cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лявон Рыдлеўскі
Жыццяпіс
Падчас навучання ў Чэхаславакіі пазнаёміўся з Міколам Абрамчыкам і разам з ім стаў сябрам Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый замежжа і Заходняй Беларусі (АБСА). Увосень 1929 г. разам з Міколам Абрамчыкам рушыў у пешую вандроўку па Еўропе з мэтай вывучыць, як працуюць і жывуць сяляне ў розных краінах. Вандроўка цягнулася каля года, сябры працавалі на фермах, а ў выніку спынілася ў Францыі, дзе знайшлася масавая беларуская працоўная эміграцыя. У 1930 г. Лявон Рыдлеўскі стаў ініцыятарам стварэння і аднім з кіраўнікоў «Хаўруса беларускай працоўнай эміграцыі ў Францыі» у Парыжы (1930—1931), які стаў адзінай зарэгістраванай арганізацыяй беларускае эміграцыі ў Францыі ў міжваенны час. Створаны ён быў у процівагу камуністычнаму і польскаму нацыянальнаму ўплыву на беларусаў, якія прыехалі на заробкі. «Хаўрус» аб’яднаў сотні чалавек у Парыжы і ў пяці філіях у розных дэпартаментах Францыі. «Хаўрус» бараніў правы беларускіх працаўнікоў, збіраў сходы, ладзіў святкаванні 25 Сакавіка, у сядзібе арганізацыі чыталі лекцыі пра беларускую мову, літаратуру і гісторыю, матэматыку, эканоміку, вялі заняткі французскай мовы. Аб’яднанне ладзіла канцэрты, тэатральныя пастаноўкі, утрымлівала бібліятэку-чытальню імя Янкі Купалы, распаўсюджвала беларускія кнігі, мапы і календары, ладзіла экскурсіі ў музеі і паездкі за горад, выдавала ў 1937—1940 гадах свае друкаваныя органы «Бюлетэнь» і «Рэха». Лявон Рыдлеўскі і Мікола Абрамчык працавалі рабочымі і інжынерамі на французскіх фабрыках, шахтах і ў сельскай гаспадарцы, каб было за што пражыць і што ахвяраваць на грамадскую дзейнасць.
У 1939 г. пасля пачатка 2-й сусветнай вайны ўступіў у Французскі замежны легіён. Пасля разгрому французскай арміі, ва ўмовах нямецкай акупацыі стаў удзельнікам французскага Супраціўлення. Сябра Рады БНР Мікола Пачкаеў пра гэта казаў так: «Ён быў толькі адным з каля сарака жаўнераў, якія засталіся пасля сутыкнення з Вермахтам, але правёў усю Другую сусветную вайну ў партызанцы». Сам Лявон Рыдлеўскі пра гэта напісаў: "«Наш полк пасля жорсткіх баёў быў вымушаны адступіць у паўднёвую зону Францыі, дзе мяне з многімі таварышамі прынялі ў макí ў дэпартаменце Ваклюз, каб працягваць партызанскую барацьбу да Вызвалення. Францыя зноў стала свабоднай, я таксама. Але мая першая Радзіма, Беларусь, дзе я змагаўся пасля Першай сусветнай вайны супраць бальшавіцкай тыраніі, да сёння жыве ва ўмовах тэрарыстычнага рэжыму»."
Па вайне разам з Міколам Абрамчыкам заставаўся лідарам беларускага руху ў Францыі, у 1945 г. заснаваў і ўзначаліў фактычна адзіны ў замежжы беларускі прафсаюз — Аб’яднаньне беларускіх работнікаў пры Хрысьціянскім сіндыкаце рабочых Францыі. З 25 снежня 1945 г. па 28 чэрвеня 1947 г. у Парыжы быў рэдактарам газеты «Беларускія навіны», якая па вайне выходзіла ў Парыжы як дадатак да французскай прафсаюзнай газеты «Syndicalisme».
У 1947 выбраны сакратаром Прэзідыума, пазней — віцэ-прэзідэнтам Рады БНР. У лістападзе 1948 на 1-м сусветным з’ездзе беларускай эміграцыі выбраны старшынём «Сусветнага аб’яднання беларускай эміграцыі». У тым жа годзе выдаў кнігу «Biélorussie: aperçu sommaire de l’histoire de la nation biélorussienne et du mouvement de libération nationale» (Беларусь: Сціслы агляд гісторыі беларускага народу і нацыянальна-вызвольнага руху). Падтрымліваў цесныя сувязі з Беларускім домам ордэна марыянаў і інш. рэлігійнымі арганізацыямі, апекаваўся беларусамі з ліку перамешчаных асобаў у Францыі, Германіі, Даніі ды іншых краінах.
На пачатку 1950-х захварэў на рак. Быў рэдактарам беларускага часопіса «За волю», які друкаваўся ў 1951 годзе ў Парыжы, у беларускай грамадскай друкарні, выкупленай Беларускім выдавецкім фондам за 200 тысяч франкаў, якія сабралі прадстаўнікі беларускай дыяспары — гэта была першая беларуская друкарня ў эміграцыі. Часопіс надрукаваў 264 прозвішчы беларусаў, якія палеглі пад Монтэ-Касіна. Лявон Рыдлеўскі ня меў сям’і на эміграцыі і ў Парыжы ім не было каму апекавацца, таму за год да смерці хворы Лявон Рыдлеўскі паехаў у Лондан да Часлава Сіповіча, які ім апекаваўся і ўладкаваў у шпіталь лекавацца.
Памёр 24 кастрычніка 1953 г. у Лондане, Вялікабрытанія. Быў пахаваны на могілках Гэмпстэд. 11 снежня 1955 г. Згуртаванне беларусаў у Вялікабрытаніі на ўласны кошт паставіла на магіле невялікі помнік. Доўгі час магіла не даглядалася і ў 2007 г. высветлілася, што помніка даўно няма. 27 лістапада 2010 г. помнік Лявону Рыдлеўскаму аднавілі, багаслужбу правёў айцец Сяргей Стасевіч.
Санько
Санько — прозвішча.
Чысцякова
Чысцякова — жаночая форма прозвішча Чысцякоў, тапонім.
Навыкы (Казэлэцкі раён)
Навікі ці Навыкы (Новики́) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Азэрнэ (Казэлэцкі раён)
Азэрнэ (Озерне́) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Пушчанка
Пу́шчанка (, Пущенка) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Корчмінка
Корчмінка (Корчминка) — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
Гісторыя
Узнік у 1920-я гады.
Максіда Марак
Біяграфія
Максіда — ёйк-спявачка, яе дзед Юхан Марак (Johan Märak) — таксама выканаўца песень у гэтым жанры.
Марак з’яўляецца праваабаронцам народа саамы. Прымала актыўны ўдзел у пратэстах супраць шахтнага будаўніцтва ў горадзе Калак, Лапландыя, у тым ліку запісала ў 2014 годзе сумесны альбом «Mountain Songs and other Stories» з шведскім блюграс-гуртом Downhill Bluegrass Band.
У 2014 годзе яна прыняла ўдзел у перадачы шведскага тэлебачання Sápmi Sessions, мэтай якой з’яўляецца прасоўванне саамскага культуры; у рамках праграмы Максіда аб’ядналася з рэперам Aki і рэгі-гуртом King Fari Band. У тым жа годзе ёй была прысуджана моладзевая стыпендыя саамскай таварыства Såhkie Umeå «за высокую мастацкую якасць і стылёвае разнастайнасць, якія смела спалучаюцца з глыбокай сацыяльнай прыхільнасцю будучыні саамскай культуры».
У 2014 годзе ўдзельнічала ў якасці актрысы і прадзюсара музыкі ў радыёпастаноўцы «Dagbok från Gallok» (Дзённік Галака) Шведскага радыё. Разам з сястрой Тымімі Марак выступала з канцэртамі «Under asfalten ett fjäll» (Пад асфальтам гара), праект быў таксама палітычна афарбаваны.
У 2015 годзе сумесна з Mando Diao запісала песню-гімн «Love Last Forever» Чэмпіянату свету па лыжных відах спорту, які праходзіў у шведскім Фалуне.
У 2017 годзе супрацоўнічала з футбольным клубам «Эстэрсунд», у тым ліку кіравала яго культурнымі мерапрыемствамі, тэмай якіх была культура саамаў.
У сакавіку 2018 года выступіла з уласнай аранжыроўкай папулярнай песні Сары Леандэр «Vill ni se en stjärna?» (Хочаце ўбачыць зорку?) У антракце «Другога шанцу» конкурсу Melodifestivalen 2018.
Мірны (Бранскі раён)
Мірны (Мирный) — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
Гісторыя
Узнік у сярэдзіне XX стагоддзя.
У 1960 годзе ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР населены пункт раз'езда 26 км Полпінскай гаспадарчай галіны перайменаваны ў пасёлак Мірны.
Іван Гарнастай
Біяграфія
З роду Гарнастаяў. Каля 1509 года ездзіў на Валынь для правядзення попісу. Пасол у Маскву ў 1522 годзе. Адзін з кіраўнікоў складання Попісу 1528 года.
На Попіс 1528 года ставіў 10 «коней» з уласных маёнткаў і 12 «коней» з застаўных, т.б. валодаў агулам 80 службамі і трымаў у заставе 96 службаў сялян.
Набыў шэраг маёнткаў у Берасцейскім і Ваўкавыскім паветах, ад паноў Кезгайлаў атрымаў Астрошыцы ў Менскім павеце, у канцы жыцця — спадчыну сваёй апошняй жонкі князёўны Марыі Багданаўны Заслаўскай у Аршанскім павеце.
Сям’я
У шлюбе з князёўнай Ганнай Васіле­ўнай з Саламя­рэцкіх (пам. 1550) меў сыноў Гаўрылу, Івана, Гермагена, Астафія, дачок Настассю, Ганну, Алену, Яўгенію і невядомую імем (у шлюбе з князем Л. Палубінскім).
Амэляніў
Амэляніў (Омеля́нів) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Нова-Адэскае
Нова-Адэскае — сяло ў Уланскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Саратаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 636267200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 586 чалавек (300 мужчын і 286 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 619 чалавек (305 мужчын і 314 жанчын).
Георгій Якаўлевіч Рылюк
Аркадзь Фядосавіч Рылюк (, в. Пікачы (з 1976 у складзе в. Ліпнікі), Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі географ. Кандыдат геаграфічных навук (1974), дацэнт (1976), прафесар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1963).
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1963, геаграфічны факультэт, кафедра фізічнай геаграфіі мацерыкоў і акіянаў і методыкі выкладання геаграфіі, прафесар).
Казёлкіна (пасёлак)
Казёлкіна (Козёлкино) — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
Гісторыя
Пасёлак заснаваны ў 1776 годзе як сяльцо пры вінакурным заводзе.
Апэнькы
Апэнькы (Опе́ньки) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Хэ Цзянькуй
Хэ Цзянькуй (нар., павет Сіньхуа, Лаўдзі, Хунань, КНР) — кітайскі біёлаг і біяфізік, які заявіў 26 лістапада 2018 года, што шляхам уздзеяння на ген CCR5 дапамог стварыць першых у свеце людзей са штучна змененымі генамі — дзвюх дзяўчынак-двайнят Лулу і Нана, якія, як мяркуецца, неўспрымальныя да вірусу імунадэфіцыту чалавека.
Біяграфія
У 2002—2006 гадах вучыўся ў Навукова-тэхнічным універсітэце Кітая, затым паступіў у аспірантуру Універсітэта Райса і ў 2010 годзе абараніў дысертацыю па біяфізіке. Затым стажыраваўся ў Стэнфардскім універсітэце пад кіраўніцтвам Стывена Куэйка. Вярнуўшыся ў Кітай у 2012 годзе, атрымаў лабараторыю ў Паўднёвым навукова-тэхналагічным універсітэце ў Шэньчжэні і заснаваў некалькі стартапаў у галіне біятэхналогій.
Рэакцыя на заяву
Кіраўніцтва Паўднёвага навукова-тэхналагічнага ўніверсітэта паведаміла, што не ведала аб доследах свайго супрацоўніка, і мае намер пачаць расследаванне. Акрамя таго, была апублікавана заява, у якой адмаўляецца любое дачыненне ўніверсітэта да гэтага эксперыменту, калі ён праводзіўся. Гэтак жа сцвярджаецца, што Хэ Цзянькуй знаходзіўся ў неаплатным адпачынку яшчэ з лютага 2018 года, яго эксперыменты з эмбрыёнамі зусім дакладна не праходзілі на тэрыторыі ўніверсітэта або ў аплачаныя ўніверсітэцкія гадзіны, і пра іх нічога не было вядома ні кіраўніцтву ўніверсітэта, ні адміністрацыі факультэта біялогіі.
Пасля публічнай крытыкі даследчыка з’явіліся звесткі, што Хэ Цзянькуй знік, і яго месцазнаходжанне невядома.
У студзені 2019 года ўлады Кітая пацвердзілі нараджэнне ў Шэньчжэні першых у свеце генна-мадыфікаваных людзей, а таксама тое, што ў дачыненні да біёлага Хэ Цзянькуя пачата расследаванне. Высветлілася, што для атрымання дазволу этычнага камітэта на правядзенне працэдуры былі падроблены дакументы, а супрацоўнікі медыцынскага цэнтра не ведалі, што ўвялі пацыентам генетычна мадыфікаваныя клеткі.
У снежні 2019 года Хэ Цзянькуй быў прыгавораны да трох гадоў пазбаўлення волі і штрафу ў 3 млн юаняў за парушэнне заканадаўства ў галіне эксперыментаў з людзьмі і правядзенне медыцынскіх працэдур без ліцэнзіі.
Пацюты
Пацюты (Патю́ти) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Аляксандр Фёдаравіч Санько
Аляксандр Фёдаравіч Санько (нар., в. Маяк, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі геолаг, геамарфолаг. Доктар геолага-мінералагічных навук (2001), кандыдат геаграфічных навук (1982), дацэнт (2009), прафесар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Геаграфія», 1972), Інстытут геахіміі і геафізікі АН БССР (аспірантура, 1975).
Навуковыя інтарэсы: чацвярцічная геалогія; геамарфалогія; прэснаводная і наземная малакафаўна чацвярцічнага перыяду.
Нецінка
Нецінка (Не́тьинка) — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
Гісторыя
Узнік у канцы XIX ст. пры чыгуначным раз’ездзе (першапачатковая назва — «раз’езд № 7»); з 1920-х гг. называецца Нетвінка, з 1940-х гг. — Нэцінка. У першай палове XX стагоддзя тут працаваў фасфарытны млын.
Пылятын
Пылятын (Пиля́тин) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Расохі (Лагойскі раён)
Расо́хі (, Росохи) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Пісоцкэ
Пісоцкэ (Пісоцьке) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Пізне
Пізне (Пі́знє) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Пальцо (Бранскі раён)
Пальцо (Пальцо́) — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
Гісторыя
У 1930-я гады, пасля ўводу ў эксплуатацыю Бранскай ДРЭС, вялося актыўнае будаўніцтва вузкакалейных чыгуначных ліній для дастаўкі торфу з найбліжэйшых радовішчаў. У 1937 годзе на 21-м кіламетры ад Белых Берагаў быў заснаваны пасёлак «77-ы ўчастак», які неўзабаве атрымаў назву Пальцо (па размешчаным тут урочышчы). Пасля Вялікай Айчыннай вайны было заснавана аднайменнае торфапрадпрыемства і станцыя вузкакалейнай чыгункі з лакаматыўным дэпо (цяпер дэмантаваны).
Новыя Даркавічы
Новыя Даркавічы (Новые Да́рковичи) — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
Гісторыя
Мае мянушку — «Чаромкі».
Прывітнэ (Казэлэцкі раён)
Прывітнэ (Приві́тне) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Сукневічы (Лагойскі раён)
Су́кневічы (, Сукневичи) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Успенскі (Бранскі раён)
Успенскі (Успенский) — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
Гісторыя
Заснаваны ў пачатку XX стагоддзі.
Атраднае (Усходне-Казахстанская вобласць)
Атраднае — сяло ў Уланскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Саратаўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 21 км на паўночны захад ад раённага цэнтра, пасёлка Касыма Кайсенава. Код КАТА — 636267300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 426 чалавек (192 мужчыны і 234 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 527 чалавек (243 мужчыны і 284 жанчыны).
Пушкары (Казэлэцкі раён)
Пушкары́ (Пушкарі́) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Сцяжное
Сцяжное (Стяжно́е) — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
Гісторыя
Узнік пры чыгуначным раз’ездзе, названым Сцяжное па прылеглым лясным урочышчы.
Рыкіў (Казэлэцкі раён)
Рыкіў (Ри́ків) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Пясчанка (возера)
Пясча́нка — возера ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці ў басейне ракі Прыпяць, за 17 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Калінкавічы, прыкладна за 0,7 км на ўсход ад вёскі Шарэйкі.
Плошча паверхні 0,32 км². Даўжыня 1,87 км, найбольшая шырыня 0,24 км. Даўжыня берагавой лініі 4,45 км. Катлавіна моцна выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход і складаецца з двух плёсаў. Схілы катлавіны вышынёй да 2 метраў. Берагі забалочаныя, на поўдні возера пясчаныя. Злучана ручаём з возерам Горкі.
Рычкы (Білапільскі раён)
Рычкы (Річки́) — вёска ў Білапільскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Рычкыўскай вясковай абшчыны.
Джозеф Эдвард Мары
Джозеф Эдвард Ма́ры або Мюрэй (Joseph Edward Murray, [mɜ'riː], , Мілфард — , Бостан , ЗША) — амерыканскі хірург-трансплантолаг, які ўпершыню здзейсніў перасадку ныркі чалавеку. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1990 годзе разам з Э. Д. Томасам «за адкрыцці, які тычацца трансплантацыі органаў і клетак пры лячэнні хвароб».
Біяграфія
Джозеф Мары нарадзіўся 1 красавіка 1919 годзе ў Мілфардзе (штат Масачусетс). Меў ірландскія і італьянскія карані. У дзяцінстве і юнацтве Мары шмат займаўся спортам (амерыканскі футбол, хакей, бейсбол). Калі ён паступіў у Каледж Святога Крыжа (College of the Holy Cross) і рыхтаваўся стаць бейсбольным гульцом, аказалася, што лабараторныя заняткі супадалі з трэніроўкамі. У выніку ён быў вымушаны кінуць бейсбол. Пасля заканчэння каледжа Мары атрымаў медыцынскую адукацыю ў медыцынскай школе Гарвардскага ўніверсітэта, затым уступіў у войска і вывучаў хірургію ў вайсковым шпіталі Уэлей Фордж (штат Пенсільванія).
У 1964—1984 гадах працаваў у шпіталях г. Бостана. З 1970 года прафесар Гарвардскай медыцынскай школы ў г. Кембрыдж.
У 2001 годзе Мары апублікаваў сваю аўтабіяграфію «Surgery Of The Soul: Reflections on a Curious Career».
Мары памёр 26 лістапада 2012 года ва ўзросце 93 гадоў. Ён перанёс інсульт у сваім загарадным доме ў Бостане на Дзень падзякі (Thanksgiving) і памёр у Brigham and Women's Hospital, у шпіталі, дзе ён правёў першую аперацыю па трансплантацыі органаў.
Навуковая дзейнасць
Распрацаваў методыку прадухілення рэакцыі адарвання тканак.
У 1954 годзе ажыццявіў першую перасадку ныркі, узятую ад брата-блізнюка. У 1959 годзе яму ўдалося зрабіць алографт, г.зн. перасадзіць нырку хвораму ад донара, які не з'яўляўся блізкім сваяком. У 1962 годзе Мары зрабіў першую трансплантацыю ныркі ад памерлага донара. У наступныя гады Мары быў сусветным лідарам трансплантацыйнай біялогіі ў выкарыстанні імунадэпрэсантаў і ў даследаванні механізму рэакцыі адарвання трансплантанта. Адкрыццё імунадэпрэсантаў, такіх як азатыяпрын, што дазволіла перасаджваць ныркі ад няроднасных донараў.
У 1996 годзе быў прызначаны акадэмікам Папскай акадэміі навук у Ватыкане.
Убалацце (Лагойскі раён)
У́балацце (, Уболотье) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Сывухы
Сывухы (Сиву́хи) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Амбары
Амбары (Амба́ри) — пасёлак у Білапільскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Рычкыўскай вясковай абшчыны.
Гаўрыла Іванавіч Гарнастай
Гаўрыла Гарнастай (Gawryło (Gabriel) Hornostaj, каля 1515? — каля ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Намеснік камянецкі, ваявода і староста менскі, ваявода берасцейскі.
Біяграфія
З роду Гарнастаяў, сын Івана Гарнастая.
Валодаў Капыламі, Шчытнікамі, Балатковам у Берасцейскім, Поцешу ў Вількамірскім павеце, часткай Астрошыц, Талачына, Басеі.
Са сваіх маёнткаў, пад час Лівонскай вайны ў 1567 г., ставіў у войска 49 коней.
Сям’я
Гаўрыла пабраўся шлюбам з Барбарай Ласкай. Заручаны яны былі ўжо ў 1558 г. Яна была дачкой сярадзкага ваяводы Гераніма Ласкага, які на момант шлюбу ўжо памёр. Вяселле верагодна адбылося ў 1559 г. Прычына шлюбу палягала празаічна ў грошах. У адзін дзень 10 чэрвеня 1559 г. былі складзены тры дакументы: вяноўны запіс, пазыка ў жонкі і дараванне гэтай пазыкі Гаўрылу. Пасаг склаў 20 000 злотых ці 8 000 коп літоўскіх грошаў, якія былі запісаны ў гэтай суме, без прывенку на 1/3 маёнткаў. Маёмасць прызначалася ў пажыццёвае карыстанне. 8 000 Гаўрыла пазычыў пад заставу двух частак усіх маёнткаў. Іх Барбара падаравала мужу.
З Барбарай меў сына Гераніма (?—1600).
Барбара склала свой тастамент у 1590 г. У ім згадваўся судовы працэс з Б. Саламярэцкай. За добрае да сябе стаўленне Барбара падаравала 8 000 коп літоўскіх грошаў нявестцы, двор Балотнікава і прызначыла ёй апекуноў.
Казахстанскія чыгункі
«Казахстанскія чыгункі» (Қазақстан темір жолы — Казахстанскія чыгункі) — найбуйнейшы аператар магістральнай чыгуначнай сеткі Казахстана. Поўная назва — Акцыянернае таварыства «Нацыянальная кампанія „Қазақстан темір жолы“».
Галоўны офіс ҚТЖ — у Астане.
Уласнікі і кіраўніцтва
Пост старшыні рады дырэктараў ҚТЖ займае Кіроўны дырэктар АТ «Самрук-Казына» Н. Т. Байдаўлетаў.
Структура актываў
У наш час КЧ мае холдынгавую структуру. Партфель актываў кампаніі складаецца з 26 даччыных, залежных і супольна кантраляваных арганізацый, што маюць геаграфічную наяўнасць па ўсёй тэрыторыі Казахстана.
Ставыскэ
Ставыскэ (Стави́ське) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Скрыпчын
Скрыпчын (Скри́пчин) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Таўрычаскае (Усходне-Казахстанская вобласць)
Таўрычаскае — сяло ў Уланскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Таўрычаскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 45 км на паўночны захад ад раённага цэнтра, пасёлка Касыма Кайсенава. Код КАТА — 636269100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 3856 чалавек (1909 мужчын і 1947 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 4209 чалавек (2012 мужчын і 2197 жанчын).
Тарасіў
Тарасіў (Тара́сів) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Сафія Блекур
Сафія Блекур (швед. Sofia Bleckur; нар. года, Рэтвік, Копарберг) — шведская лыжніца, прызёрка этапу Кубка свету, прызёрка чэмпіянату свету сярод моладзі. Спецыялізуецца ў дыстанцыйных гонках.
У Кубку свету Блекур дэбютавала ў 2004 годзе, у лістападзе 2012 года адзіны раз у кар’еры трапіла ў тройку лепшых на этапе Кубка свету, у эстафеце. Акрамя гэтага, на сённяшні момант мае 3 трапленні ў дзясятку лепшых на этапах Кубка свету, усё гэтак жа ў эстафетах, у асабістых гонках не паднімалася вышэй 14-га месца. Лепшым дасягненнем Блекур ў агульным выніковым заліку Кубка свету з’яўляецца 57-е месца ў сезоне 2011-12.
За сваю кар’еру ў чэмпіянатах свету і Алімпійскіх гульнях ўдзелу не прымала. У 2007 годзе заваявала сярэбраны медаль у гонцы на 10 км вольным стылем на моладзевым чэмпіянаце свету.
Часніўці
Часніўці (Часні́вці) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Цыннае
Цы́ннае (, Цынное) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.
Кручкі (Бранскі раён)
Гісторыя
Узнік у канцы 1920-х гадоў.
Бэзсакырнэ
Бэзсакырнэ (Безсоки́рне) — вёска ў Білапільскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Рычкыўскай вясковай абшчыны.
Шамы (Казэлэцкі раён)
Шамы (Ша́ми) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Біланы
Біланы (Білани́) — вёска ў Білапільскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Рычкыўскай вясковай абшчыны.
Білавышнэвэ
Білавышнэвэ (Біловишне́ве) — вёска ў Білапільскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Рычкыўскай вясковай абшчыны.
Пяцілетка (Бранскі раён)
Пяцілетка (Пятилетка) — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
Гісторыя
Узнік у 1920-я гады (першапачатковыя назвы — Дабрунскія Выселкі, Застава).
Барбру Марцінсан
Барбру Марцінсан, у замужжы Гран (швед. Barbro Martinsson; нар. года, Сундсбрук) — шведская лыжніца, прызёрка Алімпійскіх гульняў і чэмпіянатаў свету. Жонка шведскага лыжніка Стурэ Грана.
Актабэ (Уланскі раён)
Актабэ — сяло ў Уланскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Таўрычаскай сельскай акругі. Код КАТА — 636269200.
Барбру Марцінсан
На Алімпіядзе-1956 у Карціна-д’Ампеца заняла 14-е месца ў гонцы на 10 км.
Актабэ (Уланскі раён)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 304 чалавекі (149 мужчын і 155 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 199 чалавек (93 мужчыны і 106 жанчын).
Барбру Марцінсан
На Алімпіядзе-1960 у Скво-Вэлі стала 7-й у гонцы на 10 км.
На Алімпіядзе-1968 у Грэноблі зноў заваявала сярэбраны медаль у эстафетнай гонцы, у абодвух асабістых гонках, на 5 і 10 км была 4-й.
У 1964 годзе перамагала ў гонцы на 10 км на Хальменколенскім лыжным фестывалі.
Шапіхы
Шапіхы (Шапіхи) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Spiranthes aestivalis
Spiranthes aestivalis — від аднадольных раслін роду сямейства. Пад цяперашняй таксанамічнай назвай расліна апісана ў 1818 годзе французскім батанікам Луі Клодам Рышарам.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Заходняй і Цэнтральнай Еўропе і на паўночным захадзе Афрыцы. Расце ў багністых месцах.
Батанічнае апісанне
Шматгадовая расліна 20-40 см вышынёй.
Клубні падоўжаныя, цыліндрычныя.
Лісце даўгаватае або ланцэтна-лінейнае, па 2-3 на кожнай расліне.
Кветкі белыя, духмяныя.
Цвіце ў чэрвені-жніўні.
Сінаніміка
Сінанімічныя назвы :
Авідзіяпаль
Авідзіяпаль (Ові́діополь) — пасёлак гарадскога тыпу ў Авідзіяпольскім раёне Адэскай вобласці Украіны, раённы цэнтр. Грузавая чыгуначная станцыя. Размешчаны на ўсходнім беразе Днястроўскага лімана.
Паходжанне назвы
Расійская імператрыца Кацярына II сваім указам у 1795 г. пераіменавала горад Аджыдэр ў Авідзіяпаль у гонар рымскага паэта Публія Авідзія Назона. Тады лічылі, што менавіта ў гэтай мясцовасці ён знаходзіўся ў спасылцы. Паколькі Авідзій, у адрозненне ад паэтаў старэйшага пакалення Вергілія і Гарацыя, не падтрымліваў мерапрыемстваў рымскага імператара Аўгуста, і яго паэзія не была рупарам для прапаведавання ідэалогіі новага рэжыму, верагодна таму ён і быў адпраўлены ў ссылку.
Гісторыя
Населены пункт паўстаў каля 1750-х гг. і ўпершыню згаданы ў дакументах у 1756 г. Меў назвы Хаджыдэр, Хаджы-Дэрэ, Аджыдэр. Быў стацыянарным аўлам аднаго з буджацкіх родаў, які жыў у Бесарабіі і пасвіў статкі авечак на левым беразе Днястра. У гады руска-турэцкай вайны 1768-1774 гг. паселішча разбурана 11 ліпеня 1770 г. запарожскімі казакамі. У 1784 г. гэта татарскае мястэчка і порт, дзе жылі таксама армяне і малдаване. Па заканчэнні руска-турэцкай вайны 1787-1791 гг. каля былога паселішча Хаджыдэр была закладзена невялікая земляная крэпасць і верф. Будаваў крэпасць інжынер-капітан Е.Х. Фэрстэр пад кіраўніцтвам і па праекце інжынера-палкоўніка Франца дэ Валана. Аджыдэрская разам з Сярэдняй (Ціраспальскай) і Хаджыбейскай крэпасцямі стала фарпостам на новай мяжы Расійскай імперыі з Асманскай імперыяй, а таксама прамежкавым складам грузаў, якія паступалі Днястром ў Адэсу. Днём нараджэння пасёлка лічыцца 15 чэрвеня 1793 г. - дата залажэння крэпасці.
Аляксей Рыгоравіч Родзін
Аляксей Рыгоравіч Родзін (Алексей Григорьевич Родин;, с. Зуева, Цвярская губерня, Расійская імперыя (цяпер — Асташкаўскі раён, Цвярская вобласць, Расія) — , , СССР) — савецкі ваенны дзеяч, Герой Савецкага Саюза (1943).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У Чырвонай Арміі з 1920 г. Прымаў удзел у Грамадзянскай вайне. У 1926 г. уступіў ва УКП(б) і скончыў Маскоўскую артылерыйскую школу. У 1937 г. скончыў Ваенную акадэмію механізацыі і матарызацыі РСЧА. У 1938 г. атрымаў званне палкоўніка. У якасці начальніка аўтабранетанкавай службы 50-га стралковага корпуса ўдзельнічаў у савецка-фінляндскай вайне. У ліпені 1940 г. быў прызначаны на пасаду камандзіра танкавага палка, у сакавіку 1941 г. — на пасаду намесніка камандзіра танкавай дывізіі.
З верасня 1941 г. Родзін камандаваў 124-й танкавай брыгадай, затым у маі 1942 г. быў прызначаны на пасаду намесніка камандуючага 54-й арміяй па танкавым войскам. У складзе 5-й танкавай арміі 26-й танкавы корпус (са снежня 1942 г. — 1-ы гвардзейскі), якім з чэрвеня 1942 г. камандаваў генерал-маёр Родзін, вызначыўся падчас Сталінградскай наступальнай аперацыі: быў ўведзены ў прарыў 20 лістапада 1942 г., танкавы корпус Радзіна авалодаў хутарам Калач-на-Доне і спрыяў акружэнню Сталінградскай групоўкі вермахта.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 лютага 1943 г. пад мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі, Аляксею Рыгоравічу Радзіну прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 783).
Рознава
Рознава (Розново) — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
Аляксей Рыгоравіч Родзін
Біяграфія
Пасля заканчэння аперацыі «Уран» да 9 верасня 1943 г. генерал-лейтэнант Родзін камандаваў 2-й танкавай арміяй у шэрагу аперацый (у т.л. ў Сеўскай аперацыі), а затым камандаваў бранетанкавымі і механізаванымі войскамі Заходняга і 3-га Беларускага франтоў. Прымаў удзел у Курскай бітве, у Беларускай наступальнай аперацыі і Усходне-Прускай аперацыях.
Рознава
Гісторыя
Узгадваецца з 1920-х гадоў.
Аляксей Рыгоравіч Родзін
Біяграфія
У 1953 г. скончыў Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Ваеннай акадэміі Генштаба імя К. Я. Варашылава і пакінуты старэйшым выкладчыкам у гэтай акадэміі. У кастрычніку 1954 г. генерал-палкоўнік танкавых войск Родзін звольнены ў запас.
Пахаваны на Новадзявочых могілках у Маскве.
Выры (Білапільскі раён)
Выры (Вири́) — вёска ў Білапільскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Рычкыўскай вясковай абшчыны.
Летнія Алімпійскія гульні 1936
Летнія Алімпійскія гульні — 1936, афіцыйна вядомыя як Гульні XI Алімпіяды (1936 Summer Olympics), праходзілі ў Берліне, з 1 жніўня па 16 жніўня 1936 года. Гульні адкрываў Адольф Гітлер.
Пясчанае (возера, Іванаўскі раён)
Пясча́нае возера — возера ў Беларусі, у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці ў басейне ракі Піна, за 18 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Іванава.
Апісанне
Плошча паверхні возера 2,08 км². Даўжыня 2,4 км, найбольшая шырыня 1,8 км. Найбольшая глыбіня 2,7 м. Даўжыня берагавой лініі 6,7 км. Вышыня схілаў катлавіны 2—7 м. Берагі ва ўсходняй частцы возера забалочаныя, астатнія — пясчаныя. Дно выслана сапрапелем. На возеры востраў плошчай каля 3 гектараў.
У возера ўпадаюць ручаі і каналы (у т. л. канава Кобельская). Выцякае Заазерская канава.
Каля возера населеныя пункты Уласаўцы, Адрыжын.
Славутасці
На схіле пясчаных нагоркаў вышынёй да 3—6 м знаходзіцца стаянка XI—VI стст. да н.э.
У 1970 годзе, на тэрасе паўночнага берага, У. Ф. Ісаенка сабраў каля 100 апрацаваных крамянёў.
Галавачы (Сумская вобласць)
Галавачы (Головачі́) — вёска ў Білапільскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Рычкыўскай вясковай абшчыны.
Шалойкы
Шалойкы (Шолойки) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Шулякы (Казэлэцкі раён)
Шулякы (Шуляки́) — вёска ў Казэлэцкім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Казэлэцкай пасялковай абшчыны.
Кузьміно (Бранскі раён)
Кузьміно (Кузьмино́) — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
Гісторыя
Сучаснае селішча ўзнікла ў пачатку XX стагоддзя, аднак пустка Кузьміно пад Бранскам згадваецца яшчэ ў пачатку XVII стагоддзя.
Эфіопія
Эфіопія, Федэраты́ўная Дэмакраты́чная Рэспу́бліка Эфіопія (ФДРЭ) — дзяржава на ўсходзе Афрыкі ў раёне Афрыканскага Рогу. Мяжуе на поўначы з Эрытрэяй, на ўсходзе з Джыбуці і Самалі, на поўдні з Кеніяй, на захадзе з Суданам і Паўднёвым Суданам. Выхаду да мора не мае. Афіцыйная мова — амхарская. Сталіца — горад Адыс-Абеба. Нацыянальнае свята — Дзень устанаўлення міру і дэмакратыі (28 мая).
Назва
Назва на гэезі Ītyōṗṗyā (Эфіопія) паходзіць ад старажытнагрэчаскага Αἰθιοπία або старажытнагрэчаскага Αἰθίοψ Эфіоп, што азначае «чалавек з абпаленым/загарэлым (на сонцы) тварам». У некаторых Аксумскіх надпісах IV стагоддзя ўжо ўжываецца тэрмін «Эфіопія».
Дзяржаўны лад
Эфіопія — рэспубліка. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, які выбіраецца парламентам на 5 гадоў. Надзелены прадстаўніцкімі функцыямі. Заканадаўчая ўлада належыць ніжняй палаце парламента (Федэральнага сходу; выбіраецца на 5 гадоў), — Савету народных дэпутатаў (548 дэпутатаў, выбраны на шматпартыйных выбарах). Верхняя палата — Савет федэрацыі (155 дэпутатаў, выбраны мясцовымі органамі ўлады). Парламент выбірае прэм’ер-міністра і зацвярджае склад урада.
Прырода
Большую частку тэрыторыі Эфіопіі займае Эфіопскае нагор’е (гара Рас-Дашэн у гарах Сымен, вышыня 4623 м — найвышэйшы пункт краіны), на паўднёвым усходзе — Эфіопска-Самалійскае плато, якое аддзелена ад нагор’я Усходне-Афрыканскай рыфтавай сістэмай. Характэрна павышаная сейсмічнасць. Карысныя выкапні: каменная і калійная соль, плаціна, тантал, золата, медзь, азбест, сера, марганавыя руды, нафта і прыродны газ. Клімат на поўначы трапічны пустынны і паўпустынны, на астатняй частцы субэкватарыяльны, гарачы і сезонна вільготны. Для Эфіопскага нагор’я характэрна вышынная кліматычная пояснасць; сярэднямесячныя тэмпературы 15-26 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў ад 150—600 мм на раўнінах да 1500—1800 мм у гарах. Дажджы выпадаюць з ліпеня па верасень. Упадзіна Афар — адно з самых гарачых месц на Зямлі. Частыя засухі. Рачная сетка густая на Эфіопскім нагор’і (Блакітны Ніл з прытокамі, Ома), рэдкая на засушлівых плато (Вебі-Шэбелі). Шмат азёр; найбольшае — Тана (плошча больш 3000 км²). Пераважаюць чырвона-бурыя і чырвоныя глебы, у гарах — горна-лясныя і горна-лугавыя. Каля трэці тэрыторыі занята хмызняковымі пустынямі і паўпустынямі, на ўсходзе — апустыненныя саванны, на паўднёвым захадзе ў далінах рэк і ў гарах на вышыні 1700—1800 м дажджавыя трапічныя лясы з дзікарослымі кафейнымі дрэвамі. На заходніх і паўднёва-заходніх схілах нагор’я — вышынная пояснасць ландшафтаў. Жывёльны свет багаты і разнастайны: антылопы, буйвалы, зебры, ільвы, леапарды, малпы. Нацыянальныя паркі: Аваш, Сымен, Ома, Фасіл Гебі ўключаны ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны.
Насельніцтва
У складзе насельніцтва каля 80 этнічных груп. Асноўнае насельніцтва — арома (40 %), амхара і тыгрэ (32 %). Жывуць таксама сідама (9 %), шанкела (6 %), самалі (6 %), афар (4 %). Пашыраны семіта-хаміцкія мовы. У гарадах жывуць армяне, арабы, грэкі, індыйцы, пакістанцы. Сярод вернікаў мусульман 45-50 %, хрысціян-монафізітаў 35-40 %, прыхільнікаў мясцовых традыцыйных вераванняў 12 %. Найбольш шчыльна населены цэнтральныя і ўсходнія раёны Эфіопскага нагор’я. Гарадскога насельніцтва 17 %. Найбуйнешыя гарады: Адыс-Абеба, Дырэ-Дауа, Харэр, Гондэр, Назрэт, Мэкэле. У сельскай гаспадарцы занята 80 % эканамічна актыўнага насельніцтва, у прамысловасці і будаўніцтве — 8 %, у сферы паслуг — 12 %.
Гісторыя
Дыпламатычныя адносіны з Рэспублікай Беларусь устаноўлены 18 мая 1994 года. З 2002 года Эфіопія — член Афрыканскага саюза.
Эканоміка
Эфіопія — аграрная краіна, адна з найбяднейшых у свеце. Аснова эканомікі — сельская гаспадарка дае 45 % ВУП і больш 80 % экспарту (пераважна экспарт кавы). ВУП у 2000 годзе склаў 39,2 млрд долараў, даход на чалавека ў год (2005) — 120 долараў ЗША. 80 % насельніцтва жыве менш чым на 2 долары ў дзень. Мае запасы золата і плаціны. Выкарыстоўваецца 30,7 млн.га., у тым ліку пад ворывам і шматгадовымі насаджэннямі 13,5 млн.га. Земляробства — галоўная галіна сельскай гаспадаркі. Зямлю апрацоўваюць плужным і матычным спосабам; ураджайнасць нізкая, існуе дэфіцыт харчовых прадуктаў. Прыродным і сацыяльным бедствам з’яўляюцца засухі. Каля паловы ворных зямель пад збожжавымі культурамі. Вырошчваюць (млн.тон, 1999) кукурузу (2,8), тэф (2), пшаніцу (1,2), сорга (1,3), ячмень (1). Пашыраны бабовыя (гарох, фасоля, сачавіца, боб), алейныя (нут, кунжут, клешчавіна), цукровы трыснёг, бавоўнік, тытунь. Жывёлагадоўля экстэнсіўная, малапрадукцыйная, на ўсходзе і паўднёвым усходзе качавая і паўкачавая, у цэнтральнай частцы — адгонная-пашавая. Пагалоўе (млн.галоў, 1999) буйныя рагатыя жывёлы — 35,1, авечак — 22, коз — 16,9, аслоў — 5,2, коней — 2,7, вярблюдаў — 1,1, птушак — 56. Пчалярства. Рыбалоўства (10,4 тысяч тон, 1999). Лесанарыхтоўкі.
На долю прамысловасці прыпадае каля 10 % ВУП. Старэйшая галіна — харчасмакавая (мясаперапрацоўчая, мукамольная, цукровая, алейная, кававая, вытворчасць напояў, цыгарэт). У лёгкай прамысловасці развіта тэкстыльная (Адыс-Абеба, Дырэ-Дауа, Бахр-Дар) і гарбарна-абутковая (Адыс-Абеба, Моджа) галіны. Дрэваапрацоўчая прамысловасць (вытворчасць фанеры, мэблі, піламатэрыялаў) сканцэнтравана ў Адыс-Абебе і яе наваколлях. Ёсць машынабудаванне (пераважна зборачныя) і металаапрацоўчыя прадпрыемствы ў Адыс-Абебе і Назрэце. Здабыча золата, плаціны, марганцавай руды, калійнай солі, кварцавга пяску. Вытворчасць электраэнергіі 1,36 млрд кВт/г (1998), пераважна на ГЭС (89 %). Большая частка насельніцтва не мае доступу да электраэнергіі. Саматужныя промыслы (вышыўка, ткацтва, пляценне, апрацоўка скуры, металу, драўніны). Асноўны від транспарту — аўтамабільны. Даўжыня аўтадарог 28,5 тыс.км, у тым ліку з цвёрдым пакрыццём 4,3 тыс.км. Даўжыня чыгункі 681 км (чыгуначная лінія Адыс-Абеба — порт Джыбуці). Эфіопія мае доступ да партоў Эрытрэі (Асэб і Масаўа). Суднаходства па возеры Тана. Міжнародныя аэрапорты Адыс-Абебе і Бахр-Дары.
Камунікацыі
У 1930 годзе ў краіне была пабудавана першая радыёстанцыя. У 1933 годзе Эфіопія далучылася да Міжнароднага саюзу электрасувязі. У 1935 годзе з дапамогай італьянскай кампаніі «Ансалда» ў Акакі было завершана будаўніцтва сучаснай радыёстанцыі. У 1960 годзе станцыя сувязі з’явілася ў Асэбе (цяпер ў Эрытрэі) для тэлеграфнай і тэлефоннай сувязі з суднамі на рэйдзе. Да 1988 года краіна мела тэлефонную сувязь з 16 дзяржавамі, прамой тэлеграфнай сувяззю з 14 дзяржавамі і тэлексаў з 9 дзяржавамі, налічвалася больш за 370 тэлефонна-тэлеграфных станцый з 4 тысячамі чалавек сервіснага персаналу, пры гэтым тэлефонная сетка толькі горада Адыс-Абебы 35 тысяч абанентаў.
Літаратура Эфіопіі
Раннія ўзоры пісьменства (надпісы-прысвячэнні на сабейскай мове) датуюцца першымі стагоддзямі нашай эры. Уласна літаратура зарадзілася ў час росквіту Аксумскага царства (4—7 ст. н.э.) і развівалася на старажытна-эфіопскай мове — гёзэ (гыыз). Зберагліся тэксты пра дзеянні цара Эзана.
Да канца 18 стагоддзя аснову літаратуры складалі жыціі святых, гістарычныя хронікі і паэзія; развівалася перакладная літаратура, пераважна з арабскай мовы. Сярод арыгінальных твораў гэтага перыяду — «Слава цароў» (14 ст.) і «Багацце цароў» (18 ст.), вядомасць набылі хронікі цароў Амдэ-Цыёна (14 ст.), Зар-Якаба І (15 ст.), Лебнэ Дынгэля (16 ст.). У паэзіі вылучаўся жанр канэ для царкоўных спеваў.
З канца 19 стагоддзя літаратура Эфіопіі пачала развівацца на амхарскай мове.
У пачатку 20 стагоддзя эфіопскія пісьменнікі адышлі ад канонаў сярэдневяковай кніжнасці, літаратура набыла свецкі характар. Найбольш значны пісьменнік 1920—1930-х гадоў — Хіруй Вольдэ Селасіе. Пасля італа-эфіопскай вайны 1935—1941 гадоў развіццё нацыянальнай літаратуры звязана з дзейнасцю пісьменнікаў-асветнікаў Кэбэдэ Мікаэля, Мэконына Эндалькачаў, Гырмачаў Тэкле Хаўар’ята і інш. У 1950—1960-я гг. з рэалістычнымі творамі выступілі празаікі Тадэсэ Лібэн, Бырхану Зэрыхун, Абэ Губэні, паэты і драматургі Мэнгысту Лема, Цэгае Гэбрэ Мэдхын. У 1970—1990-я гг. плённа працавалі Асэфа Гэбрэ Мар’ям Тэсэма, Аяльнэх Мулату, Бырхану Зэрыхун, Цэгае Гэбрэ Мэдхын і іныя.
Спорт
Эфіопія мае адных з лепшых бегуноў на сярэднія і доўгія дыстанцыі. Асноўнымі апанентамі Эфіопіі ў гэтым відзе спорту застаюцца толькі Кенія і Марока. Станам на 2008 год тры эфіопскія спартсмены дамінуюць у гэтым відзе спорту:
У 2006 годзе Эфіопія ўпершыню ўдзельнічала ў зімовых Алімпійскіх гульнях у Турыне.
У футболе ў 1960-я гады зборная краіны была моцнай камандай і выйграла Кубак Афрыкі. Зараз Эфіопія ўжо не такая моцная ў футболе. Аднак сярод футбалістаў-выхадцаў з Эфіопіі вядомы Тэадор Гебрэ Селасіе, які мае грамадзянства Чэхіі і які выступае за яе нацыянальную зборную. Таксама ён з’яўляецца гульцом брэменскага «Вердэра».
Кухня
Кухня Эфіопіі шмат у чым падобная да кухань суседніх з ёй краін — Самалі і Эрытрэі. Галоўнай асаблівасцю эфіопскай кухні з’яўляецца адсутнасць сталовых прыбораў і талерак: іх замяняе інжыра — традыцыйная тэфавая аладка. Іншая яркая асаблівасць — наяўнасць вялікай колькасці спецый.
Мае багатыя кававыя традыцыі, распрацаваны рытуалы — ад абсмажвання кававага зерня да пітва кавы.
Шмат у эфіопскай кухні вегетарыянскіх страў, што абумоўлена хрысціянскімі і мусульманскімі традыцыямі. У цэлым эфіопская кухня адрозніваецца вялікай разнастайнасцю смакаў і водараў, што ствараецца дзякуючы спалучэнню спецый і гародніны.
Адукацыя
Доўгі час у эфіопскай адукацыі дамінавала Эфіопская праваслаўная царква, пакуль у пачатку XX стагоддзя не быў прыняты закон аб свецкай адукацыі. Тым не менш доўгі час добрая адукацыя была даступная толькі эліце грамадства і прадстаўнікам народа амхара. Апошні час урад спрабуе ахапіць як мага больш насельніцтва ўсіх этнічных груп Эфіопіі адукацыйным працэсам. Тым не менш, у асобных рэгіёнах краіны адбываецца ўціск карэнных моў, з чым урад актыўна змагаецца. У цэлым працэс адукацыі ў Эфіопіі ўключае ў сябе навучанне на працягу 6 гадоў у пачатковай школе, 4 года ў малодшых класах сярэдняй школы і 2 года ў старэйшых класах.
Спецыяльная тэорыя адноснасці
Спецыя́льная тэо́рыя адно́снасці — тэорыя, якая апісвае, як адбываюцца фізічныя працэсы ў залежнасці ад абранай сістэмы адліку. Спецыяльная тэорыя адноснасці была распрацавана Альбертам Эйнштэйнам і з’яўляецца ўдасканаленнем механікі Ньютана для цел, якія рухаюцца са скорасцю, блізкай да скорасці святла.
Спецыяльная тэорыя адноснасці засноўваецца на двух пастулатах:
Пры вывадзе спецыяльнай тэорыі адноснасці прастора лічыцца аднароднай і ізатропнай, а час — аднародным.
У спецыяльнай тэорыі адноснасці прастора і час не з’яўляюцца незалежнымі адно ад аднаго, як гэта мае месца ў класічнай фізіцы. Яны разам утвараюць кантынуум, які з матэматычнага пункту погляду ўяўляе сабой псеўдаеўклідаву прастору, вядомую як прастора-час Мінкоўскага. Калі ў класічнай фізіцы адлегласць у часе між дзвюма падзеямі не залежыць ад сістэмы адліку, то ў спецыяльнай тэорыі адноснасці гэта не так. Незалежнай ад сістэмы адліку з’яўляецца велічыня, якая называецца інтэрвалам між падзеямі і вызначаецца як
Стварэнне СТА
Спецыяльная тэорыя адноснасці была распрацавана ў пачатку XX стагоддзя намаганнямі Х. А. Лорэнца, А. Пуанкаре, А. Эйнштэйна і іншых навукоўцаў. Эксперыментальнай асновай для стварэння СТА паслужыў вопыт Майкельсана. Вынікі аказаліся нечаканымі для класічнай фізікі таго часу: скорасць святла не залежыць ад кірунку (ізатропнасць) і арбітальнага руху Зямлі вакол Сонца. Спроба інтэрпрэтаваць атрыманыя дадзеныя вылілася ў перагляд класічных уяўленняў і прывяла да стварэння спецыяльнай тэорыі адноснасці.
Пры руху са скарасцямі, усё бліжэйшымі да скорасці святла, адхіленне ад законаў класічнай дынамікі становіцца ўсё больш істотным. Другі закон Ньютана, які звязвае сілу і паскарэнне, павінен быць мадыфікаваны ў адпаведнасці з прынцыпамі СТА. Таксама імпульс і кінетычная энергія цела складаней залежаць ад скорасці, чым у нерэлятывісцкім выпадку.
Спецыяльная тэорыя адноснасці атрымала шматлікія пацвярджэнні на вопыце і з’яўляецца дакладнай тэорыяй у сваёй вобласці прымянімасці.
Асноўныя паняцці СТА
Спецыяльная тэорыя адноснасці, як і любая іншая фізічная тэорыя, можа быць сфармулявана на базе з асноўных паняццяў і пастулатаў (аксіём) і правілаў яе адпаведнасці фізічным аб’ектам.
Асноўныя паняцці
Сістэма адліку ўяўляе сабой некаторае матэрыяльнае цела, выбранае ў якасці пачатку гэтай сістэмы, спосаб вызначэння становішча аб’ектаў адносна пачатку сістэмы адліку і спосаб вымярэння часу. Звычайна адрозніваюць сістэмы адліку і сістэмы каардынат. Даданне працэдуры вымярэння часу да сістэмы каардынат «ператварае» яе ў сістэму адліку.
Інерцыяльная сістэма адліку (ІСА) — такая сістэма, адносна якой аб’ект, на які не дзейнічаюць знешнія сілы, рухаецца раўнамерна і прамалінейна. Пастуліруецца, што ІСА існуюць, і любая сістэма адліку, якая рухаецца адносна дадзенай інерцыяльнай сістэмы раўнамерна і прамалінейна, таксама з’яўляецца ІСА.
Звычайна разглядаюцца дзве інерцыяльныя сістэмы S і S'. Час і каардынаты некаторай падзеі, вымераныя ў сістэме S, абазначаюцца як (t, x, y, z), а каардынаты і час гэтай жа падзеі, вымераныя ў сістэме S', — як (t', x', y', z'). Зручна лічыць, што каардынатныя восі сістэм паралельныя адна адной, і сістэма S' рухаецца ўздоўж восі x сістэмы S са скорасцю v. Адной з задач СТА з’яўляецца пошук суадносін, якія звязваюць (t', x', y', z') і (t, x, y, z). Гэтыя суадносіны называюцца пераўтварэннямі Лорэнца.
Сінхранізацыя часу
У СТА пастуліруецца магчымасць вызначэння адзінага часу ў рамках дадзенай інерцыйнай сістэмы адліку працэдурай сінхранізацыі двух гадзіннікаў, якія знаходзяцца ў адвольных кропках ІСА.
Хай ад першага гадзінніка ў момант часу t_1 да другога пасылаецца сігнал (не абавязкова светлавы) з пастаяннай скорасцю u. Адразу пасля дасягнення другога гадзінніка сігнал адпраўляецца назад з той жа пастаяннай скорасцю u і дасягае першага гадзінніка ў момант часу t_2. Гадзіннікі лічацца сінхранізаванымі, калі выконваецца роўнасць, дзе T — паказанне другога гадзінніка ў момант прыходу да яго сігналу ад першага гадзінніка.
Мяркуецца, што такая працэдура ў дадзенай інерцыяльнай сістэме адліку можа быць праведзена для любых двух гадзіннікаў, так што справядліва ўласцівасць транзітыўнасці: калі гадзіннік A сінхранізаваны з гадзіннікам B, а гадзіннік B сінхранізаваны з гадзіннікам C, то гадзіннікі A і C таксама акажуцца сінхранізаванымі.
У адрозненне ад ньютанаўскай механікі, адзіны час можна ўвесці толькі ў рамках дадзенай сістэмы адліку. У СТА не прадугледжваецца, што час з’яўляецца агульным для розных сістэм. У гэтым заключаецца асноўнае адрозненне аксіяматыкі СТА ад класічнай механікі, у якой пастуліруецца існаванне адзінага (абсалютнага) часу для ўсіх сістэм адліку.
Узгадненне адзінак вымярэння
Каб вымярэнні, выкананыя ў розных ІСА, можна было паміж сабой параўноўваць, неабходна правесці ўзгадненне адзінак вымярэння паміж сістэмамі адліку. Так, адзінкі даўжыні могуць быць узгоднены пры дапамозе параўнання эталонаў даўжыні ў перпендыкулярным кірунку да адноснага руху інерцыйных сістэм адліку. Напрыклад, гэта можа быць самая кароткая адлегласць паміж траекторыямі дзвюх часціц, якія рухаюцца паралельна восям x і x' і маюць розныя, але пастаянныя каардынаты (y, z) і (y', z'). Для ўзгаднення адзінак вымярэння часу можна выкарыстоўваць аднолькава зробленыя гадзіннікі, напрыклад, атамныя.
Гарабіўка
Гарабіўка (Горобі́вка) — вёска ў Білапільскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Рычкыўскай вясковай абшчыны.
Толбіна (Бранскі раён)
Толбіна (Толбино) — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
Гісторыя
Узнік у сярэдзіне XX стагоддзя.
Баяры (Астрошыцкі сельсавет)
Бая́ры (, Бояры) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Астрошыцкага сельсавета.
Пралетарка (Уланскі раён)
Пралетарка — сяло ва Уланскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Таўрычаскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 37 км на паўночны захад ад раённага цэнтра, пасёлка Касыма Кайсенава. Код КАТА — 636269300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 533 чалавекі (284 мужчыны і 249 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 492 чалавекі (259 мужчын і 233 жанчыны).