cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Раман Ігаравіч Бандарэнка
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў Мінску. Паводле адукацыі — мастак, скончыў Мінскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы каледж і Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў. Праходзіў тэрміновую службу ў 3-й АБрСП (в/ч 3214) Унутраных войскаў МУС Беларусі.
Жыў на вуліцы Чарвякова, вучыў дзяцей маляваць. Апошні час працаваў дырэктарам крамы «Востраў чысціні». Паводле слоў родных, праблем з міліцыяй ніколі не меў, на акцыі пратэсту і маршы не хадзіў.
Пахаваны на Паўночных могілках Мінска.
Гібель
11 лістапада 2020 года пабачыўшы ў чаце, што невядомыя чарговы раз зрываюць бел-чырвона-белыя стужкі на «Плошчы Перамен», паблізу яго дома, Раман Бандарэнка выйшаў паразмаўляць з імі. Назва «Плошча Перамен» прыжылася пасля таго, як жыхары жылога комплексу ў квартале між вуліцамі Чарвякова, Кахоўскай і Сморгаўскім трактам намалявалі на адной са сцен мурал з дыджэямі перамен. Мурал замалёўвалі рознымі спосабамі звыш 10 разоў, але жыхары яго аднаўлялі. У квартале склалася моцная супольнасць. Жыхары запрашалі музыкаў на вечаровыя канцэрты, самаадукоўваліся на лекцыях і ўпрыгожвалі прастору нацыянальнай сімволікай.
Каля 22-й гадзіны ў двор прыехалі людзі ў цывільным і масках, пачалі зразаць стужкі, потым напалі на жыхароў, якія выйшлі з імі размаўляць. Пазней у СМІ з’явілася версія, што на Рамана Бандарэнку напаў прафесійны кікбаксёр Дзмітрый Шакута. Невядомыя збілі Рамана Бандарэнку, пасля чаго адвезлі ў, а адтуль без прытомнасці ў бальніцу.
Раман Бандарэнка трапіў у Бальніцу хуткай медыцынскай дапамогі а 00:05 12 лістапада 2020 года з вялікім ацёкам мозгу, закрытай чэрапна-мазгавой траўмай, субдуральнымі гематомамі, знаходзіўся ў затарможаным стане, але ў аперацыйную яго прывезлі ўжо ў коме. Аперацыя доўжылася некалькі гадзін, аднак стан яго пагаршаўся, увечары ён памёр.
Расследаванне
27 студзеня 2021 года ініцыятыва «BYPOL» апублікавала расследаванне па факце гібелі Рамана Бандарэнкі. Паводле BYPOL, дзякуючы атрыманым аўдыёзапісам і білінгу нумароў мабільных тэлефонаў, ім удалося пэўна вызначыць кола асоб, якія маюць дачыненне да забойства :
18 лютага 2021 года Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь распачала крымінальную справу паводле ч. 3 арт. 147 Крымінальнага кодэксу Беларусі па факце наўмыснага прычынення цяжкага цялеснага пашкоджання, якое пацягнула смерць па неасцярожнасці. 17 верасня 2021 года Генеральная пракуратура прыпыніла справу, бо не змагла знайсці, каго прыцягнуць да крымінальнай адказнасці.
24 верасня 2021 года «BYPOL» абнародавала зліў размоваў супрацоўнікаў Галоўнага ўпраўлення ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама датычна забойства Бандарэнкі. У размове 11 лістапада 2020 года камандзір групы АМАПу Руслан Куляшоў паведаміў камандзіру АМАПу ГУУС Мінгарвыканкама Дзмітрыю Балабе, што кікбаксёр Дзмітрый Шакута Бандарэнку пры выкраданні на вуліцы Чарвякова ў Мінску. 12 лістапада 2020 года начальнік ГУУС Мінгарвыканкама Міхаіл Грыб пацвердзіў у тэлефоннай размове Балабу, што чэрапна-мазгавую траўму Бандарэнку нанёс Шакута, што засведчана на выкладзеным у Сеціве відэазапісе.
Рэакцыя
Увечары 12 лістапада 2020 года некалькі тысяч беларусаў прыйшлі і прыехалі на «Плошчу Перамен», каб аддаць даніну памяці Раману Бандарэнку. У розных раёнах Мінска і іншых гарадоў Беларусі, а таксама за мяжой людзі выйшлі на вулічныя акцыі памяці і наступным днём. Акцыі памяці суправаджаліся затрыманнямі іх удзельнікаў, напрыклад у Брэсце і Баранавічах.
Святлана Ціханоўская выказала спачуванні родным нябожчыка. Паводле яе слоў, Раман Бандарэнка быў забіты памагатымі рэжыму. «Ён стаў нявіннай ахвярай бесчалавечнай сістэмы, якая лічыць жыцці людзей выдаткамі ўлады, і на яго месцы мог апынуцца любы мірны чалавек». Павел Латушка сказаў: «Мне складана выказаць словамі боль ад таго, што адбылося, і пагарду да ўдзельнікаў чарговага злачынства супраць людзей». «Чарговая ахвяра тэрору, чарговая ахвяра насілля», — так характарызаваў смерць Рамана Бандарэнкі біскуп Юрый Касабуцкі на імшы памяці забітага 13 лістапада.
У заяве ад 13 лістапада 2020 года ЕС асудзіў жорсткасць з боку пераапранутых у цывільнае супрацоўнікаў міліцыі і выказаў спачуванні сям’і і сябрам Рамана Бандарэнкі. Спачуванні ў сувязі з гібеллю Рамана Бандарэнкі выказалі Міністэрствы замежных спраў Латвіі і Літвы, кіраўнік апошняга, Лінас Лінкявічус выказаўся ў сваім Твітэры, што яго «ашаламляюць цынізм, жорсткасць рэжыму і грубае ігнараванне памкненні людзей да перамен». заявіў, што забойства Бандарэнкі павінна выклікаць новыя санкцыі ад Еўрасаюзу супраць беларускіх уладаў. У заяве пасольства ЗША ў Беларусі было сказана, што Злучаныя Штаты ўзрушаныя і ўстрывожаныя жудаснымі абставінамі смерці Рамана Бандарэнкі, выказваліся спачуванні яго сям’і і салідарнасць з усім беларускім народам, які аплаквае яго страту. Таксама змяшчаўся заклік да ўладаў правесці празрыстае расследаванне і прыцягнуць да адказнасці вінаватых, асуджаўся гвалт і падаўленне мірных дэманстрантаў. Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека выказалася наконт забойства і заклікала ўлады да публічнага расследавання.
Пра гібель Рамана Бандарэнкі напісалі ці выпусцілі сюжэты як беларускія, так і замежныя СМІ, у тым ліку такія буйныя, як Белсат, , Meduza , РИА Новости , руская служба BBC , Настоящее время , Associated Press ,  ,  , Washington Post ,  ,  і іншыя.
Аляксандр Лукашэнка сказаў, што спачувае бацькам загінулага: ''«Я шчыра спачуваю бацькам. Калі чалавек сыходзіць з жыцця, гэта блага, пагатоў, малады чалавек», — і тут жа заявіў, што смерць Рамана Бандарэнкі стала вынікам канфлікту паміж тымі, хто вывешваў «калабарацыянісцкія прафашысцкія сцягі''», і тымі, хто іх зразаў, а сам загінулы быў п’яны. Лукашэнка даручыў Генеральнай пракуратуры ўзяць пад кантроль расследаванне гібелі Рамана Бандарэнкі. На думку Лукашэнкі і прарэжымных сродкаў масавай інфармацыі, Раман Бандарэнка быў «сакральнай ахвярай», якую чакалі; што быццам апісана ў «метадычках каляровых рэвалюцый».
Палкоўнік у адстаўцы Андрэй Кітоў, былы камандзір атраду спецыяльнага прызначэння, у сваім каментары пра смерць Рамана Бандарэнкі адзначыў, што гэта трагедыя не аднаго чалавека, а цэлага народу. І гэта асабліва моцны ўдар па байцах той самай часці 3214, у якой ён служыў.
Шматлікія беларускія дзеячы культуры змянялі свае аватары ў сацсетках на чорныя выявы, запісвалі жалобныя інтэрнэт-публікацыі з гэтай нагоды, выказвалі спачуванні блізкім і сваякам Рамана.
15 лістапада ў Мінску прайшоў марш памяці Рамана Бандарэнкі. Першапачаткова сілавікі рэжыму Лукашэнкі перашкодзілі ўтварыцца вялікай калоне дэманстрантаў. Людзі разбягаліся, але ўпарта вярталіся на маршрут да «Плошчы Перамен». Супраць дэманстрантаў былі ўжыты спецсродкі: святлошумавыя гранаты і слезацечны газ. Некаторых затрыманых моцна збівалі дубінкамі. Марш у Мінску завяршыўся разгромам «Плошчы Перамен», на якую прыбыла велізарная колькасць сілавікоў рэжыму Лукашэнкі, якіх было ў некалькі разоў больш чым пратэстуючых. Усё скончылася масавым затрыманнем і зачысткай ды апаганьваннем мемарыяла Рамана Бандарэнкі. Трансляцыю падзей з «Плошчы Перамен» вёў «Белсат» (журналісткі тэлеканала Кацярына Андрэева, Дар’я Чульцова былі пасля гэтага арыштаваны, а ў лютым 2021 года атрымалі па два гады зняволення ). Пратэсты ў памяць Рамана Бандарэнкі таксама прайшлі ў Гомелі, Віцебску, Гродне, Баранавічах, Лідзе, Салігорску, Маладзечне, Жодзіне, Брэсце, Навагрудку і іншых гарадах.
19 лістапада 2020 года амбасадар ЗША ў Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе выступіў з заявай адносна забітага Рамана Бандарэнкі і таго, што яго суайчыннікам не дазволілі аплакваць страту, паколькі сілы бяспекі ўжылі гвалт, каб разагнаць і арыштаваць больш за 1200 чалавек, бязлітасна знеслі стыхійныя помнікі ў Мінску і па ўсёй краіне 15 лістапада, назваўшы такія дзеянні прыкметай «беспакаранасці, з якой беларускія сілы бяспекі працягваюць жорсткае падаўленне мірных дэманстрантаў».
26 лістапада 2020 года Еўрапейскі парламент абмеркаваў сітуацыю ў Беларусі. Вынікам абмеркавання стала прыняцце рэзалюцыі «з нагоды працягу парушэння правоў чалавека ў Беларусі, у прыватнасці забойства Рамана Бандарэнкі», падтрыманай абсалютнай большасцю дэпутатаў, з заклікам «хуткага, дбайнага, бесстаронняга і незалежнага расследавання смерці».
На 27 лістапада 2020 года крымінальная справа па факце смерці Бандарэнкі не была распачатая, у той час як былі затрыманы па крымінальнай справе журналіст TUT.BY Кацярына Барысевіч і ўрач Арцём Сарокін, якія паведамілі медыцынскую інфармацыю, што забіты быў абсалютна цвярозы, што абвяргае словы Аляксандра Лукашэнкі і Наталлі Качанавай аб тым, што Бандарэнка быў п’яны. Amnesty International прызнала журналістку і лекара вязнямі сумлення. Беларускія праваабарончыя арганізацыі прызналі Барысевіч палітычнай зняволенай. Намеснік старшыні Беларускай асацыяцыі журналістаў Барыс Гарэцкі сказаў, што ўлады змагаюцца не з праблемай, а са СМІ: «''Яны думаюць, што калі прэса не будзе пісаць пра Бандарэнку, то людзі не даведаюцца пра гэта. Яны, вядома ж, усё пазнаюць, але СМІ ўсё адно трапляюць пад удар''».
9 жніўня 2021 года Дзмітрый Шакута быў унесены ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША за «гвалтоўную атаку на Рамана Бандарэнку» і перадачу яго міліцыі.
Узнагароды
24 лістапада 2022 года Бандарэнка быў пасмяротна ўзнагароджаны медалём Ордэна Пагоні Рады Беларускай Народнай Рэспублікі. У чэрвені 2023 года таксама ўзганароджаны медалём «Гонар і годнасць» ад Аб’яднанага пераходнага кабінета. Медаль з рук Святланы Ціханоўскай атрымала сястра Рамана.
У культуры
Песні-прысвячэнні Раману Бандарэнку запісалі беларускія музыканты: Ганна Шаркунова — «Малюнкі на сцяне», «Стары Ольса» — «Штурм замка Пулен» , Піт Паўлаў — «Вараны коню» ,  — «Я выходжу» , Аляксандр Памідораў — «Мы выходзім».
Мастачка Вольга Якубоўская, вядомая серыяй выяў на тэму беларускіх пратэстаў, адну з іх прысвяціла гібелі Рамана Бандарэнкі і стварыла карціну «Я выходжу!». Мінскі мастак Андрэй Дубінін у снежні 2020 года прысвяціў Р. Бандарэнку карціну «Ромка, выходзь!».
Раману Бандарэнку прысвечаны фільм Настассі Ярамеевай «Колеры нацыі», зняты ў 2021 годзе.
Сцяпан Андрэевіч Бандэра
Сцяпа́н Андрэ́евіч Бандэ́ра (Степа́н Андрі́йович Банде́ра;, в. Стары Угрынаў, цяпер Івана-Франкоўская вобласць, Украіна  — ) — палітычны дзеяч, ідэолаг украінскага нацыянальнага руху, кіраўнік Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў (АУН).
Біяграфія
Нарадзіўся на Станіслаўшчыне ў сям'і грэка-каталіцкага святара. З 1919 па 1927 навучаўся ў Стрыйскай гімназіі. У 1922 стаў членам «Пласта». З 1928 ва Украінскай ваеннай арганізацыі (УВА). Працаваў спачатку ў аддзеле разведкі, пазней — прапаганды. У гады вучобы на аграрным факультэце Львоўскага ўніверсітэта актыўна прымае ўдзел ва ўкраінскіх моладзевых арганізацыях. Адначасова знаходзіўся ў студэнцкай арганізацыі Група ўкраінскай нацыяналістычнай моладзі. Член АУН з 1929. З 1940 (пасля падзелу арганізацыі) кіраўнік фракцыі бандэраўцаў — АУН(б). Арганізоўваў і ажыццяўляў тэрарыстычную дзейнасць супраць польскіх улад у адказ на іх антыўкраінскую палітку на Заходняй Украіне. Двойчы прыгавораны да пакарання смерцю. З пачатку ІІ сусветнай вайны супрацоўнічаў з гітлераўскімі спецслужбамі. За абвяшчэнне без згоды нямецкіх акупацыйных улад акта пра ўтварэнне «Украінскай самастойнай саборнай дзяржавы» зняволены ў канцлагеры Заксенгаўзен і Араніенбург. З 1943 АУН(б) абвясціла стратэгію «двухфрантавой» барацьбы супраць Берліна і Масквы. С. Бандэра ў кастрычніку 1944 быў вызвалены з канцлагера па загадзе Г. Гімлера.
Пасля вайны жыў у Мюнхене. Быў атручаны агентам КДБ.
Друцкі сельсавет
Дру́цкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Друцк.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Талачынскага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Талачынскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Воўкавіцкага сельсавета.
Спангл (Вашынгтон)
Спангл (Spangle) — горад у акрузе Спокан, штата Вашынгтон, ЗША.
Заснаваны ў 1872 годзе Уільямам Спенглем.
Пітэр Лелі
Пітэр Лелі (Peter Lely, сапраўднае імя Пітэр ван дэр Фес, Pieter van der Faes;, , Германія — , ) — англійскі жывапісец галандскага паходжання, вядучы англійскі партрэтыст XVII стагоддзя.
Жыццё і творчасць
Пітэр Лелі нарадзіўся ў Зосце ў 1618 годзе. Атрымаў мастацкую адукацыю ў Харлеме, дзе ён быў вучнем Пітэра Франса дэ Грэбера. Ён стаў майстрам Гільдыі Святога Лукі ў Харлеме ў 1637 годзе. Карціны з яго галандскага перыяду жыцця, якія з упэўненасцю можна вызначыць, як працы Лелі, да гэтага часу невядомыя. У 1641 годзе перабіраецца ў Англію, дзе выступае як прадаўжальнік творчасці ван Дэйка. Партрэтны жывапіс у Англіі, які расквітнеў у XVIII стагоддзі, у XVII стагоддзі выконваўся выключна замежнымі майстрамі, якія знаходзілі шматлікую кліентуру пры каралеўскім двары.
Першыя вядомыя жанравыя палотны Лелі нясуць выразны ўплыў Караваджа і яго паслядоўнікаў у Утрэхце. Але ўжо ў сваім першым партрэце мастак паказвае відавочнае падабенства з манерай ван Дэйка, якую ў сваіх наступных працах яшчэ больш развіў. Будучы на ​​службе ў лорда Нартамберленда, капіюе карціны ван Дэйка. У той жа час стварае і шэраг арыгінальных палотнаў. Пасля рэстаўрацыі Сцюартаў, працуе як прыдворны мастак караля Карла II Англійскага. Ён быў прысвечаны ў рыцары ў 1679 годзе.
Сярод яго вучняў былі Джон Грынхіл і Уільям Вісінг.
Эдуард Адальберт Дойзі
Эдуард Адальберт Дойзі (англ.: Edward Adelbert Doisy, 3 лістапада 1893, Х'юм, штат Ілінойс, ЗША - 23 кастрычніка 1986) — амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1943) годзе за адкрыццё хімічнай структуры вітаміна K (падзяліў прэмію з Хенрыкам Дамам, які адкрыў сам вітамін).
Вітаўтас Ландсбергіс
Ві́таўтас Ла́ндсбергіс (Vytautas Landsbergis; нар., , Літва) — літоўскі палітык, дзяржаўны і грамадскі дзеяч. Першы кіраўнік парламента незалежнай Літвы пасля яе выхада з СССР (1990).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і архітэктара Вітаўтаса Ландсбергіса-Жамкальніса і ўрача-акуліста Оны Ябланскіце-Ландсбергене.
У Каўнасе скончыў сярэднюю школу і музычную школу імя Юозаса Груодзіса. У 1950—1955 гадах навучаўся ў Вільнюскай кансерваторыі. Пасля выкладаў у музычнай школе імя Мікалоюса Чурлёніса і ў Вільнюскім педагагічным універсітэце, з 1974 года — у кансерваторыі.
У 1969 годзе абараніў дысертацыю на званне кандыдата мастацтвазнаўства пра кампазітарскую творчасць Мікалоюса Чурлёніса. У 1994 годзе абараніў доктарскую дысертацыю.
У 1978—1990 гадах выконваў абавязкі прафесара Вільнюскай кансерваторыі (цяпер Літоўская музычная акадэмія).
Палітычная дзейнасць
У чэрвені 1988 года абраны ў ініцыятыўную групу Саюдзіса. На ўстаноўчым сходзе арганізацыі 22—23 кастрычніка абраны ў Сойм і Раду Сойма. З лістапада 1988 па красавік 1990 года — старшыня Рады Сойма Саюдзіса, з снежня 1991 года — ганаровы старшыня.
Старшыня Сейма ў 1996—2000 гадах.
Адзін з заснавальнікаў (1993) і лідар правай партыі «Саюз Айчыны» (Кансерватары Літвы). Старшынёй партыі абіраўся (1993) і пераабіраўся (1995, 1998, 2000); з 2003 года — старшыня палітычнага камітэта і член прэзідыума.
Творчасць
Выдаў больш за 30 кніг. Першыя былі прысвечаны пераважна творчасці М. Чурлёніса — Pavasario sonata (1965), «Творчасць Чурлёніса» (1975), Vainikas Čiurlioniui (1980) і іншыя; укладальнік і рэдактар выданняў музычных твораў Чурлёніса.
Пазней выходзілі пераважна кнігі публіцыстыкі і палітычных мемуараў Atgavę viltį (1990), Laisvės byla (1992), Kryžkelė (1995), Sunki laisvė: 1991 m. ruduo — 1992 m. ruduo (2000), таксама палітычная аўтабіяграфія «Lūžis prie Baltijos» (1997).
Пад псеўданімам Jonas Žemkalnis выдаў 2 кнігі вершаваных рэфлексій Intermezzo (1991) і Intermezzo non finito (2004).
Сонечнае зацьменне 18 лістапада 1808 года
Сонечнае зацьменне 18 лістапада 1808 года — частковае сонечнае зацьменне 149 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,6564 і дасягнула свайго максімуму ў 02:30:03 UTC у пункце з каардынатамі 69° пн. ш. 163° у. д..
Зацьменне 18 лістапада 1808 года стала 3-ім сонечным зацьменнем у 1808 годзе і 22-ім у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 19 кастрычніка 1808 года, наступнае — 14 красавіка 1809 года.
Мана-
мана... або мо́на... (mónos, адзіны) – частка слова са значэннем “адзін”. Ужываецца для пазначэння наяўнасці ў пайменаваным аб’екце толькі аднаго элементу.
Напрыклад: манаплан, манархія, монатэізм.
NGC 3311
NGC 3311 (іншыя абазначэнні — ESO 501-38, MCG -4-25-36, AM 1034-271, PGC 31478) — галактыка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Івянецкая кераміка
Івяне́цкая кера́міка — традыцыйныя вырабы гаспадарчага і дэкаратыўнага прызначэння ганчароў з мястэчка Івянец Валожынскага раёна. Промысел вядомы з XVI ст.
Выраблялі кухонны і сталовы посуд (тэракотавы, чорназадымлены і паліваны): гаршчкі, міскі, глякі, слоікі, талеркі; тэракотавую і паліваную кафлю з рэльефнымі расліннымі і зааморфнымі, геральдычнымі выявамі. Посуд аздаблялі штампаваным, гравіраваным або ляпным геаметрычным арнаментам, паліваныя вырабы — ангобнай размалёўкай (вадкім растворам тонка змолатай гліны іншага колеру) у выглядзе кропак, завіткоў і галінак.
Найбольшага развіцця івянецкая кераміка дасягнула ў канцы XIX — пачатку XX стст. Працавалі майстэрні па вытворчасці посуду і кафлі, значна пашырыўся асартымент вырабаў (чайнікі, маслёнкі, вазы, падсвечнікі ды інш.). Выраблялі пераважна паліваны посуд з ангобнай размалёўкай карычневага ці белага колеру ў выглядзе прамых ці хвалістых паяскоў, хваёвых лапак, іншых геаметрычных ці раслінных матываў. Была пашыраная вытворчасць паліванай манахромнай (жоўтай, карычневай, белай, зялёнай) кафлі з рэльефнымі выявамі кветак, раслінаў, адвольных кампазіцый у стылі «мадэрн». Выраблялі таксама карнізы для печак і цацкі.
У 1960 г. на базе ганчарнай арцелі створана фабрыка мастацкай керамікі і вышыўкі, якая ў 1979 г. увайшла ў аб'яднанне «Беларуская мастацкая кераміка». Сучасныя вырабы вызначаюцца акруглымі мяккімі абрысамі, геаметрычным узорам — гарызантальнымі гладкімі і расчасанымі палосамі, які пакрывае выраб накшталт тканіны.
Калекцыі Івянецкай керамікі зберагаюцца ў многіх музеях Беларусі, а таксама — у Дзяржаўным музеі этнаграфіі ў Санкт-Пецярбургу.
Авігдор Арыха
Авігдор Арыха (фр.: Avigdor Arikha, сапраўднае імя Авігдор Длугач;, Рэдэуцы — , ) — ізраільскі і французскі жывапісец, графік, кніжны афарміцель.
Біяграфія
Нарадзіўся ў паўднёвай Букавіне, у яўрэйскай нямецкамоўнай сям’і. У 1941 годзе сям’я была дэпартаваная ў нацысцкія канцлагеры на Заходняй Украіне, яго бацька загінуў. Сам ён выжыў дзякуючы малюнкам, якія рабіў падчас дэпартацыі і якія здолеў паказаць прадстаўнікам Чырвонага Крыжа, якія наведалі лагер у 1943 (у 1971 сем з іх былі факсімільна выдадзены ў Парыжы абмежаваным тыражом). Ён і яго сястра былі вызваленыя і здолелі ў 1944 годзе пераехаць у Палесціну. Да 1948 года жыў у кібуцы ў цэнтральным Ізраілі. У 1948 годзе быў цяжка паранены падчас Араба-ізраільскай вайны, пасля аперацыі правёў некалькі дзён у коме. У 1946—1949 гадах наведваў мастацкую акадэмію Бецалель, дзе займаўся пад кіраўніцтвам Мардэхая Ардона. У 1949 годзе атрымаў стыпендыю, па якой адправіўся вучыцца ў парыжскую Школу прыгожых мастацтваў, дзе вывучаў тэхніку фрэскавага жывапісу. З 1954 года Арыха стала жыў у Парыжы, часта прыязджаў у Ізраіль.
Жонка — амерыканская паэтэса і перакладчыца з французскай Эн Эйцік, яны ажаніліся ў 1961 годзе. У 2001 годзе яна выпусціла кнігу ўспамінаў пра Бэкета.
Нана-
«Нана-»
Рускія ў Беларусі
Рускія ў Беларусі — найвялікшая этнічная меншасць Рэспублікі Беларусь, якая складала 785 084 чалавек (8,26%) паводле перапісу 2009 г.
З тытульнай нацыянальнасцю - беларусамі - рускіх аб'ядноўвае доўгая і даволі складаная сістэма этна-моўных кантактаў. Для сучаснай рэспублікі характэрны самы высокі ў краінах СНД узровень неадпаведнасці паміж рускай і рускамоўнай ідэнтычнасцю. Так, рускімі сябе лічаць толькі 8,26 % насельніцтва, але рускую мову роднай называюць 40 %, а асноўнай - 70 % насельніцтва. Дасягнуўшы піка ў 1989 годзе (1,34 млн. або 13,2 %), доля і колькасць этнічных рускіх у краіне з тых часоў няўхільна скарачаецца, а рускамоўных - расце. Асаблівасцю рускага насельніцтва Беларусі з'яўляецца яго даволі дысперснае рассяленне па тэрыторыі краіны з максімальнай канцэнтрацыяй ў буйных абласных цэнтрах. Адметна і тое, што, у адрозненне ад Украіны, Казахстана, краін Прыбалтыкі, у Беларусі няма ні аднаго горада або рэгіёна, дзе б рускія складалі абсалютную ці хаця б адносную большасць насельніцтва. Максімальная канцэнтрацыя рускіх у Беларусі назіраецца ў г. Полацк (15%).
Гісторыя рассялення
Паміж беларусамі і рускімі заўсёды існавалі актыўныя адносіны ў гандлёвай, палітычнай і культурнай сферах. У межах гэтых кантактаў і адбываліся міграцыйныя працэсы. Можна вылучыць некалькі спосабаў рассялення рускіх на тэрыторыі Беларусі.
Вялікае княства Літоўскае
Першай формай сталі міждынастычныя шлюбы эліты Вялікага княства Літоўскага і рускіх княстваў. У XIV—XV ст. такія шлюбы былі дастаткова традыцыйнай з’явай. Досыць устойлівая традыцыя міждынастычных шлюбаў назіралася з вяселля князя Альгерда з Ульянай, дачкой цвярскога князя Аляксандра ў 1350 г. да 1495 г., калі адбыўся шлюб паміж вялікім князем літоўскім Аляксандрам і дачкой вялікага князя маскоўскага Івана ІІІ. Нявесты з’яўляліся на тэрыторыі Беларусі са сваімі дварамі, якія сталі першымі асяродкамі рускіх у ВКЛ.
Рэч Паспалітая
Міграцыйныя хвалі, аднак, не стварылі ўстойлівай этнічнай групы рускіх на тэрыторыі Беларусі. Першай сталай групай рускіх на Беларусі з’явіліся стараабрадцы (стараверы), якія ў сярэдзіне XVII ст. рассяліліся на беларускіх землях. У Маскоўскай дзяржаве ў першай палове XVII ст. адбылася рэформа Рускай праваслаўнай царквы. Яна раскалола грамадства на тых, хто падтрымаў змены, і на тых, хто адмовіўся. Апошніх пачалі называць стараверамі. Супраць іх улада праводзіла палітыку рэпрэсій, якая вымушала да эміграцыі. Значная частка тых, хто не прыняў царкоўную рэформу, адразу ж накіравалася ў Рэч Паспалітую.
Расійская імперыя
Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай міграцыйныя хвалі на тэрыторыю Беларусі працягваліся і ў асноўным былі звязаны са стараабрадцамі. Паралельна разгарнуўся новы міграцыйны паток. Расійскія ўлады з мэтай узмацнення свайго ўплыву ў Беларусі пасля падаўлення нацыянальна-вызваленчых рухаў сфарміравала новую мясцовую адміністрацыю выключна з рускага дваранства, запрошанага з Расіі. Толькі за другую палову XIX ст. рускае насельніцтва Беларусі павялічылася ў некалькі разоў і дасягнула лічбы 300 тыс. чалавек.
Колькасць стараабрадцаў да 1914 г. дасягнула 100 тыс. чалавек. Сталыпінская рэформа і Першая сусветная вайна таксама ўнеслі свае карэктывы ў этнасацыяльную структуру насельніцтва Беларусі. Значная колькасць беларусаў мігрыравала з Беларусі ці загінула падчас ваенных дзеянняў, а на тэрыторыі Беларусі з’явілася вялікая колькасць вайскоўцаў.
Другая сусветная вайна
Вялікая Айчынная вайна нанесла велізарны ўрон насельніцтву рэспублікі. У аднаўлення эканомікі рэспублікі ўдзельнічалі многія рускія спецыялісты, якія тут заставаліся на пастаяннае месца жыхарства. Разам з тым, многія беларусы ў савецкі час мігравалі на тэрыторыю Казахстана, УССР, краін Прыбалтыкі, адпраўляліся на Крайнюю Поўнач, удзельнічалі ў засяленні Калінінградскай вобласці і г. д. У савецкі час у БССР з'явілася тэндэнцыя запісваць дзяцей ад змешаных шлюбаў рускімі, у выніку чаго адбывалася паступовае зніжэнне долі (але не колькасці) беларусаў і даволі хуткі рост долі і колькасці рускіх у рэспубліцы. Тым не менш, у БССР найбольш інтэнсіўна зніжалася колькасць і доля палякаў і яўрэяў, а расла - украінцаў. У постсавецкі перыяд доля і колькасць рускіх у рэспубліцы скарачалася хутчэй колькасці беларусаў і фактычна вярнулася на ўзровень 1960-х гг. Дадзены феномен не ў апошнюю чаргу тлумачыцца тым, што большасць дзяцей з змешаных шлюбаў больш не запісваюцца рускімі, а многія з раней запісаных змянілі самасвядомасць на беларускую.
Пасляваенны час
У XX ст. удзельная вага рускага насельніцтва пастаянна павялічвалася: у 1926 г. — 384 тыс. чал. (7,7 % усяго насельніцтва); 1959 г. — 659 тыс. чалавек (8,2 %); 1979 г. — 938 тыс. (10,4 %); 1989 г. — 1342 тыс. (13,2 %); 1999 г. — 1142 тыс. чалавек (11,4 %).
За апошняе дзесяцігоддзе XX ст. колькасць рускіх на Беларусі зменшылася за кошт міграцыі на тэрыторыю Расійскай Федэрацыі і, верагодна, за кошт змены этнічнай самасвядомасці часткі беларусаў, якія раней далучаліся да рускіх. У канцы XX ст. у Беларусі на бытавым узроўні паміж беларусамі і рускімі істотных адрозненняў не назіралася (асабліва ў гарадах).
Сучаснасць
Сістэма рассялення рускіх па тэрыторыі Беларусі мае дысперсны характар. Значныя групы рускіх прадстаўлены ва ўсходніх раёнах Віцебскай, Магілёўскай і Гомельскай абласцей Беларусі, у сталіцы і прамысловых цэнтрах, дзе яны складаюць да 20 % насельніцтва. Большасць рускага насельніцтва Беларусі (прыкладна 85 %) пражывае ў гарадах і ў значнай ступені акультурана ў беларускую этнічную прастору, аднак захоўвае сваю самасвядомасць, саманазву, мову і рэлігійную прыналежнасць. Заканадаўча аформленае двухмоўе і шырокае распаўсюджанне рускай мовы стварае рускаму насельніцтву нармальныя перспектывы рэалізацыі этнічных і культурных патрэб.
Сплаў
Сплавы шырока ўжываюцца ў розных галінах тэхнікі і побыце (гл. амальгама, латунь, бронза).
Партыя свабоды (Нідэрланды)
Партыя свабоды (Партыя за свабоду; Partij voor de Vrijheid — PVVPartij voor de Vrijheid — PVV) — нацыяналістычная папулісцкая палітычная партыя ў Нідэрландах, якая прытрымліваецца ліберальных поглядаў на эканамічныя пытанні і якая займае жорсткую пазіцыю ў дачыненні да іміграцыі і звязаных з ёй сацыяльных і культурных працэсаў. Цэнтральная фігура, заснавальнік і лідар партыі, а таксама яе адзіны член — Герт Вілдэрс. Усе члены фракцый партыі ў абедзвюх Палатах нідэрландскага парламента і Еўрапейскім парламенце, а таксама ў муніцыпалітэтах і г. д. фармальна з'яўляюцца беспартыйнымі.
Партыя была заснавана дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Гертам Вілдэрсам праз некаторы час пасля яго выхаду з ліберальнай Народнай партыі за свабоду і дэмакратыю. Афіцыйнай датай стварэння партыі лічыцца 22 лютага 2006 года. На парламенцкіх выбарах 22 лістапада 2006 года партыя атрымала 579 490 галасоў (5,9%) і 9 месцаў у Палаце прадстаўнікоў з 150. Партыя не прыняла ўдзел у рэгіянальных выбарах 2007 года, з-за чаго яна не прадстаўлена ў Сенаце. На выбарах у Еўрапейскі парламент 2009 года партыя атрымала 769 125 галасоў (17%) і 4 месца з 25 (у цяперашні час — 5).
У выніку выбараў 9 чэрвеня 2010 года партыя павялічыла сваё прадстаўніцтва ў парламенце да 24 месцы, заняўшы па выніках галасавання трэцяе месца, набраўшы 1 453 944 (15,5%) галасоў і прапусціўшы наперад толькі Народную партыю за свабоду і дэмакратыю і Партыю працы.
Арыкты
Арыкты — сяло ў Каргалжынскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Арыкцінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 39 км на ўсход ад цэнтра пасёлка Каргалжын. Код КАТА — 116035100.
Партыя свабоды (Нідэрланды)
14 кастрычніка 2010 года лідар Народнай партыі за свабоду і дэмакратыю Марк Рутэ быў прызначаны прэм'ер-міністрам Нідэрландаў. У склад новай кіруючай кааліцыі ўвайшла таксама партыя Хрысціянска-дэмакратычны заклік. Партыя свабоды падтрымала новую кіруючую кааліцыю, але не атрымала міністэрскіх партфеляў.
На выбарах у Еўрапарламент 2014 года партыя набрала 13,32 % галасоў, атрымаўшы 4 месцы з 26 адведзеных Галандыі. 16 чэрвеня 2015 года партыя ўвайшла ў новую створаную еўранацыяналістычнымі партыямі некалькіх краін фракцыю «Еўропа нацый і свабод» у Еўрапейскім парламенце.
Арыкты
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1328 чалавек (632 мужчыны і 696 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 911 чалавек (439 мужчын і 472 жанчыны).
Хенрык Карл Петэр Дам
Хенрык Карл Петэр Дам, таксама Генрык Карл Петэр Дам (дацк. Carl Peter Henrik Dam, Хенрык Дам, 21 лютага 1895, Капенгаген, Данія - 17 красавіка 1976, Капенгаген, Данія) — дацкі біяхімік і фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1943) з фармулёўкай «за адкрыццё вітаміна K» (падзяліў прэмію з Эдуардам Дойзі, які адкрыў хімічную структуру вітаміна).
Музычны аўтамат
Музычны аўтамат — электрамеханічны апарат для аўтаматычнага прайгравання музычных грамафонных пласцінак. Класічны механізм складаецца з, узмацняльніка, гучнагаварыцеля і прылады для аўтаматычнага выбару грамкружэлкі. Прыводзіцца ў дзеянне манетай ці жэтонам. Іншыя назвы музычнага аўтамата: «аўтаматычны », «нікельадэон» (nickelodeon), «джук-бокс» (juke box).
Музычныя аўтаматы ўстанаўліваюцца, як правіла, у кафэ, барах, рэстаранах, танцавальных клубах і іншых месцах адпачынку. Немалаважнай рысай музычнага аўтамата з’яўляецца яго стыльны дызайн, які прываблівае ўвагу. Перыяд росквіту музычных аўтаматаў ва ўсім свеце прыпаў на 1930—1960-я гады. Сучасныя музычныя аўтаматы могуць прайграваць кампакт-дыскі ці прайграваць музыку з цвёрдага дыска.
Вячэрніца рыжая
Вячэрніца рыжая (Nyctalus noctula) — млекакормячая жывёла сямейства гладканосых лятучых мышэй.
Апісанне
Даўжыня цела 64—81, перадплечча 51—57 мм. Галава параўнальна вялікая з шырокай мордай. Вушы цёмна-бурыя, акруглыя, кароткія, тоўстыя. Крылы вузнія і доўгія. Поўсць кароткая, мяккая, зверху палева-рыжая, знізу крыху святлейшая.
Пашырэнне
Пашырана ў Еўропе, Азіі да Алтая і ў Паўднёва-Заходнім Кітаі. Паўночная мяжа арэала праходзіць праз Шатландыю, Швецыю, Паўднёвую Фінляндыю і Сярэдні Урал; паўднёвая — праз Іран і Гімалаі. Трапляецца ў мяшавых і шыракалістых лясах Еўрапейскай часткі Расіі, у лясах Сярэдняй Азіі і Закаўказзя. На Беларусі найбольш пашыраная і шматлікая з вячэрніц. Пералётная.
Асаблівасці біялогіі
Селіцца ў старых высакастволых лясах, парках, гаях, старых садах. На Беларусі ў летніх сховішчах (дуплы дубоў, ліп, клёнаў, таполяў, радзей хвояў) трапляецца з сярэдзіны мая.
Ката Тамасабура
Ката Тамасабура (加藤友三郎, Katō Tomosaburō;  —, Токіа) — 21-ы прэм’ер-міністр Японіі (1922—1923). Адмірал.
Фрыдрых Гёльдэрлін
Іаган Крысціян Фрыдрых Гёльдэрлін (Johann Christian Friedrich Hölderlin;, Лаўфен-на-Некары,  — , Цюбінген) — выбітны нямецкі паэт-рамантык і мысляр.
Творчасць і асоба Гёльдэрліна ўплылі не толькі на пісьменнікаў (Ш. Цвэйг, Г. Гейм), але і на філосафаў і тэолагаў (В. Дзільтэй, Ф. Ніцшэ, К. Ясперс, М. Хайдэгер, М. Бланшо).
Акрамя лірычных вершаў Гёльдэрлін напісаў раман «Гіперыён, або Пустэльнік у Грэцыі» (Hyperion oder Der Hermit in Griechenland, тт. 1 — 2, 1797—1799). Няскончанай засталася трагедыя «Смерць Эмпедокла» (Der Tod des Empedokles, 1797—1800). Сярод апошніх твораў былі пераклады «Антыгоны», «Эдыпа-цара» і некалькіх гімнаў Піндара. З маладосці паэт цярпеў ад псіхічнага захворвання.
Тамара Антонаўна Каманіна
Тамара Антонаўна Каманіна (, Менск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1950 годзе. Працавала ў Мінгарпраекце, галоўным архітэктарам г. Алексіна Тульскай вобласці, архітэктарам Ленінскага раёна Мінска, з 1971 па 1983 г. — кіраўніком групы архітэктараў, галоўным архітэктарам праектаў, галоўным спецыялістам тэхаддзела ў БелНДІПгорадабудаўніцтва.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1964 года. Пражывае ў Мінску.
Творчасць
У складзе аўтарскіх калектываў распрацоўвала схемы раённай планіроўкі Віцебскай, Мінскай, Магілёўскай вобласці, адміністрацыйных раёнаў БССР і Наўгародскай вобласці (1971—1979).
Куст
Куст, або кустоўе, або хмыз, або хмызняк — жыццёвая форма дрэвавых раслін, якая ў адрозненне ад дрэва разгаліноўваецца каля паверхні глебы.
Галоўны ствол маюць маладыя расліны, потым ён губляецца сярод новых стволікаў, якія ўтвараюцца са спячых пупышак каля асновы парасткаў. Вышыня кустоў 0,8—6 м, працягласць жыцця — да некалькіх соцень гадоў. Пашыраны ва ўсіх раслінных зонах. У лясах умеранага пояса звычайна ўтвараюць падлесак. Форму кустоў могуць набываць дрэвы ў неспрыяльных кліматычных і глебава-прыродных умовах.
Паводле класіфікацыі жыццёвых формаў К. Раункіера, кусты адносяцца да фанерафітаў. Часцей за ўсё кусты размяшчаюцца на мяжы лясоў (хмызняковы стэп, лесатундра). У лясах звычайна ўтварае падлесак.
Многія кусты лекавыя (напр., бузіна, каліна, шыпшына), харчовыя (напр., агрэст, барбарыс, ляшчына, парэчкі), дэкаратыўныя (напр., бружмель, брызгліна, жарновец) расліны.
Біяакумуляцыя
Біяакумуляцыя (у экалогіі) — назапашванне арганізмам хімічных рэчываў, якія паступаюць з навакольнага асяроддзя ў канцэнтрацыі большай, чым знаходзіцца ў навакольным асяроддзі. Часта выкарыстоўваецца для абазначэння назапашвання менавіта забруджвальных рэчываў. Інтэнсіўнасць біяакумуляцыі характарызуецца каэфіцыентам біялагічнага назапашвання (суадносіны канцэнтрацыі ў арганізме да канцэнтрацыі ў асяроддзі).
Сонечнае зацьменне 19 кастрычніка 1808 года
Сонечнае зацьменне 19 кастрычніка 1808 года — частковае сонечнае зацьменне 111 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,1687 і дасягнула свайго максімуму ў 16:55:30 UTC у пункце з каардынатамі 71° пд. ш. 161° у. д..
Зацьменне 19 кастрычніка 1808 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1808 годзе і 21-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 25 мая 1808 года, наступнае — 18 лістапада 1808 года.
Залман Ізраілевіч Малкін
Залман Ізраілевіч Малкін (нар., Сураж, Віцебская губерня — , Казань) — урач. Доктар медыцынскіх навук (1935), прафесар.
Біяграфія
Скончыў медыцынскі факультэт Казанскага ўніверсітэта (1920). У паліклініцы вядомага вучонага прафесара М. Н. Чэбаксарава прайшоў шлях ад радавога ўрача да загадчыка кафедры. У 1932 годзе стаў кіраўніком паліклінікі. У гады Вялікай Айчыннай вайны быў кансультантам ваенных шпіталяў, якія знаходзіліся ў г. Казань.
Дэка-
Дэка- (déka):
1) Частка слова са значэннем «дзесяць». Ужываецца для пазначэння наяўнасці ў пайменаваным аб'екце дзесяцёх аднародных элементаў (напрыклад, аднолькавых атамаў ці атамных груповак у малекуле, элементаў у геаметрычнай фігуры і да т.п.; наогул, для азначэння аб'екта, які складзены з дзесяці частак.
2) Прыстаўка для ўтварэння найменняў вытворных адзінак, роўных дзесяці першапачатковым. Пазначэнні: бел. да, міжнароднае da. Напрыклад, дэкалітр (дал).
Гекта-
«Гекта-» — (hekatón) -
Сорыя (правінцыя)
Сорыя (Soria) — правінцыя на поўначы Іспаніі ў складзе аўтаномнага супольнасці Кастылія і Леон. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сорыя.
Геаграфія
Тэрыторыя 10 303 км² (23-е месца сярод правінцый краіны).
Дэмаграфія
Насельніцтва — 93 тыс. тыс. (50-е месца; даныя 2005 г.).
Касцюшка (гара)
Касцюшка, гара Касцюшка (Mount Kosciuszko) — гара ў горнай сістэме Аўстралійскіх Альпаў. Вышыня 2228 м. Самая высокая вяршыня Аўстраліі. Адкрыта ў 1840 годзе.
Гісторыя
Першым чалавекам, які падняўся на яе вяршыну, быў паляк Павел Эдмунд Стшэлецкі, які назваў гару ў гонар нацыянальнага героя Тадэвуша Касцюшкі.
Касцюшка доўгі час лічылася самай высокай гарой у Аўстралійскіх Альпах. Аднак, больш познія даследаванні вызначалі, што гара Таўнсенд вышэй за гару Касцюшка. З павагі да Паўла Эдмунда Стшэлецкага, улады перайменавалі Касцюшка ў Таўнсенд, а Таўнсенд у Касцюшка.
Нацыянальны парк заснаваны ў 1944 годзе.
NGC 3312
NGC 3312 (іншыя абазначэнні — IC 629, ESO 501-43, MCG -4-25-39, AM 1034-271, IRAS10346-2718, PGC 31513) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Катапахі
Катапахі — вулкан у Эквадоры. Катапахі з’яўляецца другой па вышыні гарой Эквадора і самым высокім актыўным вулканам краіны. Катапахі лічыцца таксама адным з самых высокіх актыўных вулканаў планеты Зямля.
Гёта-Эльв
Гёта-Эльв (Göta älv) — рака ў паўднёвай частцы Швецыі.
Анэлінскі сельсавет
Анэ́лінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Анэліна.
Гёта-Эльв
Даўжыня ракі — 575 км, плошча басейна 50,2 тыс. кв. км. Гёта-Эльв бярэ пачатак з возера Венерн, працякае ў паўднёва-заходнім напрамку да праліва Катэгат. Сярэдні расход вады 575 м³/с. У верхнім цячэнні маюцца вадаспады і парогі. Частка ракі разам з Абводным каналам — суднаходныя (частка сістэмы Гёта-канал).
Анэлінскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Саколінскі сельсавет у складзе Талачынскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Саколіна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Талачынскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Анэліна, сельсавет перайменаваны ў Анэлінскі. 15 кастрычніка 1960 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад зноў утворанага Рыдамльскага сельсавета.
Гёта-Эльв
На вадаспадзе Гёта-Эльв знаходзіцца ГЭС. Побач з вусцем размешчаны марскі порт Гётэбарг.
Пінбол
Пінбол (pinball) — тып, у якой набірае гульнявыя балы, маніпулюючы адным або больш металічнымі шарыкамі на гульнявым полі, накрытым шклом (на пінбол-машыне) пры дапамозе лапак (фліпераў). Асноўная мэта гульні — набраць настолькі вялікую колькасць гульнявых балаў, наколькі гэта магчыма. Другая па важнасці мэта — максімальна павялічыць працягласць гульні (пры дапамозе экстра-шарыкаў (extra-ball) і ўтрымання шарыка на гульнявым полі як мага даўжэй) і атрымаць бясплатную гульню (вядомую як replay).
NGC 3313
NGC 3313 (іншыя абазначэнні — ESO 501-50, MCG -4-25-44, UGCA 213, AM 1035-250, IRAS10350-2503, PGC 31551) — галактыка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Стэфан Казімір Алендскі
Стэфан Казімір Алендскі (нар.  — ?) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», сын Станіслава і Соф’і з Бярновічаў.
Староста жыліцкі і пасол да элекцыі караля Станіслава Аўгуста.
Сям’я
У шлюбе з Феліцыянай з Кнабнафаў, з якой пакінуў васьмёра сыноў:
Култай (Акмолінская вобласць)
Култай — сяло ў Каргалжынскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Арыкцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 116035200.
Яніс’ёкі
Яніс’ёкі (фін. Jänisjoki) — рака, якая працякае па тэрыторыі Расіі і Фінляндыі. Бярэ пачатак у возеры Айтаярві і ўпадае ў Ладажскае возера. Працякае праз пасёлкі: Хямекоскі, Харлі, Ляскеля. На рацэ шмат парогаў, але асноўны перапад засяроджаны на некалькіх плацінах. Упадае ў заліў Хійдэнселькя Ладажскага возера.
Антон Лемдэн
Антон Лемдэн (, Цабай, Чэхаславакія —, ) — аўстрыйскі жывапісец, гравёр і сузаснавальнік Венскай школы фантастычнага рэалізму.
Лемдэн вучыўся з 1945 года ў Альберта Пэрыса Гютэрсла ў Акадэміі прыгожых мастацтваў у Вене, дзе пазней выкладаў у якасці прафесара з 1971 па 1997 год. У 1948 годзе Лемдэн стаў членам Арт-клуба. У 1962 годзе атрымаў пасаду выкладчыка ў Стамбуле. Сярод іншага ён спраектаваў станцыю метро Volkstheater у Вене і касцёл у Стамбуле, які належыць каледжу Святога Георгія.
Першая манаграфія Лемдэна была апублікавана ў 1968 годзе Альфрэдам Шмелерам пад назвай «World Landscapes».
Беларуская Палічка
Беларуская Палічка — найстарэйшая і найбольшая (на 2005 год) беларуская электронная бібліятэка, закладзеная ў 1996 годзе беларускім студэнтам з Аўстрыі Андрусём Жвірам коштам уласнай стыпендыі.
Да лета 2005 года пры сайце дзейнічаў і форум («Гасцёўня»). З 2001 года «Беларуская Палічка» змяніла адрас на knihi.com.
Гілян
Гілян ( — Gilân, Gilan, Gîlan) — адзін з трыццаці астанаў Ірана. Размешчаны на поўначы краіны, мяжуе з Азербайджанам. Мае выйсце да Каспійскага мора. Плошча — 14,106 км², насельніцтва — 2,404,861 чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтр — Рэшт.
Ёўня (гаспадарчая пабудова)
Ёўня (асець) — традыцыйная гаспадарчая пабудова для прасушкі збожжавых культур, канапель і лёну.
Звычайна квадратная зрубная пабудова з імшанымі сценамі, насыпной столлю і шчыльна падагнанымі дзвярамі. Мае печ (без коміна), прыстасаванні для прасушкі снапоў — жэрдкі, якія перамяшчаюцца па дзвюх бэльках, умацаваных на вышыні каля 1 м ад падлогі.
Ёўню часцей будавалі каля гумна або ўнутры яго (без страхі).
Пашырана на Віцебшчыне, Магілёўшчыне і часткова Гомельшчыне.
Юдзім Залманавіч Новікаў
Біяграфія
У Чырвонай Арміі з 1927 годзе. Скончыў ваенна-пяхотную школу (1930), Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзе (1941). Камандаваў стралковымі падраздзяленнямі.
У гады Вялікай Айчыннай вайны — начальнік штаба дывізіі і корпуса. Пасля вайны — начальнік штаба корпуса. Закончыў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба (1950). З 1951 года — старшы выкладчык, з 1959 года — начальнік кафедры Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзе. У 1969 годзе выйшаў у адстаўку.
Катафракт
Катафракты, або клібанарыі (ад kataphraktoi, klibanarioi) — від кавалерыі ў Рымскай імперыі, потым у Візантыйскай імперыі. Спалучалі ўзбраенне (кап'ё, лук) і тактыку, характэрныя як для цяжкой, так і для лёгкай кавалерыі.
Уведзены ў 2 ст. імператарам Траянам, шырока ўжываліся на усходзе Рымскай імперыі, у т. л., супраць парфян, потым супраць кавалерыі Сасанідскай Персіі. У познім 6 ст. атрымалі страмёны, што павялічыла іх вартасць як цяжкой кавалерыі.
Сонечнае зацьменне 25 мая 1808 года
Сонечнае зацьменне 25 мая 1808 года — частковае сонечнае зацьменне 144 сараса.
Зацьменне 25 мая 1808 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1808 годзе і 20-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 29 лістапада 1807 года, наступнае — 19 кастрычніка 1808 года.
Тохмаёкі
Тохмаёкі (фін. Tohmajoki) — рака ў Рэспубліцы Карэлія і Фінляндыі. Працякае праз населеныя пункты: Саханкоскі, Рускеала, Руцю, Хелюля. Выток ракі знаходзіцца ў Фінляндыі (возера Тохмаярві).
Клаўд Томас Стэнфілд Мур
Клаўд Томас Стэнфілд Мур (Claude Thomas Stanfield Moore, 10 чэрвеня 1853 — 2 красавіка 1901) — брытанскі пейзажыст з Нотынгема. Вядомы за свае марскія сцэны і выявы парламенце.
Біяграфія
Клаўд Томас Стэнфілд Мур нарадзіўся ў Томаса Купера Мура (1827—1901), які быў мастаком, якія мелі архітэктурную практыку. Яго бацька стаў адным з яго настаўнікаў. Працы Клаўда Томаса Стэнфілда Мура размешчаны ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі, Мастацкай галерэі Ротэрхема і ў Галерэі Нотынгемскага замка. Мур памёр у Нотынгеме ў тым жа годзе, што і яго бацька.
Сорыя
Сорыя (ісп.: Soria) — горад у Іспаніі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі і камаркі. 37 тыс. жыхароў. Размешчаны на рацэ Дуэра. Заснаваны ў часы рымскага валадарства, недалёка ад кельтыберскай крэпасці Нумансія (ад імя якой завецца мясцовы футбольны клуб). У Сорыі ёсць вялікая колькасць будынкаў, пераважна цэркваў, раманскага стылю. У цяперашні час горад і правінцыя ў цэлым знаходзяцца ў стане заняпаду, нараджальнасць невысокая, назіраецца адток насельніцтва ў Сарагосу і іншыя буйныя гарады.
Чорназадымленая кераміка
Чорназадымленая кераміка (дымленне) — керамічныя вырабы чорнага колеру, часам з сінявата-чорным адценнем, абпальванне якіх завяршалася задымліваннем — тэрмічнай апрцоўкай без доступу паветра з выкарыстаннем смалістага паліва. Для атрымання багатай куравы да паліва дадавалі бяросту, смалістыя трэскі, пакулле з дзёгцем. Выраб прамакаўся куравой наскрозь. У выніку, у горне або ў печы стваралася газавае асяроддзе з высокім утрыманнем вугляроду, які ўзаемадзейнічаў з вокісам жалеза ў гліне і афарбоўваў вырабы ў цёмны колер. Змяншалася порыстаць і павялічвалася трываласць выраба. Астывалі вырабы без доступу кіслароду ў печы з замазаным горанам.
На Беларусі вядома з ранняга жалезнага веку, але яе сучасныя традыцыі ўзыходзяць толькі да старажытнарускага часу. У другой палове XIX — пач. XX ст. вытворчасць чорназадымленай керамікі была пашырана амаль па ўсёй Беларусі. У некаторых ганчарных цэнтрах яе выраблялі спецыяльна для яўрэйскага насельніцтва, якое выкарыстоўвала чорназадымлены посуд для гатавання абрадавай ежы.
Прыпеўка
Прыпе́ўка — невялікі, звычайна чатырохрадковы песенны твор лірычнага ці гумарыстычна-сатырычнага характару. Рыфмоўка прыпеўкі бывае розная: АбАб, АБХБ, ААББ, ааХа, аБаБ, АБ”АБ” і г. д. Карыстаецца прыпеўка, як правіла, харэічнымі памерамі (найчасцей — чатырохстопны харэй або чаргаванне чатырохстопнага харэя з трохстопным). Зрэдку выкарыстоўвае акцэнтна-складовы верш (адна- або двухакцэнтны пяціскладовік).
Узнікла прыпеўка ў перыяд старажытнага сінкрэтычнага мастацтва і доўгі час існавала разам з музыкай і танцам. У XIX ст. аддзялілася ад танца, вылучылася ў самастойны жанр. На аснове народных прыпевак узніклі літаратурныя, якія адасобіліся і ад музыкі.
Японскія астравы
Япо́нскія астравы (日本列島, ніпон рэто) — архіпелаг у заходняй частцы Ціхага акіяна, які складаецца з 6852 астравоў (толькі 430 з іх населена) і займае плошчу 377 944 км². На тэрыторыі Японскіх астравоў месціцца дзяржава Японія. Насельніцтва - 126 351 209 чал.
Геаграфія
Японскія астравы ўяўляюць сабою тры буйныя астраўныя дугі, якія працягнуліся ад праліва Лаперуза на поўначы да невялікага архіпелага Сакісіма ў групе Рукю на поўдні. Агульная працягласць - 2896,27 км. Найбольшым па плошчы з'яўляецца востраў Хонсю (Хонда), які займае 227 962,59 км². Іншыя буйныя астравы — Хакайда (83 500 км²), Кюсю (35 640 км²), Сікоку (18 803,68 км²).
Японскія астравы пачалі фарміравацца ў выніку субдукцыі (напаўзання) тэктанічных пліт прыкладна 700 - 500 млн. гадоў таму. Працэс фарміравання працягваецца да нашага часу, суправаджаецца сталымі вулканічнымі вывяржэннямі і адкладаннямі асадкавых парод. 75% плошчы астравоў займаюць горы. Самая высокая — вулкан Фудзіяма (3776 м) на востраве Хонсю. На гэтым жа востраве месціцца самая буйная нізіна (17 000 км²). Астравы знаходзяцца ў сейсманебяспечнай зоне (гл. Сейсмічныя хвалі) Зямлі. Тут часта здараюцца землятрусы.
Марыупаль
Марыупаль (Маріуполь) — горад у Данецкай вобласці Украіны на беразе Азоўскага мора ў вусці рэк Кальміўс і Кальчык. Насельніцтва — 440 367 чалавек (2019). Раён кампактнага пражывання грэкаў.
Японскія астравы
Спіс астравоў
Ніжэй у табліцы пералічаны найбольш важныя астравы і астраўныя групы Японіі:
Марыупаль
Уваходзіць у дзясятку буйнейшых гарадоў Украіны, з’яўляецца найважнейшым прамысловым і эканамічным цэнтрам краіны. Адзін з найвялікшых вялікіх цэнтраў металургіі і машынабудавання, тут вырабляецца найбольшая колькасць чыгуну і сталі ў краіне, працуе найбуйнейшы машынабудаўнічы завод Украіны. Буйны марскі порт. Кліматычны і бальнеалагічны курорт.
Японскія астравы
Спіс астравоў
¹Часам аб'ядноўваюцца ў групу астравоў Нампо
Марыупаль
Марыупаль у канцы XX — пачатку XXI стст. сутыкнуўся з экалагічнымі і эканамічнымі праблемамі.