cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ладыжана (Рослаўльскі раён)
Ладыжана (Ладыжено) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Перанскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ладыжана абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Першая бітва за Брэгу
Першая бітва за Брэгу — бой за горад Марса-эль-Брэга падчас грамадзянскай вайны ў Лівіі 2 сакавіка 2011 года. Бітва пачалася, калі ўрадавыя войскі, падкантрольныя Кадафі, напалі на населены пункт, які тады знаходзіўся пад уладай сіл Пераходнага нацыянальнага савета (ПНС).
Бітва
Бітва пачалася ў першыя гадзіны 2 сакавіка 2011 года. У ноч на 2 сакавіка каля 200 добра ўзброеных салдат прыбылі ў Брэгу на больш чым 100 транспартных сродках. Ім атрымалася ўсталяваць кантроль над нафтаперапрацоўчым заводам, аэрапортам, а таксама ўніверсітэцкім гарадком. Далей на адлегласці 2-3 кіламетраў ад цэнтра горада, лаялісты навязалі паўстанцам бой і скавалі іх сілы. Па паведамленнях карэспандэнтаў шэрагу навінавых выданняў, апазіцыянеры пачалі мабілізацыю і схаваліся ў дзюнах для маскіроўкі. Большасць з іх былі добраахвотнікамі з кантраляваных паўстанцамі гарадоў Адждабія і Бенгазі.
Паколькі бітва вялася поўным ходам, пілоты лівійскіх ВПС, верныя Кадафі, бамбілі Адждабію. Тым не менш, праз некалькі гадзін, паўстанцкія падмацаванні адтуль прыбылі ў Брэгу і адкінулі байцоў сіл Кадафі да ўніверсітэцкага гарадка, дзе яны трапілі ў аблогу. Рухаючыся ўздоўж ўзбярэжжа, паўстанцы ўзбіраліся па пяшчаных выдмах на беразе ўверх па схіле да будынка ўніверсітэта, знаходзячыся пад пастаянным мінамётных агнём. У нейкі момант ваенны самалёт атакаваў выдмы ў спробе разагнаць апалчэнцаў, але ніхто з іх не пацярпеў, і аблога працягнулася. Па словах паўстанцаў, сілы Кадафі ва ўніверсітэце выкарыстоўвалі грамадзянскіх асоб у якасці жывога шчыта. Урадавыя войскі ў рэшце вырваліся, адступіўшы прыкладна на 8 кіламетраў на захад. Афіцэр паўстанцкіх сіл сказаў пра войскі Кадафі, што ў іх магчыма скончыліся баепрыпасы і такім чынам яны былі вымушаныя адступіць.
Было адзначана, што сілы Кадафі выцягвалі жанчын і дзяцей са сваіх аўтамабіляў на трасе Трыпалі-Бенгазі і выкарыстоўвалі іх у якасці жывога шчыта.
Наступствы
Наступленне на Брэгу стала першым буйным надыходам урада супраць сіл апазіцыі ва ўсходняй частцы Лівіі. Перад аперацыяй Кадафі папярэдзіў апазіцыю, што што ён будзе змагацца «да апошняга мужчыны і жанчыны». Пасля бітвы былі праведзены ўрачыстасці паўстанцамі і мясцовымі жыхарамі ў Брэге і Адждабіі. Па дадзеных карэспандэнта BBC Джона Сімпсана, рэвалюцыянеры «вельмі ганарацца» перамогай пад Брэгай.
3 сакавіка сілы Кадафі правялі бамбардзіроўку тэрыторыі паміж пазіцыямі ПНС і жылой зонай. Паўстанцы таксама паведамілі аб паветраных налёце на свае пазіцыі ў Адждабіі. Тады ж у мяцежнікаў была заўважана артылерыя — 106-мм безадкатная гармата M40.
4 сакавіка сілы апазіцыі пачалі штурм г. Рас-Лануф. 6 сакавіка прасоўванне паўстанцаў быў спынены падчас бітвы за Бін-Джавад і ўрадавыя войскі адбілі Рас-Лануф 10 сакавіка. Байцы апазіцыі параілі мясцовым жыхарам пакінуць зону вакол Брэгі ў чаканні надыходу лаялістаў. Другая бітва за Брэгу пачалася 13 сакавіка, дзе паўстанцы спрабавалі абараняць жылыя раёны горада і нафтаперапрацоўчы завод. Аднак на наступны дзень горад апынуўся ў руках лаялістаў.
Селязёнка
Селязёнка (стар.-грэч. Σπλήν - сплена) — няпарны парэнхіматозны орган лімфоіднай сістэмы пазваночных жывёл і чалавека.
Самы буйны лімфоідны орган, які мае авальную сплошчанную форму, падобны на залозу і размешчаны ў левай падрэбернай вобласці брушной поласці, ззаду страўніка, на ўзроўні 9—11 рэбраў. Судатыкаецца з дыяфрагмай, падстраўнікавай залозай, тоўстай кішкай і левай ныркай.
Даўжыня селязёнкі ў дарослага чалавека 12 см, шырыня — 7—8 см, маса 150—200 г. «Дэпо» крыві, выконвае імуналагічную, ахоўную функцыі. Селязёнка як біялагічны фільтр (праз яе за 1 мін. працяхае 750—800 мл крыві) забяспечвае выдаленне з крыві антыгенаў.
У філагенезе селязёнка звязана са стрававальным трактам. У кругларотых і дваякадыхальных рыб прадстаўлена вялікай колькасцю лімфоіднай тканкі кішэчніка або страўніка. У іншых пазваночных селязёнка адасабляецца ад страўніка ў самастойны орган
Нікало Паганіні
Нікало Паганіні (Niccolò Paganini;, , Генуэзская рэспубліка — , , Сардзінскае каралеўства) — італьянскі скрыпач і гітарыст-віртуоз, кампазітар. Адна з найбольш яскравых асоб музычнай гісторыі XVIII—XIX ст. Прызнаны геній сусветнага музычнага мастацтва.
Біяграфія
Першае публічнае выступленне адбылося ў 11 гадоў, а першае канцэртнае турнэ — у 15 гадоў. Даў сотні канцэртаў у буйнейшых гарадах Еўропы. Яго ігра на скрыпцы вызначалася надзвычайнай лёгкасцю, віртуознасцю. Творчая дзейнасць Нікало Паганіні была перарвана ў 1834 ў сувязі з пагаршэннем стану яго здароўя і шэрагам публічных скандалаў. Фантастычная віртуознасць, дэманічнае аблічча, вулканічны тэмперамент парадзілі легенды вакол яго імя. Заклаў асновы сучаснай скрыпічнай выканальніцкай тэхнікі. З-за надзвычайнага майстэрства ігры на скрыпцы многія сучаснікі лічылі, што Паганіні валодае нейкай недасягальнай для іншых таямніцай ці нават што ён прадаў душу д’яблу. Яго творчасць аказала надзвычай моцны ўплыў на развіццё скрыпічнага мастацтва ўсіх наступных эпох.
Уласныя творы Нікало Паганіні маюць мноства вельмі складаных пасажаў, што сведчыць пра багацце тэхнічных прыёмаў. Адметная рыса яго твораў — гарманічнае спалучэнне высокай тэхнікі з творчай вынаходлівасцю і лагічнасцю канструкцыі. Яго музыка была класічнай па форме, але мела шмат рыс рамантызму.
Дзіўная калекцыя скрыпак Паганіні
Віртуоз добра разбіраўся ў музычных інструментах. Ён меў калекцыю скрыпак старажытных майстроў Італіі, сярод якіх былі творы Амаці, Гварнеры, Антоніа Страдзівары, Карла Бергонці. Асобна выдзяляў Паганіні скрыпку работы Гварнеры, якую па завяшчанні атрымаў родны горад музыканта — Генуя. Славуты інструмент нехта трапна назваў «Удава Паганіні». Па завяшчанні музыканта «Удава Паганіні» перададзена ва ўласнасць горада Генуя.
Палемон II (цар пантыйскі)
Палемон II (? — ) — апошні цар пантыйскі (37—63).
Біяграфія
Сын Коція і Антоніі Трыфайны. Па лініі маці паходзіў ад Антонія, з прычыны чаго рымскі імператар Калігула лічыў за сабой права быць царом Понта. Імператар Нерон забраў трон у Палемона (64) і далучыў Понт да правінцыі Галатыя.
Палемон ставіў багацце і асалоды вышэй за палітыку. Мяркуюць, што ён складаў вершы, і што ён быў аўтарам некалькіх эпіграм у «Грэчаскай анталогіі». Верагоднай выявай лічыцца галава з блакітнаватага малаазійскага мармуру, якая захоўваецца ў Капенгагене.
Баклажан
Баклажан (Solanum melongena) — агароднінная расліна сямейства паслёнавых.
Апісанне
Шматгадовая (у культуры аднагадовая) расліна з круглым зялёным або фіялетавым сцяблом, часам укрытым камячкамі або рэдкімі калючкамі. Вышыня ад 20 см да 1 м. Лісце простае, авальнае, зялёнае з фіялетавым адценнем. Кветкі фіялетавыя, пазушныя, адзіночныя або ў гронках. Плады — ягады, грушападобныя, круглыя або цыліндрычныя, фіялетавыя, жоўтыя з карычневымі палосамі, зялёныя, белыя; завязваюцца ў месцах разгалінавання. Каранёвая сістэма дрэнна прыжываецца, але вельмі развітая.
Плады ў фазе тэхнічнай спеласці маюць у сабе 6—11 % сухога рэчыва, 2,5—4 % цукроў з перавагай глюкозы, 0,1—0,4 % алеяў, 0,6—1,4 % бялкоў, 1—2 % клятчаткі, 0,5 % пекцінавых рэчываў, а таксама тыямін (B1), нікацінавую кіслату (вітамін PP), руцін (вітамін P), аскарбінавую кіслату (вітамін C). Асабліва каштоўныя тым, што маюць у сабе солі фосфару, кальцыю, магнію, жалеза і іншых элементаў, важных для арганізма чалавека. Гаркату баклажану надае саланін, колькасць якога павялічваецца пры паспяванні.
Выкарыстанне
Плады спажываюць смажаныя, сушаныя, салёныя, з іх гатуюць соўсы. Са свежых баклажанаў у тэхнічнай спеласці робяць ікру, іх фаршыруюць.
Спажыванне баклажанаў зніжае колькасць халестэрыну ў крыві, стымулюе халестэрымавы абмен унутры печані. Такі ж эфект дае парашок з пладоў. Сок з вараных і сырых пладоў, парашок з лісця маюць антыбіятычныя ўласцівасці і дапамагаюць пры падагры і атэрасклерозе.
Агратэхніка
Баклажан святло-, вільгаце- і цеплалюбівы. Ад рэзкіх ваганняў тэмпературы і недахопу вільгаці ў глебе затрымліваецца рост, ападаюць бутоны, кветкі і завязь, прыпыняецца плоданашэнне, павялічваюцца гарката і выродлівасць. Глеба павінна быць урадлівая, добра дрэнажаваная, слабакіслая або нейтральная. Лепшыя папярэднікі — капуста і агурок.
Баклажаны вырошчваюць расадным спосабам. Насенне прарастае пры тэмпературы 25—30 °C, такая ж тэмпература неабходна для росту і развіцця расліны ў маладым узросце. Расаду высаджваюць у грунт ва ўзросце 50—60 дзён на адлегласці 70 см па 2 расліны ў гняздо. Паліванні праводзяць 8—10 разоў за вегетацыю. У перыяд цвіцення расліны падкормліваюць вадкімі ўгнаеннямі. Калі расліна дасягае вышыні 25—30 см, у яе адшчыпваюць верхавінкавыя пункты росту, што спрыяе лепшаму галінаванню, і пакідаюць 3—4 бакавыя парасткі. Пры паліванмі неабходна кіравацца прынцыпам «лепш менш, але часцей». Каб атрымаць буйныя плады, пакідаюць іх на расліне 5—6. Астатнія кветкі абрываюць. Убіраюць плады, калі яны пачынаюць бурэць. Іх зразаюць з пладаножкай даўжынёй 2—3 см. Калі спазніцца з уборкай, плады грубеюць і горкнуць.
Антоній Палемон
Палемон — Антоній Палемон ( — ): старажытнагрэчаскі сафіст. Настаўнік Арыстыда.
Паходзіў з Лаадыкеі на Лікасе. Быў чалавекам ганарыстым і дасціпным. Сябраваў з Геродам Атыкам, меў ласку імператараў Траяна і Адрыяна (яго Палемон суправаджаў у падарожжах); да яго добра ставіўся Антанін Пій.
Палемон скончыў жыццё самагубствам, не здолеўшы цярпець моцную падагру. Выявай Палемона лічыцца партрэтны бюст, знойдзены ў Афінах.
Палемон
Палемон:
Міжнародная канфедэрацыя прафсаюзаў
Міжнародная канфедэрацыя прафсаюзаў (International Trade Union Confederation) — міжнародная прафсаюзная арганізацыя. Канфедэрацыя была заснавана ў 2006 годзе на ўстаноўчым кангрэсе ў Вене. У наступстве МКП правяла яшчэ тры кангрэса: у Ванкуверы ў 2010 годзе, у Берліне ў 2014 годзе і ў Капенгагене ў 2018 годзе.
Міжнародная канфедэрацыя прафсаюзаў аб’ядноўвае ў сабе 332 прафсаюза з 163 краін свету. Найбуйнейшымі прафсаюзамі, якія ўваходзяць у МКП, з’яўляюцца Індыйскі нацыянальны кангрэс прафсаюзаў (34 мільёны сябраў), Федэрацыя незалежных прафсаюзаў Расіі (20 мільёнаў сябраў) і Амерыканская федэрацыя працы — Кангрэс вытворчых прафсаюзаў (8 мільёнаў сябраў). Беларускія прафсаюзы ў МКП прадстаўленыя Беларускім кангрэсам дэмакратычных прафсаюзаў.
Сяргей Аляксеевіч Кім
Сяргей Аляксеевіч Кім (, с. Каручхоз, Шмакаўскі раён, Прыморскі край, Расія — ) — эканаміст. Доктар эканамічных навук (1973), прафесар (1976).
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці (спецыяльнасць «Эканоміка і арганізацыя прамысловасці прадметаў шырокага спажывання», 1959), Усесаюзны завочны інстытут тэкстыльнай і лёгкай прамысловасці (аспірантура, 1965). Працаваў у камбінаце «Искож» (г. Нальчык), Кабардзіна-Балкарскім Саўнаргасе, Маскоўскім тэхналагічным інстытуце лёгкай прамысловасці (1965—1966, асістэнт кафедры эканомікі, арганізацыі і планавання вытворчасці), Іркуцкім інстытуце народнай гаспадаркі (1966—1973, загадчык кафедры эканомікі і арганізацыі машынабудавання, прарэктар па вучэбнай рабоце, прарэктар па навуковай рабоце), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (1974—1990, загадчык кафедры галіновых эканомік), Расійскай інжынернай акадэміі менеджменту і аграбізнесу (1992—2004, загадчык кафедры эканомікі і прадпрымальніцкай дзейнасці, прарэктар па вучэбнай рабоце, прарэктар па навуковай рабоце, кансультант), Расійскім дзяржаўным сацыяльным універсітэце (2004—2007, прафесар кафедры прадпрымальніцтва, кіравання і маркетынгу), Маскоўскім гарадскім універсітэце кіравання Урада Масквы (2007—2011, прафесар кафедры менеджменту), Маскоўскім рэгіянальным сацыяльна-эканамічным інстытуце (2002—2017, загадчык кафедры менеджменту і маркетынгу, кафедры дзяржаўнага і муніцыпальнага кіравання).
Памёр 24 кастрычніка 2021 года ў г. Мыцішчы, Маскоўская вобласць.
Навуковыя інтарэсы: праблемы арганізацыі павышэння эфектыўнасці вытворчасці.
Орган (біялогія)
Орган (ὄργανον - «інструмент») — адасобленая сукупнасць розных тыпаў клетак і тканак, якая выконвае пэўную функцыю ў жывым арганізме.
Орган ўяўляе сабой функцыянальную адзінку ў межах арганізма, адасобленую ад іншых функцыянальных адзінак дадзенага арганізма. Органы аднаго арганізма звязаны ў сваіх функцыях паміж сабой такім чынам, што арганізм з'яўляецца сукупнасцю органаў, якія часта аб'ядноўваюцца ў розныя сістэмы органаў.
Органам завецца толькі тая сукупнасць тканак і клетак, якая мае ўстойлівае становішча ў межах арганізма і чыё развіццё прасочваецца ў межах эмбрыёгенеза (органагенез).
Органная арганізацыя клетак і тканак уласціва як для жывёл, так і для раслін і грыбоў.
NGC 2663
NGC 2663 (іншыя абазначэнні — ESO 371-14, MCG -6-20-1, PGC 24590) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Компас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гомельскі абласны драматычны тэатр
Гомельскі абласны драматычны тэатр — драматычны тэатр у Гомелі.
Гісторыя
У 1939—1941 і 1945—1946 гадах існаваў Гомельскі абласны рускі драматычны тэатр. У 1946 годзе з-за адсутнасці памяшкання ён быў пераведзены ў Магілёў і пераўтвораны ў Магілёўскі абласны рускі драматычны тэатр (расфарміраваны ў 1949-м).
У другі раз тэатр у Гомелі быў створаны ў 1954 годзе (як Гомельскі абласны драматычны тэатр). У 1999 годзе тэатру прысвоена званне «Заслужаны калектыў Рэспублікі Беларусь».
На базе тэатра раз у тры гады праходзіць Міжнародны фестываль тэатральнага мастацтва «Славянскія тэатральныя сустрэчы». Гастрольная дзейнасць ахоплівае ў асноўным Беларусь і Бранскую вобласць Расіі.
Губернатары Віцебскай губерні
Губернатар Віцебскай губерні — кіраўнік губерні ў складзе Расійскай імперыі, які валодаў адміністрацыйнай, судовай, ваеннай, фінансавай і палітычнай уладай. Губернатар прызначаўся імператарам згодна з дакладам міністра ўнутраных спраў з асоб, якія належалі вышэйшым колам дваранства. Губернатар з’яўляўся старшынёй губернскага праўлення, статыстычнага камітэта і губернскіх прысутнасцяў. Ён таксама быў старшынёй або членам розных губернскіх камісій і камітэтаў.
IC 5264
IC 5264 — галактыка тыпу Sab (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Журавель.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Галубічы
Галу́бічы (, Голубичи) — аграгарадок у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад і з'яўляецца цэнтрам Галубіцкага сельсавета. Насельніцтва 437 чал. (2006). Знаходзяцца за 18 км на паўднёвы ўсход ад Глыбокага, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Падсвілле; на аўтамабільнай дарозе на Падсвілле — Докшыцы.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Галубічы як уладанне полацкага баярына Яшкі Корсакавіча датуецца 1431. У XVI ст. паселішча зрабілася цэнтрам маёнтку ў складзе Полацкага ваяводства, уладанне Івана Корсак (памёр да 1528), потым яго ўдавы. Пазней маёнтак падзялілі паміж сабою сыны Івана: Глеб (у 1551 атрымаў дазвол на заснаванне тут мястэчка і, паводле «Полацкай рэвізіі» 1552, валодаў 14 дварамі мяшчан у Галубічах і 22 сялянскімі дварамі ў навакольнай воласці), Багдан (у 1552 валодаў 29 сялянскімі дварамі) і Фёдар (20 двароў). Агулам маёнтак налічваў 85 двароў.
Пазней Галубічы знаходзілася ва ўладанні сыноў Багдана Корсака — Рыгора і Стэфана. Апошні выдаў сваёй жонцы Настассі Гарабурдзе запіс на 4 тыс. коп грошаў з маёнтку Галубічы. У 1623 яна пакінуў гэтую суму сыну свайго брата Аляксандру Гарабурдзе. Сыны Рыгора Ян і Яўстах выкупілі долю свайго дзядзькі ў Гарабурдаў. Ян Корсак-Галубіцкі 29 ліпеня 1622 зрабіў даравальны запіс мясцовай праваслаўнай царкве, дзе зазначалася, што тут будуць утрымлівацца «законницы набожества греческого веры стародавнее». Яўстах перажыў сваіх дзяцей і пакінуў маёнтак базылянскаму манастыру Святой Тройцы ў Вільні. Сын Яна Рыгор, харунжы полацкі, у 1635 аспрэчыў гэты тэстамент і адабраў палову Галубічаў у манахаў як сваю бацькоўскую спадчыну.
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Галубічы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Дзісенскага павета Мінскай, з 1842 Віленскай губерні. У кан. XVIII ст. ў мястэчку дзейнічала грэка-каталіцкая царква (згарэла ў 1822), у 1843 тут збудавалі новую царкву Міколы Цудатворца. У 2-й пал. XIX — пач. XX стст. у мястэчку існавалі праваслаўная царква, яўрэйскі малітоўны дом, крама, шынок.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Галубічы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
У 1939 Галубічы ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 сталі цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1970 тут было 82 двары, на 1992 — 181, на 2006 — 207.
Інфраструктура
У Галубічах працуюць школа, клуб, бібліятэка, пошта.
Ліхамосце
Ліхамосце (Лихомостье) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Перанскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ліхамосце абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Самалахдэнмякі
Самалахдэнмякі (Sammallahdenmäki) — пахавальны комплекс бронзавага веку ў Фінляндыі.
Стараволя
Стараво́ля (, Староволя) — аграгарадок у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Велікасельскага сельсавета. Знаходзіцца за 10 км на захад ад горада Пружаны, за 22 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы-Цэнтральныя — Брэст-Цэнтральны. Насельніцтва — 657 жыхароў, 251 двор (2005).
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах у 1537 годзе, калі каралева Бона падаравала Старую Волю Свята-Троіцкаму касцёлу ў Шарашове.
За расійскім часам — дзве вёскі ў Міхайлаўскай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні (Стараволя 1 і Стараволя 2 ). У 1886 годзе ў абодвух вёсках разам 646 жыхароў, 64 двары. Дзейнічалі царква, вятрак, кузня, карчма. На пачатку XX стагоддзя 982 жыхары.
У 1882 годзе ў прыватным памяшканні была адчынена народнае вучылішча. У 1898 годзе для яе было пабудаванае новае памяшканне, якое захавалася да нашага часу (цяпер гэта правае крыло сучаснай школы). У Першую сусветную вайну дзейнасць вучылішча спынілася.
З верасня 1939 года ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 — у Шарашоўскім раёне Брэсцкай вобласці, з 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета.
Падчас нямецкай акупацыі ў Вялікую Айчынную вайну былі забітыя 62 жыхары вёскі, 55 старавольцаў загінулі або прапалі бязь вестак на франтах. Будынак школы занялі немцы. У 1944 годзе аднавіліся заняткі ў савецкай школе. У 1956 да будынку было прыбудаванае яшчэ адно крыло. У 1968—1988 гадах у школе працаваў таксама Старавольскі навучальна-кансультацыйны пункт Пружанскай вячэрне-завочнай СШ.
З 17 снежня 1956 года — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Паводле перапісу 1959 года ў вёсцы 1036 жыхароў; у 1970 годзе — 952 жыхары; у 2001 годзе — 687 жыхароў, 275 двароў; у 2003 годзе — 652 жыхары, 255 двароў.
1 снежня 2009 года рашэннем Брэсцкага абласнога савета дэпутатаў № 242 Старавольскі сельсавет расфарміраваны, яго вёскі ўлучаныя ў склад Велікасельскага сельсавета.
Інфраструктура
Рамонтна-механічныя майстэрні, фельчарска-акушэрскі пункт, ветпункт, філіял ААБ «Беларусбанк».
Транспарт
Вёска налічвае 7 вуліц: Вазнішчыка, Піянерская, Перамогі, Савецкая, Свабоды, Школьная і 17 верасня з завулкам.
Аўтамабільная дарога Пружаны — граніца Рэспублікі Польшча.
Станіслаў Міхал Ліпніцкі
Станіслаў Міхал Ліпніцкі (нарадзіўся прыкладна у 1650-60-я гады — 1719) — прадстаўнік роду Ліпніцкіх з  герба «». Мазырскі стольнік. Сын мазырскага маршалка, старасты сейвейскага і віжанскага, палкоўніка Станіслава Яна Ліпніцкага (~1615-1681).
Біяграфія
У 1685 годзе пазначаны першым уласнікам маёнтку Жэляжкоўшчызна, які ў XVII ст. меў назву Старая Ганча. У 1690 годзе пазначаны ўладальнікам маёнтку Заволек (20 дымоў) паводле застаўнаму праву. У 1694 атрымаў па ўступцы ў пажыццёвае валоданне маёнткамі Палянцы, Пржыставанцэ і Святкаўшчызну у Гарадзенскім павеце ад пані Цэцыліі зь Ліпнік Ліпніцкай жонкі харунжага Тарнаўскага Марціна Ліпніцкага. У 1697 годзе ўдзельнічаў у выбранні караля Аўгуста II Моцнага ад Мінскага ваяводства.
У 1698 годзе пасол на Гарадзенскі сейм. У 1709 годзе на грошы з пасагу сваей жонцы Ганны купіў у Казіміра Паца маёнтак Даўспруды за 4000 злотых, частку якога пазней у сваім тэстаменце адпісаў дамініканскаму касцёлу ў Сейнах (Hancza, Lanowicze, Wersele, Wojdzilki, Bocznele, Lanowszczyzna), праз што ў 1720-х яго сын Мікалай Францішак судзіўся з дамініканцамі (паводле некаторых крыніц «бойкі і гвалты» з той нагоды адбываліся яшчэ і у 1750-х гадах).
Памер не раней за 1719 год. Быў пахаваны у дамініканскім касцёле ў Сейнах.
Нашчадкі
Ад мазырскага стольніка Станіслава Ліпніцкага ў XIX ст. выводзілі свой род Ліпніцкія з Мінскай губерні. Гэтыя радаводы сумнеўныя.
Гродэтур
Гродэтур (gros deTours — «шоўк з Тура») — шчыльная, незмінальная і ноская шаўковая тканіна ў XIX стагоддзі.
«Гро» (gros) у складовых назвах тканін азначаў наяўнасць у іх шоўку. У XIX стагоддзі існавала шмат сартоў шоўку, назвы якіх пачыналіся з «гро»: грагрон, гродафрык («афрыканскі»), гродэнапль («неапалітанскі»). Гродэтур ткалі толькі аднакаляровым і ў цёмных адценнях сіняга, зялёнага і ліловага. Кожная нітка асновы гродэтура закрывалася двума ніткамі ўтка. З гродэтура шылі як жаночую, так і мужчынскую вопратку. Пачынаючы з XX стагоддзя тканіну ў Расіі перасталі вырабляць, і абодзве яе назвы выйшлі з ужывання.
У Расіі гродэтур палюбіўся купецтву і духавенству і ўвасабляў ступень, трывалае становішча ў грамадстве і цвярозы погляд на жыццё. Не абцяжаранае адукацыяй купецтва перайначыла складанае ў вымаўленні і запамінанні слова «гродэтур» у слова «гарнітур», якое існавала ў рускай мове, і менавіта пад такой назвай шаўковая тканіна ўвайшла ў рускую літаратуру і стала своеасаблівым сродкам характарыстыкі персанажаў. Тканіна «гарнітур» сустракаецца ў Ф. М. Дастаеўскага ( носіць гарнітуравыя штаны), М. С. Ляскова і («»).
Сонечнае зацьменне 22 мая 1724 года
Сонечнае зацьменне 22 мая 1724 года — поўнае сонечнае зацьменне 133 сараса.
Зацьменне мела велічыню 1,0640 і дасягнула свайго максімуму ў 17:10:09 UTC у пункце з каардынатамі 51° пн. ш. 93° з. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 4 хв. 33 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 247 км.
Зацьменне 22 мая 1724 года стала 1-м сонечным зацьменнем у 1724 годзе і 58-м у XVIII стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 27 лістапада 1723 года, наступнае — 15 лістапада 1724 года.
NGC 2664
NGC 2664 — рассеянае скопішча ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Спіс самых высокіх будынкаў і збудаванняў свету
Спіс самых высокіх будынкаў і збудаванняў у свеце, вышыня якіх перавышае 400 метраў, і самых высокіх збудаванняў свайго часу. У спіс уключаны пабудаваныя будынкі і збудаванні і тыя, што яшчэ дабудоўваюцца, якія дасягнулі сваёй архітэктурнай вышыні (вылучаны бэжавым), вышэй за 400 метраў. У спіс не ўключаны большасць сталёвых тэлерадыёмачтаў: у свеце існуюць больш за 91 мачты вышэй за 400 метраў.
Максім Лужанін
Максі́м Лужа́нін, сапр.: Алякса́ндр Амвро́сьевіч Карата́й (, в. Прусы Слуцкага павета Мінскай губерні (цяпер, Мінская вобласць) — , ; Псеўданімы: М. Бусловіч; Ал. Даведка; Мікола Драч; Л. Трыер) — беларускі паэт, празаік, кінадраматург, перакладчык. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1969), заслужаны дзеяч культуры Польшчы (1975). Жонка — Яўгенія Пфляўмбаўм.
Біяграфія
У 1924—1928 вучыўся ў Мінскім Белпедтэхнікуме. Публікавацца пачаў у 1925 годзе. Першая кніга вершаў «Крокі» выйшла ў 1928 годзе. У 1928—1931 гадах вучыўся ў БДУ. З 1931 годзе працаваў у часопісе «Узвышша» і на Беларускім радыё. Арыштаваны ДПУ БССР 15.3.1933 года ў Мінску па адрасе: вул. Ленін­ская, д. 25, кв. 4 па справе «Беларускай народнай грамады»; асуджаны асобай нарадай пры НКУС 10.8.1933 як «член контррэвалюцыйнай нацдэмаўскай арганізацыі». Быў на 2 гады сасланы ў лагер у г. Марыінск Кемераўскай вобласці. Пасля вызвалення у 1935—1941 гг. — рэдактар Галоўнай рэдакцыі літаратуры па машынабудаванні ў Маскве. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на фронце. З 1944 загадчык аддзела культуры газеты «Звязда», адказны сакратар часопіса «Вожык». Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 24.8.1956 года. Асабовая справа Л. № 14618-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі. З 1959 года член сцэнарнай калегіі, у 1967—1972 гадах галоўны рэдактар кінастудыі «Беларусьфільм».
Творчасць
Друкуецца з 1925. Раннія вершы (зборнік «Крокі», 1928) прасякнуты эмацыйна-рамантычным успрыняццем рэчаіснасці. У зборніках вершаў і паэм «Неаплачаны рахунак» (1930), «Галасуе вясна за вясну», «Кастрычнікам! Ліпенем! Маем!», «Аднагалосна» (усе 1931), «Першамайская вуліца» і «Галасы гарадоў» (абодва 1932) зварот да надзённых тэм жыцця вёскі і горада, паглыбленне іх грамадскага гучання. Творы ваеннага перыяду (зборнік «Шырокае поле вайны», 1945) адлюстроўваюць мужнасць і гераізм воінаў, вышыню чалавечага духу ў час смярогнай небяспекі. Пасляваенная паэзія М. Лужаніна ўславіла мірныя справы людзей працы (зборнікі «Поступ», 1950; «Святло Радзімы», 1952; «Моваю сэрца», 1955). Кніга вершаў «Прасторы» (1958) пашырыла паэтычны свет аўтара. Вершы і паэмы грамадзянскага гучання ў кнігах «Росы на коласе» (1973), «Прага крыла» (1974), «Як нараджаўся новы свет» (1975), «Лявоніха» (1977), «Галасы пад выраем» (1980), «Паразмаўляй са мной, зямля» (1983). У сярэдзіне 1980—90-я г. паэзія М. Лужаніна набывае праніклівае філасофска-быційнае гучанне, у якім зноў абвастраецца асабістая памяць, рахункі сваіх і агульных крыўдаў, пачуццё справядлівасці, але ўсё перажытае ўраўнаважваецца мудрым чалавечым вопытам, удзячнай любоўю да жыцця і хвалою ў яго гонар. Паэзіі Максіма Лужаніна ўласціва жанрава-стылявое багацце, разнастайнасць вобразна-моўных сродкаў, паэтычнае майстэрства.
Піша прозу («Колас расказвае пра сябе», 1964, «Дванаццаць вячорных вогаішчаў», 1968; «Людзі, птушкі, прастор», 1976; «Трое», 1989). Выступае як крьггык і публіцыст (кнігі «Вачыма часу», 1964; «Рэпартаж з рубцом на сэрцы», 1973; «3 ранку да вечара», 1978). Выдаў зб. гумару «Сілівон на дачы» (1958), вершы і апавяданні для дзяцей, паэму-казку «Хто робіць пагоду» (1959).
Аўтар сцэнарыяў фільмаў «Паўлінка» (1951), «Народны паэт» (1952), «Першыя выпрабаванні» (1960), «Запомні гэты дзень» (1967, разам з А. Куляшовым).
На беларускую мову пераклаў асобныя творы А. Грыбаедава, М. Гогаля, А. Радзішчава, А. Пушкіна, У. Маякоўскага, А. Міцкевіча, У. Сыракомлі.
IC 5266
IC 5266 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Тукан.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пупіен
Пупіен — Марк Клодзій Пупіен Максім (Marcus Clodius Pupienus Maximus) (каля  — ) — рымскі імператар (238).
Пасля забойства Гардыяна I і Гардыяна II сенат абраў імператарамі Бальбіна і Пупіена, а цэзарам — Гардыяна III. Неўзабаве паміж новаабранымі імператарамі пачаліся нязгоды, а праз 99 дзён пасля атрымання ўлады і Бальбін, і Пупіен былі забітыя прэтарыянцамі.
Паходзіў з высакароднай сям’і, меў прыдомак Журботны з-за выразу твару. Вядомая верагодная выява Пупіена на герме, што захоўваецца ў Пецярбургу і выяўляе Пупіена, Гардыяна III і Бальбіна.
Падстраўнікавая залоза
Падстраўнікавая залоза (таксама: падстраўніца ; pancreas) — орган стрававальнай сістэмы пазваночных. У рыб падстраўнікавая залоза слаба адасобленая, больш выразнае вылучэнне ў самастойны орган назіраецца ў амфібій. У птушак і млекакормячых падстраўнікавую залозу абгінае дванаццаціперсная кішка.
У чалавека падстраўнікавая залоза ляжыць ззаду страўніка на задняй брушной сценцы ў regio epigastrica, заходзячы сваёй левай часткай у левае падрабрынне. Ззаду прылягае да ніжняй полай вены, левай нырачнай вены і аорты.
Пры ўскрыцці цела ў ляжачым становішчы яна сапраўды ляжыць пад страўнікам, адсюль і яе назва. У нованароджаных яна размяшчаецца вышэй, чым у дарослых; на ўзроўні XI-XII грудных пазванкоў.
Дзятлаўскі раён
Дзя́тлаўскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Гродзенскай вобласці. Утвораны 15 студзеня 1940 года. Плошча раёна складае 1,5 тыс. км².
Прырода
Тэрыторыя раёна знаходзіцца ў межах Беларускай антэклізы, дзе выдзяляецца Іўеўская брахіантыкліналь. Належыць да Верхнянёманскай нізіны на поўначы і захадзе, на ўсходзе размяшчаецца каля падножжа Навагрудскага ўзвышша. Рэльеф — узгорыста-раўнінны. Пераважае вышыня 140—200 метраў над узроўнем мора. Самы высокі пункт — 283 метры (на паўночны ўсход ад горада Дзятлава).
Карысныя выкапні: торф, пясчана-гравійны матэрыял, будаўнічыя пяскі, мел, гліны, сапрапелі, радонавыя воды.
Працякае рака Нёман з прытокамі Моўчадзь (на ёй Гезгальскае вадасховішча) з Дзятлаўкай, Шчара з Пад’яваркай. Цячэ рака Ваўчанка. Лясы пераважна хваёвыя, займаюць 42 % тэрыторыі раёна. Глебы дзярнова-падзолістыя, дзярнова-падзолістыя забалочаныя, дзярновыя і дзярнова-карбанатныя. Агульная плошча сельгасугоддзяў складае 66,1 тыс. га, з іх асушаных 14,6 тыс. га.
Гісторыя
Раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — гарадскі пасёлак Дзятлава. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 15 сельсаветаў: Азяранскі, Ахонаўскі, Гезгальскі, Данілавіцкі, Дварэцкі, Дзятлаўскі, Заройскі, Засецкі, Міроўшчынскі, Мулярскі, Накрышкаўскі, Новаяльнянскі, Стрэльскі, Таркацкі, Юравіцкі. 4 мая 1945 года цэнтр раёна перанесены ў гарадскі пасёлак Наваельня, Новаяльнянскі сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Новаяльнянскага пассавета. З 8 студзеня 1954 года раён у складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Заройскі, Міроўшчынскі, Мулярскі, Таркацкі сельсаветы, утвораны Навасёлкаўскі сельсавет, Гезгальскі сельсавет перайменаваны ў Нагародавіцкі, Накрышкаўскі сельсавет — у Парэцкі. 20 студзеня 1960 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак Казлоўшчына, Гярбелевіцкі, Мяляхавіцкі, Падвялікаўскі, Раготнаўскі, Рудаяварскі сельсаветы скасаванага Казлоўшчынскага раёна. 13 лютага 1960 года Рудаяварскі сельсавет перададзены Жалудоцкаму раёну. 16 ліпеня 1960 года скасаваны Азяранскі сельсавет. 17 красавіка 1962 года да раёна далучаны Дзямянавецкі і Рудаяварскі сельсаветы скасаванага Жалудоцкага раёна. 25 снежня 1962 года раён скасаваны: Нагародавіцкі і Стрэльскі сельсаветы перададзены Лідскаму раёну, гарадскі пасёлак Наваельня, Ахонаўскі, Данілавіцкі, Дварэцкі, Навасёлкаўскі сельсаветы — Навагрудскаму раёну, астатняя тэрыторыя — Слонімскаму раёну.
6 студзеня 1965 года Дзятлаўскі раён утвораны зноў, уключаў гарадскія пасёлкі Дзятлава, Казлоўшчына, Войневіцкі, Гярбелевіцкі, Дзямянавецкі, Дзятлаўскі, Засецкі, Мяляхавіцкі, Падвялікаўскі, Парэцкі, Раготнаўскі, Рудаяварскі, Юравіцкі сельсаветы Слонімскага раёна, Нагародавіцкі, Стрэльскі сельсаветы Лідскага раёна, гарадскі пасёлак Наваельня, Ахонаўскі, Данілавіцкі, Дварэцкі, Навасёлкаўскі сельсаветы Навагрудскага раёна. 11 лютага 1972 года скасаваны Засецкі і Нагародавіцкі сельсаветы. 12 лістапада 1973 года Юравіцкі сельсавет перайменаваны ў Вензавецкі, Стрэльскі сельсавет — у Жукоўшчынскі, Навасёлкаўскі сельсавет — у Таркачоўскі, 28 сакавіка 1977 года Падвялікаўскі сельсавет — у Дзянісаўскі. 21 красавіка 1977 года скасаваны Ахонаўскі сельсавет, утвораны Лезнявіцкі сельсавет. 21 верасня 1990 года Дзятлава аднесена да катэгорыі гарадоў раённага падпарадкавання. 20 мая 1991 года скасаваны Лезнявіцкі сельсавет. 20 кастрычніка 1995 года горад Дзятлава і Дзятлаўскі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 7 жніўня 1996 года ваенны гарадок Гезгалы аднесены да катэгорыі сельскіх населеных пунктаў (пасёлак) і вылучаны ў асобную адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — Гезгалаўскі пассавет. 30 снежня 2003 года скасаваны Дзянісаўскі сельсавет. 13 ліпеня 2007 года скасаваны Гярбелевіцкі, Дзямянавецкі і Таркачоўскі сельсаветы. 28 жніўня 2013 года скасаваны Раготнаўскі і Рудаяварскі сельсаветы. 30 снежня 2014 года скасаваны Гезгалаўскі пассавет, 30 сакавіка 2021 года — Мяляхавіцкі сельсавет.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна, на 1 студзеня 2019 года, — 23 744 чалавек, гарадское насельніцтва складае 47 %. Сярэдняя шчыльнасць — 23 чал./1 км². Цэнтр раёна — горад Дзятлава. У складзе раёна гарадскія пасёлкі Казлоўшчына і Наваельня, 223 сельскія населеныя пункты, 10 сельсаветаў: Вензавецкі, Войневіцкі, Данілавіцкі, Дварэцкі, Дзятлаўскі, Жукоўшчынскі, Казлоўшчынскі, Мяляхавіцкі, Новаяльнянскі, Парэцкі.
Гаспадарка
Сельская гаспадарка раёна прадстаўлена 15 сельскагаспадарчымі вытворчымі кааператывамі. Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі: мяса-малочная жывёлагадоўля, бульбаводства, вырошчваюць збожжавыя, кармавыя культуры, лён.
На тэрыторыі раёна дзейнічаюць прадпрыемствы харчовай і лёгкай прамысловасці, будаўнічых матэрыялаў, дрэваапрацоўчай прамысловасці.
Па тэрыторыі раёна праходзяць чыгуначная лінія Ліда — Баранавічы, аўтамагістраль Ліда — Слонім — Быцень, аўтадарога рэспубліканскага значэння Дзятлава — Навагрудак — Любча.
Адукацыя і культура
У раёне 17 сярэдніх, 5 базавых, 1 пачатковая школа, 1 гімназія, установа адукацыі «Казлоўшчынскае ДПТВ-191», 19 дашкольных устаноў, 28 клубаў, 38 бібліятэк, 3 бальніцы, 28 фельчарска-акушэрскіх пунктаў, рэспубліканская туберкулёзная бальніца «Наваельня», філіял "Санаторый «Радон» СКУП «Белаграздраўніца», дзіцячы аздараўленчы цэнтр «Баравічок», дзіцячы санаторый «Ластаўка».
У Дзятлаве з 1966 года працуе дзяржаўны гісторыка-краязнаўчы музей.
Энергетычны факультэт БНТУ
Энергетычны факультэт (ЭФ БНТУ) — адзін з факультэтаў Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.
Гісторыя
Гісторыя энергетычнага факультэта пачынаецца ў 1920 годзе са стварэннем Беларускага політэхнічнага інстытута. Адным з факультэтаў створанага інстытута быў электратэхнічны факультэт, які з’яўляецца папярэднікам энергетычнага факультэта. Факультэт быў створаны для падрыхтоўкі кадраў для рэалізацыі плана ГОЭЛРО.
Юзаф Цытовіч
Біяграфія
14 жніўня 1792 г. прыняты ў Таварыства Ісуса, пасля чаго праходзіў выпрабаванні ў Полацкім навіцыяце. Выкладаў граматыку, сінтаксіс ў Магілёве (1793—1794), Віцебску (1794—1795) і Оршы (1795—1796). Вывучаў філасофію (1796—1798), архітэктуру (1798—1799) і тэалогію (1799—1803) ў Полацкім езуіцкім калегіуме. 3 чэрвеня 1802 г. высвечаны на ксяндза. З 1803 па 1810 гг. выкладаў матэматыку і нямецкую мову ў Пецярбургу. 15 жніўня 1809 г. склаў апошнія зарокі. У 1810—1811 гг. — прафесар матэматыкі і нямецкай мовы ў Полацкім езуіцкім калегіуме. У 1811—1812 гг. працуе ў езуіцкай місіі ў Раманаве.
Энергетычны факультэт БНТУ
Гісторыя
У 1973 годзе з энергетычнага факультэта быў выдзелены факультэт прамысловай энергетыкі. У 1978 годзе энергетычны факультэт быў зноў падзелены на два факультэты — электратэхнічны і цеплаэнергетычны. У 1986 годзе тры факультэты аб’ядноўваюцца ў адзін пад назвай энергетычны.
Склад факультэта
Факультэт мае ў сваім складзе наступныя кафедры:
Юзаф Цытовіч
Біяграфія
Пасля пераўтварэння Полацкага езуіцкага калегіума ў Полацкую езуіцкую акадэмію Ю. Цытовіч зноў вярнуўся ў Полацк, дзе працаваў прафесарам хіміі і натуральнай гісторыі (1813—1817), прафесарам вышэйшай матэматыкі, астраноміі і архітэктуры (1817—1820). У 1815—1817 гг. — дэкан філософскага факультэта, а ў 1817—1820 гг. — факультета філасофіі і вольных мастацтваў Акадэміі. З 1810 па 1811 і з 1814 па 1820 гг. — прэфект музея. Галоўны рэдактар першага беларускага часопіса «Полацкі штомесячнік».
Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) з’ехаў у Італію, дзе на працягу года выкладаў тэалогію. У 1822 г. перабраўся ў Аўстрыйскую дзяржаву. У 1822—1831 і 1836—1846 гг. — прафесар фізікі і матэматыкі, а з 10 кастрычніка 1831 г. па 22 мая 1836 г. — рэктар Цярнопальскага езуіцкага калегіума. У 1822 па 1843 гг. быў дарадцам правінцыяла Галіцкай правінцыі Таварыства Ісуса.
Памёр 17 чэрвеня 1846 г. у Цярнопалі і пахаваны тамсама на Мікулінецкіх могілках.
Латовінава
Латовінава (Лотовиново) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Перанскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Іван Піліпавіч Валошын
Іва́н Пілі́павіч Валошын (, Аўдзііўка, цяпер Данецкая вобласць, Украіна —, ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, вучоны ў галіне энергетыкі. Доктар тэхнічных навук (1965), прафесар (1966).
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі энергетычны інстытут (1930).
У 1938—1940 інструктар ЦК КП(б)Б. З 1940 года намеснік старшыні Савета Народных Камісараў БССР, адначасова наркам дзяржаўнага кантролю БССР. У гады Вялікай Айчыннай вайны ў Беларускім штабе партызанскага руху, намеснік начальніка спецшколы па палітчастцы..
З 1951 года кіраўнік энергасектара, потым Інстытута энергетыкі Акадэміі навук БССР. Навуковыя працы ў галіне энергетыкі, распрацоўкі і ўкаранення паўправадніковых прыбораў.
Кандыдат у члены ЦК КПБ (1949—1953). Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1947—1950).
Літаратура
‎
Віталь Іванавіч Талапін
Віталь Іванавіч Талапін (нар. 1935) — беларускі вучоны ў галіне фармакалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1971), прафесар. Акадэмік Міжнароднай акадэміі экалогіі, акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі. Заслужаны вынаходнік Рэспублікі Беларусь (1999).
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па комплексным вывучэнні фармакалогіі, энтэрахрамафіннай клеткавай сістэме.
Беларусь на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне
Беларусь на дзіцячым конкурсе песні «Еўрабачанне» прымала ўдзел з моманту яго заснавання ў 2003 годзе, і да 2020 года ўключна. З'яўляецца двухкратным пераможцам дзіцячага «Еўрабачання» — у 2005 і 2007 гадах. Акрамя таго Беларусь 10 разоў уваходзіла ў топ-5 на конкурсе і толькі тры разы аказвалася па-за дзясяткай лепшых. Арганізацыю нацыянальных адбораў (а ў 2010 і 2018 гадах — і самога конкурсу) праводзіла Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь. Конкурс трансляваўся штогод на тэлеканале Беларусь 1 і на спадарожнікавым канале Беларусь 24. Песні на дзіцячым «Еўрабачанні» краіна прадстаўляла, у асноўным, на рускай мове.
28 мая 2021 года, праз шэсць дзён пасля фіналу дарослага конкурса 2021 года, ЕВС прыпыніў членства БТРК у арганізацыі з прычыны парушэння правоў чалавека ў краіне, бягучага пераследу апазіцыі і інфармацыйнай падтрымкі аўтарытарнага рэжыма Белтэлерадыёкампаніяй. Вяшчальнік атрымаў два тыдні (да 11 чэрвеня), каб даць адказ, перш чым прыпыненне ўступіць у сілу, але Белтэлерадыёкампанія не дала на гэта ніякага адказу. 1 ліпеня вяшчальнік быў выключаны з ЕВС, і такім чынам страціў правы на трансляцыю і ўдзел у конкурсах, якія арганізуюцца Еўрапейскім вяшчальным саюзам, у тым ліку і ў «Дзіцячым Еўрабачанні». Пазней было абвешчана, што выключэнне будзе доўжыцца тры гады, аднак па заканчэнні гэтага тэрміну БТРК прыйдзецца паўторна падаваць заяўку на членства.
За ўсю гісторыю ўдзелу ў конкурсе Беларусь атрымала 1848 балаў.
Юзаф Бака
Юзаф Бака (Józef Baka;, Меншчына , паводле іншых звестак 1706 — ) — польскі паэт, каталіцкі прапаведнік.
Біяграфія
Пра жыццё ксяндза Бакі вядома няшмат, яго партрэтаў не захавалася. Выхадзец з літоўскай шляхты, Ён быў сынам мсціслаўскага скарбніка Адама Бакі.
У 1723 годзе ён уступіў у ордэн езуітаў. Вучыўся ў Віленскай езуіцкай акадэміі. Выкладаў у розных езуіцкіх калегіях на Беларусі і Літве. У 1735—1739 гадах чытаў у Віленскай акадэміі рыторыку. У 1740-я гады жыў у Менску. Больш за дваццаць гадоў служыў місіянерам у Мінску, Навагрудку і Вільні. З 1768 года ўладкаваўся ў Вільні. У 1773 годзе атрымаў у сваёй alma mater званне доктара тэалогіі.
Творчасць і спадчына
Выпусціў некалькі кніг духоўнай прозы на лацінскай і польскай мовах: Comitia honorum Ioannis Ludovici Plater (1736), ''Wielki obrońca upadłej grzeszników przed Bogiem sprawy św. Jan Francziszek Regis…'' (1755). Выдаў дзве кнігі вершаў Uwagi rzeczy ostatecznych i złości grzechowej і Uwagi śmierci niechybnej wszystkim pospolitej (абедзве — 1766). Пры жыцці яго вершы лічыліся пацешнай неспадзяванкай, узорам безгустоўшчыны. «Вершы а ля Бака» — гэта азначала вершы, цалкам пазбаўленыя сэнсу.
Нашчадкі вырашылі інакш. Пасля перавыдання яго вершаў Уладзіславам Сыракомлям (1855) прызнанне Бакі з канца XIX — пачатку XX стагоддзяў расло. Ім зацікавіліся паэты «Скамандра», затым — футурысты (Аляксандр Ват) і катастрафісты (Юзэф Чаховіч, Чэслаў Мілаш), у больш блізкі час — Станіслаў Граховяк, Яраслаў Марэк Рымкевіч, які прысвяціў яму некалькі вершаў і эсэ. Сёння Бака — найслынны паэт позняга («сармацкага») барока на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, яго вершы збліжаюць з лірыкай Джона Донна і іншых англійскіх паэтаў-метафізікаў. Адно з найноўшых выданняў яго вершаў ілюстраваў Ян Лебенштэйн (2000).
Паэтычны зборнік «Развагі пра смяротны стан і грахоўную злосць» (1766) Ю. Бакі належыць да метафізічнай паэзіі позняга барока. Яго другая частка «Роздум пра непазбежную смерць» (1766), выдадзеная асобна, атрымала процілеглыя ацэнкі: у ХІХ ст. — прадмет насмешак і жартаўлівых наследаванняў, сёння лічыцца шэдэўрам гратэску; спроба паказаць у ёй дэманічную ўсемагутнасць смерці блізкая да нігілізму. У гэтым творы, напісаным з рэлігійнымі і маралізатарскім мэтамі, утрымоўваецца шмат звестак аб цяжкім становішчы сялян.
Стыль Ю. Бакі выкарыстоўвалі В. Дунін-Марцінкевіч («Просьба» № 1), У. Сыракомля («Наследаванне Баку»).
Ігар Севяранін
Біяграфія
Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу ў сям’і ваеннага інжынера. Закончыў 4 класы Чарапавецкага рэальнага вучылішча, у 1904 годзе, пасля разводу бацькоў, з’ехаў з бацькам на Далёкі Усход. Потым вярнуўся ў Пецярбург да маці. Вершы пачаў пісаць з 8 гадоў і называў іх «паэзамі». З 1904 года выдае вершы брашурамі і рассылае іх у рэдакцыі, але яны вяртаюцца да аўтара. З 1904 па 1912 год напісаў і выдаў 35 брашур з вершамі. Адна з такіх папала да Льва Талстога, які рэзка адмоўна выказаўся наконт яго творчасці. Газеты падтрымалі крытыку Талстога, а чытачы зацікавіліся вершамі Севяраніна.
Слава да яго прыйшла пасля выхаду зборнікаў «Громокипящий кубок» (1913), «Златолира» (1914) і «Ананасы в шампанском» (1913—1915). Севяранін першы ўвёў аўтарскае чытанне вершаў са сцэны. Акрамя таго, вершы ён не чытаў, а літаральна «пеў». Севяранін аб’ехаў усю Расійскую імепрыю з выступамі. У сваіх вершаў ён падкрэсліваў сваю таленавітасць і не лічыў патрэбным адлюстроўваць сціпласць. Характэрныя рысы яго творчасці — «гістарызм» і «аўтабіяграфізм» паэта. Севяранін стаў лідарам у суполцы эгафутурыстаў. Пра яго таленавітасць казалі Блок, Салагуб, Мандэльштам, Горкі, Маякоўскі, Талстой і Брусаў.
Крэпасць Суаменліна
Суаменліна, Свеаборг (Suomenlinna, Sveaborg) — крэпасць у Фінляндыі, каля Хельсінкі, пабудаваная дзеля абароны горада ад нападаў з мора.
Пабудаваная Швецыяй у другой палове XVIII стагоддзя на астравах, размешчаных ва ўсходняй частцы гавані Хельсінкі, гэта крэпасць з’яўляецца асабліва цікавым прыкладам еўрапейскай ваеннай архітэктуры таго часу.
Крэпасць занесана ў спіс культурнай спадчыны ЮНЕСКА.
Кіева-Пячэрская лаўра
Кіева-Пячэрская лаўра — дзяржаўны музейны комплекс у Кіеве (Украіна). Часткова выкарыстоўваецца, як манастыр і рэзідэнцыя кіеўскага мітрапаліта.
Гісторыя
Заснаваны ў 1051 годзе пры Яраславе Мудрым манахам Антоніем, родам з Любеча. Сузаснавальнікамі Пячэрскага манастыра сталі адзін з першых вучняў Антонія — Феадосій. Князь Святаслаў II Яраславіч падарыў манастыру плато над пячорамі, дзе пазней выраслі выдатныя каменныя храмы, упрыгожаныя жывапісам, келлі, крапасныя вежы і іншыя будынкі. З манастыром звязаныя імёны летапісца Нестара (аўтара «Аповесці мінулых гадоў»), мастака Аліпія.
З 1592 па 1688 год быў стаўрапігіяй Канстанцінопальскага Патрыярха; з 1688 года манастыр атрымаў тытул лаўры і стаў «стаўрапігіёнам царскім і патрыяршым Маскоўскім»; у 1786 годзе лаўра была падпарадкавана кіеўскаму мітрапаліту, які стаў яе свяшчэннаархімандрытам.
Ніжняя Лаўра знаходзіцца ў веданні Украінскай Праваслаўнай Царквы (Маскоўскага Патрыярхата), а верхняя Лаўра — у веданні Нацыянальнага Кіева-Пячэрскага гісторыка-культурнага запаведніка. 2 снежня 2022 года зарэгістраваны статут Кіева-Пячэрскай лаўры як манастыра ў складзе Праваслаўнай Царквы Украіны.
Храмы і славутасці
У Бліжніх і Далёкіх пячорах Лаўры знаходзяцца мошчы ўгоднікаў Божых, таксама ў Лаўры ёсць і пахаванні прыхаджан (напрыклад, магіла Пятра Аркадзевіча Сталыпіна).
Рэлігійны аскетызм кіева-пячэрскага манаства
Кіева-пячэрскае манаства стаяла ля вытокаў рэлігійна-аскетычных памкненняў на Русі. Гэта ідэалогія найбольш поўны выраз знайшла ў Кіева-Пячэрскім патэрыку XII—XIII ст., вядомым цяпер толькі па позніх рэдакцыях.
Ядром зборніка паслужылі два пасланні. Першае з іх — пасланне былога манаха Кіева-Пячэрскага манастыра суздальскага біскупа Семіёна да свайго сябра і настаўніка кіева-пячэрскага манаха Палікарпа. Самім Палікарпам было напісана другое пасланне, якое звернута да архімандрыта Акіндына. Пры стварэнні першапачатковай рэдакцыі да гэтых пасланняў было далучана таксама «Слова аб першых чарнарызцах пячэрскіх» з «Аповесці мінулых гадоў», якія разам склалі асноўную рэдакцыю помніка.
Адной з цэнтральных ідэй Патэрыка з'яўляецца ідэя аб грэшнасці зямнога і чысціні нябеснага. Аўтары помніка перакананыя ў магчымасці поўнай перамогі духоўнага пачатку, да чаго вядзе адмысловы спосаб зямнога жыцця — манаства. Строга выконваючы статуты і звычаі манастырскага жыцця, можна дасягнуць стану «выше человеческого в плоти житие ангельское подражающее». Гэты анёльскі стан патрабуе практычна поўнага прыгнёту ўсіх матэрыяльных патрэб і засяроджвання духоўнага жыцця на боскім сузіранні. Фактычна ўвесь помнік прысвечаны апісанню спроб увасаблення чалавека ў анёльскі вобраз, параметры якога будуюцца на аснове ідэалаў анёльскага чыну, створаных на аснове біблейскіх тэкстаў.
Яскравую карціну барацьбы чалавека са сваім целам дае «Жыціе Феадосія Пячэрскага»: «Ежай яму быў хлеб сухі, і ваду піў у меру, і капаў пячору сабе, не даючы супакою ні днём, ні ўначы».