cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дубовікі (Шумілінскі раён)
Дубо́вікі (, Дубовики) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавета.
Копцевічы
Назву Ко́пцевічы маюць:
Чонкі
Чо́нкі  (, Чёнки) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці, на рацэ Сож. Адміністрацыйны цэнтр Чонкаўскага сельсавета.
Знаходзяцца за 3 км на поўдзень ад Гомеля. На поўдні мяжуюць з лесам.
Прырода
На поўдні мяжуе з Чонкаўскім лесам, якія складаецца, у асноўным, з лісцяных парод, такіх як дуб (вялікая частка лесу — рэліктавая дуброва) граб, клён, бяроза, асіна, на забалочаных месцах — чорная вольха. Нізінныя ўчасткі лесу перыядычна затапляюцца падчас вясновай паводкі водамі ракі Сож.
З іглічных парод прысутнічаюць хвоя (у прымешкі з дубам, фарміруючы змешаны дрэвастой, або, на больш высокіх участках — у выглядзе хваёвых бораў, часткова штучнага паходжання) і, спарадычна, елка (як падлесак, рэдка — у выглядзе невялікіх ельнікаў). Яловыя ўчасткі лесу — сама паўднёвыя на тэрыторыі Беларусі.
Праз лес працякае невялікая рэчка (часткова забалочаная). Значная частка лесу — тэраса ракі Сож, зрэзаная старажытнымі рэчышчамі Сажа з глыбокамі пойаміі (цяпер — цалкам зарослымі) і высокімі краямі.
Жывёльны свет разнастайны: прысутнічаюць лясныя, балотныя і пойменна-лугавыя віды земнаводных, птушак і млекакормячых. Сустракаюцца лось, дзік, казуля, лісіца, заяц, куніца, вавёрка. З птушак распаўсюджаны совы, дзятлы, На адкрытых забалочаных участках і ў пойме Сожа — шэрая чапля, зрэдку сустракаецца белая чапля. На лугах і палях паблізу Чонак — бусел, каршун.
Чонкаўскі лес мае вялікае рэкрэацыйнае і экалагічнае значэнне.
Гісторыя
Археолагі за 400 м на паўднёвы захад, выявілі паселішчы 3 чвэрці I тысячагоддзя н. э. і эпохі Русі. Гэтая знаходка сведчыць пра засяленне гэтых месцаў са старажытных часоў.
Паводле пісьмовых крыніц вёска вядомая з XVII стагоддзя, калі тут пачалі сяліцца ўцекачы з Масковіі праз рэлігійны пераслед.
Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расійскай імперыі. У 1775 годзе на землях шляхцічаў Клічаўскіх і Усціновічаў заснаваны стараверскі Успенскі мужчынскі манастыр, які ў 1822 годзе перайшоў да Рускай праваслаўнай царквы. У 1877 годзе збудаваная драўляная царква, працавала цагляная вытворчасць. У 1907 годзе адкрылася народнае вучылішча.
У 1927 годзе створаная сельскагаспадарчая талака. У 1940 годзе распачаў працу дзіцячы санаторый «Чонкі».
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў ліпені-жніўні 1941 года грунтаваўся аператыўна-навучальны цэнтр падрыхтоўкі дыверсійных груп. У баях 10-11 лістапада 1943 года поруч пасёлка і вёскі Бабовічы пры фарсіраванні ракі Сож загінуў 1761 савецкі салдат, пахаваны ў брацкай магіле насупраць дома адпачынку. Пасёлак вызвалены 17 кастрычніка 1943 года. На франтах загінулі 26 жыхароў пасёлка. З лютага да ліпеня 1944 года ў доме адпачынку размяшчаўся Беларускі штаб партызанскага руху.
З 1988 года цэнтр Чонкаўскага сельсавета.
Інфраструктура
Цэнтр дапаможнай гаспадаркі «Чонкі» Гомельскага прадпрыемства «Крышталь». У пасёлку знаходзяцца 9-гадовая і музычная школы, комплексна-прыёмны пункт, бібліятэка, аддзяленне сувязі, 3 крамы.
Побач з пасёлкам на беразе ракі Сож, у лесе размешчаны кліматычны курорт «Чонкі». Ён складаецца з дома адпачынку, абласнога дзіцячага санаторыя «Жывіца», абласной дзіцячай туберкулёзнай станцыі «Чонкі», туберкулёзнага санаторыя, турыстычна-аздараўленчага цэнтру «Сож», 3 санаторыяў-прафілакторыяў, базы адпачынку.
Забудова
У пасёлку 946 жылых дамоў (2004). Планаванне складаецца са злёгку выгінастай з мерыдыяннай арыентацыяй вуліцы. Забудова двухбаковая, дамы цагляныя і драўляныя, сядзібнага тыпу.
Славутасці
За 1 км на ўсход ад прафілакторыя «Гомсельмаш», у лесе, каля дачнага пасёлка знаходзіцца гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку V стагоддзе да н. э. — V стагоддзе н. э. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.
Азярок
Азяро́к (, Озерок) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Запольскага сельсавета.
Крыстаполле
Крыстапо́лле (, Кристополье) — пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Балатнянскага сельсавета.
Захапленне (BioShock)
Захапленне (Rapture) — выдуманы падводны горад, які з’яўляецца месцам дзеяння ў камп’ютарных гульнях BioShock і BioShock 2, эпізадычна з’яўляецца ў BioShock Infinite. У перадгісторыі горад апісваецца як ўтопія, створаная бізнес-магнатам Эндру Раянам у сярэдзіне 1940-х гадоў, горад планаваўся як месца жыхарства найвялікшых мысляроў чалавецтва ва ўмовах росквіту свабоднага рынкавага гандлю без прыгнёту з боку ўрадаў свету. Тым не менш, гэтыя ідэалы не былі ажыццявіць у жыццё, ператварыўшыся ў антыўтопію. Напярэдадні 1959 года ў Захапленні ўспыхнула грамадзянская вайна, у выніку чаго большая частка насельніцтва горада загінула. Выжылыя грамадзяне ператварыліся ў «мутантаў» (Splicers), звар’яцелых людзей, якія змяніліся пад уздзеяннем рэчыва, вядомага як АДАМ (ADAM).
BioShock
Галоўны герой трывае крушэнне самалёта над водамі Атлантычнага акіяна, але ратуецца, схаваўшыся ў самотным маяку, які аказваецца таемным уваходам у горад. Захапленне ахопленае грамадзянскай вайной, сістэмы без належнага абслугоўвання прыходзяць у заняпад, але запас трываласці, укладзены пры будаўніцтве горада, дазваляе яму працягваць функцыянаваць аўтаномна.
BioShock 2
У другой частцы гульні дзеянне адбываецца праз дзесяць гадоў. Захапленне прыйшло ў заняпад, горад разбураны, мутацыі насельніцтва за апошнія дзесяць гадоў пагоршыліся, частка памяшканняў затопленая.
BioShock Infinite
Галоўны герой гульні Букер Дэ Віт трапляе ў Захапленне з-за разрыву прасторы і часу, створанага Элізабет. У адным з праходаў Захаплення можна ўбачыць мёртвага Вялікага Татульку і маленькую сястрычку, якая плача каля яго цела.
Дубрава (Шумілінскі раён)
Дубра́ва (, Дубрава) (да 30 ліпеня 1964 года Бу́балі II ) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавета.
Ленінскі (Рагачоўскі раён)
Ле́нінскі (, Ленинский) — пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Балатнянскага сельсавета.
Аланцьева
Ала́нцьева (, Алантьево) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Жалудова (Шумілінскі раён)
Жалудо́ва (, Желудово) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавета.
Баякоўшчына
Баяко́ўшчына (, Бояковщина) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Запольскага сельсавета.
Глінішча (Аршанскі раён)
Глі́нішча (, Глинище) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Да 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Межаўскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Запольскага сельсавета.
Махавая
Махава́я (, Моховая) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Балатнянскага сельсавета.
Максім Віталевіч Паўлавец
Максім Паўлавец (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Крумкачы».
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў пінскай «Хвалі», а ўлетку 2013 года перайшоў у клуб «Смалявічы-СТІ». У пачатку 2014 года ўслед за галоўным трэнерам Юрыем Пунтусам перабраўся ў мазырскую «Славію», дзе стаў трывала з’яўляцца на полі, выходзячы на замену, і дапамог клубу вярнуцца ў Вышэйшую лігу.
Сезон 2015 распачаў у дублі мазыран. 10 жніўня 2015 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, правёўшы ўвесь матч супраць «Шахцёра» (1:6). Усяго ў сезоне 2015 сем разоў з’явіўся на полі ў Вышэйшай лізе. У сезоне 2016 стаў часцей з’яўляцца ў асноўнай камандзе, звычайна выходзячы на замену. Сезон 2017 пачынаў як ігрок ратацыі, а ўлетку замацаваўся ў стартавым складзе мазыран.
У лютым 2018 года пачаў трэніравацца разам з пінскай «Хваляй» і ў выніку перайшоў у родны клуб на правах арэнды. У сезоне 2018 трывала з’яўляўся ў стартавым складзе пінчукоў. У студзені 2019 года стала вядома, што паўабаронца перарве футбольную кар’еру з-за службы ў арміі.
У красавіку 2020 года стаў іграком мікашэвіцкага «Граніта», дзе быў трывалым іграком стартавага складу. У студзені 2021 года стаў трэніравацца з пінскай «Хваляй» і ў лютым падпісаў кантракт. Пачынаў сезон 2021 у стартавым складзе каманды, са жніўня стаў часцей выхадзіць на замену. У лютым 2022 года па заканчэнні кантракт пакінуў клуб.
У красавіку 2022 года папоўніў склад «Крумкачоў». У красавіку 2023 года падоўжыў кантракт з клубам.
Міжнародная кар’ера
26 сакавіка 2017 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, адгуляўшы першы тайм таварыскага матча супраць Латвіі (3:4) і адзначыўшыся галявой перадачай.
Помнік дойліду Іаану
Помнік дойліду Іаану — помнік у Полацку, прысвечаны славутаму палачаніну, дойліду Іаану, які стварыў Спаса-Праабражэнскі храм Спаса-Ефрасіннеўскага жаночага манастыра. Размешчаны ў мікрараёне Аэрапорт на вуліцы Максіма Багдановіча, побач з будынкам будаўніча-мантажнага трэста № 22.
Аўтарам помніка з'яўляецца скульптар Аляксандр Шапо. Помнік пастаўлены на сродкі 17 полацкіх будаўнічых арганізацый і ўрачыста адкрыты 24 мая 2012 года падчас святкавання 1150-годдзя Полацка. На адкрыцці выступіў старшыня Полацкага гарвыканкама Аляксандр Пазняк.
Вышыня помніка складае каля 5 метраў, скульптура адліта з бронзы і мае вышыню 3,5 метры. Дойлід Іаан, паказаны ў манаскім абліччы, прыціскае да грудзей сваё тварэнне — царкву, якую зрабіў па замове святой Ефрасінні.
Гразіна (Аршанскі раён)
Гра́зіна (, Грязино) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Да 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Межаўскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Запольскага сельсавета.
Ды (басейн Паўночнага мора)
Ды (Dee, Dè) — рака даўжынёй каля 154 км у паўночна-ўсходняй Шатландыі, у вобласці Абердзіншыр.
Рака Ды ўяўляе таксама цікавасць для рыбалоўства: у сярэднім цячэнні шмат ласося.
Помнікі неаліту на Аркнейскіх астравах
Помнікі неаліту на Аркнейскіх астравах — група помнікаў, якія размешчаны на востраве Мэйнлэнд у Аркнейскім архіпелагу на поўначы Шатландыі і датуюцца 3000-2000 гадамі да н.э. Гэтыя помнікі неаліту даюць уяўленне пра культурныя дасягненні таго часу.
Шэсць асноўных помнікаў былі ўключаны ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА 2 снежня 1999 года. На плане кіравання аб'ектам, прынятым у 2001 годзе, Уотч-Стоўн і Барнхаўз-Стоўн былі далучаны да помніка «Камяні Стэнес».
Апісанне аб'ектаў
Група помнікаў складаецца з :
Камяні Стэнес уяўляюць сабой чатыры захаваныя камяні з 11 (ці 12) першапачатковых камянёў, размешчаныя ў форме эліпса дыяметрам 30-32 м. Камяні былі пастаўлены паміж 3100 і 2900 гадамі да н.э. Самы высокі з захаваных камянёў дасягае 5,7 метраў. Камяні з'яўляюцца адным з самых ранніх прыкладаў стварэння каменных кругоў. Частка элементаў круга была выкарыстана паўторна праз тры тысячы гадоў пасля яго з'яўлення, што пацвярджаецца знаходкамі ў паселішчы Барнхаўз непадалёк. Барнхаўз-Стоўн — маналітны камень вышынёй 3 метра, размешчаны недалёка ад Мейсхау. Камень стаіць на адной лініі з уваходам у пахавальную камеру ў кірунку да зімовага світанку (паўднёваму захаду) на адлегласці 0,8 км і бачны з камеры. Уотч-Стоўн — камень на мосце Бродгар, вертыкальны маналіт вышынёй 5,6 метра. У 1930 годзе быў знойдзены фундамент другога каменя за 12,8 метраў ад першага.
Мейсхау з'яўляецца вялікай пахавальнай камерай эпохі неаліту. Курган вышынёй звыш 7 метраў і дыяметрам 35 метраў быў узведзены 5000 гадоў назад на штучнай платформе. Вакол кургана знаходзіцца роў шырынёй 14 м і глыбінёй 2 м. Некаторыя камяні, выкарыстаныя пры будаўніцтве, важаць да 30 тон. Мейсхау з'яўляецца аб'ектам археалагічных даследаванняў з 1861 года.
Скара-Брэй — паселішча на краю заліва Скейл, якое датуецца 3100-2500 гадамі да н.э. Частка паселішча была разбурана морам. Яно было выяўлена пасля моцнага шторму ў 1850 годзе. Паводле меркавання сучасных навукоўцаў, існуюць рэшткі паселішча на паўднёвым усходзе.
Круг Бродгара, адно з самых добра захаваных мегалітычных кольцаў Брытанскіх астравоў (захавалася 36 з 60 камянёў). Дыяметр круга — 104 метра. Вакол кольца размешчаны роў шырынёй 10 м і глыбінёй 3,4 м, частка якога была разбурана ў 1973 годзе. У раёне кольцаў знаходзіцца 13 курганоў неаліту і бронзавага веку.
Ахова аб'екта
У 1998 годзе разам з намінацыяй аб'ектаў было складзена чатыры планы кіравання для розных элементаў, якія былі аб'яднаны ў 2000 годзе і апублікаваны ў сакавіку 2001 года пасля публічных кансультацый.
Складзены ў 2008 годзе план па кіраванні аб'ектамі аб'ядноўвае працу партнёраў: Гістарычнай Шатландыі, Савета Аркнейскіх астравоў, Прыроднай спадчыны Шатландыі і Каралеўскага таварыства абароны птушак. План разглядае пытанні кіравання тэрыторыяй у бліжэйшыя пяць гадоў, доўгатэрміновае планаванне на наступныя 30 гадоў, а таксама праводзіць ацэнку кіравання аб'ектам з моманту прыняцця яго ў лік аб'ектаў Сусветнай спадчыны.
Фармальна, перагляд плана прызначаны на 2012—2013 гады.
Забар’е 1
У 2011 годзе вёска Забар’е была перайменавана ў Забар’е 1.
Новая Алешня
Но́вая Але́шня (, Новая Олешня) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Балатнянскага сельсавета.
Оюм
Оюм (Aujom «рачная вобласць», «краіна вод») — паводле гоцкага гісторыка Іардана, частка Скіфіі, у якую прывёў народ готаў іх кароль Філімер, прыцягнуты «вялікім багаццем тых краёў». Па словах гісторыка, гэта мясцовасць «акружана зыбкімі балотамі і вірамі». Раней готаў яе займаў народ спалаў.
Лакалізацыя
Оюм традыцыйна лакалізуецца ў Прыдняпроўі. Л. М. Гумілёў гаворыць пра тое, што готы займалі правабярэжжа Дняпра; савецкія каментатары «Гетыкі» атаясамляюць Оюм са скіфскай Гілеяй (левабярэжжа ніжняга Дняпра). Не выключана, што менавіта з прычыны рассялення па розныя бакі Дняпра адбыўся падзел гоцкага народа на остготаў і вестготаў. Першымі кіраваў род Амалаў, другімі — род Балтаў.
Акадэмік В. В. Сядоў, на падставе археалагічных знаходак, лакалізуе Оюм, гоц. Aujom «водная краіна», ням. Aue «тэрыторыя акружаная вадой, багністая мясцовасць», у раёне абмежаваным з усходу Пінскімі балотамі, з поўначы Нараўскімі балотамі, з захаду — багністай мясцовасцю на памежжы з Любельшчынай, паколькі, паводле даных археалогіі, шлях готаў з вельбарскай культуры праходзіў на ўсход ад Віслы да сярэдняга Днястра, дзе яны і раздзяліліся.
Крыніцы
Іардан прызнае, што крыніцамі яго звестак пра прарадзіму готаў служылі народныя паданні і праца Аблавія: «гэта ўзгадваецца ў старажытных іх песнях як бы накшталт гісторыі і для ўсеагульнага ведання». Паданні пра войны готаў з гунамі і пра знаходжанне першых на Дняпры захавалі некаторыя скандынаўскія «сагі даўніх часоў». Найбольш цікавая сярод іх сага пра Хервёр, дзе апісана бітва гунаў і готаў, а таксама згадана гоцкая сталіца на Дняпры — Археймар. У археалагічным плане Оюму адпавядае чарняхоўская культура.
Гібель
Скарыстаўшыся крызісам рымскай дзяржаўнасці ў III стагоддзі, готы пасля некалькіх дзесяцігоддзяў сутыкненняў вымусілі Аўрэліяна вывесці рымскіх салдатаў з Дакіі. Для ўласнай абароны ад качэўнікаў, магчыма, імі былі збудаваны Зміевы валы. У апошняй траціне IV стагоддзя, пры Германарыху, пад ціскам орд гунаў, якія наступалі з усходу, готы былі вымушаны пакінуць Оюм і перасекчы межы Рымскай імперыі. Кульмінацыяй гоцкага ўварвання стаў разгром імператарскай арміі пры Адрыянопалі ў 378 годзе.
У германскім эпасе
У Сазе пра Інглінгаў згадваецца пра Вялікую ці Халодную Швецыю на поўнач ад Чорнага мора. Самая вядомая рака гэтай краіны Танаіс, у нізоўях якой размешчана краіна Ванаў, а на ўсход Асгард.
Дубніцы
Дубні́цы (, Дубницы) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Стайкаўскага сельсавета.
Пабеда (Рагачоўскі раён)
Пабе́да (, Победа) — былы пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Балатнянскага сельсавета.
Ліквідаваны ў 2014 годзе.
Чарняхоўская культура
Чарняхоўская культура прасочваецца там, дзе старажытныя аўтары размяшчаюць готаў, прычым згасае як раз у той час, калі готы мігрыруюць з Прычарнамор'я на захад Еўропы. На гэтай падставе большасць гісторыкаў (П. Райнеке) злучаюць гэту культуру з дзяржавай готаў.
Больш ранні этап развіцця этнаса ўяўляе вельбарская культура. Апроч асноўнага (гоцкага), прызнаецца наяўнасць сярод чарняхоўцаў і іншых этнічных элементаў (сарматы, гепіды, дакі, фракійцы, геты, славяне-анты).
Этымалогія
Названа па магільніку ў сяла Чарняхоў Кагарлыцкага раёна Кіеўскай вобласці, даследаванаму В. В. Хвойкам ў 1900—1901 гадах. На тэрыторыі Румыніі чарняхоўская культура называецца Сынтана-дэ-Мурэш—Чарняхоў па назве паселішча ў трансільванскім жудзецы Мурэш. Даследаваны рэшткі паселішчаў і грунтавыя магільнікі.
Жылья
Чарняхоўцы жылі ў вялікіх неўмацаваных паселішчах. Наземныя жытлы і зямлянкі размяшчаліся радамі. Плошча некаторых наземных хат, якія належалі, верагодна, вялікім патрыярхальным сем'ям, перавышала 100 м². У наземных пабудоў сцяны ўзводзіліся з жэрдак, абмазаных глінай. Падлогі ўяўлялі або ўтрамбаваную зямлю, або пакрываліся глінай. Жытлы ацяпляліся каменнымі або глінянымі ачагамі. Каля хат знойдзены гаспадарчыя пабудовы і ямы-сховішчы, часам глыбінёй да 3 метраў.
Па мяжы распаўсюджвання Чарняхоўскай культуры да нашага часу захаваліся так званыя Зміевы і Траянавы валы.
Металургія
Былі развіты жалезаапрацоўчае, кавальскае, бронзаліцейнае, каменясечнае, кастарэзнае рамёствы, прычым майстры працавалі пераважна па замовам і толькі часткова на рынак. Аналіз тэхналогіі выяўляе адносна высокі ўзровень жалезаапрацоўчага рамяства. Жалезаапрацоўчыя гораны адкрыты на паселішчах у невялікай колькасці. Асобнае скопішча такіх горанаў выяўлена пад Уманню.
У Ільінецкім раёне Вінніцкай вобласці выяўлены Ільінецкі кар'ер — старажытны кар'ер па здабычы вулканічнага туфу для вырабу жоранаў да млыноў. Археолаг П. І. Хаўлюк, які выявіў кар'ер, датуе яго стварэнне III ст. н.э. і прыпісвае яго да Чарняхоўскай культуры.
Чарняхоўскія ювеліры выраблялі розныя ўпрыгажэнні з бронзы, серабра, золата. Былі распаўсюджаны ўпрыгажэнні з напаўкаштоўных камянёў, бурштыну і шкла. У вырабе ювелірных вырабаў выкарыстоўвалася зернь і скань. Адзенне зашпільвялася на плячы мастацка аформленымі металічнымі фібуламі. Іншымі відамі ўпрыгажэнняў былі скроневыя кольцы, бранзалеты, грыўні, раменныя бляхі.
Кераміка
Кераміка выраблялася галоўным чынам на ганчарным крузе і адрознівалася разнастайнасцю формаў. Знойдзены чыгуны, міскі, чары, гарлачы, кубкі, чаркі, вазы з трыма ручкамі. У побыце карысталіся таксама шклянымі кубкамі, касцянымі грабянямі, бронзавымі фібуламі. Ганчарныя гораны выяўлены больш чым на 20 паселішчах. У горане з Будэштаў (на тэрыторыі Малдовы) абпальваліся 150 пасудзін адначасова. Ганчарная кераміка пераважала над ляпной у большасці паселішчаў.
Пахавальны абрад
У пахавальным абрадзе спалучаліся трупаспаленні (палі пахавальных урнаў) і трупапакладанні (апошнія пераважалі). У інвентары пахаванняў — кераміка, шкляныя кубкі, фібулы і касцяныя грабяні.
Гаспадарка
Жывёлагадоўля, земляробства, рамяство, паляванне, рыбалоўства. Уздым земляробства ў эпоху чарняхоўскай культуры адзначаны ўдасканаленнем плуга і рала з жалезнымі наканечнікамі; вол і конь выкарыстоўваліся, верагодна, як цяглавая сіла; пашырыўся склад культурнай травы; пад раллю асвоены значныя плошчы. Земляробства было падсечным і аблогавым. Прадукцыю сельскай гаспадаркі чарняхоўцы захоўвалі ў ямах-сховішчах або ў вялікіх гліняных пасудзінах — «зерневіках». Збожжа малолі жоранамі. З хатніх жывёл разводзілі буйную і дробную рагатую скаціну, свіней, коней, свойскую птушку.
Квітнеў гандаль з найбліжэйшымі антычнымі цэнтрамі. Пра гэта сведчаць імпартныя прадметы (амфары, у якіх прывозілі віно і аліўкавы алей, шкляныя кубкі, радзей — чырвоналакавыя пасудзіны) — цэлыя і ў абломках, выяўленыя на ўсіх помніках чарняхоўскай культуры. У знешнім і нутраным гандлі выкарыстоўвалася рымская манета. На тэрыторыі чарняхоўскай культуры выяўлена больш за тысячу манетных скарбаў. Некаторыя рысы чарняхоўскай культуры склаліся пад уплывам познеантычнай цывілізацыі.
Этнічны склад
Чарняхоўская культура па часе і геаграфіі супадае з дзяржавай Оюм, заснаванай готамі напачатку III ст. н.э. і знішчанай гунамі ў канцы IV стагоддзя. Аднак большасць даследчыкаў лічыць, што чарняхоўская культура была поліэтнічнай. Апроч германцаў, тут жылі фракійцы-дакі, іранамоўныя сарматы, анты. Меркаванне пра такую поліэтнічнасць чарняхоўскай культуры грунтуецца, галоўным чынам, на наяўнасці лакальных асаблівасцей у хатабудаванні, кераміцы і пахавальным абрадзе яе носьбітаў.
Акадэмік Сядоў В. В. адзначае, што асноўным насельніцтвам чарняхоўскай культуры былі славяне-анты (пераважна з поўначы гэтай культуры), скіфа-сарматы (на поўдні), фракійцы і балты. Германскі (вельбарскі) элемент сканцэнтраваны ў Пруцка-Днястроўскай вобласці, што пацвярджаюць гістарычныя крыніцы, і невялікая колькасць іх таксама адзначаецца ў Ніжнім Падняпроўі. На падставе археалагічных крыніц Сядоў выводзіць, што Оюм («водная краіна») знаходзіўся ў раёне Палесся, абмяжоўваючыся Пінскімі балотамі.
Асабняком стаіць меркаванне Б. А. Рыбакова, які лічыў, што чарняхоўскую культуру трэба было б хутчэй адносіць да ранняй старажытнаславянскай, і дасканалы аналіз, праведзены археолагам, хутчэй сведчыць не пра зараджэнне чарняхоўскай культуры за кошт готаў, якія затрымаліся там, але хутчэй пра прыкметны яе заняпад у той перыяд. Існуе гіпотэза пра перарастанне яе ў пражскую культуру, аднак кераміка гэтых культур значна адрозніваецца.
Лічыцца, што менавіта ў часы існавання чарняхоўскай культуры праславянская мова запазычыла шмат слоў германскага паходжання, напрыклад, хлеў, кацёл, шлем, труба, царква.
Антрапалагічнае аблічча
Чарняхоўскае насельніцтва выяўляе блізкасць да вельбарскай культуры і характарызуецца кельцкім і балцкім тыпам. Насельніцтва, блізкае да пшэварскай культуры і зарубінецкай культуры, не пакінула антрапалагічных помнікаў, паколькі хавала памерлых па абрадзе крэмацыі. Фіксуюцца значныя міграцыйныя патокі з раёнаў Цэнтральнай і Паўночнай Еўропы.
Антон Вячаслававіч Бурко
Антон Бурко (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
Клубная кар’ера
З 2012 года выступаў за дубль «Белшыны». 23 лістапада 2014 года дэбютаваў у асноўнай камандзе бабруйчан, выйшаўшы на замену на 83-й хвіліне ў матчы супраць магілёўскага «Дняпра» (1:1). У сезоне 2015 стаў часцей з’яўляцца на полі, правёў 8 матчаў у Вышэйшай лізе і 4 — у Кубку Беларусі.
У лютым 2016 года падпісаў новы кантракт з «Белшынай». Сезон 2016 поўнасцю прапусціў з-за траўмы, па яго заканчэнні пакінуў каманду і завяршыў кар’еру, перайшоўшы ў кіберспорт.
Вілы (значэнні)
Вілы:
Дубраўка (Межаўскі сельсавет)
Ду́браўка (, Дубровка) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Іспанская фаланга
Іспа́нская Фала́нга (Falange Española) — крайне правая палітычная партыя ў Іспаніі. Заснавана ў 1933 у, пры аўтарытарным рэжыме Франсіска Франка — кіруючая і адзіная законная партыя ў краіне (1936—1975).
Пасля смерці Франка ў 1975 годзе і дэмакратычных працэсаў у Іспаніі партыя распалася. У цяперашні час існуе некалькі партый і рухаў, якія прэтэндуюць на манапольнае права называцца фалангістскімі.
Ізгародзішча (Шумілінскі раён)
Ізгаро́дзішча (, Изгородище) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавета.
Рубанае
Ру́банае (, Рубаное) — былы пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Балатнянскага сельсавета.
Остготы
Остго́ты (астраготы (Ostrogothi) або грэйтунгі (Greutungi)) — старажытнагерманскае племя, якое складала ўсходнюю галіну гоцкага племяннога аб'яднання, і распалася да сярэдзіны III стагоддзя на дзве племянныя групы: вестготаў і остготаў.
Нароўні з лангабардамі остготы лічацца аднымі з далёкіх продкаў сучасных італьянцаў.
З сярэдзіны III ст. па вызваленне з-пад улады гунаў
злева|220px|thumb|Вельбарская і чарняхоўская культуры ў [[III стагоддзі н.э.:
Археалагічнымі даследаваннямі ўсталявана, што напачатку IV ст. асобныя групы носьбітаў чарняхоўскай культуры з выразнай вельбарскай традыцыяй пачалі прасоўвацца на поўнач ад ракі Стугны, выцясняючы насельніцтва кіеўскай культуры; паводле меркавання Р. У. Церпілоўскага, такая сітуацыя найбольш дакладна адпавядае апісаным Іарданам войнам остготаў з венетамі.
Заснавальнікам остгоцкага конунгства лічыцца Германарых, які паходзіў з роду Амалаў, што некалі кіравалі ўсімі готамі. Суседзі паважалі Германарыха за адвагу, у народных паданнях ён займае бачнае месца. Быўшы конунгам, Германарых аб'яднаў пад сваёй уладай некаторыя германскія плямёны — грэйтунгаў, тайфалаў і інш. (за выключэннем вестготаў) — і частку суседніх сармацкіх і аланскіх плямёнаў. Каля 370 г. каля нізоўяў Дона з'явіліся гуны і напалі на багатыя ўладанні остготаў. Германарых павёў свае войскі супраць гунаў, але быў разбіты. Пасля забойства Германарыха ў 375 г. яго пераемнік Вітымір-Вінітарый («Вітымір, пераможца венедаў») напаў на краіну падуладных гунам антаў і загадаў раскрыжаваць іх правадыра Боза, яго сыноў і 70 старэйшын; неўзабаве пасля гэтага Вітымір ваяваў з гунамі, але таксама быў разбіты і паў на полі бітвы ў 376 г. Вайскаводы Алатэй і Сафрах адступілі з ацалелымі остготамі і маленькім сынам Вітыміра да Днястра, пад прыкрыццё лагера вестготаў; астатнія остготы скарыліся гунам, якія пакінулі іх жыць на ранейшых месцах. Шматлікія остгоцкія военачальнікі і нават нашчадкі Амалаў сустракаюцца потым сярод вайскаводаў Атылы, які здзяйсняў свае паходы разам з остготамі. Пры Феадосіі частка остготаў была паселена ў Лідзіі і Фрыгіі. Пасля смерці Атылы яго дзяржава пачала распадацца, і остготы пасяліліся ў Паноніі, паўстаўшы супраць гунаў пад правадырствам трох братоў з роду Амалаў, Валаміра, Тэадэміра і Відыміра I. У 454 г. у Паноніі адбылася бітва пры рацэ Недаа, у выніку якой гунскае валадарства ў Еўропе было канчаткова падарвана.
Каралеўства остготаў
Узімку 488 г. готы сабраліся з Панонскіх раўнін у Нову, сталіцу каралеўства Тэадорыха, і ў колькасці да 250 тыс. рушылі ў Італію. Дзякуючы добра ўмацаванай Равене, Адаакр некалькі гадоў абараняўся, але ў 493 г. з ім быў заключаны мірны дагавор, паводле якога Тэадорых і ён разам павінны былі кіраваць Італіяй. Пазней Тэадорых забіў Адаакра і застаўся адзіным уладаром Італіі, а таксама Норыка, Рэцыі, Ціроля. Марай Тэадорыха была зліць остготаў і рымлян у адзін народ, аб'яднаць рымскі элемент з германскім, насадзіць рымскую культуру сярод германцаў і падпарадкаваць варвараў.
Але Тэадорых быў не імператарам, а намеснікам імператара Усходняй Рымскай імперыі (dominus rerum) і гоцкім каралём. Яго адносіны з імперыяй былі фальшывыя, бо яму трэба было жыць з ёю ў міры, але тым жа часам ён хацеў быць незалежным валадаром. Знешняя палітыка Тэадорыха мела мірны характар; ён быў старэйшым над усімі каралямі варвараў. Ён глядзеў на сябе і остготаў, як на пасярэднікаў паміж антычным светам і варварскім. Сямейства Тэадорыха атрымала рымскую адукацыю. Быўшы арыянінам, ён адрозніваўся верацерпнасцю, але рэлігійны антаганізм готаў-арыян і каталікоў-рымлян быў галоўнай перашкодай поспеху яго імкненняў. Пры двары Тэадорыха жылі Сімах, Баэцый, Касіядор, Іардан.
Рэлігійныя звады служылі нагодай да сутыкненняў каралеўства остготаў з Усходняй Рымскай імперыяй; гэта зрабіла Тэадорыха больш жорсткім, і пад канец жыцця ён стаў пераследваць рымскіх сенатараў і каталікоў. У 526 г. Тэадорых памёр, і з гэтага часу пачынаецца хуткі заняпад остгоцкага каралеўства, якое за Тэадорыхам дасягнула вышэйшай ступені росквіту.
Спачатку кіравала дачка Тэадорыха Амаласунта (526—534) як апякунка свайго малалетняга сына Аталарыха. Разумная і адукаваная, яна не карысталася любоўю готаў, таму што заступалася за рымлян. Яна вярнула дзецям Баэцыя і Сімаха канфіскаваныя маёнткі іх бацькоў, прыслухвалася ў сваёй дзейнасці да парад Касіядора, а свайго сына Аталарыха прымушала займацца навукамі.
Уварванне Велізарыя
Пасля смерці Аталарыха (у кастрычніку 534 г.) Амаласунта спрабавала вярнуць сабе каралеўскую ўладу шляхам замужжа, прапанаваўшы свайму стрыечнаму брату Тэадахаду стаць яе мужам, але кіраванне каралеўствам пакінуць выключна за ёй. Яна прымусіла Тэадахада паклясціся, што ён будзе карыстацца толькі імем караля; аднак Тэадахад, ледзь стаўшы ў лістападзе 534 г. суправіцелем сваёй жонкі, у канцы таго ж года пры дапамозе антырымскай арыяна-гоцкай партыі зрынуў Амаласунту і саслаў на востраве возера Бальсена, дзе яна ўвесну 535 г. была забіта.
Юстыніян, які яшчэ пры жыцці Амаласунты быў у зносінах з остготамі, думаючы далучыць Італію да сваёй імперыі, у 535 г. узяў на сябе ролю мсціўца за Амаласунту (якая, дарэчы, карысталася сімпатыямі рымскага насельніцтва Італіі) і абвясціў остготам вайну, якая працягвалася амаль 20 гадоў і скончылася падзеннем Остгоцкага каралеўства. Ужо напачатку гэтай вайны (535—536) да імперыі былі далучаны Далмацыя, Сіцылія, Сардзінія і Корсіка. У 536 г. Велізарый, вайскавод Юстыніяна, узяў Неапаль, скарыў Кампанію, а за ёю — і ўсю Паўднёвую Італію.
Бачачы, што Тэадахад не ў сілах абараніць сваё каралеўства, частка войска остготаў у лістападзе 536 г. новым каралём абвясціла Вітыгеса — нязнатнага, але храбрага воіна; Тэадахад неўзабаве быў забіты падасланым ад Вітыгеса воінам.
Контрнаступленне
Аднак, остготы не спынілі барацьбы. Яны абралі каралём Ільдэбада (540—541), храбрага вайскавода, пляменніка вестгоцкага караля Тэўдэса. Ён удала ваяваў з дробнымі атрадамі ворагаў, але быў забіты. У 541 г. каралём быў абраны Эрарых, які праз 5 месяцаў быў забіты за зносіны з Юстыніянам. Пасля яго смерці остготы абралі каралём Тотылу, сына брата Ільдэбада. Тотыла, сцягнуўшы да сябе раскіданыя атрады остготаў, перайшоў Апеніны, узяў Беневент, Кумы і Неапаль і заняў усю Паўднёвую Італію, а ў 546 г. увайшоў у Рым.
Уварванне Нарзеса, гібель каралеўства
Юстыніян другі раз паслаў Велізарыя ў Італію, але ў яго не было дастатковай колькасці ваенных запасаў і ў 549 г. ён выпушаны быў пакінуць Італію. Остготы авалодалі Сіцыліяй і Корсікай, разрабавалі Керкіру і берагі Эпіра. Юстыніян, аднак, не пагадзіўся на мір, які яму прапанаваў Тотыла, і рыхтаваўся да вялікай вайны. Даведаўшыся пра гэта, прыморскія гарады Анкона, Кратонэ і Цэнтумпелы, яшчэ не ўзятыя остготамі, сталі актыўна рыхтавацца да абароны, але каля Анконы быў разбіты гоцкі флот. Новы галоўнакамандуючы ўсходне-рымскіх войскаў у Італіі Нарзес рушыў да Равены. Рашучая бітва адбылася ў ліпені 552 г. пры Тагінах (у Этрурыі); остготы былі разбіты, а сам Тотыла памёр ад смяротнай раны.
Сабраўшыся ў Павіі, войскі остготаў абралі каралём Тэю, адважнага вайскавода Тотылы. Гэта быў апошні кароль остготаў. З невялікімі рэшткамі остготаў Тэя адправіўся з Павіі на дапамогу яго абложанаму брата Алагерну. На беразе ручая Сарна, які ўпадае ў Неапалітанскі заліў, ён сустрэўся з Нарзесам. Голад прымусіў остготаў уступіць у адчайны бой, які працягваўся тры дні; Тэя быў забіты, частка остготаў адправілася ў Павію, іншыя разбрыліся па Італіі. Брат Тэі, Алагерн, доўга абараняў Кумы, дзе знаходзілася каралеўская казна. Остготы яшчэ спадзяваліся вярнуць сабе Італію пры дапамозе франкаў і алеманаў, але ў 554 г. былі разбіты Нарзесам на беразе Вальтурны, ля Казіліна. Ацалелы атрад остготаў у колькасці 7000 (?) воінаў засеў у горнай крэпасці Кампсэ, добра забяспечанай харчом; праз некалькі месяцаў, аднак, і гэты атрад здаўся Нарзесу. Пасля дваццацігадовай барацьбы каралеўства остготаў пала.
Свята-Пакроўская царква (Збляны)
Свята-Пакроўская царква́ — праваслаўны храм у Зблянах Лідскага раёна. Помнік архітэктуры псеўдарускага стылю рэгіянальнага значэння.
Гісторыя
Знаходзіцца ў цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1900 г. з цэглы на месцы драўлянага храма 1671 г. Адноўлена ў 1990 г. .
Архітэктура
Крыжова-купальны аднавежавы храм. Па падоўжнай планіровачнай восі размешчаны трох'ярусная званіца з купальным верхам і арачнай галерэяй, асноўны аб'ём з пяціграннай апсідай. У прасторавай кампазіцыі дамінуе купал асноўнага аб'ёму, устаноўлены на васьмігранным светлавым барабане. Архітэктурны дэкор уключае прафіляваны карніз, ліштвы арачных аконных праёмаў, вуглавыя лапаткі.
Інтэр'ер
У інтэр'еры светлавы барабан падтрымліваюць падпружныя аркі, перакрыцці — цыліндрычныя скляпенні. Царква была вядома мясцовашанаваным абразом «Усіх гаротных радасць» («Пакроў Прасвятой Багародзіцы»), якая, паводле падання, у 1640 г. была размешчана ў капліцы, адкуль перанесена ў новы храм. .
Стараселле (Рагачоўскі раён)
Старасе́лле (, Староселье) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Балатнянскага сельсавета.
Бітва пад Халенам
Бітва пад Халенам (вядомая таксама як Бітва сярэбраных шлемаў) (12 жніўня 1914) — адбылася на бельгійскім фронце.
Скончылася тактычнай перамогай бельгійскай над нямецкай арміяй. Перамога аднак не мела стратэгічнага значэння і не перашкодзіла немцам апанаваць Бельгію.
У ёй адбылася адна з апошніх атакаў кавалерыі на Заходнім фронце. Пасля гэтай бітвы стала відавочна немагчымасць прарваць найноўшую лінію фронту кавалерыйскай атакай.
Вячаслаў Сяргеевіч Камінскі
Вячаслаў Камінскі (нар., ) — беларускі футбаліст, брамнік клуба «Астравец».
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў мінскім «Лакаматыве», дзе гуляў за дубль, пазней выступаў у Другой лізе за «Маладзечна». У 2012 годзе перайшоў у «Смалявічы-СТІ» і разам з гэтым клубам выйграў Другую лігу. З 2013 года выступаў за смалявіцкі клуб у Першай лізе, але паступова саступіў месца асноўнага брамніка Аляксандру Чаркасу, і ўлетку 2014 года перайшоў у «Слонім».
У студзені 2015 года стаў трэніравацца з мазырскай «Славіяй», якую на той момант узначальваў былы трэнер «Смалявічаў-СТІ» Юрый Пунтус. У сакавіку падпісаў кантракт з клубам. Большую частку чэмпіянату 2015 гуляў за дубль, часам з’яўляючыся на лаўцы запасных асноўнай каманды. 31 кастрычніка 2015 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, правёўшы ўвесь матч супраць «Гомеля» (3:1).
У лютым 2016 года пакінуў «Славію» і неўзабаве далучыўся да складу «Оршы», дзе стаў асноўным брамнікам. У студзені 2017 года зноў быў запрошаны на прагляд у Мазыр, аднак у выніку падпісаў кантракт з наваполацкім «Нафтанам». Правёў за асноўную каманду «Нафтана» два матчы, пасля чаго ў чэрвені 2017 года пакінуў клуб.
У красавіку 2019 года папоўніў склад чысцінскага «Андэрдога», а ў жніўні таго ж года перайшоў у «Маладзечна». Дапамог маладзечанскай камандзе па выніках сезона 2019 выйсці ў Першую лігу. У красавіку 2020 года далучыўся да «Астраўца».
Аксыўская культура
Этнічная прыналежнасць
Аксыўская культура храналагічна і тэрытарыяльна супадае (паводле Тацыта) з гатонскім «каленам» германцаў (найстаражытныя бургунды, вандалы, готы). Некаторыя даследчыкі паказваюць нароўні з готамі на ругаў як на носьбітаў аксыўскай культуры.
Заполле (Аршанскі раён)
Запо́лле (, Заполье) — аграгарадок у Аршанскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца за 22 км у напрамку на паўночны захад ад горада Орша, за 102 км ад Віцебска, за 1 км ад чыгуначнай станцыі Смальяны.
Гісторыя
Да 2004 года цэнтр Запольскага сельсавета.
У 2016 годзе да аграгарадка далучана станцыя Смаляны.
Перамовы нармандскай чацвёркі ў Мінску
Перамовы нармандскай чацвёркі ў Мінску (Мінск II) — рэкордныя 16-гадзінныя перамовы ў Мінску аб урэгуляванні крызісу ва Украіне, якія прайшлі з 11 па 12 лютага 2015 года.
Перамовы праходзілі ў мінскім Палацы Незалежнасці. Спачатку прэзідэнты Расіі Уладзімір Пуцін, Украіны Пётр Парашэнка, Францыі Франсуа Аланд і федэральны канцлер Германии Ангела Меркель сустракаліся ў вузкім складзе. Пасля амаль дзвюх гадзін перамоў лідары краін «нармандскай чацвёркі» выйшлі на сумеснае фатаграфаванне, у якім прыняў удзел і прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка. Затым адбыліся перамовы ў пашыраным складзе, якія доўжыліся каля паўтары гадзіны. Пасля гэтага кіраўнікі дзяржаў працягнулі сустрэчу ў скарочаным фармаце. Перамовы доўжылася рэкордныя 16 гадзін. На пытанне, чаму ўзгадненне дакумента аб урэгуляванні крызісу ва Украіне ішло так доўга, Пуцін адказаў, што гэта было выклікана нежаданнем Кіева ісці насустрач самаабвешчаным Данецкай і Луганскай народным рэспублікам. Бакі дамовіліся пра спыненне агню з 00:00 15 лютага і канстытуцыйную рэформу ва Украіне да канца 2015 года. Подпісы пад пагадненнем паставіла толькі кантактная група. Паводле пагаднення цяжкае ўзбраенне будзе адведзена ад існуючай на той момант лініі судакранання для ўрадавых войск Украіны, а для сепаратыстаў — ад лініі за 19 верасня.
На перамовах працавала звыш 500 журналістаў. У прыватнасці, для асвятлення сустрэчы акрэдытаваныя прадстаўнікі вядучых сусветных СМІ з Расіі, ЗША, Францыі, Вялікабрытаніі, Германіі, Кітая, Кубы. Мерапрыемства таксама асвятлялі журналісты з Украіны, Японіі, Чэхіі, Польшчы, Катара, Нідэрландаў, Іспаніі, Грузіі, Нарвегіі, Швейцарыі, Італіі.
Зарэчча (Аршанскі раён)
Зарэ́чча (, Заречье) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Да 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Межаўскага сельсавета, да 15 мая 1981 года — у склад Малотынскага сельсавета.
Зоськава
Зо́ськава (, Зоськово) — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Запольскага сельсавета.
Кардон (Шумілінскі раён)
Кардо́н (, Кордон) — аграгарадок у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавета.
У 1933 годзе паблізу Кардона выяўлены археалагічны помнік IX—X ст. — пасяленне варагаў (вікінгаў, нарманаў).
У 1927—1960 гадах цэнтр Баранькаўскага сельсавета.
Старая Алешня
Радзіма удзельніка Вялікай Айчыннай вайны, Героя Савецкага Саюза Р. А. Гусарава (1906—1943).
Гісторыя
Згадваецца ў 1674 годзе як маёнтак Алешня ў Рэчыцкім павеце Вялікага Княства Літоўскага, што знаходзілася ў заставе ў Быхаўскага кляштара рэгулярных канонікаў латэранскіх.
Шчыпоўка
Шчыпоўка звычайная (Cobitis taenia) — рыба сямейства ўюновых атрада карпападобных. Народныя назвы каза, кусачка, сіколка, сякушка, точка.
Апісанне
Даўжыня да 12 см. Цела падоўжанае, сціснутае з бакоў. Афарбоўка стракатая, светла-жоўтая, па баках — паласа бураватых ці чорных плям. Каля рота 6 кароткіх вусіхаў. Пад вачыма высоўныя двухраздзелышя шыпы, якімі можа ўкалоць або ўшчыпнуць (адсюль назва).
Пашырэнне
Пашырана ў прэсных вадаёмах Еўропы (да 60° паўночнай шыраты) і Азіі. Сучтракаецца ў вадаёмах Далёкага Усходу, паўночнага Кітая і Японіі. На тэрыторыі Беларусі звычайны від. Насяляе ціхія мелкаводныя затокі і залівы з іліста-пясчаным грунтам, у які закопваецца.
Асаблівасці біялогіі
Корміцца дробнымі воднымі беспазваночнымі.
Характэрна поліплаідыя (ікра можа развівацца пры стымуляцыі спермай самцоў блізкароднасных відаў). У лічынак пасля вылуплівання развіваюцца вонкавыя жабры — рэдкая з'ява для прэснаводных рыб.
Промысел
Выкарыстоўваецца як прынада пры лоўлі драпежных рыб.
Ястарфская культура
Ястарфская культура — прагерманская археалагічная культура жалезнага веку (600—300 гг. да н.э. ), распаўсюджаная на тэрыторыі Даніі і паўночнай Германіі. Эвалюцыянавала з лакальнага варыянту нардычнай бронзы. Суіснавала і межавала на поўдні з кельцкай латэнскай культурай. У V ст. да н.э. распаўсюдзілася на ніжні Рэйн, Цюрынгію і Сілезію. Усходні варыянт сінтэзу ястарфскай і познепаморскай культур паклаў пачатак пшэварскай культуры. Ястарфскі кампанент шырока прадстаўлены ў зарубінецкай культуры.
Бітва на Ізеры
Бі́тва на Ізеры (Bataille de l'Yser, Slag om de IJzer) — бітва ў часе Першай сусветнай вайны, якая адбылася ў кастрычніку 1914 года паміж бельгійскімі гарадамі Ньюпарт і Дыксмёйдэ ўздоўж ракі Ізер. Бельгійская армія здолела цаной вялікіх стратаў спыніць прасоўванне немцаў, упершыню пасля ўварвання кайзераўскай Германіі ў Бельгію замацаваўшы лінію фронту па Ізеры пасля таго, як пад кантролем немцаў апынулася 95 % тэрыторыі Бельгіі. Дзякуючы перамозе ў бітве Бельгія здолела ўтрымаць кантроль над рэштай сваёй тэрыторыі, а кароль Альберт стаў нацыянальным героем бельгійцаў.
Перадумовы
2 жніўня 1914 Бельгія адмовілася прапусціць нямецкія войскі праз сваю тэрыторыю. Пасля гэтага 4 жніўня Германія напала на сваю суседку вялізнымі сіламі. Не маючы падтрымкі ад Францыі і Вялікабрытаніі, бельгійская армія пачала адыход да Антверпена. Бельгійскі ўрад пераехаў туды ж, пакінуўшы сталіцу без абароны; 20 жніўня Брусель без бою быў заняты нямецкімі войскамі. 24 жніўня паў Намюр.
У кастрычніку пасля атакі немцаў на некалькі фортаў вакол Антверпена бельгійскае войска са стратамі працягнула адступленне. 9 кастрычніка горад здаўся, яго 33-тысячны гарнізон ( бельгійскай арміі) адышоў у Нідэрланды, дзе быў інтэрнаваны.
Адначасна з аблогай Антверпену нямецкія войскі разбілі французаў на мяжы з Бельгіяй (7 жніўня — 13 верасня) і адагналі іх у паўднёвым напрамку. Серыя ўзаемных спробаў французска-брытанскай і нямецкай армій абысці паўночны фланг ворага вылілася ў бег да мора праз Пікардыю, Артуа і Фландрыю, які скончыўся на паўночнаморскім узбярэжжы Бельгіі, дзе заставаліся рэшткі бельгійскіх войскаў з Антверпена.
11 кастрычніка, з падыходам немцаў да Гента, бельгійскі гарнізон пакінуў горада і далучыўся да рэгулярнага войска. Пасля гэтага ў Гент зайшла нямецкая армія.
Хада бітвы
16 кастрычніка немцы атакавалі Дыксмёйдэ, але бельгійцы і французы з вялікімі стратамі здолелі адстаяць горада. Палкоўнік Альфонс Жак за сваю ролю ў абароне гораду пазней атрымаў тытул «дэ Дыксмёйдэ». 18 кастрычніка нямецкі наступ адкінуў саюзнікаў ад Ньюпорта да Араса (Францыя), намагаючыся таксама пазбавіць брытанцаў прахону да Кале, Булоні і Дзюнкерка. Немцы, не лічачыся са стратамі, прарвалі бельгійскую абарону, захапілі Кеем, Шур і часткова Манекенсверэ і выйшлі да Ізера, нягледзячы на агнявую падтрымку ад англійска-французскай флатыліі.
21 кастрычніка нямецкія войскі пад ударамі французскай 42-й дывізіі ўсё ж стварылі на заходнім беразе ракі невялікі плацдарм, адкуль бамбардзіравалі Дыксмёйдэ. Бельгійская армія пачала падрыхтоўку да затаплення тэрыторыі паміж Ізерам і прытокамі, каб спыніць наступ ворага. Уночы 26-29 кастрычніка падчас прыліваў шлюзы былі адкрыты, паступова ўзровень вады падняўся на тэрыторыі даўжынёй 1,6 км, на поўдні дасягнуўшы Дыксмёйдэ.
30 кастрычніка немцы правялі яшчэ адзін наступ на Ізеры, прарвалі другую лінію абароны бельгійцаў і дайшлі да Рамскапеле і Первейзэ. Контратакай бельгійска-французскае войска адбіла Рамскапеле. Пасля гэтага на затопленай тэрыторыі ваенныя дзеянні праводзіць было немагчыма, і немцы адышлі ўночы на 31 кастрычніка. 10 лістапада паў Дыксмёйдэ.
Вынікі
Нямецкае войска не здолела канчаткова перамагчы Бельгію, абарона якой апошняга лапіку зямлі ўздоўж мора спыніла бег да мора і перыяд актыўных сутыкненняў. Лінія фронту стабілізавалася ўздоўж ракі Ізер і ўтрымлівалася бельгійскім войскам да 1918 года з нязначнымі зменамі.
Туід
Туід (River Tweed, Uisge Thuaidh) — рака, якая праходзіць у памежным паміж Англіяй і Шатландыяй раёне і фарміруе адміністрацыйную граніцу паміж імі на працягу 27 км да вусця. З’яўляецца 11-й па даўжыні ракой Вялікабрытаніі. Выток ракі знаходзіцца на ўзгорках побач з вёскай Туідсмюір і недалёка ад вытокаў рэк Клайд, якая цячэ на паўночны захад, і Анан, якая цячэ на поўдзень. Існуе прымаўка, якая адлюстроўвае факт вытоку гэтых трох значных рэк з адной мясцовасці: «Annan, Tweed and Clyde rise oot the ae hillside» («Анан, Туід і Клайд пачынаюцца з гэтых узгоркаў»). Рака ўпадае ў Паўночнае мора ў горадзе Берык-эпон-Туід.
На рацэ стаяць гарады Піблс, Галашылс, Мелраўз, Келса, Колдстрым і Берык-эпон-Туід. На ёй таксама знаходзіцца сядзіба Вальтэра Скота Эбатсфард.
Туід з’яўляецца адной з найбагацейшых ласосевых рэк Вялікабрытаніі. Даліна ракі ўяўляе вялікую цікавасць з пункту гледжання гісторыі ледавіковага перыяду Вялікабрытаніі, таму што рэчышча сучаснай ракі праходзіць па дне старажытнага ледавіка апошняга ледавіковага перыяду.
КрАЗ-6446
КрАЗ-6446 — паўнапрывадны седлавы цягач з колавай формулай 6х6, які вырабляецца Крамянчугскім аўтазаводам з 1994 года.
Канструкцыя
КрАЗ-6446 прызначаны для буксіравання спецыяльных прычэпаў па дарогах усіх катэгорый і бездаражу. Мае капотнае кампанаванне.
Рухавік — ЯМЗ-238Д / ЯМЗ-238ДЕ2 — дызельны, васьміцыліндравы, V-падобны, з турбанаддзіманнем. Таксама магчымая ўстаноўка рухавікоў Cummins або Deutz. Каробка перадач — ЯМЗ-2381 — механічная, васьміступеньчатая. Раздаткавая каробка — механічная двухступеньчатая з міжвосевым блакаваным дыферэнцыялам. Вядучыя масты — цэнтральныя, двухступеньчатыя, аднахуткасныя, з міжколавымі блакіруемымі дыференцыяламі. Сярэдні мост прахаднога тыпу.
Пярэдняя і задняя падвескі — залежныя, на дзвюх уздоўжных паўэліптычных рысорах, пярэдняя з двума гідраўлічнымі амартызатарамі, задняя — балансірнага тыпу. Тармазная сістэма — пнеўматычнага тыпу. Рабочыя тормазы — колавыя тармазныя механізмы барабаннага тыпу, з унутранымі калодкамі; стаянкавыя тормазы — трансмісійны тормаз барабаннага тыпу на выходным вале раздаткавай скрынкі; прывад механічны.
Клімава (Шумілінскі раён)
Да 1963 года вёска знаходзілася ў складзе Мікалаеўскага сельсавета, да 30 ліпеня 1966 года — у складзе Бешанковіцкага сельсавета Бешанковіцкага раёна , да 12 верасня 1966 года — у складзе Шумілінскага раёна , з 12 верасня 1966 года па 10 жніўня 1970 года — у складзе Дабейскага сельсавета.
Бітва на Соме
Бітва на Соме (1 ліпеня — 19 лістапада 1916) — найбуйнейшая бітва ў Першай Сусветнай вайны, пад час якой загінула каля мільёна чалавек.
Бітва адбывалася між брытанскімі і нямецкімі сіламі ў Паўночнай Францыі (Пікардыя) на рацэ Сома.
Падрыхтоўка
План быў зацверджаны 10 лютага 1916. Аперацыя на Соме павінна была праводзіцца трыма французскімі і двума англійскімі арміямі (64 дывізіі). Але шматлікія страты французаў у бітве пад Вердэнам прывялі да таго, што цяжар наступу прыпаў на боытанскія войскі. Фронт прарыву скараціўся з 70 да 40 км.
Брытанцы планавалі распачаць працяглае артылерыйскае бамбардзіраванне нямецкіх умацаванняў, якія пасля б як меркавалася пяхота зойме бяз усялякіх намаганняў, «артылерыя спусташае — пяхота займае».
Падрыхтоўка да аперацыіі вялася 5 месяцаў, была разгорнута інфраструктура, назапашаны снарады ад 1700 да 3000 на гармату ў залежнасці ад калібру. На вучастку прарыву знаходзілася да 3500 ствалоў артылерыі, больш 300 самалётаў.