cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ілірыйцы
Іліры́йцы (Illyrici) — старажытныя індаеўрапейскія плямёны, якія ў 1-м тысячагоддзі да н.э. насялялі тэрыторыю паўночнага захаду Балканскага паўвостраву ад узбярэжжа Адрыятычнага мора да Дуная. Найбольш вядомымі з гэтых плямёнаў былі істры, яподы, далматы, лібурны і інш. На паўночным захадзе межавалі з кельтамі, на ўсходзе — з фракійцамі.
Іктын
Біяграфія
Пабудаваў храмавы комплекс Парфенон у Афінах (разам з Калікратам, 447—438 да н.э.), Тэлестэрыён у Элеўсіне, храм Апалона Эпікурыя ў Басах (каля 430 да н.э.; першае выкарыстанне карынфскай капітэлі)
Ілірыйцы
Спачатку ілірыйцы займалі значныя тэрыторыі ў Цэнтральнай Еўропе, але былі выцеснены кельтамі. Вялі працяглую барацьбу з Рымам (з 3 ст. да н.э.), але ў выніку былі заваяваныя (1 ст. да н.э.). Паступова асіміляваліся.
Гай Юлій Цэзар
Гай Юлій Цэзар (Gaius Iulius Caesar ; 12 ці 13 ліпеня 100 да н.э. — 15 сакавіка 44 да н.э.) — старажытнарымскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, палкаводзец, пісьменнік. Консул 59, 48, 46, 45 і 44 гадоў да н.э., дыктатар 49, 48—47 і 46—44 гадоў да н.э., вялікі пантыфік з 63 года да н.э.
Цэзар паходзіў са старажытнай патрыцыянскай сям’і, паслядоўна займаў усе ардынарныя рымскія пасады (cursus honorum) і зрабіў сабе імя на барацьбе з кансерватыўнымі сенатарамі (аптыматамі). У 60 годзе да н.э. арганізаваў першы трыумвірат разам з двума ўплывовымі палітыкамі — Гнеем Пампеем Вялікім і Маркам Ліцыніем Красам. З 58 года да н.э. больш за ваосем гадоў правёў на тэрыторыі сучасных Францыі, Бельгіі, Германіі і Вялікабрытаніі ў Гальскай вайне, далучыўшы да Рымскай рэспубліцы велізарную тэрыторыю ад Атлантычнага акіяна да Рэйна і набыўшы славу таленавітага палкаводца. У пачатку 49 года да н.э. пачаў грамадзянскую вайну з-за непрымірымых рознагалоссяў з сенатарамі па пытаннях дэталяў свайго вяртання ў Рым і пра гарантыі судовай недатыкальнасці за службовыя злачынствы (подкупы на выбарах, хабары службовым асобам, парушэнне дагавораў, гвалтоўныя дзеянні і іншыя парушэнні). На працягу чатырох гадоў прыхільнікі сената, якія згрупаваліся вакол Пампея, былі разбіты Цэзарам у Італіі, Іспаніі (двойчы), Грэцыі і Афрыцы, таксама ім былі разбіты войскі кіраўнікоў Егіпта і Понта. Прытрымліваўся палітыкі міласэрнасці, але ў той жа час пакараў смерцю шэраг сваіх ключавых апанентаў. Дамогшыся поўнай перамогі над праціўнікамі, сканцэнтраваў у сваіх руках уладу консула і надзвычайныя паўнамоцтвы дыктатара (урэшце — у якасці пажыццёвай пасады), правёў шэраг рэформаў ва ўсіх сферах жыцця грамадства. Пры жыцці Цэзара пачалося яго абагаўленне, ганаровы тытул палкаводца-пераможца «імператар» стаў часткай яго імя, аднак ён адмаўляўся ад улады старажытных рымскіх цароў. Пасля забойства Цэзара групай сенатараў на чале з Маркам Юніем Брутам пляменнік Цэзара Гай Актавій прыняў яго імя і атрымаў большую частку спадчыны паводле завяшчання, стаўшы пасля першым імператарам.
Да Цэзара па-рознаму адносіліся пры жыцці, і гэта традыцыя захавалася ў Рымскай імперыі: яго імя ўсяляк абялялася прыхільнікамі кіраўнікоў, а апазіцыя ўсхваляла яго ахвяр і змоўшчыкаў. Вельмі папулярнай была асоба Цэзара ў Сярэднявеччы і Новы час. Апроч палітычнай і ваеннай дзейнасці, Цэзар вядомы і як літаратар. Дзякуючы прастаце і выразнасці стылю, яго сачыненні лічацца класікай старажытнарымскай літаратуры і выкарыстоўваюцца пры навучанні лацінскай мове. Да імя Юлія Цэзара ўзыходзяць тытулы кайзер і цар, а таксама назва сёмага месяца ў шматлікіх мовах свету.
Пачатак кар’еры
Нарадзіўся ў вельмі знатнай, але беднай патрыцыянскай сям’і Юліяў, якія ўзводзілі сваё паходжанне да багіні Венеры і цара Анка Марцыя. Дакладная дата яго нараджэння невядома, бо пачаткі адпаведных біяграфічных твораў Плутарха і Светонія не захаваліся. У час панавання ў Рыме дыктатара Сулы у 82 — 79 да н.э. быў вымушаны збегчы з Рыма і хавацца ў Азіі, бо Цэзар быў сваяком Марыя і Цыны, ворагаў Сулы. Акрамя таго, Сула спрабаваў развесці Цэзара з яго жонкай Карнеліяй, выкарыстоўваючы свае дыктатарскія паўнамоцтвы. У час свайго выгнання Цэзар служыў у віфінскага цара і аднойчы трапіў у палон да піратаў. У выгнанні Цэзар працягваў атрымліваць адукацыю (у прыватнасці, на востраве Родас ), што потым дапамагло яму ў палітычнай кар’еры. Цэзар быў майстрам лацінскай пісьмовай мовы, а таксама быў выдатным прамоўцам.
Хутка пасля адыходу Сулы ад улады Цэзар быў абраны на малодшую грамадзянскую пасаду квестара. Смерць Сулы ў 78 да н.э. дазволіла вярнуцца да былых дэмакратычных традыцый. Адбываліся вольныя выбары магістратаў, суды зноў сталі роўнымі, і рашэнні выносіліся не па жаданню дыктатара, а так, як прагаласуюць суддзі. Цэзар быў ужо даволі значнай палітычнай фігурай, бо неаднаразова прыцягваў да суда магістратаў, якімі быў незадаволены народ (напрыклад, Далабелу і Публія Антонія ). Таксама Цэзар зрабіў выдатную прамову падчас пахавання сваёй жонкі, пасля чаго ён стаў лічыцца добрым прамоўцам. У гэтай прамове ён таксама закрануў тэму паходжання свайго роду ад багіні Венеры. Таксама Цэзар таемна аднавіў бюсты свайго сваяка Гая Марыя, якія ў свой час знішчыў Сула.
Праз некалькі год на выбарах прэтара Цэзар перамог з вялікай перавагай, дзякуючы сваім здольнасцям прамоўцы і велізарнай папулярнасці сярод плебеяў, якія складалі большасць выбаршчыкаў. Аднак на падтрымку сваёй папулярнасці, у тым ліку на арганізацыю гульняў для народа, Цэзар патраціў безліч грошай, у выніку чаго яго фінансавае становішча вельмі пагоршылася. Менавіта ў гэты час Цэзар зблізіўся з Красам, адным з найбагацейшых рымлян таго часу. Крас бачыў у Цэзары прыладу для барацьбы супраць свайго ворага Пампея і таму шчодра азалаціў Цэзара.
У 63 да н.э., пасля смерці вялікага пантыфіка Квінта Цэцылія Метэла Пія, Цэзар быў абраны на гэтую вельмі ганаровую пасаду і стаў захавальнікам рымскіх рэлігійных традыцый, хаця на пасаду прэтэндавалі таксама два вельмі вядомых чалавека — Ісаўрык і Катул. Аднак у часы Цэзара старыя рымскія рэлігійныя традыцыі амаль не паважаліся, а ў Рыме з’яўляліся новыя культы, прынесеныя з Грэцыі, Малай Азіі, Егіпта і Блізкага Усходу, таму роля вялікага пантыфіка была значна меншая, чым раней.
У тым жа 63 да н.э. Рым перажыў найбуйнейшую спробу незадаволеных існуючым ладам кіравання здзейсніць дзяржаўны пераварот — змову Катыліны. Лічылася, што Цэзар меў дачыненне да змовы, а раней, у 65 да н.э. ён нібыта быў адным з галоўных асоб першай спробы змовы. Аднак доказаў удзелу Цэзара ў змове не было, таму супраць яго не былі высунуты прамыя абвінавачванні. Аднак Катон Малодшы ў сваёй прамове ў сенаце паспрабаваў абвінаваціць Цэзара ў дачыненні да змовы, але Цыцэрон, які кіраваў раскрыццём змовы і пакараннем вінаватых, не стаў прымаць меры супраць Цэзара, улічваючы папулярнасць Цэзара сярод плебеяў.
Пасля прэтарства ў Рыме Цэзар выехаў у падначаленую яму на нейкі тэрмін правінцыю Дальняя Іспанія. У Іспаніі Цэзар правёў некалькі невялікіх вайсковых кампаній і атрымаў навыкі ваяра і военачальніка, якія потым спатрэбіліся яму ў Галіі. Плутарх распавядае, што калі Цэзар ехаў у падначаленую яму Іспанію і калі ён праязджаў праз невялікае селішча, Цэзар у адказ на нейкі жарт сваіх сяброў сказаў: «Што да мяне, я б хацеў быць першым тут, чым другім у Рыме».
Трыумвірат і консульства
Цэзар стаў буйной і вядомай самастойнай палітычнай фігурай, абапіраючыся на рымскіх плебеяў, нягледзячы на сваё патрыцыянскае паходжанне. У Цэзара з’явілілся і першыя ворагі — перш за ўсё, гэта былі сенатары са старых і паважаных сямействаў, якія вельмі крытычна адносіліся да так званых «папуляраў», да ліку якіх належаў і Цэзар. Калі Цэзар вярнуўся з Іспаніі, ён спрабаваў адначасова дамагчыся трыумфа і змагацца на выбарах консулаў. У той жа час, удзельнічаць у выбарах было магчыма толькі асабіста, а ў гэтым выпадку Цэзар бы страціў магчымасць правесці трыумф. Спачатку большасць сенатараў пагаджалася даць Цэзару магчымасць прымаць удзел у выбарах праз давераных асоб. Аднак калі наступіў дзень галасавання па пытанню, Катон Малодшы пачаў абструкцыю — прамову, якая доўжылася ўвесь дзень, і таму Цэзар быў вымушаны ахвяраваць трыумфам дзеля консульства. У тым жа 60 да н.э. незадаволены сенатам Цэзар стварыў «першы трыумвірат» з удзелам Пампея і Краса — буйных палітыкаў старэйшага пакалення і былых суланцаў, якія таксама былі незадаволены апошнімі дзеяннямі сенатараў. Пампей і Крас раней варожа ставіліся адзін да аднаго, яднак Цэзар здолеў памірыць іх і зацікавіць у стварэнні агульнай кааліцыі супраць сенатараў. З падтрымкай гэтых буйных палітыкаў Цэзар пачаў дамагацца вышэйшай дзяржаўнай пасады — консульства. Больш таго, ён увайшоў у саюз з нейкім Луцыем Лукцэем, даволі багатым чалавекам — планавалася, што народ абярэ консуламі Цэзара і Лукцэя. Сенатары на чале з Катонам Малодшым супрацьпаставілі ім на выбарах Марка Кальпурнія Бібула, якога яны шчодра забяспечвалі золатам і сваёй падтрымкай. З яго дапамогай яны планавалі мінімізаваць уплыў Цэзара на дзяржаўныя справы, бо консульства было калегіяльнай пасадай, і ўсе важныя рашэнні павінны былі прымацца толькі са згоды абодвух консулаў. На выбарах былі абраны Цэзар і Бібул.
Цэзар даволі жорстка расправіўся з Бібулам — прыхільнікі першага прымусілі яго хавацца, не даючы займацца прамымі абавязкамі. Прыхільнікі Катона, якія складалі большасць у сенаце, актыўна выступалі супраць усіх законаў Цэзара, якія былі накіраваны на паляпшэнне жыцця плебеяў. У адказ Цэзар арыштаваў Катона і запалохаў Цыцэрона — двух лідараў сенатарскай партыі.
Цэзар у Галіі. Грамадзянская вайна
У час знаходжання ў Галіі Цэзар уважліва сачыў за справамі ў Рыме і перапісваўся з Пампеем і Красам. Аднак калі Крас памёр у Сірыі, а папулярнасць Цэзара, выкліканая перамогамі ў Галіі і пашырэннем Рымскай дзяржавы, засланіла папулярнасць Пампея, апошні заключыў саюз з варожа настроеным да Цэзара сенатам. Сенат са згоды Пампея пачаў патрабаваць вяртання Цэзара ў Рым з той прычыны, што вайна ўжо скончана. Больш таго, сенатары патрабавалі распусціць легіёны і даць сенату поўную справаздачу аб сваіх дзеяннях, у той час як Пампей хутка збіраў войска (афіцыйна — для кампаніі супраць Парфіі). Цэзар адмовіўся гэта зрабіць, і хутка пасля гэтага пачалася грамадзянская вайна 49 — 45 да н.э.
Грамадзянская вайна паміж Цэзарам і Пампеям
У час гэтай вайны Цэзар правёў кампаніі ў Італіі, Іспаніі, Грэцыі і Егіпце.
10 студзеня 49 да н.э. Цэзар перайшоў праз пагранічную раку Рубікон і хутка захапіў Рым, з якога паспеў збегчы ўвесь сенат на чале з Пампеем. Апошні вырашыў арганізаваць супраціўленне Цэзару ў Грэцыі і адплыў з Італіі. Цэзар спачатку правёў кампанію супраць пампеянцаў у Іспаніі і толькі потым высадзіўся ў Грэцыі. Першыя некалькі бітваў былі беспаспяховымі для Цэзара, аднак ён здолеў перавесці ваенныя дзеянні з горыстага Эпіру (сучасная Албанія і заходняя Грэцыя) на ўзбярэжжа Эгейскага мора. Там адбылася галоўная бітва грамадзянскай вайны — бітва пад Фарсалам у 48 да н.э., у якой Цэзар цалкам перамог армію Пампея. Пампей збег у Егіпет, але там яго схапілі і забілі па загаду егіпецкага цара. Пасля таго, як Цэзар прыплыў у Егіпет, ён умяшаўся ва ўнутрыегіпецкія інтрыгі на баку кандыдаткі на царскі трон Клеапатры. Пасля перамогі Цэзар пачаў афрыканскую кампанію на тэрыторыі сучаснага Туніса, дзе Цэзару процістаяў яго стары вораг Катон Малодшы. Катон скончыў жыццё самагубствам падчас аблогі крэпасці Утыка Цэзарам. Нарэшце, Цэзар правёў апошнюю кампанію — зноў у Іспаніі, дзе ён перамог апошніх пампеянцаў.
Пасля грамадзянскай вайны. Забойства Цэзара
Яшчэ ў час грамадзянскай вайны рымляне надалі Цэзару амаль усе магчымыя тытулы, а ў лютым 44 да н.э. Цэзар быў са згоды ўсяго рымскага народа абвешчаны пажыццёвым дыктатарам. У той жа час некаторыя з яго прыхільнікаў актыўна прасоўвалі ідэю аб прысваенні Цэзару яшчэ і царскага тытула, што выклікала вельмі стрыманую рэакцыю сярод рымлян і вельмі негатыўную — сярод некаторых патрыцыяў. Хаця Цэзар адмовіўся ад прыняцця царскага тытула, менавіта імкненне да адкрытай царскай улады лічыцца галоўнай прычынай замаху на яго жыццё.
З прычыны таго, што Цэзар збіраўся ісці на вайну супраць Парфіі, нездаволеныя патрыцыі дамовіліся забіць Цэзара ў самым хуткім часе. Цэзар быў забіты 15 сакавіка 44 да н.э. у час пасяджэння сената. Змоўшчыкі, сярод былі вельмі блізкія за Цэзара людзі, нанеслі яму 23 удары кінжаламі.
Асоба Цэзара
Цэзар з’яўляецца, мабыць, самым вядомым рымлянінам. Яшчэ сучаснікі падкрэслівалі яго станоўчыя звычкі і здольнасці, а адмоўныя замоўчвалі. Яго асоба заўсёды была ў цэнтры грамадскай увагі, таму да нас дайшло шмат апісанняў яго асобы. Напрыклад, вядома, што ў Цэзара была лысіна, і таму ён карыстаўся магчымасцю безабмежавана насіць лаўровы вянок. Яго абвінавачвалі ў вядзенні распуснага ладу жыцця — некаторыя называлі яго «муж усіх жонак і жонка ўсіх мужоў». У той жа час усе адзначалі, што Цэзар не піў віно ў вялікіх аб’ёмах, з-за чаго Катон Малодшы заўважыў, што «Цэзар адзіны з усіх узяўся за дзяржаўны пераварот цвярозым».
Цэзар выдатна валодаў зброяй і кіраваў канём, а таксама выдатна праводзіў усе бітвы, у якіх удзельнічаў. Са сваімі салдатамі ён быў у вельмі добрых адносінах, і яны амаль ніколі не выступалі супраць яго, нават калі ён вёў іх на грамадзянскую вайну супраць іншых рымскіх грамадзян.
Сучаснікамі адзначаецца таксама яго мяккасць. Пры магчымасці Цэзар імкнуўся замірыцца з усімі сваімі ворагамі, нават з Пампеям і Катонам. Цэзар з радасцю прыняў Цыцэрона, які быў адным з лідараў кансерватыўнай большасці сенатараў. Пасля перамогі ў грамадзянскай вайне Цэзар дазволіў усім пампеянцам вярнуцца ў Рым, і ніхто з іх не быў пакараны. Змоўшчыкаў, пра якіх яму было вядома, ён не пакараў смерцю, а толькі казаў, што яму вядомы ўсе іх планы.
Ацэнка дзейнасці Цэзара
Праўленне Цэзара лічаць аднім з галоўных момантаў у працэсе пераходу ад Рэспублікі да Імперыі, бо менавіта ён пачаў ламаць рэспубліканскія дзяржаўныя звычаі і ўсталёўваць новыя. Выдатны гісторык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры Тэадор Момзен у сваёй фундаментальнай «Рымскай гісторыі» усімі сродкамі ўзвышаў Цэзара, паралельна прыніжаючы ўсіх сучасных яму палітыкаў, і перш за ўсё Пампея. Аднак лічыцца, што пазіцыя Момзена знаходзілася пад уплывам палітычных падзей у Германіі канца XIX стагоддзя. Шмат хто з гісторыкаў пачатку XX стагоддзя палемізаваў з Момзенам адносна яго поглядаў, і ў тым ліку адносна яго відавочна цэзарыянскай пазіцыі. У больш позніх, у тым ліку сучасных працах дзейнасць Цэзара ацэньваецца нейтральна і на фоне сучаснай яму вельмі складанай эпохі.
Ад кагномена Цэзара паходзяць германская назва манарха kaiser і славянская цар. У гонар Цэзара таксама названы месяц яго нараджэння (былы квінцілій), назва якога перайшла ў многія еўрапейскія мовы.
Літаратурная дзейнасць
Нягледзячы на бесперапынны актыўны ўдзел у палітычным і ваеннага жыцця, Цэзар напісаў некалькі твораў пераважна гістарычнага жанру, якія апісваюць аўтабіяграфічны вопыт. Сем кніг «Запісак пра Гальскую вайну» (Commentarii de Bello Gallico) падрабязна апавядаюць пра падзеі аднайменнай вайны. Час складання гэтай працы невядомы: існуе як версія аб складанні кніг у канцы кожнага года кампаніі, так і здагадка аб напісанні за ўсё сачыненні ў 52-51 гадах да н.э.. У далейшым Цэзар апісаў і падзеі пачатку грамадзянскай вайны 49-45 гадоў да н.э. «Запіскі аб Грамадзянскай вайне» (Commentarii de Bello Civili) былі складзеныя каля 47 года да н.э., але так і не скончаны: Цэзар давёў выкладанне толькі да канца 48 года да н.э.. Восьмую кнігу «Запісак пра Гальскую вайну» напісаў не сам Цэзар, а яго легат Аўл Гірцый. Акрамя таго, людзьмі з атачэння дыктатара былі напісаныя «Запiскi» аб Александрыйскай, Афрыканскай і Іспанскай войнах, якія працягваюць апавяданне аб грамадзянскай вайне. Усе гэтыя аўтары з рознай ступенню поспеху спрабавалі прайграць стыль Цэзара. Акрамя таго, антычныя аўтары ведалі і іншыя сачыненні, напісаныя асабіста Цэзарам: выкананую ў юнацтве паэму пра Геракла і трагедыю «Эдып», напісаны падчас зацішша ў Гальскай вайне філалагічны трактат «Пра аналогіі», створаную падчас паходу ў Іспанію ў 46-45 гадах да н.э. паэму «Шлях», палітычны памфлет эпохі грамадзянскай вайны «Антыкатон» (адказ на панегірык «Катон» Цыцэрона) і астранамічнае апавяданне ў суаўтарстве з распрацоўшчыкам новага календара Сазігенам. Існавалі таксама зборнікі выслоўяў, прамоваў і лістоў Цэзара. Усе апошнія працы не дайшлі да нашых дзён — да знікнення некаторых твораў прыклаў руку Актавіян Аўгуст. Толькі сярод перапіскі Цыцэрона захавалася пяць кароткіх лістоў, напісаных Цэзарам (Att., IX, 6a; Att., IX, 7c; Att., IX, 13а; Att., IX, 14; Att., X, 8b).
Значны адбітак на сачыненні, якія захаваліся, наклала іх стварэнне ў складаныя для палітычнай кар’еры Цэзара гады. З-за гэтага «Запіскі аб Гальскай вайне» не толькі апавядаюць пра перамогі палкаводца і здымаюць з яго віну за паразы, але таксама і апраўдваюць саму вайну. Апаненты Гая сцвярджалі, што ён незаконна пачаў вайну, а немалыя ахвяры рымскай арміі прывялі да паслаблення ваеннай моцы рэспублікі, і таму ў «Запісках» палкаводзец даказваў справядлівасць пачатку вайны, а ўсе свае далейшыя дзеянні, уключаючы германскія і брытанскія экспедыцыі, ён матываваў абаронай доўгатэрміновых інтарэсаў Рыма і забеспячэннем бяспекі паўночных межаў. У «Запісках пра Грамадзянскую вайну» Цэзар апраўдваецца яшчэ больш рашуча, паколькі яму патрабавалася абгрунтаваць сумніўны пачатак грамадзянскай вайны. Ён пераносіць адказнасць за пачатак вайны на сенатараў і Пампея, паказвае на парушэнне імі юрыдычных фармальнасцяў пры аб’яўленні Цэзара па-за законам, а таксама апелюе да парушэння святых правоў народных трыбунаў. Акрамя таго, Цэзар падкрэслівае сваю гатоўнасць да заключэння свету, але пры гэтым дэманструе прадузятасць сенатараў і Пампея. Для стварэння драматычнага эфекту Цэзар актыўна выкарыстоўвае характэрныя для ўсёй антычнай гістарыяграфіі прамовы дзеючых асоб. Як правіла, яны перадаюцца ва ўскосным выглядзе, але ў найбольш драматычных момантах апавядання ўжываецца і прамая гаворка. У «Запіскі аб Грамадзянскай вайне» Цэзар уключыў прамовы сваіх супернікаў у гэтым канфлікце — Пампея і Лабіена. Пры гэтым Гай імкнецца ўздзейнічаць на чытачоў, укладваючы ў вусны апанентаў словы, якія дэманструюць іх сляпы фанатызм. Падкрэсліваючы сваё палкаводчыя майстэрства, Цэзар запісвае свае разважанні ў складаных сітуацыях. Ваенныя няўдачы часцяком прыпісваюцца зменлівай Фартуне або памылкам падначаленых, аднак усе перамогі ўяўляюцца выключна як заслугі ваеннага таленту Цэзара.
У лацінскай літаратуры да Цэзара тэрмінам Commentarii, як правіла, пазначалі папярэднія накіды, якія не падвергнуліся літаратурнай апрацоўцы, з расповедам дзяржаўнага дзеяча аб сваіх дасягненнях. Па ўсёй бачнасці, вельмі сціплы выбар тэрміна Commentarii ў якасці назвы не выпадковы і быў закліканы падкрэсліць немагчымасць давядзення працы да завяршэння з-за недахопу часу. У цэлым, сачыненні Цэзара знаходзяцца пад моцным грэчаскім уплывам. Перш за ўсё, выяўляецца шэраг агульных рысаў з творамі які пісаў па-грэчаску Ксенафонт: іх радніць адсутнасць прадмовы, нетыповае для Commentarii выкарыстанне ў аўтабіяграфіі трэцяй асобы, а таксама простпя, але адначасова старанна прадуманая мова. Складанні Цэзара адрознівае падвышаная цікавасць да геаграфічных і этнаграфічных падрабязнасцей, характэрны для эліністычнай гістарыяграфіі, але яшчэ не распаўсюдзіўся ў лацінскай літаратуры. Адпаведныя экскурсы Гая знаходзяцца пад уплывам грэчаскіх спецыяльных твораў — перш за ўсё, работ Пасідонія. Выяўляюцца і іншыя сляды ўплыву грэчаскай літаратуры на Цэзара. У прыватнасці, знакамітыя першыя радкі «Запісак пра Гальскую вайне» з’яўляюцца амаль даслоўна цытатай з «Гісторыі» Фукідзіда.
Усе творы Цэзара характарызуюцца знарочыстай прастатой стылю. Ён пазбягае метафар і іншых сцежак, выкарыстоўваючы словы толькі ў асноўным значэнні. Зрэшты, для выразнасці Цэзар выкарыстоўвае наўмысныя адхіленні ад сінтаксічных нормаў лацінскай мовы — гіпербатон, адсутнасць злучнікаў і іншыя. Цэзар старанна ставіўся да падбору слоў для сваіх твораў. Як правіла, ён пазбягае моднай у сярэдзіне I стагоддзя да н.э. штучнай архаізацыі мовы і прымянення тэрмінаў, якія выйшлі з ужывання, як гэта рабіў, напрыклад, Салюстый. Заўважана, што калі ў лацінскай мове існуе некалькі сінонімаў для выражэння аднаго прадмета або з’явы, Цэзар часцяком выкарыстоўвае толькі адзін з іх: у прыватнасці, flumen (рака), але не fluvius і amnis. Іншы характэрнай асаблівасцю з’яўляецца аповяд пра свае дзеянні ў трэцяй асобе («Цэзар загадаў…», «Цэзар даведаўся…») па ўзоры Ксенафонта, хоць і выкарыстоўвае займеннік «нашы» (nostri). Як падкрэслівае М. фон Альбрэхт, Цэзар — адзіны буйны лацінскі пісьменнік, які нарадзіўся і вырас у Рыме і, такім чынам, меў асаблівую сувязь з гарадской латынню.
Сучаснікі па-рознаму ацэньвалі годнасці твораў Цэзара: напрыклад, Цыцэрон захапляўся яго стылем, а Гай Азіна Паліон лічыў «Запiскi» недакладнымі і прадузятымі. Пазней яго сачыненні чытаюць значна менш, і ўжо Павел Арозій меркаваў, што «Запіскі аб Гальскай вайне» напісаныя Светоніем. У Сярэднія стагоддзі рукапісы яго прац былі распаўсюджаны ў многіх кляштарах, аднак толькі ў эпоху Адраджэння і ў ранні Новы час яго сачыненні становяцца папулярнымі ў чытаючай публікі. У XVI стагоддзі стараннямі Эразма Ратэрдамскага і, пазней, ордэна езуітаў «Запіскі аб Гальскай вайне» становяцца асноўным аповядам, па якім пачынаюць вывучаць лацінскую мову.
Раман Раманавіч Качанаў
Раман Раманавіч Качанаў (Роман Романович Качанов;, ) — расійскі , ,.
Елісеевічы (Смаленская вобласць)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Раман Раманавіч Качанаў
Біяграфія
Працоўную дзейнасць пачаў у 15 гадоў. Працаваў літаратурным сакратаром (пісьменніка-фантаста Кіра Булычова). У 1982—1984 гадах як вольны слухач, праслухаў курс лекцый на Вышэйшых рэжысёрскіх курсах. У 1984 годзе паступіў на сцэнарны факультэт УДІКа. Падчас навучання ў інстытуце пісаў сцэнарыі для студэнцкіх навучальных работ. У 1989 годзе скончыў УДІК.
У 1990 як рэжысёр-пастаноўшчык пачаў здымаць фільм «Не пытай мяне ні пра што». У 1991 фільм завяршыў. Аднак, з-за эканамічных цяжкасцей у краіне, фільм не выйшаў на экраны. Прэм'ера адбылася толькі ў 1994 годзе ў Цэнтральным Доме Кінематаграфістаў.
У студзені 1992 года прыступіў да здымак кінакарціны «Вырадак». У 1993 годзе карціну скончыў.
У 1993 годзе 17 сакавіка ў Рамана Качанава памерла маці — Качанава Гара Аляксандраўна. А 4 ліпеня памёр бацька — Раман Абелевіч Качанаў.
З 1993 па 1997 здымаў рэкламныя ролікі. У 1998 годзе зняў малабюджэтную карціну «Максіміліян».
У 1998 годзе ажаніўся з актрысай Ганне Буклоўскай. 3 лістапада ў яго нарадзілася дачка — Паліна Качанава. 19 снежня 1999 года ў яго нарадзілася другая дачка — Аляксандра Качанава.
У 1999 годзе пачаў здымаць, а ў 2000 годзе завяршыў вытворчасць фільма «ДМБ», які атрымаў шырокае прызнанне, як крытыкаў, так і публікі. Яго прэм'ерай адкрыўся першы шматзалавы кінатэатр у Расіі. Мультыплекс «Каро» на Шереметьевской вуліцы ў Маскве.
NGC 4146
NGC 4146 (іншыя абазначэнні — UGC 7163, MCG 5-29-28, ZWG 158.36, PGC 38721) — галактыка ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Тапонімы Літвы на розных мовах
Беларусы з’яўляюцца карэнным насельніцтвам Усходняй і Паўднёва-Усходняй Літвы, палякі складаюць большасць насельніцтва гэтай тэрыторыі, таму шматлікія вёскі, рэчкі, азёры, а таксама назвы раёнаў літоўскай сталіцы маюць беларускія і польскія назвы.
Таксама некаторыя гарады сучаснай Літвы маюць нямецкія і латышскія назвы, што абумоўлена гістарычным суседствам (Тэўтонскі ордэн і Латвія).
Ніжэй прапануюцца традыцыйныя назвы некаторых мясцін Літвы на беларускай, польскай, рускай, нямецкай, яўрэйскай і латышскай мове з сучаснымі літоўскімі адпаведнікамі.
Дзіда (1998)
Дзіда — інфармацыйны веснік Гродзенскай арганізацыі «Маладога фронту». Першы нумар выдання выйшаў у свет у канцы 1998. Тыраж да 300 асобнікаў. Веснік знаёміць з дзейнасцю арганізацыі, друкуе навіны грамадcка-палітычнага жыцця (пераважна Гродзеншчыны), а таксама матэрыялы пазнавальна-займальнага характару. Меркаваная аўдыторыя «Дзіды» — школьнікі старэйшых класаў і студэнты.
У «Дзідзе» працавалі журналісты: Павел Мажэйка, Юлія Дарашкевіч, Андрэй Мялешка і інш. Увесну 2007 у газеты з'явілася інтэрнэт-старонка, якая асвятляе асноўныя падзеі з жыцця гродзенскай арганізацыі Маладога Фронту, а таксама змяшчае навіны Гродна і Беларусі.
Вывад амерыканскіх войск з Ірака (2007—2011)
Вывад амерыканскіх войск з Ірака (Withdrawal of U.S. troops from Iraq, انسحاب القوات الأمريكية من العراق) — паступовы працэс вываду амерыканскіх сіл з Ірака, які азнаменаваў завяршэнне Іракскай вайны. Ён пачаўся ў снежні 2007 года і быў завершаны да снежня 2011 года. Колькасць амерыканскіх узброеных сіл, перад пачаткам скарачэння кантынгенту, дасягнула піку ў 170 300 чалавек. Нягледзячы на сыход замежных войскаў, у краіне заставалася група ваенных інструктаў і байцоў розных ПВК, у той час як баявыя дзеянні працягваліся.
Прадмовы
20 сакавіка 2003 года ЗША і іх саюзнікі пачынаюць ўварванне ў Ірак. Урад Садама Хусейна быў абвінавачаны ў супрацоўніцтве з тэрарыстамі і наяўнасці зброі масмаўга знішчэння. Да пачатку мая кааліцыя цалкам разграміла сілы праціўніка, усталяваўшы кантроль над усёй краінай. Тады супраць амерыканскай акупацыі выступілі розныя ўзброеныя групоўкі, так званыя «іракскія інсургенты» альбо паўстанцы. Яны ўступілі ў барацьбу з войскамі міжнароднай кааліцыі і створаным ёю ўрадам Ірака, таксама перыядычна канфліктуючы паміж сабой.
Ключавой мэтай баевікоў было дабіцца сыходу замежнікаў з краіны. Нягледзячы на ​​маштабы кровапраліцця, рух супраціву быў не ў стане прымусіць ЗША вывесці армію з Ірака. Улічваючы тое, што ваенная служба ў ЗША ажыццяўляецца па кантракце, амерыканская грамадская думка фактычна не ў стане прымусіць ўрад пайсці на вывад войск — асабліва пасля таго, як перавыбранне Джорджа Буша азначала падтрымку яго палітыкі насельніцтвам. Значна вялікіх вынікаў партызанам удалося дамагчыся нанясеннем удараў па саюзнікам ЗША. Аднак паслядоўна яны выконвалі пастаўленыя задачы. Выкарыстоўваючы партызанскія метады вядзення вайны, паўстанцы здолелі спачатку выціснуць амерыканцаў з правінцый у буйныя населеныя пункты. Затым, падвяргаючыся рэгулярным нападам на патрулі і вайсковыя калоны ўнутры гарадоў, кааліцыйныя войскі паступова адступілі на новы рубеж абароны, схаваўшыся на ўласных ваенных базах. І нарэшце, амерыканцы перасталі адчуваць сябе ў бяспецы нават на ўласных базах.
Сам канфлікт, пачынаючы з самага свайго пачатку, заставаўся спрэчным пытаннем сярод грамадскасці ЗША і ўсёй сусветнай супольнасці. Па меры развіцця Іракскай вайны, незадаволенасць расла. У маі 2007 года 55% амерыканцаў, паводле апытання Quinnipiac University Poll, лічылі вайну ў Іраку памылкай, а 51% зарэгістраваных выбаршчыкаў выказаліся за вывад войскаў.
Пасля 2008 года, з прычыны розных фактараў, актыўнасць баевікоў пачала зніжацца. Зніжэнне ўзроўню гвалту ў Іраку было заўважана і амерыканскай грамадскай думкай. Як паказалі апытанні, у лютым таго ж года 48% рэспандэнтаў лічылі, што ваенная аперацыя ў Іраку праходзіць добра/вельмі добра (у параўнанні з 30% годам раней), і столькі ж лічылі, што яна ідзе дрэнна (у параўнанні з 67% годам раней). На такім фоне рыкаводства ЗША пачала распрацоўваць планы па перадачы ініцыятывы ад кааліцыі да ўрадавага арміі.
Да 31 снежня 2008 года ў краіне, акрамя амерыканскіх і брытанскіх войскаў, заставаліся толькі падраздзяленні Аўстраліі, Румыніі, Сальвадора і Эстоніі.
Ініцыятыва Кангрэса
18 ліпеня таго ж года, пасля дэбатаў, якія доўжыліся ўсю ноч, сенат заблакаваў прыняцце законапраекта, які ўсталёўваў бы графік вываду войскаў, прагаласаваўшы 52 супраць 47 галасоў. Вывад войскаў павінен быў пачацца на працягу 120 дзён і запатрабаваў бы, каб усе войскі (за выключэннем нявызначанага ліку, што можна было б пакінуць для выканання вельмі вузкага кола задач) былі выведзены з краіны да 30 красавіка наступнага года.
Вывад
13 верасня 2007 года прэзідэнт Буш абвясціў, што 168 000 амерыканскіх вайскоўцаў, якія знаходзіліся ў той час у Іраку, будуць скарочаны на 5700 чалавек да Каляд і што дадатковыя войскі будуць выведзены, у выніку чаго агульная колькасць амерыканскіх войскаў скароціцца з 20 да 15 баявых брыгад да ліпеня 2008 года. Але да канца года колькасць амерыканскіх войскаў у Іраку скарацілася да 146 000 чалавек. .
19 жніўня 2010 года 4-я брыгада «Страйкер» 2-й пяхотнай дывізіі стала апошняй амерыканскай баявой брыгадай, выведзенай з Ірака. У той жа час, у сваёй прамове 31 жніўня 2010 года Абама заявіў  :''«Амерыканская ваенная місія ў Іраку скончылася. Аперацыя «Іракская свабода» таксама скончылася, і цяпер іракскі народ нясе галоўную адказнасць за бяспеку сваёй краіны.»'' У той жа час, каля 50 000 амерыканскіх вайскоўцаў заставаліся ў краіне ў якасці кансультантаў у рамках аперацыі «Новы світанак», якая працягвалася да канца 2011 года. Амерыканскія вайскоўцы працягвалі навучаць і кансультаваць іракскія войскі.
Хутка, з крахам дыскусій аб падаўжэнні знаходжання амерыканскіх сіл, Абама абвясціў аб поўным вывадзе амерыканскіх вайскоўцаў з Ірака, як і планавалася раней, 21 кастрычніка 2011 года. 15 снежня 2011 года ў Багдадзе адбылася ўрачыстая цырымонія завяршэння амерыканскай ваеннай місіі. Апошнія 500 салдат пакінулі Ірак раніцай 18 снежня. На момант вываду войскаў у Злучаных Штатаў заставаўся адзін салдат — старшы сяржант Ахмед К. Аль-Тае, які з 23 кастрычніка 2006 года ўсё яшчэ лічыўся зніклым без вестак у Іраку. 26 лютага 2012 года было пацверджана, што у дзень знікнення баец загінуў.
Наступствы
Новая кампанія не была такой шырокамаштабнай для кааліцыі, якая займалася пераважна каардынацыяй і правядзеннем асобных спецаперацый. Так, па стане на студзень 2019 года, непасрэдна амерыканскі кантынгент склаў звыш за пяць тысяч чалавек.
У 2020 годзе, на фоне Іранскага крызісу, парламент Ірака запатрабаваў поўнага вываду ўсіх замежных падраздзяленняў, аднак прэзідэнт Злучаных Штатаў Дональд Трамп наўзамен запатрабаваў платы за пабудаваныя амерыканцамі армейскія базы. Аднак у сакавіку Белы дом пачаў другі паступовы працэс па вываду свайго кантынгенту.
Слёзкі
Назву Слёзкі маюць:
Анатоль Аляксандравіч Нікулін
Анатоль Аляксандравіч Нікулін (Анатолий Александрович Никулин;, Саратаў — , Разань) — савецкі і расійскі вучоны, доктар медыцынскіх навук, прафесар (1967). У 1961—1983 гг. рэктар Разанскага медыцынскага інстытута.
Член КПСС з 1945 года. Скончыў з адзнакай Саратаўскі медыцынскі інстытут (1946). У 1949 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1959—1990 гг. загадчык кафедры фармакалогіі Разанскага медыцынскага інстытута. У 1956—1958 гг. дэкан лячэбнага факультэта. З 1958 г. прарэктар. У 1966 г. абараніў доктарскую дысертацыю. Распрацоўваў напрамак апітэрапіі.
Жанабірлік (Паўладарская вобласць)
Жанабірлік — сяло ў Жалезінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Вясёларошчынскай сельскай акругі. Код КАТА — 554241300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 159 чалавек (82 мужчыны і 77 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 114 чалавек (57 мужчын і 57 жанчын).
Азярэцкае (Смаленская вобласць)
Азярэцкае (Озерецкое) — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Булгакаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Сліжы
Назву Сліжы́ маюць:
Рэлігія Старажытнага Егіпта
Старажытнаегіпецкая рэлігія — рэлігійныя вераванні і рытуалы, практыка ў Старажытным Егіпце, пачынаючы з і да прыняцця хрысціянства. За сваю шматтысячагадовую гісторыю старажытнаегіпецкая рэлігія прайшла праз розныя этапы развіцця: ад Старажытнага, Сярэдняга і Новага царстваў да позняга і грэка-рымскага перыяду.
У Старажытным Егіпце існавала падабенства адной агульнай рэлігіі, а таксама была вялікая разнастайнасць мясцовых культаў, прысвечаных пэўным божаствам. Большасць з іх мела характар (засяроджанасць на глыбокай пашане аднаму бажаству з адначасовым прызнаннем іншых божастваў) і таму егіпецкая рэлігія разглядаецца як політэістычная. Праіснаваў таксама нядоўга культ, які можна разглядаць як монатэістычны. Некаторыя егіптолагі сцвярджаюць, што ў Старажытным Егіпце здаўна існавалі монатэістычныя тэндэнцыі.
Іван Мікалаевіч Зубачоў
Іван Мікалаевіч Зубачоў (, в. Падлесная Слабада, Разанская губерня, Расійская імперыя —, лагер для ваеннапалонных Нюрберг-Лангвасер, Вялікагерманскі рэйх) — адзін з кіраўнікоў абароны Брэсцкай крэпасці ў Вялікую айчынную вайну.
Біяграфія
У Чырвонай Арміі з 1918 года. Удзельнік грамадзянскай, савецка-фінлянlскай войнаў.
Намеснік камандзіра 44 стралковага палка капітан І. М. Зубачоў 24 чэрвеня 1941 года ўзначаліў зводную групу абаронцаў цэнтральнай часткі Брэсцкай крэпасці — Цытадэлі. Цяжка паранены і кантужаны трапіў у палон, загінуў у лагеры для ваеннапалонных.
У 1958 годзе Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР капітан І. М. Зубачоў узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны І ступені пасмяротна.
Шэньчжэнь
Шэньчжэнь (кіт. 深圳, піньінь Shēnzhèn, літаральна - «глыбокая мяжа») — горад субправінцыйнага ўзроўню ў правінцыі Гуандун на поўдні Кітайскай Народнай Рэспублікі, мяжуе з Ганконгам. Насельніцтва ў 2003 годзе склала 4.670.000 чалавек.
Гісторыя
Старт развіццю рэгіёну быў дадзены ў 1978 г., калі кіраўнік КНР Дэн Сяапін выбраў яго ў якасці адной з адмысловых эканамічных зон у рамках новага курсу рыначных рэформаў. Акрамя пляцоўкі для эканамічных рэформаў Шэньчжэнь тады разглядаўся ўладамі КНР як «кітайскі адказ Ганконгу», пытанне аб перадачы якога з-пад улады брытанскай кароны Кітаю яшчэ не было вырашана канчаткова.
Назва горада паходзіць ад спалучэння двух іерогліфаў «шэнь» і «чжэнь», што ў перакладзе азначае «глыбокая мяжа» ці «глыбокі дрэнаж» (так мясцовыя жыхары называюць сістэму арашальных каналаў на рысавых палях). Старажытная назва населенага пункта - Пэнчэн, што ў перакладзе азначае "арліны горад".
Да пачатку рэформаў Шэньчжэнь ўваходзіў у павет Баоань (宝安 县/宝安 县). У лістападзе 1979 Шэньчжэнь быў перададзены ў прамое падначаленне правінцыйнаму ўраду. У маі 1980 Шэньчжэнь афіцыйна стаў першай асаблівай эканамічнай зонай КНР. З лістапада 1988 г. Шэньчжэнь стаў адміністрацыйнай адзінкай з правінцыйным узроўнем эканамічных паўнамоцтваў.
Таіна (мова)
Таі́на (саманазва Taino) —- аравакская мова, родная мова таіна.
Да прыходу еўрапейцаў у Новы Свет мова таіна была найбольш распаўсюджанай на Вялікіх Антыльскіх астравах і паўночнай частцы Малых Антыльскіх астравоў. Падзялялася на некалькі дыялектаў. Да аднаго з іх адносяць мову індзейцаў-лукая з Багамскіх астравоў. Звычайна носьбіты аднаго дыялекту добра разумелі носьбітаў іншага. Пісьмовасці не мела.
З таіна праз іспанскую мову ў іншыя трапілі многія словы, якімі мы карыстаемся ў нашы дні, у тым ліку гамак, батат, мангры, ураган, барбекю, саванна, канібал, маіс, папайя, ігуана, кайман, а таксама назвы Гаіці, Куба, Ямайка, Багамы і г. д.
Ваканай
Ваканай (稚内市) — порт на востраве Хакайда, самы паўночны горад Японіі.
Фарбы
Фарбы — агульнае найменне для групы каляровых фарбавальных рэчываў, прызначаных для непасрэднага выкарыстання ў той ці іншай сферы быту.
Ваканай
Гарады Южна-Сахалінск, Невельск і Карсакаў — пабрацімы Ваканая. Порт часта наведваецца маракамі з Расіі.
Клімат
Клімат Ваканая ўмераны мусонны. З-за ўплыву цёплага цячэння Курасіа зімы тут значна цяплейшыя, чым у размешчаным непадалёк Южна-Сахалінску, а таксама, чым у Тэрнеі, размешчаным прыкладна на адной жа шыраце з Ваканаем.
Фарбы
Часцей за ўсё пад словам «фарбы» маюць на ўвазе суспензіі пігментаў ці іх сумесі з напаўняльнікамі, у сувязным — пакосту, ПВА-эмульсіі, латэксах ці іншых плёнкаўтваральных рэчывах. Фарбы наносяць непасрэдна на наяўны матэрыял ці на грунт.
Ваканай
Транспарт
Канцавая станцыя Галоўнай лініі Соя. Злучаны з Карсакавым паромнай пераправай.
Масты
Масты́  — горад у Гродзенскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Мастоўскага раёна, на рацэ Нёман пры ўпадзенні ў яе ракі Зэльвянкі. За 60 км на паўднёвы ўсход ад Гродна. Вузел чыгунак і аўтадарог на Гродна, Ліду, Ваўкавыск. Насельніцтва 15 770 чал. (2019).
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1486 годзе як мястэчка, цэнтр воласці Гарадзенскага павета Вялікага Княства Літоўскага. У 1561 годзе тут былі 9 вуліц па абодвух берагах Нёмана, прыстань і паром. Пасля 1589 года валасны цэнтр Гродзенскай эканоміі. Паводле грамат 1601, 1633, 1653 і 1677 гадоў каралёў Рэчы Паспалітай яго жыхары атрымалі некаторыя прывілеі па магдэбургскім праве, з 1633 года тут праводзіліся штотыднёвыя таргі і 2 кірмашы ў год.
З 1795 года ў складзе Расійскай імперыі, мястэчка Гродзенскага павета.
У Першую сусветную вайну акупаваны германскімі войскамі, якія знаходзіліся тут да канца 1918 года. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б)Б у складзе БССР, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. 14 лютага 1919 года ў Мастах адбыліся сутыкненні паміж польскімі і бальшавіцкімі ўзброенымі фарміраваннямі, некаторымі гісторыкамі гэтыя падзеі апісваюцца як пачатак Польска-савецкай вайны (1919—1921).
Паводле Рыжскага міру з 1921 года Масты ў складзе Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны Гродзенскага павета.
З 1939 года ў БССР, з 1940 года рабочы пасёлак, цэнтр Мастоўскага раёна. З 1949 года гарадскі пасёлак, з 1955 года — горад.
Эканоміка
Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай (ААТ «Мастоўдрэў»), лёгкай і харчовай прамысловасці. Гасцініца «Масты». У наваколлях горада зона адпачынку рэспубліканскага значэння «Масты».
Міхаіл Фёдаравіч Сауткін
Міхаіл Фёдаравіч Сауткін (руск.: Михаил Фёдорович Сауткин; нар. 5 чэрвеня 1930 года, Разанская вобласць) — савецкі і расійскі вучоны і спартсмен, чэмпіён Масквы і шматразовы чэмпіён Разані і Разанскай вобласці па паўэрліфцінгу. Доктар медыцынскіх навук, прафесар (1992). Заслужаны работнік фізічнай культуры Расіі.
Скончыў Разанскі медыцынскі інстытут (1962). У 1969 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1976—1988 гг. загадчык кафедры Разанскага медыцынскага інстытута. У 1991 г. абараніў доктарскую дысертацыю. Аўтар работ па апітэрапіі. Акадэмік Міжнароднай акадэміі інфарматызацыі.
Позняя Антычнасць
Позняя Антычнасць — перыядызацыя, якую выкарыстоўваюць гісторыкі як мацерыковай частцы Еўропы, так і міжземнаморскага свету для апісання часу пераходу ад антычнасці да Сярэднявечча. Тэрмін упершыню з'явіўся на нямецкай мове ў 1853 годзе ў выглядзе выраза «эпоха позняй антычнасці» (spätantike Zeit) у актыве гісторыка культуры Якаба Буркгарта. У канцы XIX стагоддзя аўстрыйскі мастацтвазнавец Алаіз Рыгль прыняў сучасную форму «позняя антычнасць» (Spätantike), пасля чаго тэрмін набыў папулярнасць сярод нямецкамоўных гісторыкаў у пачатку XX стагоддзя, а таксама замацаваўся ў навуковым абароце дзякуючы сацыялагічным даследаванням Макса Вебера. У англійскую мову трапіў як літаральны пераклад з нямецкага збольшага дзякуючы працам брытанскага гісторыка Пітэра Браўна, у прыватнасці яго выведцы «Свет позняй антычнасці» (1971).
Дакладныя межы гэтага перыяду з'яўляецца прадметам дыскусій, да прыкладу, ужо згаданы Пітэр Браўн прапанаваў часовы прамежак ад II па VIII стагоддзе нашай эры. У цэлым гэта можна разглядаць як перыяд ад канца крызісу трэцяга стагоддзя Рымскай імперыі (~235-284 гг.) да рэарганізацыі Усходняй Рымскай імперыі Іракліям і арабскімі заваяваннямі ў сярэдзіне VII стагоддзя або якога-небудзь моманту раней, калі браць пад увагу Усход.
На Захадзе канчатковая кропка была раней, з пачаткам Ранняга Сярэднявечча, якое, як правіла, адносяць да VI стагоддзя, або раней, калі глядзець на заходніх рубяжах імперыі.
Рымская імперыя пацярпела значныя сацыяльныя, культурныя і арганізацыйныя змены, пачынаючы ад праўлення Дыяклетыяна, які завёў звычай падзелу імперыі на Усходнюю і Заходнюю палову, дзе кіравалі розныя імператары. Пачынаючы з Канстанціна Вялікага, у імперыі праходзіла хрысціянізацыя і была заснавана новая сталіца Канстанцінопаль. Міграцыі германскіх плямёнаў ад канца IV стагоддзя неаднаразова парушалі межы падуладных Рымскай імперыі зямель, кульмінацыяй чаго ў 476 годзе стала канчатковае падзенне Заходняй Рымскай імперыі, якой на змену прыйшлі так званыя варварскія каралеўствы. Атрыманы культурны сплаў грэка-рымскіх, германскіх і хрысціянскіх традыцый заклаў асновы наступнай культуры Еўропы.
Агульны спад колькасці насельніцтва, тэхналагічных ведаў і ўзроўняў жыцця ў Еўропе ў гэты перыяд стаў для пісьменнікаў ад эпохі Адраджэння да нядаўніх часоў архетыповым прыкладам грамадскага распаду. У выніку гэтага заняпаду і, у прыватнасці, адноснай нешматлікасці гістарычных запісаў з Еўропы, у перыяд паміж падзеннем імперыі і Сярэднявеччам стаў вядомым як Цёмнае сярэднявечча — тэрмін, які ў большасці бягучых перыядызацый заменена на «познюю антычнасць».
У мастацтве і літаратуры той эпохі пад уплывам навеяных хрысціянствам формаў і тым утварыўся ўласны характэрны стыль, у якім адбіліся таксама ўсходнія ўплывы. Акрамя таго, Позняя Антычнасць прайшла пад знакам рэфармавання арміі і адміністрацыі Дыяклетыянам і Канстанцінам, умацаванне становішча свяшчэннага імператара, завершанага пры Юстыніяне, перасяленне народаў і з прычыны гэтага — пераўтварэнні, у канчатковым выніку, заходняй часткі Рымскай імперыі ў той германа-раманскі свет, якім пазначана еўрапейскае сярэднявечча.
NGC 4147
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 4147, NGC 4153.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Смагілаўка
Назву Смагі́лаўка маюць:
Таццяна Іванаўна Пельтцэр
Таццяна Іванаўна Пельтцэр (, Масква — ) — расійская. Народная артыстка СССР (1972).
Біяграфія
На сцэне з 1920 года. 3 1925 года працавала ў мажоўскіх тэатрах імя Массавета, з 1940 года — Мініяцюр, з 1947 года — Сатыры, з 1977 года — ў тэатры «Ленком».
Творчасці ўласціва вострая камедыйнасць з надзвычайнай дакладнасцю сцэнічнага малюнка, схільнасць да буйнаакрэсленага характару; выкарыстанне гратэскавых прыёмаў спалучалася ў актрысы з псіхалагічнай дакладнасцю, шчырасцю і душэўнасцю выканання. Сярод роляў: Каурава («Снеданне ў прадвадзіцеля» І. Тургенева), Манефа, Кукушкіна («На ўсякага мудраца хапае прастаты», «Даходнае месца» А. Астроўскага), нянька Гінес («Дом, дзе разбіваюцца сэрцы» Б. Шоу), Марселіна («Жаніцьба Фігаро» П. Бамаршэ), Матухна Кураж («Матухна Кураж і яе дзеці» Б. Брэхта) і інш. Здымалася ў кіно: «Вяселле з пасагам», «Салдат Іван Броўкін», «Вам і не снілася», «Каранцін», «Формула кахання».
Васіль Аляксеевіч Жуковіч
Васіль Аляксеевіч Жуковіч (нар., в. Забалацце, Брэсцкі павет, Палескае ваяводства, Польская Рэспубліка) — беларускі пісьменнік.
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Брэсцкі педагагічны інстытут (1964). Працаваў у брэсцкай раённай газеце «Заря над Бугом», на Брэсцкай студыі тэлебачання, у газеце «Знамя юности», выдавецтвах «Мастацкая літаратура» і «Юнацтва», у Рэспубліканскім цэнтры эстэтычнага выхавання дзяцей і ў рэдакцыі часопіса «Полымя».
Творчасць
Друкуецца з 1956 года. Першы верш «Родныя мясціны» надрукаваў у газеце «Піянер Беларусі». Распрацоўвае жанры лірычнага, публіцыстычнага і жартоўна-гумарыстычнага верша, байкі, прытчы, эпіграмы і інш. (зборнікі «Паклон», 1974, «Мелодыя святла», 1976, «Суседства», 1982, «Цана цішыні», 1985, «Твая місія», 1988, «Разняволенне», 1990, «У храме хараства і смутку», 2003, «Каханне радасці й пакуты», 2004, «Не завіце Радзіму малой», 2009, «Цудадзейны вітамін» і «Няўжо?..», 2011, «Золата лістападу», 2012). Асноўныя тэмы творчасці — маральна-этычныя праблемы, краса роднай прыроды, балючы клопат пра нацыянальныя карані беларуса, стан роднай мовы, культуры.
У творах для дзяцей — добрае веданне дзіцячай псіхалогіі, уменне даступна гаварыць з малым чытачом (зборнікі загадак «Казачны сад», «Крылатыя сябры», «Нашы памочнікі», усе 1976; зборнікі вершаў, казак, загадак «Тараскаў самакат», 1988, «Гуканне вясны», 1992, «Вясёлы ранішнік», 1992, «Цудоўная краіна», 1997, «Ад казкі — да спектакля», 1998), «Свет дзівосны», 2000, «Пра што гаманілі рамонкі», 2012.
Аўтар лібрэта оперы-казкі «Пра тое, што было» (1991, муз. Э. Казачкова). На тэксты В. Жуковіча напісаны многія песні, у тым ліку гімн Міншчыны (аўтар музыкі — А. Атрашкевіч). Зборнікі песень: «Дарога ля жыта» (2001), «Дарогамі вайны і перамогі» (2010), «Спяваем разам» (2008), «Песенькі сяброў» (1991, пераклад дзіцячых песняў на беларускую мову).
У прозе паказвае героя ў незвычайных абставінах (аповесць для дзяцей «Як адна вясна…», 1980), апавяданні «Дарчыны галубы», «Трывожны верасень», «Кволы». У 2015 годзе выйшла кніга прозы «Арабінавая ноч». Гэтая кніга пра дабро і зло, пра ўменне захаваць моц духу, супрацьстаяць разбуральным сілам, трывала перажыць жыццёвыя нягоды.
На беларускую мову пераклаў зборнік апавяданняў П. Цвіркі «Салавейка» (1974), кнігу Наваі «Лірыка» (1993), паасобныя вершы Махтумкулі, А. Міцкевіча, А. А. Фета, С. Ясеніна, Т. Шаўчэнкі, Л. Украінкі, І. Франко, П. Грабоўскага, У. Сасюры, Л. Кастэнкі, І. Няходы, Т. Каламіец, П. Маха, Э. Межэлайціса, П. Мацева, М. Кульбака, Р. Рэлеса і інш.
Захапляецца шахматнай кампазіцыяй (аўтар шэрагу задач) і гульнёй у шахматы, пастаянны ўдзельнік і шматразовы пераможца чэмпіянатаў Саюза беларускіх пісьменнікаў па шахматах.
Смільгіні
Назву Смільгі́ні маюць:
Архітэктурная кампазіцыя
Архітэктурная кампазіцыя — такое размяшчэнне частак і формаў будынка ці комплексу і суадносіны іх паміж сабой і з цэлым, якое:
Лёс
Лёс — у паўсядзённым разуменні, у міфалогіі і ірацыяналістычнай філасофіі незразумелая, недаступная розуму, загадкавая прадвызначанасць падзей і ўчынкаў. У старажытнагрэчаскай міфалогіі ўвасаблялася ў вобразах Мойраў (трох багінь лёсу). Старажытныя рымляне называлі іх Паркамі і верылі ў няўхільную прадвызначанасць усяго, што адбываецца з чалавекам, у яго фатальнасць.
Межы Рэспублікі Беларусь
Межы
Найбольшую працягласць мае мяжа з Расіяй (1 283 км), найменшую — з Латвіяй (172,912 км).
На беларуска-літоўскай мяжы ўсталявана 1 957 пагранічных слупоў, на беларуска-латвійскай — 417, на беларуска-польскай — 667.
Украіна
На сённяшні дзень дзяржаўная мяжа рэгулюецца Дамоваю паміж Беларуссю і Украінай аб сяброўстве, дабрасуседзтве і супрацоўніцтве ад 17 чэрвеня 1995 года. Дамова аб Дзяржаўнай мяжы паміж Беларуссю і Украінай ад 12 мая 1997 года ў той самы год была ратыфікаваная Вярхоўнай Радаю Украіны, аднак да сёння не ратыфікаваная Нацыянальным Сходам РБ.
Паводле старшыні Дзяржаўнага памежнага камітэта Беларусі Ігара Рачкоўскага, працягласць працы па дэмаркацыі мяжы можа працягвацца да 10 год і патрабуе Br51 млрд.