cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мурад III
Султан Мурад III памёр у 1595, у выніку эпілептычнага прыпадку.
Дзеянне рамана Архана Памука «Мяне клічуць Чырвоны» адбываецца ў часы Мурада III.
Антон Станіслававіч Вайніловіч
Жыццяпіс
Са старадаўняга шляхецкага роду Вайніловічаў. Вайсковую службу пачаў у 1816, з 1819 у Чарнігаўскім пяхотным палку, падпаручнік (1823). У тайныя таварыствы не ўваходзіў. Пра паўстанне 14(26).12.1825 на Сенацкай плошчы ў Пецярбургу даведаўся ў мястэчку Васількаў Кіеўскай губерні, дзе жыў разам з С. І. Мураўёвым-Апосталам.
У час паўстання Чарнігаўскага палка (29.12.1825 — 3.1.1826) забяспечваў яго правіянтам, узначальваў авангард палка ў час маршу, разам з капітанам Казловым прывёў з в. Сецінка ў Матавілаўку на злучэнне з паўстаўшымі падраздзяленнямі 1-ю грэнадзёрскую роту (яна, аднак удзельнічаць у паўстанні адмовілася).
У ноч на 2.1.1826 адстаў ад паўстанцаў і з'явіўся да начальства. Камісіяй ваеннага суда ў Магілёве прыгавораны да адсячэння галавы, паводле царскай камфірмацыі (1826) пазбаўлены чыноў і дваранства і высланы ў Сібір для службы ў войску, затым пераведзены на Каўказ у Кабардзінскі пяхотны полк. Удзельнічаў у руска-персідскай вайне 1826—1828 гадоў. Забіты ў баях з горцамі.
Медаль Ушакова
Меда́ль Ушако́ва — дзяржаўная ўзнагарода СССР. Заснаваны Указам Прэзідыума ВС СССР ад 3.03.1944 «Аб заснаванні ваенных медалёў: медаль Ушакова і медаль Нахімава».
Статут медаля Ушакова
Медалём Ушакова ўзнагароджваліся матросы і салдаты, старшыны і сяржанты, мічманы і прапаршчыкі Ваенна-Марскога Флоту і марскіх частак пагранічных войскаў за мужнасць і адвагу, праяўленыя пры абароне сацыялістычнай Айчыны на марскіх тэатрах, як у ваенны, так і ў мірны час.
Узнагароджанне медалём Ушакова ажыццяўлялася за асабістую мужнасць і адвагу, праяўленыя: Медаль Ушакова носіцца на левым боку грудзей і пры наяўнасці іншых медалёў СССР размяшчаецца пасля медаля «За адвагу».
Апісанне медаля Ушакова
Медаль Ушакова з серабра. Ён мае форму круга дыяметрам 36 мм з выпуклым борцікам, у сярэдзіне якога змешчана рэльефная пагрудная выява Ф. Ф. Ушакова, абрамленая па акружнасці выпуклымі кропкамі. Уверсе, па акружнасці, — надпіс выпуклымі літарамі: «Адмирал Ушаков». Унізе, пад рэльефным малюнкам Ушакова, — дзве лаўровыя галіны, злучаныя перакрыжаванай стужкай. Круг медалі накладзены на якар. На адваротным боку — нумар медаля. Медаль пры дапамозе вушка і кальца злучаецца з пяцікутнай калодкай, абцягнутай шаўковай муаравай стужкай блакітнага колеру з белымі і сінімі палоскамі ўздоўж краёў. Шырыня стужкі — 24 мм, шырыня белай палоскі — 2 мм, шырыня сіняй палоскі — 1, 5 мм. Зверху стужкі, ад верхніх кутоў калодкі да ушку медалі, мацуецца якарны ланцуг.
Вяйсіеяй
Назва
Тапонім Вяйсея (Вяйсеі, Вяйсей ) утварыўся ад назвы возера, якое знаходзіцца за 6 км на паўднёвы захад ад горада.
Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўcпамін пра Вяйсею датуецца 1501 годам, калі вялікі князь Аляксандр перадаў яе князям Глінскім. У гэты час Вяйсея ўваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства. У XVI ст. вялікі князь Жыгімонт Аўгуст перадаў вёску князям Алелькавічам.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Вяйсея апынулася ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні. На 1827 год тут было 63 будынкі.
У 1885—1887 гадах у Вяйсеі працаваў афтальмолагам стваральнік эсперанта Людвік Заменгоф.
Найноўшы час
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Вяйсея апынулася ў складзе Літвы. З 1940 па 1991 год у складзе Літоўскай ССР. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года Вяйсея знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.
З 1950 па 1959 год быў раённым цэнтрам Каўнаскай вобласці. Затым уваходзіў у Лаздзіяйскі раён Літоўскай ССР. Правы горада атрымаў у 1956 годзе.
З 1991 года ў складзе Літвы. У 1990-я гады ўлады Літвы залучылі Вяйсіеяй у афіцыйны этнаграфічны рэгіён Дзукія. З 1995 года з’яўляецца цэнтрам аднайменнай сянюніі. У 2000 годзе атрымаў герб і сцяг.
Тэрэнс Янг
Тэрэнс Янг (Terence Young, 20 чэрвеня 1915, Шанхай — 7 верасня 1994) — англійскі, атрымаў вядомасць пасля выхаду выхаду ў 1962 годзе фільма «Доктар Ноў», першага фільма «Бандыяны».
Эвеліна Разелі
Эвеліна Разелі (Evelina Raselli;, Паск'ява) — швейцарская хакеістка. Ігрок зборнай Швейцарыі па хакеі. Амплуа — нападаючы. Бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 года. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2012 года. На пачатак 2014 года на клубным узроўні гуляе за каманду Лугана ў чэмпіянаце Швейцарыі, двухразовая чэмпіёнка краіны. Да матчаў нацыянальнай зборнай прыцягваецца з 2011 года.
Валодае англійскім і італьянскім мовамі. Кумірам спартсменкі з'яўляецца швейцарскі тэнісіст Роджэр Федэрэр.
Каляды
Каля́ды (састарэлае дыялектнае роздвяны́е свята́, калядныя святкі, калядныя нядзелі) — народнае зімовае свята. Працягваюцца дванаццаць дзён з па  — з Каляды да Вадохрышча.
У гадавым коле народных земляробчых абрадаў і свят займала 1-е месца. З усталяваннем хрысціянства прымеркавана да рэлігійных свят Нараджэнне Хрыстова і Хрышчэнне Гасподняе. На Беларусі хрысціянская абраднасць святкавання Каляд шчыльна пераплецена з народнымі святочнымі звычаямі.
Для Каляд характэрны тры абрадавыя вячэры (куцці): посная (вялікая) спраўляецца перад 1-м святочным днём, багатая (тоўстая, шчодрая) з мяснымі стравамі — у Шчодры вечар (вечар перад Новым годам), посная (галодная, вадзяная) — перад Вадохрышчам. Наладжвалі калядаванне, варажба, шматлікія забавы, гульні; спявалі калядныя песні.
У гадавым коле Каляды супрацьстаяць Купаллю, якое святкавалася блізка да летняга сонцастаяння.
Этымалогія
Назва Каляды паходзіць, верагодна, ад Calendae календы (назва першага дня кожнага месяца ў рымлян) або ад славянскага «кол», «кола».
Час святкавання Калядаў
У мінулыя часы святкаванне Калядаў мела дакладную прымеркаванасць да руху сонца па небасхіле. Вядома, што на перыяд з 18 па 23 снежня ў прыродзе ўсталёўвалася незвычайная раўнавага. Ноч, усеагульнае панаванне якой пачыналася з восеньскага раўнадзенства, пераставала павялічвацца, і на працягу гэтых 5 дзён захоўвалася хоць і напружаная, але ўсё ж раўнавага. І толькі ў ноч з 24 на 25 снежня святло атрымлівала першую прыкметную перамогу — дзень паступова пачынаў павялічвацца. Такім чынам, пачатак Калядаў быў цесна звязаны з зімовым сонцастаяннем, якое і з’яўляецца, прыродай апасродкаваным, пачаткам Новага года.
Далей у наступных раздзелах у дужках пададзены спачатку даты святкавання Калядаў, а праз «/» пададзены адпаведнікі дат святкавання Калядаў для тых, хто святкуе паводле Юліянскага календара.
Вялікая куцця
На Куццю, асабіста на першую, запрашалі ў госці мароз, каб задобрыць яго, каб ён потым не шкодзіў гаспадарцы:
І іржа, і бель, хадзіце цяпер!
Хлеба нашага не ўбівайце,
А ў махавым балоце прабывайце!»
Шчодрая куцця
Вечар напярэдадні Новага года (31 снежня-1 студзеня / 13 студзеня — 14 студзеня) называецца «шчодрым», «ласым». Гэтую назву свята атрымала ад шчодрай куцці. Яшчэ загадзя гаспадар біў кормную свінню, «каб Каляда не гневалася да дала на ўсё добры ўраджай, а на гавядо харошы прыплод». Свіння, якая выступала ў якасці ахвяры Багам у старажытных грэкаў, рымлян, германцаў і кельтаў, захавала гэта значэнне і ў беларусаў. На стол ставілі смажаныя каўбасы, свежаніну, сыр, яечню, бліны з верашчакай. У цэнтры навагодняй абрадавай ежы знаходзілася мяса свінні, якая з-за сваёй пладавітасці ўспрымалася, як сімвал урадлівасці. Для таго, каб куры несліся дома, а не на чужых дварах, пасля святочнай вячэры прыносілі ў хату абруч, выкладвалі ў яго рэшткі вячэры і кармілі ў гэтым абручы курэй. Сустрэча Новага года абавязкова суправаджалася шчадраваннем. Цэнтральнай дзеючай асобай шчадроўнага гурту была «каза» — жвавы, здатны да танцаў хлопец, апрануты ў вывернуты кажух. Ён трымаў у руках зробленую з дрэва або з паперы галаву казы. «Казу» суправаджаў павадыр, які павінен быў умець складна гаварыць. У гурт таксама ўваходзілі музыканты, механошы, песеннікі, якія падтрымлівалі галоўных дзеючых асоб.
Звычай «Пячы ката»
У вёсках Міншчыны быў распаўсюджаны абрад «пячы ката». З хлеба, пірага, сала, каўбасы рабілася фігурка ў выглядзе ката. Яе падвешвалі на палка ці на столі. Яна раскачвалася, і моладзь спрабавала ўхапіць «ката» і трошкі адкусіць ад яго. На Бярэзіншчыне тулава і галаву «ката» рабілі з печанага цеста, вушы — з сала, а хвост — з каўбасы.
Вадзяная куцця
Трэцяя, «Посная», «Вадзяная» Каляда (5 студзеня — 6 студзеня / 18—19 студзеня), супадае з Вадохрышчам. Менавіта ў памяць аб Хрышчэнні Ісуса Хрыста ў водах Іардану ўстаноўлена гэта свята. Святочная вячэра складалася з няцотнай колькасці посных страваў. У хрысціянскім свеце на Хрышчэнне знайшлі адбітак старажытныя вераванні ў магію вады. Апоўначы гаспадыні хадзілі на рэчку ці на возера і чэрпалі ваду, якую пасля захоўвалі, як гаючую. На Хрышчэнне хадзілі ў царкву і імкнуліся як мага хутчэй вярнуцца дадому — тады ўраджай гаспадар збярэ першым. Сена, на якім на працягу Калядаў стаяла куцця, паступова аддавалі хатняй жывёле, як ахоўны сродак ад хвароб і ад шкоднага ўплыву ведзьмаў. У некаторых вёсках на Хрышчэнне на рэчцы выраблялі са снегу і лёду вялікі крыж, які спачатку палівалі вадой, а потым — бураковым расолам, каб ён набыў чырвоны колер. Побач знаходзілася вялікая бочка з вадой, якую асвячаў святар.
На працягу ўсіх Калядаў забаранялася займацца г. зв. «крывымі» працамі (шыць, віць, плесці, рабіць крывога і колападобнага, сячы сякераю), іначай, казалі, дзеці і жывёла, якія павінны з’явіцца на свет, абазязкова народзяцца «крывыя», пакалечаныя. Скрайне непажадана было пазычыць што-небудзь з хаты, асабліва агонь, хлеб, дзяжу — гэта магло прывесці да нястачы ў гаспадарцы. З другога боку, лічылася, што той, хто першы на Каляды пойдзе па ваду, будзе здаравейшы за ўсіх, а калі свінням на першы дзень пасля Куцці кінуць у вочы снегу — іх ніхто не зможа сурочыць на працягу года.
Калядаванне
Калядаванне — традыцыя з язычніцкімі каранямі. Увечары група сялян (часам дзяўчат, хлопцаў, дзяцей) апраналася ў жывёл (Казу, Тура, Бусла, Зайца), у розных дзіўных чароўных істот (Дзеда, Бабу, Цыгана, Чорта) і хадзілі па вёсцы або ехалі на возе. Яны спыняліся ля кожнага двара, і кожны гаспадар павінны быў запрасіць іх сабе ў хату, інакш, верылі сяляне, на будучы год шчасця і дабрабыту не будзе. Калядоўнікі спявалі, танцавалі, гралі на дудзе і бубне, ладзілі імправізаваныя сцэны. Пад канец выступлення яны ў форме песні ці вершаванага звароту жадалі гаспадарам багацця, здароўя, сямейнага ладу. Прыводзім адзін з традыцыйных тэкстаў.
Май усяго даволі,
Стары год канчаем,
Новы зачынаем:
З ранняй вясною,
і ў форме вясёлай песні ці вершаванага звароту патрабавалі ўзнагароды за сваё выступленне.
Добры вечар, гаспадару!
Вынесь жа нам каўбас пару.
Ой, пахадзі каля печкі,
Пашукай жа нам перапечкі.
Ой, пахадзі каля кваскі,
Пашукай жа нам каўбаскі.
Каб твой ячмень урадзіўся,
Каб уся сям’я была сыта…
Гаспадар выносіў калядоўнікам хлеб, сала, мяса, садавіну, каўбасы, бліны. Усё гэта калядоўшчыкі складалі ў торбу, якая ад двара да двара рабілася ўсё цяжэйшай. На развітанне яны жадалі гаспадару шчасця, багацця, каб сыны жаніліся і дачкі замуж выходзілі. І ішлі далей па вёсцы. Калі ў гурце быў персанаж-Каза, то сігналам несці пачастунак бый момант, калі Каза падала на падлогу і быццам «памірала». Гэта азначала вялікае няшчасце: значыць, не будзе ўраджаю і дабрабыту. Трэба ажывіць казу: прынесці пачастункаў. І калядоўшчыкі спявалі адпаведныя песні. Прыводзім адну з іх:
Гаспадар ідзе,
Кілбасу нясе,
Штоб каза ўстала.
Паўмеркі жыта,
Штоб каза была сыта
Паўмеркі аўса,
На Палессі хадзілі калядаваць са «звяздой» — зоркай на кіі. Зорку абцягвалі белай тканінай, у сярэдзіне гарэла знічка.
На Беларусі калядоўшчыкаў звалі па-рознаму: «каляднікі», «звездары», «шчадраванцы», «шчодры», «цары», «конікі, цыганы», «шчадруючыя госці», «кабылу водзяць», «каза ходзіць». Прыходу калядоўшчыкаў сяляне чакалі з нецярпеннем. У народзе казалі: «Каляды прыйдзе — добры год будзе», «Калядоўшчыкі ў хату шчасце нясуць», «Чыю хату каза міне, там цэлы год нялюдскае жыццё будзе». {|align="center" |-valign="top"
Калядныя персанажы
Абрадавыя тэксты называюць калядоўшчыкаў «ад Бога прысланымі», «гасцямі з далёкага краю, з-пад самага Раю». Калядныя персанажы сімвалізуюць гасцей з «таго» свету, з замагілля, якія ў святочны час ходзяць па зямлі, нясуць ад Бога дабрабыт і размяркоўваюць яго паміж людзьмі. Каб атрымаць сваю долю будучага дабрабыта, трэба адарыць калядоўшчыкаў. Большасць калядных персанажаў мае старажытныя, язычніцкія карані. Прыводзім дадзеныя Студэнцкага этнаграфічнага таварыства.
Дзед
Галоўным персанажам-калядоўшчыкам быў вельмі старажытны вобраз — Дзед. Ён сімвалізуе памерлых продкаў, «дзядоў». Аблічча старца ў фальклоры мае і Бог, якія вандруе па зямлі, узнагароджвае і карае людзей. Найчасцей менавіта Дзед водзіць казу. У песнях нават сустракаюцца такія радкі: «…Пабойся, козачка, // Старога дзеда // З сівой барадой, // Ён табе згубя, // Шкуру злупя, // Дуду пашые…». Магчыма, гэта ўспамін аб старажытнай традыцыі, калі казу прыносілі ў ахвяру.
Да маскі Дзеда абавязкова прымацоўвалі доўгую бараду, якая сімвалізавала багацце і ўрадлівасць. Сувязь барады і ўраджаю падказвае нават назва апошняга жнівеньскага снапа — «Дзедава барада», або «Богава барада». Разам з Дзедам часта ходзіць яго парны персанаж — Баба. Цікава, але ў даўніну Дзед часта выступаў як эратычны персанаж. Ён мог прычапляць да пояса вялікую моркву, якая азначала мужчынскі орган. Адметны факт, што вясною, у пачатку Масленіцы на поўначы Беларусі існаваў абрад «Пахаванне Дзеда», калі сяляне сімвалічна адпявалі і закопвалі ляльку ў выглядзе старога барадатага мужыка, з морквай, прычэпленай да пояса. Магчыма, у абодвух выпадках гаворка ідзе пра нейкага старажытнага язычніцкага персанажа — бога ўраджаю ці першапродка.
Баба
Як і Дзед, увасабляе памерлых продкаў. У беларускім народны календары ёсць як святочныя дні «Дзяды», так і святочныя дні «Бабы». Як і Дзед, апраналася ў старое адзенне, што падкрэслівага яе «іншасветнае» паходжанне. На поўначы Беларусі пасля Калядаў, у апошнія дні масленіцы, ладзіўся абрад «Пахаванне Бабы», на які жартоўна аплаквалі, адпявалі і хавалі ў снег ляльку ў выглядзе жанчыны.
Каза
Увасабляе дабрабыт, урадлівасць, багацце. Сімвалізуе смерць і адраджэнне прыроды. Ролю Казы выконваў чалавек ў масцы, у вывернутым кажуху, або пудзіла казы, яе набітая сенам скура, канструкцыя з дрэва ў выглядзе жывёліны ці нават чэрап казы на кіёчку. Часам Казу мог замяняць персанаж Авечкі ці Барана.
У старажытнасці балты і славяне прыносілі коз у ахвяры. Нават у калядных абрадах захаваўся эпізод смерці (або забойства) казы.
Таксама Казой у народзе звалі зорку сузор’я Капэла, — самую высокую і яскравую зорку на калядным небе. Адзін этнаграфічны запіс сведчыць, што з’яўленне на небе зоркі Казы было знакам пачатку Куцці (каляднай вячэры). На Мазыршчыне калядную вячэру нават звалі «Куцця святога козліка». У беларускім калядных песнях ёсць эпізод, дзе каза з казлянятамі ратуюцца ад воўка і ўзбіраюцца на высокае дрэва (гэта значыць, на неба). Паводле Д. Свяцкага, беларусы называлі казлянятамі згуртаванне зорак, сёння вядомае як Пляяды, а воўка сімвалізаваў Месяц. Блізу зімовага сонцастаянна Месяц на кароткі час закрывае сабою Пляяды («Воўк з’ядае казлянятаў»), а пасля зноў адкрывае (казляняты адраджаюцца). Сувязь Казы з ураджаямі падкрэсліваецца і ў калядных песнях:
…Дзе каза ходзіць,
Там жыта родзіць,
Дзе каза хвастом,
Там жыта кустом,
Дзе каза нагой,
Там жыта капой,
Дзе каза рогам,
Закон Мозлі
Закон Мозлі — закон, які злучае частату спектральных ліній характарыстычных рэнтгенаўскага выпраменьвання атама хімічнага элемента з яго парадкавым нумарам. Эксперыментальна усталяваны англійскім фізікам Генры Мозлі ў 1913 годзе.
Каляды
Каза
Там жыта стогам!
Закон Мозлі
Фармулёўка закона Мозлі
Згодна з законам Мозлі, корань квадратны з частоты \nu спектральнай лініі характарыстычнага выпраменьвання элемента ёсць лінейная функцыя яго парадкавага нумара Z:
дзе R — пастаянная Рыдберга, S_n — пастаянная экранавання, n — галоўны квантавы лік. На дыяграме Мозлі залежнасць ад Z прадстаўляе сабой шэраг прамых (К-, L-, М- і г. д. серыі, якія адпавядаюць значэнням n = 1, 2, 3,…).
IC 2184
IC 2184 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Жырафа.
Каляды
Каза
Цікава, што ў жніўні існаваў звычай пакідаць нязжатымі ў полі некалькі каласкоў «казе на бараду». У іншых мясцінах некалькі нязжатую купачку каласкоў звалі «казёл».
Закон Мозлі
Фармулёўка закона Мозлі
Закон Мозлі з’явіўся неабвержным доказам правільнасці размяшчэння элементаў у перыядычнай сістэме элементаў Д. І. Мендзялеева і садзейнічаў высвятленню фізічнага сэнсу Z.
IC 2184
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Каляды
Мядзведзь
Ролю Мядзведзя выконваў чалавек з вывернутым кажухом, у масцы. Часта нехта з калядоўшчыкаў вадзіў яго на ланцугу. Мядзведзь весяліў гаспадароў, рабіў розныя жартаўлівыя дзеянні. Ён сімвалізаваў здароўе, багацце, плоднасць і сілу. Адначасова ён увасабляе дзікую прыроду, з якою трэба пасябраваць, дамовіцца, каб яна была прыхільнай. Вобраз Мядзведзя фігурырые і на свяце Дажынкі, якое адзначалася ў канцы лета. Сяляне запрашалі лясных звяроў (у тым ліку Мядзведзя) на поле са збожжам.
Закон Мозлі
Фармулёўка закона Мозлі
У адпаведнасці з законам Мозлі, рэнтгенаўскія характарыстычная спектры не выяўляюць перыядычных заканамернасцей, уласцівых аптычным спектрах. Гэта паказвае на тое, што праяўляюцца ў характарыстычных рэнтгенаўскіх спектрах ўнутраныя электронныя абалонкі атамаў ўсіх элементаў маюць аналагічную будову.
Каляды
Тур, Карова, Бык
Персанаж-Тур суправаджаў калядоўшчыкаў на Палессі, у іншых раёнах яго замянялі Карова ці Бык. Гэты вобраз стварала маска, да якой часта прымацоўваліся сапраўдныя рогі. Тур звязаны з вобразам бога Вялеса. Апошні быў адначасова і богам жывёлагадоўлі, і богам зімы. Таксама Тур мог быць сімвалам раніцы, світанку, свята, якое прыходзіла пасля зімовага сонцастаяння, калі дзень пачынаў расці, а ночы — карацець. Бык увасабляе святло нават у загадках: «Белы бык у акно тык» (дзень), «Сівы бык у вакенца шмык» (світанне).
Закон Мозлі
Фармулёўка закона Мозлі
Пазнейшыя эксперыменты выявілі некаторыя адхіленні ад лінейнай залежнасці для пераходных груп элементаў, звязаныя са змяненнем парадку запаўнення знешніх электронных абалонак, а таксама для цяжкіх атамаў, якія з’яўляюцца ў выніку рэлятывісцкіх эфектаў (умоўна тлумачыць тым, што хуткасці ўнутраных электронаў параўнальныя з хуткасцю святла). У залежнасці ад шэрагу фактараў — ад колькасці нуклонаў ў ядры атама (ізатапічны зрух), стану знешніх электронных абалонак (хімічны зрух) і інш. — становішча спектральных ліній на дыяграме Мозлі можа некалькі змяняцца. Вывучэнне гэтых зрухаў дазваляе атрымліваць дэталёвыя звесткі аб атаме.
Каляды
Бусел
Акрамя персанажаў-жывёл былі і персанажы-птушкі, найчасцей — Бусел. Сустракаўся таксама і Жораў. Касцюм рабіўся такім чынам: майстравалі галаву бусла з чырвонай дзюбай, прымацоўвалі яе на палку. Чалавек насіў яе над сабою ўверсе, як галаву на шыі, а сам хаваўся пад белай прасцінай. Бусел танцаваў, дзёўб прысутных (пад усеагульны смех), заглядваў у гаршкі з ежай. У аварбоўцы касцюмы дамініравалі 3 колеры — белы, чырвоны і чорны. Нэта наогул старажытныя колераварая трыяда беларускай народнай вопраткі, і яна мела глыбокі сімвалічны сэнс.
Воўк
На Гродзеншчыне, Віцебшчыне і на Палессі рабілі на каляды маску Ваўка. Гэты персанаж любіў красці дзяўчын, таму апошніх ад яго хавалі. Сам ён сядзеў за спінамі іншых калядоўшчыкаў і сачыў, дзе б гэта скрасці дзяўчыну. Часам ён сапраўды выкрадаў дзеўку (жартоўна, канечне). Хлопцы гналіся за ім, аднімалі дзяўчыну ці выкуплял ў Воўка. А потым як бы «праганялі» яго з вёскі, «што, мол, у нас хлопцы свае ёсць, і дзевак нашых не забірай». Цікава, што ў народных казках воўк таксама часам дапамагае герою скрасці нявесту. Ёсць і народная балада, дзе воўк перамог у спаборніцтве за руку каралеўны і пацягнуў яе ў сваё логавішча.
Дзяцел
Персанаж Дзяцел быў падобны на Бусла. Калядоўшчык хаваўся ў выварачанай шубе, з якой высоўкаў палку з загнутым канцом («дзюбу») і стукаў ёю па сценках.
Чорт
Касцюм Чорта адпавядаў народнаму ўяўленню пра гэтага персанажа: калматы, чорны, з рагамі і казлінай барадою. Калі Дзед увасабаляў Бога, то Чорт мог быць яго антытэзай. Цікава, але большасць калядных персанажаў у фальлоры і паданнях звязана з Чортам: казу і воўка, паводле падання, стварыў не Бог, а Чорт. А конь узнік таму, што бог ператварыў у яго самога Чорта.
Смерць
Персанаж часта сустракаўся на Магілёўшчыне. Чалавека накрывалі белымі просцінамі, давалі ў рукі драўляную касу. Смерць ганялася за прысутнымі, а яны ўцякалі з крыкам «Смерць прыйшла!». У Давыд-Гарадку калядоўшчык-Смерць апранаў белы балахон, парык, калпак, белыя пальчаткі і белыя бахілы.
Поп
Звычайна гэта парадыйны персанаж, часам паўставаў у негатыўна-камічным святле. Стаўленне да святароў у народзе было неадназначным. З аднаго боку, яны ўспрымаліся як пасярэднікі паміж Богам і людзьмі, як лекары ад хваробаў. З іншага боку лічылася, быццам поп мае «урочлівае вока», можа навесці на чалавеку няшчасці і хваробы. У народнай свядомасці гэта набліжала святара да чарадзея.
Салдат
Цікава, але і салдат у фальклоры ўспрымаўся як госць з Іншасвету, з замагіля, «чужынец», блізкі да нячыстай сілы, уладар таемных ведаў. Персанаж з’явіўся ў беларускай традыцыі пасля далучэння да Расійскай Імперыі. Тады была ўведзеная рэкруцкая павіннасць, якой раней на Беларусі не было. Маладых хлопцаў на 25 год забіралі ў войска, адрывалі ад родных мясцін, пазбаўлялі магчымасці стварыць сям’ю. Гэта ўспрымалася як смерць у сацыяльным плане. Таму ў казках і фальклоры салдат быў як бы чалавекам з «таго» свету.
Тры каралі
У каталіцкіх рэгіёнах Беларусі калядная абраднасць захавала менш старажытных, язычніцкіх элементаў, чым у праваслаўных. Касцёл быў меней цярпімым да народнай абраднасці, чым царква. У каталіцкіх вёсках былі распаўсюджаныя персанажы «Трох каралёў». Паводле традыцыі, калі нарадзіўся Іісус Хрыстос, да яго прыйшлі тры каралі з далёкіх усходніх краін, каб пабачыць новага Цара Іўдзейскага. Ад 6 студзеня да свята Грамніцы (2 лютага) мужчыны ці хлопчыкі апраналі чырвонае адзенне, макеты карон і хадзілі па хатах з песнямі:
Мы тры каралі,
Ідзём да вас,
Шчасця, здароўя нясём,
З края света ідзём,
У Віфліем, у шалаш
Праводзіны Калядаў
У многіх вёсках былі абрады, якімі адзначалі канец калядных святаў. Вось такія дадзеныя прыводзіць Студэнцкае этнаграфічнае таварыства:
На дуба, калядкі, на дуба
Каб нам калядак нядзель дзясятак
Нашы праснічкі б настаяліся
Нашы дзевачкі б нагуляліся.
У некаторых вёсках паняцце «цягнуць Каляду на дуба» азначала проста святочнае застолле. Відаць, сам абрад у тых мясцінах забыўся, а назва набыла іншы сэнс. Напрыклад, у вёсцы Стаялы абрад не існаваў, было толькі застолле, але падчас яго пелі песні: «Ой, калядачкі, вы на дуб, на дуб». У вёсцы Мацевічы людзі 20 студзеня збіраліся за багаты стол, і гэта звалося «цягнуць Каляду на дуба».
Тарбагатай (Тарбагатайскі раён)
Тарбагатай (Тарбагатай) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Тарбагатайскага раёна Рэспублікі Бураціі.
Правіла Клячкоўскага
Правіла Клячкоўскага (таксама Правіла n+l; таксама выкарыстоўваецца назва правіла Мадэлунга) — эмпірычнае правіла, якое апісвае энергетычнае размеркаванне арбіталей ў шматэлектронных атамах.
Правіла Клячкоўскага абвяшчае:
Запаўненне электронамі арбіталей ў атаме адбываецца ў парадку ўзрастання сумы галоўнага і арбітальнага квантавых лікаў ~n+l. Пры аднолькавай суме раней запаўняецца арбіталь з меншым значэннем ~n.
Размеркаванне электронаў па арбіталях ў вадародападобных і шматэлектронных атамах
Па меры павелічэння сумарнага ліку электронаў у атамах (пры ўзрастанні зарадаў іх ядраў, або парадкавых нумароў хімічных элементаў) атамныя арбіталі засяляюцца такім чынам, што з'яўленне электронаў на арбіталі з больш высокай энергіяй залежыць толькі ад галоўнага квантавага ліку n і не залежыць ад усіх астатніх квантавых лікаў, у тым ліку і ад l. Фізічна гэта азначае, што ў вадародападобным атаме (у адсутнасць міжэлектроннага адштурхвання) арбітальная энергія электрона вызначаецца толькі прасторавай аддаленасцю зарадавай шчыльнасці электрона ад ядра і не залежыць ад асаблівасцяў яго руху ў поле ядра. Таму энергетычная паслядоўнасць арбіталей ў вадародападобным атаме выглядае проста:
<DIV STYLE="margin-left:3em;">1s<2s=2p<3s=3p=3d<4s=4p=4d=4f<5s... </DIV>
Тут арбітальная энергія электрона павышаецца толькі па меры павелічэння галоўнага квантавага ліку і не мяняецца пры павелічэнні арбітальнага квантавага ліку l ; стану з рознымі значэннямі l, але з адным і тым жа значэннем n (напрыклад, 3s, 3р, 3d) энергетычна эквівалентныя, гэта значыць адпаведныя атамныя арбіталь (3s, 3р, 3d) валодаюць аднолькавай энергіяй і аказваюцца энергетычна выраджанымі (не варта блытаць выраджэнне па энергіі атамных арбіталей рознага тыпу ў гіпатэтычных вадародападобных атамах з энергетычным выраджэннем атамных арбіталей аднаго і таго ж тыпу, напрыклад Зрx, Зру и Зрz у рэальных ізаляваных атамах ).
У шматэлектронных атамах ў выніку эфекту міжэлектронных узаемадзеянняў адбываецца энергетычнае расшчапленне (разыходжанне) арбіталей рознага тыпу, але з адным і тым жа значэннем галоўнага квантавага ліку (3s<3p<3d і г. д.). Калі б гэта расшчапленне было невялікім і меншым расшчаплення па энергіі атамных арбіталей пад уздзеяннем змены галоўнага квантавага ліку n, то энергетычная паслядоўнасць атамных арбіталей выглядала б так:
<DIV STYLE="margin-left:3em;"> 1s«2s<2p"3s<3p<3d"4s<4p<4d<4f"5s... </DIV>
У рэчаіснасці ж расшчапленне па l, пачынаючы з n≥З, аказваецца большым, чым расшчапленне па n. Складаны характар ​​з'явы міжэлектронных узаемадзеянняў прадвызначае моцную залежнасць арбітальнай энергіі кожнага электрона ўжо не толькі ад прасторавай аддаленасці яго зарадавай шчыльнасці ад ядра (ад галоўнага квантавага ліку n), але і ад формы яго руху ў поле ядра (ад арбітальнага квантавага ліку l). Іменна міжэлектроннае ўзаемадзеянне прыводзіць да рэзка ўскладненай (у параўнанні з вышэйапісанай) энергетычнай паслядоўнасці засяляць электронамі атамных арбіталей. Такім чынам, у рэальных шматэлектронных атамах карціна энергетычнага размеркавання арбіталей аказваецца вельмі складанай. Строгая квантавамеханічная тэорыя электроннай будовы атамаў і эксперыментальная спектраскапія выяўляе энергетычную паслядоўнасць атамных арбіталей ў наступным выглядзе:
Фармулёўка правілы Клячкоўскага
Гэтая энергетычная паслядоўнасць лёгка можа быць апісана пры дапамозе эмпірычнага правіла сумы двух першых квантавых лікаў, распрацаванага ў 1951 годзе В. М. Клячкоўскім і часам званага правілам (n + l). Гэта правіла заснавана на залежнасці арбітальнай энергіі ад квантавых лікаў n і l і апісвае энергетычную паслядоўнасць атамных арбіталей як функцыю сумы ~n+l. Сутнасць яго вельмі простая:
Альбо яшчэ:
Правіла (n+l) у цэлым добра ілюструе табліца 1, дзе па меры паступовага ўзрастання сумы (n+l) прыведзена энергетычная паслядоўнасць атамных арбіталей. У гэтай табліцы не пазначаны нерэальныя (забароненыя квантавай механікай атама) варыянты, для якіх не выконваецца абавязковае патрабаванне n>l, у прыватнасці не пазначаныя камбінацыі для (n+l)=6:
Прыведзеную ў табліцы чарговасць запаўнення электронамі атамных арбіталей зручна прадставіць у выглядзе схемы:
Выключэння з правіла Клячкоўскага
Эмпірычнае правіла Клячкоўскага і што вынікае з яго схема чарговымі некалькі супярэчаць рэальнай энергетычнай паслядоўнасці атамных арбіталей толькі ў двух аднатыпных выпадках: у атамаў Cr, Cu, Nb, Mo, Ru, Rh, Pd, Ag, Pt, Au мае месца "правал" электрона з s-падузроўняў вонкавага пласта на d-падузровень папярэдняга пласта, што прыводзіць да энергетычна больш устойлівага стану атама, а іменна: пасля запаўнення двума электронамі арбіталь 6s наступны электрон з'яўляецца на арбіталь 5d, а не 4f, і толькі затым адбываецца засяленне чатырнаццаццю электронамі 4f арбіталей, затым працягваецца і завяршаецца засяленне дзесяціэлектроннага стану 5d. Аналагічная сітуацыя характэрна і для арбіталей 7s, 6d і 5f.
Голая Манашка
Ад пачатку існавання «Голая Манашка» працуе ў некалькіх музычных кірунках пераважна альтэрнатыўнага характару. У 2016 годзе яго новая фармацыя стала называцца «NakdNun».
Удзельнікі
• Фёдар Жывалеўскі — вакал, гітара (1998-), гукарэжысура (2016-)
• Васіль Ярмоленка — гітара (2004(?)—?)
• Андрэй Цярэшчанка — бас-гітара (1999-?)
• Андрэй Бакей — бас-гітара (2003)
• Кiрыл «Фрэд» — бас-гітара (2007)
• Сяргей Бялоў — бас-гітара (2008—2009)
• Аляксандр «Руды» Ільін — бас-гітара (2016-)
Вікальві
Вікальві (Vicalvi) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Фразінонэ.
Насельніцтва складае 854 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 104 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 3030. Тэлефонны код — 0776.
Голая Манашка
Удзельнікі
• Ігар Юшкевіч — электрабіты (2016)
• Уладзiмер Яўменчык — гукарэжысура (1998—2008)
Вікальві
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Голая Манашка
Удзельнікі
• Вiктар Фурс — гукарэжысура (2005-?)
• Ягор Макажэнаў — гукарэжысура (2011—2016)
Вікальві
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Павекі
Павекі — скурныя зморшчыны вакол вачэй у пазваночных жывёл і чалавека. Павекі служаць для абароны вочнага яблыка ад знешніх пашкоджанняў, змочвання яго слёзнай вадкасцю, служаць для выдалення з вачэй старонніх цел. У большасці жывёл ёсць парныя (верхнія і ніжнія) рухомыя павекі, у шэрагу акул, земнаводных, паўзуноў, птушак і некаторых млекакормячых ёсць таксама рухомае трэцяе павека - міргальная перапонка, у большасці млекакормячых яна не мае мускулатуры і з'яўляецца нерухомай, у прыматаў і чалавека рэдукаванае і ўтварае маладзіковую зморшчыну ва ўнутраным вуглу вока.
Хаўчы
Хаўчы́ (, Хавчи) — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Кругліцкага сельсавета.
Павекі
Павекі ў чалавека - верхняя і ніжняя скурныя рухомыя зморшчыны, якія зачыняюць пры змяканні вочны яблык і абмяжоўваюць вочную шчыліну. Мяжой верхняй павекі з'яўляецца паглыбленне паміж арбітай і вочным яблыкам; ніжняя - адасоблена ад шчакі слаба выяўленай баразёнкай. Павекі складаюцца са скуры, падскурнай клятчаткі, цягліцавага пласта, храстковай пласцінкі і кан'юнктывы. Скура павекаў тонкая, пераходзіць у кан'юнктыву па краі, дзе растуць вейкі і размешчаны вусці залоз. Павекі маюць добра развітую сетку крывяносных сасудаў.
Хаўчы
Да 10 кастрычніка 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Антапольскага сельсавета.
Нацыянальны даследчы ядзерны ўніверсітэт «МІФІ»
Нацыянальны даследчы ядзерны ўніверсітэт «МІФІ» (Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут) — адзін з першых двух нацыянальных даследчых універсітэтаў Расіі, утвораны 8 красавіка 2009 года на базе Маскоўскага інжынерна-фізічнага інстытута (дзяржаўнага ўніверсітэта).
Гісторыя
23 лістапада 1942 года Савет народных камісараў СССР па ініцыятыве Намесніка Старшыні ДКА Л. П. Берыі прыняў пастанову аб арганізацыі Маскоўскага механічнага інстытута боепрыпасаў (ММІБ) у складзе трох факультэтаў: факультета трубак і узрывальнікаў, факультета снарадаў і мін, факультета авіябомбаў, патронаў і гільзаў. 1 студзеня 1943 года ў будынку на вуліца Кірава пачаліся першыя заняткі студэнтаў.
Першы выпуск спецыялістаў ММІБ адбыўся ў 1944 годзе.
16 студзеня 1945 ў інстытуце прайшла першая рэарганізацыя, інстытут стаў называцца Маскоўскім механічным інстытутам (ММІ). Факультэты, створаныя два гады таму, былі скасаваныя і замест іх арганізаваны тры новыя: механіка-тэхналагічны, канструктарскі і дакладнай механікі.
20 верасня 1945 выйшла Пастанова СНК СССР № 2386627сс «Аб арганізацыі інжынерна-фізічнага факультэта пры Маскоўскім механічным інстытуце». Факультэт дакладнай механікі быў рэарганізаваны ў інжынерна-фізічны факультэт па падрыхтоўцы спецыялістаў атамнай прамысловасці. 26 студзеня 1946 года дэканам інжынерна-фізічнага факультэта быў прызначаны выбітны навуковец, член Украінскай акадэміі навук Аляксандр Ільіч Лейпунскі. У 1946 годзе ў ММІ з’явіліся кафедра металафізіцы, кафедра спецыяльнай матэматыкі, кафедра спецыяльнай хіміі і металургіі.
З часам пачаўся працэс паступовага пераводу механічных спецыяльнасцяў у іншыя інстытуты, і пашырэння інжынерна-фізічных спецыяльнасцяў. У 1953 годзе інстытут набыў назву МІФІ, ўсе факультэты якога сталі ў вялікай ступені арыентаваны на падрыхтоўку спецыялістаў атамнай энергетыкі і абароннай прамысловасці.
У 1952 году па Пастанове Урада СССР былі створаны першыя чатыры аддзялення МІФІ ў закрытых гарадах (цяпер Азёрск, Новаўральск, Лясной на Ўрале і Саров) для падрыхтоўкі кадраў на месцах. Пасля былі створаны аддзяленні МІФІ ў Обнінску, Снежынску і Трохгорнам.
У 2008 годзе МІФІ стаў адным з двух першых нацыянальных даследчых універсітэтаў і быў перайменаваны ў Нацыянальны даследчы ядзерны ўніверсітэт «МІФІ».
Вялікія Жаберычы
Вялі́кія Жа́берычы (, Великие Жаберичи) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хацюхоўскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Дакудаўскага сельсавета.
IC 2185
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Беларуска-сірыйскія адносіны
Да 2011 года ў Сірыю двойчы з афіцыйнымі візітамі наведаў Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь, тройчы Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь. Адбыліся таксама візіты ў Сірыю Старшыні Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь, кіраўнікоў шэрагу міністэрстваў Рэспублікі Беларусь.
Рэспубліку Беларусь наведалі Прэзідэнт, Прэм'ер-міністр, Старшыня Народнага савета, Міністр замежных спраў Сірыі, кіраўнікі шэрагу іншых міністэрстваў. У сакавіку 2012 года i маі 2013 года адбыліся візіты ў Рэспубліку Беларусь дэлегацый Міністэрства аховы здароўя Сірыйскай Арабскай Рэспублікі. У студзені 2014 года сталіцу Беларусі наведала дэлегацыя на чале з намеснікам Міністра эканомікі і знешняга гандлю Сірыі.
У верасні 2014 года адбылася сустрэча Міністра замежных спраў Беларусі з намеснікам Прэм'ер-міністра — Міністрам замежных спраў і па справах эмігрантаў Сірыі ў рамках удзелу ў 69-й сесіі ГА ААН. У лістападзе 2014 года у г.Дамаск праведзены кансультацыі паміж МЗС на ўзроўні намеснікаў міністраў замежных спраў дзвюх краін.
8-9 лютага 2015 года Сірыю з афіцыйным візітам наведаў Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У ходзе візіту праведзены сустрэчы з Прэзідэнтам, Прэм'ер-міністрам, намеснікам Прэм'ер-міністра — Міністрам замежных спраў і па справах эмігрантаў Сірыі, падпісаны пагадненні аб супрацоўніцтве ў мытных справах, у сферы папярэджання і ліквідацыі надзвычайных сітуацый.
Фрэйзер (востраў)
Фрэйзер (англ. Fraser Island або Great Sandy Island) — пясчаны востраў ля ўсходняга ўзбярэжжа Аўстраліі. Адміністрацыйна ўваходзіць у штат Квінслэнд. Востраў мае выцягнутую ўздоўж узбярэжжа форму, даўжыня — каля 120 км, шырыня — ад 7 да 23 км. Гэта самы вялікі ў свеце пясчаны востраў
Прырода
Выдмы, якія яго складаюць утварыліся каля 400 тысяч гадоў назад і ўзвышаюцца да 240 метраў. На востраве маецца больш за 40 прэсных азёр, самае буйнае з якіх Lake Boemingen плошчай 200 га. Заходняе ўзбярэжжа вострава займаюць мангравыя лясы і балоты, усходняе, звернутае да акіяна, — пляж даўжынёй каля 100 км з белага пяску. Паўночная частка вострава, на якой захаваліся некранутыя вільготныя экватарыяльныя лясы, складае нацыянальны парк Great Sandy National Park. У 1992 востраў Фрэйзер уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, як непаўторны прыродны помнік.
Гісторыя
Да еўрапейскай каланізацыі Аўстраліі на востраве пражывала некалькі тысяч абарыгенаў. На мове батчула(Butchulla) востраў называўся Кгары (K`gari) — рай. Сучасная назва звязана з прозвішчам капітана Фрэйзера і яго жонкі, карабель якіх «Stirling Castle» пацярпеў крушэнне на востраве.
Кіжынга
Кіжынга (Кижинга) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Кіжынгінскага раёна Рэспублікі Бураціі.
Размешчана за 200 км на ўсход ад горада Улан-Удэ на левым беразе ракі Кіжынгі, за 9 км ад яе ўпадзення ў Худан (Кадун).
Цьмянец духмяны
Цьмяне́ц духмяны (Chaerophyllum aromaticum) — від кветкавых раслін роду  сямейства.
Назвы
Цьмянец духмяны, цьмянец дзікі, дзеньчаль.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна з тоўстым карэнішчам і вышынёй да 2 м. Сцябло прамастойнае, моцнае, галінастае, злёгку ўздутае ў вузлах, апушанае цвёрдымі валаскамі ў ніжняй частцы. Лісце буйное, шэра-зялёнага колеру, двойчытрайчастае або амаль тройчытрайчастае, з суцэльнымі, зубчастымі па краі сегментамі. Ніжняе лісце на доўгіх чаранках, верхняе — з меншай пласцінкай, пераходзячай у похву. Кветкі белыя, у парасоніку з 12—20 прамянямі першага парадку. Тычынак 5. Плод — віслаплоднік.
Распаўсюджанне і экалогія
Ахоўваецца ў Эстоніі і шэрагу рэгіёнаў Расіі.
Выкарыстанне
Лекавая расліна (настой карэнішча выкарыстоўваецца пры хваробах страўніка). Добры меданос. Маладыя парасткі магчыма выкарыстоўваць у ежу.
Яблонскі
Яблонскі — беларускае прозвішча.
Барабаншчык з Ваўкавыска
Апісанне
Мініяцюрная касцяная фігурка вышынёй 25 мм уяўляе сабой скульптурку барабаншчыка, змешчаную на трохвугольнай аснове, які падае сігнал да бою. Ваенны музыка — прысадзісты чалавек з няправільнымі рысамі твару і зачэсанымі назад доўгімі валасамі. На галаве — нізкія шапачка, якая нагадвае сучасны берэт. Апрануты у доўгую да каленяў падпяразаную кашулю, на нагах — боты. З пляча на шырокай стужцы звісае «бубен». Разьбяр імкнуўся перадаць дэталі, якія лічыў важнымі. У правай руцэ барабаншчыка — узятая ўверх загнутая на канцы палка-вашчага, якой білі па барабане або літаўрах. Старажытны майстра выканаў фігурку ў мяккай гумарыстычнай танальнасці, што дасягнута дзякуючы ўмеламу выкарыстанню аднаго са спосабаў шаржыравання — наўмыснай дэфармацыі асобных рысаў характару або аблічча. Тут разьбяр сканцэнтраваў сваю ўвагу на твары: выцягнуў ніжнюю сківіцу, павялічыў мясісты нос.
Вектарнае поле
Вектарнае поле — адлюстраванне, якое ставіць у адпаведнасць кожнаму пункту
Р
некаторага абсягу
G
а(Р)
. Матэматычна вектарнае поле можа быць вызначана ў дадзенай вобласці
з дапамогай вектарнай функцыі
гэтай вобласці. Да паняцця вектарнага поля прыводзіць цэлы шэраг фізічных з’яў і працэсаў (напрыклад, вектары хуткасцей часціц рухомай вадкасці ў кожны момант часу ўтвараюць вектарнае поле). Тэорыя вектарнага поля добра распрацавана і выкарыстоўваецца ў розных галінах прыродазнаўства.
Сяргей Пракопавіч Агейчык
Сяргей Пракопавіч Агейчык (, в. Любішчыцы, цяпер у Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).
Біяграфія
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, дзе быў узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.
У 1947—1954 гадах — шафёр будаўнічага ўпраўлення № 10 у Стоўбцах, з 1957 года — шафёр мастабудаўнічага раёна № 3 у Баранавічах. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за паспяховае выкананне плана па будаўніцтве і эксплуатацыі дарог. Член Рэвізійнай камісіі КПБ у 1976—1981 гадах.
Анатоль Іосіфавіч Яблонскі
Анатоль Іосіфавіч Яблонскі (, в. Багданава, Валожынскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1971, Аналітычныя ўласцівасці рашэнняў сістэм дыферэнцыяльных ураўненняў), прафесар (1974).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1951). Працаваў у Інстытуце матэматыкі АН БССР, у Беларускім інстытуце народнай гаспадаркі. Навуковыя працы па дыферэнцыяльных ураўненнях. Распрацаваў новыя метады класіфікацыі нелінейных дыферэнцыяльных ураўненняў па характары іх рухомых асаблівых пунктаў, правёў дэталёвае даследаванне ўласцівасцей рашэнняў ураўненняў Пенлевэ.
Мухаршыбір
Мухаршыбір (Мухоршибирь) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Мухаршыбірскага раёна Рэспублікі Бураціі.
Сяло заснавана ў 1720 годзе.
Doncaster Dome (забаўляльны цэнтр)
Забаўляльны цэнтр «Doncaster Dome» — арэна і забаўляльны цэнтр у Данкастэры, Англія. Ён уключае ў сябе плавальны комплекс, бары, спартыўную арэну і першую ў Вялікабрытаніі двухузроўневую коўзанку.
Вітаўт Кіпель
Разам з жонкай Зорай Кіпель сабраў і сістэматызаваў найбагацейшую калекцыю эміграцыйнай беларускай перыёдыкі і друку, выдадзеных на Захадзе.
Біяграфія
Нарадзіўся 30 мая 1927 года ў Менску ў сям’і грамадскага дзеяча і вучонага Яўхіма (1895—1969) і Марыі Кіпеляў.
Данкастэр
Данкастэр (Doncaster) — горад у Паўднёвым Іаркшыры, Англія. Разам з прыгарадамі і пасёлкамі, якія атачаюць горад, Данкастэр уваходзіць у муніцыпальны раён Данкастэр, які па перапісу 2011 года мае насельніцтва 302,400 чалавек.
Вітаўт Кіпель
Біяграфія
У 1933—1942 гадах разам з бацькамі знаходзіўся ў высылцы ў Расіі. Падчас Вялікай Айчыннай вайны вярнуўся ў Беларусь. Вучыўся ў Мінску, пакуль у 1944 годзе не выехаў з бацькамі ў Германію. У пасляваеннай Германіі Вітаўт Кіпель скончыў Беларускую гімназію імя Я. Купалы, вучыўся на медыцынскім факультэце Цюбінгенскага ўніверсітэта. У 1953 годзе скончыў Лювенскі ўніверсітэт (Бельгія) са спецыяльнасцю геолага, у 1955 годзе атрымаў ступень доктара мінералогіі.
У 1962—1963 гадах вучыўся ў магістратуры Ратгерскага ўніверсітэта (Нью-Джэрсі) па спецыяльнасці «Бібліятэказнаўства». Пры канцы 1960-х гадоў выкладаў у беларускай школе ў Брукліне. У 1960-1980-х гадах супрацоўнічаў з радыё «Свабода».
У 1985 годзе выйшаў на пенсію і працягнуў займацца грамадскай дзейнасцю.
Больш за 30 гадоў жыў у Ратэрфордзе, потым — у Гаварце, а ў апошні час — у Пойнт-Плезант-Біч.
Памёр 3 снежня 2022 года. Пахаваны ў Іст-Брансуіку (штат Нью-Джэрсі) на беларускіх могілках царквы Жыровіцкай Божай Маці.
Грамадская дзейнасць
Падчас вучобы ў Германіі зацікавіўся скаўтынгам. З 1945 года быў скаўтмайстрам «Згуртавання беларускіх скаўтаў на чужыне» (пазней — у адміністрацыі нацыянальнай арганізацыі ЗША). Падчас вучобы ў Бельгіі, быў намеснікам старшыні Саюза беларусаў Бельгіі.
У 1972—1982 гадах — старшыня Федэрацыі беларускіх рэспубліканскіх клубаў. У 1974 годзе абраны старшынёй Рэспубліканскай федэрацыі штата Нью-Джэрсі. Рэдактар газеты нью-джэрсійскіх рэспубліканцаў Heritage Review. Заснавальнік і дырэктар беларускіх фестываляў у Нью-Джэрсі (1976—1979). У 1972 годзе ў Вашынгтоне абраны на заступніка старшыні Нацыянальнай канфедэрацыі амерыканскіх этнічных груп. Губернатарам штата Нью-Джэрсі Брэнданам Бірнам быў прызачаны старшынёй Этнічнай Рады штата Нью-Джэрсі, працаваў на гэтай пасадзе ў 1978—1982 гадах.
У 1997 годзе абраны ў склад Прэзідыума Рады БНР.
Творчасць
Аўтар шэрагу грунтоўных бібліяграфічных даведнікаў, а таксама дзясяткаў публікацый, у т. л. артыкулаў беларусазнаўчай тэматыкі ў амерыканскіх энцыклапедыях. У 1993 годзе выйшла яго першая манаграфія «Беларусы ў ЗША» (беларускае выданне падрыхтаваў перакладчык Сяргей Шупа, англамоўнае выданне ў ЗША выйшла ў 1999 годзе). У 2017 годзе пабачыла свет другое выданне кнігі (больш як 600 старонак), багата ілюстраванае, дапрацаванае і дапоўненае новай інфармацыяй. Падрыхтоўка другога выдання заняла каля двух гадоў супольнай працы Вітаўта Кіпеля, архівіста Лявона Юрэвіча і рэдактар Наталлі Гардзіенка.
Разам з жонкай Зорай Кіпель уклаў фундаментальную двухтомную бібліяграфію «Беларускі й беларусаведны друк на Захадзе» (2003, 2-е, дапоўненае выданне — 2006), настольную кнігу гісторыкаў эміграцыі і ўсіх зацікаўленых беларусістыкай. Выдаў кнігу ўспамінаў «Жыць і дзеіць» (2015).
Усвея (возера)
Усве́я — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 28 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Усвея.
Плошча паверхні 2,39 км². Даўжыня 3,38 км, найбольшая шырыня 0,96 км. Даўжыня берагавой лініі 8,2 км. Найбольшая глыбіня 1,9 м. Аб’ём вады 2,36 млн м³. Плошча вадазбору 32,3 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, значна выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй 11—18 м, да возера абрываюцца ўступам вышынёй 4—6 м. Берагі нізкія, забалочаныя, на ўсходзе месцамі пясчаныя, на захадзе тарфяністыя. Дно плоскае, пераважна выслана крэменязёмістым сапрапелем, уздоўж усходніх і месцамі заходніх берагоў вузкая паласа апясчаненых адкладаў. Пойма шырынёй да 20 метраў.
Возера эўтрофнае з адзнакамі антрапагеннага дыстрафіравання. Зарастае да глыбіні 0,9 м. Шырыня палосы прыбярэжнай расліннасці дасягае 320 метраў. Возера праточнае. Упадаюць 2 ручаі, пратокай злучана з Заходняй Дзвіной.
У возеры водзяцца шчупак, акунь, лінь, карась і іншыя віды рыб.
Каля возера вёскі Двор Усвея, Усвея, Ляхава, Загаваліна.
Фёдар Іванавіч Паскевіч
Святлейшы князь Фёдар Іванавіч Паскевіч ( —, , Магілёўская губерня, Расійская імперыя) — расійскі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант, генерал-ад’ютант (1856) з роду Паскевічаў, адзіны сын і спадчыннік генерал-фельдмаршала Івана Фёдаравіча Паскевіча.
Біяграфія
За заслугі бацькі, 6 кастрычніка 1831 года прысвоена званне прапаршчыка 13-га лейб-грэнадзёрскага Эрыванскага палка. Пасля перавёўся ў лейб-гвардыі Праабражэнскі полк. Разам з іншымі прагрэсіўна думаючымі маладымі афіцэрамі ўваходзіў у «Гурток шаснаццаці». З 1839 года — флігель-ад’ютант, затым — паручнік лейб-гвардыі Праабражэнскага палка.
Прымаў удзел у ваенных дзеяннях на Каўказе. Вызначыўся ў падаўленні рэвалюцыі ў Венгрыі 1848—1849 гадоў, прысвоена званне палкоўніка. За адзнаку ў Крымскай вайне 6 снежня 1854 года прысвоена званне генерал-маёра з залічэннем у світу.
У 1852 годзе ажаніўся з Ірынай Іванаўнай, адзінай сястрой будучага каўказскага намесніка Іларыёна Варанцова-Дашкова. 20 студзеня 1856 года прызначаны генерал-ад’ютантам. У далейшым знаходзіўся ў бестэрміновым адпачынку «з правам адлучацца ва ўсякі час за мяжу». У 1866 годзе выйшаў у адстаўку.