cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Храмасома
Сястрынскія храматыды злучаны адна з другой у вобласці цэнтрамеры (першаснай перацяжкі). Цэнтрамера дзеліць храмасому на два плячы. Храмасомы з роўнымі або амаль роўнымі плячамі называюцца раўнаплечымі, з плячамі неаднолькавай даўжыні — нераўнаплечымі. Храмасомы з адным доўгім, а другім вельмі кароткім, ледзь прыкметным плячом называюцца палачкападобнымі.
Набор храмасом, які ўтрымліваецца ў палавых клетках (гаметах), называюць гаплоідным. Напрыклад, сперматазоіды і яйцаклеткі чалавека змяшчаюць па 23 храмасомы. У гаплоідным наборы кожная храмасома ўнікальная: немагчыма знайсці дзве храмасомы, аднолькавыя па будове (форме, памерах, размяшчэнні перацяжак) і ўтрыманні спадчыннай інфармацыі.
Саматычныя клеткі складаюць цела жывых арганізмаў, утвараючы тканкі і органы, і выконваюць разнастайныя функцыі. У адрозненне ад гамет саматычныя клеткі не прымаюць непасрэднага ўдзелу ў палавым размнажэнні і, як правіла, утрымліваюць дыплоідны (двайны) набор храмасом. У дыплоідным наборы ўсе храмасомы парныя. У прыватнасці, саматычныя клеткі чалавека ўтрымліваюць 46 храмасом. Парныя храмасомы аднолькавыя па будове і падобныя па ўтрыманні спадчыннай інфармацыі, але маюць рознае паходжанне (адна з іх — мацярынская, другая — бацькаўская). Такія храмасомы называюць гамалагічнымі.
Клеткі з наборам храмасом, павялічаным у тры і больш разоў (кратна гаплоіднаму набору), называюць паліплоіднымі.
Арганізмы, якія належаць да аднаго віду, маюць аднолькавы набор храмасом у саматычных клетках (пры гэтым улічваецца колькасць храмасом, іх памеры, форма, асаблівасці будовы). I наадварот, у клетках розных біялагічных відаў храмасомныя наборы розныя. Нават калі супадае колькасць храмасом (напрыклад, у бульбы і шымпанзэ ў дыплоідным наборы 48 храмасом), іх памеры, форма і будова будуць рознымі.
Сукупнасць прымет храмасомнага набору, характэрных для клетак пэўнага віду жывых арганізмаў, называецца карыятыпам. Карыятып — гэта свайго роду «храмасомны пашпарт», па якім клеткі аднаго віду арганізмаў надзейна адрозніваюцца ад клетак другіх біялагічных відаў.
Паміж колькасцю храмасом і складанасцю арганізацыі жывых арганізмаў няма прамой сувязі. Напрыклад, клеткі розных відаў радыялярый змяшчаюць 1000—1600 храмасом, клеткі курыцы — 78, а шымпанзэ — усяго 48. Дыплоідны набор елкі (голанасенная расліна) складае 24 храмасомы, а бярозы (пакрытанасенная расліна) — 18.
Ірына Міхайлаўна Арэстава
Ірына Міхайлаўна Арэстава (нар., г. Запарожжа, Украіна) — беларускі ўрач-акушэр-гінеколаг. Доктар медыцынскіх навук (2004), прафесар (2010).
Біяграфія
Скончыла Віцебскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1979). Працавала ў Радзільным доме № 1 г. Віцебска (1980—1986, урач-акушэр-гінеколаг); Віцебскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1986, лячэбны факультэт, кафедра акушэрства і гінекалогіі, асістэнт, з 1999 — дацэнт, з 2004 — прафесар).
Навуковыя інтарэсы: неадкладныя станы ў акушэрстве і гінекалогіі; невыношванне цяжарнасці; генітальныя інфекцыі пры цяжарнасці; запаленчыя захворванні жаночых палавых органаў спецыфічнай і неспецыфічнай этыялогіі; рэцыдывіруючая герпетычная інфекцыя ў рэпрадуктыўнай і перынатальнай паталогіі (лячэнне, прафілактыка, тактыка вядзення цяжарнасці); дыягностыка, лячэнне, прафілактыка перынатальных і дзіцячых інфекцый і іх ускладненняў.
Узнагароды
Знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2004).
Калішскае ваяводства (1816—1837)
Калішскае ваяводства (Województwo kaliskie) — адно з ваяводстваў, якія існавалі ў Царстве Польскім у складзе Расійскай імперыі ў 1816—1837 гадах. Сядзібай улад быў горад Каліш.
Раскіданае гняздо
Назву Раскіданае гняздо маюць:
Пастарыні 1
Пастары́ні 1 (, Постарини 1) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вішнеўскага сельсавета.
IC 351
IC 351 — галактыка тыпу PN (Планетарная туманнасць) у сузор’і Персей.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Замошша (Слуцкі раён)
Замо́шша (, Замошье) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Рачкавіцкага сельсавета.
Тупалеў Ту-80
Тупалеў Ту-80 — мадэрнізаваны бамбардзіроўшчык Ту-4 з паляпшэннямі, такімі як павелічэннем плошчы крылаў, сістэм самалёта, абсталявання і ўзбраення. Праведзеная праца дазволіла павялічыць дальнасць палёту ў параўнанні з Ту-4 на 20-25%. Упершыню самалёт падняўся ў паветра 1 снежня 1949 года. Але гэтая мадэль усё яшчэ не адказвала неабходным патрабаванням і, такім чынам, не была запушчаная ў вытворчасць.
Беразіна (станцыя)
Беразіна́ (, Березина)  — станцыя Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчана ў горадзе Бабруйск.
1913 год у гісторыі літаратуры
1913 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Нагароле-Вічэнціна
Нагароле-Вічэнціна (Nogarole Vicentino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Венета, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вічэнца.
Насельніцтва складае 1089 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 121 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 36070. Тэлефонны код — 0444.
Аўгустоўскае ваяводства
Аўгустоўскае ваяводства (Województwo augustowskie) — адно з ваяводстваў, якія існавалі ў Царстве Польскім у складзе Расійскай імперыі ў 1816—1837 гадах. Сядзібай улад быў горад Сувалкі.
Падзел
Ваяводства падзялялася на 5 абласцей (Аўгустроўская, Кальварыйская, Ламжынская, Сэйненская і Марыямпальская) і 7 паветаў:
Татаршчына (Стаўбцоўскі раён)
Тата́ршчына (, Татарщина) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Рубяжэвіцкага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Засульскага сельсавета.
Беларуская секцыя пры Смаленскім губернскім аддзеле народнай асветы
Беларуская секцыя пры Смаленскім губернскім аддзеле народнай асветы. Працавала ў 1922—1923 і 1925—1927. Створана паводле рашэння Цэнтральнага савета па асвеце народаў нярускай мовы (Саўнацмен) пры Наркамаце асветы РСФСР. Непасрэдна падпарадкоўвалася Беларускаму цэнтральнаму бюро пры Народным камісарыяце асветы РСФСР і Саўнацмену пры Смаленскім губернскім аддзеле народнай асветы.
1922—1923
Задачы секцыі: арганізацыя на тэрыторыі Смаленскай губерні нацыянальных школ, клубаў, іншых культурна-асветных устаноў для беларускага насельніцтва. Напачатку пад кіраўніцтвам загадчыка секцыі М. Агейчыка выяўляла і даследавала раёны кампактнага пражывання беларусаў на тэрыторыі губерні, вывучала мэтазгоднасць выкладання беларускай мовы ў школах і ўстановах, рэгістравала настаўнікаў, якія ведалі беларускую мову, праводзіла падбор кандыдатаў на Цэнтральныя беларускія настаўніцкія курсы пры Наркамаце РСФСР у Мінску. Ігнараванне органамі Смаленскага губернскага аддзела народнай асветы і губернскім партыйна-савецкім кіраўніцтвам працэсаў нацыянальнага самавызначэння беларусаў на Смаленшчыне прывяло да ліквідацыі беларускай секцыі паводле пастановы губернскага аддзела народнай асветы ў чэрвені 1923.
1925—1927
Адноўлена пасля настойлівых захадаў Наркамата асветы РСФСР у 1925. У красавіку 1925 пры секцыі створаны Савет па асвеце беларусаў з мэтай практычнай рэалізацыі распрацаванага плана-сеткі беларускіх школ на Смаленшчыне. У 1925/26 навучальным годзе адкрыты першыя 2 беларускія школы і 2 пункты па ліквідацыі непісьменнасці. Летам 1926 пры секцыі арганізавана беларуская метадычная камісія на 1926/27 навуч. г. на чале з загадчыкам секцыі У. Ганчаровым. Былі распрацаваны вучэбныя праграмы для школ па беларускай мове, геаграфіі, гісторыі, праведзены губернскія летнія курсы беларускіх настаўнікаў. 3 верасня 1926 з мэтай падрыхтоўкі спецыялістаў для беларускіх школ і культурна-асветных устаноў Смаленшчыны намаганнямі супрацоўнікаў секцыі быў уведзены курс беларусазнаўства на педагагічным факультэце Смаленскага універсітэта, адкрыты беларускія аддзяленні губернскай савецкай партшколы і губернскага рабфака. Пад кіраўніцтвам секцыі з 1926/27 навуч. г. ў Руднянскім, Рослаўскім, Манастыршчынскім і Шумяцкім паветах працавала 21 беларуская школа з 652 вучнямі і гурток па вывучэнні беларускай мовы ў Заходнім упраўленні сувязі. У 1927/28 навуч. г. колькасць падкантрольных секцый школ вырасла да 37. 3 прычыны нястачы матэрыяльных сродкаў пастановай губернскага аддзела народнай асветы восенню 1927 усе нацыянальныя секцыі, у т. л. беларуская, ліквідаваны. Функцыі нацыянальных секцый і кіраўніцтва нацыянальнымі школамі перададзены інспектару па справах нацыянальных меншасцей губернскага аддзела народнай асветы. Супрацоўнічала з Беларускім студэнцкім зямляцтвам у Смаленску.
NGC 606
NGC 606 (іншыя абазначэнні — UGC 1126, MCG 3-5-10, ZWG 460.11, IRAS01321+2109, PGC 5874) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Лаканос
Лаканос (Phytolacca) — род кветкавых раслін сямейства лаканосавых.
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя травяністыя расліны, зрэдку кусты і дрэвы. Лісце чаргаванае, суцэльнакрайняе. Кветкі дробныя, пераважна двухполыя, у гронкападобных суквеццях. Плод сакаўны, ягадападобны.
Арэал
Налічваецца каля 35 відаў. Пашыраны ў тропіках і субтропіках Амерыкі, Афрыкі, Паўднёвай і Усходняй Азіі. Найбольш вядомыя і
Выкарыстанне
Лекавыя, харчовыя і дэкаратыўныя расліны.
з XVIII ст. культываваўся ў вінаробчых раёнах Еўропы, цёмна-чырвоны сок ужываўся для падфарбоўкі віна (адсюль назва роду).
Віктар Міхайлавіч Лебедзеў
Віктар Міхайлавіч Лебедзеў (1924—1943) — малодшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Віктар Лебедзеў нарадзіўся 14 снежня 1924 года ў вёсцы Наваелаўка (цяпер — Тальменскі раён Алтайскага края). Скончыў сем класаў школы. У жніўні 1943 года Лебедзеў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. Да верасня 1943 года гвардыі малодшы сяржант Віктар Лебедзеў камандаваў аддзяленнем 218-га гвардзейскага стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.
У ноч з 26 на 27 верасня 1943 года Лебедзеў адным з першых пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Неданчычы Рыпкынскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе. Узначаліўшы адну з разведгрупы, Лебедзеў непрыкметна падабраўся да варожых пазіцыях і закідаў іх гранатамі, прымусіўшы праціўніка адысці. 12 лістапада 1943 года Лебедзеў загінуў у баі на тэрыторыі Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Пахаваны ў вёсцы Ручаёўка Лоеўскага раёна.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» малодшы сяржант Віктар Лебедзеў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна і медалём.
Латвійская чыгунка
Латвійская чыгунка (Latvijas dzelzceļš) — нацыянальная дзяржаўная чыгуначная кампанія Латвіі.
Заснавана ў 1919 годзе і адноўлена ў 1994 годзе на базе латвійскай часткі прыбалтыйскай чыгункі.
Кампанія абслугоўвае ўсю чыгуначную сетку краіны: 2263,3 км пуцей каляіны 1520 мм.
Замак Кейла
За́мак Ке́йла (Keila vasallilinnus) — рэшткі замку ў эстонскім горадзе Кейла (павет Хар'ю).
У 1976 годзе мясцовыя краязнаўцы знайшлі ў зарасніку на паўднёва-ўсходняй ускраіне парку прамавугольны будынак са сценамі больш чым метровай даўжыні. На заходнім рагу будынка захаваліся сляды круглай вежы. Праведзеныя ў 1970-х і 1990-х раскопкі пацвердзілі, што даўней на гэтым месцы знаходзілася комплекс абарончых збудаванняў.
Гісторыя
Меркавана гэта была ўмацаваная сядзіба феадала па прозвішчы Кегель, пабудаваная прыкладна ў сярэдзіне XIV стагоддзя. Першыя згадкі пра яе адносяцца да 1433 года, калі новы ўласнік Арнт Калле прадаў сядзібу Лівонскаму ордэну. Верагодна ў 1470 годзе, падчас рэстаўрацыі Кейльскай царквы, сядзіба была перабудавана ў васальны замак: да асноўнага аб’ёму памерам 15х25 м была дабудавана вежа і нарошчаныя муры. Усе ўмацаванні былі абкружаны драўляным частаколам. У сярэдзіне таксама быў выкапаны калодзеж 4-метровай глыбіні.
Падчас Лівонскай вайны рускія войскі спалілі замак (1560). Цягам наступных 60 гадоў замак змяніў 11 уласнікаў.
XVII стагоддзе стала эпохай росквіту маёнтка, тут у прамысловых маштабах здабывалі ласося. Паводле шведскіх і нямецкіх дакументаў 1686 і 1694 гадоў замак быў двухпавярховы.
Падчас Паўночнай вайны 1710 года замак ізноў быў моцна пашкоджаны. У 1750 канчаткова закінуты. Рэшткі падвальных памяшканняў часткова выкарыстоўваліся яшчэ ў XIX стагоддзі. Паступова руіны зараслі, ператварыўшыся ў пагорак.
Цяпер плошча замка расчышчана, рэшткі муроў закансерваваны.
Талмачова
Талмачова — тапонім.
Пастарыні 2
Пастары́ні 2 (, Постарини 2) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вішнеўскага сельсавета.
Кракаўскі політэхнічны ўніверсітэт імя Тадэвуша Касцюшкі
Кракаўскі політэхнічны ўніверсітэт імя Тадэвуша Касцюшкі (Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki) — польская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова політэхнічнага профілю са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў Кракаве.
Гісторыя
Стварэнне вучэльні звязана з сацыяльна-палітычнымі наступствамі Другой сусветнай вайны. Разбуранай краіне патрэбныя былі інжынеры, здольныя хутка яе аднавіць. Акрамя таго, у выніку тэрытарыяльных зменаў Львоўскі політэхнічны ўніверсітэт апынуўся ў межах СССР. У сувязі з гэтай сітуацыяй прафесар Ісідор Стэла-Савіцкі, які да вайны ўзначальваў кафедру будаўніцтва і інжынерыі ў Горнай акадэміі, прапанаваў стварыць вышэйшую тэхнічную навучальную ўстанову ў Кракаве. Канцэпцыя была добра сустрэтая кіраўніцтвам акадэміі, а таксама падтрымана міністрам адукацыі ПНР. У 1945 годзе міністр адукацыі дазволіў арганізацыю пры Горнай акадэміі шэрага політэхнічных факультэтаў: архітэктуры, а таксама лясной, будаўнічай, воднай і вымяральнай інжынерыі. Яны мелі адміністрацыйную і бюджэтную адасобленасць, а таксама ўласны Сенат.
19 лістапада 1946 года ўлады ПНР выдалі указ аб стварэнні ў акадэміі факультэтаў архітэктуры, інжынерыі і камунікацый, названых політэхнічнымі факультэтамі. Акт меў зваротную сілу, якая дзейнічала з 1 красавіка 1945 года, і гэты дзень лічыўся датай заснавання вучэльні. У 1947 годзе сядзібу факультэтаў перанеслі ў адаптаваныя для навучальных мэтаў будынкі на вул. Варшаўскай - да былых аўстрыйскіх казармаў імя эрцгерцага Рудольфа, якія ў міжваенны перыяд насілі імя караля Яна III Сабескага. Поўная незалежнасць універсітэтам была атрымана 7 ліпеня 1954 года, калі была прынята пастанова Савета Міністраў ПНР аб стварэнні Кракаўскага політэхнічнага ўніверсітэта. 30 верасня 1976 года яму было прысвоена імя Тадэвуша Касцюшкі.
Амаль з самага пачатку свайго існавання Кракаўскі політэхнічны ўніверсітэт рэалізоўваў шырокую праграму даследчай дзейнасці і супрацоўніцтва з прамысловасцю. У выніку да пачатку 1970-х гадоў тры з чатырох яго факультэтаў атрымалі поўныя акадэмічныя паўнамоцтвы для прысваення доктарскіх ступеняў і хабілітацыі. У 1966 годзе быў створаны пяты па ліку хімічны факультэт. Праз 9 гадоў быў створаны факультэт транспарту. У 1999 годзе быў створаны сёмы факультэт -сёння гэта факультэт інфарматыкі і тэлекамунікацый.
Іосіп Броз Ціта
Іосіп Броз (Јосип Броз, Josip Broz), партыйны псеўданім Ціта (Тито, Tito), пасля псеўданім і прозвішча злучыліся (, Кумравец, Харватыя і Славонія, Аўстра-Венгрыя —, , СР Славенія, Югаславія) — лідар Югаславіі з канца Другой Сусветнай вайны да сваёй смерці (1945—1980), маршал (1943).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сяле Кумравец у аўстра-венгерскай Харватыі і Славоніі, у сям’і харвата і славенкі. Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне, трапіў у рускі плен. Удзельнік Грамадзянскай вайны ў Расіі (уступіў у Чырвоную гвардыю). У 1920 годзе вярнуўся на радзіму, член КПЮ. У 1935—1936 гг. — у Маскве ў Камінтэрне. З 1937 г. узначальваў КПЮ.
У 1941 годзе арганізаваў супраціўленне югаславаў нямецка-фашысцкай агрэсіі. Пад канец вайны югаслаўскі ўрад у выгнанні прызнаў Ціта вярхоўным камандуючым Народна-вызваленчай арміі Югаславіі (НВАЮ). Разам з савецкімі войскамі НВАЮ вызваляла Югаславію.
Пасля вызвалення краіны — прэм’ер-міністр і міністр замежных спраў. Выступіў супраць планаў савецкага кіраўніцтва стварэння Балканскай федэрацыі, што выклікала разрыў адносін паміж Югаславіяй і СССР.
З 1953 годзе — прэзідэнт краіны. Адносіны паміж СФРЮ і СССР нармалізаваліся пры М. Хрушчове. Ціта падтрымаў аднаўленне парадку ў Венгрыі ў 1956 г., але выступіў супраць аналагічнай акцыі Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакіі ў 1968.
Адзін з ініцыятараў стварэння Руха недалучэння, у якім Югаславія заняла віднае месца.
Таехіра Акіяма
Таехіра Акіяма (нар., , Японія) — першы касманаўт Японіі, першы журналіст у космасе.
Біяграфія
2 снежня — 10 снежня 1990 года здзейсніў палёт на касмічным караблі «Саюз ТМ-11» і арбітальнай станцыі «Мір» (асноўны экіпаж — В. М. Афанасьеў, М. Х. Манараў; пасадка на КК «Саюз ТМ-10»). У космасе правёў 8,4 сутак.
Пасля палёту працаваў намеснікам дырэктара дэпартамента навін Ці-Бі-Эс.
У красавіку 1991 года з групай японскіх журналістаў здымаў фільм пра стан Аральскага мора ў Казахстане.
Янка Золак
Янка Золак, сапраўднае Антон Міхайлавіч Даніловіч (, в. Лучнікі, Слуцкі павет, цяпер у Слуцкім раёне, Мінская вобласць —, , штат Нью-Джэрсі) — беларускі паэт, журналіст, выдавец, грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Брат (па маці) Алеся Змагара. Скончыў Мінскі педагагічны тэхнікум (1935). Належаў да творчай арганізацыі «Маладняк», пад час нямецкай акупацыі жыў на Случчыне, працаваў у «Газеце Случчыны». З лета 1944 г. — у эміграцыі. У Заходняй Германіі заснаваў саматужнае выдавецтва «Ніва». У 1950 г. пераехаў у ЗША, пасяліўся ў Нью-Джэрсі. быў прыхільнікам Беларускай Цэнтральнай Рады. Заснаваў Беларускае культурна-мастацкае і навуковае таварыства. Адзін з заснавальнікаў і ў 1960—1983 гадах галоўны рэдактар часопіса «Беларуская думка». Выдавец беларускай літаратуры і насценных беларускіх календароў, уладальнік выдавецтва «Адгук» у Саўт-Рыверы. Удзельнік кангрэсаў беларусаў Амерыкі, адзін з кіраўнікоў БККА.
Творчасць
Пачынаў сваю паэтычную дзейнасць на радзіме. У Амерыцы ім напісана вялікая колькасць вершаў, якія можна аб’яднаць у некалькі цыклаў: духоўнае жыццё паэта і атмасфера, якая яго акаляла; роздум над пражытым і перажытым; гісторыя, родная мова, Бацькаўшчына; асэнсаванне пабачанага на Беларусі пасля прыезду на Радзіму праз паўвека. Некалькі разоў напачатку 1990-х прыязджаў на Беларусь, тут у 1996 выйшаў яго паэтычны зборнік «Вятрыска з радзімай краіны».
Акрамя вершаў пісаў апавяданні, аповесці «Бывай, незваротная» і «Т. Д. Ч.», для дзяцей напісаў казку «Бабок». Найбольш значнымі ў мастацкіх адносінах былі аповесці «Віталія», «Ціхі стаў». У 1979—1981 гг. выйшлі два тамы яго «Твораў».
Аўтар успамінаў «Мая сустрэча з Якубам Коласам у 30-я гады», крытычных артыкулаў пра творчасць Масея Сяднёва, Міхася Кавыля, Уладзіміра Клішэвіча, даследавання «На 500-годдзе з дня нараджэння Міколы Гусоўскага» і інш.
Тупалеў Ту-91
Тупалеў Ту-91 (па класіфікацыі НАТА — Boot) — савецкі марскі бамбардзіроўшчык-штурмавік. Быў пабудаваны толькі ў выглядзе прататыпа, праект быў зачынены пасля смерці Сталіна.
Сталін вырашыў узмацніць свае пазіцыі на водных прасторах, каб процістаяць марской перавазе ЗША. Гэта патрабавала пабудовы новых ваенных караблёў і авіяносцаў. Таксама неабходныя былі бамбардзіроўшчыкі для эфектыўнага нападу і знішчэнні марскіх сіл ЗША. Ту-91 быў самалётам палубнага базавання. Ён быў амаль лётаючым танкам — цяжка ўзброены і абаронены. Тым не менш пасля смерці Сталіна, Мікіта Хрушчоў адмовіўся ад такіх планаў, завастраючы сваю ўвагу на балістычных ракетах і стратэгічных ядзерных сілах.
IC 352
IC 352 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вуліца Чэрскага (Верхнядзвінск)
Вуліца Чэрскага (, улица Черского) — вуліца ў паўднёвай частцы горада Верхнядзвінска ў мясцовасці Мікрараён.
Апісанне
Названа ў гонар Яна Чэрскага — навукоўца, географа, геолага, даследчыка Сібіры, удзельніка паўстання 1863—1864 гадоў, які нарадзіўся ў фальварку Свольна недалёка ад Верхнядзвінска (тады — Дрысы). Папярэдняя назва — Жыгулёўская (па назве адной з вёсак у ваколіцах горада).
Пачынаецца ад вул. Савецкай каля будынка раённай дзяржаўнай інспекцыі па насенняводстве, каранціне і ахове раслін і пралягае з поўначы на поўдзень да скрыжавання з 1-м Полацкім завулкам. Працягласць вуліцы складае 450 метраў.
Помнікі
У 2005 годзе ў пачатку вуліцы да 160-годдзя з дня нараджэння Яна Чэрскага на будынку раённай дзяржаўнай інспекцыі па насенняводстве, каранціне і ахове раслін размясцілі мемарыяльную дошку ў гонар земляка, чыім іменем названая вуліца.
Шыркі (Пастаўскі раён)
Шы́ркі (, Ширки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Юнькаўскага сельсавета.
Гісторыя
Да 10 кастрычніка 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Шыркаўскага сельсавета.
Аўтарскае «мы»
Аўтарскае мы практычна абавязкова ўжываецца ў студэнцкіх кваліфікацыйных работах, навуковых манаграфіях і аўтарэфератах на тэрыторыі былога СССР. Але такая тэндэнцыя характэрна не толькі для беларускай і рускай мовы, але і для іншых моў свету. Напрыклад, у англійскай мове гэта з’ява вядома як editorial «we» (літ. «рэдактарскае „мы“», бо такое «мы» больш характэрна для газетнай журналістыкі, чым для навуковых публікацый на англійскай мове).
Прычыны фарміравання такой стылістычнай традыцыі называюцца розныя. Найбольш распаўсюджаная — сціпласць аўтара : не звярнуць залішнюю ўвагу на сваю асобу, свае «я». Таксама існуе вызначэнне што аўтарскае «мы» мае мэты: «1) аб’яднанне адрасанта і адрасата; 2) накіраванне думкі адрасата на прадмет гаворкі, тэму даследавання».
Не трэба блытаць з манаршым «мы», якім карыстаўся, напрыклад, апошні імператар Расіі Мікалай II.
Паветраны вінт
Паветраны вінт, прапелер — лопасцевы рухач, які пры вярчэнні вінтавой паверхняй лопасцей стварае цягу за кошт адкідвання паветра назад.
Выкарыстоўваюцца на лятальных апаратах (самалётах, верталётах, дырыжаблях), аэрасанях, глісерах, апаратах на паветранай падушцы і інш.
Бываюць 2-, 3- і 4-лопасцевыя; рэверсіўныя (могуць зменьваць цягу на процілеглую) і флюгерныя (з магчымасцю ўстаноўкі лопасцей па патоку пры адказе рухавіка для папярэджання самавярчэння і росту аэрадынамічнага супраціўлення). Вінт верталёта стварае пераважна падымальную сілу і называецца нясучым.
Ідэю паветранага вінта прапанаваў у 1475 годзе Леанарда да Вінчы. Віхравую тэорыю яго распрацаваў у 1912—1918 гадах М. Жукоўскі.
Віталь Юр’евіч Уткін
Віталь Юр’евіч Уткін (нар., Гомель) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
Біяграфія
Скончыў Украінскую акадэмію ўнутраных спраў, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
З 1984 года па 1986 год праходзіў тэрміновую службу ва ўнутраных войсках Міністэрства ўнутраных спраў СССР, пасля яе заканчэння прадоўжыў службу ў органах МУС СССР.
З 1993 года па 2010 год працаваў на розных пасадах у Гомельскім абласным выканаўчым камітэце.
У 2010 годзе быў прызначаны кіраўніком спраў Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта.
З 2010 года па 2014 год узначальваў галоўнае ўпраўленне ведамаснага кантролю Гомельскага аблвыканкама.
З 2014 года па 2019 год з’яўляўся кіраўніком адміністрацыі Чыгуначнага раёна г. Гомеля.
Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання. Член камісіі ў пытаннях заканадаўства. У студзені 2021 года заявіў, што перанос Чэмпіяната свету па хаккеі з шайбай з Беларусі — гэта помства за тое, што нашы «дзяды сцяг узнялі над Рэйхстагам». Параўнаў удзельнікаў пратэстаў у Беларусі з «Аль-Каідай», а Святлану Ціханоўскую — з бін Ладэнам і падрымаў т. зв. «антыэкстрэмісцкія» змены ў заканадаўства.
Узнагароды
Узнагароджаны нагрудным знакам унутраных войскаў Міністэрства ўнутраных спраў СССР «За адзнаку ў службе» II ступені, нагрудным знакам унутраных войскаў Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь «За самаадданую службу» II ступені, іншымі ўзнагародамі.
Эштаоль
Эштаоль (יער אשתאול) — лясны масіў у Ізраілі.
Лес размешчаны на поўнач ад горада Бейт-Шэмэша, з'яўляецца адным з найбуйнейшых лясных участкаў у Ізраілі.
Пасаджаны пры непасрэднай падтрымцы Таварыства аховы прыроды і «Керэн Каемет ле-Ісраэль», які працягвае пашыраць яго. Пасадкі дрэў арганізуюцца кожны год.
Месцы для адпачынку
У лесе растуць сасна Алепская, кіпарысы. З'яўляецца папулярным месцам адпачынку.
У лесе Эштаоль ёсць 8-кіламетровая пешаходная сцежка, якая з'яўляецца часткай значна буйнейшай Ізраільскай нацыянальнай сцежкі, а таксама шматлікія жывапісныя віды.
У лесе ёсць зона адпачынку, названая ў гонар Бернарда А'Хігінса, першага лідэра незалежнай Чылі. Яго выява выгравіравана на адным баку гіганцкай манеты, убудаванай у скалу на гэтым месцы.
Ламінарыя
Ламінарыя (марская капуста) — род з класа бурых марскіх водарасцей.
Выдзяляецца 30 відаў. Пашыраны ў халодных акіянах і морах абодвух паўшар'яў. Сустракаецца ад паверхні да глыбіні 200 м. Найбольш вядомыя: ламінарыя Гур'янавай, пальчатарассечаная, паўночная, цукрыстая, японская.
Слаявіна даўжынёй 0,5 — 50 м у выглядзе пласціны суцэльнай або рассечанай, гладкай ці маршчыністай, складкаватай, з пузырамі або без іх. Прымацоўваецца да субстрату дыскападобнай падэшвай ці галінастымі рызоідамі. Размнажэнне бясполае (зааспоры) і палавое (аагамія).
Многія віды ламінарыі ўжываюцца ў ежу. Таксама яе выкарыстоўвалі і як угнаенне, бо ламінарыя ўтрымоўвае вельмі вялікі набор макра-і мікраэлементаў. Ламінарыя багатая ёдам, які змяшчаецца ў арганічнай форме, што ўплывае на яе засваенне арганізмам чалавека. Ужыванне ў ежу ламінарыі рэкамендуецца для прафілактыкі эндэмічнага валля. У касметалогіі выкарыстоўваецца як сродкі для абгортвання.
Вужоўнікавыя
Апісанне
Сучасныя папараці, паходзяць, верагодна, непасрэдна ад раўнаспоравых форм палеазойскіх анеўрафітапсід. Вужоўнікі — самы своеасаблівы клас папарацей, іх сучасныя прадстаўнікі па шэрагу прыкмет значна адрозніваюцца ад тыповых папарацей. Выдзяляюць роды:, ,. Нешматлікасць відаў указвае на старажытнасць гэтай групы.
Арэал і экалогія
Большасць відаў вужоўніка прымеркавана да тропікаў, прадстаўнікі роду насяляюць у трапічных лясах усходняга паўшар’я, а  сустракаецца большай часткай у паўночна-ўмеранай зоне. Нягледзячы на старажытнасць, вужоўнікавыя прымеркаваны не толькі да заценяных лясоў, але растуць на лугах, балотах, у тундравых супольніцтвах.
Раіса Львоўна Чарахоўская
Раіса Львоўна Чарахоўская (, г. Адэса, Украіна — ) — украінская і расійская артыстка балета, дзяячка самадзейнага мастацтва, педагог; заслужаны работнік культуры Беларусі (1982).
Біяграфічныя звесткі
Скончыла Адэскі музычна-тэатральны тэхнікум (1933). 3 1934 салістка балета Адэскага і Новасібірскага тэатраў оперы і балета, Омскай філармоніі, педагог-балетмайстар Маскоўскага тэатра імя Я. Вахтангава. У 1956—91 арганізатар і мастацкі кіраўнік Мінскай дзіцячай народнай балетнай студыі «Мара» пры Палацы культуры Белсаўпрофа. Аўтар і пастаноўшчык харэаграфічных кампазіцый, танцаў, дзіцячых балетаў у студыі «Мара», лібрэта балета «Альпійская балада» Яўгена Глебава. Сярод яе вучняў балерына, народная артыстка Беларусі Інэса Душкевіч.
Пахавана на Усходніх могілках у Мінску.
Марыя Васільеўна Антонава
Марыя Васільеўна Антонава (нар., с. Чорны Верх, Арсеньеўскі раён, Тульская вобласць, Расія) — савецкі ўрач-гігіеніст. Доктар медыцынскіх навук (1973), дацэнт.
Біяграфія
Скончыла Харкаўскі медыцынскі інстытут (1949). Працавала Пятроўскай раённай санітарна-эпідэміялагічнай станцыі (Харкаўская вобласць, Украіна; 1950—1957), Харкаўскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (асістэнт кафедры гігіены харчавання), Цярнопальскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (Украіна; загадчык кафедры гігіены), Пхеньянскім медыцынскім інстытуце (Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка; 1955—1959, загадчык кафедры гігіены), Віцебскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1959—1971, дацэнт кафедры гігіены, у 1959—1969 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: гігіена харчавання.
Быценскі манастыр
Быценскі Успенскі манастыр — манастырскі комплекс ордэна базыльян у Быцені (Івацэвіцкі раён), адзін з багацейшых уніяцкіх манастыроў на тэрыторыі Беларусі. Ад ансамбля захавалася толькі малая Спаса-Праабражэнская царква.
Гісторыя
У 1607 г. маршалак слонімскі Рыгор Трызна разам з жонкай Рэгінай з Сапегаў падараваў базыльянам маёнтак Дзяткавічы і заснаваў манастыр. Першапачаткова манастыр планавалі зрабіць жаночым, бо фундаваўся для дачкі Рыгора Трызны — Еўфрасінні, аднак яна прыняла пострыг у Віленскім базыльянскім манастыры, таму Быценскі манастыр стаў мужчынскім. Адным з першых настаяцеляў у 1613 г. быў ужо досыць знакаміты на той час манах і прапаведнік Іасафат Кунцэвіч. У 1615 г. пры Успенскім манастыры з дазволу і дабраслаўлення Папы Рымскага быў адкрыты навіцыят, з якога ў будучым выйшлі вядомыя дзеячы ўніяцкай царквы.
Сын Рыгора Трызны, падскарбі вялікі літоўскі Мікалай Трызна, у 1626 і 1640 гг. таксама ахвяраваў сродкі на будаўніцтва манастыра і царквы. Паводле фундацыі 1626 года пры манастыры быў заснаваны шпіталь на 10 месцаў.
У надзейна ўмацаваным быценскім кляштары падчас паўстання Б. Хмяльніцкага хаваліся ўніяты з Украіны і іншых месцаў.
Каля 1654 г. была пабудавана невялікая зімняя Спаса-Праабражэнская царква, якая ацяплялася і непасрэдна злучалася з жылымі памяшканнямі манастыра. У часы вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1654—1667 гадоў ва Успенскім манастыры хаваліся прадстаўнікі ордэна з Вільні, Полацка, Віцебска, Мінска, а таксама тут захоўваўся абраз Божай Маці Жыровіцкай.
З 1656 г. у быценскім манастыры знаходзіўся кіраўнік базыльянскага ордэна Бенедыкт Цярлецкі. Тут захоўваліся таксама нятленныя мошчы старца Сімяона Стаўроўскага, настаяцеля манастыра з 1640 г.
Вялікая мураваная саборная царква была ўзведзена пасля 1673 г. пад кіраўніцтвам настаяцеля манастыра Іосіфа Пяткевіча. У 1710 г. храм асвечаны ў гонар уніяцкага архіепіскапа свяшчэннамучаніка Іасафата Кунцэвіча, забітага ў час паўстання ў Віцебску ў 1623 г.
Спадчыннік згаслага ўніяцкага роду Трызнаў падскарбі надворны літоўскі Антоній Тызенгаўз у 1775 г. адабраў быценскі манастыр у базыльян і перадаў католікам. Верагодна, у гэты час саборны храм быў ператытулаваны ў гонар Святой Тройцы. Па загаду А.Тызенгаўза каля 1775 г. таксама ўзводзіцца званіца і брама ў стылі віленскага барока.
З уваходжаннем Быценя ў склад Расійскай імперыі пасля падзелаў Рэчы Паспалітай становішча манастыра яшчэ больш ускладнілася.
На 1839 г., калі адбылася ліквідацыя уніі, у манастыры было 25 манахаў і 8 паслушнікаў. Сюды, у Быценскі манастыр расійскія ўлады інтэрніравалі непакорных уніяцкіх святароў. Сам кляштар быў перададзены праваслаўным. Пры гэтым на польскай мове быў складзены інвентар манастыра, які належаў епархіі Літоўскай, павета Слонімскага, губерніі Гродзенскай ад 6 ліпеня 1839 г. з апісаннем царквы, кляштарных і фальваркавых будынкаў, вёскі і інш. З інвентара вядома, што саборная царква з трох бакоў была агароджана мурам з цэглы без тынку, а чацвёрты бок замыкаў кляштар.
У 1845 г. манастыр зачынілі, манастырскі сабор Св. Іасафата перарабілі пад прыходскую царкву Св. Пятра і Паўла, якая заставалася цэнтрам благачыння да 1915 г.
Царква Святога Іасафата
Храм, пабудаваны як уніяцкі, меў мерыдыяльную арыентацыю алтаром на поўнач. План царквы ў верхнім сячэнні ўяўляў выцягнуты па восі поўдзень — поўнач лацінскі крыж з закругленымі бакавымі рамёнамі і алтарнай часткай. З трох бакоў да квадрата сяродкрыжжа прылягалі паўцыркульныя апсіды, перакрытыя паўсферычнымі конхамі. Алтарная апсіда па памерах адпавядала апісанаму квадрату, бакавыя апсіды крыху меншыя за квадрат. Прастора сяродкрыжжа была перакрыта васьмігранным шатром з апорным кальцом, што абапіралася на папружныя аркі цэнтральнага квадрата. Шацёр над сяродкрыжжам звонку быў «апрануты» ў паўсферычны купал і завяршаўся светлавым ліхтаром з фігурным пакрыццем. Конхі над апсідамі звонку накрывалі кроквенныя конусападобныя дахі, якія разам з асноўным купалам стваралі своеасаблівую кампазіцыю вянчаючых мас. Форма амаль ідэальнага тэтраконха, закладзеная ў аснову аб'ёмна-прасторавай структуры храма з паўднёвага боку, парушалася прыбудовай квадратнага ў плане бабінца і вузкага дзвюхвежавага нартэкса, што і надавала плану выгляд лацінскага крыжа.
Свята-Успенская царква
Царква вырашана кампактным прамавугольным у плане аб'ёмам пад вальмавым дахам з васьмігранным купальным барабанам. Галоўны заходні фасад расчлянёны лапаткамі на тры праслы, бакавыя з іх крапаваны плоскімі прамавугольнымі нішамі, над галоўным уваходам арачны аконны праём. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёны арачнымі вокнамі і пілястрамі ў прасценках.
Кляштар
Кляштар, паводле інвентара 1839 г., уяўляў двухпавярховы (са склепам) П-падобны ў плане будынак, які меў скляпеністыя перакрыцці і падвойныя вокны. Разам з келлямі ў ім размяшчаліся трапезная з кухняй, бібліятэка ў заходнім крыле. Акрамя гэтых трох памяшканняў з цаглянай падлогай, усе астатнія мелі драўляную падлогу. Ужо на той час бібліятэка пуставала. Кляштарны калідор злучаўся з сакрысціяй з правага боку прэсбітэрыя сабора, над якой знаходзілася скарбніца. З другога боку кляштар прылягаў да зімняй царквы.
Дунганская мова
Дунганская мова ( або ) — адна з сініцкіх моваў, на якой размаўляюць галоўным чынам дунганцы ў Казахстане і Кыргызстане, этнічная група, звязаная з Народам Хуэй Кітая. Нягледзячы на тое, што яна паходзіць ад паўночнакітайскай мовы цэнтральных раўнін Ганьсу і Шэньсі, яна запісваецца кірыліцай (або на сяаэрцзын) і змяшчае запазычаныя словы і архаізмы, якіх няма ў іншых сучасных разнавіднасцях паўночнакітайскай.
Дэмаграфія
На дунганскай мове размаўляюць пераважна ў Кыргызстане, а таксама ў Расіі, Казахстане і Узбекістане. Дунганская этнічная група — гэта нашчадкі бежанцаў з Кітая, якія мігравалі на захад у Цэнтральную Азію.
Паводле савецкай статыстыкі перапісу насельніцтва з 1970 па 1989 год, дунганцы захавалі выкарыстанне сваёй этнічнай мовы значна больш паспяхова, чым іншыя этнічныя меншасці ў Цэнтральнай Азіі; аднак у постсавецкі перыяд доля дунганцаў, якія размаўляюць на дунганскай мове ў якасці роднай, здаецца, рэзка скарацілася.
Сістэма пісьма
Сучасная дунганская мова — адзіная гутарковая кітайская мова, напісаная кірыліцай, бо яны жылі пры савецкай уладзе. Гэта алфавіт, заснаваны на рускай, з пяццю адмысловымі літарамі: Ә, Җ, Ң, Ү і Ў. Такім чынам, яна некалькі адрозніваецца ад сістэмы Паладыя, якая звычайна выкарыстоўваецца ў Расіі для напісання кітайскай мовы кірыліцай.
1914 год у гісторыі літаратуры
1914 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Любартоўскі павет
Любартоўскі павет (Powiat lubartowski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Люблінскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Любартаў. Займае плошчу 1290,35 км². Насельніцтва павета складае 89 тыс. чалавек (на 2018 год).
Сталінградская бітва
Для Савецкага Саюза, які пацярпеў вялікія страты ў ходзе бітвы, перамога ў Сталінградзе азначала пачатак вызвалення краіны, а таксама акупаваных тэрыторыяй Еўропы, што прывяло да канчатковага паражэння нацысцкай Германіі ў 1945 годзе.
Пачатак бітвы
Агульны задума наступу ў летняй кампаніі 1942 года на Усходнім фронце і план галоўнай аперацыі выкладзены ў дырэктыве Вярхоўнага галоўнакамандавання вермахта № 41 ад 5 красавіка 1942 года. Галоўнай мэтай нямецка-нацысцкіх войск на Усходнім фронце было: цалкам разграміць савецкія войскі на поўдні краіны, завалодаць нафтавымі раёнамі Каўказу, багатымі сельскагаспадарчымі раёнамі Дону і Кубані, парушыць камунікацыі, што злучаюць цэнтр краіны з Каўказам і стварыць умовы для заканчэння вайны на сваю карысць. Галоўную аперацыю планавалася правесці ў тры этапы ў выглядзе асобных наступаў.
12 мая 1942 года войскі савецкага Паўднёва-Заходняга фронту (камандуючы Маршал Савецкага Саюза С. К. Цімашэнка) перайшлі ў наступ з мэтай вызвалення горада Харкаў. Аднак нямецка-нацысцкія войскі, маючы тут падрыхтаванымі да свайго запланаванага наступу буйныя сілы і ўмела выкарыстоўваючы недахопы ў арганізацыі савецкага наступу, ужо 17 мая змянілі абстаноўку ў сваю карысць. У выніку контратакі з поўначы і поўдня нямецка-нацысцкія войскі атачылі групоўку савецкіх войск у раёне Харкава.
Захапіўшы стратэгічную ініцыятыву, нямецка-нацысцкія войскі 28 — 30 чэрвеня 1942 пачалі запланаваны вялікінаступ летняй кампаніі на Варонеж і ў Данбасе.
Праз месяц 4-я танкавая армія дасягнула паўднёвага канца калідора і пераправілася праз Дон на поўнач ад Растова-на-Доне. 6-я палявая армія падыходзіла да вялікай лукавіны Дона ля Сталінграда. На паўднёвым фланзе 1-я танкавая армія 25 ліпеня падышла да Дону. 17-я палявая армія на пачатку ліпеня наступала з раёна Сталіна і 17 ліпеня на левым фланзе заняла Варашылаўград, а правым выйшла да Дону па абодва бакі Растова-на-Доне. 17 ліпеня пасля непрацяглых вулічных баёў быў узяты Растоў-на-Доне.
12 чэрвеня 1941 на базе аператыўнага кіравання Паўднёва-Заходняга фронту быў створаны Сталінградскі фронт, які аб’яднаў 62, 63, 64-ю рэзервовыя арміі, 21-ю агульнавайсковую і 8-ю паветраныя арміі, якія адыйшлі за Дон.
З 17 па 22 ліпеня 1942 года на далёкіх подступах да Сталінграду разгарнулася жорсткая барацьба.
Баі ў Сталінградзе
Раніцай 23 ліпеня 1942 паўночная групоўка 6-й палявой арміі вермахта, стварыўшы значную перавагу сіл на напрамку галоўнага ўдару, пры актыўных дзеяннях авіяцыі перайшла ў наступ супраць правага флангу 62-й арміі савецкіх войск. 25 ліпеня 1942 пачалося наступленне паўднёвай групоўкі 6-й палявой арміі вермахта. Намеснік камандуючага 64-й арміяй генерал-лейтэнант В. І. Чуйкоў, які выконваў абавязкі камандуючага, прыняў рашэнне адвесці на левы бераг Дона 214-ю стралковую дывізію і 154-ю марскую брыгаду.
У выніку некалькіх контратак войск 64-й арміі прасоўванне паўднёвай групоўкі 6-й палявой арміі вермахта было спынена.
Германскае камандаванне да канца ліпеня 1942 пераканалася, што захапіць Сталінград з ходу сіламі толькі 6-й палявой арміі немагчыма. 31 ліпеня 1942 года 4-я танкавая армія пад камандаваннем генерал-палкоўніка Г. Гота ў складзе 48-га танкавага корпуса (14-я танкавая і 29-я матарызаваная дывізіі), 4-га армейскага корпуса (94-я і 371-я пяхотныя дывізіі) і 6-га румынскага корпуса, была скіравана з каўказскага кірунку на Сталінградскі.
Пры пабольшанай пагрозе Сталінграду пачалася частковая эвакуацыя яго грамадзянскага насельніцтва. На працягу ліпеня і 20 дзён жніўня з горада было эвакуявана да 100 тысяч чалавек, з іх мясцовых жыхароў не больш за 35 — 40 тысяч. Асноўная маса жыхароў Сталінграда заставалася ў горадзе і актыўна дапамагала сваім войскам. У цяжкіх умовах у горадзе працягвалі працаваць заводы.
23 жніўня нямецка-нацысцкія войскі пачалі імклівы наступ на Сталінград і пераадолеўшы супраціў савецкіх войск выйшлі да Волгі на ўскраіне Сталінграда.
1 верасня 1942 года, калі 62-я і 64-я арміі адышлі на сярэдні абвод Сталінградскіх ўмацаванняў, слаба падрыхтаваных да абароны, нямецка-нацысцкія войска зноў перайшлі ў наступ з задачай завалодаць Сталінградам. У пачатку верасня становішча савецкіх войск склалася надзвычай крытычным.
Набліжэнне зімы ўзмацніла імкненне германскага камандавання хутчэй завяршыць аперацыі па захопе Сталінграду і Каўказу. Днём 28 верасня ізноў разгарэліся вулічныя баі на тэрыторыі рабочых пасёлкаў. Самалёты люфтвафэ нанеслі некалькі масіраваных удараў па савецкіх пазіцыях, імкнучыся абарваць сувязь 62-й арміі з усходнім берагам. Аднак у цэлым часьцям вермахта не ўдалося дабіцца вырашальнага выніку.
З пачатку кастрычніка пачаліся баі за заводы «Красный Октябр», «Баррикады» і трактарны, размешчаныя на поўнач ад Мамаева кургана. Напрамкам галоўнага ўдару 6-й палявой арміі становіцца раён трактарнага завода. 3 кастрычніка часткі гермахта прыклалі вялікія намаганні, імкнучыся прарвацца да Сталінградскага трактарнага заводу. Аднак ім не ўдалося адным ударам зламаць супраціў савецкіх воінаў.
Да сярэдзіны лістапада 1942 прасоўванне нямецка-нацысцкіх войск на тэрыторыі Сталінграда было спынена на ўсім фронце. Галоўная ўдарная групоўка 6-й палявой арміі вермахта страціла сілу і канчаткова перайшла да абароны.
Контрнаступ савецкіх войскаў
У кастрычніку 1942 года быў распрацаваны план аперацыі па разгроме нямецка-нацысцкіх войскаў на Волзе, умоўна названы «Уран». Контрнаступ планаваўся як стратэгічная аперацыя трох франтоў: Паўднёва-Заходняй (створанага ў канцы кастрычніка, камандуючы — генерал-лейтэнант М. Ф. Ватуцін), Данскога (камандуючы — генерал-палкоўнік К. К. Ракасоўскі) і Сталінградскага (камандуючы — генерал-палкоўнік А. І. Яроменка). Яно разгортвалася адначасова на прасьцягу 400 кіламетраў. Савецкія войскі павінны былі ўзяць суперніка ў абцугі на тэрыторыі радыусам каля 100 км. Пры гэтым стварылася адначасова два фронту атачэньня — унутраны і знешні.
Раніцай 19 лістапада 1942 года войскі Паўднёва-Заходняга і правага крыла Данскога франтоў перайшлі ў наступ пад Сталінградам. На Паўднёва-Заходнім фронце войскі ўдарнай групоўкі магутным націскам прарвалі абарону 3 румынскай арміі адначасова на двух участках.
Адначасова з войскамі Паўднёва-Заходняга фронту ў наступ перайшлі злучэння правага крыла Данскога фронту. Удар наносіла 65-я армія ў напрамку на хутар Вярцячы. 23 лістапада злучэнні 65-й арміі сумесна з 3-м гвардзейскім кавалерыйскім корпусам адкінулі нямецка-нацысцкія войскі на левы бераг Дона.
Савецкія войскі хутка прасоўваліся на захад і сустрэліся праз два дні недалёка ад горада Калач, замкнуўшы колца вакол нямецкіх войскаў у Сталінградзе.
11 снежня быў зацверджаны новы план аперацыі па ліквідацыі акружанай групоўкі праціўніка войскамі Данскога і Сталінградскага франтоў. У ім прадугледжвалася рассяканне і ліквідацыя групоўкі вермахта паслядоўна ў два этапы. Аднак правядзенне аперацыі «Сатурн» і ліквідацыя акружанай групоўкі ўскладніліся ў сувязі са змяненнем агульнай абстаноўкі на паўднёвым крыле савецка-германскага фронту. Раніцай 12 снежня 1942 года пачалося наступленне армейскай групы «Гот» (120 тысяч салдат, 650 танкаў, 850 гармат). Дзейнічаючы з раёна горада Кацельнікава ў агульным напрамку на паўночны ўсход, яна наносіла галоўны ўдар на вузкім участку фронту ўздоўж чыгункі. Войскі Сталінградскага фронту ўпартай абаронай не дапускалі выхаду нямецка-нацысцкіх войскаў да Сталінграду.
16 снежня, праз чатыры дні пасля пачатку наступлення армейскай групы «Гот», 1-я і 3-я гвардзейскія арміі савецкіх войскаў, стварыўшы ў раёне сярэдняй плыні ракі Дон значную перавагу над праціўнікам у жывой сіле, танках і артылерыі, нанеслі ўдар у паўднёвым кірунку.
Спроба нямецка-нацысцкіх войскаў дэблакаваць акружаную групоўку генерал-палкоўніка Ф. Паўлюса цалкам правалілася. Жадаючы пазбегнуць марнага кровапраліцця, савецкае камандаванне 8 студзеня 1943 года прапанавала войскам Ф. Паўлюса капітуляваць, але ультыматум быў адхілены.
10 студзеня пачалося наступленне савецкіх войск з мэтай разгрому акружанай групоўкі нямецкіх войск. 26 студзеня групоўка была падзелена на дзве часткі. Паўднёвая частка групоўкі капітулявала 31 студзеня па загадзе Паўлюса. 2 лютага капітулявала паўночная групоўка.
Свайгіні
Свайгі́ні (, Свайгини) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вішнеўскага сельсавета.
Да 15 лістапада 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Сыраваткінскага сельсавета.
Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992
Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992 (3-і чэмпіянат Беларусі па міні-футболе) — чэмпіянат Беларусі па міні-футболе сярод беларускіх мужчынскіх каманд 1992 года.
Палінка (значэнні)
Назву Палінка маюць:
Палінка (мультфільм)
«Палінка» — беларускі анімацыйны фільм, зняты Надзеяй Зелянко і Андрэем Касінскім у 2012 годзе.
Сюжэт
Мультфільм пра маленькую дзяўчынку, якая прыехала да бабулі ў беларускую вёску і даткнулася да звышнатуральнага…
Абрыкосавая вуліца (Мінск)
Абрыкосавая вуліца (Абрикосовая улица) — вуліца ў Савецкім раёне Мінска.
Размяшчэнне
Размяшчаецца ў мікрараёне Цнянка. Перасякаецца з вуліцай Сасновы Бор на паўднёвым усходзе. Працягласць вуліцы складае 280 м.
Забудова
Асноўная забудова — прыватны сектар.
Беразіна (прыпыначны пункт)
Беразіна́ (, Березина)  — прыпыначны пункт Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Размешчаны на ўсходняй ускраіне горада Барысаў; на лініі Орша-Цэнтральная — Мінск-Пасажырскі, паміж прыпыначным пунктам Неманіца і станцыяй Барысаў.
Новэ (правінцыя Вічэнца)
Новэ (Nove) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Венета, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вічэнца.
IC 353
IC 353 — галактыка тыпу EN (эмісійная туманнасць) у сузор’і Цялец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Новэ (правінцыя Вічэнца)
Насельніцтва складае 5009 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 626 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 36055. Тэлефонны код — 0424.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pietro e San Paolo di Tarso.
Мангольская Вікіпедыя
Мангольская Вікіпедыя (Монгол Википедиа) — раздзел Вікіпедыі на мангольскай мове.
Раздзел заснаваны 24 лютага 2004 года. Станам на 1 2023 года змяшчае  NaN артыкулs.
NGC 607
NGC 607 — падвойная зорка у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Змеегалоў
Змеегалоў (Channa argus) — прэснаводная рыба сямейства змеегаловыя.
Распаўсюджанне
Першапачатковы арэал - рэкі Далёкага Усходу ад Янцзы на поўдні да басейна ракі Амур на поўначы, у тым ліку ў Прыморскім краі ў рэках Усуры, Раздольнае і ў азёрах Хасан і Ханка. Акліматызаваны ў Сярэдняй Азіі.