cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Крупчына (возера)
Плошча паверхні 0,02 км², даўжыня 0,32 км, найбольшая шырыня 0,07 км. Даўжыня берагавой лініі 0,65 км. Схілы катлавіны невыразныя. Вакол возера забалочаная мясцовасць, парослая хмызняком. Выцякае ручай Чорны.
Чорнае Балота
Чорнае Балота — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, за 6 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Мерзлякі, (1 км на поўнач ад Дабееўскага возера), у басейне ракі Будавіца.
Плошча паверхні 0,14 км², даўжыня 0,22 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,5 км. Возера знаходзіцца сярод асушанага балота, на якім вядуцца торфараспрацоўкі. Абкружана хмызняком. На захадзе выцякае ручай, які ўпадае ў сістэму меліярацыйных каналаў.
Atlantica
Гісторыя
Гурт створаны ў 2003 годзе.
У 2006 годзе атрымаў званне лідара продажаў у намінацыі «Лепшы поп-выканаўца» і атрымаў 2-е месца ў намінацыі «Лепшы выканаўца» 2005 года. Па выніках зімняга сезона Нацыянальнага фестываля «Песня года Беларусі-2005» перамагла песня гурта «Real love» («Сапраўднае каханне»).
Стыль
Гурт выконвае музыку ў стылі еўрапоп, пераважная большасць песень на англійскай мове. У стылістыцы гурта прасочваецца ўплыў еўрадыска 1980-х.
Назва
Па словах фронтмэна Алекса Дэвіда:
Відэа
2011 год — відэакліп на песню «Vendetta».
Гімн Кітая
Марш добраахвотнікаў (義勇軍進行曲, 义勇军进行曲, Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ) — нацыянальны гімн Кітайскай Народнай Рэспублікі.
Гісторыя
Словы напісаў кітайскі паэт Цянь Хань, музыку — Нэ Эр у 1935 годзе для фільма «». Сюжэт фільма распавядаў пра змаганне кітайцаў супраць (пасля «») ў Маньчжурыю. 27 верасня 1949 г. на першай сесіі Усекітайскі камітэт прызнаў песню ў якасці часовага Дзяржаўнага гімна КНР. 14 сакавіка 2004 г. на другой сесіі Усекітайскі Сход Народных Прадстаўнікоў 10-га склікання ўхваліў папраўкі ў канстытуцыю КНР, паводле якіх «Марш добраахвотнікаў» зацвярджаўся ў якасці афіцыйнага Дзяржаўнага гімна КНР.
Хамес Радрыгес
Хамес Давід Радрыгес Рубіа (James David Rodríguez Rubio; нар., Кукута, Калумбія) — калумбійскі футбаліст, нападнік бразільскага клуба «Сан-Паўлу» і нацыянальнай зборнай Калумбіі.
Клубная кар’ера
У дарослым футболе дэбютаваў у 2006 годзе выступах за клуб «Энвігада», у якім правёў два сезоны. У 2008 годзе перайшоў у склад аргенцінскага клуба «Банфілд». Да складу клуба «Порту» далучыўся 6 ліпеня 2010 года за 5,1 млн еўра, падпісаўшы кантракт на чатыры гады. 24 мая 2013 года французскі клуб «Манака» набыў іграка за 45 млн еўра і яго аднаклубніка Жуана Матынью за 25 млн еўра.
22 ліпеня 2014 года было афіцыйна абвешчана аб пераходзе Хамеса ў мадрыдскі «Рэал». У сезоне 2016/17 страціў месца ў аснове каралеўскага клуба, і ў сувязі з жаданнем «Рэала» набыць Дані Себальяса выказаў жаданне пакінуць каманду. У ліпені 2017 года быў аддадзены ў двухгадовую арэнду мюнхенскай «Баварыі». У чэрвені 2019 года стала вядома, што «Баварыя» не будзе набываць іграка, і той вярнуўся ў «Рэал», пачаўшы сезон 2019/20 у складзе мадрыдскага клуба.
У верасні 2020 года перайшоў у англійскі «Эвертан». У сезоне 2021/22 перастаў з’яўляцца на полі, і ў верасні 2021 года быў прададзены ў катарскі клуб «Аль-Раян». У верасні 2022 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з «Аль-Раянам» і ў якасці свабоднага агента папоўніў склад грэчаскага «Алімпіякоса». Пакінуў «Алімпіякос» у красавіку 2023 года.
У ліпені 2023 года падпісаў двухгадовы кантракт з «Сан-Паўлу».
Міжнародная кар’ера
11 кастрычніка 2011 года дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе нацыянальнай зборнай Калумбіі ў гульні супраць зборнай Балівіі.
У складзе зборнай Калумбіі трапіў на чэмпіянат свету 2014. З 6 забітымі мячамі стаў найлепшым бамбардзірам турніру.
Дасягненні
«Банфілд»
«Порту»
«Рэал»
«Баварыя»:
Красны (ручай)
Даўжыня 6,8 км. Пачынаецца за 0,8 км на паўночны ўсход ад вёскі Хацілава, вусце за 0,5 км на поўнач ад вёскі Крупчына. Рэчышча на працягу 2 км уверх ад вусця каналізаванае.
Хеліцэравыя
Хеліцэравыя (Chelicerata) — падтып беспазваночных тыпу членістаногіх.
Афіна Парфенас
Афіна Парфенас (Ἀθηνᾶ Παρθένος — Афіна Дзева) — хрысаэлефанцінная статуя багіні Афіны ў поўным ўзбраенні, створаная ў часы Перыкла старажытнагрэчаскім скульптарам Фідыем і ўстаноўленая ў Парфеноне, асвячона ў 438 да н.э. Да нашага часу не захавалася, з усіх антычных копій лепш за ўсіх захавалася рымская Афіны Варвакіян з мармуру, якая экспануецца ў Нацыянальным археалагічным музеі Афін.
Хеліцэравыя
Паходжаннем звязаны з трылабітамі. Падзяляюцца на класы: мерастомавыя (жывуць у морах, пераважна выкапнёвыя), павукападобныя (пераважна наземныя сучасныя формы), марскія павукі. Апісана больш за 100 тыс. сучасных і некалькі тысяч выкапнёвых відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды.
Афіна Парфенас
Фідый, найвялікшы скульптар таго часу, дзевяць гадоў працаваў над скульптурай. Толькі яму Перыкл змог даверыць стварэнне велічнага вобраза заступніцы горада, у гонар якой штогод ладзілі святы — малыя Панафінеі, а кожныя пяць гадоў — Вялікія Панафінеі, калі працэсія дзяўчат поліса падносіла ахвярапрынашэнні і адмыслова сатканы за гэтыя 5 гадоў пеплас — адзенне для багіні. За 140 гадоў з Афіны Парфенас знялі і замянілі на бронзу ўсё золата, каб аплаціць войска тырана Лакара. Сама ж статуя, як лічыцца, прыкладна ў 5 стагоддзі загінула ў агні пажару. Лёс Фідыя дакладна не вядомы.
Хеліцэравыя
Даўжыня ад 0,05 мм (некаторыя кляшчы) да 1,8 м (выкапнёвыя эўрыптэрыды). Цела падзяляецца на галавагрудзі (прасома) і брушка (алістасома). Галавагрудзі маюць 6 пар канечнасцей, з якіх пярэднія (хеліцэры) размешчаны наперадзе рота, а ззаду яго — педыпальцы (нагашчупальцы) — пераважна органы пачуццяў, іншы раз удзельнічаюць у перамяшчэнні і захопе корму.
Афіна Парфенас
Апісанне
Афіна Парфенас створана ў хрысаэлефанціннай тэхніцы, гэта значыць з золата і слановай косці. Каля адной тоны ліставога чыстага золата коштам 40 (або 44) атычных талантаў і слановая косць пакрывалі драўляны каркас статуі вышынёй 13 метраў.
Хеліцэравыя
Хеліцэры — першая пара галаўных канечнасцей. Выкарыстоўваюцца як сківіцы для захопу і раздзірання здабычы. Складаюцца з 2—3 членікаў. Маюць выгляд клюшняў (скарпіёны), кіпцюрападобных членікаў (павукі), стылетаў або кручкоў (кляшчы), адпавядаюць антэнам ракападобных. Брушныя 4 пары ног рэдукаваныя або ператварыліся ў жабры, лёгкія і іншыя органы.
Дыхаюць жабрамі, лёгкімі або трахеямі.
Афіна Парфенас
Апісанне
Паўсаній у «Апісанні Элады» згадвае каласальную статую Фідыя:
…Сама Афіна створана са слановай косці і золата ... Статуя паказвае яе ва ўвесь рост у хітоне да саміх стоп ног, у яе на грудзях галава Медузы са слановай косці, у руцэ яна трымае фігуру Нікі, прыкладна ў чатыры лакці, а ў другой руцэ - дзіду. У нагах у яе ляжыць шчыт, а каля дзіды змяя; гэтая змяя, меркавана - Эрыхтоній.
Паводле сведчанняў Плінія Старэйшага, на кожнай дэталі скульптуры, пачынаючы ад пастамента, на якім стаяла Афіна, і заканчваючы яе шлем ам, былі адлюстраваны міфалагічныя сцэны: на пастаменце — нараджэнне  Пандоры, на шчыце з абодвух бакоў — амазанамахія і гігантамахія, на сандалях — бітва з кентаўрамі.
Крытыка сучаснікаў
Ужо ў часы Плутарх а планы Перыкла выклікалі асуджэнне і падазрэнні ў казнакрадстве. У прыватнасці Фідыя абвінавацілі ў крадзяжы золата, адведзенага на выраб Афіны Парфенас. Зрэшты, як сведчыць сам Плутарх, скульптар такім чынам размясціў на статуі залатыя лісты, каб іх можна было лёгка зняць. Таму гэтыя абвінавачванні сціхлі. Паводле іншых крыніц, вядомыя і іншыя чуткі, быццам Перыкл выкарыстоўваў свае сустрэчы па справах на самай справе для таемных сустрэч з юнымі аматарамі мастацтва. Пры гэтым спатканні, нібыта, ладзіў сам Фідый.
Іншы скандал звязаны з выявай на шчыце Афіны Парфенас. Сюжэт барацьбы грэкаў з міфічнымі ваяўнічымі амазонкамі —  амазонамахіі часта ўпрыгожваў і антычныя храмы, і зброю, але раней спрэчак не выклікаў. Аднак сярод легендарных грэчаскіх герояў сучаснікі ўгледзелі дзве фігуры: старога, які абедзвюма рукамі падымае каменную глыбу, — падобную да Фідыя, і іншую постаць героя, які непасрэдна змагаўся з амазонкай, надзеленую цудоўнымі рысамі, — падобную да Перыкла. Гэта падняло хвалю незадаволенасці блюзнерствам і празмерным славалюбствам скульптара. Як сведчыць Плутарх, Фідыя кінулі ў турму, дзе ён або прыняў яд, або памёр ад хваробы.
Асабліва яго абвінавачвалі ў тым, што ён, адлюстроўваючы на шчыце бітву з амазонкамі, высек сваю ўласную выяву ў выглядзе лысага старога, які падняў двума рукамі камень, а таксама выдатны партрэт Перыкла, які змагаецца з амазонкай. Рука Перыкла, якая трымала паднятую дзіду перад тварам, зроблена па-майстэрску, быццам хоча схаваць падабенства, але яно ўсё ж прыкметнае з абодвух бакоў.» (Плутарх, «Жыццё Перыкла»)
Балантэ
Балантэ, балант, буланда, браса, фча, джа — народ у Гвінеі-Бісау, Каба-Вердэ і Сенегале. Адносяцца да пераходных груп Заходняга Судана. Гавораць на мове балантэ, альбо баланта, заходнеатлантычнай падгрупы нігера-кангалезскай групы конга-кардафанскай сям’і. Важныя дыялекты: фора, альбо ўласна баланта, кентохэ, манэ, нага. Распаўсюджана таксама партугальская мова і яе крэольскі варыянт («гвінейскі крэолі»). Прытрымліваюцца традыцыйных вераванняў.
Жывуць пераважна ў кампактных вёсках. Пераважае прамавугольнае жытло са сценамі з трыснягу, абмазанага глінай, з высокім дахам. Развіта прыкладное мастацтва, ткацтва, вышыванкі з перавагай чырвонага, блакітнага і жоўтага колераў. Традыцыйная ежа — пахлёбкі і кашы з рысу з пальмавым алеем. Традыцыйныя культы — духаў прыроды і продкаў.
Усяж
У́сяж (, Усяж) — пасёлак у Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Усяжскага сельвыканкама. За 8 кіламетраў на паўночны захад ад Смалявіч і 9 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Смалявічы, 35 кіламетраў ад Мінска.
Гісторыя
Пасёлак Усяж знаходзіцца ў раёне невялікай ракі Усяжа, ад якой верагодна атрымаў назву.
Пастановай СНК БССР № 28 ад 07.01.1941 г. і СНК СССР № 277 ад 08.02.1941 г. в 35 км ад беларускай сталіцы пачалося будаўніцтва торфабрыкетнага завода і электрастанцыі на тарфяным урочышчы «Усяж». Да чэрвеня 1941 г. былі ўзведзены падмурак галоўнага корпуса завода і некалькі жылых дамоў. Вайна спыніла будаўніцтва завода і жылых дамоў. У жніўні 1944 года будаўніцтва аднавілася. Першыя работнікі і тэхніка размяшчаліся ў бліжэйшых вёсках Емяльянава, Шпакоўшчына, Трубічына. Адначасова вялося будаўніцтва завода і пасёлка.
Завершана будаўніцтва 8 вуліц і завулкаў: Паркавая, Савецкая, Камсамольская, Першамайская, Садовая, Зялёная, Прамысловая; зав.: Школьны, Завадскі.
Інфраструктура
ААТ «ТБЗ Усяж», РУП «Завод сілікатных вырабаў», ЗУПВП «Завод цеплаабменных абсталявання», прадпрыемства «Амкадор-Усяж» — кіруючая кампанія холдынгу, ААТ «ПарадХiмСтрой», КУП «ЖКХ аддзялення п. Усяж», «Белтопгазкомплект», урачэбная амбулаторыя, аддзяленне сувязі, аддзяленне «Беларусбанка», парк адпачынку, прыход храма Увядзення ў храм Прысвятой Багародзіцы, лясніцтва.
Гандаль і паслугі
Кафэ, сталовая, крама «На гары», крама «Спадарожнік», крама Прадуктовая, крама «Белтопгазкомплект», крама «прамтаварных», крама «Мяса-малако», крама «Вясна», крама «Зялёны», крама «Універсам», мінімаркет «Дабраном», сталовая, цэнтар бытавога абслугоўвання, лазня-саўна, цырульня, салон-цырульня, аптэка.
Працуе выязны гандаль.
Школа
На тэрыторыі пасёлка працуе Усяжская сярэдняя школа. Узнікла школа як Емяльянаўская няпоўная сямігадовая школа ў 1922 годзе. Па дадзеных архіву такі адрас і такую характарыстыку мела раней Усяжскага СШ, а першапачаткова 80 гадоў таму назад — Емяльянаўская няпоўная 7-гадовая школа. З дня заснавання Емяльянаўская НСШ абслугоўвае наступныя населеныя пункты: Емяльянава, Трубічына, Шпакоўшчына, Дубовік, калгас «Перамога», Малае Залужжа, Каменка, калгас «Зара».
На 1940—1941 нав. год у Емяльянаўскай НСШ было 6 класных пакояў, 1 фізічны кабінет, 1 настаўніцкая, 2 калідора, 1 кватэра дырэктара (22 м ²), 2 кватэры настаўнікаў, 1 кухня, бібліятэка (663 кнігі).
Усяго на пачатак 1940—1941 нав. года ў школе было 290 навучэнцаў, 53 піянера, 7 членаў УЛКСМ, 1 платны піянерскі важаты. Заняткі праходзілі ў дзве змены: 1 змена — 205 чалавек, 2 змена — 85 чалавек. Усяго было 9 клас-камплектаў. У школе працавалі гурткі — літаратурны — 37 чалавек, харавы — 33 чалавекі, драматычны — 17 чалавек, тры балетных — 35 чалавек.
Нягледзячы на цяжкія ўмовы, большасць навучэнцаў мелі добрыя і выдатныя адзнакі. У прадваенным 1941 з 23 выпускнікоў сёмага класа — 8 вучняў мела толькі выдатныя адзнакі.
Першым дырэктарам быў Ярмак Уладзімір Іванавіч (загінуў на фронце ў час вайны), затым Холад В. А., а яго намеснік Славецкі В. Ф. Першыя настаўніка: Леановіч В. М., Руды А. Я., Славецкая З. І., Сташэўская В. П., Васковец М. Б., Зязюля Т. Ф., Крепская Э. У., Крес М. І., Шулер Р. А., Хоціна В. А.
З 1945 па 1973 дырэктарам школы працаваў Падбярозка Фёдар Рыгоравіч. Ён нарадзіўся ў 1918 годзе ў в. Трубічына. У 1935 годзе скончыў Емяльянаўскую НСШ, у 1938 — Смалявіцкую сярэднюю школу, скончыў Аршанскі настаўніцкі інстытут.
У 1951 годзе быў закладзены новы школьны цагляны будынак на 280 вучнёўскіх месцаў у п. Усяж. У жніўні 1952 будаўніцтва было скончана і ў верасні таго ж года Емельяновская школа была пераведзена ў пасёлак Усяж і атрымала статус сярэдняй школы. Выпускнікі 1955 атрымалі атэстат аб сярэдняй адукацыі.
У 1964—1965 гады ў школе працавала 33 настаўнікі, вышэйшую адукацыю мела 13 чалавек, Няскончанае вышэйшае — 8 чалавек, сярэдне-спецыяльную — 12 чалавек.
У лютым 1976 пачалося будаўніцтва прыбудовы да школы на 320 вучнёўскіх месцаў са спартыўным і актавай заламі, сталовай.
У 1978 прыбудаваны будынак здадзены ў эксплуатацыю.
З 1973 па 1986 гады — дырэктарам школы працаваў Казак Мікалай Уласавіч.
З 1994 па 1998 гады — пасаду дырэктара школы меў Лагуцік Віктар Адольфавіч.
У цяперашні час педагагічны калектыў складае 38 настаўнікаў. Вышэйшую адукацыю маюць 32 настаўнікі, сярэдне-спецыяльную — 6 настаўнікаў. За 50 гадоў сярэднюю адукацыю атрымалі 1258 навучэнцаў. З іх медалістаў — 50 чалавек.
Матэрыяльна-тэхнічную базу школы складаюць: спартыўная зала, актавая зала, сталовая, бібліятэка, камп’ютарны клас, неабходныя ТСО, стадыён. Школа мае прышкольны ўчастак.
Дзіцячы сад
У кастрычніку 1953 года здадзены ў эксплуатацыю будынкі дзіцячай дашкольнай установы. Два тыпавых будынка праектнай магутнасцю — 60 месцаў. У будынку дзіцячых ясляў размясціліся два групавыя пакоя, кабінет медыцынскай сястры, кладоўкі для бялізны і прадуктаў. У другім будынку — два групавыя пакоя, кабінет загадчыцы, кухня. Групавыя пакоі былі разлічаны: адна — утрыманне і выхаванне дзяцей ранняга ўзросту, тры — для дзяцей дашкольнага ўзросту.
З моманту адкрыцця дашкольнай установы і многія наступныя гады ўзначальвала працу ўстановы Чаткова Марыя Іванаўна. У педагагічным калектыве былі такія выхавальнікі як: Мытнік Вера Мікалаеўна, Зязюля Лідзія Андрэеўна, Яноўская Зінаіда Мікалаеўна, Катлярская Людміла Васільеўна, Барыс Серафіма Паўлаўна, Дзядовіч Ніна Іванаўна, Серадюк Ганна Рыгораўна.
У канцы 1988 года было здадзена ў эксплуатацыю новы 2-павярховы будынак дзіцячай дашкольнай установы праектнай магутнасцю — 115 месцаў. У будынку размясціліся: 6 групавых пакояў, музычная зала, харчаблок, некалькі кабінетаў, пральня.
У цяперашні час узначальвае працу дашкольнай адукацыйнай установы Дайлід Святлана Валер’еўна — малады, энергічны кіраўнік і малады гурт педагогаў: Кізіна Валянціна Уладзіміраўна, Бароўская Ірына Уладзіміраўна, Сакалоўская Святлана Іванаўна, Даніловіч Таццяна Іванаўна, Фраловіч Ірына Міхайлаўна. У штатным раскладзе ДДУ прадугледжаны: памочнікі выхавальнікаў, медыцынская сястра, кухары, кастэлянша, дворнік, вартаўнікі, прыбіральшчыцы, рабочыя.
Дом культуры
Рэгулярна працавала бібліятэка. Працаваў харавой гурток. Актыўную працу вяла більярдная.
У 1963 годзе пачаў працаваць духавы аркестр, які ўзначаліў Казімір Станіслававіч Скуратовіч. У 1970 годзе пачаў сваю дзейнасць вакальна-інструментальны ансамбль «Равеснік». У 1980 годзе пасаду дырэктара заняла Раіса Аляксандраўна Язвінскі. Яна ўнесла вялікі ўклад у працу Дома культуры. Аднавіла харавы калектыў, запрасіўшы маладога спецыяліста Лілію Уладзіміраўну Ерашэвіч.
З 1985 года працягнуў кіраваць харавым калектывам Леў Самуілавіч Шехтман. Калектыў пачаў выязджаць у раён, наведваць розныя конкурсы і за межамі раёна. Нядоўгі час прапрацавалі кіраўнікамі калектыву Дома культуры: Зінаіда Уладзіміраўна Паддубная, Алена Іванаўна Мыцько, Наталля Сцяпанаўна Сіўко, Людміла Мар’янаўна Сухадольская, Уладзімір Цімафеевіч Серадюк.
У 1999 годзе дырэктарам Дома культуры стала Святлана Рыгораўна Гушчанская, мастацкі кіраўнік — Наталля Іванаўна Сташкевіч.
Неаднаразова калектыў Дома культуры прымаў удзел у розных конкурсах і фестывалях раённага, абласнога і рэспубліканскага маштабу. Былі ўзнагароджаны ганаровымі граматамі і каштоўнымі падарункамі.
Са студзеня месяца 2007 Дом культуры перайшоў з Усяжскага сельскага Савета ў ведамства раённага аддзела культуры Смалявіцкага раённага выканаўчага камітэта.
Пётр Адамавіч Лявіцкі
Пётр Ада́мавіч Ляві́цкі (, вёска Лазовае,  — ) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.
Усяж
Дом культуры
На базе Дома культуры актыўна прымаюць удзел людзі рознай узроставай катэгорыі ў агульным складзе — 400 чалавек.
Пётр Адамавіч Лявіцкі
Біяграфія
Закончыў Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію (1935).
Усяж
Эканоміка
Прамысловасць пасёлка прадстаўлена прадпрыемствамі па вырабе паліўных брыкетаў на аснове торфу, па вырабе колаў для кар’ерных самазвалаў вялікай і асабліва вялікай грузападымальнасці, па вытворчасці медна-латуневых радыятараў для астуджэння вады, масла і паветра ў розных сістэмах рухавікоў магутнасцю ад 200 кВт да 5000 кВт, гэтак жа прадпрыемства па выпуску спецыяльных машын высокага тэхнічнага ўзроўню.
Пётр Адамавіч Лявіцкі
Біяграфія
З 1925 года на савецкай рабоце ў Асіповіцкім раёне. У 1928—1931 гадах служыў у дывізіі асобага прызначэння імя Дзяржынскага пры калегіі АДПУ.
Усяж
Легенды
І вось аднойчы пасватаўся да яе Чорны рыцар. Сам ён заўжды быў і чорны, і жорсткі, ніколі нікаму не спачуваў. Сказаў Чорны рыцар дзяўчыне, калі яна яму адмовіць, то спаліць ён замак, людзей зарэжа, а яе возьме сілай.
Пётр Адамавіч Лявіцкі
Біяграфія
З 1936 года дырэктар Мар’інагорскага сельскагаспадарчага тэхнікума.
Усяж
Легенды
Сабрала княгіня ў вечары народ і сказала: — «Не хачу я выходзіць за яго замуж, гэта жорсткі чалавек і я з ім прападу. Але ёсць у мяне адна мэта — калі вы хочыце застацца жывымі, дык тады я вас выпушчу з замка, а сама загіну, уйду пад зямлю разам з замкам». Жыхары замка адмовіліся пакідаць сваю гаспадыню і з першымі промнямі сонца ўзнялася дзяўчына на сцену замка, узняла ў гору рукі, зямля раступілася і паглынула замак разам з людзьмі.
Пётр Адамавіч Лявіцкі
Біяграфія
З 1939 года загадчык аддзела, другі сакратар Мінскага, са студзеня 1941 года 1-ы сакратар Палескага абкомаў КП(б)Б.
Усяж
Легенды
У цяперашні час, жыхары, якім па 70-80 гадоў на Сарокавым полі летам косяць сена. Кажуць мужыкі, калі раніцай выйсці на гэта поле з касой, то можна ўбачыць, як з гары выходзіць залатая дзяўчына і валасы ў яе дадолу залатыя. Паглядзіць яна па старанам, а тады ціхенька-ціхенька падымаецца на самую вышыню гары. Калі прыкладзеш вуха да гэтай гары і доўга-доўга будзеш слухаць, то можна пачуць званы калакалоў.
Пётр Адамавіч Лявіцкі
Біяграфія
У пачатку Айчыннай вайны адзін з арганізатараў партызанскага руху на Палессі. З кастрычніка 1941 года сакратар Алтайскага крайкама УКП(б). З лістапада 1942 года у апараце ЦК УКП(б). Са жніўня 1943 года — 1-ы сакратар Палескага абкама КП(б)Б, адначасова член ваеннага савета 61-й арміі.
У 1944—1947 гадах 1-ы намеснік старшыні Савета Міністраў БССР. З 1947 года — начальнік Баранавіцкага абласнога ўпраўлення сельскай гаспадаркі, 1-ы намеснік міністра сельскай гаспадаркі БССР.
З 1956 года — 1-ы намеснік старшыні Савета Міністраў Літоўскай ССР.
З 1959 года — намеснік старшыні, старшыня Магілёўскага аблвыканкама.
Чарлз Айвз
Чарлз Эдвард Айвз ( — ) — выдатны амерыканскі, арганіст, страхавы агент.
Творчасць адзначаецца арыгінальным, аўтэнтычным, сінтэтычным падыходам. Айвз вядомы як адзін з першых эксперыментатараў. Раней за іншых ён выкарыстоўваў нетрадыцыйныя сродкі, якія атрымалі распаўсюд пазней у XX стагоддзі: палітанальнасць, палірытмія, кластэры, алеаторыка, чвэрцьтонавая музыка. Падчас жыцця кампазітара яго творы выконвалася мала, хаця на паперы выдаваліся. Айвз не быў кампазітарам паводле прафесіі: за час ад заканчэння Ельскага ўніверсітэта ў 1898 годзе да выхаду на пенсію ў 1930 годзе ён зрабіў паспяховую кар’еру ў страхавым бізнэсе.
Калніньш
Калніньш (Kalniņš) — латышскае прозвішча.
Надзея Анатольеўна Кучар
Надзея Анатолеўна Кучар (нар. 18 мая 1983, Мінск, Беларусь) — беларуская оперная спявачка (сапрана), салістка Муніцыпальнага тэатру Санцьяга, Вялікага Тэатру Жэневы і пермскага тэатру оперы і балету, запрошаная артыстка Вялікага тэатра Беларусі, пераможца конкурсу оперных спевакоў «Спявак Свету — 2015».
Біяграфія
Нарадзілася ў Мінску. Маці — Зоя Якаўлеўна (філолаг, Мінск, Беларусь), старэйшая сястра — Юлія (загадчыца касай у аддзяленні банка), сярэдняя сястра — Кацярына (рэжысёр масавых мерапрыемстваў), муж — Дзмітрый (сімфанічны дырыжор, Мінск, Беларусь).
Вялікую ролю ў жыцці Надзеі адыграла РГА «Беларускі дзіцячы фонд»: у 7 гадоў будучай артыстцы паставілі «сардэчны» дыягназ, была патрэбная аперацыя, а на той час, 1990-і год, яе рабілі толькі ў адной клініцы ў СССР — у Каўнасе ў прафесара Юргіса Брэдзікіса. Для гэтага былі патрэбныя грошы, у бацькоў іх не было. Маці звярнулася ў Дзіцячы фонд, які ўзяў выдаткі на себя.
З 10 гадоў спявала ў дзіцячым хоры, саліравала да 17 гадоў. Першая песня, спетая сольна ў хоры, — «Радзіма мая дарагая» на музыку Уладзіміра Алоўнікава.
У 2003 годзе з адзнакай скончыла Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі па спецыяльнасці «Музыказнаўства» і тры сезоны адпрацавала ў хоры ў Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балету.
У 2006 годзе стала лаўрэатам 1 прэміі конкурсу вакалістаў у рамках Міжнароднага фестывалю духоўнай музыкі «Магутны Божа»(Магілёў, Рэспубліка Беларусь).
У 2007 годдзе — лаўрэат 1 прэміі двух Міжнародных конкурсаў: Бібігулуль Тулегенавай (Казахстан) і Ірыны Багачовай у Санкт-Пецярбургу.
Таксама ў 2007 годдзе адбыўся першы оперны дэбют у театры оперы і балету Санкт-Пецербургскай кансерваторыі — партыя Марфы ў оперы Рымскага-Корсакава «Царская нявеста». А ў 2009 ужо на прафесійнай сцэне — у Міхайлаўскім тэатры — Наддзея дебютавала ў партыі Віалеты ў оперы Верддзі «Травіята». У гэтым жа тэатры яна выканала іншыя вядучыя партыі для лірыка-каларатурнага сапрана (Прынцеса Еўдасія ў оперы Галеві «Жыдоўка», Оскар у оперы Вердзі «Бал-Маскарад»).
Надея Кучар вядзе актыўную канцэртную дзейнасць. Так за час вучобы ў кансерваторыі пад кіраўніцтвам Сяргея Стадлера яна ўзяла ўдзел у шматлікіх праектах, выканаў партыю Лючыі («Лючыя дзі Ламмермур» Гаэтана Даніцэці), Марыі («Іван IV» Жоржа Бізэ), Серафіма («Хрыстос на Маслічнай гары» Людвіга ван Бетховена), сапрана ў Рэквіюме Моцарта.
У кастрычніку 2010 года ў Пекіне адбыўся першы сольны канцэрт на сцэне пекінскай канцэртная залы. Партыю фартэпіяна выканаў нязменны канцэртмайстар, лаурэат міжнародных конкурсаўв Дзмітрый Паўлій. У 2011 годзе скончыла Санкт-Пецярбургскую дзяржаўную кансерваторыю імя М. А. Рымскага-Корсакава па спецыяльнасці «сольныя спевы» (клас прафесара Тамары Навічэнка; камерны клас — Ізотова Кіра Уладзіміраўна).
21 мая 2012 года выканала галоўную ролю ў прэмьернай расійскай пастаноўцы оперы Паскаля Дюсапена Меддзеятэрыял у межах 6-га Дзягілеўскага фестивалю ў Пермі, дырыжор — Тэадор Курэнтзіс. За гэтую ролю атрымала Залатую Маску.
У чэрвені 2012 года сумесна з дырыжорам Тэадорам Курэнтзісам і аркестрам MusicAeterna запісала праграму твораў французскага кампазітара часоў барока Рамо для лэйбла Sony Classical.
У верасні 2012 года Надзея выйграла Гран-Пры Міжнароднага конкурсу вакалістаў у Галандыі. Таксама на гэтым конкурсе яна была узнагароджана прызом глядацкіх сімпатый і прызауза лепшаее выкананне абавязковага твора Еппе Муляйна Et fit lux.
У чэрвене 2014 г. жэбютавала ў ролі Эльвіры ў оперы В. Беліні «Пурытане» у Муніцыпальным тэатры Санцьяга, Чылі: пастанова Emilio Sagi, дырыжор José Miguel Pérez-Sierra.
У красавіку 2015 года Надзея другі раз стала лаўрэатам прэміі Залатая маска ў намінацыі «Опера — Жаночая роля» за выкананне партыі Доньі Ісабель, (Персел «Каралева індэйцаў», Тэатр оперы и балету, Перм)
У чэрвені 2015 года выйграла Міжнародны конкурс оперных спевакоў «Спявак Свету» (BBC Cardiff Singer of the World) у Кардыфе, на якім прадстаўляла родную Беларусь.
У верасні 2015 года дэбютавала ў Вялікім Тэатры Жэневы ў ролі Мальды ў патрыятычнай оперы Джаакіна Расіні «Вільгельм Тэльм».
З 2018 года — запрошаная артыстка Вялікага тэатра Беларусі.
Прызнанне
Першыя прэміі на конкурсе вакалістаў у межах міжнароднага фестывалю «Магутны Божа» (Магілёў, Беларусь, 2005), на Міжнародным конкурсе вакалістаў Бібігуль Тулегенавай (Алма-Ата, Казахстан, 2007), Міжнародным конкурсе оперных спевакоў «Санкт-Петербург» (2007), II Міжнародным конкурсе маладых оперных спевакоў памяці М. Д. Міхайлава ў Чэбаксарах (2011), Міжнароднага конкурсу вакалістаў у Галандыі, Міжнародны конкурс оперных спевакоў «Спявак Свету» (BBC Cardiff Singer of the World) (2015) і інш.
Калінкавіцкі скарб
Калінкавіцкі скарб — скарб, знойдзены ў 1961 годзе ў г.Калінкавічы. Ухаваны ў 2-й палове 17-1-й палове 18 стагоддзя. У тканіне было загорнута больш за 2,5 тысяч манет, сярод якіх некалькі срэбраных паўтаракаў Рэчы Паспалітай і герцагства Прусіі 1620-х гадоў, медныя соліды Рэчы Паспалітай. Захавалася 2051 медная манета, у тым ліку 78 фальшывых (падробкі солідаў ВКЛ і Каралеўства Польскага). Адна з найбольшых знаходак Яна Казіміра Вазы. Захоўваецца ў Мазырскім краязнаўчым музеі, 513 манет перададзены ў музей мясцовай школы.
Чарлз Брэнтан Хагінс
Чарлз Брэнтан Хагінс (Charles Brenton Huggins;, Галіфакс, Канада — , Чыкага) — амерыканскі хірург і анколаг. Член Нацыянальнай АН ЗША (1949).
Скончыў Гарвардскі ўніверсітэт у 1924 годзе. У 1956-62 гадах прафесар хірургіі Чыкагскага ўніверсітэта. У 1951-69 гадах у лабараторыі па даследванні раку клінікі Бен-Мей (дырэктар). Навуковыя працы па гармонатэрапіі раку, біяхіміі ферментаў. Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1966) (разам з Ф.Роўсам).
Іван Браніслававіч Шаціла
Іван Браніслававіч Шаціла (, Талька Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці — Мінск) — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст БССР (1953).
Біяграфія
Нарадзіўся у Тальцы і жыў там да 1927 года. Ва ўзросце 7 год вучыўся ў прыватнай школе. У 1927 пачаў вучыцца на артыстычных курсах імя Ф. Дзяржынскага, якія скончыў у 1932 годзе. У 1932—1961, 1967—1971 гадах працаваў у тэатры імя Я. Купалы, а ў 1961—1967 гг. — у тэатры імя М. Горкага.
Творчасць
Сярод тэатральных роляў: Рыгор ў «Партызанах» К. Крапівы, Якім Сарока ў «Паўлінцы» Я. Купалы, Мікола Верас ў «Пяюць жаваранкі» К. Крапівы, Алега Кашавога ў «Маладой гвардыі» паводле А. Фадзеева і інш.
Здымаўся у фільмах «Хто смяецца апошнім», «Каханне трэба берагчы», «Пяюць жаваранкі», «Першыя выпрабаванні», «Вуліца малодшага сына», «Масква — Генуя», выступаў як чытальнік на Беларускім радыё, удзельнічаў у радыёпастаноўках.
МФК Сталіца
МФК «Сталіца» — футзальны клуб з Мінска, чэмпіён Беларусі, уладальнік Суперкубка Беларусі.
Дасягненні клуба
Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе
Кубак Беларусі па міні-футболе
Суперкубак Беларусі па міні-футболе
Леў, Вядзьмарка і Гардэроб
«Леў, Вядзьма́рка і Гардэроб» (The Lion, the Witch and the Wardrobe) — эпічны фэнтэзійны раман для дзяцей К. С. Льюіса, упершыню апублікаваны ў 1950. Гэтая кніга стала першай з сямі раманаў пад агульнай назвай «Хронікі Нарніі» (1950—1956). Пазней Льюіс напісаў адзін з твораў серыі, які папярэднічаў падзеям «Льва, Вядзьмаркі і Гардэробу», таму першым паводле храналогіі стаў раман «Пляменнік чарадзея».
Большая частка падзей твора адбываюцца ў Нарніі, выдуманай краіне, дзе размаўляюць жывёлы, а светам вось ужо сто гадоў кіруе Белая Вядзьмарка, якая начаравала ў Нарніі вечную зіму. У перадгісторыі падчас Другой сусветнай вайны чацвярых дзяцей эвакуююць углыб Англіі. Яны пасяляюцца ў загарадным доме старога прафесара доме, ратуючыся ад бамбардзіроўкі Лондана. Малодшая з дзяцей, Люсі, падчас гульні ў хованкі знаходзіць праход у чароўную краіну Нарнію праз шафу-гардэроб у закінутым пакоі. У трэцяе яе наведванне ў чароўную краіну выпраўляюцца ўсе чацвёра, пасля чаго падзеі развіваюцца выключна там амаль да самага канца гісторыі. У Нарніі дзеці павінны спраўдзіць старажытнае прароцтва, і яны апынаюцца ў барацьбе за выжыванне і за вызваленне краіны ад чараўніцтва.
Часопіс «Time» уключыў раман у свой спіс лепшых раманаў усіх часоў, куды ўваходзяць англамоўныя творы 1923—2005 гадоў. Кніга перакладзена на 47 моў.
У студзені 2018 года адбылася прэм’ера фільма «Хронікі Нарніі: Леў, Вядзьмарка і гардэроб» у перакладзе на беларускую мову. Фільм агучаны кампаніяй «Кінаконг» ў межах праекта «Беларускія ўікэнды» пры падтрымцы кампаніі velcom. Кніга ў беларускім перакладзе выйшла ў 2018 годзе.
Калінкавіцкія ручнікі
Акрамя ўзорыстага ткацтва (тэхніка бранага, шматнітовага ткацтва), аздабляюць вязанымі кручком карункамі, вышыўкай (процяг, падліковая гладзь), паскамі (кавалкі задрапіраванага ў складкі белага паркалю), махрамі. У дэкоры калінкавіцкіх ручнікоў шмат агульнага з калінкавіцкім строем.
Open Database License
Ліцэнзія на адкрытую базу дадзеных (Open Database License, ODbL) — публічная ліцэнзія для выкарыстання ў адкрытых базах дадзеных. Ліцэнзія дазваляе карыстальнікам свабодна дзяліцца з іншымі, змяняць, выкарыстоўваць базу дадзеных пры захаванні такіх самых свабод для іншых («распаўсюд на тых жа умовах» — Share Alike). Ліцэнзія ахоўвае існуючыя аўтарскія правы, а таксама правы на базу дадзеных. Бягучая версія ліцэнзіі 1.0
Гісторыя і распаўсюд
Тэкст ліцэнзіі быў распрацаваны ў 2007 годзе юрыстамі Jordan Hatcher і Dr. Charlotte Waelde з Open Data Commons, якая з'яўляецца часткай Фонду адкрытых ведаў (Open Knowledge Foundation).
Найбольшы распаўсюд атрымала ў адкрытым геаінфармацыйным праекце openstreetmap.org, які з 2012 года выкарыстоўвае ODbL замест Creative Commons.
На сёння развіццё ліцэнзіі падтрымлівае рух за адкрытыя базы дадзеных.
Характарыстыка
Ліцэнзія ўлічвае так званыя правы на базу дадзеных sui generis, якія зацверджаны Дырэктывай Еўрасаюза 96/9/ЕС, таксама аўтарскія, сумежныя правы. Варта адзначыць што ліцэнзія не пакрывае аўтарскія правы на сам кантэнт базы дадзеных.
Структура
Тэкст ліцэнзіі складаецца з 10 частак.
ФК Блэкберн Роверс
«Блэ́кберн Ро́верс» (Blackburn Rovers Football Club) — прафесійны англійскі футбольны клуб з горада Блэкберн (Ланкашыр). Быў заснаваны ў 1875 годзе, а ў 1888 годзе стаў адным з клубаў-заснавальнікаў Футбольнай лігі. Клуб таксама стаў заснавальнікам Прэм’ер-лігі ў 1992 годзе і з’яўляецца адным з трох клубаў, што мелі дачыненне да стварэння дзвюх англійскіх ліг (акрамя «Блэкберна», гэта рабілі «Астан Віла» і «Эвертан»). На хатняй арэне «Івуд Парк» гуляюць з 1890 года.
У XIX стагоддзі клуб некалькі разоў выйграваў Кубак Англіі, але ў наступным стагоддзі гэта здарылася толькі аднойчы ў 1928 годзе. Акрамя таго двойчы ў даваеныя гады клуб станавіўся чэмпіёнам Англіі ў 1912 і 1924 гадах.
У 1992 годзе клуб патрапіў у толькі што створаную Прэм’ер-лігу пасля сезона ў ніжэйшым дывізіёне, дзякуючы англійскаму бізнесмену Джэку Уолкеру, што з’яўляўся дырэктарам клуба на той час. Трэнерам каманады быў вядомы ў мінулым футбольны ігрок Кені Далгліш. У 1995 годзе клуб стаў чэмпіёнам Англіі, патраціўшы шмат грошай на здабытак такіх ігракоў, як Алан Шырэр і Крыс Сатан. Але ўжо ў 1999 годзе клуб зноў трапіў у ніжэйшы дывізіён. Праз два гады, пасля смерці Уолкера, клуб вярнуўся ў Прэм’ер-Лігу.
З перыяд паміж 1998 і 2008 гадамі клуб чатыры разы прымаў удзел у Лізе Еўропы, аднойчы як уладальнік Кубка лігі, двойчы як клуб, што заняў шостае месца ў чэмпіянаце Англіі і аднойчы праз кваліфікацыю Кубка Інтэртота. Дэвізам клуба з’яўляецца выраз «Arte et labore», што ў перакладзе азначае — «Уменнем і цяжкай працай».
XIX стагоддзе
«Блэкберн Роверс» быў заснаваны 5 лістапада 1875 года групоўкай выпускнікоў школы Шрусберы, ініцыятыву якіх падтрымала група забяспечаных мяшчан на сходзе ў гатэлі «Легер». У тым жа годзе, 18 снежня, каманда правяла свой першы матч, які завяршыўся нічыёй з лікам 1:1. У пачатку сваёй гісторыі клуб не меў уласнага стадыёна і існаваў выключна на грошы заснавальнікаў. Каманда змяніла шмат палёў, пакуль у рэшце не быў пабудаваны «Івуд Парк», на якім «Блэкберн» выступае і па сённяшні дзень, а сам стадыён з’яўляецца найстарэйшай футбольнай арэнай у Англіі. З 1878 года клуб выступаў у першынстве Ланкашыра, а ўжо на наступны сезон каманда ўдзельнічала ў розыгрышы на Кубак Англіі. У 1882 годзе «Блэкберн Роверс» дайшлі да фіналу гэтага турніру, але прайгралі клубу «Олд Ітоніянс» (цікавы факт, што на наступны год за іх адпомсціў іншы клуб з горада Блэкберн, які ўжо не існуе, «Блэкберн Алімпік»). Праз два гады, у 1884 годзе, «Блэкберн Роверс» усё ж такі заваявалі гэты трафей, а так выйгравалі яго яшчэ два сезоны запар. У 1888 годзе была заснавана Футбольная ліга і «Роверс» сталі адным з клубаў-заснавальнікаў. У перыяд з 1890—1891 гадоў клуб двойчы перамог у першынстве на Кубак Англіі, але дамагчыся самавітага поспеху ў чэмпіянаце клубу было не наканавана да пачатку XX стагоддзя.
Дасягненні
Удакладненні: (1) Дывізіён 1; (2) Прэм’ер-ліга
Дзмітрый Сілыч Чарнушэвіч
Дзмітрый Сілыч Чарнушэвіч (1(13).11.1882, мяст. Капыль Слуцкага пав. Мінскай губ., цяпер горад Капыль — ) — рэвалюцыянер, дзяржаўны дзеяч БССР.
Біяграфія
3 1901 працаваў у канцылярыях станавых прыставаў у Брагіне, Капылі, в. Юравічы Рэчыцкага пав. 3 1904 у эміграцыі ў Амерыцы, чорнарабочы. У 1906—07 і ў 1914—17 у арміі, у 1908—14 канторшчык страхавога таварыства «Расія». Са студзеня 1918 сакратар Слуцкага павятовага аб'яднання кааператываў, у сакавіку—маі 1918 у канцлагеры за бальшавіцкую прапаганду сярод нямецкіх салдат. 3 верасня 1918 рэдактар, памеснік загадчыка, загадчык аддзела Белнацкома. У студзені — лютым 1919 камісар сацыяльнага забеспячэння ў Часовым рэвалюцыйным рабоча-сялянскім урадзе БССР. 3 сакавіка 1919 член калегіі Наркамата сацыяльнага забеспячэння Літоўска-Беларускай ССР, з мая старшыня Капыльскага і Клецкага валасных выканкомаў. 3 верасня 1919 сакратар павятовага выканкома і адначасова сакратар рэўкома, старшыня павятовага камітэта партыі, загадчык зямельнага аддзела г. Духоўшчына Смаленскай губерні. 3 лютага 1922 старшыня Ігуменскага павятовага выканкома, з верасня 1923 сакратар Ігуменскага павятовага камітэта партыі бальшавікоў. 3 сакавіка 1924 — нарком унутраных спраў БССР, са жніўня 1924 сакратар ЦВК БССР, адначасова старшыня Нацыянальнай камісіі пры ЦВК БССР, са жніўня 1927 — старшыня Упраўлення дзяржаўнага страхавання БССР. 3 пачатку 1930-х г. — намеснік дырэктара Інстытута літаратуры, мастацтва і мовы БелАН, пазней картатэкар Мінскага аддзела Беларускай канторы Усесаюзнага акцыянернага таварыства па забеспячэнні сельскай гаспадаркі сродкамі вытворчасці.
Кандыдат у члены Кантрольнай камісіі КП(б)Б у 1923—24, член Рэвізійнай камісіі КП(б)Б у 1925—27, член ЦК КП(б)Б у 1929—30. Член ЦВК БССР у 1919, 1921—31, член Прэзідыума ЦВК БССР у 1924—27. Член ЦВК Літоўска-Беларускай ССР (1919).
25.1.1938 арыштаваны, 28.6.1938 асуджаны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР «як агент германскіх і польскіх разведорганаў» да вышэйшай меры пакарання, расстраляны. Рэабілітаваны ў снежні 1958.
Прынц Каспіян
«Прынц Ка́спіян» (Prince Caspian, першая публікацыя пад назвай «Прынц Каспіян: Вярта́нне ў На́рнію» Prince Caspian: The Return to Narnia) — эпічны фэнтэзійны дзіцячы раман Клайва Стэйплза Льюіса, другі паводле парадку выдання (1951), але чацверты паводле храналогіі падзей у серыі «Хронікі Нарніі». Льюіс скончыў напісанне кнігі ў 1949, яшчэ нават да публікацыі першай часткі серыі.
У «Прынцы Каспіяне» чацвёра дзяцей Пэвэнсі «вяртаюцца ў Нарнію». З моманту падзей першай часткі ў Англіі мінуў год, але ў Нарніі праляцелі 1300 гадоў. Гэта адзіная кніга Хронікаў, дзе Нарніяй валодаюць людзі, а жывёлы і міфічныя істоты прыгнечваныя і нават пад рызыкай вынішчэння. З гэтай прычыны прынц Каспіян, які знаходзіцца ва ўцёках, выклікае дзяцей Пэвэнсі, якія паводле легенды мусяць стаць каралямі і каралевамі Нарніі.
У 2008 годзе паводле кнігі быў зняты мастацкі фільм «Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян».
Сюжэт
Стоячы на чыгуначнай платформе ў чаканні цягніка, Пітэр, Сьюзен, Эдмунд і Люсі Пэвэнсі чароўным чынам пераносяцца на пляж ля старога зруйнаванага замка. Яны пазнаюць у руінах Кэр-Параваль, у якім яны калісьці каралявалі Нарніяй, і знаходзяць сховішча, дзе захаваліся шчыт і меч Пітэра, лук і стрэлы Сьюзена, бутэльку магічнага напою і клінок Люсі. Адсутнічае толькі ражок Сьюзен, які яна пакінула ў англійскім лесе пасля першага наведвання Нарніі. У той час як з момант іх першага візіту ў Англіі мінуў год, у Нарніі прайшлі шмат стагоддзяў.
У гэты ж дзень дзеці выратоўваюць гнома Трампкіна з рук салдат, якія прыйшлі да руінаў яго ўтапіць. Трампкін тлумачыць сям'і Пэвэнсі, што з часу іх знікнення ў Нарнію ўварваліся людзі расы тэльмар, выціснулі гаворачых жывёл у лясы і нават намагаюцца пазбавіць іх памяці. Уладу ў Нарніі захапіў цар Міраз з жонкай Прунапрызміяй, аднак законны кароль — малады пляменнік Міраза прынц Каспіян, якога падтрымліваюць прыгнечваныя нарнійцы. Каб узурпаваць сталец, цар Міраз забіў свайго брата Каспіяна IX, але тым не менш прызнаваў сваім спадкаемцам яго сына Каспіяна X, пакуль не нарадзіўся Міразаў сын. Пляменнік, даведаўшыся пра злачынствы цара, уцякае з замку з дапамогай свайго настаўніка доктара Карнелія, які выхоўваў яго ў духу старой Нарніі, перад развітаннем атрымліваючы ад яго рог каралевы Сьюзен. Каспіян хаваецца ў лясох, дзе падае з каня і губляе прытомнасць. Ачуньвае ён у бярлогу гаворачага барсука Труфлялова і гномаў Нікабрыка і Трампкіна, якія прызнаюць Каспіяна каралём.
Барсук і гномы знаёмяць Каспіяна з мноствам іншых лаяльных жывёл. Апоўначы ўсе збіраюцца на раду на Танцавальным поплаве. З'яўляецца доктар Карнелій з весткай пра набліжэнне цара Міраза з войскам; ён раіць адыходзіць да Асланавага пагорку ў пушчы ля Кэр-Параваля. Тэльмарыны пераследуюць іх, нарнійцы атрымліваюць паражэнне за паражэннем і перад непазбежным канцом прымаюць рашэнне скарыстацца рогам каралевы Сьюзен дзеля выкліку Аслана ці каралёў залатой эпохі. Не ведаючы, куды прыйдзе дапамога, яны накіроўваюць вавёрку Сакацінку да Ліхтарні, а Трампкіна ў Кэр-Параваль, дзе яго і выратоўваюць дзеці.
Трампкін і Пэвэнсі спяшаюцца да Каспіяна на дапамогу. Каб скараціць шлях, яны выпраўляюцца ўздоўж Шкляной плыні, аднак заблукваюць. Люсі сустракае Аслана і прапануе прытрымлівацца яго загадаў, аднак іншыя дзеці ёй не вераць і працягваюць маршрут, які становацца надзвычай цяжкім. Уночы Аслан кліча Люсі, загадвае ёй абудзіць астатніх і пераканаць іх пайсці па прапанаваным Асланам шляху. Урэшце дзеці падпарадкоўваюцца і па дарозе пачынаюць бачыць спярша цень, а пасля і самога Аслана. Леў высылае Пітэра, Эдмунда і Трампкіна да Асланавага пагорку, каб перашкодзіць планаванай там здрадзе, а сам суправаждае Сьюзен і Люсі.
Пітэр, Эдмунд і Трампкін падслухоўваюць на Асланавым пагорку, як Нікабрык з супольнікамі Хэгам і Вер-Вольфам спрабуюць пераканаць Каспіяна, Карнелія і Труфлялова дапамагчы ўваскрасіць Белую Вядзьмарку, каб яна дапамагла адолець Міраза. Успыхвае бойка, у якой Нікабрыка з сябрамі забіваюць.
Пітэр выклікае Міраза на дуэль: хто пераможа, той і будзе лічыцца пераможцам у вайне. Міраз, хоць і мае колькасную перавагу войска, пагаджаецца на дуэль, падбухторваны сваімі падначаленымі Глозелем і Гапеспіянам. У зацятай бойцы Міраз прайграе. Глозель і Сапеспіян з крыкамі пра несумленныя паводзіны Пітэра кідаюць войска ў атаку, а скарыстаўшыся сумятнёй, Глозель утыкае ў спіну Міразу нож. Тым часам Аслан прызывае багоў Вакха і Сілена, з дапамогай якіх ажыўляе лес. Богі і абуджаныя дрэвы вызваляюць некаторых вязняў тэльмарынаў, а пасля дапамагаюць пераламіць хаду бітвы і змушаюць захопнікаў уцякаць. Адзіны мост для пераходу праз Вялікую раку зруйнаваны Бахусам, і тэльмарыны вымушаныя здацца.
Аслан дае ім магчымасць застацца ў Нарніі пад валадарствам Каспіяна альбо вярнуцца дадому, на Зямлю. Праз магічныя дзверы, адчыненыя Асланам, вяртаюцца і Пэвэнсі, прычым Пітэр і Сьюзен паведамляюць малодшым, што яны ўжо надта дарослыя, каб яшчэ-небудзь вярнуцца ў Нарнію. Усе дзеці апынаюцца на платформе ў момант падыходу іх цягніка.
Алюзіі
Асноўнымі ідэямі рамана з'яўляюцца адвага, шляхетнасці і, як Льюіс сам пісаў у лісце да адны амерыканскі дзяўчынкі, «узнаўленне сапраўднай рэлігіі пасля скажэння».
Захоп тэльмарыйцамі Нарніі, адлюстраваны ў кнізе, шмат у чым пераклікаецца з заваяваннем Англіі нарманамі. Хоць у развіцці падзей больш ніякіх паралеляў з англійскай гісторыяй няма, канчатковы вынік — «старыя нарнійцы» і тэльмарыны становяцца адным народам і жывуць разам у гармоніі — падобны да працэсу зліцця саксонцаў і нарманаў у адзіны англійскі этнас.
Адаптацыі
BBC зняла па кнізе дзве серыі тэлесерыялу 1989 года «Хронікі Нарніі».
У 2008 годзе на экраны выйшаў фільм кінастудыяў Walt Disney Pictures і Walden Media «Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян».
Сярэбраны фатэль
«Срэ́браны фатэ́ль» (The Silver Chair) — эпічны фэнтэзійны дзіцячы раман Клайва Стэйплза Льюіса, чацверты паводле парадку выдання (1953), але шосты паводле храналогіі падзей у серыі «Хронікі Нарніі». Як і іншыя часткі, быў ілюстраваны Паўлінай Бэйнс.
Падзеі раману адбываюцца пераважна ў Нарніі праз некалькі дзесяцігоддзяў пасля «Заваёўніка зары», аднак у той ж час Англіі мінуў толькі год. Кароль Каспіян X састарэў, аднак яго адзіны сын і пераемнік прынц Рыліян знік. Леў Аслан выпраўляе на пошукавую місію двух дзяцей з Англіі: Юстаса Шкода і Джыл Поўл — якія навучаюцца ў інтэрнаце, дзе іх крыўдзяць старэйшыя вучні.
У 1990 годзе паводле кнігі быў зняты тэлесерыял BBC.
Сюжэт
Апавяданне пачынаецца з моманту, калі Юстас Шкод, які ўпершыню з'яўляецца ў «Заваёўніку зары», і Джыл Поўл, аднакласікі эксперыментальнае школы, шукаюць паратунку ад ватагі школьных задзіраў, якія ўпэўненыя ў сваёй беспакаранасці з-за некампэтэнтай дырэктаркі, якая заплюшчвае на іх выбрыкі вочы. Юстас прызнаецца Джыл, што яму аднойчы даводзілася «перамяшчацца з гэтага свету» ў іншую краіну пад назвай Нарнія, і што пасля гэтага ўсе яго сваякі і знаёмыя заўважылі перамену ў яго паводзінах. Джыл спярша з недаверам адносіцца да яго гісторыі, аднак пасля яго абяцання паспрабаваць узяць яе з сабой, каб ізноў апынуцца ў таямнічай краіне, яна пагаджаецца. Тым часам хуліганы ўжо наганяюць іх, і Юстас заклікае на дапамогу Аслана; неспадзявана яны прадзіраюцца скрозь праход на высокі ўцёс у краіне Аслана.
Джыл выстаўляецца на скраі ўцёсу, і Юстас, спабуючы яе ўратаваць, падае з краю. З'яўляецца Аслан, які пераносіць хлопчыка ў Нарнію, а Джыл дае заданне дапамагчы Юстасу ў пошуку прынца Рыліяна (сына караля Каспіяна X), зніклага колькі гадоў таму; ад льва Джыл таксама атрымлівае чатыры Знакі, якія дапамогуць у выкананні іх задачы. Пасля гэтага Аслан перакідае Джыл у Нарнію на некалькі імгненняў пазней за Юстаса, які толькі паспявае прасачыць за тым, як адплывае на караблі кароль Нарніі. Джыл выкарыстоўвае першы Знак, пытаючы Юстаса, ці не сустракаў ён тут «старога сябра», які б дапамог ім у прыгодзе. Становіцца зразумела, што тым каралём, які знік на іх вачох, быў Юстасаў стары сябар Каспіян X, які выправіўся на пошукі сына.
Паўглухі гном Трампкін, цяпер лорд-рэгент, прадастаўляе Джыл і Юстасу пакоі ў Кэр-Паравалі, але яны на параду філіна Светлапёра не кажуць пра мэту падарожжа. На скліканым пасяджэнні савінага парламенту птушкі распавядаюць шкалярам, што прынц Рыліян знік, шукаючы зялёную змяю, якая забіла яго маці.
Джыл і Юстас ляцяць да балотаў на паўночным краі Нарніі, дзе іхнім таварышаў становіцца надзіва пэсымістычны, але ж адданы квакль Хмур, які служыць праводцам, здабыўцам ежы і цвярозым голасам розуму. Яны накіроўваюцца ў землі гігантам на поўнач ад Нарніі. Перад імі паўстае глыбокая змрочная цясніна, якія можна перасекчы толькі па вялізарным старажытным мосце, такім вялізным, што чалавек не можа такога ўявіць. Вандроўнікі вырашаюць перапраўляцца і на шляху сустракаць Лэдзі ў зялёным покрыве і маўклівага Рыцара ў чорных латах. Лэдзі раіць ім ісці да Харфангу, замку «шляхетных гігантаў», дзе яны знойдуць адпачынак і ежу. Джыл і Юстас, захопленыя гэтай перспектывай, забываюцца пра перасцярогі Знакаў, і накіроўваюцца ў замак, хоць Хмур і супраць гэтай ідэі. Некалькі дзён яны дабіраюцца да замку, і калі ён з'яўляецца на гарызонце, нечакана пачынаецца завея. Джыл падае ў загадкавую цясніну, якая па форме нагадвае літару «E». Пасля снег сцішваецца, і перад імі зноў паўстаюць вагні Харфангу.
Трапіўшы ў замак, падарожнікі сустракаюць гігантаў, што радыя бачыць іх толькі ў выглядзе ежы на сваю «восеньскую бяседу». Пераночыўшы, усе трое праз вакно замку заўважаюць руіны гіганцкага горада ў даліне, якую яны міналі, аднак не звярнулі ўвагу праз завею. Высвятляецца таксама, што літара «E» была часткай фразы «Under Me» (Пада мной), што з'яўляецца трэцім Знакам Аслана. Пазней сябры знаходзяць кулінарную кнігу, дзе апісана мноства рэцэптаў з жывых істот, у тым ліку з людзей і квакляў: высвятляецца, што гіганты намерваюцца зьесці іх. Скраб, Поўл і Хват уцякаюць і хаваюцца ад пераследу ў пячоры пад разбураным горадам, адкуль звальваюцца ў Падземную краіну. Такім чынам неспадзявана яны выконваюць паказанне Знаку «Пада мной».
Войска падземнікаў вязе іх на караблі па Бяссонечным моры ў горада, дзе кіруе Лэдзі ў зялёным покрыве. Іх цёпла вітае маладзён, яе пратэже, які здаецца крыху не ў сабе. Ён тлумачыць, што пакутуе на начныя псіхозы, з-за чаго па загаду Лэдзі яго на ноч прывязваць да срэбнага фатэлю, інакш ён ператворыцца ў смяротнага зялёнага змея і заб'е ўсіх, каго ўбачыць. Тройка сяброў вырашай правесці з ім ноч, бо адчувае, што ў гэтым крыецца разгадка іх падарожжа.
«Трызненні» прывязанага ў фатэлі маладзёна — шалёнства ў спробе вызваліцца з зачараванага палону. Пасля серыі злавесных пагрозаў ён урэшце пачынае заклінаць кампаньёнаў вызваліць яго у імя Аслана. Пазнаўшы чацверты Знак, яны гэта выконваюць. Маладзён, насуперак чаканням, не ператвараецца ў змяю і не забівае іх, а знішчае сярэбраны фатэль. Цяпер яго закляцце знятае, і ён паведамляе, што яго імя прынц Рыліян, якога Лэдзі ў зялёным покрыве захапіла як пачатак плану па заваяванні Надзямелля.