cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Грэцкі арэх
Распаўсюджанне
Асноўнымі вытворцамі грэцкага арэха з’яўляюцца Кітай, ЗША і Турцыя.
Павет Янбі знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Далі-Байскага аўтаномнай акругі кітайскай правінцыі Юньнань, дзе камфортны клімат, глеба добра захоўвае ваду, маецца дастаткова сонечнага святла, што ўяўляе аптымальныя ўмовы для вырошчвання грэцкага арэха. У КНР гэтай мясцовасці нададзена званне «Радзіма кітайскага грэцкага арэха».
З рэспублік былога Савецкага Саюза значная колькасць арэха вырошчваецца на Украіне і ў Малдове. Ва Украіне штогод вырабляецца да 27 тыс. тон арэхаў. . У структуры экспарту Малдовы арэх займае 4-е месца — пасля віна, тэкстылю і пшаніцы. Яшчэ ў XVIII стагоддзі Дзмітрый Кантэмір згадваў арэх у ліку галоўных багаццяў краіны. Да нашых дзён захаваўся ў малдаўскіх сёлах звычай, які ідзе з глыбокай даўніны, саджаць арэх, калі ў сям’і народзіцца дзіця.
Ядры арэхаў
У склад ядраў грэцкага арэха ўваходзяць разнастайныя арганічныя і мінеральныя злучэнні: тлушчы, бялкі - 9-18 %, вугляводы − 7 -13 % (глюкоза, цукроза, дэкстрын, крухмал і г. д.), дубільныя і араматычныя рэчывы, вітаміны і , 2,9 % клятчаткі, 1,6 % попелу, амінакіслоты (аспарагін, цысцін, глутамін, серын, гістыдзін, валін, фенілаланін).
Няспелыя плады багатыя аскарбінавай кіслатой (да 10 %, паводле іншых звестак, да 3 %). Утрыманне вітаміну С больш за 3000 мг% вітаміну С, у спелых пладах — 35 мг%. Няспелыя плады, да зацвярдзення шкарлупы, па ўтрыманні вітаміну С (2000 — 3000 мг%) у 7-10 разоў перавышаюць найлепшыя сарты чорных парэчак.
Лісце і каляплоднік
У лісці ўтрымліваюцца хіноны (нафтахінон юглон, α-гідраюглон, β-гідраюглон), (гіперазід, 3-арабіназід кверцэцін, 3-арабіназід кемпферол), вітамін B, аскарбінавая кіслата (4-5 %), дубільныя рэчывы (3-4 %),  і галусавая кіслоты,  (0 , 1 %), , у складзе якіх знойдзены β-каратын (12 мг на 100 гр), віялаксантын, флаваксантын, крыптаксантын, эфірны алей (да 0,03 %).
Зялёны каляплоднік утрымлівае α- і β-гідраюглоны, аскарбінавую кіслату (да 3 %), дубільныя рэчывы, цукар, яблычную і лімонную кіслоты, дубільныя і фарбавальныя рэчывы, фосфарна- і шчаўекіслы кальцый.
Шкарлупіна
Цвёрдыя абалонкі пладоў утрымліваюць значную колькасць дубільных рэчываў (16-21 %), у тым ліку галавую і элагавую кіслоты.
Гаспадарчае значэнне і ўжыванне
Харчовая, вітамінная, алейная, драўняная, лекавая, эфірнамаслінная, дубільная, фарбавальная, дэкаратыўная, фітанцыдная і касметычная расліна.
Выкарыстанне ў харчаванні
Няспелыя плады выкарыстоўваюць для вырабу вітамінных канцэнтратаў і вітамінізаваных прадуктаў (варэнне). У харчовай прамысловасці прымяняюцца ядры арэхаў, якія адрозніваюцца выключнымі смакавымі ўласцівасцямі і высокай харчовай каштоўнасцю: 1 кг грэцкіх арэхаў дае больш 8500 калорый і па каларыйнасці зерне грэцкіх арэхаў у два разы перавышае пшанічны хлеб вышэйшага гатунку, таму грэцкі арэх выкарыстоўваецца для дыетычнага харчавання і прыгатавання кандытарскіх вырабаў.
Лячэбна-дыетычныя ўласцівасці маюць плады, зялёныя каляплоднікі і лісце. Плады грэцкага арэха выкарыстоўваюць у многіх галінах прамысловасці: у кандытарскай (начынне, цукеркі, тарты, печыва і таму падобнае), у кансервавай, пладова-агародніннай, алейнай вытворчасці. Асабліва высокія смакавыя ўласцівасці мае арэхавы алей, які выкарыстоўваюць у харчовай прамысловасці. У ім ёсць стэарынавая, алеінавая, лінолевая, ліналенавая і пальміцінавая кіслоты. Алей грэцкага арэху захоўваецца нядоўга. Колькасць тлустага алею ў ядры арэхаў дасягае 70 %. Асноўную масу азоцістых злучэнняў складае бялок. У параўнанні з іншымі пладовымі і ягаднымі культурамі ядры грэцкага арэха багатыя жалезам, алюмініем, стронцыем, марганцам, цынкам, нікелем, борам, меддзю, хромам, шмат фосфару, калію, кальцыю, магнію. Ядры маюць у сабе ўсю групу вітамінаў B, вітаміны A, E, P і невялікую колькасць вітаміну C. Арэхавы жом мае 48,5 % бялковых рэчываў, 9,5 % тлушчоў, 6,7 % цэлюлозы і можа выкарыстоўвацца ў кандытарскай вытворчасці, а таксама як каштоўны канцэнтраваны корм для кармлення жывёл. З недаспелых пладоў вараць варэнне.
Даказана дабратворнае ўздзеянне ўжывання арэхаў на якасць спермы.
У навуковай медыцыне
Лекавай сыравінай з'яўляюцца лісткі (Folia Juglandis regiae) і зялёныя каляплоднікі (Cortex Juglandis regiae fructibus) арэха грэцкага. Збіраюць асобныя лісточкі складанага ліста ў час цвіцення расліны. Іх абрываюць рукамі і сушаць у цені. Іх рэкамендуюць як сродак супраць эксудатыўнага дыятэзу, рахіту і для гаення ран. Таксама выкарыстоўваюць саспелыя плады і цвёрдую абалонку пладоў. Прэпараты грэцкага арэха выкарыстоўваюць для мясцовага лячэння скурнага туберкулёзу, стрэптакокавай і стафілакокавай інфекцыяй , для загойвання ран пры хранічным ртутным атручэнні, разрыхленні дзясен, выкліканым цынгой, залатушным запаленні вачэй і г. д.
Ядры арэхаў рэкамендаваны хворым атэрасклерозам, сухотамі, пры гіпертаніі, падвышанай кіслотнасці страўнікавага соку. Іх рэкамендуюць пры вялікай фізіялагічнай і разумовай стомленасці, пры значнай страце масы, пасля цяжкіх хвароб.
Алей грэцкага арэха халоднага прасавання выкарыстоўваюць для прафілактыкі сардэчна-сасудзістых захворванняў, зніжэння ўзроўню халестэрыну, а таксама пры дыябеце.
Лячэбнае значэнне маюць і лакуны («перагародкі») арэхаў. Так, 20-% настойка лакун апынулася эфектыўнай пры эўтырэоіднай форме дыфузнага зобу і лёгкай форме тырэятаксікозу.
У народнай медыцыне
У народнай медыцыне грэцкі арэх ужываюць пры катарах страўніка і кішак, пры паносах, рахіце, эксудатыўным дыятэзе, падагры, крывацёках. Лісце здаўна ўжывалася як раназажыўляльны і вітамінавы сродак.
Паколькі няспелыя плады маюць высокае ўтрыманне вітаміна С, у народнай медыцыне спіртавыя настойкі здробненых маладых пладоў выкарыстоўваюць як лячэбны і вітамінны сродак.
Пры падвышанай сакрэцыі страўніка ўжываюць насенне грэцкага арэха па 1-2 сталовыя лыжкі 3 разы ў суткі за 30 мін да ежы. Ужываць у ежу арэхі проціпаказана пры хваробах кішачніка.
Цвёрдая абалонка арэха выкарыстоўваецца для лячэння ран, інфекцыйных запаленняў скуры. Адварам робяць прымочкі да паражаных месцах, ім можна паласкаць ротавую паражніну і горла пры запаленні (дзеянне дубільных рэчываў).
Драўніна
Драўніна грэцкага арэха лічыцца каштоўнай пародай дрэва, якая прымяняецца для вырабу высакаякасных прадметаў. Паколькі яна з'яўляецца пабочным прадуктам вырошчвання грэцкіх арэхаў, з прычыны чаго яе паступленне нерэгулярна, прадпрыемствы, якія выкарыстоўваюць гэтую драўніну, нешматлікія і арыентаваны на невялікія яе аб'ёмы. Тая акалічнасць, што дрэвы грэцкага арэха пры нарыхтоўцы часта выкопваюць з коранем, абумоўлена, аднак, не недахопам драўніны. Самыя ніжнія часткі ствала дрэва, якія знаходзяцца часам у зямлі, клубнепадобна патоўшчаныя і выкарыстоўваюцца для вырабу самага каштоўнага з  драўніны, упрыгожанай багатымі ўзорамі.
Драўніна грэцкага арэха мае прыгожую тэкстуру, трывалая, аднастайная, цвёрдая, добра паддаецца апрацоўцы, выдатна паліруецца. Яна выкарыстоўваецца для вырабу мэблі, паркету, а таксама афармлення інтэр'ераў дамоў і аўтамабіляў. З грэцкага арэху робяць музычныя інструменты, фанеру, прыклады для стрэльбаў, дробныя вырабы. Наплывы (капы) на ствалах арэха выкарыстоўваюць для вырабу мастацкіх вырабаў і дарагой мэблі.
Па прычыне высокага кошту для вытворчых мэтаў звычайна выкарыстоўваецца шпон. Акрамя таго, драўніна арэха ўжываецца для вырабу драўляных частак па прычыне высокай дынамічнай трываласці і мінімальнай схільнасці да парэпання. Існуе меркаванне, што выкарыстанне драўніны арэха ў зброевай вытворчасці прыводзіла да істотных скарачэнняў плошчы распаўсюджвання дрэў у ваенныя гады.
арэха мае шэры колер, часам з чырванаватым адценнем і выразна аддзелена ад цёмнага, якое можа мець вельмі розную афарбоўку, ад цёмна-шэрага да цёмна-карычневага. Колер драўніны часта залежыць ад месца вырастання, асабліва — ад клімату і ўласцівасцяў глебы. На рынку адрозніваюць месца паходжання драўніны. Так, «італьянскі арэх» мае, у параўнанні з арэхам з Германіі або Швейцарыі, больш чырвонае адценне і складаную структуру малюнка драўніны. У Германіі асабліва шанаваўся «каўказскі арэх» з яго чорнай размалёўкай. Большы попыт існуе на «французскі арэх» з-за яго асаблівай расфарбоўкі і ўзору.
Драўніна арэха паўкольцапорыстая. Гэта значыць, што ранні прырост з буйнымі порамі адрозніваецца ад позняга прыросту з дробнымі порамі, але не так моцна, як у кольцапорыстых парод драўніны. З прычыны гэтага на зрэзе драўніны арэха ўзнікае дэкаратыўны, а на радыяльным — узор з палос. Акрамя таго, колер ядровой драўніны часцяком нераўнамерны, за кошт чаго атрымліваюцца паверхні са складаным узорам тэкстуры, колеру і ўнутранай гульнёй святла, якія асабліва цэняцца. Драўніна арэха тонкавалакністая, мае сярэднюю цвёрдасць і шчыльнасць, якая складае ад 450 да 750 кг/м³. Драўніна глейкая і трывалая на выгіб, але не эластычная. Устойлівая да вільгаці, добра апрацоўваецца, афарбоўваецца і паліруецца. Пры сушцы моцна, аднак у высушаным стане захоўвае форму.
Садова-лясная гаспадарка
У паўднёвых раёнах шырока культывуецца як дэкаратыўная расліна. Садовая і паркавая расліна, пыле- і газастойкая і даўгавечная парода. Рэкамендуецца для адзіночных, групавых пасадак і алей, стварэння масіваў, абсадкі дарог. Грэцкі арэх шырока ўжываецца ў лесамеліярацыйных насаджэннях. Яго густая крона мае добрыя ветраахоўныя ўласцівасці, а лісце ўзбагачае глебу перагноем. Засухаўстойлівасць, даўгавечнасць, здольнасць да парасткавага аднаўлення даюць магчымасць прымяняць яго як спадарожную пладовую пароду ў полеахоўных палосах, у бэльках і ў ахоўных насаджэннях на абрашаных землях.
Зялёны каляплоднік багаты юглонам, наяўнасць якога ў лісці і зялёных каляплодніках сведчыць пра аздараўленчае значэнне грэцкага арэха ў насаджэннях.
Іншае выкарыстанне
Лісце ўтрымлівае горкія і араматычныя рэчывы, выпарэнні якіх прычыняюць некаторым галаўны боль. Яны ўжываюцца ў Закаўказзі для адурэння рыбы (фарэлі) у горных рэчках.
Уся расліна мае інсектыцыдныя і фітанцыдныя ўласцівасці. Адвар лісця ўжываюць для барацьбы з павуціннай моллю пладовых раслін. Лісце грэцкага арэха валодае высокімі фітанцыднымі ўласцівасцямі, адпуджвае мух.
Шкарлупінне арэхаў змяшчае шмат дубільных рэчываў і выкарыстоўваецца для дублення скуры. Алей выкарыстоўваецца для вытворчасці высакаякасных мастацкіх фарбаў, а таксама ў паліграфічнай прамысловасці.
Зялёныя абалонкі пладоў выкарыстоўваюць для афарбоўкі тканін у розныя адценні карычневага колеру. Як фарбавальнікі ўжываюць таксама і галы на лісці. З экстракту лісця і лупіны зялёных пладоў атрымліваюць устойлівы, экалагічна чысты.
Абалонка грэцкіх арэхаў выкарыстоўваецца для вырабу актываванага вугалю, шліфавальнага каменя, лінолеўма, толя.
Пчолы збіраюць з арэха досыць пажыўны пылок.
Агратэхніка
Цепла- і святлолюбівая культура. Дрэнна пладаносіць ва ўшчыльненых пасадках, якія недастаткова праветрываюцца і асвятляюцца. Для нармальнага росту і развіцця грэцкаму арэху неабходны вегетацыйны перыяд працягласцю не менш як 150 дзён з сумай тэмператур (вышэй за 10°°C) каля 2000 °C. У крытычныя зімы дрэвы падмярзаюць: тычынкавыя пупышкі пашкоджваюцца пры −21,5 °C, верхавінкавыя — пры −22 −23 °C. У перыяд утварэння пылку крытычная тэмпература для тычынкавых кветак 2,8 °C. Аднак у грэцкага арэха добрая аднаўленчая здольнасць (праз 2—3 гады).
Паколькі арэхавае дрэва занадта зацяняе іншыя дрэвы, то яго трэба саджаць на краі саду.
Да глеб арэх мала разборлівы, хоць аддае перавагу глыбокай і друзлай пескавата-камяністай глебе, не вельмі сухой, прытым поўнай вапнай. На вырошчванне непрыдатныя забалочаныя, пераўвільготненыя і моцна глеістыя глебы. Насаджэнні найбольш прадукцыйныя на ўрадлівых, дастаткова ўвільготненых глебах.
Развядзенне
Грэцкі арэх разводзіцца амаль выключна насеннем. Насенне (арэхі) высейваюць без падсушвання ў кастрычніку або рана вясной пасля 2-3-месячнай стратыфікацыі на глыбіню 7-10 см. Пры пасеве лепш за ўсё арэхі класці ў грунт бокам на шво.
Французскаму садоўніку ўдалося знайсці надзейны спосаб  арэха ў расшчэп да аднагадовага або двугадовага, які высаджваюць услед за прышчэпкай ў. Магчыма прышчапляць сартавы арэх на 2-3-гадовыя сеянцы грэцкага, шэрага або чорнага арэхаў.
Лепшы спосаб прышчэпкі «напаўтрубкаю». Прышчапляюць у другой палове чэрвеня — у ліпені, калі добра адстае кара, Для прышчэпкі згаданым спосабам на аднагадовых прыростах шчэпы выразаюць трубку кары, даўжынёй 3-3,5 см, з вочкам пасярэдзіне і ўстаўляюць на месца выразанай кары такога ж памеру ў прышчэпы. На прышчэпе кару здымаюць толькі на палове акружнасці стволіка, таму дыяметр тронка-шчэпы павінен быць значна меншым. Месца прышчэпкі абвязваюць плёнкай.
Саджанцы перасаджваюць на пастаяннае месца не пазней за 2-3-гадовага ўзрост. Пасадку праводзяць вясной прышчэпленымі саджанцамі або 3—5-гадовымі сеянцамі. Мінімальная адлегласць паміж дрэвамі 8 м. Крону фарміруюць з 5—6 шкілетных галін, абрэзку робяць ранняй вясной, да пачатку руху сокаў. Азотныя ўгнаенні ўносяць кожны год, калійныя і фосфарныя — адзін раз у 2—3 гады.
Лепш за ўсё расце грэцкі арэх на супясчаных, досыць увільготненыхі урадлівых глебах.
На сёмы — восьмы год дрэва дае плады і захоўвае гэтую здольнасць да 500 гадоў. Ураджайнасць можа дасягаць 25-30 цэнтнераў з гектара.
Грэцкі арэх непатрабавальны, не патрабуе адмысловага догляду. Пакуль дрэвы не пачалі цалкам плоданасіць, у міжраддзях вырошчваюць іншыя сельскагаспадарчыя культуры (напрыклад, кукурузу).
Гісторыя
Па звестках ЭСБЭ, з сартоў грэцкага арэха найбольш распаўсюджаны ў Крыму быў з цвердаскурымі пладамі сярэдняй велічыні, які лепш за іншых расце ў паўднёвай Расіі. Вышэй яго па якасцях пладоў танкаскуры сорт ; потым ішлі сорт карга-бурун з востраканечнымі пладамі і з вельмі буйнымі пладамі, але вельмі дробнымі зернямі або насеннем, прыдатнымі да ўжывання толькі ў свежым выглядзе; яго называлі «ёлачны арэх», ён ішоў на ўпрыгожванне навагодніх елак. Выдатны таксама сорт, у якога позна распускаецца лісце і з'яўляюцца кветкі, а таму ён менш, чым іншыя, пакутуе ад маразоў, да ўплыву якога грэцкі арэх наогул вельмі адчувальны; а таксама ўрадлівы  — маларослы, які адрозніваецца раннім плоданашэннем — часам у трох-чатырохгадовым узросце. Вельмі пладаноснымі лічыліся таксама сарты, у якога па 10-13 арэхаў сядзяць разам у выглядзе гронкі, і. Як дэкаратыўны сорт — і амерыканскія разнавіднасці (,  і іншыя).
Сучаснасць
Ва Украіне раянаваны наступныя сарты: Бомба, Гроздевий, Паперовий. Плады расліны сорта Бомба — вялікія, з тоўстай шкарлупінай, а Паперові — з тонкай шкарлупінай.
Ураджайнасць
Плоданашэнне ў грэцкага арэха пачынаецца з 8-10-гадовага ўзросту (пры правільным фарміраванні кроны і добрым доглядзе плоданасіць і з 4-5-гадовага ўзросту), але больш багата з 15-20 гадоў і працягваецца да 150—200 гадоў і больш позняга ўзросту. Збор арэхаў дасягае ў Малдове да 1,5-2 тысяч штук з дрэва, у Вінніцкай і Хмяльніцкай абласцях Украіны — да 25 кілаграмаў, а часам звыш 150 кілаграмаў, у Крыме 25-40-гадовыя дрэвы даюць штогод 2-2,5 тысячы арэхаў.
Збор, перапрацоўка і захоўванне
Збіраюць арэхі ў верасні — кастрычніку, пасля ападу іх на зямлю. З сабраных арэхаў здымаюць зялёны каляплоднік, сушаць на сонцы або ў сушыльных камерах пры тэмпературы не вышэй 60 °C. Вільготнасць прасушаных арэхаў не павінна перавышаць 10 %. З дапамогай калібровачных машын арэхі сартуюць, правяраюць на якасць і складаюць у папяровыя або тканевыя мяшкі вагой 30-50 кг. Тэрмін захоўвання два-тры гады.
Выхад ядра ад танкасценных арэхаў складае каля 50 % ад масы пладоў, таўстасценных — 30-35 %. Па якасці грэцкія арэхі падзяляюць на тры гатункі (ДАСТ 16832-71), што залежыць ад памеру арэхаў. Да вышэйшага гатунку ставяцца арэхі з дыяметрам 28, першаг — 25, другога — 20 мм. Выхад зерня з арэхаў складае (%): вышэйшага гатунку 50, першага — 45, другога — 35.
Лісце збіраюць вясной і ў пачатку лета ў сухое надвор'е і пасля таго, як знікне раса. Яго абрываюць і складаюць у кошыкі або мяшкі, затым сушаць на сонцы або пад намётамі, рассцілаючы тонкім пластом (23 см) на паперы або тканіне. Счарнелае лісце адкідаюць. Сухой сыравіны атрымліваецца 23-25 %. Захоўваюць у сухіх прахалодных памяшканнях.
Каляплоднікі збіраюць пры нарыхтоўцы пладоў, разразаючы іх напалову, адкідаючы пашкоджаныя часткі. Сушаць у сушылках пры тэмпературы 30-40°. Сухой сыравіны атрымліваецца 2 %. Сыравіну пакуюць у мяшкі і захоўваюць звычайным спосабам.
Зялёныя, недаспелыя плады збіраюць у перыяд малочна-васковай спеласці, калі ўнутраная абалонка яшчэ лёгка разразаецца нажом.
Промыслы
Па звестках ЭСБЭ, на Каўказе існаваў, заснаваны на зрэзванні з арэхавага дрэва , якія высока шанаваліся. Звычайна такія нарасты былі каля 1,2 метра ў даўжыню і вагой 330—660 кг, але трапляліся кавалкі даўжынёй у 2,1 метра і вагой у 1300—1640 кг. У пачатку XX стагоддзя экспарт такіх нарастаў з Расіі складаў каля 1600 т на суму звыш 250 000 руб. Здабыча нарастаў вялася нядбайна, так што ў большасці выпадкаў адбывалася гібель дрэва.
У мастацтве
Плады грэцкага арэха можна бачыць на карцінах такіх мастакоў, як, Альфрэд Сіслей, , , Флорыс ван Дэйк, , , , , , Луіс Мелендэс, Марыя Аўэрсперг Атэмс, Вілем ван Алст, і іншых
Мелеруд (камуна)
Камуна Мелеруд (Melleruds kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Вестра-Гёталанд у паўднёва-заходняй Швецыі.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 8 946 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 4 гарадскія пасяленні (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
NGC 7553
NGC 7553 (іншыя абазначэнні — PGC 70842, ZWG 454.15, HCG 93D, NPM1G +18.0582, PGC 70834) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Клімавіцкі лясгас
Клімавіцкі лясгас — дзяржаўная лесагаспадарчая ўстанова ў Магілёўскай вобласці.
Гісторыя
Арганізаваны ў 2001 годзе шляхам выдзялення са складу Касцюковіцкага лясгаса ў межах Клімавіцкага адміністрацыйнага раёна.
Лясныя масівы
Лясы Клімавіцкага лясгаса знаходзяцца ў падзоне шырокалісцевых-яловых (дубова-цёмнахваёвых) лясоў Аршанска-Магілёўскага раёна дубова-яловых лясоў Беседскага комплексу лясных масіваў.
Агульная плошча лясгаса складае 93,9 тыс. га., пакрытых лесам 81,3 тыс. га. з іх хвойных 35312 га. у тым ліку саспелых 2302 га, цвердалістых 6078 га. у тым ліку саспелых 300 га., мяккаліставых 39768 га. у тым ліку саспелых 5316 га. Агульны запас насаджэнняў 17253,1 тыс. м³, у тым ліку саспелых 2237,1 тыс. м³.
Дамінік Рудніцкі
Дамінік Рудніцкі (Dominik Rudnicki;, Усходняя Беларусь — ) — беларускі і польскі пісьменнік.
Біяграфічныя звесткі
Паходзіў з беларускай шляхты. Вучыўся ў Віленскай езуіцкай акадэміі (каля 1694). Настаўнічаў у езуіцкіх калегіумах Слуцка, Горадні, Мсціслава, Новагародка. 3 1720 у Варшаве, пракуратар Літоўскай правінцыі езуітаў. 3 1730 у Нясвіжы.
Творчасць
У рукапісных зборніках Д. Рудніцкага (вядомыя з публікацыяў А. Брукнера і У. Ператца, загінулі ў Варшаве ў 1944) акрамя польскіх было 9 беларускіх вершаваных твораў, напісаных ім, або народных, апрацаваных. У іх праявіліся рысы позняга барока: алегорыя, гратэск, марнасць і хуткаплыннасць жыцця. Адчуваецца арыентацыя на народную песню. Аўтар інтэрмедый на польскай мове, казанняў, зборніка «Свабодны голас у вершаванай форме» (выд. 1741).
Ім створана алегарычная сістэма вобразаў у вершаваным сатырычным цыкле «Звярыныя гратэскі» (творы «Ваенны паход грыбоў», «Птушыны баль», «Камара з дуба цяжкі ўпадак» і інш.).
Пятрыгі
Гісторыя
Згадваецца ў 1642 годзе як вёска Пятрыжычы і ў 1669 годзе ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. У 1858 годзе ў Беліцкай воласці Чэрыкаўскага павета Магілёўская губерні. У канцы XIX ст. частка жыхароў апроч земляробства займалася бандарным промыслам. У 1909 г. побач з вёскай была яшчэ адна аднайменная вёска і фальварак Насаленскай.
Савецкая ўлада ўстаноўлена ў студзені 1918 г. У 1920-я гады абедзве вёскі Пятрыгі аб'яднаны. У 1931 г. арганізаваны калгас, які ў 1932 г. аб'ядноўваў 43 гаспадаркі, меў 501 га ворыва, абслугоўвала яго Ходасаўская МТС імя Тэльмана. Працавала кузня па рамонце сельгасінвентару.
У Вялікую Айчынную вайну ад 14 ліпеня 1941 г. да 30 верасня 1943 г. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1999 г. ў складзе саўгаса «Забалацце».
Гажыцы (гміна, Падкарпацкае ваяводства)
Гажы́цы (Gorzyce) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Тарнабжэгскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Гажыцах. Плошча гміны складае 69,36 км². Станам на 2011 год у гміне Гажыцы пражывалі 13 618 чалавек, шчыльнасць — 195,03 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 8 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 8 населеных пунктаў.
Сёрфінг
Сёрфінг (surfing — слізгаценне) — водны від спорту.
Гісторыя
Сёрфінг узнік у Палінезіі. Упершыню быў апісаны ў канцы XVIII ст. пасля наведвання экспедыцыяй Дж. Кука Гавайскіх астравоў. Акрамя Гаваяў быў добра вядомы на Самоа і Тонга.
Папулярызацыя сёрфінгу ў ЗША адбылася дзякуючы выдатнаму плыўцу гавайскага паходжання Дзюку Каханамоку (1890—1968), які распачаў катанне на дошках па хвалях у Каліфорніі. Пасля II Сусветнай вайны гэты спорт развіваецца і ў іншых краінах свету.
Для прыхільнікаў сёрфінгу характэрна наяўнасць асаблівай субкультуры.
Разнавіднасці
Цяпер сёрфінг падзяляецца на шмат розных відаў: сёрфінг на доўгай і кароткай дошках, віндсёрфінг (з выкарыстаннем ветразя), бодысёрфінг (без дошкі) і г. д.
Бабабэ
Насельніцтва
У горадзе пражывае 11 802 чалавек (на 2000 год).
Капліцкі сельсавет
Ка́пліцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Каплічы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Калінкавіцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Калінкавіцкім раёне БССР. З 27 верасня 1930 года ў Мазырскім раёне, з 12 лютага 1935 года ў Даманавіцкім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Калінкавіцкага раёна. У 1966 годзе ў склад Савіцкага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (Варатынь Капліцкі, Варатынь Ператрутаўскі і Дубнякі), у склад сельсавета з Якімавіцкага сельсавета перададзена вёска Ямнае. 21 кастрычніка 1968 года да сельсавета далучана частка скасаванага Навасёлкаўскага сельсавета (вёскі Навасёлкі і Новыя Навасёлкі).
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1083 чалавекі, з іх 95,7 % — беларусы, 3,1 % — рускія, 0,8 % — украінцы.
Бялавічы (Мастоўскі раён)
Гісторыя
У 1822 годзе на ўзвышшы ў паўночна-заходняй частцы вёскі Белавічы, па фундацыі тагачаснай уладальніцы маёнтка Ганараты Аскеркі была пабудавана грэка-каталіцкая царква і асвечана пад тытулам Апекі Найсвяцейшай Панны Марыі. З 1839 года яна дзейнічае як праваслаўная Свята-Пакроўская царква.
У 1940—1954 гадах цэнтр Бялавіцкага сельсавета. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Зарудаўеўскага сельсавета.
Успенскі манастыр (Пустынкі)
Пусты́нскі Свята-Успе́нскі манасты́р — мужчынскі манастыр Магілёўскай і Мсціслаўскай епархіі Беларускага экзархата Рускай праваслаўнай царквы.
Размешчаны за 10 км на поўнач ад Мсціслава, за 2 км на поўдзень ад в. Пустынкі (Мсціслаўскі раён).
Архітэктура
Архітэктурны ансамбль уключае 3 храмы: Успенскі сабор, Раства-Багародзіцкую царкву, келейны корпус з Пакроўскай царквой, званіцу, школу, 2 гаспадарчыя пабудовы і 3 жылыя дамы. Вызначаецца стылявой разнастайнасцю: барока, класіцызм, рэтраспектыўна-рускі стыль. Тэрыторыя абнесена з поўдня і захаду цаглянай сцяной, з поўначы — дрэвамі, з усходу — ровам, за якім размешчана штучная сажалка. Ад брамы да манастырскага корпуса і сабора вядзе пад’яздная ліпавая алея.
Успенскі сабор
Мураваны храм пачаў будавацца ў 1801 г., завершаны ў 1808 г. на сродкі дабрачынца Гайко. Асвячоны полацкім уніяцкім архіепіскапам Іракліем Лісоўскім. Да 1869 г. меў выгляд каталіцкага касцёла, пакуль яму не надалі крыжовую планіровачную форму і не ўзвялі вялікі купал на светлавым барабане з 4 вуглавымі малымі апостальскімі галоўкамі. Паўторна храм быў асвячоны архіепіскапам магілёўскім і мсціслаўскім 29.6.1869 г.
У архітэктуры выкарыстаныя элементы барока. Уяўляе сабой трохнефную базіліку з прамавугольнай апсідай. У сярэдзіне XIX ст. над сяродкрыжжам узведзены купал на светлавым барабане (не захаваўся). Галоўны фасад храма мае трохчасткавую будову. Цэнтральная частка крапаваная плоскімі пілястрамі з іанічнымі капітэлямі, завершаная трохвугольным франтонам. Фасад быў фланкіраваны вежамі (не захаваліся). Цэнтральны і бакавыя ўваходы завершаныя трохвугольнымі франтончыкамі. Багатая пластыка пабудовы абумоўлена крапоўкай фасадаў і кутоў апсіды пілястрамі, лучковымі нішамі, якія аздоблены ліштвамі з замковым каменем. Алтарная частка вылучаная чатырма трохчвертнымі калонамі на масіўных пастаментах. У заходняй частцы над нартэксам размешчаныя хоры.
Манастырскі корпус
Манастырскі корпус пабудаваны на рубяжы XVIII—XIX стст. з цэглы, мае элементы класіцызму. Двухпавярховы Г-падобны ў плане будынак складаецца з двух злучаных паміж сабой аб’ёмаў. Адзін з іх мае сіметрычную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю, цэнтрам якой з’яўляецца аднанефная крыжова-купальная царква з высокай паўкруглай апсідай. Галоўны фасад царквы вылучаны глыбокім рызалітам, завершаным трохвугольным франтонам. У рызаліце размешчаны партал цэнтральнага ўвахода, аформлены калонамі і высокім мураваным ганкам. Над прытворам узвышалася вежа, над сяродкрыжжам — масіўны барабан з купалам (не захаваліся). Бакавыя крылы сіметрычна прылягаюць да аб’ёму царквы, асветленыя прамавугольнымі вокнамі на першым і лучковымі на другім паверхах. Званіца пабудаваная ў другой палове XIX ст. з цэглы. Размешчаная на адной восі з саборам, перад яго цэнтральным уваходам. Уяўляе сабой высокую пяціярусную пабудову, завершаную шпілем (не захаваўся). Першы (самы масіўны ярус) прамавугольны ў плане, дэкарыраваны з усходнягя і заходняга фасадаў рызалітамі. Другі і наступныя ярусы васьмігранныя. У пабудове выкарыстаныя элементы псеўдарускага стылю.
Школа пабудавана ў другой палове XIX ст. з цэглы. Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак накрыты вальмавым дахам. Да яго з тарцоў далучаныя два аб’ёмы, пабудаваныя ў пачатку XX ст. Фасады крапаваныя па вуглах руставанымі лапаткамі. Капліца пабудаваная ў другой палове XIX ст. з цэглы. Размешчаная ва ўсходняй частцы комплексу, непадалёку ад штучнай сажалкі. Уяўляе сабой невялікі аднанефны храм сіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі з паўкруглай апсідай. Фасады храма крапаваныя прафіляванымі лапаткамі.
Тры жылыя дамы будаваліся адначасова з гаспадарчымі пабудовамі. Маюць прамавугольныя рознавялікія планы, будова фасадаў сіметрычная. У дэкоры выкарыстаныя лапаткі (па вуглах) і аркатурныя паясы.
Стайня пабудаваная ў другой палове XIX ст. Аднапавярховы цагляны П-падобны ў плане будынак. Паверхня сцен крапаваная пілястрамі. У дэкоры выкарыстаны аркатурны пояс, які праходзіць пад карнізам.
Свіран пабудаваны ў другой палове XIX ст. з цэглы. Прамавугольны ў плане, накрыты вальмавым дахам. Па перыметры пад карнізам праходзіць аркатурны пояс.
Пасля Другой сусветнай вайны тут размяшчаўся дзіцячы дом, потым школа, брыгада саўгаса (да 1988). Комплекс — помнік рэспубліканскага значэння.
Міхаіл Мікалаевіч Дудзін
Міхаіл Мікалаевіч Дудзін (, г. Свіслач, Ваўкавыскі павет, Гродзенская губерня —, г. Масква, Расія) — вайсковы інжынер, архітэктар.
Біяграфія
У 1934 годзе скончыў Ленінградскі інстытут інжынераў камунальнага будаўніцтва па спецыяльнасці архітэктар. Быў накіраваны на працу ў Ташкент, дзе працаваў архітэктарам у Узжылкампрагары.
У 1935 годзе уступіў у Саюз архітэктараў СССР. У 1936 годзе пераведзены ў Ташгарвыканкам на пасаду кіраўніка сектара планіроўкі архітэктурна-планіровачнага кіравання. У 1937 годзе зацверджаны галоўным архітэктарам горада Ташкент. Працаваў у складзе аўтарскага калектыву над генеральным планам горада, прымаў удзел у распрацоўках праектаў дэталёвай планіроўкі раёнаў і плошчаў горада, праектаваў Парк культуры і адпачынку ў раёне Беш-Аюч, кіраваў будаўніцтвам парку, уваходзіў у склад навукова-тэхнічнага савета і па сумяшчальніцтве навучаў студэнтаў архітэктурным дысцыплінам у інстытуце.
У 1941 годзе пайшоў на фронт. Быў накіраваны на курсы пры Ваенна-інжынернай акадэміі імя В. У. Куйбышава. У 1942 годзе прысвоена званне ст. лейтэнант. Атэставаны начальнікам інжынернай службы стралковай дывізіі, пасля чаго накіраваны кіраваць будаўніцтвам абарончых рубяжоў. У 1945 годзе прызначаны начальнікам цэха маскоўскага завода № 4. 15 студзеня 1946 года па рашэнні Упраўлення па справах архітэктуры пры Савеце міністраў РСФСР прызначаны галоўным архітэктарам г. Магнітагорск. У 1946 годзе згодна з загадам Народнага камісарыята чорнай металургіі ў Магнітагорску арганізавана архітэктурна-планіровачная майстэрня пры ўпраўленні галоўнага архітэктара горада. Па просьбе служыцеляў Мікольскай царквы распрацаваў праект яе рэканструкцыі. У 1947 годзе Саўмін РСФСР зацвердзіў генеральны план Магнітагорска. У склад аўтараў увайшоў і Дудзін. У гэтым жа годзе Дудзін быў абраны дэпутатам гарадскога Савета і заставаўся ім на працягу трох скліканняў. У канцы 1947 года па яго ініцыятыве Упраўленне па справах архітэктуры РСФСР абвясціла закрыты конкурс на распрацоўку архітэктуры цэнтральнай частцы правабярэжнага раёна горада. З 1950 годзе у сваёй архітэктурна-планіровачнай майстэрні распрацоўваў праект комплексу Індустрыяльнага тэхнікума, у склад якога ўвайшлі навучальныя і лабараторныя карпусы, майстэрні і гаражы, жылыя дамы для выкладчыкаў і інтэрнаты для студэнтаў.
У 1953 годзе ім ажыццяўляецца праект рэканструкцыі Тэатральнай плошчы на ​​левым беразе ракі Урал, Драматычнага тэатра імя А. С. Пушкіна, праект жылых дамоў, размешчаных уздоўж паўночнага боку вул. Ленінградская. Уся дзейнасць Дудзіна праходзіла ў цесным навуковым кантакце з акадэмікамі і членамі-карэспандэнтамі Дзяржаўнай акадэміі архітэктуры СССР, што дазваляла архітэктурнаму асяроддзю Магнітагорска быць на высокім узроўні найноўшых навуковых дасягненняў. Прапрацаваў у Магнітагорску да канца 1953 года. У гэтым жа годзе яго перавялі ў г. Чалябінск начальнікам абласнога аддзела па будаўніцтву і архітэктуры, дзе прапрацаваў да 1957 года. У 1957—1959 гадах кіраўнік УралНІІбудпраекта. У 1954 годзе абраны членам Праўлення Саюза архітэктараў СССР і членам рэдкалегіі часопіса «Архітэктура СССР». У красавіку 1957 года абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі будаўніцтва і архітэктуры СССР і да 1960 года працаваў у Уральскім філіяле Акадэміі архітэктуры і будаўніцтва СССР.
У 1960 годзе пераехаў у Маскву, дзе працаваў да 1961 года ў Дзяржбудзе РСФСР начальнікам аддзела планіроўкі і забудовы гарадоў, будучы членам Камітэта Дзяржбуда РСФСР. З 1961 па 1974 гады працаваў у Дзяржплане СССР. C 1974 па 1987 год займаўся навуковай дзейнасцю ў інстытуце «Саюзгіправадгас». У 1974—1975 гадах прымаў удзел у рэканструкцыі павільёна № 36 на ВДНХ.
Памёр у Маскве 10 чэрвеня 2003 года. Пахаваны ў вёсцы Раствова Мыцішчанскі раёна Маскоўскай вобласці побач з жонкай Галінай Парахоўшчыковай, маці акцёра Аляксандра Парахоўшчыкова, якога з малых гадоў выхоўваў Дудзін і якога акцёр лічыў сваім бацькам.
Узнагароды
У выніку сваёй дзейнасці ў Ташкенце быў узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета Узбекскай ССР. У 1952 годзе за добрасумленную арганізацыйна-творчую працу па перакладзе праектных і будаўнічых арганізацый Магнітагорска на індустрыяльную базу быў узнагароджваецца ордэнам «Знак Пашаны».
Кашара (Столінскі раён)
Каша́ра (, Кошара) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Стружскага сельсавета.
Вялікая Глінаўка
Вялі́кая Глі́наўка (, Великая Глиновка) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мёрскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Чарасы, пазней у складзе гміны Мёры Дзісенскага (з 1926 года Браслаўскага) павета Віленскага ваяводства.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Чэраскага сельсавета.
NGC 7554
NGC 7554 (іншыя абазначэнні — PGC 70850, 3ZW 99, NPM1G -02.0510) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Паланэз Агінскага (фільм)
«Паланэз Агінскага» — фільм рэжысёра Льва Голуба, зняты на кінастудыі Беларусьфільм у 1971 годзе.
Сюжэт
На наступную аперацыю па падрыве ваеннага эшалона адпраўляецца ўжо сам Вася разам з адным з партызанаў атрада. Пасля ўдалага выбуху складоў, сябра арыштоўвае патруль, а Васіль здолеў схавацца ў касцёле. Там ён знаёміцца ​​з польскім арганістам Франакам.
…Праз некалькі гадоў пасля заканчэння вайны, на фестывалі маладых выканаўцаў у Польшчы, Васіль сустракае дзядзьку Франака…
Старажытныя кантакты паміж Кітаем і Міжземнамор’ем
У I—II стст. н.э. Ханьская і Рымская імперыі з'яўляліся гегемонамі процілеглых канцоў Еўразійскага мацерыка, аднак у сілу значнай аддаленасці звесткі адзін пра аднаго ў іх былі даволі скупыя. Кітайцы паважліва звалі Рым (а потым і Візантыю) Дацынь, што значыць «Вялікая Цынь». Рымляне звалі Кітай і кітайцаў Серэс (seres), што значыць «шаўковы» ці «краіна шоўку». Хутчэй за ўсё, гэта слова паходзіць ад кітайскага «сы» (絲, 丝 — шоўк). Ад гэтай назвы пайшло і лацінскае слова «serica» — «шоўк». Пра вытворчасць і вытворцаў шоўку піша, у прыватнасці, Пліній Старэйшы ў «Прыродазнаўчыя гісторыі».
Найстаражытныя звесткі пра кантакты Кітая з Рымам прыводзіць гісторык Луцый Аней Флор. Ён паведамляе, што да двара Актавіяна Аўгуста прыбыло, у колькасці іншых, пасольства з Кітая, якое правяло ў дарозе чатыры гады, і што колер іх скуры служыў пераканаўчым доказам таго, што жывуць яны пад іншым небам, чым рымляне. У I ст. н.э. усталяваўся марскі гандлёвы шлях паміж Еўропай і Кітаем, пасроднікамі на якім выступалі ханьскія даннікі Цзяачжы і кхмерская дзяржава Фунань. У пацверджанне гэтага прыводзяць знаходкі старажытнарымскіх манет у дэльце Меконга (старажытная гавань, згаданая Пталамеем як Кацігара).
Паводле паведамлення Плінія, чацвёртая частка з 40000 рымскіх салдатаў, якія пацярпелі пад кіраваннем Краса страшнае паражэнне ад парфян пад Карамі, была сагнана пераможцамі ў Маргіяну. Паводле меркавання Л. М. Гумілёва, менавіта яны прынялі ўдзел у першай Таласкай бітве з хунамі (36 г. да н.э.) і былі пасля паселены ў межах Кітая. Гэты довад пацвярджаецца нядаўнімі знаходкамі ў Узбекістане рымскіх таблічак, пакінутых салдатамі легіёна «Апалінарыс».
У 97 г. 70-тысячная ханьская армія на чале з Бань Чаа, намерваючыся пакараць стэпавікоў, якія трывожылі гандаль па Вялікаму шаўковаму шляху, пераваліла праз Цянь-Шань і разарыла Сярэднюю Азію аж да Мерва. Мяркуючы па ўсім, яны дзейнічалі ў саюзе з парфянскім царом. У Рым быў накіраваны пасланец па імі Гань Ін, аднак уведзены ў зман парфянамі адносна працягласці марскога шляху ў Рым, ён не прасунуўся далей Месапатаміі. У «Хоу Ханьшу» прыведзены сабраныя ім звесткі пра Дацын, у прыватнасці, гаворка ідзе пра вырабы, якія вырабляліся там, і пра прызначальнасць імператараў у эпоху Нервы.
З сачынення Пталамея даведваемся пра падарожжа да Ташкургана ў цяперашнім Сіньцзяне, здзейсненным неўзабаве пасля таго знатным рымлянінам Таціянам. Пра тое, што некаторыя марскія пасольствы дасягалі і самой сталіцы ханьскіх імператараў, вядома з «Хоу Ханьшу», якая згадвае пра прыбыццё паслоў з Дацыня ў 161, 284 і 230-х гг. Зрэшты, апісанні іх прынашэнняў імператару (напр., вырабы з косці насарога) сведчаць пра тое, што набываліся яны дзесьці па дарозе, хутчэй за ўсё, у Індакітаі.
Яўгенія Красоўска-Ядлоўска
Біяграфія
Паходзіла з сям’і педагогаў (бацька быў школьным настаўнікам у Беластоку). У 1935 годзе скончыла Універсітэт Стэфана Баторыя, дзе да 1939 года працавала навуковым супрацоўнікам і асістэнтам катэдры гісторыі польскай літаратуры. У 1939—1941 гадах працавала настаўнікам у Вільні і журналістам часопіса «Віленская праўда». З’яўлялася членам метадычнага актыву настаўнікаў сярэдняй школы. З 1941 па 1944 гадах удзельнік тайнага пазашкольного навучання ў Беластоку. У 1944—1946 гадах былы паслядоўна дырэктарам Беластоцкай гімназіі і куратарам Беластоцкай школьнай акругі.
З 1945 годзе ў Дэмакратычнай партыі. Належала да партыі ўлады — у 1946 годзе і з 1947 па 1973 гадах член ЦК, у 1947—1956 і 1958—1973 гадах член Прэзідыюма ЦК, у 1949—1954 гадах — член Палітычнага камітэта і віцэ-прэзідэнт ЦК (у 1956 годзе і ў 1965—1969 гадах зноў была віцэ-прэзідэнтам ЦК).
У перыяд 1946—1950 гадоў займала пасаду намесніка сакратара (намесніка міністра) у Міністэрстве адукацыі, у 1950—1951 гадах — намеснік міністра ў Міністэрстве вышэйшай адукацыі і навукі, а з 1951 па 1965 гады — намеснік міністра ў Міністэрстве вышэйшай адукацыі.
У 1969—1973 гадах была рэдактарам газеты «Дэмакратычны штотыднёвік», у 1973—1979 гадах — прэзідэнт Польскага Камітэта па ЮНЕСКА. У 1958—1983 гадах член у Прэзідыюма Нацыянальнага камітэта Фронту нацыянальнага адзінства. З 1974 года член Савета Асацыяцыі польска-савецкай дружбы.
У 1947—1972 гадах — дэпутат Заканадаўчага Сейма і Сейма ПНР I—V склікання; з’яўлялася членам камітэтаў па пытаннях адукацыі, культуры і замежных спраў. У 1965—1972 гадах была членам Дзяржаўнага савета.
Узнагароды
У 1969 годзе яна ўзнагароджана ордэнамі Будаўнікоў ПНР, Сцяга Працы першай ступені, Камандорскім Крыжам с зоркай і Камандорскім Крыжам ордэна Адраджэння Польшчы, Залатым Крыжам за заслугі і медалём Перамогі і Свабоды 1945.
Гранд-Жат
Гранд-Жат (Île de la Jatte) — востраў на Сене, прыблізна 2 км даўжынёй, размешчаны ў О-дэ-Сен паміж Нёі-сюр-Сен і Левалуа-Перо з аднаго, і Курбевуа з іншага боку. Паўднёвая частка вострава належыць да камуны Нёі-сюр-Сен, а паўночная да камуны Левалуа-Перо.
Геаграфія і гісторыя
Востраў Жат з'яўляецца адным з фешэнэбельных і дарагіх месцаў Парыжу. Вядомы як месца жыхарства многіх парыжскіх знакамітасцяў. Нікаля Сарказі жыў там са сваёй былой жонкай. Многія вядомыя акцёры, спевакі, журналісты пражываюць на востраве.
Адлюстраванне ў мастацтве
Востраў стаў знакаміты дзякуючы карціне Жоржа Сёра «Нядзельны дзень на востраве Гранд-Жат», завершанай мастаком у маі 1886 года і якая знаходзіцца цяпер у Інстытуце мастацтваў у Чыкага.
Тучанскі сельсавет
Ту́чанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Клецкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Туча.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Межнаслабодскі сельсавет у складзе Клецкага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Межная Слабада. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Нясвіжскага раёна. 26 лютага 1966 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Туча, сельсавет перайменаваны ў Тучанскі, у склад сельсавета з Ліскаўскага сельсавета перададзены вёскі Дунайчыцы, Масцілавічы, Рудкі, з Бабаевіцкага сельсавета — вёска Янавічы, з Грыцэвіцкага сельсавета — вёска Стралкава. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Клецкага раёна. 21 студзеня 2004 года ў склад Красназвёздаўскага сельсавета перададзены вёскі Стралкава і Янавічы. 28 снежня 2007 года скасаваны вёскі Навінкі і Панач-Мураванка. 28 мая 2013 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Галынкаўскага (3 населеныя пункты: Бабічы, Карацк, Межная Слабада) і Кухчыцкага (5 населеных пунктаў: Дунайчыцы, Масцілавічы, Рудкі, Траццякі, Туча) сельсаветаў.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1530 чалавек, з іх 96,7 % — беларусы.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 8 населеных пунктаў.
Полацк — калыска беларускай дзяржаўнасці
Полацк — калыска беларускай дзяржаўнасці — памятны знак у Полацку. Размясціўся памятны знак на беразе р. Заходняя Дзвіна каля Сафійскага сабора. Праца скульптара Уладзіміра Піпіна.
Апісанне помніка
Кампазіцыя ўяўляе сабой: з аднаго боку – калыску, з якой пачынаецца жыццёвы шлях, з другога – ладдзю, што плыве з мінулага ў будучыню па хвалях часу. На шчытах, злучаных паміж сабой у адзіную звязку, адлюстраваны партрэтныя выявы знакамітых гістарычных асоб – ад легендарнага полацкага князя Рагвалода і яго дачкі Рагнеды да Усяслава Чарадзея і Еўфрасінні Полацкай, а з адваротнага боку – захаваныя вехі станаўлення дзяржаўнасці.
Осаму Маэда
(前田 治; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1988—1989 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Ада Бірк
Ада Бірк (эст. Ado Birk,  —, Сосьва) — эстонскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.
Быў адным з заснавальнікаў Эстонскага саюза сялянства і Эстонскай радыкальна-дэмакратычнай партыі, затым членам Эстонскай народнай партыі. У 1917—1919 — член Эстонскага земскага савета, у 1917 быў яго часовым сакратаром. У 1918 прадстаўляў Эстонію ў Хельсінкі. У 1918—1919 — старшыня Эстонскага земскага савета і Генеральнага камітэта па выбарах ва Устаноўчы сход. У 1919—1920 — намеснік старшыні Устаноўчага сходу. У лістападзе 1919 — ліпені 1920 г., жніўні — кастрычніку 1920 — міністр замежных спраў. 28 ліпеня — 30 ліпеня 1920 (на працягу трох дзён) быў прэм'ер-міністрам. Член Рыйгікогу першага склікання. У 1922—1926 — пасол Эстоніі ў Маскве.
Бірк знаходзіўся ў канфліктных адносінах з міністрам замежных спраў Антсам Пійпам. У 1926 быў звольнены ў адстаўку. У ліпені 1926 савецкая газета «Известия» апублікавала два дакументы, падпісаныя Біркам. У адным з іх ўтрымлівалася рэзкая крытыка знешняй палітыкі ўрада Эстоніі (у тым ліку збліжэння з Польшчай, накіраванага, паводле яго слоў, супраць СССР) і просьба пра адстаўку. У другім заяўлялася, што з-за нейкіх абвінавачванняў у яго адрас, у Эстоніі, ён вымушаны падоўжыць сваё знаходжанне ў СССР у якасці прыватнай асобы.
У 1927 Бірк нечакана з'явіўся ў місіі Нарвегіі ў Маскве, дзе папрасіў прытулку. Высветлілася, што ў чэрвені 1926 ён быў запрошаны ў Народны камісарыят замежных спраў, дзе супрацоўнік гэтага ведамства Лаганоўскі падвергнуў яго шантажу (абвінаваціўшы ў незаконных фінансавых аперацыях) і запатрабаваў стаць негалосным агентам савецкіх спецслужбаў. Бірк змог бегчы, але быў затрыманы пры спробе таемна выехаць у Фінляндыю. Пад ціскам ён быў вымушаны падпісаць два дакументы, апублікаваныя у «Известия». Пасля гэтага Бірк жыў пад кантролем ГПУ ў Варонежы і на Каўказе, а затым вернуты ў Маскву, дзе ўтрымліваўся пад вартай. Падчас дазволенай яму прагулкі на Вараб'ёвых гарах Бірк скарыстаўся прыступам астмы ў ахоўніка і зноў бег — на гэты раз у нарвежскую місію.
NGC 7556
NGC 7556 (іншыя абазначэнні — PGC 70855, MCG -1-59-9) — галактыка ў сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Леанід Барысавіч Коган
Леанід Барысавіч Коган (Леонид Борисович Коган;, г. Екацярынаслаў, Украінская ССР — ) — расійскі скрыпач, педагог. Народны артыст СССР (1966).
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Маскоўскую кансерваторыю (1948, клас А. Ямпольскага), з 1952 выкладаў у ёй (з 1963 прафесар). З 1944 саліст Маскоўскай філармоніі.
Дай Цзінь
Дай Цзінь (, Цяньтан —, Цяньтан) — кітайскі жывапісец перыяду Мін, заснавальнік школы «чжэ-пай». Ствараў вельмі выразныя паводле малюнку і дакладныя паводле кампазіцыі пейзажы і карціны з выявамі жывёл, людзей і кветак. Дай Цзінь меў шмат вучняў, на якіх зрабіў вялікі ўплыў. Яго галоўныя творы — «Вяртанне карабля ў порт падчас буры» (Палацавы музей Тайбэй) і «Рыбакі на беразе ракі» (каля 1440—1450, Галерэя Фрыр, Вашынгтон).
Гісторыя вечнасці (саўндтрэк)
«Гісторыя вечнасці» (The History of Eternity) — саўндтрэк Збігнева Прайснера да аднайменнага фільма 2014 года. Альбом быў выдадзены 1 красавіка 2019 года лэйблам «Caldera records».
Кюрасаа
Кюрасаа (Curaçao, Kòrsou) — самы вялікі востраў і аднайменнае дзяржаўнае ўтварэнне, размешчанае на поўдні Карыбскага мора паблізу берагоў Венесуэлы. З'яўляецца суб'ектам федэрацыі ў складзе Каралеўства Нідэрландаў. Плошча сушы - 444 км ². Колькасць насельніцтва - 141,766 тысяч чалавек. Сталіца - горад Вілемстад.
Геаграфічнаае становішча
Кюрасаа — востраў у Карыбскам моры ў групе Малых Антыльскіх астравоў, у падгрупе Падветраных астравоў у 80 км ад берагоў Венесуэлы. Самы вялікі востраў архіпелага.
Рэлігія
80,1 % насельніцтва належаць да Рымска-каталіцкай царквы. Пратэстанты — 5,5 %, пяцідзясятнікі — 3,5 %, адвентысты — 2,2 %, сведкі Іеговы — 1,7 %, іудаісты — 0,8 %, іншыя рэлігіі — 1,3 %, атэісты — 4,6 % (па перапісу 2001 года).
Лукае
Лу́кае (, Лукое) — хутар у Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Стружскага сельсавета.
Маніфест Кіра
Цыліндр Кіра — гліняны цыліндр, на якім Кір Вялікі загадаў выбіць клінапісам спіс сваіх перамог і міласцівых учынкаў, а таксама пералік продкаў. Артэфакт быў выяўлены пры раскопках Вавілона ў 1879 годзе і паступіў у Брытанскі музей.
Цыліндр атрымаў шырокую вядомасць пасля таго, як апошні шах Ірана ў 1960-я гады абвясціў нанесены на яго тэкст першай у гісторыі дэкларацыяй правоў чалавека: Кір выказваецца за адмену рабства і за свабоду веравызнання. Шах паабяцаў будаваць сваю палітыку ў адпаведнасці з запаветамі заснавальніка персідскай дзяржаўнасці.
Утрыманне
У даволі вялізнай прадмове маніфеста малююцца «бязладдзе» вавілонскага цара Набаніда і крыўды, якія ён прычыніў богу Мардуку, храму Эсагіле і Вавілона. Калі цярпенне бога Мардука вычарпалася, ён адшукаў Кіра, цара Аншана, уручыў яму ўладу над народамі і, нарэшце, даручыў яго клопатам Вавілон, народ якога сустракаў яго з вялікай радасцю як збавіцеля ад паганага цара Набаніда. У канцы маніфеста змешчана малітва да вавілонскіх багоў аб пасланні дабрабыту Кіру і яго сыну і спадчынніку Камбісу. У гэта апраўленне змешчаны ўласна тэкст маніфеста, напісаны ад асобы Кіра.
Ён адкрываецца поўнай тытулатурай Кіра, складзенай на вавілонскі лад: «Я — Кір, цар мностваў, цар вялікі, цар магутны, цар Вавілона, цар Шумера і Акада, цар чатырох кірункаў свету, сын Камбіса, цара вялікага, цара Аншана, нашчадак Тэіспа, цара вялікага, цара Аншана, вечнае царскае семя, кіраванне якога любяць багі Бэл і Набу, валадарства якога прыемна для іх сардэчнай радасці». Затым у «Маніфесце» ад асобы Кіра гаворыцца, як яго шматлікія войскі мірна ўступілі ў Вавілон. Пасля гэтага ідзе пералік мерапрыемстваў, ажыццёўленых Кірам, якія цалкам пацвярджаюцца іншымі крыніцамі.