cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Краснапольскі гісторыка-этнаграфічны музей
У музеі дзейнічаюць 4 экспазіцыйныя і выставачная залы. Экспазіцыя «Боль Чарнобыля» прадстаўлена фотаздымкамі і дакументамі, якія расказваюць аб ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі ў Краснапольскім раёне, перасяленні жыхароў раёна з забруджаных месцаў, аб пакінутых населеных пунктах раёна, аздараўленні і адпачынку дзяцей. Змешчаны пералік адселеных вёсак Краснапольшчыны. Частку залы займае дыярама «Радаўніца», прысвечаная ўшанаванню памяці продкаў у пакінутых сёлах.
Святаслаў Варламавіч Дзянісаў
Святасла́ў Варла́мавіч Дзяні́саў (Святослав Варламович Денисов; 10 верасня 1878 года, станіца Луганская, Вобласць Войска Данскога — 29 красавіка 1957 года, горад Стратфард, штат Канектыкут) — рускі ваеначальнік. Генеральнага штаба генерал-лейтэнант (06.1918), удзельнік Першай сусветнай вайны, камандуючы Данскімі арміямі Усевялікага Войска Данскога і Упраўляючы ваенна-марскім аддзелам (міністэрствам) Нарады кіраўнікоў УВД (Данскі ўрад) падчас Грамадзянскай вайны.
Мікалай Нілавіч Бурдэнка
Мікалай Нілавіч Бурдэнка (, вёска Каменка, Ніжнеломаўскі павет, Пензенская губерня, Расійская Імперыя —, Масква, СССР) — рускі і савецкі хірург, заснавальнік расійскай нейрахірургіі. Выпускнік, пазней прафесар Юр’еўскага універсітэта. Ганаровы член Лонданскага каралеўскага таварыства хірургаў і Парыжскай акадэміі хірургіі.
У якасці ўрача прымаў удзел у Першай сусветнай вайне, дзе выявіў сябе як буйны арганізатар медыцынскай службы рускай арміі. З 1937 — галоўны хірург-кансультант Савецкай Арміі. Арганізатар і першы прэзідэнт Акадэміі медыцынскіх навук СССР (з 1944). Навуковая і арганізацыйная дзейнасць Бурдэнка ахоплівае шэраг буйнейшых раздзелаў хірургіі і сумежных з ёй абласцей: распрацоўка пытанняў патагенезу і лячэння шоку; вывучэнне працэсаў у нервовай сістэме пры аперацыйным умяшанні і вострых траўмах; даследаванне мазгавых з’яў пры пухлінах і траўмах ЦНС; працы па ваенна-палявой хірургіі.
Метады аперацый, названыя імем Бурдэнкі
Вядомыя метады правядзення хірургічных аперацый, названыя імем Бурдэнкі :
Метад Бурдэнкі — закрыццё пашкоджання ў сценцы верхняга сагітальнага сінуса з выкарыстаннем лоскута з вонкавага лістка цвёрдай абалонкі галаўнога мозгу.
Васкулярызацыя печані па Бурдэнка — падшыванне вялікага сальніка да фібрознай абалонкі печані для паляпшэння яе кровазабеспячэння.
Аперацыя Бурдэнкі -
Круглянскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей
Круглянскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей — музей у г.п. Круглае, размешчаны па Савецкай вуліцы, 40.
Экспазіцыя
Найбольш цікавымі з’яўляюцца калекцыі абразоў ХІХ ст. (каля 50 адзінак захоўвання), старадрукаваных кніг (царкоўны статут, псалтыр, «Жыціе і пакуты святой велікамучаніцы Варвары» i інш.), дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (экспанаты з саломы, роспіс і разьба па дрэве), народных музычных інструментаў, жывапісу, прадметаў побыту і этнаграфіі, беларускага нацыянальнага касцюма, нумізматыкі (манеты Візантыі, Рэчы Паспалітай, манетны скарб XVII ст. і інш.), фалерыстыка.
Усе экспанаты размешчаны у 6 залах. Дзейнічаюць 4 экспазіцыі.
Фаталіпея
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Апаран (арм.: Ապարան), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Партрэт Януша Радзівіла (Шульц)
Партрэт Януша Радзівіла, гетмана вялікага літоўскага, намаляваны прыдворным мастаком польскіх каралей. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь.
Гісторыя
Паходзіць з калекцыі Радзівілаў у Нясвіжы (№ 71; да 1941). Захоўваўся ў Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР да 1941 года, фондах Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны (з 1948), у Дзяржаўным музеі БССР (з 1957 да 1968).
Рэстаўрыраваны ў 4 чвэрці XIX стагоддзя, потым у Дзяржаўным Рускім музеі М. М. Маркавым і А. Б. Брындаравым у 1966—1976 (Ленінград).
Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі (Мінск).
Апісанне
На партрэце Януш паказаны ў доўгім аксамітным жупане карычнева-залацістага колеру, са стаячым каўняром, які зашпілены да таліі на рад шчыльна пасаджаных залатых гузікаў з устаўкамі каштоўных камянёў. Жупан падперазаны мяккім персідскім ці кітайскім поясам у тон жупану, зверху накінута на плечы ярка-чырвоная, падбітая чорным футрам дэлія, сашчэпленая пад горлам круглай залатой чапрагай, якая дапаўняецца шырокім залатым з камянямі ланцугом з фігурнай засцежкай.
На нагах саф’янавыя боты жоўтага колеру з вострым наском і невялікім (на палову пяты) слоеным скураным абцасам. Галава Януша Радзівіла па шляхецкім звычаі высока падбрыта, толькі на макушцы пакінуты традыцыйны чуб. Збрытая і бародка, замест яе — доўгія вусы.
Копіі
У Нацыянальным музеі ў Варшаве (інв. 1851) ёсць копія «» з серыі партрэтаў у лаўровым вянку, які да 1950 года захоўваўся у МГВАВ.
Двур-Кралавэ-над-Лабэм
Двур-Кралавэ-над-Лабэм (Dvůr Králové nad Labem (літаральны пераклад — двор каралевы на Лабе), Königinhof an der Elbe) — горад у Чэхіі, у Кралавеградзецкім краі, на рацэ Эльба.
Насельніцтва 16,1 тыс. чал. (2004). Плошча 35,8 км².
Развіты тэкстыльная (баваўняна-папяровая) прамысловасць і машынабудаванне.
Усакіна (мемарыяльны комплекс)
Мемарыяльны комплекс «Усакіна» — мемарыяльны комплекс, знаходзіцца за 400 м на паўночны ўсход ад вёскі Усакіна. Будаўніцтва комплексу вялося метадам народнай будоўлі па праекту архітэктара А. П. Калніньша ў 1985 годзе. Мемарыял быў рэканструяваны ў 2021 годзе.
Апісанне
Мемарыял аб’ядноўвае 4 помнікі. Пачынаецца комплекс мемарыяльным знакам у гонар Магілёўскага падпольнага абкама партыі. У 1943—1944 гадах тут базіраваўся Магілёўскі падпольны абкам КП(б) Беларусі і штаб ваенна-аператыўнай групы партызанскіх злучэнняў. Крыху далей размешчаны могілкі мемарыяла, у якіх знаходзіцца 18 брацкіх магіл. Сюды былі перавезены рэшткі загінулых партызан, пахаваных у розных месцах Усакінскага лесу.
На чорных плітах гранітнай сцяны Памяці больш за 400 імён загінулых герояў. Над брацкімі магіламі ўзвышаецца фігура салдата, адлітая з бронзы. Полымя Вечнага агню выбіваецца з чашы ў форме зоркі. Непадалёк у лесе — партызанскі лагер. Тут амаль усе так, як было ў сапраўдным паселішчы народных мсціўцаў: партызанскія зямлянкі, хлебапякарня, калодзеж-журавель, кухня. У цэнтры — штабныя зямлянкі, дзе распрацоўваліся і абмяркоўваліся планы баявых аперацый, зямлянка медсанчасці, зямлянка для друкарні, дзе рыхтаваліся выпускі партызанскіх газет, лістовак, працаваў друкарскі станок.
Маляўкі (Мінскі раён)
Маля́ўкі (, Малявки) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Сяргей Георгіевіч Малафееў
Сяргей Георгіевіч Малафееў (1901, Вільня —, Пэнлі, Вялікабрытанія) — беларускі ўрач.
Біяграфія
Адзін з заснавальнікаў Беларускага студэнцкага саюза ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні (1920). Закончыў медыцынскі факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя, з 1933 быў дырэктарам павятовага шпіталя ў Свянцянах, працаваў хірургам.
У 1947 трапіў у Вялікабрытанію, у польскі шпіталь у Пэнлі. Працаваў там асістэнтам хірурга і ўрачом на «ўсходніх» параходах. Адыйшоў ад беларускага руху.
Мікуліна (Мінскі раён)
Міку́ліна (, Микулино) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Еўдакіма Раманавіча Раманава
Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Еўдакіма Раманавіча Раманава — краязнаўчы музей у Магілёве, размешчаны па адрасе Савецкая плошча, 1.
Гісторыя
Заснаваны ў Магілёве ў 1867 г. паводле рашэння губернатарскага праўлення як губернскі музей. У 1918 г. аб’яднаны з Магілёўскім царкоўна-археалагічным музеем (адкрыты ў 1897 г.).
У маі 1919 года ў будынку пазямельна-сялянскага банка быў адкрыты Дзяржаўны гістарычны музей пралетарскай культуры. У 1924 годзе музей пралетарскай культуры страціў свой незалежны статус і стаў аддзяленнем Беларускага дзяржаўнага музея (БДМ) у Магілёве. Новы статус вымагаў правядзення структурных і ідэалагічных пераўтварэнняў, якія мусіў ажыццяўляць навуковы калектыў музея, які складаўся з трох чалавек на чале з 21-гадовым выпускніком чэрыкаўскай гімназіі У. Л. Вянюковым, прызначаным на пасаду загадчыка аддзялення ў снежні 1924 г. З дапамогай мясцовых краязнаўцаў была складзена карта глеб акругі. Музейныя калекцыі папоўніліся помнікамі эпохі неаліту з гарадзішча Нямкі, нумізматыкай са знойдзеных на Магілёўшчыне скарбаў, магістрацкімі актамі і кнігамі, старажытнымі гравюрамі з відамі горада, работамі Вато, а таксама мясцовымі царкоўнымі старажытнасцямі, кшталту шлюбных вянкоў, карон, званоў, рыз, крыжоў, у тым ліку плашчаніцы 1566 г. з Чарэйскага манастыра, асабістымі рэчамі Г. Каніскага і інш.
Навуковыя супрацоўнікі распрацавалі структуру экспазіцыі музея, якая складалася з 12 аддзелаў. Падчас яе абмеркавання на радзе БДМ у Мінску экспазіцыя адразу ж падверглася крытыцы з боку П. В. Харламповіча і I. A. Сербава за «ўсёабдымнасць», у прыватнасці, за спробы стварэння аддзелаў электрыфікацыі, асавіяхіма, антырэлігійнага і некаторых іншых. Колькасць аддзелаў у 1927 годзе была зменшана адпаведна галоўнай задачы, якая стаяла перад музеем — вывучэнне мінуўшчыны і прыроды краю.
Музей меў наступную структуру:
Развіццё Магілёўскага музея стрымлівалася рашэннем гарадскіх улад, прынятым яшчэ ў пачатку 1920-х гг., аб выдзяленні часткі памяшканняў Сялянскага банка пад жыллё. Вядома, што У. Л. Вянюкоў на працягу доўгага часу вёў беспаспяховую барацьбу з магілёўскім выканкамам за высяленне з музейнага будынка жыхароў. У 1927 г. з-за неасцярогі жыхароў у музеі здарыўся пажар.
У лістападзе 1929 года кіраўніцтва БССР прыняло рашэнне аб перамяшчэнні каштоўнасцей са сталіцы рэспублікі ў Магілёў, далей ад магчымай лініі фронту. Тады з БДМ у магілёўскае аддзяленне былі перавезены крыж Еўфрасінні Полацкай, рукапіснае Евангелле першай трэці XVI стагоддзя, шэраг жывапісных палотнаў. З антыкварнага фонду СССР былі перададзены залатыя ўпрыгожванні з раскопак Пампеі, сярэбраная булава Жыгімонта III, старажытныя келіхі, тытунёўкі, гадзіннікі, пярсцёнкі з каштоўных металаў, абразы, старадрукі.
У 1932 г. дырэктар Магілёўскага краязнаўчага музея У. Л. Вянюкоў пераехаў у Мінск. У тым жа годзе ў будынку былога банка размясціўся Магілёўскі абкам УКП(б). Падчас кароткатэрміновага выканання абавязкаў дырэктара І. Х. Юшчанка, у 1933 г. па загаду мясцовага партыйнага кіраўніцтва музей адміністрацыйна высялілі з будынка былога Сялянскага банка. З дапамогай міліцыі і студэнтаў фондавыя калекцыі і разманціраваную экспазіцыю са значнымі стратамі за 24 гадзіны перавезлі ў невялікі, непрыстасаваны будынак па вул. Леніна. Праз непрацяглы час там была разгорнута экспазіцыя па гісторыі савецкага грамадства. Але прадметы старажытнасці (крыж Еўфрасінні Полацкай, Слуцкае Евангелле і іншыя кнігі, іконы, ювелірныя вырабы і інш.) засталіся ў браніраваным пакоі-сейфе на першым паверсе банкаўскага будынка. Гэта спецсховішча дзейнічала ў магілёўскім акругкаме КП(б)Б да пачатку Вялікай Айчыннай вайны.
У студзені 1934 г. на пасаду дырэктара музея быў прызначаны 32-гадовы архіварыус партархіва ЦК КП(б)Б І. С. Мігулін, які кіраваў музеем да чэрвеня 1941 г. Ва ўмовах жорсткага ідэалагічнага дыктату і адсутнасці адпаведнага экспазіцыйнага памяшкання ён сканцэнтраваў сваю ўвагу на выставачнай дзейнасці, а таксама на ахове нерухомай гісторыка-культурнай спадчыны. Так, у 1934 г. ён спрабаваў уратаваць ад разбурэння Іосіфаўскі сабор, стварыўшы там філіял музея — Музей гісторыі рэлігіі і атэізму (1935—1941). У гэтым філіяле акрамя прадметаў па гісторыі хрысціянства ў Беларусі дэманстраваліся археалагічная і палеанталагічная (у тым ліку адзіны ў БССР шкілет маманта) калекцыі. Праз два гады ім быў створаны яшчэ адзін філіял у доме, дзе ў 1919 г. жыў і працаваў член рэўваенсавета 16-й арміі Заходняга фронту С. Арджанікідзэ — ''Мемарыяльны музей Р. К. Арджанікідзэ'' (1937—1941).
Вялікая Айчынная вайна
У Вялікую Айчынную вайну музейныя калекцыі амаль цалкам загінулі. Не пазней за 13 ліпеня 1941 года найбольш каштоўныя ў гісторыка-мастацкіх адносінах помнікі матэрыяльнай культуры, якія захоўваліся ў браніраваным пакоі-сейфе пад наглядам партыйнага кіраўніцтва былі эвакуіраваны ў Маскву, пасля чаго зніклі. Разам з гэтымі помнікамі знікла нацыянальная каштоўнасць беларускага народа — крыж Ефрасінні Полацкай.
Пасляваенны перыяд
У 1949 г. музей аднавіў сваю дзейнасць як гісторыка-краязнаўчы. Адпаведна з загадам Савета Міністраў БССР «Аб назве і профілях музеяў БССР» ад 27.02.1953 г. — абласны краязнаўчы музей з філіяламі: Музей гісторыі бітвы каля в. Лясная Слаўгарадскага раёна (1958—1985), Музей дзекабрыстаў (1985-96), Магілёўскі музей этнаграфіі (у 1981-96 гг. аддзел).
Дырэктары музея: І. Х. Юшчанка, У. Л. Венюкоў, І. С. Мігулін, І. К. Скварцоў, М. М. Каваленчыкаў. З 1987 г. дырэктар В. М. Аненкаў.
Будынак
Музей змяшчаецца па адрасе пл. Савецкая, 1 у будынку 1778 года пабудовы, які з’яўляецца помнікам архітэктуры класіцызму рэспубліканскага значэння.
Фонды і калекцыі
Асноўны фонд (2008) налічвае 126 362 адзінкі захоўвання, навукова-дапаможны — 159 698 адзінак. Агульная плошча музея складае больш за 2200 м², у т.л. выставачнай залы — 120 м². У музеі больш за 20 калекцый: археалогіі (крамянёвыя, каменныя і жалезныя прылады), нумізматыкі (каля 30 тыс. манет Вялікага Княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай, Рускага царства, Прусіі, Сілезіі і інш.), ваенных даспехаў, крыжоў XI—XVII стст., зброі XIV—XIX стст., друкаваных выданняў, жывапісу XVIII ст., дакументаў, фалерыстыкі і інш. Сярод рэдкіх экспанатаў сустракаюцца ўпрыгожанні (пальчатыя і антропазааморфная фібулы, рэчы з эмалямі), берасцяная грамата XIII ст., кнігі Магілёўскай друкарні 1616—1713 гг., катэхізіс XVIII—XIX стст. і інш.
Ашагы Фараджан
Ашагы Фараджан (Aşağı Fərəcan) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
Кнуд VI (кароль Даніі)
Кнуд VI (Knud 6.,  — ) — кароль Даніі з 1182 года, суправіцель свайго бацькі Вальдэмара I з 1170. Старэйшы сын Вальдэмара I і Сафіі Валадараўны. Па час яго праўлення Данія распаўсюдзіла свой ​​уплыў на тэрыторыі Свяшчэннай Рымскай імперыі ўздоўж паўднёвага берага Балтыйскага мора (Памеранія, Мекленбург, Гольштэйн). Роля Кнуда ў пашырэнні тэрыторыі Даніі была менш значная ў параўнанні з дзейнасцю яго брата Вальдэмара, герцага Гольштэйна (пасля дацкі кароль Вальдэмар II), і дацкага архібіскупа Абсалона.
Астазія
Аста́зія (Astasia) — род аднаклетачных эўгленавых водарасцей сямейства.
Апісанне
Эўгленападобныя клеткі даўжынёю 9—85 мкм і шырынёю 10—20 мкм маюць па пярэднім канцы жгуцік і трубкападобную ўпадзіну — «глотку». Вочка адсутнічае. Запасное рэчыва — шматлікія парамілонавыя эярняты. Размнажаюцца дзяленнем клеткі, некаторыя віды ўтвараюць споры.
Экалогія
Вядома каля 40 відаў. Жывуць у паверхневых слаях глею і неглыбокіх вадаёмах, свабодна плаваюць або поўзаюць. Бесхларафільныя астазіі — сапрафіты. Вядомы паразітычныя віды.
Новае Поле (вёска)
Но́вае По́ле (, Новое Поле) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Арыклі
Арыклі (Ərikli) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Арахіш (арм.: Արախիշ), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Аляксееўка (Белгародская вобласць)
Аляксееўка (Алексеевка) — горад (з 1954 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Аляксееўскага раёна Белгародскай вобласці. Насельніцтва 39,3 тыс. чалавек (2008). Заснаваны ў 1685 годзе.
Размешчаны на паўднёвай ускраіне Сярэднярускага ўзвышша, на правым беразе ракі Ціхая Сасна (правы прыток Дона), за 180 км на ўсход ад Белгарад.
Цукровы камбінат, хімічны завод, завод кацельнага абсталявання, малочна-кансервавы камбінат і інш.
Дэ-Ар
Дэ-Ар — горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, у Паўночна-Капскай правінцыі. Насельніцтва (2010). Буйны чыгуначны вузел. Чыгуначныя майстэрні. Цэнтр жывёлагадоўчага раёна.
Гісторыя
Першапачаткова на месцы горада была ферма «Дэ-Ар» (у перакладзе азначае «артэрыя»), на ёй займаліся здабычай падземных вод. З-за яе цэнтральнага размяшчэння ў 1881 годзе ўрад выкупіў ферму і пабудаваў першую чыгунку з Кейптаўна ў Кімберлі.
Капенгаген
Капенгаген (København; «Гавань гандляроў») — горад у Даніі, сталіца краіны. Размяшчаецца на двух астравах: Зеландыя і Амагер.
Насельніцтва горада — каля 0,52 млн чал., з прыгарадамі — больш 1,18 млн чал. Адміністрацыйны цэнтр амта Капенгаген. Галоўны эканамічны і культурны цэнтр краіны. Ваенна-марская база.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1043 як вёска Хаўн, каля якой у 1167 пабудаваны замак. Біскуп Абсалон пасля пабудовы замка, у 1167 годзе, залажыў тут умацаваны горад. У 1254 г. Капенгаген атрымаў першыя гарадскія прывілеі. У 1416 г. Эрык Памеранскі заваяваў Капенгаген і ў 1433 годзе зрабіў яго сваёй рэзідэнцыяй.
Найбольшага росквіту дасягнуў у XVI—XVII ст. У час Графскай вайны Капенгаген вытрымаў жорсткую аблогу, а ў 1658—1659 гадах па-геройску абараняўся ад шведаў. Моцна разбураны паводкай 1728 і пажарам 1795, бамбардзіроўкай брытанскім флотам у 1807. У выніку паражэння Даніі ў вайне 1813-14 горад заняпаў. Пасля рэканструкцыі (з 2-й пал. ХІХ ст.) значны прамысловы цэнтр. У 1940-45 пад нацысцкай акупацыяй.
Архітэктура і планіроўка
У старой частцы Капенгагена захавалася сярэдневяковая радыяльна-кальцавая планіроўка з вузкімі крывымі вуліцамі. Галоўныя помнікі: у стылі дацкага рэнесансу — палац Росенбарг (1606-34) і будынак біржы (1619-25, архітэктары абодвух браты Стэнвінкель); барочныя палац Шарлотэнбарг (1672-77, арх. Л. Хавен, цяпер будынак Каралеўскай акадэміі прыгожых мастацтваў) і палацавы комплекс Амаліенбарг (будаваўся з 1750, арх. Н. Эйгвед), палац-парламент Крысціянсбарг (1733-40, арх. Э. Д. Хёйсер, адноўлены пасля пажару арх. Х. К. Хансенам у 1800-20, Т. Ёргенсенам у 1907-22 у псеўдабарочных формах); класіцыстычны Музей Торвальдсена (1839-48, арх. Г. Бінесбёль, мастак I. Зоне); Капенгагенская ратуша ў стылі нацыянальнага рамантызму (1892—1905, арх. М. Нюрап) і інш.
На месцы старых умацаванняў, ад якіх захавалася толькі цытадэль, разбіты бульвары, да якіх прымыкаюць прадмесці (Вестэрбро, Нерэбро і Эстэрбро), у апошнія гады яны амаль зліліся з горадам. У гаспадарчым дачыненні адно цэлае з горадам складаюць таксама Фрэдэрыксберг на захадзе (46954 жыхара), Утэрслеў на паўночным захадзе (2596 жыхара) і Зундб'ернэ на востраве Амагер (13310 жыхара). Капенгаген ўмацаваны моцнымі марскімі фартамі.
Горад развіваецца ў 5 асноўных кірунках у выглядзе рукі з растапыранымі пальцамі («далонь» — стары горад, «пальцы» — новыя раёны), паміж імі зялёныя насаджэнні. Сярод збудаванняў ХХ ст.: царква Грунтвіга (1921-40, арх. П. В. Енсен-Клінт і К. Клінт), аэравакзал з гасцініцай «Роял» (1959-61, арх. А. Якабсен) і інш.
Паркі, у т.л. Каралеўскі (з XVII ст.), батанічны сад (з 1874), заалаічны сад, луна-парк Цівалі. Сімвал горада — скульптура «Маленькая русалачка».
Прамысловасць
У Капенгагене выпускаецда каля 40 % прамысловай прадукцыі краіны. Пераважаюць машынабудаванне (у т.л. вытворчасць суднаў, дызеляў, электра-тэхнічнае і радыёэлектроннае) і металаапрацоўка. Развіты харчасмакавая, фарфоравая (з XVIII ст., Каралеўская фабрыка фарфору), хімічная прамысловасць.
Культура, адукацыя, навука
У Капенгагене знаходзяцца Дацкія каралеўскія акадэмія навук і літаратуры (з 1742), акадэмія тэхнічных навук, акадэмія прыгожых мастацтваў, акадэмія музыкі, шматлікія ВНУ, у т.л. Капенгагенскі ўніверсітэт (з 1479), вышэйшыя эканамічная і сельскагаспадарчая школы.
Бібліятэкі: Нацыянальная (Каралеўская; з XVII ст.), універсітэта (з 1482), Муніцыпальная і Публічная.
Музеі: Нацыянальны, Каралеўскі марскі, гарадскі, мастацкі і дэкаратыўнага мастацтва, заалагічны, гісторыі тэатра, Гісторыі музыкі, Торвальдсена, кінамузей, Новая гліптатэка Карлсберга (зборы антычнага мастацтва, дацкі і французскі жывапіс) і інш.
Тэатры: Народны, «Новы», «Ню Скала», «Гладсакс-тэатр» і інш.
Транспарт
Міжнародны аэрапорт Каструп. Порт у праліве Эрэсун. Аўтамабільным і чыгуначным паромамі звязаны з гарадамі Мальмё, Хельсінгбарг і Ландскруна (Швецыя). Капенгагенскі метрапалітэн.
Турызм
Капенгаген — цэнтр міжнароднага турызму.
Белгарад
Гісторыя
Упершыню згадваецца як населены пункт у 1237 годзе. Каля 1596 года становіцца горадам-крэпасцю, цэнтрам Белгародскай мяжы супраць крымскіх татараў. У гады Вялікай Айчыннай вайны ў раёне Белгарада у ліпені — жніўні 1943 года адбываліся жорсткія баі савецкіх і германскіх войскаў (Курская бітва).
Франсуа-Жорж Аўдэрн
Айцец Франсуа-Жорж Аўдэрн — французскі святар, гісторык і археолаг, нарадзіўся ў Сарла 4 студзеня 1798 г. і памёр у Парыжы 23 кастрычніка 1891 г. (93 гады).
У 1817 годзе епіскапам Перыге быў прызначаны Александр-Шарль-Луі-Роза з Лостанж-Сент-Альвэра. У 1821 годзе біскуп паклікаў ксяндза Аўдэрна ў Перыге ў якасці сакратара і яго капелана. У перыяд з 1824 па 1828 гады і ў 1830 годзе біскуп папрасіў яго арганізаваць пачатковую адукацыю ў дыяцэзіі.
Клічаўскі краязнаўчы музей
Клічаўскі краязнаўчы музей — музей, створаны ў г.п.Клічаў па распараджэнні Савета Міністраў БССР ад 30.01.1967 г. як Музей народнай славы. Першая экспазіцыя адкрылася 10 жніўня 1969 г. У 1992 г. перапрафіліраваны ў краязнаўчы музей. Музеем кіравалі М.С. Канапліцкі, Л.Л. Ачыновіч. З 2005 г. дырэктар Н.У. Храмянкова.
Асноўны фонд музея (2008) налічвае 5300 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 3400 адзінкі. Агульная плошча экспазіцыі 300 м², выставачнай залы 50 м².
Сярод экспанатаў музея, што маюць асаблівую каштоўнасць: камплект жаночых упрыгожанняў дрыгавічоў (падвеска-медальён з выявай птушкі, якая трымае ў дзюбе вінаградную гронку, і інш.), вырабы Клічаўскага шклозавода Грангаўза 1901—15 гг. (мухалоўка, аптэчны посуд, бутлі), выдзеўбаны човен, рэдкія наміткі і інш. У музеі знаходзіцца першы падручнік па геаграфіі Беларусі (г.Вільня, 1919 г.) першага беларускага прафесара геаграфіі, ураджэнца Клічаўшчыны А.А.Смоліча з дароўным надпісам Клічаўскаму музею і інш. Сярод найбольш цікавых дакументаў — дагавор на атрыманне пазыкі ў сялянскім пазямельным банку г.Бабруйск на пакупку зямлі 11 сялянамі в.Анатолеўка (1909 г.) і ўводны ліст на права валодання гэтай зямлёй у (1910 г.). У фондах музея захоўваецца вялікая колькасць фотаматэрыялаў, успамінаў, друкаваных выданняў і інш., якія адлюстроўваюць гісторыю фарміравання Клічаўскай партызанскай зоны ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Экспазіцыя размяшчаецца ў 8 залах: «Уводная зала», «Археалогія», «Рака і чалавек», «Этнаграфія», «Гісторыя Клічаўскай партызанскай зоны», «Аб чым расказваюць абразы», «Слава зямлі клічаўскай», «Зімовы сад».
Гэта крык, што жыве Беларусь
«Гэта крык, што жыве Беларусь» — верш Янкі Купалы, напісаны ў 1905—1907 гадах у прыватным маёнтку пана Аляксандра Янавіча Любанскага (1863—1932) Яхімоўшчыне, дзе паэт працаваў памочнікам вінакура Сасноўскага на бровары.
Падсады (Мінскі раён)
Падса́ды (, Подсады) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Гэта крык, што жыве Беларусь
Упершыню апублікаваны ў 1908 годзе ў зборку «Жалейка». Верш уключаўся таксама ў Зборнік твораў (1925, т. 1) і Зборнік твораў (1928, т. 1).
Верш адлюстроўвае тагачаснае жыццё і побыт беларускага селяніна. Твор прасякнуты ідэяй патрыятызму, блізкі да вершаў «Мая хатка», «Палац» і інш.
Словы «Гэта крык, што жыве Беларусь!» узяты эпіграфам у рэцэнзіі Ул. Самойлы «Великий праздник. „Жалейка“ Янука Купалы» («Минский курьер», 1908, № 113, 23 жніўня). Гэтыя ж словы паўтараюцца і ў тэксце самой рэцэнзіі. Верш цытуецца таксама ў працах украінскага даследчыка Д. Дарашэнкі «Беларусы і іх нацыянальнае адраджэнне» («Наша ніва», № 4, 22 (4) студзеня 1909, на беларускую мову пераклаў Я. Журба) і Я. Карскага «Белорусы».
У кнізе Я. Купала «Вершы і паэмы» (М., 1982) верш ілюстраваны Я. Чарняціным.
Пераклады
Упершыню на рускую мову верш перакладзены Я. Нячаевым, пазней В. Шэфнерам, на ўкраінскую — А. Малышкам, на армянскую — Р. Пагасян, на казахскую — Ж. Кашкінавым, на балгарскую — Н. Вылчавым, на румынскую — С. Дэлчу, на французскую — Ж. Гашам.
Дэаэратар
Дэаэратар — прылада для дэаэрацыі вадкасці (вады), для выдалення з яе раствораных газаў. Дэаэратар усталёўваюць на цеплавых электрастанцыях для дэаэрацыі вады, якая падаецца ў парагенератары, і падсілкавальнай вады, якая падаецца ў цеплавую сетку. Пры адсутнасці дэаэрацыі раствораныя ў вадзе каразійна-актыўныя газы (кісларод і свабодны вуглякіслы газ), вылучаючыся ў парагенератары або цеплавой сетцы, выклікаюць карозію металу. Па прынцыпе дзеяння адрозніваюць дэаэратары тэрмічныя, дэсарбцыённыя, хімічныя і інш.
Алхаслы
Алхаслы (Alxaslı) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Арвакан (арм.: Արվական), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Дэбед
Дэбед (Դեբեդ, დებედა, Tona) — рака ў Арменіі і Грузіі, правы прыток р. Храмі, якая ўпадае ў р. Кура. Даўжыня 176 км, плошча басейна 4080 км². Сярэдні гадавы расход вады ў вусці 30 м³/сек.
Е
Е — шостая літара беларускага алфавіта. Паходзіць са стараславянскай азбукі. На працягу доўгай гісторыі ўжываецца ў розных функцыянальных (моўных, лічбавых і інш.) значэннях.
Эдмонда Дэ Амічыс
Эдмонда Дэ Амічыс (Edmondo De Amicis,  — ) — італьянскі пісьменнік, паэт і журналіст.
Біяграфія
Дэ Амічыс нарадзіўся ў Анелье (Лігурыя). Атрымаў адукацыю ў школе Кунеа і ліцэі Турына, пасля чаго ва ўзросце шаснаццаці гадоў паступіў у ваенную школу ў Мадэне. Падчас Аўстра-пруска-італьянскай вайны прымаў удзел у бітве пры Кустоце, паражэнне ў якой пазней стала адной з галоўных прычын, па якой ён пакінуў ваенную службу.
У Фларэнцыі ён выпусціў серыю кароткіх апавяданняў «Ваенная жыццё» (La vita militare, 1868), заснаваную на асабістым жыццёвым вопыце. У 1870 годзе Дэ Амічыс быў прыняты на працу ў рэдакцыю рымскай газеты La Nazione, для якой ён неўзабаве выпусціў падарожжавыя нарысы аб Іспаніі, Турцыі, Марока, Францыі і Англіі.
17 кастрычніка 1886 года была апублікаваная дзіцячая аповесць «Сэрца» («Запіскі школьніка», Cuore), створаная ў форме дзённіка вучня адной са школ, якая хутка прынесла Дэ Амічысу сусветную вядомасць. На працягу некалькіх месяцаў яна была апублікавана больш чым у сарака італьянскіх выданнях і перакладзеная на дзясяткі моў свету. Кніга нарысаў «На акіяне» (Sull'oceano), якая выйшла ў свет у 1889 годзе, была прысвечана цяжкім умовам жыцця італьянскіх эмігрантаў. У 1890 годзе была выдадзеная аповесць «Раман настаўніка» (Il romanzo di un maestro), у якой Дэ Амічыс надае ўвагу праблемам адукацыі.
Музыка
Музыка (ад μουσική — літар. «мастацтва муз») — від мастацтва, у якім сродкам адлюстравання рэчаіснасці, увасаблення мастацкіх вобразаў і ўздзеяння на чалавека служаць пэўным чынам арганізаваныя музычныя гукі. Асноўныя элементы і выразныя сродкі музыкі — лад, рытм, метр, мелодыя, тэмп, гармонія і інш. Фіксуецца ў нотным запісе і рэалізуецца ў працэсе выканання. Падзяляецца на роды і віды — тэатральная (опера, балет і г.д.), сімфанічная, камерная і інш.; на жанры — песня, харал, танец, марш, сімфонія, сюіта, саната і інш.; выдзяляецца таксама свецкая і духоўная (пераважна культавая) музыка. Па выканаўчым сродкам падзяляецца на вакальную (спевы), інструментальную і вакальна-інструментальную. Музыка часта спалучаецца з харэаграфіяй, тэатральным мастацтвам, кіна-мастацтвам. Адрозніваюць музыку аднагалосную (манодзія) і шматгалосную (паліфанія).
Гісторыя
Як самастойны від мастацтва музыка зарадзілася яшчэ ў першабытным грамадстве. Музычная культура першых цывілізацый свету (Егіпет, Месапатамія, Індыя, Кітай, Грэцыя) характарызавалася дзейнасцю прафесійных музыкантаў, якія выступалі пры дварах мясцовых кіраўнікоў, падчас грамадскіх святкаванняў, масавых абрадавых дзействаў.
У эпоху Сярэднявечча для музыкі былі характэрны строгая традыцыйнасць, кананічнасць, калектыўнасць, слабае выяўленне індывідуальнага пачатку. У эпоху Адраджэння ў Заходняй і Цэнтральнай Еўропе на аснове ідэалогіі гуманізму расквітнела свецкае мастацтва, якое вызначалася большай свабодай ад кананічных нормаў, узрастаннем творчай індывідуальнасці. У гэтым плане вельмі цікава музычнае мастацтва Вялікага княства Літоўскага. На працягу 17—20 ст. кампазітарская творчасць развівалася пад уплывам і ў рэчышчы розных мастацкіх стыляў, кірункаў — барока, класіцызм, ракако, рамантызм, рэалізм, імпрэсіянізм, авангардызм і інш. Атрымалі шырокае распаўсюджанне опера і балет. З сярэдзіны 19 ст. у Заходняй Еўропе фарміруецца новы музычна-тэатральны жанр аперэта; у прафесійнай творчасці выдзяляецца самастойная лінія «лёгкай» (побытавай, танцавальнай) музыкі, нараджаецца забаўляльная эстрадная музыка. Найбольш яркімі, таленавітымі кампазітарамі 18-20 ст. з’яўляліся І. С. Бах, В. А. Моцарт, Л. ван Бетховен, Ф. Шапэн, Ф. Ліст, Э. Грыг, Дж. Вердзі, Дж. Пучыні, Р. Вагнер, П. Чайкоўскі, С. Рахманінаў, Р. Штраус, Г. Малер, І. Стравінскі, А. Шонберг, Б. Брытэн, С. Пракоф’еў, Дз. Шастаковіч, Л. Бернстайн, Дж. Гершвін. У 20 ст. узніклі і атрымалі шырокае распаўсюджанне такія новыя музычныя кірункі, плыні, віды мастацтва, як джаз, рок-музыка, поп-музыка.
Тэорыя музыкі
Тэарэтычныя аспекты музыкі вывучае музыказнаўства.
Тэорыя музыкі шукае адказы на пытанні аб тым, якім правілам падпарадкоўваецца музыка, што ляжыць у яе аснове і чаму трэба навучыцца, каб не толькі граматна выконваць музыку, але і разумець яе. Пры непасрэдным успрыманні музыкі, з аднаго боку, і яе рацыянальным аналізе, з другога боку, вылучаюцца ўніверсальныя (характэрныя для любой музыкі) катэгорыі — гармонія, рытм і форма. У той час як рытм і форма ўласцівыя таксама іншым відам мастацтваў, гукавышынная структура (гармонія) — унікальная, уласцівая толькі музыцы, сутнасць. Мелодыя і поліфанія, хоць і не з’яўляюцца такімі ўніверсальнымі, як гармонія, рытм і форма, у шэрагу канкрэтных музычных складоў набываюць вялікае значэнне.
Прыкладная тэорыя, засноўваючыся на матэрыяле даследаванняў, ставіць сваёй мэтай стварэнне і ўдасканаленне метадаў навучання музыцы, якія дазваляюць авалодваць выканальніцкай практыкай, трэніраваць успрыманне музыкі. Базавымі навыкамі з’яўляюцца сальфеджыа — чытанне музыкі з ліста, аналіз і запіс нот на слых, чытанне розных відаў партытур, аркестровак, мастацтва імправізацыі, азы кампазіцыі.
Чырвоны шлях
«Чырвоны шлях» — беларускі грамадска-палітычны і літаратурны часопіс. Выдаваўся ў Петраградзе ў 1918 годзе.
Гісторыя
Выдаваўся Беларускім аддзелам Наркамата па справах нацыянальнасцей ў ліпені — снежні 1918 года. Тэксты публікаваліся часткова па-руску, часткова па-беларуску.
Асвятляў дзейнасць Белнацкама, беларускіх секцый РКП (б), пытанні гісторыі, культуры, палітычнага і эканамічнага жыцці Беларусі. Публікаваў працы беларускіх навукоўцаў і творы беларускіх пісьменнікаў. З часопісам супрацоўнічалі Янка Купала, Якуб Колас, Цішка Гартны. Аляксандр Сержпутоўскі (пад псеўданімам Навум Смага) апублікаваў серыю нарысаў «Малюнкі Беларусі» пра цяжкі побыт беларусаў. Генерал Канстанцін Аляксееўскі апублікаваў «Успаміны пра Усебеларускі з’езд у месце Менску», дзе пакінуў зварот да беларускай моладзі «няхай жыве на вякі [вольная Беларусь]».
Выдаваўся 2 разы ў месяц. Агулам выйшла 10 нумароў, у асноўным здвоеных.
Аляксандр Януш Заслаўскі
Біяграфія
У маі 1656 года пасля смерці свайго бацькі Уладзіслава Дамініка Заслаўскага малалетні Аляксандр Януш атрымаў у спадчыну вялікія ўладанні князёў Заслаўскіх і Астрожскіх. Знаходзіўся пад апекай сваёй маці Катарыны Сабескай і яе брата, будучага караля Рэчы Паспалітай Яна Сабескага. У чэрвені 1658 года Кацярына Сабеская, маці Аляксандра Януша, другі раз выйшла замуж за вялікага падчашага літоўскага князя Міхаіла Казіміра Радзівіла (1625—1680).
У 1682 годзе бяздзетны Аляксандр Януш Заслаўскі памёр. Не быў жанаты і не пакінуў пасля сябе нашчадкаў. Пасля смерці Аляксандра Януша Астрожскую ардынацыю атрымала ў спадчыну яго малодшая сястра (1654—1709), жонка вялікага гетмана кароннага князя Дымітра Ежы Вішнявецкага.
Адкрыты чэмпіянат Шатландыі па снукеры
Адкрыты чэмпіянат Шатландыі (Scottish Open) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры. З'явіўся ў календары мэйн-тура ў 1981 годзе пад назвай International Open і быў нярэйтынгавым турнірам. Праз год атрымаў рэйтынгавы статус і працягваўся да 2004 года. У 1998 годзе быў перайменаваны ў адкрыты чэмпіянат Шатландыі. У 2012 годзе турнір праводзіўся ў рамках еўрапейскага тура нізкарэйтынгавай серыі Players Tour Championship у Рэйвэнскрэйгу, а з 2016 года — у рамках «Серыі хатніх нацый». Прызавы фонд турніру складае £366,000.
Рэкардсменам па колькасці тытулаў турніра з'яўляецца Стыў Дэвіс з шасцю тытуламі (1981, 1983, 1984, 1987, 1988, 1989). Тры разы чэмпіянат выйграваў Стывен Хендры (1993, 1997, 1999).
Клімавіцкі краязнаўчы музей
Клімавіцкі краязнаўчы музей — музей, створаны ў горадзе Клімавічы паводле рашэння ЦК КПБ ад 11.07.1978 г. Для наведвальнікаў адкрыты 24 ліпеня 1984 г. З 1979 г. музеем кіраваў І. М. Сімакоў. З 1995 г. дырэктар Л. М. Андрушкова.
Асноўны фонд музея (2008) налічвае 5849 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 7782 адзінкі. Плошча экспазіцыйных памяшканняў 222 м², выставачнай залы — 60 м².
Найбольш цікавыя прадметы з калекцый музея: бівень маманта, каменныя прылады працы 3—2-га тыс. да н.э., кнігі «Трэбнік» і «Мінеі» 2-й палавіны ХІХ в., прадметы нумізматыкі, ткацтва, народнага побыту, узоры зброі, матэрыялы пра клімавіцкія мужчынскую і жаночую гімназіі пачатку ХХ ст., творы выяўленчага мастацтва. Экспазіцыя музея, размешчаная ў 6 залах, складаецца з раздзелаў: «Прырода раёна», «Далёкае мінулае», «Сацыялістычная рэвалюцыя», «Вялікая Айчынная вайна», «Прамысловасць раёна», «Знакамітыя землякі».
У музеі праводзяцца лекцыі на краязнаўчую тэматыку, экскурсіі, сустрэчы, выстаўкі, музейныя заняткі, гульнёвыя праграмы для дзяцей і школьнікаў. Падрыхтаваны і праведзены выстаўкі мастакоў Клімаўшчыны «Мастацкае асарці», работ навучэнцаў дзіцячай мастацкай школы «Запалі сваю зорку», абразоў «Лікі святых», этнаграфічная «З бабулінага куфэрка» і інш.
Храмі
Храмі (ხრამი, Anaxatır) — рака ва ўсходняй частцы Грузіі і часткова заходняй частцы Азербайджана, правы прыток Куры. Асноўныя прытокі — Дэбед, Кледэісіцкалі, Акалафісцкалі, Торнэ. На рацэ размешчаны Храмскі каскад ГЭС, які ўтварае Цалкскае вадасховішча і ўключае ў сябе 2 гідраэлектрастанцыі. Даўжыня ракі 201 км, плошча басейна 8340 км², вышыня над узроўнем мора вытока — 2422 м, сярэдні расход вады — 51,7 м³/с, максімальны выдатак вады — 1260 м³/с.
Ж
Ж — восьмая літара беларускага алфавіта. Лікавага значэння не мела. У сучаснай беларускай мове абазначае шумны звонкі зацвярдзелы шчылінны пярэднеязычны зычны гук «ж» («жыта»), а перад глухімі зычнымі і на канцы слоў «аглушаецца» на «ш». Мае ўласцівасць на спалучэнне «дж» («дажджы»).
Траскоўшчына (вёска)
Траско́ўшчына (, Тресковщина) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Траскоўшчынскага сельсавета.
З
З — дзявятая літара беларускай азбукі. У стара- і царкоўнаславянскай азбуцы называецца «зямля». Графічна паходзіць ад грэчаскай літары Ζ (дзэта), напісанай візантыйскім устаўным пісьмом. У старабеларускай графіцы ўжывалася ў некалькіх варыянтах. Прыклады напісання ўставам:.
Рада трох агнёў
Рада трох агнёў (алган.:  Niswi-mishkodewin, Council of Three Fires) — канфедэрацыя індзейскіх народаў аджыбвэ, атава і патаватомі.
Згодна легендам, Рада трох агнёў узнікла падчас міграцыі часткі алганкінаў з узбярэжжа Атлантычнага акіяна на захад. Месцам заключэння саюза стаў востраў Макінак на возеры Гурон. Некаторыя даследчыкі адносяць час фарміравання канфедэрацыі да канца 1 тысячагоддзя н. э. Ва ўнутраных адносінах найважнейшую ролю адыгрывалі аджыбвэ, якіх называлі старэйшымі братамі і трымальнікамі веры. Атава лічыліся сярэднімі братамі і трымальнікамі гандлю. Патаватомі — малодшымі і трымальнікамі агню.
У XVIII ст. Рада трох агнёў уваходзіла ў склад Вялікай Заходняй канфедэрацыі, ад імя якой заключала пагадненні з Вялікабрытаніяй і ЗША.
Фармальна працягвае існаваць у нашы дні.
Рудакі (Мінскі раён)
Рудакі́ (, Рудаки) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Дамінік Сямашка
Дамінік Сямашка (Domininkas Siemaško;, Вільня — ) — беларускі палітык.
Біяграфія
У 1898—1901 гг. член загранічнага саюза польскіх сацыялістаў у Парыжы, Львове і Цюрыху (у Парыжы член студэнцкай арганізацыі «Сувязь»). У 1902 годзе дэлегаваны ў Лондан, дзе займаўся наборам агітацыйных брашур на беларускай мове. Аўтар праекта стварэння Народнага ўніверсітэта імя А. Міцкевіча. Удзельнік беларускага нацыянальнага руху на Віленшчыне, член Віленскай беларускай рады. 25.3.1918 ў Мінску ўдзельнічаў у пасяджэнні Рады Беларускай Народнай Рэспублікі, якая абвясціла незалежнасць БНР. Як прадстаўнік беларускіх арганізацый у 1918—1919 гг. уваходзіў у Літоўскую Тарыбу. Быў прыхільнікам федэрацыі Беларусі і Літвы. У складзе літоўскай дэлегацыі ўдзельнічаў у рабоце Парыжскай мірнай канферэнцыі (1919—1920), на якой выступаў за далучэнне Віленшчыны і Гродзеншчыны да Літвы. У чэрвені 1920 — лютым 1922 кіраўнік Міністэрства беларускіх спраў Літвы. Уваходзіў у склад літоўскай дэлегацыі пры заключэнні мірнага дагавора паміж Літвой і РСФСР 1920 «як прадстаўнік беларускага насельніцтва Віленскай і Гродзенскай губерняў». Падтрымліваў ідэю «вялікай Літвы» за кошт этнічна беларускіх тэрыторый. Пазней працаваў у літоўскай пажарнай ахове.
Агджаязы
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Арджадзор (арм.: Արջաձոր), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Ё
Ё — сёмая літара беларускага і рускага алфавіта. Утворана спалучэннем літары «е» з дыякрытычнымі знакамі. У старабеларускай пісьменнасці гук «о» пасля мяккіх зычных абазначаўся літарай «е» («медъ»), спалучэннем «іо» («ліосъ»), а часам нават літарай «о» («всо»). У сучаснай беларускай мове абазначае лабіялязаваны галосны гук «о» задняга рада сярэдняга пад'ёму і мяккасць папярэдняга зычнага («вёска» — «в'оска»), а ў пачатку слова, пасля галосных, «еў» і «ы» і апострафа — спалучэннем гукаў «йо» («ёрш» — «йорш»). Літара «ё» бывае вялікая і малая, мае адпаведную рукапісную і друкаваную форму. Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне «сёмы» (група «ё»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для адрознівання прадметаў пад адным абазначэннем.
ВЭС БНГА ЭкаДом
ВЭС БНГА «ЭкаДом» — ветраная электрастанцыя ў в. Занарач, пабудавана германскім дабрачынным грамадскім аб'яднанем «Дамы замест Чарнобыля», пры навуковай падтрымцы Беларускага аддзялення Міжнароднай акадэмі экалогіі (БО МАЭ), для забеспячэння электрычнасцю паселішча (пас. Дружны) перасяленцаў з зоны адсялення. Складаецца з двух ВЭУ. Першая — ветравая турбіна Nordex-29 вызначанай магутнасцю 250 кВт на 50-метровай вежы (уведзена ў эксплутацыю ў 2001). Другая — ветравая турбіна Repower, вытворчасці Jacobs, вызначанай магутнасцю 600 кВт на 60-метровай цэльнаметалічнай апоры (уведзена ў эксплутацыю ў маі 2002, трэрмін акупнасці 7-8 гадоў).
Пры будаўніцтве першай, а таксама другой, ВЭУ не былі ўлічаны ўсе неабходныя для іх эксплуатацыі параметры, але і пры гэтым у 2003 турбіна Repower (в.м. 600 кВт) выпрацавала >1 млн кВт*гадзін электраэнергіі, што больш чым выпрацоўваюць аналагічныя ВЭУ у Германіі (каля Берліна і Дрездена).
Дварцовая плошча (Санкт-Пецярбург)
Дварцовая плошча (Дворцовая площадь, з 1918 да 1944 плошча Урыцкага) — галоўная плошча Санкт-Пецярбурга, асноўнае звяно ў сістэме ансамбляў цэнтра горада. Архітэктурны ансамбль плошчы ўзнік у другой палове XVIII — першай палове XIX стагоддзя.
Плошчу ўтвараюць : Зімні палац, Будынак штаба гвардзейскага корпуса, Будынак Галоўнага штаба з Трыўмфальнай аркай, Аляксандраўская калона. Яе памеры складаюць каля 5 га (па іншых звестках  — 8 га; для параўнання — Чырвоная плошча ў Маскве мае плошчу 2,3 га). У складзе гістарычнай забудовы цэнтра Санкт-Пецярбурга плошча ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны.
Гісторыя назвы
Першапачатковая назва Адміралцейскі луг (уключаў таксама тэрыторыю сучаснага ) вядома з 1736 года. Дадзена па Адміралцейскай верфі. Найменне існавала да 1772 года.
Найменне Палацавая плошча вядома з 1766 года. Дадзена па размешчаным побач Зімняму палацу, паўднёвы фасад якога выходзіць на плошчу. У кастрычніку 1918 года плошча была перайменаваная ў плошчу Урыцкага (у гонар, аднаго з арганізатараў штурму Зімняга палаца ў 1917 годзе, старшыні Петраградскай ЧК, забітага 30 жніўня 1918 года пры ўваходзе ў будынак Галоўнага штаба). 13 студзеня 1944 года выйшла пастанова аб вяртанні 20 гістарычных найменняў, у тым ліку і Дварцовай плошчы.
Гісторыя
Пачатак фармаванню плошчы паклала будаўніцтва Зімняга палаца (1754-62, архітэктар Б. Ф. Растрэлі). У канцы 18 ст. паўднёвы бок плошчы быў рэканструяваны па праекце Ю. М. Фельтэна, які вызначыў яе дугападобную форму, канчаткова замацаваную будаўніцтвам грандыёзнага ампірнага будынка Галоўнага штаба (1819-29, архітэктар К. І. Росі), з двайной трыўмфальнай аркай, увянчанай манументальнай калясніцай. Арка Галоўнага штаба разам з Аляксандраўскай калонай у цэнтры плошчы надалі ёй ўрачысты, трыўмфальны характар. З усхода плошча абмежавана будынкам штаба гвардзейскага корпуса (1837-43, архітэктар А. П. Брулоў), а з захада раскрытая ў бок былой Адміралцейскай плошчы, уключаючыся ў адзіную анфіладу плошчаў цэнтра горада.
Сціна Вірсэн
Cціна Вірсэн (Stina Wirsén Hedengren; 5 чэрвеня 1968, Стакгольм) — шведская мастачка, графік, ілюстратар і пісьменніца.
Біяграфія
У 1992 годзе скончыла каледж мастацтваў, рамёстваў і дызайну. Працавала прафесійным ілюстратарам.
Бялуха
Бялуха (Delphinapterus leucas) — від зубатых кітоў з сямейства нарвалавых. Пашыраны ў морах Арктыкі і ў прылеглых Ахоцкім і Берынгавым морах. У вельмі суровыя зімы трапляецца каля берагоў Японіі, Вялікабрытаніі, ЗША, заходзіць у Балтыйскае мора.
Сціна Вірсэн
Біяграфія
З'яўляецца галоўным мастаком найбуйнейшай шведскай газеты «Dagens Nyheter».
З 2000 года праводзіць лекцыі і семінары на міжнародным узроўні.
Бялуха
Апісанне
Даўжыня да 6 метраў, маса да 2 тон. Галава круглаватая, невялікая. Афарбоўка цела ў дарослых белая або жоўтая, у маладых шэрая і блакітная. Корміцца рыбай і ракападобнымі, у пагоні за рыбай заходзіць у рэкі. Добра пераносіць няволю. Цэніцца за моцную скуру і высакаякасны тлушч.
Сціна Вірсэн
Творчасць
Зараз Сціна Вірсэн з'яўляецца адной з самых вядомых мастачак-ілюстратараў Швецыі. Напісала і праілюстравала шэраг дзіцячых кніг, аўтар анімацыйных фільмаў, займаецца стварэннем розных модных брэндаў, рэклам для ўнівермагаў і рэстаранаў, газет і часопісаў, рэкламных кампаній.
Працавала з дзецьмі ў розных краінах і гарадах свету, напрыклад, у Абу-Дабі, Токіа, Балонні, Умеа, Стакгольме і іншых.
Яе малюнкі, драматычныя і ў той жа час пацешныя, у дакладнасці адлюстроўваюць атмасферу кніг і настрой герояў.
Сярод работ Вірсэн:
Серыя была выстаўленая ў штаб-кватэры ААН у Нью-Ёрку да 50-гадовага юбілею двух міжнародных пактаў аб правах чалавека.
Вірсэн паказвала свае працы на выставах у Нацыянальным музеі Швецыі ў Стакгольме, у Мастацкім музеі касцюма Свена Гарыса (Стакгольм), цэнтры мастацтва (Гоа, Індыя), шведскім музеі танца (Dansmuseet), у пасольстве Швецыі ў Токіо і ў Konstnärshuset (Стакгольм).
Янка Нёманскі
Янка Нёманскі, сапр.: Іван Андрэевіч Пятровіч (, в. Шчорсы Навагрудскага пав., цяпер  —, , НКУС; Псеўданімы: Нёманскі, Нёманский; Крыптанімы: І. П., И. П., Я. Н-скі) — беларускі празаік, публіцыст, эканаміст, грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю (1909); у 1915—1916 і 1918 гадах вучыўся на гісторыка-філалагічным факультэце Петраградскага ўніверсітэта. У 1916 годзе мабілізаваны ў армію, накіраваны ў школу прапаршчыкаў. У 1918 годзе загадчык выдавецкага аддзела Беларускага нацыянальнага камісарыята. У 1918—1919 гадах разам з Ц. Гартным выдаваў газету «Дзянніца», дзе з 1918 года пачаў друкаваць публіцыстычныя творы. У 1919—1921 гадах у Чырвонай Арміі.
З 1922 года жыў у Мінску; працаваў у планава-эканамічных органах. Намеснік старшыні Дзяржплана БССР. У 1927—1932 гадах член праўлення літаратурнага аб’яднання «Полымя». Член Інбелкульта. Акадэмік БелАН з 1928 года. У 1929—1931 гадах неадменны сакратар БелАН. З 1931 года загадчык аддзела эканомікі НДІ прамысловасці. З 1931 па 1932 год — дырэктар Інстытута эканомікі БелАН. У 1933—1936 гадах узначальваў кафедру фінансавых дысцыплін у Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі.
Сям’я
4 лістапада 1937 у Мінску па адрасе: вул. 11 ліпеня, д. 18/7, кв. 2 арыштавана старшы эканаміст Наркамата лясной гаспадаркі БССР, маці траіх дзяцей Глафіра Дзмітрыеўна Пятровіч (н. 26.4.1892 у г. Нараўчат Пензенскай губерні, цяпер райцэнтр Пензенскай вобл., Расія; атрымала вышэйшую адукацыю), жонка Янкі Нёманскага. 28.11.1937 асобай нарадай пры НКУС асуджана як «член сям’і расстралянага ворага народа» і «саўдзельніца ягоных контррэвалюцыйных злачынстваў» да 8 гадоў ППК. 24.1.1938 прыбыла з Оршы ў Акмолінскае аддзяленне Карагандзінскага канцлагера НКУС Казахскай ССР. Вызвалена 25.11.1945. Пасля вызвалення жыла ў Віцебску ў дачкі Лідзіі. Неаднаразова звярталася ў АН БССР і КДБ з прашэннем прызначыць ёй пенсію за беспадстаўна рэпрэсаванага мужа, але адказу не дачакалася. Рэабілітавана трыбуналам БВА 6.3.1956. Асабовая справа П. № 6643-с знаходзіцца ў архіве КДБ Беларусі.
Творчасць
Дэбютаваў апавяданнем «Над Кроманню» ў 1922 годзе (часопіс «Полымя»). На працягу 1928—1930 гадоў пісаў раман «Драпежнікі», які застаўся няскончаным (рукапіс 2-й часткі быў спалены супрацоўнікамі НКУС пасля арышту).
Траскоўшчына (пасёлак)
Траско́ўшчына (, Тресковщина) — пасёлак у Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.