cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Патэнт
Беларусь
На пачатак 2011 г. дзейнічала 3,8 тыс. патэнтаў на вынаходствы ад імя беларускіх праваўладальнікаў (звыш 4 на 10 000 жыхароў), 2,5 тыс. — на (каля 3 на 10 000 жых.), 591 патэнт — на  (звыш 6 на 100 000 жых.).
Рассвет (Рэчыцкі раён)
Рассве́т (, Рассвет) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Зашчоб’еўскага сельсавета.
Камоскі
Камо́скі (, Комоски) — аграгарадок у Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бешанковіцкага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіў у склад Драздоўскага сельсавета.
Сцяг Барані
Сцяг Барані — сцяг горада Барань Аршанскага раёна. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.
Церабель
Це́рабель (, Теребель) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Навапольскага сельсавета. Месціцца за 47 км на захад ад Мар’інай Горкі, 41 км ад Мінска, 24 км ад чыгуначнай станцыі Рудзенск на лініі Мінск — Асіповічы, на рацэ Церабелка, на ўсход ад урочышча Ліпнікі.
Назва
Назва паходзіць ад слова церабіць, гэта значыць вёска займае выцерабленае, ачышчанае ад лесу месца.
Гісторыя
Пра старажытнасць вёскі сведчыць каменная зброя, якую, паводле краязнаўцы Аляксандра Ельскага, часта знаходзілі каля вёскі і возера Муха.
У XVII ст. вёска ў Менскім павеце Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, належала да дамена Таўкачэвічы, а пазней Дудзічы Януша Быхаўца (?—1653). Пазней у валоданні Заранкаў, Прозараў, Ельскіх.
Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года ў складзе Расійскай імперыі. У 1800 годзе вёска Церабелка Ігуменскага павета Мінскай губерні. З 1857 года ў валоданні Аляксандра Ельскага, належыць да дамена Замосце. У 1897 вёска ў Дудзіцкай воласці, ёсць хлебазапасны магазін, капліца. У 1888 годзе адкрытая царкоўнапрыходская школа.
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР. У жніўні 1919 — ліпені 1920 года вёска была пад акупацыяй Польшчы.
У 1922 годзе дзейнічала школа 1-й ступені. У 1933 годзе працаваў калгас імя К. Я. Варашылава, была кузня.
Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Сяргеевіцкага сельсавета. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе Праўдзінскага пассавета. Пасля скасавання Праўдзінскага пасялковага савета ўключаная ў Навапольскі сельсавет.
Рабунак
Рабу́нак (рабаўні́цтва, грабе́ж) — адкрытае выкраданне чужой маёмасці, учыненае без шкоды для жыцця і здароўя пацярпелага. З’яўляецца злачынствам супраць уласнасці.
Рабунак можа быць спалучаны з гвалтам, які не прадстаўляе небяспеку для жыцця ці здароўя пацярпелага, або з пагрозай прымянення такога гвалту.
Беларусь
Адпаведна з артыкулам 206 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь рабунак караецца шматгадовым пазбаўленнем волі (да трынаццаці гадоў са штрафам). Абцяжарвальнымі акалічнасцямі лічацца гвалт над пацярпелым, пранікненне ў жыллё, памяшканне або сховішча, папярэдняя змова групы асоб, буйны памер выкрадзенай маёмасці і паўторнае ўчыненне.
Сцяг Полацка
Сцяг Полацка — сцяг горада Полацк Полацкага раёна. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.
Апісанне
Сцяг Полацка ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з трох роўнавялікіх вертыкальных палос: дзвюх блакітнага колеру, размешчаных па краях, і цэнтральнай паласы белага колеру, на якой намаляваны герб Полацка.
Рабунак
Беларусь
У 2010 годзе ўстановы пракуратуры налічылі 4170 рабункаў (звыш 4 на 10 000 жыхароў).
Другое мінскае пагадненне
Другое мінскае пагадненне — комплекс мер па выкананні Мінскіх пагадненняў, узгоднены на саміце ў Мінску 11—12 лютага 2015 года лідарамі Германіі, Францыі, Украіны, Расіі ў фармаце «нармандскай чацвёркі», і падпісаны кантактнай групай, якая складаецца з прадстаўнікоў Расіі, Украіны, Данецкай і Луганскай Народных Рэспублік з мэтай дээскалацыі ўзброенага канфлікту на ўсходзе Украіны.
22 лютага 2022 года У. Пуцін заявіў, што пасля прызнання Расіяй Данецкай і Луганскай народных рэспублік Мінскіх пагадненняў больш не існуе.
Скасаванне пагаднення
У лютым 2022 года на фоне вострага крызісу паміж Расіяй і шэрагам краін Захаду з-за патэнцыяльнай пагрозы тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны, звязанай з нарошчваннем расійскіх войскаў і ўзбраенняў паблізу расійска-ўкраінскай мяжы, кіраўнікі самаабвешчаных ДНР і ЛНР звярнуліся да Уладзіміра Пуціна з просьбай прызнаць незалежнасць рэспублік. Звароты падтрымалі ўсе члены Савета бяспекі, а 21 лютага 2022 года Уладзімір Пуцін падпісаў указы пра прызнанне незалежнасці і суверэнітэту рэспублік. 22 лютага 2022 года У. Пуцін заявіў, што пасля прызнання Расіяй Данецкай і Луганскай народных рэспублік Мінскіх пагадненняў больш не існуе. Паводле слоў У. Пуціна, Расія была вымушана прыняць рашэнне пра прызнанне ДНР і ЛНР з-за нібыта нежадання Украіны выконваць Мінскія пагадненні, якія фактычна былі «забітыя» задоўга да прызнання народных рэспублік Данбаса.
Мюнстэр (сыр)
Мюнстэр, таксама Мюнстэр–Жэрамэ (Munster, Munster-géromé) — мяккі французскі сыр з каровінага малака, з адмытаю скарынкаю, адзін з найстаражытных у Еўропе. Мае моцны, характэрны водар і смак.
Гісторыя
Сыр «Мюнстэр» пачалі вырабляць у 660 годзе манахі–бенедыкцінцы ў кляштары, вакол якога ўзнік горад Мюнстэр. Яго вытворчасць хутка распаўсюдзілася і ў заходнім накірунку, на іншы бок Вагезаў (у сучаснай Латарынгіі, пераважна ў раён гораду Жэрармэр (адсюль яго другая назва — Мюнстэр–Жэрамэ).
Кашубы
Кашу́бы (Kaszëbi) — заходнеславянская этнічная група, якая жыве ў паўночнай частцы Польшчы. Падзяляецца на некалькі этнаграфічных падгруп, якія адрозніваюцца моўна і культурна. Асобнай ізаляванай групай былі вымерлыя ў XX стагоддзі славінцы.
Абраз Маці Божай Спагадлівай (Друя)
Абраз Маці Божай Спагадлівай  — адзін з найбольш шанаваных абразоў Друі. Адроджаны іканапісцам Міхасём Кусковым у 2015 годзе. Знаходзіцца зараз у Касцёле Найсвяцейшай Тройцы.
Гісторыя
Цудадзейны абраз Маці Божай Спагадлівай з Друі вядомы ў мястэчку ажно з XVIII стагоддзя. Узгадваецца абраз у спісе 1911 года царквы Дабравешчання ў мястэчку Друя. З'яўляецца спісам з абраза Багародзіцы Елеусы Спагадлівай (Кікскай), якая з ХІІ стагоддзя захоўваецца на Кіпры, у заснаваным дзеля яе імператарам Аляксеем Камнінам (грэц. Ἀλέξιος Κομνηνός, 1082−1118) манастыры на гары Кікас. Абраз лічыцца адным з трох, што напісаў евангеліст Лука. Копіі гэтага абраза вядомыя і пашыраныя на Афоне, але на ўсходніх землях дастаткова рэдкія. Вядома копія гэтага абраза на Фларышчанскай пустыні, таксама абраз пэндзля Сімона Ушакова (зараз знаходзіцца ў Траццякоўскай галерэі). Тым большую каштоўнасць уяўляе Друйскі абраз.
У сярэдзіне XVII стагоддзя на беларускіх землях ўзмацняецца цікавасць да старажытных візантыйскіх святынь і, перш за ўсё, да цудадзейных Багародзічных абразоў. Абраз «Маці Божая Елеуса Кікская» можна разглядаць як сведчанне падобнай цікавасці да старажытных святынь візантыйскага свету. Адной з галоўных прычын такой цікавасці было імкненне тагачасных беларусаў аднавіць у першапачатковай чысціні старажытныя іканапісныя традыцыі.
Апісанне абраза
Маці Божая прадстаўлена са схіленай галавой да Дзіцяці, якога падтрымлівае левай рукою. У правай руцэ Багародзіца трымае руку Дзіцяці з разгорнутым скруткам. Дзіцятка павернута направа ад гледача, галава яго пахілена налева, у правай руцэ скрутак, левая ляжыць на грудзях Божай Маці, ногі аголеныя.
На полі абраза Маці Божай Спагадлівай з Друі вялікімі літарамі перадаецца грэчаскі надпіс ΜΗΡ ΘΟΥ (грэч. Μητερ Θεου − Маці Бога) і Η ΕΛΕΟΥΣΑ Η ΚΥΚΚΟΥΤι ΣΣΑ (грэч. ή Ελεούσα ή Κυκκώτισσα − Спагадлівая Кікіянка). Мафорый і яго падкладка друйскай Багародзіцы незвычайна для канонаў іканапісу распісаны разнастайнымі кветкамі і арнаментнымі элементамі. Прадстаўленыя тры трохкутнікі ў яго складках таксама можна заўважыць у драпіроўцы хітона Хрыста. Плаўным каскадам падобных паўкруглых складак спадаюць хітон Дзіцяці і мафорый Божай Маці. Хрыстос апяразаны пасам, скрыжаваным у вузле.
Белы разварот скрутка, сэнсавага цэнтра абраза з надпісам на царкоўнаславянскай мове з кнігі прарока Ісаі (62,1-2) «Дух Господень на Мне, Его же ради помаза Мя» − ураўнаважваецца і разам з тым акцэнтуецца белымі рукавамі кашулі Дзіцяці, упрыгожанымі таксама арнаментамі. Белы колер у кампазіцыі кладзецца як бы веерам.
На абразе Маці Божай Спагадлівай Елеусы паміж Марыяй (сімвалам і ідэалам роду чалавечага) і Богам−Сынам няма адлегласці, што сведчыць аб бязмежнасці іх любові, любові Бога да створанага свету, Хрыста і Царквы. Абраз сімвалізуе крыжовую ахвяру Збавіцеля як найвышэйшай праявы любові Бога да людзей.
Хараўское балота
Хараўско́е бало́та — балота нізіннага тыпу ў Пружанскім і Бярозаўскім раёнах Брэсцкай вобласці, у вадазборы р. Ясельда. Плошча балота склдае 7,4 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 6 тыс. га. Глыбіня торфу да 4,5 м, сярэдняя 1,7 м. Ёсць мергель і сапрапель. Здабываецца торф на ўгнаенне. Паўночная частка балота асушана, выкарыстоўваецца пад ворыва і сенажаць. Паўднёвая частка не асушана, занята пераважна хмызняком, часткова выкарыстоўваецца пад сенажаць.
Акцябр (Асіповіцкі раён)
Акця́бр (, Октябрь) — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяззеўскага сельсавета.
Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Замошскага сельсавета, да 13 лютага 2002 года — у склад Асіповіцкага сельсавета.
Веладром Мінск-Арэны
Веладром — адно з трох крытых спартыўных збудаванняў МКСК «Мінск-Арэна». Першым уведзены ў эксплуатацыю 30 снежня 2008 года, стаўшы таксама першы ў Беларусі крытым будынкам, пабудаваным для заняткаў усімі відамі спорту.
Апісанне
У аснове велатрэка ляжыць маналітная жалезабетонная пліта. Сам велатрэк складаецца з нахіленых формаў, на якіх мацуецца рэечны драўляны насціл з сібірскай елкі плошчай звыш 2 тыс. кв. м.. Даўжыня велатрэка стандартная — 250 м, шырыня — 7,5 м, ёсць два віражы — справа і злева, вугал нахілу складае 41 градус. Спартсмены выходзяць на трэк з двух падземных пераходаў. Трыбуны ўмяшчаюць да 2 000 гледачоў. Істотную дапамогу ў праектаванні велатрэка аказвала нямецкая кампанія «Schuermann Architects», якая распрацоўвае праекты велатрэкаў па ўсім свеце.
На велатрэку могуць займацца толькі прафесійныя спартсмены, навыкі якіх могуць гарантаваць бяспечны пракат. Максімальна можна развіць хуткасць да 110 км/г. Трэкавы веласіпед не мае тармазоў і пераключэння перадач. Вышыня ад верхняга пункта да нізу трэка складае 5 метраў.
Цэнтральнае ядро велатрэка можа выкарыстоўвацца для заняткаў такімі гульнявымі відамі спорту, як бадмінтон, настольны тэніс, міні-футбол, баскетбол, валейбол. На першым паверсе веладрома знаходзяцца кафэ, касы, гардэроб, памяшканні допінг-кантролю і медыка-аднаўленчы цэнтр. На другім паверсе — офісныя памяшканні для супрацоўнікаў, два трэнажорных залы з сучасным абсталяваннем, зала харэаграфіі і ўніверсальная спартыўная зала. На трэцім паверсе — размешчаны сектары B і C, дзе абсталяваны VIP-ложы для прыёму гасцей самага высокага ўзроўню, за шклом каментатарскія кабінкі.
Падчэні
Падчэ́ні (падсені) — адкрытая галерэя ў драўляных збудаваннях. Вырашалася як стрэшка (з вынасам 1,5-2,0 м) на слупах круглага ці квадратнага сячэння, якія маглі мацавацца ўкосінамі з гарызантальнай бэлькай. Падчэні размяшчаліся з аднаго тарцовага ці падоўжанага боку будынка на даўжыню фасада, часам апяразвалі ўвесь будынак (кружганкі).
Азершчына
Азе́ршчына (, Озерщина) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Азершчынскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 10 км у напрамку на паўночны захад ад горада Рэчыца, за 60 км на захад ад Гомеля , каля азёр Вялікае і Святое, за 2 км ад аўтамабільнай дарогі. Каля паўднёвай ўскраіны працякае рака Ведрыч і ўпадае ў Дняпро непадалёк ад вёскі.
Інфраструктура
У вёсцы дзейнічаюць Палац культуры, дзве сярэднія школы, яслі-сад. Дзейнічае Ефрасіньеўская царква.
Грабавыя лясы
Гра́бавыя лясы́, грабнякі́, грабнікі (Carpineta) — група фармацый вытворных шыракалістых лясоў, аснову дрэвастою якіх складаюць віды з роду граб. Пашыраны ва Усходняй Азіі, Еўропе (асабліва Цэнтральнай і Заходняй) і Паўночнай Амерыцы, пераважна ў горных і перадгорных раёнах. На Каўказе грабавыя лясы створаны грабам каўказскім, у Крыме — усходнім, або грабіннікам , у Прымор'і, Карэі, Японіі і Кітаі — прыморскім, або сэрцалістым , у Паўночнай Амерыцы — каралінскім , у Еўропе, у т.л. ў Прыбалтыцы, на Беларусі і Украіне, — звычайным, або еўрапейскім. Розныя віды граба утвараюць мяшаныя насаджэнні з дубам і букам.
Беларусь
На Беларусі грабавыя лясы складаюць 0,2 % пл. лясоў. Пашыраны пераважна ў паўднёвых, цэнтральных і заходніх раёнах. Утвараюцца звычайна як другасныя (вытворныя) лясы на месцы высечаных ялова-шыракалістых лясоў, таксама арляковых, чарнічных, кіслічных і папарацевых дуброў. Склад і яруснасць іх дрэвастою складаныя. Пераважаюць кондамінантныя фітацэнозы, прадстаўленыя найчасцей маладняком і дрэвастоямі сярэдняга ўзросту: у цэнтральнай частцы ялова-грабавыя, ялова-дубова-грабавыя, хваёва-ялова-дубова-грабавыя, на поўдні дубова-грабавыя, хваёва-дубова-грабавыя, ясянёва-дубова-грабавыя, ліпава-клянова-дубова-грабавыя. Вылучаюць 6 тыпаў грабавыя лясы: кіслічныя (64,4 % пл. грабнякоў), сніткавыя, арляковыя, чарнічныя, папарацевыя, крапіўныя. Сярэдні ўзрост 30 гадоў. Участак грабавых лясоў у Клічаўскім лясгасе Магілёўскай вобл, т. зв. Бёрдаўскае лесанасаджэнне, што знаходзіцца на паўночна-ўсходняй мяжы суцэльнага пашырэння граба, абвешчаны помнікам прыроды.
Узгорак
Узгорак, або пагорак — дадатная форма рэльефу невялікай, да 200 м, адноснай вышыні, са спадзістымі схіламі (менш за 30°), акруглай вяршыняй і слабавыразным падножжам. Асобныя формы ўзгоркаў (выцягнутыя ў даўжыню) называюцца градамі, грывамі, уваламі. Вылучаюць узгоркі ледавіковыя (донна-марэнныя, канцовамарэнныя, друмліны), водна-ледавіковыя (камы, озы), эолавыя (дзюны), утвораныя цякучымі водамі (астанцы) і інш.
Борхаў (Азершчынскі сельсавет)
Бо́рхаў (, Борхов) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Азершчынскага сельсавета.
Хварашчанскае балота
Хварашча́нскае бало́та — балота нізіннага тыпу ў Івацэвіцкім і Пінскім раёнах Брэсцкай вобласці, у вадазборы Агінскага канала (сцёк у р. Ясельда). Плошча балота складае 7,9 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 6,9. тыс. га. Глыбіня торфу да 5,2 м, сярэдняя 2,1 м. Торф здабываецца на паліва і ўгнаенне. На балоце ёсць сапрапель магутнасцю да 0,7 м. Балота асушана адкрытай сеткай, часткова пераабсталявана пад дрэнаж. Вырошчваюць шматгадовыя травы, збожжа, кармавыя караняплоды.
Брадзішча
Брадзі́шча (, Бродище) — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяззеўскага сельсавета.
Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Замошскага сельсавета, да 13 лютага 2002 года — у склад Асіповіцкага сельсавета.
Рудня (Рэчыцкі раён)
Ру́дня (, Рудня) — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Азершчынскага сельсавета.
Капліца Дзор-Дзора
Дзор-Дзорская капліца Дзевы Марыі (Ծոր Ծորի Սուրբ Աստվածածնի մատուռ) — храм колішняга армянскага манастыра, размешчанага ў шахрэстане Маку (правінцыя Заходні Азербайджан, Іран) на рацэ Зангмар каля вёскі Барун.
Росквіт манастыра прыйшоўся на 14 ст. Пазней, у пачатку 17 ст., калі шах Абас I вырашыў перасяліць мясцовых армян, манастыр быў закінуты і разбураны.
Канструкцыя капліцы (крыж, увянчаны ў цэнтры купалам на барабане) узыходзіць да 9—14 стст.
Герб Барані
Герб Барані — герб горада Барань Аршанскага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.
Капліца Дзор-Дзора
Па дамоўленасці з Армянскай апостальскай царквой, будынак быў перанесены на 600 метраў іранскімі ўладамі ў 1987—1988. На рацэ Зангмар планавалася пабудаваць дамбу, і перанос быў патрэбен каб пазбегнуць затаплення храма ў зробленым вадасховішчы.
Капліца была ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ад 6 ліпеня 2008 года, разам з манастырамі Св. Фадзея і Св. Стэфана.
Лабачова
Лабачо́ва (, Лобачёво) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бешанковіцкага сельсавета.
Сцяг Шумілінскага раёна
Сцяг Шумілінскага раёна — сцяг Шумілінскага раёна. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.
Грэчаская драхма
Дра́хма — грашовая адзінка ў старажытнагрэчаскіх полісах, пазней у эліністычных дзяржавах (гл. старажытнагрэчаская драхма) і, нарэшце, у сучаснай Грэцыі.
Сцяг Шумілінскага раёна
Апісанне
Сцяг Шумілінскага раёна ўяўляе сабой прамавугольнае блакітнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2. У цэнтры сцяга знаходзіцца гербавая выява — у залатым ззянні сярэбраная фігура Арханёла Міхаіла. У паднятай правай руцэ Арханёла — сярэбраны меч і чорныя шалі, у левай — сярэбраны шчыт з выявай двух залатых месяцаў, накіраваных рогамі ў розныя бакі, паміж якімі размешчаны аголены меч залатога колеру дзяржанне уверх. Пад нагамі Арханёла ляжыць змей зялёнага колеру з чорным языком.
Грэчаская драхма
Пасля атрымання незалежнасці ў Грэцыі была ўведзена ўласная грашовая адзінка, якая атрымала назву «Грэчаскі фенікс» і роўная 100 лептам. 1 фенікс быў роўны 1/6 турэцкага куруша (піястра) або 1 французскаму франку.
У якасці грашовай адзінкі сучаснай грэчаскай дзяржавы сярэбраная драхма была ўведзена ў абарот каралеўскім указам 8 лютага 1833 года, у перыяд кіравання караля Атона, па намінале 1 фінікс = 1 драхма. Да гэтага, у 1828 годзе, драхму, у якасці нацыянальнай валюты, спрабаваў усталяваць Іааніс Кападыстрыя.
1 студзеня 2002 года драхма была заменена на еўра. Афіцыйны курс складаў 340,75 драхмаў за еўра.
3 красавіка 2015 года Урад Грэцыі падрыхтаваў план па нацыяналізацыі банкаўскай сістэмы і ўвядзенні драхмы, як паралельнай з еўра валюты. Гэты план будзе рэалізаваны, калі Грэцыя не зможа дамовіцца з Еўропай аб праграме фінансавай падтрымкі. У гэтым выпадку ва ўрада не будзе грошай на выкананне сацыяльных абавязацельстваў.
Сімвал драхмы
У кожнага са значэнняў слова «драхма» ёсць свой уласны сімвал (усе яны ўключаны ў стандарт Unicode):
Манеты
У 1868 годзе была выпушчана першая серыя манет сучаснай драхмы: У 1894 годзе 10 і 20 лепт сталі медна-нікелевымі. Быў спынены выпуск манет вартасцю 1 і 2 укладанне. З 1911 года 1 і 2 драхмы сталі выпускацца са срэбра. З 1926 года выпускалася новая серыя, у якой манеты з 20 лепт па 5 драхмаў сталі медна-нікелевымі, а сярэбранымі сталі 10 і 20 драхмаў.
У абароце перад пераходам краіны на еўра былі:
Валяр’ян Калінка
Валяр’ян Калінка (Walerian Kalinka;, в. Балехавіцэ каля Кракава — ) — польскі гісторык, публіцыст, палітычны дзеяч.
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Кракаўскі ўніверсітэт (1845). Удзельнік Кракаўскага паўстання (1846), да 1848 у эміграцыі ў Бельгіі і Галандыі. Палітычныя погляды В. Калінкі эвалюцыяніравалі ад дэмакратычна-рэвалюцыйных да шляхецка-кансерватыўных. У 1848—52 супрацоўнік кракаўскага часопіса «Czas» («Час»), потым зноў у эміграцыі, пераважна ў Францыі, дзе разам з палітычнай дзейнасцю заняўся гісторыяй. Быў звязаны з «Атэлем Лямбэр» (кола кансерватыўных эмігрантаў на чале з Чартарыйскімі), адзін з рэдактараў яго часопіса «Wiadomości Polskie» («Польскія навіны»). Член гісторыка-літаратурнага таварыства ў Парыжы. У 1862 аддаліўся ад Чартарыйскіх і пераехаў у Рым для архіўных пошукаў, аднак з пачаткам паўстання 1863 вярнуўся ў Францыю і працаваў у Галоўным дыпламатычным агенцтве Нацыянальнага Жонда. У 1868 у Рыме ўступіў у ордэн Уваскрэсення Божага, з 1870 святар.
Даследчыцкая дзейнасць
Вывучаў пераважна палітычную гісторью Рэчы Паспалітай XVIII ст. Вялікую ўвагу аддаваў даследаванню псіхалагічных асаблівасцей палітычных дзеячаў, быў схільны да маралізатарства. Лічыцца бацькам кракаўскай школы гісторыкаў з яе «песімістычным» поглядам на гісторыю. Вядомасць В. Калінку прынесла праца «Апошнія гады панавання Станіслава Аўгуста» (т. 1—2, 1868), дзе даказвалася, што крызіс і крах Рэчы Паспалітай быў выкліканы маральным заняпадам народа. Працягам яе з’явілася даследаванне «Чатырохгадовы сейм» (т. 1—3, 1880—88).
Булгары (Асіповіцкі раён)
Булга́ры (, Булгары) — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяззеўскага сельсавета.
Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Замошскага сельсавета, да 13 лютага 2002 года — у склад Асіповіцкага сельсавета.
Града (геамарфалогія)
Града́ ў геамарфалогіі — агульная назва невысокіх, выцягнутых узвышшаў рознага памеру і паходжання. У ледавіковых абласцях (Беларускае Паазер’е) утварыліся марэнныя грады (марэны) з нагрувашчванняў ледавіковых адкладаў і озавыя (озы). У абласцях пашырэння пясчаных адкладаў (Беларускае Палессе, Каракумы, узбярэжжа Балтыйскага мора) узніклі пясчаныя грады ветравога паходжання (дзюны, барханы). У выніку размыву нахіленых у адзін бок пластоў горных парод рознай цвёрдасці утварыліся куэставыя грады (куэсты).
Унорыца
Уно́рыца (, Унорица) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Азершчынскага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Унорыцкага сельсавета.
Ліцвякі (Бешанковіцкі раён)
Ліцвякі́ (, Литвяки) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бешанковіцкага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Свячанскага сельсавета.
Герб Асвеі
Герб Асвеі — герб гарадскога пасёлка Асвея Верхнядзвінскага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.
Грыва (геамарфалогія)
Гры́вы ў геамарфалогіі — формы рэльефу ў выглядзе вузкіх, пакатых, лінейна выцягнутых узвышэнняў рознага паходжання (эолавага, алювіяльнага, ледавіковага, водна-эразійнага, дэфляцыйнага і інш.). Часам утвараюць грывасты рэльеф. Даўжыня ад некалькіх соцень метраў да дзесяткаў і соцень кіламетраў, вышыня ад некалькіх да 100—160 м. У поймах рэк узнікаюць у выніку міграцыі рэчышча. Грывай таксама называюць граду, парослую лесам.
Юзаф Каленбах
Ю́заф Кале́нбах (Józef Kallenbach;, г. Камянец-Падольскі, цяпер Украіна — ) — польскі гісторык літаратуры. Доктар габілітаваны (1887), член Польскай АН (1906).
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Кракаўскі ўніверсітэт (1884). Прафесар універсітэтаў у Фрыбуры (Швейцарыя), Львове, Варшаве, Вільні (1919—20), Кракаве, дырэктар бібліятэкі Ардынацыі Красінскіх у Кракаве.
Навукова-даследчыцкая дзейнасць
Даследаваў старапольскую літаратуру, гісторыю культуры і асветы ў Рэчы Паспалітай (у т.л. вучобу выхадцаў з ВКЛ у эаходнееўрапейскіх універсітэтах), творчасць М. Гусоўскага, П. Скаргі, Ю. Нямцэвіча, А. Міцкевіча, З. Красінскага, выдавец іх твораў і перапіскі.
Карыстаўся філалалагічна-гістарычным метадам, заснаваным на грунтоўных даследаваннях крыніц. У ацэнцы творчасці пісьменнікаў кіраваўся маральным і патрыятычным гучаннем іх твооаў.
Сімон Фёдаравіч Ушакоў
Сімон (Пімен) Фёдаравіч Ушако́ў (1626, Масква — 25 чэрвеня 1686, Масква) — рускі жывапісец і графік.
Біяграфія
Нарадзіўся і жыў у Маскве. У 1648—64 гг. у Сярэбранай і Залатой палатах. З 1664 жалаваны іканапісец Аружэйнай палаты, кіраўнік іканапіснай майстэрні.
Творчасць
Пісаў, фрэскі і кіраваў распісваннем Архангельскага і Успенскага сабораў (1660), размалёўваў царскую палату (1657), сцены Гранавітай палаты (1668) у Маскоўскім Крамлі, выканаў абразы для (1656—57). Чарціў геаграфічныя карты і планы, ствараў малюнкі для гравёраў і сам займаўся афортам («Сем смертных грахоў», 1665).
У рускім жывапісе канца 17 ст. выступіў рэфарматарам: выкарыстоўваючы традыцыйныя іканаграфічныя схемы, імкнуўся да святлоценявой лепкі формы, мяккасці пераходаў, аб'ёмнасці лікаў, жыццёвасці, што вызначала пераход ад сярэдневяковых канонаў да свецкага рэалістычнага мастацтва: абразы «Тройца» (1671), «Нерукатворны Спас» (1677), карціна «Маці Божая Уладзімірская» («Дрэва Маскоўскай дзяржавы», 1668). Свае эстэт, погляды выклаў у трактаце «Слова к любатшчацельнаму іконнага пісанія» (каля 1666).
Вяззе (Асіповіцкі раён)
Вя́ззе (, Вязье) — аграгарадок у Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Вяззеўскага сельсавета.
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца за 7 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Асіповічы, за 140 км ад Магілёва, каля Асіповіцкага вадасховішча.
Герб Бешанковічаў
Герб Бешанковічаў — герб гарадскога пасёлка Бешанковічы і Бешанковіцкага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.
Апісанне
Герб Бешанковічаў уяўляе сабой выяву ў сярэбраным поле іспанскага шчыта на пяці блакітных хвалях чырвонай ладдзі з залатым грузам, на чырвоным ветразі намаляваны герб «Ліс» — белая страла, перакрыжаваныя дзвюма белымі перакладзінамі.
Герб Шаркаўшчыны
Герб Шаркаўшчыны — герб гарадскога пасёлка Шаркаўшчына і Шаркаўшчынскага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.
Апісанне
Герб Шаркаўшчыны ўяўляе сабой выяву ў сярэбраным полі іспанскага шчыта каменнай сцяны натуральнага колеру з трыма зубцамі ўверсе і аркай унізе. У верхняй частцы поля размешчаны дзве галінкі брусніцы і ў арцы — адна галінка брусніцы з сямю ягадамі чырвонага колеру і зялёным лісцем на кожнай.
Анастасія Мікалаеўна
Анастасі́я Мікала́еўна (Рама́нава); (, Пецяргоф — у ноч з 16 на 17 ліпеня 1918, Екацярынбург) — вялікая княжна, чацвёртая дачка імператара Мікалая II і Аляксандры Фёдараўны. Расстраляная разам з сям’ёй у. Пасля яе смерці каля 30 жанчын аб’яўлялі сябе «вялікай княжной, якая дзівам выратавалася», але ўсе рана ці позна былі выкрыты як. Услаўлена разам з бацькамі, сёстрамі і братам у саборы навамучанікаў Расійскіх як пакутніца на юбілейным Рускай праваслаўнай царквы ў жніўні 2000 года. Раней, у 1981 годзе, яны ж былі кананізаваны Рускай праваслаўнай царквой за мяжой. Памяць — 4 ліпеня па юліянскаму календару.
Нараджэнне
Нарадзілася 18 чэрвеня года ў Пецяргофе. Да моманту яе з’яўлення ў царскай пары былі ўжо тры дачкі — Вольга, Таццяна і Марыя. Адсутнасць спадчынніка напальвала палітычнае становішча: паводле Акта пра атрыманне прастола ў спадчыну, прынятаму Паўлам I, жанчына магла ўзысці на прастол толькі пасля спынення ўсіх мужчынскіх ліній кіруючай дынастыі (паўсаліцкае ўспадкоўванне), таму спадчыннікам лічыўся малодшы брат Мікалая II Міхаіл Аляксандравіч, што не падабалася многім, і перадусім — імператрыцы Аляксандры Фёдараўне. У спробах вымаліць у Бога сына, у гэты час яна ўсё больш і больш апускаецца ў. Да двара пры спрыянні чарнагорскіх прынцэс і  прыбыў нейкі, француз па нацыянальнасці, які абвясціў сябе гіпнатызёрам і спецыялістам па нярвовых захворваннях. Філіп прадказаў Аляксандры Фёдараўне нараджэнне сына, аднак, на свет з’явілася дзяўчынка — Анастасія.
Мікалай запісаў у сваім дзённіку:
Запіс у дзённіку імператара супярэчыць цверджанням некаторых даследчыкаў, якія лічаць, што расчараваны нараджэннем дачкі Мікалай доўгі час не вырашаўся наведаць нованароджаную і жонку.
, сястра імператара, таксама адзначыла гэту падзею:
Вялікая княжна была названа ў гонар чарнагорскай прынцэсы Анастасіі Мікалаеўны, блізкай сяброўкі імператрыцы. «Гіпнатызёр» Філіп, не разгубіўшыся пасля няўдалага прароцтва, неадкладна прадказаў ёй «дзіўнае жыццё і асаблівы лёс». , аўтар мемуараў «Шэсць гадоў пры рускім імператарскім двары», успамінала, што Анастасія была названа ў гонар таго, што імператар памілаваў і аднавіў у правах студэнтаў Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта, якія бралі ўдзел у нядаўніх хваляваннях, бо само імя «Анастасія» значыць «вернутая да жыцця», на выяве гэтай святой звычайна прысутнічаюць ланцугі, разарваныя напалову.
Дзяцінства
Поўны тытул Анастасіі Мікалаеўны гучаў як Яе імператарская высокасць вялікая княжна расійская Анастасія Мікалаеўна, аднак ім не карысталіся, у афіцыйнай гаворцы завучы яе па імі і імі па бацьку, а дома клікалі «маленькай, Настаськай, Настай, скарбонкай» — за невялікі ўзрост (157 см) і кругленькую фігуру і «швыбзікам» — за рухомасць і невычэрпнасць у вынаходстве свавольстваў.
Паводле ўспамінаў сучаснікаў, дзяцей імператара не песцілі раскошай. Анастасія дзяліла пакой са старэйшай сястрой Марыяй. Сцены пакоя былі шэрымі, столь упрыгожаная выявамі матылькоў. На сценах — абразы і фатаграфіі. Мэбля вытрымана ў белых і зялёных тонах, абстаноўка простая, амаль спартанская, кушэтка з вышытымі падушачкамі і ваенны ложак, на якой вялікая княжна спала круглы год. Гэты ложак рухаўся па пакоі, каб узімку апынуцца ў больш асветленай і цёплай частцы пакоя, а ўлетку часам выцягваўся нават на балкон, каб можна было адпачыць ад задухі і спякоты. Гэты ж ложак бралі з сабой на вакацыі ў Лівадыйскі палац, на ім жа вялікая княжна спала ў час сібірскай спасылкі. Адзін вялікі пакой па суседстве, падзелены фіранкай напалову, служыў вялікім княжнам агульным будуарам і ваннай.
Жыццё вялікіх княжнаў было досыць аднастайным. Сняданак у 9 гадзін, падабед — у 13:00 ці ў 12:30 па нядзелях. У пяць гадзін — чай, у восем — агульная вячэра, прытым ежа была досыць простай і непатрабавальнай. Па вечарах дзяўчынкі развязвалі шарады і займаліся вышыўкай, тым часам як бацька чытаў ім.
Рана раніцай належыла прымаць халодную ванну, увечар — цёплую, у якую дадавалася некалькі кропляў духоў, прытым Анастасія аддавала перавагу духам з пахам фіялак. Гэта традыцыя захавалася з часу Кацярыны I. Калі дзяўчынкі былі малыя, вёдры з вадой насіла ў ванную прыслуга, калі яны падраслі — рабілі гэта самі. Ваннаў было дзве — першая вялікая, засталася з часу валадарання Мікалая I (па традыцыі ўсё, хто мыліся ў ёй, пакідалі на борціку свой аўтограф), іншая — меншага памеру — прызначалася для дзяцей.
Нядзель чакалі з асаблівым нецярпеннем — у гэты дзень вялікія княжны наведвалі дзіцячыя балі ў сваёй цёткі —. Асабліва цікавы быў вечар, калі Анастасіі дазвалялі танцаваць з маладымі афіцэрамі.
Як іншыя дзеці імператара, Анастасія атрымала хатнюю адукацыю. Навучанне пачалося, калі княжне было восем, у праграму ўваходзілі французская, англійская і нямецкая мовы, гісторыя, геаграфія, Закон Боскі, прыродазнаўчыя навукі, маляванне, граматыка, арыфметыка, а таксама танцы і музыка. Стараннасцю ў навуцы Анастасія не адрознівалася, яна цярпець не магла граматыку, пісала з жахлівымі памылкамі, а арыфметыку з дзіцячай непасрэднасцю называла «свінствам». Выкладчык англійскай мовы успамінаў, што аднойчы яна спрабавала падкупіць яго букетам кветак, каб павялічыць ацэнку, а пасля яго адмовы аддала гэтыя кветкі настаўніку рускай мовы — Пятру Васільевічу Пятрову.
Галоўным чынам сям’я жыла ў, займаючы толькі частку з некалькіх дзясяткаў пакояў. Часам пераязджалі ў Зімовы палац, пры тым, што ён быў вельмі вялікім і халодным, дзяўчынкі Таццяна і Анастасія тут часта хварэлі.
У сярэдзіне чэрвеня сям’я адпраўлялася ў вандраванні на, звычайна — па фінскім шхерам, высаджваючыся час ад часу на астравы для кароткіх экскурсій. Асабліва імператарскай сям’і спадабалася невялікая бухта, якую ахрысцілі Бухтай Штандара. У ёй уладкоўвалі пікнікі ці гулялі ў тэніс на корце, які імператар уладкаваў уласнымі рукамі.
Адпачывалі і ў Лівадыйскім палацы. У асноўных памяшканнях размяшчалася імператарская сям’я, у прыбудовах — некалькі прыдворных, ахова і слугі. Купаліся ў цёплым моры, будавалі крэпасці і вежы з пяску, часам выходзілі ў горад, каб пакатацца на вазку па вуліцах ці наведаць крамы. У Пецярбургу гэта рабіць не атрымвалася, бо кожнае з’яўленне царскай сям’і на людзях стварала таўханіну і ажыятаж.
Бывалі часам у польскіх маёнтках, што належалі царскай сям’і, дзе Мікалай любіў паляваць.
Рыгор Распуцін
Як вядома, Рыгор Распуцін быў прадстаўлены імператрыцы Аляксандры Фёдараўне 1 лістапада 1905 года. Хвароба цэсарэвіча трымалася ў таямніцы, таму з’яўленне пры двары «мужыка», які амаль неадкладна набыў там значны ўплыў, выклікала дапушчэнні і пляткарства. Пад уплывам маці ўсе пяцёра дзяцей абвыклі цалкам давяраць «святому старцу» і падзяляцца з ім сваімі перажываннямі і думкамі.
Вялікая княгіня Вольга Аляксандраўна ўспамінала, як аднойчы ў суправаджэнні цара прайшла ў дзіцячыя спальні, дзе Распуцін багаслаўляў апранутых у белыя начныя кашулі вялікіх княжнаў на сон будучы.
Той жа ўзаемны давер і прыхільнасць бачыцца ў лістах «старца Рыгора», якія ён пасылаў імператарскай сям’і. Вось вытрымка з аднаго з лістоў, датаванага 1909 годам:
Гувернантка імператарскіх дзяцей Соф’я Іванаўна Цютчава была шакавана тым, што Распуцін меў неабмежаваны доступ у дзіцячыя спальні і данесла пра гэта цару. Цар падтрымаў яе вымогу, але Аляксандра Фёдараўна і самі дзяўчынкі былі цалкам на боку «святога старца». "Я так баюся, што С. І. скажа пра нашага сябра штосьці нядобрае, — пісала маці Таццяна 8 сакавіка 1910 года. — Я спадзяюся, што наша няня будзе да яго добрая."
Па патрабаванні імператрыцы Цютчава была звольнена. Напэўна, ніякіх вольнасцей «святы старац» сабе не дазваляў, аднак па Пецярбургу папаўзлі чуткі гэтак брудныя, што супраць Распуціна настроіліся браты і сёстры імператара, прытым Ксенія Аляксандраўна адправіла брату асабліва рэзкі ліст, вінавацячы Распуціна ў «», пратэстуючы супраць таго, што гэты «хлуслівы стары» мае беззабаронны доступ да дзяцей. З рук у рукі перадаваліся падкінутыя лісты і карыкатуры, на якіх былі намаляваны адносіны старца з імператрыцай, дзяўчынкамі і. Для таго, каб патушыць скандал, да большага незадавальнення імператрыцы, Мікалай змушаны быў часова выдаліць Распуціна з палаца, і той адправіўся ў паломніцтва па святым месцам. Нягледзячы на чуткі, адносіны імператарскай сям’і з Распуціным працягваліся аж да яго забойства 17 снежня 1916 года.
А. А. Мардвінаў успамінаў, што пасля забойства Распуціна ўсе чацвёра вялікіх княжнаў «здаваліся прыцішэлымі і заўважна прыгнечанымі, яны сядзелі цесна прыціснуўшыся адзін да аднаго» на канапе ў адной са спальняў, як быццам разумеючы, што Расія прыйшла ў рух, які хутка стане некантралюемым. На грудзі Распуціну паклалі абразок, падпісаны імператарам, імператрыцай і ўсімі пяццю дзецьмі. Разам з усім імператарскім прозвішчам 21 снежня 1916 года Анастасія была на адпяванні. Над магілай «святога старца» вырашана было ўзвесці капліцу, аднак з-за наступных падзей гэта задума не была рэалізаваная.
Першая сусветная вайна
У дзень чатырнаццацігоддзя па традыцыі кожная з дачок імператара рабілася ганаровым камандзірам аднаго з расійскіх палкоў. У 1901 годзе, пасля яе нараджэння, імя св. Анастасіі ў гонар княжны атрымаў. Сваё палкавое свята ён стаў адзначаць 22 снежня, у дзень святой. Палкавая царква была збудавана ў Пецяргофе архітэктарам Міхаілам Фёдаравічам Вяржбіцкім. У 14 малодшая дачка імператара стала яго ганаровым камандзірам (палкоўнікам), пра што Мікалай зрабіў адпаведны запіс у сваім дзённіку. З гэтага часу полк стаў афіцыйна называцца 148-ы Каспійскі Яе імператарскай высокасці вялікай княжны Анастасіі пяхотны полк.
У час вайны імператрыца аддала пад шпітальныя памяшканні многія з палацавых пакояў. Старэйшыя сёстры Вольга і Таццяна разам з маці сталі міласэрнымі сёстрамі; Марыя і Анастасія, як занадта юныя для такой цяжкай працы, сталі патранэсамі шпіталя. Абедзве сястры аддавалі ўласныя грошы на закуп лекаў, чыталі параненым услых, вязалі ім рэчы, гулялі ў карты і ў шашкі, пісалі пад іх дыктоўку лісты дахаты і па вечарах забаўлялі тэлефоннымі гутаркамі, шылі бялізну, рыхтавалі бінты і корпію.
Марыя і Анастасія давалі параненым канцэрты і ўсімі сіламі імкнуліся адцягнуць іх ад цяжкіх думак. Дні напралёт яны праводзілі ў шпіталі, неахвотна адрываючыся ад працы дзеля ўрокаў. Анастасія да канца свайго жыцця ўспамінала пра гэтыя дні:
Пад хатнім арыштам
У ноч на 2 сакавіка 1917 года Лілі Дэн заставалася начаваць у палацы, у Малінавым пакоі, разам з вялікай княжной Анастасіяй. Дзецям, каб яны не хваляваліся, тлумачылі, што войскі, што акружылі палац, і далёкія стрэлы — вынік праводжаных вучэнняў. Аляксандра Фёдараўна меркавала «хаваць ад іх праўду так доўга, як толькі будзе магчыма». У 9 гадзін 2 сакавіка пазналі пра адрачэнне цара.
У сераду, 8 сакавіка, у палацы з’явіўся граф з паведамленнем, што Часовы ўрад прыняў рашэнне пасадзіць імператарскую сям’ю пад хатні арышт у Царскім сяле. Было прапанавана скласці спіс людзей, якія хацелі застацца з імі. Лілі Дэн неадкладна прапанавала свае паслугі.
9 сакавіка пра адрачэнне бацькі паведамілі дзецям. Праз некалькі дзён вярнуўся Мікалай. Жыццё пад хатнім арыштам апынулася досыць ніштаватым. Давялося зменшыць колькасць страў падчас абеду, бо меню царскай сям’і час ад часу абвяшчалася публічна, і не трэба было даваць лішнюю нагоду для правакавання і без таго раз’юшанага натоўпу. Цікаўныя часта глядзелі праз дубцы агароджы, як сям’я гуляе па парку і часам сустракалі яе свістам і лаянкай, так што шпацыры давялося скараціць.
22 чэрвеня 1917 года вырашана было пагаліць дзяўчынкам галовы, бо валасы ў іх вывальваліся з-за тэмпературы, якая ўстойліва трымалася, і моцных лекаў. Аляксей настаяў, каб яго пагалілі таксама, чым выклікаў крайняе незадавальненне ў маці.
Нягледзячы ні на што, адукацыя дзяцей працягвалася. Увесь працэс узначаліў, выкладчык французскай; сам Мікалай вучыў дзяцей геаграфіі і гісторыі; узяла на сябе ўрокі англійскай і музыкі; мадэмуазэль Шнайдар выкладала арыфметыку; графіня  — маляванне; доктар Яўгеній Сяргеевіч Боткін — рускую мову; Аляксандра Фёдараўна — Закон Боскі.
Старэйшая, Вольга, нягледзячы на тое, што яе адукацыя была скончана, часта была на ўроках і шмат чытала, дасканалячыся ў тым, што было ўжо засвоена.
У гэты час была яшчэ надзея для сям’і былога цара з’ехаць за мяжу; але Георг V, чыя папулярнасць сярод падданых імкліва падала, вырашыў не рызыкаваць і вырашыў ахвяраваць царскай сям’ёй, выклікаўшы тым самым шок ва ўласным кабінеце міністраў.
У канчатковым выніку Часовы ўрад прыняў рашэнне пра перавод сям’і былога цара ў Табольск.
У апошні дзень перад ад’ездам яны паспелі развітацца са слугамі, у апошні раз наведаць улюбёныя месцы ў парку, ставы, астравы. Аляксей запісаў у сваім дзённіку, што ў гэты дзень прымудрыўся сапхнуць у ваду старэйшую сястру Вольгу. 12 жніўня 1917 года цягнік пад сцягам японскай місіі Чырвонага Крыжа ў строгай таямніцы адбыў з запаснога шляху.
Табольск
26 жніўня на параходзе «Русь» імператарская сям’я прыбыла ў Табольск. Дом, прызначаны для іх, яшчэ не быў гатовы, таму першыя восем дзён яны правялі на параходзе.
Жыццё ў губернатарскім асабняку было досыць аднастайным; галоўная забаўка — назіраць за мінакамі з акна. З 9:00 да 11:00 — урокі. Гадзінны перапынак на шпацыр разам з бацькам. Ізноў урокі з 12:00 да 13:00. Абед. З 14:00 да 16:00 шпацыры і няхітрыя забаўкі накшталт хатніх спектакляў, ці ўзімку — катанні з уласнаруч выбудаванай горкі. Анастасія, паводле ўласных слоў, з захапленнем нарыхтоўвала дровы і шыла. Далей па раскладзе шлі вечаровая служба і адыход да сну.
У верасні ім дазволілі выходзіць у бліжэйшую царкву да ранішняй службы. Ізноў жа, салдаты ўтваралі жывы калідор аж да самых царкоўных дзвярэй. Дачыненне мясцовых жыхароў да царскай сям’і было хутчэй зычлівым.
пісала яна сястры Марыі ў вялікодны тыдзень 1917 года.
гэта радкі з іншага ліста, адрасаванага вялікай княгіні Ксеніі Аляксандраўне.
Екацярынбург
У красавіку 1918 года Прэзідыум Усерасійскага Цэнтральнага выканаўчага камітэта чацвёртага склікання прыняў рашэнне пра перавод былога цара ў Маскву дзеля суда над ім. Пасля доўгіх ваганняў, Аляксандра вырашылася суправаджаць мужа, «для дапамогі» з ёй павінна была з’ехаць Марыя.
Астатнія павінны былі чакаць іх у Табольску, у абавязкі Вольгі ўваходзіла клапаціцца пра хворага брата, Таццяны — весці хатнюю гаспадарку, Анастасіі — «усіх забаўляць». Зрэшты, у пачатку з забаўкай ішло туга, у апошнюю ноч перад ад’ездам ніхто не стуліў вачэй, і калі раніцай да парога былі пададзены сялянскія падводы для цара, царыцы і суправаджальнікаў, тры дзяўчынкі — «тры фігуры ў шэрым» са слязьмі праводзілі тых, хто з’язджалі, да самых варот.
У спусцелым доме жыццё працягвалася павольна і сумна. Варажылі па кнігах, чыталі адзін аднаму, гулялі. Анастасія па-ранейшаму качалася на арэлях, малявала і гуляла з хворым братам. Паводле ўспамінаў Глеба Боткіна, сына, загінулага разам з царскай сям’ёй, аднойчы ён убачыў Анастасію ў акне, і пакланіўся ёй, але ахова неадкладна прагнала яго прэч, пагражаючы страляць, калі ён асмеліцца падысці так блізка яшчэ раз.
3 мая 1918 гады стала ясна, што паводле нейкай прычыны ад’езд былога цара ў Маскву быў скасаваны і замест гэтага Мікалай, Аляксандра і Марыя змушаны былі спыніцца ў ў Екацярынбургу, рэквізаваным новай уладай адмыслова дзеля таго, каб размясціць царскую сям’ю. У лісце, пазначанаму гэтай датай, імператрыца загадвала дочкам «слушна распарадзіцца медыкаментамі» — пад гэтым словам меліся на ўвазе каштоўнасці, якія атрымалася схаваць і захапіць з сабой. Пад кіраўніцтвам старэйшай сястры Таццяны, Анастасія зашыла астатнія ў яе ўпрыгожванні ў гарсэт сукенкі — пры ўдалым збегу абставін меркавалася за іх выкупіць сабе шлях да выратавання.
19 мая нарэшце было вырашана, што астатнія дочкі і Аляксей, да таго чакай досыць падужэлы, далучацца да бацькоў і Марыі ў доме Іпацьева ў Екацярынбургу. На наступны дзень, 20 мая, усе чацвёра селі зноў на параход «Русь», які даставіў іх у Цюмень. Паводле ўспамінаў сведак, дзяўчынак везлі ў зачыненых на ключ каютах, Аляксей ехаў разам са сваім дзеншчыком па прозвішчы Нагорны, доступ да іх у каюту быў забаронены нават для лекара.
22 мая параход прыбыў у Цюмень, і далей на адмысловым цягніку чацвярых дзяцей даставілі ў Екацярынбург. Анастасія захоўвала пры гэтым выдатны настрой, у лісце, што расказвае пра падарожжа, чуюцца ноткі гумару:
23 мая ў 9 гадзін раніцы цягнік прыбыў у Екацярынбург. Тут ад дзяцей выдалілі прыбылых разам з імі выкладчыка французскай мовы Жыльяра, матроса Нагорнага і. Да цягніка былі пададзены экіпажы і ў 11 гадзін раніцы Вольга, Таццяна, Анастасія і Аляксей былі нарэшце дастаўлены ў дом інжынера Іпацьева.
Жыццё ў «доме асаблівага прызначэння» было аднастайным, нудным — але не больш за тое. Уздым у 9 гадзін, сняданак. У 2.30 — абед, у 5 — паўдзённы чай і вячэра ў 8. Спаць сям’я клалася ў 10.30 вечара. Анастасія разам з сёстрамі шыла, гуляла па садзе, гуляла ў карты і чытала маці ўслых духоўныя выданні. Крыху пазней дзяўчынак навучылі пекчы хлеб і яны з захапленнем аддаваліся гэтаму занятку.
У аўторак 18 чэрвеня 1918 года, Анастасія адсвяткавала свой апошні, 17-ы дзень нараджэння. Надвор’е ў той дзень стаяла выдатнае, толькі да вечара грымнула невялікая навальніца. Квітнелі бэз і мядунка. Дзяўчынкі спяклі хлеб, потым Аляксея вывезлі ў сад, і ўся сям’я далучылася да яго. У 8 вечара павячэралі, згулялі некалькі партый у карты. Спаць ляглі ў звычайны час, у 10.30 вечара.
Расстрэл
Афіцыйна лічыцца, што рашэнне пра расстрэл царскай сям’і было канчаткова прынята Уральскім саветам 16 ліпеня ў сувязі з магчымасцю здачы горада белагвардзейскім войскам і змовай наконт выратавання царскай сям’і, якая нібы выявілася. У ноч з 16 на 17 ліпеня ў 23 гадзіны 30 хвілін два асобаўпаўнаважаныя ад Уралсветам уручылі пісьмовы загад пра расстрэл камандзіру атрада аховы П. З. Ярмакову і каменданту дома камісару Надзвычайнай следчай камісіі. Пасля кароткай спрэчкі пра спосаб выканання пакарання смерцю, царскую сям’ю абудзілі і пад падставай магчымай страляніны і небяспекі быць забітымі кулямі, якія рыкашэцяць ад сцен, прапанавалі спусціцца ў вуглавы паўпадвальны пакой.
Паводле справаздачы Якава Юроўскага, Раманавы да апошняга моманту ні пра што не падазравалі. У падвал па вымозе Я. М. Юроўскага былі прынесены крэслы, на якія селі імператрыца і Мікалай з сынам на руках. Анастасія разам з сёстрамі стаяла ззаду. Сёстры прынеслі з сабой некалькі сумачак, Анастасія захапіла таксама сабаку Джымі, якая суправаджала яе ўвесь час высылкі.
Існуюць звесткі, што пасля першага залпа Таццяна, Марыя і Анастасія засталіся жывымі, іх выратавалі каштоўнасці, зашытыя ў гарсэты сукенак. Пазней дапытаныя следчым Сакаловым сведкі паказалі, што з царскіх дачок Анастасія даўжэй усіх супрацівілася смерці, ужо параненую яе «давялося» дабіваць багнетамі і прыкладамі. Паводле матэрыялаў, выяўленых гісторыкам Эдвардам Радзінскім, даўжэй усіх жывой заставалася, прыслуга Аляксандры, якой атрымалася абараніць сябе падушкай, напоўненай каштоўнасцямі.
Разам з трупамі сваякоў цела Анастасіі загарнулі ў просціны, знятыя з ложкаў вялікіх княжнаў, і вывезлі ва для пахавання. Там трупы, знявечыўшы да поўнай непазнавальнасці ўдарамі прыкладаў і сернай кіслатой, скінулі ў адну са старых шахтаў. Пазней следчы Сакалоў выявіў тут труп сабакі Арціна. Пасля расстрэлу ў пакоі вялікіх княжнаў быў знойдзены апошні малюнак, зроблены рукой Анастасіі, — арэлі паміж дзвюх бяроз.
Характар. Сучаснікі пра Анастасію
Паводле ўспамінаў сучаснікаў, Анастасія была маленькай і сытнай, з русымі з рыжынкай валасамі, з вялікімі блакітнымі вачамі, успадкаванымі ад бацькі.
Фігурай Анастасія адрознівалася даволі сытнай, як і яе сястра Марыя. Шырокія сцёгны, стройны стан і добры бюст яна ўспадкавала ад маці. Анастасія была невысокай, моцна збітай, але ў той жа час, здавалася трохі паветранай. Тварам і целаскладам была праставатая, саступаючы станістай Вользе і далікатнай Таццяне. Анастасія адзіная ўспадкавала ад бацькі форму твару-злёгку выцягнутую, з выступаючымі скуламі і шырокім ілбом. Яна зусім вельмі была падобная на бацьку. Буйныя рысы твару — вялікія вочы, буйнаваты нос, мяккія вусны, рабілі Анастасію падобнай на юную Марыю Фёдараўну — яе бабулю. Анастасія мела хвалістыя валасы, даволі цвердаватыя.
Гаварыла хутка, але выразна. Голас мела высокі, глыбокі. Мела звычку гучна смяяцца і рагатаць.