cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Італьянскі фронт Першай сусветнай вайны
Далейшыя баявыя дзеянні
Вынікі кампаніі 1915 года для Італіі былі несуцяшальнымі, усе важныя ў стратэгічным дачыненні пункты, такія як: Раверэта, Трыент, Таблах, Тарвіз, Горыца і Трыест, засталіся ў руках аўстрыйцаў. За адну кампанію італьянская армія страціла найбольш падрыхтаваных салдат і афіцэраў, агульныя страты італьянцаў за 1915 год склалі 280000 забітымі, параненымі і палоннымі. Пры гэтым італьянская армія не дасягнула ніякіх стратэгічных вынікаў. Але ўсё ж дзеянні італьянскай арміі згулялі станоўчую ролю ў кампаніі 1915 года. Да італьянскага тэатра баявых дзеянняў было прыкавана 25 аўстрыйскіх дывізій.
Аўстрыйскае камандаванне было задаволена вынікамі кампаніі 1915 года, паколькі яны здолелі ўтрымаць найважнейшыя пункты на фронце. Вялікія страты ў войсках выклікалі занепакоенасць аўстрыйскіх генералаў, гэта прымусіла аўстрыйскае камандаванне звярнуцца па дапамогу да саюзніку — Германіі, нягледзячы на ​​тое, што на Італьянскі фронт былі перакінутыя дадатковыя сілы. Пасля гэтага на Італьянскім фронце дзейнічалі ўжо тры аўстра-венгерскія арміі: армія Данкля — у Ціролі і на рацэ Адыджэ, армія Рора — у Карынтыі і армія Бароевіча — на рацэ Ізонца.
Баявыя дзеянні на моры
Італьянскі фронт упіраўся ў Адрыятычнае мора, якое таксама стала арэнай барацьбы італьянскага і аўстра-венгерскага флатоў.
Аўстра-венгерскае камандаванне было вымушана прыняць пасіўную тактыку. Гэта значыць, аўстрыйскі флот пазбягаў сутыкненняў з магутным італьянскім флотам, які да таго ж у любы час маглі падтрымаць магутныя англа-французскія міжземнаморскія эскадры. Затое сучасны нямецкі міжземнаморскі дывізіён — крэйсеры «Гебен» і «Браслаў», які спачатку планавалася накіраваць на дапамогу аўстрыйскаму флоту, быў перададзены Турцыі. Для марскога тэатра Італьянскага фронту характэрнымі былі марская авіяцыя і так званы «маскітны флот». Пласкадонныя маніторы і браняваныя плаўбатарэі забяспечвалі сухапутныя войскі артылерыйскай падтрымкай, дзейнічаючы пераважна на мелі і ў вузкіх месцах, якія прадстаўлялі празмерную небяспеку для звычайных судоў. Значную ролю гулялі італьянскія хуткасныя пласкадонныя тарпедныя і артылерыйскія катэры, якія стрымлівалі невялікі, але магутны аўстра-венгерскі флот ад выхаду ў мора. У той жа час гэты «маскітны флот» бесперапынна атакаваў варожыя якарныя стаянкі, ахоўваў свае канвоі і падтрымліваў пяхоту агнём з мора. Часта італьянскія караблі падтрымлівалі шматлікія італьянскія наступы ў даліне Ізонцы.
Пасля абвяшчэння Італіяй вайны Аўстра-Венгрыі 23 мая 1915 года аўстрыйскі флот здзейсніў шэраг нападаў на ўзбярэжжы Італіі. 24 мая значныя сілы аўстра-венгерскага флоту, якія складаліся з 8 караблёў (сярод іх былі: «Вірыбус Уніціс», «Тэгетгоф» і «Прынц Ойген») абстралялі некаторыя гарады ў італьянскай правінцыі Анкона, нанёсшы вялікую шкоду порту Анконы. Акрамя гэтага, аўстрыйскім караблям удалося патапіць некалькі італьянскіх судоў і абстраляць Венецыю. У адказ на гэта 5 чэрвеня чатыры групы караблёў Антанты абстралялі ўзбярэжжы Аўстра-Венгрыі. Лета 1915 года было паспяховым для аўстрыйскіх падводных лодак, якія наносілі вялікія нязручнасці саюзным караблям на Адрыятыцы.
Значных баявых дзеянняў паміж аўстрыйскім і італьянскім флотам не адбывалася, мелі месца толькі рэдкія, нязначныя сутычкі.
Улетку 1918 года, у італьянцаў атрымалася патапіць найноўшы аўстрыйскі лінкор «Сэнт Іштван». Патапленне вялізнага лінкора невялікім катэрам паказала павышэнне баявога значэння новага класа малых надводных караблёў — тарпедных катэраў. 1 лістапада італьянскія баявыя плыўцы замініравалі і патапілі другі аўстрыйскі лінкор — «Вірыбус Уніціс». 3 лістапада, пасля падпісання з Аўстра-Венгрыяй перамір’я, баявыя дзеянні на Адрыятычным моры завяршыліся.
Аднаўленне актыўных дзеянняў
За кампанію 1915 года італьянская армія значна паменшылася. Гэта прымусіла італьянскае кіраўніцтва ў лістападзе 1915 года аб’явіць заклік на ваенную службу 19-гадовых юнакоў. Акрамя гэтага, у пачатку 1916 года пачаўся прызыў старэйшага ўзросту для фарміравання рабочых батальёнаў і службаў забеспячэння тылу.
Дадатковая мабілізацыя ў Італіі дала магчымасць у красавіку 1916 сфармаваць чатыры новыя корпусы, а таксама вялікую колькасць падраздзяленняў тэрытарыяльнай міліцыі, рабочых батальёнаў і да таго падобнае. Вялікую ўвагу італьянскае камандаванне надало і забеспячэнню арміі, асабліва гэта тычылася ўзбраення. У войска паступіла вялікая колькасць кулямётаў і артылерыі. Напрыклад, калі ў маі 1915 года ў італьянскіх войсках было 350 кулямётных узводаў, то ў красавіку 1916 іх колькасць узрасла і перавысіла 1000, не лічачы 11 конна-кулямётных эскадронаў і 6 аўтамабільных кулямётных узводаў. Таксама павялічылася колькасць артылерыі, у войскі паступіла больш за 100 палявых і горных гармат. Былі сфармаваны першыя 38 зенітных батарэй. Значна ўзрасла вытворчасць боепрыпасаў.
Аўстрыйскае камандаванне, завяршыўшы актыўныя наступальныя аперацыі на Усходнім фронце, перакінула вызваленыя дывізіі на Італьянская фронт, павялічыўшы колькасць войскаў і артылерыі. З надыходам халадоў актыўныя баявыя дзеянні на ўсім участку фронту спыніліся, адбываліся толькі слабыя артылерыйскія перастрэлкі і дзеянні малых падраздзяленняў. Больш значныя баі пачаліся ў студзені 1916 года, калі аўстра-венгерскія войскі раптоўна перайшлі ў атаку і захапілі італьянскія пазіцыі паблізу Горыцы.
Новы буйнамаштабны наступ італьянскай арміі пачаўся ў сакавіку 1916 па просьбе французскага галоўнакамандуючага Жазефа Жофра. Гэты наступ меў мэту не даць магчымасці аўстра-германскаму камандаванню перакінуць войскі з Італьянскага фронту пад Вердэн, дзе ў гэты час французская армія вяла разлютаваныя абарончыя баі. Камандуючы італьянскай арміяй генерал Кадорна для наступу ў Ізонцы разгарнуў значныя сілы (7 карпусоў). 11 сакавіка пачалася артылерыйская падрыхтоўка на ўсім участку фронту, аднак з прычыны густога снегападу і дажджу артылерыйская падтрымка не дала чаканых вынікаў. Прасоўванне італьянскіх войскаў было мінімальным, у некаторых месцах аўстрыйцы самі перайшлі ў контратакі, баі працягваліся да 29 сакавіка. Гэта наступ не прынёс італьянскаму камандаванню ніякіх выгод. Гэтая бітва не была такой крывавай, як папярэднія наступы італьянскай арміі. Італьянцы страцілі 1882 чалавекі забітымі, параненымі і палоннымі, аўстра-венгерская армія страціла 1985 чалавек забітымі, параненымі і палоннымі.
Пасля пятай бітвы на Ізонцы, генерал Кадорна актыўна пачаў рыхтавацца да шостага наступу, які павінен быў стаць часткай агульнага наступу Антанты супраць войскаў аўстра-германскага блока.
Бітва пад Трэнцінай
Наступнай значнай аперацыяй на Італьянскім фронце стаў наступ аўстра-венгерскіх войскаў у Трэнціне. Гэты наступ (часта называецца «Бітва пад Асьягай») быў вельмі павабным для аўстра-венгерскага камандавання: у выпадку яго паспяховага ажыццяўлення італьянскім войскам у даліне Ізонцы пагражала катастрофа, паколькі яны апынуліся б адрэзанымі ад сваіх баз забеспячэння і былі б вымушаныя капітуляваць.
План аўстрыйскага наступу прадугледжваў прарыў італьянскай абароны ў Трэнціне, паміж возерам Гарда і ракой Брэнта, прасоўванне да Венецыянскай даліны і ізаляцыю асноўнай групоўкі італьянскіх войскаў на Ізонцы ад іх тылавых баз. Для ажыццяўлення гэтага наступу галоўны ініцыятар аперацыі аўстрыйскі генерал Конрад фон Гёцэндорф запатрабаваў ад Германіі даслаць на Італьянскі тэатр 8 дывізій, абяцаючы ледзь не вывядзенне Італіі з вайны.
Аднак не занадта верачы ў поспех вызначанага плану, нямецкае камандаванне адмовіла Конраду ў просьбе аб перакідцы 8 нямецкіх дывізій, а, паколькі Конрад быў упэўнены ў поспеху, у Трэнціну сталі перакідваць аўстра-венгерскія дывізіі з Сербскага і Усходняга франтоў. Да мая ў Трэнціне было засяроджана 18 аўстрыйскіх дывізій з 2000 гармат, якія былі падзеленыя на 2 арміі: трэцяя генерала Кевеса фон Кевесгаза і адзінаццатая генерала Данкля.
У гэты час італьянскае камандаванне ўзмоцнена рыхтавалася да шостага наступу на Ізонцы. Перакідка аўстрыйскіх войскаў у Трэнціна не была таямніцай для італьянскага камандавання, паколькі гэтыя перагрупоўкі ажыццяўляліся вельмі павольна з-за наяўнасці толькі адной чыгункі. Аднак генерал Кадорна мала верыў у поспех аўстрыйскага наступу ў Трэнціне, паколькі аўстра-венгерскія войскі знаходзіліся пад ударам расійскіх войскаў у Галіцыі. Уся ўвага вярхоўнага італьянскага камандавання таксама была засяроджана на Ізонцы, дзе рыхтаваўся новы наступ, у выніку гэтага флангу ў Трэнціне італьянцы надавалі мінімум увагі. На ўчастку меркаванага прарыву аўстра-венгерскай арміі італьянскія войскі мелі толькі 160 батальёнаў і 623 гарматы.
15 мая магутная групоўка аўстра-венгерскіх войскаў пачала першы шырокамаштабны наступ на Італьянскім фронце. Добрая артылерыйская падрыхтоўка знішчыла абарончыя збудаванні італьянцаў і нанесла вялікую шкоду абаронцам. Аўстрыйскай пяхоце з ходу ўдалося захапіць першую лінію італьянскай абароны. У наступныя дні італьянцы былі адпрэчаны яшчэ на 3-12 км. Аўстра-венгерскія войскі наступалі паміж Адыджэ і Брэнтай, маючы бліжэйшай мэтай захапіць вышыню Сямі Камун, якая панавала над далінай ракі Брэнта.
Аднак неўзабаве аўстра-венгерскі наступ стаў сціхаць, аўстрыйскія войскі прыпыніліся, чакаючы падыход цяжкай артылерыі. Гэта дазволіла Кадорну перакінуць значныя сілы да Трэнціны (каля 40000 чалавек). Аўстрыйскія войскі ўжо стаміліся і іх напор прыкметна слабеў. 4 чэрвеня пачаўся Брусілаўскі прарыў на Усходнім фронце, аўстрыйскі фронт быў прарваны, расійская армія разграміла чацвёртую аўстра-венгерскую армію і захапіла Луцк. Гэта прымусіла Конрада перакінуць палову сіл з Трэнціны ў Галіччыну. У гэтых умовах ні пра які працяг наступу не магло быць і размовы. Аўстрыйскія войскі заставаліся на займаных пазіцыях. 16 чэрвеня аўстрыйскім войскам быў аддадзены загад спыніць актыўныя дзеянні.
Адначасова з разлютаванымі баямі ў Трэнціна мясцовыя баі працягваліся і на Ізонцы, дзе аўстрыйскае камандаванне планавала шырокія дэманстратыўныя дзеянні: магутны артылерыйскі агонь, атакі ў некалькіх кірунках і да таго падобнае. У адной з такіх сутычак аўстрыйцы ўпершыню на Італьянскім фронце ўжылі хімічную атаку, якая вывела са строю 6300 італьянскіх салдат.
Дзякуючы перакідцы ў Трэнціну значных сіл, у Кадорны атрымалася сфармаваць новую (пятую) армію і ажыццявіць контратаку ў Трэнціна. Падчас крывавай бітвы блізу Асьягі італьянцы страцілі 15000 забітымі, 76000 параненымі, 56000 палоннымі і 294 гарматы. Аўстрыйцы страцілі 10000 забітымі, 45000 параненымі і 26000 палоннымі.
Паражэнне італьянскай арміі ў Трэнцінскай аперацыі ўразіла ўсю Італію. Хоць да гэтага італьянская армія і не мела гучных поспехаў, але яна не адчувала цяжкіх паражэнняў. Баявыя дзеянні разгарнуліся на тэрыторыі Італіі (у ходзе наступу аўстра-венгерскія войскі знаходзіліся ў 30 км ад Перуджы). Няўдачы на ​​фронце прывялі да таго, што 12 чэрвеня сышоў у адстаўку ўрад Саландры. Быў сфармаваны новы ўрад Паола Базелі.
Далейшыя баявыя дзеянні на Ізонцы
Нягледзячы на ​​цяжкія наступствы Трэнцінскай аперацыі для італьянскай арміі, Кадорна не пакідаў думак пра шосты наступ у раёне Ізонцы, аднак размах аперацыі быў значна меншага маштабу. Планавалася засяродзіць асноўныя сілы ў Горыцы і завалодаць Горыцкім плацдармам. Трэцяя армія, на якую ўскладалася галоўная роля ў будучым наступе, была ўзмоцнена дванаццаццю дывізіямі і вялікай колькасцю артылерыі. На гэтым участку абарону трымала пятая аўстра-венгерская армія, якая мела толькі 8 дывізій і значна саступала італьянцам у артылерыі.
Наступ пачаўся 7 жніўня сіламі 3-й арміі. Артылерыйская падрыхтоўка дала свае вынікі, і ўмацаванне аўстрыйцаў было разбурана. Наступ развіваўся паспяхова, італьянская пяхота прасунулася ў некаторых месцах на 4-5 км. Пераправіўшыся праз Ізонцу на захад ад Горыцы, 8 жніўня італьянскія войскі захапілі горад. Але на ўсходзе аўстрыйцы паспелі стварыць умацаваную абарону і атакі італьянцаў тут поспеху не мелі.
17 жніўня аперацыя была завершана. Шосты наступ, у адрозненне ад папярэдніх італьянскіх спробаў, прынёс італьянскай арміі вынікі. Было палепшана становішча італьянскіх пазіцый, а таксама быў захоплены шэраг населеных пунктаў, у тым ліку Горыца. Італьянцы страцілі 74000 забітымі і параненымі, аўстра-венгерскія войскі страцілі 61000 забітымі і параненымі, 20000 палоннымі.
Да завяршэння кампаніі 1916 года італьянцамі было праведзена яшчэ тры (сёмы, восьмы і дзявяты) наступы ў Ізонцы з мэтай захопу ўсходніх і паўднёвых раёнаў у Горыцы, аднак усе тры наступы завяршыліся правалам — італьянскім войскам не ўдалося выканаць пастаўленых задач. У восеньскіх баях італьянская армія страціла больш за 70000 забітымі, параненымі і палоннымі. Аўстрыйцы страцілі 9000 забітымі, 43000 параненымі і 23500 палоннымі.
Кампанія 1916 на Італьянскім фронце не прынесла чаканых вынікаў ні аднаму з бакоў, толькі знясіліла іх. За кампанію 1916 з італьянскай арміі выбылі 483000 чалавек, з аўстра-венгерскай 260000 чалавек.
Летнія наступы італьянскай арміі
План італьянскага камандавання на кампанію 1917 года быў распрацаваны разам з саюзнікамі на міжсаюзніцкай канферэнцыі ў Шантыльі 15–16 лістапада 1916 года. З прычыны адсутнасці дастатковых матэрыяльных сродкаў рашучы наступ залежаў ад дапамогі саюзнікаў.
У першыя месяцы 1917 года, калі з-за ўмоў надвор’я ажыццявіць наступ было немагчыма, італьянскае камандаванне ўзмацняла войска. Былі сфармаваны 8 новых дывізій, колькасць артылерыі дасягнула 2100 гармат. Паколькі камандаванне французскай і брытанскай армій лічыла асноўным фронтам Заходні, яны абмежаваліся адпраўкай у Італію толькі 99 гармат. Новы наступ на Ізонцы (ужо дзясяты па ліку) Кадорна пачаў рыхтаваць, пераканаўшыся, што аўстрыйцы не плануюць наступу ў Трэнціне. Для прарыву аўстра-венгерскага фронту было засяроджана 28 дывізій, аўстрыйцы на гэтым участку мелі 18 дывізій. Наступ пачаўся 14 мая артылерыйскай падрыхтоўкай на ўчастку ад Плавы да Горыцы. У аперацыі таксама прымалі ўдзел 130 італьянскіх самалётаў, якія бамбілі аўстра-венгерскія пазіцыі і абстрэльвалі іх кулямётным агнём. Італьянская пяхота, перайшоўшы ў атаку, здолела палепшыць свае пазіцыі, прасунуўшыся на 2-3 км. Былі захоплены 7000 палонных і вялікая колькасць трафеяў. Затым Кадорна накіраваў галоўны ўдар на поўдзень. Італьянцы здолелі захапіць першую лінію абароны і шэраг пануючых вышынь. Далейшыя баі таксама прынеслі вынікі італьянскім войскам, яны прасунуліся яшчэ на 2-4 км. 29 мая іх наступальны запал пайшоў на спад, і яны прыступілі да арганізацыі абароны на захопленых участках.
Аўстрыйскае камандаванне баялася, што італьянская армія падчас далейшага наступу можа захапіць Трыест, таму пятая армія Бароевіча была ўзмоцнена трыма свежымі дывізіямі. Падчас дзясятай бітвы пры Ізонцы італьянцы страцілі 36000 забітымі, 96000 параненымі і 25000 палоннымі. Аўстрыйцы страцілі 100000 забітымі і параненымі і 24000 палоннымі.
Адначасова з 10 чэрвеня італьянскае камандаванне рабіла спробы сіламі чатырох карпусоў палепшыць пазіцыі на поўдні ад Трэнціны. Атакі італьянцаў працягваліся да 25 чэрвеня, але апынуліся беспаспяховымі і суправаджаліся цяжкімі стратамі. Альпійскія часткі італьянскай арміі здолелі захапіць вяршыню Монтэ-Артыгары, аднак неўзабаве былі магутна атакаваны альпійскімі часткамі аўстра-венгерскай арміі. Панясучы значныя страты, італьянскія часткі пакінулі раней захопленыя пазіцыі. Тут італьянская армія страціла 23000 забітымі і параненымі, аўстрыйскія страты склалі 9000 забітымі і параненымі. За правал аперацыі з пасады быў зняты камандуючы 6-й італьянскай арміі генерал Мамбрэці. Гэты наступ увайшоў у гісторыю як бітва пры Монтэ-Артыгары.
У ноч на 19 жніўня італьянцы сталі ўзводзіць масты праз Ізонцу, аднак з запланаваных чатырнаццаці было ўзведзена толькі шэсць. Да раніцы 19 жніўня італьянцы, фарсіраваўшы раку, атакавалі аўстрыйскія пазіцыі. Наступ на ўчастку 2-й арміі адбываўся даволі паспяхова: у салдатаў атрымалася прасунуцца на 10 км і захапіць 20000 палонных і вялікую колькасць трафеяў. Аднак, з прычыны страт, стомы войскаў і адсутнасці рэзерваў 29 жніўня наступ было вырашана спыніць.
Трэцяя армія пачала наступ 19 жніўня, і, нягледзячы на ​​падтрымку італьянскіх і брытанскіх караблёў з мора, не змагла прасунуцца наперад. Наступ у паласе 3-й арміі быў спынены 23 жніўня з-за вялікіх страт. У наступныя дні адбываліся баі мясцовага значэння. У адзінаццатым наступе на Ізонцы італьянцы страцілі 20000 забітымі, 50000 параненымі і 50000 прапаўшымі без вестак (з іх 20000 былі ўзятыя ў палон). Аўстрыйская армія страціла 30000 забітымі, 110000 параненымі і 20000 палоннымі. Летнія наступы італьянскіх войскаў паставілі аўстра-венгерскае войска ў складанае становішча. Нямецкі генерал Людэндорф у сваіх успамінах пісаў пра тое, што ў выпадку новага італьянскага наступу аўстра-венгерская армія магла не вытрымаць удару. Людэндорф пісаў: «Аўстра-венгерская армія на Італьянскім фронце патрабавала падмацаванняў нямецкімі войскамі».
Бітва пры Капарэце
Неспрыяльная для аўстра-венгерскіх войскаў сітуацыя, якая склалася пасля летніх наступаў італьянцаў, турбавала камандаванне. На думку аўстра-венгерскага камандавання выратаваць становішча мог толькі наступ, але для яго ажыццяўлення былі неабходныя нямецкія сілы.
У адрозненне ад 1916 года, калі нямецкае камандаванне адмовіла ў дапамозе саюзніцы, на гэты раз Германская імперыя адгукнулася на просьбу аўстра-венгерскіх генералаў. У раёне Плецы і Тальміны была створана ўдарная групоўка з васьмі аўстрыйскіх і сямі нямецкіх дывізій. З гэтых пятнаццаці дывізій была створана новая чатырнаццатая армія пад агульным камандаваннем нямецкага генерала Ота фон Белава. Армія была выдатна абсталявана артылерыяй: 1621 гармата, 301 мінамёт і 1000 газамётаў. Месцам прарыву быў абраны слабы ўчастак італьянскай абароны паміж Плецай і Тальмінай.
Галоўны ўдар чатырнаццатая армія наносіла у Тальміне. На 1 км фронту знаходзілася ад 207 да 259 гармат і мінамётаў, такая шчыльнасць артылерыі была самай высокай у гісторыі Першай сусветнай вайны. Таксама быў запланаваны дапаможны ўдар у Плецы: дзеянні 14-й арміі падтрымлівалі з флангаў дзве аўстра-венгерскія арміі (адзінаццатая і другая Ізонцкая). Італьянскаму камандаванню было вядома пра надыход, які рыхтаваўся, разведка ўстанавіла перагрупоўкі войскаў і прыбыцця на фронт нямецкіх частак. Аднак неабходныя меры італьянскае камандаванне не прыняло, абарончыя збудаванні ўзводзіліся вельмі павольна.
А другой гадзіне ночы 24 кастрычніка аўстрыйская артылерыя пачала абстрэл італьянскіх пазіцый хімічнымі снарадамі. Агонь вялі па шляхах паведамленняў, камандных пунктах, артылерыйскіх пазіцыях. Затым да справы ўзялася цяжкая артылерыя (пераважна нямецкая), акопы і бліндажы былі разбураны, сувязь паміж акопамі і каманднымі пунктамі была парушана. Хімічная атака ў цэлым ўдалася, паколькі сродкі проціхімічнай абароны былі недасканалымі.
А восьмай гадзіне раніцы ў наступ перайшла пяхота 14-й арміі, італьянскія пазіцыі былі прарваны на двух участках, аўстрыйцы і немцы прасунуліся да Плецы на 6 км і захапілі Капарэту. Італьянскія войскі пад націскам праціўніка былі вымушаныя адыходзіць, да 26 кастрычніка прарыў дасягнуў шырыні каля 30 км і глыбіні 10-15 км. Заўважыўшы ўцёкі 2-й арміі, Кадорна загадаў усім сваім войскам адступіць за раку Тальяменту. Знішчыўшы сваю артылерыю і запасы, яны адышлі за Ізонцу. Аўстра-германскія войскі ўпершыню за ўсю вайну ўступілі на італьянскі тэрыторыю. 29 кастрычніка надыходзячыя захапілі Удзінэ, адкуль спехам уцёк штаб італьянскага войска.
У многіх італьянскіх дывізіях панавала паніка, вялікі беспарадак у калоны войскаў, якія адступалі, ўносілі ўцекачы, колькасць якіх дасягала 400000 чалавек.
Вялікія поспехі аўстра-германскіх войскаў на Італьянскім фронце занепакоілі саюзнікаў Італіі. Брытанская імперыя і Францыя абвясцілі аб прадастаўленні дапамогі італьянскім саюзнікам, і 30 кастрычніка французскі і англійскі генералы Фердынанд Фош і Уільям Робертсан прыбылі ў Трэвіза, куды перамясціўся штаб італьянскага войска. У Італію пачалі прыбываць брытанскія і французскія дывізіі, усяго ў 1917 годзе іх прыбыло адзінаццаць.
Італьянскія войскі, пераправіўшыся праз Тальяменту, разлічвалі стварыць там трывалую абарону і ўтрымацца на гэтых пазіцыях. Але 31 кастрычніка трэцяя італьянская армія была атакаваная з поўначы і ўсходу і пацярпела поўнае паражэнне, толькі палоннымі страціўшы 60000 чалавек. Італьянцы былі вымушаныя працягваць адыход яшчэ далей, на раку П’явэ. Аўстрыйскія войскі наступалі і ў Трэнціна, 10 лістапада прасунуўшыся на лінію Асьяга — Белуна.
Цяжкія паражэнні італьянскай арміі паскорылі падзенне італьянскага ўрада. 26 кастрычніка ўрад Базелі сышоў у адстаўку, прэм’ер-міністрам быў прызначаны Віторыа Арланда, новы ўрад актыўна ўзяўся за ажыццяўленне мер па ўмацаванні абароны фронту. 8 лістапада камандуючага італьянскай арміяй генерала Луіджы Кадорну адхілілі ад пасады (чаго актыўна патрабавалі і саюзнікі). Яго месца заняў начальнік генеральнага штаба генерал Арманда Дыяз. Пасля таго, як італьянская армія працягнула адступаць да ракі П’явэ, аўстрыйскі наступ пачаў запавольвацца. Да 7 лістапада італьянская армія дасягнула П’явэ, адышоўшы ад сваіх першапачатковых пазіцый на 70-110 км. Да 9 лістапада апошнія часткі італьянскага войска пераправіліся праз П’явэ. Італьянскае камандаванне разлічвала ўтрымацца на гэтай рацэ. Фронт скараціўся на 200 км. На новым участку абароны італьянская армія мела 700000 чалавек плюс 300000 чалавек з рэшткаў 2-й арміі, небаяздольных, без зброі і службаў.
10 лістапада, падцягнуўшы астатнія часткі, аўстрыйцы і немцы аднавілі наступ. У ходзе новых баёў італьянскай арміі ўдалося ўтрымацца на занятых пазіцыях, пры гэтым італьянскае камандаванне кідала ў бой непадрыхтаваных 18-гадовых навабранцаў (1899 года нараджэння).
З 19 лістапада ціск аўстра-германскіх войскаў стаў сціхаць. Да 29 лістапада новая абарончая паласа на рацэ П’явэ была гатовая. Англа-французскія дывізіі занялі ўчастак абароны ў раёне Мантэла. У канцы снежня наступ аўстра-германскіх войскаў канчаткова спыніўся.
Катастрофа пад Капарэтай паскорыла стварэнне аб’яднанага камандавання Антанты. Быў створаны Вышэйшы ваенны савет краін Антанты. У яе ўвайшлі кіраўнікі ўрадаў і прадстаўнікі генеральных штабоў Францыі, Англіі, Італіі і ЗША.
У бітве пры Капарэце італьянская армія панесла каласальныя страты: 10000 забітымі, 30000 параненымі, 265000 палоннымі, 300000 ваеннаслужачых адсталі ад сваіх частак або проста дэзертыравалі. Былі страчаны 3152 гарматы, якія складалі практычна палову ўсёй артылерыі, 1732 мінамёты, 3000 кулямётаў, 22 авіяцыйныя паркі, велізарная колькасць ваеннай маёмасці і розных запасаў. Страты аўстра-германскага боку склалі 20000 чалавек забітымі і параненымі.
Бітва пры П’явэ
Разгром італьянскай арміі пры Капарэце ў канцы 1917 года патрабаваў ад італьянскага камандавання напружання ўсіх сіл, каб аднавіць баяздольнасць арміі. Улічваючы сумны вопыт Капарэты, была перагледжана абарончая тактыка, прыняты неабходныя меры па ўмацаванні абароны, забяспечаны флангі, абарона стала глыбока эшаланаванай.
Аднак Антанта таксама патрабавала ад італьянскіх войскаў неадкладнага наступу, каб таксама прыкаваць як мага больш аўстра-германскіх сіл да Італіі і, хоць генерал Дыяз неаднаразова заяўляў, што італьянская армія яшчэ не гатова да наступу, падрыхтоўку да аперацыі прыйшлося пачаць. Аўстра-венгерскія войскі апярэдзілі італьянцаў і нанеслі ўдар першымі.
Аўстрыйскае камандаванне прызначыла нанесці два галоўныя ўдары на рэках Брэнта і П’явэ. Аўстрыйская армія мела 60 дывізій, 7500 гармат, 580 самалётаў, аўстра-венгерскія войскі былі падзеленыя на 2 групы: заходнюю (генерал Конрад фон Гёцэндорф), ад швейцарскай мяжы да гары Томбы, і ўсходнюю (генерал Бароевіч), далей да мора. Італьянская армія мела 56 дывізій (у тым ліку тры англійскія, дзве французскія і адну чэхаславацкую), 7043 палявыя і 523 зенітныя прылады, 2046 мінамётаў, 676 самалётаў, 4 дырыжаблі.
Італьянская выведка здолела даведацца пра дакладную дату пачатку наступу — 15 чэрвеня. У той жа дзень пасля магутнай артылерыйскай падрыхтоўкі аўстра-венгерскія войскі перайшлі ў атаку ад ракі Асцікі да мора. Аўстрыйскія войскі ў некаторых месцах здолелі ўклініцца ў італьянскую абарону, аднак неўзабаве яны былі выбітыя італьянскімі контратакамі. Толькі зблізку Мантэлы аўстрыйцы здолелі захапіць плацдарм, які ў выніку не змаглі пашырыць.
Цесната аўстрыйскіх войскаў на плацдарме абмежаваных памераў, адсутнасць рэзерваў, ускладненні з пастаўкамі з-за паводак і контратакі італьянцаў у наступныя дні лакалізавалі першасныя аўстрыйскія поспехі на П’явэ. У ноч на 23 чэрвеня аўстра-венгерскія войскі адышлі за раку П’явэ на свае пачатковыя пазіцыі. Сыход аўстрыйскай арміі на свае пазіцыі апынуўся для аўстра-венгерскага боку катастрофай. Абстраляная артылерыяй і авіяцыяй, гнаная італьянскімі контратакамі, аўстрыйская армія была адкінута за П’явэ, страціўшы 20000 палоннымі і 60 гармат.
Агульныя страты аўстра-венгерскіх войскаў у гэтай аперацыі склалі: 60000 забітымі, 90000 параненымі і 25000 палоннымі. Італьянцы страцілі 80000 забітымі і параненымі.
Бітва пры Віторыа-Венета
Саюзнае камандаванне не спыняла патрабаваць ад італьянцаў ажыццяўлення наступу. Аднак генерал Дыяз катэгарычна адмаўляўся ад усіх наступальных планаў, выклікаючы незадаволенасць генерала Фоша. Аднак пад уплывам поспехаў саюзнікаў на Заходнім фронце ў ліпені-жніўні, італьянскае камандаванне пачало падрыхтоўку да наступу.
У гэтых умовах у некаторых частках аўстра-венгерскай арміі, асабліва славянскіх і венгерскіх, паўсталі салдаты, адмаўляючыся падпарадкоўвацца загадам і працягваць барацьбу.
Наступ на рацэ П’явэ пачаўся таксама 24 кастрычніка. У італьянцаў атрымалася фарсіраваць раку і пабудаваць масты, аднак неўзабаве ўзровень вады ў рацэ значна падняўся. З гэтай прычыны італьянскае камандаванне спыніла пераправу войскаў. Войскам, якія пераправіліся да 27 кастрычніка, удалося ўзвесці некалькі мастоў. Па гэтых мастах 27 кастрычніка раку перайшлі італьянскія войскі і захапілі 3 плацдармы. Аднак на досвітку аўстрыйская артылерыя знішчыла масты, а італьянскія часткі, якія пераправіліся, апынуліся адрэзанымі ад сваіх асноўных сіл. Аднак яны неадкладна атакавалі аўстра-венгерскія пазіцыі і прасунуліся на 3-4 км. Аднавіўшы пераправы, італьянцы кідалі ў бой свежыя сілы. Для аўстрыйцаў склалася крытычнае становішча, у бой былі кінутыя апошнія рэзервы.
Усяго некалькі аўстрыйскіх дывізій працягвалі барацьбу. У сваю чаргу чэшскія, славацкія і харвацкія салдаты не жадалі больш ваяваць. Яшчэ 25 кастрычніка ўсе венгерскія дывізіі пакінулі італьянскі фронт пад падставай неабходнасці абароны сваёй краіны, якой пагражалі войскі Антанты з боку Сербіі. Да 28 кастрычніка ўжо 30 дывізій аўстра-венгерскай арміі адмаўляліся біцца. Толькі адборныя аўстрыйскія (цірольскія) палкі яшчэ працягвалі ваяваць. У сувязі з гэтым надзвычай крытычным становішчам, якое склалася на фронце, і некаторымі іншымі, не менш крытычнымі, але палітычна-рэвалюцыйнымі падзеямі ў сталіцы Вене, 28 кастрычніка аўстра-венгерскае камандаванне аддало загад аб агульным адступленні аўстрыйскіх войскаў.
Да 29 кастрычніка ўзровень вады ў П’явэ знізіўся і італьянскія частцы працягнулі пераправу праз раку. Усе тры плацдармы італьянскіх войскаў злучыліся і яны павялі агульны наступ. Кавалерыя італьянскай арміі хуткім тэмпам набліжалася да Віторыа-Венэты. 30 кастрычніка італьянскія войскі ўступілі ў Віторыа.
Аўстра-венгерская армія была цалкам дэмаралізавана і адыходзіла па ўсім фронце. 3 лістапада італьянцы, высадзіўшы дэсант, захапілі Трыест. Аўстра-венгерскія войскі былі цалкам разгромленыя, страціўшы 30000 забітымі, 100000 параненымі і 300000 палоннымі. Італьянскія войскі страцілі 5800 забітымі і 26000 параненымі.
Ва ўмовах разрозненасці аўстрыйскіх войскаў італьянскі наступ апынуўся паспяховым. Была захоплена вялікая колькасць палонных і розных трафеяў, практычна цалкам вызвалены акупаваныя праціўнікам тэрыторыі Італіі.
Бітва пры Віторыа-Венета завяршыла баявыя дзеянні на Італьянскім тэатры ваенных дзеянняў.
Аўстра-Венгрыя
Прадбачаўшы крушэнне імперыі аўстра-венгерскі ўрад яшчэ 5 кастрычніка накіраваў прэзідэнту ЗША Вудра Вільсану прапанову аб перамір’і. 27 кастрычніка Аўстра-Венгрыя звярнулася да краін Антанты з прапановай аб заключэнні сепаратнага міру.
Паводле ўмоў перамір’я аўстра-венгерская армія скарачалася да 20 дывізій. Аўстра-Венгрыя вызваляла ўсіх палонных, ваенна-марскі флот раззбройваўся і перадаваўся Антанце. Саюзныя войскі маглі бесперашкодна перамяшчацца па тэрыторыі краіны.
Ваеннае паражэнне Аўстра-Венгрыі суправаджалася распадам дзяржавы. Яшчэ 28 кастрычніка у Празе было абвешчана стварэнне незалежнай Чэхаславацкай дзяржавы. 5 кастрычніка ў Заграбе было створана Народнае Веча паўднёвых славян, якое абвясціла аб аддзяленні ад Аўстра-Венгрыі. 28 кастрычніка ад Аўстрыі аддзяліліся польскія землі, 31 кастрычніка пачалося паўстанне ў Венгрыі. Рэвалюцыйныя пераўтварэнні адбываліся таксама і ў Галічыне і Букавіне. Пад ціскам рэвалюцыйнага руху Нацыянальны сход у Вене 12 лістапада абвясціў Аўстрыю рэспублікай. Імператар Карл пакінуў краіну, а Габсбургская імперыя спыніла сваё існаванне.
Царкоўцы
Царко́ўцы (, Церковцы) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавета.
Італьянскі фронт Першай сусветнай вайны
Італія
Па выніках вайны з Аўстрыяй было заключана Сен-Жэрменскае мірнае пагадненне. Паводле яго ўмоў Паўднёвы Ціроль, Істрыя, асобныя раёны Карынтыі і Далмацыі, а таксама астравы ў Далмацынскага ўзбярэжжа (за выключэннем вострава Фіуме) увайшлі ў склад Італіі. Аднак акрамя гэтага італьянская дэлегацыя на мірных перамовах выказала прэтэнзіі на ўключэнне ў склад Італьянскага каралеўства тэрыторый на Балканах, напрыклад Далмацыі. У выніку, па заканчэнні вайны, Італія атрымала новыя тэрыторыі. Акрамя гэтага 10% усіх рэпарацыйных выплат Германіі прыпадалі на Італію.
Але значная частка балканскіх тэрыторый былой Аўстра-Венгрыі былі ўключаны ў склад новаўтворанага Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў. Гэта выклікала незадаволенасць у Італіі і напружанасць у італьянска-югаслаўскіх адносінах.
Будучы зацікаўленай у паслабленні Югаславіі і далучэнні часткі балканскіх тэрыторый, Італія ў наступныя гады ажыццяўляла дзейнасць з мэтай паслаблення галоўнага праціўніка на Балканах. Так яшчэ ў 1919 годзе італьянскі бок падтрымаў чарнагорскіх паўстанцаў, якія распачалі мяцеж супраць уключэння Чарнагорыі у склад Сербіі. У 1920 годзе было заключана італьянска-югаслаўскае пагадненне, у якім Італія адмаўлялася ад Далмацыі, пасля чаго фармальна былі урэгуляваны ўсе тэрытарыяльныя спрэчкі. Аднак у далейшым італьянска-югаслаўскія адносіны працягвалі пагаршацца. Таксама Італія аказвала падтрымку харвацкім сепаратыстам і ўсяляк спрыяла стварэнню баз харвацкіх экстрэмістаў на сваёй тэрыторыі. Галоўнай задачай фашысцкага кіраўніцтва Італіі на Балканах стаў развал Югаславіі на шэраг дробных, слабых дзяржаў.
Разбурэнні і ахвяры
У Першай сусветнай вайне Італія пацярпела вельмі цяжкія страты. Было забіта, паранена і ўзята ў палон каля 2000000 італьянскіх салдат і афіцэраў. З іх каля 400000 былі забітыя. Акрамя ваенных страт на працягу баявых дзеянняў на тэрыторыі Італіі загінула каля 10000 мірных жыхароў. Аўстра-венгерская армія ў італьянскай кампаніі страціла каля 1478000 салдат і афіцэраў забітымі, параненымі і палоннымі. Таксама ў ходзе вайны на Італьянскім фронце каля 400000 мірных жыхароў былі вымушаны пакінуць свае дамы і стаць бежанцамі. У ходзе бітвы пры Капарэце калоны італьянскіх бежанцаў адступалі разам з італьянскай арміяй.
Паколькі ў перыяд з 1915 па 1917 гады баявыя дзеянні адбываліся ў высакагорных памежных раёнах, то разбурэння ад іх былі мінімальнымі. Напрыклад, у Даламітавых Альпах, дзе праходзілі жорсткія баі, італьянцы і аўстрыйцы стварылі сетку абыходных тунэляў і акопаў, лабірынты якіх захаваліся па гэты дзень. У ходзе аўстра-германскага наступлення 1917 многія тэрыторыі поўначы Італіі пацярпелі ад ваенных дзеянняў. У выніку частка рэпарацыйных выплат Германіі і Аўстрыі прыпадалі на долю Італіі.
Большасць насельніцтва Італіі была расчараваная вынікамі вайны. У пасляваенныя гады ў краіне праходзілі масавыя беспарадкі і страйкі, эканоміка краіны знаходзілася ў цяжкім стане, паколькі 64% усёй італьянскай прамысловасці працавала на патрэбы арміі. Да шматлікіх беспрацоўных дадаліся каля двух мільёнаў дэмабілізаваных з войска салдат. Былі адзначаны факты захопу рабочымі заводаў, сялянамі — зямлі. Гэтыя ўмовы спрыялі прыходу да ўлады фашысцкай партыі на чале з Бенітам Мусаліні.
У культуры
У літаратуры Італьянскі фронт атрымаў вядомасць дзякуючы амерыканскаму пісьменніку Эрнэсту Хемінгуэю. Малады Хемінгуэй здолеў патрапіць на фронт у Італіі добраахвотнікам Чырвонага Крыжа. Аднак неўзабаве Эрнэст дамогся пераводу на лінію фронту, дзе дастаўляў прадукты харчавання ў акопы італьянскіх салдат. Пазней, ратуючы параненага італьянскага салдата, Хемінгуэй трапіў пад абстрэл і быў цяжка паранены. Успаміны пісьменніка пра вайну на Італьянскім фронце ляглі ў аснову яго вядомага рамана «Бывай, зброя!». Сам пісьменнік адзначаў:
Па матывах пацыфісцкага рамана аб італьянскай кампаніі «Бывай, зброя!» ў 1932 годзе быў зняты фільм з аднайменнай назвай рэжысёра Фрэнка Борзажа. Фільм меў чатыры намінацыі на «Оскар». У 1957 годзе рэжысёр Чарлз Відар таксама зняў карціну пад назвай «Бывай, зброя!». У 1996 годзе рэжысёр Рычард Атэнбора стварыў фільм «У каханні і на вайне», у якім таксама распавядаецца аб першай сусветнай вайне на Італьянскім фронце.
Буда-Бабынэцка
Буда-Бабынэцка (Буда-Бабинецька) — вёска ў Барадзянскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Зябер ладаннікавы
Зябер ладаннікавы (Galeopsis ladanum) — расліна; від роду зябер сямейства ясноткавыя.
Назва
Зябер ладаннікавы, каласніца летняя, зябер палявы, зябер чырвоны, меднік розавы , базіліка палявая.
Батанічнае апісанне
Аднагадовая травяністая пустазельная расліна. У вышыню дасягае 8-40 см, з чатырохгранным сцяблом. Лісце супраціўнае, авальналанцэтнае, зубчастае. Кветкі пурпуровыя, двугубыя, сабраны ў калатоўкі.
Арэал
Расце ў Еўропе, у Заходняй Азіі і на Каўказе.
Віды пад найменшай пагрозай
Віды, якія знаходзяцца пад найменшай пагрозай знікнення (Least concern, LC) - ахоўны статус, які Міжнародны Саюз Аховы Прыроды прысвойвае біялагічным відам або таксонам, якія не ўваходзяць у якую-небудзь іншую катэгорыю і, такім чынам, не адчуваюць пагроз свайму існаванню. Да іх ставяцца найбольш распаўсюджаныя і квітнеючыя віды, такія, як меданосная пчала, шэры пацук, шызы голуб. Яны, як правіла, не занесены ў Чырвоныя кнігі, аднак асобныя папуляцыі і падвіды могуць знаходзіцца пад пагрозай - так, да прыкладу, распаўсюджаная па абодвум Амерыкам пума мае статус «Знаходзіцца пад найменшай пагрозай», у той час як нешматлікая флорыдзкая пума - выміраючы падвід.
Па дадзеным 2006 года ў гэтую катэгорыю ўваходзіць 15636 таксонаў. Агульная колькасць відаў жывёл у гэтай катэгорыі - 14033. Таксама ў спісе значыцца 102 падвіды жывёл і 1500 таксонаў царства раслін (1410 відаў, 55 падвідаў, 35 разнавіднасцяў). У 2008 годзе да гэтай катэгорыі былі афіцыйна аднесены людзі.
Нэбрат
Нэбрат (Небра́т) — вёска ў Барадзянскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Мікраэлектроніка
Мікраэлектроніка — падраздзел электронікі, звязаны з вывучэннем і вытворчасцю электронных кампанентаў з геаметрычнымі памерамі характэрных элементаў парадку некалькіх мікраметраў і менш.
Узнікненне мікраэлектронікі ў пачатку 60-х гадоў XX стагоддзя было выклікана бесперапынным ўскладненнем функцый і пашырэннем абласцей прымянення электроннай апаратуры, што патрабавала памяншэння яе габарытных памераў і масы, павышэння хуткадзейнасці і надзейнасці. Аснову элементнай базы мікраэлектронікі складаюць інтэгральныя схемы (пераважна паўправадніковыя), якія выконваюць зададзеныя функцыі блокаў і вузлоў электроннай апаратуры, у якіх аб’яднана вялікая колькасць мікрамініяцюрных элементаў і электрычных злучэнняў.
Міхалап
Міхалап — прозвішча.
Ілаў (гміна)
І́лаў (Iłów) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сахачэўскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ілаве. Плошча гміны складае 128,49 км². Станам на 2004 год у гміне Ілаў пражывалі 6369 чалавек, шчыльнасць — 49,6 чал./км².
Світладарск
Світладарск (Світлодарськ) — горад раённага значэння ў Артэміўскім раёне Данецкай вобласці Украіны. Насельніцтва — 13 203 чалавекі (2013).
Геаграфія
Размешчанае ва ўсходняй частцы вобласці, на беразе Світладарскага вадасховішча.
Гісторыя
Заснаванае ў 1970 годзе як паселішча ў сувязі з будаўніцтвам Вуглэгірскай ДРЭС. Статус горад атрымаў у 1992 годзе.
Насельніцтва
Паводле вынікаў перапісу 2001 года насельніцтва горад складаў 13203 асобы, з якіх 24,62 % пазначылі роднай мовай ўкраінскую 75,03 % — рускую, 0,10 % — беларускую, па 0,08 % — армянскую і грэчаскую, па 0,02 % — малдоўскую, 0,01 % — гагаузскую і нямецкую мовы.
Гаспадарка
Больш за палову занятых у народнай гаспадарцы працуюць на Вуглэгірскай электрастанцыі і звязаных з ёй прадпрыемствах.
Культура
У месце функцыянуюць 2 агульнаадукацыйныя школы, музычная школа, палац спорту і палац культуры.
Бэрэсцянка
Бэрэсцянка (Берестя́нка) — вёска ў Барадзянскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Пэрэлысянка
Пэрэлысянка (Перелися́нка) — вёска ў Кастопільскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дэражнэнскай вясковай абшчыны.
Штанс
Штанс (Stans) — камуна ў Швейцарыі, у кантоне Нідвальдэн. Адміністрацыйны цэнтр кантона.
Мясцовая горная вяршыня Штансхорн з'яўляецца турыстычным курортам. На вяршыню можна трапіць з дапамогай адной з самых старых горных чыгунак Швейцарыі.
Насельніцтва складае 7556 чалавек (на 31 снежня 2006 года). Афіцыйны код — 1509.
Аляксандр Андрэевіч Ляхаў
Аляксандр Андрэевіч Ляхаў (нар., г. п. Капаткевічы, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі эканаміст. Генеральны дырэктар дзяржаўнага вытворчага аб’яднання — генеральны дырэктар рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Вытворчае аб’яднанне „Беларуснафта“» (г. Гомель).
Сасафельтрыа
Сасафельтрыа (Sassofeltrio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Пезара-э-Урбіна.
Аляксандр Андрэевіч Ляхаў
Біяграфія
Нарадзіўся 7 ліпеня 1962 года ў г. п. Капаткевічы Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці.
Сасафельтрыа
Насельніцтва складае 1388 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 67 чал./км². Займае плошчу 21 км². Паштовы індэкс — 61010. Тэлефонны код — 0541.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Улас Севастыйскі, біскуп і мучанік.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Нік Перумаў
Нік Перумаў, або Мікалай Даніілавіч Перумаў (нар., Ленінград, СССР) — расійскі пісьменнік-фантаст, адзін з заснавальнікаў рускага фэнтэзі.
Аляксандр Андрэевіч Ляхаў
Біяграфія
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны па спецыяльнасці «Эканаміст» (1984), аспірантуру пры Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны.
Працаваў інжынерам вопытна-метадычнай партыі, інжынерам нарматыўна-даследчай партыі, начальнікам аддзела арганізацыі працы і заработнай платы трэста «Захаднафтагеафізіка» (г. Гомель), галоўным бухгалтарам, намеснікам генеральнага дырэктара па фінансава-эканамічных пытаннях вытворчага аб’яднання «Захаднафтагеафізіка», намеснікам генеральнага дырэктара па фінансавых і эканамічных пытаннях, намеснікам генеральнага дырэктара па эканоміцы і фінансах аб’яднання «Беларуснафта» (1996—2001), першым намеснікам генеральнага дырэктара, генеральным дырэктарам рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Вытворчае аб’яднанне „Беларуснафта“» (з 2001 года).
Нік Перумаў
Атрымаў шырокую вядомасць пасля сваёй першай публікацыі ў 1993 годзе эпапеі «Кольцо Тьмы», дзеянне якой адбываецца ў Міжзем’е Джона Рональда Руэла Толкіна. У цяперашні час больш за ўсё вядомы серыялам пра сусвет "Упорядоченное".
Аляксандр Андрэевіч Ляхаў
Біяграфія
Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га, 6-га і 7-га скліканняў.
Аўтар публікацый па эканоміцы геолагаразведачнай вытворчасці.
Нік Перумаў
Біяграфія
Мікалай Перумаў нарадзіўся ў Ленінградзе 21 лістапада 1963 года. Як сцвярджае пісьменнік, па бацькоўскай лініі прозвішча «Перумаў» ўзыходзіць да армянскага дваранскага роду (верагодна - Пірумян), прадстаўнік якога пераехаў у Расію ў пачатку XIX стагоддзя; з боку маці продкі Перумава - дваране, якія атрымалі дваранства яшчэ да Пятра. Мікалай скончыў кафедру біяфізікі фізіка-механічнага факультэта Ленінградскага політэхнічнага інстытута па спецыяльнасці інжынер-фізік. Займаўся малекулярнай біялогіяй і дзесяць гадоў адпрацаваў у Ленінградскім НДІ асабліва чыстых біяпрэпаратаў.
Аляксандр Андрэевіч Ляхаў
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Айчыны II ступені (2022) і III ступені, медалём «За працоўныя заслугі», знакам «Ганаровы нафтавік», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі Гомельскага аблвыканкама, Рэчыцкага райвыканкама, Гомельскага гарадскога Савета дэпутатаў, адміністрацыі Чыгуначнага раёна г. Гомеля. Мае падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і Гомельскага аблвыканкама.
Званне «Ганаровы грамадзянін Рэчыцкага раёна» прысвоена ў 2006 годзе. Удастоены ганаровага звання «Чалавек года Гомельскай вобласці — 2011» у намінацыі «Лідар».
Нік Перумаў
Біяграфія
Па прапанове калегі, Перумаў апублікаваў дылогію ў выдавецтве «Каўказская Бібліятэка» ў 1993 годзе. Праз паўгода адрэдагаваная версія кнігі была выпушчаная выдавецтвам «Паўночна-Захад» пад назвай «Кольцо Тьмы». Кніга зрабіла фурор на рынку фантастыкі, выклікала як вельмі станоўчыя, так і крытычныя ацэнкі. Прыхільнікі лічаць «Кольцо Тьмы» творам, заснаваўшым рускае фэнтэзі, у той час як крытыкі асуджаюць выкарыстанне свету Толкіна і дыскусію з яго маральнымі ўстаноўкамі. У 1994 годзе на пісьменніка быў здзейснены няўдалы хуліганскі напад, звязаны, як лічыцца, менавіта з супярэчнасцямі вакол кнігі. У якасці працягу «Кольца Тьмы», Перумаў пазней напісаў раман «Адамант Хенны», які меў меншы поспех. Аўтар выказваў жаданне перапісаць яго ў выглядзе двухтомніка і дапісаць працяг, рабочая назва «Водопад» («Небо Валинора»).
У далейшым Нік Перумаў не пісаў пра Міжзем’е і публікаваў кнігі толькі па ўласных светах. Асноўным месцам дзеяння яго кніг стала Упорядоченное - сістэма узаемазвязаных светаў, упершыню згаданая ў рамане «Гибель Богов». У яго ўваходзяць такія светы, як Х'ервард, Эвіал, Мельін і іншыя. Найбуйнейшым творам пра Упорядоченное стала шматсерыйная эпапея «Хранитель мечей» аб магу і шпіёне Фесэ, які вандруе паміж светамі і які апынуўся уцягнутым у супрацьстаянне сусветных сіл. У раманах аб Упорядоченное аўтар прытрымліваўся светапогляднай пазіцыі, блізкай да ніцшэанства, часта алегарычна крытычнай да рэлігіі.
Пазней Перумаў таксама пісаў кнігі ў іншых жанрах, такіх як касмічная фантастыка («Череп на рукаве», «Череп в небесах»), стымпанк («Не время для драконов», у суаўтарстве з Сяргеем Лук'яненка), альтэрнатыўная гісторыя («Млава чырвоная», у суаўтарстве з Верай Камшой).
У 1998 годзе пасля фінансавага крызісу ў Расіі Нік пераехаў у ЗША, спачатку ў Далас. Зараз жыве з жонкай і трыма сынамі ў Паўночнай Караліне, дзе піша свае кнігі, а таксама працуе ў навуковым інстытуце па сваёй асноўнай спецыяльнасці - біяфізіка і малекулярная біялогія.
Публікацыі
За 15 гадоў літаратурнага творчасці з-пад пяра Ніка Перумава выйшлі 23 кнігі, агульным накладам больш за 6 млн асобнікаў. Некаторыя з іх перакладзены на польскую, чэшскую, балгарскую, славацкую, эстонскую, шведскую і нямецкую мовы і выдадзены ў адпаведных краінах. Часцей за ўсё перакладаліся раман «Гибель Богов», «Кольцо Тьмы» і пачатковыя раманы «Хранителя мечей». Першае выданне на англійскай мове адбылося ў 2007 годзе: раман «Гибель Богов» апублікаваны выдавецтвам Baen пад назвай «Godsdoom: The Book of Hagen».
Лясная (станцыя)
Лясна́я (, Лесная)  — станцыя Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчана ў вёсцы Лясная.
Убсу-Нур
У́бсу-Нур (Увс нуур), раней Убса — бяссцёкавае салёнае возера ў Манголіі і Расіі (Рэспубліка Тува, у якой знаходзіцца невялікі паўночны фрагмент ўзбярэжжа і акваторыі возера), самае вялікае па плошчы на тэрыторыі Манголіі і самае вядомае з Катлавіны Вялікіх азёр. З 2003 года яно з’яўляецца складовай часткай аб’екта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА Убсунурскага басейна.
Юрузань (горад)
У горадзе знаходзіцца буйны механічны завод, які выпускаў халадзільнікі «Юрузань».
Убсу-Нур
Плошча паверхні 3350 км². Даўжыня 84 км, найбольшая шырыня 79  км. Найбольшая глыбіня 20  м, сярэдняя — 6  м. Аб’ём вады ў возеры 35,7 км³. Плошча вадазбору 70 100 тыс. км². Берагі ракі нізкія, пустынныя.
У возера ўпадаюць рэкі Тэс-Хем, Нарыйн-Гол, Хурмасын-Гол, Хархіра-Гол і інш.
Аляксандр Сцяпанавіч Судакоў
Алякса́ндр Сцяпа́навіч Судако́ў — беларускі дзяржаўны дзеяч. З 1932 года — наркам юстыцыі БССР.