cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тэра Нова (экспедыцыя)
Зімовы паход групы Уілсана
Паход аказаўся надзвычай цяжкім: каб пераадолець 97 км у амаль поўнай цемры і на экстрэмальным холадзе, спатрэбілася 19 дзён. 5 ліпеня тэмпература ўпала да —60 °C (—77 °F). Часцяком удавалася прайсці не больш адной мілі ў суткі. З-за пастаяннага абледзянення ўстаноўка палаткі патрабавала некалькіх гадзін, надзвычай цяжка было адкрываць мяшкі для правіянту, газа ўяўляў сабой нейкае падабенства халадца
Прыбыўшы на мыс Крозье, экспедыцыянеры пабудавалі іглу з каменных груд, зверху ізаляваных снегам, з брызентавым дахам, каньком для якой паслужылі сані. Ім удалося падабрацца да калоніі пінгвінаў, у выніку Уілсан здабыў тры яйкі. Неўзабаве ўраганам было разбурана іглу, і Уілсан прыняў рашэнне аб вяртанні. На зваротным шляху падчас 11-бальнага шторму 22 ліпеня ветрам была вынесеная палатка, і трое людзей правялі каля паўтара сутак у спальных мяшках пад адкрытым небам. Палатку ўдалося адшукаць больш чым у мілі ад месца катастрофы: на шчасце, падчас урагану тэмпература паднялася да —18 °C. Яйкі пінгвінаў удалося захаваць, і яны былі пасля дастаўлены ў Музей натуральнай гісторыі ў Паўднёвым Кенсінгтане.
Рэшткі іглу, пабудаванага членамі каманды, былі знойдзеныя ў 1958 годзе ўдзельнікамі экспедыцыі Э. Хілары падчас. Рэшткі былі перавезены ў Новую Зеландыю для музейнай экспазіцыі.
Асістэнт Уілсана — Эпслі Чэры-Гарард назваў зімовы паход «самым жахлівым падарожжам на свеце» (worst journey in the world; потым гэты выраз стаў назвай яго мемуараў, якія выйшлі ў 1922 годзе). Скот пісаў пасля іх вяртання:
Пачатак вясны
13 верасня 1911 года Скот абвясціў камандзе свае планы: да полюса адпраўляюцца дванаццаць чалавек, але непасрэдна на Полюс павінны былі прыбыць чацвёра, астатнія — аказваць ім падтрымку па шляху. У складзе палярнай групы павінны былі быць два навігатары (Скот і Отс), лекар (Уілсан) і дасведчаны марак. Скот пісаў:
Складзены план, відаць, набыў агульны давер. Застаецца выпрабаваць яго на справе.
З 15 па 28 верасня Скот распачаў экскурсію да заходніх горах, прайшоўшы да мыса Батлер. Усяго ён пераадолеў 175 сухапутных міль. За час яго адсутнасці Мірз знайшоў прымяненне тэлефонах, злучыўшы правадной сувяззю хаціну-склад на мысе Хат і асноўнае зімоўе (15 міль), а таксама астранамічную абсерваторыю. Гэта дазволіла астраномам атрымліваць дадзеныя пра дакладны час, не выкарыстоўваючы пасланцаў і не выносячы хранометры на мароз. Тэмпература паветра ўвесь гэты час трымалася каля —40 °C.
Выхад
Полюсны атрад быў падзелены на тры групы. Група на мотасанях (лейтэнант Эванс, Дэй, Лэшлі і Хупер) стартавала 24 кастрычніка і павінна была прывезці тры тоны харчоў на 80° 30' пд. ш. Перамяшчэнне ажыццяўлялася з хуткасцю 0,8 км/г, першыя сані канчаткова выйшлі з ладу 1 лістапада, другія — праз 87 км ад Вуглавога склада. Асноўнай прычынай аварый быў пастаянны перагрэў рухавікоў паветранага астуджэння і непрыстасаванасць трансмісіі да ўмоў халоднага клімату. Пасля гэтага людзі былі вымушаныя запрэгчы ў запрэжку самі і цягнуць яе 241 км да ўмоўленага месца, маючы нагрузку на кожнага звыш 2 цэнтнераў.
Скот выступіў на поні 1 лістапада, дасягнуўшы лагера Корнер 5 лістапада. Дзённыя пераходы прыйшлося абмежаваць 15 мілямі, каб не перагружаць поні. Менавіта ў гэты перыяд Скот раздражнёна назваў свой транспарт «клячамі» і паказаў, што яны сталі вельмі пераборлівыя ў ежы.
7 лістапада Скота дагнаў Мірз, які ўзначальваў трэці атрад, які ішоў на сабаках. Склада Адной Тоны дасягнулі 15 лістапада, даўшы камандзе суткі адпачынку. У той жа дзень каманда лейтэнанта Эванса ўладкоўвала склад 80° 30' пд. ш. У суткі яны праходзілі да сямнаццаці міль.
Ледавік Бірдмара. Выхад да полюса
Першую поні прыйшлося застрэліць 24 лістапада. Пасля гэтага Дэй і Хупер былі адпраўленыя на базу, а ў сані запрэгліся Аткінсан, лейтэнант Эванс і Лэшлі. У групе Скота да 28 лістапада заставалася восем поні. 4 снежня экспедыцыя дасягнула «Брамы» (Gateway) ледавіка Бірдмара. 5 снежня пачалася моцная завея, якая цягнулася чацвёра сутак, і становішча экспедыцыі стала адчайным. Вандроўцы змаглі рушыць толькі 9 снежня, непагадзь збіла экспедыцыю з запланіраванага графіка на 5-6 дзён. Ля падножжа ледавіка прыйшлося прыстрэліць усіх коней. Уздым на ледавік быў разведаны Шэклтанам і меў даўжыню 120 міль. Дванаццаць чалавек, якія засталіся без цяглавых сродкаў, былі падзеленыя на тры «запрэжкі». Уздым быў вельмі цяжкі: з-за рыхлага снегу ўдавалася прайсці не больш за чатыры мілі ў суткі. 17 снежня быў уладкаваны склад Сярэдзіны Ледавіка. Далей пераходы склалі па 17 міль, але група на пяць дзён адставала ад графіка Шэклтана. 20 снежня на базу былі адпраўленыя Аткінсан, Райт, Чэры-Гарард і Кеахэйн.
Апошняя дапаможная група павінна была сысці 4 студзеня, аднак Скот вырашыў узяць да полюса пятага члена каманды — Баўэрса. Гэта рашэнне Скота больш іншых крытыкавалі сучаснікі і нашчадкі. Праблема заключалася ў тым, што правіянт і рыштунак былі разлічаны на чатырох чалавек, уключаючы месца ў намёце і лік лыж (без іх прыйшлося абыходзіцца Л. Отсу). Рашэнне Скота вельмі негатыўна адбілася на лёсе яго полюснай групы і групы лейтэнанта Эванса: скараціўшы яе да трох чалавек, Скот паменшыў іх шанцы шчаснага вяртання.
Скот і Эванс рассталіся на Палярным плато. Па дарозе да склада Адной Тоны лейтэнант Эванс ужо быў не ў сілах стаяць на нагах. Тады Лэшлі і Крын сілком прывязалі яго да саней (ён патрабаваў, каб яму пакінулі правіянт і спальны мяшок і кінулі на ледніку). Эванс прыйшоў у сябе на базе намаганнямі доктара Аткінсана. Не вылечыўшыся ад цынгі да канца, Эванс быў дастаўлены ў Англію, дзе быў уганараваны каралеўскай аўдыенцыі і падвышаны ў званні да капітана 2-га рангу. 30 жніўня 1912 года ён зноў ўступіў у камандаванне барка «Тэра Нова».
Дасягненне Паўднёвага полюса
17 студзеня англічане дасягнулі полюса (паводле разлікаў Скота яны знаходзіліся ў 3½ мілях ад яго геаграфічнага пункту) праз 34 дні пасля каманды Амундсена. Для «атачэння» полюса каманда прайшла адну мілю прама і тры мілі ў правы бок.
18 студзеня Баўэрс выявіў палатку Амундсена «Пульхейм» у двух мілях ад лагера Скота. Скот спачатку лічыў, што нарвежцаў было двое, але ў намёце былі лісты да Скота і нарвежскага караля, а таксама запіска са справаздачай нарвежскай каманды, з якой высветлілася, што экспедыцыянераў было пяцёра. Рэзка пагоршылася надвор'е: снежны буран, які заносіў сляды пры -30 °C.
Зваротны шлях. Гібель
21 студзеня пачалася моцная завея, атрымалася прайсці толькі 6 міль. 23 студзеня Э. Эванс абмарозіў нос і моцна пашкодзіў рукі. З экспедыцыянераў ён быў у самай дрэннай фізічнай форме. Чарговага прамежкавага склада ўдалося дасягнуць толькі 25 студзеня (у гэты дзень Амундсен вярнуўся на базу). Да 4 лютага, акрамя абмаражэння Эванса, быў яшчэ адзін хворы: Уілсан расцягнуў звязкі на назе. Стан духу каманды бесперапынна пагаршаўся.
4 лютага Скот і Эванс праваліліся ў ледавіковыя расколіны. Скот пашкодзіў плячо, а Э. Эванс, відавочна, атрымаў моцнае страсенне мозга. Ён больш быў не ў стане цягнуць сані, а сіл яго хапала, толькі каб не адставаць ад астатніх.
Спуск па ледавік працягваўся з 7 па 17 лютага, прычым апошнія тры дні экспедыцыянеры галадалі: выбіўшыся з графіка, яны не маглі дайсці да склада. Уілсан сабраў за гэты час 14 кг горных парод, у тым ліку з адбіткамі дагістарычных раслін, але быў гэтак слабы, што нават не змог апісаць знаходкі ў сваім часопісе.
Эванс быў пахаваны ў ледавіку. Да базы заставаліся 420 міль.
У лагеры ля падножжа ледавіка Бірдмора экспедыцыянеры змянілі сані і адправіліся ў далейшы шлях 19 лютага. У дзённікавых запісах становіцца ўсё больш скаргаў на надвор'е і ўмовы, Скот пачынае блытаць даты: і 19, і 20 лютага ў яго пазначаныя як «панядзелак». Ім удалося трохі падхарчавацца канінай, тут былі пахаваныя забітыя поні. Снег па-ранейшаму нагадваў пясок пустыні і перашкаджаў слізгаценню. Члены каманды пакутавалі ад снежнай слепаты, асабліва яна ўразіла Уілсана. Да Паўднёвага ледавіковага склада група Скота дайшла толькі 24 лютага, выявіўшы, што засталося мала газы: ён выпараўся з негерметычных бітонаў (паводле іншай версіі — выцякаў з бітонаў, паколькі алавяная пайка рассыпалася ад марозу; пастаянныя праблемы з пайкай адчувала і каманда Амундсена). Дзённыя пераходы складалі 13 міль. Тэмпература ноччу апускалася да -40 °C.
Да 1 сакавіка экспедыцыянеры дасягнулі склада «Сярэдзіна ледавіка», зноў выявіўшы катастрафічны недахоп газы: яго бракавала да наступнага склада. Да таго часу толькі Скот працягваў весці дзённік і адлічваць час. Дзённыя пераходы складалі не больш за 1 мілю, удзельнікі экспедыцыі катастрафічна гублялі сілы. Отс атрымаў моцнае абмаражэнне абедзвюх ног, пачалася гангрэна. Усяго ў 72 мілях на поўнач ад іх знаходзілася група Чэры-Гарарда і Д. Гірава, з 4 па 10 сакавіка яны заклалі новыя запасы ў Склад Адной Тоны, але з-за хутка наступаўшай зімы вымушаныя былі вярнуцца на базу.
16 сакавіка, Отс, не ў сілах ісці далей, пакінуў палатку ў снежны буран: Да гэтага часу экспедыцыю аддзялялі ад склада 26 міль. 20 сакавіка моцна абмарозіў нагу Скот, у яго пачалася гангрэна. Паліва скончылася 23 сакавіка, ежы заставалася на два дні. Уілсан і Баўэрс з-за мацнейшай завеі пры -35 °C не маглі прайсці 11 міль (17 км) да склада. Ад асноўнай базы іх аддзялялі 264 км. Пасля гэтага ў запісах Скота шасцідзённы перапынак.
Члены каманды разумелі, што гэта канец. Скот у дзённіку паказваў, што хацеў было выдаць спадарожнікам смяротныя дозы опіуму (не абышлося без канфлікту з Уілсанам — захавальнікам аптэчкі), але потым было вырашана чакаць натуральнай смерці. Гэта адбылося яшчэ да гібелі Отса — 11 сакавіка.
Апошні запіс у дзённіку Скота датаваны 29 сакавіка 1912 года. Паводле заяў Аткінсана — камандзіра пошукавай партыі лістапада 1912 года, Скот памёр апошнім: цела Уілсана і Баўэрс былі акуратна завязаныя ў спальныя мяшкі, а сам камандзір адкінуў закаўрашы спальнага мяшка і раскрыў куртку. Пад плячом у яго знаходзілася сумка з дзённікамі членаў экспедыцыі, а руку ён паклаў на цела Уілсана.
Дзейнасць экспедыцыі пасля гібелі Скота ў 1912—1913 гады. Вяртанне
4 сакавіка дзевяць чалавек, уключаючы цяжка хворага лейтэнанта Эванса, адплылі на барку «Тэра Нова» ў Новую Зеландыю. Судна закінула ў Мак-Мёрда сем індыйскіх, 14 сабак (тры неўзабаве здохлі) і неабходны правіянт.
Крайняе фізічнае знясіленне Д. Гірава і Чэры-Гарарда прымусіла іх, не чакаючы каманды Скота, вяртацца на базу. 16 сакавіка 1912 года яны дабраліся да мыса Хат, дзе знайшлі Аткінсана і унтэр-афіцэра Кеахэйна: ад мыса Эванс іх адрэзала палонка. Тым не менш, 26 сакавіка Аткінсан распачаў апошнюю спробу даведацца навіны пра групу Скота. 30 сакавіка яго група заклала склад у 8 мілях ад Вуглавога лагера, пакінуўшы там тыднёвы запас правіянту. На другую зімоўку на мысе Эванса засталіся 13 чалавек, група Кэмпбэла (6 чалавек) знаходзілася ў поўнай ізаляцыі на Зямлі Вікторыі. Зімоўка на базе Скота была вельмі цяжкай у псіхалагічным дачыненні, бо ўсе разумелі, што адбылася катастрофа. Навуковыя працы, тым не менш, працягваліся ў поўным аб'ёме, асабліва астранамічныя даследаванні і назіранні за палярнымі ззяннямі.
Аткінсан склаў апісанне ўбачанага і забраў дзённікі членаў экспедыцыі і непраяўленыя фотапласцінкі, якія добра захаваліся за 8 месяцаў палярнай ночы. У старым чаравіку Скота быў знойдзены ліст Амундсена, які англічане забралі з сабой. Былі таксама знойдзеныя горныя пароды, сабраныя на ледніку Бірдмара.
Целы не кранулі, толькі прыбралі падпоркі палаткі, яе полаг паслужыў саванам загінулым. Пасля гэтага над парэшткамі была пабудавана снежная піраміда, увянчаная часовым крыжам з лыж. У снезе пакінулі справаздачу аб паходзе. Аткінсан хацеў адшукаць і цела Отса, якое павінна было знаходзіцца не больш чым у 20 мілях (пра яго лёс ён ведаў з запісаў Скота). Быў знойдзены яго спальны мяшок (у старога вала для абароны поні), але цела не выявілі, верагодна, яно было занесена снегам.
Вярнуўшыся на базу, Аткінсан застаў там у поўным складзе групу Кэмпбэла, якая самастойна выйшла пасля лядовай зімоўкі. «Тэра Нова» пад камандаваннем Эванса прыбыла 18 студзеня 1913 года. Капітан Эванс пісаў у дзённіку:
Пра гібель камандзіра Эвансу паведаміў Кэмпбэл. На судне быў зроблены вялікі крыж з чырвонага дрэва, на якім быў выразаны надпіс і фінальная фраза з «»  — To strive, to seek, to find, and not to yield («Змагацца і шукаць, знайсці і не здавацца»). Крыж усталявалі на вяршыні пагорка Абсервер, адкуль адкрываўся выгляд і на першую базу Скота 1901 года і на шэльфавы ледавік Роса. 22 студзеня 1913 года «Тэра Нова» пакінула праліў Мак-Мёрда. 10 лютага экспедыцыя вярнулася ў порт (Новая Зеландыя), адкуль былі пасланыя весткі ў Лондан і Нью-Ёрк.
Дзейнасць атрада Кэмпбэла (Паўночнай партыі) у 1911—1913 гадах
У атрад пад камандаваннем лейтэнанта Кэмпбэла ўваходзілі: Эбат, Дыкасан, Браўнінг, геолаг Прыстлі і урач-паразітолаг Левік. Пасля няўдачы з высадкай на Зямлю Эдуарда VII, было вырашана перанесці дзейнасць групы на поўнач - на Зямлю Вікторыі, пры гэтым адпадала неабходнасць у выкарыстанні коней, якія былі вернутыя Скоту. Месцам зімоўкі быў вызначаны мыс Адэр.
18 лютага 1911 года была праведзена высадка, прычым малалікі атрад за 22½ гадзіны перанёс на сушу 30 тон неабходнага рыштунку. Выявілася, што бараніна з Новай Зеландыі сапсавалася, яе выкінулі ў мора, і атрад быў вымушаны харчавацца пінгвінамі Адэлі. Падчас зімоўкі пастаянна вяліся метэаралагічныя назіранні і біялагічныя даследаванні, ужо з сярэдзіны зімы пачалася падрыхтоўка да саннага паходу. Рацыён каманды быў заснаваны на досведзе Шэклтана, зыходзячы з дзённай нормы ў 34,1 унцый (967 г) цвёрдай ежы, уключаючы сыр і разынкі. Сухароў у рацыёне было больш, чым пемікана.
Кэмпбэл спяшаўся з выхадам, было вырашана пачынаць санкавыя паходы з 29 ліпеня — пачатку палярнага дня. Першы паход праходзіў у цяжкіх умовах: тэмпература часам даходзіла да -48 °C, таму Кэмпбэл 2 жніўня аддаў перавагу вярнуцца на базу. 15 жніўня пачаўся моцны ўраган, у доме падтрымлівалася тэмпература -20 °F (-29 °C); прыпай, адлучыўшыся ад берага, панёс значную частку навуковых прыбораў, у прыватнасці, марэограф для вымярэння вышыні прыліву.
У верасні пачаліся паходы для закладкі складоў, у іх удзельнічалі Кэмпбэл, Левік, Эбат і Дыкасан: на чацвярых было 1140 фунтаў грузу (517 кг), пры гэтым лыжнікі, якія ўпрагліся ў сані, развівалі хуткасць да 2 мілі/гадз. У выніку паходу быў адкрыты шэраг бухт на ўзбярэжжы Зямлі Вікторыі. Другі паход пачаўся 4 кастрычніка, у ходзе яго было праведзена картаграфаванне заліва Рэліф. У лістападзе — снежні было здзейснена дзве кароткія экскурсіі ў ільдах. 3 студзеня 1912 года ўбачылі экспедыцыйнае судна — «Тэра Нова», але з-за моцных ільдоў барк не мог наблізіцца да сушы. З 4 па 8 студзеня Паўночная партыя была перакінутая на новае месца базавання, пазней названае «Брамай пекла» (блізу ледавіка Дрыгальскага). У лютым атрад павінен быў быць эвакуіраваны. 27 студзеня, пакутуючы ад снежнай слепаты, Кэмпбэл і Прыстлі здзейснілі выдатнае адкрыццё: выявілі паклады каменнага вугалю, а 31 студзеня былі знойдзеныя таксама ствалы дрэвападобнкай папараці да 30—45 см у дыяметры. Гэта сведчыла, што старажытны клімат Антарктыды быў, па меншай меры, умераным, а абледзяненне адсутнічала. 7 лютага быў знойдзены востраў, названы Неапісальным (Inexpressible). На востраве мелася мноства скамянелых шкілетаў цюленяў, у тым ліку гігантаў даўжынёй 144 цалі (3,6 м). На ледніку на вышыні 3000 футаў (915 м) быў знойдзены муміфікаваны цюлень.
Ярмоліна (Верхнядзвінскі раён)
Ярмо́ліна (, Ермолино) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзёрнавіцкага сельсавета.
Тэра Нова (экспедыцыя)
Дзейнасць атрада Кэмпбэла (Паўночнай партыі) у 1911—1913 гадах
Моцныя лютаўскія штармы асудзілі Паўночны атрад на вымушаную зімоўку: каманда «Тэра Новы» тройчы рабіла спробу наблізіцца да берага, але кожны раз не магла падысці бліжэй чым на 27 міль (43 км). З 1 сакавіка 1912 года пачалася падрыхтоўка да зімоўкі, у першы ж дзень былі забіты 2 цюлені і 18 пінгвінаў. Прыйшлося напалову зрэзаць рацыён, жыць прыходзілася ў паходных палатках, ацяпланых тлушчавымі лямпамі. 19 сакавіка Паўночная партыя перасялілася ў ледзяную пячору, выкапаную ў бліжэйшым ледавіку. Зімоўка адбывалася ў вельмі складаных умовах: знясіленыя арганізмы палярнікаў не ператраўлялі мяса і тлушч цюленяў, вельмі прыгнечаным быў псіхічны стан членаў каманды. У выніку унтэр-афіцэр Джордж Эбат з'ехаў з глузду ад перанесеных пазбаўленняў (ён больш за ўсіх пакутаваў ад няўзгодненага рацыёну харчавання і інш.).
Да 24 верасня 1912 года ў каманды засталося правіянту на 28 дзён (зыходзячы з палавіннага рацыёну). Было прынята рашэнне не чакаць выратавання, а ісці самім да асноўнай базы Мак-Мёрда, ад якой іх аддзялялі 320 км. 30 верасня шасцёра чалавек рушылі ў апошні паход. Голад да таго часу прымусіў людзей есці забітых пінгвінаў сырымі:
Знахары
Зна́хары (, Знахари) — хутар у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Тэра Нова (экспедыцыя)
Дзейнасць атрада Кэмпбэла (Паўночнай партыі) у 1911—1913 гадах
Асноўная частка пераходу ажыццяўлялася па марскім лёдзе. 3 снежня каманда Кэмпбэла прыбыла на мыс Батлер, на базе нікога не знайшлі: да таго часу Аткінсан адправіўся шукаць Скота. У хаціне на мысе Эванса былі пакінутыя Дэбенхэм і Арчэр. Група Кэмпбэла была моцна знясіленай: Прыстлі пісаў, што важыў па прыбыцці на базу 10 (63 кг). Нягледзячы на дрэнны фізічны стан, Прыстлі ўзначаліў узыходжанне на Эрэбус, у якім удзельнічалі 6 чалавек. Гэты паход завяршыўся 2 студзеня 1913 года.
1912 год
7 сакавіка 1912 года лонданская газета «Daily Chronicle» апублікавала першае паведамленне аб поспеху Амундсена. Гэтая вестка выклікала здзіўленне ў Брытаніі, паколькі з пачатку сакавіка цыркулявалі чуткі аб поспеху Скота. Кэтлін Скот пісала ў дзённіку, што Амундсен, нібыта, пацвердзіў першынство Скота. Першая дакладная інфармацыя аб экспедыцыі «Тэра Новы» з’явілася 1 красавіка, калі з Новай Зеландыі былі перададзеныя па тэлеграфе дзённікі Скота гадавой даўнасці.
У верасні 1912 года выйшаў у свет раман англійскага палітыка А. Мэсана «Штурвал», характар ​​героя якога быў спісаны са Скота. Герой рамана пачынае з палітычнай кар'еры, але затым адмаўляецца ад крэсла ў Парламенце дзеля дасягнення Паўднёвага полюса. Цікава, што герою рамана не ўдаецца дасягнуць полюса, хоць аўтар не меркаваў трагічнага канца галоўнага героя. У прадмове асабліва агаворвалася, што «раман быў пачаты ў 1909 годзе».
Кінааператар Герберт Понтынг вярнуўся ў Брытанію ў лістападзе 1912 года з масай фатаграфій і некалькімі фільмамі аб экспедыцыі. У інтэрв'ю ён абверг чуткі, што на крайнім Поўдні Зямлі мела месца палярная гонка, і заявіў, што заваяванне Паўднёвага полюса было толькі часткай праграмы Скота. Ён дадаў:
Пасля гібелі Скота
Увечары 10 лютага 1913 года ў Лондане стала вядома, што «Тэра Нова» вярнулася на месяц раней меркаваных тэрмінаў у сувязі з сур'ёзнай бядой. Тады ж быў надрукаваны «Зварот да грамадскасці» самога Скота, напісаны ім перад смерцю. Там аналізаваліся прычыны правалу экспедыцыі, прычым асабліва агаворваліся цяжкія ўмовы надвор'я. Завяршалася пасланне так:
Прэм'ер-міністр Г. Эсквіт запэўніў Палату абшчын, што заклік Скота будзе пачуты. Першы лорд Адміралцейства У. Чэрчыль заявіў, што ўдава Скота атрымае тую ж пенсію, якая належыла, калі б яе муж загінуў на сапраўднай службе і стаў кавалерам ордэна Лазні. Тое ж тычылася ўдавы Эдгара Эванса.
Цэнтральныя англійскія газеты заснавалі фонды імя Скота. Першай была газета «Daily Chronicle», чый ўладальнік ўнёс у фонд 2000 фунтаў. Газеты Аўстраліі заснавалі «шылінгавыя фонды» для аказання дапамогі ўтрыманцам загінулых.
У Лондане 15 лютага 1913 года была абвешчаная жалоба, прычым кароль Георг V удзельнічаў у паніхідзе як просты вайсковец, без каралеўскіх ушанаванняў.
Кэтлін Скот атрымала весткі аб гібелі мужа толькі 19 лютага, знаходзячыся на паўшляху паміж Таіці і Новай Зеландыяй, куды накіроўвалася сустракаць экспедыцыю.
Старшыня Каралеўскага геаграфічнага таварыства лорд заявіў 15 лютага, што доўг экспедыцыі Скота складаў на той момант 30 000 фунтаў. У той жа дзень фонды Скота былі злітыя ў адзіны фонд, і патрабаваная сума была сабраная за тры дні. Да 8 ліпеня фонд сабраў 75 000 фунтаў. Пасля пагашэння даўгоў і выплаты пенсій 17 500 фунтаў былі вылучаныя на публікацыю навуковых вынікаў экспедыцыі; палку, дзе служыў Л. Отс, была прадастаўлена субсідыя для ўстаноўкі яму помніка. Астатняя сума ў 18 000 фунтаў была падзелена на тры часткі: на збудаванне помніка загінулым, на ўстаноўку мемарыяльнай дошкі ў саборы Святога Паўла ў Лондане і на ўстанова фонду для фінансавання палярных экспедыцый. Фонд быў ліквідаваны ў 1926 годзе, усе яго сродкі былі выкарыстаны па прызначэнні.
Узнагароды. Увекавечанне памяці
Справаздача аб палярнай трагедыі была прачытаная ў Каралеўскім Альберт-холе 21 мая 1913 года капітанам 2-га рангу Эвансам. На дакладзе прысутнічалі каля 10 тыс. Чалавек. Усе ўдзельнікі экспедыцыі былі ўзнагароджаны палярнымі медалямі Каралеўскага геаграфічнага таварыства і караля, а Крын і Лэшлі — удастоены медаля Альберта за выратаванне капітана Эванса. Афіцэры і матросы атрымалі грашовую прэмію.
Помнік Скоту, збудаваны на сродкі фонду яго імя, быў адкрыты ў 1925 годзе ў Деванпорце. Мармуровы помнік працы Кэтлін Скот узведзены ў Крайстчэрчы (Новая Зеландыя), яшчэ адзін пастаўлены ў Порт-Чалмерсе, адкуль Скот адбыў у сваю апошнюю экспедыцыю. Помнікі Скоту збудаваныя ў Кейптаўне і Портсмуце (апошні — таксама работы К. Скот). Кэтлін Скот была і аўтарам помніка шэфу навуковай групы — Эдварду Уілсану ў Чэлтнеме, адкрытага ў 1914 годзе.
Па ініцыятыве французскага палярніка Жана-Батыста Шарко ў швейцарскіх Альпах, дзе выпрабоўваліся маторныя сані Скота, быў збудаваны мемарыяльны гурый, які падобны да магілы Скота на шэльфавым ледавіку Роса. Абеліск усталяваны і ў Нарвегіі — ля падножжа ледніка Хардангер.
Раннія версіі
Доўгі час прычыны няўдачы экспедыцыі Скота разглядаліся праз прызму яго мучаніцкай смерці. Галоўная прычына была сфармуляваная самім Р. Скотам у яго перадсмяротным пасланні: нечаканы холад на шэльфавым ледавіку Роса ў лютым — сакавіку 1912 года. Халодныя ночы і брыдкія вятры завяршыліся снежнай бурай, якая перашкодзіла экспедыцыянерам дасягнуць харчовага склада.
Выключнасць умоў надвор'я ў сезон 1911—1912 гадоў была пацверджана як назіраннямі сэра Дж. Сімпсана — метэаролага Брытанскай Антарктычнай экспедыцыі, так і назіраннямі каманды Амундсена. Аднак, з-за абмежаванага тэрміну экспедыцыі (99 дзён) самая нізкая тэмпература, выпрабаваная камандай Амундсена паміж 20 кастрычніка 1911 і 25 студзеня 1912 года, склала -24 °С.
Асістэнт Э. Уілсана — Э. Чэры-Гарард яшчэ ў 1922 годзе (у кнізе «Самае жудаснае падарожжа на свеце») абвінаваціў свайго былога камандзіра ў няправільным рыштунку экспедыцыі, у прыватнасці, адмове ад метадаў Нансена, памылковым выбары поні як транспарту і свядомым заніжэнні харчовага пайка. Спасылаючыся на даследаванні доктара Аткінсана, ён пісаў, што для нармальнай працаздольнасці чалавека пры -10 °F (-12 °C) патрабуецца 8500 кілакалорый, у той час як рацыён каманды Скота пры ўздыме на ледавік Бірдмара фактычна складаў 4003 кілакалорыі.
Неўзабаве яго падтрымаў доктар Армітэдж — спадарожнік Скота ў экспедыцыі на «Дыскаверы»: ён заявіў, што праблемы са здароўем у спадарожнікаў Скота, якія пачаліся яшчэ да дасягнення полюса, тлумачыліся цынгай. Рацыён каманды Скота зусім не ўтрымоўваў вітаміна C: 450 г сухароў (16 унцый), 340 г пемікана (12 унцый), 85 г цукру (3 унцыі), 57 г сметанковага масла (2 унцыі), 20 г чайнай запаркі і 16 грамаў какавы ў дзень. Чэры-Гаррард успамінаў, што доктар Актінсан беспаспяхова спрабаваў пераканаць Скота ўключыць у рацыён каманды зялёную цыбулю, якая штучна прарошчвалася пры святле.
Негатыўную ролю ў лёсе полюснай каманды магло згуляць і ўжыванне наркотыкаў для зняцця стрэсу і стомленасці. Чэры-Гарард успамінаў, што вярнуўшыся з красавіцкага паходу 1912 года — апошняга перад зімоўкай, ён чатыры дні пражыў у адзіноце на мысе Хат, і ад слабасці мог перасоўвацца толькі на карачках, і пісаў:
«Не будзь сярод запасаў… трохі морфію, не ведаю, што б са мною сталася».
Дыскусіі другой паловы ХХ стагоддзя
У 1962 года Уолтэр Сэліван апублікаваў артыкул, у якім паспрабаваў звесці разам вядомыя дадзеныя і прапаноўваў наступныя прычыны гібелі групы Скота :
У 1979 годзе гісторык палярных экспедыцый Роланд Хантфард апублікаваў кнігу «Scott and Amundsen» («Скот і Амундсен»), перавыданую ў 1985 годзе пад назвай «The Last Place On Earth» («Апошняе месца на Зямлі»), па матэрыялах якой быў зроблены тэлесерыял з той жа назвай. Хантфорд рэзка раскрытыкаваў ўсе дзеянні Скота, у тым ліку яго аўтарытарны стыль кіравання, няправільны падбор рыштунку і г. д.
Толькі ў 2006 годзе была зроблена спроба праверыць гэтыя меркаванні эксперыментальна.
Мадэляванне экспедыцый Скота і Амундсена ў 2006 годзе
У 2006 годзе тэлеканал BBC Two фінансаваў эксперымент, у якім мадэляваліся экспедыцыі Скота і Амундсена. Выкарыстоўвалася толькі рыштунак і рацыёны, якія імітавалі ўмовы 1911 года. Мадэляванне праводзілася ў Грэнландыі, паколькі ў 1991 годзе быў прыняты Пратакол па ахове навакольнага асяроддзя Антарктыды, які забараніў ўвоз любых прадстаўнікоў іншароднай флоры і фаўны на поўдзень ад 60° пд. ш.. Гэтыя меры, накіраваныя на ахову эндэмічных біяразнастайнасці Антарктыкі, не дазволілі правесці палярную гонку ва ўмовах, максімальна набліжаных да арыгіналу. У Грэнландыі была абраная траса, якая праходзіць як па ледавіку, так і ў гарах. Кансультантамі праекта выступілі вядомыя даследчыкі Арктыкі і дзейнасці Скота і Амундсена: біёграф Роланд Хантфард (Вялікабрытанія), метэаролаг Сьюзан Саламон (ЗША), палярнік сэр Ранульф Файнс (Вялікабрытанія) і іншыя. Экспедыцыя ўяўляла сабой разнавіднасць рэаліці-шоў: уся штодзённае жыццё фіксавалася камандай аператараў.
Былі падабраныя дзве каманды з брытанцаў і нарвежцаў. Ім трэба было прайсці каля 2500 км за 99 дзён, выкарыстоўваючы тэхніку і рыштунак, аналагічныя якія былі ў Амундсена і Скота. Абедзве каманды суправаджалі здымачнай групы і брыгады медыкаў на снегоходах, у выпадку неабходнасці можна было выклікаць самалёт. У абедзвюх камандах былі прафесійныя вандроўцы і альпіністы. Брытанскую групу ўзначаліў былы спецназавец Брус Пара, нарвежскі — Руне Эльднес, лейтэнант у адстаўцы ВМФ Нарвегіі (на 2010 год адзіны чалавек, у адзіночку які дасягнуў і Паўночнага, і Паўднёвага полюса без суправаджэння звонку ). У складзе брытанскай каманды быў і Артур Джэфс — унук Кэтлін Скот (у яе другім шлюбе).
Нарвежская каманда мела 48 сабак і ўключала 5 чалавек. Ім удалося прайсці ўсю дыстанцыю ў 2500 км (праз горы да ўмоўнага полюса і назад) за 75 сутак, прычым «полюса» яны дасягнулі на 48 дзень. Брытанская група спачатку выступіла ў складзе 8 чалавек і 20 сабак (коней не выкарыстоўвалі), якімі можна было карыстацца да 40-га дня. Члены групы і сабакі здымаліся з дыстанцыі ў прыкладным адпаведнасці з графікам Скота 1911 года. З-за траўмы аднаго з удзельнікаў у горы і да ўмоўнага полюса брытанская каманда рушыла ў складзе 4 чалавек. З-за крытычнай страты вагі цела (ад 15 да 25%) і рэзкага пагаршэння самаадчування членаў каманды прадзюсары прынялі рашэнне зняць брытанскую каманду з маршруту на 91-ы дзень экспедыцыі (каманда Скота правяла на ледавіку 144 дні). Брытанская каманда 2006 года адчувала ў дакладнасці тыя ж праблемы, што былі апісаны ў дзённіках Скота, гэта паказвала недахопы ў метадзе перамяшчэння і планаванні экспедыцыі. Рацыёны Скота не ўтрымлівалі вітамінаў С і В12. Гэта прыводзіла да зніжэння інтэлектуальных якасцей чалавека і аказвала прыгнятальнае дзеянне на псіхіку. У той жа час прадуўка нарвежскіх і англійскіх касцюмаў у аэрадынамічнай трубе і іх выпрабаванні ў полі паказалі, што іх ўласцівасці былі прыкладна аднолькавымі.
Удзельнікі экспедыцыі лічаць даказаным, што падрыхтоўка і тактыка экспедыцыі Р. Скота не адпавядалі ўзятым на сябе задачам і гібель яго і спадарожнікаў была непазбежная нават пры больш мяккіх умовах надвор'я, чым былых ў 1911—1912 гадах у Антарктыцы. Высветлілася, што пры фізічных нагрузках, якія выпалі на іх долю, члены каманды Скота выдаткоўвалі энергіі ў 3—4 разы больш, чым атрымлівалі са сваіх рацыёнаў, прычым ва ўмовах палярных краін арганізм пачынаў «спальваць» мышачную масу. У выніку было высветлена, што Амундсен прыняў найбольш аптымальную стратэгію і тактыку, імкнучыся максімальна скараціць час знаходжання членаў экспедыцыі ў экстрэмальных умовах, пакуль чалавечы арганізм не пачынае «здаваць».
Шасцісерыйны фільм аб экспедыцыі, які атрымаў назву «Blizzard: Race to the Pole» («Буран: Гонка да полюса»), неаднаразова дэманстраваўся на розных тэлеканалах. Выпушчаная кніга.
Экспедыцыі па маршруту Скота
У 1984—1987 гадах праходзіла экспедыцыя «Па слядах Скота» брытанца Роберта Свона. У Новай Зеландыі члены экспедыцыі наведалі 96-гадовага Біла Бартана, — адзінага на той момант жывога ўдзельніка экспедыцыі Скота. Члены каманды Свона прайшлі 900 міль (1400 км), дасягнуўшы Паўднёвага полюса 11 студзеня 1986 года, на 70-ы дзень паходу, без выкарыстання радыёсувязі і якой-небудзь падтрымкі звонку. У экспедыцыі было шмат рызыкоўных эпізодаў, уключаючы гібель экспедыцыйнага судна, раздушанага льдамі. Пасля паспяховага завяршэння паходу, Р. Свон вярнуўся ў Антарктыду ў 1987 годзе, каб прыбраць сляды свайго знаходжання на мацерыку, уключаючы смецце, і недавыкарыстаны харчы.
У студзені—лютым 2012 года паспяхова прайшла Экспедыцыя брытанскай арміі ў памяць стагоддзя паходу Скота. Антарктычная частка экспедыцыі ўключала пераход на 75-футавай (23 м) яхце, і меркавала даследаванне малавывучаных абласцей Антарктычнага паўвострава
Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015
Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2014/15 — 23-ці розыгрыш Лігі чэмпіёнаў УЕФА і 60-ы розыгрыш Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў. Фінальны матч адбыўся 6 чэрвеня 2015 года на Алімпійскім стадыёне у Берліне. Перможцам пяты раз у сваёй гісторыі стала іспанская «Барселона», якая ў фінале перамагла італьянскі «Ювентус» з лікам 3:1.
Удзельнікі
У розыгрышы Лігі чэмпіёнаў 2014/2015 гадоў бралі ўдзел 77 каманд з 54 футбольных асацыяцый УЕФА (Ліхтэнштэйн не прымае ўдзелу, бо не праводзіць розыгрыш хатняга чэмпіянату). Колькасць месцаў размяркоўваецца паводле табліцы каэфіцыентаў УЕФА пасля еўракубкавага сезона 2012/2013 гг.
Рэйтынг асацыяцый
Рэйтынг футбольных асацыяцый і адпаведна размеркаванне месцаў у Лізе чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015 сярод краін фарміруецца на падставе табліцы каэфіцыентаў УЕФА, у якой для гэтага розыгрышу ўлічваюцца вынікі выступленняў клубаў у афіцыйных еўрапейскіх клубных спаборніцтвах з сезона 2009/2010 да сезона 2012/2013 ўключна.
Размеркаванне каманд па этапах
У сувязі з тым, што пераможца мінулага сезона (Рэал Мадрыд) кваліфікаваўся праз нацыянальны чэмпіянат, у схему ўнесены наступныя змены:
- Чэмпіён 13-ай асацыяцыі (Швейцарыя) перасоўваецца з трэцяга адборачнага раўнда ў групавы этап,
- Чэмпіён 16-ай асацыяцыі (Аўстрыя) перасоўваецца з другога адборачнага раўнда ў трэці,
- Чэмпіёны 47-ай і 48-ай асацыяцый (Паўночная Ірландыя і Уэльс) перасоўваюцца з першага адборачнага раўнда ў другі.
Першы кваліфікацыйны раўнд
Другі кваліфікацыйны раўнд
Трэці кваліфікацыйны раўнд
Раўнд плэй-оф
Групавы этап
Плэй-оф
Расклад
Усе цырымоніі лёсаванняў пройдуць у штаб-кватэры УЕФА ў Ньёне (Швейцарыя), за выключэннем лёсавання групавой стадыі.
Чэмпіёнская кваліфікацыя
8 жніўня УЕФА прысудзіў «Легіі» тэхнічную паразу ў матчы ў адказ трэцяга кваліфікацыйнага раўнда супраць «Сэлтыка» (матч скончыўся з лікам 0:2 на карысць польскай каманды). Прычынай таму стаў удзел дыскваліфікаванага абаронцы Барташа Берашыньскага, які выйшаў на замену на 86 хвіліне сустрэчы. «Легія» працягне выступ у раўндзе плэй-оф Лігі Еўропы.
Раўнд плэй-оф
Раўнд плэй-оф кваліфікацые падзелены на дзве асобныя секцыі: "Шлях чэмпіёнаў" (Чэмпіёнская кваліфікацыя) і "Шлях прадстаўнікоў ліг" (Нечэмпіёнская кваліфікацыя). Прайграўшыя каманды з абедзвюх секцый пападаюць у групавую стадыю Лігі Еўропы сезона 2014/15.
Усяго ў раўндзе плэй-оф гуляюць 20 каманд.
Чэмпіёнская кваліфікацыя
"Шлях чэмпіёнаў":
Нечэмпіёнская кваліфікацыя
"Шлях прадстаўнікоў ліг"
Пяць каманд, якія пачынаюць з гэтага этапа і пяць каманд пераможцаў нечэмпіёнскай кваліфікацыі трэцяга кваліфікацыйнага раўнда.
Групавы этап
Лёсаванне групавога этапу адбылася ў Манака 28 жніўня 2014 году. 32 каманды былі размеркаваны на чатыры карзіны на падставе клубнага рэйтынга УЕФА 2014, з пераможцам мінулага сезона ў першай карзіне аўтаматычна. Затым былі складзеныя восем груп па чатыры каманды, з абмежаваннем, што каманды з адной краіны не могуць гуляць адзін супраць аднаго.
У кожнай групе, каманды будуць гуляць адзін супраць аднаго дома і ў гасцях па кругавым фармаце. Матчы пройдуць 16-17 верасня, 30 верасня-1 кастрычніка, 21-22 кастрычніка, 4-5 лістапада, 25-26 лістапада, і 9-10 снежня 2014 года. Першыя дзве каманды з кожнай групы пройдуць у 1/16 фіналу Лігі Чэмпіёнаў УЕФА, у той час як каманды заняўшыя трэція месцы прадоўжаць выступ у 1/32 фіналу Лігі Еўропы УЕФА.
У агульнай складанасці 18 нацыянальных асацыяцый будуць прадстаўлены на групавым этапе. Лудагорац Разград і Мальмё з'яўляюцца дэбютантамі групавога этапа.
1/4 фіналу
Лёсаванне чвэрцьфіналаў адбылося 20 сакавіка 2015. Першыя матчы былі згуляныя 14 і 15 красавіка, а другія 21 і 22 красавіка 2015.
Асноўны турнір
Па стане на 7 чэрвеня 2015
Азернікі
Азернікі́ (, Озерники) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Каханавіцкага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Каркалецкага сельсавета.
Шанхай Мастэрс 2008 (снукер)
Шанхай Мастэрс 2008 (Shanghai Masters 2008, таксама вядомы як Roewe Shanghai Masters 2008 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 29 верасня па 5 кастрычніка 2008 года на шанхайскай гранд-сцэне, у Шанхаі, Кітай. Турнір стаў другім розыгрышам Шанхай Мастэрс, які праходзіць штогод з 2007 года. Кампанія Roewe упершыню спансіравала Шанхай Мастэрс. Прызавы фонд турніру склаў £282,000 (на £32,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £52,000 атрымаў пераможца (на £4,000 больш, чым у мінулым годзе).
Прызавыя грошы
Кампанія Roewe упершыню спансіравала Шанхай Мастэрс. Прызавы фонд турніру павысіўся ў параўнанні з мінулым годам на £32,000 і склаў £282,000, стаўшы рэкордным прызавым фондам гэтага турніру. Таксама на £4,000 больш у параўнанні з розыгрышам 2007 года атрымаў пераможца турніру — £52,000.
Уайлдкард раўнд
Сем кітайскіх аматараў атрымалі ўалдкард ад арганізатараў турніру: Чжан Аньда, Ах Булацзян, Сяа Гадун, Лі Янь, Лі Юань, Юй Дэлу і Цаа Сіньлун. Яны гулялі ў папярэднім раўндзе за права выступаць у першым крузе асноўнага турніру супраць семярых выпадковых гульцоў з самымі нізкімі нумарамі пасеву, якія прайшлі кваліфікацыйны раўнд: Рыкі Уолдэна, Джада Трампа, Джымі Уайта, Энтані Хэмілтана, Эндзі Хікса, Тома Форда і Сцюарта Пэтмана.
Фінал
У пачатку сезона 2008/2009 Рыкі Уолдэн перамог на турніры Six-red Snooker International па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі, перайграўшы ў фінальным паядынку Сцюарта Бінэма з лікам 8:3, а таксама дайшоў да паўфіналу прафесійна-аматарскага турніру Пол Хантэр Класік, дзе саступіў Шону Мёрфі з лікам 2:3. На першым рэйтынгавым турніры сезона, Трафеі Паўночнай Ірландыі, Уолдэн саступіў у 1/24 фіналу будучаму фіналісту Дэйву Харальду з лікам 2:5. Для Роні О’Салівана фінал Шанхай Мастэрс стаў другім рэйтынгавым фіналам у сезоне пасля перамогі на Трафеі Паўночнай Ірландыі, дзе ў фінале ён перайграў Дэйва Харальда з лікам 9:3. Такім чынам, О'Саліван выйшаў у трэці фінал рэйтынгавых турніраў запар (з чэмпіянату свету 2008 года).
Фінал Шанхай Мастэрс 2008 стаў першым выпадкам у гісторыі турніру, калі ў вырашальным паядынку гулялі два англічаніны, і другім запар, калі ў фінале гулялі прадстаўнікі адной краіны (у 2007 годзе ў фінале сустрэліся валійскія снукерысты).
Для 25-гадовага Уолдэна фінал Шанхай Мастэрс стаў першым рэйтынгавым фіналам у кар'еры. Да гэтага яго найлепшым дасягненнем рэйтынгавага ўзроўню была чвэрцьфінальная стадыя, да якой ён дайшоў на адкрытым чэмпіянаце Кітая 2005 года, дзе саступіў Стывену Хендры з лікам 0:5. У прафесійнай кар'еры Роні О’Салівана гэты фінал стаў 31-м на рэйтынгавых турнірах, з якіх да гэтага ён выйграў 21 тытул, 9 разоў саступіўшы ў вырашальных паядынках.
Кавалеўшчына (Астравецкі раён)
Кавале́ўшчына (, Ковалевщина) — хутар у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Да 2013 года хутар уваходзіў у склад Спондаўскага сельсавета.
Антанела да Месіна
Антане́ла да Месі́на (Antonello da Messina каля /1431 — ) — італьянскі мастак, бачны прадстаўнік паўднёвай італьянскай школы жывапісу эпохі ранняга Адраджэння.
Настаўнік, празванага «Месінскім Рафаэлем».
Біяграфія
Антанела нарадзіўся ў горадзе Месіна у Сіцыліі паміж 1429 і 1431 г. Пачатковае навучанне праходзіў у правінцыйнай школе, далёкай ад мастацкіх цэнтраў Італіі, дзе галоўнымі арыенцірамі з'яўляліся майстры Паўднёвай Францыі, Каталоніі і Нідэрландаў. Каля 1450 г. пераехаў у Неапаль. У пачатку 1450-х вучыўся ў  — жывапісца, звязанага з нідэрландскай традыцыяй. У 1475—1476 гг. да Месіна наведаў Венецыю, дзе атрымліваў і выконваў заказы, пасябраваў з мастакамі, асабліва з Джавані Беліні, які ў вядомай меры пераняў жывапісную тэхніку да Месіна.
Сталая творчасць Антанела да Месіна ўяўляе сабой сплаў італьянскіх і нідэрландскіх элементаў. Ён адным з першых у Італіі стаў працаваць у тэхніцы чыстага алейнага жывапісу, шмат у чым запазычыўшы яе ў Ван Эйка.
Стыль мастака характарызуецца высокім узроўнем тэхнічнай віртуознасці, дбайнай прапрацоўкай дэталяў і цікавасцю да манументалізму формаў і глыбіні фону, уласцівых італьянскай школе.
Напісаныя ім у Венецыі карціны належаць да ліку лепшых. «Укрыжаванні» (1475, Антверпен) кажа пра нідэрландскую вывучку мастака.
У 1470-я значнае месца ў творчасці сталі займаць партрэты («Юнак», каля 1470; «Аўтапартрэт», каля 1473; «Мужчынскі партрэт», 1475 і іншыя), адзначаныя рысамі нідэрландскага мастацтва: цёмны нейтральны фон, дакладная перадача мімікі мадэлі. Яго партрэтнае мастацтва пакінула глыбокі след у венецыянскім жывапісе канца XV ст. — Пачатку XVI ст.
Памёр у Месіна ў 1479 годзе.
Паўль Ашэрсан
Паўль Фрыдрых Аўгуст Ашэрсан (Paul Friedrich August Ascherson , 4 чэрвеня 1834 — 6 сакавіка 1913) — нямецкі батанік   , прафесар батанікі , міколаг , урач , доктар медыцынскіх навук , географ , гісторык, этнограф і лінгвіст.
Біяграфія
Паўль Фрыдрых Аўгуст Ашэрсан нарадзіўся ў Берліне 4 чэрвеня 1834 года.
У 1850—1855 гадах Паўль Фрыдрых Аўгуст Ашэрсан вывучаў медыцыну і прыродазнаўчыя навукі ў Берлінскім універсітэце імя Гумбальта. Некаторы час Ашэрсан практыкаваў як урач.
У 1860—1876 гадах ён быў асістэнтам у Батанічным садзе Берліна. У 1863 годзе Паўль Фрыдрых Аўгуст Ашэрсан абараняў доктарскую дысертацыю па батаніцы і геаграфіі раслін. У 1873 годзе ён быў прызначаны прафесарам батанікі Берлінскага ўніверсітэта імя Гумбальта. Пасля 1876 года Паўль Фрыдрых Аўгуст Ашэрсан узначальваў экспедыцыі ў Афрыку і апублікаваў асноватворныя працы па флоры Афрыкі і іншых краін. У 1877 годзе Ашэрсан быў абраны членам нямецкага таварыства прыродазнаўцаў «Леапальдзіна». Ён унёс значны ўнёсак у батаніку, апісаўшы мноства відаў раслін.
Паўль Фрыдрых Аўгуст Ашэрсан памёр у Берліне 6 сакавіка 1913 года.
Навуковая дзейнасць
Паўль Фрыдрых Аўгуст Ашэрсан спецыялізаваўся на папарацепадобных, насенных раслінах і на мікалогіі.
Ушанаванні
Род дэйтэраміцэтаў Aschersonia быў названы ў яго гонар. У яго гонар быў таксама названы род раслін Aschersoniodoxa Gilg et Muschl. сямействы Капусныя.
Абрамова
Абрамо́ва (, Абрамово) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Каханавіцкага сельсавета.
Да 31 сакавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Чапаеўскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Асвейскага сельсавета.
Побач з вёскай знаходзіцца шэраг археалагічных помнікаў — гарадзішча днепра-дзвінскай культуры і два крывіцкіх курганных могільнікі.
Грывец
Грыве́ц (, Гривец) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Аўсянкаўскага сельсавета.
Казаноўшчына
Казано́ўшчына (, Казановщина) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Спондаўскага сельсавета.
Леснікова (Верхнядзвінскі раён)
Лесніко́ва (, Лесниково) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Каханавіцкага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Каркалецкага сельсавета.
Амбіёрыкс
Амбіёрыкс (Ambiorix) — суправіцель племя эбуронаў, які праславіўся сваім супраціўленнем рымскаму вайскаводу Юлію Цэзару, які ўвекавечыў імя варвара ў сваіх «Запісках пра Гальскую вайну». У XIX стагоддзі Амбіёрыкс стаў нацыянальным героем Бельгіі.
Біяграфія
У 57 годзе да н.э. Юлій Цэзар захапіў Галію, а таксама тэрыторыю сучасных Бельгіі і Нідэрландаў (да ракі Рэйн). У гэтых месцах жыло некалькі плямёнаў, якія варагавалі паміж сабой. Кіраўнікамі эбуронаў былі Амбіёрыкс і Катувалк. У 54 годзе да н.э. войскам Цэзара запатрабавалася больш правіянта, і мясцовым плямёнам прыйшлося аддаць частку свайго, у той год беднага, ураджая. Гэта выклікала незадаволенасць эбуронаў, і Цэзар загадаў паставіць лагеры каля паселішчаў варвараў, каб сачыць за дастаўкай правіянта.
Помста Цэзара была жудаснай. Каля 50 тысяч рымскіх салдатаў і прыцягнутыя на іх бок суседнія варварскія плямёны рабавалі мясцовасць, пасля чаго племя эбуронаў назаўжды знікла. Лічыцца, што сам Амбіёрыкс са сваімі набліжанымі змог выжыць і схаваўся за Рэйнам.
Гулідаўка
Гулі́даўка (, Гулидовка) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Аўсянкаўскага сельсавета.
Душкі
Ду́шкі (, Душки) — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Аўсянкаўскага сельсавета.
Начоўкі (возера)
Начоўкі — возера ў Беларусі, у Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 16 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 4 км на паўночны захад ад вёскі Вялікае Балота, у басейне ракі Нішча.
Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 0,95 км.
Размешчана сярод лесу. Схілы катлавіны невыразныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй да 50 м.
Джордж Бентам
Джордж Бе́нтам (George Bentham; 22 верасня 1800 — 10 верасня 1884) — англійскі батанік.
Біяграфія
Джордж Бентам нарадзіўся ў 1800 годзе ў Стоку, каля Портсмута. У 1814—1827 гадах жыў у Францыі, вучыўся на факультэце тэалогіі ў Манткубане. У Лондане вывучаў права, але неўзабаве пакінуў юрыдычную ніву і прысвяціў сябе выключна батаніцы. З 1861 года пачаў займацца батанічнымі даследаваннямі ў батанічным садзе К’ю.
Буйная праца Бентама «Genera Plantarum…» (сумесна з Гукерам, 1862—1883) — нерукатворны помнік, створаны з дзіўнымі і каласальнымі ведамі, цярпеннем і навуковаю добрасумленнасцю; ён надоўга забяспечыў за сабой прапанаваную імі сістэму класіфікацыі раслін. У гэтай класіфікацыі, часткова падобнай да класіфікацыі Дэкандоля, сямействы размешчаны па групах, або радах; гэты спосаб здаваўся менш натуральным, чым сістэмы Ліндлі, Эндліхера і Браньяра, і англійскія вучоныя не без некаторага вагання аддалі перавагу сістэме Браньяра.
У 1830 годзе ён быў сакратаром таварыства садаводства, а пасля і прэзідэнтам лонданскага Лінееўскага таварыства (1861—1874).
Бентам у інтарэсах навукі аб’ездзіў амаль усю Еўропу. Яму належыць апісанне флор Бразіліі (1859—1862), Аўстраліі (1863—1878), Індыі, наваколляў Ганконга.
Весель Марэ
Весель Марэ (Wessel Marais, 1929) — паўднёваафрыканскі і брытанскі батанік.
Джордж Бентам
Біяграфія
Джордж Бентам сканаў у Лондане 10 верасня 1884 года.
Весель Марэ
Біяграфія
Весель Марэ нарадзіўся ў Капскай правінцыі ў 1929 годзе.
З 1953 па 1955 год Марэ быў дырэктарам Albany Museum Herbarium de Grahamstown. У 1957 годзе ён пакінуў краіну, каб быць супрацоўнікам па сувязях з Каралеўскімі батанічнымі садамі К'ю да 1965 года.
Навуковая дзейнасць
Весель Марэ спецыялізуецца на насенных раслінах.
Маскалёнкі (Верхнядзвінскі раён)
Маскалёнкі (, Москалёнки) — былая вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Каханавіцкага сельсавета.
Ліквідавана ў 2015 годзе.
Клешня
Кле́шня — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 16 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 5 км на паўднёвы захад ад вёскі Юхавічы, у басейне ракі Нішча.