cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Брэст (Францыя)
Гісторыя
Хоць горад і старадаўняга паходжання, Брэст атрымлівае важнае значэнне толькі з XVII стагоддзя. Ужо ў пачатку франскага панавання тут стаяў старажытны замак, па ўсёй верагоднасці, рымскай пабудовы. У XI стагоддзі замак гэты быў моцна ўмацаваны герцагам брэтанскім; пазней горадам на доўгі час завалодалі англічане, пакуль, нарэшце, ён зноў не перайшоў да герцага брэтанскага. Але значэнне сваё Брэст атрымаў толькі з тых часоў, як кардынал Рышэльё ў 1631 годзе загадаў расчысціць і ўмацаваць гавань і пабудаваць арсенал і верф для ваенных караблёў. Міністр Кальбер, замяніўшы драўляную верф каменнай, узвёў у Брэсце ваенную гавань, якая, па загадзе Людовіка XIV была ў 1680—1688 гадах моцна ўмацаваная Вабанам, так што англічанінам, якія ў 1694 гадах хацелі захапіць яго, давялося адступіць са значнымі стратамі.
Падчас Французскай рэвалюцыі на брэсцкім рэйдзе 1 чэрвеня 1794 года французскі флот пад начальствам Віларэ-Жуаеза быў разбіты англічанінамі пад начальствам Гоу. Шэсць лінейных караблёў былі ўзятыя англічанінамі, а сёмы быў затоплены.
У чэрвені 1940 года 5-я танкавая дывізія Вермахта акупавала порт Брэст. У гады Другой сусветнай вайны нацысцкія войскі стварылі ў Брэсце буйную базу падводных лодак (1-я флатылія «Ведыген» і 9-я флатылія падводных лодак). У студзені 1941 года пачаўся працэс збудаванні магутных бетонных крытых докаў-бункераў для абслугоўвання і рамонту падводных лодак. Будаўніцтвам займалася Арганізацыя Тота, бункеры былі пабудаваныя за 9 месяцаў. Схема аб’екта меркавала размяшчэнне двух бункераў пад агульнай дахам. У першым з іх знаходзілася пяць «мокрых» докаў даўжынёй 115 м і шырынёй 17 м (ад «А» да «Е»), на тры лодкі кожны; ў другім было восем сухіх докаў даўжынёй 99 м і шырынёй 11 м, і яшчэ два (даўжынёй 114 м і шырынёй 13 м, ад № 1 да № 10), разлічаных на адну лодку. Агульная даўжыня бункера складала 333 м, шырыня 192 м, вышыня 17 м, таўшчыня даху 6 м. Пасля высадкі ў Нармандыі ў чэрвені 1944 года саюзныя войскі хутка прасоўваліся, і ўзнікла сур’ёзная пагроза для бункераў у Брэсце. Апошняй адсюль 4 верасня выйшла U-256 пад камандаваннем карветэн-капітана Генрыха Лемана-Віленброка.
Эканоміка
Эканамічная актыўнасць у горадзе ў асноўным сканцэнтравана вакол порта. Брэсцкі порт дазваляе прымаць суда любога тыпу і водазмяшчэння. У горадзе развіты суднарамонт і суднабудаванне, таксама ёсць прадпрыемствы лёгкай і харчовай прамысловасці.
NGC 693
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Бокава (Навадугінскі раён)
Бокава (Боково) — вёска ў Навадугінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ізвекаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Сонечнае зацьменне 29 верасня 1875 года
Зацьменне мела велічыню 0,9656 і дасягнула свайго максімуму ў 12:58:09 UTC у пункце з каардынатамі 10° пн. ш. 10° з. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 3 хв. 36 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 127 км.
Зацьменне 29 верасня 1875 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1875 годзе і 183-ім у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 6 красавіка 1875 года, наступнае — 25 сакавіка 1876 года.
Барыс Мікалаевіч Малахаў
Барыс Мікалаевіч Мала́хаў (, г. Пружаны, Брэсцкая вобласць) — беларускі мастак.
Біяграфія
Скончыў у 1974 годзе архітэктурны факультэт Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута. Працуе ў галінах мастацкага праектавання і комплекснага афармлення адміністрацыйных і грамадскіх будынкаў, музейных экспазіцый, міжнародных фотавыставак.
Член Беларускага саюза мастакоў з 1994 года. Жыве ў г. Брэсце.
Творчасць
Асноўныя творы: мастацкія канцэпцыі і праекты афармлення музея «Захаваныя мастацкія каштоўнасці», Дома грамадзянскіх абрадаў, акцыянернага таварыства «Скарб» — усе ў г. Брэсце, музея «Цэнтр-хлеб» у калгасе «Савецкая Беларусь» Брэсцкай вобласці (усе ў сааўтарстве); дзіцячай музычнай школы ў г.п. Ружаны, Дома культуры ў г.п. Івацэвічы; фотавыстаўкі ў Доме савецкай навукі і культуры ў Варшаве (Польшча), міжнароднай выстаўкі плаката «Інтурыст».
Брэст-Паўднёвы
Брэ́ст-Паўднёвы (, Брест-Южный)  — станцыя Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчана ў горадзе Брэсце; на лініі Хаціслаў — Брэст-Цэнтральны, паміж прыпыначным пунктам Бярозавы Гай і прыпыначным пунктам Паўднёвы Захад.
Барыс Іванавіч Сцяпанаў
Барыс Іванавіч Сцяпанаў (, Санкт-Пецярбург — ) — беларускі фізік, акадэмік Акадэміі навук БССР (1953), Заслужаны дзеяч навукі БССР (1967), дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1971—1986). Адзін з заснавальнікаў беларускай школы фізікі.
Біяграфія
Барыс Сцяпанаў нарадзіўся 28 красавіка 1913 года ў Санкт-Пецярбургу. Бацька быў працоўным. У 1936 годзе скончыў Ленінградскі ўніверсітэт (сённяшняя назва Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт). Яшчэ падчас студэнцтва ў 1934 годзе пачаў працаваць лябарантам у Дзяржаўным аптычным інстытуце (Санкт-Пецярбург). У 1939 годзе абараняе кандыдацкую дысертацыю. У 1939 годзе ўступіў у КПСС.
Удзельнічаў у Другой Сусветнай вайне. У 1953 годзе па прапанове Прэзідыума АН БССР Барыс Сцяпанаў абіраецца акадэмікам беларускай Акадэміі навук і пераяжджае ў Мінск. Ад 1953 да 1978 года быў загадчыкам кафедры фізічнай оптыкі БДУ. У 1971—1986 дэпутат Вярхоўнага Савета БССР.
Навуковая дзейнасць
Даследаваў спектраскапію, люмінесцэнцыю, квантавую электроніку. Развіў тэорыю анамалій у спектрах двухатамных малекул. Прапанаваў зручныя набліжаныя метады разліку вагальных спектраў складаных арганічных малекул. Пабудаваў квантавамеханічную тэорыю люмінесцэнцыі складаных малекул. Аўтар больш як 350 навуковых прац, у тым ліку 9 манаграфій. Падрыхтаваў 11 дактароў навук, 45 кандыдатаў навук.
Памяць
У 1988 годзе Інстытут фізікі НАН Беларусі названы ў гонар Барыса Сцяпанава.
Чагас
Чагас (Chagos) — архіпелаг з сямі атолаў і больш за 60 трапічных астравоў у Індыйскім акіяне. Размешчаны прыкладна за 500 км на поўдзень ад Мальдываў, па сярэдзіне шляху з Афрыкі ў Інданезію.
Архіпелаг Чагас — брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне. З’яўляецца прадметам тэрытарыяльнай спрэчкі паміж Вялікабрытаніяй і Маўрыкіем.
Сталых жыхароў няма, толькі востраў Дыега-Гарсія засяляюць брытанскія і амерыканскія ваенныя — 4000 чалавек у 2006 годзе.
Геаграфія
Агулам плошча архіпелагу — 63,2 км², з якіх востраў Дыега-Гарсія займае 27,19 км². Плошча ж марской акваторыі з лагунамі архіпелага перавышае 15 тыс. км², з іх 13 тыс. км² — у межах банкі Вялікі Чагас. Адзін з найвялікшых атолавых архіпелагаў у свеце.
Архіпелаг складаецца з сямі частак:
Калі самы самы вялікі востраў архіпелагу Дыега-Гарсія мае плошчу 27,19 км², то другі па велічыні востраў архіпелагу (Ігл у Вялікім Чагасе) меншы ў 11 разоў (2,45 км²). Астатнія астраўкі па плошчы не перавышаюць 1,5 км².
Клімат
Клімат астравоў экватарыяльны марскі, спякотны і вільготны. Архіпелаг добра прадзьмуваецца вятрамі. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — каля 2600 мм (ад 105 мм у жніўні да 350 мм у студзені). Сярэднямесячная тэмпература вагаецца ад 26,2 °C да 28,3 °C.
Гісторыя
Архіпелаг здаўна вядомы жыхарам Мальдываў, якія называлі яго Фалавахі. У пачатку XVI стагоддзя адкрыты партугальцамі. Некалькі астраўкоў маглі быць заўважаны вядомым мараплаўцам Васка да Гама, але афіцыйнае адкрыццё зрабіў навігатар Педра дэ Маскарэньяс падчас экспедыцыі 1512—1513 гадоў.
У 1778 годзе астравы фактычна былі анексіраваны Францыяй. Французскія прадпрымальнікі арганізавалі плантацыі какосавай пальмы, для працы на якіх пачалі завозіць афрыканскіх неграў-рабоў. Яны склалі аснову мясцовых тубыльцаў ілуа (літаральна «астравіцян»).
У 1814 годзе астравы Чагас былі далучаны да Вялікабрытаніі і адміністрацыйна кіраваліся з Маўрыкія. У 1965 годзе, калі Маўрыкій атрымаў незалежнасць, Вялікабрытанія пакінула архіпелаг у сваім складзе (як Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне). У 1967—1973 гадах ілуа (у 1952 годзе іх колькасць дасягала 1142 чал.) атрымалі фінансавую кампенсацыю і былі прымусова выселены на Маўрыкій і Сейшэльскія астравы пасля закрыцця непрыбытковых плантацый. Прычым, урад Маўрыкія таксама атрымаў кампенсацыю ў памеры ₤650 тыс.
З 1971 года на Дыега-Гарсія дзейнічае буйная ваенная база ЗША. Сярод персаналу базы працуюць у тым ліку ілуа. Паводле дагавора з Вялікабрытаніяй, амерыканскія ваенныя застануцца да 2036 года.
Аднак інтэрніраваныя астравіцяне і іх нашчадкі арганізавалі рух за вяртанне. У 2006 годзе група ілуа прыкладна ў 100 чалавек здолела наведаць радзіму. У 2006 годзе карэнныя жыхары выйгралі працэс у Вярхоўным судзе і атрымалі дазвол на вяртанне. Аднак ён быў адхілены ўрадам Вялікабрытаніі. Паводле WikiLeaks, брытанскія ўлады збіраюцца арганізаваць на архіпелагу запаведнік і такім чынам зрабіць вяртанне ілуа немагчымым.
Спрэчны статус архіпелага
На архіпелаг прэтэндуе былая брытанская калонія Маўрыкій, якая сцвярджае, што была вымушана адмовіцца ад правоў на гэтую групу невялікіх астравоў і атолаў у Індыйскім акіяне ў 1968 годзе ў абмен на незалежнасць.
У маі 2019 года Генасамблея ААН пераважнай большасцю галасоў (116 галасоў супраць 6) прыняла неабавязковую да выканання рэзалюцыю, якая заклікае Вялікабрытанію адмовіцца ад кантролю над астравамі Чагас. Рашэнне ААН патлумачана тым, што дэкаланізацыя Маўрыкія адбылася ў парадку, які супярэчыць праву на самавызначэнне, і таму брытанскае кіраванне астравамі незаконнае.
Рэзалюцыі ААН папярэднічала прынятае за тры месяцы перад ёй рашэнне Міжнароднага суда ААН (якое таксама мае неабавязковы характар), які прапанаваў Вялікабрытаніі перадаць кантроль над групай астравоў Чагас дзяржаве Маўрыкій і вывесці адтуль сваю адміністрацыю ў самы кароткі тэрмін. Вялікабрытаніі прапаноўвалася здзейсніць гэта цягам шасці месяцаў, але з таго часу на справе нічога не змянілася. Вялікабрытанія не прызнае прэтэнзіі Маўрыкія і не адмаўляецца ад архіпелага.
Александрыйская Праваслаўная Царква
Александрыйская праваслаўная царква, афіцыйна — Патрыярхат Александрыі і ўсёй Афрыкі, таксама — Александрыйскі Патрыярхат  — памесная праваслаўная царква, якая займае 2-е месца ў дыптыху аўтакефальных памесных цэркваў.
Юрысдыкцыя (кананічная тэрыторыя) — уся Афрыка (з прылеглымі астравамі). Афіцыйны тытул прадстаяцеля — Папа і Патрыярх Александрыйскі і ўсяе Афрыкі. З’яўляючыся адным з самых старажытных патрыярхатаў, паводле падання заснаваным апосталам Маркам, з 1920-х гадоў вядзе актыўную місіянерскую дзейнасць сярод насельніцтва трапічнай і экватарыяльнай Афрыкі.
Гісторыя
Паводле падання, заснавана каля 42 года н.э. апосталам і евангелістам Маркам у Александрыі. Для заснаванай у Александрыі Царквы ён паставіў першага епіскапа Аніяна. У Александрыі евангеліст завяршыў свой зямны шлях, зведаўшы пакуты ад натоўпу раз’юшаных прыхільнікаў паганства (у 62 або 68 годзе). Яго цела было пахавана хрысціянамі ў царкве Вукола.
Станаўленне александрыйскай царквы ў першыя два стагоддзі пасля Раства Хрыстова праходзіла ў супрацьстаянні з рознага роду культамі і рэлігійнымі сектамі шматнацыянальнай Александрыі. Важную ролю ў барацьбе з гностыкамі, іўдзеямі і язычнікамі да канца II стагоддзя ў Александрыі мелі дзідаскалы. Некалькі пакаленняў дзідаскалаў III—IV стагоддзяў (Пантэн, Клімент, Арыген і інш.) заклалі асновы Александрыйскай школы багаслоўя, якая стала адным з найважнейшых багаслоўскіх цэнтраў хрысціянскага свету.
На працягу першых трох стагоддзяў была пабудавана вялікая колькасць храмаў і ўведзены ўласны чын літургіі — Літургія апостала Марка (Александрыйская). У III стагоддзі ў Александрыйскай царкве дзякуючы дзейнасці Антонія Вялікага з’явілася манаства. Яно распаўсюдзілася ў Егіпце. Да канца IV стагоддзя яго асноўнымі цэнтрамі сталі Фіваіда і Нітрыя. Пасля вопыт манаскага жыцця распаўсюдзіўся на тэрыторыі Палесціны, Сірыі і іншых краін. Афіцыйнай і літургічнай мовай Александрыйскай царквы была грэчаская. Большасць Александрыйскіх багасловаў таксама выкарыстоўвалі грэчаскую мову.
З сярэдзіны III стагоддзя Александрыйскі епіскап мае ганаровы тытул Папы. Упершыню яго выкарыстаў Іракл Александрыйскі. Да ўзвышэння Канстанцінопаля Александрыя была галоўным хрысціянскім цэнтрам на Усходзе. З 451 года за Александрыйскім епіскапам зацвердзіўся тытул Патрыярха. Александрыйскі патрыярхат быў трэцім па значэнні пасля Рыма і Канстанцінопаля.
Да часу праўлення свяціцеля Апанаса Александрыйскага аднеосіцца знамянальная падзея: каля 330 года Александрыйская Царква пашырыла сваю юрысдыкцыю за межы Рымскай імперыі — у Аксум, куды быў пастаўлены біскупам святы Фрумент. Пазней хрысціянства распаўсюдзілася і ў іншых, суседніх з Егіптам краях, у прыватнасці, у Нубіі і Аравіі. Аўтаномныя царквы, Эфіёпская і Аравійская, знаходзіліся ў кананічнай залежнасці ад стальца апостала Марка. Магчыма, што ў VI стагоддзі ў падначаленні Александрыйскага Патрыярхату былі перададзеныя вобласці Паўночна-Заходняй Афрыкі (Карфагенская Царква) і Паўднёвай Іспаніі, далучаныя да Візантыі пры імператары Юстыніяне I.
Уільям Нордхаўс
Уільям Добні Нордхаўс (William Dawbney Nordhaus; нар. 31 мая 1941, Альбукерке, штат Нью-Мексіка) — амерыканскі эканаміст, прафесар эканомікі ў Ельскім універсітэце, найбольш вядомы сваёй працай у галіне эканамічнага мадэлявання і змены клімату, а таксама адзін з двух лаўрэатаў прэміі па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля ў 2018 годзе. Нордхаўс атрымаў прэмію «за інтэграцыю змены клімату ў доўгатэрміновы макраэканамічны аналіз».
Адукацыя і кар’ера
Нордхаўс нарадзіўся ў Альбукерке, штат Нью-Мексіка, у сям’і Вірджыніі (Рыгс) і Роберта Дж. Нордхаўса які быў сузаснавальнікам трамвайнай дарогі Сандыя Пік. Роберт Дж. Нордхаўс быў з нямецкай яўрэйскай сям’і — яго бацька Макс Нордхаўс (1865—1936) іміграваў з Падэрборна ў 1883 годзе і быў менеджарам філіяла кампаніі Чарльза Ілфельда ў Альбукерке.
Нордхаўс скончыў Акадэмію Філіпса ў Андоверы, а затым атрымаў ступень бакалаўра і магістра ў Ельскім універсітэце ў 1963 і 1973 гадах адпаведна. Нордхаўс таксама мае сертыфікат Інстытута палітычных даследаванняў (1962) і ступень доктара філасофіі Масачусецкага тэхналагічнага інстытута (1967). У 1970—1971 гадах ён быў запрошаным членам Клэр Хол, Кембрыдж. З’яўляецца членам факультэта ў Елі з 1967 года, як на эканамічным аддзяленні, так і ў школе навакольнага асяроддзя. Нордхаўс таксама займаў пасаду прарэктара з 1986 па 1988 год і яго віцэ-прэзідэнта па фінансах і адміністрацыі з 1992 па 1993 год. З 1972 года ўваходзіць у Брукінгскую групу па эканамічнай дзейнасці. У часы адміністрацыі Джэймса Картэра, з 1977 па 1979 год, Нордхаўс быў членам Савета эканамічных саветнікаў. Нордхаўс займаў пасаду старшыні савета дырэктараў Бостанскага федэральнага рэзервовага банка ў перыяд з 2014 па 2015 год.
Нордхаўс быў абраны ў Амерыканскае філасофскае таварыства ў 2013 годзе.
Іван Юр’евіч Карпук
Біяграфія
Скончыў Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт (2007; аспірантура, 2010; дактарантура, 2017). Працаваў у Віцебскай абласной стаматалагічнай паліклініцы (2007, урач-стаматолаг-стажор); Віцебскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 2010; кафедра агульнай стаматалогіі з курсам артапедычнай стаматалогіі, асістэнт, старшы выкладчык, дацэнт, з 2018 — стаматалагічны факультэт, дэкан факультэта і адначасова прафесар кафедры агульнай і артапедычнай стаматалогіі з курсам ФПК і ПК). Навуковыя інтарэсы: аллергалогія; імуналогія; стаматалогія.
Уільям Нордхаўс
Адукацыя і кар’ера
Нордхаўс жыве ў Нью-Хейвене, штат Канектыкут, са сваёй жонкай Барбарай, сацыяльным работнікам, якая нядаўна выйшаў на пенсію з Ельскага цэнтра вывучэння дзяцей.
Іван Юр’евіч Карпук
Узнагароды
Ганаровая грамата Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2018), значок «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2019) і інш.
Уільям Нордхаўс
Унёсак у эканоміку і вывучэнне змены клімату
Нордхаўс з’яўляецца аўтарам больш за 20 кніг. Адна з яго ранніх прац, калі ён супрацоўнічаў з Полам Самуэльсанам у якасці суаўтара ўводнага падручніка пад назвай «Эканоміка». Нордхаўс працаваў разам з Самуэльсанам з 12-га выдання да 19-га, пачынаючы з 1985 года. Упершыню быў апублікаваны ў 1948 годзе і выйшаў у дзевятнаццаці розных выданнях на семнаццаці мовах. Быў вядомы як самы прадаваны падручнік па эканоміцы на працягу дзесяцігоддзяў і да гэтага часу надзвычай папулярны. Эканоміку называлі «кананічным падручнікам», а развіццё асноўнай эканамічнай думкі можна было прасачыць шляхам параўнання дзевятнаццаці выданняў за перыяд 1948—2010 гадоў.
Нордхаўс таксама напісаў некалькі кніг аб глабальным пацяпленні і змене клімату, адной з асноўных сфер яго даследаванняў. У тым ліку Managing the Global Commons: The Economics of Climate Change (1994), якая атрымала прэмію ў 2006 годзе за «Публікацыю нязменнай якасці» ад Асацыяцыі эканомікі навакольнага асяроддзя і рэсурсаў. Іншая кніга з Джозэфам Боерам — «Пацяпленне свету: эканамічныя мадэлі глабальнага пацяплення» (2000), «Кліматычнае казіно: рызыка, нявызначанасць і эканоміка для пацяплення свету». Яго апошняя кніга — «Дух зялёнага» (2021).
У 1972 годзе Нордхаўс разам з прафесарам эканомікі з Ельскага ўніверсітэта Джэймсам Тобінам апублікаваў кнігу «Is Growth Obsolete?», у якой была ўведзена Мера эканамічнага дабрабыту (Індэкс устойлівага эканамічнага дабрабыту) як першая спроба распрацаваць экалагічны ўлік.
Нордхаўс таксама вядомы сваёй крытыкай бягучых паказчыкаў нацыянальнага даходу. Ён пісаў: «Калі мы хочам атрымаць дакладныя ацэнкі росту рэальных даходаў насельніцтва за апошняе стагоддзе, мы павінны нейкім чынам пабудаваць індэксы цэн, якія ўлічваюць вялізныя змены ў якасці і асартыменце тавараў і паслуг, якія мы спажываем, якія нейкім чынам параўноўваюць паслугі каня з аўтамабілем, Pony Express з факсімільнай машынай, копіруючай паперы з ксераксавым апаратам, цёмных і самотных начэй з начамі, праведзенымі за тэлевізарам, і аперацыі на мозгу з дапамогай магнітна-рэзананснай тамаграфіі» (1997, 30).
Палда рэзюмуе важнасць разумення Нордхаўса наступным чынам: «Практычны ўрок, які можна атрымаць з гэтага займальнага даследавання асвятлення, заключаецца ў тым, што спосаб, якім мы вымяраем індэкс спажывецкіх цэн, мае сур’ёзныя недахопы. Замест таго, каб уносіць тавары і іх цэны непасрэдна ў індэкс, мы павінны звесці ўсе тавары да іх складовых характарыстык. Затым мы павінны ацаніць, як гэтыя тавары можна лепш спалучаць, каб мінімізаваць выдаткі на спажыванне гэтых характарыстык. Такі падыход дазволіў бы ўключаць новыя тавары ў індэкс спажывецкіх цэн, не клапоцячыся пра тое, ці супастаўны індэкс сёння з тым, што было дзесяць гадоў таму, калі тавару не было. Такі падыход таксама дазволіў бы ўрадам больш дакладна разлічыць хуткасць павышэння дабрабыту і іншых формаў дапамогі. У цяперашні час такія разлікі маюць тэндэнцыю да завышэння кошту жыцця, таму што яны не ўлічваюць, якім чынам павышэнне якасці зніжае грашовыя выдаткі на падтрыманне пэўнага ўзроўню жыцця».
Унёсак у эканоміку змены клімату
Нордхаўс пісаў пра эканоміку змены клімату. Ён з’яўляецца распрацоўшчыкам мадэляў DICE і RICE, мадэляў комплекснай ацэнкі ўзаемадзеяння эканомікі, выкарыстання энергіі і змены клімату.
A Question of Balance: Weighing the Options on Global Warming Policies ISBN 978-0300137484 была апублікавана ў Yale University Press у 2008 годзе.
У «Разважаннях аб эканоміцы змены клімату» (1993) ён сцвярджае: «Чалавецтва гуляе ў косці з прыродным навакольным асяроддзем з дапамогай мноства ўмяшанняў, упырскваючы ў атмасферу следавыя газы, такія як парніковыя газы або азонаразбуральныя хімікаты, ствараючы такія змены, як высечка лясоў, знішчэнне мноства відаў у іх натуральных месцах пражывання, нават ствараючы трансгенныя віды ў лабараторыях, і назапашванне дастатковай колькасці ядзернай зброі для знішчэння чалавечых цывілізацый». У адпаведнасці з мадэлямі змены клімату, якія ён распрацаваў, у цэлым тыя сектары эканомікі, якія моцна залежаць ад некіруемых экасістэм — гэта значыць, моцна залежаць ад натуральных ападкаў, сцёкаў або тэмператур — будуць найбольш адчувальныя да змены клімату. Да гэтай катэгорыі адносяцца сельская гаспадарка, лясная гаспадарка, адпачынак на прыродзе і прыбярэжная дзейнасць" . Нордхаўс сур’ёзна ставіцца да патэнцыйна катастрафічных наступстваў змены клімату.
У інтэрв’ю Neue Zürcher Zeitung у студзені 2020 года Нордхаўс заявіў, што дасягненне мэты Парыжскіх пагадненняў у 2 °C «немагчыма», заявіўшы, што «нават калі мы зробім максімальна хуткі паварот да нулявых выкідаў, CO2 будзе працягваць запашвацца ў атмасферы, таму што мы не можам проста спыніць нашу эканоміку». Ён сцвярджаў, што не толькі ён рабіў гэту ацэнку, сцвярджаючы, што палова ўсіх мадэляванняў прыйшла да такой жа высновы. Ён таксама адзначыў, што двухступеністая мэта была ўсталявана без прывязкі да выдаткаў на дасягненне мэты.
Навукова-інжынерныя акадэміі
Сярод шматлікіх узнагарод ён з’яўляецца членам Нацыянальнай акадэміі навук Злучаных Штатаў, Амерыканскага філасофскага таварыства і абраным членам Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук. З 1999 года з’яўляецца замежным членам Шведскай каралеўскай акадэміі інжынерных навук. Быў узнагароджаны прэміяй Дэніэла Патрыка Мойніхана Амерыканскай акадэміі палітычных і сацыяльных навук у 2020 годзе.
Амерыканская эканамічная асацыяцыя
У 2004 годзе Нордхаўс быў прызнаны заслужаным членам Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі разам з Джорджам Шульцам і Уільямам Брокам. У суправаджальнай заяве згадвалася пра яго «спрыт задаваць шырокія пытанні аб вымярэнні эканамічнага росту і дабрабыту і разглядаць іх з дапамогай простых, але крэатыўных ідэй», у тым ліку яго наватарскую працу над палітычным бізнес-цыклам, спосабы выкарыстання дадзеных рахункаў нацыянальнага даходу для распрацоўкі эканамічных мер, якія адлюстроўваюць паляпшэнне здароўя, павелічэнне адпачынку і працягласці жыцця, а таксама „пабудову інтэграваных эканамічных і навуковых мадэляў для вызначэння эфектыўнага шляху барацьбы са зменай клімату“. У 2013 годзе Нордхаўс стаў абраным прэзідэнтам Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі і займаў пасаду прэзідэнта асацыяцыі з 2014 па 2015 год.
Прэмія па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля
Нордхаўс быў ганараваны прэміяй па эканаміцы імя Альфрэда Нобеля ў 2018 годзе, якую ён падзяліў з Полам Ромерам. Падрабязна расказваючы аб прычынах прысуджэння прэміі Нордхаўсу, Шведская каралеўская акадэмія навук асабліва адзначыла яго намаганні па распрацоўцы „мадэлі комплекснай ацэнкі, то бок колькаснай мадэлі, якая апісвае глабальнае ўзаемадзеянне эканомікі і клімату“. Яго мадэль аб’ядноўвае тэорыі і эмпірычныя вынікі з фізікі, хіміі і эканомікі. Мадэль Нордхаўса зараз шырока распаўсюджана і выкарыстоўваецца для мадэлявання таго, як эканоміка і клімат развіваюцца разам».
Шмат з інфармацыйных агенцтваў, якія паведамлялі пра прэмію Нордхаўса, адзначалі, што ён быў на перадавой хвалі эканамістаў, якія прынялі падатак на вуглярод як пераважны метад цэнаўтварэння вугляроду. Некаторыя кліматолагі і каментатары былі расчараваныя тым, што Нордхаус атрымаў Нобелеўская прэмія з-за таго, што ён прымаў значна больш нізкія падаткі на вуглярод на тону, чым большасць навукоўцаў, а таксама яго мінулую гісторыю мінімальных падаткаў на вуглярод.
Ацэнкі
Нобелеўскі фонд так ахарактарызаваў працу Нордхаўса: «Высновы Уільяма Нордхаўса датычацца ўзаемадзеяння грамадства, эканомікі і змены клімату. У сярэдзіне 1990-х ён стварыў колькасную мадэль, якая апісвае глабальнае ўзаемадзеянне эканомікі і клімату. Мадэль Нордхаўса выкарыстоўваецца для вывучэння наступстваў кліматычнай палітыкі, напрыклад, падаткаў на вуглярод». Акрамя таго, у аб’яве Нобелеўскай прэміі адзначалася, што Нордхаўс «значна пашырыў сферу эканамічнага аналізу, пабудаваўшы мадэлі, якія тлумачаць, як рынкавая эканоміка ўзаемадзейнічае з прыродай». У ацэнцы працы Lint Barrage падсумаваны яе ўплыў, заяўляючы, што «праца таксама ўяўляе навуку ў лепшым выглядзе: інтэгратыўная ў розных дысцыплінах, дальнабачная па аб’ёме, але паступовая ў прагрэсе, празрыстая і стварае веды на карысць чалавецтва».
Крытыкі мадэлі DICE Нордхаўса засяроджваюць увагу на некалькіх аспектах. Адным з найбольш важных, якія ўключаюць палітычную і маральную філасофію, з’яўляецца выкарыстанне дыскантавання, з раннім даследаваннем Уільяма Клайна. Іншая галіна, якую прадстаўляе Роберт Піндык, лічыць, што мадэлі комплекснай ацэнкі не могуць ахапіць складанасць сувязі паміж кліматам і эканомікай. Нікалас Штэрн сцвярджаў, што функцыя пашкоджання не ўлоўлівае шмат з найбольш важных рызык для грамадства. Асабліва важная крытыка, выпрацаваная Марцінам Вайцманам, заключаецца ў тым, што сістэма эканоміка-клімат можа мець «тоўстыя хвасты» і, такім чынам, неадэкватна змагацца з нізкай верагоднасцю, высокімі вынікамі.
Стыў Кін, эканаміст-інтэадокс, крытыкуе эканоміку змены клімату: «эканамісты рабілі свае ўласныя прагнозы шкоды, выкарыстоўваючы тры ілжывых метады: мяркуючы, што каля 90 % ВУП не закранецца ад змены клімату, таму што яны вырабляюцца ў памяшканнях; выкарыстоўваючы адносіны паміж тэмпературай і ВУП сёння ў якасці аператара ўздзеяння глабальнага пацяплення з цягам часу; і з выкарыстаннем апытанняў, якія разбавілі экстрэмальныя папярэджанні навукоўцаў аптымістычнымі чаканнямі эканамістаў».
Мадэль Сонечнай сістэмы
Мадэль Сонечнай сістэмы (Orrery) — механічная прылада, якае ілюструе ўзаемнае размяшчэнне і рух планет і іх спадарожнікаў у Сонечнай сістэмы ў геліяцэнтрычнай мадэлі. Яны, як правіла, маюць са сферай, якая ўяўляе Сонца, у цэнтры, і з планетамі на канцах шастоў.
Гісторыя
Згодна з Цыцэронам, грэчаскі філосаф Пасідоній пабудаваў планетарый, магчыма, падобны або ідэнтычны Антыкітэрскаму механізму, які паказваў сутачныя рухі сонца, Месяца і пяці вядомых планет.
Першы сучасны планетарый быў пабудаваны каля 1704 Джорджам Грэмам і Томасам Томпіанам.
Грэм даў першую мадэль (або яе праект), каб знакаміты стваральнік інструментаў Джон Роўлі з Лондана мог зрабіць копію для прынца Яўгена Савойскаму. Роўлі было даручана зрабіць яшчэ адну копію для свайго патрона Чарльза Бойла, 4-ага графа Орэры, з якога прылада атрымала сваю англійскую назву. Гэтая мадэль была падорана сыну Чарльза Джону, пазней 5-аму графу Орэры.
Карціна Джозефа Райта «Філосаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сістэмы, у якой лямпа замяшчае Сонца» паказвае групу з трох людзей, якія слухаюць лекцыю па фізіцы побач з мадэлью Сонечнай сістэмы.
Айцвілы
Айцві́лы (, Айцвилы) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавета.
Чавускае благачынне
Благачынныя настаяцелі
Протаіерэй Мікалай Змушка.
Савічы (Пастаўскі раён)
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Груздава, з 1927 года ў складзе гміны Паставы Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
У 1940—1985 гадах цэнтр Савіцкага сельсавета.
IC 413
IC 413 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) у сузор’і Арыён.
Супін
Супін (supinum) — аддзеяслоўны назоўнік са значэннем мэты дзеяння пры дзеясловах руху. Ужываўся ў лацінскай і славянскіх мовах у функцыях, блізкіх да сучаснага інфінітыва.
У славянскіх мовах сустракаецца ў ніжнялужацкай і славенскай мовах.
Озі Осбарн
Біяграфія
Пасля сыходу з Black Sabbath пачаў сольную кар’еру. На снежань 2010 года ў свеце было прададзена больш за 100 млн яго пласцінак. Альбомы «Blizzard Of Ozz» і «No More Tears» атрымалі статус квадра-плацінавых.
Сан-Грэгорыа-неле-Альпі
Сан-Грэгорыа-неле-Альпі (San Gregorio nelle Alpi) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Венета, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Белуна.
Насельніцтва складае 1578 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 89 чал./км². Займае плошчу 19 км². Паштовы індэкс — 32030. Тэлефонны код — 0437.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Грыгорый I (Папа Рымскі).
Мікалай Іванавіч Яжоў
Мікалай Іванавіч Яжоў (19 красавіка (1 мая) 1895 — 4 лютага 1940) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Народны камісар унутраных спраў СССР (1936—1938), генеральны камісар дзяржбяспекі (з 1937, 24 студзеня 1941 г. пазбаўлены звання), выканаўца палітычных рэпрэсій (1937—1938). Старшыня КПК і сакратар ЦК ВКП (б) (1935—1939).
Год, на ўсім працягу якога Яжоў знаходзіўся на пасадзе кіраўніка НКУС — 1937 — зрабіўся сімвалічным абазначэннем рэпрэсій; сам гэты перыяд вельмі хутка сталі называць яжоўшчынай.
1927 год у гісторыі літаратуры
1927 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей
Ілья Русланавіч Свірыдзенка
Клубная кар’ера
Выхаванец Асіповіцкай ДЮСШ, з 2019 года пачаў выступаць за дубль салігорскага «Шахцёра», дзе хутка замацаваўся ў складзе. У 2022 годзе стаў прыцягвацца да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 10 красавіка 2022 года, выйшаўшы на замену ў канцы матча з «Іслаччу» (1:1).
У ліпені 2022 года быў пераведзены ў петрыкаўскі «Шахцёр». У лістападзе 2022 года вярнуўся ў асноўную каманду.
Суплоддзе
Суплоддзе (infructescentia) — сукупнасць спелых пладоў, якія ўтварыліся ў межах аднаго суквецця, выразна адасобленая ад пабегаў і іншых суплоддзяў. Суплоддзі могуць быць як досыць друзлымі, калі плады сядзяць на адасобленай пладаножцы (вінаград, рабіна, каліна і інш), так і больш кампактызаванымі — з сухіх свабодных аднанасенных пладоў, акружаных абгорткай (астракветныя) або сакавітым ёмішчам (інжыр). Пры далейшай спецыялізацыі суплоддзі зрастаюцца голыя плады (панданус, ліквідамбар) або навакольныя калякветнікі — сакавітыя (шаўковіца) ці сухія (бурак). Буйныя суплоддзі ўтвараюць ананасы, хлебнае дрэва, маклюры, пры гэтым плён зрастаюцца з воссю і іншымі элементамі суквеццямі.
Бліссімволіка
Бліссімволіка — інтэрнацыянальная семантычная моўная сістэма, складаецца з некалькіх соцен базавых графічных сімвалаў, здольная замяніць любую натуральную ці штучную мову падчас напісання. Кожны бліс-сімвал адпавядае паняццю; калі іх аб'яднаць разам, бліс-сімвалы ствараюць новыя сімвалы, якія адпавядаюць новым паняццям. Бліссімволіка адрозніваецца ад большасці асноўных сістэм пісьменства тым, што сімвалы ўвогуле не адпавядаюць ніякім гукам, якія выкарыстоўваюцца ў чалавечай размове.
Гісторыя
Аўтар мовы Карл Бліс працаваў з дапамогай сваёй жонкі Клары Бліс. Сістэма была апублікавана двойчы, у 1949 і 1965 гг. пад назвай Семантаграфія. Сістэма была прапанавана для міжнародных зносін, але атрымала толькі нязначную ўвагу. У 1971 годзе яна была выкарыстана для камунікацыі нямых асоб у Канадзе. У 1975 годзе Бліс саступіў правы на выкарыстанне сваёй сімволікі фонду Blissymbolics Communication Foundation сучасная назва якой — Blissymbolics Communikation International. Пасля дыскусій у 1982 годзе дазвол быў пацвержаны і фонд больш развіў сістэму.
Прыклад
Гэты прыклад складаецца з чатырох сімвалаў і значыць «я-жадаю-ісці-у кіно».
Магілёўская мужчынская гімназія
Магілёўская мужчынская гімназія (Магілёўская мужчынская гімназія імя імператара Аляксандра I Віленскай навучальнай акругі ) — сярэдняя навучальная ўстанова ў Магілёве ў часы Расійскай імперыі. Пасля рэвалюцыі 1917 года гімназія была ператворана ў школу 2-й ступені. У 1920-х гадах яна была беларускай, з 1928 года — яўрэйскай, з 1938 гадоў — ізноў беларускай, але з рускай мовай навучання.
Навучэнцы гімназіі
У Магілёўскай гімназіі вучыліся таксама будучыя выдаўцы шматтомнага энцыклапедычнага слоўніка браты Аляксандр і Ігнацій Гранат, медыкі Ерафей Касценіч і Мікалай Стальмаховіч (абодва — вып. 1876), генералы Міхаіл Чарняеў і Іван Дружына-Арцёмавіч (вып. 1874), рознабаковы навуковец і даследчык Поўначы Ота Шміт, геолагі Аляксандр Карнажыцкі (вып. 1885, з залатым медалём) і Міхаіл Грамыка (вып. 1885), матэматык Айзік Лур’е (вып. 1886, з сярэбраным медалём), юрыст Мікалай Краўчанка (вып. 1899), рэвалюцыянеры Рыгор Ісаеў (вып. 1876) і Панцеляймон Лепяшынскі (вып. 1886), а таксама бацька Л. Д. Ландау — Давыд Львовіч Ландау (вып. 1884, з залатым медалём) і бацька М. М. Красцінскага — заслуж. выкладчык 2-й Віленскай гімназіі М. Красцінскі, С. Л. Вайцяхоўскі (1912—1915).
Інстытут электронікі НАН Беларусі
Інстытут электронікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі — былая акадэмічная навуковая ўстанова Беларусі ў галіне электронікі.
Гісторыя
У 1961 годзе членам-карэспандэнтам АН СССР В.М. Аўдзеевым у складзе Акадэміі навук Беларускай ССР была створана Лабараторыя электронікі. У 1971 годзе яе ўзначаліў Уладзімір Антонавіч Піліповіч, і праз два гады яна была пераўтворана ў Інстытут электронікі. Інстытут быў расфарміраваны шляхам далучэння да Інстытута фізікі імя Б. І. Сцяпанава НАН Беларусі ў 2007 годзе.
Навуковыя кірункі
Асноўнымі кірункамі навуковай дзейнасці інстытута з’яўляліся:
Супрун
Супрун — беларускае, рускае і украінскае прозвішча.
Санданскі
Санданскі (Сандански) — горад у Благоеўградскай вобласці Балгарыі. Адміністрацыйны цэнтр абшчыны Санданскі. Знаходзіцца прыкладна за 54 км на поўдзень ад цэнтра горада Благоеўград. Па дадзеных перапісу насельніцтва 2011 года, у горадзе пражывала 26255 чалавек.
Да 1949 года горад насіў імя Светы Урач, але быў перайменаваны ў гонар балгарскага рэвалюцыянера Яне Санданскі, пахаванага ў Рожанскім манастыры паблізу горада Мелнік.
Брынёва (раз’езд)
Брынё́ва (, Бринёво)  — раз’езд Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Размешчана за 0,4 км на захад ад вёскі Брынёва, за 1,8 км на ўсход ад вёскі Палянка.
NGC 698
NGC 698 (іншыя абазначэнні — ESO 353-51, MCG -6-5-5, AM 0147-350, PGC 6710) — галактыка ў сузор’і Печ.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Задомля
Задо́мля (, Задомля) — вёска ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Азярыцкаслабадскага сельсавета.
Да 10 лютага 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Прылепскага сельсавета.
Мазульскі
11 лістапада 1941 года руднік перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Ачынскаму гарадскому Савету. Пасёлак атрымаў назву Марганцавы руднік. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны здабыча руды ішла вялікімі аб’ёмамі. Ён з’яўляўся пастаўшчыком марганцавай руды на ўсю Сібір і Далёкі Усход. У 1955 годзе руднік быў закансерваваны. Частка жыхароў перайшла працаваць на Ачынскі гліназёмны камбінат.
Беластоцкі політэхнічны ўніверсітэт
Беластоцкі політэхнічны ўніверсітэт (Politechnika Białostocka) — польская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова тэхнічнага профілю са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў Беластоку.
Агульная характарыстыка
Утворана 1 снежня 1949 года як Прыватная вячэрняя інжынерная школа ў Беластоку.
У 1964 годзе вучэльня атрымала дазвол Міністэрства вышэйшай адукацыі ПНР на адкрыццё дзённых і завочных курсаў, а таксама магістратуры. Яна таксама змяніла назву на Вышэйшую інжынерную школу.
У 1974 годзе Вышэйшая інжынерная школа была ўзведзена ў ранг акадэмічнай вышэйшай навучальнай установы, з тых часоў яна ўжо дзейнічае як Беластоцкі політэхнічны ўніверсітэт.
Сонечнае зацьменне 6 красавіка 1875 года
Сонечнае зацьменне 6 красавіка 1875 года — поўнае сонечнае зацьменне 127 сараса.
Зацьменне мела велічыню 1,0547 і дасягнула свайго максімуму ў 06:37:26 UTC у пункце з каардынатамі 0° пд. ш. 85° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 4 хв. 37 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 182 км.
Зацьменне 6 красавіка 1875 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1875 годзе і 182-ім у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 10 кастрычніка 1874 года, наступнае — 29 верасня 1875 года.
Андрэеўцы (Смаргонскі раён)
Андрэ́еўцы (, Андреевцы) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавета.
Каля вёскі, на правым беразе р. Вілія знаходзіцца курганны могільнік.
Гісторыя
Да 17 лістапада 1986 года вёска ўваходзіла ў склад Сыраваткінскага сельсавета.
Спаса-Ушэсцеўская царква (Чавусы)
Спаса-Ушэсцеўская царква — мураваны праваслаўны храм у горадзе Чавусы Чавускага раёна Магілёўскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Горкага, 51.
Гісторыя
Будоўля пачата ў 1992 годзе, пад храм была перабудавана аднапавярховы дом. Скончана ў 2012 годзе.
Архітэктура
Пабудавана з цэглы. Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам пад паўвальмавым дахам, завершаным над фасадам 2-яруснай (васьмярык на чацверыку) шатровай званіцай з макаўкай, над алтарнай часткай — цыліндрычным барабанам з цыбулепадобным купалам. Плоскасныя фасады рытмічна расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Да фасада далучаны нізкі прытвор пад 2-схільным пакрыццём, завершаным макаўкай.
Мікалай Уладзіміравіч Паўлюкевіч
Мікалай Уладзіміравіч Паўлюкевіч (нар., в. Бондары, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне цеплафізікі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994), доктар фізіка-матэматычных навук (1991).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1959).
З 1960 года старшы інжынер-канструктар, інжынер Інстытута энергетыкі АН БССР, у 1963—1991 гадах галоўны інжынер, старшы і вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута цепла- і масаабмену АН БССР. З 1991 года намеснік дырэктара па навуковай рабоце, з 2005 года галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Узнагароды
Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі імя акадэміка А. В. Лыкава (2003), за манаграфію «Уводзіны ў тэорыю цепла- і масапераносу ў порыстых асяроддзях».
Узнагароджаны ордэнам « Знак Пашаны» (1980).
Навуковая дзейнасць
Даследаванні ў галіне кінетычнай тэорыі працэсаў цепла- і масапераносу пры фазавых ператварэннях і ў порыстых асяроддзях. Атрыманыя ім вынікі знаходзяць прымяненне пры апісанні нераўнаважных з’яў пераносу ў працэсах сушкі матэрыялаў і пры ўздзеянні высокаканцэнтраваных патокаў энергіі на порыстыя і кампазіцыйныя матэрыялы, у вакуумнай тэхніцы і цеплаахове.
Аўтар 150 навуковых прац, у т.л. 6 манаграфій, 6 вынаходак, 6 патэнтаў.
Гарачагорск
Гарачагорск (Горячегорск) — пасёлак гарадскога тыпу ў Краснаярскім краі Расіі. Уваходзіць у склад гарадской акругі горад Шарыпава. Размешчаны на беразе ракі Базыр. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1956 года.
Карл Бліс
Карл Бліс (Charles Kasiel Bliss або Karl Kasiel Blitz;,  — , ) — інжынер-хімік, аўтар сістэмы Бліссімволіка
Нарадзіўся ў 1897 годзе ў Чарнаўцах (тады ў Аўстра-Венгрыі, зараз у Украіне). Вывучаў хімію, працаваў у патэнтным бюро. Падчас Другой сусветнай вайны ён змяніў сваё імя на Чарлз Бліс і перасяліўся ў Шанхай. Пасля жыў у Аўстраліі, у Сіднее, дзе і памёр 13 ліпеня 1985 года.
NGC 699
NGC 699 (іншыя абазначэнні — MCG -2-5-59, IRAS01482-1217, PGC 6798) — галактыка ў сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
IC 414
IC 414 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор’і Арыён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Васілій (значэнні)
Васі́лій Βασίλειος — мужчынскае асабістае імя.
Сарочына (Пастаўскі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Груздава Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Да 17 мая 1985 года вёска ўваходзіла ў склад Савіцкага сельсавета.
Брэсцкі чыгуначны вакзал
Брэсцкі чыгуначны вакзал — чыгуначны вакзал на станцыі Брэст-Цэнтральны ў горадзе Брэсце (Беларусь).
Архітэктура
У наш час Брэсцкі чыгуначны вакзал мае цэнтральны аб’ём з 2-светлавым вестыбюлем, заламі чакання, службовымі і дапаможнымі памяшканнямі вылучаны вежай са спічаком. Бакавыя флігелі аб’яднаны з асноўным будынкам агульным верхнім поясам і радам квадратных у плане пілонаў. Абапал вакзала праходзяць чыгуначныя пуці, пад імі — віядукі.
Лексікаграфія
Лексікаграфія (ад lexicos які адносіцца да слова, graphō пішу), раздзел мовазнаўства, які вывучае тэорыю і практыку складання рознага роду слоўнікаў.
Верагодна, што першы спецыяльны курс «Стварэнне слоўніка» пачаў чытаць у Чыкагскім універсітэце В. Крэйгі (1925)
Сан-Нікола-дзі-Камеліка
Сан-Нікола-дзі-Камеліка (San Nicolò di Comelico) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Венета, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Белуна.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Марыненка
Марыненка — шматзначны тэрмін.
Петэр Гандке
Петэр Гандке (Peter Handke,, Грыфін, Аўстрыя) — аўстрыйскі пісьменнік і драматург. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2019) «за ўплывовыя працы, якія з моўнай вынаходлівасцю даследавалі перыферыю і спецыфіку чалавечага вопыту» .
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1942 годзе. Яго маці — карынційская славенка.
Падвяргаўся крытыцы за падтрымку рэжыму Слабадана Мілошавіча. У 2006 годзе Гандке выступіў на пахаванні былога лідара Сербіі, пасля чаго была адменена інсцэніроўка п’есы пісьменніка «Гульня ў пытанні ці падарожжа ў звонкія зямлі» ў парыжскім тэатры Comédie-Française.
Марыненка (Полацк)
Марыненка — мясцовасць у паўднёвай частцы Полацка.
Агульная характарыстыка
Асноўнай транпартнай артэрыяй мясцовасці з'яўляецца вуліца Марыненкі, якая і дала назву гэтай частцы Полацка. Вуліца Броўкі аддяляе з поўначы гэтую мясцовасць ад Задзвіння, Мінская шаша з захаду — ад мясцовасці Ксты, чыгунка Полацк-Маладзечна аддзяляе на поўдні мясцовасць ад вёскі Бельчыца, на ўсходзе мяжой мясцовасці слугуе рака Бяльчанка.
Забудова мясцовасці ў асноўным панэльная, радзей — з сілікатнай цэглы, у пяць і дзевяць паверхаў. Ва ўсходняй частцы мясцовасці яшчэ захоўваецца малапавярховая забудова сядзібнага тыпу. Большасць шматкватэрных дамоў тут была пабудавана ў 1960-1980-х гадах па тыповых праектах таго часу (так званыя "хрушчоўкі" і "брэжнеўкі").
IC 415
IC 415 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор’і Заяц.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Духоўна-рыцарскі ордэн
Духоўна-рыцарскія ордэны — у Заходняй Еўропе ваенна-манаскія арганізацыі рыцараў, якія ствараліся ў перыяд крыжовых паходаў у 12—13 стст. пад кіраўніцтвам каталіцкай царквы галоўным чынам для крыжовых паходаў і вайны з нявернымі: супраць Ісламу ў Святой зямлі, у Іспаніі ці ў Турцыі, або супраць язычнікаў у Літве, у Эстоніі ці ў Прусіі з мэтай распаўсюджвання каталіцтва (пасля Рэфармацыі часам і пратэстанцтва). Пазней ордэны маглі стаць свецкімі.
Сонечнае зацьменне 10 кастрычніка 1874 года
Сонечнае зацьменне 10 кастрычніка 1874 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 122 сараса.
Ліпнікі (Смалявіцкі раён)
Ліпнікі́ (, Липники) — вёска ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Азярыцкаслабадскага сельсавета.
Сонечнае зацьменне 10 кастрычніка 1874 года
Зацьменне мела велічыню 0,9193 і дасягнула свайго максімуму ў 11:13:33 UTC у пункце з каардынатамі 59° пн. ш. 72° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 6 хв. 28 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні - км.
Духоўна-рыцарскі ордэн
Членства
Як манахі, члены духоўна-рыцарскіх ордэнаў давалі зарокі ўстрымання, паслушэнства, беднасці. Як рыцары-феадалы яны насілі зброю, удзельнічалі ў заваявальных паходах. Маладых прыхільнікаў называлі неафітамі. Неафіт павінен быў прайсці абавязковы абрад прысвячэння.
Сонечнае зацьменне 10 кастрычніка 1874 года
Зацьменне 10 кастрычніка 1874 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1874 годзе і 181-ым у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 16 красавіка 1874 года, наступнае — 6 красавіка 1875 года.
Духоўна-рыцарскі ордэн
Структура ордэна
Структура духоўна-рыцарскіх ордэнаў была іерархічнай. Кожны ордэн узначальваў вялікі магістр (гросмайстар), які выбіраўся пажыццёва і зацвярджаўся Папам. Яму падпарадкоўваліся начальнікі «правінцый» (мясцовых падраздзяленняў ордэна) — прыёры, а таксама маршалы (якія распараджаліся фінансамі ордэна), камандоры (кашталяны замкаў і крэпасцей) і інш. Яны складалі генеральны капітул, які склікаўся перыядычна і меў заканадаўчую ўладу. Большую частку ордэнаў складалі браты-рыцары.
Гісторыя
Дзякуючы падараванням, захопам, ліхвярскім і гандлёвым здзелкам духоўна-рыцарскія ордэны зарабілі вялікія станы, сталі буйнымі зямельнымі ўласнікамі, якія жорстка эксплуатавалі залежнае сялянства, і набылі значную эканамічную і палітычную сілу. З умацаваннем у еўрапейскіх дзяржавах цэнтралізаванай улады духоўна-рыцарскія ордэны паступова страцілі значэнне, хоць некаторыя з іх (напрыклад, Тэўтонскі) працягваюць існаваць дагэтуль.
Падвялікі Мох
Гідралагічны заказнік «Падвялікі мох» — заказнік рэспубліканска значэння. Утвораны пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 13 мая 2005 года № 1434.
Апісанне
На тэрыторыі Ганцавіцкага раёна ў 2005 годзе быў створаны Рэспубліканскі гідралагічны заказнік «Падвялікі мох». Ён з’яўляецца адным з найбуйнейшых балотных масіваў Еўропы, які сфарміраваўся на месцы старажытнага возера «Ясельдскае мора».
Гідралагічны заказнік прызначаны для захавання ўнікальнага лесабалотнага комплексу з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл. Жывёльны свет заказніка — гэта 177 відаў птушак, 8 — амфібій, 5 — рэптылій. 11 жывёл занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. На тэрыторыі заказніка можна ўбачыць 459 відаў раслін.
Рух (часопіс)
«Рух» (лацінкай: «Ruch») — нелегальны часопіс Беларускага нацыянальнага цэнтра. Гэтае выданне на той час было адным з найлепшых сярод эміграцыйных перыёдыкаў. Першы нумар выйшаў лацінкай, а другі-трэці ўжо кірыліцай.
Сцяпан Паўлавіч Супрун
Сцяпан Паўлавіч Супрун ( — ) — савецкі лётчык-выпрабавальнік, ваенны лётчык-знішчальнік. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР. Удзельнік баёў на тэрыторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Блізкі сябар Валерыя Чкалава і Аляксандра Пакрышкіна. Праводзіў выпрабаванні самалётаў І-16, І-180, Як-1, І-21, ЛаГГ-1, ЛаГГ-3, 2PA-L. Першы двойчы Герой Савецкага Саюза ў Вялікай Айчыннай вайне (другі раз — пасмяротна).
Рух (часопіс)
Гісторыя
З вясны 1946 года БНЦ пачаў выдаваць нелегальны часопіс «Рух» (першы нумар быў надрукаваны Станіславам Станкевічам у амерыканскай зоне акупацыі Нямеччыны, але ў мэтах канспірацыі было пазначана «Італія»). За 1946 год выйшлі тры нумары часопіса (2 і 3 адным выданнем), за 1947 — адзін, а ў 1948 годзе выйшаў пяты і ўжо апошні нумар.
Змест
Часопіс змяшчаў прапагандысцка-ідэалагічныя тэксты, публіцыстыку, гістарычныя артыкулы, пісаў пра міжнародныя падзеі, пра сітуацыю на Бацькаўшчыне. Змешчаная ў першым нумары «Інструкцыя аб пашыраньні і карыстаньні часапісам» нагадвае падобны тэкст, які друкаваў падчас Вялікай Айчыннай вайны «Бюлетэнь Беларускай незалежніцкай партыі».
Брыцалавічы (прыпыначны пункт)
Брыца́лавічы (, Брицаловичи)  — прыпыначны пункт Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчаны за 2,7 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Брыцалавічы; на лініі Асіповічы I — Магілёў II, паміж прыпыначным пунктам Гарожа і станцыяй Ялізава.
Хрызантэма
Хрызантэма (Chrysanthemum) — род кветкавых раслін сямейства складанакветныя (астравых). Каля 5 відаў. Пашыраны пераважна ў краінах Міжземнамор'я. На Беларусі як дэкаратыўныя расліны культывуюцца хрызантэмы:, і.