cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кылынчлы (Лачын)
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і ўваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Казей
Казей — беларускае прозвішча.
NGC 3072
NGC 3072 (іншыя абазначэнні — ESO 566-33, MCG -3-26-1, PGC 28749) — галактыка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Руслан Васільевіч Грабеннікаў
Руслан Васільевіч Грабеннікаў (нар., с. Яўгашчына, Вялікарэчанскі раён, Омская вобласць, Расія) — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. Доктар сацыялагічных навук (1993), кандыдат філасофскіх навук (1966), прафесар (1991).
Біяграфія
Скончыў 2-е Ленінградскае артылерыйскае вучылішча (1949), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (гістарычны факультэт, 1962; аспірантура, 1965).
Навуковыя інтарэсы: праблемы сацыялогіі культуры; праблемы фарміравання патрэбнасцей асобы; сацыяльнае упраўленне і планаванне.
Сонечны сарас 109
Сонечны сарас 109 — серыя з 81 сонечнага зацьмення, якая пачалася 7 верасня 416 года і скончылася 3 лютага 1859 года. Сонечныя зацьменні аднаго сараса паўтараюцца з перыядычнасцю раз у 18 гадоў 11 дзён і 8 гадзін.
Чэмпіянат свету па снукеры 1971
Чэмпіянат свету 1971 (World Snooker Championship 1971) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 28 верасня па 7 лістапада 1970 года у Сіднеі, Аўстралія. Турнір стаў 34-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Прызавы фонд турніру склаў £2,333, якія атрымаў пераможца.
Верхняе (возера)
Верхняе возера (Lake Superior, аджыбвэ: Gichigami) — возера ў Паўночнай Амерыцы, самае буйное і глыбокае ў сістэме Вялікіх азёр. З’яўляецца самым вялікім па плошчы прэсным возерам свету (82,7 тыс. км²). Возера размяшчаецца на мяжы Канады і ЗША — з поўначы размяшчаецца канадская правінцыя Антарыа, на захадзе і поўдні — амерыканскія штаты Мінесота, Вісконсін і Мічыган.
Казімерас Буга
Казімерас Буга́ (, Пажэгяй, цяпер  —, Кёнігсберг) — літоўскі мовазнавец, прафесар-філолаг, даследчык літоўскай мовы.
Біяграфія
Паходзіў з сялянскай сям’і. Першапачатковую адукацыю атрымаў ад вясковага, у 1890—91 годзе вучыўся ў прыходскай школе. Потым бацькі адвезлі яго ў Санкт-Пецярбург, дзе жыў яго стрыечны брат. Да 1897 года скончыў чатыры класы школы Святой Кацярыны і пад уплывам бацькоў паступіў у Санкт-Пецярбургскую Рымска-каталіцкую духоўную акадэмію, якую, аднак, не скончыў. З 1898 года пачаў самастойнае жыццё: даваў урокі, у т.л. у 1898—1899 гадах жыў у Мосары і вучыў дваіх пляменнікаў мясцовага ксяндза Бярнотаса (Bernotas), потым працаваў у метэаралагічнай абсерваторыі.
Пазнаёміўся з літоўскім лінгвістам і з 1903 года стаў яго асабістым сакратаром. У гэты час ён выявіў вялікую цікавасць да тэмы мовазнаўства. У перыяд 1905-12 гадоў скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт. Яшчэ ў час вучобы апублікаваў першую маштабную працу «Aistiškai studijai», напісаў каштоўныя навуковыя работы, за адну з іх атрымаў залаты медаль.
Пасля сканчэння ўніверсітэта працягнуў сваю працу па індаеўрапейскіх мовах пад кіраўніцтвам Івана Бадуэна дэ Куртэнэ.
Пазней пераехаў у Кёнігсберг, каб працягнуць вучобу па параўнальнаму мовазнаўству ў Кёнігсбергскім універсітэце пад кіраўніцтвам, дзе ў 1914 годзе атрымаў навуковую ступень па мовазнаўству.
Гідраксіды
Гідраксіды (гідравокісы) — злучэнні аксідаў хімічных элементаў з вадой. Вядомыя гідраксіды амаль усіх хімічных элементаў; некаторыя з іх сустракаюцца ў прыродзе ў выглядзе мінералаў. Гідраксіды шчолачных металаў завуцца шчолачамі.
Гідраксіды шчолачных металаў, напрыклад гідраксід натрыю і калію, добра раствараюцца ў вадзе. Гідраксіды шчолачназямельных металаў, напрыклад гідраксід кальцыю (гашаная вапна) Ca(OH)2 ужо відавочна менш раствараюцца, а большасць іншых гідраксідаў металаў практычна не раствараецца ў вадзе.
Казімерас Буга
Біяграфія
У 1916 годзе зноў у Пецярбургскім універсітэце, у 1917—1919 у сувязі з вайной — прафесар у Пермскім універсітэце, дзе быў калегаю , з якім пасля ліставаўся да канца жыцця. У бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта зберагаюцца 22 лісты ад Булахоўскага да літоўскага вучонага.
Гідраксіды
Класіфікацыя
У залежнасці ад таго, ці з’яўляецца адпаведны гідраксід асноўным, кіслотным або амфатэрным, адпаведна адрозніваюць:
Казімерас Буга
Біяграфія
У 1919—1920 гадах — прафесар Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Гідраксіды
Класіфікацыя
Тэрмін «гідраксіды» часта ўжываюць толькі ў стаўленні да асноўных і амфатэрным гідраксідаў.
Адрозніваюць мета- і орта-гідраксіды.
Казімерас Буга
Біяграфія
У 1920 годзе вярнуўся ў Літву, дзе працаваў у. Ад гэтага часу пачаў займацца стварэннем ў 20-ці тамах, выданне якога было скончана толькі ў 2002 годзе.
З 1922 года — прафесар Каўнаскага ўніверсітэта, выкладаў мовазнаўства, рыхтаваў падручнікі для студэнтаў.
У 1924 годзе паехаў у збіраць навуковы матэрыял. Там захварэў, як спачатку думалі, на грып. Хвароба дала аскладненні на мозг. Здароўе не палепшылася і пасля пераезду ў Каўнас. Праз 8 дзён яго перавезлі ў Кёнігсберг. 25 лістапада яго разбіў параліч, а ў ноч з 1-га на 2-е снежня Казімерас Буга памёр. Яго стары настаўнік і сябар Эдуард Вольтэр па чыгунцы прывёз яго цела ў Каўнас, дзе 6 снежня Казімераса Бугу ўрачыста пахавалі на могілках побач з магілай свайго настаўніка.
Сфера інтарэсаў
Разам з можа лічыцца пачынальнікам балтыйскіх даследаванняў у краінах Балтыі. Спецыяліст у балтыйскіх і славянскіх мовах. Вывучаў гістарычную граматыку і этымалогію літоўскай мовы, праблемы запазычанняў з суседніх моў у літоўскую, а таксама пытанні рускай і славянскай этымалогіі. Зрабіў значны ўклад у даследаванне сувязі балтыйскіх моў з іншымі індаеўрапейскімі мовамі. Даследаваў славянска-балтыйскія моўныя сувязі, у тым ліку літоўска-беларускія, літоўска-ўкраінскія і балтыйскую міфалогію.
Буга вызначыў паходжанне цэлага шэрагу ўкраінскіх слоў, як агульных з балтыйскімі мовамі, так і запазычаных з іх. Усталёўваючы шляхі і час пранікнення апошніх да ўкраінскай мовы, найстаражытныя з іх датаваў перыядам да 10 стагоддзя. Высунуў тэорыю аб пераносе геаграфічных назваў (рэк і населеных пунктаў) з украінскага Надпрыпяцця да літоўскага Наднёмання.
К. Буга запісваў фальклор, вывучаў літоўскія геаграфічныя назвы і ўласныя імёны, узаемаадносіны літоўцаў і беларусаў («Літоўска-беларускія ўзаемаадносіны і іх старажытнасць», 1925).
Інтарэсы К. Бугі ахоплівалі практычна ўсе вобласці навукі літоўскай мовы. Ён даследаваў расстаноўку націскаў у літоўскай мове, паходжанне розных гукаў, іх гістарычнае развіццё. Высвятліў паходжанне многіх літоўскіх слоў. Даследаваў словаўтварэнне літоўскіх асабістых імёнаў, апублікаваў мноства іх этымалогій (тлумачэнняў паходжання слоў).
Клапаціўся аб практычных аспектах удасканалення пісьмовай мовы. Напісаў не адну працу аб уніфікацыі пісьма. Выратаваў нямала прыгожых літоўскіх слоў, якія былі абвешчаныя іншамоўнымі (boba, labas, liaudis, riba, kūdikis, skriauda, marios).
Сабраў вялікую картатэку (каля 500 тыс. картак), якая пакладзена ў аснову акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы. Аўтар працы «Мова і старажытнасць» (1922).
К. Бугу не цікавілі, мабыць, толькі пытанні сінтаксісу літоўскай мовы. Ва ўводзінах да свайго слоўніку ён напісаў: «Няхай чытач і не думае вучыцца расстаноўцы знакаў прыпынку з гэтага слоўніка».
Супрацоўніцтва
Казімерас Буга супрацоўнічаў з, І. Бадуэна дэ Куртэнэ, , , падтрымліваў сувязь з усімі значнымі лінгвістамі XX стагоддзя, папулярызаваў літоўскую мову сярод іншамоўных лінгвістаў.
Памяць
У 1979 мастаком быў распрацаваны медаль К. Бугі. E 1985 на плошчы ў Дусятах быў усталяваны бюст К. Бугі (скульптар, архітэктар Ромус Вішняўскас).
У 1994 годзе Дусяцкай гарадской бібліятэцы было прысвоена імя прафесара К. Бугі.
У 2005 годзе Літоўская пошта выпусціла паштовую марку ў гонар К. Бугі (аўт. Aušrelė Ratkevičienė).
Балі
Назву Балі маюць:
Эмануіл Хацкелевіч Адэльскі
Эмануіл Хацкелевіч Адэльскі (нар., Кіеў, Украіна — ) — спецыяліст у галіне цеплагазазабеспячэння і вентыляцыі. Доктар тэхнічных навук (1950), прафесар (1950). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларускай ССР (1949).
Біяграфія
Выкладаў у Беларускім політэхнічным інстытуце (з 1929, кафедра цеплагазазабеспячэння і вентыляцыі, прафесар, у 1929—1967 гадах — загадчык кафедры, з 1976 года — прафесар-кансультант), у гады Вялікай Айчыннай вайны — у Куйбышаўскім політэхнічным інстытуце (Расія).
Навуковыя інтарэсы: гідрамеханіка патокаў; цепла- і масаабмен; разлік трубаправодаў.
Татарская мова ў Беларусі
Тата́рская мова ў Белару́сі — традыцыйнае азначэнне, якім акрэсліваецца сукупнасць розных ідыём, прыналежных да цюркскай сям’і моў і ў тыя ці іншыя гістарычныя эпохі распаўсюджаныя на тэрыторыі сучаснай Беларусі.
Гісторыя
Першыя сведчанні пра з'яўленне цюркскіх этнічных груп на тэрыторыі сучаснай Беларусі, якія азначаліся тэрмінам татары, прыпадаюць на пачатак XIV стагоддзя, калі пры вялікіх князёх Гедзіміне, Альгердзе і Кейстуце прадстаўнікі шэрагу блізкароднасных цюркскіх этнасаў Залатой Арды запрашаліся на вялікакняжацкую службу. Пазней адна са значных хваляў цюркскага перасялення на землі Беларусі адзначалася па выправах Вітаўта пад канец гэтага ж стагоддзя і ў пачатку XV стагоддзя. Першая траціна наступнага стагоддзя адзначылася павелічэннем колькасці цюркскага насельніцтва на землях Беларусі ў выніку атрымання ваеннапалонных. Пазней, па інтэграцыі цюрак у грамадска-палітычнае жыццё тагачаснага Вялікага Княства Літоўскага, у складзе якога на той момант знаходзіліся ўсе тэрыторыі сучаснай Беларусі, татары ў Беларусі адзначаліся ў досыць спецыфічных функцыях, працуючы ў якасці дыпламатычных працаўнікоў, якія займаліся перакладам пісьмовых цюркскіх тэкстаў (г.зв. пісары татарскія). Большасць дадзенай катэгорыі насельніцтва мела крымскае цюркскае паходжанне. Адзначаецца, што асноўны арэал гэтых перасяленцаў склаўся на тэрыторыях тагачасных Новагародскага і Віленскага ваяводстваў княства.
Ужо напісаны літоўскім татарынам каля 1557—1558 гадоў рэферат аб жыцці літоўскіх татараў адзначае, што большая частка літоўскіх татараў не валодала роднай мовай. Хутчэй за ўсё, яе носьбіты заставаліся толькі сярод апошняй на той час хвалі татарскіх пасяленцаў, якія апынуліся ў ВКЛ па бітве пад Клецкам.
У другой палове XVI стагоддзі супольнасць татараў у Беларусі папаўняецца паволжскімі татарамі (наваколлі сучаснага Татарстана), маўленне якіх, аднак, адносілася да іншай групы цюркскіх моў — паволжска-кыпчацкай падгрупы кыпчацкай групы цюркскіх моў. Прыкладна гэтым жа перыядам адзначаюцца апошнія хвалі татарскага перасялення на тэрыторыі сучаснай Беларусі, пасля чаго ў XVI — пачатку XVII стагоддзяў адбываецца працэс моўнай асіміляцыі татараў ВКЛ, у выніку чаго яны пераходзяць на старабеларускую мову. Адной з галоўных прычын страты цюркскага маўлення ў асяроддзі літоўскіх татараў стала пабранне шлюбам з прадстаўніцамі карэннага славянскага насельніцтва, што ва ўмовах перавагі старабеларускай і польскай моў прыводзіла да пераходу наступных пакаленняў на старабеларускую або польскую мовы аднаго з бацькоў. Адзначаюцца таксама іншыя формы культурнага ціску (перавага іншых моў сярод пасад літоўскіх татараў, адсутнасць цюркскага маўлення ў рэлігійным жыцці, страты культурных сувязяў з татарскім арэалам Паволжа і асманізацыя Крыма). Тым не менш, рэшткі мовы ў выглядзе арабскага пісьма захоўваліся пры складанні святых ісламскіх тэкстаў (кітабы), захоўвалася выкарыстанне спецыфічнай рэлігійнай і грамадска-культурнай лексікі. У пісьмовым дачыненні літоўскія татары амаль поўнасцю перайшлі на навакольныя славянскія мовы. На думку польскага гісторыка А. Гуркі, у XVI стагоддзі колькасць татараў у ВКЛ налічвала каля 7 тыс. чалавек, у пачатку наступнага стагоддзя — каля 8—9 тыс. чалавек.
Класіфікацыя
Як мяркуе адзін з сучасных беларускіх даследчыкаў літоўскіх татараў І. Канапацкі, на момант пачатку працэсу моўнай асіміляцыі татараў у Беларусі была распаўсюджана чагатайская мова — сярэдневяковая цюркская літаратурная мова Сярэдняй Азіі, якая належала да карлуцкай групы цюркскіх моў. Іншыя звесткі адзначаюць перавагу сярод літоўскіх татараў прыхадняў з Залатой Арды, сярод якіх было распаўсюджана маўленне кыпчацкага паходжання, што, аднак, пацвярджаецца толькі часткова з прычыны маленькай колькасці моўнага матэрыялу. Тым не менш, кыпчацкі характар гэтага маўлення выяўляўся дзякуючы звесткам анамастыкі і фанетычных крытэраў (чаргаванне [дж] ~ [й] у ініцыяльнай пазіцыі (напрыклад, джайма ~ яйма «аладка», джолуш ~ йолуш «спаборніцтва»), выпадзенне ініцыяльнага фрыкатыву ў некаторых запазычваннях (напрыклад, прозвішчы Асанчук і Асановіч, утвораныя ад арабскага Гасан), дысіміляцыя зычнай [л̅] > *[ӊл] > [нл]). Лексіка мовы тагачасных татараў Беларусі носіць на сабе сляды ўплыву іншых цюркскіх моў (старажытнаўйгурскай, з XVI — XVII стагоддзяў таксама асманскай). Апрача таго, зыходзячы з геаграфічнага паходжання тагачасных літоўскіх татараў мяркуецца, што іх маўленне ўяўляла сабою тады некадыфікаваныя кыпчацкія і агузскія дыялекты крымскататарскай мовы.
Лексіка
Мяркуючы паводле шэрагу дадзеных, на мову літоўскіх татараў аказвала ўплыў цюркскае маўленне Крыма і Паволжа, што тлумачыцца кантактамі або геаграфічным паходжаннем складальнікаў цюркскіх дакументаў. Зафіксаваная вялікая доля араба-персідскіх запазычванняў. Асаблівасці фанетычнай рэалізацыі пэўных арабскіх запазычванняў сведчаць на карысць асманскага ўплыву на мову літоўскіх татараў, што тлумачыцца культурнымі сувязямі літоўскіх татараў з Асманскай імперыяй. Тагачасная татарская лексіка аказала ўплыў і на лексічны склад беларускай мовы (сярод сучасных лексемаў — андарак, баран, балавацца, кайданы, наждак) і тапаніміку Беларусі (Агдэмер, Койданаў, Апчак), тым не менш, пытанне цюркскага лексічнага ўздзеяння на беларускую мову з'яўляецца мала даследаваным.
Марфалогія
Назоўнік у мове літоўскіх татараў адзначаўся паводле катэгорый ліку, роду, склону, прыналежнасці і прэдыкацыйнасці; прыметнік — паводле інтэнсіўнасці. Дзеяслоў змяняўся паводле часу, асобы, ладу, стану, у якасці інфінітыву выступаў аддзеяслоўны назоўнік на -макъ. Па страце тагачаснымі літоўскімі татарамі цюркскага маўлення ў захаванай цюркскай і араба-персідскай культурнай лексыцы адзначалася выкарыстанне словапераменных парадыгмаў беларускай або польскай мовы пры склонавым змяненні, утварэнні множнага ліку або іншых спосабах словаўтварэння (захарэміць «правесці вясельны абрад», алейчык «шыіт», харамны «забаронены», ансары «памочнікі, паплечнікі»).
Цяперашні час
Пасля таго, як тэрыторыі сучаснай Беларусі паслядоўна ў канцы XVIII стагоддзя апынуліся ў складзе Расіі, тэрыторыі Беларусі сталі больш інтэграванымі з землямі Расіі, у якой размяшчаліся асноўныя арэалы цюркскіх этнічных груп, вядомых як татары. Гэта спрыяла перасяленню новых хваляў татараў (якія ўжо не адносіліся да этнагрупы літоўскіх татараў), што асабліва ўзмацнілася па глабалізацыі ў часы СССР. У часы Расійскай імперыі існавала практыка пашырэння тэрміну татары не толькі на казанскіх, сібірскіх і крымскіх цюрак, вядомых цяпер пад гэтым тэрмінам, але і на шматлікія іншыя цюркскія этнасы краіны (напрыклад, адэрбейджанскія татары — азербайджанцы, хакаскія татары — хакасы).
Сонечны сарас 107
Сонечны сарас 107 — серыя з 72 сонечных зацьменняў, якая пачалася 15 лютага 557 года і скончылася 5 красавіка 1837 года. Сонечныя зацьменні аднаго сараса паўтараюцца з перыядычнасцю раз у 18 гадоў 11 дзён і 8 гадзін.
Густаў Густававіч Валерт
Густаў Густававіч Валерт (Густав Густавович Валлерт) — беларускі і расійскі архітэктар XIX стагоддзя, які працаваў у Мінску, Гродне, Брэсце і Санкт-Пецярбургу.
У 1838 Акадэміяй мастацтваў яму дадзена званне вольнага мастака за праект (па зададзенай АМ праграме) «Павільён ў садзе з памяшканнем у ім залы, кабінета, лазні і ваннага пакою з прыладамі»
Жадунь (левы прыток Беседзі)
Жаду́нь, Жадунька, Жадунка  — рака ў Клятнянскім раёне Бранскай вобласці Расіі і Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Беседзь (басейн ракі Сож).
Назва
Назва Жадунь балцкага паходжання. У ёй вылучаецца балцкі гідранімічны корань žod- / žad-.
Той жа корань у рачных і азёрных назвах (збольшага на Верхнім Падняпроўі) *Жодзінка, Жадунь, Жодуч, Жодзень, *Няжода, Пражода, а таксама ў двухасноўных гідронімах Валажода і Лебяжода (Лібажода).
Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Žadalis, Žadikė, Žad-upys. Корань Žad- звязаны з моўным гняздом, у якім літоўскае žadas «мова, маўленне; прытомнасць», žodis «слова», žasti «прамаўляць; разгаворваць».
Значэнне мусіла прасунуцца ад «мовіць» да «цекці», так жа сама як стараіндыйскае nadī «рака, водная плынь» пайшло ад *nad- «гучаць, шумець, раўсці, цурчэць».
Пашыральнікі -un-, -ūn- у літоўскіх гідронімах тыпу Ežerūnà, Vil̃kunis.
Ніжэй па цячэнні ракі Беседзь, у якую ўцякае Жадунь, ля Касцюковічаў уцякае яшчэ адна Жадунь. Іх назвы ніяк не дыферэнцыяваныя. Тыпалагічна блізкую сітуацыю можна ўгледзець і ў сярэднім цячэнні Дзвіны, у якую справа і злева, адносна недалёка адна ад адной уцякаюць рэкі Обаль і Абалянка (< Обаль), абедзве назвы ад балцкага *Abalis «Рака (цякучая, плыткая)».
Адносна недалёка ад гэтых дзвюх Жадуняў за расійскай мяжой таксама рэчкі Пражода і Няжодка, у назвах якіх той жа корань žod- / žad-. Гэта дробныя рэчкі, на вытоках буйнейшых рэк, адпаведна, Вароніцы (цячэ ў Іпуць) і Устрома (цячэ ў Дняпро). Назву Пражода тыпалагічна можна зблізіць з літоўскім pratekti «пачаць цекці, памалу сачыцца», protekom «бегма (бяжаць)», назву Няжодка (< *Няжода) — з назвамі тыпу Нецеч, Нёўда, Ненач.
Калі значэнне назвы Жадунь можна перадаць як «Цякучая (рака)», дык назвамі Пражода і *Няжода пазначаліся, наадварот, рэчкі слабацечныя.
Гідраграфія
Даўжыня ракі 23 км, з іх 12 км у Хоцімскім раёне. Плошча вадазбору 148 км². Выток ракі знаходзіцца на тэрыторыі Бранскай вобласці, у напрамку на паўночны захад ад вёскі Семірычы. Упадае ў Беседзь каля паўднёвай ускраіны гарадскога пасёлка Хоцімск. Прытокі — Уюнка (правы) і ручай Варвараўка (левы). Каля Хоцімска на рацэ плаціна і сажалка.
Георгій Цімафеевіч Дабравольскі
Георгій Цімафеевіч Дабравольскі (1 чэрвеня 1928, Адэса, УССР, СССР — 30 чэрвеня 1971) — касманаўт, Герой Савецкага Саюза (пасмяротна), падпалкоўнік ВВС.
Барсукі (Сафонаўскі раён)
Барсукі (Барсуки) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва — 0 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 25 км на паўднёвы ўсход ад горада Сафонава, за 4 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Малая Костра. За 15 км на поўнач ад вёскі чыгуначная станцыя Іздзешкава.
Цадкан Гебрэтэнсэй
Біяграфія
Нарадзіўся ў першай палове 1950-х гадоў у горадзе Чэрчэр, раён Рая Азэба, Тыграй. У маладосці пасябраваў з Мелесам Зенаўі. За кошт гэтага ў 1976 годзе Цадкан, кінуўшы ўніверсітэт, стаў членам Народнага франата вызвалення Тыграя (НФВТ). У той час яна была невялікай паўстанцкай групоўкай, якая ваявала супраць урадавых войскаў падчас грамадзянскай вайны ў Эфіопіі. Да канца 1980-х ён зарэкамендаваў сябе як адзін з самых выдатных палявых камандзіраў НФВТ. У маі 1991 года Цадкан узначаліў войскі паўстанцаў пры штурме Адыс-Абебы.
28 мая 1991 года, пасля заканчэння грамадзянскай вайны, Цадкан заняў пасаду кіраўніка генеральнага штаба Узброеных сіл Эфіопіі, кіраваў іх аднаўленнем і рэфармаваннем. Пры ім ядро арміі склалі члены НФВТ. У 2001 годзе з-за канфліктаў з кіраўніцтвам прэзідэнт Мелес зняў яго з пасады начальніка генштаба.
Пасля звальнення Цадкан працаваў ваенным саветнікам ва ўрадзе Паўднёвага Судана, паралельна адкрыўшы свой бізнэс. Быў старшынёй савета дырэктараў у некалькіх кампаніях, прапрацаваўшы 8 гадоў як у Ethiopian Shipping Lines, так і на цукровым заводзе Methara, а з 2020 года таксама ўваходзіў у савет дырэктараў Lion Bank.
З пачаткам Тыграйскага канфлікту далучыўся да паўстанцаў Дэбрэцыана Гебрэмікаэля, увайшоўшы ў цэнтральнае камандаванне Сіл абароны Тыграя (САТ). На вайне займаўся пытаннямі вярбоўкі.
Адукацыя
У 1970-х паступіў на біялагічны факультэт Адыс-Абебскага ўніверсітэта, але пасля кінуў вучобу з-за ўступлення ў НФВТ. Звольніўшыся з арміі Цадкан атрымаў ступень магістра дзелавога адміністравання ў брытанскім Адкрытым універсітэце і ступень магістра міжнароднай палітыкі ў амерыканскім універсітэце Джорджа Вашынгтона.
Пінскае рэальнае вучылішча
Пінскае рэальнае вучылішча — сярэдняя навучальная ўстанова, якая працавала ў Пінску. Першае рэальнае вучылішча на тэрыторыі сучаснай Беларусі.
Гісторыя
У 1857 годзе ў Пінску адкрылася гімназія, якая размясцілася ў будынку скасаванага дваранскага пяцікласнага вучылішча. У 1872 годзе пераўтвораная ў шасцікласнае рэальнае вучылішча з дадатковым сёмым класам навучання, якое стала першай падобнай установай на тэрыторыі сучаснай Беларусі.
Уваходзіла ў Віленскую навучальную акругу. Мела 7 класаў. На чале з дырэктарам працавалі 16 выкладчыкаў, 3 законанастаўнікі, інспектар. Выкладаліся руская, польская, нямецкая, і французская мовы, геаграфія, хімія, гісторыя, матэматыка, законазнаўства, касмаграфія, маляванне, чарчэнне, пачатковая ваенная навука, музыка, рамёствы, гімнастыка і інш.
Выпускнікі мелі перавагу пры паступленні ў вышэйшыя тэхнічныя і сельскагаспадарчыя навучальныя ўстановы, на фізіка-матэматычныя факультэты ўніверсітэтаў. Сярод выкладчыкаў былі выхаванцы вучылішча, выпускнікі Мінскай духоўнай семінарыі, Віленскага настаўніцкага інстытута, універсітэтаў Масквы, Юр’ева, Кіева, Лейпцыгскай філалагічнай семінарыі і інш.
У 1915 годзе вучылішча пераведзена ў Мазыр. У 1918 годзе скасавана.
Тлемсен
Тлемсен (تلمسان, Pomaria) — горад на паўночным захадзе Алжыра, сталіца аднайменнага вілаета. Горад мае старажытную гісторыю, і яго называюць «жамчужынай Магрыба». Горад размешчаны ў глыбіні Алжыра, на некаторым аддаленні ад мора, і акружаны вінаграднікамі і аліўкавымі садамі. Ён знакаміты гарбарнай і тэкстыльнай прамысловасцю, а таксама вытворчасцю дываноў. Тлемсен з'яўляецца таксама турыстычным аб'ектам, дзякуючы помнікам берберскай, арабскай, турэцкай і французскай каланіяльнай культур.
Роберт Робертавіч Стуруа
Роберт Робертавіч Сту́руа (რობერტ რობერტის ძე სტურუა; нар. ) - савецкі, грузінскі і расійскі акцёр, тэатральны рэжысёр. Народны артыст СССР (1982). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1979) і Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі (1999).
Творчасць
творчасці Роберта Стуруа ўласцівы сінтэз грузінскай і еўрапейскай тэатральных культур, увага да сцэнаграфіі, мізансцэн, музычнага афармлення, імкненне да сацыяльных і філасофскіх абагульненняў. Усяго паставіў больш за 80 спектакляў. Акрамя тэатраў імя Руставелі і «Et Cetera», зрабіў пастаноўкі у Дзяржаўным акадэмічным тэатры імя Яўгена Вахтангава, тэатры «Сатырыкон», Нацыянальным тэатры імя І. Франко ў Кіеве, Вялікім тэатры, Тэатры імя А. С. Пушкіна, тэатрах за мяжой.
Folkspraak
Folkspraak (Таксама існуюць іншыя спосабы напісання, напрыклад Folksprak ці Folksprâk) — занальна сканструяваная планавая мова прапанаваная ў 1995 годзе для людзей, якія размаўляюць на мовах германскай групы.
Сонечны сарас 106
Сонечны сарас 106 — серыя з 75 сонечных зацьменняў, якая пачалася 23 студзеня 456 года і скончылася 14 красавіка 1790 года. Сонечныя зацьменні аднаго сараса паўтараюцца з перыядычнасцю раз у 18 гадоў 11 дзён і 8 гадзін.
Folkspraak
Алфавіт і вымаўленне
Падваенні ці групы зычных азначаюць кароткую галосную. Выключэннямі з’яўляюцца займеннікі, артыклі і прыназоўнікі. У Folkspraak ужываецца лацінскі алфавіт. «C» перад мяккімі галоснымі ('e', 'i', 'eu', 'y') вымаўляюць як 's' ці 'c', зрэдку як 'k', 'th' як 't' 'ph' як 'f'.
Марфалогія
Folkspraak не мае змен прыметнікаў і дзеясловаў. Прыслоўі і прыметнікі маюць адну і тую ж форму: hel (увесь, усялякі). Мова не мае паняццяў роду ці склону, за выключэннем асабістых займеннікаў: hun (яна), han (ён), ik (я), mi (мяне). Вызначаны нязменны артыкль — «de», нявызначаны нязменны артыкль — «en», але яны ўжываюцца толькі ў адзіночным ліку. Множны лік назоўнікаў ствараецца пры дапамозе канчатка -en, ці калі назоўнікі канчаюцца на ненаціскны галосны, пры дапамозе -s mann — мужчына, mannen — мужчыны, auto — аўтамабіль, autos — аўтамабілі.
Лідзія Мікалаеўна Казей
Лідзія Мікалаеўна Казей (нар., в. Цырын, Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі ўрач, гісторык медыцыны і аховы здароўя, палеапатолаг. Доктар медыцынскіх навук (1986).
Біяграфія
Скончыла Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1956). Працавала ў 2-й гарадской клінічнай бальніцы г. Мінска (з 1956, урач-анестэзіёлаг), Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. М. Горкага, Мінскім інстытуце культуры (1975-1980-я, дацэнт кафедры грамадзянскай абароны і медыцынскай падрыхтоўкі).
Ассё (курганны могільнік)
Апісанне
На сённяшні дзень зберагліся 2 насыпы. Адзін вышынёй 1,5 м, дыяметрам 7 м, другі вышынёй 2 м, дыяметрам 8 м. Выявіў і абследаваў у 1972 годзе А. Р. Мітрафанаў. Раскопкі не праводзіліся.
Лідзія Мікалаеўна Казей
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: фармакалогія; анальгетычныя сродкі; палеапаталогія чалавека; гісторыя медыцыны; падрыхтоўка медыцынскіх сясцёр для грамадзянскай абароны; методыка выкладання курса «Леказнаўства».
Folkspraak
Сінтаксіс
Базавы парадак слоў — SVO (суб’ект, дзеяслоў, аб’ект). Пытальныя сказы робяць, ставячы наперадзе дзеяслоў (VSO). Артыклі і прыметнікі ставяцца перад назоўнікамі: de god mann — добры чалавек.
Прыклад тэксту
Folksprak er en planed sprak entworpen fur make maglik de communikation twitch sprekern fan de ferchillend nytidlik spraken in de norden Europa (dat kom fro en dod gemeun germanisch stammsprak). Пераклад:Folkspraak — планавая мова, створаная дзеля палягчэння зносін паміж людзьмі гаворачымі на мовах поўначы Еўропы, якія паходзяць з адной некалі існаваўшай агульнай мовы: Протагерманскай.
Пульхерыя
Пульхерыя (Πουλχερία; -) — рэгент Візантыйскай імперыі з тытулам аўгусты пры сваім малодшым браце імператары Феадосіі II у 414—421 гадах. Зноў пачала кіраваць імперыяй (450—453 гады) пасля яго смерці, узяўшы ў мужы і зрабіўшы імператарам палкаводца Маркіяна. Кананізавана царквой у ліку дабраверных за яе барацьбу з ерасямі, памяць 10 верасня (па юліянскім календары).
Каўпыніца
Назву Каўпыніца маюць:
Маконь
Назву Маконь маюць:
Калафалык
Калафалык (Kalafalıq) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і ўваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Гідрыды
Гідрыды — злучэнні вадароду з металамі і неметаламі, якія маюць меншую электраадмоўнасць, чым вадарод. Часам да гідрыдаў прылічаюць злучэнні ўсіх элементаў з вадародам.
Класіфікацыя
У залежнасці ад характару сувязі вадароду адрозніваюць тры тыпу гідрыдаў:
Губа
Губа — шматзначны тэрмін
Эўгеніюс Гянтвілас
Эўгеніюс Гянтвілас (Eugenijus Gentvilas; нар. года) — літоўскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, мэр Клайпеды, выконваючы абавязкі прэм’ер-міністра Літвы ў 2001 годзе.
У 1983 годзе скончыў факультэт прыродазнаўства Вільнюскага ўніверсітэта. У 1993 годзе атрымаў ступень кандыдата навук. Пасля заканчэння вучобы быў навуковым супрацоўнікам Акадэміі навук Літвы, працаваў у інстытутах геаграфіі (1983—1987), а таксама матэматыкі і кібернетыкі (1987—1990). У 1993—1996 гадах чытаў лекцыі ў Клайпедскім універсітэце.
У 1988 годзе пачаў удзельнічаць у русе Саюдзіс. У 1988—1990 гадах быў дэпутатам гарадской рады ў Клайпедзе. У 1990 годзе абраны ў Вярхоўны Савет Літоўскай ССР, быў адным з падпісантаў Акту аб аднаўленні Літоўскай дзяржавы ад 11 сакавіка 1990 года.
У 1993—2003 гадах — член Ліберальнага саюза Літвы, у 1996—1999 і 2001—2003 гадах — яго старшыня. З 2003 года — першы намеснік старшыні Ліберальнага саюза і Цэнтра. У 2006 годзе стаў сябрам Ліберальнага руху Літоўскай Рэспублікі і заняў пасаду старшыні філіі партыі ў Клайпедзе.
У 1997—2004 гадах быў дэпутатам гарадской рады, а да 2001 года быў мэрам Клайпеды. З лютага па ліпень 2001 года ён быў міністрам эканомікі ва ўрадзе Раландаса Паксаса. З 20 чэрвеня па 3 ліпеня 2001 года выконваў абавязкі прэм'ер-міністра.
У 2004 годзе быў абраны дэпутатам Еўрапарламента і ўваходзіў у парламенцкую групу Альянсу лібералаў і дэмакратаў за Еўропу. У 2009 годзе ён не балатаваўся. Стаў генеральным дырэктарам Клайпедскага марскога порта. У 2011 годзе быў зноў выбраны дэпутатам гарадской рады. У 2012 і 2016 гадах пераабіраўся ў Сейм. У снежні 2017 года стаў старшынёй Ліберальнага руху Літоўскай Рэспублікі. Узначальваў партыю да верасня 2019 года. У 2020 годзе ён падоўжыў свой дэпутацкі мандат яшчэ на адзін тэрмін.
І горы зрушваюцца
«І горы зрушваюцца» (山河故人) — мастацкі фільм 2015 года рэжысёра.
Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 22-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».
Сюжэт
Горад Фэньян, Кітай, 1999 год. Два сябры дзяцінства – гаспадар бензакалонкі Чжан і працоўны на вугальнай шахце Лянцзы — заляцаюцца да красунi Таа. Дзяўчына выходзіць замуж за больш заможнага Чжана. Неўзабаве ў іх нараджаецца сын, якога клiчуць Даляр. 2014 год. Таа разводзіцца з мужам, а яе сын з'язджае з багатым бацькам у Аўстралію. Аўстралія, 2025 год. Дзевятнаццацігадовы Даляр ужо не размаўляе па-кітайску і насілу мае зносіны бацькам. Усё, што ён помніць пра сваю маці, — гэта толькі яе імя… Дзеянне гэтай эпічнай меладрамы ахоплівае прастору ад Кітая да Аўстраліі, адлюстроўваючы жыццё, каханне, надзеі і расчараванні двух пакаленняў сям'і ў грамадстве, што змяняецца з ашаламляльнай хуткасцю.
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 26 кінаўзнагародамі і яшчэ 42 намінацыямі.
Сонечны сарас 105
Сонечны сарас 105 — серыя з 72 сонечных зацьменняў, якая пачалася 27 сакавіка 499 года і скончылася 16 мая 1779 года. Сонечныя зацьменні аднаго сараса паўтараюцца з перыядычнасцю раз у 18 гадоў 11 дзён і 8 гадзін.
Чына гладкая
Чы́на гла́дкая, Сачавічнік гладкі (Lathyrus laevigatus) — кветкавая расліна з роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй да 70 см з паўзучым карэнішчам чорна-бурага колеру. Сцябло прамое, голае ў ніжняй частцы і разгалінаванае ў верхняй. Лісце складанае, з 3—6 пар ланцэтных, эліптычных або падоўжана-яйкападобных лісткоў. Кветкі паніклыя, залаціста-жоўтага колеру. Плод — боб.
Пашырэнне і экалогія
З’яўляецца эндэмікам флоры Еўропы, рэліктавы від на ўсходняй мяжы арэала. Пераважна распаўсюджаны ў Альпах, Пірэнеях, Апенінах, Карпатах і на Балканах. Расце ў асветленых месцах у вільготных лясах, зарасніках арэшніку і шэрай вольхі. Цвіце ў красавіку—чэрвені. Размнажаецца насеннем і вегетатыўна (карэнішчам).
Ахоўны статус
Від занесены ў Чырвоныя кнігі Беларусі (III катэгорыя ), Літвы, Расіі (Леніградскай, Пскоўскай і Цвярской абласцей ), Украіны.
Валатоўкі (курганны могільнік)
Валатоўкі — курганны могільнік каля вёскі Валатоўкі Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 3 км на поўдзень ад вёскі, на правым беразе ракі Эса, ва ўрочышчы Валатоўкі.
Апісанне
Курганны могільнік складаецца з 9 насыпаў дыяметрам 5-11,5 м, вышынёй 0,9-1,6 м. Насыпы пясчаныя, здзірванелыя. Вядомы з 1924 года як могільнік каля вёскі Забаенне. Абследавала ў 1971 годзе В. Б. Караткевіч. Раскопкі не праводзіліся.
NGC 3073
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ізамеразы
Ізамеразы — ферменты, якія каталізуюць структурныя ператварэнні ізамераў (рацэмізацыя або эпімерызацыя). Ізамеразы каталізуюць рэакцыі, падобныя наступнай: A → B, дзе B з'яўляецца ізамерам A.
Вядома больш 50 відаў.
Да ізамераз адносяцца: ліязы, мутазы, рацымазы, цыс-транс-ізамеразы, унутрымалекульярныя аксідарэдуктазы і трансферазы.
Пашыраны ў прыродзе, асабліва ў мікраарганізмаў. Адрозніваюцца высокай спецыфічнасцю.
Другая шампанская бітва
Шампа́нская бі́тва (1915), таксама Друга́я шампа́нская бі́тва (La seconde bataille de Champagne, Herbstschlacht in der Champagne) (25 верасня — 6 лістапада 1915) — няўдалая спроба наступу французскіх войскаў супраць нямецкай арміі на шампанскім накірунку фронту ў часы Першай сусветнай вайны.
Раніцай 25 верасня 1915 года, франка-брытанскія войскі адначасова пачалі чарговыя шырокамаштабныя наступы ў Шампані (на ўсход ад Рэймса) і паблізу Артуа (у раёне Араса). На першым участку ў наступ на фронце 35 км перайшлі 2-я і 4-я французскія арміі, агульнае кіраўніцтва якім у Шампані ажыццяўляў камандуючы Цэнтральнай групы армій генерал Касцельно.
Пасля моцнага агнявога налёту артылерыі і мінамётаў па першай і другой лініях акопаў, маючы ў першым эшалоне 18, а ў другім 8 дывізій і ў ваенным рэзерве кавалерыйскія карпусы, перайшлі ў атаку французскія войскі генералаў Петэна і Лангля. На працягу шасці тыдняў французы спрабавалі прарваць абарончыя пазіцыі нямецкай імперскай арміі, але ўсе іх спробы былі дарэмнымі. Найбуйнейшым дасягненнем, які каштаваў сотні тысяч загінулых, параненых і зніклых без вестак, стала авалоданне пярэднім краем абароны нямецкіх падраздзяленняў на глыбіню не больш за 3-4 км.
Восеньская аперацыя ў Шампані і Артуа, якая рыхтавалася доўга, скрупулёзна і старанна, з тым, каб ажыццявіць «буйны стратэгічны прарыў, які будзе мець неабходным следствам вызваленне нацыянальнай тэрыторыі» Францыі, не ўвянчалася поспехам. Праблема прарыву нямецкага фронту засталася нявырашанай.
Планаванне і падрыхтоўка
Восеньскае наступленне саюзнікаў рыхтавалася, як аперацыя вялікага размаху. Неаднаразова план наступальнай аперацыі мяняўся і пераносіўся. У адпаведнасці з задумай аперацыі саюзнікі намячалі нанесці два магутных удару па сыходзячыхся напрамках: 2-й і 4-й французскімі арміямі ў Шампані і 10-й французскай і 1-й англійскай — на Артуа, з тым, каб прарваць абарону і стварыць умовы для акружэння і разгрому нямецкіх войскаў у паўночных дэпартаментах Францыі. Прарыў планавалася ажыццявіць значнымі сіламі і сродкамі, і на больш шырокім фронце, чым ва ўсіх папярэдніх аперацыях: у Шампані (на ўсход ад Рэймса) на участку шырынёй у 35 км, у Артуа (у раёне Араса) — шырынёй у 22 км.
2-я армія генерала Петэна і 4-я армія генерала Лангля мелі ў сваім складзе кожная па пяць армейскіх і аднаму кавалерыйскаму корпусу і 6 авіяэскадрылей, а ўсяго — 32 пяхотных і 5 кавалерыйскіх дывізій, да 200 самалётаў, 950 лёгкіх, 750 цяжкіх і 740 траншейных гармат і мінамётаў. Супрацьстаялыя ім сілы 3-й і 5-й нямецкіх армій мелі 9 пяхотных дывізій, 4 авіяатрадаў (40 самалётаў) і 700 лёгкіх і цяжкіх гармат.
Французы рыхтаваліся да наступу на працягу 2,5 месяцаў з вялікім размахам ва ўмовах максімальнай сакрэтнасці, каб забяспечыць раптоўнасць і рашучы поспех. За кошт перагрупіровак войскаў яны вызвалілі да 40 пяхотных дывізій і 30 батарэй цяжкай артылерыі. У Шампані, у тыле 2-й і 4-й армій, былі пабудаваны новы чыгуначны ўчастак і два масты праз раку Марна. Усе інжынерныя працы маскіраваліся. У раёны аперацый было подвезено да 6,3 млн артылерыйскіх снарадаў (з іх да 300 тыс. хімічных і 100 тыс. запальных)
Падрыхтоўчыя мерапрыемствы, якія праводзіліся на працягу доўгага часу ў Шампанм і Артуа, не прайшлі зусім незаўважанымі для праціўніка. Праз агентурныя дадзеныя і авіяцыйную разведку нямецкае камандаванне да сярэдзіны верасня даведалася аб падрыхтоўцы наступу, і прыняло меры да ўзмацнення 6-й і 3-й нямецкіх армій рэзервамі пяхоты, артылерыі і авіяцыі.
Наступ французаў
22 верасня 1915 года французская артылерыя пачала артылерыйскую падрыхтоўку наступлення, якая працягвалася трое сутак. Днём і ноччу гаўбіцы, марціры і мінамёты знішчалі драцяныя загароды і кулямёты, разбуралі акопы, хады паведамленняў, хованкі. Агнём лёгкіх батарэй накрываліся акопы і раёны бліжэйшых рэзерваў. Другая пазіцыя нямецкай абароны, чыгуначныя вузлы і артылерыйскія батарэі праціўніка падвяргаліся ўздзеянню агню дывізіёнаў корпуснай і армейскай цяжкай артылерыі, абсталяванай дальнабойнымі 120-мм і 155-мм гарматамі. Іх агонь карэктаваўся з дапамогай 12 аэрастатаў і самалётаў-карэкціроўшчыкаў па радыё. Для засечкі батарэй прыцягваліся звукаметрычны і топагеадэзічныя ўзводы.
У 9 гадзін 15 хвілін 25 верасня 2-я і 4-я арміі Францыі перайшлі ў атаку пасля моцнага агнявога налёту артылерыі і мінамётаў па першай і другой лініях акопаў, маючы ў першым эшалоне 18, а ў другім — 8 дывізій і ў ваенным рэзерве кавалерыйскія карпусы. 1-ы эшалон меў задачу імклівым кідком авалодаць першай і другой пазіцыяй, другі эшалон — развіць прарыў да ракі Эна, кавалерыйскія карпусы — весці наступленне па тылах цэнтральных нямецкіх войскаў на паўднёвы захад. Пяхотныя карпусы мелі дзве дывізіі ў першай і ў другой лініі, якая наступала ў 700-800 м за першай. У такім баявым парадку атакуючыя хвалі трох карпусоў 2-й арміі (20-ы, 11-ы і 14-ы) і 2-гі каланіяльны корпус 4-й арміі да канца 25 верасня на 12-кіламетровым участку авалодалі акопамі першай пазіцыі і, выйшаўшы да другой, залеглі.
Левафланговыя карпусы 4-й арміі (32-гі і 4-ы) поспеху не мелі, 1-ы каланіяльны корпус 2-й арміі і 7-ы корпус 4-й арміі праніклі ў нямецкія акопы першай і другой лініі і завязалі ўпартыя траншейные баі. Паступова арганізаваны бой па ўсім фронце перарастаў у разрозненыя сутычкі асобных падраздзяленняў, ударная сіла якіх бесперапынна раставала.
У ноч на 26 верасня 3-я армія генерала Айнэма заняла пазіцыю па ўсёй лініі і спробы прарыву раніцай гэтай пазіцыі 11-м, 14-м армейскімі і 2-м каланіяльным карпусамі французскай арміі былі адбітыя. 27 верасня 2-й і 4-й арміям удалося засяродзіцца і, пасля шматгадзіннай артылерыйскай падрыхтоўкі, правесці атаку. На некаторых участках пяхота 14-га корпуса французаў уварвалася ў акопы другой пазіцыі, але з вялікімі стратамі была выбітая адтуль агнём немцаў і контратакамі. Левафланговыя карпусы армій за тры дні баёў авалодалі толькі другой, а часам і трэцяй лініяй акопаў першай пазіцыі.
28 і 29 верасня злучэнні 2-й і 4-й армій па загаду генерала Касцельно працягвалі атакі, аднак перадавыя падраздзяленні былі знішчаны або ўзятыя ў палон, а астатнія часці адбітыя агнём і контратакамі з вялікімі стратамі.
Далейшыя спробы французскага генералітэту прарваць моцную абарону нямецкіх войскаў былі марныя. Праціўнік павялічыў свае сілы ў 1,5 разы і развіў другую пазіцыю, давёўшы яе да некалькіх ліній акопаў. Двухдзённая артылерыйская падрыхтоўка чарговай спробы атакі гэтай пазіцыі (4—5 кастрычніка) не дала чаканых вынікаў, і атака 6 кастрычніка захлынулася. З 7 кастрычніка спробы прарыву пазіцыі былі спыненыя. Да 20 кастрычніка французы адбівалі контратакі нямецкіх войскаў і замацоўваліся на занятым рубяжы. Абодва бакі ўжывалі хімічныя і запальныя снарады.
У выніку правядзення гэтай аперацыі французы захапілі ў Шампані невялікі ўчастак першай пазіцыі па фронце ў 22 і ў глыбіню 3-4 км, а на фронце ў 12 км падышлі да другой пазіцыі.
Абмежаваныя аператыўна-тактычныя вынікі восеньскай аперацыі англа-французаў з’явіліся следствам таго, што яны недаацанілі сілу германскай абароны і цяжкасці яе прарыву франтальным ударам. Пры планаванні і падрыхтоўцы аперацыі не ўлічвалася неабходнасць прарыву другой пазіцыі нямецкай абароны, тэхнічныя і баявыя магчымасці цяжкай артылерыі з яе рознакалібернымі і ў асноўным састарэлымі сістэмамі, а таксама сіла пяхотнага агню. Падрыхтоўка прарыву ўскладалася толькі на артылерыю, але ёй аказалася не пад сілу выканаць у поўным аб’ёме ўсе заданні. Артылерыя не была падрыхтавана суправаджаць пяхоту агнём і коламі. А баявы парадак «хвалямі» меў слабую сілу пяхотнага агню. Дывізіі маглі весці агнявы бой толькі першымі баявымі лініямі. Магутныя агнявыя сродкі пяхоты (кулямёты і мінамёты), размяшчаючыся ззаду баявой лініі, у падтрымцы пяхоты, як правіла, удзелу не прымалі. Пяхота, скаваны нязграбным баявым парадкам «хваля», дзейнічаючы на вузкім участку ў 1,5 — 2 км, несла велізарныя страты. Яе наступальны парыў хутка згасаў. Кіраванне часцямі пагаршалася, а ўзаемадзеянне пяхоты з артылерыяй перарывалася.
«З моманту пачатку атакі, — адзначалася ў справаздачы аб аперацыі, — артылерыйскі агонь наогул стаў мала сапраўдным..., што спыняла парыў нашых войскаў».
Маўра Арбіні
Ма́ўра Арбі́ні (Mauro Orbini; ?—1614) — далмацінскі гісторык, родапачынальнік паўднёваславянскай гістарычнай навукі.
Ламанціны
Ламанціны (Trichechidae) — род водных млекакормячых атрада сірэн.
Маўра Арбіні
У кнізе «Славянскае царства» (1601, на італьянскай мове) спрабаваў даць гісторыю ўсіх славянскіх народаў, паказаць іх адзінства; прапанаваў тэорыю скандынаўскага паходжання славян, памылкова далучаў да славян многія неславянскія народы. У сваім творы змясціў пераклад сербскай хронікі 12 ст. .
Ламанціны
Даўжыня дарослых асобін дасягае 5 м, маса да 400 кг. Афарбоўка ад шэрай да чорна-шэрай. У адрозненне ад большасці млекакормячых ламанціны маюць 6 шыйных пазванкоў. Верхняя губа раздвоеная. Замест разцоў рагавыя пласціны. На ластах 3 сярэднія пальцы з пазногцепадобнымі капыткамі. Хваставы плаўнік закруглены.
Вядома 3 віды: амерыканскі ламанцін, амазонскі ламанцін, афрыканскі ламанцін. Пашыраны ламанціны каля берагоў Цэнтральнай Амерыкі, у р. Амазонка і яе эстуарыі, каля атлантычных берагоў трапічнай Афрыкі і басейне р. Нігер.
Жывуць ламанціны на марскіх мелкаводдзях, у вусцях і нізоўях рэк. Расліннаедныя жывёлы. Трымаюцца групамі. Нараджаюць 1 дзіцяня.
Усе віды знаходзяцца ў Чырвонай кнізе МСАП.
Аляксей Ягоравіч Бадаеў
Аляксей Ягоравіч Бадаеў (Алексе́й Его́рович Бада́ев; 4 [16] лістапада 1883, Вялікае Юр’ева, Арлоўская губерня —, ) — расійскі палітычны і грамадскі дзеяч, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, па першай прафесіі — слесар.
Біяграфія
У 1912 годзе быў абраны ў IV Дзяржаўную думу ад рабочай курыі Пецярбургскай губерні, член бальшавіцкай фракцыі. Выязджаў за мяжу для ўдзелу ў партыйных нарадах у Кракаве і Параніна, дзе сустракаўся з Леніным. У 1912—1913 гадах, па прапанове У. І. Леніна, з’яўляўся афіцыйным выдаўцом газеты «Праўда».
У лістападзе 1914 года быў арыштаваны разам з іншымі дэпутатамі-сацыялістамі і сасланы на вечнае пасеяленне ў Сібір, Туруханскі край, дзе працягваў рэвалюцыйную працу. Вярнуўся ў Петраград пасля Лютаўскай рэвалюцыі і быў абраны ад бальшавікоў у Петраградскую гарадскую думу.
Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Петраградзе. Старшыня выбарчай камісіі па першых пасля рэвалюцыі выбарах у Петраградскую гарадскую думу, якія адбыліся 29 лістапада 1917 года. Як член РСДРП(б) з пастаўленай перад ім палітычнай задачай справіўся: па выніках выбараў бальшавікі беспрэцэдэнтна павялічылі сваё прадстаўніцтва ў Петраградскай гарадской думе з 67 да 188 мандатаў з 200. Пасля рэвалюцыі ўзначальваў органы харчовага забеспячэння Петраграда.
Дом Бажанава
Дом Бажанава — помнік архітэктуры ў стылі мадэрн. Пабудаваны ў 1909 годзе для Гандлёва-прамысловага таварыства «Ф. Р. Бажанаў і А. П. Чувалдзіна» архітэктарам Паўлам Фядотавічам Алёшыным. Знаходзіцца ў Санкт-Пецярбургу, сучасны адрас — вуліца Марата, дом 72. У аздабленні інтэр’ераў выкарыстаны мармур, разьба па дрэве, ляпніна, маёліка (камін «Вольга і Мікула» паводле эскізаў М. А. Урубеля, мастак-кераміст П. К. Вакулін), роспісы (8 пано для сталовай — «Асілкавы фрыз», мастак М. К. Рэрых).
Аляксей Ягоравіч Бадаеў
Біяграфія
4 сакавіка 1944 гады вызвалены ад пасады пастановай 5-й сесіі Вярхоўнага Савета РСФСР I склікання.
Пасля адхілення ад пасады быў прызначаны кіраўніком трэста Галоўпіва (1943—1951). Памёр 3 лістапада 1951 года. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках (участак № 3).
Манітулін
Манітулін (Manitoulin) — востраў на возеры Гурон, самы вялікі востраў у свеце, размешчаны ў прэсным возеры.
Плошча вострава — 2766 км², гэта крыху больш Люксембурга. Манітулін па плошчы займае 31-е месца сярод усіх астравоў Канады і 174-е месца ў свеце. На востраве размешчана мноства азёр, адно з якіх Маніту — плошчай 106,42 км² з’яўляецца найбуйнейшым у свеце «возерам у возеры».
Адміністрацыйна востраў адносіцца да канадскай правінцыі Антарыа. Насельніцтва Манітуліна складае 12,6 тыс. жыхароў (2007).
Рок супраць камунізму
Рок супраць камунізму (Rock Against Communism, RAC) — рух у рок-музычнай культуры, які паўстаў у Вялікабрытаніі і разглядаецца як жанр. Гэты рух паўстаў як своеасаблівая рэакцыя на рух «Рок супраць расізму». Пад назвай «Рок супраць камунізму» ў 1980-х гадах было праведзена некалькі канцэртаў, арганізатарам якіх быў лідар гурту Skrewdriver Ян Сцюарт Дональдсан.
Тлушчавая тканка
Тлушчавая тканка — разнавіднасць злучальнай тканкі жывых арганізмаў, якая ўтвараецца з мезенхімы і складаецца з тлушчавых клетак - адыпацытаў. Амаль усю тлушчавую клетку, спецыфічная функцыя якой - назапашванне і абмен тлушчу, запаўняе тлушчавая кропля, акружаная абадком цытаплазмы з адсунутым на перыферыю клеткавым ядром. У пазваночных тлушчавая тканка размяшчаецца галоўным чынам пад скурай (падскурна-тлушчавая абалоніна) і ў сальніку, паміж органамі, утвараючы мяккія пругкія пракладкі. У большасці выпадкаў - гэта круглявае, жоўтае жалепадобнае цела. Асноўнае фізіялагічнае значэнне тлушчавай тканкі: яна засцерагае арганізм ад страты цяпла і нясе функцыю энергетычнага дэпо (пры галаданні колькасць тлушчу ў клетках памяншаецца, пры ўзмоцненым харчаванні - павялічваецца). У водных млекакормячых, якія жывуць у халодных водах Арктыкі і Антарктыкі, пласт падскурнай тлушчавай абалонкі дасягае значнай таўшчыні (у некаторых кітоў - да 50 см).
Рок супраць камунізму
У музычных і тэкставых адносінах гэты рух ахоплівае шырокі стылістычны спектр ад класічнага року і патрыятычных рок-балад да агрэсіўнага НС блэк-металу.
Тэматыка песень некаторых паслядоўнікаў гэтага руху засяроджваецца не толькі на антыкамуністычнай тэматыцы, але і закранае тэмы нацызму, расізму і антысемітызму, таму некаторыя атаясамляюць RAC з неанацысцкімі рухамі.
Уйгурская мова
Уйгурская мова, ці новауйгурская мова (саманазва ئۇيغۇرچە) — цюркская мова, родная мова уйгураў, распаўсюджаная ў Цэнтральнай Азіі.
Сучасная уйгурская мова сфарміравалася ў першай палавіне XX на аснове сярэдневяковай пісьмовай чагатайскай мовы і мясцовых цюркскіх гутарковых моў паўночна-заходняй часткі сучаснага Кітая (турфанскай, кашгарскай, ілійскай і інш.). Не з'яўляецца прамым нашчадкам старажытна-уйгурскай мовы.
Падзяляецца на 3 буйныя дыялекты. Большасць уйгураў карыстаюцца алфавітам на арабскай графічнай аснове. Уйгуры ў былых рэспубліках СССР — на аснове лацініцы і кірыліцы.