cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Агдэмер
Гісторыя
На карце 1750 года дарога, якая праходзіла праз вёску, значылася гасцінцам, бо вёска была ўдала размешчана і прыцягвала да сябе ўвагу шляхты. У 1860 годзе там знаходзілася два панскіх маёнтка, якія былі названы «Агдэмер-1» і «Агдэмер-2». Уладальнікамі маёнткаў з'яўляліся пан Заблодскі і пані Куроўская.
Рэкорд колькасці жыхароў Агдэмера за ўсю гісторыю быў усталяваны паводле перапісу 1905 года, калі ў вёсцы пражывала 573 чалавека. У вёсцы было пачаткова вучылішча. Аднак пасля Першай сусветнай вайны, калі большая частка жыхароў пакінула вёску, іх колькасць у вёсцы паменшылася ў 2 разы і складалася толькі з вяскоўцаў, якія мелі свае зямельныя надзелы і вярнуліся ў вёску.
У 1857 годзе вёска Варацэвіцкай воласці Кобрынскага павета Гродзенскай губерні. У 1921–1939 гг. — вёска Варацэвіцкай гміны Драгічынскага павета Палескага ваяводства Польшчы. З 1939 г. — у Драгічынскім павеце Пінскай вобласці БССР. З 1940 года — цэнтр Агдэмерскага сельсавета Драгічынскага раёна Пінскай вобласці. З 1954 года — у Брэсцкай вобласці, з 16 ліпеня 1954 г. па 17 верасня 2013 г. — у складзе Гутаўскага сельсавета.
Сердар (горад)
Сердар (Serdar — «правадыр», раней — Кізіл-Арват, Кызыл-Арват — «прыгожая дзяўчына») — горад у Балканскім велаяце Туркменістана.
Гісторыя
З часу свайго заснавання ў пачатку XX ст. пры будаўніцтве Закаспійскай чыгункі горад называўся Кізіл-Арват. Да 1988 года ўваходзіў у склад Краснаводскай вобласці і быў цэнтрам Кізыл-Арвацкага раёна.
Пасля здабыцця Туркменістанам незалежнасці ў 1991 годзе таксама ўжывалася форма Гызыларбат. Сучасную назву горад атрымаў 29 снежня 1999 года ў гонар Сапармурата Ніязава («сердар» у перакладзе з туркменскай мовы азначае «правадыр»).
Кізыл-Арват быў перайменаваны ў Сердар, бо Сапармурат, асірацелы выніку ашхабадскага землетрасення 1948-га, быў адпраўлены ў Кізыл-Арвацкі дзіцячы дом, дзе пражыў некалькі гадоў.
Геаграфія
Горад размешчаны ля падножжа Капетдага, за 175 км на паўднёвы ўсход ад адміністрацыйнага цэнтра велаята Балканабада, за 219 км на паўночны захад ад Ашгабата.
На аэрадроме Кызыл-Арват у савецкі час базаваўся 217-ы авіяцыйны полк знішчальнікаў-бамбавікоў 34-й АДІБ.
Насельніцтва
Колькасць насельніцтва Сердара — 45 000 чалавек (2013 год).
Прамысловасць
У горадзе размешчаны вагонарамонтны, бавоўнаачышчальны і ёдны («Беракет») заводы, дывановая фабрыка і тэкстыльны комплекс.
Бацяршчына
Баця́ршчына (, Батярщина) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Глыбачанскага сельсавета.
Tangara
Tangara — самы шматлікі па колькасці відаў род з сямейства Thraupidae.
Самка будуе добра схаванае гняздо, у якое яна адкладае бэзава-белыя або карычневыя ў крапінку яйкі.
NGC 54
NGC 54 (іншыя абазначэнні — MCG −1-1-60, PGC 1011) — спіральная галактыка (Sa) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Віктар Сямёнавіч Кудлачоў
Віктар Сямёнавіч Кудлачоў (, в. Сласцёны,, Магілёўская вобласць) — рускамоўны паэт. Ганаровы член Саюза пісьменнікаў Беларусі (2011).
Біяграфія
Вырас у сялянскай сям’і. У 1944 пайшоў вучыцца ў першы клас, летам 1945 падарваўся на міне і страціў зрок. З 1947 працягваў вучобу ў спецшколе для сляпых дзяцей у Гродна. Адначасова вучыўся па класу баяна ў дзіцячай музычнай школе. Скончыўшы Гродзенскае музычна-педагагічнае вучылішча (1958), атрымаў накіраванне настаўнікам спеваў і музыкі ў Гродзенскую школу-інтэрнат для сляпых і з аслабленым зрокам дзяцей, дзе калісьці вучыўся сам і дзе працуе па сённяшні дзень.
Літаратурнай творчасцю пачаў займацца з 1970. Яго вершы ўпершыню былі надрукаваны ў 1972 у абласной газеце «Гродзенская праўда». Друкуецца на старонках рэспубліканскіх газет «Зорька», «Сельская газета», «Настаўніцкая газета». Першая кніга паэта «Я расту» выйшла ў 1981. Піша В. Кудлачоў пераважна для дзяцей. Яго вершы выхоўваюць у дзяцей пачуццё любові да людзей, да бацькі і маці, да добрых спраў, да прыроды. У іх шмат дзеяння, выкарыстаны прыёмы гульні. Жыве ў Гродне.
Юрацішкі (станцыя)
Юра́цішкі (, Юратишки)  — станцыя Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Размешчана ў вёсцы Ляпешкі, за 4,1 км ад гарадскога пасёлка Юрацішкі; на лініі Маладзечна — Ліда, паміж прыпыначным пунктам Даўгердзішкі і прыпыначным пунктам Лабачы.
Да 2 снежня 1959 года станцыя ўваходзіла ў склад Трабскага сельсавета. У 1959—1962 гадах цэнтр Юрацішкаўскага сельсавета.
Фабіа Квальярэла
Фабіа Квальярэла (Fabio Quagliarella; нар., Кастэламарэ-дзі-Стабія) — італьянскі футбаліст, нападнік. Вядомы выступамі за клубы «Удзінезэ», «Напалі» і «Сампдорыя», а таксама зборную Італіі.
Далёкі Усход
Далёкі Усход (遠東, 극동, 極東, ตะวันออกไกล, Viễn Đông, Timur Jauh, Far East) — прыродна-гістарычны рэгіён, да якога адносяць Усходні Кітай, Карэю, Японію, частку Расіі, а ў Расіі — Прыморскі, Камчацкі і Хабараўскі краі, Амурскую, Сахалінскую і Магаданскую вобласці, Чукоцкую аўтаномную акругу, Яўрэйскую аўтаномную вобласць, а таксама ўсход Якуціі і Чыцінскай вобласці.
Мантэ-Арджэнтарыа
Мантэ-Арджэнтарыа (Monte Argentario) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Грасета.
Насельніцтва складае 12990 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 217 чал./км². Займае плошчу 60 км². Паштовы індэкс — 58019. Тэлефонны код — 0564.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Erasmo, Santo Stefano (martire).
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Мотальскія прысмакі
«Мотальскія прысмакі» — міжнародны кулінарны фестываль, які праходзіць у аграгарадку Моталь, пачынаючы з 2008 года. У тым жа годзе перамог у намінацыі «Падзеі. Свята года» ў Рэспубліканскім конкурсе «Пазнай Беларусь». У 2010 годзе фестываль упершыню прайшоў не ў адзін, а ў два дні.
Паўлаў (гміна)
Па́ўлаў (Pawłów) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Старахавіцкага павета Свентакшыскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Паўлаве. Плошча гміны складае 137,39 км². Станам на 2011 год у гміне Паўлаў пражывалі 15 345 чалавек, шчыльнасць — 111,7 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 35 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 48 podstawowych населеных пунктаў.
Аблога Мальты (1565)
Аблога Мальты 1565, «Вялікая аблога Мальты» — аблога турэцкімі войскамі (30—40 тыс.; кам. супольна: Мустафа-паша — войска, Піялі-паша — флот) умацаванняў в. Мальты, засаджаных войскамі ордэна гаспітальераў (9 тыс.; кам. вялікі майстар дэ ла Валет), 18 мая—6 верасня 1565.
Упартая абарона і вялікія страты ў людзях вымусілі туркаў зняць аблогу і адступіць. Няўдача туркаў была адным з важных фактараў у агульнай няўдачы турэцкай экспансіі ў Паўднёвай Еўропе.
Перад падзеямі
Турэцкі напад быў абумоўлены стратэгічнай важнасцю Мальты на тагачасным паўднёвым флангу еўрапейска-турэцкага процістаяння. Ордэн гаспітальераў пасля страты Родасу (гл. Аблога Родасу, 1522) з 1530 г. займаў Мальту і ствараў значныя цяжкасці для дзеянняў мусульманскіх карсараў, егіпецкага і турэцкага флотаў. У сваю чаргу, валоданне Мальтай адкрывала доступ да высадкі на Сіцылію (тагач. іспанскае ўладанне).
Ордэн гаспітальераў не атрымаў у час падмацаванняў ад віцэ-караля Сіцыліі, і бальшыня войскаў ордэна складалася з мясцовага, мальтыйскага апалчэння, якое, аднак, выявілася вельмі баяздольным. Турэцкае войска дзейнічала на моцна расцягнутай лініі забеспячэння і цярпела ад падзеленага камандавання.
Пачатак аблогі
Першая высадка туркаў адбылася на Пд вострава, але потым яны скіравалі намаганні на авалоданне, дзеля стаянкі свайго флоту, бухтай Марсамусьета, абароненай фортам Сан Эльма. Памылкова туркі не звярнулі ўвагі на ордэнскі гарнізон у г. Мдзіне, які складаўся пераважна з лёгкай кавалерыі, і не толькі трывожыў турэцкія войскі, але і падтрымліваў сувязь з Сіцыліяй. Наступнай памылкай туркаў было ўступленне ў барацьбу за стратэгічна малаважны форт Сан Эльма. Гэта не толькі каштавала туркам значных страт у некалькіх марскіх і наземных штурмах, але і дало ордэну магчымасць яшчэ лепей умацавацца ў галоўных бастыёнах, Біргу і Сенглея. Толькі пасля таго, як каманду над аблогай Сан Эльма атрымаў Драгут Грэк, туркі змаглі, пасля трох тыдняў аблогі, узяць форт (22.6.1565). Раз'юшаныя ўпартым супрацівам абаронцаў, туркі пазабівалі палонных на віду ў гарнізонаў Біргу і Сенглеі. Тады і ордэнскія войскі пазабівалі сваіх турэцкіх палонных, выстрэльваючы потым іх галовы ў бок туркаў. Вялікай стратай для туркаў стала гібель Драгута Грэка, іх здольнага палявога камандзіра, у апошні дзень аблогі Сан Эльма.
Аблога Біргу і Сенглеі
Пасля падзення Сан Эльма, туркі на працягу ліпеня—жніўня аблягалі ўмацаванні Біргу і Сенглеі. Найменей двойчы яны былі блізкія да прарыву, а 18.8 ім удалося падарваць значную частку сцяны Біргу. Абаронцы завагаліся, тады дэ ла Валет асабіста ўзначаліў паспяховую контратаку ў праломе, і быў пры гэтым паранены абломкам гранаты.
На пачатку верасня ў ордэнскіх гарнізонах заставалася каля 650 чалавек, здольных трымаць зброю, амаль аніводнага не параненага. Сярод забітых былі 250 рыцараў, значная частка асабовага складу ўласна ордэна. Але і турэцкія войскі цярпелі цяжкія страты ў людзях, як у штурмах, так і ад розных хвароб, найперш дызентэрыі. У гэтых абставінах вырашальную ролю зайграла прыбыццё параўнальна невялікага (6 тыс. чалавек) падмацавання з Сіцыліі (6.9.1565). Туркі палічылі гэтыя сілы вестунамі большага еўрапейскага войска, і Мустафа-паша загадаў войскам адступаць і сядаць на караблі (8.9.1565). Даведаўшыся (9.9.1565) пра сапраўдны маштаб дапамогі абаронцам, Мустафа-паша спрабаваў было адвярнуць свой загад, але спыніць эвакуацыі не ўдалося, і аблога была завершана (9.9.1565).
Анатоль Іванавіч Камяк
Анатоль Іванавіч Камя́к (нар., Жываглодавічы Чырвонаслабодскага раёна БССР) — вучоны ў галіне фізікі, атамнай і малекулярнай спектраскапіі, доктар фізіка-матэматычных навук (1974), прафесар (1976). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (1996).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Жываглодавічы Чырвонаслабодскага раёна БССР (зараз вёска Першамайск у Мінскай вобласці Беларусі). У 1956 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў настаўнікам у Чырвонаслабодскім раёне, потым у Інстытуце фізікі і матэматыкі Акадэміі навук БССР. З 1962 г. у Беларускім дзяржаўным універсітэце (інжынер кафедры спектральнага аналізу, з 1968 г. — дацэнт). У 1970—1973 гг. загадчык кафедрай агульнай фізікі нефізічных факультэтаў, у 1973—1978 гг. — загадчык кафедрай біяфізікі фізічнага факультэта. У 1974 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Анизотропия излучения и поглощения кристаллов ураниловых соединений», з 1976 года — прафесар. У 1978—1997 гг. А. І. Камяк на пасадзе загадчыка кафедрай спектральнага аналізу, потым прафесар кафедры.
Навуковая дзейнасць
Вучонаму належаць працы па атамнай і малекулярнай спектраскапіі і люмінесцэнцыі, спектраскапіі уранілаў, па распрацоўцы метадаў і апаратуры па спектральным даследаванні працэсаў утварэння комплексаў уранілу ў водных і арганічных растворах. Займаўся вывучэннем уздзеяння міжмалекулярных узаемадзеянняў на спектраскапічныя характарыстыкі раствораў складаных арганічных злучэнняў, у тым ліку, даследаваннем спектральных, кінетычных і палярызацыйных эфектаў, абумоўленых неаднастайным пашырэннем узроўняў энергіі.
З’яўляецца аўтарам больш за 300 навуковых прац, у тым ліку, манаграфіі па спектраскапіі уранілавых злучэнняў, два вучэбных дапаможніка па спектраскапіі і люмінісцэнцыі. Сярод апублікаванага:
Хвошч балотны
Хвошч балотны (Equisetum palustre) — атрутны від раслін сямейства. Расце на балотах, уздоўж берагоў вадаёмаў, на вільготных лугах. Этымалогія: palustr — «багністы».
Апісанне
Шматгадовая расліна вышынёй 10-40 см. Карэнішчы чорныя, звычайна з клубнямі. Сцеблы 1,5-4 мм у дыяметры з касымі галінкамі, уверх накіраванымі. Галінкі вар’іруюць па даўжыні, колькасці, гушчыні і кірунку росту. Ліставыя зубцы на галінках па 3-4 у мутоўцы. Спараносныя і вегетатыўныя парасткі аднолькавыя. Пасля ападаннястробіла расліна працягвае расці і фотасінтэзаваці.
Марскія чарапахі
Марскія чарапахі (Cheloniidae) — сямейства чарапах.
Хвошч балотны
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны на тэрыторыях расійскага Далёкага Усходу, Каўказа, Заходняй і Усходняй Сібіры, Сярэдняй Азіі, Скандынавіі, Еўропы, Міжземнамор’я, у Малой Азіі і Усходняй Азіі, Паўночнай Амерыцы.
Марскія чарапахі
Сямейства аб'ядновае 4 роды, 6 відаў. Найбуйнейшая — зялёная марская чарапаха (або супавая). Даўжыня яе панцыра да 1,4 м, маса да 400 кг. Панцыр у марскіх чарапах невысокі, абцякальнай формы, укрыты рагавымі шчьггкамі. Галава і кароткая шыя не поўнасцю хаваюцца пад панцыр. Канечнасці — ласты; пярэднія — веслападобныя з кіпцюркамі, даўжэйшыя за заднія.
Адкладваюць да 200 яец.
Усе віды знаходзяцца ў Чырвонай кнізе МСАП.
Каспар Ізенман
Каспар Ізенман (каля 1430, Кальмар — пасля 1480) — гравёр і жывапісец у Эльзасе. Каля 1435 года ён жыў у «Грынен-Хусе» ў Кальмары і пазней, верагодна, вучыў там Марціна Шонгаўэра. Яго праца «Уваскрасенне Ісуса Хрыста» выстаўлена ў музеі Унтэрліндэн. Захавалася толькі некалькі іншых карцін.
Адрыян Ізенбрант
Адрыян Ізенбрант (нідэрл.: Adriaen Isenbrant, Isenbrandt, каля 1490,  — ліпень, там жа) — нідэрландскі мастак, прадстаўнік Паўночнага Адраджэння.
Біяграфія
Існуе толькі некалькі дакументальных запісаў пра яго жыццё, і згадкі ў літаратуры з жыццяў мастакоў. Верагодна, ён нарадзіўся ў Гарлеме або Антверпене каля 1490 года.
Творчасць Адрыяна Ізенбранта ў Бругэ прыпадае на перыяд пасля 1510 года. У лістападзе таго ж года ён стаў майстрам у мясцовай гільдыі мастакоў Св. Лукі і гільдыі ювеліраў св. Элігія. Пазней ён быў абраны дзевяць разоў у якасці «дыякана» і двойчы ў якасці губернатара гільдыі. Мяркуюць, што ў яго была майстэрня ў Кортэ-Вламінкстраат у Бругэ, якая знаходзілася недалёка ад майстэрні Ганса Мемлінга. Лічыцца, што ён вучыўся ў Герарда Давіда, аднак у яго творчасці адчуваецца ўплыў Мабюза і Амброзія Бенсана.
Быў двойчы жанаты. Ад першай жонкі Марыны Грандэель — дачкі мастака Петэра Грандэеля — нарадзілася дачка. Пасля смерці першай жонкі ў 1537 годзе мастак зноў ажаніўся з Клеменцінай дэ Хэрнэ (да 1543 года), ад якой меў дзвюх дачок і сына.
Сялец (Бярозаўскі раён)
Сяле́ц (, Селец) — аграгарадок у Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці, на рацэ Башты пры яе сутоцы з Ясельдай, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага сельсавета.
Сялец — даўняе мястэчка гістарычнай Берасцейшчыны. Знаходзіцца за 6 км ад Бярозы, на паўднёвым беразе вадасховішча Сялец.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Сялец датуецца 1397 годам. З 1471 года тут дзейнічаў касцёл. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў мястэчка ўвайшло ў склад Берасцейскага павета Берасцейскага ваяводства.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Сялец апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Пружанскім павеце. Станам на 1878 год, у мястэчку існавалі валасная ўправа, царква, каталіцкая капліца, яўрэйскі малітоўны дом, школа, бальніца.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам у 1921 годзе Сялец апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Пружанскага павета Палескага ваяводства.
У 1939 годзе Сялец увайшоў у склад БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 г. стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі.
Перад вайной у вёсцы жыло 1699 чалавек у 391 двары.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў 1942—1943 гадах гітлераўцамі было спалена 264 дамоў, забіта 164 чалавекі.
NGC 57
NGC 57 (іншыя абазначэнні — UGC 145, MCG 3-1-31, ZWG 456.46, PGC 1037) — эліптычная галактыка (E) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гутава
Гу́тава (, Гутово) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Драгічынскага сельсавета.
Гісторыя
Першая згадка населенага пункта ў пісьмовых крыніцах адносіцца да 1502 года. З 1795 па 1920 вёска была часткай Варацэвіцкай воласці Кобрынскага павета. У 60-я гады XIX стагоддзя ў Гутаўскай сельскай абшчыне пражывала 435 рэвізскіх душ (дзяржаўных сялян, 218 мужчын і 217 жанчын), якія раней адносіліся да восьмай Радагошскай сельскай абшчыны. У 1886 годзе ў вёсцы было 46 двароў, насельніцтва складала 513 чалавек. У 1905 годзе насельніцтва вёскі склала 787 чалавек. З 1921 па 1939 год вёска была ў складзе Варацэвіцкай гміны Польшчы. У 1921 годзе ў населеным пункце пражывала 332 чалавекі (сярод іх 312 — праваслаўныя хрысціяне, 3 — каталікі, 17 — іудзеі). Як і ў 1921 годзе, у 30-я гады XX стагоддзя населены пункт налічваў 74 двары. У 1995 годзе ў вёсцы налічвалася 196 двароў і 499 жыхароў.
Да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад і з’яўлялася цэнтрам Гутаўскага сельсавета.
Лізавета Пятроўна
Лізавета Пятроўна (Елизавета Петровна;  — ) — расійская імператрыца (1741—1762), дачка Пятра I і Марты Скаўронскай (будучай Кацярыны I).
Да ўступлення на прастол
Пасля шлюбу бацькоў насіла тытул цэсарэўны. З дзяцінства надзвычайна прыгожая, Лізавета праводзіла малалецтва і юнацкасць у балях і забаўках і не цікавілася дзяржаўнымі справамі. Завяшчанне Кацярыны I 1727 г. прадугледжвала правы Лізаветы і яе нашчадства на пасад пасля Пятра II і Ганны Пятроўны. У апошні год кіравання Пятра II, пасля звяржэння і ссылкі Меншыкавых, шэраг прыдворных разглядаў магчымасць шлюбу паміж цёткай і пляменнікам, якіх злучалі ў гэты час прыяцельскія адносіны. Пасля смерці Пятра II, заручанага з Кацярынай Далгарукавай, ад воспы ў студзені 1730 г. Лізавета, нягледзячы на завяшчанне Кацярыны I, фактычна не разглядалася як адна з прэтэндэнтак на прастол, які быў перададзены яе стрыечнай сястрэ Ганне Іаанаўне. У яе кіраванне (1730—1740) цэсарэўна Лізавета знаходзілася ў няміласці; незадаволеныя Ганнай Іаанаўнай і Бироном ускладалі на дачку Пятра Вялікага вялікія надзеі.
Імператрыца
Асноўнымі прынцыпамі ўнутранай і знешняй палітыкі Лізавета абвясціла вяртанне да пятроўскіх ператварэнняў. Скасавала ўзніклыя пасля смерці бацькі дзяржаўныя інстытуты (Кабінет міністраў і інш.), аднавіла ролю Сената, калегій, Галоўнага магістрата. Адмяніла смяротную кару (1756). Ліквідавала ўнутрыдзяржаўныя мытні. У 1754 стварыла Улажэнную камісію для выпрацоўкі новага збору законаў. Камісія распрацавала праекты рэформ, накіраваных на секулярызацыю царкоўных земляў, заканадаўчае афармленне дваранскіх прывілеяў і т. п. У цэлым унутраная палітыка Лізаветы Пятроўны адрознівалася стабільнасцю і нацэленасцю на рост аўтарытэту і мошчы дзяржаўнай улады. Па цэлым шэрагу прыкмет можна сказаць, што курс Лізаветы Пятроўны быў першым крокам да палітыкі асвечанага абсалютызму, осуществлявшейся затым пры Кацярыне II.
Актыўнай была і знешняя палітыка Лізаветы. Падчас руска-шведскай вайны 1741—1743 Расія атрымала значную частку Фінляндыі. Спрабуючы супрацьстаяць узрослай моцы Прусіі, Лізавета адмовілася ад традыцыйных адносін з Францыяй і склала антыпрускі саюз з Аўстрыяй. Расія пры Лізавеце паспяхова ўдзельнічала ў Сямігадовай вайне. Пасля ўзяцця Кенігсберга Лізавета выдала ўказ аб далучэнні Усходняй Прусіі да Расіі на правах яе правінцыі. Кульмінацыяй ваеннай славы Расіі пры Лізавеце стала ўзяцце Берліна ў 1760 годзе.
Перыяд царствавання Лізаветы — перыяд раскошы і празмернасцей. Пры двары стала праводзіліся балі-маскарады, якія моцна спусташалі казну, прычым часцяком дамы прыбіраліся ў мужчынскія гарнітуры, а мужчыны залазілі ў дамскія ўборы. Сама Лізавета Пятроўна задавала тон і была заканадаўцам мод. Гардэроб імператрыцы налічвае да 12 тысяч сукенак.
Афіцыйным спадчыннікам прастолу Лізавета неўзабаве пасля пачатку царствавання прызначыла свайго пляменніка (сына сястры Анны) — герцага Галштынскага Петера Ульрыха (Пятра Фёдаравіча).
Памерла Лізавета Пятроўна 25 снежня 1761 (5 студзеня 1762 па новым стылю).
Юбілейны медаль «60 гадоў Узброеных Сіл СССР»
Юбіле́йны меда́ль «60 гадо́ў Узбро́еных Сіл СССР» заснаваны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 28 студзеня 1978 года ў азнаменаванне 60-й гадавіны Узброеных Сіл СССР. Аўтар малюнка медаля — мастак Л. Д. Піпетка.
Палажэнне аб медалю
Юбілейным медалём «60 гадоў Узброеных Сіл СССР» узнагароджваюцца: Юбілейны медаль «60 гадоў Узброеных Сіл СССР» носіцца на левым боку грудзей і пры наяўнасці іншых медалёў СССР размяшчаецца пасля юбілейнага медаля «50 гадоў Узброеных Сіл СССР».
Апісанне медаля
Юбілейны медаль «60 гадоў Узброеных Сіл СССР» вырабляецца з латуні і мае форму правільнага круга дыяметрам 32 мм.
На адным боку медаля на фоне накіраваных увысь ляцячых ракет і баявых самалётаў змешчана выява салдата Савецкай Арміі з аўтаматам. Справа ад фігуры салдата на гарызонце мора намаляваная падводная лодка, над якой у два радкі размешчаны даты «1918» і «1978».
На адваротным боку медаля па акружнасці размешчаны надпісы: «Шестьдесят лет» і «Вооружённых Сил СССР», падзеленыя зорачкамі. У цэнтры — выява пяціканцовай зоркі з молатам і плугам пасярэдзіне, накладзенае на скрыжаваныя вінтоўку і шашку.
Края медаля абрамлены борцікам. Усе надпісы і выявы на медалі выпуклыя.
Трэцяя пяцігодка Беларускай ССР
Трэці 5-гадовы план развіцця народнай гаспадаркі Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі на 1938—1942 гады.
Планы
Планавалася павялічыць капіталаўкладанні ў народную гаспадарку ў 1,7 раза, нацыянальны даход — амаль у 2, аб’ём валавой прадукцыі прамысловасці — у 1,5, магутнасць электрастанцый — больш чым у 2, вытворчасць харчовых прадуктаў — у 2,5 раза. Шмат увагі аддавалася развіццю машынабудавання, хімічнай прамысловасці, будаўнічай індустрыі, павышэнню ўраджайнасці ў земляробстве і прадукцыйнасці ў жывёлагадоўлі.
Вынікі пяцігодкі
Інтэнсіўна вялося прамысловае будаўніцтва: 2-я чарга БелДРЭС, электрастанцыя ў Мазыры, кансервавы завод у Рагачове; рэканструяваліся машынабудаўнічыя заводы, прадпрыемствы дрэваапрацоўчай, хімічнай, харчовай прамысловасці. За 3,5 года ўведзена ў дзеянне 300 прамысловых прадпрыемстваў. У 1940 годзе кошт асноўных вытворчых фондаў у 1,8 раза перавысіў узровень 1937 года. Высокімі тэмпамі вялося капітальнае будаўніцтва ў Заходняй Беларусі, уз’яднанай у верасні 1939 года з БССР. У 1940 годзе тут уведзена ў дзеянне 105 новых прамысловых прадпрыемстваў. Пабудаваны чыгуначныя лініі Орша—Лепель, Гомель—Чарнігаў і інш. Адпраўка грузаў на чыгунках пабольшала ў 2,8 раза. Значна адставала ад патрэб народнай гаспадаркі энергетыка, павялічвалася колькасць незавершаных аб’ектаў будаўніцтва. Шмат прадпрыемстваў працавалі нерытмічна, якасць прадукцыі ў шэрагу выпадкаў была нізкая, тавары народнага спажывання, якія вырабляла мясцовая прамысловасць, складалі 43%. На канец 1940 года у рэспубліцы было 10165 калгасаў, 92 саўгасы, 316 МТС. Аднак па шэрагу паказчыкаў калгасы адставалі ад асабістых гаспадарак. У Заходняй Беларусі нярэдка прымусовымі метадамі, як і ва ўсходняй частцы, праводзілася калектывізацыя сялянскіх гаспадарак. Да мая 1940 года створана 430 калгасаў і 28 саўгасаў. У цэлым узровень сельскагаспадарчай вытворчасці быў нізкі, намечаныя планы павелічэння яе прадукцыі выкананы не былі. Выкананне 3-га пяцігадовага плана перапынена нападам нацысцкай Германіі на СССР.
Быстрыкі
Бы́стрыкі (, Быстрики) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Глыбачанскага сельсавета.
Ядвіга Аляксандраўна Мацяеўская
Ядвіга Аляксандраўна Мацяеўская (7 красавіка 1916, Пецярбург — ) — украінская мастачка. Праўнучка беларускага мастака Івана Хруцкага.
Біяграфія
Маці Алена Іосіфаўна Мацяеўская (народжаная Хруцкая), атрымала адукацыю ў Пецярбургу, стаўшы ўрачом-стаматолагам. Бацька, Аляксандр Аляксандравіч Мацяеўскі, — інжынер. Мела старэйшую сястру Алену. Сям’я жыла ў Пецярбургу. У 1920 годзе, калі пачаўся голад, Алена Іосіфаўна з дзецьмі пераязджае ў Захарнічы да родных; яе муж, Аляксандр Аляксандравіч, застаецца працаваць у Ленінградзе. У той час у Захарнічах стала жылі Іван, Марыя і Ганна — родныя брат і сёстры Алены Іосіфаўны. Па ўспамінах Ядвігі Аляксандраўны, атмасфера ў доме была дзівоснай, панавалі любоў і ўзаемадапамога. Зімовымі вечарамі ладзілі канцэрты, чыталі ўслых, ездзілі ў госці да суседзяў. У 1927 годзе з Захарнічах у Слонім з з сям’ёй з’ехаў Іван Іосіфавіч Хруцкі. У 1930 годзе ўсіх, хто яшчэ жыў у Захарнічах, савецкія ўлады выселілі ў Котлас. Дом быў занядбаны, «нейкія службовыя асобы вывезлі на машыне карціны, кнігі, раяль і іншую маёмасць».
Ядвіга ў той час вучылася разам з сястрой у польскай школе-сямігодцы ў Полацку. У 1930-я гг. сям’я была рэпрэсаваная. У 1933 г. яе маці выслалі з Полацка, а ў 1937 г. у Волагдзе яна была арыштавана і асуджана да расстрэлу. У 1938 г. тая ж доля спасцігла яе бацьку, які працаваў бухгалтарам на Кіраўскай апатытавай рудні. Рэабілітаваны бацькі былі пасмяротна ў 1988 годзе.
Пасля заканчэння школы Ядвіга разам з сястрой паступае ў тэхнікум у Ленінградзе: Алена — у геалагічны, Ядвіга — у гідратэхнічны, які скончыла ў 1936 г. З 1939 г. вучылася ў Ленінградскім горным інстытуце, а ў вольны час наведвала студыю жывапісу пры Палацы культуры на Васільеўскім востраве (кіраўнік М. Капейкін). Вайна заспела Я. А. Мацяеўскую ў геолагаразведачнай экспедыцыі ў Сібіры. Магчыма, менавіта гэта выратавала яе ад галоднай смерці ў блакадным Ленінградзе, дзе ў 1942 г. памерла яе сястра Алена.
У 1943 г. Ядвіга пасылае просьбу пра выклік у Акадэмію мастацтваў і горны інстытут. Выклік з акадэміі прыйшоў раней, што і вызначыла яе далейшы лёс. Ядвіга паспяхова здала ўступныя экзамены і пачала навучанне ў пейзажнай майстэрні. Акадэмія мастацтваў тым часам знаходзілася эвакуацыі ў Самаркандзе, тут жа знаходзіўся і Кіеўскі мастацкі інстытут, куды Ядвіга была вымушана перайсці ў сувязі з тым, што ёй як дачцы «ворагаў народа» было забаронена вяртацца ў Ленінград. У Кіеўскім мастацкім інстытуце Ядвіга Аляксандраўна вучыўся на жывапісным факультэце ў вядомых прадстаўнікоў украінскай школы рэалізму: народнага мастака УССР і заслужанага дзеяча мастацтваў УССР. З 1949 г. ўдзельніца мастацкіх выставак украінскіх мастакоў. У 1952 г. ўступіла ў Кіеўскае таварыства мастакоў, у 1958  — у Саюз мастакоў Украіны.
Адразу пасля заканчэння інстытута адбылася першая паездка на Алтай, з якой Ядвіга прывезла вялікую колькасць эцюдаў і работ. З гэтага часу яна кожнае лета падарожнічала па Украіне, Урале, Байкале, Сібіры, Якуціі, Сахаліне, Кольскім паўвостраве.
Актыўна выстаўлялася, з 1949 па 1981 гады прыняла ўдзел у 15 рэспубліканскіх выставак. Разам з іншымі ўкраінскімі мастакамі яна экспанавала свае працы ў Кіеве, Львове, Ужгарадзе, Маскве, Варшаве. У Кіеве неаднаразова праходзілі персанальныя выстаўкі. Сярод дакументаў, якія захоўваюцца ў фондах НПГКМЗ, ёсць афіцыйнае запрашэнне лонданскай галерэі на ўдзел Я. Мацяеўскай у выстаўцы прац украінскіх мастакоў (1992 г.), а таксама запрашэнне на ўдзел у выстаўцы твораў польскага замежжа ў варшаўскім Доме мастацтваў ад Цэнтральнага бюро мастацкіх выставак (Варшава, 1990 г.).
Шмат сваіх прац Я. Мацяеўская прысвячае ўлюбёнаму паэту С. Ясеніну. Яна часта наведвала радзіму паэта, дзе стварае вялікую серыю пейзажаў, тэматычных кампазіцый і партрэтаў юнакоў, знешне падобных да паэта. Гэтыя працы былі прадстаўлены на персанальнай выстаўцы Я. Мацяеўскай, якая так і называлася: «На радзіме Сяргея Ясеніна». З 1989 г. мастачка член Ясенінскага таварыства «Радуніца» (г. Масква).
У 1980—1990-я гг. Я. Мацяеўская энергічна збірала звесткі пра сваіх сваякоў, некалькі разоў прыязджала ў Мінск і Полацк. Разам з полацкімі краязнаўцамі знайшла на старых могілках у Захарнічах магілу прадзеда Івана Фаміча Хруцкага. Сустрэлася са сваімі сваякамі ў Польшчы і Санкт-Пецярбургу, склала «радаводнае дрэва» нашчадкаў свайго знакамітага прадзеда.
У чэрвені 1997 г. паводле духоўнага завяшчання ўрна з яе прахам была пахавана на могілках у Захарнічах побач з магілай І. Ф. Хруцкага. У фонды Нацыянальнага Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка пляменнікам мастачкі Ю. Арловым, а таксама яе сябрам кіеўскім мастацтвазнаўцам Л. Падун-Лук’янавай былі перададзены 181 жывапісная і 539 графічных работ, дакументы і матэрыялы пра жыццё і творчасць Я. А. Мацяеўскай.
Помнік Фядоры Гаўрылаўне Конанавай
Помнік Фядоры Гаўрылаўне Конанавай — помнік у Любані Мінскай вобласці.
Гісторыя
У 1967 годзе ў Любані Ф. Г. Конанавай пастаўлены помнік. Скульптар У.Ананька, архітэктар В.Занковіч і Л.Левін.
Апісанне помніка
Помнік з бетона і мармуровай крошкі, вышыня пастамента 1,6 м, бюста 2,2 м, абеліска 13 м. Кампазіцыя помніка складаецца са скульптурнага партрэта Ф. Г. Конанавай і размешчанага за ім абеліска, аб’яднаных агульным пастаментам. У партрэце патрыёткі раскрыты грамадзянскасць, смеласць, стойкасць і адначасова жаноцкасць, мяккасць, душэўнасць.
Палэчніца (гміна)
Палэчні́ца (Pałecznica) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Прашавіцкага павета Малапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Палэчніцы. Плошча гміны складае 47,95 км². Станам на 2004 год у гміне Палэчніца пражывалі 3732 чалавекі, шчыльнасць — 77,8 чал./км².
Манціеры
Мантыеры (Montieri) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Грасета.
Насельніцтва складае 1273 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 12 чал./км². Займае плошчу 108 км². Паштовы індэкс — 58026. Тэлефонны код — 0566.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Beato Giacomo da Montieri.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Дзяніс Сяргеевіч Лебедзеў
Дзяніс Лебедзеў (нар., Бабруйск) — беларускі футбаліст, брамнік.
Клубная кар’ера
Выхаванец бабруйскай ДЮСШ-5, выступаў за дубль бабруйскай «Белшыны». У апошнім матчы сезона 2011 выйшаў на поле ў дадатковы час (пасля 90-й хвіліны), замяніўшы Руслана Капанцова. У снежні 2011 года падпісаў трохгадовы кантракт з клубам.
У пачатку 2013 года перайшоў у светлагорскі «Хімік», дзе стаў другім брамнікам. У сакавіку 2015 года стаў іграком «Бярозы-2010».
У студзені 2016 года вярнуўся ў «Белшыну» з арэнды і далучыўся да асноўнага складу каманды. Аднак, не здолеў замацавацца ў складзе і зноў быў аддаддзены ў арэнду «Хіміку», дзе на гэты раз стаў асноўным брамнікам.
У студзені 2020 года па справе аб дагаварных матчах быў дыскваліфікаваны АБФФ на тры гады. У ліпені 2020 года па выніках крымінальнай справы быў прысуджаны да 2 гадоў абмежавання волі.
Міжнародная кар’ера
У 2010 годзе згуляў за юніёрскую зборную Беларусі ў адборачным матчы чэмпіянату Еўропы супраць Чэхіі.
NGC 47
NGC 47 (іншыя абазначэнні — NGC 58, MCG −1-1-55, IRAS00119-0726, PGC 967) — галактыка ў сузор’і Кіт.
Анатоль Іванавіч Кудраўцаў
Анатоль Іванавіч Кудраўцаў (, в. Усць-Дзёміна,, Смаленская вобласць) — беларускі пісьменнік. Піша на рускай і беларускай мовах.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Мархоткінскай дзесяцігодкі (1963) працаваў настаўнікам Чашчоўскай пачатковай школы, інструктарам Ельнінскага райкама камсамола, карэспандэнтам раённай газеты «Знамя». У 1965—1971 гг. вучыўся на факультэце журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Адначасова працаваў спецыяльным карэспандэнтам смаленскай абласной маладзёжнай газеты «Смена» (1967—1968), літсупрацоўнікам газеты «Вячэрні Мінск» (1968—1972). З 1972 г. — адказны сакратар газеты «Вячэрні Мінск», з 1977 г. — галоўны рэдактар творчага аб’яднання «Летапіс» кінастудыі «Беларусьфільм», у 1982—1985 гг. — член сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі кінастудыі «Беларусьфільм». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1986 г.
Творчасць
Літаратурнай працай займаецца з 1965 г. Аўтар зборніка «Минск и минчане» (1973), кнігі апавяданняў і аповесцей «Бессонница» (1990), п’ес «Иван» (1985, пад назвай «Иван и Мадонна» апублікавана ў зборніку п’ес «Вдоль деревни», Масква, 1986, пастаўлена ў 1986), «Мар’я» (урывак апублікаваны ў 1987, пастаўлена ў 1986), «Как цари жили» (1988, пастаўлена ў 1989), «Суд» (1989, пастаўлена ў 1990), «Донати промазала» (1990), сцэцарыяў мастацкіх фільмаў (1984), «Затянувшийся экзамен» (1985), «Іван» (1982), «З юбілеем пачакаем» (1985), «Чалавек, які браў інтэрв’ю» (1986) і некалькіх дакументальных фільмаў.
Ізабэ
Ізабэ — прозвішча.
Жаўтушнік
Жаўту́шнік  (Erýsimum) — род кветкавых раслін сямейства, які ўключае ў сябе больш за 220 відаў (261 ).
Батанічнае апісанне
Аднагадовыя, двухгадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны. Лісце чаргаванае. Кветкі з чатырма пялёсткамі. Плод — сухі стручок.
Арэал
Расце ва ўмераных рэгіёнах Еўропы, Паўночнай Амерыкі і Азіі. На тэрыторыі Беларусі 4 віды :, ,  і. Некаторыя віды з’яўляюцца ядавітымі.
Жан-Батыст Ізабэ
Жан-Батыст Ізабэ (фр. Jean-Baptiste Isabey;,  — , ) — французскі мастак-партрэтыст.
Жыццё і творчасць
Жан-Батыст Ізабэ вывучаў жывапіс спачатку ў Франсуа Дзюмона, а затым у майстэрні Жака-Луі Давіда. Быў прыдворным мастаком Напалеона I, якога часта суправаджаў у паходах, каб намаляваць імператара ў розных сцэнах, у тым ліку і ваенных. Пасля звяржэння Напалеона Ізабэ працаваў пры двары Бурбонаў, якіх маляваў на сваіх палотнах — як і практычна ўсіх сучасных яму манархаў Еўропы.
Працы Ізабэ вельмі дакладныя ў перадачы рыс мадэлі. Яго мініяцюры лічацца аднымі з лепшых твораў у гэтым напрамку жывапісу. У 1805 годзе ён стварыў са сваіх малюнкаў серыю эстампаў. Займаўся таксама роспісам па фарфоры і мастацтвам літаграфіі. У час Венскага кангрэса мастаку пазіравалі многія ўплывовыя фігуры еўрапейскай палітыкі. У той час Ізабэ быў у вялікай модзе як партрэтыст, асабліва як мініяцюрыст.
Біяграфія Ізабэ была апублікаваная Эдманам Ценьі (Edmond Taigny) у 1859 годзе.
Лужаснянка
Лужасня́нка, Лужасянка — рака ў Гарадоцкім і Віцебскім раёнах Беларусі, правы прыток ракі Заходняя Дзвіна.
Назва
Назва балцкага паходжання, адпачатная форма гідроніма — Лужасна, што захавалася ў назве вёскі Лужасна.
Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне.
Адпачатная балцкая форма *Lūžā пастулюецца і для сожскага прытока ракі Лыза.
У назве Лужасна корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-, які таксама ў азёрнай назве Мядзесна недалёка ад Лужасны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Опісна, Нерасна, Турасна, Дабасна. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера».
Значэнне назвы Лужасна можна перадаць як «Звілістая (рака)» (рака, рэчышча якой «ламанае»).
Агульныя звесткі
Выцякае з возера Вымна на поўнач ад вёскі Хабаты Гарадоцкага раёна, цячэ ў межах Гарадоцкага ўзвышша, вусце каля чыгуначнай станцыі і вёскі Лужасна за 2 км ад паўночна-заходняй ускраіны Віцебска.
Даліна скрынкападобная, на вялікім працягу вузкая, шырынёй 200—400 м. Абалона двухбаковая і перарывістая, часам адсутнічае; шырыня 80—100 м. Рэчышча звілістае, шырынёй 12—20 м, у высокай плыні 5 м.
У басейне Лужаснянкі азёры Вымна, Сосна, Плаў, Прэнц, Вослепна, Арлейка, Пярвішчанскае, Цыганова, Рогава, Болецкае і іншыя.
Юркаўка (прыпыначны пункт)
Ю́ркаўка (, Юрковка)  — прыпыначны пункт Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчаны за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Юркаўка; на лініі Магілёў I — Крычаў I, паміж станцыяй Асавец і прыпыначным пунктам Дарлівае.
Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква
Белару́ская Грэ́ка-Каталі́цкая (Унія́цкая) Царква́, або БГКЦ — адна з усходніх каталіцкіх цэркваў, якая прытрымліваецца візантыйскага абраду, знаходзіцца ў поўнай еднасці з Рымскім Апостальскім Пасадам і прызнае ўладу і духоўны аўтарытэт Папы Рымскага. БГКЦ пазіцыянуе сябе як непасрэдную пераемніцу ўніяцкіх епархій на Беларусі, створаных у выніку Берасцейскай уніі 1596 г.
Перадгісторыя
Уніяцкая Царква ў Беларусі з’явілася ў выніку Берасцейскай царкоўнай уніі (1596). У 1839 г. у выніку рэалізацыі плану па ліквідацыі Уніі ў Расійскай імперыі, які прапанаваў ураду Іосіф Сямашка, Уніяцкая Царква была знішчана і далучаная да Рускай Праваслаўнай Царквы.
Таксама спадкаемцай Берасцейскай уніі з’яўляецца Украінская Грэка-Каталіцкая Царква (УГКЦ). На 1596 г. як беларускія, так і ўкраінскія епархіі ўваходзілі ў склад Кіеўскай мітраполіі, мітрапаліт якой рэальна знаходзіўся не ў Кіеве, а ў Вільні ці ў Наваградку. Львоўская і Пярэмысльская епархіі далучыліся да Уніі на сто гадоў пазней (у 1691 і 1700 г.). У 1946 годзе інспіраваны савецкай уладай Львоўскі «сабор», на якім не было ніводнага іерарха УГКЦ, якія на гэты час знаходзіліся ў турмах і лагерах, скасаваў Украінскую Грэка-Каталіцкую Царкву і пастанавіў увайсці ў склад Рускай Праваслаўнай Царквы Маскоўскага Патрыярхату. Аднак у Заходняй Украіне богаслужэбная дзейнасць многіх уніяцкіх святароў увесь час працягвалася ў падполлі. Сярод беларусаў прыхільнікі Уніі засталіся ў эміграцыі. 3 канца 1980-х гадоў пачалося масавае легальнае адраджэнне Уніяцкай Царквы на Украіне. На Беларусі таксама сталі стварацца суполкі вернікаў-уніятаў (пераважна з інтэлігенцыі).
Царкоўная унія, Уніяцтва, Уніяцкая царква на Беларусі.
Адраджэнне
Пасля выдання ўказу пра верацярпімасць у Расійскай імперыі ў 1905 г. больш за сто дваццаць тысяч вернікаў, некалі запісаных з уніятаў у праваслаўныя, а таксама іх нашчадкі перайшлі ў каталіцтва лацінскага абраду (адраджаць уніяцтва было па-ранейшаму забаронена).
Тым не менш, ужо на пачатку XX ст. былі першыя спробы адраджэння Уніі ў Беларусі, яшчэ да Першай сусветнай вайны. На гэтай ніве працавалі Іван Іванавіч Луцкевіч, які кантактаваў з Галіцкім мітрапалітам Андрэем Шаптыцкім, Алаіза Пашкевіч-Кяйрыс (Цётка), якая, жывучы ў Львове, падрыхтывала да выдання беларускі ўніяцкі малітоўнік для дзяцей і інш. Мітрапаліт Андрэй Шаптыцкі накіраваў у 1908 г. адмысловае пасланне да вернікаў на тэрыторыі былых уніяцкіх епархій у Беларусі, якія ён па-ранейшаму лічыў нескасаванымі ў выніку Полацкага сабору 1839 г. Ён нават здзейсніў таемнае падарожжа па гарадах Беларусі пад выглядам свецкай асобы. Разам з І. Луцкевічам ён падрыхтаваў праект набыцця зямлі на Барысаўшчыне з мэтай перасялення туды беззямельных грэка-католікаў з Галіцыі, каб яны дапамаглі адрадзіць там Унію беларусам. Царскія ўлады перашкодзілі гэтаму праекту, аднак не выключана, што ён быў рэалізаваны на Палессі ў в. Гарадная, дзе сапраўды поруч з мясцовым насельніцтвам дагэтуль жывуць «галіцыяне» — нашчадкі грэка-каталіцкіх перасяленцаў з Галіцыі. Мітрапаліт А.Шаптыцкі прызначыў расійскага святара а. Аляксея Зерчанінава, якія прыняў грэка-каталіцтва, апекавацца ўсімі вернікамі-уніятамі на тэрыторыі Расійскай імперыі, у тым ліку і беларусамі.
Ва Усходняй Беларусі, дзе была ўстаноўлена савецкая ўлада, у першай палове 1920-х г. спробы адрадзіць Унію рабілі рымска-каталіцкі дэкан з Магілёва а. Язэп Белагаловы і расійскі грэка-каталіцкі экзарх а. Леанід Фёдараў. Апошняму мітрапаліт А.Шаптыцкі даручыў часовае кіраваўніцтва справамі беларускіх грэка-католікаў.
Сапраўднае адраджэнне уніі пачалося ў 1920-х г. у Заходняй Беларусі, якая трапіла ў склад Польшчы. Цэнтрам адраджэння Уніі стаў Альбярцін (каля Слоніма), дзе была створаная Усходняя Місія айцоў езуітаў. У Заходняй Беларусі было створана каля двух дзясяткаў парафій славяна-візантыйскага абраду, якія не мелі свайго іерарха, але падпарадкоўваліся мясцовым лацінскім біскупам (Віленскаму і Пінскаму). У гісторыі гэтае адраджэнне ўніяцтва атрымала назву «неаунія». Найбольш вядомымі беларускімі святарамі таго часу з’яўляюцца а. Баляслаў Пачопка, а. Вячаслаў Аношка, езуіт а. Антон Неманцэвіч, а. Іван Гермацюк, а. Васіль Гапановіч, а. Данат Навіцкі, а. Леў Гарошка і інш. Апекавацца парафіямі славяна-візантыйскага абраду на тэрыторыі Валыні, Падляшша і Палесся было даручана Апостальскаму Візітатару біскупу Мікалаю Чарнецкаму, ЧНА.
17 верасня 1939 г. Кіева-Галіцкі мітрапаліт Грэка-Каталіцкай Царквы Андрэй Шаптыцкі на падставе паўнамоцтваў, наданых яму Папам Піем Х у 1908 г., заснаваў Беларускі Экзархат ГКЦ і прызначыў часовым кіраўніком Экзархату біскупа М.Чарнецкага. Праз год, у кастрычніку 1940, першым беларускім Экзархам быў прызначаны айцец Антон Неманцэвіч. Сядзіба Экзархату размяшчалася ў Альбярціне пад Слонімам, дзе знаходзілася Усходняя місія езуітаў. Прызначэнне а. А.Неманцэвіча пацвердзіў прэфект Кангрэгацыі Усходніх Цэркваў кард. Э. Тысеран у сваім лісце ад 22 снежня 1941 г. У дапамогу Экзарху была створана Рада Беларускага Экзархату ГКЦ з трох членаў: намеснікам Экзарха стаў айцец Леў Гарошка, сябрамі Рады — айцец Іван Гермацюк і айцец Вячаслаў (Вацлаў) Аношка.
Пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР Грэка-Каталіцкая Царква зведала моцны ціск уладаў. На пачатак 1941 г. засталося толькі 3 парафіі і яшчэ некалькі невялікіх асяродкаў вернікаў. Падчас нямецка-фашысцкай акупацыі айцец Экзарх Антон Неманцэвіч быў арыштаваны. Знясілены, ён памёр ад тыфу ў 1943 г. як пакутнік у турме СД у Мінску.
Першымі манахамі ў адроджанай БГКЦ сталі студыты, якія ў ліпені 1994 г. адкрылі манастыр св. Барыса і Глеба ў Полацку. Першым яго настаяцелем стаў а. Венядыкт Алексійчук. У верасні 2012 г. пастырскае служэнне на парафіі Маці Божай Нястомнай Дапамогі ў Мінску распачынае рэдэмптарыст а. Антоній Нікалаеў, а 25 снежня 2012 г. тут урачыста адкрываецца супольнасць рэдэмптарыстаў, якую складаюць двое беларусаў, што прайшлі святарскую фармацыю ў Украіне: айцы Антоній Нікалаеў і Зміцер Чарнель.
Колькасць парафій і вернікаў
На пачатак 2003 года ў Беларусі дзейнічала 13 зарэгістраваных грэка-каталіцкіх парафій: па 2 у Мінску і Віцебску, па адной у Брэсце, Баранавічах, Гомелі, Гродне, Магілёве, Маладзечне, Лідзе, Івацэвічах, Полацку. На 2003 г. у БГКЦ было 7 святароў, 1 дыякан, 3 манахі, 1 манахіня. Апеку над грэка-католікамі Беларусі ажыццяўляе Апостальскі Візітатар архімандрыт Сяргей Гаек.
На 2008 год Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква мела два протапрэзьбітэраты (дэканаты):
На чэрвень 2009 г. Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква мела 20 парафій (зарэгістраваных з іх — 15) (у тым ліку 4 — у Мінску, 2 — у Віцебску), яшчэ адны чакалі рэгістрацыі. БГКЦ мела 16 святароў і 2 дыяканы і была прадстаўленая ў Мінску, ва ўсіх абласных цэнтрах Беларусі і ў многіх вялікіх гарадах: Баранавічы, Жодзіна, Івацэвічы, Ліда, Маладзечна, Мар’іна Горка, Пінск, Полацк, Орша і Слонім. Місійныя пункты і парафіі ў стадыі рэгістрацыі ёсць таксама ў Барысаве, Заслаўі, Ваўкавыску, Навагрудку, Свіслачы, Бярозе, Камянцы і інш. Апроч гэтага ёсць парафіі за межамі краіны — у Лондане, Бельгіі (Антверпен), Празе, Калінінградзе. Па-за межамі Беларусі стала жывуць і служаць 5 беларускіх грэка-каталіцкіх святароў. Час ад часу грэка-каталіцкія службы для беларускіх вернікаў адбываюцца таксама ў Вільні, Каўнасе, Варшаве, Любліне, Рыме, Львове, Івана-Франкоўску, Мінеапалісе, Чыкага, Кліўлендзе і інш.
Парафіі малаколькасныя, бо няма нармальных месцаў для малітвы — па 20-50 чалавек, якія прадстаўляюць у асноўным інтэлігенцыю і моладзь. Найбольшыя па колькасці вернікаў парафіі ў Мінску, Брэсце, Баранавічах, Івацэвічах, Віцебску, Полацку і Гродне.
Афіцыйна БГКЦ мае толькі 2 культавыя пабудовы — царкву ў Полацку і капліцу ў Магілёве. У іншых гарадах пабудаваныя душпастырскія цэнтры з капліцамі. З 1999 г. дзейнічае грэка-каталіцкі душпастырскі цэнтр парафіі святых братоў-апосталаў Пятра і Андрэя ў Брэсце (вул. Дворнікава, 63), дзе выдаецца грэка-каталіцкая газета «Царква», ёсць бібліятэка, якой карыстаюцца студэнты і навукоўцы, і вялікая капліца з лавамі на 80 месцаў. У канцы чэрвеня 2008 г. па вул. Арджанікідзэ, 6 у Мінску (раён ст. м. Аўтазаводская) пачаў дзейнічаць Грэка-каталіцкі цэнтр Святога Язэпа з капліцай, бібліятэкай. У БГКЦ акрамя манахаў студыйскага ўставу, ёсць таксама некалькі святароў, што належаць Кангрэгацыі Найсвяцейшага Адкупіцеля.
Даныя па колькасці вернікаў недакладныя, ацэнкі вагаюцца ад 3 тыс. да 10 тыс. чалавек. Колькасць актыўна практыкуючых католікаў візантыйскага абраду, якія штонядзелю бываюць на Літургіі ў храмах і капліцах свайго абраду, рэальна складае ў Беларусі каля 500 вернікаў. Значная частка вернікаў усходняга абраду (хрышчаных у праваслаўі), якія прынялі каталіцтва, праз недахоп грэка-каталіцкіх душпастыраў і святыняў практыкуе ў лацінскім абрадзе (па некаторых ацэнках — да 30 тыс.).
Іерархія і падрыхтоўка кадраў
На чале дэканату БГКЦ у 1994—1998 стаяў а. протапрасвітар Ян Матусевіч. Па стане на 2009 створаны два дэканаты (протапрасвітараты) БГКЦ: Усходні протапрасвітарат імя Св. Язафата (дэкан — а. Зміцер Грышан з Віцебску) і Цэнтральна-Заходні протапрасвітарат імя святапакутніка Мікалая Чарнецкага (дэкан — а. Яўген Усошын з Мінску).
Беручы пад увагу той факт, што заснаваны мітрапалітам А. Шаптыцкім у 1939 г. Беларускі Экзархат для грэка-каталікоў Апостальская Сталіца ў Рыме ніколі не скасоўвала, можна сцвярджаць, што Экзархат юрыдычна існуе, але застаецца без свайго біскупа-ардынарыя, і падпарадкоўваецца, такім чынам, проста Апостальскай Сталіцы.
Рымскім Апостальскім Пасадам у студзені 1994 г. для грэка-католікаў у Беларусі быў прызначаны Апостальскі Візітатар «ad nutum Sanctae sedis» архім. Сяргей Гаек. Апостальскім Візітатарам для беларусаў (каталікоў абодвух абрадаў) замежжа да сваёй смерці ў 2015 г. з’яўляўся мітрафорны протаярэй а. Аляксандр Надсан.
У замежжы стала жывуць і служаць святары а. Ян Майсейчык, а. Сяргей Стасевіч, а. Ігар Лабацэвіч.
Кандыдаты ў святары праходзяць навучанне ў духоўных установах Украіны (Івана-Франкоўск), Італіі (Рым), Польшчы (Драгічын, Варшава).
Хрысціянскі валанцёрскі Рух Св. Мікалая
Хрысціянскі валанцёрскі Рух Св. Мікалая паўстаў увосень 2007 г.у г. Віцебск. З’яўляецца грэка-каталіцкай дабрачынна-душпастырскай ініцыятывай і лучыць людзей добрай волі, незалежна ад канфесійнай прыналежнасці, якія хочуць бескарысна дапамагаць тым, хто знаходзіцца ў патрэбе.
Рух Св. Мікалая — адзін з першых рухаў на Беларусі, які пачаў актыўна развіваць ідэю сістэматычнага хрысціянскага валанцёрства ў дабрачынным сацыяльным служэнні. Асноўная ідэя Руху — шчырасць у служэнні, заснаваная на навуцы Ісуса Хрыста, без матэрыяльнай зацікаўленасці.