cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Белакурыха
Тэрмальныя воды
Белакурыхінскія крыніцы з’яўляюцца тэрмальнымі азотна-крамяністыя радоназмяшчальнымі водамі, або азотнымі тэрмамі. Яны выходзяць на паверхню з тэмпературай 30 ° C і 42 ° C. У іх утрымліваецца невялікая колькасць радону, шмат азоту, фтору і крамянёвай кіслаты, а таксама розныя мікраэлементы. Вада шчолачная, мінеральная. Таксама выкарыстоўваюцца лячэбныя гразі з салёных азёр Алтайскага края.
Гарналыжны спорт
На пачатак 2010 года на тэрыторыі курорта было абсталявана тры асноўных гарналыжных схілу: «Катунь» — цэнтральны схіл курорта даўжынёй 800 метраў, «Паўночны» даўжынёй 650 метраў і «цэркаўка» даўжынёй 2050 метраў.
«Сібірскі Давос»
У цяперашні час Белакурыха набывае славу не толькі як бальнеялагічны курорт, але і як месца правядзення буйных мерапрыемстваў: міжнароднага форуму ЮНЕСКА і Фонду дзікай прыроды пад дэвізам «Прырода, экалогія, чалавек», штогадовага «Сібірскага Давоса» (афіцыйная назва «Заходняя Сібір: рэгіён, эканоміка, інвестыцыі») — традыцыйнай міжнароднай эканамічнай канферэнцыі, якая збірае эканамістаў і палітолагаў высокага рангу.
НДІ курорталогіі
У лютым 2016 года ў горадзе Белакурыха створаны Алтайскі навукова-даследчы інстытут курорталогіі. Ва ўстанове плануюць вывучаць прыродныя лячэбныя фактары рэгіёну і распрацоўваць на іх аснове метады і спосабы лячэння, а таксама складаць праграмы развіцця санаторна-курортнага комплексу рэгіёну, курортаў «Белакурыха» і «Белакурыха-2». НДІ ўваходзіць у склад Сібірскай федэральнай навукова-клінічнага цэнтра. Штат укамплектаваны з 40 спецыялістаў з Томска, Барнаула і Белакурыха.
Белакурыха-2
Будуецца турысцка-рэкрэацыйны кластар «Белакурыха-2» размяшчаецца за 10 кіламетраў ад горада Белакурыха. Ён будзе ўключаць развітую лячэбную базу турысцкую інфраструктуру, цікавую планіроўку, а таксама сем гарналыжных трас. Новы кластар дазволіць размясціць расце колькасць турыстаў (сярэднегадавая загрузка санаторыяў горада-курорта Белакурыха складае звыш 85 %).
Па стане на сакавік 2015 года, у будаўніцтва кластара ўкладзена 3,1 млрд рублёў з 10 запланаваных.
У 2017 годзе планавалася падрыхтаваць інжынерную інфраструктуры: ўвесці ў строй лінію электраперадач, правесці газаправод і вадаправод, а таксама сістэму водаадвядзення.
У 2018 годзе новы турыстычны комплекс Белакурыха-2 прымае гасцей.
Гісторыка-архітэктурны комплекс «Андрэеўская слабада» працуе з 2017 года. Вінакурня, дом шаптухі і былы жылы дом купца Андрэева ​​адрэстаўраваны і адкрыты для наведванняў. Карчму «Гогаль» прапануе шырокае меню з нацыянальным каларытам ў выглядзе Расцегаі, салёнага сала, збітня, зялёных капусты і іншых страў, адкрыта пакой-музей пісьменніка, якую аднавілі па вядомых малюнках.
Мішына гара прапануе самы высокі на Алтаі горна-лыжны комплекс з сучасным наборам камфартабельных паслуг, тэхнічным абсталяваннем і ўзроўнем бяспекі.
Увесь хрыбет, на якім размешчаны астанцы на якім размешчаны астанцы, пакрыты бярозава-хваёвым лесам, у якім расце каля 60 відаў раслін, частка з іх занесена ў Чырвоную кнігу.
Усяго за год у рэгіён прыязджае да 14 млн турыстаў, ён увайшоў у тройку лідараў расійскага аздараўленчага турызму па выніках 2017 года (аналітычнае агенцтва «ТурСтат»).
Камсамольская вуліца (Мінск)
Камсамольская вуліца (раней Феліцыя́наўская, Богаяўле́нская, Багадзе́льная) — часткова пешаходная вуліца ў Цэнтральным раёне Мінска. Працягласць — каля 800 м ад вуліцы Няміга да вуліцы Кірава. Вуліца пешаходная на адрэзку ад вуліцы Інтэрнацыянальнай да Нямігі.
На вуліцы размешчаны клуб імя Дзяржынскага, грамадская прыёмная КДБ Беларусі, гімназія, цэнтральная кнігарня.
Гісторыя
Узнікла ў 16 стагоддзі. Першапачаткова мела назву Феліцыянаўская. Вуліца Феліцыянаўская праходзіла каля Марыінскага касцёла (Кафедральны касцёл на плошчы Свабоды), у адной вежы якога захоўваліся мошчы святога Феліцыяна, абаронцы горада. У пачатку 19 стагоддзя ў выніку ажыццяўлення першага праектнага плану Мінску, зацверджанага 21 лютага 1817 года, была выпрастана. У 1866 годзе вуліца атрымлівае назву Багадзельная, бо на ёй знаходзілася гарадская багадзельня. Пасля ўсталявання савецкай улады вуліца пераназвана, з 1922 года яна носіць назву Камсамольская.
Рэканструкцыя
З восені 2017 па чэрвень 2018 года вялася рэканструкцыя Рэвалюцыйнай і Камсамольскай вуліц са стварэннем пешаходнай зоны па праекце «Мінскай спадчыны». Галоўнай вуліцай у рэканструкцыі стала Камсамольская, дзе з’явілася шырокая 250-метровая пешаходная зона ад вуліцы Інтэрнацыянальнай да Нямігі, праз якую па цотным боку ідзе скразны праезд з паваротам на Рэвалюцыйную, аддзелены слупкамі з ланцугамі паміж імі. Пасярод пешаходнай зоны высадзілі шарападобныя клёны, паставілі лаўкі, гранітныя кветачніцы і стылізаваныя пад даўніну ліхтары, на скрыжаванні з вуліцай Рэвалюцыйнай устаноўлены гадзіннік з паказальнікамі. Пешаходная частка забрукавана гранітнай пліткай, праезд — бетоннай. Колерам было пазначана месца, дзе знаходзіўся касцёл Святога Міхаіла Арханёла. Праект быў раскрытыкаваны грамадскасцю за архітэктурныя рашэнні, захаванне праезду для аўтатранспарту, небяспечныя ланцугі і іншыя элементы на шляху пешаходаў, адсутнасць намармальнай вадасцёкавай сістэмы. Напрацягу лета 2018 года ў час залеваў скрыжаванне з вул. Рэвалюцыйнай некалькі разоў затоплівала, паколькі ліўневая каналізацыя не спраўлялася з такім аб’ёмам вады, ад падтапленняў пацярпелі кафэ, офісы і крамы. Было прынята рашэнне ўстанавіць дадатковыя дажджавыя прыёмнікі.
Сквер імя Дзяржынскага
Сквер размяшчаецца на скрыжаванні праспекта Незалежнасці і вуліцы Камсамольскай. Сквер названы ў гонар Фелікса Дзяржынскага, рэвалюцыянера, савецкага дзяржаўнага дзеяча, заснавальніка УНК.
У скверы ў 1955 годзе ўсталяваны бюст Ф. Дзяржынскаму (скульптар — З. Азгур, архітэктар — В. Волчак); граніт, бронза; вышыня бюста 1,5 м, пастамента 2,5 м.) . Сквер з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю рэспубліканскага значэння.
Юрый Алендскі (сын Тэафіла)
Юрый (Ежы) Алендскі (? — пасля 1714) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», сын Тэафіла і Гэлены Маклакоўны.
Пасол на сеймы (1674, 1697, 1698, 1703, 1712), харунжы (1703), потым маршалак па прывілеях караля Аўгуста (1703, 1713) Ваўкавыскага павета. Староста дзякаўскі і жыліцкі ў Ваўкавыскім павеце замест Аляксандра Язерскага па прывілеі караля Станіслава Ляшчынскага (1708). Дваранін пакаёвы і сакратар яго каралеўскай мосці.
У 1674 годзе як электар з Ваўкавыскага павета аддаў свой голас за Яна III Сабескага, у 1697 годзе падпісаў ад Новагародскага ваяводства элекцыю Аўгуста II. У 1708 годзе быў прыхільнікам Станіслава Ляшчынскага, праз два гады ў 1710 годзе падпісаў Сандамірскую канфедэрацыю. У той жа час быў вызначаны ў склад так званай «быхаўскай камісіі», якая павінна была адабраць і вярнуць з расійскіх рук Быхаў, а таксама гарматы і амуніцыю з Быхава, Слуцка і іншых беларускіх мясцовасцяў згодна з трактатам, падпісаным у Нарве ў 1704 годзе.
Уладальнік маёнткаў Мачульна, Калантаі, Гнезна, Рось-Ваўкаўшчызна і Рось-Харошкаўшчызна.
Сям’я
Жанаты з Тэадорай з Пакашаў, мелі 4 сыноў і 5 дачок: Яна, Тэафіла, Рэгіну Гэлену, Марыю, Катажыну, Тэафілу, Соф’ю, Багуслава і Ежы Станіслава.
Bell UH-1Y Venom
Bell UH-1Y Venom (Бел UH-1Y «Веном») — найноўшы шматмэтавы верталёт фірмы Bell Helicopter Textron на базе UH-1N, прызначаны для корпуса марской пяхоты ЗША. Першы палёт — у 2001, прадстаўлены ў 2008.
Воін-вызваліцель (Трэптаў-парк)
Воін-вызваліцель — манумент у берлінскім Трэптаў-парку. Скульптар Я. В. Вучэціч, архітэктар Я. Б. Белапольскі. Адкрыты 8 мая 1949 года. Вышыня — 12 метраў.
Рэстаўрацыя
Восенню 2003 года скульптура воіна была разабрана і адпраўлена на рэстаўрацыю. Вясной 2004 г. адрэстаўрыраваная скульптура вярнулася на сваё ранейшае месца.
NGC 3287
NGC 3287 (іншыя абазначэнні — UGC 5742, MCG 4-25-32, ZWG 124.38, IRAS10320+2154, PGC 31311) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гедэон Алендскі
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», сын Дыянісія і Ганны з Самбаржэцкіх, пачынальнікаў хрустаўскай галіны роду, унук Юрыя.
Сям’я
Двойчы жанаты. Першы шлюб з Рахеллю Глушынскай, з якой меў аднаго сына Ігнацыя Францішка і трох дачок — Ганну Канстанцыю, Іаганну, Тэадору.
Другі шлюб з Ганнай удавой па Францкевічу-Радзімінскаму, з якой меў двух сыноў — Дыянісія і Юрыя.
Артур Дзмітрыевіч Кузьміч
Артур Кузьміч (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца рагачоўскага «Макслайна» (у арэндзе з «Мінска»).
Клубная кар’ера
Выхаванец «Мінска», выступаў за юнацкія каманды клуба, з 2019 года пачаў гуляць за дубль. У канцы сезона 2021 стаў прыцягвацца да асноўнай каманды клуба. 28 лістапада 2021 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, адгуляўшы другі тайм матча са «Смаргонню» (0:1).
У ліпені 2022 года быў аддадзены ў арэнду пінскай «Хвалі». Пакінуў «Хвалю» па заканчэнні арэнды ў снежні 2022 года.
У сакавіку 2023 года на правах арэнды далучыўся да рагачоўскага «Макслайна».
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2019 года быў у складзе юнацкай зборнай Беларусі (да 17 гадоў) на кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы, аднак не выхадзіў на поле.
У кастрычніку 2021 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.
Абліква
Аблі́ква (Thayeria obliqua) — рыба сямейства харацынід атрада харацынападобных.
Апісанне
Даўжыня да 5 см (бывае да 7,5 см), самцы меншыя за самак. Цела серабрыста-шэрае, цёмнае, брушка святлейшае. Ад жабернай накрыўкі да хваставога плаўніка і па яго ніжняй лопасці ідзе шырокая чорная паласа, акаймаваная з бакоў вузкімі залацістымі палоскамі. Верхняя лопасць хваставога плаўніка і іншыя плаўнікі бясколерныя.
Экалогія
Жыве вялікімі чародамі ў рэках басейна Амазонкі.
Значэнне і выкарыстанне
Гадуецца ў акварыумах. Найлепш гадаваць у вялікіх акварыумах з дастатковай прасторай для плавання.
Канцона
Канцо́на (canzone — песня) — сярэдневяковы інтымна-лірычны страфічны (звычайна на 3—7 строфаў) верш са складаным чаргаваннем доўгіх i кароткіх радкоў. У Дантэ, Петраркі, Бакача i інш. канцона сустракаецца выключна ў інтымнай лірыцы. У выніку сам тэрмін падчас ужываецца для назвы прысвечаных жанчыне вершаў, незалежна ад самой іх формы. Такія канцоны ў беларускай паэзіі ёсць ва У. Клішэвіча, М. Кавыля, Э. Акуліна.
Сонечнае зацьменне 19 лістапада 1816 года
Сонечнае зацьменне 19 лістапада 1816 года — поўнае сонечнае зацьменне 120 сараса.
Зацьменне мела велічыню 1,0233 і дасягнула свайго максімуму ў 10:17:23 UTC у пункце з каардынатамі 35° пн. ш. 41° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 2 хв. 0 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 145 км.
Зацьменне 19 лістапада 1816 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1816 годзе і 41-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 27 мая 1816 года, наступнае — 16 мая 1817 года.
Пастушкі (птушкі)
Пастушкі (Rallus) — род водных птушак сямейства пастушковых, які ўключае ў сябе 9 відаў, якія жывуць ў Старым і Новым Святле. Часам да дадзенага роду таксама адносяць птушак з родаў Lewinia і Gallirallus.
Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2008/2009
Сусветны рэйтынг для ўсіх прафесійных гульцоў, якія кваліфікаваліся на сезон 2008/2009, прадстаўлены ніжэй. Рэйтынг уяўляе сабой суму набраных ачкоў на рэйтынгавых турнірах за два папярэднія сезоны. Ён выкарыстоўваўся для пасеву снукерыстаў на ўсе турніры сезона.
Церанцейка
Церанце́йка — востраў на Богінскім возеры, колішні помнік прыроды мясцовага значэння ў Браслаўскім раёне. Плошча вострава складае 6,2 га. Рэльеф узгорысты. Ахоўны статус нададзены ў 1977 годзе.
Хлараформ
Хлараформ (ён жа трыхлорметан, метылтрыхларыд, хладон 20) — арганічнае хімічнае злучэнне з формулай CHCl3. Пры нармальных умовах бескаляровая лятучая вадкасць c эфірным пахам і салодкім смакам. Практычна нерастваральны ў вадзе — утварае з ёй растворы з масавай доляй да 0,23 %, — змешваецца з большасцю арганічных растваральнікаў. Негаручы.
Вуліца Сурганава
Вуліца Сурганава — вуліца ў розных населеных пунктах Беларусі, названая ў гонар Фёдара Сурганава, савецкага дзяржаўнага і партыйнага дзеяча, аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў камсамольскага падполля і партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Феміста (спадарожнік)
Феміста (ст.-грэч. Θεμιστώ) — нерэгулярны спадарожнік планеты Юпітэр з прамым арбітальным зваротам. Адкрыты ў 1975 годзе, страчаны, а затым паўторна адкрыты ў 2000 годзе. Названы імем Феміста, ад дачкі рачнога бога Інаха з грэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як Юпітэр XVIII.
Гісторыя адкрыцця
Феміста была ўпершыню выяўлена Чарльзам Ковалем і Элізабет Ромер 30 верасня 1975 г, аб адкрыцці паведамлена 3 кастрычніка 1975 г. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне S/1975 J 1. Аднак зробленых назіранняў было недастаткова для разліку арбіты, і пасля спадарожнік быў страчаны. Затым, у 2000 годзе, спадарожнік быў знойдзены Скотам Шэпардам, Дэвідам Джуітам, Янгай Фернандэсам і Юджынам Магнайерам, і атрымаў часовае абазначэнне S/2000 J 1. Неўзабаве было пацверджана, што зноў адкрыты аб'ект адпавядае адкрытаму ў 1975 годзе.
Уласная назва была прысвоена 22 кастрычніка 2002 года.
Характарыстыкі
У адрозненне ад большасці спадарожнікаў Юпітэра, якія ў адпаведнасці са сваімі арбітальнымі ўласцівасцямі ўтвараюць групы, Феміста абарачаецца ў адзіноце, займаючы прамежкавае становішча паміж Галілеевымі спадарожнікамі і групай нерэгулярных спадарожнікаў з прамым зваротам - групай Гімаліі.
Феміста каля 8 кіламетраў у дыяметры, калі прыняць альбеда за 0,04.
Маранка
Маранка (Clangula hyemalis) — прадстаўнік сямейства качыныя, невялікая палярная нырковая качка. Лягчэй за ўсё вызначаецца па вельмі доўгім і тонкім хвасце самцоў, які ўвесь час трымаецца прыўзнятым над паверхняй вады. У марянак адна з найбольш складаных сярод птушак сістэма чаргавання ўбораў, у выніку чаго як самцы, так і самкі маюць розную афарбоўку апярэння зімой, летам, пасля заканчэння шлюбнага сезону і ў першы год жыцця.
Гэта адна з найбольш распаўсюджаных паўночных качак - паводле ацэнак спецыялістаў, толькі ўздоўж арктычнага ўзбярэжжа Паўночнай Еўропы і Расіі захад ад Таймыра штогод гняздуе 3,8-4,3 млн. птушак. На Беларусі рэдкі пралётны від. Зграйная птушка, вялікую частку жыцця праводзіць у адкрытым моры. Гняздуе ў тундры на невялікіх азёрах, балотах, рэках, на марскім ўзбярэжжы і астравах. Зімуе на марскіх прасторах, часта удалечыні ад берага, і на сушы з'яўляецца рэдка і невялікімі групамі, у асноўным падчас шторму альбо для змазкі цела. Вельмі добра нырае, ежу здабывае са дна вадаёма. Сілкуецца ракападобнымі, малюскамі і іншымі воднымі бесхрыбтовымі, радзей рыбай. Аб'ект прамысловага палявання.
NGC 3288
NGC 3288 (іншыя абазначэнні — UGC 5752, MCG 10-15-114, ZWG 290.57, KCPG 239B, PGC 31446) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Эрнст Ліндэр
Эрнст Лі́ндэр (Ernst Linder;, Пох’я, Вялікае княства Фінляндскае — , , Швецыя)— фінскі і шведскі ваенны дзеяч, генерал кавалерыі.
Біяграфія
У 1918 годзе паступіў у фінскую армію, а ў красавіку—маі 1918 года камандаваў групай Сава, на чале якой ваяваў з чырвонымі атрадамі. З 1918 па 1919 гады генерал інспектар кавалерыі, стваральнік фінскіх кавалерыйскіх частак.
У 1924 годзе прыняў удзел у летніх Алімпійскіх гульнях 1924 года ў Парыжы, дзе заваяваў залаты медаль па выездцы (індывідуальнае першынство). Ліндэр прадстаўляў Швецыю.
З 6 студзеня па 27 лютага 1940 камандуючы Шведскім добраахвотніцкім корпусам. З 28 лютага па 26 красавіка 1940 года камандаваў Сальскай дырэкцыяй. Аўтар мемуар пра вайну за незалежнасць Från Finlands Frihetskrig (1920).
Памёр 14 красавіка 1943 года і быў пахаваны на «Паўночных могілках» у Стакгольме.
Канстытуцыя Ірака
Канстытуцыя Рэспублікі Ірак (دستور جمهورية العراق) — асноўны закон Ірака. Першая канстытуцыя ўступіла ў сілу ў 1925 годзе. Бягучая канстытуцыя была распрацавана і зацверджана ў 2005 годзе.
Асноўныя тэзісы
Паводле сучаснай канстытуцыі, Ірак — федэратыўная рэспубліка з парламентарнай формай праўлення, заснаваная на саюзе трох этнарэлігійных суполак: арабаў-шыітаў, арабаў-сунітаў і курдаў. Статус ісламу вызначаны як «афіцыйная рэлігія дзяржавы і асноўная крыніца заканадаўства». Ні адзін закон не можа быць прыняты, калі ён супярэчыць нормам і прынцыпам веры. Таксама ў канстытуцыі зроблены акцэнт на тое, што асноўны закон з’яўляецца гарантам правоў і свабод ісламскай большасці.
Ірак пазначаны як шматнацыянальная і шматканфесійная дзяржава, якая ўваходзіць у склад Лігі арабскіх дзяржаў. У Іраку існуе 2 нацыянальныя мовы — арабская і курдская. Але прызнаюцца афіцыйнымі таксама турэцкая і сірыйская і мовы на тэрыторыях, дзе яны распаўсюджаны.
У канстытуцыі замацаваны прынцып падзелу ўлад на заканадаўчую, выканаўчую і судовую. Федэральная заканадаўчая ўлада рэспублікі складаецца з Савета прадстаўнікоў і Савета Федэрацыі. Паўнамоцтвы Савета прадстаўнікоў і Савета Федэрацыі размежаваны і прапісаны ў канстытуцыі. Дзяржаўная выканаўчая ўлада ў краіне належыць прэзідэнту і кабінету міністраў, якія ажыццяўляюць свае паўнамоцтвы ў адпаведнасці з законам і канстытуцыяй. Прэзідэнт з’яўляецца кіраўніком дзяржавы і ўвасабленнем яе яднання, носьбітам суверэнітэту, гарантам канстытуцыі. Федэральная судовая ўлада ў Іраку мае пэўную структуру, у якую ўваходзяць: Вышэйшы юрыдычны Савет, Вярхоўны Суд Федэрацыі, Федэральны Касацыйны Суд, Дэпартамент дзяржаўнага абвінавачвання, прававая наглядная камісія, а таксама іншыя судовыя органы.
Макаранічны верш
Макарані́чны верш (poesia maccheronica, ад maccheroni — макароны) — від жартоўнага ці сатырычнага верша, камізм якога ствараецца перанасычанасцю тэксту варварызмамі, падпарадкаванымі марфалагічным законам роднай мовы паэта. Такі верш разлічаны на чытача, які ведае значэнне ўведзеных у верш замежных словаў і выразаў і можа ў поўнай меры спасцігнуць камічны эфект ад іх перайначвання, ад суседства з іншамоўнай лексікай. Макаранічныя вершы ўзніклі ў глыбокай старажытнасці, калі асобныя рымскія паэты перамяшалі сваю мову з грэчаскімі словамі. Аснова для з'яўлення макаранічных вершаў у беларускай паэзіі была яшчэ ў часы Сярэднявечча, калі на Беларусі шырока ўжываліся лацінская, стараславянская і польская мовы. Аднак найбольш раннія з такіх твораў — вершы «Плач пакінутага каханай» і «За пекнай паненкай аж душа сумуе» — датуюцца толькі канцом XVIII — пачаткам XIX ст. У іх высмейвалася «пальшчызна» засцянковай шляхты.
Чырванабудскі сельсавет
Чырванабу́дскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Церахоўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Чырвоная Буда.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чырванабудскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Церахоўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Дубраўскага сельсавета.
Лідзія Іванаўна Матуш
Лідзія Іванаўна Матуш (нар. 2.7.1946) — беларуская ўрач-педыятр. Кандыдат медыцынскіх навук (1983), дацэнт (1997).
Біяграфія
Нарадзілася 2 ліпеня 1946 года на станцыі Ін у сям’і вайскоўца. Скончыла педыятрычны факультэт Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута (1970). У 1964 г. скончыла з залатым медалём 13 сярэднюю школу г. Барысава, Мінскай вобласці. З 1964 па 1970 г. г. вучылася ў Мінскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце на педыятрычным факультэце, пасля заканчэння якога па размеркаванні працавала ўчастковым педыятрам у Полацкай гарадской бальніцы, Віцебскай вобласці.
З 1974 па 1979 г.г. вучылася ў ардынатуры, затым у аспірантуры на кафедры педыятрыі-2 Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў. З 1979 па 1995 г.г. працавала на кафедры педыятрыі-2 Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў асістэнтам, затым дацэнтам.
З 1997 па 2003 г.г. працавала ў Міністэрстве аховы здароўя Рэспублікі Беларусь галоўным педыятрам, потым начальнікам аддзела мацярынства і дзяцінства. За час работы ў Міністэрстве аховы здароўя пры садзейнічанні і падтрымцы Лідзіі Іванаўны ў рэспубліцы ўкаранёна сетка аддзяленняў ранняга ўмяшання ў дзіцячых паліклініках, работа ў якіх накіравана на ранняе выяўленне ў дзяцей паталогіі з боку нервовай сістэмы, зроку, слыху, рухальных парушэнняў і ў далейшым — правядзенне рэабілітацыйных мерапрыемстваў дзецям з выяўленымі парушэннямі. Адкрыты аддзяленні «Добразычлівага стаўлення да падлеткаў і моладзі».
Пазней працавала ва УП «Белпрафсаюзкурорт» (галоўны тэрапеўт, 2003—2006), у медыцынскім цэнтры «Лекар» (намеснік дырэктара, 2007—2009). З 2009 г. — дацэнт кафедры дзіцячых інфекцый Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.
З’яўляецца ўдзельнікам ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС у 1986—1987 гг. У 2001 годзе загадам Міністэрства аховы здароўя РБ узнагароджана знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».
Вуліца Сурганава (Мінск)
Вуліца Сурганава — вуліца ў Савецкім і Першамайскім раёнах Мінска, частка другога гарадскога кольца. Названа ў гонар Фёдара Анісімавіча Сурганава (1911—1976), савецкага дзяржаўнага і палітычнага дзеяча, аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху Беларусі, старшыні прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, намесніка старшыні прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР.
Вуліца Сурганава бярэ пачатак ад скрыжавання з вуліцай Акадэмічнай і заканчваецца на плошчы Бангалор.
Цікавыя факты
У ноч на 11 жніўня 2020 года падчас пратэстаў ля ўніверсама «Рыга» на скрыжаванні вуліц Сурганава і Бяды былі спробы пабудаваць барыкады і абараняць іх ад АМАПа. У выніку барыкады былі разбураны вадамётамі, а некаторыя пратэстуючыя і жыхары навакольных дамоў і інтэрнатаў пацярпелі ад гумавых куляў і светлашумавых гранат.
SETI
Праект SETI (SETI. Searsh for Extraterrestrial Intelligence) — агульная назва праектаў і мерапрыемстваў па пошуку пазаземных цывілізацый і магчымаму ўступленню з імі ў кантакт. Асобныя астраномы здаўна лічаць, што планет у Сусвеце так шмат, што нават калі малая іх частка прыдатная для жыцця, то тысячы, ці нават мільёны планет павінны быць населенымі. Але, з цягам часу, рэалістычныя ацэнкі колькасці цывілізацый значна знізіліся і павялічылася колькасць скептыкаў (гл. Ураўненне Дрэйка, Парадокс Фермі). У той жа час апошнія дасягненні астраноміі і фізікі ўмацавалі ўяўленне аб існаванні шматлікіх планетных сістэм, прыдатных для жыцця, самога па сабе.
Гісторыя
Пачатак праекта SETI датуецца 1959 годам, калі ў міжнародным навуковым часопісе «Nature» быў апублікаваны артыкул Дж. Каконі і Ф. Морысана «Пошук міжзорных паведамленняў». У гэтым артыкуле было паказана (з улікам дасягнутай выпраменьваемай магутнасці і адчувальнасці радыётэлескопаў), што нават пры тагачасным узроўні развіцця радыёастраноміі (1959 год) магчыма было разлічваць на выяўленне пазаземных цывілізацый прыкладна такога ж тэхналагічнага узроўню, як зямны, пры ўмове, што яны жывуць на не надта далёкіх ад нас планетах, у планетных сістэмах зорак сонечнага тыпа.
Радыёвыпраменьванне на даўжыні хвалі 21 см, частата каля 1420 МГц, абумоўленае звыштонкім метастабільным пераходам паміж двума станамі нейтральнага атама вадароду, якія адрозніваюцца ўзаемнай арыентацыяй магнітнага моманту электрона і пратона, з'яўляецца ўніверсальнай фізічнай велічынёй (радыёлінія выпраменьвання нейтральнага атамарнага вадароду ў Сусвеце). Меркавалася, што любая тэхналагічна развітая цывілізацыя, якая дасягнула тэхналагічнага ўзроўню зямной цывілізацыі, будзе выпраменьваць у радыёдыяпазоне, для кантактаў з іншымі цывілізацыямі на гэтай частаце. Спектральная шчыльнасць магутнасці памех з частатой ніжэй за 1 ГГц, абумоўленых выпраменьваннем хутка рухаючыхся электронаў у газе Галактыкі і на частотах вышэй за 10 ГГц, якія выпраменьваюць малекулы кіслароду і вады ў атмасферы Зямлі істотна вышэй, што абцяжарвае сувязь на міжзорных адлегласцях, па гэтаму гэта частата прапаноўвалася ў якасці прымальнай для пошукаў па праграме «SETI».
Але, пошукі штучных пазаземных сігналаў на гэтай частаце ні да чаго не прывялі. У 1960 г. Фрэнк Дональд Дрэйк ініцыяваў праект «Озма»; сігналы меркавалася шукаць пры дапамозе 25-метровага радыётэлескопа ў Грын-Бэнк, штат Заходняя Вірджынія. У якасці аб'ектаў для пошуку былі выбраныя дзве бліжэйшыя зоркі сонечнага тыпа — Тау Кіта і Эпсілон Эрыдана.
У 1971 годзе НАСА прапанавала ўзяць на сабе фінансаванне праекта «SETI». Гэты праект вядомы таксама як праект «Цыклоп», прадугледжваў выкарыстанне 1500 радыётэлескопаў і павінен быў абысціся ў 10 мільярдаў долараў. Фінансаванне было выдзелена для значна больш сціплага праекта — адправіць у космас старанна зашыфраванае паведамленне для іншых цывілізацый (гл: Пасланне Арэсіба, Абсерваторыя Арэсіба). У 1974 годзе паведамленне, якое ўтрымлівала 1679 біт, было адпраўлена з велічэзнага радыётэлескопа ў Арэсіба ў Пуэрта-Рыка ў кірунку шаравога зорнага скаплення M13, якое знаходзіцца на адлегласці 25 100 гадоў ад нас. Гэтае кароткае паведамленне з'яўляецца малюнкам памерам 23 × 73 кропкі; вучоныя абазначылі на ім размяшчэнне Сонечнай сістэмы, размясцілі выяву чалавечых істот і некалькіх хімічных формул. Калі ўлічыць адлегласці, аб якіх ідзе размова, адказ магчыма чакаць не раней, чым праз 52 166 гадоў.
У 1977 годзе быў зарэгістраваны сігнал, які увайшоў у гісторыю пад назвай «Wow!». У ім можна было ўбачыць паслядоўнасць літар і лічбаў, якая здавалася невыпадковай і гаварыла быццам бы аб наяўнасці пазаземнага розуму (трэба сказаць, што не ўсе навукоўцы, якія бачылі сігнал «Wow!», былі ўпэўнены ў яго невыпадковым характары).
У 1995 годзе амерыканскія астраномы ў сувязі з недастатковым фінансаваннем з боку федэральнага ўрада вырашылі звярнуцца да прыватных сродкаў. Быў заснаваны некамерцыйны Інстытут SETI у Маўнцін-В'ю, штат Каліфорнія, і запушчаны праект «Фенікс»; праект прадугледжвае вывучэнне тысячы бліжэйшых зорак сонечнага класа ў радыёдыяпазоне 1200–3000 МГц. Дырэктарам інстытута абралі доктара. У гэтым праекце выкарыстоўваюцца надзвычай адчувальныя прыборы, здольныя ўлавіць выпраменьванне звычайнага аэрадромнага радыёлакатара з адлегласці 200 светлавых гадоў. Пачынаючы з 1995 года Інстытут SETI з бюджэтам 5 мільёнаў долараў у год прасканаваў ужо больш за тысячу зорак, але адчувальных вынікаў пакуль няма. Тым не менш,, старэйшы астраном праекта SETI, з неўвядальным аптымізмам верыць у тое, што масіў тэлескопаў Алена у складзе 350 антэн «натрапіць на сігнал яшчэ да 2025 года».
Наватарскі падыход да праблемы прадэманстравалі астраномы з Універсітэта Каліфорніі у Берклі: у 1999 г. яны запусцілі ў дзеянне праект SETI@home. Ідэя праекта — прыцягнуць да працы мільёны ўладальнікаў асабістых камп'ютараў, чые машыны большую частку часу бяздзейнічаюць. Тыя, хто ўдзельнічае ў праекце, спампоўваюць з інтэрнэту і ўсталёўваюць на сваім камп'ютары пакет праграм, якія працуюць у рэжыме скрынсэйвера, а таму не дастаўляюць уладальніку ніякіх перашкод. Гэтыя праграмы ўдзельнічаюць у расшыфроўцы сігналаў, прынятых радыётэлескопам. Да гэтага моманту да праекта далучылася 5 мільёнаў карыстальнікаў у больш чым за 200 краінах свету; разам яны выдаткавалі электрычнасці больш чым на мільярд долараў, але кожнаму карыстальніку ўдзел у праекце каштаваў няшмат. Гэта самы маштабны камп'ютарны праект у гісторыі; ён мог бы паслужыць прыкладам для іншых праектаў, дзе патрабуюцца вялікія вылічальныя магутнасці. Тым не менш да гэтага моманту праект SETI@home таксама не выявіў іншапланетных сігналаў.
5 студзеня 2012 года было абвешчана аб выяўленні ў рамках праекта, сігналу, які можа з'яўляцца патэнцыйным кандыдатам на радыёсігнал пазаземнага паходжання. Сігнал быў атрыманы па кірунку ад экзапланеты KOI 817, для выяўлення былі выкарыстаны дадзеныя тэлескопа Кеплер. Адназначнай трактоўкі «адкрыцця» няма.
Методыкі
Існуе два падыходу да пошукаў пазаземнага розуму:
Адзін з падыходаў адлюстроўваецца ў фінансуемай НАСА праграме праслухоўвання электрамагнітных сігналаў штучнага паходжання — сыходзячы з меркавання, што любая тэхналагічна развітая цывілізацыя павінна прыйсці да стварэння сістэм радыё-тэлевізійных ці радыёлакацыйных сігналаў — такіх жа як і на Зямлі. Самыя раннія на Зямлі радыёлакацыйныя сігналы маглі да бягучага моманту распаўсюдзіцца па ўсім кірункам на адлегласць амаль 100 светлавых гадоў. Спробы выявіць чужыя сігналы, накіраваныя да Зямлі застаюцца беспаспяховымі, але лічба «правераных» такім чынам зорак менш за 0,1 % колькасці зорак, якія яшчэ чакаюць даследавання, калі існуе статыстычназначная верагоднасць выяўлення пазаземных цывілізацый.
У 1960–1980-ых гадах SETI скрытна фінансавалася (праз навуковыя фонды) і выкарыстоўвалася ЦРУ для касмічнай радыёразведкі — пошук радыёчастот, на якіх працавалі савецкія спадарожнікі і наземныя станцыі.
Вучоныя прапанавалі шукаць «светлавыя» сляды пазаземных цывілізацый. Так, напрыклад, яны прапануюць рэгістраваць асветленасць начнога боку экзапланет, (напрыклад, святлом гарадоў. Мяркуючы, што арбіта планеты эліптычная, астраномы паказалі, што магчыма вымераць варыяцыю бляску аб'екта і выявіць, ці асветлены яго цёмны бок. Пры гэтым, праўда, вучоныя мяркуюць, што асветленасць цёмнага боку параўнальна з асветленасцю дзённай (у Зямлі гэтыя парадкі адрозніваюцца на пяць парадкаў).
Акрамя гэтага, вучоныя маюць намер шукаць яркія аб'екты ў паясах Койпера вакол іншых зорак з наступным спектральным аналізам іх выпраменьвання. Астраномы мяркуюць, што такі аналіз дазволіць вызначыць прыроду асвятлення — натуральнае яно ці штучнае. Вучоныя падкрэсліваюць, што ўсе прапанаваныя варыянты немагчыма рэалізаваць з дапамогай існуючай тэхнікі. Разам з тым, згодна з іх меркаваннем, тэлескопы новага пакалення, як, напрыклад, амерыканскі «Джэймс Вэб», цалкам здольныя выканаць апісаныя задачы.
Праект «Джэймс Вэб», які на бягучы момант мае сур'ёзныя фінансавыя цяжкасці, павінен стаць зменшчыкам «Хабл». Дыяметр яго люстэрка, якое складаецца з некалькіх шасцівугольных сегментаў, будзе складаць 6,5 м (у «Хабла» люстэрка — 2,4 м). Сам тэлескоп, забяспечаны ахоўным экранам, будзе размешчаны ў кропцы Лагранжа L2 на адлегласці 1,5 млн км ад планеты. Пакуль старт запланаваны на 2018 год.
Ацэнкі праекта
Відавочная адсутнасць вынікаў некалькіх дзесяцігоддзяў цяжкай працы вымушае прыхільнікаў актыўнага пошуку пазаземнага розуму шукаць адказы на цяжкія пытанні. Адным з відавочных недахопаў праекта магчыма назваць той факт, што пошук ідзе толькі на пэўных частотах радыёдыяпазону. Ёсць меркаванні, што іншыя цывілізацыі замест радыёсігналу выкарыстоўваюць лазернае выпраменьванне. Сучасныя прыборы аптычнай сувязі працуюць на тэхналогіі FSO. Free Space Optics.
Яшчэ адным недахопам, можа аказацца няправільны выбар радыёдыяпазонаў. Пазаземныя цывілізацыі, калі яны існуюць, могуць выкарыстоўваць самыя розныя сістэмы сціскання. Цалкам верагодна, што ўслухаючыся ў сціснутыя паведамленні, размеркаваныя да таго ж на некалькі частотных дыяпазонаў, можна пачуць толькі «белы шум».
У інтэрв'ю часопісу «Cosmic Search» Себасцьян фон Хорнер гаварыў: «Я сур'ёзна думаю, што спроба ўсталявання кантакта з іншымі цывілізацыямі ў Сусвеце з'яўляецца нашай наступнай вялікай мэтай і што яе поспех будзе азначаць велічэзны крок у эвалюцыі чалавека, параўнальны з нашым авалодваннем мовай мільёны гадоў таму».
У сваёй кнізе «Фізіка немагчымага» др. Мітіа Каку паўтарае аптымістычныя заявы: «Улічваючы імклівае развіццё праграмы SETI і выяўленне ўсё новых планет пазасонечных планет, кантакт з пазаземным жыццём<...>можа адбыцца ўжо ў гэтым стагоддзі».
Леанід Пятровіч Татарынаў
Леанід Пятровіч Тата́рынаў (Татаринов Леонид Петрович;, — , ) — вучоны ў галіне заалогіі, палеанталогіі і эвалюцыйнай біялогіі, доктар біялагічных навук, акадэмік Акадэміі навук СССР (1981), Расійскай акадэміі навук (1991).
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Тула. У 1943 годзе быў прызваны на службу ў Чырвоную Армію. У 1944 годзе пасля дэмабілізацыі паступіў у Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт, біялагічны факультэт якога скончыў у 1949 годзе. У 1953 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «О роли условий жизни в филогенезе земноводных». Працаваў у Выдавецтве замежнай літаратуры. У 1954 годзе быў запрошаны ў Палеанталагічны інстытут Акадэміі навук СССР у лабараторыю ніжэйшых тэтрапод, якую ўзначаліў у 1959 годзе. У 1969 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Проблемы эволюциитериодонтов». У 1973—1975 гадах працаваў у Інстытуце эвалюцыйнай марфалогіі і экалогіі жывёл імя А. М. Северцава. У 1974 годзе абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук СССР па спецыяльнасці «агульная біялогія». З 1975 года Л. П. Татарынаў на пасадзе дырэктара Палеанталагічнага інстытута. У 1981 годзе абраны правадзейным членам Акадэміі навук СССР па спецыяльнасці «заалогія». З 1992 года — саветнік Расійскай акадэміі навук.
Навуковая і грамадская дзейнасць
Л. П. Татарынаву навуковыя працы па ранняй эвалюцыі земнаводных, паўзуноў і млекакормячых на аснове палеанталагічных, біяхімічных і фізіялагічных дадзеных. Аўтар больш за 250 прац, у тым ліку 6 манаграфій.
Уваходзіў у склад Вучонага савета Палеанталагічнага інстытута і Дысертацыйнага савета пры інстытуце. У 1976—2001 гадах займаў пасаду галоўнага рэдактара «Палеанталагічнага часопіса». У 1975—1996 гадах уваходзіў у склад Бюро Аддзялення агульнай біялогіі АН СССР (РАН) і ў 1975—1996 гадах займаў пасаду намесніка акадэміка-сакратара і навуковага кіраўніка Сумеснай Савецка—Мангольскай (Расійска-Мангольскай) палеанталагічнай экспедыцыі. Быў членам рэдакцыйных калегій часопісаў «Агульная біялогія», «Палеанталагічны часопіс», «Russian Journal of Herpetology». З 1986 года — замежны член Лонданскага Лінееўскага таварыства.
Карпо (спадарожнік)
Адкрыццё
Адкрыты 9 лютага 2003 г. групай астраномаў з Гавайскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам Скота Шэпарда. 30 сакавіка 2005 г. прысвоена афіцыйная назва Карпа, да гэтага часова абазначаўся S/2003 J 20. Названы ў гонар оры Карпо са старажытнагрэчаскай міфалогіі, дачкі Зеўса і Феміды.
Арбіта
Карп здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра за 456 дзён, 7 гадзін і 12 хвілін, максімальнае аддаленне 17.058.000 км. Арбіта Карпа выцягнутая (эксцэнтрысітэт 0,4316) і моцна нахіленая да лакальнай плоскасці Лапласа (51,628 °).
Фізічныя характарыстыкі
Дыяметр Карпа 3 кіламетры. Шчыльнасць ацэньваецца 2,6 г/см³. Верагодна складаецца з сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня +23,0 m.
Т-72
Т-72 «Урал» — асноўны баявы танк вытворчасці СССР. Самы масавы асноўны баявы танк другога пакалення. На ўзбраенні войска СССР з 1973 года. Т-72 распрацоўваўся і вырабляўся Уралвагонзаводам у Ніжнім Тагіле. Галоўны канструктар машыны — В. Н. Венедыктаў. «Урал» знаходзіцца на ўзбраенні краін СНД, экспартаваўся ў краіны Варшаўскай дамовы, Фінляндыю, Індыю, Іран, Ірак, Сірыю. Мадыфікацыі Т-72 выпускаліся па ліцэнзіі ў Югаславіі (M84), Польшчы (PT-91), Чэхаславакіі і Індыі якія, у сваю чаргу, таксама іх экспартавалі.
Гісторыя стварэння і вытворчасці
Распрацоўка Т-72 пачалася ў 1967 годзе. У ходзе далейшай працы, у 1968-69 гадах, былі праведзеныя параўнальныя выпрабаванні танкаў Т-64А з рухавіком В-45 з сістэмай астуджэння ад Харкаўскага канструктарскага бюро машынабудавання і узораў з рухавіком В-45 з вентылятарнага сістэмай астуджэння (распрацоўка канструктарскага бюро ў Ніжнім Тагіле) ды аўтаматам зараджання гарматы на 22 стрэльбы. Апошнія паказалі больш высокія вынікі.
У лістападзе 1969 года на гэтыя машыны сталі ўсталёўваць рухавікі У-46 магутнасцю 573 кВт (780 л. с.) І хадавую частку новай канструкцыі. Вырабленаму з названымі зменамі ўзору было прысвоены індэкс «аб’ект 172М».
7 жніўня 1973 г. сумеснай пастановай ЦК КПСС і Савета Міністраў СССР № 554—172 на ўзбраенне Савецкай Арміі быў прыняты танк Т-72. Вырабляўся ў СССР і Расіі ў перыяд з 1974 па ]1992 гады на Уралвагонзаводзе і Чэлябінскам трактарным заводзе.
У перыяд з 1974 па 1990 гады толькі на Уралвагонзавод было выпушчана 20 544 танка Т-72 розных мадыфікацый. Усяго выпушчана каля 30 000 танкаў.
Канструкцыя
Т-72 мае класічную кампаноўку, з размяшчэннем маторна-трансмісійнага аддзялення ў кармавой, баявога — у сярэдняй, а аддзялення кіравання — у лэбавай частцы машыны. Экіпаж танка складаецца з трох чалавек: механіка-кіроўцы, наводчыка і камандзіра, які таксама выконвае функцыі зараджалага пасля расходавання баезапасу ў аўтамаце зараджання. Пасля стрэлу аўтаматычна праводзіцца ачыстка паветра ад газаў у баявым аддзяленні і выкід паддонаў ад гільзаў праз люк у вежы.
Браня
Корпус танка Т-72 выраблены метадам зваркі з катаных і абрэзаных у памер лістоў бранявой сталі. Верхні лэбавай ліст корпуса мае камбінаваную схему абароны. Таўшчыня ліста складае 200 мм, што адпавядае 550—600 мм звычайнай брані (размешчанай пад тым жа вуглом да нармалі). Ліст уключае ў сябе знешні і ўнутраны сталёвыя пласты, паміж якімі размешчаны сцеклатэксталіт. Ніжні ліст выкананы з звычайнай бранявой сталі таўшчынёй 85 мм.
Бартавая браня Т-72 кстаноўлена вертыкальна, мае таўшчыню 80 мм у раёне населеных адсекаў і 70 мм — у раёне маторна-трансмісійнага адсека. Унутраная частка брані ў заселеных аддзяленнях мае пакрыццё, якое абараняе ад паразы нейтронных выпраменьваннеў. Пад ніжнім лэбавым лістом усталяваны бульдозерны адвал, які дазваляе адкрыць ахоўны акоп для ўстаноўкі танка. У залежнасці ад цвёрдасці грунту на выкананне земляных работ сыходзіць 20—25 хвілін.
Для дадатковай абароны па бартах машыны Т-72 устаноўлены чатыры плоскіх шчытка, выкананых з лёгкага сплаву на аснове алюмінію.
Узбраенне
Гармата танка была прадстаўлена 125 мілімятровай гладкаствольнай Д-81ТМ (2А46), якая мае адмысловую канструкцыю, якая дазваляе змяняць ствол прама ў палявых умовах, не дэмантуючы саму прыладу. Баекамплект размяшчаўся ў розных месцах. У аўтамаце зараджання карусельные тыпу, знаходзілася 22 снарада, а тыя, што засталіся 23 снарада былі выкладзеныя ў вежы Основной боевой танк Т-72. Таксама былі два кулямёта рознага калібру. 7,62 міліметровы кулямёт ПКТ з баекамплектам 2000 патронаў быў спараваны з гарматай, а зенітны 12,7 міліметровы кулямёт НСВТ знаходзіўся на даху вежы і меў баекамплект ў 300 патронаў.
Сродкі назірання
Асноўны прыцэл наводчыка — шматканальны камбінаваны з аптычным каналам, цеплавізійным каналам, лазерным далямерам і лазерным каналам кіравання ракетай, стабілізацыя незалежная двухплоскастная. Начны прыцэл наводчыка па цеплавізійнаму каналу асноўнага прыцэла ўначы знаходзя мэту на адлегласці 3000—3500 метраў.
Рухавік
На Т-72 усталёўваліся розныя мадэлі V-вобразных 12-цыліндравых шматпаліўнасцівых чатырохтактных дызельных рухавікоў вадкаснага астуджэння, які з’яўляецца развіццём В-2. На Т-72 усталёўваўся рухавік В-46 з прывадным цэнтрабежным нагнетацялем з максімальнай магутнасць у 780 л. с. пры 2000 аб/мін. На Т-72А ксталёўваўся рухавік В-46-6, а з 1984 года — рухавік В-84 магутнасцю 840 л. с.. На Т-72Б ўсталёўваўся рухавік мадэлі В-84-1.
Рухавік усталёўваецца ў маторным аддзяленні ў кармавой частцы танка папярок яго падоўжнай восі, на прывараных да дна падмурку. Паліўная сістэма ўключае ў сябе чатыры ўнутраных і пяць вонкавых паліўных бакаў. Адзін з унутраных бакаў размяшчаецца на падлозе ў кармавой частцы баявога аддзялення, тады як астатнія тры — у аддзяленні кіравання, паабапал ад механіка-кіроўцы. Усе пяць знешніх бакаў размяшчаюцца на правай надгусенічнай паліцы. Ёмістасць унутраных бакаў складае 705 л, тады як вонкавых — 495 л. Апроч іх, да паліўнай сістэме могуць падлучацца дзве дадатковыя бочкі, якія замацоўваюцца на карме танка, агульным аб’ёмам 400 або 500 л у залежнасці ад аб’ёму бочкі. У якасці паліва можа выкарыстоўвацца дызельнае паліва марак ДЛ, ДЗ і ДІ, бензіны А-66 і А-72 і газа Т-1, ТС-1 і ТС-2.
Мадыфікацыі
Іншыя краіны:
Сонечнае зацьменне 27 мая 1816 года
Сонечнае зацьменне 27 мая 1816 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 115 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,9791 і дасягнула свайго максімуму ў 03:13:24 UTC у пункце з каардынатамі 48° пд. ш. 154° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 1 хв. 54 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 238 км.
Зацьменне 27 мая 1816 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1816 годзе і 40-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 30 снежня 1815 года, наступнае — 19 лістапада 1816 года.
Кірпічэнка
Кірпічэнка — прозвішча.
Серавуглярод
Серавуглярод CS2 — злучэнне серы з вугляродам, бясколерная вадкасць з непрыемным пахам. Малекула CS2 лінейная, даўжыня сувязі C-S = 0,15529 нм; энергія дысацыяцыі 1149 кДж/моль.
NGC 3289
NGC 3289 (іншыя абазначэнні — ESO 375-65, MCG -6-23-54, PGC 31253) — галактыка ў сузор’і Насос.
Спорыцкая ледавіковая лагчына
Спорыцкая ледавіковая лагчына — лагчына ў Беларусі, геалагічны помнік прыроды мясцовага значэння. Размешчана за 6 кіламетраў на паўднёвы захад ад г. Паставы Віцебскай вобласці паміж вёскамі Шыркі, Падаляны, Салаўі, Сіманькі, Вялікія Споры, Фалевічы, Яцавічы. Займае плошчу 14,5 кв. км. Паводле меркаванню навукоўцаў, Спорыцкая ледавіковая лагчына з’яўляецца эталонам сярод падобных аб’ектаў Беларусі. Добрая захаванасць ландшафтаў і адносная экалагічная чысціня ваколіц стварае выдатныя магчымасці для развіцця турызму. 8 кастрычніка 2015 года на тэрыторыі Спорыцкай ледавіковай лагчыны створаны рэспубліканскі гідралагічны заказнік «Споры»
На тэрыторыі заказніка знаходзіцца унікальная ледавіковая даліна. Яна з’явілася 20-17 тысяч гадоў таму ў выніку разворвання ледавіком горных парод, па якіх ён рухаўся. У выніку гэтага ўтварылася тыповая ледавіковая лагчына шырынёй 1-1,7 кіламетра і даўжынёй больш 7 кіламетраў. У параўнанні з навакольнымі ландшафтамі Спорыцкая лагчына апушчана на 25-30 метраў і аддзяляецца ад іх абрывістымі схіламі.
Пасля таяння ледавіка, цела якога было неаднародным і мела шматлікія трэшчыны і пустоты, у якіх назапашваліся абломкавыя пароды, утвораныя суглінкі і супескі аселі на паверхню, сфармаваўшы неверагодна разнастайны і маляўнічы рэльеф. Найбольш глыбокія часткі лагчыны запоўнілі воды, утварыўшы такім чынам прыгожую групу азёр, якая ўключае Светлае, Чэцверць, Світа, Світка, Асцюцьева, Споры і некалькі невялікіх вадаёмаў. Па ніжняй частцы лагчыны цячэ рака Спарыца, якая злучае ўсе азёры і нясе ваду на поўнач у Мядзелку.
Разнастайныя ўзгоркі, што ўзвышаюцца на дне Спорыцкай лагчыны і па яе схілах, надаюць асаблівую непаўторнасць ландшафту. Іх памеры 50х200 метраў, а адносная вышыня — да 35 метраў. Абсалютныя адзнакі паверхні тэрыторыі вагаюцца ў межах 137—199 м, вышыня ўзгоркаў дасягае 180,2 м. Самымі высокімі з іх з’яўляюцца: гара Гарадзішча на заходнім беразе азёр Світа і Світка — 180 м, гара Гаёк — 165, 4 м, гара Споркі на паўднёвым беразе возера Споры — 160 м. Узгоркі купала- і увалістападобныя з даволі абрывістымі схіламі да 25 градусаў. Складзены яны амаль поўнасцю марэннымі супескамі і суглінкамі. Дно лагчын і берагі азёр забалочаны, узгоркі пакрытыя лесам або занятыя лугамі.
Абсідыя
Абсі́дыя (Absidia) — род зігаміцэтавых грыбоў сямейства.
Апісанне
Калоніі грыбоў звычайна з развітым паветраным міцэліем, пушыстыя або лямцава-пушыстыя, светлаафарбаваныя. Сталоны карычняватыя. Сціласпарангіі грушападобныя, па 2—5 на ніткападобных, простых ці галінастых сціласпарангіяносцах. Спарангіяспоры бясколерныя, авальныя, гладкія, іншы раз шурпатыя. Вынік полавага працэсу — зігаспоры, голыя або абкружаныя сеткаватым пакрывалам, бурыя, з бародаўчатымі выступамі, не пастаянныя, утвараюцца на сталонах. Некаторыя віды маюць таксама хламідаспоры.
Арэал і экалогія
Вядомы 28 відаў і разнавіднасцей, пашыраных у Еўразіі, Афрыцы, Амерыцы; на Беларусі каля 10 відаў.
Сапратрофы, радзей факультатыўныя паразіты на іншых грыбах парадку мукаральных. Жывуць у глебе, на раслінных і жывёльных рэштках. утварае пляскатыя, роўныя, белаватыя калоніі, якія пазней робяцца шаравата-карычневымі, густаапушанымі; спарангіяспоры цыліндрычныя, часткова эліпсоідна-цыліндрычныя. вызначаецца густапушыстымі белавата-шараватымі або карычневымі калоніямі і эліпсоідна-шарападобнымі спарангіяспорамі.
Значэнне і шкоднасць
Некаторыя выклікаюць мукармікозы лёгкіх («несапраўдны туберкулёз»), галаўнога мозгу і іншых органаў чалавека і жывёл, плесню, самасаграванне, мокрую гніль сена, саломы, насення, агародніны і інш., у свіней і буйной рагатай жывёлы з імі звязваюць мікатычны аборт і глыбокія пашкоджанні тканак.
Данііл Дзмітрыевіч Душэўскі
Данііл Душэўскі (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Мінск» і моладзевай зборнай Беларусі.
Клубная кар’ера
Выхаванец клуба «Мінск», выступаў за юнацкія каманды клуба, з 2020 года пачаў прыцягвацца да дубля, дзе замацаваўся на наступны год, выступаў таксама ў Юнацкай лізе УЕФА.
У канцы 2021 года стаў з’яўляцца і ў асноўнай камандзе клуба. 31 кастрычніка 2021 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча з салігорскім «Шахцёрам» (0:3). У далейшым пачаў выхадзіць у стартавым складзе каманды.
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2021 года і верасні 2022 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.
S/2003 J 12
S/2003 J 12 — натуральны спадарожнік Юпітэра, самы маленькі з вядомых спадарожнікаў Сонечнай сістэмы.
Арбіта
S/2003 J 12 здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра на адлегласці ў сярэднім 17.833.000 км за 489,7 дзён. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,4920. Нахіл рэтраграднай арбіты да экліптыкі складае 151,140 °. Не належыць ні да адной групы спадарожнікаў, якія круцяцца вакол Юпітэра на падобных арбітах.
Фізічныя характарыстыкі
Дыяметр S/2003 J 12 складае каля 1 км. Шчыльнасць ацэньваецца ў 2,6 г/см³, бо спадарожнік складаецца верагодна з пераважна сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня +23,9 m.
Юсціянаўскі дуб-волат
Юсція́наўскі дуб-волат — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў вёсцы Юсціянава Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.
Дрэва дуба звычайнага ўзростам каля 400 гадоў. Вышыня 28 м, дыяметр 1,6 м (1986). Ахоўны статус нададзены ў 1971 годзе.
1980 год у гісторыі кіно
1980 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Ісаак Якаўлевіч Памеранчук
Ісаа́к Я́каўлевіч Памеранчу́к (, Варшава — ) — савецкі фізік-тэарэтык. Акадэмік АН СССР (1964, член-карэспандэнт 1953).
Біяграфія
Скончыў Ленінградскі політэхнічны інстытут (1936). З 1940 у Фізічным інстытуце, з 1943 у Інстытуце атамнай энергіі, з 1946 у Інстытуце тэарэтычнай і эксперыментальнай фізікі АН СССР, адначасова прафесар Маскоўскага інжынерна-фізічнага інстытута.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па ядзернай фізіцы, фізіцы цвёрдага цела, тэорыі квантавых вадкасцей, фізіцы элементарных часціц і высокіх энергій.
Прадказаў сінхратроннае выпрамяненне (1944; разам з Д. Д. Іваненкам). Выявіў анамальны характар плаўлення (зацвердзявання) гелію-3 (эфект Памеранчука; 1950) і прапанаваў новы метад атрымання нізкіх тэмператур. Сфармуляваў адно з асноўных палажэнняў квантавай тэорыі поля (гл. тэарэма Памеранчука). Зрабіў важкі ўклад у стварэнне першых у СССР ядзерных рэактараў.
Узнагароды
Дзяржаўныя (Сталінскія) прэміі СССР 1950, 1952.