cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Руская каляя
Змена шырыні каляі
Пасля распаду СССР і атрымання незалежнасці Эстонія вярнулася да старой шырыні каляі ў 1524 мм для гарманізацыі параметраў і дакументацыі з Фінляндскімі чыгункамі. Старое палатно не перашывалі, бо гэтага і не трэба, аднак пры куплі новага рухомага складу патрабаванні могуць выстаўляцца менавіта пад 1524 мм.
Допускі
Фінскія чыгункі дазваляюць допускі -10 +30 мм, якія ўзмацняюцца для хуткаснага паведамленні: цягнік Sm6 «Алегра», напрыклад, мае каляю роўна 1522 мм. Шырыня каляі савецкіх (расійскіх) чыгунак: 1520 +8 -4 мм.
Насельніцтва Туніса
Колькасць насельніцтва Туніса складае 11,4 млн чалавек (у 2017). Гэта самая маленькая па колькасці насельніцтва з пяці краін Паўночнай Афрыкі, з якімі Туніс мае вельмі падобныя сацыяльныя і дэмаграфічныя паказчыкі. Тым не менш, тэрыторыя Туніса заселена даволі густа.
Дэмаграфія
У апошнія дзесяцігоддзі ў Тунісе рэзка падае нараджальнасць. У 2010 сумарны каэфіцыент нараджальнасці ацэньваўся ў 1,71 дзіцяці на жанчыну. Гэта быў самы нізкі паказчык сярод арабскіх краін. Аднак у 2017 годзе ён склаў ужо 2,23, а натуральны прырост — 1 %. Узрост сярэдняга тунісца — 31 год, доля дзяцей да 15 гадоў — усяго 25 %, гэта самыя "еўрапейскія" дэмаграфічныя паказчыкі ў Паўночнай Афрыцы.
Этнічны склад
97 % насельніцтва краіны — арабы. Аднак, маецца нязначная частка (1 %) бербераў, якія у асноўным пражываюць на востраве Джэрба і ў раёнах Матмата, Татаўін, Гафса. Берберы Туніса, прадстаўленыя племем нефуса, гавораць на адным з дыялектаў берберскай мовы, часта званай iэлха. Пражываюць у краіне і чаркесы (каля 1,5 %). У асноўным гэта нашчадкі егіпецкіх мамлюкаў, частка перасяленцы з Каўказа пасля Каўказскай вайны. Вялікую ролю яшчэ з каланіяльных часоў, асабліва ў адукацыі і бізнесе, мае французская мова. Сёння яе ведаюць 64 % тунісцаў.
Рэлігія
98 % насельніцтва — мусульмане, невялікая колькасць каталікоў. Таксама ў Тунісе на востраве Джэрба ​​пражывае самая вялікая ў арабскім свеце яўрэйская абшчына.
Размяшчэнне і рассяленне
Большасць тунісцаў жыве ў паўночнай частцы краіны. Пустынныя вобласці заселены слаба. Гарадское насельніцтва складае крыху болей за дзве траціны (69 %). У сталічнай агламерацыі пражываюць 2,3 млн чалавек. Наступныя па памерах гарады: Сфакс (330 тыс), Сус (270 тыс), Кайруан (190 тыс).
Юрок
Юро́к (саманазва: Puliklah; Yurok) — індзейскі народ на поўначы Каліфорніі (ЗША). Агульная колькасць (2010 г.) - 6 567 чал.
Гісторыя
Юрок размаўляюць на мове, якую адносяць да алгскіх моў. Лічыцца, што як этнічная група яны першапачаткова фарміраваліся на ўсход ад Скалістых гор і перасяліліся ў Каліфорнію каля 1100 г. н. э. Традыцыйна юрок насялялі землі ўздоўж ракі Кламат. Назву юрок (літаральна "ніжняя рака") ім далі суседдзі-карук.
Кантакты з еўрапейцамі пачаліся з апошняй трэці XVIII ст., але доўгі час абмяжоўваліся выпадковым футравым гандлем. Да сярэдзіны XIX ст. на рацэ Кламат налічвалася каля 50 юрокскіх вёсак. У 1851 г. юрок падпісалі дагавор аб міры і сяброўстве з ЗША. У 1855 г. была створана рэзервацыя Кламат, куды ўвайшлі далёка не ўсе традыцыйныя тэрыторыі гэтага народа.
24 лістапада 1993 г. юрок прынялі ўнутраную Канстытуцыю. 13 красавіка 2011 г. яны здолелі выкупіць амаль 9 000 га прыватных тэрыторый, што прылягалі да рэзервацыі, і такім чынам пашырыць яе. Галоўны сучасны занятак — абслугоўванне турыстаў. Значныя прыбыткі атрымоўваюцца ад эксплуатацыі казіно. Аднак юрок імкнуцца адрадзіць традыцыйную для іх галіну рыбалоўства.
Гаспадарчыя заняткі
Асноўнымі гаспадарчымі заняткамі юрок здаўна былі рыбалоўства, збіральніцтва і паляванне. Здабывалі рыбу з дапамогай гарпуноў, сетак і пастак. Асабліва важным быў сезонны лоў ласося, які сушылі і захоўвалі празапас. Хаця ў нашы дні эканамічная сітуацыя вельмі змянілася, юрок працягваюць атаесамляць сябе з рыбакамі, арганізуюць святы ласося, актыўна змагаюцца за экалогію ракі Кламат. Амерыканскі псіхолаг Эрык Эрыксан апісваў сувязь паўседзённага жыцця юрок з рыбалоўствам наступным чынам :
Толькі раз на год, калі ідзе ласось, аб гэтых пазбяганнях часова забываюць. Тады згодна складанаму рытуалу будуецца трывалая запруда, што перашкаджае шляху ласося ўверх па рацэ і дазваляе індзейцам нарыхтоўваць багатыя запасы рыбы на зіму. Будаўніцтва гэтай запруды — "найбуйнейшая тэхнічная задума, якая прадпрымаецца індзейцамі юрок, або каліфарнійскімі індзейцамі наогул, і да таго ж — самая калектыўная задума" (А. Кробер). Пасля дзесяці дзён калектыўнага лоўлі рыбы на берагах ракі ідзе разгул весялосці і сексуальнай свабоды...
Другім важным рэсурсам юрок былі жалуды, што таксама сезонна збіраліся жанчынамі. Іх малолі ў муку і захоўвалі ў выглядзе цеста. Акрамя таго, збіралі ягады, ядомае карэнне, малюскаў, для гаспадарчых патрэб — кару і галіны дрэў і хмызнякоў. Паляванне ў дачыненні да рыбалоўства і збіральніцтва мела дадатковы характар. Палявалі на аленяў, ласёў, трусоў з дапамогай дзіды, лука і стрэл. Пасля кантактаў з еўрапейцамі ўзнікла земляробства.
Вопратка
Вопратку шылі з аленяй скуры. Мужчыны абгортвалі ёю сцёгны. Жанчыны рабілі скураныя фартухі, плялі спадніцы з кары чырвонага дрэва, на галаву апраналі плеценыя капелюшы. Жаночую вопратку багата ўпрыгожвалі ракавінамі, насеннем раслін. У прахалоднае надвор'е затуляліся скуранымі коўдрамі. Старыя людзі часцяком хадзілі наогул без вопраткі. Пры доўгіх вандроўках юрок апраналі макасіны, для палявання ў гарах — снегаступы.
Мужчыны татуіравалі скуру на ўнутранай паверхні левай рукі. Жанчыны з 5 гадоў татуявалі паралельнымі лініямі падбародак.
Жытлы
Вёскі юрок мелі сталы характар. Іх узводзілі ўздоўж ракі Кламат або на беразе Ціхага акіяна на працягу 40 км ад вусця ракі. Перапіс 1852 г. зафіксаваў вёскі ад 2 да 30 жылых хацін. А. Кробер заставіў апісанне вёскі, дзе налічыў 54 жылыя хаціны. Большасць з іх была пабудавана на тэрасах над ракой. Згодна самім юрок, раней існаваў звычай, калі адна сям'я валодала некалькімі хацінамі.
Звычайным матэрыялам для хацін было чырвонае дрэва. Дошкі для пабудовы рабілі або з павеленых дрэў, або выразалі з жывых дрэў, але так, каб дрэва магло загаіцца. Тыповая хаціна мела 6 м у шырыню і даўжыню. Да цэнтральнай секцыі даха мацавалі некалькі рухомых дошак для ветрання памяшкання. Знутры хаціны выкопвалі яміну, дзе трымалі агмень, бавілі час і спалі. Мужчыны начавалі ў меньшых так званых "хацінах пацення" — рытуальных лазнях з вельмі вузкім круглявым уваходам. Улетку спалі на двары.
Грамадства
Асновай грамадскага ладу юрок былі малыя нуклеарныя і вялікія пашыраныя сем'і, а таксама вясковая суседская абшчына. Менавіта ім належылі тэрыторыі і прыродныя рэсурсы. Вясковая абшчына кантралявала месцы лову рыбы, арганізоўвала сумесную працу. Грамадства юрок не мела сацыяльнай роўнасці. На вяршыні сацыяльнай лесвіцы стаялі прадстаўнікі найбольш багатых сем'яў. Яны вызначаліся лепшай вопраткай, выразнай гаворкай, валодалі паляўнічымі і рыбалоўнымі ўгоддзямі, якія маглі за плату саступаць іншым абшчыннікам, такімі своеасаблівымі скарбамі, як рэдкія ракавіны, абсідыянавыя прылады працы, белыя аленевыя скуры, скальпы дзятлаў. Дзякуючы гэтаму яны мелі права выконваць большасць рэлігійных функцый, размяркоўваць харчовыя прыпасы і рэгаліі.
На нізе сацыяльнай лесвіцы стаялі нешматлікія рабы. Падчас ваенных дзеянняў палонных забівалі, таму рабамі часцей станавіліся супляменнікі. Яны гублялі свабоду ў выніку нявыплачанай пазыкі. Рабы складалі каля 5% ад усяго насельніцтва.
Эрык Эрыксан лічыў, што выхаванне дзяцей юрок было накіравана на пазбяганне канфліктаў, атрыманне дабрабыту праз мірную канкурэнцыю, аднак суправаджалася жорсткімі правіламі паводзінаў у сям'і, фізічнымі пакараннямі і пазбяганнем сексуальнасці. Ён пісаў :
Жыццё кожнага індзейца пачыналася з ранняга адлучэння ад матчыных грудзей і наступнага прадпісання (хлопчыкам) пазбягаць маці, не заходзіць на яе жылую палову і наогул сцерагчыся падступных жанчын. Міфалогія юрок выганяе стваральніка з гэтага свету, намаляваўшы яго злоўленым у пастку і сілком выкрадзеным жанчынай. Хоць страх быць злоўленым у пастку такім чынам панаваў у іх пазбяганнях, індзейцы юрок жылі са сталым намерам вырваць перавагу ў іншага.
Фальклор
Фальклор юрок прадстаўлены міфамі, легендамі, казкамі, прыказкамі і прымаўкамі. Папулярныя культурныя героі — настаўнік людзей Wohpekumeu і асілак Pulekukwerek. Вылучаюць цырыманіяльныя і індывідуальныя песні, у тым ліку рызыкоўныя, любоўныя, ваенныя, паляўнічыя і інш.
Рытуальным матывам танцаў было аднаўленне ці падтрыманне свету. Некаторыя з танцаў маглі цягнуцца некалькі дзён. Ім папярэднічала вымаўленне доўгіх прамоў. Кожны танец уключаў свае асаблівыя рэгаліі танцораў. Вылучаюць танцы белай аленяй скуры і танцы-скокі. Танец белай аленяй скуры выконваўся перад будаўніцтвам дамбы ў сезон лову рыбы.
Мова
Мова юрок належыць да алгскай сям'і. Знаходзіцца пад пагрозай знікнення. Алфавіт на аснове лацінкі.
Рэлігія
Юрок лічылі, што свет пабудаваны на вадзе і практыкавалі шматлікія рытуалы для яго падтрымання, у тым ліку танцы, што суправаджаліся дэкламацыяй сакральных тэкстаў. У якасці дэкламатараў выступалі старыя людзі. Для мужчын важнасць меў рытуал ачышчэння ў "хацінах пацення". Юрок верылі ў злую і лекавую магію. Лекаваннем займаліся жанчыны.
У нашы дні многія вернікі спавядаюць хрысціянства.
Мацей Франкевіч
Ма́цей Франке́віч (Maciej Frankiewicz;, — , ) — палітык, дзеяч самакіравання і спорту, з 1999 да 2002 віцэ-прэзідэнт Познані, з 2002 да смерці намеснік прэзідэнта Познані. З 2007 года быў кіраўніком суполкі «Познань EURO 2012», якая займаецца падрыхтоўкай Познані да арганізацыі чэмпіянату Еўропы па футболе.
Біяграфія
Навучаўся ў Пазнаньскай Палітэхніцы, член і заснавальнік політэхнічнага філіяла НЗС (Незалежнага саюза студэнтаў). Добраахвотна далучыўся да лагера інтэрнаваных, у межах салідарнасці з рэпрэсаванымі (1982). Арганізатар спартыўных мерапрыемстваў. Дзеяч Змагарнай Салідарнасці і Партыі Свабоды. За пашкоджанне кансуляту СССР у Познані быў засуджаны да пакарання. Два разы інтэрнаваны, тры разы арыштаваны, і шматкроць затрыманы за палітычную дзейнасць. Кіраваў падземнай выдавецкай справай — заснаваў выдавецтва «WiS». Таксама выступаў фундатарам і арганізатарам бясплатных вакацыяў для дзяцей з бедных сем’яў.
У чэрвені 2007 года, з рук прэзідэнта Леха Качынскага, атрымаў Афіцэрскі Крыж Ордэра Адраджэння Польшчы, за заслугі ў змаганні за незалежнасць Польшчы і дэмакратыю.
Плывец, ныральнік і парашутыст, аматар коней і традыцыі польскай язды. Апантаны кавалерыст, удзельнічаў у пастаноўках памятных гадавін Велікапольскага паўстання. Таксама захапляўся горным спортам, здабыў найвышэйшыя верхавіны Еўропы, Афрыкі і Паўднёвай Амерыкі. Суарганізоўваў штогадовы Пазнаньскі марафон і прымаў у ім актыўны ўдзел. Быў адданым заўзятарам футбольнага клуба «Лех», а таксама сябрам таварыства і віцэ-кіраўніком «Велікапольскага футбольнага клуба „Познань“».
Памёр ад тромба артэрыі лёгкіх, калі ляжаў у бальніцы, пасля падзення з каня. Быў жанаты і меў дваіх дзяцей. Мацей Франкевіч шматразова спрыяў вырашэнню беларускіх пытанняў у Познані. Пры падтрымцы прэзідэнта Беларускаму культурна-асветнікаму цэнтру было прадстаўлена сядзібнае памяшканне. Віцэ-прэзідэнт асабіста ўдзельнічаў у многіх беларускіх мерапрыемствах, а ў 2006 годзе разам са Станіславам Шушкевічам урачыста адчыняў Дні Вольнай Беларусі. У канцы 2008 года Беларускі культурна-асветніцкі цэнтр заручыўся падтрымкай спадара Франкевіча па ўстанаўленні помніка Францыску Скарыну ў Познані.
Пахаваны 19 чэрвеня 2009 года ў Алеі Заслужаных, што на Юнікоўскіх могілках у Познані. У хаўтурах удзельнічалі прадстаўнікі дзяржаўных і самакіраўнічых уладаў, легендарныя апазіцыянеры Карнель Маравецкі і Збігнеў Рамашэўскі, а таксама дзясяткі делегацыяў з познанскіх школаў і тысячы жыхароў гораду.
Русывэль
Русывэль (Русивель) — вёска ў Гошчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Цэркі
Цэркі (cercus) — парныя прыдаткі апошняга сегмента брушка, якія ў прымітыўных насякомых падобныя на доўгія членістыя ніткі, якія нагадваюць шчацінкападобныя вусікі. Хоць у такіх насякомых, як вухавёрткі і некаторыя двуххвосткі, цэркі пераўтвараюцца ў фарцэпсы, а ў вышэйшых насякомых нярэдка іх проста няма.
Ханякі
Ханякі́ (, Хоняки) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Вострыў Надзіі
Вострыў Надзіі (Острів Надії) — вёска ў Барзнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Харошэ Возэра
Харошэ Возэра (Хоро́ше О́зеро) — вёска ў Барзнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Мякішы
Мя́кішы (, Мякиши) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Бакштаўскага сельсавета.
Alexa Internet
Alexa Internet — даччыная кампанія Amazon.com, вядомая сваім сайтам, дзе збіраецца статыстыка пра наведвальнасць іншых сайтаў. Alexa збірае інфармацыю непасрэдна ад карыстальнікаў, якія ўстанавілі Alexa Toolbar, на аснове якой фармуецца статыстыка пра наведвальнасць сайтаў і спісы ўзаемазлучаных спасылак. Штаб-кватэра кампаніі размешчана ў Каліфорніі, ЗША.
Есбол (Індэрскі раён)
Есбол — сяло ў Індэрскім раёне Атыраўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр сельскай акругі Есбол. Код КАТА — 234045100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 4189 чалавек (2108 мужчын і 2081 жанчына). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 4307 чалавек (2174 мужчыны і 2133 жанчыны).
NGC 7038
NGC 7038 – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Індзейца. Бачная зорная велічыня: 12,0. Размер: 3,1' × 1,4'. Прамое ўзыходжанне: 21 гадз. 15 мін. 7,5 сек. Схіленне: -47°13'13".
Amazon.com
Amazon.com, Inc. (прамаўляецца Амазон ком інкарпарэйтэд) — амерыканская транснацыянальная кампанія, якая спецыялізуецца на электроннай камерцыі, воблачных вылічэннях, інтэрнэт-рэкламе, лічбавай трансляцыі і штучным інтэлекце. Штаб-кватэра кампаніі размешчана ў Сіэтле.
Amazon — гэта адзін з першых інтэрнэт-сэрвісаў, арыентаваных на продаж тавараў масавага попыту. Першапачаткова гэта была кніжная інтэрнэт-крама, але пазней Amazon перайшоў да продажу мноства катэгорый тавараў, і гэтая стратэгія прынесла яму мянушку Крама ўсяго. Amazon мае некалькі даччыных кампаній з рознымі напрамкамі бізнесу, сярод іх Amazon Web Services з паслугамі воблачных вылічэнняў, Ring, якая распрацоўвае разумныя дзвярныя званкі, і Twitch з паслугай прамой трансляцыі камп’ютарных гульняў.
Станам на 2023 год кампанія прадстаўляе найбуйнейшыя ў свеце сэрвісы інтэрнэт-гандлю, воблачных вылічэнняў і прамой трансляцыі. Amazon з’яўляецца найбуйнейшай у свеце інтэрнэт-кампаніяй па даходах і долі рынку, другім па велічыні прыватным працадаўцам у Злучаных Штатах і адной з самых каштоўных кампаній у свеце.
Amazon распаўсюджвае разнастайны кантэнт праз свае даччыныя кампаніі Amazon Prime Video, Amazon Music, Twitch і Audible. Таксама публікуе кнігі праз выдавецтва Amazon Publishing, стварае фільмы і тэлевізійны кантэнт праз Amazon Studios і з’яўляецца ўладальнікам кіна- і тэлестудыі Metro-Goldwyn-Mayer з сакавіка 2022 г. Amazon таксама вырабляе спажывецкую электроніку, а менавіта электронныя кнігі Kindle, разумныя калонкі Echo, планшэты і тэлевізары Fire.
Гісторыя
Amazon.com быў створаны ў 1994 годзе амерыканскім прадпрымальнікам Джэфам Безасам, у 1995 годзе магазін пачаў анлайнавы гандаль кнігамі. У чэрвені 1998 года магазін пачынае прадаваць музычныя запісы, а ў лістападзе таго ж года — відэапрадукцыю.
У 2015 годзе рынкавая капіталізацыя Amazon перавысіла капіталізацыю Walmart у рознічным гандлі ў Злучаных Штатах.
У 2018 годзе яго двухдзённы сэрвіс дастаўкі Amazon Prime перасягнуў 100 мільёнаў абанентаў па ўсім свеце.
Даччыныя кампаніі
Amazon валодае больш чым 40 даччынымі кампаніямі, у тым ліку Amazon Web Services, Amazon Music, Amazon Prime Video, Audible, Diapers.com, Goodreads, IMDb, Kuiper Systems, Ring, Twitch, Zappos і Zoox.
Amazon Web Services
Кампанія Amazon Web Services (AWS) прадастаўляе платформы воблачных вылічэнняў прыватным асобам, кампаніям і ўрадам з аплатай па меры выкарыстання. Станам на 4 квартал 2021 года AWS займала 33 % рынку воблачнай інфраструктуры, яе канкурэнты Microsoft Azure і Google Cloud мелі 21 % і 10 % адпаведна.
Ring
Кампанія Ring вядомая сваімі разумнымі дзвярнымі званкамі з падлучэннем да Wi-Fi, аднак таксама вырабляе іншыя прылады, напрыклад камеры бяспекі. У 2018 годзе Amazon купіў Ring за 1 мільярд долараў.
Twitch
Twich — гэта амерыканскі сэрвіс прамой трансляцыі відэа, які засяроджваецца на прамой трансляцыі відэагульняў і спаборніцтваў па кіберспорце. Станам на кастрычнік 2013 года на сайце было 45 мільёнаў унікальных гледачоў. Twitch быў набыты Amazon у жніўні 2014 года за 970 мільёнаў долараў. У 2015 годзе ў Twitch было больш за 100 мільёнаў гледачоў у месяц.
Залеская Слабада
Зале́ская Слабада́ (, Залесская Слобода)  — прыпыначны пункт Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчаны за 0,4 км на ўсход ад пасёлка Савічаў Рог; на лініі Магілёў I — Жлобін, паміж станцыяй Быхаў і станцыяй Лудчыцы.
Садовэ (Гошчанскі раён)
Садовэ (Садо́ве) — вёска ў Гошчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Свята-Міхайлаўская царква (Скідзель)
Свята-Міхайлаўская царква — праваслаўны храм у г. Скідзель Гродзенскага раёна.
Гісторыя
На могілках. Пабудавана ў 1851 г. з дрэва, на мяжы 20 — 21 ст. пашырана і абкладзена цэглай.
Архітэктура
Вырашана 2 прамавугольнымі ў плане аб’ёмамі: працяглай трапезнай і кубападобнай малітоўнай залы. Франтальны фасад завершаны трохвугольным франтонам з драўлянай васьміграннай шатровай званіцай над ім. Над алтарнай часткай узведзены васьмігранны купальны барабан. Уваход аформлены арачным двухслуповым рундуком. Фасады рытмічна расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі і нішамі з крыжамі.
Інтэр’ер
Абразы мяжы 18 — 19 ст. «Маці Божая Чанстахоўская» і «Прарок Давід».
IC 798
IC 798 — галактыка тыпу E? (эліптычная галактыка) у сузор'і Валасы Веранікі.
Алгскія мовы
А́лгскія мовы — сям'я індзейскіх моў Паўночнай Амерыкі.
Гісторыя
Згодна даследаванням, алгскія мовы сфарміраваліся на ўсход ад Скалістых гор, на захад і поўдзень ад Вялікіх азёр. Каля 3000 - 2500 гадоў таму адасобіліся алганкінскія мовы, у пачатку 1 тысячагоддзя н. э. — алгскія мовы Каліфорніі.
Упершыню паняцце алгскія было ўведзена ў навуковы зварот у 1839 г. У 1914 г. амерыканскі лінгвіст Эдвард Сэйпір вылучыў сям'ю алгскіх моў.
Адміністрацыйныя акругі Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Адміністрацыйныя акругі (Regierungsbezirke) у Паўночным Рэйне-Вестфаліі - гэта буйныя тэрытарыяльныя адміністрацыйныя адзінкі кіравання зямлёй Паўночны Рэйн-Вестфалія. Яны з'яўляюцца сувязным звяном паміж зямельным урадам і выканаўчымі органамі зямельнай улады, з аднаго боку, і драбнейшымі адміністрацыйнымі адзінкамі (урадамі раёнаў і камунамі) - з іншага боку.
Арганізацыя
Сістэма адміністрацыйнага кіравання ў зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія рэгулюецца спецыяльным зборам законаў. Акругі з'яўляюцца сярэднім кіраўнічым звяном. Уся Паўночная Рэйн-Вестфалія падзелена на пяць буйных адміністрацыйных акруг. Кожная акруга кіруецца акруговым урадам (Bezirksregierung) на чале з акруговым прэзідэнтам (Regierungspräsident).
NGC 7070
NGC 7070 – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Жураўля. Бачная зорная велічыня: 12,3. Размер: 2,1'× 1,9'. Прамое ўзыходжанне: 21 гадз. 30 мін. 25,2 сек. Схіленне: -43°05'12".
Сястрынская група
Сястрынская група — у біялагічнай сістэматыцы так называюць групу (таксонаў), звязаную з іншай групай адносінамі «сястрынскага» сваяцтва. Сцвярджэнне аб тым, што група A з'яўляецца сястрынскай па адносінах да групе B, раўназначна сцвярджэнню, што ў груп A і B маецца продак, агульны толькі для гэтых двух груп і ні для якіх іншых. Разам дзве сястрынскія групы ўтвараюць адну монафілетычную групу.
Паняцце сястрынскага сваяцтва ўзнікла ў сувязі з уяўленнямі аб немагчымасці строгага доказу адносін продак — нашчадак сродкамі кладыстычнага аналізу і лагічнай супярэчнасцю, наступнай са строгага вызначэння монафіліі ў кладыстыцы. Лагічная супярэчнасць звязана з тым, што любая група, разгляданая як продкавая па адносінах да якой-небудзь іншай групы, павінна будзе разглядацца як парафілетычная, што непрымальна з паслядоўна-кладыстычнага пункту гледжання. Для таго, каб пазбегнуць праблем з недоказуемостью статусу продка і неприемлемостью парафилетических груп, было прапанавана абмяркоўваць роднасныя адносіны паміж таксонамі ў тэрмінах сястрынскага сваяцтва.
Макшаева (Пачынкаўскі раён)
Макшаева (Макшеево) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мурыгінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Макшаева абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці ў 20 км на паўночны-захад ад Пачынка, у 2,5 км на захад ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Расажа. У 11 км на паўночны ўсход ад вёскі размешчаны прыпыначны пункт.
Ухлясць (рака)
У́хлясць — рака ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток Дняпра.
Даўжыня ракі 48 км. Плошча вадазбору 478 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 2,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰. Асноўныя прытокі — рэкі Хачынка (злева) і Варонінка (справа). Пачынаецца за 2 км на паўночны захад ад вёскі Ляжанка, вусце за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Прыбар. Замярзае ў пачатку снежня, крыгалом у канцы сакавіка (у сярэднім 6 сутак). Цячэ пераважна па Аршанска-Магілёўскай раўніне. Рэчышча каналізаванае.
Лёгтынг
Лёгтынг (Løgting Løgtingið; поўная афіцыйная назва Føroya løgting) — аднапалатны парламент Фарэрскіх астравоў, самакіравальнай адміністрацыйнай адзінкі Даніі.
Гісторыя
Тынгі склікаюцца на Фарэрскіх астравах больш за тысячу гадоў. Нараўне з Manx Tynwald і ісландскім альтынгам гэта адзін з трох найстарэйшых народных сходаў Еўропы, які ўяўляе адну з найстарэйшых парламенцкіх сістэм свету.
Белсат
«Белсат» (Biełsat) — тэлевізійны канал з трансляцыямі на беларускай і рускай мовах, структурная частка Польскага тэлебачання (TVP S.A.) і з самага пачатку быў супольна фінансаваны праз Міністэрства замежных спраў Польшчы ды міжнародных донараў.
Гісторыя
Ініцыятыва стварэння спадарожнікавага тэлеканала для беларускіх гледачоў належыць журналістцы Агнешцы Рамашэўскай-Гузы. Канал быў адказам на выказаную ў беларускіх дэмакратычных колах патрэбу ў незалежнай ад уладаў Беларусі тэлестанцыі. Ідэю падтрымалі польскі ўрад і шырокі спектр палітычных сіл у парламенце. У выніку праект стаў адным з прыярытэтаў польскай палітыкі ў галіне міжнароднай супрацы дзеля дэмакратыі і развіцця грамадзянскай супольнасці. 20 чэрвеня 2006 года кіраўніцтва Польскага тэлебачання стварыла камісію для падрыхтоўцы беларускамоўнага канала, у склад якой увайшлі медыядзеячы з Польшчы і Беларусі. Пачаткова планавалася запусціць канал у студзені 2007 года. 23 красавіка 2007 года польскае грамадскае тэлебачанне падпісала дамову з Міністэрствам замежных спраў Польшчы аб стварэнні канала «ТВ Беларусь». 17 ліпеня 2007 года кіраўніцтва Польскага тэлебачання фармальна зацвердзіла новы канал у сваёй структуры і атрымала на яго стварэнне з дзяржаўнага бюджэту 16 млн злотых. Новы канал назвалі «Белсат». З самага пачатку ён фінансаваўся шэрагам міжнародных донараў, найважнейшыя з якіх — шведская «Sida», Савет міністраў паўночных краін, міністэрствы замежных спраў Нарвегіі, Нідэрландаў, Канады і Літвы, урады Вялікабрытаніі і Ірландыі, а таксама Дзяржаўны дэпартамент ЗША. «Белсат» пачаў трансляванне 10 снежня 2007 года, у Міжнародны дзень правоў чалавека. Дырэктарам канала стала аўтарка ідэі — Агнешка Рамашэўская-Гузы. У канцы 2008 года сфарміравалася грамадская Назіральная рада канала. У яе склад увайшлі такія прадстаўнікі беларускай інтэлігенцыі, як Валянцін Акудовіч, Міхаіл Анемпадыстаў, Зінаіда Бандарэнка, Генадзь Бураўкін, Анатоль Гуляеў, Святлана Калінкіна, Уладзімір Колас (старшыня), Алег Трусаў, Юрый Хашчавацкі.
Серба-чарнагорска-турэцкая вайна
Сербска-турэцкая вайна (Херцеговачки устанак (1876 - 1878) — ваенны канфлікт, у якім Сербія і Чарнагорыя дужаліся з турэцкім войскам, аказваючы падтрымку паўсталым у Босніі і Герцагавіне сялянам.
Белсат
Гісторыя
У чэрвені 2008 года на канале было 100 супрацоўнікаў з Польшчы і Беларусі. На 2020 год каманда налічвае амаль 300 штатных і пазаштатных работнікаў з Польшчы, Беларусі, Расіі, Украіны, Казахстана і іншых краін. Канал мае два філіялы — у Мінску і Кіеве — і сетку карэспандэнтаў у Берліне, Бруселі, Вільнюсе, Празе і Ерэване.
Як глядзець
«Белсат» транслюе ў сярэднім 19 гадзінаў на дзень. Трансляцыя пачынаецца а 7:00 раніцы паводле мінскага часу (UTC+3) і канчаецца пасля 2:00 ночы, у залежнасці ад працягласці эфірных праграм. Праграмы канала транслююцца ў жывым эфіры на старонцы belsat.eu, на старонцы канала ў «YouTube», а таксама ў дадатку «Belsat TV Live» для тэлевізараў з аперацыйнай сістэмай «Android». Дадатак «Belsat TV» для таблетаў і смартфонаў з сістэмамі «Android» і iOS дазваляе прагляд праграм канала ў жывым эфіры і атрыманне апошніх навін разам з відэаматэрыяламі.
Серба-чарнагорска-турэцкая вайна
Падстава да вайны
У ліпені 1875 г. хрысціянскія сяляне Герцагавіны паўсталі супраць іх мусульманскіх уладальнікаў. Паўстанне хутка распаўсюдзілася і на Боснію. Сербія, якая з 1817 г. мела статут аўтаноміі ў Асманскай імперыі, усяляк дапамагала паўсталым. Вялікія еўрапейскія краіны ўмяшаліся ў гэты канфлікт. Але кароль Сербіі Мілан Абрэнавіч здолеў дамовіцца з прынцам Чарнагорыі Мікалаем аб сумесных дзеяннях супраць Турцыі. Насуперак усім палітычным ціскам Сербія і Чарнагорыя 20 чэрвеня 1876 г. абвясцілі Турцыі вайну.
Канец вайны
Пасля двух катастрафічных параз за адзін дзень сербскае войска ўжо не магло працягваць весці баявыя дзеянні. Аб гэтым паведаміў Чарняеў Мілану Абрэнавічу 17 кастрычніка. Мілан тэлеграфаваў расійскаму імператару Аляксандру II, умольваючы выратаваць Сербію ад поўнага разгрому. 19 кастрычніка рускі амбасадар у Турцыі, ад імя Аляксандра II, прад'явіў Асманскай імперыі ўльтыматум, па якім Турцыя абавязвалася скласці мірную дамову з Сербіяй і Чарнагорыяй на працягу 48 гадзін. У выпадку калі Турцыя адмовіцца выконваць умовы ўльтыматума, расійскае войска ў складзе 200 000 салдат, змешчаных у Бесарабіі, пяройдзе мяжу Асманскай імперыі. На наступны дзень Турцыя прыняла ўльтыматум і пагадзілася на двухмесячнае перамір'е. Мірная дамова паміж Сербіяй, Чарнагорыяй і Турцыяй была падпісана ў Канстанцінопалі. Чарнагорскае войска, на чале з Мікалаем, зноў вярнула сабе захопленыя туркамі гарады. Гэтая вайна абвастрыла і без таго напружаныя адносіны паміж Расійскай імперыяй і Асманскай імперыяй. Усяго праз паўгода пачнецца Руска-турэцкая вайна 1877-1878.
Белсат
Як глядзець
Праграмы «Белсата» можна глядзець у інтэрнэце на старонцы belsat.eu і на «YouTube». Мае дзесяць тэматычных каналаў на платформе «YouTube»: «Белсат News», «Белсат Doc», «Белсат Now», «Белсат Life», «Белсат Гісторыя», «Белсат Музыка», «Вот Так», «Жэстачайшый Мульт», «Belsat in English» і «Biełsat po Polsku». «Белсат» вядзе старонкі ў бальшыні сацыяльных сетак: «Facebook», «Twitter», «Instagram», «Telegram», «Аднакласнікі», «УКантакце», «TikTok» і «LinkedIn».
Прымаць «Белсат» можна праз спадарожнік «» (пазіцыя 5˚ E, палярызацыя H, частата 12 379,6 MHz). Усе зацікаўленыя аператары кабельных сетак могуць трансляваць канал на ўмовах бясплатнай ліцэнзіі.
«Белсат» можна слухаць на «SoundCloud»-канале «Belsat Music», дзе дасяжныя запісы твораў з музычных праграм канала.
У мінулым здараліся выпадкі кароткатэрміновых скарачэнняў штодзённага эфірнага часу ў сувязі з фінансавым крызісам.
Узнагароды
узнагарода ў конкурсе «Рэпарцёры для рэпарцёраў» для журналістаў з дзяржаў «Усходняга партнёрства» (Варшава, Польшча, 2012).
узнагарода «за аператарскае майстэрства» — XI міжнародны фестываль дакументальных фільмаў «Кінолітопис» (Кіеў, Украіна, 2012); узнагарода журы — VIII міжнародны каталіцкі фестываль хрысціянскіх фільмаў і тэлепраграм «Магніфікат» (Мінск, 2012); 1-ае месца ў намінацыі «дакументальнае кіно» — Х міжнародны фестываль праваслаўнага кіно «Покров» (Кіеў, Украіна, 2012); узнагарода «Залаты мельхіёр» — VIII агульнапольскі конкурс рэпарцёраў польскага радыё «Melchiory» (Польшча, 2012); узнагарода «Бронзавы турань» — Міжнародны фестываль «Этнафільм» (Чадца, Славакія, 2012); 1-ая ўзнагарода ў намінацыі «дакументальны фільм» — Міжнародны дабрачынны фестываль «Светлы ангел» (Масква, Расія, 2012).
узнагарода публікі за найлепшы дакументальны фільм — кінафестываль «Off» (Опузен, Харватыя, 2012).
першая ўзнагарода ў катэгорыі замежных кароткаметражных дакументальных фільмаў — Міжнародны фестываль дакументальнага кіно «Cinema du Reel» (Парыж, Францыя, 2012).
галоўная ўзнагарода — агульнапольскі конкурс Міжнароднага фестывалю мастацтва рэпартажу «Camera Obscura» (Быдгашч, Польшча, 2011).
узнагароды на XXI міжнародным кінафестывалі «Arsenals» за найлепшы балтыйскі фільм і адмысловая ўзнагарода фірмы «Nikon» (Рыга, Латвія, 2011); прыз глядацкіх сімпатыяў і адмысловы прыз журы за «экспрэсіўнасць аўтара і яго грамадзянскае сумленне» — IX міжнародны фестываль дакументальных фільмаў «Хранограф» (Кішынёў, Малдова, 2011).
узнагарода за найлепшую рэжысуру — VII міжнародны каталіцкі фестываль хрысціянскіх фільмаў і тэлепраграм «Магніфікат» (Глыбокае-Мінск, 2011).
прыз старшыні польскага Інстытута нацыянальнай памяці (IPN) у намінацыі «за ўвасабленне сапраўднага вобразу пастыра ў беларускім кінематографе» — VII міжнародны каталіцкі фестываль хрысціянскіх фільмаў і тэлепраграм «Магніфікат» (Глыбокае-Мінск, 2011).
прэмія ў катэгорыі «эканамічны бюлетэнь» за «прафесіяналізм у скрайне цяжкіх умовах вытворчасці» — XIV агульнапольскі агляд дакументальных формаў «Базар» (Познань, Польшча, 2009).
галоўная ўзнагарода — VIII міжнародны фестываль крэатыўных дакументальных фільмаў «Escales Documentaire» (Ля-Рашэль, Францыя, 2008); прыз «Залатая багіня» ў намінацыі «Нацыянальны характар» — Міжнародны фестываль тэлевізійных праграм і фільмаў «Залаты бубен» (Ханты-Мансійск, Расія, 2008).
першая ўзнагарода — IV міжнародны фестываль дакументальных фільмаў «Транзіт» (Познань, Польшча, 2011); узнагарода за найлепшы дакументальны фільм — V міжнародны фестываль незалежнага кіно (Львоў, Украіна, 2010); галоўная ўзнагарода «Залаты жабрак» для найлепшага рэгіянальнага тэлеканала «за спосаб рэпрэзентацыі часам жудаснай рэчаіснасці штодзённага жыцця ў Беларусі і за выдатны выбар герояў і здымкі» — XVI міжнародны фестываль рэгіянальных тэлевізіяў (Кошыцэ, Славакія, 2010).
Фінансаванне
У 2009 годзе польскі ўрад вылучыў тэлеканалу 5655 тыс. долараў з мэтавага рэзервовага фонда, прызначанага для падтрымкі дэмакратыі і грамадзянскага грамадства за мяжой. У 2010 годзе Еўрапейская камісія вылучыла каля 10 млн. еўра. У 2011 годзе бюджэт склаў 9 млн долараў, зь якіх 6 выдаткавала МЗС Польшчы, рэшту — урад Швецыі.
У 2017 годзе польскі МЗС, па прычыне павелічэння выдаткаў на польскія консульскія службы і падтрымку, вырашыў на дзве траціны скараціць фінансавую падтрымку тэлеканала у 2018 годзе. У пачатку снежня стала вядома, што фінансавая камісія сената Польшчы ўхваліла папраўкі, якія дазволяць выдзеліць для «Белсата» сродкі на наступны год. Акрамя таго, «Белсат» атрымае дадатковае фінансаванне ў рамках сумеснай праграмы Польшчы і Вялікабрытаніі па супрацьдзеянні расійскай дэзінфармацыі ў рэгіёне.
Дачыненні з беларускімі ўладамі
У 2007 годзе прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка заявіў, што праект трансляцыі незалежнага беларускага канала з Польшчы — «глупы, бязглузды і нетаварыскі».
Канал неаднаразова звяртаўся па акрэдытацыю сваіх карэспандэнтаў на Беларусі, але атрымліваў адмовы. Праз адсутнасць акрэдытацыі карэспандэнтам «Белсата» перыядычна прысуджаюць у Беларусі штрафы за «незаконны выраб і пашырэнне прадукцыі СМІ». Некаторым выпісваюць па дзесяць штрафаў на год, але яны надалей працуюць.
Тэлеканал востра адрэагаваў на падзеі 19 снежня 2010 года, у дзень абвешчэння вынікаў галасавання на прэзідэнцкіх выбарах. «Белсат» вёў наўпроставую трансляцыю.
Спачатку супрацоўнікаў тэлеканала не штрафавалі на тэрыторыі краіны, а толькі выносілі папярэджанні за працу без акрэдытацыі. Але з красавіка 2016 года к журналістам пачалі ўжываць ч. 2 арт. 22.9 КаАП (незаконны выраб прадукцыі СМІ), штрафы па якой вар’іруюцца ад 20 да 50 базавых велічынь. За 2017 год беларускія суды выносілі 70 рашэнняў супраць журналістаў, якія супрацоўнічалі з тэлеканалам «Белсат» — сума штрафаў перавысіла 50 тысяч беларускіх рублёў.
Канал асвятляў пратэсты ў Беларусі 2020—2021 гадоў, за гэта шмат хто з журналістаў быў асуджаны і арыштаваны. У 2020 годзе журналістаў «Белсата» затрымлівалі 162 разы, вельмі часта з канфіскацыяй тэхнікі. Са жніўня 2020 года сайт тэлеканалу заблакаваны ў Беларусі. З мая 2021 года беларускія ўлады блакіруюць і люстэрка асноўнага сайта.
15 лістапада 2020 года за трансляцыю мірнай акцыі ў памяць Рамана Бандарэнкі з «Плошчы Пераменаў» журналісткі тэлеканала Кацярына Андрэева і Дар’я Чульцова былі арыштаваны, а ў лютым 2021 года атрымалі па два гады пазбаўлення волі.
27 ліпеня 2021 года інфармацыйныя рэсурсы «Белсата» прызнаны ў Беларусі экстрэмісцкімі, распаўсюджанне інфармацыі з іх цягне адміністрацыйную адказнасць. 3 лістапада таго ж года МУС прызнала інтэрнэт-рэсурсы рэсурсы «Белсата» экстрэмісцкім фарміраваннем (за стварэнне такога фарміравання і членства ў ім прадугледжана крымінальная адказнасць).
У студзені 2023 года Дар’ю Лосік, жонку Ігара Лосіка, за інтэрв’ю каналу прысудзілі да двух гадоў калоніі па крымінальным артыкуле аб садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці. Увосень 2022 года крымінальную справу за інтэрв’ю каналу завялі супраць Наталлі Суславай, маці загінулага ва Украіне беларускага добраахвотніка Паўла «Волата» Суслава.
Дачыненні з Еўрасаюзам і ЗША
Еўрапейскі парламент заклікаў Еўрасаюз падтрымаць «Белсат» у чатырох асобных рэзалюцыях. 20 студзеня 2011 года асаблівая ўвага была прысвечаная падтрыманню незалежных беларускіх медыяў, у тым ліку «Белсат ТВ». Еўрадэпутаты заклікалі Еўрапейскую камісію «падтрымаць фінансавымі і палітычнымі сродкамі намаганні беларускай грамадзянскай супольнасці і няўрадавых арганізацый у Беларусі, якія папулярызуюць дэмакратыю і супрацьстаяць рэжыму». Рэзалюцыя таксама заклікала Еўрапейскую камісію прыпыніць супрацу з беларускімі дзяржаўнымі медыямі і дапамогу ім.
У студзені 2012 года амерыканскі прэзідэнт Барак Абама падпісаў «Акт аб дэмакратыі і правах чалавека ў Беларусі» (Belarus Democracy and Human Rights Act). Дакумент вызначае прыярытэты амерыканскай палітыкі ў дачыненні Беларусі, а таксама выказвае падтрымку незалежным медыям, у тым ліку тэлеканалу «Белсат».
У красавіку 2019 года АБСЕ асудзіла правядзенне ператрусаў у мінскіх офісах «Белсата». У маі 2019 года Арлем Дэзір, прадстаўнік АБСЕ ў пытаннях свабоды медыяў, выказаў расчараванне і заклапочанасць адносна практыкі пераследу журналістаў, якія працуюць у Беларусі без акрэдытацыі. Гэта было рэакцыяй на прысуджэнне вялікіх штрафаў шасці журналістам «Белсата».
Міжнароднае падтрыманне і партнёры
«Белсат ТВ» — структурная частка Польскага тэлебачання, якая фінансуе канал разам з Міністэрствам замежных справаў і забяспечвае яго інфраструктурную базу. З самага пачатку «Белсат» карыстаўся фінансавым падтрыманнем шэрагу інстытуцыяў, між іншым, «Swedish International Development Cooperation Agency» («SIDA»), Рады міністраў паўночных краінаў, Міністэрстваў замежных справаў Нарвегіі, Нідэрландаў, Канады і Літвы, урадаў Вялікай Брытаніі ды Ірландыі, а таксама Дзяржаўнага дэпартаменту ЗША. Медыйныя арганізацыі, такія, як «Radio Free Europe» / «Radio Liberty» (якое працуе на беларускім рынку пад назваю «Свабода») і «Нямецкая хваля» бязвыплатна давалі «Белсату» ліцэнзіі на выбраныя праграмы.
На сёння стратэгічныя партнёры «Белсата»:
У межах грамадскай кампаніі для прасоўвання беларускае мовы «Беларускамоўны» «Белсат» супрацуе з такімі арганізацыямі, як культурніцкая пляцоўка «Арт Сядзіба», Беларускі ПЭН-Цэнтр (чалец міжнароднага ПЭН-клубу) і Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына».
Крытыка
У верасні 2018 года з тэлеканала быў звольнены былы актывіст Іван Шыла пасля таго, як апублікаваў у сваім профілі на Facebook пратакольны фотаздымак з сустрэчы прэзідэнта Польшчы Анджэя Дуды і прэзідэнта ЗША Дональда Трампа. Фотаздымак суправаджаўся крытычным каментарыям, што прадстаўнікі кіраўніцтва тэлеканала і асабіста Агнешка Рамашэўска-Гузы ў дыскусіі пад допісам ахарактарызавалі як праяву нелаяльнасці да «Белсата». На наступны пасля гэтага дзень Шыла быў выключаны з рабочай перапіскі і атрымаў паведамленне аб звальненні. Сітуацыя выклікала скандал і атрымала асвятленне ў беларускіх і буйных замежных СМІ.
Пруды (Шклоўскі раён)
Пруды́ (, Пруды) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Фашчаўскага сельсавета.
Лозі
Лозі, таксама баротсэ (саманазвы Balozi, Barotse, Barozi, Barutse) — паўднёваафрыканскі народ. Насяляюць пераважна захад Замбіі. Таксама жывуць у Зімбабвэ, Намібіі, Анголе, Батсване, ПАР. Агульная колькасць (2017 г.) - 1 340 100 чал.
Паходжанне
Некаторыя лозі лічаць сябе прамымі нашчадкамі першапасяленцаў банту, што з'явіліся ў верхняй плыні ракі Замбезі ў перыяд сярэднявечча. Аднак большасць даследчыкаў лічыць іх больш познімі заваёўнікамі гэтага рэгіёна. У канцы XIX ст. еўрапейцы нават паведамлялі пра рэшткі тубыльцаў, што да той пары яшчэ не былі асіміляваны з боку лозі. На гэта таксама паказвае першасная назва продкаў лозі — люі, якая перакладаецца як "прыхадні" або "іншаземцы".
Высоўваюцца гіпотэзы, што люі паходзілі з Вялікага Зімбабвэ і былі сваякамі шона або з'яўляліся выхадцамі з дзяржаў Луба і Лунда. Сучасныя лозі падзяляюцца на шмат груп, якія адрозніваюць сябе па паходжанню. Люі лічацца продкамі толькі некаторых з іх. Астатнія маюць свае міфы пра паходжанне і вылучаюць сябе як нашчадкаў народаў (мясцовых і прышлых), асіміляваных з боку люі.
Згодна міфам, запісаным у канцы XIX ст., да з'яўлення ў сучасным рэгіёне, населеным лозі, люі кіраваліся жанчынамі-правадырамі, што паходзілі або нават уступалі ў шлюб з богам Ньямба, стваральнікам сусвета. Першым мужчынам-кіраўніком стаў Мванасалундві Муюнда Мумба ва Мулонга. Ад яго паходзіла дынастыя манархаў-літунга дзяржавы люі, якая ўзнікла меркавана ў 1606 г.
У 1838 г. дзяржава люі была захоплена калола, якія паходзілі ад басута. Яны далі назву мясцовым жыхарам як арозві ("рачныя людзі"). Гэтая назва пазней трансфармавалася ў лозі і баротсэ.
Гісторыя
У 1830 г. дзяржава люі распалася пасля смерці дзясятага літунга Муламбвы. У 1838 - 1845 гг. яна была заваявана вандроўнай ваяўнічай групай басута-калола на чале правадыра Себітванэ. Хаця заваёўнікі адбіралі ў мясцовага насельніцтва свойскую жывёлу і карысталіся сваёй мовай, яны знайшлі падтрымку часткі арыстакратыі люі, паколькі спрыялі цэнтралізацыі разрозненай дзяржавы і знялі пагрозу заваявання з боку больш небяспечных ндэбеле. Себітванэ наблізіў да сябе нашчадкаў літунга, многія правадыры люі захавалі сваю ўладу. Нешматлікая апазіцыя правадыроў-люі знайшла прытулак ў багністай мясцовасці на поўначы краіны лозі. Пасля 1851 г. яны набылі фактычную незалежнасць. У 1864 г. правадыр Сепопа арганізаваў паўстанне супраць нашчадкаў Себетванэ і аднавіў дзяржаву лозі.
Пагроза з боку ндэбеле вымушала манархаў лозі шукаць падтрымку еўрапейцаў. У 1890 г. і 1900 г. яны заключылі пагадненні з Вялікабрытаніяй, якія ўсталёўвалі суверынітэт над дзяржавай лозі, але гарантавалі ёй аўтаномію. У 1964 г. у выніку дагавору яно было далучана да незалежнай Замбіі. У 1972 — 1989 гг. на тэрыторыі сучаснай Намібіі быў створаны аўтаномны бантустан лозі Усходняе Капрыві.
У выніку росту нацыяналізму ў другой палове XX ст. прадстаўнікі лозі высунулі пытанне пра выхад са складу Замбіі, паколькі дагавор 1964 г. не выконваецца з боку цэнтральнага ўрада. Акрамя таго існуюць тэрытарыяльныя патрабаванні да суседніх дзяржаў. У 2011 г. выступленні лозі за незалежнасць вымусілі прэм'ер-міністра Замбіі сустрэцца з літунга.
Культура
Галоўная грамадская адзінка — малая нуклеарная сям'я, што фарміруе адзіную гаспадарку. Жаніх плоціць выкуп за нявесту. У мінулым малаядая сям'я сялілася ў вёсцы жонкі. У нашы дні шлюбы маюць патрылакальны характар. Распаўсюджана палігінія, прычым кожная жонка разам са сваімі дзецьмі жыве ў асобнай хаціне.
У XIX ст. сацыяльная структура дзяржавы лозі была дастаткова складанай. Манарх літунга кіраваў 25 аб'яднаннямі, якія мелі асобнае паходжанне, займалі пэўную тэрыторыю, але не мелі свайго кіравання. Высакароднымі лічыліся блізкія сваякі манарха лінабі. Большасць свабоднага насельніцтва была аб'яднана ў нетэрытарыяльныя супольнасці на чале правадыроў. Вялікая ўлада была сканцэнтравана ў руках чыноўніка нгамбела. Звычайна ён паходзіў з простых абшчынніках. Ніжэйшы пласт насельніцтва складалі прыгонныя і рабы. Прыгон і рабства былі адменены ў 1906 г. Пасля 1964 г. урад Замбіі стымуляваў пераход судовай і адміністрацыйнай улады да агульнадзяржаўных органаў. Аднак фармальная ўлада літунга захоўваецца. Традыцыйныя суды ўздзейнічаюць на абшчыннікаў праз кантроль над свойскай жывёлай і абшчыннай зялёй.
Мова
Мова лозі адносіцца да паўднёвай групы моў банту. Першыя запісы на ёй з'явіліся ў XIX ст. Граматыка і алфавіт на аснове лацінкі былі стандартызаваны ў 1977 г. у Замбіі. У Замбіі і Намібіі выкарыстоўваецца як афіцыйная рэгіянальная мова.
Рэлігія
Традыцыйная рэлігія лозі вызнае толькі аднаго бога Муліму Ньямба, які лічыцца стваральнікам земляў, населеных лозі. Продак людзей Камуну спярша жыў як звер у лесе, але дзякуючы дапытлівасці пераймаў навыкі Ньямба і нават служыў яму. Ньямба быў разачараваны паводзінамі Камуну і збёг ад яго па павуцінню на неба. Мвамбва, жонка Ньямба. дала пачатака роду літунга. Лозі таксама вераць у шматлікіх духаў і магію. З канца XIX ст. шырока распаўсюджана хрысціянства.
Сыманіў (Гошчанскі раён)
Сыманіў (Си́монів) — вёска ў Гошчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Стэпаніўка (Барзнянскі раён)
Стэпаніўка (Степа́нівка) — вёска ў Барзнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Ядуты
Ядуты (Яду́ти) — вёска ў Барзнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Сыніў
Сыніў (Си́нів) — вёска ў Гошчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Бранка Младанавіч
Бранка Младанавіч (Бранко Младеновић, Бранко Младенович; пам. да сакавіка 1365) — сербскі феадал і севастакратар, васал цара Сербіі Стэфана Ураша Душана (1331—1355).
Біяграфія
Сваяк сербскай каралеўскай дынастыі Няманічаў. Яго бацькам быў Младан, які згадваецца з тытуламі прэфекта і герцага ў часы кіравання каралёў Стэфана Мілуціна (1282—1321) і Стэфана Дзечанскага (1321—1331). У 1323 годзе Младан быў вядомы як намеснік Трэбінэ і Драчэвіцы. Лічыцца, што яго сям'я паходзіць з Захум'я.
Сербскі кароль Стэфан Ураш IV Душан прызначыў Бранку Младанавіча намеснікам вобласці Охрыд і дараваў яму ганаровы тытул севастакратара. Пасля смерці ў 1355 годзе Стэфана Душана Бранка Младанавіч падтрымаў яго сына і спадчынніка Стэфана Ураша V (1355—1371).
Бранка Младанавіч з'яўляецца родапачынальнікам сербскай дынастыі Бранкавічаў. Яго сястра Раціслава стала жонкай буйнога сербскага магната Алтамана Войнавіча (пам. 1359).
Сям'я і дзеці
Імя і паходжанне жонкі невядомыя.
Дзеці:
Вугляны
Назву Вугля́ны маюць:
Пука-Пукара
Пука-Пукара (Puca Pucara, Puka Pukara, літар. «чырвоная крэпасць») — ваеннае збудаванне імперыі інкаў. Знаходзіцца недалёка ад Куска ў Перу. Складаецца з буйных сцен, тэрас і лесвіц, з'яўляецца часткай абарончага комплексу Куска. Таксама з'яўляўся адміністрацыйным цэнтрам.
Юркіўшчына
Юркіўшчына (Юркі́вщина) — вёска ў Барзнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Хестур
Хестур (Hestoy/Hestur) — адзін з астравоў Фарэрскага архіпелага. Hestoy, у перакладзе з фарэрскай — конь. На захадзе вострава размешчана вялікая калонія кайры. На самым паўднёвым канцы вострава ёсць маяк. Пастаяннае насельніцтва пражывае ў аднайменнай вёсцы і ў 2007 годзе складала ўсяго 34 чалавека.
Тэрэнцііў
Тэрэнцііў (Тере́нтіїв) — вёска ў Гошчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Шарнева (Полацкі раён)
Ша́рнева (, Шарнево) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Бяляш
Бяляш, баліш (ад татарск.: бэліш — пірог) — кулінарны выраб з цеста з мясной, рыбнай і іншай начынкай. Традыцыйная татарская страва, якая атрымала шырокая распаўсюджанне ў грамадскім харчаванні (пераважна ў якасці «хуткай ежы») па ўсім былым СССР, у тым ліку ў Беларусі. Арыгінальная татарская страва гатуецца з двух скавародных бліноў (або пластоў цеста) з начынкай, з зашчыпанымі краямі, вядомая ў многіх варыяцыях, можа быць як асноўнай стравай, так і дэсертам. Аналагі беляша вядомыя ў большасці цюркскіх народаў, вельмі блізкі да яго бялюш беларуска-літоўскіх татараў.
Татары Віцебшчыны называюць баліш султанскім пірагом. У яго начынку дадаюць некалькі лыжак булёну праз выразаную ў цесце адтуліну. Пасля дзірку шчыльна закрываюць і ставяць пірог на выпечку. Зверху баліш абавязкова чымсьці прыкрываюць, каб ён не падгарэў.
IC 800
IC 800 — галактыка тыпу SBc у сузор'і Валасы Веранікі.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 7097
NGC 7097 – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Жураўля. Бачная зорная велічыня: 11,6. Размер: 1,8' × 1,2' Прамое ўзыходжанне: 21 гадз. 40 мін. 12,8 сек. Схіленне: -42°32'21".
Омбыш
Омбыш (О́мбиш) — вёска ў Барзнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Віта Аляксандраўна Семярэнка
Віта Аляксандраўна Семярэнка (Віта Олександрівна Семеренко; нар., пгт Краснаполле, Сумская вобласць) — украінская біятланістка, майстар спорту, член нацыянальнай зборнай каманды Украіны, алімпійская чэмпіёнка 2014 у эстафеце, бронзавы прызёр Алімпіяды ў Сочы, бронзавы прызёр чэмпіянату свету па біятлоне, прызёр чэмпіянату Еўропы сярод юніёраў, сярэбраны прызёр першынства свету сярод дзяўчат, бронзавы і сярэбраны прызёр чэмпіянату свету сярод юніёраў, неаднаразовая чэмпіёнка першынстваў і Чэмпіянатаў Украіны, на XXIII Сусветнай зімовай універсіядзе выйграла 4 медалі (1 залаты, 1 сярэбраны, 2 бронзавых). 16 красавіка 2011 года — пераможца спаборніцтваў на прыз памяці Віталя Фацьянава на Камчатцы, дзе стала шчаслівай уладальніцай кубка Газпрома.
На чэмпіянаце свету 2008 года ў Эстэрсундзе Віта заняла другое месца ў эстафеце.
На чэмпіянаце свету 2011 года ў Ханты-Мансійску Віта Семярэнка заваявала асабісты бронзавы медаль у індывідуальнай гонцы.
На чэмпіянаце свету 2012 года ў Рупольдзінгу Віта Семярэнка заваявала другі ў кар'еры асабісты бронзавы медаль у спрынце.
Узнагароджана ордэнам княгіні Вольгі III, II ступеняў.
Асабістае жыццё
Замужам. Муж Андрэй Малюкоў (нар. 1988), былы паўабаронца футбольнага клуба «Сумы», цяпер выступае за Расію.
Захапляецца вышываннем. Любімая страва — халаднік. Любімы від спорту акрамя біятлона — фігурнае катанне.