cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Міхаіл Якаўлевіч Сарокін
Біяграфія
12 снежня 1943 года ў адным з баёў за вызваленне Беларусі М. Я. Сарокін загінуў смерцю храбрых. Пахаваны ў вёсцы Васілевічы Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі, а ў 1945 годзе яго прах быў перапахаваны ў горадзе Куйбышаў (цяпер Самара), дзе ўстаноўлены бюст Героя і мемарыяльная дошка.
Алена Ціхаўна Жукава
Алена Ціхаўна Жукава  — беларускі вучоны-педагог у галіне тэхнічнай графікі. Кандыдат педагагічных навук (1980), прафесар (1993).
Біяграфія
Распрацавала тэарэтычныя і метадычныя пытанні ўдасканалення графічнай падрыхтоўкі школьнікаў і студэнтаў ВНУ. Аўтар вучэбных дапаможнікаў для школ, тэхнікумаў, ВНУ. Выдатнік народнай адукацьіі Беларусі. Узнагароджана Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь.
Канстанцін Карлавіч Грот
Канстанцін Карлавіч Грот (—) — расійскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, Самарскай губернатар у 1853—1861 гадах, заснавальнік і стваральнік сістэмы апекі над сляпымі ў Расіі.
З 1870 года К. К. Грот — член Дзяржаўнага савета з пасяджэннем у Дэпартаменце дзяржаўнай эканоміі, а праз два гады — у Дэпартаменце законаў (да 1882 года). У 1877 годзе ўзначаліў утвораную ў яго складзе Камісію аб турэмнай рэформе. Удзельнік і старшыня Міжнароднага турэмнага кангрэса ў Стакгольме ў 1878 годзе. У 1881—1882 загадчык турэмным ведамствам на правах міністра.
У 1870—1882 гады займаў пасаду старшыні Савета кіравання ўстановамі вялікай княгіні Алены Паўлаўны, у 1877—1880 узначальваў Галоўнае папячыцельства аб сем’ях воінаў, утвораная ў сувязі з руска-турэцкай вайной 1877—1878 гадоў. У 1882—1885 быў галоўным кіраўніком Канцэлярыяй Ведамствы устаноў Імператрыцы Марыі. Быў старшынёй Апякунскай рады устаноў грамадскага догляду ў Санкт-Пецярбургу (1883—1885).
Заснавальнік і старшыня медычна-гімнастычнага таварыства ў Пецярбургу (1869).
Віхараўка
Віхараўка (Вихоревка) — горад (з 1966) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Брацкага раёна Іркуцкай вобласці. Насельніцтва 24,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1957 годзе.
Горад размешчаны на левым беразе ракі Віхараўка (прыток Ангары), за 916 км ад Іркуцка. Чыгуначная станцыя.
Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі
Апісанне
Хроніка прысвечана каралю Стэфану Баторыю, віленскаму біскупу Юрыю Радзівілу, сынам Юрыя Алелькавіча. Твор складаецца з пяці частак: рыфмаванай аўтабіяграфіі Стрыйкоўскага, прадмовы са зваротам да шляхты, самой Хронікі (25 кніг, падзеленых на главы), спіса памылак друку, рэестра ўласных імёнаў.
«Хроніка…» вылучаецца шырынёю ахопу падзей (ад біблейскіх часоў да 1580 года ўключна). Стрыйкоўскі паўстае ў хроніцы не ў якасці сярэднявечнага кампілятара, а як даследчык. Гэта відавочна ў шырокім выкарыстанні аўтарам гістарычных крыніцаў — прац антычных гісторыкаў Герадота, Ціта Лівія, Клаўдзія Пталамея, Страбона, польскіх храністаў Я. Длугаша, Мехавіты, М. Кромера, М. Бельскага, крыжацкага храніста П. Дусбурга, «Аповесці мінулых гадоў», беларуска-літоўскіх летапісаў і інш. дакументаў з архіваў сваіх апекуноў — магнатаў Хадкевічаў, Алелькавічаў. Стрыйкоўскі апісвае палітычную гісторыю Польшчы, Вялікага Княства Літоўскага і Русі, закранае праблемы этнагенезу славян, сцвярджае адзінства іх паходжання, высока ацэньвае гістарычнае мінулае ўсходне-славянскіх народаў і літоўцаў, услаўляе іх гераічныя справы.
Аўтар імкнуўся аб’яднаць два гістарычныя міфы шляхты Рэчы Паспалітай: польскі «сармацкі» (аб паходжанні шляхты ад сарматаў) і літоўскі «рымскі» (аб прыбыццё жамойцкай шляхты з Рыма). Сумяшчэнне адбылося наступным чынам: на думку аўтара, група шляхты, якая прыбыла з Рыма, сустрэлася з мясцовым сармацкім насельніцтвам і была ім асімілявана.
Характарызуючы вялікіх князёў літоўскіх, Стрыйкоўскі не згадзіўся з польскімі храністамі аб «нізкім» паходжанні Гедыміна (конюх Віценя). Дарэчы, гэта пазіцыя была характэрна для лівонскіх хроністаў. Таксама ён сцвярджаў, што ў Альгерда былі дзве жонкі: віцебская княжна Марыя і цвярская Ульяна. Грунтоўна падаецца аналіз знешнепалітычных акцый Вялікага Княства Літоўскага.
«Хроніка…» змяшчае звесткі па гісторыі беларускай культуры, пра помнікі археалогіі, архітэктуры, жывапісу Беларусі эпохі Сярэднявечча.
Характэрная асаблівасць помніка — наяўнасць значнай колькасці вершаваных уставак пра асобныя падзеі батальнай тэматыкі — пра бітвы з татарамі пад Клецкам у 1506 годзе, з маскоўскімі войскамі пад Оршай у 1514 годзе, пад Улай у 1564 годзе і інш. , а таксама аўтарскія прысвячэнні розным беларуска-літоўскім мецэнатам.
Падзеі ў творы асветлены з агульнадзяржаўнай і шляхецкіх пазіцый, С. А. Падокшын і А. А. Семянчук лічаць хроніку ўзорам шляхецкай гісторыі, а М. І. Ермаловіч называў Стрыйкоўскага «свядомым » на карысць М. Гедройца. Твор адметны «літоўскім» патрыятызмам, паэтызацыяй і гераізацыяй мінулага беларускага і літоўската народаў , прыхільнасцю да дынастыі Ягелонаў.
Сваім кампіляцыйным характарам, асаблівасцямі выкладу і жанравай формы «Хроніка…» нагадвае летапісны звод, апрацаваны пад белетрыстычную гістарычную аповесць. Яна карысталася вялікай папулярнасцю і аўтарытэтам на Беларусі, Украіне і Літве, была добра вядома ў Расіі, дзе неаднаразова перакладалася.
Уплыў
Паслужыла непасрэднай крыніцай «Хронікі Польшчы» І. Бельскага, апошняй (1611) рэдакцыі «Хронікі Еўрапейскай Сарматыі» А. Гваньіні, «Палінодыі» З. Капысценскага, «Сінопсіса» І. Гізеля, гістарычных прац В. М. Тацішчава, Т. Нарбута, твораў іншых польскіх, украінскіх, расійскіх, літоўскіх храністаў і гісторыкаў.
На беларускую мову перакладзена ў канцы XVI ст. — пачатку XVII ст., лягла ў аснову «Хронікі літоўскай і жамойцкай», 2-й і 3-й частак беларуска-ўкраінскага хранографа «Вялікая хроніка».
IC 5073
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Залозніца (значэнні)
Залозніца:
Іаган Петэр Крафт
Іаган Петэр Крафт (Johann Peter Krafft,, , Гесэн — , , Германскі саюз) — нямецкі і аўстрыйскі мастак і графік, майстар жанравага, батальнага, партрэтнага і гістарычнага жывапісу.
Жыццё і творчасць
Нарадзіўся ў сям’і майстра роспісу па эмалі Іагана Ігнаца Крафта, які паходзіў з Эльзаса. Дзед мастака, Ёзэф Крафт, займаўся вінагандлем у Страсбургу. Ва ўзросце 10 гадоў наведваў мастацкую школу ў Ганау. У 1799 годзе прыязджае разам з сястрой да цёткі ў Вену, дзе паступае ў мясцовую Акадэмію мастацтваў, у клас гістарычнага жывапісу Генрыха Фрыдрыха Фюгера. У 1802 годзе, сумесна з сябрам, Фейтам Шнорам фон Карасфельдам прыязджае для працягу адукацыі ў Парыж. Тут малады жывапісец знаёміцца ​​з такімі «класікамі» гістарычнага жывапісу, як Жак-Луі Давід і Франсуа Жэрар, у якіх Крафт шмат чаму навучыўся. У 1805 годзе мастак вяртаецца ў Вену, і па парадзе Ж.-Л.Давіда, спрабуе сябе ў партрэтным жывапісе. У 1808 і 1809 гадах ён здзяйсняе навучальныя паездкі па Італіі, жыве ў Рыме. У 1813 годзе Крафт становіцца членам венскай Акадэміі мастацтваў, у 1815 — Акадэміі малюнка ў Ганау. У тым жа годзе ён жэніцца з Юліянай Прэйсінгер. У гэтым шлюбе нарадзіліся мастачка Марыя Крафт (1812—1885) і вучоны-арыенталіст Альбрэхт Крафт (1816—1847). У 1823 годзе Крафт становіцца пазаштатным прафесарам Венскай акадэміі па гістарычным жывапісе. У 1828 годзе мастак прызначаецца дырэктарам імператарскай карціннай галерэі Бельведэр.
Сялянка (опера)
«Сяля́нка» (Sielanka) — твор Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, паводле аўтарскага вызначэння, «опера ў двух актах». Спектакль меў вялікае значэнне ў далучэнні гледачоў да сцэнічнага мастацтва і абуджэнні ў іх нацыянальнай самасвядомасці, зрабіў уплыў на станаўленне беларускага прафесійнага тэатра.
Гісторыя
Напісана ў 1842—1844 гадах, цэнзарскі дазвол пазначаны 5 мая 1844 года. Упершыню апублікавана асобным выданнем у 1846 годзе ў Вільні. Прэм’ера спектакля адбылася 9 лютага 1852 года ў гарадскім тэатры Мінска. Рэжысёр і выканаўца цэнтральнай ролі Навума Прыгаворкі — Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч. Музыка Станіслава Манюшкі, Канстанціна Кжыжаноўскага і інш. Ролі выконвалі: Кжыжаноўскі, Ляўданскі, Лопат, Кабылінскі, Прушынскі, дочкі Дуніна-Марцінкевіча Каміла і Мальвіна, яго сын Міраслаў. Выступаў хор, аркестр. Пасля першага паказу спектакль быў забаронены, але яго працягвалі іграць фактычна ў нелегальных умовах на прыватных кватэрах, у інш. прыстасаваных памяшканнях у Мінску, Бабруйску, Слуцку, Глуску і інш. (вядомы паказы да 1856).
Апісанне
«Сялянка» напісана на змешанай беларускай (размовы сялян, часткова паненкі Юліі і камісара Банавантуры Выкрутача) і польскай (словы паноў) мовах. Пазней польскамоўны тэкст на сучасную беларускую мову пераклалі Я. Купала (вершы) і Я. Лёсік (проза).
Пастаноўкі ў сучаснай Беларусі
29 снежня 1993 года адбылася прэм’ера «Сялянкі» (пад назвай «Ідылія») у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Я. Купалы. Рэжысёр М. Пінігін, мастак З. Марголін, кампазітар У. Кур’ян (з выкарыстаннем музыкі Манюшкі і М. Агінскага), мастак па касцюмах Л. Ганчарова, балетмайстар Г. Шылянкова; кансультанты В. Скорабагатаў, Я. Янушкевіч, У. Дзянісаў. У ролях: Караль Лятальскі — В. Рэдзька; Ян Дабровіч — Г. Маляўскі; Юлія — З. Белахвосцік; Банавантура Выкрутач — Ю. Авяр’янаў; Уршуля — Л. Давідовіч, В. Няфёдава; Шырэцкі — А. Луцэвіч, Ян Губач — В. Манаеў; Навум Прыгаворка — Г. Аўсяннікаў, А. Памазан; Сялянка — А. Іваннікава, Я. Кульбачная, Т. Пузіноўская, А. Сідарава, Г. Няфёдава; сяляне — А. Гарцуеў, І. Дзянісаў, А. Лабуш, B. Паўлюць; гайдукі — Г. Давыдзька, М. Кірычэнка, С. Краўчанка; астролагі — Ф. Варанецкі, У. Рагаўцоў. Спектакль вырашаны як маштабнае палатно, ідылічна-камедыйным сцэнам нададзена высокае патрыятычнае гучанне. «Сялянка» ўвасоблена і Пяршайскім народным тэатрам.
У 2005 г. «Ідылія» была пастаўлена на сцэне Тэатра драмы і камедыі імя В. І. Дуніна-Марцінкевіча ў Бабруйску, у 2013 г. пастаноўка была адноўлена (рэжысёр Сяргей Палешчанкоў).
Яўген Нікандравіч Мядзведскі
Біяграфія
Навуковыя працы па абязбольванні пры аперацыях на верхніх дыхальных шляхах і вусе, эпідэміялогіі злаякасных новаўтварэнняў, прафілактыцы ангін, хранічнага танзіліту і інш.
Нікалас Крашнік
Жыццё і праца
Нікалас Крашнік вучыўся ў Лізе студэнтаў мастацтваў у Нью-Ёрку з 1948 па 1950 і ў школе мастацтваў Ганса Гофмана з 1950 па 1951 год. У канцы 1950-х ён адкрыў кааператыў мастакоў са сваім братам Джонам Крашнікам у галерэі Брата.
Крашнік пачаў выстаўляць свае працы ў Нью-Ёрку ў 1957 годзе. Яго работы з’яўляюцца часткай асноўных пастаянных калекцый у Нью-Ёрку і ЗША.
У 1963 годзе ён удзельнічаў у штогадовай выставе ў Музеі амерыканскага мастацтва Уітні, а таксама ў 1963 годзе ў Музеі сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку. У 1968 г. ён быў прадстаўлены шасцю працамі на 4-й выставе дакументаў у Каселі.
NGC 2474
NGC 2474 (іншыя абазначэнні — UGC 4114, MCG 9-13-97, ZWG 262.52, KCPG 147B, NPM1G +52.0051, PGC 22322) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Рысь.
Чарлз Бэран Кларк
Біяграфія
Чарлз Бэран Кларк нарадзіўся ў горадзе Эндовер.
Ён вучыўся ў Каралеўскім каледжы Лондану з 1846 па 1852 год, а затым у Трыніці-каледжы ў Кембрыджы, дзе атрымаў дыплом бакалаўра мастацтваў.
У 1882 годзе Чарлз Бэран Кларк быў выбраны членам Лонданскага каралеўскага таварыства.
Ён быў прэзідэнтам Лонданскага Лінееўскага таварыства з 1894 па 1896 год.
Кларк працаваў у Каралеўскіх батанічных садах К'ю да сваёй смерці ў 1906 годзе.
Навуковая дзейнасць
Чарлз Бэран Кларк спецыялізаваўся на папарацепадобных і на насенных раслінах.
Громаўскія могілкі
Громаўскія могілкі — стараверскія могілкі ў Маскоўскім раёне Санкт-Пецярбурга.
Могілкі займаюць частку квартала, абмежаванага вуліцамі Стараверская і Ялцінская (частка Мітрафаньеўскай транспартнай звязкі — дублёрам Маскоўскага праспекта). Адрас: Стараверская вуліца, 6
Громаўскія могілкі былі адкрыты ў 1835 годзе на зямлі, ахвяраванай купцом-мільянерам Ф. Р. Громавым, у гонар якога і былі названы. Да 1917 года належала стараабрадцам-папоўцам Белакрыніцкай згоды. З 1939 года могілкі закрытыя для пахаванняў.
Мак Цымерман
Мак Цымерман (Mac Zimmermann;,  — , Васербург-ам-Ін) — нямецкі жывапісец і графік, ілюстратар і сцэнограф. Адзін з найважнейшых нямецкіх прадстаўнікоў сюррэалізму. У 1958 годзе заняў пасаду прафесара ў Акадэміі прыгожых мастацтваў у Берліне. Вядомымі вучнямі Мака Цымермана былі прадстаўнікі фантастычнага і крытычнага рэалізму, такія як У. Петэр Зоргэ, Райнер Шварц і Райнер Мордмюлер.
У 1964 годзе стаў прафесарам Акадэміі прыгожых мастацтваў у Мюнхене. Яго вучнямі былі Отфрыд Кульман, Рудзігер Франк (з 1984 г.: Цілапа Монк), Крысціян Мішке, Францыска Фукс, Памона Цыпсер і Рольф Цыле.
МАЗ-215
МАЗ-215  — нізкападлогавы аўтобус асабліва вялікай умяшчальнасці, прызначаны для перавозкі пасажыраў на гарадскіх маршрутах.
Сямён Аляксандравіч Падокшын
Сямён Аляксандравіч Падо́кшын (,  — ) — беларускі філосаф, гісторык-медыявіст, культуролаг. Спецыяліст па гісторыі філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі XVI—XVII стагоддзяў. Доктар філасофскіх навук (1987), кандыдат гістарычных навук (1965).
Біяграфія
Скончыў Брэсцкае педагагічнае вучылішча, у 1953 годзе — Мінскі педагагічны інстытут. У 1953—1954 гадах працаваў настаўнікам у сярэдняй школе ў Тураве.
У 1960 годзе скончыў аспірантуру Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута. У 1960—2004 гадах працаваў у Інстытуце філасофіі і права АН БССР.
У 1964 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Радыкальна-рэфармацыйны рух у Беларусі і Літве: (другая палова XVI ст.)». У 1985 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Філасофская і грамадска-палітычная думка эпохі Адраджэння ў Беларусі».
Навуковая дзейнасць
Кірункі навуковай дзейнасці: гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі эпохі Адраджэння і Рэфармацыі, праблемы культуры, тэарэтыка-метадалагічныя праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларускага народа, духоўна-культурнага сінтэзу Усходу і Захаду, дзяржаўнага і нацыянальна-культурнага суверэнітэту, філасофіі беларускай гісторыі і культуры. У кантэксце культуры эпохі Адраджэння вывучае філасофскую і грамадска-палітычную думку Беларусі XVI—XVII стагоддзях, вызначае спецыфічныя рысы айчыннага Рэнесансу і гуманізму.
Аўтар прац «Рэфармацыя і грамадская думка Беларусі і Літвы (2-я палова XVI — пачатак XVII ст.» (1970), «Скарына і Будны: Нарыс філасофскіх поглядаў» (1974), «Францыск Скарына» (1981), «Філасофская думка эпохі Адраджэння ў Беларусі: Ад Францыска Скарыны да Сімяона Полацкага» (1990), «Унія. Дзяржаўнасць. Культура: Філасофска-гістарычны аналіз» (2000), «Беларуская думка ў кантэксце гісторыі і культуры» (2003), «Этычная думка і культура Беларусі XVI—XVII ст.» (2004) і інш.
Узнагароды
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1984). Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (1993), стыпендыяй Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2000).
Тамара Сяргееўна Далгашэй
Тамара Сяргееўна Далгашэй (нар., в. Савічы, Брагінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі ўрач-кардыёлаг, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.
Біяграфія
Скончыла Гродзенскі медыцынскі інстытут, урач-кардыёлаг.
Прайшла шлях ад урача-кардыёлага Гомельскага абласнога кардыялагічнага дыспансэра да галоўнага ўрача ўстановы аховы здароўя «Гродзенскі абласны клінічны кардыялагічны цэнтр».
З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.
Узнагароды
Узнагароджана медалём Еўфрасінні Полацкай, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, удастоена звання «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».
Асабістае жыццё
Мае дачку.
Данецкі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт
Данецкі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт  — тэхнічная вышэйшая навучальная ўстанова.
ДНТУ быў заснаваны як Данецкі горны тэхнікум у 1921 годзе. У 1926 году тэхнікум быў ператвораны ў Данецкі горны інстытут. У 1935 году горны інстытут быў перайменаваны ў Данецкі індустрыяльны інстытут. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны, з-за акупацыі Данецка, інстытут быў эвакуіраваны ў горад Пракоп’еўск Новасібірскай вобласці. На Данбас інстытут вярнуўся толькі ў 1943 годзе пасля вызвалення Данецка.
У 1960 году інстытут быў перайменаваны ў Данецкі політэхнічны інстытут. У 1993 годзе ДПІ быў перайменаваны ў Данецкі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт.
З пачаткам збройнага канфлікту на ўсходзе Украіны, Міністэрствам адукацыі Украіны быў выдадзены загад, згодна з якім Данецкі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт неабходна перанесці ў горад Пакроўск Данецкай вобласці. У 2014 годзе была праведзена эвакуацыя. Не гледзячы на гэта, у непрызнанай ДНР працягвае функцыянаваць свой Данецкі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт.
Рудольф Крэмлічка
Рудольф Крэмлічка (Rudolf Kremlička;, , Цыслейтанія — , Падолі) — чэшскі жывапісец і графік.
Валынскае княства
Валынскае княства — дзяржаўнае ўтварэнне, размешчанае ў басейне верхняга і сярэдняга цячэння Заходняга Буга і правых прытокаў Прыпяці. Сталіца — Уладзімір.
Рудольф Крэмлічка
Жыццё і творчасць
Рудольф Крэмлічка атрымаў мастацкую адукацыю ў 1907—1912 гадах у пражскай Акадэміі прыгожых мастацтваў, пад кіраўніцтвам прафесараў Улаха Букаваца і Багуміра Роўбаліка. Аднак стылістычна Крэмлічка як мастак аказаўся бліжэй да творчасці Максіміліяна Пірнера і Гануша Швайгера; гэтак жа, як і апошні, Крамлічка вывучае стары галандскі жывапіс і пераймае яго.
У перыяд з сярэдзіны 1920-х і да пачатку 1930-х гадоў Р. Крэмлічка стварае свае вялікія творы — пераважна гэта палотны ню: «Жанчыны на беразе» (1925), «Купальшчыцы» (1931). Акрамя гэтага, ён малюе пейзажы: «гавань Дуіна каля Трыеста» (1927), «Паруснікі ў порце» (1928), «Скалы і мора» (1930), віды гарадоў (цыкл карцін «Фларэнцыя»). Адной з найбольш значных заказаў мастака ў гэты перыяд была мазаіка для палаца Фелікс на Вацлаўскай плошчы ў Празе.
Валынскае княства
Гісторыя
Узнікла ў канцы X ст. на землях валынян, бужан і дулебаў. Першы князь — Усевалад Уладзіміравіч, сын Уладзіміра Святаславіча. На Любецкім з'ездзе (1097) Уладзіміра-Валынскае княства атрымаў Давыд Ігаравіч, рашэннем Віцічаўскага з'езда (1100) яно аддадзена Святаполку Ізяславічу. У 1118 годзе захоплена Уладзімірам Усеваладавічам Манамахам, які пасадзіў там княжыць свайго сына Андрэя (да 1134). У 1134—1154 гг. князем быў Ізяслаў Мсціславіч. У першай пал. XII ст. ў залежнасць ад Уладзіміра-Валынскага княства трапіла Гарадзенскае княства, у другой пал. XII ст. — турава-пінскія князі, у склад княства ўвайшла Берасцейская зямля. Найбольшай магутнасці дасягнула пры Рамане Мсціславічы, які ў барацьбе з буйнымі феадаламі Валыні ўмацаваў княжацкую ўладу, у 1199 годзе заваяваў галіцкія землі, у выніку ўтварылася Галіцка-Валынскае княства.
Крэмона (значэнні)
Крэмона — прозвішча, тапонім.
Міхаіл Восіпавіч Каяловіч
Міхаіл Восіпавіч Каяловіч (, мяст. Кузня, Гродзенская губерня, Расійская імперыя —, Санкт-Пецярбург) — гісторык, славянафіл.
Біяграфія
Сын святара. Скончыў Супрасльскае духоўнае вучылішча, Літоўскую духоўную семінарыю (1851), Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію (1855), дзе і стаў выкладчыкам у 1856 годзе: у 1856—1862 гадаха працаваў на кафедры параўнальнага багаслоўя і рускага расколу, у 1862—1868 гадах — на кафедры рускай грамадзянскай і царкоўнай гісторыі, з 1868 года да смерці — на кафедры рускай грамадзянскай гісторыі. З 1865 года — член Камісіі па разбору і апісанню архіва Свяцейшага Сіноду. У 1873 стаў доктарам багаслоўя (дысертацыя «Гісторыя ўз’яднання заходнерускіх уніятаў старых часоў (да 1800)») і ардынарным прафесарам Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі.
Навуковыя даследаванні Каяловіча прысвечаныя гісторыі ўніяцтва, царкоўнай і агульнай гісторыі Заходняга края, гісторыі рускай самасвядомасці, гістарыяграфіі гісторыі Расіі. Ён быў прыхільнікам заходнерусізму, адстойваў пункт гледжання, што беларусы з’яўляюцца самабытнай часткай рускага народа, развіваў нацыянальна-манархічныя ідэі, ідэі адзінства рускага народа (куды ўключаліся ўкраінцы і беларусы). Паводле Міхаіла Каяловіча, «беларуская народнасць» узнікла ўжо ў Х—ХІ стст. у выніку аб’яднання генетычна блізкіх крывічоў і дрыгавічоў. На думку Каяловіча, уся гісторыя Паўночна-Заходняга края — гэта руская гісторыя, тут жыве рускі народ, мясцовая беларуская гаворка — гэта «мост» паміж маларускай і велікарускай гаворкамі.
Каяловіч адмаўляў гістарычны аб’ектывізм: «Не давярайце зманлівай аб’ектыўнасці, у гісторыі яе менш усяго; у гісторыі амаль усё суб’ектыўна». Лепшым з «суб’ектывізмаў» гісторык лічыў славянафільскі суб’ектывізм: «Ён лепш іншых, — сцвярджаў прафесар, — і ў народным, і ў навуковым сэнсе, і нават у сэнсе магчыма правільнага разумення і засваення агульначалавечай цывілізацыі».
Ажаніўся з Надзеяй Платонаўнай Менчыц (1858). Меў трох сыноў.
Пахаваны на Мікольскіх могілках Аляксандра-Неўскай лаўры, дзе пастаўлены надмагільны помнік.
Адміністрацыйны падзел Замбіі
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Замбіі — падзел тэрыторыі Замбіі на пэўныя часткі ў мэтах эфектыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіравання і мясцовага самакіравання. Згодна з падзелам Замбія складаецца з 9 правінцый, якія падзяляюцца на раёны.
Галіна Віктараўна Бокун
Галіна Віктараўна Бокун (нар., г. Вэнтспілс, ЛатССР) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла ў 1969 годзе БПІ. У 1969—1981 гадах працавала ў праектным інстытуце «Белдзяржпраект», у 1981—1984 гадах ГалоўАПУ Мінгарвыканкама (вядучы архітэктар), у 1984—1993 гадах ізноў у «Белдзяржпраекце» (архітэктар, вядучы архітэктар). З 1993 года праце ў будаўнічым холдынгу «Сармат» (галоўны спецыяліст, намеснік дырэктара, тэхнічны дырэктар).
Член Саюза архітэктараў Рэспублікі Беларусь.
Дзейнасць
Укараніла ў масавае будаўніцтва Беларусі энергаэфектыўныя тэхналогій, перш за ўсё сістэмы вонкавага ўцяплення будынкаў «тэрмашуба».
Вытворчасць яблыкаў у Беларусі
Вытворчасць яблыкаў у Беларусі — галіна сельскай гаспадаркі, якая займаецца вырошчваннем яблыкаў у адмысловых гаспадарках на тэрыторыі краіны.
Яблыня пераважае ўсе астатнія культуры ў структуры пладова-ягадных насаджэнняў краіны. Яе пасадкі займаюць каля 55 % усёй плошчы.
Валавы збор
Валавы збор яблыкаў у тыс. тон. У Беларусі адзначаецца скарачэнне плошчы насаджэнняў, што звязана з раскарчоўкай непрадуктыўных насаджэнняў для наступнай закладкі новых насаджэнняў у рамках Дзяржаўнай праграмы развіцця аграрнага бізнесу ў Беларусі на 2016—2020 гады (прадугледжана штогадовая пасадка розных садоў на плошчы 500 га).
Ёмістасць рынка
На 2017 год баланс попыту і прапановы на яблыкі выглядаў так :
Варта адзначыць, што ў перыяд міжсезоння (лістапад — чэрвень) аб’ёмы паставак яблыкаў кратна (у 2-3 разы) перавышаюць аб’ёмы паставак у летні перыяд, што ўскосна паказвае на недастатковасць магутнасцяў захоўвання яблыкаў на працягу года.
Імпарт яблыкаў з краін, якія не ўваходзяць у ЕАЭС, тыс. тон.
Такім чынам, можна бачыць, што магутнасць вытворчасці нават напалову не забяспечвае ўнутраныя патрэбы насельніцтва.
IC 5074
IC 5074 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) ў сузор’і Паўлін.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Інэса Васілеўна Байцова
Інэса Васілеўна Байцова (, Горкі, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
У 1959—1964 гадах працавала ў інстытуце «Белдзяржпраект», у 1965—1968 гадах ў інстытуце «Белдзіпрагандаль», у 1968—1970 гадах у Беларускім філіяле УНДІТЭ, у 1971—1978 гадах ў «БелНДІДзіпрасельбудзе», у 1980—1985 гадах кіраўнік брыгады ў інстытуце «Мінскграмадзянпраект».
Член Саюза архітэктараў з 1963 года. Жыве ў Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы: адміністрацыйны будынак у г.п. Краснае Маладзечанскага раёна (1978); у аўтарскім калектыве: інтэр’еры чыгуначнага паштамта каля Казанскага вакзала ў Маскве (1969, у сааўтарстве); малыя архітэктурныя формы для жылых пасёлкаў. Тыпавы праект 320-44 (1973); эксперыментальныя 2-павярховыя жылыя дамы і 14-кватэрны ў калгасе «Чырвоная Змена» Любанскага раёна Мінскай вобласці (1977, у сааўтарстве з Г. Заборскім); эксперыментальны 6-кватэрны жылы дом у пасёлку Мышкавічы Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці (1977, у сааўтарстве з Г. Заборскім); інтэрнат гасцінічнага тыпу ў г. Салігорску (1981, у сааўтарстве); ВА «Беларуськалій» у г. Салігорску (1982, у сааўтарстве).
Вараксін
Вара́ксін — прозвішча. Вядомыя носьбіты:
Баасізм
Баасізм (البعث, ад арабскага «аль-Баас», што азначае «адраджэнне») — арабская ідэалогія, якая ставіць сваёй мэтай стварэнне і развіццё аб’яднанай арабскай дзяржавы пад кіраўніцтвам партыі-авангарду і прагрэсіўнага рэвалюцыйнага ўрада. Ідэалогія заснавана на ідэях Закі аль-Арсузі, Мішэля Афляка і Салаха ад-Дын Бітара.
Баасісцкае грамадства імкнецца да асветы, адраджэння арабскай культуры і каштоўнасцяў. Яно падтрымлівае стварэнне аднапартыйнай дзяржавы і адхіляе палітычны плюралізм на нявызначаны прамежак часу для выканання сваіх заяўленых мэтаў. Баасізм заснаваны на прынцыпах арабскага нацыяналізму, панарабізму і ідэях сацыяльнага прагрэсу. У галіне рэлігіі ідэалогія прытрымліваецца свецкага падыходу. Баасісцкая дзяржава ў той ці іншай ступені ажыццяўляе дзяржаўнае рэгуляванне эканомікі і імкнецца падтрымліваць грамадскую ўласнасць на сродкі вытворчасці, але ў той жа час выступае супраць ліквідацыі прыватнай уласнасці.
Паняцце «сацыялізм» у баасізме гуляе вялікую ролю. Прыхільнікі баасізму мяркуюць, што сацыялізм — гэта адзіны спосаб развіцця арабскага грамадства.
Партыя Баас знаходзілася ва ўладзе ў Іраку ў 1963 годзе і 1968—2003 гадах і ў сапраўдны момант з’яўляецца кіруючай партыяй Сірыі. Для абодвух рэжымаў характэрныя аўтарытарызм, пераслед палітычнай апазіцыі і забарона на крытыку іх ідэалогіі. Аднак абодва дадзеных рэжыму вызначаюцца хутчэй як неабаасісцкія, паколькі рэалізаваная ў іх на практыцы ідэалогія значна адрозніваецца ад арыгінальнай дактрыны Афляка або Бітара, напрыклад, ні адна з кіруючых баасісцкіх партый не ставіла і не ставіць сваёй мэтай аб’яднанне арабскага свету.
Брацк
Брацк (Братск) — горад (з 1955) у Расіі, з’яўляецца горадам абласнога падпарадкавання ў Іркуцкай вобласці. Насельніцтва 256,6 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1955 годзе.
Горад размешчаны на беразе Брацкага вадасховішча на рацэ Ангара. Асноўныя прадпрыемствы: Брацкая ГЭС, Брацкі алюміневы завод, лесапрамысловы комплекс, цэлюлоза-картонны камбінат, завод ферасплаваў.
Дзмітрый Васілевіч Грыгаровіч
Дзмітрый Васілевіч Грыгаровіч (Дми́трий Васи́льевич Григоро́вич; 19(31) сакавіка 1822 — 22 снежня 1899 (3 студзеня 1900), Пецярбург) — рускі пісьменнік.
Біяграфія
Нарадзіўся 19 (31) сакавіка 1822 года ў вёсцы Чэрэмшан (Нікольскае) Стаўрапольскага павета Сімбірскай губерні.
Яго бацька-дваранін быў адстаўным гусарам, служыў аканомам у маці пісьменніка В. А. Салагуба; купіў маёнтак Дулебіна ў Кашырскім павеце Тульскай губерні. Маці — францужанка Сідонія дэ Вармон (прозвішча па першым мужы; у Расіі — Сідонія Пятроўна). Грыгаровіч вырас у выхаванні маці і бабулі, у ранняй маладосці недастаткова добра валодаў рускай мовай, доўга гаварыў з французскім акцэнтам.
У 1858—1859 гадах Грыгаровіч па даручэнні марскога міністэрства здзейсніў падарожжа вакол Еўропы і апісаў яго ў шэрагу нарысаў, якія носяць агульную назву «Карабель Рэтвізан».
Памёр 22 снежня 1899 (3 студзеня 1900) (па іншых звестках 26 снежня) у Пецярбургу.
NGC 2475
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пажар на бульвары Шаўчэнкі ў Мінску
Пажар на бульвары Шаўчэнкі ў Мінску — здарэнне, якое адбылося ў Мінску на бульвары Шаўчэнкі, 4 у ноч на 17 снежня 2022 года. Пажар адбыўся па прычыне выбуху газавага абсталявання і ў выніку яго загінулі 6 чалавек, сярод якіх было 1 дзіця 2011 г. н., шпіталізаваны яшчэ 3 чалавекі, сярод якіх таксама 1 дзіця і каля 20 чалавек эвакуіяваны з дому. Па выніках трагедыі міністр энергетыкі В. Каранкевіч заявіў аб намеры ўзмацніць кантроль за эксплуатацыяй газавага абсталявання.
26 ліпеня 2023 года на сайце Следчага камітэта РБ было апублікавана, што "выбух адбыўся ў выніку наўмысных дзеянняў двух жыхароў гэтага дома. Уначы 17 снежня фігуранты вылілі на падлогу ў кватэры больш за 10 літраў лёгкай на загаранне вадкасці і пашкодзілі газавае абсталяванне на кухні, чым стварылі выбухованебяспечную канцэнтрацыю газапаветранай сумесі. Пасля гэтага яны ініцыявалі ўзгаранне, што прывяло да выбуху, які пашкодзіў уваходныя дзверы ў памяшканне і, разам з полымем, распаўсюдзіўся па пад'ездзе. Сілы выбухной хвалі хапіла, каб выбіць уваходныя дзверы ў яшчэ адну кватэру на іншым паверсе, дзе загінула сям'я з дзіцем. Акрамя таго, сярод жыхароў дома таксама былі пацярпелыя ў выніку атручэння прадуктамі гарэння і абвальвання канструкцый ".
Ляхавіцкі дэканат
Ляхавіцкі дэканат — дэканат Пінскай дыяцэзіі Рымска-каталіцкага касцёлу Беларусі.
Транквіла Крэмона
Транквіла Крэмона (іт. Tranquillo Cremona;,  — , ) — італьянскі мастак, ілюстратар, заснавальнік руху скапільятура ў жывапісе XIX стагоддзя.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Ламбардыі. Брат матэматыка Луіджы Крэмона. У 1848—1849 г. вучыўся ў рысавальнай школе пад кіраўніцтвам Чэзарэ Ферэры.
У 1852—1859 гадах жыў у Венецыі. Навучаўся жывапісу ў Венецыянскай акадэміі прыгожых мастацтваў у Джавані Карнавалі. Студэнтам быў уражаны майстэрствам венецыянскіх жывапісцаў XV—XVI стагоддзяў, больш чым мастакоў традыцыяналістаў акадэміі. Быў зачараваны багаццем каляровай гамы і тэндэнцыі растушавання ліній, якія адрозніваюць некаторыя карціны позняга Тыцыяна.
У Венецыі Т. Крэмона атрымаў шэраг узнагарод у конкурсах студэнцкіх работ, і трохгадовую стыпендыю ўрада Аўстра-Венгрыі.
У 1859 годзе, каб пазбегнуць прызыву на аўстрыйскую ваенную службу, мастак пераехаў у Мілан, дзе стаў заснавальнікам і актыўным членам руху скапільятура.
Ястшэмбе-Здруй
Ястшэмбе-Здруй (Jastrzębie-Zdrój) — горад на правах павета ў Польшчы, у Сілезскім ваяводстве.
Адлегласць па прамой паміж гарадамі Ястшэмбе-Здруй — Мінск 733 км, да Варшавы — 302 км.
Насельніцтва — 91 168 жыхароў (2014 год).
Прамысловасць прадстаўленая чорнай металургіяй, машынабудаваннем, хімічнай, шкляной, харчовай і інш.
Аўстраазіяцкія мовы
А́ўстраазія́цкія мовы (радзей: мон-кхмерскія) — сям’я моваў, якія распаўсюджаныя адасобленымі арэаламі ў Паўднёва-Усходняй і Паўднёвай Азіі. Сярод гэтых моваў толькі кхмерская й в’етнамская маюць вялікую колькасць носьбітаў і параўнальна вялікі арэал распаўсюджання, толькі тры мовы — кхмерская, в’етнамская, монская, маюць даўнюю літаратурную традыцыю. Астатнія аўстраазіяцкія мовы, як правіла, маюць адносна невялікую колькасць носьбітаў, ня маючы афіцыйнага статусу і вялікага моўнага арэалу.
Лінгвістычны партал Ethnologue у складзе аўстраазіяцкай сям’і налічвае прынамсі 171 мову. Аўстраазіяцкую сям’ю моваў традыцыйна прынята дзяліць на дзве галіны: мон-кхмерскую й мунда, якія, у сваю чаргу, разгаліноўваюцца на 13—14 групаў.
Іншыя класіфікацыі прапаноўваюць падзел аўстраазіяцкае сям’і на 3 галіны: мунда, кгасі-кгму і ўласна мон-кхмерскую. Паводле іншых прапаноўваецца адмова ад мон-кхмерскае галіны ўвогуле, перамяшчаючы тэрмін мон-кхмерскія мовы ў значэнне сіноніму тэрміну аўстраазіяцкія мовы.
Аўстраазіяцкія мовы геаграфічна блізкія да моваў індаеўрапейскай, сіна-тыбэцкай, тай-кадайскай, аўстранезійскай і дравідыйскай сем’яў, якія, аднак з’явіліся ў рэгіёне пазней за аўстраазіяцкія. Генетычныя даследаванні носьбітаў аўстраазіяцкіх моваў сведчаць пра паходжанне іх продкаў у рэгіёне сучаснай Індыі ды іх міграцыі ў рэгіён Паўднёва-Ўсходняй Азіі з даліны ракі Брахмапутра.
Асноўныя рысы
У фанетыцы й фаналогіі адзначаецца прысутнасць вялікае колькасці галосных, а таксама тры віды іх супрацьпастаўлення: паводле рэгістру, паводле мадальнага або прыдыхальнага голасу альбо паводле мадальнага або рыпучага голасу ; мовы пэарскай і некаторыя мовы віецкай галінаў могуць мець тры або нават чатыры віды супрацьпастаўлення галосных. Некаторыя з аўстраазіяцкіх моваў страцілі супрацьпастаўленне паводле рэгістру, замест чаго развіліся дыфтонгі або, як, напрыклад, у в’етнамскай мове, тоны.
Гісторыя
У сучаснай лінгвістыцы праводзяцца дасьледаванні па рэканструкцыі прааўстраазіяцкай мовы. Сярод падобных працаў адзначаюцца параўнальны слоўнік мон-кхмерскіх моваў брытанскага лінгвіста Г. Л. Шорта. Тым не менш, адносна слаба засведчаныя мовы мунда, распаўсюджаныя на ўсходзе і ў цэнтры Індыі.
Паводле Сыдўэла падаецца наступная рэканструкцыя інвентару зычных у прааўстраазіяцкай мове:
Гук *ʄ лепей захоўваецца ў катуйскіх мовах, якія распаўсюджаныя на паўднёвым усходзе Лаоса і паўночным усходзе В’етнама. Згодна з тэорыяй Сыдўэла прарадзіма носьбітаў аўстраазіяцкіх моваў месцілася ў сярэднім цячэньні ракі Мэконг, што ў раёне сутыка межаў Камбоджы, Лаоса й Тайланда. Ім жа прапаноўваецца тэорыя, паводле якой распад прааўстраазіяцкай мовы адбыўся значна пазней, прыблізна ў 2000 г. да н.э. .
Класіфікацыя
Сучаснымі лінгвістамі традыцыйна прызнаецца падзел аўстраазіяцкае моўнае сям’і на дзве галіны: мон-кхмерскую (Паўднёва-Ўсходняя Азія, Паўночна-Ўсходняя Індыя, Нікабарскія астравы) і галіну мунда (часткова ўсходняя ды цэнтральная Індыя, пэўныя раёны Банглядэш). Тым ня менш, існуе мала апублікаваных трывалых доказаў на карысць падобнай класіфікацыі.
Узаемнае дачыненне ніжэй пададзеных групаў унутры аўстраазіяцкай сям’і з’яўляецца прыдметам дыскусіяў. У дадатак да гэтага, ніжэй прыведзеныя іншыя варыянты класіфікацыі, якія адмаўляюць мон-кхмерскую галіну наогул. Між тым, для любой з падобных класіфікацыяў на цяперашні час апублікаваная малая колькасць інфармацыі. Апрача таго, існуюць гіпотэзы, згодна з якімі сцвярджаецца пра наяўнасць субстрату іншых аўстраазіяцкіх моваў у некаторых не-аўстраазіяцкіх мовах: у ачэскай (поўнач Суматры), чамскіх мовах (Паўднёва-Ўсходняя Азія) і мовах даяк (Калімантан).
Паводле Сыдўэла
Паводле Сыдўэла ў лексыкастатыстычным даследаванні 36 аўстраазіяцкіх моваў, была ўсталяваная наяўнасць падабенстваў амаль усіх аўстраазіяцкіх моваў, акрамя мунда і нікабарскіх, з багнарскімі і катуйскімі мовамі, згодна з чым Сыдўэл прыйшоў да высновы, што дадзеныя мовы патрэбна разглядаць як роўнааддаленыя адна да адной. Паводле Сыдўэла й Блэнча таксама высунутая гіпотэза пра існаванне кгасі-палаўнскай групы, якая падзяляе шмат рысаў з мовамі кгму. Імі ж было высунутае меркаванне пра прыналежнасць да аўстраазіяцкіх моваў шомпэнскай мовы — ізаляванай і мала даследаванай мовы, што распаўсюджаная на востраве Вялікі Нікабар Нікабарскіх астравоў.
Паводле Дыфлёта
Ж. Дыфлёт, адзін з спэцыялістаў па аўстраазіяцкіх мовах, ажыцьцявіў спробу класіфікацыі аўстраазіяцкіх моваў на аснове наяўнасці ў іх агульных інавацыяў, якія, аднак, як іншыя доказы тых ці іншых класіфікацыяў, не былі апублікаваныя:
Гэты варыянт класіфікацыі ўзгадняецца з некаторымі даследаваннямі адносна шляхоў міграцыі Y-храмасомнай гаплягрупы O2a1-M95, але тэрміны, атрыманыя ў даследаваннях, значна старэйшыя за лічбы, што даюцца ў лінгвістычных даследаваннях
Паводле Пэйраса
Існуе класіфікацыя паводле Пэйраса, у якой выкарыстаныя лексыкастатыстычныя мэтады і якая засноўваецца на адсоткавай дзелі агульных супадзенняў у лексыцы. Гэты варыянт класіфікацыі высоўвае гіпотэзу, што некаторыя з аўстраазіяцкіх моваў могуць быць больш аддаленыя адна ад адной у выніку ўзаемных моўных кантактаў. Ніжэй прыведзены схематычны варыянт гэтае класіфікацыі, а таксама дрэва гэтае класіфікацыі на выяве справа (з датамі падзелу).
Іншая класіфікацыя, прынятая Дыфлётам у 1974 годзе, выкарыстоўваецца энцыкляпедыяй «Брытаніка» і, з некаторымі нюансамі, лінгвістычным парталам Ethnologue. Між тым, ад гэтай класіфікацыі адмовіўся сам ейны аўтар.
Пісьмовасць
Найбольш рапасўюджаныя мовы сям’і, в’етнамская й кхмерская, выкарыстоўваюць у пісьмовасці лацініцу і кхмерскае пісьмо адпаведна. Кхмерскае пісьмо паходзіць ад старажытнаіндыйскага складовага пісьма брагмі, ад брагмі паходзяць таксама пісьмовасьці няроднасных тайскай і лаоскай моваў — тайская ды лаоская пісьмовасьць выкарыстоўваюцца ў пісьмовасьці некаторых малых аўстраазіяцкіх народаў. Мовы санталі, сора і го (распаўсюджаныя ў Індыі) маюць уласныя пісьмовасьці. Пісьмовасьці для санталі й сора створаныя ў ХХ ст. уласнай інтэлігенцыяй, для го — у ХІІІ ст. У пачатку ХХ ст. для малых народаў Лаосу выкарыстоўвалася ўласнае пісьмо — кгом.
Чак Паланюк
Ча́рльз Ма́йкл «Ча́к» Пала́нюк, або Паланік (Charles Michael «Chuck» Palahniuk [ˈpɔːlənɪk];  21 лютага 1962,, Вашынгтон, ЗША) — сучасны амерыканскі сатырычны пісьменнік і  журналіст, які жыве ў Портлендзе (Арэгон). Найболей вядомы як аўтар адзначанай мноствам прэмій кнігі «Байцоўскі клуб», па якой у 1999 годзе Дэвідам Фінчэрам быў зняты. Мае ўкраінскія карані.
Прозвішча
Існуюць розныя варыянты вымаўлення прозвішча «Palahniuk». Сапраўды, на тэрыторыі Украіны, яно вымаўляецца як «Палагню́к», захаваўшы ўсе традыцыі. Пераклад «Байцоўскага клуба» на ўкраінскую мову першапачаткова захаваў прозвішча менавіта як «Палагню́к», дэманструючы ўкраінскасць амерыканскага пісьменніка.
Чак у інтэрв’ю «The Guardian» сказаў, што яго прозвішча варта прамаўляць: Paula-nick (Пала-нік). На яго афіцыйным вэб-сайце размешчана сямейная легенда, згодна з якой так вымаўляць сваё прозвішча вырашылі яго бабуля і дзядуля Пола (Paula) і Нік (Nick), імёны якіх былі сугучныя прозвішчу.
Так шмат Паланікаў выдалілі літары з прозвішча. Мы захавалі ўсе літары, але мы, верагодна, вымаўляем яго горш. Стары свет вымаўляе яго як PAH-la-NYOOK
У інтэрв’ю расійскаму выданню «», Чак распавёў такую гісторыю:
Аднойчы бацькі павялі нас на могілкі, дзе пахаваныя нашы дзед і бабка. Да таго часу, пакуль мы з братам і сёстрамі не ўбачылі надмагіллі, мы паняцця не мелі, як звалі нашых бабку і дзеда. У гэты момант — які павінен быць поўны смутку і павагі — мы ўбачылі дзіўнае супадзенне. Мая сям’я заўсёды прамаўляла нашу прозвішча як «Пала-Нік» і аказалася, што так клікалі нашых бабулю і дзядулю. Гэта нас так рассмяшыла (нам тады было ад 7 да 12 гадоў). Паколькі нашы бацькі былі ў некалькіх кроках, бацька прынёс кветкі на магілу, то мы стрымліваліся, як маглі, каб яны нас не пачулі.
Да кар'еры
Нарадзіўся ў, Вашынгтон, у сям'і Кэрал і Фрэда Паланіка і вырас у вагончыку ў горадзе. Калі Чаку было 14 гадоў, бацькі разышліся і сталі жыць асобна. Пазней яны развяліся, таму часта пакідалі яго і яшчэ трох братоў з дзядулем і бабуляй па матчынай лініі на іх ранча ва ўсходняй частцы штата Вашынгтон. Дзед Паланіка быў украінцам, які эміграваў у ЗША праз Канаду і застаўся ў Нью-Ёрку ў 1907 годзе. Сам Чак Украіну не наведваў, хоць там жыве яго брат. У 2009 годзе маці Паланіка памерла ад раку.
Жадаючы рабіць у сваім жыцці нешта большае, чым звычайную працу, Паланік стаў валанцёрам у прытулку для бяздомных. Пасля гэтага некаторы час працаваў валанцёрам у хоспісе. Ён займаўся перавозкай невылечна хворых людзей на сустрэчы так званых «груп падтрымкі». Пазней гэтая праца знайшла сваё адлюстраванне ў кнізе «Байцоўскі клуб», дзе галоўныя герой і гераіня з мэтай эмацыйнай разрадкі наведваюць менавіта такія групы падтрымкі. Паланік кінуў гэтую працу пасля таго, як памёр адзін з хворых, які стаў яму асабліва блізкім.
«Байцоўскі клуб»
Паланік пачаў сваю пісьменніцкую кар'еру прыблізна ў 35-гадовым узросце. Паводле таго, што казаў Чак, ён пачаў пісаць пасля наведвання курсаў пісьменніцкага майстэрства, якія вёў, куды ён хадзіў, каб завесці новых сяброў. Спанбауэр моцна паўплываў на мінімалістычны пісьменніцкі стыль Паланіка. Яго першая кніга «Бяссонне: Калі ты жыў тут, то быў ужо дома» так і не была апублікаваная, так як Паланік расчараваўся ў сюжэце (невялікая частка гэтай кнігі была выкарыстаная пазней у «Байцоўскім клубе»). Калі ён паспрабаваў апублікаваць наступны раман «Невідзімкі» (тады ён яшчэ называўся «Маніфест»), выдавец адхіліў яго як занадта абуральны. Гэта прымусіла аўтара зрабіць свай наступны твор «Байцоўскі клуб» яшчэ больш абуральным на злосць выдаўцу. «Байцоўскі клуб» пісаўся ў вольны ад працы час. Спачатку, у 1995 годзе, ён быў апублікаваны ў выглядзе кароткага аповяду ў зборніку «Pursuit of Happiness». Затым Паланік разгарнуў яго ў паўнавартасны раман. Насуперак чаканням, выдавец захацеў яго апублікаваць.
Першае выданне кнігі ў цвёрдай вокладцы было даволі паспяховым, яно атрымала станоўчыя водгукі і некалькі ўзнагарод, але, нягледзячы на ​​гэта, ажыятаж даволі хутка спаў. Паланік спрабаваў знайсці літаратурнага агента, але так і не змог гэтага зрабіць да заканчэння публікацыі рамана. Пасля таго, як да рамана праявіў цікавасць Галівуд у асобе студыі «20th Century Fox», Паланік падпісаў кантракт з акцёрам і літаратурным агентам. Хіберт пасля выступіў пасярэднікам у падпісанні пагаднення паміж пісьменнікам і кінастудыяй для запуску ў вытворчасць кінаадаптацыі рамана. У 1999 годзе, праз тры гады пасля публікацыі рамана, Дэвід Фінчэр зняў фільм. З пункту гледжання касавых збораў фільм быў правалены, нягледзячы на ​​тое, што ён лідыраваў у ЗША першы тыдзень пракату, рэакцыя крытыкаў таксама была неадназначнай, хоць у асноўным і станоўчай. Аднак культавы статус прыйшоў да карціны пасля выхаду на DVD. Пасля выхаду фільма, кніга тройчы перавыдавалася з мяккімі вокладкамі ў 1999, 2004 гадах (з новым прадмовай аўтара пра поспех экранізацыі) і 2005 годзе (з новым пасляслоўем).
Падзеі, якія паўплывалі на далейшую кар'еру
Выпраўленыя і дапоўненыя выданні «Невідзімак» і яго чацвёртага рамана «Ацалелы» былі апублікаваныя ў 1999 годзе, зрабіўшы Паланіка культавай фігурай. Некалькімі гадамі пазней ён стварыў свой першы бэстсэлер па версіі «New York Times» — раман «Удушша». Дзякуючы гэтаму наступныя кнігі аўтара мелі значны поспех. Такім чынам мог арганізаваць проматуры, падчас якіх ён чытаў урыўкі з сваіх новых, яшчэ неапублікаваных твораў.
У 1999 годзе ў жыцці Паланіка адбылася падзея, паўплывала на яго далейшае творчасць: яго бацька Фрэд Паланік пачаў сустракацца з жанчынай па імі Донна Фантэйн, з якой ён пазнаёміўся праз службу шлюбных аб’яваў. Гэтая жанчына адправіла свайго былога бойфрэнда Дэйла Шэклфорда ў турму за згвалтаванне. Шэклфорд пакляўся забіць Фантэйн, як толькі выйдзе з турмы. Чак Паланіка быў упэўнены, што праз службу шлюбных аб’яў Фантэйн шукала «самага моцнага чалавека, якога толькі можна знайсці», каб абараніцца ад Шэклфорда, а бацька Чака адпавядаў дадзенай характарыстыцы. Пасля вызвалення Шэклфорд высачыў Фантэйн і Паланіка-старэйшага да хаты Донны, куды яны вярталіся пасля спаткання, застрэліў абодвух, аднёс іх цела ў дом і падпаліў яго. Увесну 2001 года Дэйла Шэклфорда прызналі вінаватым у падвойным забойстве і прысудзілі да смяротнага пакарання. Пасля гэтых падзей Чак Паланік пачаў працу над кнігай «Калыханка». Сам аўтар сцвярджае, што пісаў гэты раман для таго, каб самому разабрацца: ці заслужыў Шэклфорд смяротны прысуд.
Вясной 2003 года Паланік даў інтэрв'ю Карэн Вэлбі карэспандэнту часопіса «Entertainment Weekly». Падчас інтэрв'ю Паланік часта згадваў пра свайго партнёра. Да таго часу многія былі ўпэўненыя, што Паланік жанаты (некаторыя СМІ запэўнівалі, што ў яго ёсць жонка), калі на самай справе ён жыў са сваім хлопцам. Пазней Паланік сцвярджаў, што Вэлбі ўключыла дадзеную інфармацыю ў артыкул без яго згоды. У адказ ён размясціў на сваім вэб-сайце напоўнены абурэннем аўдыёзапіс, у якім толькі пацвердзіў сваю гомасексуальнасць, а таксама ў абразлівых інтанацыях адазваўся аб Вэлбі і яе родных. Аднак трывога Паланіка не мала пад сабой глебы, так як артыкул Вэлбі не раскрываў нічога з яго асабістага жыцця, акрамя таго, што ён не жанаты. Пазней аўдыёзапіс быў выдалены з яго вэб-сайту, з-за чаго некаторыя прыхільнікі вырашылі, што Паланік саромеецца сваёй гомасексуальнасці. Як сказаў Дэніс Відмаер, адміністратар сайта, запіс быў выдалены не з-за таго, што там гаворыцца пра сексуальную арыентацыю пісьменніка, а з-за бесстаронніх выказванняў у адрас Вэлбі. Пасля гэтага пісьменнік змясціў на сваім сайце новы аўдыёзапіс, у якім прасіў сваіх прыхільнікаў не звяртаць увагі на мінулыя падзеі. Ён таксама папрасіў прабачэння за свае паводзіны; прызнаўся, што шкадуе аб зробленым. Зараз Паланік — адкрыты гей і, згодна з біяграфічным нарысам і інтэрв'ю ў  ў маі 2008 года, разам з партнёрам, імя якога не называецца, жыве ў «старым царкоўным будынку на ўскраіне амерыканскага гарадка Ванкувер».
«Кішкі» і наступныя творы
Часопіс «Playboy» апублікаваў гэтыя апавяданні ў сакавіцкім выпуску 2004 года. Акрамя таго, Паланік дазволіў ім апублікаваць яшчэ адну навэлу, але выдаўцам яна падалася занадта рэзкай. У рамках проматура творы «фантастычна выдумкай» летам 2004 года ён зноў чытаў апавяданне «Кішкі», пасля чаго колькасць выпадкаў страты прытомнасці вырасла да 53, а ў наступны раз — да 60 (падчас проматура выдання "Дзённіка" ў мяккай вокладцы). Увосень таго ж года пісьменнік пачаў проматур новага выдання рамана «Прывіды», дзе зноў працягнуў чытаць «Кішкі». Падчас чытання 4 кастрычніка 2004 года ў горадзе Боулдер (Каларада) лік якія страцілі прытомнасць павялічылася да 67 чалавек. Апошняя страта прытомнасці зафіксавана 28 траўня 2007 года ў горадзе Вікторыя (Брытанская Калумбія), дзе пяць чалавек ўпалі ў непрытомнасць, адзін з якіх стукнуўся галавой аб дзверы, спрабуючы пакінуць аўдыторыю. Паланіка, падобна, гэтыя прыпадкі не асоба хвалююць, так як прыхільнікі працягваюць чытаць «Кішкі» і іншыя творы аўтара. У пасляслоўі апошняга выпуску «Зданяў» Паланік напісаў, што за ўвесь час чытання апавядання «Кішкі» адбылося 73 выпадкі страты прытомнасці.
Таксама ў 2003 годзе выйшла адна з немастацкіх кніг Паланіка — раман «Уцекачы і валацугі» — аўтабіяграфічны твор. Па структуры гэты раман нагадвае даведнік для турыстаў, які Паланіка прысвячае горадзе Портленд, дзе пісьменнік жыў і працаваў. А ў 2005 годзе выйшаў раман «Прывіды» — раман, які складаецца з некалькіх дзесяткаў асобных гісторый. Падчас проматура гэтага рамана ў 2005 годзе ў Маямі Паланік паведаміў, што «Прывіды» з’яўляюцца апошняй кнігай з «трылогіі жаху», якая ўключае таксама творы «Калыханка» і «Дзённік». Акрамя таго, пісьменнік распавёў, што рыхтуецца да выдання раман «Рэнт: біяграфія Бастэра Кейсі» будзе першым з «навукова-фантастычнай трылогіі». У 2008 годзе Паланік правёў тыдзень на Clarion West Writers Workshop, чытаючы лекцыі для 18 студэнтаў пра метады пісьма і тэорыі белетрыстыкі.