cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Трыстан-да-Кунья (астравы)
Тры́стан-да-Ку́нья (Tristan da Cunha ) – архіпелаг на поўдні Атлантыкі. Разам з суседнім востравам Гоф складае раўнапраўную частку брытанскай заморскай тэрыторыі Астравы Святой Алены, Ушэсця і Трыстан-да-Кунья. Агульная плошча - 207 км². Насельніцтва - 238 чал. (2022 г.). Адзінае паселішча і адміністрацыйны цэнтр - Эдынбург-Сямі-Мораў.
Гісторыя
Астравы былі адкрыты партугальскім мараплаўцам Трыстанам да Кунья ў 1506 г. У 1767 г. упершыню дэталёва абследаваны французскімі маракамі (вынікі апублікаваны толькі ў 1781 г.). З кан. XVIII ст. на архіпелаг наведваліся кітабоі і паляўнічыя на ластаногіх. Першае сталае паселішча было ўтворана ў 1810 г. амерыканцам Джонатанам Ламбертам на востраве Трыстан-да-Кунья. Ён абвясціў гэту тэрыторыю сваёй маёмасцю, аднак у 1812 г. загінуў.
У 1816 г. Вялікабрытанія анексіравала архіпелаг. Кароткі час на востраве Трыстан-да-Кунья знаходзіўся невялікі брытанскі гарнізон. У 1821 г. адзін з яго служачых, капрал Вільям Глас, вярнуўся на ўжо бязлюдны востраў разам з жонкай і дзецьмі, каб займацца авечкагадоўляй. Праз некалькі месяцаў група мужчын-перасяленцаў (у асноўным шатландскага паходжання) паспрабавала каланізаваць суседні востраў Інасесібл, аднак няўдала, і яны пераправіліся на лодках на востраў Трыстан-да-Кунья.
У 1827 г. нежанатыя астравіцяне звярнуліся да капітана аднаго з брытанскіх суднаў з просьбай даставіць ім жонак з вострава Святой Алены. Відавочна, планавалася, што ўсе яны будуць белымі. Аднак капітан знайшоў добраахвотніц пераважна афрыканскага паходжання, таму высадзіў жанчын патаемна ўначы. Каланісты былі не задаволеныя, але прынялі добраахвотніц і ажаніліся. На працягу XIX ст. да малой калоніі далучылася яшчэ некалькі чалавек, у асноўным маракоў, якія былі прываблены мясцовым жыццём і трыстанскімі дзяўчатамі. Ужо ў 1881 г. насельніцтва Трыстан-да-Кунья дасягнула 110 чал.
У 1867 г. калонію наведаў брытанскі прынц Альфрэд, меўшы тытул герцага Эдынбургскага. У яго гонар адзінае на архіпелаге паселішча атрымала назву Эдынбург-Сямі-Мораў. Трэба зазначыць, што існаванне калоніі ў той час не было б магчымым без знешняй падтрымкі. Калі ў 1885 г., калі на Трыстан-да-Кунья здарыўся неўраджай бульбы і загінула ў моры 15 дарослых мужчын, астравіцяне атрымалі шчодрую дапамогу з боку брытанцаў. Але з пачатку I Сусветнай вайны яны фактычна апынуліся ў ізаляцыі, калі гаспадарка калоніі была пераарыентавана на задавальненне галоўным чынам мясцовых патрэб. Адзінкі з астравіцян часова выязджалі працаваць у Паўднёвую Афрыку або наймаліся на транзітныя судны.
У 1938 г. архіпелаг Трыстан-да-Кунья і востраў Гоф былі далучаны да Святой Алены. Але пасада адміністратара была зацверджана толькі ў 1950 г. У сяр. 1950-ых гг. урад таксама заснаваў афіцыйныя пасады мясцовых урача, школьнага настаўніка, агранома і г. д.
Пад час II Сусветнай вайны была наладжана сталая транспартная лінія паміж Кейптаўнам і Эдынбургам-Сямі-Мораў. Дзякуючы ёй у пасляваенную пару выезд астравіцян на працу ў знешні свет стаў звычайнай справай, што прывяло да памяншэння сталага мужчынскага насельніцтва. Але ў маі 1961 г. ПАР выйшла з Садружнасці нацый.
6 жніўня 1961 г. пачаў вывяргацца вулкан на востраве Трыстан-да-Кунья. 10 кастрычніка адміністратар абвясціў аб эвакуацыі калоніі. Кароткі час трыстанцы былі вымушаны правесці на востраве Найцінгейл, пасля чаго былі эвакуіраваныя праз Кейптаўн у Вялікабрытанію.
У 2010 г. колькасць мясцовага насельніцтва склала 264 чал.
Прырода і геаграфія
Архіпелаг значна аддалены ад іншых населеных месц, ад вострава Святой Алены — 2430 км, ад Паўднёвай Амерыкі — 3360 км, ад Афрыкі — 2816 км. Мае вулканічнае паходжанне і складаецца з 5 астравоў: востраў Трыстан-да-Кунья, востраў Інасесібл, астравы Найцінгейл (Найцінгейл, малыя астравы Мідл і Столценхоф). Акрамя таго, да Трыстан-да-Кунья адміністрацыйна далучаны востраў Гоф.
Астравы гарыстыя. Найвышэйшая кропка - пік Каралевы Марыі (2062 м) на востраве Трыстан-да-Кунья. На ўсіх астравах ёсць сталыя крыніцы пітной вады і вадацёкі.
Клімат марскі памераны. Сярэдняя тэмпература ў лютым 17 - 21° С, у жніўні 10 - 14° С. Сярэдняя гадавая норма ападкаў - 1681 мм.
Флора і фаўна захаваліся даволі добра, асабліва на востраве Інасесібл. З жывёльнага свету асабліва вылучаюцца шматлікія марскія птушкі і ластаногія.
Эканоміка
Усе астравіцяне займаюцца сельскай гаспадаркай, вырошчваюць бульбу, садавіну і гародніну для свайго спажывання, разводзяць свінняў і авечак. Важную ролю адыгрываюць лоў рыбы і лангустаў, экспарт мясцовых паштовак і манет. Прамысловых прадпрыемстваў і банкаў няма.
Асаблівасці культуры
Дзякуючы ізаляванасці на Трыстан-да-Кунья склалася своеасаблівая традыцыйная культура. Усе астравіцяне жывуць у адзіным паселішчы, маюць 7 прозвішчаў, спавядаюць англіканства, размаўляюць на арыгінальным непісьменным дыялекце англійскай мовы з вялікай колькасцю марацкіх жарганізмаў (гл. Стыль, мова). Шырока распаўсюджаны генеалагічныя гісторыі і паданні, хатнія рэцэпты прыгатавання ежы. У мінулым на вонкавых наведвальнікаў вялікае ўражанне аказвалі доўгія трыстанскія лодкі. Каркас для іх рабіўся з яблынявай драўніны. На яго нацягвалі скуры ластаногіх (потым брызент). Да сёй пары многія трыстанцы карыстаюцца самаробнымі прыладамі працы і мэбляй.
У Эдынбургу-Сямі-Мораў працуе 1 дзіцячы сад, 1 сярэдняя школа, 1 царква. Тэлебачанне стала даступным толькі з 2001 г. (транслюецца з Фалклендскіх астравоў).
Дзямідавічы (Свіслацкі раён)
Да 14 лютага 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Гарнастаевіцкага сельсавета, да 18 кастрычніка 2013 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Поразаўскага пассавета.
Моцевічы
Мо́цевічы (, Мотевичи) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.
Да 2016 г. вёска ўваходзіла у склад Пескаўскага сельсавета.
Бей-Сіці (Мічыган)
Бей-Сіці (Bay City) — горад у акрузе Бей штата Мічыган, ЗША. Размешчаны ля возера Гурон, уздоўж берага заліва Сагіна і з’яўляецца галоўным горадам статыстычнага рэгіёна Бей-Сіці. Паводле перапісу, на 2010 год насельніцтва горада складала 34 932 чалавекі. Разам з прылеглымі Мідлендам і Сагіна ўтварае рэгіён «Тры-Сіціс».
Ангерона
Ангеро́на (Angerona ці Angeronia) — у рымскай міфалогіі багіня, якая малявалася з прыціснутым да вуснаў пальцам. Яе значэнне было не зусім зразумела самім старажытным рымлянам. Ангерону звязвалі з манамі, таямнічымі сіламі, суцяшэннем у горы, вылячэннем ад хвароб. Сучасныя даследчыкі разглядаюць Ангерону як багіню змены пор года і памочніцу пры родах.
Выгляд з акна
«Выгляд з акна» (Point de vue du Gras) — самая першая з фатаграфій, якія захаваліся да нашых дзён. Створана французскім вынаходнікам ў 1826 (першую дакладную фатаграфію ён атрымаў ў 1822 годзе, аднак да нашых дзён яна не дайшла). З-за агульнай недасканаласці экспазіцыя доўжылася чатырнаццаць гадзін пры яркім сонечным святле. Бясспрэчнай перавагай такога метаду было тое, што, у адрозненне ад здымкаў, атрыманых дагератыпам, малюнак пасля пратручвання асфальту рабіўся рэльефным, і яго можна было хутка размножыць вялікім тыражом.
Апісанне
Фатаграфія адлюстроўвае краявід з акна майстэрні Ньепса. Вельмі дрэнная якасць перашкаджае разгледзець дэталі, але можна пабачыць дзве сцены і спусцісты дах нейкага будынка. На далёкім плане — дрэва і яшчэ адзін дом з вокнамі.
386
386 — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 386 год нашай эры, 386 год 1 тысячагоддзя, 86 год IV стагоддзя, 6 год 9-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 7 год 380-х гадоў.
Сагласіе (Угранскі раён)
Сагласіе (Согла́сие) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Вёшкаўскага сельскага паселішча.
Анюціна
Аню́ціна (, Анютино) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Верамейскага сельсавета.
Да 18 лютага 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Рэчыцкага сельсавета, да 21 лістапада 1989 года — у склад Сормаўскага сельсавета.
Гроднапрамбуд
ААТ «Гроднапрамбуд» — беларуская будаўнічая кампанія, якая размешчана ў Гродна. Размешчана па адрасе праспект Касманаўтаў, 52.
Гісторыя
З’яўляецца правапераемнікам арэнднай будаўніча-мантажнай фірмы «Гроднапрамбуд», ператворанай з вытворча-мантажнага аб’яднання «Гроднапрамбуд», утворанага ў выніку рэарганізацыі трэста № 11 у 1978 годзе. Вытворчая дзейнасць вядзецца з кастрычніка 1944 году, калі быў створаны абласны будаўнічы трэст для аднаўлення народнай гаспадаркі Рэспублікі пасля вайны.
За 70 год дзейнасці на будаўнічым рынку пабудавана больш за дзве тысячы аб’ектаў прамысловага прызначэння, жыллёвага, сферы адукацыі, спорту і медыцыны. Прыярытэтным напрамкам з’яўлялася прамысловае будаўніцтва. Былі пабудаваны такія гіганты хімічнай індустрыі, як ААТ «Гродна Азот» і ААТ «Гроднахімвалакно», тонкасуконны камбінат, завод такарных патронаў, завод аўтаагрэгатаў, Гродзенскі гармалзавод, ЦЭЦ-2. Сіламі падраздзяленняў таварыства пабудаваныя дзесяткі жылых дамоў у горадзе і ў вёсцы, школ, дзіцячых садкоў, аб'ектаў аховы здароўя, спартыўных збудаванняў.
У 2005 годзе створана праектна-тэхнічнае кіраванне, у 2006 годзе ПСУ «Спецстроймонтаж», у 2008 годзе СУ «Спецэнерго», у 2012 годзе да таварыства далучаны вытворчы ўчастак ПУ «Свіслацкая фабрыка лазовай мэблі», у 2013 годзе для працы на аб’ектах Беларускай АЭС і інфраструктуры горада Астраўца там было створана будаўнічае ўпраўленне «Гроднапрамбуд-Атам».
Кікладскія ідалы
Кікладскія ідалы — невялікія антрапаморфныя статуэткі з мармуру з выяўленай геаметрызацыяй формаў, характэрныя для. Фігуркі, якія пераважна датуюцца III—II тысячагоддзем да н.э., з’яўляюцца самымі яркімі помнікамі кікладскага мастацтва.
Апісанне
Памер статуэтак вагаецца ад некалькіх цаляў да двух-двух з паловай футаў у вышыню. Часцей за ўсё старажытныя майстры малявалі аголеную жаночую фігуру са скрыжаванымі на грудзях рукамі і шчыльна сціснутымі канечнасцямі ног. Ідалы створаны ў старажытных, амаль неалітычных формах, якія зведзеныя да чыстай абстракцыі, але захоўваюць магічную сілу фетыша. Гэта мастацтва тлумачыла чалавечае цела ў геаметрычных формах, надаючы яму велізарную грубую моц, што заключана ў межы лінейнага абрыса. У ідалаў былі расфарбаваныя вочы, вусны і іншыя дэталі.
Прызначэнне
Даследчыкі мяркуюць, што кікладскія ідалы хутчэй за ўсё выкарыстоўваліся з рэлігійнымі мэтамі. Паколькі большая частка статуэтак паказвае цяжарных жанчын, то можна выказаць думку пра прысвечанасць гэтай скульптуры багіне ўрадлівасці.
Уплыў на сучасную культуру
Гэтыя кіпенна белыя, выдатна адпаліраваныя фігуркі дэманструюць гледачам такі ўпэўнены почырк і цэласны гарманічны характар, што аказалі моцны ўплыў на творчасць сучасных майстроў. Многія мастакі цяперашняга часу, напрыклад, Бранкузі, і Мадыльяні, чэрпалі сваё натхненне ў простых і першародных абрысах кікладскіх фігурак.
Вітарыяна
Вітарыяна (Il Vittoriano) — манумент у гонар першага караля аб'яднанай Італіі Віктара Эмануіла II. Размяшчаецца на Венецыянскай плошчы ў Рыме, на схіле Капіталійскага ўзгорка.
Гісторыя, вонкавы від, музеі
Праект быў распрацаваны Джузэпэ Саконі ў ампірным духу старажытнарымскай архітэктуры. Будаўніцтва працягвалася з 1885 па 1911 гады. Часткай манумента з'яўляецца дванацаціметровая бронзавая конная статуя караля. Пад ёй знаходзіцца магіла Невядомага салдата, так званы «Алтар Айчыны».
387
387 — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 387 год нашай эры, 387 год 1 тысячагоддзя, 87 год IV стагоддзя, 7 год 9-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 8 год 380-х гадоў.
Вуж звычайны
Апісанне
Даўжыня цела 50-70, радзей да 100 см, хваста — каля 20 см, маса 80-300 г. Ад іншых змей вуж адрозніваецца дзвюма вялікімі жоўтымі, ярка-аранжавымі або белаватымі плямамі па баках галавы. Спіна шэрага, іншы раз амаль чорнага колеру. На брушку стракаты малюнак.
Экалогія
Месцы яго знаходжання дастаткова разнастайныя і характарызуюцца высокай вільготнасцю. Найчасцей вужы трапляюцца па берагах вадаёмаў, ускрайках балот, на нізінных лугах сярод лясных масіваў, у поймавых алешніках і дубровах, на старых зарослых высечках. Вуж звычайны — дзённая жывёліна, палюе часцей за ўсё раніцай і пад вечар. Кормяцца вужы пераважна жабымі і рыбай, здыхліну не ўжываюць, палюючы выключна на жывую здабычу. У паўднёвых рэгіёнах у рацыёне вужа пераважаюць яшчаркі і мышы. Маладыя асобіны кормяцца апалонікамі, дажджавымі чарвякамі і малькамі рыб. У Беларусі корм вужа ў пераважным аб'ёме (да 96%) складаюць бясхвостыя амфібіі - звычайна бурыя ці зялёныя жабы, рыба, жарлянкі і часночніцы. Вуж распазнае здабычу выключна па яе руху. Ворагамі паўзуна з'яўляюцца драпежныя птушкі, вожык, кашачыя і таксама чалавек. Вужы часта трапляюць пад калёсы аўтамабіляў, грэючыся на сонцы на асфальтаваных дарогах.
На Беларусі да канца жніўня вужы назапашваюць тлушч, а з сярэдзіны верасня знаходзяцца ў спячцы. Зімуюць па адным або ў групамі ў норах пад пнямі, стагамі сена, падлогай хлявоў, у кучах смецця, падвалах. З зімоўкі вужы выходзяць звычайна ў красавіку. Кладка яек можа пачынацца ў канцы чэрвеня і нярэдка працягваецца ўсё лета. Самка кладзе ад 6 да 26 яек, перыяд развіцця яек ад 30 да 60 сутак. Вужаняты вядуць самастойнае жыццё, самцы дасягаюць полавай спеласці на трэці год, самкі — на чацвёрты або пяты.
Dassault Falcon 900
Dassault Falcon 900 — рэактыўны адміністрацыйны самалёт з трыма размешчанымі ззаду рухавікамі. Выпускаецца кампаніяй Dassault Aviation. Вопытны ўзор самалёта здзейсніў свой першы палёт у 1984 годзе. На 2008 год эксплуатавалася каля 130 самалётаў сямейства Falcon 900EX.
Паліва
Ёмістасць паліўных бакаў-10 769 л або 8648 кг:
Уільям Пірс Роджэрс
Уільям Пірс Роджэрс (William Pierce Rogers; 23 чэрвеня 1913, Нарфолк — 2 студзеня 2001) — амерыканскі палітык і дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Скончыў Колгейцкі ўніверсітэт і юрыдычны факультэт Карнельскага ўніверсітэта. З 1938 па 1942 год працаваў абвінаваўцам пераважна ў справах аб арганізаванай злачыннасці ў Нью-Ёрку. У 1942 годзе паступіў на службу ў флот. Служыў на авіяносцы USS Intrepid (CV-11), удзельнічаў у бітве за Акінаву.
З 1953 года займаў пасаду намесніка міністра юстыцыі ў адміністрацыі прэзідэнта Эйзенхаўэра. З 1957 па 1961 год — міністр юстыцыі ЗША. На гэтай пасадзе ўпарта змагаўся з расавай сегрэгацыі, падтрымліваў жорсткія меры па забеспячэнню выканання закона 1957 года Civil Rights Act, які прадугледжваў стварэнне змешаных бела-чорных школ. Быў блізкім саветнікам Ніксана, які займаў пасаду віцэ-прэзідэнта пры Эйзенхаўэры.
З 1961 па 1969 год кіраваў прыватнай юрыдычнай практыкай. 22 студзеня 1969 года па 3 верасня 1973 год займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ў адміністрацыі Ніксана. Спрабаваў дамагчыся працяглага міру ў Араба-ізраільскім канфлікце, прапанаваўшы так званы план Роджэрса. Лічыўся лаяльным супрацоўнікам Ніксана, нягледзячы на ​​тое, што частка яго паўнамоцтваў была ўзурпаваная прэзідэнцкім саветнікам па нацыянальнай бяспецы Генры Кісінджэрам.
Узнагароджаны Прэзідэнцкім медалём Свабоды, выйшаў у адстаўку ў 1973 годзе.
Узначальваў прэзідэнцкую камісію па расследаванні прычын катастрофы шатла Чэленджэр.
Дэвід Мэцью Кенэдзі
Дэвід Мэцью Кенэдзі (David Matthew Kennedy;  — ) — 60-ы міністр фінансаў ЗША.
Нарадзіўся ў Рандолфе, Юта, у сям'і мармонаў. Ажаніўшыся ў 19-гадовым узросце і праслужыўшы некаторы час у мармонской місіі ў Ліверпулі, Кенэдзі атрымлівае вышэйшую адукацыю ва ўніверсітэце Джорджа Вашынгтона, з 1930 па 1946 год працуе ў Федэральнай рэзервовай сістэме, пасля чаго паступае на службу ў банк «Ілінойс Кантынентал», дзе ў бліжэйшыя 10 гадоў робіць кар'еру і становіцца яго генеральным дырэктарам. У 1957 годзе робіцца членам папячыцельскага савета Чыкагскага універсітэта, у 1961 г. — Брукінгскага інстытута.
У 1962 годзе прэзідэнт Кенэдзі прызначае свайго цёзку (Дэвід Кенэдзі не быў звязаны з кланам Кенэдзі роднаснай сувяззю) членам праўлення COMSAT — карпарацыі, кіруючай глабальнай сістэмай спадарожнікавай сувязі ў ЗША.
З 1969 па 1971 год Кенэдзі з'яўляецца міністрам фінансаў ЗША пры прэзідэнце Рычардзе Ніксане. Пасля гэтага, з сакавіка 1972 па люты 1973 гады, ён служыць паслом ЗША пры НАТА.
Таксама Кенэдзі з'яўляўся спецыяльным прадстаўніком мармонской Царквы Ісуса Хрыста Святых апошніх дзён.
Памёр Дэвід Кенэдзі ў Солт-Лэйк-Сіці, Юта, ад сардэчнай недастатковасці на 91-м годзе жыцця.
Імем Кенэдзі названы Цэнтр міжнародных даследаванняў у Універсітэце Брыгама Янга.
Святлана Мікалаеўна Лебедзева
Святлана Мікалаеўна Лебедзева (, Гомель) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2007), прафесар (2008). Акадэмік Украінскай тэхналагічнай акадэміі (2016).
Біяграфія
Скончыла Гомельскі кааператыўны інстытут па спецыяльнасці «Эканоміка гандлю» (1984), Навукова-даследчы эканамічны інстытут, г. Мінск (аспірантура, спецыяльнасць «Эканоміка, планаванне, арганізацыя кіравання народнай гаспадаркай і яго галінамі», 1995), Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (дактарантура, спецыяльнасць «Эканоміка і кіраванне народнай гаспадаркай», 2005).
Працуе ў Беларускім гандлёва-эканамічным універсітэце спажывецкай кааперацыі (з 1989; у 1996—1997 — кафедра эканомікі гандлю, дацэнт, у 1997—2012 — кафедра сусветнай і нацыянальнай эканомікі, загадчык кафедры, з 2013 — рэктар).
Навуковыя інтарэсы: сусветная і нацыянальная эканоміка; эканоміка працы; рэгуляванне аплаты працы ва ўмовах структурных пераўтварэнняў эканомікі і эфектыўнасць стымулявання працы работнікаў галін нацыянальнай гаспадаркі.
Балеславецкі павет
Балеславецкі павет (Powiat bolesławiecki) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Ніжнесілезскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Баляславец. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 1303,26 км². Насельніцтва павета складае 90,1 тыс. чалавек.
Валянціна Іванаўна Локун
Біяграфія
Нарадзілася ў в. Цепянец Пінскага раёна. Закончыла Цепянецкую пачатковую школу, вучылася ў Малоткавіцкай сярэдняй школе. А з сёмага класа, па прычыне хваробы ног, перайшла ў Пінскую завочную школу, якую і закончыла з залатым медалём. Вучылася ў Брэсцкім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. С. Пушкіна (філалагічны факультэт, аддзяленне рускай мовы і літаратуры).
У 1974 годзе разам з сям’ёй пераехала ў г. Пінск. Закончыла аспірантуру пры Беларускім дзяржаўным універсітэце імя У. І. Леніна. У 1984 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме: «Праблемы стылю беларускай ваеннай прозы». (На матэрыяле творчасці В. Быкава, Б. Сачанкі, І. Чыгрынава).
Працавала загадчыцай Цепянецкай бібліятэкі (1972—1974), старшым выкладчыкам Брэсцкага педінстытута імя А. С. Пушкіна (зараз універсітэт) (1985—1998). З 1987 па 2007 гады супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры імя Я. Купалы Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, з 1987 па 1998 гады, сумяшчаючы працу ў Інстытуце літаратуры з працай у педінстытуце.
Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1998, з 2006 года — член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Аўтар 147 навуковых артыкулаў па праблемах развіцця беларускай літаратуры ў кантэксце сусветнай літаратуры.
Творчасць
Аўтар кніг:
Цяцерына (Угранскі раён)
Цяцерына (Тетерино) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Вёшкаўскага сельскага паселішча.
Ксенофіл
Ксенофіл Халкідскі (Ξενόφιλος) — старажытнагрэчаскі філосаф-піфагарэец IV стагоддзя да н.э., родам з паўвострава Халкідыкі. Вучань піфагарэйца Філалая і настаўнік Арыстаксена. Адрозніваўся легендарным жыццялюбствам і выключным здароўем (дажыўшы да 105 гадоў, нібы ніколі не хварэў).
Вацлаў Іваноўскі
Вацлаў Леанардавіч Іваноўскі (, фальв. Лябёдка, зараз у межах в. Галавічполе, Шчучынскі раён —, Менск; Псеўданімы: Вацюк Тройца, Браты Далецкія) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, доктар тэхнічных навук, калабарант з нацыстамі ў часы Другой сусветнай вайны.
Біяграфія
Вацлаў Іваноўскі нарадзіўся ў сям’і Леанарда Іваноўскага, уладальніка фальварку Лябёдка Лідскага павета Віленскай губерні, і Ядвігі з Райхеляў. Меў братоў Юры, Тадэвуша, Станіслава і сястру Алену.
Скончыў у 1904 Санкт-Пецярбургскі тэхналагічны інстытут. З 1904 па 1913 займаўся навуковай і выкладчыцкай работай у Санкт-Пецярбургу. Заснавальнік Беларускай рэвалюцыйнай партыі (1902). Пасля яе расколу ў 1903 ўзначаліў Круг беларускай народнай прасветы і культуры. Займаўся выдавецкай дзейнасцю, зрабіў апрацоўку першага буквара сучаснай беларускай мовы.
У пачатку 1905 года пасля заканчэння практыкі ён атрымлівае працу ў лабараторыі харчовых прадуктаў Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута і пачынае доследы над вырошчваннем цукровых буракоў у Віленскай губерні. Тады ж бярэ шлюб з Сабінай Ячыноўскай, урачыстасць спраўлялі 10.1.1905 г. у рымска-каталіцкім касцёле ў Шаўлях, дзе нарадзілася нявеста.
У 1904-05 член ЦК Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ). Адыграў важную ролю ў арганізацыі прапагандыскай работы БСГ, заснаванні партыйнай друкарні ў Мінску і выдавецтва «Грамада» ў Пецярбургу. На пачатку 1906 ўзначаліў створанае ім у Пецярбургу першае беларускае выдавецтва — суполку «Загляне сонца і ў наша аконца». Адначасова супрацоўнічаў з газетай «Наша доля» і «Наша ніва» (псеўданім Вацюк Тройца).
У 1913—1915 Вацлаў Іваноўскі жыў у Вільні, працаваў у Віленскім таварыстве сельскай гаспадаркі, кіраваў Беларускім выдавецкім таварыствам, садзейнічаў заснаванню беларускай кнігарні В.Ластоўскага. Уваходзіў у кола тых дзеячоў беларускага нацыянальна-дэмакратычнага руху, якія ўключыліся ў склад ліберальна-дэмакратычнай плыні руху краёўцаў. У сакавіку-верасні 1915 старшыня Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны.
У канцы 1915 адышоў ад палітычнай дзейнасці і жыў у Расіі. У Вільні ён пакінуў сям’ю: жонку Сабіну з трыма дзецьмі — Сцяпанам, Вацлавам і малюткай Ганнай, якой тады было толькі пару месяцаў. Неўзабаве яны пераехалі ў сямейны маёнтак Лябёдку.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ўключыўся ў палітычную дзейнасць, удзельнічаў ва Усебеларускім з’ездзе (1917) у Мінску. Вырашэнне пытання беларускай дзяржаўнасці звязваў з нацыянальнай праграмай бальшавікоў. У Беларускі нацыянальны камітэт пад старшынствам Р. Скірмунта абраны завочна.
У 1918 В. Іваноўскі стаў міністрам асветы ва ўрадзе Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР), які ўзначальваў А.Луцкевіч. У снежні 1918, пасля адступлення нямецкіх войск, застаўся ў Мінску разам з Я.Лёсікам, А.Уласавым і некаторымі іншымі членамі Рады БНР, спадзючыся на стварэнне кааліцыйнага ўрада БССР з удзелам камуністаў і сацыял-дэмакратаў. У траўні 1919 арыштаваны савецкімі ўладамі і інтэрніраваны ў горад Смаленск.
Пасля вызвалення В.Іваноўскі адмовіўся выехаць у Польшчу, вярнуўся ў Мінск, дзе працаваў загадчыкам літаратурна-выдавецкага аддзела Мінскага губернскага камісарыята асветы Літоўска-Беларускай ССР.
Восенню 1919, пераканаўшыся ў памылковасці арыентацыі на Савецкую Расію, В.Іваноўскі пачаў супрацоўнічаць з польскай адміністрацыяй, увайшоў у Часовы беларускі нацыянальны камітэт у Мінску. У лютым-сакавіку 1920 як упаўнаважаны Найвышэйшай рады БНР удзельнічаў у беларуска-польскіх перагаворах, імкнуўся прадухіліць падзел Беларусі, выступаў за стварэнне федэрацыі Польшчы і Беларусі. Адначасова займаўся пашырэннем сеткі беларускіх школ на Міншчыне, кіраваў Мінскім беларускім педагагічным інстытутам, арганізаваў выпуск літаратурнага штотыднёвіка «Рунь».
Падзел Беларусі ў выніку Рыжскага мірнага дагавора пазбавіў В. Іваноўскага надзеі на ажыццяўленне ідэі беларускай дзяржаўнасці. Ён адмовіўся ад палітычнай дзейнасці і вярнуўся да навуковай працы.
Увосені 1922 года Вацлаў Іваноўскі распачаў рэгулярную працу ў Варшаўскай політэхніцы як кіраўнік кафедры тэхналогіі ферментацыі харчовых прадуктаў. На гэтай пасадзе ён працаваў да верасня 1939 года, спачатку як выкладчык па кантракце, 4 ліпеня 1924 ён атрымаў званне надзвычайнага прафесара, а 1 верасня 1935 — звычайнага прафесара.
Пасля заваявання Польшчы нацысцкай Германіяй, восенню 1939 Вацлаў Іваноўскі ізноў апынуўся ў Вільні. З Лябёдкі прыбыла Сабіна з дзецьмі ды з сястрой Аленай Скіндэр. Яны баяліся, што як «эксплуататараў» іх рэпрэсуюць савецкія ўлады, і таму схаваліся за новай літоўскай мяжой. У студзені 1940 Тадэвуш Іваноўскі атрымаў кафедру заалогіі ў літоўскім Віленскім універсітэце і дапамог Вацлаву атрымаць кафедру хімічнай тэхналогіі, дзе той працаваў да чэрвеня 1941, г. зн. да германа-савецкай вайны; выкладаў ён па-літоўску.
Гібель
6 снежня 1943 Вацлава Іваноўскага цяжка паранілі невядомыя на вуліцы. Ён быў прывезены ў шпіталь, але там пакінуты без лекарскай дапамогі назаўтра памёр.
Раней замах на яго прыпісвалі шэфу мінскага СД Штраўху, або савецкім ці польскім партызанам, а выканаўцаў лічылі невядомымі. Гісторык Юры Туронак лічыць, што забойства было арганізавана — з ведама і згоды в.а. генеральнага камісара Беларусі Курта фон Готберга — Радаславам Астроўскім, які супернічаў за ўплыў з Іваноўскім. Называюцца і прозвішчы выканаўцаў. У некаторых крыніцах выканаўцам забойства названы М. Васьковіч, працаўнік Менскай гарадской управы і сябра Беларускага навуковага таварыства, які пасля ўцёк да савецкіх партызанаў.
Распаўсюджаная версія пра здзяйсненне замаху савецкімі партызанамі была прынятая, з розных прычын, як у пасляваеннай савецкай гістарыяграфіі, так і ў беларускім эмігранцкім асяродку, але, відаць, была створаная і пушчаная ў абарот Готбергам.
Навукова-даследчыцкая дзейнасць
З 1922 года Вацлаў Іваноўскі распачаў рэгулярную працу ў Варшаўскай політэхніцы як кіраўнік кафедры тэхналогіі ферментацыі харчовых прадуктаў. На гэтай пасадзе ён працаваў да верасня 1939, спачатку як выкладчык па кантракце, у 1924 ён атрымаў званне надзвычайнага прафесара, а ў 1935 — звычайнага прафесара. Тэматыка навуковых доследаў, якія ён праводзіў і якімі кіраваў, супадала з найважнейшымі патрэбамі тагачаснай польскай гаспадаркі, сярод іх на першым месцы стаялі разнастайныя тэхналагічныя аспекты харчовай прамысловасці.
Праблемны аспект тэхналогіі харчовай прамысловасці адлюстроўваюць працы Вацлава Іваноўскага, выкананыя часткова супольна з іншымі навуковымі супрацоўнікамі Політэхнікі, прысвечаныя перапрацоўка садавіны і гародніны, дрожджам, пякарству і інш. З прафесарам даследаваў спіртовыя і паліўныя сумесі як замяняльнікі традыцыйнага маторнага паліва. Займаўся пытаннем насычэння драўніны, што было звязана з яго працай на чыгунцы ў якасці эксперта. Вывучаў праблему ачышчэння і выкарыстання фабрычных постцэлюлозных сцёкаў.
Вынікі даследчых прац прафесара В. Іваноўскага публікаваліся ў польскай хімічнай перыёдыцы і ў замежных выданнях. Як эксперт у галіне тэхналогіі, ён прадстаўляў Польшчу на міжнароднай канферэнцыі па праблемах стандартызацыі харчовых аналізаў у Парыжы (1929), на міжнародным кангрэсе тэхнікі для малочнай вытворчасці ў Капенгагене (1931) і інтэрнацыянальным хімічным кангрэсе ў Будапешце (1939).
Сям’я
Першы шлюб
Ацэнкі
Яўген Хлябцэвіч і Браніслаў Тарашкевіч вызначылі Вацлава Іваноўскага як цэнтральную фігуру беларускага жыцця ў Пецярбургу, а Максім Гарэцкі — як правадыра нацыянальнага адраджэнскага руху перад Першай сусветнай вайной. Затым гэта постаць на многія гады была выкрэсленая з гісторыі беларускай культуры і нацыянальнага руху. Згодна з дырэктывамі камуністычных уладаў Беларусі, яго прадстаўлялі ворагам народа. Асуджэнне В. Іваноўскага савецкімі ўладамі было выкліканае не толькі яго пазіцыяй часоў нямецкай акупацыі, яно датычылася ўсёй яго дзейнасці ўвогуле. З 1990-х г. у паглядзе на гэтую супярэчлівую фігуру пазначыліся прыкметныя карэктывы — у тым ліку дзякуючы працам польскага гісторыка Юры Туронка.
Ушанаванне памяці
16 снежня 2006 адбылося ўрачыстае адкрыццё надмагільнага помніка Вацлаву Іваноўскаму. Сіламі грамадскіх актывістаў на магіле праводзяць талокі, прыносяць кветкі.
Allium franciniae
Allium franciniae — від травяністых раслін сямейства ; эндэмік Сіцыліі, Італія.
Апісанне
A. franciniae маюць стройныя і гнуткія сцёблы, ружова-белыя і лінейныя лісточкі калякветніка, доўгія ніткі тычынак (2.5-3.0 мм), жоўтыя пылавікі.
Распаўсюджанне
Эндэмік вострава ў архіпелагу, заходняя Сіцылія, Італія. Насяляе адкрытыя гарыгі і камяністыя мясцовасці.
388
388 — высакосны год, пачаўся ў суботу. 388 год нашай эры, 388 год 1 тысячагоддзя, 88 год IV стагоддзя, 8 год 9-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 9 год 380-х гадоў.
Карацк
Кара́цк (, Карацк) — аграгарадок у Клецкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Галынкаўскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Тучанскага сельсавета.
Пашніно
Пашніно́ (, Пашнино) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Язненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Цінеева
Цінеева (Цинеево) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Вёшкаўскага сельскага паселішча.
Ганур-Дэпэ
Ганур-Дэпэ (Goňur depe «карычневы пагорак») — помнік Бактрыйска-Маргіянскага археалагічнага комплекса ў Туркменістане. Агульная плошча — каля 20 га (у перспектыве можа скласці 50 га).
Археалогія
Ганур-Дэпэ месціцца за 326 км на ўсход ад Ашгабата. Першаадкрывальнікам помніку з'яўляецца Віктар Іванавіч Сарыяніды, які распачаў археалагічныя раскопкі ў 1972 — 1974 гг. і выкарыстаў так званы «шырокі падыход», які прадугледжваў даследаванне значнай плошчы, але не дэталёвае вывучэнне кожнага пласта. Дзякуючы гэтаму ўжо да канца першага этапа раскопак В. І. Сарыяніды быў упэўнены, што адкрыў буйное паселішча цывілізацыі бронзавага веку. Пазней яна атрымала назву Бактрыйска-Маргіянскага археалагічнага комплекса. З канца XX ст. раскопкі Ганур-Дэпэ набылі міжнародны характар.
Славутасці
Ганур-Дэпэ прынята ўмоўна падзяляць на 3 часткі: паўночную, паўднёвую і вялікі некропаль.
Паўночны Ганур-Дэпэ займае плошчу 330 м × 460 м і ўтрымоўвае храмава-палацавы комплекс. Рэшткі вялікага ўмацаванага будынка, які называюць палацам, займае цэнтральнае месца комплекса на тэрыторыі прыкладна 150 м x 140 м. У мінулым яны былі абаронены двайным мурам з 2 дварамі і восевымі калідорамі. Палац умяшчаў склад і пакоі, што маглі з'яўляцца жытламі або заламі для прыёмаў і аўдыенцый. Каля ўвахода знаходзіліся керамічныя трубы, па якіх падавалася вада з бліжэйшых крыніц. Мяркуецца, што наведвальнікі мелі магчымасць рытуальнага абмывання перад заходам унутр. Каля палаца месціліся будынкі-храмы, а таксама «валадарскі» некропаль з 8 падземных будынкаў і 3 ямін. У месцы пахавання знойдзены прадметы з каштоўных металаў, слановай косці, рэшткі пахаваных свойскіх жывёл, у тым ліку каня. Комплекс датуецца перыядам ад 2400 г. да н. э. да 1900 г. да н. э.
Паўднёвы Ганур-Дэпэ займае плошчу 130 м × 120 м. У ім знойдзены рэшткі недабудаванага ўмацавання 1900 — 1600 гг. да н. э. з двайным мурам, 12 вежамі і храмам у форме паралелаграма. В. І. Сарыяніды лічыў, што храм з'яўляўся найстаражытнейшым сведчаннем практыкі зараастрыйскіх культаў, але ў нашы дні яго версія выклікае сумніў.
Вялікі некропаль — адно з найбуйнейшых вядомых месцаў пахавання бронзавага веку. Яго тэрыторыя складае каля 10 га і ўтрымоўвае болей за 3000 магільняў, у тым ліку калектыўных.
Старажытнае грамадства
Даследчыкі мяркуюць, што Ганур-Дэпэ з'яўляўся важным палітычным і рэлігійным цэнтрам цывілізацыі старажытных Маргіяны і Бактрыі. Яго насельнікі з'яўляліся нашчадкамі тубыльцаў эпохі неаліту, а таксама суседняга Іранскага нагор'я. Яны займаліся сельскай гаспадаркай і рамёствамі, а падтрымлівалі гандлёвыя сувязі з Іранам і гарадамі Індскай цывілізацыі. Заняпад Ганур-Дэпэ мог быць выкліканы зменамі клімату, спусташэннем водных рэсурсаў, засаленнем глебы, а таксама ўварваннем індаеўрапейцаў, прадстаўнікоў суседняй Андронаўскай культуры.
Баршчэўнік сібірскі
Баршчэ́ўнік сібі́рскі (Heracleum sibiricum) — шматгадовая травяністая расліна сямейства парасонавых.
Назва
Баршчэўнік сібірскі, баршчаўка, бядрыца, баршч, баршчэўнік, барэц, вярлома.
Батанічнае апісанне
Лісце — буйное, перыста-рассечанае, зубчатае; утрымлівае да 200 мг % вітаміну C і да 18 мг% каратыну, у карэнні шмат цукраў.
Выкарыстанне
Ядуць маладую зеляніну (лісце, націну, суквецці) у самых разнастайных формах. Для зялёных салатаў лісце папярэдне абдаюць крутым кіпенем або вымочваюць у вадзе, каб выдаліць рэзкі пах. Адварное лісце можна есці як шпінат, адвар з лісця з чаранкамі нагадвае курыны булён. Адваранае націнне ядуць з воцатам, або смажаць у алеі. З ачышчанага і дробна пасечанага націння і лісця гатуюць начынку для пельменяў, піражкоў і г.д. Парасткі з зялёнымі суквеццямі кладуць у яечню, смажаць з цыбуляй і маслам, вараць у падсоленай вадзе як цвятную капусту. Як прыправу спажываюць карэнне (свежае і сушанае), сушанае лісце, часам і насенне. У Польшчы і Вялікім Княстве Літоўскім з пабегаў і насення даўней гатавалі хатняе піва. Чаранкі і націнне збіраюць да бутанізаціі (красавік — чэрвень), суквецці, што не распусціліся — у ліпені — жніўні, увосені або ранняй вясной.
Яшчэ ў пачатку XX ст. кіслы суп з баршчэўніка, які называўся боршч або (у паланізаваным варыянце) баршч, быў звыклым у беларусаў Віленскай і Мінскай губерняў. Пучкі баршчэўніка елі і сырымі. Лічыцца, што ў старажытных славян менавіта гэтая расліна была галоўным кампанентам баршчу, і толькі пазней назва «боршч» перанесеная на суп з буракоў.
Крэмс-ан-дэр-Донаў
Гісторыя
Горад упершыню згадваецца ў 995 годзе ў грамаце Атона III, але паселішча ўзнікла тут відавочна яшчэ раней. Напрыклад, тут была знойдзена магіла дзіцяці узростам больш 27 000 гадоў. Гэта самая старая магіла, знойдзеная ў Аўстрыі.
У ХІ і ХІІ стагоддзях Крэміс, як яго тады называлі, быў амаль такім жа вялікім, як Вена.
Горад з’яўляецца асноўным вытворцам абрыкосавага брэндзі «Marillenschnaps».
Гэта родны горад Марціна Іагана Шміта, мастака, малявальшчыка і гравёра позняга барока.
Гродзенскі абласны Савет дэпутатаў
Гро́дзенскі абласны́ Саве́т дэпута́таў — прадстаўнічы орган мясцовага самакіравання на тэрыторыі Гродзенскай вобласці. У склад дэпутацкага корпуса ўваходзіць 60 дэпутатаў, якія выбіраюцца па мажарытарнай сістэме. Тэрмін паўнамоцтваў Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў — 4 гады.
Бей-Сіці
Бей-Сіці (Bay City) — назва некалькіх населеных пунктаў у ЗША:
389
389 — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 389 год нашай эры, 389 год 1 тысячагоддзя, 89 год IV стагоддзя, 9 год 9-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 10 год 380-х гадоў.
Часлаў
Ча́слаў (Čáslav, ) — другі па колькасці насельніцтва горад у раёне Кутна-Гора Сярэднечэшскага края, муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі. Размешчаны на рацэ Брсленцы.
Гісторыя
Паселішча славян на месцы сучаснага Часлава існавала меркавана з VIII ці IX стагоддзя, але горадам яно стала ў сярэдзіне XIII стагоддзя падчас кіравання караля Багеміі Пржэмысла Отакара II. У горадзе быў пабудаваны касцёл Св. Пятра і Паўла і іншыя будынкі, якія ў наш час уяўляюць турыстычную цікавасць. Падчас Гусіцкіх войнаў, сойм скліканы ў Чаславе з 3 па 7 чэрвеня 1421 года, выбраў новы часовы ўрад, Чатыры пражскія артыкулы былі абвешчаны законам, а імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Жыгімонт быў пазбаўлены чэшскага прастола. У 1424 годзе ў Чаславе быў пахаваны палкаводзец Ян Жыжка — адзін з правадыроў гусітаў, нацыянальны герой Чэхіі. Падчас Трыццацігадовай вайны Часлаў занялі і часткова разбурылі шведскія войскі. Цалкам аднавіцца пасля вайны і зноў набыць страчаныя раней функцыі эканоміка-палітычнага цэнтра горад змог толькі ў XVIII — XIX стагоддзі.
Цяпер Часлаў — гэта невялікі горад, які з'яўляецца параўнальна папулярным месцам для турыстаў. У ім ёсць музей, бібліятэка. Заснаваны ў 1902 годзе футбольны клуб «Зеніт» з Часлава гуляе ў Другой лізе Чэхіі па футболу.
Бяльгійскі
Бяльгі́йскі (, Бельгийский) — пасёлак у Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Верамейскага сельсавета.
Аляксандр Іванавіч Садоўскі
Аляксандр Іванавіч Садо́ўскі (,  —, ) — расійскі вучоны-фізік і педагог. Прафесар (1894). Адзін з арганізатараў і ўдзельнікаў адбыўшагася ў 1902 годзе першага ў Расіі з’езда выкладчыкаў фізікі.
А. І. Садоўскі нарадзіўся ў Віцебску. У 1881 годзе скончыў Імператарскі Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт. Выкладаў у ВНУ Пецярбурга. З 1894 г. працаваў у Юр’еўскім універсітэце. З 1916 года загадчык кафедры Мікалаеўскай марской акадэміі і адначасова (з 1915 года) супрацоўнік ваенна-прамысловага камітэта. З 1919 года жыў у Празе.
Навуковая дзейнасць
А. І. Садоўскаму належаць навуковыя працы па оптыцы і электрамагнетызму. Тэарэтычна даказаў вярчальнае дзеянне палярызаваных электрамагнітных хваль (Эфект Садоўскага) у кнізе «Пандэраматорныя дзеянні электрамагнітных і светлавых хваль на крышталі» (1898).
Вольшына
Во́льшына, Мяшто́ўка — рака ў Беларусі, у Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Зэльвянка (басейн Нёмана).
Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 44 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 5 ‰. Пачынаецца каля вёскі Задвор'е, працякае па паўднёва-ўсходняй ускраіне Ваўкавыскага ўзвышша, упадае ў Зэльвенскае вадасховішча насупраць вёскі Навасёлкі (Зэльвенскі раён). Ад вусця на працягу 4 км каналізаваная.
Атэней (Старажытны Рым і Візантыя)
Атэне́й (Атэне́ум, Афіне́й, Афіне́ум, Ἀθηναῖον, Athenaeum, меней правільна ; ніякага роду ў абедзвюх мовах) — тып вышэйшых навучальных устаноў у Старажытным Рыме і Візантыі.
Па ўтрыманні адукацыі атэней больш за ўсё нагадвае рытарскую школу
Тэрмін «атэней» узводзіцца да назвы горада Афіны як інтэлектуальнага і адукацыйнага цэнтра антычнага свету ці да імя багіні Афіны як заступніцы мудрасці. Па адной з версій, узорам рымскіх атэнеяў паслужыў афінскі Афінеён (вышэйшая навучальная ўстанова агульнай вышэйшай адукацыі), ці афінскі тып вышэйшай школы — філасофскай і рытарскай.
Коль Ісраэль
Радыёвяшчанне ў Эрэц-Ісраэль было пачата 30 сакавіка 1936 года «Палесцінскай службай радыёвяшчання» («Palestine Broadcasting Service» — PBS, на іўрыце — «Рэшут ха-шыдур ха-палесціні»), якая дзейнічала як аддзел брытанскай мандатнай адміністрацыі у Палесціне. Першая трансляцыя была ажыццёўлена са студыі, якая размяшчалася ў іерусалімскай гасцініцы «Палаз». З набліжэннем канца 2-й сусветнай вайны, трэння паміж ішувам і мандатнымі ўладамі ўзмацніліся, што адбілася і на стаўленні да перадачаў PBS. У апошнія дні мандата склалася парадаксальная сітуацыя, калі яўрэйскія рэдактары навін дзялілі свой час паміж «Палесцінскай службай радыёвяшчання» і падпольнай радыёстанцыяй Хаганы, а цэнзары, пастаўленыя наглядаць над перадачамі PBS, сачылі за тым, каб не былі выпадкова выдадзены сакрэты яўрэйскага падполля. Пасля прыняцця Закона аб незалежнай структуры ў 1965 годзе, знаходзіцца пад грамадскім кіраваннем «Рэшут ха-шыдур».
Канашы (возера)
Канашы́ — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка, каля вёскі Канашы. Належыць да Ушацкай групы азёр.
Плошча паверхні возера 0,6 км². Даўжыня 1,12 км, найбольшая шырыня 0,88 км, даўжыня берагавой лініі 4,16 км. Найбольшая глыбіня дасягае 5 м, сярэдняя 2,8 м. Аб’ём вады ў возеры 1,65 млн м³. Плошча вадазбору 18,5 км². Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Вышыня схілаў катлавіны ад 3—5 (на паўднёвым усходзе) да 6—14 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя. У залівах берагі сплавінныя. Вакол возера ўчасткамі забалочаная пойма шырынёй 50—100 м. Дно плоскае, да глыбіні 2 м пясчанае. На большых глыбінях дно выслана крэменязёмістым сапрапелем.
Возера эўтрофнае. Падводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 2—2,5 м. У Канашы ўпадае ручай з возера Усомля і выцякае ручай у возера Гомель.
У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, акунь, краснапёрка і іншыя рыбы.
Валоста-Пятніца
Валоста-Пятніца (Волоста-Пятница) — пасёлак станцыі ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Знаменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У 2004—2017 гадах у складзе Міхалёўскага сельскага паселішча.
Народная латынь
Народная латынь (вядомая таксама як «вульгарная латынь» і народна-лацінская мова; sermo vulgaris) — гутарковая разнавіднасць лацінскай мовы, распаўсюджаная ў Італіі, а пазней і ў іншых правінцыях Рымскай імперыі. Менавіта народная латынь (а не класічная лацінская мова) з'яўляецца непасрэдным продкам раманскіх моў. З іншага боку, не ва ўсіх рэгіёнах яе распаўсюджвання цяпер існуюць раманскія мовы. Свайго найбольшага геаграфічнага распаўсюджвання народная латынь дасягнула ў III стагоддзі н.э., у перыяд максімальнага пашырэння межаў Рымскай імперыі. З канца III, і асабліва паміж V і XV стагоддзямі, падчас Вялікага перасялення народаў, моўныя межы народна-лацінскага (раманскага) арэала ў рэгіёнах так званай Старой Раманіі істотна скараціліся. Так, у Паўночнай Афрыцы народная латынь была цалкам выцеснена арабскай мовай, а ў Брытаніі — германскімі гаворкамі (праўда, народная латынь аказала значны ўплыў на мясцовыя кельцкія мовы). Рэгіёны, дзе лацінская мова паступова знікла (Панонія, Ілірыя, Рымская Брытанія, Рымская Германія, Рымская Афрыка), атрымалі назву.
Распаўсюджванне
Гутарковая лацінская мова з'яўлялася адной з італійскіх моў і ў VIII ст. да н.э. (дата меркаванага заснавання горада Рыма) мела даволі вузкае выкарыстанне ў якасці роднай мовы індаеўрапейскага племя лацінаў у даліне ракі Тыбр на тэрыторыі Лацыума (суч. Лацыа). Па меры пашырэння ўлады рымскай дзяржавы на Апенінскім паўвостраве, лацінская мова атрымлівае ўсё большае распаўсюджванне ў якасці асноўнага сродку міжнацыянальнай камунікацыі і гандлю (лінгва франка) як паміж роднаснымі італійскімі (оскі, умбры, лаціны), так і паміж няроднаснымі (міжземнаморскімі) народамі (этрускі), якія засвойваюць латынь у вусновым варыянце і аказваюць на яе субстратны ўплыў. Па меры пашырэння Рымскай імперыі, у выніку міжэтнічных кантактаў і раманізацыі, лацінская мова засвойвалася ўсё большай колькасцю разнастайных народаў на ўсё большай тэрыторыі, што прывяло да ўзнікнення рэгіянальнай дыферэнцыяцыі яе вусновых варыянтаў, у той час як пісьмовая і афіцыйная мова захоўвалася практычна без змен з I стагоддзя нашай эры і па-ранейшаму выкарыстоўвалася ў дзяржаўных справах.
Паддуб’е (Пухавіцкі раён)
Падду́б'е (, Поддубье) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 7 кіламетраў на паўночны ўсход ад Мар’інай Горкі, 7 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Пухавічы лініі Мінск-Асіповічы.
Назва
Назва вёскі пайшла ад мясцовасці, дзе расло шмат дубоў.
Пад уладай Расійскай імперыі
У пачатку 20 ст. пасяленне было вядома як урочышча Пухавіцкай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У 1926 годзе вядома як хутар.
Пад час Другой сусветнай вайны з канца чэрвеня 1941 г. да пачатку ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Дрычынскага сельсавета.
Гроднажылбуд
Гісторыя
Гродзенскі ДБК створаны 20 студзеня 1966 года, калі загадам Міністэрства будаўніцтва БССР № 39, ён быў арганізацыйна сфармаваны на базе будаўніча-мантажнага ўчастка СУ-50, участка аздобных работ СУ-52, ўпраўлення механізацыі № 138 і цэха ККД завода жалезабетонных вырабаў № 10. У штат зноў створанага камбіната ўвайшлі 56 працоўных розных прафесій, 44 маляра, 35 цесляроў, 2 машыніста вежавых кранаў. Інжынерна-тэхнічных работнікаў было сем чалавек.
У 1988 годзе домабудаўнічы камбінат быў ператвораны ў праектна-прамыслова-будаўнічую фірму «Гроднажылбуд». У 2001 годзе — у адкрытае акцыянернае таварыства «Гроднажылбуд». Узводзіліся жылыя дамы 3-х серый.
З 2001 года «Гроднажылбуд» працуе ў Падмаскоўі. У горадзе Віднае ўведзены ў эксплуатацыю 6 дамоў, у г. Горкі Ленінскія — 2 дамы, у пас. Валадарскага — 3 дома. Агульная плошча ўводу ў Падмаскоўі склала 101 049 метраў квадратных жылля. У 2001 годзе аб'ёмы БМР складалі 8,5 млн. дол. ЗША, у 2006 годзе — 62 млн. дол. ЗША, за 2007 год асвоена 97 млн. дол. ЗША.
Генеральны дырэктар ААТ «Гроднажылбуд» — Алег Іванавіч Ушкевіч.
Dodge
Dodge — марка аўтамабіляў, вырабляных карпарацыяй Daimler AG.
Джон і Горэйс Додж заснавалі фірму ў 1914 годзе.
На лагатыпе Dodge намаляваная галава барана.
Дземяхоўскі сельсавет
Дземяхо́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Салтанова.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Дземяхі. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Козскага, Салтаноўскага і Старакрасненскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 22 студзеня 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Салтанова. 19 чэрвеня 2008 года сельсавет перайменаваны ў Салтаноўскі.
Самусік
Самусік — прозвішча.
1928 год у гісторыі кіно
1928 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Сяргей Купрыянавіч Галавашанка
Сяргей Купрыянавіч Галавашанка (1923—1943) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Сяргей Галавашанка нарадзіўся 27 сакавіка 1923 года ў вёсцы Наваселле (цяпер — Купінскі раён Новасібірскай вобласці) у сялянскай сям’і. Скончыў сем класаў сярэдняй школы. Пераехаў у Кемераўскую вобласць, скончыў курсы трактарыстаў пры Бялоўскім цынкавым заводзе, пасля чаго працаваў механізатарам калгаса «Прагрэс» у Кісялёўскім раёне. У чэрвені 1941 года Галавашанка быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Да лета 1943 года чырвонаармеец Сяргей Галавашанка быў кулямётчыкам 1183-га стралковага палка 256-й стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся ў час Курскай бітвы і бітвы за Дняпро.