cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Унутранае Японскае мора
Даўжыня 445 км, шырыня да 55 км, пераважныя глыбіні 20-60 м (найбольшая 241 м). Сярэдняя тэмпература вады на паверхні ў лютым каля 16°С, у жніўні каля 27°С. Салёнасць 30-34 ‰. Дно высцілаюць глеістыя пяскі з украпваннем валуноў і галькі. У моры амаль 1000 астравоў і астраўкоў, найболей буйны востраў — Авадзі. Праз мора праходзяць важныя транспартныя шляхі Японіі. Берагі моцна парэзаныя.
Найбольш важны ўнутраны водны шлях Японіі. Галоўныя парты: Кобэ, Осака, Модзі, Сіманасэкі, Курэ (ваенна-марская база). Курорт у г. Бэпу. З даўніх часоў Унутранае мора і яго ўзбярэжжа гулялі важную транспартную ролю. Хуткі рост прамысловасці і насельніцтва зрабілі рэгіён Унутранага Японскага мора адным з найболей важных індустрыяльных раёнаў Японіі. Аднак з прычыны гэтага рэгіёну прыходзіцца сутыкацца з сур'ёзнымі экалагічнымі праблемамі. 16 марта 1934 г. утвораны нацыянальны парк «Сэто-Найкай».
NGC 1325A
NGC 1325A (іншыя абазначэнні — ESO 548-10, MCG -4-9-6, PGC 12754) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога і быў дададзены пазней.
Музей старажытнабеларускай культуры
Апісанне
Агульная плошча 1200 м², плошча экспазіцыі 600 м². Больш за 17 тыс. экспанатаў (2000 г.), у т.л. 600 твораў іканапісу і жывапісу, 4,5 тыс. дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, 170 скульптур, і тысяча узораў народнага ткацтва. Экспазіцыя мае раздзелы археалогіі (знаходкі з раскопак гарадоў і інш. археалагічных помнікаў Беларусі), мастацтва (абразы XVI—XVIII стст., скульптура XVI—XIX стст., слуцкія паясы і інш. тканіны XVIII ст., старадрукі і кніжная гравюра XVI—XVIII ст., разьба, мастацкія вырабы з металу), этнаграфіі (ткацтва, народныя касцюмы канца XIX — пачатак XX ст., кераміка, народныя музыкальныя інструменты, прылады працы, хатняе начынне, вырабы з саломкі і інш.). Асобны раздзел прысвечаны помнікам этнаграфіі і народнага мастацтва чарнобыльскай зоны.
Мае навуковую лабараторыю, вядзе выставачную дзейнасць.
Мечыслаў Карловіч
Мечыслаў Карловіч герба «Астоя» (, Вішнева, Свянцянскі павет, Віленская губерня — , у Татрах) — кампазітар і дырыжор, вядомы сімфанічнымі кампазіцыям. Аўтар песень і розных аркестравых п’ес, у тым ліку 6 сімфанічных паэм. Прадстаўнік пост-рамантычнага кірунку. Таксама альпініст, аматар Татраў, фатограф, публіцыст і журналіст.
Біяграфія
Карловіч нарадзіўся ў Вішневе, у гістарычнай Літве, у сям’і Яна Аляксандра Карловіча (1836—1903), этнолага і мовазнаўца, і Ірэны Сулістроўскай. Ранняе дзяцінства, да шасці гадоў, правёў у сямейным маёнтку Сулістроўскіх у Вішневе. У 1882 годзе сям’я Карловічаў прадала сваю маёмасць і жыла спачатку ў Гайдэльбергу, затым у 1885 годзе ў Празе і ў 1886 годзе ў Дрэздэне, а ў 1887 годзе пасяліліся ў Варшаве.
У Гейдэльбергу і Дрэздэне хлопчык атрымліваў агульную адукацыі, з 1888 года — у вучылішчы Войцеха Гурскага ў Варшаве. Меў трох братоў і сясцёр, у тым ліку дзвюх сясцёр: Яніну (1882—1942), якая стала настаўніцай, і Ванду (выйшла замуж за Зыгмунта Васілеўскага, літаратуразнаўца, палітычнага дзеяча, сенатара Польскай Рэспублікі).
Мечыслаў, з дзяцінства выхаваны ў музычнай атмасферы (бацька граў на віяланчэлі і фартэпіяна, дома быў струнны квартэт), падчас знаходжання за мяжой спазнаў оперу і сімфанічную музыку, у т.л. творы Бізэ, Вэбера, Брамса, Сметаны. З сямі гадоў вучыўся ігры на скрыпцы ў Дрэздэне і Празе. Пасяліўшыся ў Варшаве, працягваў вучыцца ігры на скрыпцы ў Яна Якоўскага, а ў 1889—1895 гадах быў вучнем Станіслава Барцэвіча, адначасова вывучаючы гармонію ў Зыгмунта Наскоўскага і Пятра Машынскага, а затым кантрапункт і музычныя формы з Густаў Рагускі; у тыя гады ён таксама пачаў складаць творы, першы захаваны твор Карловіча, Chant de mai для фартэпіяна, паходзіць з мяжы 1893/94. Акрамя навучання ігры і кампазіцыі, Карловіч вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў Імператарскім Варшаўскім універсітэце.
У верасні 1895 года выехаў у Берлін з намерам вучыцца ігры на скрыпцы ў Юзафа Ёахіма. Не паступіўшы ў свой клас у Вышэйшую музычную школу, ён вучыўся прыватна ў Фларыяна Заіча, але вырашыў прысвяціць сябе кампазіцыі і вучыўся ў Генрыка Урбана. Адначасова ён наведваў лекцыі па гісторыі музыкі, гісторыі філасофіі, псіхалогіі і фізікі на філасофскім аддзяленні Берлінскага ўніверсітэта.
Са снежня 1895 г. да канца 1896 г. была напісана большасць з 22 захаваўшыхся сольных песень Карловіча, у тым ліку 10 на словы Казіміра Пзерва-Тэтмайера. З Берліна Карловіч пісаў музычную карэспандэнцыю ў Echo Muzyczne, Teatralny і Artystyczny, рашуча выбіраючы неарамантычны, вагнерыанскі напрамак. 15 красавіка 1897 г. на выступленні вучняў Урбана прагучала Серэнада для струннага аркестра, опус 2. У гады вучобы ў Урбана, акрамя меншых кампазіцый, была напісана музыка да драмы Юзафата Навінскага «Белая галубка». Уверцюра да Белага голуба, таксама вядомая як Bianka z Molena, была выканана 14 красавіка 1900 года ў Берліне, таксама на спектаклі вучняў Урбана. У канцы 1890-х гадоў Карловіч пачаў працаваць над сімфоніяй «Адраджэнне», якую скончыў самастойна, вярнуўшыся ў Польшчу. У красавіку 1901 годзе Карловіч завяршыў вучобу і вярнуўся ў Варшаву. Па вяртанні ў Варшаву ў 1901 годзе скончыў навучанне ў Варшаўскім універсітэце.
З Татрамі ў яго на працягу многіх гадоў была асаблівая духоўная сувязь. Быў актыўны ў Татранскім таварыстве, публікаваў артыкулы пра горныя паходы, захапляўся скалалажаннем, лыжамі, фатаграфіяй; стаў адным з пачынальнікаў польскага альпінізму. У цэлым непрыхільна ацэнены музычнымі крытыкамі, ён перажыў вялікі трыумф пасля канцэрта ў Варшаўскай філармоніі (22 студзеня 1909 г.), на якім з энтузіязмам былі ўспрыняты Вечныя песні. Менш чым праз 3 тыдні, 8 лютага, ён загінуў у Татрах пад снежнай лавінай падчас адзіночнай паездкі на горных лыжах, па дарозе з Галы Гансенікава ў Чарны Стаў, каля падножжа Малы Касцелец. Зараз там стаіць мемарыяльная дошка. Пахаваны 16 лютага на Павонзскіх могілках у Варшаве (раздзел 33-4-24).
Горная дзейнасць
Ён таксама быў адным з піянераў лыжнага спорту, якім займаўся з 1907 года, і актывістам Закапанскага аддзела лыжнікаў (ZON). Ён зрабіў, між іншым, першы скі-пас ад Hala Gąsienicowa праз Liliowe, Zawory і Koprowa Przelencz да Szczyrbskie Jezior.
8 лютага 1909 г. Мечыслаў Карловіч загінуў у Татрах, пахаваны ў лавіне на ўсходніх схілах Малога Касьцельца, падчас лыжнага і фотападарожжа. Зараз тут стаіць камень — помнік пад назвай Карловічаў камень з надпісам: Non omnis moriar (Я не ўсе памру). Размешчаная на ім свастыка — гэта нечаканы крыж, папулярны ў Падгальлі. Нягледзячы на адносіны кампазітара з горамі, ні ў адным з яго музычных твораў няма прамога адлюстравання Татраў, іх прыроды, горскага фальклору або ўспамінаў мастака пра татранскія экспедыцыі.
Войцех Кілар спаслаўся на трагічную смерць кампазітара ў сваёй сімфанічнай паэме «Касцялец 1909».
Ушанаванне памяці
У канцы лета 1909 года ў Малым Касцельцы быў адкрыты памятны валун з гранітнай глыбы (вядомы як Карловіцкі камень).
Імя Мечыслава Карловіча носяць, між іншым: Шчэцінская філармонія, Дзяржаўны комплекс музычнай школы ў Кракаве, Шчэп Гарцэрскі ZHP «Orogen» у Кракаве — Новая Гута і Дзяржаўная музычная школа 1-й і 2-й ступені ў Катавіцах. Яго імем таксама названы вуліцы ў Быдгашчы, Гданьску, Шчэціне, Любліне і Закапанэ.
Юркаўшчына (Хіславіцкі раён)
Юркаўшчына (Юрковщина) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Юркаўшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Юркаўшчыну не вярнулі БССР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Скрэгаціўка
Скрэгаціўка (Скреготі́вка) — вёска ў Ківэрцаўскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Рычманд (Брытанская Калумбія)
Рычманд (Richmond) — горад у рэгіёне Лоўэр-Мейнленд канадскай правінцыі Брытанская Калумбія, уваходзіць у агламерацыю Вялікі Ванкувер. З’яўляецца чацвёртым па населенасці горадам правінцыі. Рычманд мяжуе з гарадамі Ванкувер і Бернабі на поўначы, Нью-Уэстмінстэр — на ўсходзе, Дэлта — на поўдні. Заходняй мяжой Рычманда з’яўляецца Праліў Джорджыі.
Баркарола
Баркарола (ад barcabarca — «лодка») — народная песня венецыянскіх гандальераў ; у шэрагу крыніц згадваецца як гандальера.
NGC 5085
NGC 5085 (іншыя абазначэнні — ESO 508-50, MCG -4-32-5, UGCA 349, AM 1317-241, IRAS13175-2410, PGC 46531) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Баркарола
Баркарола характарызуецца умераным тэмпам і метрам 6/8, нагадваючы плыўнае калыханне на хвалях.
Росквіт гэтай музычнай формы прыйшоўся на эпоху рамантызму.
У польскага кампазітара Фрэдэрыка Шапэна ёсць фартэпіянны твор «Баркарола фа-дыез мажор» (Op. 60), напісаны ў 1846 годзе. Кампазітар Ян Гал у 1884 напісаў оперу «Баркарола». У цыкле «Поры года» Пятра Ільіча Чайкоўскага есць твор пад назвай «Чэрвень — Баркарола». Адной з найбольш вядомых лічыцца баркарола Belle nuit, ô nuit d'amour з оперы Жака Афенбаха «Казкі Гофмана».
Дзяржава Само
Дзяржава Само́ (Samova ríša, Samova država, Samova plemenska zveza, Państwo Samona, Sámova říše; 623—658) — першае вядомае палітычнае ўтварэнне славян, звесткі пра яго стварэнне і гісторыю бедныя і паўлегендарнага характару. Назву атрымала ад заснавальніка — франкскага купца Само. У склад дзяржавы ўваходзілі тэрыторыі сучасных Чэхіі, Славакіі, часткова Германіі (землі лужыцкіх сербаў), Польшчы, Славеніі і Харватыі. Неўзабаве па смерці Само дзяржава распалася.
Крыніцы
Адзіныя крыніцы пра Само і яго дзяржаву — Хроніка Фрэдэгара (Gesta Dagoberti I regnis Francorum) і пазнейшая Зальцбургская хроніка (Conversio Bagoariorum et Carantanorum). Хроніка Фрэдэгара лічыцца больш надзейнай, Зальцбургская хроніка змяшчае значную колькасць паўлегендарных звестак, але, бо звесткі вельмі раннія, таксама лічыцца неабходнай крыніцай пра Самову дзяржаву.
Асоба Само
Само́ (славацк. і славенск.: Samo, польск.: Samon, чэшск.: Sámo; канец VI ст. — 658) — гандляр з Франкскай імперыі, першы пэўна вядомы славянскі ўладар.
У Хроніцы Фрэдэгара называецца «homo nomen Samo, natione Francos, de pago Senonago» («чалавек на імя Само, франк з вёскі Сенонскай»). Senonago імаверна тоеснае сённяшняй мясцовасцю Сас (Sens) дэпартамента Ён на паўднёвы ўсход ад Парыжа або Суанье (Soignies) у Бельгіі, але natione Francos можна разумець і як «франк па нацыянальнасці», і як «народжаны ў Франкскай імперыі», і як «падданы/жыхар Франкскай імперыі».
Цяпер ёсць дзве гіпотэзы этнічнага паходжання Само. Першая зыходзіць з таго, што ён галараманец, раманізаваны жыхар Галіі — былой правінцыі Рымскай имперыі, а імя Само кельцкага паходжання. Другая, заснаваная на Зальцбургскай хроніцы «Conversio Bagoariorum et Carantanorum», зыходзіць з таго, што слова само трэба разглядаць як старажытнаславянскі тытул, у такім разе, Само значыць самаўладзец. Таксама, у славянскіх мовах слова само мае самастойны сэнс і некаторыя даследчыкі лічаць Само кароткай формай імя Самаслаў. Аднак большасць даследчыкаў аддае перавагу першай гіпотэзе.
Славяне таго часу
Славянскія землі на якіх утварылася дзяржава Само ў канцы VI ст. былі пад уладай Аварскага каганата, вядомыя паўстанні славян супраць авараў. У 603 года пасля смерці аварскага кагана Баяна ў каганаце пачалася міжусобная барацьба. Славянскія землі пачалі паўстанне за вызваленне ад больш як 50-гадовай залежнасці.
Дзейнасць Само
Каля 620 годзе Само з гандлёвым караванам адправіўся на ўсход. Дасягнуўшы скрыжавання з Бурштынавым — Мараўскага поля, сутокі Моравы і Дуная, Само стаў лагерам. Тут планы змяніліся, ён вырашыў ехаць у Італію і, каб падарожжа стала выгоднейшым, пачаў купляць у славян аварскіх рабоў, на якіх быў вялікі попыт у Ламбардыі. Само ўмацаваў лагер, побач з ім спыняліся драбнейшыя групы купцоў. Само не ведаў славянскай мовай, бо дагэтуль не меў такой патрэбы, і карыстаўся паслугамі тлумачоў.
Праз нейкі час да лагера, але на супрацьлеглым беразе, наблізіўся загон аварскай кавалерыі пра які стала вядома папярэдне праз характэрны шум. Каб напасці на купецкі лагер, авары мусілі пераправіцца праз раку, а брод быў даволі далёка і часу на пераправу авары страцілі шмат, таму Само паспеў дамовіцца з славянамі пра супольную абарону і наступны падзел здабычы. Славянскі атрад быў пастаўлены ў засаду, у лясным гушчары на шляху авараў Само паставіў атрады лучнікаў, калі авары прайшлі праз лес і пачалі бой з атрадам Само, яны ўжо былі моцна пабітыя стрэламі. Калі з тылу на авараў рушылі славяне, усё было хутка скончана. Само падзяліў багатую здабычу, пагалоска пра яго поспех разнеслася па навакольных землях, да Само пацягнуліся людзі і яго войска пачала расці.
Само цяпер не спяшаўся ў Італію, стаў ахоўваць пераправы праз рэкі і гандлёвыя шляхі, браць за гэта аплату а купцоў. Месца і справа Само спадабаліся. Умацоўваўся фінансавы і вайсковы патэнцыял, калі праз год ён яшчэ раз перамог аварскае войска ў баі, слава Само разнеслася па ўсёй Еўропе. Само стаў уладаром славянскіх зямель, кантраляваная тэрыторыя пашыралася, ваенны поспех не пакідаў. Ад абарончай тактыкі ў барацьбе з аварамі ён перайшоў да наступальнай, нападаў на аварскія атрады і паселішчы. Адно яго Само наводзіла на авараў жах. Пасля паражэнняў авараў ад Само з-пад іх улады вызваліліся харваты і прыальпійскія славяне.
Кароль Аўстразіі Дагаберт I сачыў за развіццём падзей на ўсходзе. Ён вырашыў, што землі, спустошаныя жорсткімі войнамі, не акажуць моцнага супраціву яго войску. Агульнай мяжы ў Аўстразіі са славянскімі землямі не было, паміж імі былі шырокія нічыйныя землі. Славяне не нападалі на заходнія каралеўствы, але Дагаберт асцерагаўся гэтага і хацеў нанесці папераджальны ўдар. Пагатоў знайшлася ўдалая нагода. На Мараўскім полі быў разрабаваны нейкі франкскі караван. Купцу пашчасціла выратавацца і ён адправіўся са скаргай да Дагаберта. Кароль абяцаў яму сваю дапамогу і адправіў да Само пасла Сіхарыя, які ведаў славянскую мову.
Дазнаўшыся пра няўдачу пасольства, Дагаберт каля 630 года сабраў войска і вясной трыма калонамі рушыў на дзяржаву Само. У некалькіх дробных сутычках у памежных землях алеманы і лангабарды перамаглі славян. Але на шляху калоны на чале з Дагабертам была памежная крэпасць Вагасцісбург, дзе засеў Само са сваёй дружынай. Дагаберт аблажыў крэпасць, Само са сваімі людзьмі выйшаў за валы і навязаў франкам бой. Паводле падання бой доўжыўся трое сутак, урэшце франкі збеглі, кінулі свой лагер, харчы і здабычу. Само не абмежаваўся гэтай перамогай і стаў здзяйсняць набегі на заходнія землі, даходзіў да Цюрынгіі. Слава і магутнасць Само настолькі ўзраслі, што сербскі князь Дрэван выйшаў з васальнага падпарадкавання Дагаберту і прызнаў уладу Само.
Славяне пачалі напады на землі франкаў і часта перамагалі ў дробных сутычках. У гэтых абставінах, саксы, якія жылі на землях праз якія славяне праходзілі на захад, прапанавалі свае паслугі Дагаберту — за паніжэнне даніны абавязаліся ахоўваць межы Аўстразіі ад набегаў славян і іншых ворагаў. Дагаберт прыняў іх прапанову, але не шмат выйграў, славяне як і раней праходзілі ў яго зямлі і рабавалі іх.
Спадчына
У апошнія гады жыцця Само не вёў вялікіх войнаў, ворагі баяліся яго войска і вайсковай удачы. Памёр Само ў 658 годзе, пра яго пераемніка нічога не вядома і дзяржава распалася. У Само было 12 жонак-славянак і з імі 22 сыны і 15 дачок. Паводле паданняў, нашчадкамі Само былі Майміравічы — уладары Вялікамараўскай дзяржавы і Пржэмыславічы — уладары Чэшскай дзяржавы. Пацвярджэнняў гэтаму няма, але гледзячы на шматлікасць сыноў і дачок такое можна дапусціць. Магчыма, яго нашчадкі ўладарылі і ў іншых славянскіх дзяржавах, якія ўтварыліся пасля распаду Дзяржавы Само.
Бернабі
Бернабі (Burnaby) — горад у Канадзе ў правінцыі Брытанская Калумбія, трэці па колькасці насельніцтва горад правінцыі (203 тыс. чал. у 2006 годзе). Усходні прыгарад Ванкувера. Заснаваны ў 1892 годзе, статус горада атрымаў у 1992 годзе, праз сто гадоў пасля заснавання. Бернабі — месцазнаходжанне адміністрацыі Метро Ванкувера — рэгіянальнага савета 24 муніцыпалітэтаў.
Сіманы (Валожынскі раён)
Сіманы́ (, Симаны) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Івянецкага сельсавета.
NGC 1325
NGC 1325 (іншыя абазначэнні — ESO 548-7, MCG -4-9-4, UGCA 70, IRAS03221-2143, PGC 12737) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Аткелбай
Аткелбай — сяло ў Карагандзінскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Жэзказгана. Уваходзіць у склад Сарыкенгірскай сельскай акругі. Код КАТА — 351845139.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 36 чалавек (21 мужчына і 15 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 45 чалавек (26 мужчын і 19 жанчын).
Гай Валерый Катул
Гай Валерый Катул (лац.: Gaius Valerius Catullus; каля 84 да н.э. — каля 54 да н.э.) — значны старажытнарымскі паэт перыяду позняй рэспублікі, прадстаўнік рымскіх неатэрыкаў.
Біяграфія
Паходзіў са знатнай веронскай сям’і. З розных нагод узгадваецца сямейная віла на мысе Сірміён каля Вероны і яшчэ адна, бліжэй да Рыма. Перабольшаныя скаргі на беднасць, якія сустракаюцца ў асобных вершах Катула, былі, праўдападобна, жартаўлівымі.
Маладыя гады паэт праводзіў, гледзячы па ўсім, у асноўным у Рыме, дзе завёў сяброўства з паэтамі Цынам і Кальвам, гісторыкам Карнеліем Непатам і інш. Некаторы час актыўна нападаў у непрыстойных вершах на Цэзара, але пазней прасіў у яго прабачэння і, як апавядае Светоній, быў у той жа дзень запрошаны Цэзарам у госці. Паводле таго ж Светонія, Цэзар быў у прыяцельскіх стасунках з Катулавым бацькам, што ў пэўнай ступені вытлумачае прыхільныя адносіны слыннага военачальніка да маладога паэта.
Хутчэй за ўсё, менавіта ў Рыме здарылася самая вядомая з Катулавых закаханасцей. Каханка, якая выступае ў вершах пад іменем Лесбія, звалася насамрэч Клодыяй, аб чым нам вядома з пісанняў Апулея. Звычайна лічыцца, што гэта была Клодыя Пульхра, жонка Квінта Цэцылія Метэла Цэлера.
У 57-56 гг. да н.э. Катул быў у Віфініі, суправаджаючы Гая Мемія.
Гады нараджэння і смерці Катула вядомыя недакладна. Геранім у сваёй «Хроніцы» (Chronicon) паведамляе, што Катул нарадзіўся ў 87 г. да н.э. і памёр на трыццатым годзе жыцця. Асобныя вершы Катула, аднак, згадваюць падзеі 55-54 гг. да н.э. Найчасцей лічыцца, што Геранім памыліўся ў даце нараджэння, і 84 г. да н.э. ёсць больш слушным варыянтам.
Творчасць
Да нас дайшла г.зв. «Кніга Катула Веронскага», збор з болей чым сотні вершаў Катула (межы паміж вершамі ў рукапісах у некаторых выпадках спрэчныя). Збор адкрываецца вершам-прысвячэннем да Карнелія Непата (магчыма, перанесеным з меншага зборніка) і ўключае творы рознага зместу і даўжыні, ад кароткіх, у некалькі радкоў, дасціпных і абразлівых нападаў на сучаснікаў да невялікіх міфалагічных паэм. Для твораў усіх тэм характэрнае выкарыстанне выкшталцоных вершаваных памераў: апроч элегічнага двуверша Катул ужывае фалекаў гендэкасілаб, малую сапфічную страфу, халіямб, галіямб і інш. Значны ўплыў аказалі на Катула Калімах і Сапфо, і асобныя вершы з’яўляюцца вольнымі перакладамі з гэтых паэтаў. Уплыў Катула, у сваю чаргу, вельмі значны ў пазнейшай рымскай паэзіі; яўным чынам яго прызнае, у прыватнасці, Марцыял.
Беларускія пераклады
У 2017 годзе ў серыі «Паэты планеты» выйшла кніга «Выбраныя вершы» ў перакладзе Антона Брыля. Раней вершы Катула перакладалі Уладзімір Клішэвіч, Уладзімір Караткевіч, Лявон Баршчэўскі, Жанна Некрашэвіч-Кароткая, Андрэй Хадановіч, Сяргей Карчыцкі.
Эрнэст Магнус Дэнгаф
Эрнэст Магнус Дэнгаф (1581—1642) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай, кашталян парнаўскі (1635—1640), ваявода парнаўскі (1640—1642), староста дорпацкі і цельшаўскі.
Біяграфія
Прадстаўнік нямецка-балтыйскага шляхецкага роду Дэнгафаў герба «Дзік», які паходзіў з Ліфляндыі. Старэйшы сын ваяводы дорпацкага Герарда Дэнгафа (пам. 1598?) і Маргарыты фон Цвайфельн (пам. 1622). Малодшыя браты — палкоўнік Герман Дэнгаф (пам. 1620), ваявода паморскі Герард Дэнгаф (каля 1590—1648), ваявода дорпацкі і серадзскі Каспер Дэнгаф (1588—1645).
У 1635 годзе Эрнэст Магнус Дэнгаф быў прызначаны кашталянам парнаўскім, а ў 1640 годзе атрымаў пасаду ваяводы парнаўскага. Удзельнік войнаў Рэчы Паспалітай з Асманскай імперыяй і Швецыяй. З 1625 года прыняў удзел у кароннай камісіі, створанай для заключэння мірнага дагавора паміж Рэччу Паспалітай і Швецыяй. Удзельнічаў у заключэнні Альтмаркскага (1629) і Штумсдорфскага (1635) перамір'яў.
У 1633 годзе Эрнэст Магнус Дэнгаф атрымаў ад германскага імператара Фердынанда II Габсбурга тытул графа Свяшчэннай Рымскай імперыі. Яму належаў замак Вальдау ў даліне р. Прэгель ва Усходняй Прусіі.
Сям'я
Быў у шлюбе з баранэсай Кацярынай фон Дона (1606—1659), ад якой меў трох сыноў і адну дачку:
Тур’я
Назву Тур’я маюць:
Бачкоў
Бачкоў — прозвішча.
Іван Ігнатавіч Калянкевіч
Іван Ігнатавіч Калянкевіч (1831 — ?) — беларускі архітэктар, стацкі саветнік. Гродзенскі губернскі архітэктар (1867—1887).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Гродзенскай губерні. Каталік.
Паступіў у Пецярбургскае будаўнічае вучылішча галоўнага ўпраўлення шляхоў зносін у 1847 годзе. Скончыўшы курс у 1852 годзе, быў прызначаны ў гродзенскую губернскую будаўнічую і дарожную камісію архітэктарскім памочнікам для вытворчасці работ.
У 1864 годзе ў чыне калежскага асэсара прызначаны выканаўцам работ па Бельскім павеце. У верасні — кастрычніку 1867 года разглядалася справа аб прызначэнні калежскага асэсара Івана Калянкевіча на пасаду гродзенскага губернскага архітэктара. Займаў гэту пасаду з 5 кастрычніка 1867 па 1887 год.
У 1876 годзе надворны саветнік Іван Калянкевіч балаціраваўся на пасаду гродзенскага гарадскога архітэктара, аднак выявіў жаданне займаць яе толькі два гады. Быў сябрам камісіі па прыёмцы архітэктурных праектаў. На 1885 год жыў у Гродне на Купецкай вуліцы ў доме № 20
Творчасць
Кіраваў будаўніцтвам па праекце будаўнічага аддзялення губернскага праўлення лячэбніцы, пральні і лазні ў Гродне.
23 верасня 1874 года Іван Калянкевіч паведаміў у Гродзенскае губернскае праўленне пра поўнае разбурэнне дамініканскага касцёла па вуліцы Саборнай і прапанаваў выбрукаваць брукаваным каменем утвораную пляцоўку. Урэшце, на гэтым месцы ўладкавалі сквер.
У 1880-х гадах удзельнічаў у будаўніцтве Новых казармаў за чыгункай у Гродне (цяпер на рагу вуліц Чырвонаармейскай і Шчорса).
Узнагароды
Узнагароджаны бронзавым медалём у памяць вайны 1853—1856 гадоў, двума брыльянтавымі пярсцёнкамі, ордэнам Святога Станіслава 2-й ступені з імператарскай каронай (1871), ордэнам Святой Ганны 2-й ступені (1874), ордэнам Святога Уладзіміра 4-й ступені (1883).
NGC 5086
NGC 5086 — падвойная зорка ў сузор’і Цэнтаўр.
Ёзефаўка
Ёзефаўка (Йозефовка) — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Дацкая мова
Да́цкая мо́ва (dansk, dansk sprog) — мова ўсходнескандынаўскай падгрупы германскай групы індаеўрапейскай сям’і моў. На дацкай мове размаўляюць прыкладна 5,5 мільёнаў чалавек — у Даніі, уключна з Грэнландыяй і Фарэрскімі астравамі, дзе яна афіцыйная; у Паўднёвым Шлезвігу ў Германіі, дзе яна мае статус абароненай мовы меншасці; у Ісландыі, дзе гэта першая замежная мова ў школах.
Класіфікацыя
Дацкая мова належыць да паўночнагерманскай альбо скандынаўскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і, у якую акрамя дацкай уваходзяць шведская, нарвежская, ісландская і фарэрская мовы. Сярод скандынаваў дацкая, нароўні з нарвежскай і шведскай мовамі, класіфікуюцца як кантынентальныя, а не астраўныя — ісландская і фарэрская. Адметнымі асаблівасцямі кантынентальных моваў з’яўляюцца спрашчэнне сістэмы скланення слоў і значная роля запазычанняў у словаўтварэнні. Носьбіты кантынентальных скандынаўскіх моў адносна лёгка разумеюць адзін аднаго, у тым ліку ў вуснай і ў пісьмовай камунікацыі.
Гісторыя
Як шведская, нарвежская, фарэрская, а таксама ісландская, дацкая мова паходзіць ад старажытнаскандынаўскай мовы, рунічныя надпісы якой датуюцца III стагоддзем нашай эры. У эпоху вікінгаў прыкладна ў IX — сярэдзіне XII стагоддзяў у мове адбыліся значныя змены. Яны прывялі да з’яўлення адрозненняў паміж усходнескандынаўскімі, якія далі пачатак дацкай і шведскай мовам, і заходнескандынаўскімі дыялектамі, якія далі пачатак нарвежскаму нюнорску, фарэрскай і ісландскай мовам.
У гісторыі дацкай мовы вылучаюць тры перыяды: агульнаскандынаўскую мову-аснову (III—IX стагоддзі), старажытнадацкую мову (IX—XVI стагоддзі) і новадацкую мову (з XVI стагоддзя), якая ўключае сучасную дацкую мову (XX стагоддзе).
Шведскі мовазнаўца Эліяс Весен пісаў, што «з гістарычнага пункту гледжання ўсе скандынаўскія гаворкі мелі адзіную мову, якая змянялася геаграфічна». У IX стагоддзі з агульнаскандынаўскай мовы-асновы з’яўляюцца тры галіны, адна з іх утварыла ўласна дацкую мову, але да пачатку XIII стагоддзя ўсе скандынаўскія гаворкі мелі назву «наша мова» альбо пазначаліся ў выглядзе назвы dönsk tunga, што была ў саксаў, праз якіх быў кантакт з паўднёвым краем Скандынавіі. Толькі з пачатку XIII стагоддзя да заходнескандынаўскіх нарвежскай і ісландскай пачала ўжывацца назва norrøn tunga або norrønt mál, саманазва шведскай мовы ўпершыню з’явілася ў XIV стагоддзі.
Дыялекты
Дацкая мова мае значную колькасць мясцовых дыялектаў, якія падзяляюцца на тры часткі:
Дыялектныя межы размытыя. Аддаленыя дыялекты Ютландыі і Борнхальма ўяўляюць пэўныя цяжкасці для разумення іншымі.
Напісанне
Дацкі алфавіт заснаваны на базе лацінскага. У дацкай мове 29 літар. Асобнымі літарамі лічацца Ææ, Øø, Åå. Літары Qq, Ww, Zz сустракаюцца толькі ў замежных словах.
Марана-суль-По
Марана-суль-По (Morano sul Po) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.
Насельніцтва складае 1539 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 90 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 15025. Тэлефонны код — 0142.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Іаан Хрысціцель.
ФК Ліверпул
«Ліверпу́л» (Liverpool Football Club) — англійскі футбольны клуб, які базуецца ў горадзе Ліверпул, графства Ланкашыр. «Ліверпул» — адзіны англійскі клуб, які дамагаўся перамогі ў Лізе чэмпіёнаў 6 разоў. Акрамя таго мерсісайдцы 19 разоў выйгравалі чэмпіянат Англіі, таксама ім належыць англійскі рэкорд па колькасці выйграных еўрапейскіх тытулаў. Хатні стадыён «Ліверпула» — «Энфілд», які змяшчае 54 074 чалавек, размешчаны ў трох мілях ад цэнтра Ліверпула.
Гісторыя
З імем клуба звязаны дзве найвялікшыя трагедыі ў еўрапейскім футболе: на стадыёне «Эйзель» 29 мая 1985 года (загінула 39 гледачоў) і на стадыёне «Хілсбара» 15 красавіка 1989 года (загінула 96 чалавек, 766 атрымалі траўмы). Пасля «Эйзеля» англійскім клубам забаранілі ўдзел у еўрапейскіх турнірах на пяць гадоў, а «Ліверпулу» на шэсць.
Гімнам клуба з 1960-х гадоў з’яўляецца песня «You’ll Never Walk Alone», назву якой можна ўбачыць на гербе клуба і на Варотах Шэнклі, якія вядуць на стадыён «Энфілд».
Склад
Станам на жнівень 2023 года.
Ігар Сяргеевіч Шумілаў
Ігар Шумілаў (нар., Азярцо, Мінскі раён) — беларускі футбаліст (абаронца) і суддзя.
Клубная кар’ера
У сезоне 2014 стаў часцей прыцягвацца да асноўнага складу. Звычайна выхадзіў на замену, але часам з’яўляўся на полі і ў стартавым складзе. У снежні 2014 года падоўжыў кантракт з «Мінскам». У сезоне 2015 ужо трывала замацаваўся ў аснове, выступаючы на пазіцыі цэнтральнага або левага абаронцы.
У пачатку 2017 года стаў капітанам каманды, аднак у чэрвені 2017 года разарваў пагадненне з «Мінскам». У ліпені 2017 года папоўніў склад мінскага «Тарпеда», дзе стаў трывалым іграком асновы. Сезон 2018 пачынаў у стартавым складзе, у чэрвені не гуляў з-за траўмы, а з верасня з’яўляўся на полі нерэгулярна. У сезоне 2019 быў асноўным абаронцам, толькі ў маі не гуляў з-за траўмы.
У ліпені 2019 года перайшоў у брэсцкі «Рух». У якасці іграка стартавага складу дапамог камандзе выйсці ў Вышэйшую лігу. У пачатку 2020 года не прыцягваўся да міжсезонных збораў і афіцыйных матчаў каманды, а ў маі 2020 года кантракт з «Рухам» па пагадненні бакоў быў разарваны.
З 2021 года працуе ў якасці футбольнага суддзі. У красавіку 2022 года быў упершыню прызначаны на абслугоўванне матча Вышэйшай лігі.
Астэрома
Астэрома (Asteroma) — род грыбоў сямейства. Назва ўпершыню апублікавана ў 1815 годзе.
Скульптурны камбінат
Скульптурны камбінат — мастацкае прадпрыемства Беларускага саюза мастакоў. Створана ў 1991 годзе ў Мінску на базе Мінскага мастацка-вытворчага камбіната. Выконвае заказы на стварэнне манументальнай і станковай скульптуры, у т.л. помнікаў, манументаў, эмблем, гербаў, мемарыяльных дошак і інш.
Сярод работ помнікі Ф. Скарыне ў Празе (Э. Астаф’еў, 1991—1992), у г. Ліда (В. Янушкевіч, 1992—1993), воінам-інтэрнацыяналістам у Мінску (Ю. Паўлаў, 1995—1996), у г. Светлагорск (У. Жбанаў, А. Каструкоў), М. Шагалу ў Віцебску (В. Магучы; абодва 1997), А. Пушкіну ў г. Мазыр (Ю. Вараб’ёў) і Мінску (Ю. Арэхаў), «Святая Соф’я — князёўна слуцкая» ў г. Слуцк (М. Інькоў), воінам, што загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, у Магілёве (Ю. Паўлаў; усе 1999), Скарыне (А. Дранец, 1999—2000); бюсты М. В. Доўнар-Запольскага ў г. Рэчыца (Э. Агуновіч, 1995), У. Л. Бядулі ў г. Каменец (С. Гарбунова, 1997) і інш.; гербы Беларусі на рэзідэнцыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (У. Папсуеў, 1996), на будынках Дома ўрада (В. Мурашоў, 1997), Нацыянальнага банка (У. Жбанаў, 1998); на гарадской ратушы ў Віцебску (В. Магучы, 1997); паркавая скульптура ў Нясвіжскім парку (У. Слабодчыкаў, Г. Гаравая і інш., 1992) і інш.
Самбія
Са́мбія (Samland, Semba, Sambia) — гістарычная вобласць Усходняй Прусіі, цяпер — у складзе Калінінградскай вобласці. Назва паходзіць ад прускага племя самбаў.
Займае ўвесь Самбійскі (Земландскі) паўвостраў Балтыйскага мора — да ракі Прэгель (цяпер Прэголя) на поўдні, Дзеймы на ўсходзе. Галоўны горад — Кёнігсберг (цяпер Калінінград).
У 1243 годзе створана самбійская епархія (адна з чатырох дыяцэзій Прусіі). У 1257—1258 гадах Самбія была падзелена паміж магістрам Тэўтонскага ордэна і самбійскім епіскапствам. У 1577 годзе епархія была скасаваная.
На самбійскам дыялекце прускай мовы напісаныя тры найбольш аб'ёмныя помнікі дадзенай мовы, якія захаваліся да нашых часоў — катэхізісы XVI стагоддзя.
Пасля Вялікай Айчыннай вайны тэрыторыя Самбіі ўвайшла ў склад СССР.
Гадкі я
«Гадкі я» (Despicable Me) — амерыканскі анімацыйны фільм студыі «Illumination Entertainment» 2010 года.
Сюжэт
Па сюжэце, гадкі звонку, але добры ўнутры Гру мае, тым не менш, намер замацаваць за сабой статус галоўнага архізлачынца ў свеце, для чаго ён вырашае выкрасці Месяц пры дапамозе створанай ім арміі міньёнаў. Справу ўскладняюць канкурэнты, якія ўстаўляюць высокатэхнічныя палкі ў колы, і сямейныя акалічнасці ў выглядзе трох сіротак, аб якіх Гру змушаны клапаціцца.
Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі
Дзяржаўная Ду́ма (у сродках масавай інфармацыі ўжываецца таксама скарачэнне Дзяржду́ма) — адна з палат Федэральнага сходу  — парламента Расійскай Федэрацыі.
Прававы статус Дзяржаўнай Думы вызначаны ў пятай главе Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі.
Дзяржаўная Дума складаецца з 450 дэпутатаў. Дэпутатам Дзяржаўнай Думы можа быць абраны грамадзянін Расійскай Федэрацыі, які дасягнуў 21 года і мае права ўдзельнічаць у выбарах (прычым адна і тая ж асоба не можа быць адначасова дэпутатам Дзяржаўнай Думы і членам Савета Федэрацыі). Дэпутатам Дзяржаўнай Думы першага склікання мог адначасова з’яўляцца член Урада Расійскай Федэрацыі (паводле пераходных палажэнняў Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі).
Працу Дзяржаўнай Думы ўзначальваюць старшыня і яго намеснікі.
Гісторыя
Першая Дзяржаўная Дума абіралася разам з Саветам Федэрацыі ў дзень усенароднага галасавання па Канстытуцыі 12 снежня 1993 года тэрмінам на два гады (паводле пераходных палажэнняў прынятай Канстытуцыі).
З 2007 года па 2011 год дэпутаты Дзяржаўнай Думы выбіраліся па прапарцыйнай сістэме (па партыйных спісах). Прахадны бар’ер складаў 7 %. Планавалася, што з 2016 года бар’ер будзе складаць 5 %, а выбары будуць праходзіць па змяшанай сістэме.
Выбары ў Дзяржаўную Думу праводзіліся ў 1993, 1995, 1999, 2003, 2007, 2011 і 2016 гадах.
Старшыні Дзярждумы
Дзяржаўная Дума I склікання (14 студзеня 1994 г. — 17 студзеня 1996 г.) Дзяржаўная Дума II склікання (17 студзеня 1996 г. — 18 студзеня 2000 г.) Дзяржаўная Дума III склікання (18 студзеня 2000 г. — 29 снежня 2003 г.) Дзяржаўная Дума IV склікання (29 снежня 2003 г. — 24 снежня 2007 г.) Дзяржаўная Дума V склікання (24 снежня 2007 г. — 4 снежня 2011 г.) Дзяржаўная Дума VI склікання (21 снежня 2011 г. — 5 кастрычніка 2016 г.) Дзяржаўная Дума VII склікання (з 5 кастрычніка 2016 г.)
Бянь-фа
Бянь-фа (辮髪 — «касічкі») — традыцыйная мужчынская прычоска качавых народаў Вялікага еўразійскага стэпу, якую ў XIX стагоддзі ў краінах Захаду і Расіі памылкова прымалі за старадаўні «кітайскі звычай». Прадстаўляла сабой чуб ці коску, якая запляталася на патыліцы, верхавіне або скронях.
Разнавіднасці кос ў народаў Вялікага стэпу
Вядомая прычоска маньчжураў, якія запляталі касу з трох пучкоў на патыліцы, агаляючы лоб і віскі. Іх папярэднікі — кідані, насілі такую ж прычоску на верхавіне. Сярод знакамітых сярэднявечных манголаў (як мужчын, так і жанчын) былі распаўсюджаныя прычоскі з дзвюма косамі, якія заплетались на скронях за вушамі.
Бянь-фа ў Кітаі
Пасля заваявання Кітая маньчжурамі ў 1644 годзе ўрад маньчжурскай дынастыі Цын абавязаў усё мужчынскае насельніцтва краіны заплятаць маньчжурскія косы у знак пакоры заваёўнікам. Нашэнне ж традыцыйных для ханьцаў доўгіх валасоў каралася смерцю. Таму ў тагачасным Кітаі хадзіла прымаўка: «той, хто мае галаву, не мае валасоў, той хто мае валасы, не мае галавы». Кітайцы, якія пратэставалі супраць маньчжурскага рэжыму ў часы Тайпінскага паўстання ў 1856—1864 гады, падкрэслена насілі доўгія валасы. Маньчжуры называлі іх «даўгавалосымі» (長毛; «чанмаа») або «валасатымі бандытамі» (髮賊; «фацзэй»). Маньчжурскія косы былі адмененыя толькі пасля звяржэння маньчжурскага рэжыму кітайцамі падчас Сіньхайскай рэвалюцыі 1912 года.
Княжно (возера, Віцебскі раён)
Княжно́, Княжно́е — возера ў Беларусі ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Шэвінкі.
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны маюць вышыню ад 5—8 метраў на поўдні і захадзе да 15 метраў на поўначы і ўсходзе. Спадзістыя, складзены з суглінкаў і супяскоў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі вышынёй ад 0,3 да 0,5 м зліваюцца са схіламі. У залівах берагі сплавінныя. Літаральная зона пясчаная і займае каля 17% плошчы возера. Астатняя частка дна (прафундаль) плоская. На возеры, у сярэдзіннай частцы, 4 астравы агульнай плошчай каля 0,01 км². Глыбакаводная частка дна возера выслана глеем і крэменязёмістым сапрапелем. Зарастае да глыбіні ў 2,5 м.
Возера эўтрофнае, праточнае. Упадаюць 2 ручаі і рака Гаражанская, выцякае ручай (пратока) у возера Заронава. Упадаючым ручаём злучана з возерам Каравайскае.
У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, лінь, судак, мянтуз і іншыя віды рыб.
На поўдзень ад возера знаходзіцца вёска Тапорына. Каля возера праходзіць мясцовая аўтамабільная дарога.
NGC 5087
NGC 5087 (іншыя абазначэнні — ESO 576-35, MCG −3-34-50, UGCA 350, IRAS13177-2021, PGC 46541) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Каралеўская Прусія
Каралеўская Прусія (Königliches Preußen; Prussia Regalis; Prusy Królewskie) — правінцыя Польскага каралеўства з 1466 года а і пазней - Рэчы Паспалітай з 1569 года і па 1772 год. Каралеўская Прусія ўключала Памеранію, Кульмскую зямлю (Кульмландыю, Kulmerland), Памезанія - Мальборкскае ваяводства (Марыенбург),  Гданьск (Данцыг), Торунь (Торн) і Эльблёнг (Эльбінг).
Каралеўскую Прусію неабходна адрозніваць ад Герцагства Прусія: каралеўская Прусія была часткай Польшчы, а герцагства Прусія знаходзілася ў васальнай залежнасці ад Польшчы як польскі лен, а з 1657 года стала незалежным (але знаходзілася ў асабістай уніі з герцагствам Брандэрбург з 1618 года. У старых рукапісах (да XVI-XVII стагоддзяў) і на латыні тэрмін Prut(h)enia абазначаў каралеўскую Прусію, герцагства Прусія, а таксама іх агульнага папярэдніка - Дзяржаву Тэўтонскага ордэна. У сучасным мове да месца ўжываць прыметнік Prut(h)enic.
Адміністрацыйна Каралеўская Прусія была часткай вялікапольскай правінцыі, у якую ўваходзілі акрамя Прусіі так сама Вялікая Польшча, Мазовія, ленчыцкае і серадзкае ваяводствы. Сталіцай правінцыі быў горад Познань.
Гісторыя
Да ўварвання тэўтонскіх рыцараў у пачатку XIV стагоддзя рэгіён уключаў Усходняе Памор’е і паўднёва-заходнія вобласці Прусіі.
Польскае каралеўства
Каралеўская Прусія ў складзе Польшчы валодала значнай аўтаноміяй. У правінцыі быў свой уласны парламент, казначэйства, грашовая адзінка і свае войскі. Яна кіравалася саветам, якія падпарадкоўваюцца польскаму каралю, а членаў савета абіралі мясцовыя феадалы і багатыя гараджане. Прусакам таксама былі адведзены месцы ў польскім Сейме, але аж да Люблінскай уніі яны па ўласным жаданні не карысталіся гэтым правам.
Вармінскае біскупства мела прэтэнзіі на статус імперскага княства-біскупства, нібыта гэта права было дадзена імператарам Карлам IV. Хаця няма дакументаў, якія пацвярджаюць гэты статус, ён шырока выкарыстоўваўся ў XVII стагоддзі. Біскупства працягвала адстойваць яго да самага канца Свяшчэннай Рымскай імперыі ў 1806 годзе.
Усходняя частка Прусіі засталася пад кіраўніцтвам Тэўтонскага ордэна і яго нашчадкаў. У 1525 годзе вялікі магістр Тэўтонскага ордэна Альбрэхт Гогенцолерн стаў лютэранінам і секулярызаваў (зрабіў свецкім) зямлі ордэна, стварыўшы герцагства Прусію, і стаў яго спадчынным кіраўніком. У 1618 годзе герцагства атрымаў у спадчыну Іаан Жыгімонт, курфюрст Брандэнбурга. Прусія засталася пад уладай Рэчы Паспалітай (і на кароткі час — Швецыі) і таму кіраўнікі Брандэнбурга абавязаныя былі, як прускія герцагі, прыносіць клятву вернасці польскай кароне. Брандэнбург атрымаў Прусію ў непадзельную ўласнасць толькі ў 1657 годзе па Веляўска-Быдгашчскаму трактату.
Асавы (Докшыцкі раён)
Асавы́ (, Осовы) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета.
Гісторыя
У 1940—1960 гадах цэнтр Асаўскога сельсавета. 78 вяскоўцаў – членаў партызанскіх сем'яў у маі 1943 года закатавалі і спалілі нямецка-фашысцкія захопнікі.
Міхал Каладзей
Кар’ера
Выхаванец гдыньскай «Аркі», дзе з 2015 года пачаў прафесійную кар’еру.
У чэрвені 2022 года падпісаў кантракт з быдгашчскай «Асторыяй».
Віктар Сувораў
Віктар Сувораў, сапраўднае Уладзімір Багданавіч Разун (, с. Барабаш, Прыморскі край, СССР) — былы супрацоўнік савецкай ваеннай разведкі, пісьменнік-публіцыст.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1947 г. ў сяле Барабаш Прыморскага края. Вучыўся ў Сувораўскім ваенным вучылішчы і Кіеўскім агульнавайсковым ваенным вучылішчы. У 1968 г. прызначаны камандзірам танкавага ўзводу. У жніўні таго ж года знаходзіўся ў складзе савецкіх войскаў, якія ўвайшлі на тэрыторыю Чэхаславакіі каб спыніць мясцовую палітыку «сацыялізму з чалавечым тварам». Пасля гэтага працягваў служыць у танкавых войсках, потым у ваеннай разведкі. У 1971—1974 гг. вучыўся ў Ваенна-дыпламатычнай акадэміі. Пасля працаваў у рэзідэнтуры Галоўнага разведвальнага ўпраўлення (ГРУ) ў Жэневе да 10 чэрвеня 1978 г., калі ён разам з сям'ёй папрасіў палітычнага прытулку ў пасольстве Вялікабрытаніі. З гэтага часу жыве ў Брысталі (Вялікабрытанія), выкладае некаторыя дысцыпліны ў ваеннай акадэміі і піша кнігі і артыкулы на ваенна-гістарычную тэму; таксама з'яўляецца аўтарам некаторых мастацкіх твораў дэтэктыўнага жанру. За пабег завочна асуджаны на смяротную кару, згодна яго ўласнаму сведчанню, пацверджанаму інтэрв'ю кіраўніка ГРУ генерала Ф. І. Ладыгіна газеце «Камсамольская праўда». З другога боку, у 1994 г. прэс-служба Ваеннай калегіі Вярхоўнага суда РФ паведаміла, што ні Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР, ні іншыя судовыя інстанцыі СССР і Расіі не разглядалі справы па абвінавачанні У. Рэзуна ў здрадзе Радзіме.
Жанаты, мае сына, дачку і двух унукаў.
Літаратурная спадчына
Для кніг і артыкулаў В. Суворава характэрны выкарыстанне простай рускай мовы, падчас нават з жарганізмамі і ненарматыўнай лексікай і наяўнасць шматлікіх цытат з іншых крыніц, якія пацвярджаюць думку аўтара. Пры гэтым Сувораў аддае перавагу пісьмовым і друкаваным крыніцам, а не рэсурсам Інтэрнэту. Многія кнігі змяшчаюць аўтабіяграфічныя ўспаміны аўтара. Шмат увагі надаецца палеміцы з апанентамі на Захадзе і ў былым СССР.
«Вызваліцель»
Першай кнігай Суворава стала «Апавяданне вызваліцеля» больш вядомае пад назвай «Вызваліцель». Напісана ў 1981 г. на падставе аўтабіяграфічных успамінаў. Гэта кніга апавядае пра побыт Савецкай арміі 1960-х гг. і шматлікіх прававых парушэннях у ей, у тым ліку дзедаўшчыну. Далей у кнізе апавядаецца пра ўвод армій Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію і знішчэнне «сацыялізму з чалавечым тварам».
«Акварыўм»
Наступны твор аўтара на рускай мове — «Акварыўм» (1985 г.). Кніга аўтабіяграфічная, напісана пра дзейнасць ваеннай разведкі СССР, у тым ліку ГРУ, апісвае дзейнасць Суворава, як рэзідэнта ГРУ ў Вене і яго пабег у Вялікабрытанію.
«Ледакол» і «Дзень „М“»
У кнігах «Ледакол» і «Дзень „М“» Віктар Сувораў выкладае сваю асноўную гістарычную канцэпцыю: СССР рыхтаваўся да агрэсіўнай вайны ў Еўропе і карыстаўся нацысцкай Германіяй як «ледаколам» (рэжым Сталіна рыхтваў ваенныя кадры Германіі і ўзбройваў Трэці Рэйх дзеля разгрому краін Заходняй Еўропы рукамі Гітлера, пасля чаго планавалася раптоўна ўдарыць у германскі тыл і такім чынам захапіць усю Еўропу). Асноўныя доказы канцэпцыі — факты тайнай мабілізацыі насельніцтва ў Чырвоную Армію падчас увядзення агульнай ваеннай павіннасці ў 1939 г. і канцэнтрацыя буйных ваенных груповак на заходняй мяжы Савецкага саюза, масавая падрыхтоўка парашутыстаў, пілотаў і іншых ваенных спецыялістаў напярэдадні Другой сусветнай вайны і праца эканомікі СССР у рэжыме ваеннага часу яшчэ з 1940 г. . Шмат увагі надаецца апісанню ўнікальных характарыстык савецкіх танкаў (Т-34, КВ, ІС і інш.) і авіяцыі. У «Дні „М“» аўтар выказвае гіпотэзу калі б Германія не напала першай 22 чэрвеня 1941 г. напад СССР на Трэці Рэйх адбыўся б 7 ліпеня таго ж года. У «Ледаколе» можна знайсці паралель паміж разбурэннем лініі Сталіна напярэдадні вайны і ліквідацыяй лініі Зігфрыда ў Германіі, каб, на думку В. Суворава, абарончыя збудаванні не рабілі перашкод наступленню Чырвонай Арміі і Вермахта на тэрыторыю патенцыяльнага ворага.
«Апошняя рэспубліка»
Кніга «Апошняя рэспубліка» была напісана ў 1995 г. У гэтым творы В. Сувораў працягвае раскрываць сваю канцэпцыю падрыхтоўкі СССР да захопу Еўропы падчас Другой сусветнай вайны. Напрыклад, ён узгадвае тэрмін «белафіны», які панаваў у савецкай гістарыяграфіі Фінскай вайны 1939—1940 гг. і піша: «Ужо сам тэрмін „белафіны“ сведчыў аб тым, што наша мэта — пераўтварыць іх у чырвоных». Аўтар звяртае ўвагу чытачоў да будаўніцтва ў Маскве буйнога комплексу Дома Саветаў, якое спынілася падчас Вялікай Айчыннай вайны, і выказвае гіпотэзу, што гэты комплекс павінен быў стаць сімвалам СССР як сусветнай камуністычнай дзяржавы. Калі планы Сталіна па захопу ўлады ва ўсім свеце праваліліся па прычыне прэвентыўнага ўдару Гітлера, будаўніцтва Дому Саветаў больш не мела сэнсу і спынілася.
«Ачышчэнне»
Кніга «Ачышчэнне», напісаная ў 1998 г., з'яўляецца фактычным працягам «Ледакола» і іншых кніг па гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Асноўная думка кнігі перадаецца ў наступным выказванні аўтара: «Ці не час задумацца над дзіўнымі абставінамі? Перад вайной Сталін знішчаў геніяльных палкаводцаў, але завяршыў вайну з несакрушымай арміяй і цэлым ансамблем не менш выдатных генералаў і маршалаў: Ракасоўскі, Васілеўскі, Драгунскі, Маліноўскі, Говараў, Жадаў, Конеў, Ватуцін, Чарняхоўскі, Новікаў, Кузняцоў, Малінін, Баданаў, Багданаў, Антонаў, Мерацкоў, Крэйзер, Ротмістраў, Рыбалка, Лелюшенка, Катукоў, Берзарын, Пухаў, Пуркаеў, Галаванаў. Але хіба ўсіх пералічышь! А Гітлер сваю армію не абязгаловіў, але завяршыў вайну з разгромленнай дзяржавай, з разбітай і безгаловай арміяй.». На працягу ўсей кнігі ен прыводзіць доказы таго, што падчас рэпрэсій 1930-х гг. загінулі зусім бяздарныя палкаводцы, да якіх ен адносіць наркама Дыбенку, маршалаў Тухачэўскага і Блюхера. На думку аўтара, Сталін знішчаў тых, ваенных, якія не мелі ні стратэгічнага мыслення, ні патрэбнай дысцыплінаванасці, дзеля ўзмацнення баяздольнасці Чырвонай Арміі.
«Самагубства»
У творы «Самагубства» (2000) разглядае пытанне гатоўнасці Германіі да вайны з СССР. Прыводзіцца шмат доказаў поўнай негатоўнасці: Вермахт адставаў ад Чырвонай Арміі па тэхнічным забяспячэнні; Адольф Гітлер ужо быў уцягнуты ў вайну з Брытаніяй і яе саюзнікамі і не мог ваяваць на два фронты, Адольф Гітлер значна саступаў Сталіну ў навыках таленавітага арганізатара і кіраўніка, нямецкія генералы не былі гатовыя спрачацца з Гітлерам, калі ён памыляўся, армія і разведка былі забюракратызаваны і не маглі эфектыўна дзейнічаць. Таму раптоўны напад на СССР аўтар лічыць непазбежным крокам, бо Гітлер у пэўнай ступені разумеў планы Сталіна напасці першым, але гэты крок быў самагубствам для Германіі і ў той жа час канцом спадзяванняў СССР на ўладарства ў якасці сусветнай камуністычнай дзяржавы.
«Цень перамогі» і «Бяру свае словы зваротна»
Кнігі «Цень перамогі» (2002 г.) і «Бяру свае словы зваротна» (2005 г.) прысвечаны асобе Георгія Жукава, як палкаводца. Ранні Віктар Сувораў лічыў яго адметым стратэгам і пісаў аб гэтым у «Вызваліцелі». У «Цені перамогі» і «Бяру свае словы зваротна» Жукаў апісаны як бяздарны военачальнік, хвалько і жорскі чалавек. В. Сувораў прыводзіць доказы таго, што Георгій Жукаў не планаваў Сталінградскае наступленне, правеў непатрэбныя аперацыі пад Масквой, Ленінградам і ў Берліне, што значна павялічыла савецкія людскія страты, і прывяло да блакады Ленінграда.