cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дэмет Еўгар
Фільмаграфія
2009 — Я бачыў сонца / Güneşi Gördüm (фільм) … Хавар.
2009 — Мужчына і жанчына / 1 Kadın 1 Erkek (серыял) … Зейнеп.
2007 — Макіяж у цемры / Karanlıkta Makyaj (фільм) … Сеслендырме.
2006 — Мужчыны не плачуць / Erkekler Ağlamaz (серыял) … Зейнеп.
2006 — Тэатр Дэмет / Bir Demet Tiyatro (серыял) … Шэрміе.
2005 — Загадвай, камандзір / Emret Komutanım (серыял) … Устэймен Чыдем.
2005 — Жанчыны Бейзы / Beyza’nın Kadınları (фільм) … Бейза Цюркер.
2005 — Ванны пакой / Banyo (фільм) … Хюлья.
2004 — Мае дзеці / Bütün çocuklarim (серыял) … Эйсі.
2003 — Чынаралці / Çınaraltı (серыял) … Нілюфер.
2003 — Падзенне сферы / Yuvam Yıkılmasın (серыял) … Хюлья.
2002 — Керэм з Аслі / Aslı ile Kerem (серыял) … Эліз.
2002 — Салодкае жыццё / Tatlı Hayat (серыял)… Дэфнэ.
2000 — Сем суседзяў / Едзі Нумара (серыял) … Эліз.
Лаянел Бэрымар
Лаянел Бэрымар (Lionel Barrymore, сапраўднае імя — Lionel Herbert Blythe, 28 красавіка 1878 — 15 лістапада 1954) — амерыканскі акцёр, прадстаўнік клана Бэрымар. Брадвейскі акцёр Морыс Бэрымар (памёр ад пранцаў ў 1905 годзе) — яго бацька, Этель Бэрымар — сястра, Джон Бэрымар — яго малодшы брат, Дру Бэрымар — траюрадная пляменніца.
Пахаваны на могілках Галгофа ў Лос-Анджэлесе.
Казахі
Каза́хі (қазақтар ; адз. қазақ ) — этнас і нацыя, карэннае насельніцтва Казахстана. Этнічныя казахі шырока расселеныя ў краінах Цэнтральнай Азіі, Расіі, Кітаі, а таксама на захадзе Манголіі. Агульная колькасць (2020 г.) — 25 000 тыс. чал.
У 2009 г. на Беларусі жыло 1355 чал. , якія вызнавалі сваю этнічную тоеснасць як казахі. З іх 369 лічылі сваёй роднай мовай казахскую і 75 — беларускую.
Хантайка
Ханта́йка (Ханта́йка)  — рака ў Краснаярскім краі Расіі, у Таймырскім Далгана-Ненецкім раёне, правы прыток ракі Енісей.
Даўжыня ракі 174 км. Плошча вадазбору 30 700 км³. Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні складае 591 (590 ) м³/с. Сярэдні аб’ём сцёку 18,653 км³/год. Рака бярэ пачатак з возера Малое Хантайскае. Працякае праз плато Путарана. Упадае ў Енісей за 606 км ад яго вусця. Жыўленне ракі дажджавое і снегавое. Пачынае замярзаць у кастрычніку, вызваляецца ад лёду ў чэрвені. На рацэ Хантайскае вадасховішча і Усць-Хантайская ГЭС. Асноўны прыток — Кулюмбэ (злева). У басейне Хантайкі 4317 азёр агульнай плошчай 1649 км².
Рака суднаходная на адлегласці 63 км (ад вусця да пасёлка Снежнагорск).
Манеўшчына
Мане́ўшчына (, Маневщина) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Варапаеўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Паставы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 1939 года ў БССР.
Засвір
За́свір (, Засвирь) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Свірскага сельсавета.
Гісторыя
У 1713 г. маёнтак Ашмянскага павета Віленскага ваяводства. У 1713—1714 гг. на грошы ўладальнікаў Зяновічаў пабудаваны мураваны кармеліцкі касцёл і манастырскія пабудовы; заснаваны манастыр ордэнам кармелітаў (мужчынскім), у якім у 1846 г. было 19 манахаў. У 1860 г. Засвір — казённы гарадок Свянцянскага павета Віленскай губерні, 14 двароў, 96 душ. У 1862 г. манастыр разбураны, а касцёл перароблены ў царкву (у 1919 годзе касцёл з пабудовамі вернуты каталікам). У 1865 г. у мястэчку 53 рэвізскія душы, царква і школа. У 1868 г. мястэчка Свірскай воласці Свянцянскага павета, 8 двароў, 96 жыхароў. У 1885 сяло з праваслаўнай царквой, карчмой, дзейнічала народнае вучылішча, дзе ў 1892/93 навучальным годзе вучыліся 40 хлопчыкаў і 4 дзяўчынкі.
З 1893 працавала 2-класная царкоўнапрыходская школа, у якой у 1896/97 навучальным годзе вучыліся 38 хлопчыкаў. У 1897 г. 21 двор, 199 жыхароў, царква. У 1904 г. сяло, 87 жыхароў, у 1907 г. — 140 жыхароў. У снежні 1905 г. тут размяшчалася палова роты пяхоты для падаўлення рэвалюцыйнага руху ў Віленскай губерні. З 12.10.1940 г. у Шэметаўскім сельсавеце Свірскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 31.08.1959 г. Мядзельскага раёна, з 20.01.1960 г. Мінскай вобласці, з 20.05.1960 г. у Свірскім гарпасялковым Савеце.
У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас «Чырвоны Сцяг». З 1960 вёска ў складзе саўгаса «Свір», з 04.09.1991 г — калгасу «Свір» (цэнтр — г.п. Свір), 12.11.1966 г. да вёскі далучаны хутары Алешкі, Унукі, Сабінава.
У 2013 годзе Свірскі пасялковы савет быў скасаваны, і Засвір увайшла ў склад Свірскага сельсавета.
Інфраструктура
Клуб, бібліятэка, крама, жывёлагадоўчая ферма.
Орт
Орт (Ort — чвэрць) — срэбная манета наміналам у ¼ (16 ст. — 17 ст.), 1/5 і 1/8 (18 ст.) талера. манета чаканілася напачатку на землях сучаснай Германіі (Брандэнбург, Прусія) і звалася ортсталерам, а потым распаўсюдзілася ў Даніі, Нарвегіі.
Рэч Паспалітая
У Рэчы Паспалітай першыя орты былі адчаканены ў 1608 годзе ў Гданьску на гарадскім манетным двары. Такім чынам Гданьск хацеў забяспечыць сябе якаснай валютай дзеля разлікаў з Еўропай. На аверсе — выява караля, на рэверсе — герб горада. Вага 6,80 грам, пасля змяншалася.
Дзяржаўная чаканка каронных ортаў пачалося толькі ў 1618 годзе ў Быдгашчы. На каронных ортах на аверсе выява караля, на рэверсе — дзяржаўны герб Рэчы Паспалітай. Пад час панавання Аўгуста III орт прыраўнялі да тымфа, пасля чаго той перастаў існаваць як асобны намінал. Апошні орт Рэчы Паспалітай быў адчаканены ў 1766 годзе.
У Вялікім Княстве Літоўскім орты адчаканіліся толькі адзін год — у 1664 годзе на манетным двары Вільні. На аверсе выява тагачаснага караля Яна Казіміра, на рэверсе — Пагоня і лічба 18 (18 грошаў).
Такэсі Наторы
(名取 武) — былы японскі футбаліст. У 1934 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Манчыцы (Свіслацкі раён)
Ма́нчыцы (, Манчицы) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вердаміцкага сельсавета.
15 лістапада 1971 года да вёскі далучана суседняя вёска Салаўі.
Нацыя
На́цыя (natio — племя, народ) — полісемантычнае паняцце, якое застасоўваецца для характарыстыкі вялікіх сацыякультурных супольнасцей індустрыяльнай эпохі. Існуе два асноўных значэнні тэрміна:
Станкі (Пухавіцкі раён)
Станкі́ (, Станки) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавета.
Тарыт
Тары́т — мінерал падкласа астраўных сілікатаў, сілікат торыю ThSiO4. Змяшчае ад 45 да 75 % ThO2, дамешкі жалеза, урану, кальцыю, фосфару, тытану, марганцу, алюмінію і іншых элементаў.
Крышталізуецца ў тэтраганальнай сінгоніі. Утварае крышталі і агрэгаты чорнага, карычневага, жоўтага, жоўта-бурага, чырвона-бурага колеру. Цвёрдасць 4,5—5 па шкале Моаса. Крохкі. Шчыльнасць 4,1—6,7 г/см³. Радыеактыўны.
Сустракаецца ў пегматытах, ніфелінавых сіенітах, гранітах. Прамысловае значэнне мае ў россыпах. Руда на торый.
Карл I (герцаг Савойскі)
Карл I Савойскі (Carlo I di Savoia detto il Guerriero; 29 сакавіка 1468, Карыньяна — 13 сакавіка 1490, Пінерола) — герцаг Савоі, князь П’емонта, граф Аостсткий і Морьенский з 1482 года, тытулярны кароль Іерусаліма, Кіпра і Кілікійскай Арменіі з 1485 года, маркграф Салуццо з 1487 года. Сын Амедэа IX, герцага Савоі, і Іяланды Французскай.
1900 год у гісторыі кіно
1900 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Гімн Рыега
[[Файл:Flag of the Second Spanish Republic.svg|міні|312x312пкс|Гімн Рыега: Словы — Эварыста Фернандэс дэ Сан Мігель,
Музыка — Хасэ Гоміс. Ужаванне ў якасці гімна: 1822-1823, (ліберальнае трохгоддзе),
1873-1874 (1-я Іспанская Рэспубліка), 1931-1939 гады (2-я Іспагская Рэспубліка).]] Гімн Рыега (ісп. El Himno de Riego) — іспанская песня. Словы былі напісаныя ў 1820-м годзе, іх аўтар (хутчэй за ўсё) Эварыста Фернандэс дэ Сан Мігель (Evaristo Fernández de San Miguel), у тым жа годзе яна і была спетая на дэкларацыі Рыега, якая пачалася першага студзеня. Верагодна, тады для песні ўжавалася іншая мелодыя. Музыка, што дайшла да нашых дзён была напісаная невядомым аўтарам, хаця часам аўтарства надаецца валенсійцу Хасэ Гомісу (José Melchor Gomis y Colomer).
Першапачаткова то быў верш, прысвечаны іспанскаму генералу Рафаэлю Рыега-і-Нуньесу. У 1822-м Хасэ Гоміс (José Melchor Gomis y Colomer) напісаў пад яго музыку, пасля чаго песня стала дзяржаўным гімнам Іспаніі да заканчэння ліберальнага трохгоддзя (да 1823-га), пасля была скасаваная на карысць Марша грэнадзёраў (La Marcha Granadera, цяпер вядомы як Каралеўскі марш — La Мarcha Real, сёння з’яўляецца гімнам Іспаніі), што быў гімнам да трохгоддзя.
Як і Марсельеза, была напісаная дзеля матывацыі войска падчас рэвалюцыі ў Іспаніі, якая пачалася ў 1820-м годзе.
Таксама ўсталёўвалася ў якасці гімна падчас Першай і Другой Іспанскіх Рэспублік (адпаведна ў 1873-м і ў 1931-м), але скасоўваліся з іх заняпадам (адпаведна ў 1874-м і 1939-м).
Аўтар мелодыі
Што кранаецца тэксту, то тут зразумела, што яго аўтарам амаль што пэўна з'яўляецца Эварыста Фернандэс. Зусім іншая справа з аўтарам мелодыі.
Аўтарства сучаснай вядомай нам мелодыі гімна надаецца Хасэ Гомісу таму, што ў кнізе яго аўтарства "Калекцыя патрыятычных песняў, прысвечаныя грамадзяніну Рафаэлю дэль Рыега і храбрэцам, каторыя парушылі ўслед па яго слядах, грамадзяніну Марыяно дэль Кабрэрысо" ("Colección de canciones patrióticas que dedica al ciudadano Rafael del Riego y a los valientes que han seguido sus huellas el ciudadano Mariano del Cabrerizo") былі апублікаваныя розныя версіі гімна Рыега. Таксама быў знойдзены яго рукапіс з версіяй гімна для салістаў, хора і аркестра. Зрэшты, дакладных доказаў, негледзячы на доследы, праведзеныя з XIX стагодзя (у той час пераважна музыкаведамі Франсіска Асенхо Барбіеры (Francisco Asenjo Barbieri) і Філіпам Педрэям (Felipe Pedrell Sabaté)), да цяперашняга часу.
Негледзячы на гэта, большасць сучасных музыказнаўцаў мяркуюць, што Хасэ не быў кампазітарам, але толькі выкладаў версіі гімну як старэйшы музыка іспанскай народнай міліцыі. Гэтую пасаду ён займаў з 1822-га па 23-і год.
Падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі між Другой Рэспублікай і паўстанцамі была звышпапулярнай сярод прыхільнікаў рэспублікі, у прыватнасці ў Каталоніі. У той час гімн выконваўся з іншымі тэкстамі, накшталт: Дадзеныя куплеты непасрэдна дэманструюць непрыязнасць рэспубліканцаў і іх паплечнікаў (кшталту анархістаў) да каталіцкай царквы, манархіі і франкісцкай дыктатуры.
Ў фільме ¡Ay, Carmela! (1990-а года) была сцэна, дзе рэспубліканцы спявалі гімн Рыега ў падобнай версіі: (непасрэдна ўрывак). Цікава, што сама назва фільма ¡Ay, Carmela! спасылае да яшчэ адной іспанскай песні "Viva la Quinta Brigada", у народзе празваная "Ay, Carmela" праз свой прыпеў.
Пасля паразы Рэспублікі перад Франка гімн Рыега ўжывалі нязгодныя з яго ўладай. Ён ужаваўся ў якасці гімна ўрадам Другой Рэспублікі ў выгнанні да самога ягонага роспуску.
Цяперашні час
Шмат аказій было з ўжываннем гімна Рыега замест Каралеўскага марша.
Аксёнава
Аксёнава — жаночая форма прозвішча Аксёнаў і тапонім.
470
470 — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 470 год нашай эры, 470 год 1 тысячагоддзя, 70 год V стагоддзя, 10 год 7-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 1 год 470-х гадоў.
471
471 — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 471 год нашай эры, 471 год 1 тысячагоддзя, 71 год V стагоддзя, 1 год 8-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 2 год 470-х гадоў.
Нацыянальны парк Абіску
Нацыянальны парк Абіску, таксама Абіска (Abisko, Ábeskovvu) — нацыянальны парк на поўначы Швецыі, у Скандынаўскіх гарах. Заснаваны ў 1909 годзе як ландшафтны запаведнік. Уключае басейн ракі Абіску і частку паўднёвага ўзбярэжжа возера Турнетрэск. Плошча 7,5 тысяч гектараў. Хваёвыя і мяшаныя лясы. Разнастайная фауна млекакормячых (буры мядзведзь, воўк, лемінг, паўночны алень, пясец, расамаха) і птушак (бакас, беркут, варакушка, курапатка палярная, паморнік даўгахвосты, пуначка, сава белая, уюрок). На тэрыторыі парку навукова-доследная станцыя Шведскай акадэміі навук.
Пінская дыяцэзія
Гісторыя
Першая спроба заснаваць дыяцэзію з цэнтрам у Пінску была зробленая ў 1794 годзе магілёўскім архібіскупам Станіславам Богуш-Сестранцэвічам. Аднак у 1798 годзе папскі нунцый у Расіі Л. Літа адмяніў дыяцэзію як некананічна створаную. У тым жа годзе на падставе папскай булы і імператарскага ўказа была заснавана Мінская рымска-каталіцкая дыяцэзія, у склад якой увайшла тэрыторыя ліквідаванай Пінскай рымска-каталіцкай дыяцэзіі.
Пазней, у 1917 годзе Мінская дыяцэзія была адноўленая, аднак у пачатку 1920-х гадоў яе біскуп Зігмунд Лазінскі быў вымушаны пакінуць Мінск і шукаць новую рэзідэнцыю, якой стаў Пінск у межах Польшчы. 28 кастрычніка 1925 года Папа Пій XI апостальскай канстытуцыяй «Vixdum Poloniae unitas» была створана Пінская дыяцэзія, якая фактычна існавала да 1939 года, фармальна да 1946 года (года смерці біскупа). Дыяцэзіяй кіравалі біскупы пінскія: Зігмунд Лазінскі (1925—1932), Казімір Букраба (1932—1946).
У 1991 годзе епархія адноўлена ў межах Брэсцкай і Гомельскай абласцей у падначаленні Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі.
Віталь Аляксандравіч Прыма
Біяграфія
У 1997 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне ў машынабудаванні», у 2004 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Фінансавы і банкаўскі менеджмент».
З 1997 па 2001 год працаваў на Барысаўскім заводзе «Аўтагідраўзмацняльнік»: эканамістам па планаванні, вядучым эканамістам, начальнікам бюро, намеснікам начальніка планава-эканамічнага ўпраўлення.
У перыяд з 2001 па 2007 год — начальнік планава-эканамічнага ўпраўлення РУВП «БелАЗ».
З 2007 па 2009 год займаў пасаду начальніка галоўнага ўпраўлення эканомікі Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь.
З 2009 года па кастрычнік 2012 года — намеснік Міністра прамысловасці Рэспублікі Беларусь.
З кастрычніка 2012 года па 13 лістапада 2018  — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Індыя і ў Дэмакратычнай Сацыялістычнай Рэспубліцы Шры-Ланка (па сумяшчальніцтве).
З ліпеня 2013 года па 13 лістапада 2018  — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Народнай Рэспубліцы Бангладэш (па сумяшчальніцтве).
З верасня 2014 года па 13 лістапада 2018  — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Федэратыўнай Дэмакратычнай Рэспубліцы Непал (па сумяшчальніцтве).
12 лютага 2019 года прызначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектарам па горадзе Мінску. Вызвалены ад пасады 29 кастрычніка 2020 года.
Жанаты, мае трох сыноў.
Кундуз
Кундуз  — горад і адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі на поўначы Афганістана, на рацэ Кундуз.
Гісторыя
У 329 годзе да н. э. каля горада Драпсака (іншыя варыянты назвы — Дарапсу або Адрапсу) прайшлі войскі Аляксандра Македонскага. Пасля смерці Аляксандра гэтая частка Бактрыі паступова адкалолася ад яго Імперыі, многія мясцовыя князі прынялі будызм. На думку сучасных гісторыкаў, якія абапіраюцца на сведчанні Страбона, сучасны Кундуз стаіць на месцы Драпсакі.
У Сярэднявеччы Кундуз стаў цэнтрам супрацьстаяння за незалежнасць. Пасля некалькіх няўдач, кундузцам удалося стварыць сваю незалежную дзяржаву Кундузскае ханства. З 1800 па 1859 год Кундузскае ханства дасягнула росквіту. Але войны і знешнія ўмяшанні прывялі да разбурэння дзяржавы, асноўная барацьба ішла паміж мясцовымі жыхарамі і афганскімі плямёнамі. Афганскія плямёны падтрымлівала Брытанія, а Кундузскае ханства атрымлівала падтрымку ад Бухарскага эмірата. У Новы час тэрыторыя сучаснай правінцыі Кундуз была слаба засвоеная. У канцы XIX стагоддзя па ініцыятыве Шэр-Хана Нашэра (або Нашыра) была ўтворана правінцыя, цэнтрам якой і стаў Кундуз. Асноўнай прычынай развіцця рэгіёну стала сельская гаспадарка, а менавіта спрыяльныя ўмовы для вырошчвання бавоўніку.
Істараўшан
Істараўшан (Истаравшан) — горад у Сагдыйскай вобласці Таджыкістана, адміністрацыйны цэнтр Істараўшанскага раёна. Істараўшан — другі па велічыні горад Сагдыйскай вобласці.
Размешчаны на поўначы Таджыкістана, у перадгор'ях Туркестанскага хрыбта, за 78 км ад абласнога цэнтра — горада Худжанд. Размешчаны на вышыні каля 1178 метраў над узроўнем мора. Клімат мяккі, зіма — мнагаснежная, лета гарачае, сухое.
Карагодная справа
Карагодная справа — серыя судоў над удзельнікамі акцыі пратэсту ў г. Брэст падчас паслявыбарчага крызісу 2020 г.
Падчас акцыі пратэсту ў Брэсце дэманстранты выйшлі на скрыжаванне праспекта Машэрава і бульвара Касманаўтаў. Рух аўтамабіляў і грамадскага транспарту на ўчастку быў ускладнены. Дэманстранты спявалі песні, вадзілі карагоды да тых часоў, пакуль не прыехаў вадамёт. Услед за ім выбеглі сілавікі і сталі затрымліваць пратэстоўцаў. Паводле звестак следства, былі парушэнні ў працы тралейбусаў (агульны прастой склаў больш за 29 гадзін) і спынены рух маршрутаў і сарваны 2 рэйсы гарадскіх аўтобусаў (агульны прастой склаў больш за 5 гадзін), спынены рух двух экспрэсных маршрутаў на 5 хвілін. Акрамя таго, час працы трох гандлёвых кіёскаў і аднаго рэстарана скарацілі на розны час. Была ўзбуджана крымінальная справа.
Следства цягнулася больш за год, удзельнікаў акцыі выяўлялі і асуджалі невялікімі групамі, звычайна на некалькі год абмежавання свабоды. Па стане на 19 жніўня 2021 г. было выяўлена 114 удзельнікаў акцыі і з іх асуджана 70. Па стане на 17 снежня 2021 прайшло 11 судоў і было асуджана 114 чалавек.
Стаматалагічны факультэт БДМУ
Стаматалагічны факультэт БДМУ — структурнае падраздзяленне Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.
Гісторыя
У 1926 годзе на медыцынскім факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта пры кафедры шпітальнай хірургіі быў арганізаваны курс аданталогіі (стаматалогіі). Кіраўніцтва курсам было ўскладзена на загадчыка кафедрай шпітальнай хірургіі, прафесара М. П. Сакалоўскага. У 1927 годзе на пасаду загадчыка курсам стаматалогіі выбраны дацэнт І. М. Старобінскі. З 1930 года курсам загадваў Ю. К. Мятліцкі, якому ў 1932 годзе было прысвоена вучонае званне дацэнта.
У адпаведнасці з загадам Міністэрства Вышэйшай адукацыі СССР № 185 ад 2 красавіка 1960 годзе на базе Мінскага медыцынскага інстытута арганізаваны стаматалагічны факультэт.
Арганізацыю і кіраўніцтва падрыхтоўкай студэнтаў-стаматолагаў абяспечвалі дэканы 1-5 курсаў лячэбнага факультэта: дацэнт кафедры гісторыі КПСС В. В. Зубец, дацэнт кафедры анатоміі П. І. Лабко, дацэнт кафедры акушэрства і гінекалогіі П. І. Касько, дацэнт 2-й кафедры хірургічных захворванняў В. Р. Астапенка, дацэнт кафедры туберкулёза М. Г. Белы, дацэнт кафедры агульнай хірургіі Л. І. Арцішэўскі, асістэнт кафедры фізічнага выхавання і ЛФК Л. М. Васільеў і асістэнт курса стаматалогіі Е. М. Івус.
У 1963 годзе курс стаматалогіі быў рэарганізаваны ў кафедру стаматалогіі, а ў 1964 годзе — у кафедру тэрапеўтычнай і артапедычнай стаматалогіі (кіраўнік — дацэнт Ю. К. Мятліцкі) і кафедру хірургічнай стаматалогіі (загадчык — дацэнт Т. В. Фокіна).
У 1966 годзе стаматалагічны факультэт выдзяляецца ў асобнае структурнае падраздзяленне інстытута. У 1966 годзе дэканам стаматалагічнага факультэта назначаны дацэнт кафедры агульнай хірургіі Л. І. Арцішэўскі.
Шпак
Шпак — шырока распаўсюджаная пеўчая птушка сямейства шпаковых.
Дубраўка (Мастоўскі раён)
Ду́браўка (, Дубровка) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Курылавіцкага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Азёркаўскага сельсавета.
Навасёлкі (Вердаміцкі сельсавет)
Навасёлкі (, Новосёлки) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вердаміцкага сельсавета.
Турсунзадэ
Турсунзадэ (Турсунзода) — горад у Гісарскай даліне, адміністрацыйны цэнтр Турсунзадэўскага раёна Рэспублікі Таджыкістан. Да 17 лютага 1978 года — Рэгар.
Названы ў гонар Мірзо Турсун-задэ, таджыкскага паэта, значнага дзяржаўнага і грамадскага дзеяча.
Галоўным прадпрыемствам у раёне з'яўляецца Таджыкскі алюмініевы завод.
Бабаян
Бабая́н — армянскае прозвішча.
Родэрык Камфор
Кар’ера
У лістападзе 2021 года падпісаў кантракт з быдгашчскай «Асторыяй».
472
472 — высакосны год, пачаўся ў суботу. 472 год нашай эры, 472 год 1 тысячагоддзя, 72 год V стагоддзя, 2 год 8-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 3 год 470-х гадоў.
Містычнае паляванне на аднарога
Містычнае паляванне на аднарога — алегарычная выява евангельскай гісторыі Дабравешчання Панны Марыі, якая атрымала распаўсюджанне ў заходнееўрапейскім мастацтве позняга сярэдневякоўя. Выявы містычнага палявання вядомыя па маляўнічых працах, гравюрах і ксілаграфіях XV стагоддзя.
У гэтай алегарычнай кампазіцыі Дзева Марыя малюецца ў іканаграфіі hortus conclusus, закліканай падкрэсліць яе бязгрэшнасць. Аднарог малюецца або з галавой, якая ляжыць на каленях Дзевы, альбо адпачывальнікам у садзе. У сад у вобразе паляўнічага уваходзіць архангел Гаўрыіл. Ён пераследуе аднарога, трубіць у горн, узброены дзідай. Яго суправаджаюць чатыры сабакі, якія сімвалізуюць хрысціянскія : Міласэрнасць, Ісціну, Мір і Справядлівасць або манахаў-дамініканцаў, якія імкнуцца да міласэрнасці, міру і зразумення боскай ісціны.
Сюжэт містычнага палявання звязаны з легендай, што аднарога можа ўтаймаваць толькі нявінніца, якой у алегорыі выступае Маці Божая, перад чысцінёй якой аднарог губляе сваю выкрутлівасць і становіцца пакорлівым. У гэтай алегорыі Дзева Марыя выступае як зямны прытулак містычнага аднарога-Хрыста.
NGC 109
NGC 109 (іншыя абазначэнні — UGC 251, MCG 4-2-20, ZWG 479.31, KCPG 8B, NPM1G +21.0018, PGC 1633) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) у сузор’і Андрамеда.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
1967 год у гісторыі кіно
1967 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Уборкі (Пухавіцкі раён)
Убо́ркі (, Уборки) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавета.
Густаў Адлерфельт
Вучыўся ва ўніверсітэтах Упсалы (Швецыя), Гале (Германія), падарожнічаў па краінах Еўропы. З 1700 года горфюнкер, з 1701 года пры двары Карла XII, суправаджаў яго ў паходах. Удзельнік Паўночнай вайны 1700—1721. Загінуў у баі пад Палтавай. Вёў дзённік ваенных дзеянняў, у тым ліку на тэрыторыі сучаснай Беларусі, дапаўняў яго афіцыйнымі дакументамі, іншымі крыніцамі. Часткова надрукаваны (ананімна) у 1707 годзе ў Гамбургу, дапрацаваны сынам, выдадзены на французскай, англійскай і нямецкай мовах (1740—1742); у арыгінале выдадзены ў 1919 годзе.
Масцішча (Пастаўскі раён)
Масці́шча (, Мостище) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Варапаеўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Паставы, пазней у складзе гміны Варапаева Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 1939 года ў БССР.
Баскакаўка
Баскакаўка (Баскаковка) — сяло ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны сяло было акупавана гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах адміністрацыйны цэнтр Ключыкаўскага сельскага паселішча.
Жукава (Татарскае сельскае паселішча)
Жукава (Жуково) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Татарскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Хлорцыян
Хлорцыя́н, хлорысты цыян — хлорангідрыд цыянавай кіслаты ClCN.
Уласцівасці
Бясколерны гаручы газ з рэзкім непрыемным пахам, цяжэйшы за паветра пры нармальных умовах. Тэмпература плаўлення −6,9 °C. Тэмпература кіпення 12,8 °C. Умерана раствараецца ў вадзе, добра — у арганічных растваральніках (спірт, эфір). Пры ўзаемадзеянні з паветрам утварае выбухованебяспечныя сумесі.
Бяспека
Ядавітае рэчыва. Выклікае агульнае атручванне, раздражненне слізістых абалонак вачэй і верхніх дыхальных шляхоў.
Выкарыстанне
Хлорцыян выкарыстоўваецца ў вытворчасці цыянавай кіслаты і яе вытворных, нітрылаў, фарбавальнікаў, гербіцыдаў і інш.
Завуголле
Завуго́лле (, Зауголье) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крывіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1904 годзе вартоўня Жаснянскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 7 жыхароў. У 1921 годзе засценак гміны Жосна Дунілавіцкага (з 1926 года Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства, 9 двароў, 65 жыхароў. З 12 кастрычніка 1940 года вёска ў Пузыроўскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года Мінскай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Мядзельскім раёне. У 1940 годзе 23 двары, 100 жыхароў. У верасні 1943 года гітлераўцы спалілі вёску (23 двары). Пасля Вялікай Айчыннай вайны адноўлена. У 1950 годзе сяляне аб'ядналіся ў калгас імя Суворава. З 1975 года вёска знаходзіцца ў складзе калгаса «Бальшавік» (цэнтр — вёска Пузыры).
30 кастрычніка 2009 года перададзена са скасаванага Пузыроўскага сельсавета ў Крывіцкі сельсавет.
Інфраструктура
Размешчана жывёлагадоўчая ферма.
473
473 — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 473 год нашай эры, 473 год 1 тысячагоддзя, 73 год V стагоддзя, 3 год 8-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 4 год 470-х гадоў.
Аляксандр Луі Сімон Лежэн
Аляксандр Луі Сімон Лежэн (Alexandre-Louis-Simon Lejeune:, Верв’е — ) — бельгійскі батанік, вядомы дзякуючы працам па флоры Бельгіі.
Біяграфія
Сын дырэктара гарадской бальніцы. Вывучаў фармакалогію ў Льежы, працаваў у аптэцы, затым ў 1801 годзе працягнуў медыцынскую адукацыю ў Парыжы, аднак неўзабаве быў прызваны ў французскую армію. У перыяд армейскай службы збіраў гербарыі ў Галандыі, Гановеры, паўночнай Францыі. Дэмабілізаваўшыся ў 1804 годзе, на працягу трох гадоў займаўся медыцынай у Энсівале (цяпер прыгарад Льежа), затым вярнуўся ў Верв’е. У 1806 годзе на замову прэфектуры дэпартамента Урт склаў батанічны атлас рэгіёну, у далейшым займаўся даследаваннямі мясцовай флоры, у тым ліку разам са сваім вучнем Рышарам Куртуа.
Хуга Альвен
Хуга Альвен (Hugo Emil Alfvén;,  — , Фалун) — шведскі , , скрыпач.
Біяграфія
У 1890—1897 гадах саліст Каралеўскага сімфанічнага аркестра ў Стакгольме, у 1910—1939 гадах кіраўнік музычнага аддзялення ўніверсітэта Упсалы. Упершыню ў свецкай сімфанічнай музыцы выкарыстаў нацыянальны фальклор. Сярод твораў: балеты «Горны кароль» (1923), «Блудны сын» (1957); 12 кантат; 5 сімфоній; 3 рапсодыі для аркестра; камерныя творы; хары; музыка да кінафільмаў.
Палонка (Свіслацкі раён)
Пало́нка (, Полонка) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вердаміцкага сельсавета.
Міхаіл Васільевіч Аўдзееў
Міхаі́л Васі́льевіч Аўдзе́еў:
Палонка (Свіслацкі раён)
У 1940—1961 гадах цэнтр Палонкаўскага сельсавета.
Дзёран
Біяцэноз
Дзёран фарміруецца пераважна на лугавых і стэпавых участках, адкрытых лясных прагалінах, уздоўж дарог, дзе росту травы не замінаюць іншыя расліны. Складае аснову культурных газонаў.
Час фарміравання займае ад 1 года і болей у залежнасці ад відаў травянога пакрыцця. У прыродзе адбываецца сталае ўзаемадзеянне і канкурэнцыя травяных раслін, што залежыць ад асаблівасцей надвор’я, кліматычных умоў і характару глебы.
Год за годам дзёран стварае шчыльную, цяжкую глебу. Па складу яна бяднейшая за перагной, але ўтрымоўвае менш хваробатворных бактэрый і грыбоў. Шырока распаўсюджаны дзярнова-падзолістыя і дзярнова-карбанатныя глебы.
З’яўляецца важным месцам для існавання шматлікіх насякомых, жывародкаў, чарвякоў, яшчарак, змей, грызуноў і г. д..
Выкарыстанне ў земляробстве
Дзярновая зямля ўваходзіць у склад большасці садовых зямельных сумесяў. Нарыхтоўваецца ўвесну або ў іншы цёплы перыяд года. Лепшая дзярновая зямля атрымліваецца пры нарыхтоўцы яе з месцаў, дзе растуць канюшына і люцэрна. Для атрымання штучнай дзярновай зямлі пасля нарыхтоўкі дзярніну складаюць у штабелі, багата паліваюць і час ад часу перагортваюць для далейшага гніення сцёблаў травы і карэнчыкаў.
Для стварэння газонаў выкарыстоўваюць як прыродны, так і штучны дзёран, сфарміраваны газоннымі травамі. У далейшым яго выкарыстоўваюць для слання паверхні стадыёнаў, пляцовак, а таксама ў дэкаратыўных мэтах.
Котчына
Ко́тчына (, Котчино) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Курылавіцкага сельсавета.
Дзёран
Выкарыстанне ў земляробстве
У многіх краінах свету існуе цэлы напрамак дзярновага земляробства, які адрозніваецца значнай эканамічнай эфектыўнасцю.
Котчына
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Азёркаўскага сельсавета.
Дзёран
Выкарыстанне ў будаўніцтве
Здаўна ў мясцовасцях, бедных на іншыя будаўнічыя матэрыялы, дзёран ужываўся пры пабудове жытла. Для пабудовы дзярновых хацін канструюецца каркас, які абкладваецца скруткамі або «цаглінамі» з дзёрну. Дзярновыя будынкі шырока вядомы ў Ісландыі, стэпавых рэгіёнах Паўночнай Амерыкі і Аўстраліі. Акрамя таго, у краінах Скандынавіі да нашых дзён дзёрнам крыюць дахі. Сухі дзёран можа ўжывацца для затыкання дзірак у драўляных і глінабітных пабудовах. На Беларусі выкарыстоўваўся для ацяплення прызбы.
Як будаўнічы матэрыял дзёран мае асаблівасць назапашваць вільгаць, што адмоўна ўплывае на стан драўлянага каркасу. Пры ўзнікненні працэсу гніення патрабуе замены.
Аляксандр Аляксандравіч Агароднікаў
Аляксандр Аляксандравіч Агароднікаў (нар. у годзе ў Наваполацку) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (2018), дацэнт (2020).
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў 1991 годзе ў Наваполацку. Скончыў у 2014 годзе гісторыка-філалагічны факультэт Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Гісторыя», атрымаўшы дыплом з адзнакай. Паралельна атрымаў кваліфікацыю юрыста. У 2015 годзе там жа абараніў магістарскую дысертацыю па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя». У 2015-2018 гадах навучаўся ў аспірантуры Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя». У 2019 годзе таксама скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне і права». Працуе дацэнтам кафедры сацыяльных камунікацый Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя» абараніў 21 снежня 2018 года ў Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя А. А. Куляшова. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Сацыяльна-эканамічнае развіццё Полацка ў 1917-1991 гадах». Навуковы кіраўнік - Дзяніс Уладзіміравіч Дук. 23 снежня 2020 года рацэннем ВАК Рэспублікі Беларусь было прысвоена вучонае званне дацэнта па спецыяльнасці «Гісторыя».
Навуковая дзейнасць
Займаецца даследаваннем праблем гісторыі сацыяльна-эканамічнага развіцця гарадоў Беларусі ў ХХ ст. (у прыватнасці, Полацка, Наваполацка і інш.), гістарычнай урбаністыкі і гісторыі горадабудаўніцтва, палітагенеза і дзяржаўнага кіравання. Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням рэструктурызацыі эканомікі Полацка ў 1917-1941 гадах; развіцця сацыяльнай сферы і гарадской прасторы Полацка з 1917 года да пачатку Вялікай Айчыннай вайны; трансфармацыі дэмаграфічнай і сацыяльна-эканамічнай структуры Полацка падчас нацысцкай акупацыі ў 1941-1944 гадах; ўплыву зменаў адміністратыўнага статуса горада, а таксама ролі, месца і значэння гісторыка-культурнай спадчыны ў сацыяльна-эканамічных мерапрыемствах гарадскіх уладаў у 1944-1991 гадах і інш.
Мышкі (Пастаўскі раён)
Мы́шкі (, Мышки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Варапаеўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Дунілавічы Пастаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 1939 года ў БССР.
NGC 110
NGC 110 (іншае абазначэнне — OCL 300) — рассеянае скопішча ў сузор’і Касіяпея.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Баскакава (Угранскі раён)
Баскакава (Баскаково) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Усходскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Ключыкаўскага сельскага паселішча.
474
474 — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 474 год нашай эры, 474 год 1 тысячагоддзя, 74 год V стагоддзя, 4 год 8-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 5 год 470-х гадоў.
Беларуская кухня
Белару́ская ку́хня — нацыянальная кухня беларусаў, сукупнасць народных рэцэптаў і шматвяковых кулінарных традыцый гатавання страў і напояў, унікальных і агульных з суседнімі народамі. Простая і пажыўная кухня на аснове харчовай сыравіны (пераважна збожжавых і гароднінных клубневых) даступных на Беларусі. Лічыцца даволі цяжкай для стрававання і тлустай. Традыцыйныя беларускія стравы адносна простыя ў гатаванні і маюць сагравальны эфект. Традыцыйная беларуская кухня прапануе вялікі выбар страў з бульбы і мукі. Яна базуееца на бульбе, жытнім хлебе, капусце і свініне.
Гісторыя
Фарміравалася на аснове страў і прыёмах гатавання агульных для ўсіх славянскіх і іншых індаеўрапейскіх народаў — балцкіх, германскіх і іншых, якія фарміраваліся на працягу многіх тысячагоддзяў. Да нядаўняга часу ў рацыёне большасці насельніцтва Беларусі абсалютна пераважалі вегетарыянскія стравы — са збожжа, бабовых культур, агародніны, малака і малочных прадуктаў, насення лёну і канапель, прадуктаў збіральніцтва — грыбоў, ягад, садавіны, мёду. Традыцыйная беларуская кухня вельмі блізкая да літоўскай. На працягу XIII — XIX стагоддзяў на яе фарміраванне (асабліва ў прывілеяваных класаў) аказвалі значны ўплыў польская і нямецкая кухні, а таксама кухні нацыянальных меншасцей — яўрэйская і татарская, у меншай ступені французская, італьянская, венгерская і англійская. З XIX стагоддзя найбольшы ўплыў аказвае руская кухня.
Стравы
Аснову сельскай гаспадаркі беларусаў здаўна складала вытворчасць збожжа. Асноўным прадуктам харчавання быў хлеб з жытняй мукі, часта з дадаткамі ячменнай, пшанічнай, грэцкай, аўсянай. Адносна распаўсюджанай была выпечка з грэцкай мукі. Мучныя вырабы з пытляванай пшанічнай мукі (пірагі, бліны, караваі) выпякаліся ў асноўным на святы. Дагэтуль жытні хлеб у Беларусі ў вялікай пашане, з ім ядуць і першыя, і другія стравы. Апроч хлеба, з мукі вараць кашы, робяць клёцкі, лазанкі, калдуны і інш. Cамая папулярная гародніна — капуста, якую вараць, тушаць, квасяць і выкарыстоўваюць для гатавання розных страў, напрыклад бігасу, а таксама буракі, з якіх у прыватнасці гатуюць халаднік, і морква.
Цяпер круглы год не сыходзіць са стала бульба, з якой у Беларусі ўпершыню пазнаёміліся ў 18 ст., пачалі вырошчваць на пач. 19 ст., а да канца 19 ст. яна стала асновай рацыёну. Бульбу вараць, тушаць, смажаць, запякаюць, фаршыруюць. З яе гатуюць супы, салаты, піражкі і хрушчы. Смачная бульба ў спалучэнні з грыбамі, свінінай. Асабліва вядомыя стравы з сырой дранай бульбы запазычаныя калісьці з нямецкай кулінарыі — бабка, дранікі, клёцкі, капытка.
Мясныя
Мясныя стравы даўней гатавалі ў асноўным на святы, пераважна зімовыя. Дзічына таксама была найбольш даступная ўвосень і зімой. Сярод мясных прадуктаў асноўнае месца займалі вырабы са свініны, значна меней, але больш як сёння, спажывалася бараніны, яшчэ менш — ялавічыны. Свіней забівалі пераважна ў лістападзе-студзені, а таксама вясной; найбольш часта перад Калядамі, што з’яўляецца старажытным, яшчэ з паганскіх часоў, звычаем. З нарэзанага мяса або мяснога фаршу выраблялі кілбасы; з пячонкі, крыві з дадаткам мукі, крупаў — кішку; свіныя страўнікі таксама начынялі фаршамі (кіндзюк, шкалондза, або каўбух); вырабялі студні, сальцісоны, рулеты, вэндзілі шынкі — свіныя лапаткі са скурай, кумпякі — лапаткі без скуры, якую салілі разам з салам, рэбры, галёнкі — верхнія часткі ног, аддзеленыя ад шынак і кумпякоў, свіныя вушы. Саланіну, каўбасы, вяндліну захоўвалі да цяжкіх сельскагаспадарчых работ — сенакосу, жніва. У сённяшняй беларускай кулінарыі перавагу аддаюць мясу, тушанаму з агароднінай і грыбамі, запечанаму з сырам і г.д. Адна з найбольш вядомых страў — мачанка. Прыправы — перац, каляндру, часнок, пятрушку і інш. — выкарыстоўваюць памяркоўна.
З хатняй птушкі
З хатняй птушкі найбольш звыклымі былі куры, качкі, гусі; у 16 ст. з’явіліся індыкі. Асноўнай мэтай гадоўлі птушкі было атрыманне яек. У сялянскім рацыёне птушынае мяса было рэдкасцю, яго спажывалі пераважна як дыетычную ежу пры хваробах, часцей прадавалі на рынку ці выплочвалі ў якасці натуральнай даніны. Традыцыйным дэлікатэсам былі вэнджаныя «паўгускі», вяленыя качкі. Печаная ці смажаная гусь з грыбамі, ці фаршыраваная кашай — традыцыйная беларуская страва, вядомая з многіх літаратурных крыніц.
Малочныя
Малочных прадуктаў раней спажывалася значна меней, чым сёння (менш за 100 л. на чалавека ў год у пераліку на цэльнае малако). Мясцовая «чырвоная» парода буйной рагатай жывёлы не вызначалася высокімі надоямі, а значную частку статка складалі валы. Асноўным сродкам кансервацыі і галоўнай формай спажывання малака быў тварожны сыр, які елі пераважна ў святы. Тварожны сыр высушваўся да крамянасці, яго крышылі нажом або смакталі як цукеркі. Больш распаўсюджаным, чым сёння, быў сыр з казінага малака. Ферментаваны сыр (сычужны) быў да 18 стагоддзя экзатычным відам імпарту, мала вядомым нават прывілеяваным саслоўям. Яго мясцовая вытворчасць пачалася толькі ў 19 стагоддзі. Яшчэ менш, чым сыр, ужывалася смятана і масла, якімі, як і цэльным малаком, «забельвалі» супы, кашы і іншыя стравы. Больш спажывалі раслінны тлушч у форме алею — ільняны і канапляны, у вышэйшых саслоўях часам і аліўкавы. Алеем штодзённа запраўлялі кашы, прыпраўлялі селядцоў.
Рыбныя
Рыба ў Беларусі спажывалася пераважна мясцовая, прэснаводная, асабліва шмат у перыяд пастоў. Папулярнымі былі ліні, асятры, шчупакі, мянтузы, ляшчы, акуні і г.д., з якіх варылі юшку, рабілі рыбныя клёцкі — галкі, а таксама вендзілі, салілі. Селядцы былі ці не адзінай марской рыбай, даступнай, хаця б на святы, усім пластам грамадства. Прывілеяваныя класы калі-некалі спажывалі таксама траску.
Найбольш сытным перыядам у годзе быў прамежак паміж Калядамі і Масленіцай, г.зв. мясаед, калі спажывалася найбольш мясных прадуктаў. Такі рытм у пэўным сэнсе дапамагаў прыстасавацца да дэфіцыту асноўных прадуктаў харчавання. Вясной запасаў ежы бракавала, тады меню разнастаілі шчаўём, крапівой, баршчэўнікам, лебядой, карэннем заячай капусты, бацвіннем, маладымі парасткамі хвоі, «мязгой» — яшчэ не зацвярдзелай абалонай асіны і бярозы. Голад быў звычайнай з’явай у жыцці прыгоннай вёскі, а ў часы неўраджаяў, войн, эпідэмій — таксама ў гарадах.
Алкагольныя
Самымі старажытнымі алкагольнымі напоямі былі піва і мёд. Піва выраблялася толькі верхняй ферментацыі, звычайна малога мацунку (2-3 аб.%), але спажывалася ў знач. колькасці, у пэўным сэнсе замяняючы прахаладжальныя напоі. Піва было нетрывалым, але яго варылі (асабліва ў фальварках) досыць часта. У параўнанні з сучаснасцю значна больш распаўсюджаным было піва цалкам ці часткова з пшанічнага соладу («белае»). Піўныя поліўкі (з жаўткамі, тварагом, смятанай — граматка) да 19 ст. замянялі сярэдняму класу каву і гарбату. Пітны мёд, у залежнасці ад прапорцыі мёду і вады і ступені перагонкі, меў мацунак ад 12 % да 50 %; асабліва цаніўся мёд, які «сыцілі» ў Каўнасе. У адрозненне ад Расійскай дзяржавы, вытворчасць і спажыванне алкагольных напояў былі істотна дэцэнтралізаваныя. Хаця сяляне мусілі набываць іх толькі ў корчмах, што належалі іх панам, яны маглі вырабляць пэўную колькасць самастойна на галоўныя царкоўныя святы або на вяселле; магдэбургскія гарады мелі на выключнае права вытворчасці і продаж напояў у корчмах, што належалі магістратам; існавалі таксама адмысловыя мядовыя брацтвы, сябры якіх мелі права самастойнага вырабу пэўнай колькасці напояў у канун вялікіх святаў.
Віно ўжывалася ў літургічнай практыцы праваслаўнай і каталіцкай царквы, а таксама было артыкулам раскошы. Яно імпартавалася з Грэцыі і Малдовы (мальвазія, царкоўныя кагоры), з 16 ст. найбольшую папулярнасць сярод шляхты набыло віно з Венгрыі (асабліва такай). У 17-18 ст. пашырылася мода на рэйнскія, якія ў Рэчы Паспалітай пілі з цукрам, і французскія віны. Гарэлка (вино горелое) з’явілася ў ВКЛ у канцы 15 ст. і па меры змяншэння выдаткаў на яе вытворчасць паступова выцясняла піва і асабліва мёд, з кан. 17 — пач. 18 ст. заняўшы месца асноўнага алкагольнага напою. У залежнасці ад ступені дыстыляцыі яе мацунак вагаўся ад 15-20 % (г.зв. простая) да «акавіты» (каля 70 %). Папулярнымі напоямі шляхты былі розныя лікёры, настойкі і наліўкі на аснове гарэлкі, з дадаткам зёлак, мёду, спецый, ягад, цукру — зуброўка, крупнік, крамбамбуля, траянка і г.д.
Неалкагольныя
З неалкагольных напояў у беларусаў былі папулярныя бярозавы і кляновы сокі, якія нарыхтоўвалі ў сакавіку, спажывалі не толькі ў свежым, але і ў зброджаным вылядзе: злівалі ў кадку, дадавалі дрожджы, некалькі галінак парэчак для паляпшэння смаку і насыпалі авёс, які, прарастаючы на паверхні, ахоўваў сок ад пылу. Такі напой мог захоўвацца да сенакосу; у Польшчы «бярозавая юшка» служыла аб’ектам сталых кпінаў над літоўцамі і беларусамі. Іншым традыцыйным напоем быў хлебны квас, які выраблялі досыць салодкім. І квас, і бярозавы сок летам выкарыстоўвалі для прыгатавання халаднікоў. Папулярнымі былі адвары розных зёлак (ліпавага квецця, дзіванны), збіцень, узвары з яблыкаў, груш.
Кава распаўсюдзілася ў Рэчы Паспалітай з канца 17 ст. (традыцыйна лічыцца, што першая буйная партыя трапіла як трафей пры перамозе над туркамі ў Венскай бітве (1683)). Вельмі хутка кава набыла вялікую папулярнасць сярод шляхты і мяшчан і пачала лічыцца адным з «сармацкіх» нацыянальных сімвалаў; ніжэйшыя саслоўі імітавалі каву з пражаных жалудоў, ячменя, цыкорыі. З гарбатай шляхта пазнаёмілася ў сяр. 18 ст., але да падзелаў дзяржавы яна так і не набыла папулярнасці, маючы рэпутацыю толькі аптэчнага сродку.
Рахунак стратаў
За савецкі перыяд з побыту беларусаў вымыліся не толькі стравы былых прывілеяваных класаў, але і істотна спрасцілася і збяднілася і меню нашчадкаў былых прыгонных сялян, якое ў асноўным уніфікавалася з меню ўсяго насельніцтва былога СССР, асабліва з рускімі. Амаль цалкам зніклі многія карняплоды (бручка, пастарнак і г.д.), бабовыя расліны (бабы, сачавіца) выпечка з грэчаскай мукі, традыцыйныя прыправы (мацярдушка, бядрынец і г.д.), многія венджаныя вырабы (паўгускі, кіндзюк), стравы з бараніны, канапланага насення, традыцыйныя гатункі сыру і масла і г.д.
Гісторыю харчавання, кулінарыі і гастранаміі ў Беларусі можна ўмоўна падзяліць на некалькі перыядаў:
Пасля рэформы 1861 года і асабліва пад час аграрнага крызісу 1880-х гадоў узрасла цікавасць да матэрыяльнай і духоўнай культуры беларускага сялянства, якая ў гэты час імкліва пазбаўлялася спадчыны прыгонніцтва. Пачынальнікі беларускай этнаграфіі фіксавалі рэцэпты традыцыйных народных страў, рытуалы спажывання ежы і прылады яе прыгатавання і г.д.
Аднак гэтая праца насіла бессістэмны характар. Разам з тым, палітычныя катаклізмы першай паловы 20 ст. цалкам знішчылі цэлыя сацыяльныя класы былой Беларусі — шляхту і мяшчанства, носьбітаў больш высокай матэрыяльнай і духоўнай культуры, у тым ліку кулінарнай. Ідэя пра існаванне ці магчымасць рэканструкцыі ўласна беларускай нацыянальнай кухні ўзнікла значна пазней, толькі пасля Другой сусветнай вайны, і да канца 20 ст. адзінай крыніцай такой рэканструкцыі лічылася этнаграфічная спадчына былога прыгоннага сялянства, зафіксаваная ў перыяд распаду яго традыцыйнага ладу жыцця.
Задача стварэння паўнавартаснай беларускай нацыянальнай кулінарнай і гастранамічнай культуры, якая абапіраецца як на «народныя», так і на «высокія» традыцыі, дагэтуль застаецца актуальнай.
Афінскі эканамічны ўніверсітэт
Афінскі эканамічны ўніверсітэт (Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών) — грэчаская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта і з сядзібай у Афінах.
Зялёнкі
Назву Зялёнкі маюць:
Антоніа Кастэхон
Біяграфія
Атрымаў ваенную адукацыю, пяхотны афіцэр, які належаў да ліку «афрыканістаў» (афіцэраў, якія доўгі час служылі ў Афрыцы). Да 1936 года быў маёрам Замежнага легіёну ў Марока. Актыўны ўдзельнік ваеннай змовы супраць урада Народнага Фронту. 17 ліпеня года маёр Кастэхон стаў адным з кіраўнікоў выступлення правых вайскоўцаў у Марока, якая паклала пачатак грамадзянскай вайне. Быў адным з кіраўнікоў захопу горада Тэтуан, дзе знаходзіўся Вярхоўны камісарыят Іспаніі ў Марока.
Афінскі эканамічны ўніверсітэт
Гісторыя
Універсітэт быў афицыйна заснаваны як вышэйшая школа эканомікі. З 1926 па 1989 гады яна называлася Афінскай школай эканомікі.
Антоніа Кастэхон
Біяграфія
Пасля ўсталявання паўстанцамі кантролю над Марока Кастэхон вылецеў на самалёце ў Севілью, якая перайшла да таго часу пад кантроль мяцежных сіл. Удзельнічаў у перакідцы афрыканскай арміі на поўдзень Іспаніі, дзе па загадзе генерала Гансала Кейпа дэ Льяна ўсталёўваў кантроль над рознымі гарадамі Андалузіі. Пасля вяртання ў Севілью, 1 жніўня атрымаў загад генерала Франсіска Франка на чале камандзіра другой калоны афрыканскіх войскаў выступіць на поўнач для злучэння з войскамі генерала Эміліа Мола. Аперацыя праводзілася пад агульным кіраўніцтвам падпалкоўніка Хуана Ягуэ, аднак камандзіры калон (Кастэхон, падпалкоўнік Карлас Асенсіа Кабанільяс, маёр Тэлья) валодалі высокай ступенню самастойнасці. У склад кожнай калоны ўваходзілі байцы замежнага легіёна і «рэгуларэс» (мараканскіх войскаў пад камандаваннем іспанскіх афіцэраў), з адной або двума артылерыйскімі батарэямі).
Афінскі эканамічны ўніверсітэт
Гісторыя
Да 1955 года існаваў толькі адзін напрамак падрыхтоўкі студэнтаў. З тых часоў былі створаны два аддзяленні: эканамічнае і дзелавога адміністравання. У 1984 годзе школа была падзелена на тры аддзяленні: эканомікі, дзелавога адміністравання і статыстыкі і інфарматыкі.
Антоніа Кастэхон
Біяграфія
Выступіўшы з Севіллі 3 жніўня і перасоўваючыся на грузавіках, калона Кастэхона падчас імклівага наступлення ўдзельнічала ў баях за гарады Сафра, Альмендралеха, Мерыда і Бадахос, а таксама шэрагу іншых населеных пунктаў у Эстрэмадуры, дайшоўшы да 3 верасня да Талавера-дэ-ла-Рэйна. Яна таксама была ўзяты штурмам. Войскі Кастэхона прымалі актыўны ўдзел ва ўзяцці Таледа і ў наступленні на Мадрыд восенню 1936 года, калі ім удалося прарваць абарону рэспубліканцаў. Удзельнічаў у няўдалым штурме Мадрыда ў раёне Універсітэцкага гарадка, падчас якога асабіста вадзіў салдат у атакі і быў цяжка паранены ў сцягно.
Быў выраблены ў палкоўнікі і ўдзельнічаў у бітве на рацэ Эбра ў якасці камандзіра дывізіі ў складзе арміі Андалузіі. У канцы вайны быў выраблены ў генералы. У далейшым працягнуў службу ў іспанскай арміі, займаў пасаду генерал-капітана другой ваеннай акругі са штабам у Севільі. Завяршыў ваенную кар’еру ў чыне генерал-лейтэнанта.
Мажэйкаўскі сельсавет
Назву Мажэ́йкаўскі сельсавет маюць:
Конрад фон Фейхтванген
Конрад фон Фейхтванген (Konrad von Feuchtwangen, каля 1230, Франконія —, ) — вялікі магістр Тэўтонскага ордэна 1291—1296 гадах. З яго імем звязаны перанос сталіцы ордэна з Палесціны ў Еўропу.