cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Паказчык адыябаты
Эксперыментальнае вызначэнне велічыні паказчыка адыябаты
Недахопам дадзенага метаду з’яўляецца тое, што працэсы хуткага пашырэння газу ў ходзе лабараторнай працы не з’яўляюцца чыста адыябатычнымі з прычыны цеплаабмену праз сценку сасудаў, а разгляданы газ загадзя не з’яўляецца ідэальным. І хоць атрыманая ў ходзе лабараторнай працы велічыня будзе загадзя ўтрымліваць метадычную хібнасць, усё ж існуюць розныя спосабы яе ліквідацыі, напрыклад, за кошт уліку часу пашырэння і колькасці падведзеныя за гэты час цяпла.
Спіс аб’ектаў PGC (996001—997000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (996001—997000)
Шпінат агародны
Шпіна́т агародны (Spinacia oleracea) — кветкавая расліна роду  сямейства.
Выкарыстанне
Вырошчваецца як харчовая расліна. Спачатку дае разетку сакавітага лісця, якое спажываюць у ежу, пазней — кветкавае сцябло. Лісце шпінату мае ў сабе 0,5 % клятчаткі, 2,28 % сырога бялку, 55 мг вітаміну С на 100 г сырой масы рэчыва, фоліевую кіслату і інш. Па наяўнасці жалеза шпінат пераўзыходзіць іншыя агароднінныя культуры.
Маладое лісце шпінату спажываюць у салатах, супах, як гарнір, для кансервавання і інш.; карысны ў дзіцячым дыетычным харчаванні пры малакроўі і страўнікава-кішачных захворваннях.
Агратэхніка
Шпінат патрабуе ўрадлівай і вільготнай глебы з рэакцыяй блізкай да нейтральнай. У адкрытым і ахаваным грунце шпінат вырошчваюць як самастойную культуру або ім ушчыльняюць іншыя культуры. Сеюць у некалькі тэрмінаў з інтэрвалам 10—12 дзён напачатку вясны, летам — больш познія сарты, менш схільныя да стралкавання. Сеюць пяціраднымі стужкамі. Догляд за пасевамі ўключае рыхленне міжрадкоўяў, праполванне, паліванне. Убіраюць шпінат раніцай выбарачна праз 20—30 дзён пасля сяўбы, калі ёсць 5—6 развітых лістоў цёмна-зялёнага колеру і не ўтварыліся кветкавыя сцёблы. Расліну вырываюць з коранем, атрасаюць зямлю і складваюць у драўляныя скрынкі.
Серафіны (Дзятлаўскі раён)
Серафі́ны (, Серафины) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.
Грабучае
Грабу́чае (, Грабучее) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Порплішчанскага сельсавета.
Серафіны (Дзятлаўскі раён)
Геаграфія
Вёска месціцца над ракой Моўчадзь.
Грабучае
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
У 1940—1958 гадах цэнтр Грабучоўскага сельсавета. Да 29 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Сітцаўскага сельсавета.
Падкаменшчыкі
Падкаменшчыкі, бычкі-падкаменшчыкі (Cottus) — род рыб сямейства падкаменшчыкавых.
Апісанне
Даўжыня да 12 см. Галава вялікая, пляскатая. Вочы чырванаватыя, на верхнім баку галавы. Цела голае, шаравата-бурае або зеленаватае, з цёмнымі плямамі. Спінных плаўнікоў 2 (першы меншы за другі).
Распаўсюджанне
Налічваецца каля 30 відаў. Пашыраны ў прэсных водах Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыкі, зрэдку трапляюцца ў перадвусцевых участках мора. На Беларусі сустракаецца падкаменшчык звычайны.
Асаблівасці біялогіі
Донныя маларухомыя жывёлы. Актыўныя на змярканні і ноччу. Жывуць паасобку ў водных зарасніках або пад камянямі (адсюль назва). Кормяцца лічынкамі насякомых, ікрой і маляўкамі рыб. Перад нерастам самец будуе прымітыўнае гняздо, потым ахоўвае ікру і малявак.
Іванаўка (Докшыцкі раён)
Іва́наўка (, Ивановка) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Порплішчанскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах засценак у складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Варганы
Варганы́ (, Варганы) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Порплішчанскага сельсавета.
Іванаўка (Докшыцкі раён)
Гісторыя
З 12 кастрычніка 1940 года да 24 студзеня 1958 года вёска ў складзе Грабучоўскага сельсавета, да 24 красавіка 1959 года — у складзе Валодзькаўскага сельсавета , да 29 снежня 1961 года — у складзе Крулеўшчынскага сельсавета.
Варганы
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
З 12 кастрычніка 1940 года да 24 студзеня 1958 года вёска ў складзе Грабучоўскага сельсавета, да 24 красавіка 1959 года — у складзе Валодзькаўскага сельсавета , да 29 снежня 1961 года — у складзе Крулеўшчынскага сельсавета.
Гара Варганіха
Варганская гара захавалася ад апошняга ледавіка, які прыйшоў дзесяць тысяч год таму. Ёсць версіі, што гэта месца пахавання шведскіх жаўнераў, якія загінулі падчас Паўночнай вайны. На ёй знаходзіцца гарадішча 3-4 стагоддзяў. Вакол — курганныя могілкі. Вышыня — 232 метры над узроўнем мора. У 1920-я гады гару Варганіху маляваў Язэп Драздовіч. Пра Варганіху ёсць шмат народных паданняў.
Ёсць паданне пра напад шведаў на вёску Варганы.
Паслён
Паслён, Ліснік (Solanum) — род кветкавых раслін сямейства паслёнавых.
Апісанне
Адна- і шматгадовыя травы, кусты і паўкусты, часам невялікія дрэвы (у тропіках). Сцёблы прамастойныя, лазячыя ці павойныя. Лісце чаргаванае або супраціўнае, чаранковае, лопасцевае ці перыстае. Кветкі адзіночныя або ў завітках. Плод — ягада.
Класіфікацыя
По данным сайта The Plant List род уключае больш 1000 відаў.
Выкарыстанне
Харчовыя, лекавыя, дэкаратыўныя, меданосныя і фарбавальныя расліны. Многія віды маюць алкалоіды (саланіны і інш.) і выкарыстоўваюцца ў якасці лекавых раслін (напрыклад, паслён салодка-горкі). Ёсць ядавітыя віды.
Страла (Дзятлаўскі раён)
Страла́ (, Стрела) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.
У 1624 годзе згадваецца ў складзе Краглёўскай воласці ва ўласнасці Сапегаў. У 1940—1973 гадах цэнтр Стрэльскага сельсавета.
Падкаменшчык звычайны
Падка́меншчык звычайны (Cottus gobio) — рыба атрада скарапенападобных. Народныя назвы аўдотка, бычок, галавач, пундач, пячкур, шыракалобка і інш.
Апісанне
Цела даўжынёй 8—10, часам да 12 см, голае, шараватае ці светла-бурае, з цёмнымі плямамі, брушка жоўта-белае. На плаўніках, акрамя брушных, цёмныя плямы. Галава масіўная, пляскатая. Вочы чырванаватыя, размешчаны на верхнім баку галавы. Спінных плаўнікоў 2 (першы меншы за другі).
Пашырэнне
Пашыраны ў прэсных водах Еўропы, Паўночнай Азіі і Паўночнай Амерыкі. На Беларусі ў невялікай колькасці трапляецца ў рэках і ручаях з хуткім цячэннем і камяністым дном, у многіх азёрах Беларускага Паазер’я.
Асаблівасці біялогіі
Маларухомая прыдонная рыбы. Актыўны на змярканні і ноччу, радзей днём у пахмурнае надвор'е. Жыве паасобку, хаваецца ў зарасніках водных раслін або пад камянямі (адсюль назва). Корміцца пераважна ікрой і маляўкамі іншых рыб.
Полавая спеласць настае ў 2 гады. Нерастуе ў канцы красавіка — маі. Перад нерастам самец будуе прымітыўнае гняздо, у якое самка адкладвае 100-300 ікрынак. Самец ахоўвае ікру і моладзь.
Прамысловае значэнне
Прамысловага значэння не мае.
Спіс аб’ектаў PGC (2190001—2191000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2190001—2191000)
Пятровічы (Докшыцкі раён)
Пятро́вічы (, Петровичи) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Порплішчанскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Да 29 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Крулеўшчынскага сельсавета.
Лапліна
Ла́пліна (, Лаплино) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Порплішчанскага сельсавета.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1511 годзе, у крыніцах 1-й паловы XVI ст. неаднаразова фігуруе пад назвай Вапленае.
У 1921—1945 гадах вёска, пазней засценак у складзе гміны Глыбокае, з 1929 года ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 12 кастрычніка 1940 года да 24 студзеня 1958 года вёска ў складзе Грабучоўскага сельсавета, да 24 красавіка 1959 года — у складзе Валодзькаўскага сельсавета , да 29 снежня 1961 года — у складзе Крулеўшчынскага сельсавета.
Раёўка (Докшыцкі раён)
Раёўка (, Раёвка) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Порплішчанскага сельсавета.
Забор’е (Магілёўскі раён)
Забо́р'е (, Заборье) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Княжыцкага сельсавета.
Залубнішча
Залубні́шча (, Залубнище) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Княжыцкага сельсавета.
Белагурна
Белагу́рна (, Белогурна) — аграгарадок у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
З 1968 года па 30 сакавіка 2021 года цэнтр Мяляхавіцкага сельсавета.
Міцэлій
Міцэлій (грыбніца) — вегетатыўнае цела грыбоў і актынаміцэтаў, якія складаюцца з (1,5-10 мкм таўшчынёй у грыбоў і 0,5-1,0 мкм у актынаміцэтаў) разгалінаваных нітак, якія называюць гіфамі. Развіваецца ў субстраце і на яго паверхні. Даўжыня міцэлію грыбоў у натуральных умовах, у прыватнасці, у лясной падсцілцы, можа дасягаць 35 км на 1 грам.
Рост міцэлію адбываецца апікальна (толькі ў вяршыні). У грыбоў адрозніваюць няклеткавы (цэнатычны) міцэлій, пазбаўлены міжцэлевых перагародак і ўяўляе сабой вялізную клетку з вялікай колькасцю ядраў (характэрны для зігаміцэтаў), а таксама клеткавы (септыраваны), з наяўнасцю міжклеткавых перагародак (абазначаюцца тэрмінам септы) і аднаго альбо многіх ядраў у асобнай клетцы. Міцэлій актынаміцэтаў не мае ядраў і можа як дзяліцца на асобныя клеткі, так і заставацца суцэльным.
Септы могуць быць з простымі і складанымі порамі. Простыя характэрныя для аскаміцэтаў. Складаныя пары часта суправаджаюцца спражкамі — крукападобнымі вырастамі каля септ. У такім выпадку клетка мае два ядра і міцэлій грыба называюць дыкарыятычным. Ён характэрны для аскаміцэтаў і базідыяміцэтаў. Спражкі граюць важную ролю пры дзяленні клетак.
Пладовыя целы базідыяміцэтаў утварае ілжывая тканка плектэнхіма, якая складаецца з густа пераплеценых гіфаў міцэлію, адрознай ад сапраўднай тканкі тым, што сапраўдная фармуецца пры дзяленні клетак у трох кірунках, а ілжывая — у адным. У базідыяміцэтаў міцэлій часта шматгадовы, у іншых грыбоў — аднагадовы.
Лахва (Магілёўскі раён)
Лахва́ (, Лахва) — пасёлак у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Княжыцкага сельсавета.
Чачукі
Чачукі́ (, Чечуки) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Порплішчанскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
З 12 кастрычніка 1940 года да 24 студзеня 1958 года вёска ў складзе Порплішчанскага сельсавета, да 24 красавіка 1959 года — у складзе Валодзькаўскага сельсавета, да 29 снежня 1961 года — у складзе Крулеўшчынскага сельсавета.
Горная Вуліца
Го́рная Ву́ліца (, Горная Улица) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Княжыцкага сельсавета.
Белалозы
Белало́зы (, Белолозы) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Да 30 сакавіка 2021 года вёска ўваходзіла ў склад Мяляхавіцкага сельсавета.
Ільінка (Магілёўскі раён)
Ільі́нка (, Ильинка) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Княжыцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1744 годзе згадваецца як вёска ў Аршанскім павеце ВКЛ.
Агароднікі (Дварэцкі сельсавет)
Агаро́днікі (, Огородники) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Шантараўшчына
Ша́нтараўшчына (, Шанторовщина) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Порплішчанскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
З 12 кастрычніка 1940 года да 24 студзеня 1958 года вёска ў складзе Грабучоўскага сельсавета, да 24 красавіка 1959 года — у складзе Валодзькаўскага сельсавета , да 29 снежня 1961 года — у складзе Крулеўшчынскага сельсавета.
Дукрава
Гісторыя
У савецкі час на полі каля вытоку ракі Іса была знойдзена сякера бронзавага веку.
Да 30 сакавіка 2021 года вёска ўваходзіла ў склад Мяляхавіцкага сельсавета.
Вайтовічы
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Выгада (Дзятлаўскі раён)
Вы́гада (, Выгода) — хутар (да 2016 г. пасёлак ) у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Гісторыя
Каля хутара, на левым беразе р. Моўчадзі археолагамі выяўлены курганны могільнік (7 курганоў, адзін з якіх вышынёй 3 м).
Да 30 сакавіка 2021 года хутар уваходзіў у склад Мяляхавіцкага сельсавета.
Інфаструктура
У хутары існуе чыгуначная станцыя на лініі Баранавічы-Палескія — Ліда. Прах хутар праходзіць рэспубліканская дарога (Баранавічы—Моўчадзь—Дзятлава).
Каменка (Дварэцкі сельсавет)
Ка́менка (, Каменка) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Да 30 сакавіка 2021 года вёска ўваходзіла ў склад Мяляхавіцкага сельсавета.
Мяляхавічы
Мяля́хавічы (, Меляховичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Івязянка
Івязя́нка (, Ивезянка) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Да 30 сакавіка 2021 года вёска ўваходзіла ў склад Мяляхавіцкага сельсавета.
Несцяровіч
Несцяровіч — беларускае прозвішча.
Жыхі
Жыхі́ (, Жихи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Яблонка (Докшыцкі раён)
Ябло́нка (, Яблонка) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Порплішчанскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Глыбокае, з 1929 года ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 12 кастрычніка 1940 года да 24 студзеня 1958 года вёска ў складзе Грабучоўскага сельсавета, да 24 красавіка 1959 года — у складзе Валодзькаўскага сельсавета , да 29 снежня 1961 года — у складзе Крулеўшчынскага сельсавета.
Дзядкі (Докшыцкі раён)
Дзядкі́ (, Дедки) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Порплішча Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Вянюціна
Вяню́ціна (, Венютино) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Гемадынаміка
Гемадынаміка — рух крыві па сасудах, які ўзнікае з прычыны рознасці гідрастатычнага ціску ў розных участках сасудзістай сістэмы. Рознасць ціскаў забяспечваецца нагнятальнай функцыяй сэрца, якое выкідвае ў сасудзістую сістэму пры кожным скарачэнні ў чалавека 60-70 мл крыві, што складае ў стане спакою 4,5-5 л/хв. Гэтая велічыня - хвілінны аб'ём сэрца, або сардэчны выкід, - найважнейшы паказчык функцыі сардэчна-сасудзістай сістэмы; падчас цягліцавай працы яна можа дасягаць 20-25 л/хв.
Бадзяк палявы
Бадзяк палявы (Cirsium arvense) — від шматгадовых травяністых раслін з роду бадзяк сямейства астравыя, або складанакветныя (Asteraceae).
Назва
Бадзяк палявы, чартапалох, чортавы пажуры, асот, асот палявы, булдоўнік, дзядоўнік, старожнік.
Апісанне
Лісце ўтварае прыкаранёвую разетку, з якой затым вырастае сцябло вышынёй ад 30 да 200 см; у верхняй частцы сцябло галінстае.
Расліна звычайна двухдомная, добра размнажаецца вегетатыўным шляхам. Бывае, што ўтвараецца калонія (полікармон) толькі з асобін аднаго полу. Тады расліна квітнее, але насення не дае. Час цвіцення — з чэрвеня па кастрычнік.
Моцны стрыжневы корань можа пранікаць на 2-3 метры, часам сустракаюцца карані даўжынёй 5-6 метраў. Прыблізна на глыбіні 35 см ад галоўнага кораня паралельна паверхні адыходзяць клубнепадобныя патоўшчаныя карані, якія ўтрымоўваюць запас пажыўных рэчываў.
Значэнне
Бадзяк палявы — цяжкавыкараняльнае пустазелле збожжавых палёў, агародаў і маладых лесапасадак. Часам бадзяк за кошт вегетатыўнага размнажэння можа запоўніць усё поле, выцесніўшы культурныя расліны. У прыродзе таксама сустракаецца на лугах, у зарасніках кустоў, уздоўж дарог у нізінах і ў гарах.
Заборцы (Докшыцкі раён)
Забо́рцы (, Заборцы) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска i фальварак у складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Да 24 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Параф’янаўскага сельсавета.
Цецеравец (Дзятлаўскі раён)
Цецераве́ц (, Тетеревец) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Да 30 сакавіка 2021 года вёска ўваходзіла ў склад Мяляхавіцкага сельсавета.
Харашкі (Дзятлаўскі раён)
Харашкі́ (, Хорошки) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Да 1 ліпеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Азяранскага сельсавета, пасля — у склад Раготнаўскага сельсавета. Да 30 сакавіка 2021 года вёска ўваходзіла ў склад Мяляхавіцкага сельсавета.
Кіякова
Кіяко́ва (, Кияково) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах маёнтак у складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Ааміцэты
Ааміцэты (Oomycota, Oomycetes) — аддзел (ці клас) мікраскапічных міцэліяльных арганізмаў. Раней адносілаіся да грыбоў (фікаміцэтаў), затым пераведзены з царства Fungi ў Chromista (па іншай сістэме ў Straminopila). Апошнія ўключаюць, нароўні з шэрагам груп водарасцей, грыбападобныя арганізмы, адрозныя ад сапраўдных грыбоў паводле біяхімічнага складу клетак, іх ультраструктуры, наяўнасці стадыі са жгуцікамі (гладкім і пёрыстым). Падабенства гэтай групы з грыбамі выяўляецца ў будове грыбніцы (міцэлію) і размнажэнні спорамі.
Будова
Міцэлій цэнацытны, г.зн. шматядзерны, які не мае перагародак, акрамя тых, якія адасабляюць рэпрадуктыўныя органы. Ён звычайна разгаліноўваецца слаба, у некаторых прымітыўных відаў фармуе плазмодый. Клетачная сценка складаецца з цэлюлозы (а не хіціну як у сапраўдных грыбоў) і глюкана. Гэта сведчыць пра паходжанне аамаіцэтаў ад жоўта-зялёных водарасцей або флагелятаў.
Уключаюць два класы: гіфахітрыдыяміцэты (Hyphochytridiomycetes) і ўласна ааміцэты (Oomycetes). Да першага класа адносяцца водныя арганізмы са слаба развітым міцэліем, якія паразітуюць на водарасцях і некаторых водных беспазваночных. Палавы працэс характарызуецца зліццём дзвюх рухомых гамет. У прадстаўнікоў другога класа міцэлій няклетачны, добра развіты. Падчас аагамнага палавога працэсу зліваюцца яйцаклетка і спецыялізаваная шмат’ядравая галіна міцэлію — антэрыдый.
Пашырэнне
Пашыраны ў Еўразіі, Афрыцы, Паўночнай Амерыцы. На Беларусі каля 100 відаў з парадкаў і.
Жывуць пераважна ў водным асяроддзі, дзе выклікаюць раневыя інфекцыі рыб або з’яўляюцца сапратрофамі. Іншыя з’яўляюцца паразітамі вышэйшых раслін, у прыватнасці, да ааміцэтаў адносіцца, якая выклікае фітафтароз бульбы.
Цыкл развіцця
Ааміцэты размнажаюцца як бясполым, так і палавым шляхам. Пры бясполым размнажэнні ўтвараюцца зааспоры ў спарангіях. У шэрагу выпадкаў спарангій можа аддзяляцца ад спарангіяносьбіта і прарастаць як адна спора. Зааспоры маюць два жгуцікі — пярэдні пёрысты і кнутападобны задні, уласна i служыць для перамяшчэння.
Палавое размнажэнне прадстаўлена своеасаблівай аагаміяй. Аагоній змяшчае адну або некалькі яйцаклетак, у той час як антэрыдый не ўтварае адасобленых гамет і пры апладненні проста пералівае частку свайго клетачнага змесціва з ядрамі ў аагоній, што з’яўляецца характэрнай прыкметай, паводле якой вылучана група. Утвораныя пасля апладнення ааспоры з’яўляюцца спачывальнай формай ааміцэта, у якой ён знаходзіцца ў неспрыяльны перыяд, напрыклад, зімой. Увесну яны прарастаюць, даючы зааспарангій. Такім чынам, ааспоры да таго ж і адзіная дыплоідная стадыя ў цыкле развіцця ааміцэтаў. Для ааміцэтаў характэрны гінадраміксіс (ад «гіна» — жаночы, «андрас» — мужчынскі), г.зн. змена полу пры наяўнасці пэўных ферамонаў (антэрыдыёл, ааганіёл). Сустракаецца толькі ў двудомных, у якіх антэрыдыі і архегоніі развіваюцца на розных таломах.
Чураі
Чураі́ (, Чураи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Да 30 сакавіка 2021 года вёска ўваходзіла ў склад Мяляхавіцкага сельсавета.
Бабровічы (Магілёўскі раён)
Бабро́вічы (, Бобровичи) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Княжыцкага сельсавета. Размешчана за 14 км на паўночны захад ад Магілёва і чыгуначнай станцыі Магілёў 2. Рэльеф раўнінны. На поўдні цячэ р. Лахвіца (прыток р. Лахва). Транспартныя сувязі па шашы Мінск — Магілёў, якая праходзіць побач з вёскай.
Пад уладай Расійскай імперыі
У 1785 годзе ў складзе маёнтка Галоўчына Магілёўскага павета, уласнасць памешчыка. Паводле перапісу 1897 года ў Княжыцкай воласці Магілёўскага павета. Побач была аднайменная сядзіба.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала яе разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У сакавіку 1924 года вёску вярнулі БССР, з 17 ліпеня 1924 года ў Магілёўскім раёне Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці. У 1930 годзе арганізаваны калгас «13-ы з’езд партыі».
У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1990 годзе ў складзе калгаса «Беларусь» (цэнтр — в. Нікіцінічы). Размяшчаліся майстэрні, свінагадоўчая ферма, зернедрабільня.
Планіроўка
Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, забудаванай двухбакова, шчыльна традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Булыжыцы
Булы́жыцы (, Булыжицы) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Княжыцкага сельсавета. Размешчана за 22 км на паўночны захад ад Магілёва і чыгуначнай станцыі Магілёў I. Рэльеф раўнінны. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. Княжыцы і далей па шашы Магілёў — Мінск.
Гісторыя
Вядома ў Расійскай імперыі з XVIII ст. У 1777 годзе вёска ў Магілёўскім павеце. У 1785 годзе сяльцо, цэнтр маёнтка ў Магілёўскім павеце, у валоданні Княжыцкага дамініканскага кляштара.
У 1845 годзе ў складзе аднайменнага казённага маёнтка ў Магілёўскім павеце Магілёўскай губерні, дзяржаўная ўласнасць працавала карчма.
У 1908 годзе адкрыта школа, якая размяшчалася ў наёмным памяшканні.
Найноўшы час
На базе дарэвалюцыйнай створана працоўная школа першай ступені, у якой у 1925 годзе было 25 вучняў.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала яе разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У сакавіку 1924 года вёску вярнулі БССР, з 17 ліпеня 1924 года ў Магілёўскім раёне Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці.
У 1930 годзе арганізаваны калгас «Перамога».
У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1990 годзе ў складзе калгаса імя М. І. Калініна (цэнтр — в. Бракава). Размяшчаліся вытворчая брыгада, жывёлагадоўчы комплекс, ферма буйной рагатай жывёлы, працавалі клуб, сталовая, бібліятэка, магазін.
Планіроўка
Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход і забудаванай двухбакова, шчыльна традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На ўсходняй ускраіне — гаспадарчы сектар.
Валянціна Аколава
Валянціна Аколава (, в. Мазуршчына, Салігорскі раён, Мінская вобласць —, Мінск) — беларуская паэтэса, перакладчыца.
Біяграфія
Нарадзілася ў сялянскай сям’і. Скончыла Полацкае музычна-педагагічнага вучылішча імя Ф. Скарыны, працавала настаўніцай у Ветрынскай школе-інтэрнаце Полацкага раёна (1973—1977), метадыстам наваполацкага Палаца культуры нафтавікоў (1977), карэспандэнтам шматтыражнай газеты «Знамя новостройки» трэста № 16 «Нафтабуд» (1977—1978), у рэдакцыі радыёвяшчання Наваполацкага вытворчага аб’яднання «Палімір» (1979—1980). У 1980 г. завочна скончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1981—1986 гг. працавала ў выдавецтве «Юнацтва», у 1987—1988 гг. — літкансультантам газеты «Знамя юности». Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1986 г.
Творчасць
Паэзія Аколавай вызначаецца лірызмам, спавядальнасцю, сувяззю з фальклорам (выкарыстанне фальклорных матываў і вобразаў, народна-песеннай стылістыкі).
Працавала як перакладчык з рускай, украінскай і славацкай моў.
Ягадная (Дзятлаўскі раён)
Я́гадная (, Ягодная) (да 30 ліпеня 1964 года Пле́хава ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Да 30 сакавіка 2021 года вёска ўваходзіла ў склад Мяляхавіцкага сельсавета.
Гематаксіны
Гематаксіны — рэчывы мікробнага, расліннага або жывёльнага паходжання, якія пашкоджваюць абалонкі эрытрацытаў крыві і выклікаюць іх гемоліз. Гематаксіны — пераважна ферменты тыпу лецытыназ або фасфаліпаз, расшчапляюць ў абалонцы эрытрацытаў фасфаліпіды, або сапанінаподобныя рэчывы, якія ўздзейнічаюць на іншы кампанент абалонкі — халестэрын.
Адрозніваюць наступныя гематаксіны: мікробнага паходжання (гематаксіны стафілакокаў, стрэптакокаў і інш.); расліннага паходжання (токсаальбуміны, рыцын, крацін, сапаніны і абрын); жывёльнага паходжання. Да апошніх адносяцца арахналізіны некаторых павукоў (Latrodectus, Atrax, Lycosa і інш), Гематаксіны паразітычных чарвякоў (Dibothriocephalus), змяіныя яды, асабліва яды змей сямейства Viperidae, Crotalidae і інш.
Адчувальнасць эрытрацытаў розных відаў жывёл да аднаго і таго ж гематаксіну неаднолькавая. Змяіныя яды (напрыклад, яд кобры) лізіруюць эрытрацыты марскіх свінак, сабак і чалавека, але не дзейнічаюць на эрытрацыты буйной рагатай жывёлы, авечак і коз. Лецыцін і халестэрын ў вялікіх дозах папярэджваюць дзеянне гематаксінаў.
Гемалімфа
Гемалімфа — вадкасць, якая цыркулюе ў сасудах і ў міжклеткавых поласцях многіх бесхрыбетных (членістаногіх, малюскаў), якія маюць незамкнёную сістэму кровазвароту. Яна выконвае тыя ж функцыі, што кроў і лімфа у жывёл з замкнёнай крывяноснай сістэмай (некаторыя чарвякі, пазваночныя): ажыццяўляе транспарт кіслароду і вуглякіслага газу, пажыўных рэчываў і прадуктаў вылучэння. Гемалімфа багатая арганічнымі рэчывамі, у тым ліку бялкамі, часта ўтрымлівае дыхальныя пігменты (гемацыянін і гемаглабін). У склад гемалімфы ўваходзяць таксама клеткавыя элементы, якія адрозніваюцца па будове функцыі (фагацыты, экскрэторныя клеткі, у некаторых выпадках — эрытрацыты).
Аляксандравічы (Дзятлаўскі раён)
Алякса́ндравічы (, Александровичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.
Макаравічы (Докшыцкі раён)
Мака́равічы (, Макаровичи) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска у складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства
У 1940—1958 гадах вёска ў складзе Грабучоўскага сельсавета, з 24 студзеня 1958 года — у складзе Сітцаўскага сельсавета.
Ганчары (Дзятлаўскі раён)
Ганчары́ (, Гончары) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.
У 1624 годзе згадваюцца ў складзе Вензавецкай воласці ва ўласнасці Сапегаў.
Гемацытабласт
Гемацытабласт — адна з формаў крывятворных клетак у пазваночных жывёл і чалавека. Паводле тэорыі паходжання розных крывяных элементаў з клетак аднаго тыпу, з гематабластаў утвараюцца эрытрацыты, лейкацыты, і мегакарыёцыты. Цытаплазма гемацытабластаў з'яўляецца базафільнай з-за высокай канцэнтрацыі ў ёй рыбануклеінавай кіслаты. Часам у цытаплазме гематабластаў сустракаюцца азурафільныя зернейкі ці ніткі. Гематацытабласт узнікае з мезенхімнай клеткі. На ранніх стадыях развіцця зародка пазваночных гемацытабласты знаходзяцца ў сасудах жаўточнага поля (першасныя гемацытабласты). На позніх стадыях і ў дарослых арганізмаў гемацытабласты сканцэнтраваны ў крывятворных органах (другасныя гемацытабласты); у чалавека — у касцявым мазгу і лімфоідных органах крыватвору. Гемацытабласты здольныя дзяліцца шляхам мітозу.
Вальтэр Гемпель
Вальтэр Гемпель (Walther Hempel;, Пульсніц, Саксонія — , Дрэздэн) — нямецкі хімік-аналітык і тэхнолаг. Вучань Р. Бунзена. У 1879—1913 гадах прафесар Вышэйшай тэхнічнай школы ў Дрэздэне.
Гемпель прапанаваў газавую бюрэтку і піпетку, эксікатары, каларыметр, якія выкарстоўваюцца да сёння. Распрацаваў метады газавага аналізу, вызначаў цеплыню згарання вуглёў (з 1892), паказаў на магчымасць прымянення электролізу раствораў хлорыстага натрыю для атрымання з’едлівага натрыю і хлору (1899).
Лісавічы
Лі́савічы (, Лисовичи) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Парэчча (Докшыцкі раён)
Парэ́чча (, Поречье) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Гемафілія
Гемафілія (ад αἷμα — «кроў» і φιλία — «любоў») — спадчыннае захворванне, якое праяўляецца падвышанай крывацечнасцю. Атрыманне ў спадчыну гемафіліі звязана з пашкоджаннем генаў жаночай палавой храмасомы X, што дэтэрміну ўтварэнне фактару VIII (антыгемафільнага глабуліну) і фактару IX (Крыстмаса). Жанчыны — толькі праваднікі (кандуктары) гемафіліі, якія перадаюць захворванне частцы сваіх сыноў.
Вядомыя адзінкавыя выпадкі гемафіліі ў жанчын, якія нарадзіліся ад маці-кандуктара і бацькі, хворага на гемафілію.
Недастатковасць ў крыві фактару VIII выклікае развіццё гемафіліі А (80-90 % хворых), пры дэфіцыце фактару IX ўзнікае гемафілія В (10-15 % хворых). Гемафілія С, у аснове якой ляжыць недастатковасць фактару XI, апісваецца толькі ў 5 % выпадкаў. Гэтая форма гемафіліі сустракаецца і ў жанчын.
Крывацечнасць пры гемафіліі праяўляецца з ранняга дзяцінства, з узростам становіцца менш выяўленай. Нават лёгкія ўдары выклікаюць шырокія кровазліцці — падскурныя, нутрацягліцавыя. Паўторныя кровазліцці ўнутры суставаў прыводзяць да характэрных для гемафіліі цяжкіх зменаў у іх (гемартрозы і іх наступствы). Парэзы, выдаленне зуба і інш. суправаджаюцца небяспечнымі для жыцця крывацёкамі, могуць спрыяць развіццю малакроўя. Крывацёкі часам узнікаюць праз некалькі гадзін, нават дзён пасля траўмы або аператыўнага ўмяшання.
Асноўныя дыягнастычныя прыкметы гемафіліі — падаўжэнне часу згусання крыві і дэфіцыт антыгемафільнага глабуліну ў плазме (у здаровых — 0,02-0,03 %). Праводзіцца таксама проба на згусання сумесі крыві заведама хворага гемафіліяй і падыспытнага.
Лячэнне пры крывацёку — пераліванне крыві, плазмы (пры гемафіліі А пераліваюць кроў і плазму першых гадзін кансервацыі ці непасрэдна ад донара хвораму); кроваспыняльныя сродкі агульнага дзеяння, антыгемафільны глабулін (АГГ), высушаная свежая плазма; праводзяць мясцовае спыненне крывацёку.
Пліскі (Докшыцкі раён)
Плі́скі (, Плиски) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Малыя Сітцы
Малы́я Сі́тцы (, Малые Ситцы) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Гемафілія
Прафілактыка: хірургічныя аперацыі на хворых гемафіліяй павінны ажыццяўляцца толькі па абсалютных паказаннях. Пры неабходнасці аператыўнага ўмяшання (у тым ліку выдалення зубоў) хворыя павінны шпіталізавацца, па магчымасці ў спецыялізаваныя ўстановы. Хворых на гемафілію варта берагчы ад траўмаў.
Курдзекі
Курдзе́кі (, Курдеки) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з 2-й паловы XVIII стагоддзя. У 1790 годзе ў складзе маёнтка Сітцы Ашмянскага павета Віленскага ваяводства
Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай, у складзе Сітцаўскай (пасля Параф’янаўскай) воласці Вілейскага павета, Віленскай губерні, у 1793—1843 гадах — Мінскай губерні, Расійскай імперыі.
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Дубраўка (Дзятлаўскі раён)
Ду́браўка (, Дубровка) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.
У 1624 годзе згадваецца ў складзе Дзятлаўскай (Здзенцельскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.
Лейкацыты
Лейкацыты — белыя крывяныя клеткі; неаднастайная група розных па вонкавым выглядзе і функцыях клетак крыві чалавека або жывёл, выдзеленая па прыкмеце адсутнасці самастойнай афарбоўкі і наяўнасці ядра.
Галоўная задача дзеяння лейкацытаў — абарона. Яны граюць галоўную ролю ў спецыфічнай і неспецыфічнай абароне арганізма ад знешніх і ўнутраных патагенных агентаў, а таксама ў рэалізацыі тыповых паталагічных працэсаў.
Усе віды лейкацытаў здольныя да актыўнага руху і могуць пераходзіць праз сценку капіляраў і пранікаць у тканкі, дзе яны паглынаюць і пераварваюць чужародныя часціцы. Гэты працэс называецца фагацытоз, а клеткі, якія яго ажыццяўляюць, — фагацыты.
Калі чужародных целаў пранікла ў арганізм вельмі шмат, то фагацыты, паглынаючы іх, моцна павялічваюцца ў памерах і ў рэшце рэшт разбураюцца. Пры гэтым вызваляюцца рэчывы, якія выклікаюць мясцовую запаленчую рэакцыю, якая суправаджаецца ацёкам, павышэннем тэмпературы і пачырваненнем пашкоджанага ўчастку.
Рэчывы, якія выклікаюць рэакцыю запалення, прыцягваюць новыя лейкацыты да месца ўкаранення чужародных цел. Знішчаючы чужародныя целы і пашкоджаныя клеткі, лейкацыты гінуць у вялікіх колькасцях. Гной, які ўтвараецца ў тканках пры запаленні, - гэта скопішча загінулых лейкацытаў.
Новая Вёска (Сітцаўскі сельсавет)
Но́вая Вёска (, Новая Вёска) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска i засценак у складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Да 24 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Параф’янаўскага сельсавета.
Прыкладна ў 1976 г. у вёску быў праведзены вадаправод (калонкі).
Каўпінскія
Каўпі́нскія (, Колпинские) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.
Латышы (Дзятлаўскі раён)
Латышы́ (, Латыши) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.
Нагорнікі (Парэцкі сельсавет)
Наго́рнікі (, Нагорники) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.
Старое Сяло (Докшыцкі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
У 1940—1954 гадах цэнтр Старасельскага сельсавета.
Рапяхі (Докшыцкі раён)
Рапяхі́ (, Репехи) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Да 24 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Параф’янаўскага сельсавета.
Разважжа
Разва́жжа (, Разважье) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.
У 1624 годзе згадваецца як сяло Літоўскі Розвад у складзе Дзятлаўскай (Здзенцельскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.
Бірулі (Докшыцкі раён)
Біру́лі (, Бирули) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Тумілавіцкага сельсавета.
Навікі (Дзятлаўскі раён)
Навікі́ (, Новики) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.
У 1624 годзе згадваецца ў складзе Дзятлаўскай (Здзенцельскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.
Горнава 2
Го́рнава 2 (, Горново 2) — былая вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Тумілавіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах засценак у складзе гміны Тумілавічы, пазней у складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Ліквідавана ў 2008 годзе.
Раманавічы (Дзятлаўскі раён)
Рама́навічы (, Романовичи) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.
Гічанцы
Гіча́нцы (, Гичанцы) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Тумілавіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска i маёнтак у складзе гміны Тумілавічы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Чаркасы (Докшыцкі раён)
Чарка́сы (, Черкасы) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сітцаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Параф’янава Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Мікалай Дзмітрыевіч Несцяровіч
Мікалай Дзмітрыевіч Несцяровіч (, вёска Енцы,, Гомельская вобласць — ) — беларускі батанік-дэндролаг. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1956), доктар біялагічных навук (1955), прафесар (1956). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1967).
Біяграфія
Скончыў Беларускі лесатэхнічны інстытут (1931). З 1931 года загадчык вучэбна-дасведчаным лясніцтвам, асістэнт Беларускага лесатэхнічнага інстытута, у 1937—1941 гадах вучоны сакратар, старшы навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела Цэнтральнага батанічнага саду АН БССР, з 1946 года загадчык аддзела, намеснік дырэктара па навуковай рабоце Інстытута біялогіі АН БССР. У 1956—1969 гадах акадэмік-сакратар Аддзялення біялагічных навук АН БССР, адначасова загадчык аддзела Інстытута эксперыментальнай батанікі АН БССР. У 1969—1973 гадах віцэ-прэзідэнт Акадэміі навук БССР, у 1973—1975 гадах навуковы кансультант, з 1975 года загадчык аддзела Інстытута эксперыментальнай батанікі АН БССР.
Навуковая дзейнасць
Працы па развіцці тэорыі і практыкі ляснога і зялёнага будаўніцтва, вывучэнні біялагічных, марфалагічных і фізіялагічных асаблівасцей росту і развіцця мясцовых і інтрадуцыраваных драўняных раслін у залежнасці ад фактараў навакольнага асяроддзя. Ім выкананы ўнікальныя даследаванні па вывучэнні марфалагічных прыкмет і асаблівасцей насення і пладоў многіх драўняных раслін. Распрацаваў прыроднае раянаванне тэрыторыі Беларусі для мэтаў інтрадукцыі. Дзяржаўная прэмія БССР 1976 за цыкл работ па вывучэнні марфалагічных, фізіялагічных і біялагічных асаблівасцей драўняных раслін.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Леніна (1973, 1979), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1983), Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1971), Айчыннай вайны I і II ступені (1944, 1945), Чырвонай Зоркі (1943), «Знак Пашаны» (1951), медалямі.
Вецяра
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Да 3 красавіка 1986 года вёска ўваходзіла ў склад Докшыцкага сельсавета.
Накрышкі
Гісторыя
У 1624 годзе згадваюцца ў складзе Вензавецкай воласці ва ўласнасці Сапегаў. У 1940—1954 гадах цэнтр Накрышкаўскага сельсавета.
Гемоліз
Гемоліз — працэс разбурэння эрытрацытаў з вылучэннем з іх у навакольнае асяроддзе гемаглабіну.
Фізіялагічны гемоліз, які завяршае жыццёвы цыкл эрытрацытаў (каля 120 дзён), адбываецца ў арганізме чалавека і жывёл бесперапынна. У фізіялагічных умовах штодня гемолізу падвяргаецца 0,8 % усёй масы эрытрацытаў. Канчатковы распад эрытрацытаў адбываецца пераважна ў селязёнцы. Пры распадзе эрытрацытаў з вызваленага гемаглабіну шляхам складаных ператварэнняў утвараецца адзін з пігментаў жоўці — білірубін, па колькасці якога ў крыві і яго вытворных ў кале і мачы можна меркаваць аб ступені гемолізу. Вызваленае ў працэсе распаду гемаглабіну жалеза дэпануецца ў рэтыкулаэндатэліяльных клетках печані і селязёнкі. Пасля складаных ператварэнняў жалеза звязваецца з g-глабулінавай фракцыяй бялку крыві і ўдзельнічае ў выпрацоўцы новага гемаглабіну.
Адхіленне ў балансе паміж літычным агентам і інгібітарам можа прывесці да перавагі працэсу кроваразбурэння над кроваўтварэннем, г.зн. да паталагічнага гемолізу. Паталагічны гемоліз назіраецца пры гемалітычнай анеміі, гемаглабінапатыях, пад уплывам гемалітычная ядаў (таксіны некаторых бактэрый, свінец, мыш'як, нітрабензол, і інш), з прычыны ўтварэння аўтаіммунных і ізаэрытрацытарных антыцелаў пры пераліванні несумяшчальнай крыві, пры рэзусным канфлікце, уздзеянні некаторых хімічных агентаў, холаду; у адчувальных асоб — пры прыёме некаторых лекавых рэчываў, удыханні пылка некаторых раслін і інш.
Пры паталагічным гемолізе разбурэнне эрытрацытаў адбываецца ва ўсіх клетках рэтыкулаэндатэліяльнай сістэмы (печань, касцявы мозг, лімфатычныя вузлы і інш.), а таксама можа назірацца ў сасудзістым рэчышчы. У гэтым выпадку вялікая частка гемаглабіну разбураных эрытрацытаў звязваецца са спецыфічным бялком — гаптаглабінам, а лішак, праходзячы праз нырачны фільтр, з’яўляецца ў мачы — гемаглабінурыя. Распад адразу вялікай масы эрытрацытаў (напрыклад, пры гемалітычнай анеміі) суправаджаецца цяжкім станам арганізма (гемалітычны шок) і можа прывесці да смерці.
Бракава (Магілёўскі раён)
Бра́кава (, Браково) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Княжыцкага сельсавета. Размешчана за 21 км на паўночны захад ад Магілёва і чыгуначнай станцыі Магілёў І. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты. На паўднёвай ускраіне знаходзіцца возера, з якога выцякае р. Лахва (прыток р. Дняпро). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Магілёў—Мінск.
Вялікае Княства Літоўскае
Вядома ў Вялікім Княстве Літоўскім з XVII ст. У 1667 годзе маёнтак у Аршанскім павеце, шляхецкая ўласнасць.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе апынулася ў складзе Расійскай імперыі. У 1777 годзе сяло, якое ў 1785 годзе было ў складзе маёнтка Галоўчына Магілёўскага павета, з’яўлялася памешчыцкай уласнасцю, меліся вадзяны млын і драўляная царква. У 1847 годзе цэнтр маёнтка. У сакавіка 1862 года вяскоўцы адмовіліся падпісаць складзеныя памешчыкам устаўныя граматы. Памешчык меў тут у 1869 годзе 1051 дзес. зямлі, млын. У 1872 годзе заснаваны сукнавальны завод, які вырабляў 4500 аршын сукна ў год, пачала дзейнічаць гарбарня.
У 1894 годзе адкрыта царкоўна-прыходская школа, якая ў пачатку 1917 года ператворана ў земскую. Паводле перапісу 1897 года сяло (царкоўна-прыходская школа, заезны дом, царква), сядзіба (млын), другая сядзіба ў Княжыцкай воласці Магілёўскага павета.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала яе разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У сакавіку 1924 года вёску вярнулі БССР, з 17 ліпеня 1924 года ў Магілёўскім раёне Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці.
У 1920 годзе ў былым маёнтку створана сельска-гаспадарчая арцель «Азараўка», у 1921 годзе — другая сельска-гаспадарчая арцель, у якую ўвайшлі 8 гаспадарак. У 1924 годзе адкрыта хата-чытальня. На базе дарэвалюцыйнай створана працоўная школа 1-й ступені, у якой у 1925 годзе займаліся 92 вучні. Дзейнічалі пункт і школа па ліквідацыі непісьменнасці і малапісьменнасці сярод дарослых, якія ў 1931 годзе наведваў 71 вясковец.
Планіроўка
Праект планіроўкі і забудовы вёскі распрацаваны ў 1975 годзе Магілёўскім філіялам інстытута «Белкалгаспраект». Планіровачна складаецца з плаўна выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, ад усходняга канца якой на поўдзень і ад цэнтра на поўнач адыходзяць кароткія крывалінейныя вуліцы. Забудавана двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На поўдні вёскі пабудаваны мураваныя двухпавярховыя 4-кватэрныя і аднапавярховыя аднакватэрныя жылыя дамы. Грамадскія будынкі размешчаны сярод жылой забудовы. Вытворчы сектар — на паўночны захад.
Русакі (Парэцкі сельсавет)
Русакі́ (, Русаки) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.
У 1624 годзе згадваецца як сяло Рускі Розвад у складзе Дзятлаўскай (Здзенцельскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.
Засценак-Рачныя
Засце́нак-Рачны́я (, Застенок-Речные) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Тумілавіцкага сельсавета.
Дзедзіна (Докшыцкі раён)
Дзе́дзіна (, Дедино) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Тумілавіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска i маёнтак у складзе гміны Тумілавічы, пазней у складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Межава
Межава — тапонім:
Засценак-Зацішша
Засце́нак-Заці́шша (, Застенок-Затишье) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Тумілавіцкага сельсавета.
Боркі (Дзятлаўскі раён)
Бо́ркі (, Борки) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.
Сталінская архітэктура
Сталінская архітэктура (савецкі манументальны класіцызм) — кірунак у архітэктуры СССР з сярэдзіны 1930-х да сярэдзіны 1950-х гадоў. Падразумевае пад сабой некалькі архітэктурных стыляў, аб'яднаных агульнымі рысамі, якія адрозніваюць сталінскую архітэктуру ад іншых кірункаў у архітэктуры СССР і за мяжой. Сталінская архітэктура прыйшла на змену рацыяналізму і канструктывізму і была блізкай да ампіру, эклектыкі і ар-дэко.
Первамайск (Докшыцкі раён)
Первама́йск (, Первомайск) (да 30 ліпеня 1964 года Свінно́е ) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Тумілавіцкага сельсавета.
Да 3 красавіка 1986 года вёска ўваходзіла ў склад Докшыцкага сельсавета.
Вялікія Шастакі
Вялі́кія Шастакі́ (, Великие Шестаки) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Войневіцкага сельсавета.
Да 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Раготнаўскага сельсавета.
Хвінявічы
Хвіняві́чы (, Хвиневичи) — аграгарадок у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.
Знаходзіцца за 15 кіламетраў на захад ад г. Дзятлава, 150 кіламетраў ад Гродна, 28 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Наваельня.
У 1624 годзе згадваюцца як Хвенявічы ў складзе Вензавецкай воласці ва ўласнасці Сапегаў.
Несцераўшчына
Не́сцераўшчына (, Нестеровщина) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Тумілавіцкага сельсавета.
Знаходзіцца за 18 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Докшыцы, за 176 км ад Віцебска, каля аўтамабільнай дарогі.
У 1940—1954 гадах цэнтр Несцераўшчынскага сельсавета.
Горка (Дзятлаўскі раён)
Го́рка (, Горка) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. За 24 км ад г. Дзятлава, 144 км ад г. Гродна, 20 км ад чыгуначнай станцыі Наваельня. 285 жыхароў, 107 двароў (1996). Базавая школа, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі. Уваходзіць у склад Войневіцкага сельсавета.
Да 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Раготнаўскага сельсавета.
Даўгялавічы
Да 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Раготнаўскага сельсавета.
Плітніца (Докшыцкі раён)
Плі́тніца (, Плитница) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Тумілавіцкага сельсавета.
Да 3 красавіка 1986 года вёска ўваходзіла ў склад Докшыцкага сельсавета.