cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бой за базу агнявой падтрымкі «Бёрт»
Страты
Паводле афіцыйных даных, у баю загінулі 23 і атрымалі раненні 153 амерыканскіх вайскоўцаў, што можа лічыцца досыць вялікімі стратамі. Аднак у пайменным спісе загінуўшых змяшчаецца толькі 20 прозвішчаў. Верагодна, гэта больш дакладная лічба, так як у афіцыйных данясеннях аб бою, складаюцца «па гарачых слядах» падзей, па розных прычынах часта прысутнічаюць недакладнасці ў лічбах страт. Паводле афіцыйнага амерыканскаму «падліку цел», у ходзе бою загінулі як мінімум 348 салдат НФВПВ (вельмі цяжкія страты для бою, які доўжыўся некалькі гадзін). Як і для ўсіх бітвах В’етнамскай вайны, дакладную лічбу страт партызан назваць не ўяўляецца магчымым, паколькі амерыканскія афіцэры нярэдка завышалі вынікі «падліку цел», у той час як партызаны пры любой магчымасці стараліся панесці целы загінулых таварышаў з поля бою; акрамя таго, няма ніякіх даных аб колькасці партызан, якія памерлі ад раненняў.
У культуры
Сярод салдат, якія ўдзельнічалі ў бітве былі будучы пісьменнік Леры Хейнмен (англ. Larry Heinemann) і будучы рэжысёр Олівер Стоўн (англ. Oliver Stone). Хейнмен напісаў кнігу пра сваю службе ў В’етнаме пад назвай Black Virgin Mountain: A Return to Vietnam. Олівер Стоўн інсцэніраваў бітву ў фільме «Узвод» (англ. Platoon). Фінальныя сцэны фільма, па словах ветэранаў, вельмі рэалістычна перадаюць бой 1968 года.
Лодзінская музычная акадэмія
Музычная акадэмія імя Гражыны і Кейстута Бацэвічаў у Лодзі (Akademia Muzyczna im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi) — польская кансерваторыя ў Лодзі. Носіць імя Гражыны і Кейстута Бацэвічаў, якія ў ёй вучыліся і выкладалі.
Гісторыя
Аснову акадэміі склала прыватная кансерваторыя Гэлены Кіенскай, якая была заснавана ў 1912 годзе і дзейнічала аж да Другой сусветнай вайны. У гады нямецкай акупацыі Кіенская і яе муж, піяніст Антоні Дабкевіч, працягвалі даваць прыватныя ўрокі, а ў 1945 годзе ўзнавілі сваю кансерваторыю, аднак у Варшаве на ўрадавым узроўні было прынята рашэнне аб заснаванні ў горадзе Дзяржаўнай вышэйшай школы музыкі, і для яе стварэння ў Лодзь быў камандзіраваны Казімеж Вількамірскі. Кіенская перадала інструменты, бібліятэку і нотны архіў сваёй кансерваторыі ў распараджэнне новай навучальнай установы, а сама стала яе прарэктарам. Сярод стваральнікаў школы быў і Казімеж Сікорскі, які ўзначаліў аддзяленне тэорыі, кампазіцыі і дырыжавання, а затым змяніў Вількамірскага на пасадзе рэктара.
Будынак
Акадэмія размяшчаецца ў Палацы Пазнанскага, пабудаваным у 1904 годзе для Караля Пазнанскага, уладальніка найбуйнейшай у горадзе фарбавальнай вытворчасці. У гэтым будынку акупацыйная адміністрацыя ў гады Другой сусветнай вайны заснавала ўласную музычную школу, а пасля вызвалення было прынята рашэнне выкарыстоўваць яго для тых жа мэт. Статус акадэміі яна атрымала ў 1982 годзе, а ў 1999 годзе ёй было прысвоена імя Бацэвічаў. У 1974 г. быў адкрыты філіял у Быдгашчы, які праз пяць гадоў быў ператвораны ў Быдгашчцкую музычную акадэмію.
Вэрэскуны
Вэрэскуны (Верескуни́) — вёска ў Ічнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Трасцянэцкага сельсавета.
Ражніўка
Ражніўка (Рожні́вка) — вёска ў Ічнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Ражніўскага сельсавета.
Франка Армані
Франка Армані (ісп.: Franco Armani; нар. 16 кастрычніка, Касільда, Санта-Фэ) — аргенцінскі футбаліст, брамнік клуба «Рывер Плэйт» і зборнай Аргенціны. Чэмпіён свету 2022 года.
Біяграфія
Франка Армані нарадзіўся ў правінцыі Буэнас-Айрэс, але футболам пачаў займацца ў маладзёжнай акадэміі клуба з Расарыа «Сентраль Кордава». Пасля займаўся ў акадэміі «Эстудыянтэса» з Ла-Платы, а на прафесійным узроўні дэбютаваў у другім аргенцінскім дывізіёне (Пымера B Насьёналь) у 2006 годзе ў складзе сталічнага «Феракарыль Аэстэ». З дзяцінства Франка з’яўляецца заўзятарам іншага клуба з Буэнас-Айрэса — «Рывер Плэйта».
У сезоне 2009/10 Франка Армані стаў адным з асноўных гульцоў у складзе «Дэпартыва Мерла» і, нягледзячы на тое, што каманда выступала толькі ў Другім дывізіёне Аргенціны, гульня варатара прыцягнула ўвагу самага тытулаванага калумбійскага клуба — «Атлетыка Насьёналя». У тым жа годзе калумбійскі гранд набыў Армані, якому ў першыя тры гады прыйшлося змагацца за месца ў аснове. Толькі з 2013 года Армані паступова стаў асноўным варатаром каманды, а з 2015 года аргенцінец толькі зрэдку пачаў саступаць месца ў варотах сваім партнёрам па камандзе. У 2014 годзе Армані ўстанавіў рэкорд чэмпіянату Калумбіі — 1046 хвілін без прапушчаных галоў запар.
З «Атлетыка Насьёналем» Армані пяць разоў станавіўся чэмпіёнам Калумбіі, двойчы заваёўваў Кубак краіны.
Чакаўскі дыялект
Чакаўскі дыялект (па-харвацку čakavsko narječje, čakavština, čakavica) — адзін з трох дыялектаў харвацкай мовы, нароўні з кайкаўскім і штокаўскім. Назва дыялекта паходзіць ад формы пытальнага займенніка што - "ča".
Дзяніс Андрэевіч Вікенцьеў
Дзяніс Андрэевіч Вікенцьеў (нар. ) — беларускі баскетбаліст.
Кар’ера
Пачынаў займацца баскетболам у «Віталюры» і РДВАР, потым быў першы прафесійны год у «Рубоне» і пераезд у Латвію. У суседскай рэспубліцы ён правёў сумарнае 4 гады: 2 выступаў за моладзевую і асноўную каманды «Венстпілс». А потым яшчэ 2 у «Юрмале». Бягучы сезон гулец пачынаў у расійскай Суперлізе за іжэўскі «Купал-Крыніцу».
У снежню 2020 года перашоў у «Цмокі-Мінск».
Джэймс Эндру Дальхузі
Джэймс Эндру Дальхузі (James Andrew Broun-Ramsay, 1st Marquis of Dalhousie;, Шатландыя — , там жа) — лорд, англійскі палітычны дзеяч.
Віктар Рыгоравіч Сінайскі
Віктар Рыгоравіч Сінайскі (нар., ) — беларускі артыст эстрады, і парадыст. З 1967 года член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1935 годзе ў Харкаве. У Мінск прыехаў пасля вайны на гастролі, а потым вярнуўся сюды жыць і працаваць артыстам, парадыстам, канферансье, рэжысёрам. Гады найбольшай папулярнасці — праца ў мінскай філармоніі. Па ўсім СССР Сінайскі выступаў з музычна-гутарковай праграмай пад назвай «Мелодыі і пародыі». Зрабіў некалькі тэатральных спектакляў. Піша песні.
Доўбні
Доўбні (До́вбні) — вёска ў Ічнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ражніўскага сельсавета.
Аляксандр II (Папа Рымскі)
Аляксандр II, Ансельма ды Бададжыё, Папа Рымскі (1061—1073), паходзіў з Мілана.
Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу
[[File:2019 UN Human Development Report (inequality-adjusted).svg|thumb|Карта свету паводле ўзроўню індэкса чалавечага развіцця (паводле звестак за 2018 год, апублікавана ў 2019 годзе).
Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу (ІРЧП) — інтэгральны паказчык, разлічваецца штогод для міжкраінавага параўнання і вымярэння ўзроўню жыцця, пісьменнасці, адукаванасці і даўгалецця як асноўных характарыстык чалавечага патэнцыялу доследнай тэрыторыі. Ён з’яўляецца стандартным інструментам пры агульным параўнанні ўзроўню жыцця розных краін і рэгіёнаў. Індэкс публікуецца ў рамках Праграмы развіцця ААН у справаздачах аб развіцці чалавечага патэнцыялу і быў распрацаваны ў 1990 годзе групай эканамістаў на чале з пакістанцам Махбуба—уль—Хакам. Аднак канцэптуальная структура індэкса была створана дзякуючы працы Амарціі Сена. Індэкс публікуецца ААН у штогадовай справаздачы аб развіцці чалавечага патэнцыялу з 1990 года.
Пры падліку ІРЧП ўлічваюцца 3 выгляду паказчыкаў:
У 2010 годзе сямейства індыкатараў, якія вымяраюць ІРЧП, было пашырана, а сам Індэкс падвергнуўся істотнай карэкціроўцы. У дадатак да выкарыстоўванага ІРЧП, які з’яўляецца зводным паказчыкам, якія абапіраюцца на среднестрановые статыстычныя дадзеныя і не ўлічвае ўнутранага няроўнасці, былі ўведзеныя тры новых індыкатара: Індэкс чалавечага развіцця, скарэкціраваны з улікам сацыяльна-эканамічнай няроўнасці (ИЧРН), Індэкс гендэрнай няроўнасці (ІГН) і індэкс шматмернай беднасці (ИМБ).
У залежнасці ад значэння ІРЧП краіны прынята класіфікаваць па ўзроўні развіцця: вельмі высокі (42 краіны), высокі (43 краіны), сярэдні (42 краіны) і нізкі (42 краіны) ўзровень.
У некаторых перакладах арыгінальнага тэрміна Human Development Index (HDI) яго таксама называюць Індэкс Гуманітарнага Развіцця (ІГР).
Тэадорых IV
Тэадорых IV (Thierry;  — паміж 16 сакавіка і 30 красавіка ) — кароль франкаў, кіраваў з 721 года. Сын Дагаберта III. Імя Тэадорых перакладаецца з франкскай мовы як «Кароль народа».
Біяграфія
Пасля смерці яго бацькі Дагаберта III у 715 годзе, ён быў пасаджаны ў абацтва Шэль, а затым у замак Шато-Цьеры.
У лютым 721 года пасля смерці караля Хільперыка II, які не пакінуў спадчынніка, усемагутны маярдом Карл Мартэл абвясціў яго каралём, але ён пазбаўлены быў усякага значэння ў сваім каралеўстве. Тэадорых IV не прыняў удзелу ні ў адной з бітваў за абарону межаў сваёй імперыі. Пасля яго смерці ўвесну 737 года Карл Мартэл на працягу 4 гадоў да сваёй смерці ў кастрычніку 741 года не прызначаў яго пераемніка, і сам кіраваў дзяржавай, не прымаючы, аднак, каралеўскага тытула. На працягу шасці гадоў трон заставаўся вакантным, пакуль сыны Карла Мартэла Карламан і Піпін Кароткі не пасадзілі на яго Хільдэрыка III.
Бэрэжыўка
Бэрэжыўка (Бережі́вка) — вёска ў Ічнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Бэрэжыўскага сельсавета.
Бардо
Бардо (Bordeaux, Bordèu) — горад у Францыі, цэнтр гістарычнай вобласці Аквітанія і сучаснага дэпартамента Жыронда. Размешчаны на берагах Гароны, вядомы сваімі традыцыямі і поспехамі ў галіне вінаробства. Насельніцтва налічвае каля 285 тыс. чал. (2008).
Гісторыя
Прыкладна паміж 30 000 і 20 000 гадоў назад тэрыторыя сучаснага Бардо была заселена неандэртальцамі, стаянкі якіх былі знойдзеныя ў вядомай пячоры Pair-non-Pair каля Бур сюр Жырандэ на поўнач ад Бардо.
Каля 300 года да н. э. у наваколлі было заснаванае кельцкае паселішча Burdigala. Паселішча было заваяванае рымлянамі ў 60 годзе да н. э. і стала цэнтрам гандлю волавам і свінцом. Праз некаторы час горад стаў сталіцай рымскай правінцыі Аквітанія, і найбольшага росквіта дасягнуў у IIІ стагоддзі. У 276 годзе Бардо быў разрабаваны вандаламі. У 409 годзе горад зноў быў узяты вандаламі, у 414 вестготамі, а ў 498 годзе франкамі. У выніку гэтых спусташэнняў пачаўся паступовы заняпад горада.
У канцы VI стагоддзя Бардо зноў пачаў хутка развівацца і стаў адміністрацыйным цэнтрам навакольных зямель і цэнтрам архідыяцэзіі ў складзе Франкскага каралеўства. У канцы VII стагоддзя зноў пачаўся заняпад Бардо. У 732 годзе горад быў разрабаваны войскам Абд-эр-Рахмана, пасля таго як ён перамог войска герцага Эда Аквітанскага.
Пад уладай Каралінгаў Бардо стаў важным ваенным цэнтрам, які быў прызначаны для абароны вусця ракі Гароны ад нападаў вікінгаў. У канцы Х стагоддзя Бардо быў атрыманы ў спадчыну герцагамі Гасконскімі.
З XII да XV стагоддзя Бардо аднавіў свой уплыў, дзякуючы шлюбу герцагіні Элеаноры Аквітанскай і Генрыха Плантагенета, які праз месяц пасля вяселля стаў каралём Англіі — Генрыхам II. У гэты перыяд горад квітнеў, дзякуючы гандлю віном. З 1362 да 1372 года, Бардо стаў сталіцай незалежнай дзяржавы, абвешчанай Эдуардам Чорным Прынцам, але пасля таго, як ён быў забіты ў бітве каля Кастыльёна (1453 г.) гэтая дзяржава была далучана да Францыі. Асноўнай крыніцай развіцця горада ў гэты час быў гандаль віном з Англіяй.
У 1462 годзе Бардо атрымаў права збіраць парламент, але важнасць горада значна ўзрасла ў XVI стагоддзі, калі ён стаў цэнтрам гандлю цукрам і рабамі з Вест-Індыі. Жыхары Бардо прымалі ўдзел у антыўрадавых паўстаннях, якія былі падаўлены французскім войскам толькі ў 1653 годзе, калі армія Людовіка XIV заняла горад.
XVIII стагоддзе стала залатым перыядам у гісторыі Бардо. Насельніцтва горада значна павялічылася, было пабудавана шмат прыстаней. Віктор Гюго лічыў горад вельмі прыгожым і аднойчы сказаў: «вазьміце Версаль, дадайце Антверпен і вы атрымаеце Бардо». Варон Хаўсман, які доўгі час быў прэфектам горада ў гэты час, здзейсніў вялікую перабудову Бардо.
Французскі ўрад пераехаў у Бардо ў час Другой сусветнай вайны, калі ўзнікла пагроза захопу Парыжа нямецкімі войскамі. Але праз некаторы час сталіцай Францыі стаў горад Вішы.
З 1940 да 1943 года ў Бардо знаходзілася база італьянскіх падводных лодак. Адсюль італьянскі каралеўскі флот удзельнічаў у «бітве за Атлантыку». У гэты ж час тут базіравалася 12 нямецкая флатылія падводных лодак.
Прамысловасць
Нафтаперапрацоўка, машынабудаванне, хімічная прамысловасць. Цэнтр вінаробства і вінагандлю.
Насельніцтва
Колькасць насельніцтва Бардо складае 285 тысяч чалавек. Разам з шматлікімі прыгарадамі агламерацыя горада налічвае каля 750 тысяч чалавек, што ставіць яго на 5 месца сярод гарадоў Францыі.
У нацыянальным складзе пераважаюць французы, але ў апошні час расце колькасць імігрантаў з Афрыкі і арабскіх краін.
Геаграфія
Бардо знаходзіцца блізка каля ўзбярэжжа Атлантычнага акіяна, у паўднёва-заходняй Францыі, на поўначы Аквітаніі. Праз горад цячэ рака Гарона, якая дзеліць яго на дзве часткі: правабярэжную (усходнюю) і левабярэжную (заходнюю). Гістарычна склалася, што левабярэжная частка больш развітая. У Бардо, па рацэ Гароне могуць плаваць нават акіянскія лайнеры. Левабярэжная частка Бардо размяшчаецца на забалочаных нізінах.
Клімат
Бардо знаходзіцца ў зоне акіянічнага клімату са значным уплывам міжземнаморскага. Зіма ў горадзе не вельмі халодная, дзякуючы заходнім вятрам, якія прыносяць цяпло з боку Атлантычнага акіяна. Лета цёплае і працяглае, дзякуючы паветраным масам з Біскайскага заліва. Сярэдняя тэмпература зімой складае каля 6,5 °C, але часта зімы яшчэ больш цёплыя. Сярэдняя летняя тэмпература складае каля 19,5 °C, але за апошнія 10 гадоў значна ўзрасла. Напрыклад летам 2003 года быў дасягнуты рэкорд сярэдняй летняй тэмпературы (+23,3 °C).
Варатар (хакей)
Варата́р у хакеі — ігрок, асноўнай задачай якога на пляцоўцы ёсць абарона варот ад трапляння ў яе шайбы. Звычайна варатар гуляе ў ці побач з зонай, якая называецца варатарскай пляцоўкай. Каб звузіць вугал абстрэлу варот, ён трымаецца на краі пляцоўкі. Дзеля абароны ад удараў шайбы варатар носіць адмысловае адзенне, якое адрозніваецца ад усіх астатніх ігракоў. Варатары — адны з найбольш каштоўных ігракоў на пляцоўцы, паколькі іх майстэрства можа вырашыць вынік гульні. Кожная каманда можа мець на пляцоўцы толькі аднаго варатара.
Райгарадок (Корапскі раён)
Райгарадок (Райгородо́к) — вёска ў Корапскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Райгарадоцкага сельсавета.
У ХІХ стагоддзі сяло Райгарадок было ў складзе Корапскай воласці Кралэвэцкага павета Чарнігаўскай губерні.
Populus euphratica
Populus euphratica — від раслін роду сямейства.
Смала кары пад назвай «буры-армені» лічыцца лекавай.
Драўніна чырванаватая, буйнаслойная, лёгкая, выкарыстоўваецца на сталярныя вырабы.
Батанічнае апісанне
Пупышкі апушаныя. Лісце доўгіх парасткаў лінейнае або ланцэтнае; кароткіх — яйкападобна-ромбічных або эліптычна-круглявыя, з неглыбокімі зубцамі, усё светла-шэра-зялёнае.
Вось маладых каташкоў пухнатая; ножкі з рассеянымі валасінкамі.
Каробачкі гладкія, шэраватыя, трохстворкавыя.
Распаўсюджанне і экалогія
У прыродзе арэал віду ахоплівае Паўночную Афрыку (Алжыр, Лівія, Егіпет) і умераныя раёны Азіі, ад Турцыі і Ізраіля да ўсходніх раёнаў Кітая.
Расце па берагах рэк.
Таксанамія
Від уваходзіць у род сямейства  парадку.
Мікіта Алегавіч Лаўрэцкі
Мікіта Алегавіч Лаўрэцкі (нар. 1994, Мінск) — беларускі акцёр, сцэнарыст і рэжысёр, лаўрэат шэрагу нацыянальных і міжнародных прэмій. Кінакрытык, журналіст «Як тут жыць», «Мастацтва Кіно», «The Village», «Афіша Daily» і інш.
Біяграфія
Скончыў Мінскую гімназію № 42, вучыўся ў Ліцэі БДУ, скончыў з залатым медалём. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Беларускім дзяржаўным універсітэце на факультэце прыкладной матэматыкі і інфарматыкі.
У 2015 годзе ўдзельнік фестывалю кароткаметражнага кіно Cinema Perpetuum Mobile — першае месца ў намінацыі «Найлепшы беларускі фільм» за кінавыяву «Дзень нараджэння ў Мінску». У гэтым жа годзе, у лістападзе, стаў удзельнікам XXII Міжнароднага кінафестываль «Лістапад», дзе ўзяў узнагароду за найлепшы ігравы фільм («Беларускі псіхапат») у нацыянальным конкурсе.
З 2018 года — магістр кіназнаўства (БДАМ).
АЕК (баскетбольны клуб)
АЕК — грэчаскі мужчынскі баскетбольны клуб з горада Афіны. З’яўляецца часткай буйнага мультыспартыўнага клуба AEK.
Гісторыя
Клуб быў заснаваны ў Афінах у 1924 годзе грэчаскімі ўцекачамі з Канстанцінопаля пасля грэка-турэцкай вайны. Костас Дымопулас, адзін з заснавальнікаў спартовага клуба АЕК, задумаў стварыць баскетбольную каманду. Яго ідэя была падтрымана іншымі аматарамі баскетбола. Дымопулас узяў на сябе кіраўніцтва баскетбольным аддзелам клуба і разам з братамі Сімеанідзі, Эвменісам Атанасіадзісам і іншымі стварыў першую баскетбольную каманду клуба. Спачатку каманда брала ўдзел толькі ў таварыскіх гульнях, а трошкі пазней АЕК выйграў першы рэгіянальны чэмпіянат, які праводзіўся ў Афінах.
У 1928 годзе АЕК узяў удзел у першым чэмпіянаце Грэцыі па баскетболе. У 1929 годзе чэмпіянат не праводзіўся, і АЕК не гуляў ні ў адной лізе. У 1930 годзе баскетбольная каманда не была заяўлена ні на адным арганізаваным спаборніцтве, і высілкі Костаса Дымопуласа і яго сяброў пацярпелі няўдачу. Баскетбольная секцыя клуба доўгія гады заставалася ў невядомасці. У 1949 годз тагачасная адміністрацыя клуба стварыла новую канкурэнтаздольную каманду. У сезоне 1952-53 АЕК упершыню з 1928 года браў удзел у чэмпіянаце.
Дасягненне
АЕК быў першай грэчаскай баскетбольнай камандай, якая не толькі выйшла ў фінал Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў, але і выйграла тытул чэмпіёна Еўропы. 4 красавіка 1968 года AEK перамог «Славіа Высоке Школы Прага» з лікам 89-82 у Афінах. Выйгралі грэчаскую лігу 8 разоў і 5 разоў Кубак Грэцыі, а таксама двойчы Кубак ФІБА Сапорта (былы Кубак уладальнікаў кубкаў). У траўні 2018 года АЕК выйграў Лігу чэмпіёнаў, калі перамог Манака з лікам 100-94. А паўгода пасля заваявалі Міжкантынентальны кубак ФІБА.
AEK быў названы лепшай грэчаскай камандай ува ўсіх відах спорту на узроўні спартовых клубаў ці нацыянальных зборных у 1965, 1966 і 1968 гадах «SJA Грэцыі» (Асацыяцыя спартовых журналістаў Грэцыі).
Славянскія мікрамовы
Славя́нская мікрамо́ва — тэрмін, уведзены ў канцы 1970-х гадоў расійскім лінгвістам Аляксандрам Дулічэнкам для пазначэння асаблівых літаратурных і лінгвістычных форм, што існуюць побач з больш вядомымі славянскімі мовамі. Славянскія мікрамовы звычайна вызначаюцца як стандартызаваныя формы некаторых ізаляваных або перыферыйных дыялектаў буйнейшых нацыянальных моў, пры гэтым мікрамовы, як і нацыянальная мова, маюць шэраг літаратурных функцый у грамадстве, аднак у прыкметна меншым аб'ёме ў адрозненне ад нацыянальнай. Усе літаратурныя мікрамовы, як правіла, маюць некаторую лінгвістычную сувязь з нейкай нацыянальнай мовай, у выніку чаго славянскія мікрамовы часта фактычна ўяўляюць сабою стандартызаваныя формы дыялектаў нацыянальнай мовы. Тым не менш, з гэтага правіла могуць быць выключэнні.
Астраўныя і перыферыйныя мікрамовы
Носьбіты або карыстальнікі сучасных славянскіх мікрамоў звычайна пражываюць сярод няроднасных моўных супольнасцей, складаючы тым самым своеасаблівы этнічны «востраў», або ў перыферыйных рэгіёнах сваёй гістарычнай этнічнай групы. Адпаведна з гэтым, славянскія мікрамовы падзяляюцца на «астраўныя» і «перыферыйныя» (таксама вядомыя як рэгіянальныя). Сярод астраўных славянскіх мікрамоў найвядомейшымі з'яўляюцца панонска-русінская, градышчанска-харвацкая, малізска-славянская, рэзьянская, (часам азначаецца як «паўастраўная») і банацка-балгарская мікрамовы. Асноўнымі перыферыйнымі славянскімі мікрамовамі з'яўляюцца прэкмурская, усходнеславацкая, ляшская, русінская, заходнепалеская і г.д.
Функцыянальныя рысы
Дакладныя іерархічныя зносіны між нацыянальнымі літаратурнымі мовамі і мікрамовамі могуць быць устаноўленымі шляхам даследаванняў унутраных уласцівасцей, такіх як неадпаведнасць між строгай маўленчай нормай нацыянальнай мовы і ўмеранай нормай мікрамовы, якая нярэдка зліваецца з дыялектамі. Нацыянальная літаратурная мова часта адлюстроўвае стандартызаваную форму маўлення, што, аднак, можа адсутнічаць у мікрамоў, чые нормы нярэдка складаюцца з досыць розных дыялектаў. Апрача таго, розніца можа складацца між шырынёй выкарыстання нацыянальнай мовы і мікрамовы.
Між тым, мікрамовы звычайна маюць большае функцыянальнае выкарыстанне ў адрозненне ад адпаведных дыялектаў; яны праяўляюць тэндэнцыю да стандартызацыі, што цягне за сабою значнае пашырэнне лексікі, больш кадыфікаваную граматыку (часта — шляхам знешніх запазычанняў), а таксама зварот да папярэдняй літаратурнай і лінгвістычнай традыцыі іншых дыялектаў. У адрозненне ад дыялектаў, якія могуць ужывацца ў мастацкіх мэтах, мікрамова звычайна ў той ці іншай ступені рэгулюецца арганізаваным літаратурным і моўным працэсам, які ўяўляе стварэнне і функцыянаванне мікрамовы.
З пункта гледжання геаграфіі славянскія мікрамовы могуць існаваць сярод іншых славянскіх альбо сярод не-славянскіх рэгіёнаў. Такім чынам, адны з мікрамоў маюць становішча своеасаблівых «астравоў», узнікшых у выніку міграцыі, у той час як іншыя — як мовы, што не адасабляліся ад рэгіёна свайго паходжання.
Спіс сучасных мікрамоў
Ніжэй прыведзены спіс шырока вядомых сучасных славянскіх мікрамоў. Мікрамовы згрупаваныя паводле дыялектнай прыналежнасці да іншай, буйной нацыянальнай мовы (то бок да мовы, адным з дыялектаў якой ёсць дыялект, на якім заснавана мікрамова), а таксама паводле прыналежнасці да той ці іншай групы славянскіх моў.
Асаблівае становішча займае панонска-русінская мова (русіны-перасяленцы ў Ваяводзіне і Харватыі, таксама вядомая як югаславарусінская), якая генетычна адносіцца да славацкага моўнага масіву, аднак мае моцны субстратны і адстратны русінскі ўплыў. Па сукупнасці крытэрыяў займае прамежкавае становішча між мікрамовамі і асноўнымі славянскімі мовамі.
Да апошняга часу адзіным моўным арэалам, дзе не ўзніклі літаратурныя мікрамовы, заставалася руская мова. У пачатку ХХІ ст. у Расіі з'явілася некалькі праектаў, сярод якіх можна адзначыць сібірскую і паморскую мікрамовы. У пачатку мінулага стагоддзя ставіліся спробы стварэння літаратурнай мовы на аснове мясцовых гаворак для Усевялікага Войска Данскога — кароткатэрміновай дзяржавы на поўдні Расіі.
Этнічны фактар
Большасць славянскіх мікрамоў, як правіла, прасоўваюць не нацыі або этнічныя групы, а культурна-моўныя і этнамоўныя групы як субэтнічныя групы таго ці іншага славянскага этнасу.
Перыферыйныя літаратурныя мікрамовы функцыянуюць у асяроддзі культурна-моўных груп, што існуюць у межах перыферыйнага (этнічнага) арэала і вылучаюцца ў яго межах толькі мясцовымі асаблівасцямі культурна-гістарычнага і дыялектнага (моўнага) характару, — да падобных груп належаць чакаўцы, кайкаўцы ў Харватыі і г.д. Да астраўных літаратурных мікрамоў адносяцца этнамоўныя групы, што рэзка адрозніваюцца ад навакольнай большасці — градышчанскія харваты, малізскія славяне, банацкія балгары і г.д., у адрозненне ад культурна-моўных груп гэтыя групы характарызуюцца трохі большай этнічнай і моўнай адасобленасцю. І перыферыйныя, і астраўныя этнічныя групы ў пераважнай большасці (за некаторымі выключэннямі) разглядаюць уласную ідэнтычнасць як частку большай, буйной славянскай нацыі (банацкія балгары — балгар; малізскія славяне, градышчанскія харваты, чакаўцы, кайкаўцы — харватаў і г.д.). Зыходзячы з падобнага крытэрыя, панонска-русінская мова можа разглядацца як асобная з прычыны прэтэндавання панонскіх русінаў на статус асобнага народа. З іншага боку, пад падобны крытэрый і пад вызначэнне мікрамова не трапляюць лужыцкія мовы, якія маюць астраўное размяшчэнне, але не адносяцца да якой-небудзь буйнейшай славянскай мовы, а таксама кашубская мова, якая, нягледзячы на перыферыйнае становішча адносна польскай, лічыцца большасцю лінгвістаў асобнай мовай.
Гісторыя ўзнікнення
Сярод асноўных умоў, што садзейнічалі ўзнікненню літаратурных мікрамоў, найперш вылучаюцца наяўнасць кампактнага асяроддзя і звязаная з гэтым адасобленасць ад асноўнага дыялектнага кантынуума; усведамленне моўнай і этнічнай спецыфічнасці; складанасць дыялектнага ландшафту, якая вымушае звярнуцца да пошукаў уласнай літаратурнай мовы (асабліва ў перыяд фарміравання нацыянальных літаратурных моў) на бліжэйшай дыялектнай аснове; наяўнасць літаратурна-моўнай перадтрадыцыі на роднаснай ці няроднаснай мове, якая забяспечвала ўмовы для эксперыментаў па прымяненні роднага маўлення ў ролі літаратурнай мовы. Пры гэтым колькасны фактар не з'яўляецца вырашальным, але аказвае ўплыў на патэнцыйныя магчымасці літаратурна-моўнага працэсу.
Асаблівасцю перыферыйных літаратурных мікрамоў з'яўляецца тая акалічнасць, што амаль усе з іх на пачатковай стадыі свайго развіцця (да эпохі нацыянальнага адраджэння) прадстаўлялі сабою рэгіянальныя варыянты, якія ўступалі ў канкурэнцыю адзін з адным з мэтай стаць асновай для стварэння нацыянальнай літаратурнай мовы.
Старажытная берынгаморская культура
Старажытная берынгаморская культура (Old Bering Sea Culture) — археалагічная культура старажытных эскімосаў на Алясцы (ЗША) і ў Чукоцкай аўтаномнай акрузе (Расія). У наш час існуе некалькі варыянтаў яе датыроўкі, якія ахопліваюць перыяд прыкладна ад 200 г. да н. э. да 1200 г. н. э. і ад 350 г. да н. э. да 1100 г. н. э.
Даследаванне
Упершыню «Берынгаморскую культуру» вылучыў канадскі антраполаг Д. Джэнес у 1928 г. на аснове даследаванняў на астравах Дзіяміда і мысе Прынца Уэльскага. У 1930-х гг. яна атрымала назву «Старажытнай берынгаморскай культуры» дзякуючы працам вучоных Смітсанаўскага інстытута. Далейшыя даследаванні паказалі, што археалагічная культура ахоплівала таксама ўзбярэжжа Чукоцкага мора. Большасць даследчыкаў мяркуе, што яна мела прамыя адносіны да продкаў сучасных неаэскімосаў, а заходняя плыня дала пачатак культуры Туле. Аднак таксама існуюць версіі, што Старажытная берынгаморская культура належыла палеаэскімосам або брала пачатак на Далёкім Усходзе ў раёне Амура або нават Янцзы.
Храналогія
Першую спробу ўсталявання ўнутранай храналогіі Старажытнай берынгаморскай культуры распачалі прадстаўнікі Смітсанаўскага інстытута. У прыватнасці, Генры Б. Колінс вылучыў на аснове стыляў мастацтва 3 перыяды:
Пасля II Сусветнай вайны археолагі пачалі карыстацца прыёмамі радыеізатопнага датавання, аднак ужыванне гэтага метада ў дачыненні да артэфактаў, часцяком пашкоджаным марской вадою, абмежавана і не дазваляе ўсталяваць дакладную храналогію. Такім чынам у навуковай супольнасці захоўваюцца дыскусіі наконт храналогіі і перыядызацыі.
Характэрныя рысы
Для Старажытнай берынгаморскай культуры характэрна наяўнасць вялікіх курганоў са значным культурным пластом. Курганы звычайна ўзнікалі не як пахаванні, а ў выніку накаплення культурнага пласта на месцы шматвекавога пражывання ў паселішчах, што складаліся з хацін тыпу зямлянак. Другой важнай прыкметай з'яўляецца мастацкае аздабленне прылад працы з косці і драўніны. Выяўлены па-мастацку выразаныя касцяныя прадметы ў форме чалавечых постацяў, розных жывёл, каякаў і інш. Гэта адрознівае артэфакты старажытнай берынгаморскай культуры ад прадметаў, якія вырабляюць сучасныя інуіты, але набліжае іх да прадметаў палеаэскімосаў і асабліва сучасных азіяцкіх эскімосаў.
Тэхналогіі, якімі карысталіся носьбіты Старажытнай берынгаморскай культуры, былі пераважна неалітычнымі. Большасць знойдзеных артэфактаў выраблена з косці, драўніны, абсідыяна і гліны. Прычым, знутры культуры існаваў абмен драўніны, редкой у тых шыротах, і абсідыяну, які здабывалі на Алясцы. Тым не меней, былі выяўлены і прадметы з жалеза. Найбольш прыкметныя прылады працы і ўзбраення: дзіда, атлатль, каменныя скрэблы, гарпун з касцяным навершам. Найважнейшым транспартным сродкам быў каяк. Выявы людзей дазваляюць лічыць, што яны карысталіся вопраткай з птушынага пер'я і скур марскіх сысуноў, упрыгожвалі цела татуіроўкай.
Носьбіты Старажытнай берынгаморскай культуры жылі пераважна каля акіяна, часцяком выбіралі пазней бязлюдныя астравы і вусці рэк. Іх асноўным гаспадарчым заняткам была здабыча ластаногіх. Мяркуецца, што ў першай палове 1 тысячагоддзя н. э. узнікла здабыча кітоў. Паляванне на кітоў патрабуе намаганні адносна вялікіх калектываў і адначасова дае значны харчовы і тэхналагічны запас, што спрыяла аб'яднанню невялікіх сваяцкіх абшчын, узнікненню першаснага сацыяльнага распластавання грамадства і, магчыма, інстытуту рабства.
Дзяржаўная інспекцыя па ахове гісторыка-культурнай спадчыны
Дзяржаўная інспекцыя па ахове гісторыка-культурнай спадчыны (ДзІнАС) — спецыялізаваны дзяржаўны орган па ажыццяўленні дзяржаўнай палітыкі ў галіне ўліку і аховы гісторыка-культурнай спадчыны, які існаваў у 1992-1997 гадах у Беларусі.
Стэлс
Стэлс (stealth - патаемнасць, скрытасць) — назва комплексу тэхналогій, прызначанага памяншаць радыялакацыйную, інфрачырвоную, візуальна-аптычную і акустычную заўважальнасць баявой тэхнікі і ўзбраення.
Дзяржаўная інспекцыя па ахове гісторыка-культурнай спадчыны
Гісторыя
Дзяржаўная інспекцыя па ахове гісторыка-культурнай спадчыны была створана ў адпаведнасці з законам «Аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны» Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 11.12.1992 г. № 745.
Стэлс
Такія тэхналогіі, у тым ці іншым аб'ёме, былі выкарыстаны на знішчальніках F-117, F-22 і F-35, бамбардзіроўшчыку B-2, ракетнай тэхніцы, баявых караблях, і іншых, у т.л., эксперыментальных, узорах тэхнікі і ўзбраення ЗША.
Дзяржаўная інспекцыя па ахове гісторыка-культурнай спадчыны
Гісторыя
30 красавіка 1993 г. Пастановай Савета Міністраў № 265 было зацверджана Палажэнне, якое вызначала структуру, функцыі, кампетэнцыю органа. У адпаведнасці з Палажэннем, інспекцыю ўзначальваў старшыня, які прызначаўся Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь. Ён меў аднаго намесніка, які таксама прызначаўся Саветам Міністраў. 11 снежня 1992 года старшынёй ДзІнАС быў прызначаны Д. С. Бубноўскі.
Стэлс
Працы над тэхналогіямі «стэлс» пачаліся ў канцы 1950-х гг. у аэракасмічнай кампаніі «Lockheed». Элементы тэхналогій дасягання нізкай заўважальнасці былі ўведзеныя ў канструкцыю звышхуткіх стратэгічных разведвальных самалётаў СР-71. З 1975 «Lockheed» пачаў распрацоўваць эксперыментальны самалёт «Have Blue», «нябачны» для радараў, і прызначаны для раптоўных удараў па цэлях асаблівай важнасці. У ліку комплексу выкарыстаных мер былі: «агранка» (faceting) — разбіццё вонкавай паверхні самалёту на плоскія трапецыявідныя і трыкутныя грані, размешчаныя такім чынам, каб бескарысна для праціўніка рассейваць большасць энергіі радыялакацыйнага імпульсу; пакрыццё самалёту цалкам радара-паглынальным матэрыялам; адмысловае фармаванне і размяшчэнне паветразабору і выхлапу рухавікоў і інш. Праграма завершылася поспехам, хоць у час яе і былі заўважаныя пэўныя адмоўныя рысы эксплуатацыі тэхнікі «стэлс», як непазбежнае пагаршэнне лётных якасцяў такой тэхнікі і яе высокая адчувальнасць да недасканаласцяў выканання, апрацоўкі і рамонту паверхні. Гэтаму давялося процідзейнічаць высокай аўтаматызацыяй палёту і ўдасканаленнем тэхналогій апрацоўкі і выпуску эксплуатацыйных матэрыялаў.
Дзяржаўная інспекцыя па ахове гісторыка-культурнай спадчыны
Гісторыя
Так, у 1992 г. кіраўніцтва ДзІнАС прыняла ўдзел у падрыхтоўцы і падпісанні тэксту міжурадавай дэкларацыі аб супрацоўніцтве ў галіне навукі, культуры, асветы паміж Польшчай і Рэспублікай Беларусь; удзельнічала ў падрыхтоўцы праекта міжурадавага пагаднення па гэтым жа пытанні з Германіяй; распрацавала варыянт Пагаднення аб прынцыпах узаемаадносін у галіне гісторыка-культурнай спадчыны з ЗША; прапанавала тэкст Пагаднення паміж урадамі Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі. У 1994 г. у Мінску адбылося першае ўстаноўчае пасяджэнне сумеснай Беларуска-Польскай кансультацыйнай камісіі па справах гісторыка-культурнай спадчыны, створанай у адпаведнасці з Беларуска-Польскай міжнароднай дэкларацыяй аб супрацоўніцтве ў галіне навукі, культуры і асветы. Створаная камісія атрымала ад урадавых прадстаўнікоў абодвух бакоў (старшыні ДзІнАС і спецыяліста ад Урада Польшчы) першае заданне па збору матэрыялаў па аднаўленні гісторыка-культурнай спадчыны Нясвіжа як буйнага культурнага цэнтра Еўропы.
Стэлс
У складзе мер «стэлс» таксама ўваходзяць: пакрыццё аптычна-празрыстых паверхняў (ліхтар самалёта і пад.) адмысловымі плёнкамі на аснове золата, якія прапускаюць да 85% светлавой энергіі, але амаль цалкам паглынаюць радарны імпульс; пазбяганне просталінейных швоў і сутыкаў; пакрыццё канструкцыі чорнай матавай фарбай; удасканаленне рэжымаў работы рухавіка, што дазваляе выходзіць на такія самыя хуткасці без фарсажу і наогул на меншай магутнасці, і інш.
Дзяржаўная інспекцыя па ахове гісторыка-культурнай спадчыны
Гісторыя
Навукова-метадычная дзейнасць інспекцыі была засяроджана на распрацоўцы формы Дзяржаўнага спіса гісторыка-культурных каштоўнасцей, стварэнні Беларускай рэспубліканскай навукова-метадычнай рады па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны; афармленні ахоўных абавязацельстваў, зыходна-дазваляльных дакументаў.
Стэлс
З улікам досведу праграмы «Have Blue» з 1982 серыйна выпускаўся першы баявы самалёт, цалкам спраектаваны дзеля выкарыстання карысцяў тэхналогій «стэлс» — F-117. Пазней тэхналогіі «стэлс» пачалі выкарыстоўвацца і ў іншых родах ваеннай тэхнікі і ўзбраення.
Дзяржаўная інспекцыя па ахове гісторыка-культурнай спадчыны
Гісторыя
З прычыны таго, што ў кампетэнцыю ДзІнАС уваходзілі пытанні па аб’ектах рухомай і нерухомай спадчыны, то актуальным было выяўленне і наданне статусу каштоўнасці музейным экспанатам. Так, у 1993 г. вядучым дзяржаўным музеям і бібліятэкам быў разасланы цыркулярны ліст з просьбай даць прапановы па наданні статусу каштоўнасці найбольш адметным адзінкам захавання з фондаў.
Таксама апрабіраваліся прынцыпы вызначэння правоў уласнасці на выпадкова выяўленыя каштоўнасці і механізмы выплаты ўзнагарод асобам, якія іх выявілі, устанаўлення памераў кампенсацый, што павінны ўтрымлівацца за неадпаведнае выкарыстанне матэрыяльных нерухомых каштоўнасцей.
У супрацоўніцтве з Галоўным упраўленнем па рэстаўрацыі і кансервацыі помнікаў гісторыі і культуры пры Савеце Міністраў Беларусі (з яго навукова-метадычным цэнтрам) былі распрацаваны формы ўліковых дакументаў на матэрыяльныя нерухомыя каштоўнасці, таксама формы Дзяржаўнага спіса гісторыка-культурных каштоўнасцей. Фарміраваўся каталог каштоўнасцей страчаных падчас Другой сусветнай вайны.
У 1993 г. адбыўся Польска-Амерыканскі сімпозіум па праблемах гістарычнага асяроддзя з удзелам краін Прыбалтыкі і Беларусі. У адпаведнасці з пратаколам мемарандума паміж Рэспублікай Беларусь і ЮНЕСКА быў распрацаваны і накіраваны ў Парыж варыянт праекта “Мірскі замак”.
ДзІнАС праводзіла планамерную працу па азнаямленні мясцовых выканаўчых органаў улады з прынятым заканадаўствам. Асабліая ўвага надавалася рэгламентацыі відаў рэстаўрацыйна-аднаўленчых работ, якія падзяляліся на аднаўленчыя работы, дапаўненне, кансервацыю, прыстасаванне, раскрыццё, рэгенерацыю, рэканструкцыю і рэстаўрацыю.
Наступным этапам стала ўпарадкаванне штатнай структуры на ўзроўні аблвыканкамаў. Так, пасля распараджэння Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 22 красавіка 1992 г. № 397 і ў адпаведнасці з пастановай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь “Аб рэарганізацыі справы аховы гісторыка-культурнай спадчыны” пры аблвыканкамах пачаўся працэс падбору кадраў. З гэтай нагоды пры Віцебскім абласным савеце народных дэпутатаў на пасаду інспектара па ахове помнікаў 25 лістапада 1992 г. была прызначана Ніна Андрэеўна Сулецкая, якая мела адукацыю гісторыка і раней працавала намеснікам старшыні абласнога таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры. На тэрыторыі Мінскай вобласці ў гэтым жа годзе былі ўведзены 2 адзінкі супрацоўнікаў: у Мінску і Нясвіжы. Апошняя была ўведзена ў жніўні 1993 г. Таксама ў адпаведнасці з Пастановай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 15 мая 1991 г. № 799-XII і распараджэннем Савета Міністраў Беларусі ад 22 красавіка 1992 г. № 397 у штат упраўлення культуры Брэсцкага аблвыканкама, Кобрынскага і Пінскага гарвыканкамаў былі ўведзены штатныя адзінкі інспектараў. У 1993 г. Гродзенскім абласным Саветам народных дэпутатаў была ўведзена адзінка інспектара ў штат аддзелаў культуры Лідскага, Навагрудскага і Слонімскага гарвыканкамаў.
На пачатковым этапе работы даволі актыўна праходзіў працэс выдачы зыходна-дазваляльнай дакументацыі, у якой прапісваліся ўмовы работы на аб’ектах. У 1993 г. было выдадзена 38 планавых рэстаўрацыйных заданняў, узгоднена 126 адзінак навукова-праектай дакументацыі, выдадзена 57 ліцэнзій юрыдычным і фізічным асобам на права работ з каштоўнасцямі. У перыяд з 1994 па 1997 гг. – 56 планавых рэстаўрацыйных заданняў, 115 ліцэнзій юрыдычным і фізічным асобам на права работ з каштоўнасцямі.
Структура
Структура інспекцыі прадугледжвала наяўнасць Упраўленняў па абласцях: Брэсцкай, Віцебскай, Гомельскай, Гродзенскай, Магілёўскай, Мінскай і асобна – горада Мінска.
Штатная структура ДзІнАС, без уліку персаналу па абслугоўванні і ахове будынкаў, і налічвала 17 адзінак супрацоўнікаў. Прычым з Дзяржаўнай інспекцыі па ахове помнікаў гісторыі і культуры, што існавала раней пры Міністэрстве культуры, былі пераведзены ў штат 5 адзінак. Заяўленыя 17 адзінак паасобна значыліся ва ўпраўленнях культуры аблвыканкамаў, Мінскага гарвыканкама і аддзелаў Кобрынскага, Пінскага, Полацкага, Мазырскага, Слонімскага, Навагрудскага, Нясвіжскага, Бабруйскага, Мсціслаўскага райвыканкамаў і гарвыканкамаў.
Задачы
Асноўнай мэтай новаўтворанага органа было зберажэнне гісторыка-культурных каштоўнасцей, іх асяроддзя і ўмоў існавання, недапушчэнне страты адметных вартасцей каштоўнасцей, іх навукова не абгрунтаваных змен, кантроль за практычным выкарыстаннем помнікаў даўніны, вывучэнне гісторыка-культурнай спадчыны, выяўленне і ўлік каштоўнасцей, вяртанне ў Рэспубліку Беларусь каштоўнасцей Беларусі, якія апынуліся па-за яе межамі, кантроль за выкананнем патрабаванняў заканадаўства аб ахове гісторыка-архітэктурнай спадчыны.
Прыярытэтнай задачай ДзІнАС было ажыццяўленне дзяржаўнай палітыкі Рэспублікі Беларусь у галіне ўліку і аховы гісторыка-культурнай спадчыны, падрыхтоўка прапаноў і абранне курса на пабудову эфектыўных метадаў рашэння сістэмных праблем ахоўнай галіны.
Не менш значнымі былі задачы па выпрацоўцы механізму вяртання рухомых каштоўнасцей беларускага народа, якія апынуліся па-за межамі краіны. Актуальным заставалася пытанне стварэння спрыяльных умоў для папулярызацыі і вывучэння гісторыка-культурнай спадчыны, актывізацыя гэтага працэсу. Сярод першасных мерапрыемстваў вызначалася метадычная арганізацыя сістэмы ўліку каштоўнасцей і кіраўніцтва яе дзейнасцю. Патрабавала ўвагі выпрацоўка падыходаў кіраўніцтва дзейнасцю Беларускай рэспубліканскай навукова-метадычнай рады па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны і правядзенне навукова-метадалагічнай работы ў галіне ўліку, аховы, зберажэння, аднаўлення, выкарыстання, памнажэння і вяртання гісторыка-культурнай спадчыны.
Закальное
Закально́е (, Закальное) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Рачэнскага сельсавета.
Дзяржаўная інспекцыя па ахове гісторыка-культурнай спадчыны
Задачы
Адпаведна прынятаму заканадаўству патрабавалася рэгламентацыя і нарматыўна-метадычнае забеспячэнне дзейнасці юрыдычных і фізічных асоб, якая датычылася пытанняў дагляду, рамонту, натурных даследаванняў, кансервацыі, рэстаўрацыі, рэгенерацыі, аднаўлення, прыстасавання, дапаўнення, раскрыцця, выяўлення, вяртання каштоўнасцей.
Закальное
Гісторыя
Назва паходзіць ад кельніка — печы для абпалу цэглы і керамічнага посуду.
Дзяржаўная інспекцыя па ахове гісторыка-культурнай спадчыны
Задачы
Не менш значным было ажыццяўленне метадычна-абгрунтаванай дзейнасці па падбору і класіфікацыі спецыялістаў, якія могуць быць дапушчаны да правядзення адказных работ, што непасрэдна ўздзейнічаюць на адметныя вартасці каштоўнасцей.
Закальное
Гісторыя
Закальное належала Радзівілам, потым Вітгенштэйну.
У сярэдзіне XIX ст. Закальноўскім маёнтку Вітгенштэйна было 3189 дзесяцін зямлі, 322 чалавекі (157 мужчын і 165 жанчын). На сялянскі двор прыпадала 10 дзесяцін ворнай зямлі і 2 дзесяціны сенакосу. Быў сядзібны дом (пабудаваны ў 1824), вінакурня, конны млын, валоўня, аўчарня, піцейны дом.
У пачатку XX ст. у маёнтку Закальное 16 двароў і 124 жыхары. У мясцовай школе вучылася 8 дзяцей, іх навучаў Іосіф Гог, пазней — святар Пётр Акаловіч і настаўнік Карп Шабернік.
У 1917 годзе 164 двары, 1084 жыхары
У 1962 годзе 128 двароў, 488 жыхароў.
Фельчарска-акушэрскі пункт, сельскі дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, сярэдняя школа (у 1995/1996 навучальным годзе — 103 вучні).
Субстрат (мовазнаўства)
Апісанне з'явы
Няхай мова «А» займае пэўную тэрыторыю. На той жа тэрыторыі з'яўляецца мова «Б», прынесеная, напрыклад, вонкавай міграцыяй насельніцтва. Мовы кантактуюць і пачынаюць узаемадзейнічаць. Мова «Б» паступова выцясняе з ужытку мову «А»: носьбіты мовы «А» перастаюць яе ўжываць і пераймаюць мову «Б», як звычай праз тое, што ўяўляюць мову «Б» больш прыдатнай і карыснай для іх уласных зацікаўленняў (напрыклад, эканамічных, палітычных, культурных або сацыяльных). Пры гэтым у сваю чаргу мова «А» уплывае на мову «Б», таму што носьбіты мовы «А» свядома або падсвядома захоўваюць пэўныя рысы сваёй мовы (вымаўленне, пэўныя асаблівасці марфалогіі і сінтаксісу), выкарыстоўваючы іншую мову. Найменей за ўсё такі ўплыў адчуваецца ў слоўніку — пры запазачынні іншай мовы, у першую чаргу вывучаюцца яе словы. Аднак рэшткі лексікі зніклай мовы могуць захавацца сярод назваў з'яў або рэчаў, якія не былі вядомыя носьбітам іншай мовы, што прыйшлі на тэрыторыю мовы «А», і для якіх не мелі сваіх словаў, а таксама сярод геаграфічных назваў, назваў пэўных жывёл або раслін, якія не былі вядомыя чужынцам.
Такі тып уплыву мовы «А» на мову «Б» называецца субстатным, а мова «А» — субстратам для мовы «Б».
Лінгвістычны субстрат вельмі складана вылучыць, асабліва калі субстратная мова і яе бліжэйшыя суродзічы цалкам выйшлі з ужытку і вымерлі. Існуе вялікая колькасць спрэчных тэорый наконт субстратных узаемадзеянняў. Напрыклад, пэўныя мовазнаўцы даводзяць, што японская мова складаецца з алтайскага суперстрату, накладзенага на аўстранезійскі субстрат, або што выспавыя кельцкія мовы з'яўляюцца спадкаемцамі кельцкага суперстрату, які зведаў уплыў афраазіяцкага субстрату.
Для таго, каб мова лічылася субстратам (а не адстратам ці суперстратам), яе ўплыў на іншую мову мусіць быць значна большым, чым наяўнасць нешматлікіх выпадковых пазычанняў або чым тое, што можна назіраць пры фарміраванні моўнага саюза (такія з'явы лічацца вынікам адстратнага ўзаемадзеяння), аднак менавіта лексічныя (асабліва ў сукупнасці з граматычнымі з'явамі) пазычанні збольшага вызначаюцца як моўны субстрат. Таксама такі ўплыў не мусіць быць вынікам дамінавання (магчыма, з старажытных часоў) субстратнай мовы над мовай, на якую аказваецца ўплыў (такое ўзаемадзеянне лічыцца суперстратным). Субстратныя сляды ў мове ўзнікаюць таксама ў выніку трывалага білінгвізму і этнічных кантактаў насельніцтва.
Калі ж кантакт між мовамі ажыццяўляецца на працягу значнага перыяду, і тып уплыву адной мовы на іншую складана вызначыць дакладна, тэрмін «субстрат» выкарыстоўваецца па змоўчанні як родавы, які мае найбольш шырокае значэнне, хаця можа выявіцца, што міжмоўнае ўзаемадзеянне з'яўляецца насамрэч адстартам і нават суперстратам.
Прыклады
Ніжэй прыведзеныя прыклады моўных субстратаў у пэўных пашыраных мовах свету.
Аляксандр III (Папа Рымскі)
Аляксандр III, Арланда Бандынелі, Папа Рымскі (1159—1181), паходзіў з Сіены.
Біяграфія
Чалавек здольны і з моцнай воляй, прызнаны Папам пасля працяглай барацьбы з трыма іншымі адначасова абранымі папамі, Віктарам V, Пашалам III і Калікстам III, і іх абаронцам Фрыдрыхам I, з якім ён пасля бітвы пры Леньяна нарэшце дамоміўся і заключыў у Венецыі мір (1177). У Англіі яму таксама ўдалося падтрымаць і ўмацаваць значэнне рымскай курыі.
Спіс аб’ектаў PGC (2009001—2010000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2009001—2010000)
Дэбютны раман
Дэбютны раман — першы раман, апублікаваны пісьменнікам. Дэбютны раман часта з'яўляецца першай магчымасцю аўтара паўплываць на меркаванне выдавецтва пра яго, і, такім чынам, поспех або няўдача дэбютнага рамана можа паўплываць на здольнасць аўтара публікаваць творы ў будучыні. Аўтары раманаў без рэпутацыі, такой як публікацыі дакументальнай літаратуры, газетах ці часопісах, як правіла, спрабуюць знайсці выдаўца для свайго рамана.
Сахачы
Сахачы (Сохачі́) — вёска ў Корапскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Сахацкага сельсавета.
Разлёты
Разлёты (Розльо́ти) — вёска ў Корапскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Разлётыўскага сельсавета.
Cucullia argentea
Cucullia argentea (Cucullia argentea) — від насякомых з сямейства Соўкі.
Распаўсюджанне
Еўропа і палеарктычная Азія акрамя поўначы: Каўказ, паўднёвы Урал, Сібір, Сярэдняя і Цэнтральная Азія, Далёкі Усход, Манголія, Манчжурыя, Карэя і Японія.
Ва Украіне распаўсюджаны на Палессі, у лесастэпе і стэпе.
Асаблівасці біялогіі
Дае 1 генерацыю ў год. Лёт імага назіраецца з канца мая да жніўня. Вусень развіваецца на розных відах палыну, дарослага вусеня можна знайсці ў верасні-кастрычніку. Засяляе цалінныя ўчасткі стэпу, сухія пашы, паляны, ускрайкі лесу, на поўначы і захадзе арэала — пясчаныя арэны.
Ворныя землі
Во́рныя землі — сельскагаспадарчыя ўгоддзі, якія сістэматычна апрацоўваюцца і выкарыстоўваюцца пад пасевы сельскагаспадарчых культур. Да ворных зямель належаць палі севазвароту (у тым ліку папары), агароды, асвоеныя і падрыхтаваныя для пасеву землі.
На 1 студзеня 2013 года ў Беларусі налічвалася 5521,6 тыс. гектараў ворнай зямлі, што складае 62,6 % ад плошчы ўсіх сельскагаспадарчых зямель, у тым ліку 651,6 тыс. гектараў у асабістым карыстанні грамадзян.
Агульная плошча ворнай зямлі ва ўсім свеце складае амаль 1,4 млрд гектараў (2011) з агульнай плошчы 4,9 млрд гектараў (2011) зямель, што выкарыстоўваюцца ў сельскай гаспадарцы.
Залуг
Залу́г (, Залуг) — пасёлак у Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Рачэнскага сельсавета.
Падалякы
Падалякы (Подоляки́) — вёска ў Корапскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сахацкага сельсавета.
Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)
Заходняя Германія (Westdeutschland) — неафіцыйная, але шырока вядомая назва Федэратыўнай Рэспублікі Германія, адной з дзвюх германскіх дзяржаў, з'явіўшыхся пасля Другой сусветнай вайны, у перыяд да далучэння да яе ГДР і Заходняга Берліна. Кароткая назва: ФРГ. У Савецкім Саюзе афіцыйная назва ўжывалася ў форме Федэратыўная Рэспубліка Германіі. Гэты перыяд працягваўся з 23 мая 1949 да 3 кастрычніка 1990. У гэты перыяд ФРГ аднойчы зведала тэрытарыяльную змену: 1 студзеня 1957 года да яе далучыўся Саар.