cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Свята-Троіцкая капліца (Хорск)
Свята-Троіцкая капліца — праваслаўны храм у вёсцы Хорск Столінскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі.
Гісторыя
На могілках. Пабудавана ў канцы XIX стагоддзя з дрэва. Прыпісная да Троіцкага прыхода вёскі Туры.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства. Вырашана чатырохгранным зрубам, накрытым шатровым дахам. Да фасада далучаны нізкі прытвор пад двухсхільным пакрыццём. У 1980-я гады фасады ашаляваны ў 2 ярусы (верхні гарызантальна, ніжні вертыкальна), прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. У 2017 годзе фасад быў аздоблены фальш брусам, заменены драўляныя вокны і дзверы на пластыкавыя, зроблены навес над уваходам.
Гадзілавічы (археалагічны помнік)
Гадзілавічы — археалагічны помнік, курганны могільнік радзімічаў каля в. Гадзілавічы Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці. За 1,5 км на паўночны захад ад вёскі, на левым беразе р. Дняпро. Датуецца X — XII ст. Захавалася каля 100 (было каля 400) паўсферычных насыпаў вышынёй 0,5 — 2 м, дыяметрам 5 — 12 м. Вядомы з 1873. Абследавалі ў 1892 М. В. Фурсаў і С. Ю. Чалоўскі, даследавалі ў 1930 А. М. Ляўданскі, у 1964 Г. Ф. Салаўёва, у 1981 А. М. Плавінскі і В. Н. Рабцэвіч. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на гарызонце на рытуальным вогнішчы галавой на захад (часам з невялікімі адхіленнямі на паўднёвы захад), у адзінкавых выпадках — на ўсход. Вакол многіх касцякоў выяўлены попельна-вугальныя («вогаенныя») кольцы. Знойдзены нажы, крэсівы, бранзалеты, пярсцёнкападобныя і сяміпрамянёвыя скроневыя кольцы, фібулы, сярэбраны псеўдавіты пярсцёнак, бронзавыя паясныя кольцы, шматлікія разнастайныя шкляныя (золата- і сярэбрашкляныя бачонкападобныя, зонныя, малінападобныя, бісер) і сердалікавыя пацеркі, вітая грыўня, бразготкі, медныя пярсцёнкі, бронзавыя падвескі-лунніцы, пятлістыя, манетападобныя (некаторыя з выявай галавы быка) падвескі, бронзавыя паясныя накладкі, якія маюць аналагі ў матэрыялах каля Смаленска (Расія). Сярод шматлікіх фрагментаў кругавой керамікі выяўлены 2 цэлыя гаршчкі вышынёй 10 см. На адным з іх лінейны і хвалісты арнамент, у другога на донцы кляймо — крыж у коле.
Паркава (Смаленская вобласць)
Паркава (Парково) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Туманаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Сажры багацеяў!
Сажры багацеяў!, тое ж сама З’еш багацеяў! (Eat the rich!) — гэта палітычны лозунг, які на працягу многіх гадоў выкарыстоўваецца разнастайнымі групамі людзей супроць уладальнікаў капіталу і блізкіх да ўладальнікаў капіталу колаў і абазначае ці то заклік да пераразмеркавання багацця сярод тых, у каго багацця няшмат, ці то заклік да адкрытага гвалту супраць капіталістычнай сістэмы і эканамічнай няроўнасці, ці то як узгадняльны эмацыянальны воклік на падзеі, у выніку якіх уладальнікі капіталу губляюць свае актывы.
Лозунг гэты пачаў ужывацца ці не раней як у кастрычніку 1793 года, калі, па звестках Цьера, прэзідэнт Парыжскай камуны, П’ер Гаспар Шамет, падчас выступу, сказаў:
У цяперашні час лозунг часцяком выкарыстоўваецца ў Сеціве, асабліва ў дачыненні да падзей, звязаных з так званым познім капіталізмам.
П’ер Гаспар Шамет
П’ер Гаспар Шамет (Pierre Gaspard Chaumette;  — ) — французскі палітык Рэвалюцыйнага перыяду, які кіраваў Парыжскай камунай і выключную ролю меў ва ўладкаванні Эпохі тэрору. Ён быў адным з так званых «бешаных», жорстка крытыкаваў хрысціянства і падтрымоўваў дэхрысціянізацыю Францыі. Ягоныя радыкальныя погляды аддалілі яго ад Рабесп’ера, і менавіта таму неўзабаве Шамет быў акрышчаны контррэвалюцыянерам і пакараны гільяцінай.
Матэвуш Зембскі
Матэвуш Зембскі (Mateusz Zębski) (нар. ) — польскі баскетбаліст, у цяперашні час гулец «Асторыя Быдгашч».
Кар’ера
З 2010 года па 2017 год гуляў у камандзе з горада Остраў Велькапольскі, з гэтай камандай ён выйшаў у лігу — агулам правёў 43 матчы ў вышэйшай лізе. У ліпені 2018 года падпісаў кантракт з МКС Дамброва-Гурніча.
У чэрвени 2021 года далучыўся да Асторыі.
NGC 3039
NGC 3039 (іншыя абазначэнні — UGC 5297, MCG 0-25-27, ZWG 7.51, PGC 28452) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Секстант.
Бачэйкаўскі сельсавет
Бачэ́йкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2008 года вёска) Бачэйкава.
NGC 3039
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Бачэйкаўскі сельсавет
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бешанковіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Чашніцкага раёна, з 25 ліпеня 1931 года — Бешанковіцкага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. 16 верасня 1957 года ў склад сельсавета з Сокараўскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Двор Нізгалава, Жалезкі, Заручэўе, Нізгалава і Скакуноўшчына). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 30 населеных пунктаў.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1511 чалавек, з іх 93,5 % — беларусы, 4,9 % — рускія, 0,6 % — украінцы.
Gaylussacia
Gaylussacia — род раслін сямейства Верасовыя. Расліна атрымала назву ў гонар французскага хіміка Жазефа Луі Гей-Люсака.
Біялагічнае апісанне
Лістападныя або вечназялёныя хмызнякі ад 0,4 да 1,8 метра ў вышыню.
Віды
Паводле інфармацыі базы дадзеных The Plant List, род уключае 56 відаў :
Адраджэнне Лівіі
Іхія Лівія, альбо Адраджэнне Лівіі — палітычная партыя Лівіі, заснаваная 24 жніўня 2017 года Арэфам Алі Наедам. Заяўленая мэта — стварэнне «стабільнай, дэмакратычнай і квітнеючай краіны». Пасля свайго стварэння рух бяздзейнічаў, перш чым 20 жніўня 2018 года Арэф Наед абвясціў аб вылучэнні сваёй кандыдатуры на ўсеагульных выбарах 2019 года.
Ва ўмовах грамадзянскай вайны і двоеўладдзя партыя распрацавала «чатыры слупа», якія неабходныя для стварэння стабільнай Лівіі да 2023 года. Да іх адносяцца :
Астроміцкі сельсавет
Астро́міцкі сельсавет (Остромичский сельсовет) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Астромічы.
Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Жухавецкага і Красналескаўскага сельсаветаў, падчас утварэння вёска Млынок перададзена ў Бакунскі сельсавет Пружанскага раёна. 11 жніўня 1959 года ў склад сельсавета з Дзеткавіцкага сельсавета Драгічынскага раёна перададзены населеныя пункты Бярэзна, Іласк, Калонія, Лука, Навасёлкі, Смалярня і Шамятоўка. 21 студзеня 1961 года ў склад сельсавета з Гарадзецкага сельсавета перададзена вёска Кустовічы. У 1962 годзе ў склад Гарадзецкага сельсавета перададзены вёскі Кустовічы і Пясочнае. У 1970 годзе скасаваны вёскі Шляхецкія Астромічы (злілася з вёскай Астромічы) і Мачульнікі (злілася з вёскай Запруды). 30 ліпеня 1973 года ў склад сельсавета з Дзеткавіцкага сельсавета Драгічынскага раёна перададзена вёска Старая Цемра. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 18 населеных пунктаў. 21 ліпеня 1980 года ў склад Астроміцкага сельсавета з Залескага сельсавета перададзены вёскі Прылукі Вялікія і Калубелі.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3226 чалавек, з іх 88,2 % — беларусы, 5,9 % — украінцы, 4,4 % — рускія.
Юзаф Палонскі
27 верасня 1791 г. ўступіў у Таварыства Ісуса. Выкладаў у Оршы (французская мова, 1794-1795) і Дынабургу (граматыка і французская мова, 1795-1796). Спачатку вывучаў (1798-1799), а потым і выкладаў сам (1799-1803) архітэктуру ў Полацкім езуіцкім калегіуме. У 1805-1808 гг. прэфект, прафесар архітэктуры і эксперыментальнай фізікі ў Магілёве.
Партал
Партал — (Portal ад porta — вароты, дзверы ) — архітэктурнае абрамленне дзвярнога праёма (пераважна ў манументальных грамадскіх, культавых і інш. будынках).
Паняцце таксама ўжываецца для абазначэння «П»-падобнай рамы каміна.
У беларускай архітэктуры парталы выкарыстоўваюцца з XI — XII стст.
Мужчынская зборная Даніі па гандболе
Збо́рная Да́ніі па гандбо́ле (Danmarks håndboldlandshold) — мужчынская нацыянальная зборная Даніі, якая прадстаўляе дзяржаву на міжнародных спаборніцтвах па гандболе. Склад каманды вызначае Дацкая гандбольная федэрацыя. Гандбольная зборная Даніі — двухразовы чэмпіён Еўропы (2008, 2012) і лідар па колькасці медалёў чэмпіянатаў Еўропы (5).
Гісторыя
Гандбол — другі па папулярнасці від спорту ў Даніі пасля футбола. У 2003 Дацкая гандбольная федэрацыя мела больш за 146 000 членаў.
Чэмпіянат свету 2007 года
У 2007 Данія брала ўдзел у Чэмпіянаце свету ў Германіі, дзе яны трапілі ў групу E разам з Анголай, Венгрыяй і Нарвегіяй. Атрымаўшы перамогі ў матчах з Анголай і Нарвегіяй, Данія выйшла ў асноўны раўнд, дзе трапіла ў групу з Харватыяй, Чэхіяй, Расіяй, Венгрыяй і дзейным чэмпіёнам — Іспаніяй.
Пачаўшы з паражэнні ад Харватыі, Данія перамагла ва ўсіх астатніх матчах. У чвэрцьфінале датчане перамаглі Ісландыю з мінімальнай розніцай 42:41, аднак у паўфінале саступілі Польшчы 36:33. У матчы за 3-е месца каманда перамагла Францыю 34:27 і заваявала бронзу.
Лінейны датчан Мікаэль Вестэргард Кнудсен увайшоў у склад зборнай усіх зорак чэмпіянату.
Чэмпіянат Еўропы 2008 года
Тры разы запар заняўшы трэція месцы чэмпіянатаў Еўропы, зборная Даніі нарэшце ў 2008 года ў Нарвегіі заваявала золата. Толькі аднойчы каманда саступіла зборнай гаспадароў у зацятым дэрбі. У фінале Данія перамагла Харватыю 24:20. Варатар Каспер Віт і крайні Ларс Крысціянсен былі ўключаны ў зборную ўсіх зорак, а Ларс Крысціянсен яшчэ стаў і найлепшым бамбардзірам турніру.
Чэмпіянат Еўропы 2010 года
Дзейныя чэмпіёны былі фаварытамі і на гэтым чэмпіянаце. Аднак Данія не выйшла ў асноўны раўнд, саступіўшы Ісландыі і Харватыі і задаволіўшыся перамогай над Іспаніяй 34:27 у матчы за 5-е месца.
Чэмпіянат свету 2011 года
У 2011 года ў Германіі, атрымаўшы 9 перамог запар, Данія ўпершыню за 44 гады выйшла ў фінал Чэмпіянату свету. У апошнім матчы датчане саступілі Францыі 35:37 у авертайме. Такім чынам, на той час Францыя валодала ўсімі трыма тытуламі: чэмпіёнаў Еўропы, Алімпійскіх гульняў і свету.
Чэмпіянат Еўропы 2012 года
На Чэмпіянаце Еўропы зборная Даніі зноў была адной з фаварытак як віцэ-чэмпіён свету. Аднак у групе яна саступіла Сербіі і Польшчы, прайшоўшы ў асноўны раўнд без заробленых пунктаў і павінна была не толькі перамагаць ва ўсіх матчах, але і спадзявацца на спрыяльныя вынікі іншых зборных. У апошнім туры толькі перамога Польшчы над Германіяй магла ўратаваць Данію, і Польшча атрымала цяжкую перамогу 33:32. Даніі заставалася проста перамагчы Швецыю, і з гэтай перамогай (31:24) Данія стала першай зборнай у гісторыі чэмпіянатаў Еўропы, якая здолела выйсці ў паўфінал, маючы 0 пунктаў пасля групавога раўнду.
У паўфінале зборная Даніі зноў сустрэлася з іспанцамі, як гэта здарылася на мінулагоднім чэмпіянаце свету-2011. Данія зноў была мацнейшаю (25:24), а ў фінале ў малавыніковым матчы перамагла Сербію 21:19. Гэта зрабіла Данію першай гандбольнай зборнай, якая стала чэмпіёнам Еўропы пасля таго, як выйшла ў асноўны раўнд з 0 пунктаў.
Чэмпіянат свету 2013 года
У фінале іх чакала зборная гаспадароў — Іспанія. Гэты матч стаў кашмарам зборнай Даніі, якая саступіла з непрыстойнай розніцай у 16 галоў, двойчы запар аступіўшыся ў фіналах чэмпіянатаў свету.
Актуальны склад
Склад на Чэмпіянаце Еўропы 2014 года.
Дзівін
Знаходзіцца за 33 км на паўднёвы ўсход ад Кобрына, за 78 км ад Брэста. Аўтамабільныя дарогі на Брэст і Драгічын.
Назва
На думку географа В. Жучкевіча, тапонім «Дзівін» утварыўся ад асноваў «дзівіцца», «дзіва» ў значэнні цуд. Цяперашняя афіцыйная назва паселішча — Дзі́він, аднак мясцовыя жыхары ўжываюць традыцыйнаую назву Дывы́н.
Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўспамін пра Дзівін датуецца 1466 годам. Пад 1546 ён згадваецца як мястэчка, цэнтр воласці Берасцейскага павета. З 1566 — цэнтр Дзівінскага войтаўства і Палескай воласці. Паводле рэестра ў гэты час у мястэчку было 184 двары, рынак (квадратны ў плане) і 5 вуліц: Павіцкая (на в. Павіцце), Кобрынская, Берасцейская, Ратненская, Крывая. На Кобрынскай вуліцы існавала Пятніцкая царква.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Дзівін апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Кобрынскім павеце Гродзенскай губерні (з 1801). У 1797 царскія ўлады падаравалі мястэчка разам з яго жыхарамі П. Румянцаву-Задунайскаму.
Жыхары мястэчка, патрабуючы свайго пераводу ў мяшчане, звярталі ўвагу, што падчас правядзення валочнай памеры ў 1566 годзе гэтаму мястэчку было выдзелена 53 валокі зямлі (каля 1060 дзесяцін) і прадставілі прывілеі 1629, 1649, 1677, 1761 гадоў, паводле якіх жыхары Дзівіна лічыліся мяшчанамі, а зямля была аддадзена ім у вечнае валоданне. Расійскія ўлады рабілі захады, каб забраць арыгіналы прывілеяў у местачкоўцаў. Жыхары мястэчка скардзіліся, што кобрынская паліцыя «затрымала ў сябе арыгінал прывілея і іншыя дакументы дывінскіх мяшчан». У 1819 сяляне і местачкоўцы (больш за 200 двароў, 1000 жыхароў) адмовіліся выконваць павіннасці на карысць уладальніка да канчатковага разгляду справы аб іх вольнасці. 20 жніўня 1819 у Дзівін прыбыло 300 узброеных расійскіх салдат. Жыхары мястэчка вызвалілі арыштаваных. Улад вымусілі дазволіць местачкоўцам выбраць 10 прадстаўнікоў для перамоў. Асэсар Гродзенскага губернскага кіравання і кобрынскі земскі аканом у прысутнасці салдат зачыталі сялянам Указ губернскага кіравання, у якім яны прасілі ваеннай дапамогі ў губернатара і адзначалі, што духавенства падтрымлівае сялянскі пратэст. У 1862 годзе ў Дзівіне было адкрыта народнае вучылішча. Станам на 1878 тут існавалі 2 царквы, сінагога, праводзіліся 2 кірмашы. На 1886 — валасная ўправа, 3 царквы, сінагога, школа, 5 крам, заезны двор, 2 карчмы, праводзіліся 3 кірмашы. Каля мястэчка знаходзіўся маёнтак пана А. Ягміна, вятрак. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 3 цэрквы, сінагога, яўрэйскі малітоўны дом, народнае вучылішча, бальніца, валасная ўправа, пошта, 2 хлебазапасныя магазіны, 15 крам, алейня, 14 млыноў, карчма; 6 аднадзённых кірмашоў на год.
Найноўшы час
4 сакавіка 1918 урад Украінскай Народнай Рэспублікі абвясціў Дзівін сваёй часткай, адначасна ад 25 сакавіка мястэчка ўвайшло ў склад Беларускай Народнай Рэспублікі. Тэрыторыя Палесся зрабілася прадметам перагавораў паміж БНР і УНР. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай I з’езду КП(б) Беларусі Дзівін увайшоў у склад Беларускай ССР, у Кобрынскі павет («падраён») Брэсцкага раёна. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Кобрынскага павета Палескага ваяводства. Па стане на 1931 дзейнічалі яўрэйская бібліятэка, тэатральны і харавы гурткі.
У 1939 Дзівін увайшоў у БССР, дзе з 15 студзеня 1940 да 8 жніўня 1959 быў цэнтрам раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1940 працавалі пошта, 7-гадовая школа (400 вучняў), аптэка, бальніца з амбулаторыяй, ветэрынарны пункт, народны дом, 20 прыватных крам, хлебная крама і кнігарня, 2 маторныя млыны, 3 пякарні, бойня, рэстарацыя, шавецкая і кавальская арцелі, завод ахаладжальных напояў, маслазавод. У Другую сусветную вайну з 24 чэрвеня 1941 да 21 ліпеня 1944 Дзівін знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У 1942 годзе ў гэтай вёсцы ўзнік першы атрад УПА. Па стане на 1971 у вёсцы было 1407 будынкаў, на 2005 — 1460 двароў.
Інфраструктура
У Дзівіне дзейнічаюць дом культуры, клуб, 3 бібліятэкі, школа-інтэрнат, музычная, спартыўная і сярэдняя школы, 2 дзіцячыя сады, камбінат побытавага абслугоўвання, кавярня, 11 крам, бальніца, аптэка, ветэрынарная лячэбніца, пошта.
Эканоміка
У вёсцы працуюць маслазавод, пякарня, філіял Кобрынскай мэблевай фабрыкі, аддзяленне «Сельгастэхнікі», 2 лясніцтвы
Вісла Кракаў (жаночы баскетбольны клуб)
«Вісла Кракаў» (Wisła Kraków) — польскі прафесійны жаночы баскетбольны клуб з горада Кракаў.
Гісторыя
Клуб быў створаны ў 1906 годзе.
Дасягненні
Кубак Польшчы:
Суперкубак Польшчы:
Доўгаіграючая пласцінка
Доўгаіграючая пласцінка (LP, лонг-плэй, long play, ад long-playing — доўгаіграючы) — у  — доўгаіграючы фармат на грампласцінках, разлічаны на прайграванне пры хуткасці кручэння дыска 33 абароты ў хвіліну. Рэалізаваны інжынерамі кампаніі «Columbia Records» ў 1948 годзе, і за кошт больш высокай шчыльнасці запісу быў прапанаваны ў якасці замены састарэлых стандартаў, якія не дазваляюць запісваць доўгія музычныя кампазіцыі. Частата кручэння дыска не была новай і выкарыстоўвалася ўжо з канца 1920-х гадоў для розных спецыяльных мэтаў у гуказапісу, напрыклад у першай сістэме «».
Прынцыповым адрозненнем ад папярэдніх фарматаў стала магчымасць у некалькі разоў павысіць шчыльнасць запісу за кошт памяншэння шырыні канаўкі са 140 да 55 мікрон на новым матэрыяле дыскаў, якія вырабляліся з замест састарэлага.
Беларуская назва фармату — доўгаіграючая пласцінка. Таксама — грампласцінка дыяметрам 30 см (звычайна 12-цалевая, што стала яе метаніміяй), запісаная ў такім фармаце.
Працягласць гучання LP-альбома звычайна складае ад 35 да 40 хвілін. На вініл-пласцінцы — да 60 хвілін. Існавалі пласцінкі з меншай працягласцю гучання, прызначаныя для (з павялічанай глыбінёй і шырынёй дарожкі і міждарожачнай адлегласцю, якія дазваляюць пашырыць ), і звышдоўгія пласцінкі — да 70 хвілін — заходнегерманскай вытворчасці, прызначаныя для прайгравання на апаратуры.
У СССР запіс грампласцінкі на хуткасці 33 абароты ў хвіліну ўпершыню ажыццявілі 2 лістапада 1951 года, быў запісаны. Аднак серыйны выпуск савецкіх грампласцінак гэтага стандарту пачаты толькі ў 1953 годзе. З пачатку і да сярэдзіны 1950-х гадоў у Савецкім Саюзе і шэрагу іншых краін выпускаліся так званыя «пераходныя» грампласцінкі, канаўкі якіх ужо былі вузкімі, а хуткасць кручэння ўсё яшчэ складала 78 аб./хвіл. Гэта было звязана як з паступовым пераходам станкоў, якія запісваюць эталоны грамкружэлак, на хуткасць 33 аб./хвіл., так і з наяўнасцю ў насельніцтва электрапрайгравальнікаў, разлічаных на 78-абаротныя грампласцінкі. Прайграванне такіх дыскаў праводзілася адмысловымі сапфіравымі, якія ўстаўлялі ў гняздо гуказдымальніка замест сталёвых іголкаў.
У відэазапісе — LP — фармат відэазапісу на меншай, чым звычайна, хуткасці руху стужкі або з меншым бітрэйтам, які забяспечвае больш доўгае прайграванне коштам некаторага зніжэння якасці малюнка (LP адпавядае звычайна ў два разы меншай хуткасці або бітрэйту, што павялічваюць працягласць адпаведна ў два разы).
Булат Шалвавіч Акуджава
Булат Шалвавіч Акуджава (Булат Шалвович Окуджава, ბულატ ოკუჯავა;,  — , ) — савецкі і расійскі бард, , , балад, лірычных і сатырычных песень, ,.
Аўтар зборнікаў паэзіі «Сакавік велікадушны» (1967), «Арбат, мой Арбат» (1976), «Прысвячаецца вам» (1988), «Міласці лёсу» (1993). Пісаў таксама аповесці і раманы гістарычнай тэматыкі: «Будзь здароў, шкаляр!» (1961), «Бедны Аўросімаў» (1969), «Падарожжа дылетантаў» (1978), «Спатканне з Банапартам» (1983). Шэраг яго вершаў на беларускую мову пераклалі Рыгор Барадулін і Лявон Баршчэўскі.
Ханс Кутсір
Ёханэс (Ханс) Кутсір (Hans Koetsier;, Утрэхт — , ) — нідэрландскі мастак-канцэптуаліст. Пры нараджэнні Ёханэс ван Пітэрсан, быў сынам незамужняй Марыі Антуанэты ван Пітэрсан. У 1942 годзе яго прозвішча было афіцыйна зменена.
Першапачаткова Кутсір працаваў у рэкламе. Ён завязаў адносіны з Мартэ Ролінг, пераехаў да яе і пачаў маляваць у 1962 годзе. Маляваў фігуры або фрагменты фігур і выкарыстоўваў тую ж тэму для серыграфій. У 1967 годзе ён распрацаваў разметку падлогі для офіса Postcheque- en Girodienst у Арнеме. У канцы шасцідзесятых ён зрабіў свае першыя скульптуры. Уводзіў абрэвіятуры слоў у свае карціны. Яму належаць сценавыя роспісы ў аэрапорце Шыфала і ў Дэлфцкім універсітэце.
У 1976 годзе Кутсір выдаў зборнік вершаў «Я страшна пакутую».
Насенка
Насенка — прозвішча.
Канцылярская кнопка
Канцылярская кнопка (ад «канцылярыя») — металічны выраб для прымацавання якога-небудзь прадмета да чаго-небудзь (напрыклад, паперы да дошкі аб'яў). Названа так, бо яе часта выкарыстоўваюць у канцылярыя.
Класічная кнопка складаецца з капялюшыку і ляза. У капялюшыку зроблена трохвугольная адтуліна, якая паўтарае форму ляза, бо лязо выразаецца з капялюшыку і загінаецца перпендыкулярна капялюшыку. Як правіла, гэты «трохвугольнік» роўнабаковы. Капялюшык мае форму дыска. Але ёсць і альтэрнатыўныя кнопкі, якія маюць рознакаляровыя (як правіла, пластмасавыя) ручкі, форма якіх падобная на цыліндр. Нярэдка ён мае колцападобныя бакавыя выпукласці, зробленыя для таго, каб кнопку было зручней трымаць. Знізу з цэнтра ручкі выходзіць металічнае лязо.
Запасальная парэнхіма
Запасальная парэнхіма, або запасальная тканка — парэнхіма (асноўная тканка), якая выконвае функцыю захоўвання і запасання пажыўных рэчываў. Звычайна сканцэнтравана ў стрыжані шматгадовых сцеблаў, у цыбулінах, клубнях і карэнішчах, у пладах і насенні.
Эгалітарызм
Эгалітары́зм (égalitarisme, ад égalité — «роўнасць») — канцэпцыя, у аснове якой ляжыць ідэя стварэння грамадства з роўнымі сацыяльнымі і грамадзянскімі правамі ўсіх членаў гэтага грамадства, як ідэал — роўнасць магчымасцей. Супрацьпастаўлецца элітарызму.
Герхард фон Кюгельген
Франц Герхард фон Кюгельген (ням.: Franz Gerhard von Kügelgen;  — ) — нямецкі мастак канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя, вядомы сваімі партрэтнымі працамі і творамі на гістарычную тэматыку. Быў прафесарам у Акадэміі мастацтваў у Дрэздэне.
Яго брат-блізнюк, Карл фон Кюгельген (ням.: Karl von Kügelgen), таксама быў мастаком.
Калпашава
Харчовая прамысловасць, металаапрацоўка.
Шацілава (Смаленская вобласць)
Шацілава (Шатилово) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Клярынаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 19 жыхароў (2007). Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 27 км на поўнач ад Рудні, за 18 км на паўночны захад ад аўтадарогі Дзямідаў - Рудня, на беразе ракі Сухая Паленіца. За 29 км на поўдзень ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Цікавыя факты
1 кастрычніка 1943 года, каля вёскі Шацілава Руднянскага раёна Смаленскай вобласці, у баі з нямецка-фашысцкімі захопнікамі затуляючы параненых байцоў загінула санітарны інструктар 3-го батальёна 730-го стралковага палка 204-й стралковай дывізіі старшына медыцынскай службы Ксенія Канстанцінава.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 чэрвеня 1944 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і выяўленыя пры гэтым адвагу і геройства старшыне медыцынскай службы Канстанцінавай Ксеніі Сямёнаўне прысвоена званне Героя Савецкага Саюза (пасмяротна).
Абцас
Абцас (ад obcas ) — дэталь абутку ў выглядзе вертыкальнай падстаўкі, якае прыўздымае пятку вышэй за ўзровень шкарпэткі. Абцас на абутку з'явіўся ў познім сярэднявеччы.
Рославец (вёска)
Рославец (Ро́славец) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Туманаўскага сельскага паселішча.
Старое
Старо́е во́зера — возера ў Беларусі, у Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці. У басейне ракі Сож, за 9 км на поўдзень ад горада Чачэрск, каля вёскі Старыя Малынічы.
Плошча паверхні возера 0,63 км². Даўжыня 1,1 (1,07 ) км, найбольшая шырыня 0,8 км. Даўжыня берагавой лініі 3,05 (3,25 ) км. Найбольшая глыбіня 4 (7,5 ) м,, сярэдняя — 2,58  м. Плошча вадазбору 18,8 км². Морфометрические параметры озер Гомельской области Аб’ём вады ў возеры складае 1,63 млн м³. Схілы катлавіны вышынёй 14—15 м (на паўночным усходзе і паўднёвым захадзе да 3 м), разараныя. Берагі высокія (да 1 м), пад хмызняком. На паўночным усходзе і паўднёвым захадзе пойма, парэзаная сеткай меліярацыйных каналаў. Дно выслана сапрапелем, каля берагоў пясчанае. На захадзе выцякае меліярацыйны канал у возера Асіннае (старарэчча Сожа).
Ісландская крона
Ісландская крона — грашовая адзінка Ісландыі. Уведзена ў 1885 годзе. Тэарэтычна крона складаецца з 100 эйрэ (eyrir, мн. л. aurar), але з 1 кастрычніка 2003 года ўсе манеты наміналам менш за 1 крону выведзеныя з абароту 1976 года. Банкноты наміналам у 10, 50 і 100 крон больш не выпускаюцца.
Кары Арнасан
Кары Арнасан (Kári Árnason, нар., , Швецыя) — ісландскі футбаліст, абаронца клуба «Вікінгур» з Рэйк’явіка і нацыянальнай зборнай Ісландыі.
Можа гуляць як на пазіцыі абаронцы, так і на пазіцыі паўабаронцы.
Бакурыяні
Бакурыяні (ბაკურიანი) — пасёлак гарадскога тыпу ў Баржомскім муніцыпалітэце Самцхэ-Джавахеты Грузіі. Насельніцтва — 1 879 чалавек (2014 г.). Пасёлак звязаны з Баржомі аўтамабільнай дарогай і вузкакалейнай чыгункай. Гарналыжны курорт, размешчаны на вышыні каля 1700 м над узроўнем мора на паўночным схіле Трыялецкага хрыбта.
Разам з Баржомі прэтэндаваў на правядзенне зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года. Пасёлак таксама знакаміты сваімі мінеральнымі крыніцамі і батанічным садам Грузінскай Акадэміі навук. Побач з Бакурыяні знаходзіцца радовішча андэзіта. Гарналыжны курорт Бакурыяні — зімовы курорт, размешчаны за 180 км на захад ад Тбілісі.
Астровенскі сельсавет
Астро́венскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Астроўна.
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Астроўна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Віцебскім раёне БССР. З 15 лютага 1931 года сельсавет у складзе Бешанковіцкага раёна. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Соржыцкага сельсавета, у склад Пліскага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (Александрова, Бузаны, Вядзерава, Дарагакупава, Жыгалы, Клішы, Навасёлкі і Шуты), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Малы Двор. З 25 снежня 1962 года ў складзе Віцебскага раёна, з 12 лютага 1965 года ў складзе Бешанковіцкага раёна. 9 ліпеня 1965 года ў склад адноўленага Соржыцкага сельсавета перададзены 27 населеных пунктаў (Асінаўка, Белле, Берашэўцы, Будзілава, Воўры, Вяжышча, Вялікія Паўлавічы, Гарадзец, Гняздзілава, Дашкава, Забелле, Задарожжа, Замошша, Засор’е, Засценкі, Ліхачы, Малыя Паўлавічы, Мартасы, Медзвядзі, Падакі, Равякі, Сіняны, Соржыца, Стрэлішча, Холм, Чарнагосце і Шчакатоўшчына), у склад сельсавета з Пліскага сельсавета вернуты 8 населеных пунктаў (вёскі Александрова, Бузаны, Вядзерава, Жыгалы, Клішы, Навасёлкі, Прыдзвінне і Шуты). 3 ліпеня 1970 года ў склад Соржыцкага сельсавета перададзены 10 населеных пунктаў (Бардашы, Беркава, Дуброва, Жавуры, Качана, Кудзяны, Ліхошына, Макраны, Светагорава і Сініцы). 26 сакавіка 1973 года ў склад Соржыцкага сельсавета перададзена вёска Валькава. У 1974 годзе цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Астроўна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 25 населеных пунктаў. 21 верасня 1987 года ў склад Пліскага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (вёскі Александрова, Бузаны, Вядзерава, Жыгалы, Клішы, Навасёлкі, Прыдзвінне і Шуты). 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Пліскага сельсавета (20 населеных пунктаў: вёскі Абухава, Александрова, Бузаны, Вядзерава, Данілаўка, Жаркі, Жыгалы, Замашэнне, Застарынне, Клішы, Купіна, Латыгава, Латышы, Навасёлкі, Панкратава, Плісы, Прыдзвінне, Пясочная, Руда і Шуты).
Андрэй Іванавіч Валынец
Андрэй Іванавіч Валынец (студзень, в. Жаўткі, Вілейскі раён — ) — Герой Савецкага Саюза, член Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі, актыўны ўдзельнік рэвалюцыйнай барацьбы. Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў антыфашысцкага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Вілейскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Пасляваенны час
Пасля вайны былому камандзіру брыгады давяраюць аднаўленне народнай гаспадаркі ў родных месцах — спачатку на пасадзе старшыні Вілейскага гарвыканкама, затым на адказных пасадах у Вілейскім, Маладзечанскім райвыканкамах, аблвыканкаме.
Кіраўскае (Акмолінская вобласць)
Кіраўскае — сяло ў Жаксынскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кызылсайскай сельскай акругі. Код КАТА — 115265300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 613 чалавекі (300 мужчын і 313 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 607 чалавекі (314 мужчын і 293 жанчыны).
Трактат
Трактат (tractare, у перакладзе разбіраць, разглядаць) — гэта фармальнае і сістэматычнае выкладанне наконт якой-небудзь канкрэтнай тэмы, дзе прадстаўленая тэма разглядаецца больш шырока і глыбока, а таксама з большым ухілам у тлумачэнне механікі функцыянавання абранае тэмы, чым у эсэ. Манаграфіей завецца трактат па вузкай тэме.
Пётр Сямёнавіч Салтыкоў
Граф Пётр Сямёнавіч Салтыкоў (Пётр Семёнович Салтыко́в; 11 (22) снежня 1698 — 26 снежня 1772 (6 студзеня 1773)) — галоўнакамандуючы рускай арміі ў 1759—1760 гадах, генерал-фельдмаршал (1759), з яго імем звязаны найбольш буйныя поспехі рускай арміі ў Сямігадовай вайне. У 1763—1771 гадах маскоўскі галоўнакамандуючы. Уладальнік падмаскоўнай сядзібы Марфіна.
Казімір Гадлоўскі
Казімір Гадлоўскі (Kazimierz Godłowski) ( — ) — польскі археолаг-славіст. Доктар габілітаваны (1969).
Скончыў Інстытут археалогіі Ягелонскага ўніверсітэта ў Кракаве (1955), у 1976 — 1991 яго дырэктар, адначасова прафесар Ягелонскага (з 1977) і Венскага (з 1988) універсітэтаў. Член-карэспандэнт (1975), Баварскай Акадэміі навук (1994). Спецыяліст у галіне археалогіі рымскага перыяду і эпохі Вялікага перасялення народаў, гісторыі ранніх славян. У сваіх работах неаднаразова карыстаўся археалагічнымі матэрыяламі з раскопак на тэрыторыі Беларусі (Чаплін, Адаменка, Тайманава, Дзедзілавічы і інш.). Быў ініцыятарам абмену студэнтамі ў перыяд правядзення археалагічных практык паміж Ягелонскім універсітэтам і БДУ, неаднаразова ўдзельнічаў у археалагічных канферэнцыях, якія праводзіліся Інстытутам гісторыі НАН Беларусі.
Ларан Лафорг
Ларан Лафорг (Laurent Lafforgue; нар., Антані) — французскі матэматык. У 2002 годзе за доказ гіпотэзы аб адпаведнасці Лэнглендса для агульнай лінейнай групы над полем функцый быў удастоены Філдсаўскай прэміі (другім лаўрэатам быў У. А. Ваяводскі). Брат Венсана Лафорга.
Удзельнічаў у Міжнародных матэматычных алімпіядах 1984 і 1985 гадоў і выйграў сярэбраныя медалі. У 1986 годзе паступіў у Вышэйшую нармальную школу ў Парыжы, з 1990 года працаваў ва ўніверсітэце Парыж-Поўдзень XI і CNRS. У 1994 годзе пад кіраўніцтвам Жэрара Ламона абараніў дысертацыю на ступень Ph.D. У 2000 годзе Лафорг быў прызначаны дырэктарам даследаванняў у CNRS і пастаянным прафесарам Інстытута вышэйшых навуковых даследаванняў (IHES), таксама ў гэтым годзе ён быў узнагароджаны Прэміяй Матэматычнага інстытута Клэя.
NGC 3040A
NGC 3040A (іншыя абазначэнні — UGC 5300, MCG 3-25-37, ZWG 92.67, NPM1G +19.0221, PGC 28479) — спіральная галактыка (Sb) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Мэры Уолстанкрафт
Мэры Уолстанкрафт (Mary Wollstonecraft;  — ) — англійская паэтэса, філосаф і феміністка. Да канца XX стагоддзя, людзей болей цікавіла прыватнае жыццё Уолстанкрафт, чым яе творчасць, бо за жыццё яна была сведкай Эпохі тэрору ў Францыі, пацярпела няўдалае каханне з бізнесменам Гілбертам Імлэем з ЗША, і спрабавала некалькіх разоў суіцыд у выніку гэтага кахання, сярод іншага. Але ў цяперашні час Уолстанкрафт уважаюць адной з піянерак фемінізму і феміністычнай філасофіі, і да гэтай пары феміністы іншы раз спасылаюцца на яе працы.
На працягу свайго нядоўгага пісьменніцкага жыцця, яна пісала навэлы, трактаты, спадарожныя допісы, гісторыю Французскай рэвалюцыі, павучальную кнігу і дзіцячую кнігу. Найпапулярная з прац Уолстонкрофт — «У абарону праў жанчын» (1792), у якой яна мяркуе, што жанчыны не горшыя па прыродзе за мужчын, а тое толькі так здаецца з-за таго, што жанчынам не стае адукацыі. Как выправіць гэта становішча яна на старонках прапануе ставіцца і да тых, і да тых роўна і нават уяўляе сацыяльны парадак, дзе менавіта так рэчы і абстаўлены.
Станіслаў Салікаў
Станіслаў Салікаў (нар. ) — беларускі валейбаліст і трэнер. Гуляў за нацыянальную зборную Беларусі па валейболе.
Біяграфія
Працаваў у трэнерскім штабе краснадарскага «Дынама». Быў задзейнічаны ў структуры клуба «Уралачка-НТМК», быў асістэнтам Мікалая Карполя. У ліпені 2020 года ўзначаліў «Мінчанак».
У 2021 годзе ўзначаліў жаночую зборную Беларусі па валейболе.
Парэнхіма
Парэнхі́ма (παρέγχυμα, літаральна — налітае побач): у медыцыне — сукупнасць асноўных элементаў унутранага органа, абмежаваная злучальнатканкавай стромай і капсулай (напрыклад, эпітэлій печані, нырак, лёгкіх і інш.). ; у біялогіі — тканка ўнутранага асяроддзя шматклетачных арганізмаў, якая складаецца з прыблізна аднолькавых непалярызаваных клетак. Таксама выкарыстоўваецца для апоры. Тканкі, класіфікавальныя як парэнхіматозныя, сустракаюцца ў сасудзістых раслін і ў прадстаўнікоў шэрагу груп шматклетачных жывёл і губак.
Шахаўка (Смаленская вобласць)
Шахаўка (Шаховка) — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Туманаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Франц Марцін Кюн
Кюн нарадзіўся па цяперашняй Хаўптштрасэ 22 у Вайсенгорне. Бацька Ёган Якаб Кюн заснаваў жывапісную майстэрню, дзе навучаўся рамяству яго чацвёрты сын. Дадатковую падрыхтоўку жывапісец атрымаў у Ёгана Георга Бергмюлера ў Аўгсбургу, з якім ён таксама выканаў фрэскі ў касцёле Успення ў Дзісен-ам-Амерзее.
З 1745 па 1747 год Кюн знаходзіўся ў Італіі, дзе на яго паўплываў стыль жывапісу Джавані Батыста Цьепала. Пасля вяртання ён стварыў уласную майстэрню ў Вайсенгорне ў 1748 годзе. Асноўная дзейнасць жывапісца была сканцэнтравана ў бліжэйшай цэнтральнай Швабскай вобласці. Вучні: Конрад Хубер.
Шмыры (Смаленская вобласць)
Шмыры (Шмыри) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Клярынаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва складае 74 чалавека станам на 2007 год. Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 27 км на паўночны ўсход ад Рудні, у 5 км на паўночны захад ад аўтадарогі Дзямідаў — Рудня, на беразе ракі Черебесна. У 33 км на поўдзень ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Плоская на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Аніскавіцкі сельсавет
Ані́скавіцкі сельсавет (Онисковичский сельсовет) — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Аніскавічы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Антопальскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Кобрынскага раёна. 21 студзеня 1961 года ў склад сельсавета з Гарадзецкага сельсавета перададзены вёскі Вялікі Рудзец і Малы Рудзец, якія ў 1964 годзе вернуты ў склад Гарадзецкага сельсавета. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 12 населеных пунктаў. 11 мая 2012 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Гарадзецкага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 475 чалавек, з іх 92,6 % — беларусы, 5,3 % — украінцы.
На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі 12 населеных пунктаў: Аніскавічы, Выгада, Вялічкавічы, Добрае, Дубіны, Жукі, Забалацце, Залескі, Мелянкова, Соўплі, Старадубцы, Чалішчавічы.
Плябанія
Пляба́нія (праз plebania з сярэднелацінскага plebania ад plebs — народ) — двор святара каталіцкай, рэфарматарскай або ўніяцкай царквы ў Польшчы і Беларусі. У рымска-каталіцкай царкве ад назвы святарскага двара плябаніяй часта называюць агулам царкоўную парафію (прыход).
Вядомы з 16 ст. На Беларусі аснову двара, які звычайна размяшчаўся каля храма, складалі жылы дом і гаспадарчыя пабудовы (свіран, хлявы, стайня і інш.). Забудова часцей была драўляная (хата 3-камерная) і вырашалася ў традыцыях народнага дойлідства.
Некаторыя дамы мелі ганкі, галерэі, падчэні на галоўным фасадзе (Ішкалдзь Баранавіцкага, Касцяневічы Вілейскага раёнаў, 19 ст.). З канца 19 ст. будавалі плябаніі больш складанай планіровачнай структуры: 2-павярховыя, мураваныя (Мядзел, Глыбокае, Мінск і інш.). Выкарыстоўваліся плябаніі і як своеасаблівыя грамадскія цэнтры (друкарня ў нясвіжскай плябаніі, 18 ст.). Сучасныя плябаніі маюць шматфункцыянальныя залы для сходаў, бібліятэкі, вучэбныя і камп’ютарныя класы, канцылярыі і інш. (плябанія ў Смаргоні, 2000, архітэктар А. Базевіч).
Моцнае ўзаемадзеянне
Моцнае ядзернае ўзаемадзеянне (каляровае ўзаемадзеянне, ядзернае ўзаемадзеянне) — адно з чатырох фундаментальных узаемадзеянняў у фізіцы. Моцнае ўзаемадзеянне дзейнічае ў маштабах атамных ядраў і меней, адказваючы за прыцягненне паміж нуклонамі ў ядрах і паміж кваркамі ў адронах.
У моцным узаемадзеянні ўдзельнічаюць кваркі і глюоны, а таксама састаўленыя з іх элементарныя часціцы, якія называюцца адронамі.
Піон-нуклоннае ўзаемадзеянне
Неабходнасць увядзення паняцця моцных узаемадзеянняў узнікла ў 1930-х гадах, калі стала зразумела, што ні з’ява гравітацыйнага, ні з’ява электрамагнітнага ўзаемадзеяння не могуць растлумачыць, што звязвае нуклоны ў ядрах. У 1935 годзе японскі фізік Хідэкі Юкава пабудаваў першую колькасную тэорыю ўзаемадзеяння нуклонаў, якое адбываецца праз абмен новымі часціцамі, якія цяпер вядомыя як пі-мезоны (ці піоны). Піоны былі пазней выяўлены экперыментальна ў 1947 годзе.
У гэтай піон-нуклоннай тэорыі прыцягненне ці адштурхванне двух нуклонаў апісвалася як выпусканне піона адным нуклонам і наступнае яго паглынанне другім нуклонам (па аналогіі з электрамагнітным узаемадзеяннем, якое апісваецца як абмен віртуальным фатонам). Гэта тэорыя паспяхова апісала цэлае кола з’яў у нуклон-нуклонных сутыкненнях і звязаных станах, а таксама ў сутыкненнях піонаў з нуклонамі. Лікавы каэфіцыент, які вызначае «эфектыўнасць» выпускання піона, аказаўся вельмі вялікім (у параўнанні з аналагічным каэфіцыентам поля электрамагнітнага ўзаемадзеяння), што і вызначае «сілу» моцнага ўзаемадзеяння.
Фенаменалогія моцных узаемадзеянняў адронаў
У 1950-я гады была адкрыта велізарная колькасць новых элементарных часціц, большасць з якіх валодала вельмі малым. Усе гэтыя часціцы былі моцна ўзаемадзейнымі: сячэнне іх рассеяння адна на адной былі парадку сячэнняў узаемадзеяння нуклонаў і піонаў, і прыкметна перавышалі сячэнні ўзаемадзеяння з электронамі.
Сярод гэтых адронаў былі як мезоны, так і барыёны. Яны валодалі рознымі спінамі і зарадамі; у іх размеркаванні па масах і ў пераважных каналах распаду прагледжваліся некаторая рэгулярнасць, аднак адкуль яна бралася — не было вядома.
Па аналогіі з піон-нуклонным рассеяннем была пабудавана мадэль моцных узаемадзеянняў гэтых адронаў, у якой кожнаму тыпу ўзаемадзеяння, кожнаму тыпу распаду адпавядала некаторая свая канстанта ўзаемадзеяння. Акрамя таго, некаторыя з назіраных залежнасцей не ўдавалася растлумачыць, і яны проста пастуліраваліся ў выглядзе «правілаў гульні», якім падпарадкоўваюцца адроны (, захаванне ізаспіна і, і г.д.). Нягледзячы на тое, што ў цэлым гэта апісанне працавала, яно, безумоўна, было нездавальняюча з пункту гледжання тэорыі: занадта многа чаго даводзілася пастуліраваць, вялікая колькасць свабодных параметраў уводзілася зусім адвольна і без усякай структуры.
У сярэдзіне 1960-х гадоў была выяўлена SU(3) сіметрыя ўласцівасцей адронаў, і было зразумета, што прынцыповых ступеней свабоды пры «канструяванні» адронаў зусім не так шмат. Гэтыя ступені свабоды атрымалі назву кваркаў. Эксперыменты, праведзеныя праз некалькі гадоў, прадэманстравалі, што кваркі — не проста абстрактныя ступені свабоды адрона, а рэальныя часціцы, якія складаюць адрон і нясуць яго імпульс, зарад, спін і г.д. Адзіная праблема заключалася ў тым, як апісаць той факт, што ні ў якіх рэакцыях.
Моцныя ўзаемадзеянні ў высокаэнергетычных рэакцыях
Маецца цэлы рад высокаэнергетычных працэсаў сутыкнення адронаў, у якіх адсутнічае жорсткі маштаб, з-за чаго вылічэнні па у рамках КХД перастаюць быць надзейнымі. Сярод такіх рэакцый — поўныя сячэнні сутыкнення адронаў, пругкае рассеянне адронаў на невялікія вуглы, дыфракцыйныя працэсы. З пункту гледжання кінематыкі, у такіх рэакцыях даволі вялікай з’яўляецца толькі поўная энергія часціц, якія сутыкаюцца, у іх сістэме спакою, але не перададзены імпульс.
Пачынаючы з 1960-х гадоў, асноўныя ўласцівасці такіх рэакцый паспяхова апісваюцца фенаменалагічным падыходам, заснаваным на. У рамках гэтай тэорыі, высокаэнергетычнае рассеянне адронаў адбываецца за кошт абмену некаторымі састаўнымі аб’ектамі —. Найбольш важным рэджэонам ў гэтай тэорыі з’яўляецца — адзіны рэджэон, уклад якога ў сячэнне рассеяння не памяншаецца з энергіяй.
Касцёл Хрыста Валадара (Азёры)
Гісторыя
Вядома, што ўжо ў 1669 годзе ў в. Азёры дзейнічала рымска-каталіцкая святыня — гэта быў філіяльны касцёл ад гродзенскай парафіі. Самастойная парафія тут была заснавана ў 1676. Касцёл пад тытулам Маці Божай Ружанцовай быў пабудаваны праз тры гады (у 1679) на сродкі парафіян. Тады святыня стаяла амаль пасярод рынкавай плошчы.
У 1745 касцёл узгадваецца як новы драўляны трохвежавы, у галоўным алтары якога знаходзіцца абраз Найсвяцейшай Панны Марыі. У 1779 святыня была адноўлена на сродкі апошняга караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Але ў канцы ХIХ ст. стан святыні пазначаўся як «убогі», а з 1897 па 1904 гады вернікі звярталіся да ўлад за дазволам пабудаваць мураваны касцёл, але безвынікова.
Драўляны касцёл у традыцыях народнага драўлянага дойлідства ўяўляў сабой працяглы аб’ём з пяціграннай апсідай і адной сакрыстыяй (справа). Галоўны фасад завяршала чацверыковая двух’ярусная вежа-званіца пад чатырохсхільным дахам. Касцёл быў накрыты двухсхільным гонтавым дахам з вальмамі над апсідай. Залавы інтэр’ер, перакрыты люстраным дашчаным скляпеннем, упрыгожвалі тры двух’ярусныя алтары, вырашаныя карынфскай каланадай у выглядзе фігур святых. Высокамастацкай каштоўнасцю вылучаліся разны амбон і шытыя са слуцкіх паясоў арнаты.
У ХIХ ст. да Азёрскай парафіі належалі капліцы ў Котры (цяпер Скідзельская парафія), Новай Рудзе (з 1914 самастойная парафія), Скідзелі (з 1991 самастойная парафія) і на мясцовых могілках. У канцы ХIХ ст. колькасць вернікаў Азёрскай парафіі налічвала амаль 5300 чалавек. Касцёл быў рэканструяваны паводле праекта 1925 года. У 1927—28 галоўны фасад святыні ўпрыгожылі дзве трох’ярусныя чацверыковыя вежы-званіцы. Перад Другой сусветнай вайной Азёрская парафія лічылася адносна невялікай — каля 1000 вернікаў. Капліца на могілках ужо не згадвалася.
Пры адыходзе ў 1944 годзе гітлераўцы спалілі касцёл. Парафіяне адразу ж перабудавалі пад часовую капліцу звычайную мураваную хату, але праз два гады парафія засталася без сталага пробашча. У 1962 савецкія ўлады зачынілі капліцу, а з часам знеслі яе і пабудавалі на яе месцы Дом культуры.
Адраджэнне парафіі пачалося толькі ў 1991 годзе. Спачатку маліліся проста на вуліцы, потым паставілі часовую драўляную капліцу і ў 1992 годзе пачалі будаваць на старым месцы новы і ўжо мураваны касцёл паводле праекта (1996) гродзенскага МП «Арніка» (архітэктар — Сілкоў П. Н.). Вуглавы камень, які 5 чэрвеня 1991 года быў асвечаны папам Янам Паўлам II у Беластоку, 23 ліпеня 1994 года гродзенскі біскуп Аляксандр Кашкевіч урачыста ўмураваў у сцяну будучага касцёла. 23 лістапада 1997 года касцёл пад тытулам Хрыста Валадара быў кансэкраваны біскупам Аляксандрам Кашкевічам.
У 2010 парафіяне пафарбавалі святыню, змянілі ўваходныя дзверы і франтонныя вокны. Ідзе падрыхтоўка да атынкавання касцёла звонку.
Архітэктура
Касцёл уяўляе сабой дзвюхвежавую святыню з сілікатнай цэглы, да алтарнай сцяны якой далучаны двухпавярховы аб’ём плябаніі. Галоўны фасад фланкуюць трох’ярусныя чацверыковыя шатровыя вежы-званіцы. Аб’ёмы накрыты бляшанымі двухсхільнымі дахамі.
Касцёльная тэрыторыя абнесена металічнай агароджай на цагляных слупках.
Асака Дэвела
Батанічнае апісанне
Шматгадовая двухдомная травяністая расліна са шматлікімі шурпатымі рабрыстымі прамастойнымі сцёбламі вышынёй 10-50 см, якія знізу абкружаны карычнева-цёмна-бурымі ліставымі похвамі. Утварае шчыльныя дзярнінкі.
Ліставыя пласцінкі шчацінападобныя, карацейшыя за сцябло. Каласок адзінкавы, тычынкавы ці песцікавы (расліны двухдомныя), вельмі рэдка андрагіны (з 1-2 песцічнымі кветкамі ля аснавання). Тычынкавыя каласкі 1,2-2,5 см даўжынёй, вузка-цыліндрычныя; лускі даўгавата-яйкападобныя, залаціста-іржавыя. Песцікавыя каласкі з 7-15 мяшочкамі, 0,8-2 см даўжынёй, даўгавата-цыліндрычныя, друзлыя. Лускі яйкападобныя, вострыя, па краі шырока-перапончатыя або іржавыя, карацей мяшочкаў. Мяшэчкі яйкападобна-ланцэтападобныя, няроўна-дваякапукатыя, тонка-скурыстыя, (3 )3,7—4,3(4,5) мм даўжынёй, спелыя гарызантальна ці ўніз адхіленыя, з тонкімі жылкамі, з патоўшчанымі краямі, на кароткай ножцы, з шурпатым, рэдка гладкім, цэльны, коса ўсечаным, доўгім, большай часткай выгнутым носікам, каштанава-бурыя. Лычыкаў 2.
Плод пры аснаванні без восевага прыдатка. Цвіце ў красавіку-чэрвені, плоданасіць у маі-ліпені.
Лік храмасом 2n = 46.
Від апісаны з Англіі.
Пашырэнне
Сярэднееўрапейскі лугавы рэліктавы від.
Пашырэнне: Атлантычная, Цэнтральная і Паўднёвая (рэдка) Еўропа; Прыбалтыка; Еўрапейская частка Расіі: Ленінградская вобласць (наваколлі Гатчыны на поўнач ад Гатчынскага парку); Украіна: Карпаты, Валынская вобласць; Беларусь: Віцебская вобласць.
Знаходзіцца ў Беларусі ў асобных лакалітэтах за ўсходняй мяжой арэала. Месцы росту: сырыя і забалочаныя лугі з крыніцамі балоты. Аддае перавагу багатай карбанатамі глебе. Расце адзіночнымі купінамі і невялікімі групамі.
Асаблівасці біялогіі
Цвіце ў канцы красавіка — пачатку мая, пладаносіць у чэрвені. Насенне (2-4) завязваецца на адным генератыўным парастку. Размнажэнне пераважна насеннае, радзей вегетатыўнае.
Хванадальсхнукюр
Хванадальсхнукюр (Hvannadalshnúkur) — пік на паўночна-заходнім краі кальдэры вулкана Эрайвайёкюдль у Ісландыі. З'яўляецца самым высокім пунктам вострава, афіцыйныя вымярэнні, што праводзіліся ў жніўні 2005 вызначылі вышыню — 2109,6 м (раней лічылася, што вышыня складае 2119 м).
Пік Хванадальсхнукюр уваходзіць у склад нацыянальнага парка Скафтафель. Маршрут на вершыню праходзіць па шматлікіх расколінах.
Джэймс Нейсміт
Джэймс Нейсміт (James Naismith; — ) — канадска-амерыканскі выкладчык, трэнер і наватар, стваральнік баскетбола.