхаіл Юр’евіч Сегал
Міхаіл Юр’евіч Сегал (Михаил Юрьевич Сегал; нар. 3 студзеня 1974, Арол, СССР) — расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст, пісьменнік.
Ньюмаркет (Антарыа)
Ньюмаркет (Newmarket) — горад у правінцыі Антарыа, Канада, цэнтр рэгіянальнага муніцыпалітэта Ёрк. Ньюмаркет размешчаны за 45 км на поўнач ад горада Таронта. Насельніцтва — 84 224 жыхароў (2016). Горад — частка прамысловага раёна, празванага «Залатой падковай».
Родны горад акцёра Джыма Керы і Джона Кэндзі.
Тэрміналогія
Тэрміналогія — сукупнасць тэрмінаў розных галін вытворчасці, тэхнікі, навукі, мастацтва і пад., а таксама сістэма тэрмінаў якой-небудзь адной навуковай дысцыпліны. Кожны народ выпрацоўвае нацыянальную тэрміналогію на аснове роднай мовы, або запазычвае з тэрміналагічных сістэм іншых народаў. Для ўтварэння тэрмінаў часам выкарыстоўваюцца словы або паасобныя элементы словаў з мёртвых моваў (напр., старажытнагрэчаскай, лацінскай).
Звычайна, разам з плённым развіццём якой-небудзь галіны вытворчасці, тэхнікі, навукі, мастацтва і пад. у пэўную гістарычную эпоху, шырока развівалася і адпаведная тэрміналогія, напр., філасофская ў Старажытнай Грэцыі, мастацкая ў Італіі эпохі Адраджэння, мараплаўная ў Галандыі 17 ст., ваенная ў Францыі эпохі напалеонаўскіх войнаў.