cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва
Фонды
Захоўваюцца фонды саюзаў пісьменнікаў, мастакоў, кампазітараў, журналістаў, тэатральных дзеячаў Беларусі; Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, Нацыянальнага тэатра імя Я. Купалы, Беларускага тэатра імя Я. Коласа, Беларускай дзяржаўнай філармоніі; кінастудыі «Беларусьфільм»; аб’яднання «Маладняк»; выдавецтваў «Мастацкая літаратура», «Юнацтва», рэдакцый часопісаў «Полымя», «Нёман», «Маладосць», «Беларусь», газеты «Літаратура і мастацтва».
У архіве зберагаецца калекцыя дакументаў аддзела рукапісаў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні, якая змяшчае матэрыялы Беларускага таварыства па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны, Беларускага камітэта ў Магілёве, Беларускай сацыялістычнай грамады, Беларускай сялянска-работніцкай грамады, Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў, Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі; дакументы БНР, Міністэрства беларускіх спраў пры Літоўскім урадзе, Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны, Беларускай вайсковай камісіі; матэрыялы беларускай культурна-асветнай арганізацый, выдавецтваў, часопісаў, газет, у тым ліку рэдакцыі газеты «Наша ніва»; асабістыя дакументы Л. Я. Дубейкаўскага, К. С. Дуж-Душэўскага, П. Я. Жаўрыда, B. Ю. Ластоўскага, І. І. і А. І. Луцкевічаў, А. А. Смоліча, Б. А. Тарашкевіча, А. І. Цвікевіча, Цёткі і інш. У бібліятэцы архіва (25 тыс. экз.) захоўваюцца першыя выданні твораў М. Багдановіча, Цёткі, Я. Купалы, Я. Коласа, газеты «Наша ніва», «Наша доля», часопісы «Маладняк», «Узвышша» і інш.
Вена
Ве́на (Wien) — сталіца і самы буйны горад Аўстрыі, адна з дзевяці федэральных зямель Аўстрыі, з усіх бакоў аточаная тэрыторыяй іншай зямлі — Ніжняй Аўстрыі. Размешчаная ва ўсходняй частцы краіны. Горад месціцца на абодвух берагах Дуная. Вена з’яўляецца культурным, эканамічным і палітычным цэнтрам Аўстрыі.
Вена з’яўляецца трэцім горадам-рэзідэнцыяй ААН пасля Нью-Ёрку і Жэневы. Венскі міжнародны цэнтр (так званы UNO-City) уключае ў сябе Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі, Упраўленне ААН па наркотыках і злачыннасці, Арганізацыі ААН па прамысловым развіцці і іншыя. У Вене знаходзяцца штаб-кватэры такіх міжнародных арганізацый, як, напрыклад АПЕК і АБСЕ.
На працягу многіх стагоддзяў Вена з’яўлялася горадам-рэзідэнцыяй Габсбургаў і адпаведна сталіцай Святой Рымскай імперыі германскай нацыі, ператварыўшыся ў культурны і палітычны цэнтр Еўропы. У 1910 годзе ў Вене пражывала два мільёны чалавек і горад займаў чацвертае месца сярод найбуйнейшых гарадоў свету, саступаючы толькі Лондану, Нью-Ёрку і Парыжу. Пасля Першай сусветнай вайны насельніцтва Вены скарацілася амаль на чвэрць. Стары горад Вены і палац Шонбрун у снежні 2001 года былі ўнесеныя ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Аўстра-Венгрыя
У 1804 годзе, падчас напалеонаўскіх войнаў, Вена стала сталіцай Аўстрыйскай імперыі і працягвала адыгрываць важную ролю ў еўрапейскай і сусветнай палітыцы, у тым ліку прымаючы ў сябе ў 1814 годзе Венскі кангрэс. Пасля аўстра-венгерскага ўз’яднання 1867 года Вена засталася сталіцай тагачаснай Аўстра-Венгерскай імперыі. Горад быў цэнтрам класічнай музыкі, для якой таксама ўжываецца, часам, назва Першая Венская школа.
У другой палове XIX стагоддзя, горад развіваўся і паступова выйшаў за бастыёны і гласісы Рынгштрасэ. Былыя прыгарады былі ўключаныя ў склад горада і Вена рэзка павялічылася. У 1918 годзе, пасля Першай сусветнай вайны, Вена стала сталіцай Першай аўстрыйскай рэспублікі. З канца XIX стагоддзя да 1938 года, горад заставаўся цэнтрам высокай культуры і мадэрнізму. З’яўляючыся сусветнай сталіцай музыкі, горад прымаў такіх кампазітараў, як Брамс, Брукнер, Малер і Рыхард Штраўс. Культурны ўнёсак горада ў першай палове XX стагоддзя ўключае, сярод многіх, рух Венскі сецэсіён, развіццё псіхааналізу, Другую венскую школу, архітэктуру Адольфа Лоаса і філасофію Людвіга Вітгенштэйна.
Аншлюс і міжнародная акупацыя
У 1938 годзе, пасля трыумфальнага ўезду ў Аўстрыю, Адольф Гітлер выступаў перад аўстрыйскім народам з балкона на Гельдэнплацы. У перыяд з 1938 года і да сканчэння Другой сусветнай вайны, Вена страціла свой статус сталіцы, калі Аўстрыя знаходзілася ў складзе Германіі.
2 красавіка 1945 года савекція войскі пачалі наступ на Вену супраць нямецкіх абаронцаў, аблажыўшы горад. Брытанскія і амерыканскіх паветраныя налёты і артылерыйскія залпы з абодвух бакоў паміж сіламі вермахта і чырвонай арміяй значна пашкодзілі інфраструктуру горада, як то трамвайныя лініі, а таксама сістэму водазабеспячэння і размеркавання электраэнергіі. Акрамя таго, былі разбураны альбо пашкоджаны тысячы грамадскіх і прыватных будынкаў. Штурм горада працягваўся два тыдні. Аўстрыя была аддзеленая ад Германіі, а Вена была адноўлена ў якасці сталіцы рэспублікі.
Пасля вайны, Вена была акружаная савецкай акупацыйнай зонай. Як і ў Берліне, Вена была падзелена па сектарах на чатыры дзяржавы і знаходзілася пад наглядам камісіі саюзнікаў. Але акупацыя Вены адрознівалася ад акупацыі Берліна: цэнтральны раён горада, вядомы як «першы раён», уяўляў сабой міжнародную зону, у якой чатыры дзяржавы чаргавалі кантроль на штомесячнай аснове. Блакада Берліна ў 1948 годзе ўзняла саюзніцкія асцярогі, на той конт, што Савецкі Саюз можа паўтарыць блакаду ў Вене.
У той час існавала адсутнасць аэрадромаў у заходніх сектарах, але ўлады ўсё ж такі былі падрыхтаваны да дзеянняў для барацьбы з такімі блакадамі. Планы ўключалі ўсталяванне металічных насцілаў дзеля здзяйснення пасадкі ў Шонбруне. Але савецкі бок так і не распачаў блакаду. Некаторыя гісторыкі сцвярджаюць, што Патсдамскае пагадненнне ўключала пункт пра доступ да заходніх сектароў, у той час як не існавала такіх пісьмовых гарантый на заходнія сектары Бэрліна. За дзесяць год існавання акупацыі, Вена стала рассаднікам міжнароднага шпіянажу паміж Заходнім і Усходнім блокамі. Услед за блакадай Берліна, халодная вайна ў Вене прыняла іншую дынаміку. Прызнаючы, што Германія і Берлін будуць падзеленыя, савецкі ўрад вырашыў не дазваляць такога ж становішча ў Аўстрыі і Вене.
У 1953 годзе перыметры Заходняга Берліна былі агорнуты калючым дротам, але Вена заставалася не падзеленай. У 1955 годзе савецкі ўрад пагадзіўся на адмову ад сваіх акупацыйных зон ва Усходняй Аўстрыі і Усходняй Вене, а таксама сектараў у чацвёртым i дзясятым раёне Паўднёвай Вены. У абмен яны патрабавалі сталага пункта нейтралітэта ў новым дзяржаўным дагаворы. У 1955 годзе савецкія войскі канчаткова выйшлі з Аўстрыі.
Сучаснасць
У 1970-х гадах, канцлер Аўстрыі Бруна Крайскі адчыніў Венскі міжнародны цэнтр, пабудаваны ў новым раёне горада для размяшчэння міжнародных інстытутаў. Вена вярнула сабе частку мінулага міжнароднага статусу шляхам размяшчэння ў сваіх межах міжнародных арганізацый, як то Арганізацыя Аб’яднаных Нацый, падрыхтоўчая камісія Арганізацыі па ўсёабдымнай забароне ядзерных выпрабаванняў, Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі, АПЕК, а таксама АБСЕ і Аб’яднаная еўрапейская гастраэнтэралагічная федэрацыя.
Геаграфія
Горад размешчаны ва ўсходняй частцы Аўстрыі ля падножжа Альпаў, на беразе Дуная, у 60 км ад мяжы з Славакіяй. Праз Вену працякае Дунай са сваім рукавом Дунайскім каналам і ракой Вена. Гістарычна горад месціўся на поўдзень ад Дуная, аднак у апошнія два стагоддзі Вена расла па абодва бакі ракі. Найбольшая вышыня горада над узроўнем мора адзначаецца ў раёне Германскогеля (542 м), а найменшая — у Эслінгу (155 м). Горад аблямоўвае Венскі Лес.
Геаграфічна карыснае становішча робіць Вену вельмі зручным месцам для развіцця рознабаковых адносінаў з усходнімі краінамі. Гэта стала асабліва адчувальна пасля 1989 года, калі «ўпала» гэтак званая жалезная заслона. Напрыклад ад сталіцы Славакіі Браціславы Вену аддзяляюць усяго 60 км — гэта самая кароткая адлегласць паміж двума сталіцамі ва ўсёй Еўропе, выключаючы Ватыкан і Рым.
Клімат
Вена знаходзіцца ў межах пераходу марскога клімату і вільготнага кантынентальнага клімату ў адпаведнасці з класіфікацыяй Кёпена. У горадзе назіраецца цёплае лета з сярэдняй высокай тэмпэратурай ад 22 да 26 °C, з максімумамі вышэй за 30 °C і мінімумамі каля 15 °C. Зіма параўнальна халодная, з сярэдняй тэмпэратурай каля нуля, са снегападамі, якія адбываюцца галоўным чынам са снежня па сакавік. Вясна і восень мяккая халодная. Ападкі, як правіла, умераныя на працягу ўсяго года, і ў сярэднім складаюць 620 мм у год.
Транспарт
У Вене добра развіты грамадскі транспарт. Яго аснову складаюць Венскі метрапалітэн (U-bahn) і Венскі S-Bahn, якія дадаюцца сеткай маршрутаў трамваяў і аўтобусаў. Маецца асобная трамвайная лінія Вена-Бадэн. Сетка аўтабанаў і чыгункі злучае Вену з іншымі гарадамі Аўстрыі і Еўропы. Адзіны галоўны вакзал знаходзіцца ў будаўніцтве, дальнія рэйсы абслугоўваюць асноўныя вакзалы Паўднёвы, Паўночны, Заходні і вакзал імя Франца Іосіфа. Венскі міжнародны аэрапорт «Швехат» мае наўпроставыя паветраныя зносіны з большасцю краінаў-чальцоў ЕС і з’яўляецца найбуйнешым па абслугоўванні пасажыраў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. У «Швехаце» зарэгістравана больш за 60 авіякампаній з усяго свету. У 2005 годзе венскі аэрапорт асблугоўваў звыш за 14 млн пасажыраў.
Венскі рачны порт з’яўляецца цэнтральным транспартным вузлом на рацэ Дунай і валодае самым буйным у Еўропе тэрміналам па прыёме кантэйнэраў з агульнай плошчай 60 тыс. м². У цэнтры лагістыкі венскага парта зарэгістравана 120 аўстрыйскіх і замежных кампаній, у якіх працуюць больш за 5 тыс. чалавек. У 2005 годзе праз гэты цэнтр было праведзена звыш за 9 млн тон розных тавараў.
Эканоміка
У 2007 годзе Mercer Human Resource Consulting апублікаваў штогадовае даследванне якасці жыцця ў свеце. Па ўзроўні якасці жыцця, Вена ўжо не першы раз заняла першае месца ў Еўрапейскім саюзе. Гэты горад атрымаў найлепшыя адзнакі ў сферах: інфраструктура, грамадскі транспарт, банкі і фінансы, бяспека, культура і вольнае баўленне часу. Гэты паказчык паслужыў штуршком для міжнародных кампаніяў, якія ахвотна працуюць у гэтым горадзе.
Паводле звестак статыстычнага ведамства ЕС «Еўрастат», Вена з’яўляецца горадам і рэгіёнам з высокім узроўнем дабрабыту. Яна здолела захаваць вядучыя пазіцыі і атрымаць пятае месца ў рэйтынгу самых багатых рэгіёнаў ЕС. Пра гэта сведчыць справаздача ЕС па рэгіёнах (паводле звестак Еўрастата). Паводле справаздачы, рэгіянальны ВУП у Вене складае 178 % ад сярэдняга ў Еўропе. Апярэджваюць Вену па ўзроўні дабрабыту толькі Лондан, Люксембург, Брусель і Гамбург. У рэйтынгу Вена размешчаная вышэй за Дублін, Мюнхен, Амстэрдам і значна вышэй за Берлін. Таксама паводле дадзеных Еўрастата, у раздзеле справаздачы «Даследванне і развіццё», Вена падзяляе з Верхняй Баварыяй вышэйшы пункт рэйтынга.
Палітыка
Да 1918 года палітыку Вены фармавала Хрысціянска-сацыяльная партыя (папярэдніца сучаснай Аўстрыйскай народнай партыі, АНП), яе лідар Карл Лугер доўгі час быў мэрам горада. У нашы дні Вена з’яўляецца апорай аўстрыйскіх сацыял-дэмакратаў. Яны прыйшлі да ўлады яшчэ ў перыяд Першай рэспублікі (1918—1934) і правялі мноства наспелых сацыяльных рэформаў, палепшыўшы якасць жыцця сотняў тысяч працоўных. Палітыку мэрыі горада тых часоў паважалі сацыялісты па ўсёй Еўропе, якія называлі горад «Чырвонай Венай» (Rotes Wien). Адзіным перапынкам у праўленні сацыял-дэмакратаў у горадзе былі 1934—1945 гады, калі ў краіне зацараваў аўстрафашызм, а затым і нацызм, з аншлюс Аўстрыі Германіі.
У 1994 годзе замест папулярнага мэра Хельмута Цылько кіраўніком горада быў абраны іншы сацыял-дэмакрат — Міхаэль Хойпль. У 1996—2001 гадах сацыял-дэмакраты кіравалі горадам сумесна з Аўстрыйскай народнай партыяй. У 2005 годзе падчас муніцыпальных выбараў сацыял-дэмакраты атрымалі 49 адсоткаў галасоў выбаршчыкаў. Іх асноўным супернікам у гарадскім парламенце была АНП, за якую прагаласавалі 18 адсоткаў выбаршчыкаў.
Муніцыпальныя выбары, якія прайшлі 10 кастрычніка 2010 года рэзка змянілі суадносіны сіл. Сацыял-дэмакраты не змаглі дамагчыся абсалютнай большасці, атрымаўшы 44 адсоткі галасоў. АНП атрымала толькі 13 працэнтаў, а праварадыкальная Аўстрыйская партыя свабоды амаль падвоіла свой мінулы вынік, атрымаўшы 27 адсоткаў галасоў і стаўшы, такім чынам, другой партыяй па колькасці дэпутатаў у гарадскім парламенце (які, згодна з законам, абірае мэра).
Крыніца (Маладзечанскі раён)
Крыні́ца (, Криница) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мясоцкага сельсавета.
Біжыўка
Біжыўка (Бі́жівка) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Алег Георгіевіч Давыдзенка
Алег Георгіевіч Давыдзенка (нар., г. Кастрама, Расія) — беларускі вучоны ў галіне генетыкі і селекцыі раслін. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2000), доктар біялагічных навук (1990).
Біяграфія
Скончыў біялагічны факультэт БДУ (1973).
У 1973—1989 гадах старшы лабарант, малодшы навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік, з 1989 загадчык лабараторыі Інстытута генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі. Адначасова ў 1994—1995 гадах загадчык кафедры генетыкі і біятэхналогіі біялагічнага факультэта Белдзяржуніверсітэта, у 2000—2003 гадах намеснік начальніка Цэнтра сістэмнага аналізу і стратэгічных даследаванняў пры Прэзідыуме НАН Беларусі.
У лістападзе 2022 года Алег Давыдзенка і яго жонка Наталля Акцябрская былі затрыманыя за удзел ў пратэстах 2020 года. У снежні таго ж года іх асудзілі да трох гадоў хатняй хіміі кожнага; Алега Давыдзенку таксама звольнілі з Інстытута генетыкі і цыталогіі.
У снежні 2022 года Праваабарончы цэнтр «Вясна» ды іншыя праваабарончыя арганізацыі Беларусі прызналі Давыдзенку і Акцябрскую палітычнымі зняволенымі.
Навуковая дзейнасць
Даследаваў ўзаемадзеянне ядзерных і цытаплазматычных генетычных сістэм, ролю геномаў арганэл цытаплазмы ў эвалюцыйных і селекцыйных працэсах. Даказаў магчымасць індукцыі цытаплазматычных мутацый у сельскагаспадарчых раслін (кукуруза, пшаніца, соя, сланечнік); наяўнасць унутрывідавай цытаплазматычнай зменлівасці, якая кантралюе прадуктыўнасць і прыстасаванасць раслін; выявіў эфекты цытаплазматычных генаў на змяненне расшчаплення і частату рэкамбінацыі ядзерных генаў; сфармуляваў тэарэтычныя палажэнні аб механізмах узаемадзеяння ядзерных і цытаплазматычных генетычных сістэм расліннай клеткі і іх выкарыстання ў селекцыі сельскагаспадарчых раслін; распрацаваў метады і прынцыпы адаптацыйнай селекцыі соі для ўмоў паўночных шырот.
Аўтар каля 300 навуковых прац, у тым ліку 5 манаграфій, падручніка, 19 сартоў раслін.
Праліў Малыгіна
Праліў Малы́гіна (Пролив Малы́гина ) — праліў паміж востравам Белы і паўвостравам Ямал (Расія) у Карскім моры.
Даўжыня праліва 63 км, шырыня 9—27 км, глыбіня да 4 м. Берагі нізінныя, пясчана-гліністыя, пакрытыя тундравай расліннасцю.
Названы ў гонар расійскага даследчыка Арктыкі Сцяпана Гаўрылавіча Малыгіна, які прайшоў цераз праліў у 1737 годзе.
Балаціўка
Балаціўка (Болоті́вка) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Бандары (Бурыньскі раён)
Бандары (Бондарі́) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Бальзамін звычайны
Бальзамі́н звычайны (Impatiens noli-tangere) — від травяністых раслін роду  сямейства. Тыпавы від роду.
Назва
Бальзамін звычайны, бальзамін, бальсаміна, пстрыкаўка, прыгаўка  , бельсаміна, бельсаміна лесавая.
Апісанне
Аднагадовая расліна, 50-120 см вышынёй. Сцябло ў верхняй частцы злёгку галінастае, сакавітае, далікатнае. Лісце чаргаванае, чарашковае. Ліставыя пласціны ад эліптычных да яйкападобных, тонкія, з рэдка зубчастымі палямі (7—16 зубцоў з кожнага боку). Кветкі жоўтыя, з чырвонымі кропкамі, 2-3 см даўжынёй, павіслыя, з кручкападобным выгнутым шпорцам. Плод — 5-часткавая каробачка, якая разрываецца, калі гатовая, рассейваючы насенне ў паветры. 2n = 20.
Распаўсюджанне
Насяляе умераныя рэгіёны Еўразіі і паўночна-захад Паўночнай Амерыкі.
Ва Украіне від расце ў вільготных месцах у лясах і на балотах — у Карпатах, на Палессі, у лесастэпе, звычайна; у горным Крыме (на р. Бурульча), вельмі рэдка.
Бошыўка
Бошыўка (Бо́шівка) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Куромшычы
Куро́мшычы (, Куромшичи) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мясоцкага сельсавета.
Кульмінацыя (музыка)
Кульміна́цыя (ад culmen — вяршыня), у музыцы — момант найвышэйшага напружання ў ці якой-небудзь адносна завершанай яго частцы. Прысутнічае ва ўсіх узроўнях музычнай формы (свае кульмінацыі ўзнікаюць у фразе, сказе, і інш.), і таму форма твора — сістэма кульмінацый. Кульмінацыя мелодыі ці ўсяго твора звычайна знаходзіцца паблізу ад пункта залатога сячэння, напрыклад, гук ці група гукаў, якія утвараюць рэгістравую вяршыню ў другой палове меладычнай пабудовы; працяглая кульмінацыйная зона ў на мяжы  і. Галоўная (генеральная) кульмінацыя ўтварае сэнсавы цэнтр твора перад прынцыповым завяршэннем формы. У арганізацыі кульмінацыі могуць удзельнічаць усе музычна-выразныя сродкі: гукавышыннасць, гучнасная дынаміка, метрычныя акцэнты, ладавая няўстойлівасць,, і інш. Кульмінацыя музычна-сцэнічнага твора фарміруецца ў адпаведнасці з агульнымі законамі драмы.
Кульмінацыя (літаратура)
Кульміна́цыя (ад culmen — вяршыня), у літаратурным творы — найбольш напружаны момант у развіцці дзеяння, вырашальны, пераломны момант ва ўзаемаадносінах, сутыкненнях або паміж героем і абставінамі. У кульмінацыі раскрываецца вастрыня, што рэалізуецца ў сюжэце твора. Кульмінацыя найлепш выяўляецца ў творах эпічных і драматычных жанраў. Напрыклад, у апавяданні Я. Коласа «Малады дубок» кульмінацыя — сцэна прызнання Андрэя Плеха ляснічаму аб пакражы ў панскім лесе. У навеле кульмінацыя звычайна перанесена бліжэй да фіналу, уяўляе сабой кантрастную сітуацыю ў адносінах да нечаканай развязкі; у рамане ці драме развязка пасля кульмінацыі адбываецца паступова. У творах вялікай формы кожная сюжэтная лінія мае сваю кульмінацыю.
Вазнэсэнка (Бурыньскі раён)
Вазнэсэнка (Вознесе́нка) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Эмі Рапэ
Эмі Караліна Рапэ (швед. Emmy Carolina Rappe; 14 лютага 1835 — 19 кастрычніка 1896) — шведская медсястра і дырэктар школы медсёстраў. Першаадкрывальніца і заснавальніца шведскай медсястрынскай адукацыі. Першая прафесійна падрыхтаваная медсястра і першая дырэктарка першай медыцынскай навучальнай ўстановы ў сваёй краіне.
Жыццё
Рапэ нарадзілася ў сям’і памешчыка барона Адольфа Фрэдрыка Рапэ і Ульрыкі Кацярыны Вільгельміны Хамарскольд. Яна атрымала строгую адукацыю, дзе пачуццё абавязку і разумная эканомія лічыліся важнымі, і, будучы незамужняй шляхцянкай, яна заставалася пад наглядам сваёй сям’і да трыццаці гадоў. Яна рана пачала цікавіцца медыцынай і сястрынскай справай. Як паведамляецца, яе натхніла цётка Элізабэт «Эліз» Рапэ.
У 1866 годзе нядаўна створаны Шведскі Чырвоны Крыж пажадаў стварыць у Швецыі школу медсясцёр і шукаў адукаванага дырэктара, які б узначаліў гэтую ўстанову. Сафі Адлерспар заключыла дамову з Флорэнс Найцінгейл, каб чалавек, якога выбралі для гэтай задачы, прайшоў адукацыю ў Найцінгейл ў Лондане, а затым абвясціла аб пошуку прыдатнага кандыдата ў сваёй публікацыі ў Tidskrift för hemmet. Рапэ лічылася прыдатным кандыдатам для стварэння належнай школы для навучання прафесійных медсясцёр у Швецыі. Яна была паслана ў якасці студэнкі Фларэнцыі Найцінгейл у школу медсясцёр і акушэрак Фларэнцыі Найцінгейл ў бальніцы Сент-Томас у Лондане (цяпер частка Каралеўскага каледжа Лондана) у 1866 годзе. Яе асабіста выхоўвала Фларэнцыя Найцінгейл, якая была задаволена ёю як студэнткай. Рапэ падзяляла меркаванне, што догляд за хворымі — гэта прызванне.
Эмі Рапэ вярнулася ў Швецыю ў 1867 годзе і вучылася ва ўніверсітэцкім шпіталі Салгрэна у Гётэбаргу і ў іншых клініках Стакгольма. У 1867—1877 гадах яна была галоўнай медсястрой у нядаўна створанай хірургічнай клініцы пры акадэмічным шпіталі Упсалы і дырэктарам школы медсясцёр, якая была нядаўна створана Чырвоным Крыжам. Гэта былі першыя свецкія курсы для медсясцёр у Швецыі: адзінай фармальнай адукацыяй, якая раней была даступная для медсясцёр, была ўстанова дыяканату, адкрытая Марыяй Седэршыёльд у 1851 годзе.
Рапэ была піянерам і часта сустракала супраціў уладаў. Будучы баранэсай, яна выклікала спрэчкі, займаючыся такой прафесіяй, і, па сутнасці, не прымала ніякага заробку. Яна заахвочвала пачуццём прафесійнай лаяльнасці сярод медсясцёр і спрабавала павысіць статус прафесіі, настойваючы на медыцынскай кампетэнтнасці і высокай маральнасці. У 1877—1886 гадах яна была кіраўніком Цэнтральнай бальніцы Упсалы для шалёных. Пасля выхаду на пенсію працавала інспектарам бальніцы і працавала ў складзе Чырвонага Крыжа. Эмі Рапэ была звязана з Торбаргам Рапэ, які быў тагачасным аўтарытэтам у галіне інтэлектуальнай недастатковасці.
Эмі Рапэ была ўзнагароджана медалём Караля ў 1877 годзе, а Іліс Кворумам у 1895 годзе.
Памяць
У яе гонар названа дарога на Улеракер ва Упсале: Emmy Rappes väg (вуліца Эмі Рапэ).
Цяньлун
Айсіньгёро Хунлі (爱新觉罗 弘历;  — ) — шосты маньчжурскі імператар дынастыі Цын. На працягу 59 гадоў (1736—1795) кіраваў пад дэвізам «Цяньлун» (непахіснае і слаўнае) (乾隆). Хунлі быў пятым і чацвёртым імператарам Цын, які кіраваў Унутраным Кітаем. Чацвёрты сын, ён афіцыйна кіраваў з 11 кастрычніка 1735 года па 8 лютага 1796 года. У 1796 годзе Цяньлун адрокся ад прастола на карысць свайго сына, імператара Цзяцына, з да свайго дзеда, Імператар Кансі, які кіраваў 61 год, каб не ўзурпаваць яго месца імператара, які валадарыў даўжэй усіх. Аднак, нягледзячы на выхад на пенсію, імператар Цяньлун захоўваў за сабой канчатковую ўладу як да сваёй смерці ў 1799 годзе, што зрабіла яго адным з  у гісторыі, а таксама адным з самых доўгажывучых, паколькі ён памёр ва ўзросце 87 гадоў. яго паважалі як «» (文殊皇帝).
Як здольны і асвечаны кіраўнік, які атрымаў у спадчыну квітнеючую імперыю, Цяньлун адкрыў, якая стала вяршыняй магутнасці, уплыву і росквіту дынастыі Цын. Падчас яго доўгага праўлення імперыя мела і эканоміку ў свеце. Як военачальнік, ён кіраваў, пашыраючы дынастычную тэрыторыю ў найбольшай ступені, заваёўваючы, а часам і разбураючы цэнтральнаазіяцкія каралеўствы. Гэта змянілася ў яго познія гады: імперыя Цын пачала занепадаць з-за карупцыі і марнатраўства пры двары і стагнацыі грамадзянскай супольнасці.
Раннія гады
Хунлі быў чацвёртым сынам і нарадзіўся ад. Хунлі любілі як яго дзед, імператар Кансі, так і яго бацька, імператар Юнчжэн. Некаторыя гісторыкі сцвярджаюць, што галоўнай прычынай, па якой імператар Кансі прызначыў імператара Юнчжэна сваім пераемнікам, было тое, што Хунлі быў яго любімым унукам. Ён адчуваў, што манеры Хунлі вельмі падобныя на яго ўласныя. У падлеткавым узросце Хунлі быў здольны ў баявых мастацтвах і валодаў літаратурнымі здольнасцямі. Пасля ўзвядзення на трон бацькі ў 1722 годзе Хунлі быў зроблены пад тытулам «прынц Баа першага рангу». Як і яго шматлікія дзядзькі, Хунлі ўступіў у бітву за спадчыну са сваім старэйшым зводным братам, які меў падтрымку вялікай фракцыі чыноўнікаў у імператарскім двары, а таксама. На працягу многіх гадоў імператар Юнчжэн не прызначыў нікога са сваіх сыноў наследным прынцам, але многія афіцыйныя асобы меркавалі, што ён аддае перавагу Хунлі. Хунлі ездзіў у інспекцыйныя паездкі на поўдзень і быў вядомы як чалавек, здольны весці перамовы і выконваць абавязкі. Ён таксама прызначаўся галоўным рэгентам у тых выпадках, калі яго бацька быў удалечыні ад сталіцы.
Уступленне на трон
Уступленне Хунлі на трон было прадугледжана яшчэ да таго, як ён быў афіцыйна абвешчаны імператарам перад сабраным імператарскім судом пасля смерці. Малады Хунлі быў любімым унукам імператара Кансі і любімым сынам імператара Юнчжэна; бацька даверыў шэраг важных рытуальных задач Хунлі, калі той яшчэ быў прынцам, і ўключыў яго ў важныя прыдворныя абмеркаванні. У надзеі прадухіліць барацьбу за спадчыну, імператар Юнчжэн напісаў імя свайго абранага пераемніка на аркушы паперы і змясціў яго ў запячатаную скрынку, замацаваную за таблічкай над тронам у. Імя ў скрынцы павінна было быць раскрыта іншым членам імператарскай сям’і ў прысутнасці ўсіх старэйшых міністраў толькі пасля смерці імператара. Пасля таго, як у 1735 годзе, на пяцьдзесят сёмым годзе жыцця пры дзіўных абставінах нечакана імператар (пагаворвалі, што ён быў атручаны), завяшчанне было вынята і зачытана перад усім імператарскім дваром Цын, пасля чаго новым імператарам стаў Хунлі. Ён прыняў «Цяньлун», што азначае «непахіснае і слаўнае». Камердынер, які суправаджаў пры двары Цын у 1793 годзе, так апісваў імператара:
Новы атрымаў класічную кітайскую адукацыю, і ва ўсім імкнуўся пераймаць свайму дзеду Сюанье, гэта значыць прэтэндаваў на ролю дбайнага канфуцыянца, на славу ўзорнага кіраўніка і вялікага заваёўніка. Таксама, як Сюанье і Іньчжэнь, ён да канца 1770-х гадоў не толькі займаў трон, але і самастойна кіраваў імперыяй, унікаючы ва ўсе справы.
Унутраная палітыка
У першыя ж гады свайго валадарання Хунлі сутыкнуўся з паслабленнем непасрэднай апоры дынастыі — ваеннага саслоўя. «» маньчжураў. Працягвалася паступовае абеззямельванне і спусташэнне салдат і малодшых афіцэраў «сцяжных» войскаў. Апошнія ў асноўным не мелі магчымасці ці не хацелі набываць у казны свае ранейшыя землі, якія выкупляліся ёю з 1729 года ў прыватных уладальнікаў. У сувязі з гэтым Хунлі ў 1753 годзе перадаў гэтыя ўчасткі ў вядзенне адпаведных «сцяжных» упраўленняў для іх апрацоўкі, атрымання арэнднай платы і чыншаў. Гэтыя натуральныя і грашовыя даходы выкарыстоўваліся упраўленнямі для падтрымання збяднелых «сцяжных» свайго «сцяга». Але гэта не змагло спыніць спусташэнне ваеннага саслоўя, якое нарастала.
Хунлі вельмі турбавала размыванне «сцяжнага» землеўладання і на «святой радзіме» маньчжураў. Нягледзячы на «закрыццё» Маньчжурыі і палітыку захавання яе для «сцяжных», паступовае перасяленне кітайцаў за Вялікую сцяну працягвалася. Спрабуючы спыніць гэты працэс, Хунлі ўказам 1740 года забараніў кітайскую каланізацыю Ляадуна, а эдыктам 1762 года —. У 1776 годзе правінцыя Гірын і зямлі Хэйлунцзяна таксама былі абвешчаныя «забароненай зонай». Тым самым уся Маньчжурыя паўторна «зачынялася» для кітайскіх перасяленцаў. Аднак і новая забарона аказалася малаэфектыўнай. Сам урад зрабіў шэраг адступленняў. Так, у сувязі са стыхійнымі бедствамі і голадам у Паўночным Кітаі, у 1748 годзе было часова дазволена перасяленне ў Маньчжурыю. Акрамя таго, забарона не распаўсюджвалася на купцоў, дробных гандляроў і рамеснікаў.
Працягваючы лінію Сюанье на правядзенне адміністрацыйна-падатковых пераўтварэнняў, Хунлі ажыццявіў рэформу сістэмы ўліку насельніцтва. Да падатковай рэформы Сюанье мільёны людзей, каб пазбегнуць абкладання падушным падаткам, хаваліся ад уліку і не лічыліся ў подворных спісах і падатковых рэестрах. Да 1741-42 гадоў улічвалася толькі дарослае мужчынскае насельніцтва ад 16 да 60 гадоў; у выніку мноства жыхароў Кітая заставалася па-за ўлікам. З 1741-42 гадоў ўлік насельніцтва стаў праводзіцца на базе сістэмы («кругавой парукі»), гэта значыць з фіксацыяй не толькі працаздольнага, а ўсяго насельніцтва. Да 1773 года перапіс праводзілі спецыяльныя чыноўнікі, прычым з вялікімі агрэхамі і прагаламі. З 1773 года рэгістрацыя насельніцтва стала ажыццяўляцца праз сістэму баацзя, гэта значыць падачу звестак кіраўнікамі дзесяцідворак і стадворак. У рэестры стала ўключацца і тая частка неханьскіх народнасцяў, якая была ахоплена сістэмай баацзя. Уліковая рэформа Хунлі спрыяла завяршэнню падатковай рэформы Сюанье-Іньчжэня. У спісы і рэестры ўключалася насельніцтва, якое раней не рэгістравалася як па сваёй волі, так і па волі ўладаў. У выніку колькасць улічаных паднялося са 143 мільёнаў у 1741 годзе да 313 мільёнаў у 1795 годзе. З 1661 па 1766 год плошча ворнай зямлі, улічанай у зямельных кадастрах, павялічылася прыкладна з 5,5 мільёнаў да больш 7,8 мільёнаў цынаў; у той жа час плошча апрацоўванай зямлі на душу насельніцтва за гэты перыяд скарацілася з больш чым 5,2 да 3,8 му. Гэта прывяло да прыкметнага росту сацыяльнай напружанасці.
Паўстанні нацыянальных меншасцяў
У 1740-х гадах Хунлі працягваў «другое маньчжурскае заваяванне» неханьскіх тэрыторый Паўднёвага Захаду. У 1747 годзе надзвычайны ўпаўнаважаны Чжан Гуансы атрымаў загад заваяваць тыбецкія плямёны тубо у адным з заходніх раёнаў правінцыі Сычуань — Дацзіньчуане. Тубо гераічна змагаліся, а іх правадыр Салапан (Салабэнь) упарта адбіваў усе цынскія атакі на яго крэпасць. Чжан Гуансы пацярпеў шэраг паражэнняў, трапіў у палон да тубо і быў пакараны. У 1749 годзе войскі пад камандаваннем зноў рушылі на заваяванне. Салабэнь вымушаны быў скласці зброю, але іншыя плямёны тубо працягвалі аказваць упарты супраціў заваёўнікам аж да сярэдзіны 1760-х.
Памежныя войны
Імператар Цяньлун быў паспяховым палкаводцам. Адразу пасля ўзыходжання на трон ён накіраваў арміі на падаўленне. Яго пазнейшыя кампаніі значна пашырылі тэрыторыю, кантраляваную імперыяй Цын. Гэта стала магчымым не толькі дзякуючы цынскай ваеннай моцы, але і раз’яднанасці і заняпаду сіл цэнтральнаазіяцкіх народаў.
Заваяванне Тыбету
Выхад з пасляваеннай разрухі, умацаванне маньчжурскага панавання ў Кітаі, падпарадкаванне Халхі і поспехі заваявання Паўднёва-Заходняга Кітая дазволілі Хунлі перайсці да заваявання краін, якія ляжалі на захад ад цінскага імперыі: Тыбет (1750—1751), Джунгарыі (1755—1757) і (1757—1759). Гэтая «другая хваля» маньчжурскіх заваяванняў сярэдзіны XVIII стагоддзя вялася сіламі «сцяжных» войскаў, кітайскай пяхоты і мангольскай конніцы. Заваяванні Хунлі палягчаліся тым, што Джунгарыя і Кашгарыя, якія раздзіраліся ўнутранымі звадамі, і Тыбет, вышэйшыя іерархі якога былі звязаны з цынскімі імператарамі адносінамі «настаўнік — заступнік», не маглі аб’яднацца для адпору агульнаму ворагу.
Унутраныя падзеі ў Тыбеце спрыялі ўзмацненню ўплыву маньчжураў. Памерламу ў 1747 годзе ўспадкаваў яго сын Г’юрмэ-Намг’ял (Чжурмэ-Намчжэ). Імкнучыся вызваліцца ад маньчжурскага кантролю, ён задумаў ўзброенае выступленне, стаў збіраць войскі нібыта для барацьбы з айратамі і ўсталяваў сувязь з Джунгарскімі князямі. У 1750 годзе маньчжурскія намеснікі забілі Г’юрмэ-Намг’яла. Гэта прывяло да народнага паўстання ў Лхасе і расправе над маньчжурамі. У адказ Хунлі арганізаваў трэці паход цынскіх войскаў на Тыбет. У 1751 годзе, імкнучыся яшчэ больш раз’яднаць краіну, ён перадаў кіраванне ёю ўжо не двум асобам, а чатыром міністрам-кіраўнікам, падпарадкаваўшы іх. Ханскія і княжацкія тытулы скасаваліся. Па ўсіх важных справах міністры-кіраўнікі павінны былі раіцца з намеснікамі; правы апошніх пашырыліся, а Цынскі гарнізон у Лхасе быў павялічаны. Усякія сувязі з Джунгарскім ханствам забараняліся. Уплыў імперыі Цын на Тыбет дасягнуў максімуму, хоць ён і не стаў яе складовай часткай.
Заваяванне Джунгарыі
Хунлі выношваў планы заваявання Джунгарыі. Цынская дыпламатыя па-майстэрску вяла справу да паслаблення і ўнутранага развалу Айрацкага ханства. Пекінскі двор умела заахвочваў тут ўнутраныя міжусобіцы, сепаратызм ханаў, спрыяў зацягванню крывавай барацьбы за ханскі пасад. Сеючы варожасць сярод князёў, Хунлі змушаў адных шукаць яго падтрымкі, іншых — яго пасярэдніцтва або нейтралітэту. Якая пачалася з 1745 года амаль сямігадовая паласа лютай барацьбы за пасад, замоў, пераваротаў, расколу на варожыя лагеры і міжусобнай вайны стварыла ідэальныя ўмовы для складаных інтрыг цынскага дыпламатыі. Ужо да сярэдзіны 1750-х гадоў Хунлі дамогся вялікага поспеху ў справе паслаблення цэнтральнай улады ў Джунгарыі і ўнутранага раскладання Айрацкай дзяржавы. Пасля прыходу ў 1752 годзе да ўлады хана Давацы зноў разгарэлася барацьба паміж ім і чарговым прэтэндэнтам-кіраўніком племені хойтаў, яго нядаўнім саюзнікам. Пацярпеўшы паразу, ў 1754 годзе збег у Кітай, прыняў цынскае падданства і прасіў дапамогі ў Хунлі. Атрымаўшы падставу для ўварвання, той паслаў у раён вялікую цынскую армію. Амурсана камандаваў авангардам адной з двух яе калон.
Уварваўшыся ў 1755 годзе ў Джунгарыю, цынская армія на працягу некалькіх месяцаў акупавала яе. Варожыя паміж сабой айрацкія князі не змаглі ні аб’яднацца перад агульным ворагам, ні даць яму адпор. Пераможаны Давацы ў 1755 годзе быў скінуты. Выкарыстоўваючы гэтую перамогу, Хунлі ліквідаваў адзінаўладдзе і ханскі пасад у Джунгарыі, рассыпаўшы некалі магутную дзяржаву на чатыры асобных княствы, падпарадкаваных непасрэдна Пекіну. Такая дэцэнтралізацыя на аснове рода-племянной варожасці аслабіла айратаў. Гэта, і пакінуты ў атрад Баньдзі, зрабілі Хунлі вяршыцелем лёсаў Джунгарыі. Замест прастола Амурсана атрымаў тытул і пасаду, якія азначалі яго падпарадкаванне цынскай імперыі. Ашуканы ў сваіх чаканнях, ён увайшоў у пагадненне з шэрагам айрацкіх і халхайскіх военачальнікаў. Увосень 1755 года Амурсана падняў паўстанне супраць іншаземных сіл, заклікаўшы айратаў да аб’яднання. Паўстанцы разграмілі атрад Баньдзі. Аднак частка князёў перакінулася да маньчжураў, а іншая — захавала нейтралітэт. Вялікая цынская армія ўварвалася ў ў 1756 годзе, і Амурсана збег да казахаў. Цынскія войскі па загадзе Хунлі прыступілі да пагалоўнага вынішчэння айрацкага насельніцтва, у выніку чаго да паўстанцаў далучыліся многія князі. Амурсана, які вярнуўся на радзіму, аднавіў барацьбу з захопнікамі. Падчас барацьбы з Джунгарскім ханствам цынскія войскі ў 1755—1758 гадах неаднаразова ўрываліся на Алтай, што паклала пачатак далучэнню Горнага Алтая да Расійскай імперыі. У гэтыя ж гады цынскія войскі здзяйснялі паходы ў Казахстан. У выніку на расійскую тэрыторыю перайшло шмат айрацкіх і Алтайскіх бежанцаў.
Да гэтага часу маньчжуры сканцэнтравалі ў Джунгарыі буйныя сілы пад камандаваннем, які ў 1757 годзе перамог паўстанцаў у бітве пад Урумчы. Магутная цынская армія, якая прыйшла з імперыі, прасоўвалася па Джунгарыі, аддаючы ўсё жывое агню і мечу. Аднак супраціў айратаў працягваўся, і ў яго ўвайшлі астатнія князі. Пасля чарговага паражэння збег на тэрыторыю Расіі, дзе памёр ад. Услед за гэтым у тым жа 1757 годзе паўстанне айратаў было патоплена ў крыві, Джунгарскае ханства было знішчана. Хунлі аддаў загад цынскім войскам айрацкае насельніцтва. Па словах вучонага дынастыі Цын Вэй Юаня, 40 % з 600 000 джунгар былі забітыя воспай, 20 % беглі ў Расійскую імперыю ці казахскія плямёны, а 30 % былі забітыя цынскім войскам, з-за чаго назваў гэта «поўным знішчэннем не толькі Джунгарскай дзяржавы, але і джунгарцаў як народа». Гісторык сцвярджаў, што знішчэнне джунгараў было вынікам відавочнай палітыкі разні, распачатай імператарам Цяньлунам.
Апусцелы край быў разбіты на тры акругі — Ілі, Урумчы і Тарбагатай — і аддадзены пад уладу намесніка. Тут сталі стварацца гарады з цынскімі гарнізонамі і ўправамі.
Джунгарскі генацыд параўноўваюць з пазнейшым у 1776 годзе, якое таксама адбылося падчас праўлення імператара Цяньлуна. Калі войскі пераможцаў вярнуліся ў Пекін, у іх гонар праспявалі святочны гімн. Маньчжурскі варыянт гімна быў запісаны езуітам Амаітам і адпраўлены ў Парыж.
Імперыя Цын наняла Чжаа І і ў ваенным архіве ў якасці членаў  для збору работ па Джунгарскай кампаніі, такіх як «Стратэгія супакойвання Джунгар». Вершы, якія праслаўляюць цынскія заваяванні і генацыд джунгарскіх манголаў, былі напісаны Чжаа І, які напісаў «Яньпу цзадзі» ў стылі «запісаў пэндзля», дзе апісваліся ваенныя выдаткі праўлення імператара Цяньлун. Чжаа І ўслаўляў імператара Цяньлуна як крыніцу «міру і росквіту васемнаццатага стагоддзя».
Канфлікты з Тыбетам 1750-х гадоў
На працягу гэтага перыяду працягваліся мангольскія ўмяшанні ў Тыбет і ўзаемнае распаўсюджванне тыбецкага будызму ў Манголіі. Пасля імператар Цяньлун накіраваў арміі ў Тыбет і цвёрда ўсталяваў  ў якасці кіраўніка Тыбету, з  і гарнізонам, каб захаваць прысутнасць Цын. У далейшым ваенныя кампаніі супраць непальцаў і гуркхаў загналі імператара ў тупік, дзе абодва бакі павінны былі падпарадкавацца.
23 студзеня 1751 года тыбецкія паўстанцы, якія ўдзельнічалі ў Пасля супраць Цын, былі  цынскім маньчжурскім генералам Бандзі, падобна таму, што адбылося з тыбецкімі паўстанцамі 1 лістапада 1728 года падчас праўлення яго бацькі, імператара Юнчжэна. Шэсць лідараў тыбецкіх паўстанцаў і лідар тыбецкіх паўстанцаў Бло-бзан-бкра-сіс былі парэзаныя да смерці. Астатнія лідары тыбецкіх паўстанцаў былі задушаны і абезгалоўлены, а іх галовы былі выстаўлены тыбецкай грамадскасці на слупах. Цын захапіў маёмасць лідараў паўстанцаў і саслаў іншых тыбецкіх паўстанцаў. 26 студзеня 1751 года маньчжурскі генерал Бандзі накіраваў справаздачу імператару Цын Цяньлуну аб тым, як ён праводзіў расстрэлы і пакаранні тыбецкіх паўстанцаў.
Зносіны з Афганістанам
У 1762 годзе імператар Цяньлун быў блізкі да вайны з афганскім эмірам Ахмад-шахам Дурані з-за экспансіі цынскага Кітая ў Цэнтральнай Азіі. У той час як войскі імперыі Цын і Дурані былі размешчаны каля мяжы ў Цэнтральнай Азіі, вайна не пачалася. Праз год Дурані накіраваў пасланца ў Пекін, які падарыў Цяньлуну чатырох цудоўных коней, якія сталі тэмай серыі карцін «». Аднак афганскі пасланнік не здолеў вырабіць добрага ўражання на Цяньлуна пасля таго, як адмовіўся. Пазней Цяньлун адмовіўся ўмешвацца ў забойства імперыяй Дурані султана, які быў васалам цынскага Кітая.
Заваяванне Кашгарыі
У Кашгарыі (Усходні Туркестан) існавала тэакратычная уйгурская дзяржава. Яе раздзіралі рэлігійныя звады паміж дзвюма асноўнымі плынямі мясцовага мусульманскага духавенства «белагорскімі» і «чарнагорскімі» хаджамі, а таксама паміж кіраўнікамі гарадоў (хакім-бекі) і ханскай уладай. Апошняя змагалася за цэнтралізацыю краіны, а хакім-бекам была выгадная яе раздробленасць. Розныя ваяўнічыя бакі часта абапіраліся на знешнія сілы, што палягчала Хунлі падрыхтоўку да заваявання гэтага краю. Перад паходам у Кашгарыю цынская дыпламатыя правяла дбайную падрыхтоўку. Мясцовым феадалам (бекі) абяцаліся вызваленне ад улады тэакратаў (хаджы), усталяванне міру і парадку, недатыкальнасць панавання мясцовай шляхты над працоўным насельніцтвам. Пры гэтым маньчжуры ўмела выкарыстоўвалі няздольнасць мясцовых феадалаў да цэнтралізацыі і да самаабароны ад націску знешніх сіл, іх імкненне абаперціся на вонкавага заступніка-арбітра. У гэтай ролі ўсё часцей выступаў маньчжурскі богдахан. Хунлі ўмела маніпуляваў раз’яднанасцю палітычных сіл у Кашгарыі, падтрымліваючы «белагорскіх» хаджаў супраць «чарнагорскіх», а хакімаў — супраць тых і іншых.
«Белагорскія» хаджы на чале з і яго братам  змагаліся супраць «чарнагорскіх» хаджаў, якія кіравалі Кашгарыяй. З дапамогай маньчжура-кітайскіх войскаў «белагорскія» хаджы ў 1755 годзе захапілі ўладу ў краі, і на ханскі прастол быў узведзены Бурхан-эд-Дзін. Разглядаючы яго як свайго стаўленіка і «данніка», Хунлі запатрабаваў ад яго «даніну» і выказванне пакоры. Жадаючы захаваць незалежнасць, Бурхан-эд-Дын і яго брат скінулі з сябе цынскую апеку і паднялі насельніцтва на барацьбу за веру. Хоць на бок маньчжураў перайшлі хакім-бекі шэрагу гарадоў, паўстанцы ў 1757 годзе разграмілі «васьмісцяжныя» часткі, якія прыбылі ў горад. З заваяванай Джунгарыі сюды была накіравана вялікая армія на чале з намеснікам і Ярхашанем. Пасля двухмесячнай аблогі яна ў 1758 годзе авалодала Кучарам, знішчыўшы больш за тысячу чалавек. На працягу трох месяцаў армія Чжаа Хуэя абложвала, але сама апынулася акружанай пад яго сценамі сіламі Хан-Хаджы, якія гераічна змагаліся, і прыбылымі да яго новымі атрадамі уйгураў. Яны сарвалі першую спробу цынскіх войскаў дэблакаваць Чжаа Хуэя. Гэта з вялікай цяжкасцю ўдалося толькі з другой спробы ў 1759 годзе. Падыход новых цынскіх падмацаванняў, подкуп маньчжурамі хакім-бекаў шэрагу гарадоў і ўнутраныя звады сярод уйгурскіх феадалаў шмат у чым звялі на нішто поспехі паўстанцаў. У 1759 годзе двума калонамі заваёўнікі перайшлі ў наступ, палі гарады Кашгар і. У уйгурскія войскі былі разбітыя. Пад ціскам праўзыходных сіл ворага і  з часткай войскаў, бежанцамі і статкамі жывёлы адступілі яшчэ далей на Захад, ва ўладанні бадахшанскага кіраўніка, і былі ім забітыя. Да канца 1759 года маньчжурскае заваяванне Кашгарыі завяршылася.
Палітыка Хунлі на заваяваных тэрыторыях
Кашгарыя была пастаўлена пад уладу маньчжурскага галоўнакіравальнага, які падпарадкоўваўся намесніку Джунгарыі і Кашгарыі. Краіна была падзелена на шэсць акруг на чале з маньчжурскімі намеснікамі. У гарадах і кішлаках улада засталася ў руках мусульманскіх феадалаў-бекаў, якія дапамагалі трымаць у падпарадкаванні уйгурскае і іншае насельніцтва. Бекі атрымлівалі вышэйшую ўладу над жыхарамі зямель, падараваных ім у спадчыннае валоданне. У сваю чаргу бекі кантраляваліся камандзірамі гарадскіх гарнізонаў і вышэйстаячымі цынскімі чыноўнікамі. Уйгурскія феадалы верай і праўдай служылі новым гаспадарам, разам з імі абіраючы і прыгнятаючы мусульманскае насельніцтва. Тэрыторыя Джунгарыі і Кашгарыі атрымалі назву Сіньцзян, гэта значыць «Новая мяжа», стаўшы месцам ссылкі для праціўнікаў цынскага рэжыму. Абязлюдзенне Джунгарыі трывожыла Хунлі. Тут сталі размяшчаць маньчжурскія і кітайскія войскі з Ганьсу, атрады і даураў з Маньчжурыі. У 1764 годзе ў перасялілі некалькі тысяч сібо. Былі створаны маньчжурскія ваенна-земляробчыя паселішчы і кітайскія ваенныя паселішчы, а таксама земляробчыя паселішчы з сасланых сюды уйгураў — удзельнікаў супраціўлення маньчжурскаму заваяванню. Сюды перасяляліся кітайцы і. У 1771 годзе ў Джунгарыю з вярнулася частка. Аднак гэты край так і застаўся маланаселеным.
З гібеллю Джунгарскага ханства Хунлі і наступныя багдаханы сталі ў поўным сэнсе слова гаспадарамі становішча ў. Пасля падаўлення паўстання Хунлі працягваў палітыку падпарадкавання і драбнення Манголіі. Колькасць з 74 было даведзена да 82. Умацоўвалася арганізацыя ваеннага кантролю. Для гэтага ў 1762 годзе былі заснаваны пасады маньчжурскага намесніка з рэзідэнцыяй ва Улясутаі (Урга) і двух яго суправіцеляў-памочнікаў і дарадцаў са стаўкамі ва і ; адзін з іх прызначаўся з манголаў. Хунлі забараніў абіраць Богда-гэгэна з асяроддзя ханскіх і княжацкіх сем’яў Халхі. Быў усталяваны парадак абрання і зацвярджэння кіраўніка царквы і іншых вышэйшых іерархаў, які дазваляе адсейваць непажаданых Пекіну кандыдатаў. З 1758 года пасаду Богда-гэгэна займалі выключна ламы з Тыбету. Тым самым канфлікт Пекіна з ламаісцкай царквой быў ліквідаваны, а ўлада багдахана ўмацавалася. Хунлі паслядоўна праводзіў палітыку драбнення Манголіі. Да канца XVIII стагоддзя колькасць княстваў у параўнанні з сярэдзінай XVII стагоддзя ўзрасла ў 15 разоў, з 7 да 105. У выніку расла феадальная раздробленасць, рэзка скарачаліся сярэднія памеры княстваў, а ханы і князі ўсё больш гублялі свае эканамічныя, палітычныя і ваенныя магчымасці.
Вавілона-асірыйская культура
Вавілона-асірыйская культура — культура народаў, што насялялі ў 4—1 тыс. да н.э. Месапатамію (Двухрэчча Тыгра і Еўфрата, тэрыторыя сучаснага Ірака) і стварылі буйныя дзяржавы — Шумер, Акад, Вавілонію і Асірыю. Матэрыяльная культура Месапатаміі мела дастаткова высокі ўзровень. З 3-га тыс. да н.э. тут вядомы ліццё і коўка металаў, чаканка і філігрань. У ваеннаей тэхніцы выкарыстоўваліся калясніцы (пач. 2-га тыс.), панцыры з медных пласцінак (сярэдзіна 2-га тыс.), мячы, каменныя і наплаўныя масты і інш. У 7 ст. да н.э. ў Асірыі пабудаваны першы каменны акведук.
Цяньлун
«Закрыццё» Кітая
Цынскія кіраўнікі асвоілі вопыт кітайскай гісторыі. Яны ведалі, што паслабленне чарговай дынастыі заўсёды суправаджалася нарастаннем пагрозы звонку, а ўнутраныя смуты ў канцы праўлення аслабленай дынастыі выкарыстоўваліся знешнімі сіламі для захопу ўлады ў Кітаі, як гэта зрабілі самі маньчжуры. Зыходзячы з мінскага вопыту, Сюанье, Іньчжэнь і Хунлі асцерагаліся, што знешняя пагроза можа супасці з масавым рухам кітайцаў супраць улады заваёўнікаў. Маньчжуры і адданыя ім кітайскія саноўнікі памяталі, што прышэльцы з далёкіх еўрапейскіх, на іх думку — маленькіх і слабых, «варварскіх» краін ўмяшаліся ў свой час у барацьбу паміж мінскай і цынскай дынастыямі. Каб пазбегнуць магчымай крызіснай сітуацыі Пекін вырашыў «закрыць» імперыю для гэтых «варвараў», хоць гэтая мера засцярогі пазбаўляла ўрад большай часткі мытных збораў ад марскога гандлю.
Вавілона-асірыйская культура
Матэматыка
Для практычнага гаспадарчага выкарыстання распрацоўваліся сістэмы мер, метады вызначэння плошчаў і аб'ёмаў, што садзейнічала развіццю. Вавілонскія матэматыкі карысталіся. На яе аснове былі створаны табліцы дзялення і множання лікаў, і кубоў лікаў і іх квадратных і кубічных каранёў; маглі рашаць квадратныя ўраўненні, карысталіся правілам, якое зараз называецца тэарэмай Піфагора.
Цяньлун
«Закрыццё» Кітая
«Закрыццё» Кітая прадстаўляла сабой расцягнуты ў часе палітычны працэс, разлічаны на тое, каб прадухіліць складанне за мяжой моцнай антыманьчжурскай кааліцыі. Кітайскім купцам не дазвалялася будаваць вялікія караблі, плаваць на замежных судах, мець зносіны з «заморскімі варварамі» і вывучаць іх мовы. Дзве апошнія забароны не распаўсюджваліся толькі на купцоў з гільдыі «Гунхан». Звычайны ўезд замежнікаў быў забаронены, жорстка кантралявалася прыбыццё купцоў і дыпламатаў. Караванны гандаль з Расіяй праз мангольскія стэпы строга рэгламентаваўся. Палітыка ізаляцыі краіны ад знешняга свету бачылася цынскім імператарам як адзін са сродкаў самазахавання.
Гвынтавэ
Гвынтавэ (Гвинтове́) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Цяньлун
Дасягненні культуры
Імператар Цяньлун, як і яго папярэднікі, сур’ёзна ставіўся да сваёй культурнай ролі. Па-першае, ён працаваў над захаваннем маньчжурскай спадчыны, якую ён бачыў як аснову маральнага характару маньчжураў і, такім чынам, улады дынастыі. Ён загадаў скласці маньчжурскія генеалогіі, гісторыі і рытуальныя даведнікі, а ў 1747 годзе таемна загадаў скласці, апублікаваны пазней у. Ён яшчэ больш умацаваў культурныя і рэлігійныя прэтэнзіі дынастыі ў Цэнтральнай Азіі, загадаўшы пабудаваць копію тыбецкага палаца Патала, храм Путоцзунчэн, на тэрыторыі імператарскага летняга палаца ў. Для таго, каб прадставіць сябе тыбетцам і манголам у будысцкіх, а не ў канфуцыянскіх тэрмінах, ён замовіў танку, або святую карціну, якая паказвае яго, Мудрасці. Ён таксама быў паэтам і эсэістам. Яго збор твораў, які публікаваўся ў дзесяціразовай серыі паміж 1749 і 1800 гадамі, змяшчае больш за 40 000 вершаў і 1300 празаічных тэкстаў, якія, калі б ён склаў іх усе, зрабілі б яго адным з самых пладавітых пісьменнікаў усіх часоў. Імператар Цяньлун быў галоўным заступнікам і важным «захавальнікам і рэстаўратарам» канфуцыянскай культуры. У яго быў ненасытны апетыт да калекцыянавання, ён набыў вялікую частку «вялікіх прыватных калекцый» Кітая любымі неабходнымі сродкамі і «рэінтэграваў іх скарбы ў імператарскую калекцыю». Ён стварыў групу дарадцаў па культуры, каб дапамагчы знайсці калекцыі купецкіх сем’яў, якія павінны былі прадаць або чые спадчыннікі страцілі цікавасць да іх. Часам ён аказваў ціск або прымушаў заможных чыноўнікаў здаваць каштоўныя прадметы, прапаноўваючы прабачыць недахопы ў іх выкананні ў выпадку, калі яны робяць пэўны «падарунак». Некалькі разоў ён сцвярджаў, што карціна можа быць абаронена ад крадзяжу або пажару толькі ў тым выпадку, калі яе вывезуць у Забаронены горад.
Вавілона-асірыйская культура
Хімія
Хімія ў вавіланян мела выключна дастасавальны характар: захаваліся рэцэпты вырабу бронзы, прыгатавання шматколернай палівы для керамікі. Вялікіх поспехаў асірыйцы дасягнулі ў апрацоўцы скур і вырабе фарбаў.
Цяньлун
Дасягненні культуры
Большасць з некалькіх тысяч прадметаў з нефрыту ў імператарскай калекцыі датуюцца часам яго праўлення. Імператар быў таксама асабліва зацікаўлены ў калекцыянаванні старажытнай бронзы, бронзавых люстэркаў і пячатак у дадатак да керамікі, прыкладнога мастацтва, напрыклад, эмалі, металічных і лакаваных вырабаў, якія квітнелі падчас яго праўлення; значная частка яго калекцыі знаходзіцца ў ў Лондане. У Музеі Вікторыі і Альберта і Брытанскім музеі таксама маюцца калекцыі мастацтва эпохі Цяньлун.
Вавілона-асірыйская культура
Астраномія
У сувязі з мараплаваннем развівалася. Вавілонскія астраномы адрознівалі планеты і зоркі. Кожная планета (акрамя Меркурыя) мела сваю назву, праводзіліся назіранні планет, быў адкрыты сарас — прамежак часу, праз які сонечныя і месяцавыя зацьменні паўтараюцца ў пэўнай паслядоўнасці. Вавіланяне першымі сталі карыстацца сямідзённым тыднем і 24-гадзіннымі суткамі (з дванаццаццю падвойнымі гадзінамі).