cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тэатр Вялікага Княства Літоўскага
Школьны тэатр
Тэатральнае жыццё Вялікага Княства Літоўскага развіваецца з прыездам у Вільню езуітаў, якія вясной 1570 года паказалі першае тэатральнае прадстаўленне сіламі вучняў толькі што адкрытага калегіума. Назва першага спектакля не захавалася, але вядома, што ўвосень таго ж года была паказана драма італьянскага езуіта С. Туцыуса «Hercules», у якой міфалагічнаму герою супрацьстаялі алегарычныя персанажы Зямнога Кахання, Жарсці, Асалоды, П’янства, а дапамагалі знайсці праведны шлях Цнота, Розум, Стрыманасць і Праца. Узнікненне першых драматургічных тэкстаў у літаратуры Вялікага Княства Літоўскага адносіцца да позняга Рэнесансу (канец XVI ст.) і звязана з творчасцю Каспара Панятоўскага (1554—1612) і Гжэгаша Кнапія (1564—1639).
У канцы XVI—пачатку XVII стст. пры брацкіх школах з’явіліся школьныя тэатры. Студэнты Кіева-Магілянскай акадэміі разыгрывалі шматактавыя драмы на святах Вялікадня і каляд, ставілі драмы, трагікамедыі, інтэрмедыі. Таксама ў езуіцкіх, базыльянскіх, дамініканскіх школах і калегіумах школьны тэатр паказваў інтэрмедыі і драмы на біблейскія, а пазней і на гістарычныя і бытавыя сюжэты. Практычна з часу адкрыцця Полацкага калегіума, пры ім дзейнічаў школьны тэатр, які шырока выкарыстоўваўся езуітамі для місіянерскай і асветніцкай дзейнасці. У рэпертуары былі п’есы на французскай, італьянскай і лацінскай мовах. З ўзнікненнем Кіева-Магілянскай духоўнай калегіі, школьны тэатр апынуўся ў дваістай сітуацыі супрацьстаяння-пераймання тэатрам паказа каталіцкіх калегіумаў і школ Полацка, Слуцка, Луцка і інш. Гэтыя працэсы супрацьстаяння асабліва выразна адбіліся пасля на памежным стане ўкраінскай («маларасійскай») культуры, — яскравы прыклад, — М. В. Гогаль і барацьба за яго веравызнанне.
У Вялікім Княстве Літоўскім паказ школьнага тэатра вёўся на лацінскай, польскай і старабеларускай мовах, у сцэнках выкарыстоўваліся прыёмы і сюжэты батлейкі і народных ігрышчаў. Сюжэты для школьных драм спачатку бралі з Бібліі, яны насілі дыдактычна-павучальны характар, пазней сталі пераважаць гістарычныя і бытавыя тэмы. Акторамі былі вучні, якіх навучалі сцэнічнаму мастацтву настаўнікі рыторыкі. Школьны тэатр меў сваю распрацаваную паэтыку з кананізаванымі сродкамі сцэнічнага руху, манерай выканання, грымам і афармленнем сцэнічнай пляцоўкі. Сцэна асвятлялася рампай, мела маляваны заднік і аб’ёмныя дэкарацыі ў выглядзе паваротных прызмаў для сцэнічных эфектаў.
Пры езуіцкіх калегіумах для немаёмных студэнтаў ствараліся інтэрнаты. Своеасаблівай «платай» за жыццё ў бурсе быў занятак музыкай. Традыцыйна езуіты ставіліся крытычна да выкарыстання музыкі і спеваў у касцёлах. У пачатковы перыяд сваёй дзейнасці ў ВКЛ яны дапускалі толькі гранне на ўжо існуючых арганах. Аднак пад ціскам вернікаў езуіты пайшлі на больш шырокае ўвядзенне ў сваіх касцёлах музыкі, што было дазволена ўладамі ордэна ў Рыме з умовай, каб духоўнымі спевамі займалася толькі свецкая вучнёўская маладзь. Бурсакі спявалі ў касцёлах, ігралі падчас касцельных, школьных і грамадскіх урачыстасцей, тэатральных пастаноўках навучэнцаў калегіума. У некаторых выпадках выступленні бурсакоў дапускаліся ў іншых касцёлах і пры шляхецкіх дварах. На чале музычнай бурсы стаяў рэгент (прэфект), якому дапамагаў старшы з бурсакоў. Тэрмін навучання ў бурсе быў звычайна тры гады, пасля яшчэ тры гады старэйшыя бурсакі перадавалі свае веды малодшым навучэнцам. Музычная бурса пры Віленскай акадэміі заснавана ў 1651 дэканам Войцехам Жабінскім, пры Ковенскім калегіуме — у 1650 годзе П. Шукштам, пры Полацкім калегіуме існавала з 1597, пры Віцебскім — з 1673, пры Нясвіжскім — з 1610, пры Берасцейскім — з 1630, пры Пінскім — з 1645.
Папулярныя спектаклі былі і ў пратэстанцкіх школах, дзе школьная драма разглядалася як элемент адукацыйнай сістэмы. Спектаклі часцей за ўсё ставіліся ў царкоўныя святы ― Ражства Хрыстова, Вялікдня і інш. Гэтыя прадстаўлення называліся містэрыямі (ад ― таямніца, сакрамэнт). Спектаклі-містэрыі, у аснове сюжэту якіх ляжалі цуды якога-небудзь святога, называліся міраклямі (ад  — цуд), а п’есы з алегарычнымі істотамі (Зямля, Неба, Вера, Надзея, Каханне, Варожасць, Фартуна і інш.) атрымалі назву маралі. Да нас дайшла містэрыя аўтара тлумачальнага слоўніка «Лексікон славенароскі…» Памвы Бярынды ― «На Ражство Хрыста Бога і Спаса нашага вершы для ўцехі праваслаўным хрыстыянам». Гэта дэкламацыя ўяўляе сабой евангельскі аповед аб нараджэнні Ісуса Хрыста, па выразе аўтара, «на ўцеху праваслаўным хрысціянам». Памва Бярында не абмяжоўваецца паэтычным пераказам евангельскага сюжэту, ён імкнецца яго ажывіць. Так, пасля пакланення пастухоў Хрысту, паказваецца далейшая жыццё пастухоў, якія вяртаюцца да сваіх статкаў, і іх радасць перадаецца ўсяму жывому. Пастухі складаюць і спяваюць хвалебныя радасныя песні і ўсё вакол радуецца разам з імі. Заканчваецца містэрыя эпілогам, таксама вершаваным.
У падручніку па рыторыцы слуцкага выкладчыка кальвінісцкай гімназіі тэолага Рэйнальда Адама даюцца рэкамендацыі па арганізацыі школьнага тэатра.
П’ес школьнага тэатра захавалася мала. Гэта тлумачыцца тым, што кожны раз ставілася новая п’еса, часцяком напісаная настаўнікам брацкай школы ці нават вучнем, а да старых п’ес не вярталіся. Вядомая п’еса Якуба Гаватовіча «Tragedia albo wizerunek śmierci przeświętego Jana Chrzciciela, przeslańca Bożego» («Трагедыя, або Вобраз смерці Найсвяцейшага Іоана Хрысціцеля, пасланца Божага»), якая пастаўленая ў 1619 годзе на кірмашы ў Камянцы-Струмілавым. Таксама вядомыя «Камедыя на Успенне Багародзіцы» Д. Тупталенкі, напісаная каля 1702 года, вершы прафесара Кіеўскай акадэміі Іосафа Гарленкі «Лаянка сумленных сямі цнотаў». Вядомая гістарычная трагікамедыя Феафана Пракаповіча «Уладзімір, славенарасійскіх краін князь і валадар» (1705). Прыпісваецца Феафану Трафімовічу п’еса «Міласць Божая, Украіна ад няўдобных крыўд ляшскіх праз Багдана Хмяльніцкага, славутным войскам запарожскім гетмана вызваліўшага» (пастаўленая ў 1728). Блізкія да трагікамедыі п’еса"Іосіф патрыярх" Лаўрэнція Горкі (1708), «Узрушэнне вантробы Марка Аўрэлія» Міхала Казачынскага (1744) і «Трегедакамедыя, якая наракаяцца Фоцій» Юрыя Шчарбацкага (1749). Гэта і п’еса «Пра Навухаданосара цара», аўтар якой — знакаміты пісьменнік Сімяон Полацкі і ананімная драма «Аляксей, чалавек Божы» — перапрацоўка біблейскай легенды пра сына рымскага сенатара, які адмовіўся ад паганства ў імя хрысціянства. Акрамя гэтага, захаваліся перапрацоўка евангельскай прытчы пра багацея і Лазара «Горкае змяненне ў раскошы жыцця» (XVII ст.), «Гутарка сціплая пра душу грэшную», «Вобраз запалу гэтага свету», «Барацьба царквы з д’яблам», «Камедыя уніятаў з праваслаўнымі» Савы Стралецкага (XVIII ст.), «Трагікамедыя» С. Ляскаронскага, тэматычна звязаная з вялікадзённым цыклам, «Трагікамедыя аб марнасці свету» Варлаама Лаеўскага (1742).
Карысталіся папулярнасцю драма Георгія Каніскага «Уваскрашэнне памершых» (1747) і «Камедыя» Каятана Марашэўскага (1787), камедыі Міхала Цяцерскага, які разам з К. Марашэўскім і Ігнаціем Юрэвічам стварылі школьны тэатр у Забельскім калегіуме. Вядомыя пастаноўкі «Святы Ксаверы» і «Антоній Падеўскі» у 1750 годзе ў Бярэсці, дзе былі выкарыстаны аб’ёмныя дэкарацыі, у тым ліку вежы, рухомыя аб’ёмныя фігуры рыб, размаляваныя музы, якія падымаліся на шнуры. У віцебскім школьным тэатры ставіліся драмы «Два браты, святыя Канцый і Канцыян» (1693, з алегарычна-міфалагічным балетам, хорам і інтэрлюдыямі) і «Містычнае прычасце вяселля Генсерыка і Трызімунда» (з польска-беларускімі інтэрмедыямі, змешчана ў «Аршанскім кодэксе». Уплыў на развіццё школьнага тэатра аказала творчасць пісьменніка Сымона Буднага, аўтара п’ес «Камедыя прытчы пра блуднага сына» і «Пра Навходаносора цара».
У школьнай драме (для прыцягнення цікавасці да пастановак) да абавязковай часткі, выкананай на латыні, сталі далучаць інтэрмедыі на бытавыя тэмы на беларускай і ўкраінскай мовах; інтэрмедыі паступова ператварыліся ў народныя бытавыя сцэны, што дазволіла пранікнуць у школьную драму народнай творчасці — народнай песні, танцам, інструментам. Гэтыя ўяўленні спасобнічалі з’яўленню першай камічнай оперы ў Беларусі — «Апалон законадаўца, або рэфармiраваны Парнас». Першыя інтэрмедыі, вядомыя ў Вялікім Княстве Літоўскім — устаўкі да п’есы віленскага езуіта К. Пянткоўскага «Цімон Гардзілюд» (1584), дзе кравец кажа на ламанай польска-беларускай мове. Далей інтэрмедыі з’явіліся ў спектаклях «Размова Івана і царкоўнага слугі» і «Схізматык і ўніят-каталік» гарадзенскага езуіта Я. Пылінскага. Цікаўныя камедыйныя сцэнкі з ковенскага школьнага зборніка 1730-х «Селянін і навуковец» і інш. У другой палове XVIII ст. большасць спектакляў школьнага тэатра суправаджалася інтэрмедыямі, якія прайшлі свой шлях развіцця. Яны паступова адасабляліся ад зместу школьнай драмы, набывалі мастацкую самастойнасць, капмазіцыйную завершанасць і фармаваліся як камедыйныя творы. Узбагачалася ў інтэрмедыях беларуская і ўкраінская мовы, набываючы побытавую свежасць, каларытнасць. Паціху змянялася трактоўка асноўнага героя — селяніна, які супрацьпастаўляецца пану, шкаляру-студыёзусу, філосафу-схізмату, нячысцыку. Для ўкраінскіх інтэрмедый, якія ставіліся ў паказ, характэрныя нацыянальныя маскі ляха-шляхціца, літвіна (беларуса), маскаля, яўрэя, цыгана, прадстаўленыя ў гумарыстычным выглядзе, а станоўчым героем звычайна аказваўся ўкраінскі казак.
У апошняй чвэрці XVIII ст. інтэрмедыі паступова сыходзяць са сцэны школьнага тэатра. На замену з’яўляюцца вакальна-харэаграфічныя пастаноўкі.
Школьны тэатр Вялікага Княства Літоўскага больш чым рускі быў блізкі тэатру свецкаму. На яго сцэнах ставіліся п’есы са складанымі развітымі сюжэтамі, запазычанымі з антычнай гісторыі, з сярэднявечных хронік, якія толькі апасродкавана суадносіліся з рэлігійным і дыдактычным зместам, прадпісаным тэатру. На апошнім этапе свайго развіцця гэты тэатр звярнуўся да класічнага свецкага рэпертуару, да французскай трагедыі і камедыі. Далейшае развіцце атрымала таксама тэорыя тэатра. Можна прыгадаць у сувязі з гэтым імя Мацея Сарбеўскага, аўтара трактатаў па рыторыцы, паэтыцы і антычнай міфалогіі, які ў 1626—1627 гг. чытаў курс паэтыкі і рыторыкі ў школе пры Полацкім калегіуме. У трактаце «Аб трагедыі і камедыі» ён даў распрацаваную паэтыку школьнага тэатра.
Тагачасная драма патрабавала адпаведнай прылады сцэны, дэкарацыі, святлівых эфектаў, — словам, развіцця тэатральнай тэхнікі, касцюмаў, грыму і г. д. Напрыклад, у п’есе «Аляксей, чалавек Божы» на сцэне былі пекла, рай і Зямля, з аднаго боку сцэны быў выведзены на масток рай, пасярэдзіне была Зямля, з другога боку сцэны — пекла, а ў ім змей. У раі анёлы славілі Бога і вялі гутарку паміж сабой, потым схадзілі да Аляксея на зямлю. Змей у пекле раскрываў пашчу, з якой выходзіў дым. У другой п’есе «Дзейства на страсці» (1685) паказвалі прататыпы хрыстовых пакут: кожны вобраз страсцей 12 юнакоў вянчалі вянкамі з 12 зорак. Яшчэ складаней было прадстаўленне п’есы «Свабода, адвечна жаданая» (1701). Падчас дзеяння, сонца, месяц і зоркі згасалі, мерцвякі паўставалі з магіл, а ў трэцім дзеянні на бурным моры карабель тануў; каб ратаваць карабель, кідаюць у мора Іону, яго глытае кіт і выкідвае на бераг. З гэтага бачна, што тэатральная тэхніка была складаная. Тое ж дытычыць касцюмаў і масак акцёраў. У рэмарках да дыялогу «Пакуты Збавіцеля» пішацца пра анёла, які з’яўляецца «пасля кароткага спева з левага боку з чарай і будзе яе падаваць Хрысту, а Хрыстос будзе адварочвацца, але, убачыўшы зачыненых ў бездані і пачуўшы іх плач, возьме чару, і гэтым канчаецца другая сцэна». Для выявы Хрыста, анёлаў і святых былі спецыяльныя маскі, для дэкарацый сканструяваныя «махіны і летанія», стваралася ўражанне паветранай перспектывы і інш. Такім чынам можна сцвярджаць, што тэатр ВКЛ меў архітэктара, дэкаратараў, механікаў, краўцоў, спевакоў (хору) і танцораў (балета). Наглядны вобраз тэатральных уяўленняў даюць гравюры, дададзеныя да п’есы Сімяона Полацкага «Прыпавесць пра аблуднага сына» (1685), што паказваюць, як павінны выглядаць акцёры, які патрэбны рэквізіт, якія павінны быць мізансцэны і інш.
Традыцыя школьных спектакляў з часам прыйшлі у заняпад, і, нарэшце, у канцы XVIII ст. мітрапаліт кіеўскі Самуіл Міслаўскі зусім забараніў школьныя спектаклі ў Кіева-Магілянскай акадэміі.
Прыгонныя, аматарскія і прафесійныя тэатры
У 1639 годзе ў Вільні на тэрыторыі Ніжняга замка ўзведзены спецыяльны тэатральны будынак. Тэатральныя трупы існавалі пры дварах вялікага князя і буйных магнатаў.
Храналагічныя рамкі тэатра нясвіжска-алыцкай лініі Радзівілаў, пазначаныя як 1724—1810 гг., — ад першых паратэатральных уяўленняў у Альбе да ліквідацыі капэлы як апошняга фрагмента тэатральнай культуры пры двары нясвіжскіх магнатаў. У гісторыі тэатра Радзівілаў вылучаюцца два вялікіх перыяды. Першы (1724—1762) характарызуецца з’яўленнем тэатралізаваных выступаў у Нясвіжы і Слуцку, а таксама актыўным удзелам акцёраў-аматараў у пастаноўках спектакляў. Другі перыяд (1762—1810) адрозніваецца выключна прафесійнай дзейнасцю тэатра і капэлы.
Стадоліцкі сельсавет
Стадо́ліцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. — вёска) Стадолічы.
Створаны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лельчыцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лельчыцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Лельчыцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў Мазырскім раёне.
Тэатр Вялікага Княства Літоўскага
Прыгонныя, аматарскія і прафесійныя тэатры
Першыя святы з элементамі тэатралізацыі былі арганізаваны ў Альбе каля Нясвіжа. Там у 1723—1724 гг. пабудаваны манеж, пазней узведзены палац і разбіты парк. У 1746 годзе ў Альбе з’явілася адкрытая пляцоўка ў выглядзе перспектыўнай аркады. Іншым месцам для спектакляў стаў баскетны парк з падстрыжанымі кустамі ў якасці кулісаў. У 1748—1752 гг. на невялікай пляцоўцы з паўднёвага боку нясвіжскага замка, названай «ля рова на вале», праходзілі імпрэзы з сімультатыўным павільёнам у якасці дэкарацыі, а на замкавых сажалках уладкоўваліся «флатыліі». Акрамя таго, спектаклі і святы ладзіліся ў парку і пабудаваным у 1755 годзе палацы «Кансаляцыя», якія існавалі, як мяркуецца, на тэрыторыі сучасных Англійскага або Марысінскага паркаў. Эпізадычна спектаклі ставіліся і ў іншых маёнтках Радзівілаў — у Жоўкве ў 1753 годзе і ў Алыцы ў 1755 годзе. Першыя згадкі аб пастаноўках ў Нясвіжскім замку адносяцца да снежня 1746 года. Магчыма, спектаклі даваліся на другім паверсе паўночнага крыла, дзе цяпер размяшчаецца выставачная зала. Аднак звычайна тэрмінам «Камедыхаўз», або «Оперхаўз» называлася пляцоўка ў гарадскім палацы ў Нясвіжы. Гэта будынак знаходзіўся на рагу рынкавай плошчы, на скрыжаванні вуліц Віленскай і Паненскай (пазней Савецкая і Чкалаўская). Пасля сцэна і глядзельная зала Камедыхаўза некалькі разоў абнаўляліся, напрыклад, у 1748 годзе ён перабудаваны архітэктарам Казімірам Ждановічам. Пад тэатральную залу ў 1747—1748 гг. перабудавана памяшканне крытага манежа. Пасля смерці князя К. С. Радзівіла Пане Каханку Камедыхаўз па прызначэнню не выкарыстоўваўся. Ён згарэў у 1836 годзе і больш не аднаўляўся.
Стадоліцкі сельсавет
12 лістапада 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Грабянёўскага сельсавета з размешчанымі на ёй вёскамі Альховая, Вусаў, Вязавая, Грабяні, Жмурнае, Запясочнае, Кавыжаў, Лохніца, Мяхач.
Тэатр Вялікага Княства Літоўскага
Прыгонныя, аматарскія і прафесійныя тэатры
З 1746 года рэжысёрам тэатра Радзівілаў быў камендант нясвіжскага кадэцкага корпуса Якуб Фрычынскі, балетмайстрам — Іаган Шрэтар, капельмайстрамі — Ян Цэнцыловіч і Ежы Бакановіч.
Стадоліцкі сельсавет
Паводле перапісу 2009 года 3 населеныя пункты, 802 чалавекі, з іх 90,4 % — беларусы.
Тэатр Вялікага Княства Літоўскага
Прыгонныя, аматарскія і прафесійныя тэатры
У 1753—1762 князь Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька надаў тэатру прафесійны характар — папоўніў прыгонную трупу акцёрамі, стварыў тэатральную (музычныя, вакальныя класы) і балетную школы і аркестры: народных інструментаў («літоўская музыка»), рагавы і ваенны. У рэпертуары тэатра былі творы Мальера, Вальтэра, С. Мытэльскага («Іосіф-патрыярх»), В. Ржавускага («Жалкеўскі» і «Уладзіслаў пад Варнай», 1761), італьянскія і нямецкія камічныя оперы і балеты. Тэатр выязджаў у Слуцк (паміж 1755—1759), Белую (1753, 1761), Жоўкву (1753), Алыку (1753), у 1755 годзе працаваў у будынку «новага тэатра». Пры князі Каралі Станіславе Каханку ў складзе тэатра (1762—1764, 1777—1786) была трупа драматычных акцёраў (з 1783 года рэжысёр Л. Перажынскі, акцёры К. Аўсінскі, В. Ясінскі, С. Зкржэўскі і інш.), група італьянскіх спевакоў і балет (больш за 20 прыгонных танцораў, балетмайстар з 1750 — Л. Дзюпрэ, з 1761 — А. Пуціні, з 1762 — Я. Аліўе, з 1779 — А. Лойка і Г. Петынеці). У рэпертуары былі балеты А. Пуціні, оперы Джавані Паізіэла, К. Глюка («Арфей і Эўрыдзіка»), Р. Вардоцкага (камічная опера «Апалон-заканадаўца, або рэфармаваны Парнас» (1789), Яна Давіда Голанда (аўтар оперы «Агатка» на лібрэта Мацея Радзівіла, балета «Арфей і Эўрыдыка», з 1802 года — прафесар Віленскага ўніверсытэта, кіраўнік ўніверсытэтскага хора і аркестра.
У перыяд 1762—1779 гг. мастацкае жыццё ва ўладаннях Радзівілаў замірае ў сувязі з эміграцыяй князя К. С. Радзівіла Пане Каханку. Пасля канчатковага вяртання ў 1778 г., ён аднавіў дзейнасць балетнай школы, запрасіў у трупу новых артыстаў. У 1779—1790 гг. нясвіжская сцэна была цесна звязана з тэатральнай Варшавай рэпертуарам і кадравым складам. У 1785 г. адкрыта драматычная школа для прыгонных пад кіраўніцтвам М. Вернэра і С. Закжэўскага. З 1786 года тэатр працаваў нерэгулярна. Пасля смерці князя К. С. Радзівіла Пане Каханку ў 1790 годзе, уся яго маёмасць перайшла па спадчыне да Дамініка Радзівіла. Тэатральная трупа была распушчана, хоць часам ладзіліся разавыя прадстаўлення запрошаных труп. На рэгулярнай аснове дзейнічала толькі капэла.
Сярод пісьменніцкіх крыніц пра тэатр вылучаюцца мемуары М. К. Радзівіла Рыбанькі і Г. Ф. Радзівіла. У іх маецца інфармацыя пра даты асобных прадстаўленняў, стылістычных перавагах і сувязях з еўрапейскімі сцэнічнымі пастаноўкамі і тэатралізаванымі відовішчамі. У эпісталярнай спадчыне Радзівілаў змяшчаюцца дадзеныя пра час і месцы будаўніцтва тэатральных пляцовак, асаблівасці жыцця і працы артыстаў, асабістую ацэнку іх дзейнасці магнатамі. У XIX ст. В. Хамянтоўскі ў сваіх творах звяртаўся да творчасці Фрацішкі Радзівіл. У канцы стагоддзя ў кнігах К. Естрэйхера, Ст. Віндакевіча і Л. Сымона па гісторыі тэатра былі сістэматызаваны звесткі пра сцэнічныя пляцоўкі на тэрыторыі Рэчы Паспалітай, у тым ліку у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1936 годе выдадзена манаграфія А. Мілера, дзе скрозь прызму заходнееўрапейскага мастацтва былі разгледжаны прыватныя тэатры Літвы і Беларусі XVIII—XIX стст.
1751 год з’яўляецца пачаткам тэатральных паказаў у Слуцкім камедыхаўзы — таксама радзівілаўскім тэатры. У гэты час прыстасоўвалі для пастановак то манеж, то збройную палату Слуцкага замка. У 1752 годзе пад тэатр пераабсталявалі памяшканне былога «суднага дома» на тэрыторыі Верхняга замка. Тут спектаклі ішлі да 1756 года. У 1759 годзе закончана будаўніцтва і абсталяванне куліснымі машынамі новага будынка тэатра. Абапал яго размяшчаліся флігелі, дзе жылі музыканты, спевакі, размяшчалася балетная школа. Згодна з інвентаром 1765 года, драўляны будынак тэатра знаходзіўся ў цэнтры Старога горада, на галоўным фасадзе мелася галерэя з размаляванай балюстрадай. Сцены глядзельнай залы былі прыбраныя люстэркамі, лавы партэра абцягнутыя чырвоным і блакітным сукном. Асвятлялі залу 9 вялікіх люстраў. У 1754 годзе ў палацы Белай была створана новая тэатральная зала.
Слуцкі тэатр належыў Гераніму Фларыяну Радзівілу і развіваўся як прафесійны ансамбль з рэпертуарам з драматычных, оперных, балетных і марыянетачных твораў на нямецкай і італьянскай мовах. У гэты час тут была створана першая у ВКЛ балетная школа, якая складалася з 8-10-гадовых дзяцей слуцкіх мяшчан. У 1756 годзе балетнай школай сталі кіраваць італьянскі балетмайстра Антоніа Пуціні і француз, саліст парыжскай оперы, адзін з пачынальнікаў мужчынскага класічнага танца Луі Дзюпрэ. У першай балетнай трупе тэатра было 10 хлопчыкаў і 12 дзяўчынак. Ужо праз год заняткаў яны далі прэм’ерны спектакль-балет. Пазней адзін з вучняў, прыгонны Антон Лойка, працаваў харэографам у Нясвіжы, стаўшы, такім чынам, першым айчынным балетмайстрам. На працягу другой паловы 1850-х слуцкі балет выступаў не толькі ў сваім горадзе, але і ў Нясвіжы і Белай. Як вызначаюць даследчыкі па назвах касцюмаў і іншых прыкметах, у ліку спектакляў былі «Балет з арлекінам», «Венгерскі балет», «Турэцкі балет». Сярод настаўнікаў музычнай школы вядом Ф. Вітман, «прыдворны капемайстар навучання прыгонных капелістаў». Дэкаратарамі ў тэатры ў той час працавалі мастакі Тыц і Тышкевіч.
Драмы і камедыі ставілі пераважна на нямецкай мове, радчэй на польскай. Драматург Меер пісаў для тэатра драмы, у якіх шмат было батальных сцэн. Оперы переважна ставілі па-італьянску. Паводле загаду Радзівіла вядучых артыстаў шукалі ў Кёнігсбергу, Вене, запрашалі з Італіі. У асноўным жа ў спектаклях ўдзельнічалі мясцовыя самадзейныя артысты з ліку кадэтаў вайсковага вучылішча. У масоўцы ўдзельнічалі салдаты слуцкага гарнізона. Аднойчы па сюжэце трэба было пакараць злодзеяў; прывялі двух вязняў з княжай турмы і павесілі іх на сцэне. Спектаклі суправаджала музычная капэла з нямецкіх, аўстрыйскіх і чэшскіх музыкаў.
Пасля смерці Гераніма Радзівіла, у 1760 годзе тэатр у Слуцку быў закрыты, а касцюмы і рэквізіт перададзены ў Нясвіж, што аказала значны ўплыў на развіццё тэатра ў сталіцы Нясвіжскай ардынацыі. Сінтэтычныя святы з ўключэннем паратэатральных, аматарскіх і прафесійных пастановак па прыкладу мерапрыемстваў каралеўскага двара рэгулярна адбываліся ў Нясвіжы і Слуцку да 1762 года.
Не захавалася прамых сведчанняў таго, якім было афармленне сцэны, але, мяркуючы па рэпертуары, гэта маглі быць барочныя кулісныя дэкарацыі з пышна распісаным заднікам. У 1785 годзе, паводле завяшчання Тызенгаўза, балетная трупа перададзена ва ўласнасць караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага і стала асновай Таварыства танцоўшчыкаў яго каралеўскай вялікасці. У 1802 годзе актрыса і антрэпрэнёр Саламея Дэшнер арганізавала ў Гродне пастаянную трупу, атрымаўшы ад уладаў горада дазвол на арэнду будынка гарадскога тэатра на 10 гадоў. Тэатр С. Дэшнер лічыцца першым прафесійным тэатрам ў Гродне.
Значным цэнтрам тэатральнага і музычнага жыцця быў Слонімскі тэатр Агінскага, створаны вялікім гетманам літоўскім Міхалам Казімірам Агінскім. У 1771 годзе князь адкрыў у Слоніме «плывучы тэатр», які знаходзіўся на вялікай баржы і летам перамяшчаўся па канале і рацэ Шчары, там разыгрываліся оперы і камедыі. У 1788 годзе ў парку, на беразе канала Агінскага, па праекце італьянскага архітэктара Іначэнца Мараіна было ўзведзена тварэнне стылю барока — «Опергаўз» (Дом оперы).
Гэта быў двухпавярховы будынак з глядзельнай залай амаль на тысячу чалавек і двух’яруснымі ложамі. Вялікая сцэна тэатра была прыстасаваная ня толькі для спектакляў, але і для водных феерый. Задняя частка сцэны запаўнялася вадой з канала, што дазваляла паказваць эпізоды на лодках. Па ходзе дзеяння спектакля гэтую частку сцэны можна было зачыніць драўлянымі шчытамі. Яшчэ на яе падмостках было ўладкована два фантаны, якія асвятляліся бенгальскімі агнямі. Адным з мастакоў, якія працавалі ў тэатры, быў Ян Рустэм. Філіялы тэатра працавалі ў Седльцах (Польшча пад Варшавай і ў Целяханах. У слонімскім тэатры працавала 138 чалавек, толькі ў аркестры было 53 музыканты. Творы выконваліся спевакамі з Італіі, Германіі, Польшчы. Артыстаў для хору рыхтавалі ў Слонімскай музычнай школе, танцораў і балерын — у «Дэпартаменце балетных дзяцей», так называлася балетная школа. З 8 дзяцей у 1777 годзе, яна ў 1785 павялічылася да 18. Спачатку сярод іх переважалі дзеці прыдворных музыкантаў, потым прыгонных сялян. Кіравалі тут балетмайстар і кампазітар Ф. Марыні і вядомы польскі балетмайстар Ф. Шлянцоўскі. У чэрвені 1792 года балетная група цалком пераведзена ў Целяханы.
На спектаклі з’язджаліся глядачы з усёй акругі, а стараннямі князя Агінскага, вядомага кампазітара, музыканта і паэта, знакамітыя оперныя спектаклі пасля прэм’ер у Вене ці Парыжы ставілі ў Слоніме. Тэатр выязджаў на гастролі у Варшаву, а маёнтак Агінскага па праве называлі «Сядзібай муз». Збор нот твораў, што выконваліся, уключае 60 опер, 18 балетаў, 3 музыкальных камедыі, 253 сімфоніі і больш за 460 іншых твораў (арыі, араторыі, асобные танцы). Міхал Казімір Агінскі напісаў некалькі опер на ўласныя лібрэта.
Мала збераглося звестак пра дзейнасць ружанскага тэатра Сапегаў (Ружаны, Дзярэчын). У сваім маёнтку ў Ружанах Казімір Леў Сапега разам з братам Аляксандрам стварылі капэлу, якая налічвала 40 музыкантаў «пры бубнах і трубах», сярод якіх былі не толькі выканаўцы з Італіі і Польшчы, але і мясцовыя прыгонныя. Некаторых з іх Сапега адпраўляў вучыцца ў Італію. Пасля яго смерці ўсе музыкі паводле завяшчання князя атрымалі вольную. Мелася ў Ружанскім замку «музычная зала», дзе выступала свая оперная трупа. Вядомы толькі дзве оперы з рэпертуара капэлы, пастаўленыя ў Ружанах. Гэта «Вясковы калдун» паводле Ж. Русо, якая ўбачыла сцэну ў 1778 годзе. У ёй сялянка адхіляе каханне арыстакрата і вяртаецца да жаніха, што шануе вясковае жыццё і прыроду. Твор гэты паказваўся шмат разоў. У 1784 годзе ў прысутнасці караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ішла на сцэне камічная опера А. Малінэ «Чарадзейнае дрэва». Што датычыць харэаграфічных спектакляў, то захаваліся звесткі пра балет «Літасцівасць Ціта» (1784) у пастаноўцы М. Пранчынскага. Балетная трупа была невялікая і дзейнічала непрацяглы час.
У 1786 годзе Аляксандр Сапега пакінуў свой недабудаваны замак у Ружанах і перанёс рэзідэнцыю ў мястэчка Дзярэчын, дзе ў тым жа годзе завершана будаўніцтва сядзібнага палаца. Тэатр перабраўся сюды толькі ў 1791 годзе. <!-- ВКЛ перастае існаваць Адным з самых знакамітых тэатраў быў Шклоўскі тэатр Зорыча. У 1783 годзе расійская імператрыца Кацярына II падарыла гэты горад свайму былому фаварыту — генералу графу Сямёну Зорычу, які і стварыў гэты тэатр. Па сведчаннях гледачоў, прадстаўлення, якія давалі ў шклоўскім маёнтку Зорыча, па раскошы пераўзыходзілі спектаклі прыдворных тэатраў Расіі, Польшчы, Аўстрыі і Францыі. З 1778 па 1780 год тут сфармаваліся дзве трупы — балетная і драматычная, быў хор і тры аркестра. У 1780 годзе ўзвялі будынак тэатра. Як вядома з хронік, на спектаклі 23 мая 1788 года, падчас візіту Кацярыны II ў Шклоў, разыгрываліся «рускія і французскія п’есы», пры гэтым дэкарацыі мяняліся 70 разоў.
Граф Зорыч асабіста выбіраў дзяўчат з сваіх прыгонных, якіх італьянскі балетмайстар Марыадыні навучаў танцам, іх таксама вучылі французскай мове, чытанню, пісьму і ліку. Менавіта ў Шклове праходзілі першыя выступы замежных артыстаў, якія ехалі на гастролі ў Расію. Тэатр складаўся з прыгонных спевакоў, танцоўшчыкаў драматычных акцёраў і музыкантаў (рагавы аркестр «хатняя музыка» і «музыка шклоўскага корпуса»). Паказы праходзілі ў спецыяльным тэатральным будынку і ў залах пры аранжарэі. Сцэна была прыстасаваная для перамены 70 дэкарацый (дэкаратары Дж. дэ ла Мома, Р. X. Зомер, А. Главацкі, тэатральны машыніст П. Барцаці). У рэпертуары алегарычныя балеты з хорамі, міфалагічныя пантамімы, камедыі і трагедыі, камічныя оперы. З 1781 года хормайстрам Павел Петух — аўтар першага ў Рэчы Паспалітай падручніка па вакалу. У 1781—1783 гг. тут працаваў рэжысёр і кампазітар Г. А. Г. дэ Салморан.
Вобраз тэатральнага жыцця Шклова ў часы Зорыча ствараўся не толькі спектаклямі ў іх строгай жанравай форме. Гаспадар мястэчка любіў шумныя і напышлівыя ўрачыстасці-відовішчы, якія працягваліся адно за другім, хаця і каштавалі дорага. Бесперапынныя святы з балямі, канцэртамі, маскарадамі, феерверкамі крыху нават пацяснялі самі спектаклі, дакладней, уключалі іх у гэты бліскучы свет феерый. I на сцэне 3орыч патрабаваў незвычайнай эфектнасці прадстаўленняў. У тэатры працавалі дэкаратары, мастакі, скульптары, піратэхнікі, ілюмінатары, якія стваралі маляўнічыя відовішчы. Вядома, гэтая яркасць і стракатасць тэатральных і паратэатральных дзеяў адпавядала ў цэлым эстэтыцы барока, якое ў Беларусі прыкметна задоўжылася. Адсюль жа, дарэчы, разышлася і мода на цыганскія хоры. Каб убачыць палац Зорыча і яго тэатр, у Шклоў прыязджалі знатныя людзі з Масквы і Пецярбурга. Паэт Сяргей Аляксеевіч Тучкоў сведчыў: «Ні адзін слаўны музыкант, спявак або спявачка не маглі прыехаць з Еўропы ў расійскія сталіцы, не даўшы некалькі канцэртаў у Зорыча. Ён дарыў іх шчодра і так добра з імі абыходзіўся, што многія жылі ў яго па некалькі месяцаў і з ўдзячнасці давалі навучанні ягонай жа музыкам». Пасля спусташэння графа Зорыча і закрыцця Шклоўскага тэатра рускі балетмайстар адабраў у тэатры 14 лепшых танцораў і танцорак для пецярбургскага балета. 24 музыканты былі накіраваны ў Маскву.
У канцы XVIII стагоддзя ў Прыдняпроўе ўзніклі першыя прафесійныя акцёрскія трупы. У прыдворным тэатры Кірылы Разумоўскага пад кіраўніцтвам Г. Цяплова ставіліся камедыі і камічныя оперы на французскай, італьянскай і рускай мовах.
У 1795 годзе ва Украіне адкрыты першы стаціянарны тэатр ў былым львоўскім касцёле. У 1789 пастаянны тэатр адкрыўся ў Харкаве. У Кіеве такі з’явіўся ў 1806 годзе, у Адэсе ў 1809, у Палтаве — у 1810. У 1819 годзе са спектакляў «Наталка Палтавка» і «Маскаль-чараўнік» І. Катлярэўскага ў узначаленым ім Палтаўскім вольным тэатры пачалася гісторыя ўкраінскага прафесійнага тэатра. На беларускіх землях стаціянарны тэатр з’явіліўся даволі позна, — ў 1845 годзе віцебскі балет М. Піёна, з вольнымі і прыгоннымі акцёрамі. На Прыдняпроўі першыя прафесійныя тэатральныя трупы з’явіліся ў канцы XVIII ст. У сяле Кібінцы на Палтаўшчыне быў тэатр міністра Д. П. Трашчынскага. Памешчык Д. П. Гаўрыленка ў сваім маёнтку Азёры на Палтаўшчыне меў каменны дом для тэатра з трыма ложам і партэрам. На Чарнігаўшчыне, у сяле Спірыдонава Буда, існаваў тэатр памешчыка Д. І. Шырая. У сяле Чырвоным ва Паўднёвай Украіне меў прыгонны тэатр граф Г. С. Волькенштэйн; тут пачінаў Міхаіл Сямёнавіч Шчэпкін, адзін з заснавальнікаў рускай акцёрскай школы.
У 1787 годзе ў Мінску быў створаны «Камедыйны тэатр». Тут вялікую оперна-драматычную трупу арганізаваў М. Кажынскі (1797—1801, 1802—1805). У Мінску працавалі польскія трупы Я. Хелмікоўскага, К. Скібінскага, В. Драздоўскага; спектаклі праходзілі ў памяшканнях «Залы Ляхоўскага» і дваранскага сходу, у 1844—1851 гг. у будынку ратушы.
У Вільні малы палац Радзівілаў у 1796 годзе быў прададзены і перабудаваны пад тэатр. Прадстаўлення тут ішлі, нягледзячы на змену дырэктараў, да 1831 года. Іншыя звесткі пра віленскі тэатр Радзівілаў ставяцца да 1808 года, калі Дамінік Геранім Радзівіл пачаў будаўнічыя работы для тэатра у Вільні на Троцкай вуліцы (пазней вул. Траку). -->
Нета-прэмія
Нета-прэмія — частка страхавой прэміі, якая прызначана для фарміравання страхавога фонду, з якога затым будуць ажыццяўляцца страхавыя выплаты. Нета-прэмія з’яўляецца галоўнай складовай часткай брута-прэміі ..
Нета-прэмія складаецца з чыстай нета-прэміі па рызыцы і рызыковай (страхавой) надбаўкі.
Чыстая нета-прэмія
Чыстая прэмія па рызыцы = Частата шкоды х Сярэдні памер шкоды
Частата шкоды вызначаецца як дзель ад дзялення ліку выпадкаў шкоды ў назіраным мностве на лік уваходных у гэта мноства адзінак назірання.
Сярэдні памер шкоды ўяўляе сабою дзель ад дзялення агульнай сумы шкоды за назіраны перыяд на лік выпадкаў шкоды за гэты ж перыяд.
Рызыковая (страхавая) надбаўка
Рызыковая надбаўка прызначана для падвышэння надзейнасці страхавой абароны.
Велічыня рызыковай надбаўкі не можа быць менш за велічыню стандартнага адхілення паказчыка стратнасці страхавой сумы.
Выкарыстанне нета-стаўкі страхавога тарыфу для вызначэння нета-прэміі
Чаканую велічыню нета-прэміі можна вызначыць як здабытак страхавой сумы на нета-стаўку. Нета-стаўка ўяўляе сабою адсотак, які адлюстроўвае верагоднасць страты, разлічаную на аснове суадносін шкоды да сукупнай страхавой сумы застрахаваных аб’ектаў.
Памер нета-прэміі вызначаецца па формуле:
Нета-прэмія = Страхавая сума х Нета-стаўка/100
Рычард Лоўрэнс Мілінгтан Сінг
Рычард Лоўрэнс Мілінгтан Сінг (Richard Laurence Millington Synge;, Ліверпул — , ) — англійскі біяхімік, член Лонданскага каралеўскага таварыства (1950).
Бугульдзейка (пасёлак)
Бугульдзейка (Бугульде́йка) — пасёлак у Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Бугульдзейскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Рычард Лоўрэнс Мілінгтан Сінг
Біяграфія
Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт (1936). У 1941—1943 гадах працаваў у Асацыяцыі ваўнянай прамысловасці, з 1943 года — у Лістэраўскім інстытуце прафілактычнай медыцыны ў Лондане. З 1948 года кіраўнік аддзела біяхіміі і хіміі бялку Роўэцкага даследчага інстытута (Баксберн, Абердзін). З 1967 года ў інстытуце прадуктаў харчавання ў Норыджы.
Асноўныя працы
Распрацаваў тэарэтычныя асновы метаду размеркавальнай храматаграфіі і ўвёў яго ў практыку (1944). Адзін з заснавальнікаў аналітычнай хіміі бялкоў.
Нобелеўская прэмія
Нобелеўская прэмія па хіміі (1952, разам з А. Дж. П. Марцінам).
Ігнат Карповіч
Ігнат Карповіч (пол. Ignacy Karpowicz; нар. у 1976 у Беластоку) — польскі пісьменнік беларускага паходжання, празаік, перакладчык літаратуры, лаўрэат Пашпарту «Палітыкі» (2011) за раман Balladyny i romanse (Баладыны і рамансы) (2010).
Біяграфія
Першыя гады жыцця правёў у вёсцы Случанка, потым разам з бацькамі пераехаў у Беласток. Скончыў I Агульнаадукацыйны ліцэй ім. Адама Міцкевіча ў Беластоку. Навучаўся на Mіжфакультэтных індывідуальных гуманітарных студыях Варшаўскага ўніверсітэта. Займаўся іспаністыкай і афрыканістыкай.
Васіль Лукіч Сідаровіч
Біяграфія
Удзельнік камуністычнага падполля Заходняй Беларусі. У 1926—1927 гадах скончыў Віленскую беларускую гімназію, наведваў мастацкую студыю Язэпа Драздовіча. Друкаваўся ў гімназійных перыядычных выданнях «Золак», «Покліч», супрацоўнічаў з гумарыстычна-сатырычным часопісам «Маланка». З пачатку 1930-х эміграваў, як і іншыя заходнебеларускія мастакі, сябры па студыі Мікалай Васілеўскі, Рыгор Семашкевіч, у СССР. Вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме. Нейкі час працаваў сцэнографам у тэатры Чалябінску, дзе быў рэпрэсаваны як эмігрант і выхадзец з заходнебеларускіх земляў.
Творчасць
Серыі графічных аркушаў Васіля Сідаровіча апублікаваныя ў Вільні ў 1920-я («Хоць гультаём мяне завуць, а з працы ўсе маёй жывуць», «Што Рыгор у свеце бачыў», «Беларусь, ты прабуджайся, ашукаць сябе не дайся», «I на зямлі і пад зямлёй „апякун“ усё за табой» і іншыя), адлюстравалі праблемы і рэаліі палітычнага жыцця Заходняй Беларусі часу знаходжання яе пад польскай уладай. Пейзажы «Ручай», «Вясна», «Стагі за ваколіцай» (захаваліся ў прыватнай калекцыі) сведчаць аб добрым адчуванні мастаком асаблівасцей беларускага ландшафту, яго каларыту і настраёвасці.
Ігнат Карповіч
Біяграфія
Пісьменнік належыць да беларускай меншасці Польшчы. Яго дзядзька — знакаміты польскі мастак беларускага паходжання Лявон Тарасевіч.
Ігнат Карповіч таксама перакладае мастацкую літаратуру з англійскай, іспанскай ды амхарскай моў.
Пшэмэнт (гміна)
Пшэ́мэнт (Przemęt) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Вальштынскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Пшэмэнце. Плошча гміны складае 225,31 км². Станам на VI 2012 год у гміне Пшэмэнт пражывалі 13874 чалавекі, шчыльнасць — 61,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 25 салецтваў.
Гімн Славеніі
Гімн Славеніі з 1989 г ўяўляе сабой сёмую страфу верша Францу Прэшэрна (1800—1849) «Zdravljica» («Тост», 1844). Музыка гімна прыналежыць Станка Прэмрлу (1880—1965).
Верш Прэшэрна быў забаронены аўстрыйскай цэнзурай за прапаганду славянскага адзінства. Ён ставіцца да так званай фігурнай паэзіі — кожная страфа графічна нагадвае куфель.
Тэкст
Zive naj vsi narodi,
ki hrepene docakat' dan,
da, koder sonce hodi,
prepir iz sveta bo pregnan;
da rojak
prost bo vsak,
Фёдар Мікалаевіч Харытановіч
Фёдар Мікалаевіч Харытано́віч (, в. Нача, Крупскі раён, Мінская вобласць  — ) — вучоны ў галіне лесаводства і меліярацыі, доктар сельскагаспадарчых навук (1954), прафесар (1954).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Нача (сучасны аграгарадок у Мінскай вобласці Беларусі). У 1926 годзе скончыў Харкаўскі сельскагаспадарчы інстытут. У 1937—1941 гг. займаў пасаду дырэктара Украінскага навукова-даследчага інстытута агралесамеліярацыі ў Харкаве. З 1948 года працаваў ва Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце лесаводства і механізацыі сельскай гаспадаркі. Працаваў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце, займаў пасады загадчыка кафедрай фізіялогіі раслін (з 1969 года), кафедрай батанікі і фізіялогіі раслін (з 1975 года). У 1954—1969 гг. на пасадзе дырэктара Беларускага навукова-даследчага інстытута лясной гаспадаркі (Інстытут лесу НАН Беларусі).
Навуковая і грамадская дзейнасць
Аўтар навуковых прац па біялогіі, экалагічных асаблівасцях дрэвавых і кустовых парод, заканамернасцях іх росту, развіцця і ўзнаўлення. Ганаровы член Беларускага батанічнага таварыства з 1973 года.
Сярод апублікаваных прац:
Пад’язна
Пад’я́зна (, Подъязно) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Кубліцкага сельсавета, да 18 сакавіка 1963 года — у склад Старынкаўскага сельсавета.
Геаграфія
Вёска знаходзіцца каля возера Ясна (Язна).
Інакенцій IX
Інакенцій IX (Innocentius PP. IX; свецкае імя: Джавані Антоніа Факінеці дэ Нучэ, Giovanni Antonio Facchinetti de Nuce; 20 ліпеня 1519 — 30 снежня 1591) — Папа Рымскі з 29 кастрычніка да 30 снежня 1591 года.
Біяграфія
Джан Антоніа Факінэці нарадзіўся 20 ліпеня 1519 года. З 1572 па 1585 гады быў Патрыярхам Іерусаліма. Быў адным з самых старых кардыналаў на канклаве, які выбраў яго папам. Паходзіў з Балонні і быў вядомы сваімі сімпатыямі да іспанскай палітыкі. Памёр праз два месяцы пасля абрання яго папам.
Геранім Валовіч
Геранім Валовіч, або Яраш Валовіч (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Сакратар каралеўскі, вялікі пісар літоўскі, падскарбі дворны, вялікі падскарбі літоўскі, падканцлер літоўскі, староста генеральны жамойцкі, староста кобрынскі, войт магілёўскі.
Біяграфія
Сын Івана Іванавіча Валовіча. Брат старосты жамойцкага Андрэя Валовіча, віленскага біскупа Яўстафія Валовіча і гродзенскага старосты Паўла Валовіча. Набліжаны караля Жыгімонта III.
У Гародні пабудаваў мост цераз Нёман.
Спіс гарадоў-мільянераў Паўднёвай Амерыкі
Спіс гарадоў Паўднёвай Амерыкі з насельніцтвам больш за мільён чалавек. Спіс складзены паводле алфавіту (краін). Сталіцы вылучаны цёмным шрыфтам.
Гёйгёльскі нацыянальны парк
Гёйгёльскі нацыянальны парк, Нацыянальны парк Гёйгёль (Göygöl Milli Parkı) — створаны ў 2008 на тэрыторыі Гёйгёльскага раёна. Агульная плошча парку 12,755 гектара (127,55 км²). Парк створаны на базе Гёйгёльскійнскага дзяржаўнага запаведніка.
Куртун
Куртун (Курту́н) — вёска ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Бугульдзейскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Борга-Веліна
Борга-Веліна (Borgo Velino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рыеці.
Насельніцтва складае 1001 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 58 чал./км². Займае плошчу 17 км². Паштовы індэкс — 2010. Тэлефонны код — 0746.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Dionigi.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Куяда (Альхонскі раён)
Куяда (Куяда) — вёска ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Бугульдзейскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Сінаптазаўры
Сінаптаза́ўры (Synaptosauria, ад συν- — прыстаўка са значэннем сумесныя дзеянні, саўдзелу і σαῦρος — яшчар) — падклас вымерлых водных паўзуноў.
Акамянеласці сінаптазаўраў сустракаюцца ад пярмскага перыяду да канца мелу. Усе прадстаўнікі былі драпежнікамі. Сінанімічныя тэрмін — эўрыяпсіды.
Валапюк
Валапю́к (: ад  — «свет» у родным склоне +  — «мова», г. зн. «сусветная мова») — міжнародная штучная сацыялізаваная мова, створаная ў 1879 годзе нямецкім каталіцкім святаром Іаганам Марцінам Шлеерам (Johann Martin Schleyer). Адна з першых штучных моў, яе меркавалі выкарыстаць у якасці адзінай сусветнай мовы. Цяпер выкарыстоўваецца варыянт валапюка, рэфармаваны Арпы дэ Ёнгам (Arie de Jong) у 1929 годзе і прапанаваны шырокай публіцы ў 1931 годзе.
Алфавіт
Алфавіт валапюка пабудаваны на аснове лацінскага і складаецца з 27 знакаў: Фаналогія за выключэннем умляўтаў, простая. Гук [r] і складаныя злучэнні галосных сустракаюцца рэдка, што павінна было аблегчыць вымаўленне дзецям, а таксама кітайцам і іншым народам, у мове якіх няма такіх гукаў. Націск заўсёды падае на апошні склад, за выключэннем пытальнай часціцы «-li».
Дадатковыя літары
Разам з алфавітам з 27 літар, у тэкстах сучаснага валапюку выкарыстоўваюцца для напісання ўласных імёнаў і перадачы іншых слоў натуральных моў яшчэ два алфавіты: 1) фанетычны (спіс літар з афіцыйнай «Граматыкі валапюка» ўтрымлівае літары для адлюстравання 64 асноўных гукатыпаў; галосныя літары могуць спалучацца з дыякрытыкамі для адлюстравання націску/безнаціскавасці адпаведных гукаў) і 2) лацінскі, які ўключае не толькі сімвалы лацінскага алфавіту, але і ўсе дадатковыя літары з алфавітаў на лацінскай аснове. Лацінскі алфавіт выкарыстоўваецца для перадачы ўласных імёнаў, а таксама іншаземных слоў, у адпаведнасці з іх арыгінальным напісаннем; у квадратных дужках пасля ўласных імёнаў ці варварызмаў можа прыводзіцца іх транскрыпцыя, запісаная фанетычным алфавітам, напрыклад: Belödans ela london [låndĕn] nemons hielis, Yeomen of the Guards' [yóŭmĕn óf ħĕ gaṙz] cogiko nog suvo elis, Beefeaters' [bìfitěṙs]. — Жыхары Лондана яшчэ часта жартаўліва называюць лейбгвардзейцаў «біфітарамі» (мясаедамі).
Фанетычны алфавіт (валапюцкі аналаг МФА), прапанаваны дэ Ёнгам у «Граматыцы валапюка», бярэ пачатак ад фанетычнага алфавіта з 38 літар, распрацаванага І. М. Шлеерам для перадачы ў валапюцкіх тэкстах уласных імёнаў. Акрамя сімвалаў валапюцкага алфавіту ён утрымліваў 11 дадатковых. Да 1887 г. дасія і h уваходзілі ў асноўны алфавіт валапюку і выкарыстоўваліся замест нямецкіх h і ch (адпавядае х і эсперанцкаму ĥ). Такім чынам, спачатку, алфавіт валапюку складаўся з 28 літар, дасія і h абазначалі розныя формы. Яшчэ ў другім выданні слоўніка Шлеера (1882) выкарыстоўваюцца абедзве літары: ‘öl (пекла), hemav (хімія). У трэцім выданні слоўніка валапюку Шлеера (1885) выкарыстоўваецца пераважна дасія, h сустракаецца ва ўласных імёнах. Падчас Другога Міжнароднага з’езда валапюкістаў (1887) было вырашана захаваць толькі адну літару з гэтых дзвюх — h.
У адрозненне ад норм сучаснага валапюку, Шлеер прапаноўваў у першую чаргу пісаць выкананую фанетычным алфавітам транскрыпцыю, а ў косках прыводзіць, у выпадку неабходнасці, арыгінальнае напісанне. Шлеер нават пісаў сваім фанетычным алфавітам невялікія тэксты на нямецкай мове (напрыклад, прадмову да 3-га выдання слоўніка валапюку).
Агюст Керкгафс, як і большасць валапюкістаў, праігнараваў фанетычны алфавіт Шлеера маючы на ўвазе наступнае: Альфрэд Пост (Alfred A. Post) прыводзіць у сваёй кнізе «Comperehensive Volapük Grammar» асобныя дадатковыя літары, створаныя Шлеерам:
Гук [r]
Першапачаткова Шлеер хацеў цалкам выключыць гэты гук з алфавіту, але пазней, стаў дадаваць у мову ўсё больш «новых слоў», шмат у якіх сустракаўся гук «р». У 1895 годзе ён апублікаваў у часопісе Kosmopolan спіс так званых «новых слоў», у большасці якіх прысутнічаў гэты гук.
Этымалогія і граматыка
Большасць каранёў у валапюку ўзяты з англійскай і французскай моў, але перабудаваны ў адпаведнасці з абмежаваннямі на склад фанем і будовай кораня ў валапюку, а таксама з мэтай пазбегнуць аманіміі (супадзення з ужо існуючымі каранямі). Акрамя гэтага, Шлеер імкнуўся зрабіць лексіку самастойнай, пазбаўленай адбіткаў моў-крыніц слоў. У выніку, шмат якія карані сталі радыкальна, іншым разам да непазнавальнасці, адрознівацца ад сваіх этымонаў. Напрыклад, англійскія world («свет») і speak («размаўляць») сталі vol і pük, якія далі назву новай мове.
Незвычайная пераагучка інтэрнацыянальнай лексікі выклікала кпіны ў прэсе, само слова валапюк стала ў шмат якіх мовах сінонімам нечага ненатуральнага.
Валапюк адносіцца да аглютынатыўных моў намінатыўнага лада, належыць да штучных моў змешанага (апрыёрна-апастэрыёрнага) тыпа, граматыка мае сінтэтычны характар і ўключае вялікую колькасць катэгорый (2 лікі, 4 падзяжы, 3 асобы, 6 часоў, 4 лады, 2 трыванні, 2 станы).
Назоўнік
Назоўнік скланяецца па чатырох склонах: Зрэдку выдзяляюць у валапюку звальны склон, які ўтвараецца з дапамогай клічніка і часціцы o: o. böd(s)! — «о, птушка (птушкі)!».
Дзеяслоў
Змены паводле часу і ладу адбываюцца пры дапамозе постфіксаў і прэфіксаў:
Неперфектныя формы, прэфіксы ä-, a-, o- Перфектныя формы, прэфіксы i-, e-, u- Таксама існуюць іншыя формы: Увогуле, з гэтых прэфіксаў і постфіксаў у мове, паводле розных дадзеных, можна атрымаць ад некалькіх тысяч, да некалькіх соцень тысяч розных формаў дзеяслова.
Прыметнік
Прыметнік ствараецца пры дапамозе фарманта -ik (gudik — «добры»), не скланяецца, і стаіць пасля вызначаемага назоўніка. Прыслоўе ствараецца далучэннем да прыметніка суфіксаў -oці -i (gudiko — добра), стаіць пасля дзеяслова, ад якога залежыць і таксама не змяняецца.
Зама (вёска)
Зама́ (Зама́) — вёска ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Ангуронскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Валапюк
З’яўленне і першая папулярнасць
Паводле слоў Шлеера, у ноч на 31 сакавіка 1879 года ў яго была моцная бяссонніца, ён хадзіў па доме, пакуль сам бог не прыйшоў да яго, і Шлеер адразу ўбачыў, якой павінна быць міжнародная мова. На працягу ночы ён запісваў граматыку і слоўнік, пасля чаго пачаў публікаваць на створанай мове асобныя сказы, а потым і цэлыя вершы.