cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Паходжанне відаў
Розныя эвалюцыйныя ідэі ўжо былі прапанаваныя для тлумачэння новых адкрыццяў у біялогіі. Так, расла падтрымка такіх ідэй сярод дысідэнцкіх анатамістаў і шырокай грамадскасці, але ў першай палове 19-га стагоддзя англійския навуковыя ўстановы были цесна звязаны з Англійскай Царквой, у той час як навука была часткай натуральнай тэалогіі. Уяўленні аб трансмутацыі відаў былі спрэчнымі, паколькі яны канфліктавалі з верай аб тым, што віды былі нязменнымі часткамі праектнай іерархіі і што людзі былі ўнікальнымі, і не былі звязаны з іншымі жывёламі.
Кніга была зразумелай шырокай чытацкай аўдыторыі і выклікала вялікую цікавасць ўжо пры публікацыі. Першы тыраж велічынёй 1 250 асобнікаў быў раскуплены ў той жа дзень. Прадстаўленыя ў ёй тэзісы да гэтага часу з’яўляюцца асновай навуковай тэорыі эвалюцыі.
Гісторыя напісання і выдання «Паходжання відаў»
З 1837 года Дарвін пачаў весці дзённік, у які ўносіў дадзеныя пра пароды хатніх жывёл і сарты раслін, а таксама меркаванні аб натуральным адборы. У 1842 годзе напісаў першы нарыс аб паходжанні відаў. Пачынаючы з 1855 года, Дарвін перапісваўся з амерыканскім батанікам А. Грэем, якому праз два гады і выклаў свае ідэі. Пад уплывам англійскага геолага і прыродазнаўцы Ч. Лаеля Дарвін у 1856 пачаў рыхтаваць трэці, пашыраны варыянт кнігі. У чэрвені 1858 года, калі праца была выканана напалову, Дарвін атрымаў ліст ад англійскага натураліста А. Р. Уолеса з рукапісам артыкула апошняга. У гэтым артыкуле Дарвін выявіў скарочаны пераказ сваёй уласнай тэорыі натуральнага адбору. Два натураліста незалежна і адначасова распрацавалі ідэнтычныя тэорыі. На абодвух аказала ўплыў праца Т. Р. Мальтуса аб народанасельніцтве; абодвум былі вядомыя погляды Лаеля, абодва вывучалі фаўну, флору і геалагічныя фармацыі груп астравоў і выявілі значныя адрозненні паміж відамі, іх якія насяляюць. Дарвін адаслаў Лаелю рукапіс Уолеса разам са сваім уласным нарысам, а таксама эскізамі яго другога варыянту (1844) і копіяй свайго ліста да А. Грэя (1857). Лаель звярнуўся за парадай да англійскага батаніка Джозэфа Гукера, і 1 ліпеня 1858 года яны разам прадставілі Лінееўскаму таварыству ў Лондане абодва твора.
У 1859 года Дарвін апублікаваў твор «Паходжанне відаў шляхам натуральнага адбору, ці Захаванне спрыяльных парод у барацьбе за жыццё», дзе паказаў зменлівасць відаў раслін і жывёл, іх натуральнае паходжанне ад больш ранніх відаў. Першы тыраж у 1250 асобнікаў быў цалкам распрададзены на працягу двух дзён. Пераклады на нямецкую і французскую мовы выйшлі ў 1860 і 1862 гадах адпаведна, аднак іх перакладчыкі (якія напісалі таксама прадмовы) — Георг Генрых Брон і Клеманс Руае — дапусцілі шэраг скажэнняў з мэтай папулярызацыі іх уласных сацыял-дарвінісцкіх і еўгенічных ідэй. Пры жыцці Дарвіна выйшлі пераклады на галандкую, рускую, італьянскую, шведскую, дацкую, польскую, венгерскую, іспанскую і сербскую мовы. Кніга перавыдаецца і прадаецца да гэтага часу.
Мечыслаў Ракоўскі
Мечыслаў Ракоўскі (Mieczysław Rakowski, 1 снежня 1926, Кавалёўка-маёнтак, Вялікапольскае ваяводства, Польшча — 8 лістапада 2008, Варшава, Польшча) — польскі камуністычны дзеяч часоў ПНР, Прэм'ер-міністр ПНС у 1988—1989 гадах. Быў дэпутат сейма ПНР 6, 7, 8 і 9 скліканняў. Таксама апошні Першы сакратар Польскай Аб'яднанай Рабочай Партыі (ПОРП).
Біяграфія
Паходзіў з Вялікапольскага ваяводства. Падчас нямецкай акупацыі працаваў на чыгуначных прадпрыемствах Познані.
У 1945—1949 — афіцэр Польскай Народнай Арміі. Пасля вучыўся ў Інстытуце агульных навук пры ПОРП. Доктар гістарычных навук з 1956 года.
З 1946 года сябра Польскай Рабочай Партыі, пасля яе расфармавання належаў да Польскай Аб'яднанай Рабочай Партыі.
З 1957 года быў палітычны работнік пры ЦК ПОРП.
У 1979—1989 пастаянна абіраўся ў Сойм.
У 1975 годзе стаў членам Цэнтральнага Камітэта ПОРП.
У 1989 годзе пасля сыходу Войцеха Ярузельскага займаў пасаду Першага сакратара ЦК ПОРП.
У 1997 годзе быў узнагароджаны крыжом «За Адраджэнне Польшчы», указ аб узнагароджанні падпісаў Аляксандр Квасьнеўскі.
Памёр у 2008 годзе ад рака.
Уладзімір Іванавіч Анцулевіч
Уладзімір Іванавіч Анцулевіч (, в. Жытомля Гродзенскага раёна — ) — беларускі фізік, палітычны дзеяч, педагог.
Біяграфія
Скончыў фізічны факультэт БДУ (1976). Кандыдат фізіка-матэматычных навук па спецыяльнасці «Оптыка» (1989). Працаваў у Інстытуце фізікі Акадэміі навук Беларусі: стажор-даследчык, малодшы навуковы супрацоўнік, загадчык сектарам, навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік (1976—1993). Настаўнік інфарматыкі гімназіі № 5 г. Мінска (1993—1996).
Быў актывістам Беларускага народнага фронту. Арганізоўваў выданне масавай перыёдыкі БНФ, ладзіў працу ў рэгіёнах. У 1992 годзе ўзначаліў ініцыятыўную групу па правядзенні рэспубліканскага рэферэндуму па пытанні аб роспуску Вярхоўнага Савета і правядзенні датэрміновых выбараў паводле новага выбарчага закона. На працягу двух месяцаў групай было сабрана 442 тысячы подпісаў грамадзян Беларусі.
Член партыі Беларускага народнага фронту з моманту яе заснавання. Узначальваў выбарчы камітэт Беларускага народнага фронту, быў членам Сойму. У 1995 годзе выйшаў з кіраўніцтва БНФ з-за рознагалоссяў з лідарам. У 1996 годзе ўзначальваў грамадскую Камісію па назіранні за ініцыяваным А. Лукашэнкам рэферэндумам.
Сустаршыня Грамадскага навукова-аналітычнага цэнтра «Беларуская перспектыва» (1995—1999), навуковы сакратар Народнага ўніверсітэта — самай масавай праграмы «Беларускай перспектывы» (1997). Рэдактар аддзела часопіса «Мастацтва» (1996—1999).
Мае больш за 70 навуковых публікацый па фізічнай оптыцы. Выступаў у друку па грамадска-палітычных праблемах. Пісаў дапаможнікі, у якасці настаўніка фізікі сумесна з Вячаславам Наумавічам Чэрціным падрыхтаваў шэраг пераможцаў алімпіяд па фізіцы.
Літаратура
Уладзімір Анцулевіч: «Вучу студэнтаў вучыць гімназістаў. І наадварот». // Настаўнік. 13 (1097). 27 кастрычніка 2011.
Бабруйская ЦЭЦ-2
Бабруйская ЦЭЦ-2 — прадпрыемства энергетыкі ў горадзе Бабруйск. Знаходзіцца на вуліцы Энергетыкаў, 9.
Гісторыя
Будаўніцтва Бабруйскай ЦЭЦ-2 пачалося ў 1966 годзе па праекце, распрацаванаму Мінскім аддзяленнем «Прамэнэргапраэкт» у кастрычніку 1964 года (галоўны інжэнер праекта — С. П. Казак) і зацверджанаму намеснікам старшыні Дзяржаўнага вытворчага камітэта па энергетыцы і электрыфікацыі СССР Я. Н. Фінагенавым (рашэнне № ОЭ-33 ад 15.04.1965). Праектнае заданне Бабруйскай ЦЭЦ-2 магутнасцю 180 мВт прадугледжвала ўстаноўку дзвюх турбін ПТ-60130/22, адной ПТ-60-130/13 і шасці катлоў БКЗ-210-140 ф. Асноўнае паліва — фрэзерны торф. Электрастанцыя праектавалася на падставе Пастановы Совета Міністраў СССР № 299 ад 15.03.1963 года і № 1210 ад 17.12.1963 года. «Аб будаўніцтве Беларускага шыннага камбіната ў г. Бабруйску», тэхніка-эканамічнай абаснавання крыніцы цеплазабеспячэння Беларускага шыннага завода, распрацаванага Мінскім аддзяленнем інстытута «Прамэнэргапраэкт» (галоўны інжэнер праекта — А. П. Пахомаў), зацверджанага Белгалоўэнэрга 11 ліпеня 1964 года, і задання на праектаванне электрастанцыі для Беларускага шыннага камбінату ў г. Бабруйску, зацверджанага намеснікам старшыні Дзяржаўнага вытворчага камітэта па энергетыке і электрыфікацыі СССР Н. Чупаковым 18 ліпеня 1964 г.
Загадам Белгалоўэнэрга № 19 ад 25.01.1966 года была створана дырэкцыя Бабруйскай ЦЭЦ-2. Дырэктарам электрастанцыі быў прызначаны Я. Н. Дастанка і першымі працаўнікамі, якія былі прыняты на Бабруйскую ЦЭЦ-2 былі: кіраўнік ОКСа А. А. Доўнар (з студзеня 1971 года — Залівака), ст. інжэнер ОКСа Л. Х. Гімбург, інжэнер ОКСа Е. Б. Кажакар, інжэнеры аддзела абсталявання Л. У. Карніловіч і Н. С. Сыван, начальнік лабараторыі металаў М. С. Бондар, дэфектаскапіст Е. Н. Міхалоп, сакратар-машыністка Ў. З. Цярэнцьева. У сувязі з узрослай патрэбнасцю торфа для сельскай гаспадаркі і захаванні прыродных рэсурсаў, Мінэнерга СССР у 1969 года зацвердзіла рашэнне аб будаўніцтве і ўводзе ў эксплуатацыю мазутнай гаспадаркі № 1 Бабруйскай ЦЭЦ-2 з дзвюмя рэзервуарамі па 3000 м куб. кожны; пазней — мазутнай гаспадаркі № 2 з рэзервуарамі № 1,2,3,4,5 па 10000 м куб. кожны.
У сакавіку 1970 года распачалася ўзбуйненая зборка катла ст. № 1 на мантажной пляцоўцы і яго мантаж; 21 верасня 1970 года кацёл быў зманціраваны і падрыхтаваны да гідраўлічных іспытаў. Кацёл ст. № 2 быў зманціраваны і падрыхтаваны да гідраўлічных іспытаў 4 снежня 1970 года. Загадам Белгалоўэнэрга № 68 ад 07.05.1970 года Бабруйская ЦЭЦ-1 і ЦЭЦ-2 (якая тады яшчэ будавалася) былі аб’яднаны ў адно прадпрыемства — Бабруйскую ЦЭЦ-2. Былая ЦЭЦ-1 стала менавацца чаргой сярэдняга ціску (ЧСЦ) ЦЭЦ-2.
Арлан-белахвост
Арлан-белахвост (Haliaeetus albicilla) — драпежная птушка з атраду сокалападобных (Falconiformes), сямейства ястрабіных (Accipitridae).
Апісанне
Даўжыня цела арлана-белахвоста — ад 70 да 90 сантыметраў, размах крылаў — ад 200 да 240 сантыметраў, маса — ад 4 да 7 кілаграм. Хвост кароткі, клінавіднай формы. Пер'е дарослай птушкі бурага колеру, галава і шыя з жаўтаватым, колеру ахры асвятленнем, хвост белы. Дзюба ў параўнанні да іншых драпежных птушак вельмі вялікі і моцны, светла-жоўтага колеру, таксама як і васкавая скура. Ірыс вока таксама светла-жоўты. У адрозненні ад беркута (Aquila chrysaetos) лапы арлана-белахвоста не пакрыты пер'ем да самых пальцаў. Маладыя птушкі цёмна-бурага колеру, дзюб і васкавая скура цёмна-шэрыя. З кожнай лінькай маладыя арланы-белахвосты станавяцца ўсё больш падобнымі на дарослых жывёл, а ў пяцігадовым узросце птушка носіць цалкам дарослую вопратку. Самкі арлана-белахвоста значна большыя па памерах і маюць большую масу за самцоў. У планірумым палёце птушка трымае шырокія, дошкападобныя крылы гарызантальна. Пасля чорнага грыфа (Aegypius monachus), барадача (Gypaetus barbatus) і белагаловага сіпа (Gyps fulvus) арлан-белахвост з'яўляецца чацвёртай па велічыні птушкай Еўропы.
Сістэматыка
Падвіды арлана-белахвоста на сённяшні час невядомы. Раней арланаў-белахвостаў Грэнландыі адрознівалі ад намінатнай формы як асобны падвід, але сёння гэты падзел не вытрымлівае крытыкі. Па свайму знешняму выгляду, паводзінам і экалогіі арлан-белахвост вельмі падобны на амерыканскага белагаловага арла (Haliaeetus leucocephalus), што для некаторых аўтараў стала падставай дзеля аб'яднання двух відаў у супервід.
Голас
Такавальная «песня» арлана-белахвоста мае аднасна высокія і крыху хрыплаватыя ноткі, якія пад канец становяцца ўсё вышэй, пераважна дуэтам і нагадваючы «клю, клю, клю, клю, клю»; пры гэтым птушка закідвае галаву ўверх. З адносна вялікай адлегласці крык арлана-белахвоста чымсці нагадвае голас чорнага дзятла (Dryocopus martius). Птушка падае голас амаль што выключна каля непасрэднай блізасці гнязда, пераважна на досвітку альбо з надыходам цемнаты. Калі нешта здараецца з гняздом, дарослыя птушкі несупынна выкрыкваюць хрыплае і абрубленае «ак, ак, ак, ак, ак», такі ж голас падаюць маладыя арланы-белахвосты ў гняздзе пры набліжэнні.
Распаўсюджанасць і жыццёвы арэал
Жыццёвы арэал арлана-белахвоста цягнецца доўгай паласой па памераных, таёжных і арктычных зонах Еўропы і Азіі ад Ісландыі да Камчаткі. Распаўсюджаны таксама і ў Грэнландыі. У Еўропе тэрыторыі гнездавання арлана-белахвоста прасціраюцца з поўначы на поўдзень ад крайняга поўдня Нарвегіі да поўдня Грэцыі. У Сярэдняй Азіі паўдневая мяжа гнездавання праходзіць прыкладна па паўднёвай мяжы тайгі, на поўначы мяжа жыццёвага арэалу праходзіць па Ізраілі, Турцыі, Іране, Іраку і Казахстане. Селіцца арлан-белахвост каля вялікіх водных масіваў — на ўзбярэжжах, непадалёку ад вялікіх азёр і рэк. У Цэнтральнай Еўропе арлан-белахвост засяляе ў першую чаргу «леса-азёрныя ландшафты». У Германіі, напрыклад, самыя высокая шчыльнасць засялення тэрыторый арланам-белахвостам у асяроддзі Мюрытца на зямлі Мекленбург-Фарпомерн, а таксама ў рэгіёне Оберлаузіц у Саксоніі.
Лічыцца, што выява на гербе Польшчы стылізаваны арлан-белахвост.
Харчаванне
У час вывядзення птушанят арлан-белахвост корміцца пераважна рыбай і вадаплаўнымі птушкамі, млекакормячыя маюць у яго рацыёне адносна невялікую ролю. Рыбу арлан-белахвост звычайна здабывае сам, але не брыдзіцца таксама мёртвай і напалову стухленай рыбай. Віды, якія насяляюць жыццёвы арэал арлана-белахвоста, дамінуюць пераважна таксама і ў харчавальным спектруме птушкі.
У зямлі Шлезвіг-Гольштайн, напрыклад, працэнтныя суадносіны рыбы і вадаплаўных птушак у рацыёне арлана-белахвоста складаюць адпаведна 73 % і 24 %. Астатнія 3 % прыходзяцца на млекакормячых, у першую чаргу на трусоў і палявых зайцаў.
Гнездаванне і размнажэнне
Гняздуецца на адлегласці ад 300 м да 3 км ад асноўных кармавых вадаёмаў. Гняздо звычайна на высокiх дрэвах у верхняй частцы кроны блiжэй да ствала, на тоўстым суку; высцiлка з тонкiх галiнак, ядлоўцу, травы, моху, лішайнікаў (часам з дадаткам кары альбо пуху). Гняздзіцца таксама на скалістых узбярэжжах, астравах, парослых лесам, па краях яроў і абрываў (у стэпах); на невялікіх дрэвах, кустах, скалах або зямлі. Гняздо выкарыстоўваюць шмат гадоў (найстарэйшае вядомае — больш за 150 гадоў) i звычайна размяшчаюць непадалёк ад краю лесу, часам і глыбока ў лесе — нават да 80 км ад тэрыторый палявання. Дыяметр гняза 1-2 м, вышыня 0,5-1,5 м.
Адкладвае 2-3 яйкі (часам 1-4), уздутыя з тупым вузейшым канцом, матава-белыя. Сярэднія памеры: 58х73 мм.
Вандроўніцтвы
Месца зiмовак у межах гнездавога арэала, а таксама паблiзу заходніх i паўднёвых межаў арэала. Акрамя таго — Вялікабрытанiя, дэльта р. Нiл, Паўднёвая i Усходняя Азiя.
Магеланавы лясы
Магеланавы субпалярныя лясы — экарэгіён, які ўключае ў сябе паўднёвую Патагонію і архіпелаг Вогненная Зямля, гэта самы паўднёвы лясны масіў планеты. На поўначы размешчаны Вальдыўскія лясы і Патагонская пустыня.
Апісанне
Плошча лясоў каля 150 тыс. км². Клімат вільготны марскі, з прахалодным летам (каля +10 °С), але мяккай зімой (каля 0 °С). Ападкі выпадаюць на працягу ўсяго года, зімой пераважна ў выглядзе мокрага снегу, летам — дажджы (рэдка снег), іх колькасць адрозніваецца да 4000 мм на захадзе і каля 500 мм на ўсходзе.
Значную плошчу з-за моцных вятроў займае крывалессе.
Флора
Тыповыя прадстаўнікі флоры —, паўднёваамерыканскія віды , , , , а таксама  і.
Фаўна
Фаўна прадстаўлена самым маленькім у свеце аленем, выдрай , у паўночнай частцы сустракаецца пума. З птушак насяляюць, ,. На ўзбярэжжы — тыповыя :, , , ,.
Ахова
На тэрыторыі Магеланавых лясоў у Аргенціне і Чылі створана больш за дзясятак нацыянальных паркаў і.
Лукашоў
Лукашоў — прозвішча.
Сяргей Каваленка
Сяргей Каваленка:
Уладзімір Белы
Уладзімір Белы:
Ферль
Ферль (Verl) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія, атрымаў свой статус 1 студзеня 2010 года. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Гютэрсла. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2019 года). Плошча — 71,37 км². Афіцыйны код — 05 7 54 044.
Горад падзяляецца на 5 гарадскіх раёнаў.
Аляксандр Андрэевіч Багародскі
Аляксандр Андрэевіч Багародскі (?-?) — беларускі і расійскі медык і арганізатар аховы здароўя.
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт.
На медыцынскай службе складаўся з сярэдзіны 1840-х гадоў.
Летам 1847 года тытулярны саветнік А. Багародскі наведаў паселішчы Ахоцкай акругі для прапаганды прышчаплення ад воспы.
З 10 ліпеня 1869 года ў Гродзенскай губерні на пасадзе аператара пры ўрачэбным аддзяленні губернскага праўлення.
Рыс (значэнні)
Рыс:
Сычы (Брэсцкі раён)
Сычы́ (, Сычи) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчаны за 27 кіламетраў па паўночны захад ад Брэста, 6 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.
Энцыклапедыя
Энцыклапедыя (ἐγκύκλιος παιδεία, enkyklios paideia — навучанне па ўсім коле ведаў, круг ведаў ) — навуковае або навукова-папулярнае даведачнае выданне, якое з’яўляецца сістэматычным зводам ведаў. Адрозніваюць энцыклапедыі ўніверсальныя (па ўсіх галінах ведаў і практычнай дзейнасці), галіновыя (па асобнай галіне ведаў або навуцы), рэгіянальныя (пра пэўную краіну, горад) і персанальныя (пра пэўную асобу).
Сычы (Брэсцкі раён)
Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як дзяржаўная ўласнасць у Берасцейскім старостве Троцкага ваяводства ВКЛ. У 1565 годзе кароль Жыгімонт II Аўгуст падараваў Сычы ў пажыццёвае валоданне С.Траяноўскаму. Паводле рэвізіі 1566 года сяло — цэнтр войтаўства, 48 валок зямлі, царква Святога Духа.
Энцыклапедыя
Паняцце
Энцыклапедыя ў сучасным выглядзе з’явілася ў XVIII стагоддзі. Узорам для яе паслужыў слоўнік. Слоўнік змяшчае толькі словы і іх азначэнні, даючы чытачу мінімум інфармацыі і нярэдка не дазваляючы яму зразумець значэнне і дастасавальнасць тэрміна ці як дадзены тэрмін адносіцца да больш шырокага кола ведаў. Каб ліквідаваць гэтыя недахопы, энцыклапедыя глыбей пранікае ў кожны прадмет, які асвятляецца ёю, і змяшчае агляд назапашаных пра яго ведаў. Энцыклапедыя часта змяшчае шмат геаграфічных карт і ілюстрацый, а таксама бібліяграфію і статыстыку.
Сычы (Брэсцкі раён)
Гісторыя
Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губерні. У пачатку 19 стагоддзя цэнтр маёнтка, які належаў І.Высоцкаму. У 1822 годзе ён пабудаваў мураваную царкву Святой Параскевы. У 1863 годзе адкрываецца народнае вучылішча. У 1897 годзе працаваў хлебазапасны магазін і народнае вучылішча, у Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета. У 1905 годзе ў сяле — 245, у маёнтку — 74 жыхары. У 1906 годзе адбылося выступленне сялян. Яны спалілі гумно са збожжам і хлеў папа, які актыўна падтрымліваў царскую ўладу. Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
Энцыклапедыя
Галіны ведаў
Энцыклапедыі дзеляцца на ўніверсальныя (напр., «Беларуская энцыклапедыя», «Брытаніка», «Вікіпедыя»), галіновыя («Матэматычная энцыклапедыя», «Тэхнічная энцыклапедыя»), рэгіянальныя, праблемныя, персанальныя.
Лышкавіцы (гміна)
Лышкаві́цы (Łyszkowice) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Лавіцкага павета Лодзьскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Лышкавіцах. Плошча гміны складае 107,3 км². Станам на 2011 год у гміне Лышкавіцы пражывалі 6803 чалавекі, шчыльнасць — 63,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 21 салецтваў.
Энцыклапедыя
Універсальныя энцыклапедыі
Універсальная энцыклапедыя — энцыклапедыя, якая ахоплівае ўвесь круг ведаў аб свеце і чалавеку. Правобразам такой энцыклапедыі можа служыць складзеная Плініем Старэйшым для імператара Ціта «Натуральная гісторыя».
Мэтавая аўдыторыя
У залежнасці ад падрыхтоўкі чытача, якому энцыклапедыя адрасавана, яна не толькі можа ўтрымліваць інфармацыю пра нейкую вызначаную галіну ведаў, напрыклад, пра медыцыну, філасофію, ваенную справу або юрыспрудэнцыю, але і выкладаць матэрыял больш-менш спецыяльнай мовай.
Сычы (Брэсцкі раён)
Гісторыя
З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Сычэўскага сельсавета. У Вялікую Айчынную вайну нацысты загубілі 5 жыхароў, 22 вяскоўцы загінулі на фронце.
Энцыклапедыя
Спосаб арганізацыі
Спосаб арганізацыі энцыклапедыі важны для зручнасці яе выкарыстання ў якасці даведачнай літаратуры. Гістарычна склалася два асноўных спосабу арганізацыі энцыклапедыі: алфавітны і іерархічны.
Алфавітная (або алфавітна-слоўнікавая, ці проста слоўнікавая) арганізацыя заснавана на размяшчэнні асобных не звязаных паміж сабой артыкулаў у алфавітным парадку назваў іх прадмета. Энцыклапедыі, у якіх інфармацыя падзелена па словах і словазлучэннях, называюцца энцыклапедычнымі слоўнікамі, напрыклад, 82-томны энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, 58-томны энцыклапедычны слоўнік Гранат, Вікіпедыя. Разнавіднасцю энцыклапедый з’яўляюцца таксама энцыклапедычныя даведнікі, у якіх артыкула прадстаўлены ў гранічна сціснутай форме.
Сычы (Брэсцкі раён)
Гісторыя
У 1950 годзе арганізаваны калгас. З 16 ліпеня 1954 года ў Лышчыцкім сельсавеце.
Энцыклапедыя
Спосаб арганізацыі
Акрамя таго, існуюць энцыклапедыі, у якіх інфармацыя падзелена па галінах ведаў, напрыклад, 12-томная Дзіцячая энцыклапедыя. Такую сістэму арганізацыі называюць сістэмнай, або лагічна-тэматычнай, іерархічнай.
Існуюць і энцыклапедыі змешанага тыпу, напрыклад, большая частка Вялікай савецкай энцыклапедыі пабудавана як энцыклапедычны слоўнік, але том «СССР» пабудаваны па лагічна-тэматычным (іерархічным) прынцыпе.
Новыя магчымасці для арганізацыі энцыклапедыі ствараюць электронныя прылады, якія дазваляюць, напрыклад, праводзіць пошук па ключавых словах.
Метад складання
Сучасныя сродкі назапашвання і абмену інфармацыяй ствараюць усё новыя спосабы для збору, праверкі, апрацоўкі і прадстаўлення інфармацыі. Такія праекты як Вікіпедыя ўяўляюць сабой прыклад новых формаў энцыклапедыі, у якіх дадатак і выманне інфармацыі гранічна спрошчана.
Гісторыя
Сучасная энцыклапедыя ўзрасла з работ, якія значна адрозніваліся ад таго што зараз называецца энцыклапедыяй і яна прайшла праз мноства мадыфікацый.
Раннія распрацоўкі
Грэчаскі вучоны Платон распрацаваў першую энцыклапедычную працу (каля 370 года да н.э.), куды ён запісваў свае лекцыі па прыродазнаўстве, матэматыцы і філасофіі. Грэкі верылі, што ўніфікацыя і выкарыстанне ведаў і паляпшэнне мыслення былі першымі мэтамі адукацыі. У адрозненне ад грэчаскай, «Cato Praecepta ad filium» (каля 183 года да н.э.) паказвае тыпова рымскі прагматызм і была задумана і распрацавана для пашырэння здольнасцей і ведаў у практычных галінах. Раннімі сапраўды энцыклапедычнымі працамі сталі творы Плінія Старэйшага, з яго велізарнай «Historia naturalis» (77 ПХ), што ўяўляе сабой паслядоўную анталогію з тэмамі прысвечанымі батаніцы, металургіі і касмаграфіі.
Манументальная кампіляцыя, надзвычай цяжка распрацаваны класіфікацыйна каркас, панаваў ад антычных часоў да вынаходжання больш рухомых формаў у XV стагоддзі. Гэтыя працы былі напісаны па-лацінску і прызначаліся для абмежаванай публікі. Іх дыяпазон розніўся ад Маркуса Тэрэтыўса Варо з яго «Disciplinarium libri IX» (каля 50 года да н.э.) да прац Баэцыя і Ісідора з Сівілы. Кульмінацыяй стала «Speculum majus» Вінсента Б’еваіса, скончаная ў 1244 годзе. Гэта велізарны збор сачыненняў, пакінутых свету ад энцыклапедый, за мноства сотняў год. «Li livres dou tresor» Брунета Лаціні (каля 1266), тым не менш, уяўляе значны крок, бо яна напісана па-французску і была арыентавана на італьянскі вышэйшы пласт грамадства. Гэта было выключна ўдалым праектам, з пункту гледжання фінансавай спрыяльнасці і наступнае выданне было створана ў 1530 годзе.
XVI—XVIII стст.
У сярэдзіне XVI стагоддзя стаў папулярным энцыклапедычны слоўнік, адрэдагаваны Карлам Эцьенам (1504—1564), што даказвала, што чытачы аддавалі перавагу алфавітнаму парадку. Калі б не дзейнасць нямецкага пісьменніка Паўля Скаліха, магчыма, што тэрмін «энцыклапедыя» ніколі б цвёрда не ўсталяваўся. «Encyclopaedia, seu Orbis disciplinarum» («Энцыклапедыя, або веды пра свет», 1559) вяртае гэты тэрмін да вядомасці і ўжывання. Сярод даведнікаў XVII ст., што былі ўжо даволі роднаснымі да сучасных энцыклапедый, з’яўляецца «Le grand dictionnaire historique» («Вялікі гістарычны Слоўнік», 1674) Луіса Марэры, якая прайшла праз 20 выданняў. Гэтая энцыклапедыя больш адпавядае грамадскім патрэбам чым яе папярэднікі, уключае ў сябе геаграфічныя і біяграфічныя дадзеныя, якія размешчаны ў алфавітным парадку і напісаны зразумелым тэкстам. Іншыя энцыклапедысты ў Англіі, Германіі і ў іншых краях, бралі энцыклапедыю Марэры як узор. Джон Харрыс (1666—1719) стварыў першую параўнальную працу на англійскай мове. Яго «Lexicon Technicum» («Тэхнічны лексікон»), або «Universal English Dictionary of Arts and Sciences» («Універсальны англійскі слоўнік па мастацтвах і навуках») (1704), уключала дадзеныя біяграфіі і зніжала лексікаграфічны элемент, але трымала пільную ўвагу на матэматыцы, фізіцы і на тэхналогіях. Тэкст таксама змяшчаў дадзеныя пра гравіроўку па метале і мноства практычных парад. Наступнай, і вельмі значнай, стала «Ephraim Chambers’s Cyclopaedia», або «Universal Dictionary of Arts and Sciences» («Універсальны слоўнік мастацтваў і навук») (1728). Яна змяшчала перакрыжаваныя спасылкі і загалоўкі і была першай энцыклапедыяй, цесна звязанай з сучаснымі. Яна натхніла іншаземных імітатараў.
На працягу гэтага перыяду, папярэднікі аднатомных энцыклапедый пачалі з’яўляцца ў Германіі. Сюды ўваходзіць Ёхан Хабнер, з яго «Reales Staats- und Zeitungs-Lexikon» (1704), Ёхан Менке і яго «Compendioses Gelehrten-Lexikon» (1715), і С. Г. Ёхер з «Allgemeines Gelehrtenlexikon» (1750—1751). Унёсак Францыі ў гэты час меў розны характар. Піэр Байле з яго «Dictionnaire historique et critique» («Гістарычны і крытычны слоўнік», 1697) прапаноўваў новыя асаблівасці ў структуры. Яго знакавасць у скептычным тоне. Ён абмежаваў біяграфічныя дадзеныя, але дадаў крытычныя каментары.
«Encyclopedie»
Такім нонканфармісцкім стаўленнем напоўнена «Encyclopedie», якая ў раннім варыянце ўяўляла сабой пераклад англійскай «Universal Dictionary of Arts and Sciences» на французскую мову (1743—1745). Спачатку, Андрэ Ле Брэтон, парыжскі выдавец, набыў неабходны каралеўскі прывілей, і пачаў выдаваць пяцітомную энцыклапедыю. Неадпаведнасць з перакладам мусіла ўнесці змены ў першапачатковы план і першы том энцыклапедыі выйшаў у 1751 пры дапамозе Дэні Дзідро і Жана д’Алемберта. Гэты знакаміты экзэмпляр працягваў выдавацца не гледзячы на яго рацыяналісцкі і дэісцкі ўхіл, на атакі Каталіцкага Касцёла, і на забарону з боку Людовіка XV. Фрацузская «Encyclopedie» дасягнула поспеху дзякуючы таму, што гэта быў сапраўды прагрэсіўны твор. Яе структура засноўвалася на структуры Фрэнсіса Бэкана аб універсальных ведах. Карыстанне гэтым найбольш поўным і сістэматычным інструментам ведаў і дасягненняў чалавецтва таго часу гарантвала прэзентацыю тэмаў праз увесь спектр ведаў. Асаблівую вартасць ёй надае тое, што яна была напісана не невядомымі асобамі, а лідарамі французскага Асветніцтва, такімі як Русо, Цюрго, Мантэск’ё і Вальтэр. Прыкладныя навукі былі ўключаны ў гэта выданне. Ну і нарэшце, гэта выданне не пакутуе на дагматы, але наадварот, яно досыць талерантнае, ліберальнае і, галоўным чынам, рацыяналістычнае.
«The Britannica» («Брытаніка»)
Іншай значнай энцыклапедыяй XVIII ст., была «Encyclopaedia Britannica» (1768—1771), якая мае найбольш працяглую гісторыю сярод усіх энцыклапедый. Яна з’явілася ў Шатландыі, дзе Эндру Бэл, Колін МакФаркухар і Уільям Смэлі аб’ядналі традыцыйную класіфікацыю і слоўнікавую арганізацыю. Дагэтуль, алфавітная паслядоўнасць прадмет і фрагментаваныя веды давалі вельмі невялікі аб’ём на значных артыкулах. З іншага боку, ад няправільнага размяшчэння блыталіся неспецыялісты, і паслядоўнасць артыкулаў надавала перавагі інфармацыйнай кампіляцыі. Напрыклад, у арабскай энцыклапедыі, ежа і жанчына змяшчаліся ў канцы, у нямецкай энцыклапедыі спачатку знаходзіліся дадзеныя пра сусвет і тэхналогіі, у французскай давалася перавага дадзеным пра філасофію і матэматыку.
XIX стагоддзе
У XIX ст. розныя фірмы праводзілі выпуск розных папулярных публікацый. Індустрыяльная рэвалюцыя, узвышэнне сярэдняга класу, узмацненне патрэбаў чалавека, прагрэс у тэхналогіі друкавання, пераўтваралі вытворчасць энцыклапедый у прыбытковы бізнес.
Англія
Сярод пераемнікаў і канкурэнтаў «Брытанікі» ў Англіі былі два вельмі амбіцыйныя прадпрыемствы: «Encyclopaedia Metropolitana» (1817—1845) i «Penny Cyclopaedia» (1833—1843).
«Encyclopaedia Metropolitana» была задумана паэтам Самуэлем Тэйларам Колерыджам. Прыгожыя ілюстрацыі, інфармацыя падтрымлівалася аўтарытэтнасцю аўтараў і грунтавалася на добрай канцэптуальнай аснове і вычарпальных па класіфікацыі схемах, якія ахоплівалі мноства дысцыплін. Але праект пацярпеў няўдачу па трох асноўных прычынах: не алфавітны парадак размяшчэння, а толькі змест; на яе падрыхтоўку пайшло 28 год, а за гэты час мноства фактаў і дадзеных ужо састарэла; і яна не вытрымала канкурэнцыі з «Брытанікай».
«Penny Cyclopaedia» была прапанавана каб: «валодаць карыснай інфармацыяй для ўсіх класаў грамадства, асабліва для тых хто не ў стане мець для сабе вопытнага настаўніка, ці аддае перавагу самастойнаму навучанню». Гэтае намаганне таксама пацярпела няўдачу. Англійская мова гэтай энцыклапедыі не падыходзіла для перакладу на іншыя мовы, таму што французская мова — гэта не англійская, і такая мова не магла падыходзіць для найбольш культурных і адукаваных еўрапейцаў. Таксама, выдаўцы верылі, што прамысловы працаўнік жадае атрымліваць адукацыю для сабе пасля заканчэння яго працы, і верылі ў яго аптымістычнасць і дапытлівасць.
Германія
У XIX ст. тры нямецкія энцыклапедыі набылі вядомасць. У 1808 годдзе, Фрыдрых Арнольд Брокхаўз (1772—1823) атрымалі правы на т. зв. «Frauenzimmer-Lexikon», жаночую энцыклапедыю створанную Лобелам у 1796. На аснове «Frauenzimmer-Lexikon» ён стварыў свой «Konversations-Lexikon», рысамі якога была папулярнасць, лаканічнасць артыкулаў, дыхтоўнасць, аўтарытэтнасць, шырыня ахопу. Бракгаўз быў недасканалы толькі ў навуцы і тэхналогіях. У той жа вобласці, Ёзэп Меераўскі «Der Grosse Konversations-Lexikon» (1840—1852) быў проста выдатным. Нарэшце, «Herder Konversations-Lexicon» (1853—1857) быў выдадзены дзеля абслугоўвання асаблівых патрабаванняў каталікоў Германіі.
Францыя
П’ер Ларасе і Аўгусцін Бае стварылі сумеснае «Librairie Larousse & Boyer» у 1852 і выдавалі «Grand dictionnaire universel du XIX siècle» (1865 — 1876), сумесь слоўніка і энцыклапедыі, якая працягвае выдавацца і сёння. Фердынд Каміль Дрэйфус выдаў «La grande encyclopédie» паміж 1886 i 1902.
Амерыка
«Энцыклапедыя амерыканская», якая з’явілася на англійскай мове пасля адаптатыцыі і сямі выданняў Брукхаўзам, выраблялася Фрэнсісам Ліберам паміж 1829 i 1833 гадамі. Гэта першая вялікая энцыклапедыя на Амерыканскім кантыненце, таксама выкарыстоўвалася кампаніяй Брукхаўз як узор.
Усходняя Еўропа
Падобная дзейнасць адбываецца і ва Усходняй Еўропе. Наглядным прыкладам можа служыць польская «Encyklopedia Powszechna» (1858—1868).
Найбольш вялікімі і значнымі беларускімі энцыклапедыямі з’яўляюцца «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя» і «Беларуская энцыклапедыя». Найбольш прыкметнымі Расійскімі выданнямі з’яўляюцца «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона» і «Вялікая савецкая энцыклапедыя». Галоўнымі недахопамі ВСЭ з’яўляюцца ідэалагічная перадузятасць, асабліва ў першым выданні, якая істотна панізіла каштоўнасць працы.
Таталітарныя еўрапейскія энцыклапедыі
Дзве еўрапейскія энцыклапедыі былі створаны пры таталітарных рэжымах: гэта іспанская «Espasa» альбо «Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana» (1905—1970), якая вызначаецца цудоўнай графікай і апрацоўкай мастацтва; і італьянская «Enciclopedia italiana di scienze, lettere ed arti» (1929—1939) вызначаецца аўтарытэтнасцю артыкулаў, асабліва прысвечаныя біяграфіі і мастацтву.
Дарослыя энцыклапедыі
Існуюць тры тыпы энцыклапедый: звычайная энцыклапедыя, спецыяльная энцыклапедыя і генеральная (агульная) энцыклапедыя.
Публікацыі такога кшталту як «Гісторыя Беларусі», «Геаграфія Беларусі» адносяцца да першай катэгорыі.
Спецыяльныя энцыклапедыі ўключаюць у сябе нарыс, прысвечаны якой-небудзь адной спецыялізаванай тэматыцы («Энцыклапедыя „Вялікае княства Літоўскае“», для прыкладу). Разам з тым, яны могуць уяўляюць сабой інфармацыю, змешчаную ў алфавітным парадку, забяспечваючы больш вялікім аб’ёмам ведаў па асобным прадмеце, чым генеральная энцыклапедыя.
Генеральная дарослая энцыклапедыя цалкам асвятляе вобласць ведаў ад навукі да мастацтва, рухі крытычных пытанняў, таксама інфармацыю пра значныя мясціны і персон. Істотнай значнасцю ў генеральных дарослых энцыклапедыях мае даўжыня артыкулаў. У энцыклапедыях «кароткага праходу» артыкулы змяшчаюць найбольш галоўнае па дадзеным аспекце праблемы, але мае спасылкі на іншыя артыкулы, перасылкі на групу артыкулаў і г. д. Даўжыня таксама залежыць ад значнасці тэмы, яе гісторыі, і яе сучаснага статусу. Бібліяграфічны пералік кніг дапамагае забяспечыць чытача спісам літаратуры для далейшага даследвання. Энцыклапедыі «доўгага праходу» прапануюць больш падрабязную інфармацыю ў межах аднаго артыкулу. У некаторых выпадках, адзін артыкул можа дасягаць кніжнага аб’ёму. Энцыклапедыямі «доўгага праходу» з’яўляюцца «Беларуская энцыклапедыя», «Беларуская савецкая энцыклапедыя», «Encyclopaedia Britannica», «Encyclopedia Americana», «Большая советская энциклопедия». Энцыклапедыямі «кароткага праходу» з’яўляюцца The «Academic American Encyclopedia» (1980), «The Columbia Encyclopedia» (1935).
Дзіцячыя энцыклапедыі
Нягледзячы на тое, што першыя энцыклапедычныя працы для дзяцей публікаваліся і раней, першай значнай стала «The Сhildren’s Еncyclopedia», падрыхтаваная англійскімі рэдактарамі на чале з Артурам Місам у 1908. У 1910 годдзе выйшаў амерыканскі варыянт кнігі Міса «The New Вook of Knowledge», пасля татальнай перапрацоўкі і рэдакцыі «The New Book of Knowledge» была выпушчана ў 1966. Амерыканскія энцыклапедыі для сталых дзяцей прадстаўлены «World Book» (1917), «Compton’s» (1922) і «Merit Students Encyclopedia» (1967).
Электроныя энцыклапедыі
Сучасныя тэхналогіі павялічылі ўніверсальнасць і дасяжнасць, зрабілі рэвалюцыю ў энцыклапедычнай прадукцыі. Камп’ютар дазваляе захоўваць і пераапрацоўваць вельмі вялікі аб’ём інфармацыі, што апраўдана эканамічна. Выданне можна бесперапынна выпраўляць і змяняць, артыкулы можна друкаваць на самім камп’ютары і загружаць у электронную базу дадзеных. Калі камп’ютар звязаны з прынтарам, то гэты артыкул можна надрукаваць. Дыск CD дазваляе захоўваць тэкст, выявы, музычныя файлы ў лічбавым фармаце, у ідэальным фармаце для элетронных энцыклапедый. Менавіта размяшчзнне, хуткая ідэтыфікацыя, узаемасувязь паміж прадметамі і імгненны пошук патрэбнага артыкула з’яўляецца галоўнай перавагай электронай энцыклапедыі.
Свабодныя энцыклапедыі
Канцэпцыя свабоднай энцыклапедыі зарадзілася з прапановы стварэння інтэрнэт-энцыклапедыі пад назвай «Інтэрпедыя» (анг. — Interpedia) у камп'ютарнай сетцы Usenet ў 1993 годзе. Прапаноўвалася, што любы жадаючы мог бы дадаваць кантэнт і яна была б у вольным доступе. Раннія праекты ў гэтым ключы ўключалі Everything2 і Open Site. У 1999 годзе Рычард Столман прапанаваў GNUPedia, анлайн-энцыклапедыю, якая, падобна аперацыйнай сістэме GNU, была б «універсальным» рэсурсам. Канцэпцыя была вельмі падобная на Interpedia, але больш адпавядала філасофіі GNU Столлмана.
Толькі пасля з'яўлення Nupedia, а затым і Вікіпедыі ў Інтэрнэце змог з'явіцца стабільны праект свабоднай энцыклапедыі.
Па стане на жнівень 2023 года Вікіпедыя даступна на 334 мовах. Усяго размешчана больш за 51 мільён артыкулаў. 6 мільёнаў з іх напісаны на англійскай мове, а 234 тысячы — на беларускай афіцыйным правапісам.
З 2003 года з'явіліся іншыя бясплатныя энцыклапедыі, такія як Baidu Baike на кітайскай мове і Hudong, а таксама англамоўныя энцыклапедыі, такія як Citizendium і Knol, апошняя з якіх была спыненая.
Тыпы энцыклапедычных артыкулаў
Артыкулы ў энцыклапедыях дзеляцца на некалькі тыпаў: артыкулы-агляды, артыкулы-даведкі, артыкулы-тлумачэнні (утрымліваюць толькі вызначэнне, а ў выпадку запазычання слова з іншай мовы — яго этымалогію) і артыкулы-спасылкі (адсылаюць карыстальніка да іншага тэрміна). Артыкулы-агляды і артыкулы-даведкі, якія адрозніваюцца толькі аб’ёмам, з’яўляюцца вызначальнымі для энцыклапедыі. Яны ўтрымліваюць асноўную інфармацыю пра разглядаемае пытанне: пераказ навуковай тэорыі, храналогію гістарычных падзей, геаграфічныя, біяграфічныя, статыстычныя звесткі і г. д.
IC 2813
IC 2813 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
К’еўці
К'еуці (Chieuti) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Фоджа.
Насельніцтва складае 1783 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 29 чал./км². Займае плошчу 61 км². Паштовы індэкс — 71010. Тэлефонны код — 0882.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giorgio Martire.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Лоўрэнс Колберн
Лоўрэнс Мэнлі Колберн (Lawrence Manley Colburn; 6 ліпеня 1949 — 13 снежня 2016) — вайсковец арміі ЗША, удзельнік В’етнамскай вайны. Праславіўся як адзін з выратавальнікаў, разам з Х’ю Томпсанам і Гленам Андрэота, дванаццаці жыхароў сельскай абшчыны Сангмі ад расправы амерыканскіх салдат.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Коўлі-Дам, штат Вашынгтон. Вырас у Маўнт-Вернане. Чатыры гады быў алтарным служкай, наведваў каталіцкую школу Беззаганнага Зачацця.
Кінуўшы сярэднюю школу, у 1966 годзе Колберн уступіў у амерыканскую армію. Яго накіравалі на стажыроўку ў Форт-Люіс, а затым у Форт-Полк. Пазней Колберн служыў у Форт-Шафтэры на Гаваях. У снежні 1967 года баец камандзіраваны ў Паўднёвы В’етнам. Тут Колберн быў прызначаны ў 161-ю штурмавую верталётную роту (пазней рэарганізаваную ў 123-й авіяцыйны батальён) у званні спецыяліста 4-га класа. Ён работаў бортстралком верталёта Hiller OH-23 Raven. З ім у экіпажы былі пілот Х’ю Томпсан і бортінжынер Глен Андрэота.
16 сакавіка 1968 года, пралятаючы ў раёне сельскай абшчыны Сангмі, байцы заўважылі трупы в’етнамскіх мірных грамадзян. Верталёт сеў, а экіпаж паспрабаваў высветліць, што адбываецца ў лейтэнанта Уільяма Кэлі, які кіраваў аперацыяй у гэтым раёне. Ён папрасіў іх не ўмешвацца. Тады верталёт вярнуўся ў неба, але вайскоўцы заўважылі в’етнамцаў, што ўцякалі ад салдат. Машына села паміж мірнымі жыхарамі і амерыканцамі. Андрэота і Колберн узялі на прыцэл вайскоўцаў, не даючы ім наблізіцца да сялян. У гэты час Томпсан выклікаў верталёты для эвакуацыі в’етнамцаў.
Пасля вывазу выратаваных жыхароў Сангмі верталёт вярнуўся на базу. Члены экіпажа паведамілі пра інцыдэнт свайму кіраўніцтву, якое неадкладна адклікала падраздзяленне Кэлі з аперацыі.
У 1970 годзе ён сыходзіць з арміі. На грамадзянцы былы вайсковец адкрыў дзве канторы: адну па рамонце лыж у Арэгоне, другую па продажу артапедычнага рэабілітацыйнага абсталявання ў Атланце.
Колберн памёр 13 снежня 2016 года ад раку ва ўзросце 67.
Прызнанне
За свае дзеянні ў Сангмі а Колберн атрымаў Бронзавую зорку.
У 1998 годзе, праз трыццаць гадоў пасля падзей у Сангмі, усе тры члены экіпажа яго верталёта былі ўзнагароджаны Салдацкімі медалямі — вышэйшай узнагародай арміі ЗША за дзеянні ў небоевой абстаноўцы. Бортінжынер Андрэота — пасмяротна, так як той загінуў у В’етнаме 8 красавіка 1968 года. Таксама Томпсан і Колберн у другі раз наведалі В’етнам, дзе сустрэліся з некалькімі выратаванымі імі в’етнамцамі, у тым ліку з жанчынамі Тхі Нхунг і Фам Тхі Нхань.
4 ліпеня 1999 года Колберн і Томпсан былі ўдастоены прэміі Абацтва міру «за мужнасць сумлення».
Сям’я
Да службы ў арміі жыў са сваім бацькам (ветэранам-падрадчыкам Другой сусветнай вайны), маці і трыма сёстрамі. Пасля вайны Колберн ажаніўся. У яго нарадзіўся сын Конэр.
Гарзевінкель
Гарзевінкель (Harsewinkel) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Гютэрсла. Насельніцтва — чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 100,12 км². Афіцыйны код — 05 7 54 016.
Горад падзяляецца на 3 гарадскія раёны.
Тысяча і адна ноч
Тысячы і адной ночы ( hezār o yek šab, كتاب ألف ليلة وليلة kitāb 'alf layla wa layla) — помнік сярэдневяковай арабскай літаратуры, збор казак Блізкага Усходу і Паўднёвай Азіі, аб’яднаных гісторыяй пра цара Шахрыяра і яго жонку па імені Шахразада (Шахеразада), складзены ў часы залатога веку ісламскай культуры. Усе казкі былі напісаны рознымі аўтарамі ў розныя часы і абапіраліся на арабскі, персідскі, індыйскі і месапатамскі фальклор і літаратуру.
Гісторыя стварэння
Пытанне аб паходжанні і развіцці твора поўнасцю так і не выяўлены да сёння. Спробы знайсці прарадзіму гэтага зборніку ў Індыі, якія рабілі першыя даследавальнікі, пакуль не атрымалі дастатковага абаснавання. Правобразам твора на арабскім грунце быў, верагодна, зроблены ў X стагоддзі пераклад персідскага зборніка «Хезар-Эфсанэ» (Тысяча казак). Гэты пераклад па сведчанню арабскіх пісьменнікаў таго часу, вельмі папулярны пры двары халіфаў у Багдадзе. Ён не захаваўся, аднак казкі з гэтага зборніка вельмі часта існавалі і самастойна, часам у найбольш распаўсюджанай форме.
Толькі ў XVI—XVII стагоддзях «Тысяча і адна ноч» вабыла той выгляд, у якім і вядома сучаснаму чытачу. Даследчыкі старажытнай арабскай літаратуры і мовы лічаць, што назва пайшла ад цюркскага фразеалагізма «бін бір», гэта даслоўна азначае «тысяча адзін». Ужываецца ж гэты фразеалагізм у значэвні «няпэўнае мноства». 3 цягам часу назва пачала разумецца літаральна — 1001, гэта значыць расказ Шахразады сапраўды ахоплівае тысячу і адзін аповяд.
Радзімай канчатковай рэдакцыі зводу стаў Егіпет. Гэта тлумачыцца гістарычнымі падзеямі. Да сярэдзіны XIII стагоддзя Багдад і іншыя гарады Усходу былі захопленыя і разбураныя манголамі. I ўжо пасля заваявання Егіпта і Сірыі асманскім султанам Селімам I (1512—1520) гарады Егіпта сталі галоўнымі цэнтрамі арабскага свету.
Мастацкія асаблівасці
Героі казачнай эпапеі падаюцца адпаведна традыцыйнаму ўяўленню і разуменню дабра і зла, прыгажосці і гармоніі. Станоўчы герой заўсёды чалавек адукаваны, багаты (калі бядняк, то ў рэшце рэшт да яго ўсё роўна прыходзіць багацце), шчодры, прыгожы. Гэтыя рысы адпавядаюць маральнаму і эстэтычнаму ідэалу сярэдневяковага гараджаніна Усходу. Лепшыя аповяды і казкі «Тысячы і адной ночы» вызначаюцца расквечаным апісаннем быту, займальнасцю, багатым на падзеі і матывы сюжэтам, дасканалай кампазіцыяй, тонка пададзенай эротыкай, камічнасцю і гумарам.
Шахразада здолела падпарадкаваць, паралізаваць злога і жорсткага цара Шахрыяра, які, пасля здрады і ашуканства жонкі, пакляўся штоноч браць да сябе дзяўчыну і раніцай забіваць яе. Шахразада завабіла яго ў залаты, чарадзейны церам першай казкі — і праз тысячу і адну ноч цар Шахрыяр вярнуўся ў свет высакародным і велікадушным чалавекам, з глыбокім раскаяннем у сваіх злачынствах. Тым самым яшчэ раз сцвярджаецца сіла мастацтва, казкі, якая здольная адрадзіць наноў душу і напоўніць жыццё прыгажосцю.
Вялікую ролю ў культуры Усходу ва ўсе часы займала паэзія, музыка, танец. Таму ў «Тысячы і адной ночы» мноства вершаў і вершаваных урыўкаў, якія былі ўведзены ў тэкст болып познімі перапісчыкамі і адпавядалі літаратурным густам таго часу. Некаторыя з гэтых вершаў прыпісваліся альбо сапраўды належалі вядомым сярэдневяковым арабскім паэтам — Абу Нувасу, Ібн аль-Мутазу, паэту і музыканту Ісхаку Масульскаму. Часам вершаваныя ўстаўкі маюць проста ілюстратыўны характар і таму пры перакладзе могуць быць без усякай шкоды для твора апушчаныя. Але часам верш з’яўляецца неад’емнаю часткаю дыялога, бо, згодна з разуменнем сярэдневяковых арабаў, сапраўднае красамоўства немагчыма без вершаў.
Броўтана
Востраў Броўтана (рус. Броутона) — востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 7 км².
Прырода і геаграфія
Знаходзіцца ў Ахоцкім моры. Мае вулканічнае паходжанне. Над паверхняй дамінуе вулкан Броўтана (каля 800 м) — найвышэйшая кропка на востраве над узроўнем мора. Бераг акружаны галечнымі пляжамі, але далей пачынаюцца стромкія скальныя масівы. На паўночным усходзе — 2 ручая.
Вакол вострава на працягу 3,7 км моцная магнітная анамалія.
Камяністая паверхня вострава Броўтана бедная і не спрыяе разнастайнасці мясцовай флоры. Вылучаецца вузкая палоска хмызняку з хвоі сібірскай кедравай.
Фаўна — грызуны, марскія птушкі, шмат ластаногіх.
Гісторыя
Айны, першыя насельнікі Курыльскіх астравоў, называлі востраў Броўтана Маканруру, што значыла «зваротны востраў». Яны наведвалі яго сезонна для палявання на ластаногіх.
У XVIII—XIX стагоддзях востраў даследваўся рускімі, брытанскімі, японскімі экспедыцыямі. Названы ў гонар брытанскага даследчыка Вільяма Роберта Броўтана.
Талаі
Талаі насяляюць паўночны ўсход вострава Новая Брытанія, а таксама суседнія невялікія астравы. У мінулым не мелі адзінай саманазвы. Сучасныя назвы tolai і kuanua былі дадзены еўрапейскімі місіянерамі і канчаткова замацаваліся толькі напярэдадні другой сусветнай вайны.
Асноўны гаспадарчы занятак — земляробства, на марскім узбярэжжы — рыбалоўства. Талаі знаходзіліся под моцным уплывам еўрапейскай культуры з 1870 г., калі на іх землях з'явіліся гандляры і хрысціянскія святары. Пад іх уплывам традыцыйная гаспадарка значна камерцыялізавалася. Доўгі час талаі займаліся вытворчасцю копры. З сярэдзіны XX ст. асноўны прыбытак дае вырошванне какава. Многія талаі жывуць і працуюць у гарадах. Да прыходу еўрапейцаў адзінай палітычнай арганізацыі не мелі. Галоўную ролю ў грамадскім жыцці адыгрывалі вясковыя абшчыны і родавыя правадыры. Адлік сваяцтва вядзецца як па мужчынскай, так і жаночай лініі. Аднак роды фарміруюцца па лініі маці.
Талаі знакаміты сваімі яркімі і экспрэсіўнымі танцамі, якія раней мелі сакральны характар і арганізоўваліся падчас мужчынскіх святаў балагуан або святаў матаматам, прысвечаных духам прыроды.
Хофман
Хофман — прозвішча.
Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён)
Камуна́раўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Любанскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — аграгарадок Сосны.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Ніжынскі (Нежынскі) сельсавет у складзе Любанскага раёна Слуцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Ніжын (у 1928—1935 гадах — вёска Кузьмічы). З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Любанскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Любанскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Любанскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года ў складзе Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў Мінскай вобласці.
16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Камуна, сельсавет перайменаваны ў Камунараўскі, са складу Даманавіцкага сельсавета Старобінскага раёна перададзена вёска Забярэзінец. 13 сакавіка 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Сосны.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3339 чалавек, з іх 97,4 % — беларусы, 1,5 % — рускія, 0,3 % — украінцы.
Эстонская Рэспубліка (1920—1940)
Незалежнасць стала галоўным вынікам Вызваленчай вайны. 2 лютага 1920 года Савецкая Расія і Эстонія падпісалі мірны дагавор аб узаемным прызнанні. У падпісанні дагавора таксама прымала ўдзел Фінляндыя.
15 чэрвеня 1920 года Устаноўчы сход ухваліў праект першай канстытуцыі Эстонскай Рэспублікі.
Пасля ўступлення ў сілу другой канстытуцыі 1934 года ў краіне адбыўся дзяржаўны пераварот, у выніку якога ў Эстоніі зацвердзіўся аўтарытарны рэжым на чале з Канстанцінам Пятсам.
У выніку падзелу сфераў уплыву паміж СССР і Трэцім Рейхам (пакт Молатава-Рыбентропа) у 1939 годзе, Эстоніі ў верасні 1939 года Савецкім Саюзам быў навязаны «Пакт аб узаемадапамозе», а 6 жніўня 1940 года Эстонія была ўключана ў склад СССР. 20 жніўня 1991 года незалежнасць Эстоніі была адноўлена.