cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Узброеныя сілы Туніса
У адрозненне ад сваіх суседзяў, Алжыра і Лівіі, Туніс мае малаважныя запасы нафты і, як наступства, яго фінансавыя магчымасці абмежаваны. Ваенныя выдаткі ў 90-я гг. складалі 350—400 млн долараў у год. На ўзбраенні знаходзіцца зброя і ваенная тэхніка галоўным чынам заходняй вытворчасці, прычым досыць састарэлая. Колькасць — 35,000 чалавек (уключаючы ~23,400 тэрміновай службы; працягласць тэрміновай службы — 1 год; заклік выбарчы).
Ваенна-марскія сілы
Карабельны склад: Берагавая ахова (у Нацыянальнай гвардыі):
Тэхас (значэнні)
Тэхас:
Мэлэшкіў
Мэлэшкіў (Меле́шків) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Мыцішчы
Мыцішчы — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мыцішчанскага раёна Маскоўскай вобласці, найбуйнейшы населены пункт гарадскога паселішча Мыцішчы.
Насельніцтва па перапісу 2015 года — 187.119 чалавек.
Горад размешчаны за 19 км на паўночны ўсход ад цэнтра Масквы, на рацэ Яўзе.
Назва горада паходзіць ад слова мыта, якое спаганялася з гандляроў, якія ішлі поцягам з Яўзы ў Клязьму.
NGC 37
NGC 37 — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Фенікса. Бачная зорная велічыня: 13,7. Бачны размер: 1,1' × 0,7'. Прамое ўзыходжанне: 0 гадз. 11 мін. 23 сек. Схіленне: -56°57'25".
IC 701
IC 701 — галактыка тыпу SBdm/P у сузор'і Леў.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Нізоўцы
Нізо́ўцы (, Низовцы) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Александрыйскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца каля левага берага ракі Тросенка, за 2 км ад аўтамабільнай дарогі.
Сцяг Асіповічаў
Сцяг Асіповічаў — адзін з афіцыйных сімвалаў горада Асіповічы і Асіповіцкага раёна. Сцяг і герб Асіповічаў зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 3 студзеня 2005 г. № 1.
Апісанне
Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча зялёнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у ніжняй частцы якога размешчаны тры паласы чорнага, белага і чорнага колеру, ніжэй знаходзіцца больш шырокая зялёная паласа, роўнай тром папярэднім.
Мыткіў (Гайсынскі раён)
Мыткіў (Ми́тків) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Бокс на летніх Алімпійскіх гульнях 2016
Спаборніцтвы па боксе на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года праводзіліся ў шостым павільёне Рыасэнтра ў Рыа-дэ-Жанейра з 6 па 21 жніўня 2016 года.
Катэгорыі і каляндар
Спартсмены змагаліся ў трох сесіях:
Мужчынскія спаборніцтвы ўключалі ў сябе 10 вагавых катэгорый:
Жаночыя спаборніцтвы ўключалі ў сябе 3 вагавыя катэгорыі:
Невада (значэнні)
Невада:
Міхаіл Іванавіч Гашкевіч
Міхаіл Іванавіч Гашкевіч (, Шарсцін, Рагачоўскі павет, Расійская імперыя —, Агародня Гомельская, Добрушскі раён, БССР) — праваслаўны дзеяч Расійскай імперыі, дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі II склікання ад Магілёўскай губерні.
Біяграфія
Выпускнік Магілёўскай духоўнай семінарыі, якую скончыў у 1890 годзе. У 1890—1893 гадах служыў у Кішынёве настаўнікам спеваў у семінарыі. Пазней на працягу 6 гадоў настаўнічаў у Мсціслаўскім духоўным вучылішчы.
У 1899 годзе быў пасвечаны ў іерэя і прызначаны настаяцелем Свята-Ануфрыеўскай царквы ў вёсцы Ануфрыева Чэрыкаўскага павета.
8 лютага 1907 года быў абраны ў Дзяржаўную думу II склікання ад агульнага складу выбарнікаў Магілёўскага губернскага выбарчага сходу. Увайшоў у склад Канстытуцыйна-дэмакратычнай фракцыі. З’яўляўся членам думскай камісіі па справах праваслаўнай царквы. Разам з В. А. Якубовічам быў адным з двух прадстаўнікоў духавенства, якія апынуліся ў правацэнтрысцкіх фракцыях у Дзяржаўнай думе II склікання.
Па звестках 1915 года служыў палкавым святаром. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года адыйшоў ад грамадскай і рэлігійнай дзейнасці і вёў прыватнае жыццё ў вёсцы Агародні Гомельскай, дзе служыў яго бацька, і, верагодна, служыў айцец Міхаіл.
Памёр у 1936 годзе і быў пахаваны каля алтара Свята-Мікалаеўскай царквы ў Агародні Гомельскай. У 1991 годзе настаяцель кармянскага праваслаўнага прыхода айцец Сцяфан на месцы зруйнаванай царквы выявіў месца пахавання Міхала Гашкевіча. Яго парэшткі, разам з нятленнымі мошчамі Іаана Кармянскага, былі перавезены ў вёску Карма і пахаваны ля алтара Пакроўскай царквы.
Меў чатырох братоў і двух сясцёр. Яго сын, Мікалай Гашкевіч (1890—1938), быў рэпрэсаваны савецкай уладай.
Акулаўскі раён
Акулаўскі раён (Оку́ловский райо́н) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Наўгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі.
Адміністрацыйны цэнтр — горад Акулаўка. Акулаўскі раён размешчаны на Валдайскім узвышшы ў цэнтральнай частцы Наўгародскай вобласці па левабярэжжы ракі Мста.
Стрэн’я
Стрэнья (Stregna) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Насельніцтва складае 430 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 23 чал./км². Займае плошчу 20 км². Паштовы індэкс — 33040. Тэлефонны код — 0432.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Conversione di San Paolo.
Данева
Да́нева (, Данево) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ветрынскага сельсавета.
Да 16 кастрычніка 1989 года вёска ўваходзіла ў склад Нацкага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Бабыніцкага сельсавета.
Роджэрс
Роджэрс — прозвішча.
Мыхайліўка (Гайсынскі раён)
Мыхайліўка (Миха́йлівка) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
IC 702
IC 702 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор'і Леў.
Атырау (сяло)
Атырау — сяло ў Атыраўскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Атырау. Адміністрацыйны цэнтр Атыраўскай сельскай акругі. Код КАТА — 231035100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 2347 чалавек (1180 мужчын і 1167 жанчын). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 2202 чалавекі (1184 мужчыны і 1018 жанчын).
Мурыгіна (Пачынкаўскі раён)
Мурыгіна (Мурыгино) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Мурыгінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Мурыгіна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Аўдоцьіна (Смаленская вобласць)
Аўдоцьіна (Авдотьино) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мурыгінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Аўдоцьіна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Манчэстэр (значэнні)
Манчэстэр:
NGC 3717
NGC 3717 – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Ільва. Бачная зорная велічыня: 11,4. Бачны размер: 6,2' × 1,0'. Прамое ўзыходжанне: 11 гадз. 31 мін. 32 сек. Схіленне: -30°18'30".
Утаргаш
Утаргаш (У́торгош) — пасёлак пры станцыі ў Шымскім раёне Наўгародскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Утаргашскага сельскага паселішча.
Гашкевіч
Гашкевіч (Гошкевич) — украінскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
Фундаментальны каталог
Фундаментальны каталог (скарочана FK), зорны каталог, які складаецца і суправаджаецца Астранамічным інстытутам у Гайдэльбергу і ўтрымлівае пазіцыі, рухі і іншую інфармацыю для ідэнтыфікацыі г.зв. фундаментальных зорак.
FK5
Пятае выданне Каталогу складаецца з дзвюх частак. Першая частка, актуальнае 5-е выданне каталогу (азначэнне FK5), была падрыхтаваная калектывам пад кіраўніцтвам В. Фрыке (1988), утрымлівае даныя на 1535 базавых фундаментальных зорак, і з'яўляе сабой дапрацаванае 4-е выданне (FK4, 1963, Фрыке і Копф), у якім папраўлены памылкі і ўлічана ўвядзенне сістэмы канстант Міжнароднага астранамічнага саюза (1976). У каталогу ўлічаныя звесткі з каля 300 іншых аглядных зорных каталогаў (Бонскі, Паўднёвы, Кардоўскі, Капскі фатаграфічны агляды і іншыя).
Другая частка каталогу, называная яго Пашырэннем (азначэнне FK5E), падрыхтаваная калектывам пад кіраўніцтвам В. Фрыке (1991), падае пазіцыі і рухі 3117 дадатковых фундаментальных зорак (магнітуды 5,5—9,7), узятых з Дадатку да 4-га выдання (азначэнне FK4S; Фрыке, 1963) і з спісу Міжнародных Эталонных Зорак (азначэнне IRS; Корбін, 1991). Гэтыя зоркі выдзелены ў асобную частку таму, што дакладнасць вымярэнняў у дачыненні да іх значна горшая за асноўную, першую, частку. Аднак, паводле намеру стваральнікаў, даныя Пашырэння таксама з'яўляюцца часткай 5-га выдання Фундаментальнага каталогу.
FK6
Літ.: Fifth Fundamental Catalogue (FK5) Part I. Fricke W., Schwan H., Lederle T. (in collaboration with Bastian U., Bien R., Burkhardt G., du Mont B., Hering R., Jaehrling R., Jahreiss H., Roeser S., Schwerdtfeger H.M., Walter H.G.). Veroeff. Astron. Rechen-Institut Heidelb. No. 32 (1988)
Мітлынці
Мітлынці (Мітли́нці) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Вазапісец фіял
Вазапісец фіял — ананімны грэчаскі вазапісец, працаваў у Афінах каля 460-430 гадоў да н. э. у тэхніцы чырвонафігурнага вазапісу. Сваю ўмоўную назву вазапісец фіял атрымаў з-за таго, што фіялы, якія афармляліся фігурнымі выявамі, вядомыя толькі па яго працам.
Біяграфія
Даследчыкі мяркуюць, што вазапісец фіял мог быць вучнем вазапісца Ахілеса. У адрозненне ад свайго настаўніка, ён любіў адлюстроўваць апавядальныя сцэны. Ён распісаў некалькі буйных кратараў, часта з двума рэгістрамі фігур. У адрозненне ад вазапісца Ахілеса, вазапісец фіял аддаваў перавагу ў цэлым вазам буйных габарытаў. Пра гэта сведчаць яго шматлікія працы па белым фоне. Яны значна больш экспрэсіўныя, чым у вазапісца Ахілеса. Акрамя лекіфаў, вазапісец фіял выканаў роспіс некалькіх кратараў ў стылі па белым фоне, што сустракалася надзвычай рэдка. Адметнай рысай вазапісца фіял з'яўляецца частае выкарыстанне імя Эваёна, сына Эсхіла у надпісах улюбёнца.
Шыман Марцін Касакоўскі
Шыман Марцін Касакоўскі ( —, ) — палітычны дзеяч Рэчы Паспалітай, польны гетман літоўскі (1792—1793), апошні вялікі гетман літоўскі (1793—1794), удзельнік Барскай і Таргавіцкай канфедэрацый.
Біяграфія
Адукацыю атрымаў у езуіцкай калегіі ў Коўна і ў Кёнігсбергскім універсітэце. Спачатку падтрымліваў Станіслава Аўгуста, затым выступіў з рэзкай крытыкай яго на Рапнінскім сойме і далучыўся да Барскай канфедэрацыі. Увосень 1768 г. наступ расійскіх войскаў вымусіў яго выехаць у Прусію. За мяжой праводзіў дзейнасць, накіраваную на звяржэнне Станіслава Аўгуста.
Па вяртанні, камандуючы сіламі канфедэратаў у Вялікім Княстве Літоўскім, атрымаў шэраг перамог над расійскімі войскамі. Яго атрад у 4 тысячы чалавек здзейсніў удалы рэйд па Смаленшчыне, затым пераход праз Курляндыю, Прусію і Мазовію ў Вялікую Польшчу.
У 1775 годзе памірыўся з каралём і стаў адным з кіраўнікоў прарасійскай групоўкі. У 1790 годзе ў чыне генерал-маёра паступіў у расійскае войска і ўдзельнічаў у баявых дзеяннях супраць Турцыі на Балканах. Стаў адным з арганізатараў і кіраўнікоў Таргавіцкай канфедэрацыі. У 1792 г. расійскі корпус пад яго камандаваннем пачаў наступ на тэрыторыю Рэчы Паспалітай з боку Полацка. Ва ўзятай расійскімі войскамі ў студзені 1792 года Вільні абвясціў сябе польным гетманам літоўскім. У 1793 годзе стаў вялікім гетманам літоўскім. Падчас паўстання 1794 года 24 красавіка 1794 года быў арыштаваны паўстанцамі і 25 красавіка павешаны на Ратушнай плошчы ў Вільні.
Канскі кінафестываль 2009
62-і Канскі кінафестываль праходзіў з 13 па 24 мая 2009 года ў горадзе Каны, Францыя. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатую пальмавую галіну — атрымаў фільм «Белая стужка» рэжысёра Міхаэля Ханэке.
ISO 3166-2:JP
ISO 3166-2:JP — стандарт Міжнароднай арганізацыі па стандартызацыі, які вызначае геакоды. З'яўляецца падмноствам стандарту ISO 3166-2, які адносіцца да Японіі. Стандарт ахоплівае 47 прэфектур Японіі. Кожны геакод складаецца з дзвюх частак: кода Alpha2 па стандарце ISO 3166-1 для Японіі — JP і дадатковай лічбы, запісанай праз злучок. Дадатковы код утвораны двухзнакавай лічбай. Нумары для прэфектур набліжаны да парадку ў адпаведнасці з іх геаграфічным становішчам з поўначы на поўдзень. Геакоды прэфектур з'яўляюцца падмноствам кодаў дамена верхняга ўзроўню — JP, прысвоенага Японіі ў адпаведнасці са стандартамі ISO 3166-1.
Геакоды Японіі
Геакоды 47 прэфектур адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Японіі.
Жазеф Луі Гей-Люсак
Жазеф Луі Гей-Люса́к (Joseph Louis Gay-Lussac;, Сен-Леанар-дэ-Нобла — , Парыж) — французскі хімік і фізік, член Французскай Акадэміі навук (1806).
Вучань К. Л. Бертоле. З 1809 года прафесар хіміі ў Політэхнічнай школе і прафесар фізікі ў Сарбоне (Парыж), з 1832 года прафесар хіміі ў Парыжскім батанічным садзе (фр. Jardin des Plantes). У 1831—1839 гг. член палаты дэпутатаў, дзе выступаў толькі па навуковых і тэхнічных пытаннях, з 1839 года — пэр Францыі.
Любыцінскі раён
Любыцінскі раён (Любытинский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Наўгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі.
Адміністрацыйны цэнтр — рабочы пасёлак Любыціна (знаходзіцца за 150 км ад абласнога цэнтра — Вялікага Ноўгарада). Плошча раёна — 4486,24 км². Раён размешчаны на поўначы Наўгародскай вобласці.
Акулы (вёска)
Акулы (Акулы) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мурыгінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Акулы абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Кузня (карціна Джозефа Райта)
«Кузня» (The Blacksmith's Shop) — тэма, якая паўтараецца ў пяці карцінах англійскага мастака Джозефа Райта 1771—1773 гадоў.
На той з карцін, што захоўваецца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі, выяўлены трое мужчын за працай над жалезным або сталёвым вырабам. Прысутнасць гледачоў і начная праца тлумачыцца працай па-за будынкам: Райт адлюстроўвае папраўку чагосьці для падарожніка пры святле свечкі. Гэтая абстаноўка дазваляе паказаць навык мастака ў працы з такім асвятленнем. У правай часткі карціны мужчына, які гультаявіць, выточвае палку. Никольсон адзначае, што на яго глядзяць без асуджэння, але з павагай. Карціна была набыта ArtFund і Музеем і мастацкай галерэяй Дэрбі ў 1979 годзе прыкладна за 69000 фунтаў у сямі Грэг (Greg), якая валодала ёй з 1875 года.
Больш познія версіі, на якіх праца каваля выяўлена больш традыцыйна, цяпер захоўваюцца ў Эрмітажы ў Санкт-Пецярбургу і ў Галерэі Тэйт ў Лондане. На іх выяўлены моцны мужчына, які працуе з кавальскай горнам у той час, як за ім назірае яго сям'я. Паравыя кузні <! —? —> былі ўжо не ў навінку, але інавацыя Райта складаецца ў тым, што ён палічыў іх выдатным аб'ектам для мастацкага відарыса. Гэта прывяло да таго, што яго карціны часта выкарыстоўваюцца як сімвал прамысловай рэвалюцыі і Асветніцтва.
Апукова
Апукова — возера ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Обаль, за 34 км у напрамку на паўночны захад ад горада Гарадок, каля вёсак Халамер’е і Мішуціна.
Плошча паверхні возера 0,28 км². Даўжыня 1 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Плошча вадазбору 4,25 км². Катлавіна возера выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 25 м, на ўсходзе да 10 м, пад хмызняком. Берагі нізкія, паўднёва-ўсходнія забалочаныя. Дно возера пясчана-глеістае. У паўднёвай частцы возера 2 плёсы. На возеры востраў плошчай 0,7 га.
У возера ўпадаюць 2 ручаі. Выцякае ручай у раку Обаль.
Хакайда (прэфектура)
Хакайда (北海道) — прэфектура Японіі, размешчаная на аднайменным востраве Хакайда, другім па велічыні востраве Японіі, і бліжэйшых малых астравах. Самая паўночная з 47 прэфектур. Праліў Цугару аддзяляе Хакайда ад Хонсю, хоць гэтыя два вострава звязаны чыгуначным тунэлем Сэйкан. Адміністрацыйны цэнтр прэфектуры — горад Сапара.
Кароткія звесткі
Хакайда — найбуйнейшая і самая паўночная прэфектура Японіі. Плошча гэтай адміністрацыйнай адзінкі займае 22 % ад плошчы краіны. Гэта адзіная адміністрацыйная адзінка Японіі найвышэйшага ўзроўню, якая мае выхад да Ахоцкага мора. Яна размешчана ў стратэгічна важным рэгіёне. Праз Хакайда пралягае карацейшы шлях з Японіі ў Расію і ЗША. У адрозненне ад астатняй часткі Японскага архіпелага, клімат прэфектуры ўмерана халодны, падобны на клімат Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Кліматычныя асаблівасці Хакайда абумовілі адрозненні яе фаўны і флоры ад астатняй краіны. Дзякуючы таму, што працэс асваення тэрыторыі прэфектуры пачаўся адносна позна, яна захавала першародныя ландшафты. Некаторыя з іх, такія як Сірэтока, адносяцца да Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. У параўнанні з іншымі рэгіёнамі Японіі Хакайда слаба заселены. Каля 33 % усяго насельніцтва прэфектуры прыпадае на прэфектурны цэнтр Сапара.
Хакайда — радзіма народа айнаў. З часоў палеаліту яны вялі традыцыйны паляўніча-збіральніцкі лад жыцця. Японцы з’явіліся на востраве ў Сярэднявеччы. Яны звалі гэты туземны народ «эдзо», а іх краіну —. На працягу перыяду Эда (1603—1868) японскія перасяленцы пражывалі толькі на поўдні Хакайда і наведвалі паўночныя раёны пераважна для гандлю з айнамі. Паселішча каланістаў кантралявала аўтаномнае княства Мацумаэ. З пачатку 19 стагоддзя востраў перайшоў пад прамую ўладу цэнтральнага японскага ўрада з-за небяспекі каланізацыі рэгіёна рускімі. Урад арганізаваў мноства экспедыцый для вывучэння Хакайда і прылеглых тэрыторый. У 1869 годзе, па прапанове Мацууры Такэсіра, востраў Мацумаэ пераназвалі ў «Шлях у паўночныя моры» — Хакайда. З другой паловы 19 стагоддзя пачалося актыўнае асваенне поўначы, і японскае насельніцтва перавысіла туземнае айнскае. На востраве было створана Ведамства асваення, якое пасля пераназвалі ў губернатарства.
Гісторыя
Гісторыя прэфектуры Хакайда адрозніваецца ад гісторыі астатняй Японіі, гэтак жа як гісторыя прэфектуры Акінавы. У адрозненне ад Хонсю, Сікоку і Кюсю, на Хакайда і прылеглых астравах на працягу 6 тысячагоддзя да н.э. — 13 стагоддзя існавала пераемнасць культур. Аўтахтонная культура дзёмон знайшла сваё развіццё ў пост-дзёмонскай культуры. Напачатку нашай эры яна трансфармавалася ў культуру Сацумон, носьбітамі якой былі прота-айны. У 13 стагоддзі на аснове гэтай культуры ўзнікла культура айнаў.
Першыя японцы з’явіліся на Хакайда ў 12 стагоддзі. Яны прыбылі з паўднёвага вострава Хонсю. Падчас канфрантацыі з айнамі японцы ўсталявалі ўладу на поўдні вострава. У 17 стагоддзі яны аформілі свае ўладанні ў аўтаномнае княства Мацумаэ, якое залежала ад цэнтральнага японскага ўрада — сёгуната Такугава. Гэты хан вёў гандаль з айнамі.
Пасля рэстаўрацыі Мэйдзі 1869 года ўся тэрыторыя Хакайда і прылеглыя астравы сталі аб’ектамі каланізацыі японцаў. Раёны, размешчаныя бліжэй да асноўных японскіх астравоў, асвойваліся сялянамі, рамеснікамі і збяднелымі самураямі. Аддаленыя землі служылі месцам ссылкі па ўзоры расійскай Сібіры ці брытанскай Аўстраліі. Япанізацыя Хакайда была завершана ў сярэдзіне 20 стагоддзя.
Геаграфія
Урадавая юрысдыкцыя Хакайда складаецца з некалькі меншых астравоў, у тым ліку Рысіры, Акусіры і Рэбун.
Сейсмічная актыўнасць
Як і астатняя частка Японіі, Хакайда з’яўляецца сейсмічна актыўным. Акрамя шматлікіх землетрасенняў, наступныя вулканы ўсё яшчэ лічаць актыўнымі (прынамсі адно вывяржэнне з 1850 года):
Нацыянальныя паркі
На востраве Хакайда захавалася яшчэ шмат некранутых лясоў, у тым ліку:
Акруга
Прэфектура Хакайда падзелена на 14 акруг:
Буйныя гарады
Самы вялікі горад Хакайда — сталіца, Сапара. Буйныя гарады Хакадатэ на поўдні і Асахікава ў цэнтральным рэгіёне. Іншыя буйныя населеныя пункты ўключаюць Кусіра, Абіхіра, Івамідзава, Кітамі, Абасіры і Немура.
Насельніцтва
Даныя перапісаў насельніцтва Японіі на працягу 1920—2005 гг.
Транспарт
Адзіная сувязь Хакайда з астатняй часткай Японіі — тунэль Сэйкан. Большасць падарожнікаў на востраў прыбывае паветраным транспартам: галоўны аэрапорт — Новы Тытасэ ў Тытасэ, на поўдні ад Сапара. Да Хакайда можна дабрацца таксама і на пароме з Сэндая, Ніігаты і некаторых іншых гарадоў, паромы з Токіа перавозяць толькі грузы.
У Хакайда даволі развітая чыгуначная сетка (гл. Hokkaido Railway Company), але да шматлікіх гарадоў можна дабрацца толькі па аўтадарозе.
Адукацыя
У Хакайда маецца 37 універсітэтаў (7 нацыянальных, 5 мясцовых і 25 прыватных), 34 каледжа і 5 тэхналагічных каледжаў (4 нацыянальных і 1 мясцовы).
Нараіўка (Гайсынскі раён)
Нараіўка (Нара́ївка) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
NGC 3726
NGC 3726 — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Вялікай Мядзведзіцы. Бачная зорная велічыня: 10,2. Бачны размер: 6,0' × 4,1'. Прамое ўзыходжанне: 11 гадз. 33 мін. 20,8 сек. Схіленне: +47°01'40".
Сутрыа
Сутрыа (Sutrio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Удзінэ.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Biagio vescovo e martire.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Падкняжанне
Падкня́жанне (, Подкняженье) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Александрыйскага сельсавета.
Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска Падкняжынне ў складзе Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ.
IC 703
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Алішкаўцы
Алі́шкаўцы (, Алишковцы) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Астрынскага сельсавета.
Двор Воранаўшчына
Двор Во́ранаўшчына (, Двор Вороновщина) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Ветрынскага сельсавета.
Да 19 студзеня 1973 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Ветрынскага пассавета, пасля — у складзе Руднянскага сельсавета.
Канскі кінафестываль 2008
61-ы Канскі кінафестываль праходзіў з 14 па 25 мая 2008 года ў горадзе Каны, Францыя. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатую пальмавую галіну — атрымаў фільм «» рэжысёра.
Іакаіты
Іакаіты (四日市市) — адмысловы горад на паўднёвым усходзе Японіі. Адносіцца да прэфектуры Міэ.
Лукомскае гарадзішча
Лукомскае гарадзішча — археалагічны помнік у аграгарадку Лукомлі Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці.
Апісанне
Знаходзіцца на правым беразе ракі Лукомкі. Мясцовая назва — Замак. На пагорку вышынёй 15—20 м размешчана пляцоўка памерам 63×36 м. Культурны пласт у цэнтры пляцоўкі дасягае 2,2 м, каля паўночнага краю — больш за 5 м. Пры раскопках гарадзішча на правым беразе Лукомкі даследавана пляцоўка плошчай 704 м².
Выяўлены рэшткі некалькіх археалагічных культур, якія храналагічна змяняюць адна адну: днепра-дзвінская, тыпу верхняга пласта Банцараўшчыны, матэрыялы XI — пачатку X стагоддзяў, якія належалі крывічам, вялікі магутны пласт XI—XIII стагоддзяў з вялікай колькасцю знаходак, верхні пласт перыяду Вялікага Княства Літоўскага.
Сярод знаходак вырабы з жалеза — сашнікі, сярпы, косы, наканечнікі стрэл, ключы ад замкоў і інш. Знойдзены бранзалеты, розныя жаночыя ўпрыгажэнні, зробленыя з каляровых металаў, а таксама вырабы з косці — грабяні, праколкі, накладкі, з каменя — сланцавыя прасліцы, тачыльныя брускі. Былі вырабы са шкла — бранзалеты, каралі. Да рэдкіх знаходак належыць касцяная шахматная фігурка чалавека, касцяная пласцінка з выявамі звяроў, залатая ажурная пацерка. Гарадзішча было месцам старажытнага горада Лукомля.
Даследаванні
Гарадзішча ўпершыню даследаваў Аляксандр Каваленя ў 1930 годзе. У 1969—1970 гадах Г. В. Штыхаў даследаваў пляцоўку на поўдзень ад гарадзішча на тэрыторыі школьнага двара і выявіў рэшткі селішча V—VIII стагоддзяў. Даследавана паўзямлянкавае жытло XV стагоддзя. Знойдзены 2 бронзавыя крыжы, валютападобны нож VIII—IX стагоддзяў і шмат глінянага посуду.
За 0,9 км ад гарадзішча ва ўрочышчы Праклятае поле, каля дарогі на вёску Чарэя, Е. Р. Раманаў у 1886 годзе знайшоў і апісаў курганную групу, дзе 6 курганоў вышынёй 2 м размяшчаліся ў 2 рады. Знойдзены трупапалажэнні з вялікай колькасцю рэчаў, сярод якіх сякера-чакан, наканечнікі дзідаў, берасцянае вядро з жалезнымі абручамі. Датуецца XI стагоддзем. У 1966 годзе Г. В. Штыхаў раскапаў пахаванне воіна з інвентаром (у тым ліку нож, на касцяным дзяржанні якога выкаваны трызубец). Пахаванні сведчаць аб існаванні дружыннага некропаля. Курганны могільнік можна разглядаць як рэшткі некропаля старажытнага Лукомля. У 1888 годзе Е. Р. Раманаў адзначыў яшчэ 2 курганы ў ваколіцах Лукомля. У 1966 годзе быў даследаваны яшчэ адзін курган — «валатоўка» сярод хмызняку на левым беразе ракі Лукомкі, вядомы з 1873 года.
Навасэліўка (Гайсынскі раён)
Навасэліўка (Новосе́лівка) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Носіўці (Гайсынскі раён)
Носіўці (Но́сівці) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Званочак скучаны
Званочак скучаны (Campanula glomerata) — від роду сямейства.
Назва
Званочак скучаны, званкі, званочкі, вешчаніц, званок, званок купкаваты, іванава галава, іванавы краскі, рышточнік , шалфей палявы.
Распаўсюджанне
Дадзены від расце ў Азіі (ад Ірана да Японіі) і ў Еўропе. Інтрадуцыраваны ў Паўночную Амерыку.
Біялогія і экалогія
Шматгадовая расліна, цвіце з чэрвеня па верасень. Расце на сухіх лугах, у зарасніках, равах.
NGC 3756
NGC 3756 — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Вялікай Мядзведзіцы. Бачная зорная велічыня: 11,2. Бачны размер: 4,2' × 2,1'. Прамое ўзыходжанне: 11 гадз. 36 мін. 47,8 сек. Схіленне: +54°17'39".
Паўліўка (Гайсынскі раён)
Паўліўка (Павлі́вка) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
IC 704
IC 704 — галактыка тыпу NF (у працэсе пацверджання) у сузор'і Чаша.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Арафіна (Пачынкаўскі раён)
Арафіна (Арефино) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мурыгінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Арафіна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Капенгагенская інтэрпрэтацыя
Капенгагенская інтэрпрэтацыя — адзін з філасофскіх поглядаў на сутнасць квантавай механікі як фізічнай тэорыі, якая апісвае матэрыяльны свет. Менавіта гэта тлумачэнне квантавай механікі сфармулявана Нільсам Борам і Вернерам Гейзенбергам у час іх сумеснай працы ў Капенгагене каля 1927 года.
Сутнасць інтэрпрэтацыі
Капенгагенская інтэрпрэтацыя сцвярджае, што любы аб’ект прымае адзін з некалькіх магчымых станаў толькі пры яго вымярэнні суб’ектам. Напрыклад, у манеткі, што ўпала, ёсць два такіх станы — арол ці рэшка. Да акту вымярэння, згодна з гэтай інтэрпрэтацыяй, мы не можам нават дапускаць, што манетка прыняла той ці іншы стан. Логіка кшталту «калі б мы правялі эксперымент, то знайшлі б…» не працуе ў квантавым свеце. Нельга дапускать існаванне чаго-небудзь назіраемага асобна ад назіральніка.
Квантавая механіка апісвае аб’екты не самі па сабе, а іх уласцівасці, якія праяўляюцца ў макраўмовах, якія ствараюцца класічнымі вымяральнымі прыборамі пры акце назірання. У час узаемадзеяння мікрааб’екта з атамамі вымяральнага прыбора адбываецца рэдукцыя хвалевай функцыі, гэта значыць, звядзенне суперпазіцыі да аднаго стану.
Функцыя імавернасці аб’ядноўвае аб’ектыўныя і суб’ектыўныя элементы. Яна змяшчае сцвярджэнні аб імавернасці або, лепш сказаць, аб тэндэнцыі (патэнцыя ў арыстоцелеўскай філасофіі), і гэтыя сцвярджэнні з’яўляюцца цалкам аб’ектыўнымі. Яны не залежаць ні ад якога назірання. Акрамя гэтага, функцыя імавернасці змяшчае сцвярджэнні адносна нашага ведання сістэмы, якое з’яўляецца суб’ектыўным, паколькі яно можа быць розным для розных назіральнікаў. (…) Функцыя імавернасці, у адрозненне ад матэматычнай схемы механікі Ньютана, апісвае не пэўную падзею, а, па меншай меры ў працэсе назірання, усю сукупнасць (ансамбль) магчымых падзей. Само назіранне перапынным чынам зменіць функцыю імавернасці: яно выбірае з усіх магчымых падзей тое, што фактычна здзейснілася. (…)Такім чынам, пераход ад магчымасці да рэчаіснасці здзяйсняецца ў працэсе назірання.(…) Гэты пераход не звязаны з рэгістрацыяй выніку назірання ў свядомасці назіральніка. Аднак перарыўнае змяненне функцыі імавернасці адбываецца дзякуючы акту рэгістрацыі, таму што ў гэтым выпадку пытанне тычыцца перарыўнай змены нашага ведання.
Таму, згодна з капенгагенскім тлумачэннем, любыя пытанні тыпу — што адбывалася з квантавай сістэмай да вымярэння — бессэнсоўныя, таму што фізіка вывучае вынікі вымяральных працэсаў.
Імавернасць у квантавай тэорыі адрозніваецца ад імавернасці ў класічнай тэорыі, таму што ў класічнай тэорыі мы прымяняем тэорыю імавернасцей з-за таго, што вельмі складана прадугледжваць многія пераменныя стану аб’екта (напрыклад, кубіка, які падае) і вызначыць імавернасць выніку будзе значна прасцей, чым вызначаць гэтыя пераменныя. Гэта значыць, імавернасці прымяняліся замест няпоўных ведаў, а працэсы ўсё роўна лічыліся дэтэрмініраванымі. Аднак у квантавай тэорыі імавернасць не азначае, што ёсць нейкія скрытыя пераменныя, якія нам складана вызначыць, тут вынік вымярэння прынцыпова недэтэрмініраваны.
Згодна з Гейзенбергам, такія парадоксы і нявызначанасці ўзнікаюць з-за таго, што мы павінны апісваць вынікі назіранняў мовай класічнай тэорыі, хаця на самай справе яны дакладна не могуць апісаць назіранні:
Яна [капенгагенская інтэрпрэтацыя] зыходзіць, з аднаго боку, са становішча, што мы павінны апісваць эксперыменты ў паняццях класічнай фізікі, і з другога — з прызнання, што гэтыя паняцці не дакладна адпавядаюць прыродзе. Супярэчлівасць гэтых зыходных палажэнняў абумоўлівае статыстычны характар квантавай тэорыі.
Грунтуецца такое тлумачэнне на наступных прынцыпах:
1. Прынцып нявызначанасці Гейзенберга, які сцвярджае, што немагчыма вызначыць усе ўласцівасці сістэмы адначасова.
2. Карпускулярна-хвалевы дуалізм, згодна з якім квантавая сістэма праяўляе ўласцівасці, характэрныя як для часціц, так і для хваль.
4. Прынцып дадатковасці: эксперыментальна праяўляецца толькі адна з уласцівасцей квантавай сістэмы.
5. Прынцып суперпазіцыі: квантавая сістэма можа знаходзіцца ў стане, пры якім вымярэнні фізічнай характарыстыкі могуць даваць розныя вынікі, а хвалевая функцыя апісвае толькі імавернасць таго ці іншага выніку.
6. Вымярэнне па сваёй прыродзе з’яўляецца ўзаемадзеяннем класічнага прыбора з квантавай сістэмай.
7. Прынцып адпаведнасці: пры павелічэнні памераў квантавай сістэмы яе ўласцівасці пераходзяць у класічныя.
Прыхільнікі
Неафіцыйнае апытанне, праведзенае ў 1997 годзе на сімпозіуме пад эгідай UMBC, паказала, што некалі дамінуючая Капенгагенская інтэрпрэтацыя падтрымліваецца менш чым паловай удзельнікаў. Увогуле, галасы ўдзельнікаў апытання размеркаваліся наступным чынам:
Крытыка
У 1927 годзе на Пятым Сальвееўскім кангрэсе Эйнштэйн рашуча выступіў супраць «капенгагенскай інтэрпрэтацыі» Макса Борна і Нільса Бора, якая трактуе матэматычную мадэль квантавай механікі як істотна імавернасную. Ён заявіў, што прыхільнікі гэтай інтэрпрэтацыі «з патрэбы робяць дабрачыннасць», а імавернасны характар сведчыць толькі аб тым, што наша веданне фізічнай сутнасці мікрапрацэсаў няпоўнае.
Эйнштэйн сцвярджаў, што разуменне квантавай механікі няпоўнае і яе недэтэрмінізм заснаваны на існаванні нейкіх схаваных параметраў, і імавернасць тут аналагічная імавернасці ў класічнай фізіцы.
Падставай для крытыкі быў так званы парадокс Эйнштэйна-Падольскага-Розэна,, у якім яго аўтары прапаноўвалі спосаб вымярэння адначасова і каардынаты, і імпульса часціцы.
Аднак праверка ЭПР-парадоксу на вопыце пры дапамозе няроўнасцей Бела паказала, што квантавая механіка верная, і што розныя тэорыі лакальных схаваных параметраў не ўзгадняюцца з эксперыментам.
Многія фізікі і філосафы не згаджаюцца з капенгагенскай інтэрпрэтацыяй як таму, што яна недэтэрміністычная, так і таму, што яна ўводзіць нявызначанае паняцце вымярэння, якое ператварае імавернасныя функцыі ў дакладныя вынікі вымярэнняў.
Аналагічна выклікае праблемы неабходны «імгненны» калапс хвалевай функцыі па ўсёй прасторы. Тэорыя адноснасці Эйнштэйна кажа, што імгненнасть, адначасовасть мае сэнс толькі для назіральнікаў, якія знаходзяцца ў адной сістэме адліку — не існуе адзінага для ўсіх часу, таму імгненны калапс таксама застаецца нявызначаны.
Аўгуст Янавіч Калнін
Аўгуст Я́навіч Ка́лнін (Kalniņš Augusts;, — ) — савецкі і партыйны дзяржаўны дзеяч БССР.
Біяграфія
З 1919 года старшыня Віцебскага губернскага Савета прафсаюзаў, потым старшыня Віцебскага губернскага СНГ.
У 1924 — 1927 — старшыня ВСНГ БССР.
З 1927 года адначасова наркам рабоча-сялянскай інспекцыі БССР і старшыня Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б)Б, з 1930 года намеснік старшыні СНК БССР.
З 1932 па студзень 1934 года старшыня Ніжне-Волжскай краёвай кантрольнай камісіі УКП(б).
Член бюро ЦК КП(б)Б у 1922—1923 і 1925—1927 гадах, член ЦК КП(б)Б у 1924—1927 гадах. Член Цэнтральнай Кантрольнай Камісіі УКП(б) у 1927—1934 гадах.
Бакланава (Пачынкаўскі раён)
Бакланава (Бакланово) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мурыгінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Бакланава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Польская мова
По́льская мо́ва (język polski) — адна з заходнеславянскіх моў, нацыянальная мова палякаў, дзяржаўная мова Рэспублікі Польшча.
Разам з чэшскай, славацкай, верхнялужыцкай і ніжнялужыцкай мовамі належыць да заходнеславянскіх моў, уваходзіць у г. зв. лехіцкую падгрупу (разам з палабскай мовай, зніклай у XVIII ст., са славінскімі дыялектама, асіміляванымі польскай мовай у першай палове XX ст., і кашубскімі гаворкамі, якія таксама вылучаюць у асобную славянскую мікрамову).
Пашырэнне
Ведае польскую мову каля 50 мільёнаў чалавек (паводле колькасці носьбітаў займае 3-е месца сярод славянскіх моў, пасля рускай і ўкраінскай). Яна з’яўляецца дзяржаўнай мовай Польшчы (тут на ёй гавораць звыш 38 млн чалавек), а таксама Еўрапейскага Саюза. Некалькі мільёнаў польскамоўнага насельніцтва жыве за мяжой: у Германіі, Вялікабрытаніі, Ірландыі, Францыі, Нідэрландах, у краінах былога СССР — Літве, Беларусі, Расіі, Украіне, а таксама ў ЗША, Лацінскай Амерыцы, Аўстраліі.
Гісторыя
Польская літаратурная мова фармуецца на базе вялікапольскіх, малапольскіх і мазавецкіх гаворак. Паводле перыядызацыі развіццё літаратурнай мовы падзяляецца на наступныя этапы:
Лехіцкая падгрупа моў фарміравалася ў VIII—X ст. Пазней праходзіла адасабленне яе ўсходняй часткі ад асноўнага масіву, што з’явілася пачаткам дапісьмовай гісторыі польскай мовы.
Такім чынам адбыўся падзел на ляхіцкія, лужыцкія і чэшскія дыялекты. Ляхіцкія дыялекты, што склалі аснову польскай мовы, ахоплівалі тэрыторыю паміж Балтыйскім морам і Карпатамі на поўначы і поўдні і паміж Эльбай і Бугам на захадзе і ўсходзе. Пачынаючы з другой паловы ХІХ ст. пачынаецца аб’яднанне ляхіцкіх плямёнаў, стварэнне Польскай дзяржавы і ўтварэнне адзінай польскай мовы.
Звесткі пра польскі народ і плямёны, якія яго ўтваралі, можна знайсці ў старажытных хроніках ХІ ст. Першы гістарычна вядомы польскі князь Мешка I з дынастыі Пястаў прыняў у 966 г. хрысціянства (рымска-каталіцкага абраду). Гэта спрыяла аб’яднанню польскіх зямель і ўключала іх у сферу грамадска-палітычнага, культурнага і рэлігійнага ўплыву Заходняй Еўропы.
Узнікненне польскай пісьменнасці датуецца ХІІ ст., калі была напісана Гнезненская була — пасланне папы рымскага Інакенція II, у якім вызначаліся тэрыторыі, падначаленыя гнезненскаму архіепіскапу. Була была напісана на латыні, але яна ўтрымлівала больш 400 польскіх геаграфічных назваў і асабістых імёнаў, адлюстроўваўшых фанетычныя, лексічныя і марфалагічныя асаблівасці польскай мовы ХІІ ст. У ХІІІ—XIV ст. з’яўляюцца пісьмовыя помнікі на польскай мове: рэлігійная песня «Багародзіца» (Bjurodzica), Свентакшышская пропаведзь і Фларыянскі псалтыр.
Як літаратурная, мова складалася ў выніку ўзаемадзеяння вялікапольскіх, малапольскіх і мазавецкіх гаворак, бо спачатку палітычным і культурным цэнтрам была Вялікапольшча (землі вакол г. Познань), пасля Малапольшча (сталіца — г. Кракаў), а з XVII ст.— Варшава. На польскую літаратурную мову на раннім этапе яе станаўлення зрабіла ўплыў чэшская мова, а пазней — латынь, якая доўгі час заставалася галоўнай пісьмовай мовай польскіх земляў — мовай рэлігіі, каралеўскай адміністрацыі, судаводства, школы, культуры і навукі. Гэта стрымлівала развіццё польскай літаратурнай мовы. Уплыў лацінскай мовы на польскую (часта праз чэшскую ці нямецкую) назіраецца ў лексіцы, сінтаксісе і нават у словаўтварэнні. У сваю чаргу, польская мова была перадатчыцай шматлікіх лацінізмаў і германізмаў у старабеларускую і стараўкраінскую мовы.
Пасля Люблінскай уніі (1569), калі ўзмацніўся палітычны і ваенны саюз Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы і была створана федэратыўная дзяржава Рэч Паспалітая, польская мова распаўсюдзілася на землях ВКЛ, асабліва сярод магнатаў і шляхты.
У ХХ ст. калі Польшча зноў здабыла незалежнасць, назіраецца росквіт польскай культуры і літаратуры. Польская мова, як дзяржаўная ахапіла ўсе сферы грамадскага жыцця. У гэты перыяд складаюцца капітальныя слоўнікі, фундаментальныя граматыкі польскай мовы. Узнікаюць інстытуты польскай мовы і культуры, для замежнікаў, польская мова становіцца аб’ектам, які пачаў цікавіць не толькі этнічных палякаў з-за мяжой, але і шырокае кола спецыялістаў, якія займаюцца эканамічнымі, палітычнымі і гуманістычнымі праблемамі Цэнтральнай Еўропы.
Пісьменства
Алфавіт польскай мовы створаны на лацінскай аснове. Найстаражытнейшы пісьмовы помнік — Свентакшышскія пропаведзі (сярэдзіна XIV стагоддзя).
Польскі алфавіт мае 32 літары.
Апрача таго, пэўныя гукі перадаюцца на пісьме дзвюма літарамі: rz — вымаўляецца як 'ж', ch — як 'х', dz — як 'дз', dź — як 'дзь', dż — 'дж', sz — як 'ш', cz — як 'ч'.
Некаторыя гукі перадаюцца некалькімі літарамі: 'u' i 'ó', 'h' i 'ch', 'ż' i 'rz'.
Літары v, x, q выкарыстоўваюцца пераважна ў запазычаных словах.
Марфалогія
Найбольш пашыраны флектыўныя формы, што ўтвараюцца пры дапамозе суфіксаў і канчаткаў, пры гэтым у польскай мове аналітычныя формы, г. зн. формы, утвораныя з дапамогаю дапаможных слоў (формы складанага будучага часу, апісальныя ступені параўнання прыметнікаў і прыслоўяў і г. д.), ужываюцца часцей, чым у беларускай. Пашырана ў польскай мове флектыўна-аглюцінуючая форма прошлага часу: napisałem «я напісаў», napisaliśmy — «мы (мужчыны або мужчыны і жанчыны) напісалі», napisałyśmy — «мы (жанчыны) напісалі».
Катэгорыя адушаўлёнасці — неадушаўлёнасці ўласціва толькі назоўнікам мужчынскага роду ў адзіночным ліку і афармляецца ў родным і вінавальным склонах.
Польская мова флектыўная, мае 7 склонаў (з клічным), 2 лікі, 3 роды (у множным ліку — 2 з-за катэгорыі адушаўлёнасці-неадушаўлёнасці мужчынскай асобы). 3 скланенні з 5 маюць мяккую і цвёрдую разнавіднасці. Дзеясловам уласцівы катэгорыі трывання, часу, стану, ладу, асобы, ліку, дзеяслоўным формам і дзеепрыметнікам на і — катэгорыі роду і асобы-неасобы.
Сінтаксіс
Для сінтаксісу польскай мовы характэрны своеасаблівы парадак слоў: група дзейніка стаіць перад групай выказніка, а дапасаванае азначэнне ва ўстойлівых зваротах, як правіла, знаходзіцца пасля азначаемага слова. Неабходна ўжываць звязку być у цяперашнім часе (jestem studentem — «я студэнт»), займеннік to (oto) ужываецца ў якасці звязкі (Rzym to stolica Włoch — «Рым — сталіца Італіі»).
Лексіка
Узбагачэнне лексікі адбывалася за кошт запазычанняў з лацінскай, нямецкай, італьянскай, французскай, рускай (асабліва пасля ІІ сусветнай вайны), а таксама беларускай моў (duha — «дуга», boćwina — «бацвінне», borowik — «баравік» і інш.). У беларускую лексіку трапіла шмат запазычанняў з польскай мовы.
Дыялекты
Польская мова мае 5 дыялектаў:
Сувязі з беларускай мовай
Уласнапольскія словы пранікалі ў старабеларускую мову, асабліва пасля Крэўскай уніі (1385), калі ўзмацніўся палітычны і ваенны саюз Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы. Найбольш інтэнсіўна гэты працэс адбываўся пасля Люблінскай уніі (1569) і ў XVII ст., калі паланізмы становяцца ўласцівымі для ўсіх жанрава-стылявых разнавіднасцей старабеларускага пісьменства: владца (уладар), завядовца (загадчык), пелкгрымацыя (падарожжа), звытяжца (пераможца), влость (буйны маёнтак), волати (крычаць), латвый (лёгкі), піл(ь)новати (сачыць), 'прытрымлівацца', липець (ліпень, ліпавы мёд), каштелянъ (камендант замка), мандат (каралеўскі ўказ, выклік у суд), щекгульный (асаблівы), ялмужна (міласціна) і шмат іншых. Некаторыя словы запазычваліся цэлымі гнёздамі: нендза, нендзне, нендзный, нендзница, нендзникъ, знендзненый. Многія з іх бытуюць у сучаснай беларускай мове, іншыя сталі гістарызмамі або змянілі сваё аблічча і значэнне. Асобныя словы былі запазычаны другі раз у XIX—XX ст., праўда, у значна меншай колькасці, часам праз рускую мову: апарат.
Суседзі палякаў — беларусы — таксама аказалі пэўны ўплыў на развіццё польскай мовы. У XVII—XVIII ст. у яе пранікаюць фанетычныя і граматычныя рысы дыялектаў заходніх раёнаў Беларусі, якая ўваходзіла тады ў склад Польскай дзяржавы. Адчувальным быў уплыў беларускай мовы і на ўзроўні лексікі. У гэты час польская мова засвойвае беларусізмы: braha, chwost, dubas (від лодкі), hałas, harmider, hodowla, hołoble, huba (чага), hultaj, odzieża, kolasa (калёсы), pohaniec, sorom, wiereszszaka, ohydny, zbroja, harować (цяжка працаваць), błaho (блага).
Рахны
Рахны (Ра́хни) — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі
Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі (Василий Станиславович Матюшевский,, , Віцебская вобласць, БССР, СССР) — беларускі фінансіст, банкір і дзяржаўны дзеяч. Кандыдат эканамічных навук (1995). Першы намеснік Прэм’ер-міністра Беларусі (2014—2018).
Сям’я
Нарадзіўся 26 сакавіка 1969 года ў Оршы ў сям’і Станіслава Мацюшэўскага і яго жонкі Марыі Дзмітрыеўны. Сям’я жыла на ўскраіне Оршы ў прыватным доме і трымала ў сваёй падсобнай гаспадарцы кур і свіней.
Бацька — Станіслаў Мацюшэўскі — узначальваў транспартную спецбазу. Дзед Васіля Мацюшэўскага па мужчынскай лініі паходзіў з Круглянскага раёна і насіў прозвішча не «Мацюшэўскі», а «Бяззубік», і пасля шлюбу ўзяў прозвішча сваёй жонкі «Мацюшэўскі».
Маці — Марыя Дзмітрыеўна Мацюшэўская — паходзіць з Аршанскага раёна і да пенсіі працавала на заводзе сілікатных вырабаў.
У Васіля Мацюшэўскага ёсць сястра, якая па прафесіі медык і жыве ў Петрапаўлаўску-Камчацкім (Расійская Федэрацыя).
Падчас вучобы ў Мінску ва ўніверсітэце Васіль Мацюшэўскі ажаніўся з Аленай Леанідаўнай Давыдзенка, якая была дачкой доктара эканамічных навук Леаніда Давыдзенкі і вучылася на курс маладзей. Леанід Давыдзенка пачынаў працаваць выкладчыкам эканамічнай тэорыі ў БДУ, пазней стаў прарэктарам БДУ, а ў канцы 1990-х гадоў быў галоўным саветнікам у прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь Сяргея Лінга. Цяпер Леанід Давыдзенка працуе загадчыкам кафедрай эканомікі ў БДПУ імя Максіма Танка.
Вар’яты-шоу
Вар’яты-шоу — украінскае гумарыстычна-забаўляльнае шоу, якое існавала ў 2010—2021 гадах.
Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі
Сям’я
У першыя гады пасля вяселля Алена Леанідаўна ўказвалася ў дакументах як «Мацюшэўская», але пасля зноў пачала пісацца як «Давыдзенка» і ў цяперашні момант працуе выкладчыкам на факультэце міждародных адносін БДУ. Кандыдацкая дысертацыя Алены была прысвечана эфектыўнасці знешнеэканамічнай дзейнасці Беларусі на прыкладзе сувязей з Расіяй. Некалькі год таму Алена Давыдзенка стала доктарам эканамічных навук, абараніўшы дысертацыю на тэму «Знешнегандлёвая палітыка краін з малой адкрытай эканомікай ва ўмовах лібералізацыі міжнароднай гандлёвай сістэмы».
Ад Алены Давыдзенкі ў Васіля Мацюшэўскага ёсць сын Ян Васілевіч Мацюшэўскі, які ў 2015 годзе скончыў навучанне ў БДУ і плануе стаць фінансістам.
Вар’яты-шоу
Шоу мела тэлевізійную версію, якая выходзіла на Новым канале на працягу 5 сезонаў. Напачатку існавання шоу таксама было адзнята некалькі пілотных выпускаў у львоўскім клубе «Пікасо» для тэлеканала ZIK. Шоу было пазбаўлена нецэнзурнай лексікі, практычна адсутнічалі жарты «ніжэй пояса» і на палітычную тэматыку. Кіраўніком і вядучым «Вар’ятаў» з’яўляўся Сяргей Прытула.
Гісторыя праекта
Слова «Вар’яты» ва ўкраінскай мове лічыцца элементам галіцкага дыялекту і львоўскай гаворкі, якое азначае «ненармальны, апантаны, шалёны, звар’яцелы чалавек».
Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі
Адукацыя
У 1991 годзе скончыў эканамічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Палітычная эканомія». У студэнцкія гады кожны год ездзіў летам у студэнцкія будаўнічыя атрады, каб зарабіць грошы.
Вар’яты-шоу
Гісторыя праекта
Праект з’явіўся ў 2010 годзе ў Цярнопалі, першае выступленне прайшло 28 траўня 2010 года пад назвай "Першае ўкраінамоўнае гумар-шоў «Вар’яты». У 2013 годзе на тэлеканале «ZIK» выйшаў адзін сезон з дзесяці 25-хвілінных выпускаў відэазапісаў канцэртаў «Вар’ятаў» у львоўскім клубе «Picasso» . 2 лістапада 2016 года адбылася прэм’ера тэлеверсіі шоу ў эфіры Новага канала.