cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Касцявы мозг
Даследаванне касцявога мозгу дае звесткі для дыягностыкі і лячэння хвароб крыві (асабліва лейкозаў), злаякасных утварэнняў, многіх паразітарных інфекцый, прамянёвай хваробы, злаякаснага малакроўя. 3 дапамогай клетак касцявога мозгу, узятых ад донара, лечаць ад анеміі, прамянёвай хваробы, лейкозы і інш.
Асобінскі сельсавет
Асо́бінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Асобіна.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Блюдніцкага сельсавета.
Карзюк
Карзюк — беларускае прозвішча.
Калінавец
Калі́навец — ручай у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Левая Лясная.
Віктар Паўлавіч Дуброўскі
Віктар Паўлавіч Дуброўскі (Виктор Павлович Дубровский; 1927—1994) — беларускі і расійскі дырыжор, заснавальнік і першы кіраўнік Смаленскага рускага народнага аркестра. Заслужаны артыст БССР (1959), Народны артыст РСФСР (1969). Член КПСС з 1970 года.
Біяграфія
У 1956—1962 і 1991—1994 гадах галоўны дырыжор Дзяржаўнага акадэмічнага сімфанічнага аркестра Рэспублікі Беларусь. Менавіта пад яго кіраўніцтвам аркестр упершыню выконваў многія творы беларускіх кампазітараў.
З 1962 года на працягу 15 гадоў Дуброўскі быў мастацкім кіраўніком і галоўным дырыжорам Дзяржаўнага акадэмічнага рускага народнага аркестра імя Осіпава ў Маскве. Пад яго кіраўніцтвам аркестр здзяйсняў вялікія гастрольныя паездкі, у тым ліку ў ЗША, Канаду, Вялікабрытанію, Германію, Японію, Францыю, Аўстралію. Больш за 10 гадоў Дуброўскі таксама займаўся выкладчыцкай працай па класах дырыжавання ў Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі і Маскоўскім дзяржаўным інстытуце культуры.
У 1988 годзе Дуброўскі ўпершыню ў Смаленскай вобласці стварыў прафесійны рускі народны аркестр, стаў яго першым мастацкім кіраўніком і галоўным дырыжорам. Узначалены ім аркестр стаў адным з лепшых у СССР.
Значную ўвагу Дуброўскі аддаваў папулярызацыі сучаснай савецкай і замежнай музыкі. Першы інтэрпрэтатар многіх твораў беларускіх кампазітараў, у т.л. 5-й сімфоніі М. Аладава, сімфанічных паэм «Нарач» У. Алоўнікава, «Сказ пра Палессе» У. Будніка, вакальна-сімфанічнічныя паэмы «Вечна жывыя» і «Святочнай уверцюры» Г. Вагнера, фантазіі на тэмы беларускіх народных песень В. Залатарова, 2-га канцэрта для скрыпкі з аркестрам П. Падкавырава, 8-й сімфанічнай Д. Смольскага і інш.
Дуброўскі зрабіў вялікую колькасць запісаў сімфанічнай і народнай музыкі, якія трансляваліся на Усесаюзным радыё і Цэнтральным тэлебачанні. Шмат супрацоўнічаў з выдатнымі савецкімі музыкантамі Святаславам Рыхтэрам, Эмілем Гілельсам, Мсціславам Растраповічам, Даніілам Шафранам, Давідам Ойстрахам, Леанідам Коганам. Фірмай «Мелодыя» шмат разоў выпускаліся пласцінкі з яго запісамі сумесна з гэтымі музыкантамі.
Усяго за 45 гадоў сваёй актыўнай канцэртнай дзейнасці Дуброўскі са сваімі аркестрамі пабываў на гастролях больш як 50 краінах свету, даў каля 2500 канцэртаў.
Памёр 17 кастрычніка 1994 года. Пахаваны на Брацкіх могілках Смаленска.
Узнагароды
Народны артыст РСФСР, заслужаны артыст Беларускай ССР. У 1968 годзе ў Гамбургу ўзнагароджаны «Залатым дыскам» за ўнёсак у развіццё сімфанічнай і народнай музыкі. Імя Дуброўскага ў 1995 годзе было прысвоена створанаму ім аркестру.
Дубровенскі раён
Дубро́венскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскай вобласці. Цэнтр — горад Дуброўна.
Геаграфія
Размешчаны на паўднёвым усходзе Віцебскай вобласці. Мяжуе з Аршанскім і Лёзненскім раёнамі Віцебскай вобласці, Горацкім раёнам Магілёўскай вобласці, Краснінскім і Руднянскім раёнамі Смаленскай вобласці Расійскай Федэрацыі.
У раёне разведана 11,5 млн т геалагічных запасаў торфу, што адпавядае 2,2 млн т паліва ў нафтавым эквіваленце. Абшырныя лясныя рэсурсы: больш за 35 тыс. га (29 % плошчы раёна).
Сярэдняя тэмпература студзеня −8º, ліпеня +17,8 °C. За год выпадае 618 мм ападкаў.
Па тэрыторыі Дубровенскага раёна цячэ рака Дняпро. На тэрыторыі раёна часткова праходзіць водападзел паміж рэкамі Балтыйскага і Чорнага мораў — Заходняй Дзвіной і Дняпром. Іншыя рэкі: Расасенка, Вярхіта.
Ахмет Недждэт Сезер
Ахмет Недждэт Сезер (Ahmet Necdet Sezer, нар. 13 верасня 1941, Аф’ён) — дзясяты прэзідэнт Турцыі. Вялікі Нацыянальны Сход Турцыі абраў Сезера прэзідэнтам ў 2000 годзе пасля таго, як сямігадовы тэрмін яго папярэдніка Сулеймана Дэмірэля мінуў. 28 жніўня 2007 года яго змяніў Абдула Гюль.
Дубровенскі раён
Гісторыя
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Дуброўна. 20 жніўня 1924 года падзелены на 13 сельсаветаў: Азёрскі (Азярэцкі), Будскі, Верацейскі, Дабрынскі, Дубровенскі, Загваздзінскі, Кляноўскі, Негацінскі, Новатухінскі, Пірагоўскі, Расасненскі, Цілівіцкі, Чарнаручанскі. 3 ліпеня 1925 года Дуброўна атрымала статус горада. 24 верасня 1926 года Дубровенскі сельсавет скасаваны. У 1927 годзе перайменаваны сельсаветы: Загваздзінскі — у Савінскі, Негацінскі — у Сваташыцкі, Пірагоўскі — у Мардашэвіцкі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 студзеня 1931 года да раёна далучаны Баеўскі, Бельскі, Іскозскі, Расткоўскі, Сазонаўскі, Слатаўшчынскі сельсаветы і мястэчка Ляды скасаванага Ляднянскага раёна. 15 кастрычніка 1931 года Будскі сельсавет перададзены ў склад Аршанскага раёна. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Віцебскай вобласці. 27 верасня 1938 года мястэчка Ляды аднесена да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў. 9 верасня 1946 года Азярэцкі і Верацейскі сельсаветы перададзены новаўтворанаму Арэхаўскаму раёну. 10 сакавіка 1954 года Сазонаўскі сельсавет перайменаваны ў Ляднянскі, статус гарадскога пасёлка Ляды паніжаны да вёскі. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Іскозскі, Новатухінскі, Расасненскі, Савінскі, Сваташыцкі, Цілівіцкі, Чарнаручанскі сельсаветы, утвораны Баброўскі, Засценкаўскі, Малабахаўскі сельсаветы, Баеўскі сельсавет перайменаваны ў Асташкавіцкі, Мардашэвіцкі — у Пірагоўскі. 17 снежня 1956 года да раёна далучаны Азярэцкі і Халмоўскі сельсаветы скасаванага Арэхаўскага раёна. 8 красавіка 1957 года Халмоўскі сельсавет перададзены Аршанскаму раёну. 16 верасня 1957 года Баброўскі сельсавет перайменаваны ў Маласавінскі. 16 верасня 1960 года скасаваны Бельскі і Расткоўскі сельсаветы, Ляднянскі сельсавет перайменаваны ў Валяўкоўскі, Слатаўшчынскі сельсавет — у Зарубскі. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Аршанскага раёна.
6 студзеня 1965 года Дубровенскі раён утвораны зноў, уключаў горад Дуброўна, гарадскі пасёлак Асінторф і 10 сельсаветаў: Азярэцкі, Асташкавіцкі, Валяўкоўскі, Дабрынскі, Зарубскі, Засценкаўскі, Кляноўскі, Малабахінскі, Маласавінскі, Пірагоўскі, якія былі перададзены з Аршанскага раёна. 24 мая 1968 года Азярэцкі сельсавет перайменаваны ў Рэдзькаўскі, Асташкавіцкі сельсавет — у Баеўскі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе раёна 11 сельсаветаў, 243 населеныя пункты.
20 кастрычніка 1995 года Дубровенскі раён і горад Дуброўна аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 8 красавіка 2004 года скасаваны Баеўскі і Рэдзькаўскі сельсаветы, рабочы пасёлак Асінторф аднесены да катэгорыі сельскіх населеных пунктаў (пасёлак), Асінторфскі пассавет скасаваны, утвораны Асінторфскі сельсавет. 10 кастрычніка 2013 года скасаваны Кляноўскі сельсавет, 14 верасня 2017 года — Засценкаўскі сельсавет.
Насельніцтва
Высокая забяспечанасць людзьмі працаздольнага ўзросту — 60 %, узроставая структура насельніцтва — аптымальная, эканамічна эфектыўная. Высокі ўзровень беспрацоўя — 2,1 %, асабліва сярод жанчын.
Гаспадарка
Буйнейшыя прадпрыемствы:
Транспарт
Па тэрыторыі раёна праходзяць чыгунка і аўтадарога Брэст — Масква. Дуброўна аўтадарогамі звязана з Оршай, Горкамі, Асінторфам, пасёлкам Красным (РФ). Праз тэрыторыю раёна праходзяць нафтаправод «Дружба» і газаправод «Ямал — Еўропа».
Культура
Міжнародны фестываль песні і музыкі Падняпроўя «Дняпроўскія галасы ў Дуброўна».
Прырода
Прыродная расліннасць належыць да Аршанска-Магілёўскай геабатанічнай акругі і Заходне-Дзвінскай геабатанічнай акругі. Пад лясамі, якія адносяцца да падзоны дубова-цемнахвойных лясоў, знаходзіцца 19 % тэрыторыі раёна.
Найбольшы лясны масіў — Шчэрбінская лясная дача. Значныя масівы — Асінторфскі, Кіраёўскі гай, Беражаны, Лугаўцы, Валькаўшчына. Склад лясоў хваёвыя складаюць 51,8 %, яловыя — 14,7 %, дубовыя — 0,4 %, ясянёвыя — 0,5 %, кляновыя — 0,1 %, бярозавыя — 15,9 %, асінавыя — 6,9 %, шэраальховыя — 5,5 %, чорнаальховыя — 4,3 %. 72 % лясоў — штучныя, пераважна хваёвыя насаджэнні.
На тэрыторыі раёна ўзяты пад ахову наступныя жывёлы, птушкі, рыбы, расліны, занесеныя ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь :
Заказнікі
У Дубровенскім раёне размешчаны 4 заказнікі раённага значэння і 4 помнікі прыроды мясцовага значэння.
Помнікі прыроды мясцовага значэння:
Адукацыя
У 2017/2018 навучальным годзе ва ўстановах адукацыі навучаецца і выхоўваецца 1547 навучэнцаў і 491 дашкольнік. У сістэме адукацыі раёна працуе 387 педагагічных работнікаў.
Ахова здароўя
Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва ў раёне ажыццяўляе ўстанова аховы здароўя «Дубровенская раённая цэнтральная бальніца».
Мазары-Шарыф
Мазары́-Шары́ф (дары مزار شریف — літаральна “святарная святыня”) — самы вялікі горад у паўночным Афганістане (чацвёрты па велічыні ў краіне) і адначасова сталіца правінцыі Балх. Колькасць насельніцтва складае каля 183.000 чалавек (2002). Асноўнай мовай, якая ўжываецца ў горадзе, з'яўляецца дары. У Мазары-Шарыфе знаходзіцца святарная для шыітаў блакітная мячэць (Rauze-e Szarif), дзе пахаваны халіф Алі, дзякуючы гэтаму горад з'яўляецца адным з цэнтраў ісламскага паломніцтва.
З 1992 да 1997 г. горад з'яўляўся рэзідэнцыяй генерала Абдул-Рашыд Дустума. З 1998 года да 2001 кантраляваўся Талібанам. 25 лістапада 2001 г. каля Мазары-Шарыфа адбыўся бунт палонных талібаў, пры падаўленні якога загінула 700 чалавек.
Мазары-Шарыф калісьці быў сталіцай афганскага Туркестана, старажытнай імперыі якая знаходзілася паміж Гератам, гарамі Гіндукуш і ракой Амудар’яй на поўначы, знішчанай Чынгісханам у 1220 годзе. Горад вядомы вытворчасцю дываноў і гандлем авечай поўсцю. Жыхары таксама займаюцца дробнай прамысловасцю, пераапрацоўкай металічных руд.
Конкурс песні Еўрабачанне 2023
Конкурс песні Еўрабачанне-2023 — 67-ы конкурс песні «Еўрабачанне», які прайшоў у Ліверпулі (Вялікабрытанія) ад імя Украіны. На конкурсе 2022 года ў Турыне (Італія) перамагла Украіна, якую прадстаўляла група Kalush Orchestra з песняй «Стэфанія». 17 чэрвеня 2022 года Еўрапейскі вяшчальны саюз (ЕВС) абвясціў, што «Еўрабачанне-2023» не будзе праведзена ва Украіне праз сітуацыю ў краіне. 25 ліпеня 2022 года ЕВС пацвердзіў, што конкурс замест Украіны адбудзецца ў Вялікабрытаніі. Упершыню з 1980 года конкурс не праходзіць у краіне-пераможцы.
У конкурсе прымуць удзел 37 краін. Балгарыя, Паўночная Македонія і Чарнагорыя адмовіліся ад удзелу ў конкурсе 2023 года.
Першы і другі паўфіналы адбыліся 9 і 11 мая, а фінал — 13 мая 2023 года. У фінале конкурса перамогу атрымала прадстаўніца Швецыі Ларын з песняй «».
Месца правядзення
Па традыцыі краіна, якая перамагла, прымае ў сябе наступны конкурс, аднак праз уварвання Расіі ва Украіну Еўрапейскі вяшчальны саюз (ЕВС) 17 чэрвеня 2022 года выступіў з заявай:
«Пасля аб’ектыўнага аналізу рэферэнтная група і кіруючая рада ЕВС з глыбокім шкадаваннем прыйшлі да высновы, што, улічваючы бягучыя абставіны, UA:PBC не можа выканаць гарантыі бяспекі, неабходныя вяшчальніку для правядзення, арганізацыі і вытворчасці песеннага конкурсу „Еўрабачанне“ у адпаведнасці з правіламі ЕВС». У сувязі з такім рашэннем і правіламі Еўрабачання, ЕВС пачынае перамовы з ВПС для правядзення конкурсу ў Вялікабрытаніі.
Разам з тым, у выпадку немагчымасці правядзення «Еўрабачання-2023» ва Украіне, пра сваю гатоўнасць прыняць мерапрыемства заявілі і вяшчальнікі з наступных краін: Італія, Іспанія (якія пазней адклікалі сваю заяўку), Нідэрланды, Польшча, Швецыя і Бельгія. 25 ліпеня 2022 года ЕВС пацвердзіў, што конкурс будзе праводзіцца ў Вялікабрытаніі, адначасова з гэтым стартаваў працэс пошуку горада-арганізатара. Паведамлялася, што ўкраінская грамадская тэлерадыёкампанія Suspilne адмовілася ад сваіх ранейшых пярэчанняў. Арганізатары прыйшлі да высновы, што мерапрыемства немагчыма правесці бяспечна, пакуль краіна знаходзіцца ў стане вайны з Расіяй, што раней выклікала рэзкую рэакцыю ўкраінскага ўрада, які заявіў, што прадставіў рабочы план па забеспячэнні бяспекі.
Іншыя краіны і адмовы
13 кастрычніка вяшчальнік Балгарыі на конкурсе «Еўрабачанне» ў сваім Twitter-акаўнце пацвердзіў, што не прыме ўдзел у 2023 годзе.
14 кастрычніка вяшчальнікі дзвюх краін — Чарнагорыі і Паўночнай Македоніі — таксама пацвердзілі, што яны не возьмуць удзел на конкурсе ў Ліверпулі у 2023 годзе.
Фармат
22 лістапада 2022 года ЕВС абвясціў пра змены ў сістэме галасавання на конкурсе 2023 года. Вынікі паўфіналу будуць вызначацца выключна галасаваннем гледачоў, як гэта было ў перыяд з 2004 па 2007 год, а вынікі фіналу будуць вызначацца як Нацыянальным журы, так і глядацкім галасаваннем, як гэта было пасля фіналу конкурсу 2009 года. У выпадку, калі краіна не можа прадставіць вынікі тэлегаласавання ў паўфінале, будзе выкарыстоўвацца рэзервовы вынік журы, і калі праблема захаваецца да фіналу, балы журы, прысуджаныя ў фінале, будуць падвоены, замяніўшы папярэднюю працэдуру выкарыстанне алгарытму для разліку і прысваення балаў на аснове краін з падобнымі мадэлямі голасу. Калі журы краіны дыскваліфікавана, балы тэлегаласавання ад гэтай краіны будуць падвоены і выкарыстаны ў якасці замены ў фінале. Працэдура выкарыстання разлічаных балаў застанецца ў якасці крайняй меры ў выпадку, калі краіна не можа прадставіць сапраўдны вынік журы або тэлегаласавання. Гледачы з краін, якія не ўдзельнічаюць у конкурсе, таксама змогуць галасаваць ва ўсіх шоу, пры гэтым іх галасы будуць падсумоўвацца і прадстаўляцца як адзін асобны набор балаў у раздзеле «астатні свет». Гэтыя гледачы змогуць галасаваць праз адмысловую онлайн-платформу, якая патрабуе наяўнасці крэдытнай або дэбетовай карты для праверкі.
Лёсаванне
Размеркаванне краін-удзельніц на паўфіналы адбылося 31 студзеня 2023 года ў Сэнт-Джордж холе. Цырымонія ўключала перадачу сімвалічных ключоў з эмблемай прымаючага горада ад мэра Турына (Стэфана Ло Русо) да мэра Ліверпуля (Джоан Андэрсан). Пасля цырымоніі прайшла жараб’ёўка. Першая частка лёсавання-размеркаванне «вялікай пяцёркі» (Вялікабрытанія, Германія, Італія, Іспанія, Францыя) і краіны-пераможцы мінулага года (Украіна) на паўфіналы пры галасаванні. Другая частка-размеркаванне краін-удзельніц па паўфіналах, якія адбудуцца 9 і 11 мая. Усяго была разбіта 31 краіна на 5 кошыкаў. У табліцы ніжэй паказана чарговасць «выцягвання» краін-удзельніц.
Першы паўфінал
Першы паўфінал адбыўся 9 мая 2023 года ў 21:00 па цэнтральнаеўрапейскім летнім часе. У паўфінале прынялі ўдзел пятнаццаць краін. Краіны, якія ўдзельнічалі ў першым паўфінале, Германія, Італія, Францыя, а таксама краіны, якія не ўдзельнічалі ў конкурсе, але аб’яднаныя ў адну «краіну» пад назвай «астатні свет», галасавалі ў гэтым паўфінале.
'' Краіны, выдзеленыя зялёным колерам, прайшлі ў фінал. ''
<!--=== Вынік галасавання === -->
Другі паўфінал
Другі паўфінал адбыўся 11 мая 2023 года ў 21:00 па цэнтральнаеўрапейскім летнім часе. У паўфінале прымалі ўдзел шаснаццаць краін. Краіны, якія ўдзельнічаюць у другім паўфінале, Вялікабрытанія, Іспанія, Украіна, а таксама краіны, якія не ўдзельнічалі ў конкурсе, але аб’яднаныя ў адну «краіну» пад назвай «астатні свет», галасавалі ў гэтым паўфінале.
Дулебы
Дуле́бы — раннеславянскае племя, найбольшае сярод продкаў сучасных чэхаў. Жылі на Дунаі, на тэрыторыі Аварскага каганату, з якімі варагавалі і якіх называлі "обры" (назва патрапіла ў "Аповесць мінулых часоў" як кніжная веда адукаваных манахаў па гісторыі падунайскіх славянскіх плямёнаў).
У тапаніміі
З дулебамі часам звязваюць некалькі назваў на тэрыторыі сучаснай Беларусі (паміж Бялынічамі і Клічавам) — тапонімы Дулеба (цяпер Дулебы) і Дулебна (цяпер Дулебня), гідронім Дулебка (назва ракі), таксама назва Дулебскае балота, усе яны знаходзяцца побач адзін аднаго. З гэтых назваў першапачатковая — рачная назва. Яна балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі). Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя (“выдзеўбаныя”), і звязаныя з літоўскім dulbti "дзяўбсці".
Сістэма футбольных ліг Польшчы
Сістэма футбольных ліг Польшчы — звязаныя паміж сабой футбольныя лігі, кіраваныя Польскім футбольным саюзам.
Хрысця Фрыланд
Хрысця Фрыланд (Chrystia Freeland; нар. 8 лютага 1968) — намеснік прэм’ер-міністра і міністр фінансаў Канады, член палаты обшчын з 24 лістапада 2013 года. Міністр замежных спраў Канады з 10 студзеня 2017 па 20 лістапада 2019 года.
Матэматыка ў Беларусі
Матэматыка ў Беларусі сістэматычна развіваецца (2000-я гг.) у Інстытуце матэматыкі НАН і ў ВНУ краіны, найперш у БДУ.
Асноўныя кірункі даследаванняў у 2000-х гг. — алгебра, вылічальная матэматыка, геаметрыя, дыферэнцыяльныя і інтэгральныя ўраўненні, матэматычная кібернетыка, тэорыя лікаў, матэматычная фізіка, праграмнае забеспячэнне ЭВМ, фукнцыянальны аналіз. Дасягненні матэматыкаў Беларусі атрымліваюць і міжнароднае прызнанне.
Выдаюцца часопісы «Дифференциальные уравнения» (з 1965), «Весці Нацыянальнай АН Беларусі. Серыя фізічна-матэматычных навук» (з 1965); «Веснік БДУ. Серыя 1. Фізіка. Матэматыка. Інфарматыка» (з 1969); «Труды Института математики Национальной АН Беларуси» (з 1998). Працуе Беларускае матэматычнае таварыства (1993).
Матэматычныя даследаванні ў Беларусі пачаліся з 1920-х гг. у БДУ, БСГА, АН Беларусі, Віцебскім педагагічным інстытуце і інш. Асноўнымі кірункамі даследаванняў былі: дыферэнцыяльныя ўраўненні; геаметрыя, алгебра; тэорыі функцый рэчаіснай і камплекснай зменных; лікавыя і графічныя метады, набліжаныя метады ў алгебры; тэорыя імавернасцей і матэматычная статыстыка, матэматычная апрацоўка вынікаў вымярэнняў; матэматычная фізіка, матэматычныя метады ў механіцы; метадалогія навукі, філасофскія пытанні матэматыкі. Стваралася беларуская матэматычная тэрміналогія. З 1950-х гг. цэнтрамі матэматычных даследаванняў сталі Інстытут матэматыкі АН БССР і БДУ.
Значны ўклад у развіццё і арганізацыю матэматычных даследаванняў у Беларусі зрабілі М. П. Яругін, У. І. Крылоў, С. А. Чуніхін, Ф. Д. Гахаў, Д. А. Супруненка, Я. А. Барбашын, У. Г. Спрынджук і іншыя.
Абок (рэгіён)
Абок (d’Obock, أوبوك) — адзін з пяці рэгіёнаў Джыбуці, які размяшчаецца на поўначы краіны. На поўначы рэгіён мяжуе з Эрытрэяй, на паўночным-усходзе мае выхад да Чырвонага мора. Адміністрацыйны цэнтр — Абок. Плошча — 5 700 км², насельніцтва складае 37 856 (на 2009 год).
Чорнае (возера, Пастаўскі раён, басейн Галбіцы)
Чорнае — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Галбіца, за 27 км на ўсход ад Пастаў і 5 км ад гарадскога пасёлка Варапаева, каля вёсак Чорнае і Белае.
Плошча паверхні возера 0,36 км², даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,5 км. Найбольшая глыбіня дасягае 31,5 м, сярэдняя каля 8,5 м. Аб'ём вады ў возеры 2,96 млн. м³. Плошча вадазбору 9,39 км². Даўжыня берагавой лініі 3,83 км.
Катлавіна Чорнага возера выцягнутая з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, складаецца з двух плёсаў. Схілы катлавіны вышынёй да 6 метраў, спадзістыя. Берагавая лінія моцна звілістая. Берагі нізкія, вышынёй 0,2—0,3 м. У паўночна-усходняй і паўднёва-заходняй частках берагі забалочаныя. Найбольшыя глыбіні ў паўночна-заходнім плёсе. Да глыбіні ў 5 метраў дно возера пясчанае, глыбей выслана ілам.
Возера зарастае ўздоўж берагоў і на мелкаводдзі (паласа трыснягу і чароту шырынёй да 120м).
Чорнае возера слабапраточнае. Упадаюць ручаі, выцякае ручай у раку Чэртка.
Шкарпэтка
Шкарпэтка (мн.лік: шкарпэткі) (ад scarpetta ) — элемент штодзённага адзення, які апранаецца на ногі. Кароткія панчохі, якія не дасягаюць калена.
Рэспубліка Кувейт
Рэспубліка Кувейт (جمهورية الكويت) — кароткачасовая марыянеткавая дзяржава, якая праіснавала з 4 да 28 жніўня 1990 года, калі Кувейт быў захоплены іракскім урадам.
Падчас уварвання іракскія сілы спрыялі рэвалюцыі, наладжанай кувейцкімі вайскоўцамі. 4 жніўня было абвешчана аб стварэнні «Часовага ўрада свабоднага Кувейта», які ўключаў 9 кувейцкіх афіцэраў-калабарацыяністаў, на чале якіх стаяў Алаа Хусейн Алі, намінальны кіраўнік дзяржавы, галоўнакамандуючы, міністр абароны і ўнутраных спраў.
Рэспубліканскі рэжым абвінавачваў манархістаў у антынароднай, антыдэмакратычнай, праімперыялістычнай і прасіянісцкай палітыцы, а таксама ва ўзбагачэнні за кошт прысваення нацыянальных рэсурсаў.
7 жніўня «Часовы ўрад свабоднага Кувейта» абвясціў Рэспубліку Кувейт з Алаа Хусейнам Алі ў якасці прэм’ер-міністра.
8 жніўня іракскі ўрад абвясціў аб «зліцці» Кувейта з Іракам. Савет рэвалюцыйнага камандавання Ірака заявіў: «Свабодны часовы кувейцкі ўрад вырашыў прасіць супляменнікаў у Іраку, кіраваных рыцарам арабаў і правадыром іх паходу прэзідэнтам фельдмаршалам Садамам Хусейнам, аб прыняцці іх як сыноў у іх вялікую сям’ю, аб вяртанні Кувейта ў склад Вялікага Ірака, Радзімы-маці, і аб забеспячэнні поўнага адзінства Ірака і Кувейта». Хусейну Алі далі пасаду намесніка прэм’ер-міністра Ірака. 28 жніўня Кувейт быў абвешчаны 19-й правінцыяй Ірака, губернатарам Кувейта быў прызначаны Алі Хасан аль-Маджыд.
Лінц
Лінц (Linz) — горад у паўночна-ўсходняй Аўстрыі. Праз горац цячэ рака Дунай. Адміністрацыйны цэнтр федэральнай зямлі Верхняя Аўстрыя. Заснаваны старажытнымі рымлянамі пад назвай Ленцыя (Lentia). У нашы дні Лінц з'яўляецца значным прамысловым, культурным, транспартным і турыстычным цэнтрам Аўстрыі. Колькасць насельніцтва налічвае каля 188 тыс. чалавек (трэці па велічыні горад краіны). У Лінцы знаходзяцца 4 універсітэты, 5 тэатраў, музеі, помнікі архітэктуры XIII — XIX стагоддзяў.
Клімат
Клімат Лінца ўмерана-кантынентальны, пераходны да кантынентальнага. Зіма адносна цёплая, самы халодны месяц — студзень. Лета — цёплае, самымі спякотнымі месяцамі з'яўляюцца ліпень і жнівень. Сярэдняя колькасць ападкаў вагаецца ад 600 мм да 2000 мм штогод.
Гісторыя
Горад быў заснаваны рымлянамі на месцы старажытнага кельцкага паселішча ў якасці абарончага пункта на сваёй паўночнай мяжы ў 15 да н.э. Пад назвай Лінц горад упершыню ўзгадваецца ў 799 годзе, у сувязі з будаўніцтвам царквы Сь. Мартына — якая захавалася да нашых дзён.
У Сярэднявеччы горад уваходзіў у склад Свяшчэннай Рымскай імперыі. Праз горад праходзілі гандлёвыя шляхі па Дунаі і з Польшчы і Чэхіі ў Паўднёвую Еўропу. У XV стагоддзі імператар Фрыдрых III перанёс сюды сваю сталіцу, а ў 1490 годзе абвясціў Лінц сталіцай сваёй імперыі, але праз тры гады гэты статус быў страчаны. У 1497 годзе быў пабудаваны мост цераз Дунай. З 1785 года Лінц стаў цэнтрам епіскапства. У канцы ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя горад пераўтварыўся ў буйны прамысловы цэнтр, у якім асаблівае развіццё атрымала вытворчасць сталі і хімічная прамысловасць.
У Лінцы сваё дзяцінства правёў Адольф Гітлер. У гады Другой сусветнай вайны недалёка ад Лінца нацысты пабудавалі канцэнтрацыйны лагер Маўтхаўзен які быў вызвалены ў 1945 годзе войскамі ЗША.
Поўдзень — Пірэнеі
Поўдзень — Пірэнеі (Midi-Pyrénées, Miègjorn-Pirenèus, ) — рэгіён на поўдні Францыі. Галоўны горад — Тулуза (650 тыс. жыхароў). Насельніцтва — 2,787 млн чалавек (8-е месца сярод рэгіёнаў).
Геаграфія
Плошча тэрыторыі 45348 км². Рэгіён уключае дэпартаменты Жэр, Ар’еж, Аверон, Гарона Верхняя, Пірэнеі Верхнія, Ло, Тарн і Тарн і Гарона. Праз яго працякаюць рэкі Адур, Ар'еж, Гарона і Ло.
Насельніцтва
Эканамічна актыўнае насельніцтва: 936 тыс. чал. Сталіца рэгіёна Тулуза з'яўляецца трэцім горадам Францыі па колькасці студэнтаў (пасля Парыжа і Ліёна).
Занятасць насельніцтва: На прадпрыемствах Airbus (штаб-кватэра кампаніі размешчана ў Тулузе) працуюць звыш 20 000 чалавек.
Гісторыя
Асноўную частку рэгіёна складаюць вобласці, раней якія ўваходзілі ў склад правінцый Гасконь, Лангедок і Руэрг.
Малахіт
Малахіт (медная зелень) — мінерал, асноўны карбанат медзі (гідраксакарбанат медзі (II)), склад якога амаль дакладна адлюстраваны хімічнай формулай CuCO3·Cu(ОН)2.
Выкарыстанне
Малахіт выкарыстоўваецца ў вытворчасці ювелірных вырабаў і дэкаратыўна-мастацкіх твораў. Зямлісты малахіт выкарыстоўваецца ў якасці сыравіны мінеральнай фарбы («малахітавая зелень»).
Індуліс Эмсіс
Індуліс Эмсіс (Indulis Emsis; нар. года, ) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 2004 годзе.
Па адукацыі біёлаг, у 1975 годзе скончыў Латвійскі ўніверсітэт у Рызе. У 1986 годзе атрымаў ступень кандыдата біялагічных навук, а ў 1993 годзе — доктара біялагічных навук. Спачатку працаваў выкладчыкам, потым загадчыкам лабараторыі ў навукова-даследчым інстытуце. У 1989–1990 гадах быў намеснікам старшыні Камітэта аховы навакольнага асяроддзя Латвійскай ССР.
У 1990 годзе быў адным з сузаснавальнікаў Латвійскай партыі зялёных. У 1990 годзе на свабодных выбарах ад Латвійскага народнага фронту быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР, у якім засядаў да 1993 года. Са жніўня 1993 года па лістапад 1998 года быў міністрам аховы навакольнага асяроддзя ва ўрадах Валдыса Біркаўса, Марыса Гайліса, Андрыса Шкелэ і Гунтарса Крастса. У 1995 годзе стаў дэпутатам Сейму Латвіі 6-га склікання, кадэнцыя якога скончылася ў 1998 годзе.
Пасля сыходу з урада і парламента стаў, між іншым, старшынёй кансалтынгавай кампаніі. У 2001 годзе ён быў абраны саветнікам у Рызе, а ў 2002 годзе быў пераабраны ў Сейм, на гэты раз паспяхова падаўшы заяўку на пераабранне ў 2006 годзе. Тым часам ён быў адным з трох сустаршыняў сваёй партыі. 9 сакавіка 2004 года ён змяніў Эйнарса Рэпшэ на пасадзе прэм'ер-міністра Латвіі, стаўшы першым прэм'ер-міністрам у свеце з групы "зялёнага" руху. Кабмін пад яго кіраўніцтвам не атрымаў вотуму даверу ў кастрычніку 2004 года падчас бюджэтных дэбатаў. 2 снежня 2004 года Айгарс Калвітыс заняў пасаду прэм'ер-міністра замест яго.
Пасля выбараў у 9-ы Сейм у 2006 годзе на некалькі месяцаў стаў яго старшынёй. У 2007 годзе ён адышоў ад палітычнай дзейнасці, вярнуўшыся ў сферу кансалтынгу. У 2009 годзе таксама стаў выкладчыкам Латвійскага ўніверсітэта.
Кадыраўцы
Кадыраўцы (Кадыровцы; літаральна паслядоўнікі Кадырава) — тэрмін, які выкарыстоўваецца насельніцтвам Чачні для ідэнтыфікацыі членаў ваенізаваных фармаванняў, якія падтрымлівалі былога прэзідэнта Чачні Ахмата Кадырава і бягучага прэзідэнта Рамзана Кадырава. Тэрмін з’явіўся ў 1999 годзе падчас Другой чачэнскай вайны, калі частка баевікоў пад кіраўніцтвам муфція Чачні Ахмата Кадырава, які ваяваў супраць РФ у 1994—1996 гадах, перайшла на бок федэральнай улады.
Пасля заканчэння чачэнскага канфлікту кадыраўцы падазраваліся ў пераследах гомасексуалаў у Чачні і ўдзеле ва ўзброеным канфлікце на ўсходзе Украіны на баку сіл сепаратыстаў у складзе батальёна, які належыць 291-му мотастралковаму палку 42-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі Сухапутных войск Расійскай Федэраціі.
NGC 2892
NGC 2892 (іншыя абазначэнні — UGC 5073, MCG 11-12-15, ZWG 312.15, PGC 27111) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Хораўка
Хо́раўка, Харэ́ўка — рака ў Беларусі, у Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці і Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Шчыба.
Авіяперавозкі
Авіяперавозкі (паветраныя перавозкі) — спосаб транспарціроўкі грузаў і перавозкі пасажыраў пры дапамозе паветраных судоў.
Класіфікацыя
Авіяперавозкі прынята класіфікаваць паводле кірунка, катэгорыі грузу і тыпа загрузкі.
Простыя перавозкі
Таксама называюцца «генеральныя перавозкі» — мяркуюць транспарціроўку генеральнага грузу ў пункт прызначэння, а заказчыкам такой паслугі з'яўляецца ўладальнік тавараў, што перавозяцца. Асноўная перавага генеральных перавозак — высокая аператыўнасць.
Спадарожныя перавозкі
Спадарожныя перавозкі маюць на ўвазе выкарыстанне свабоднага транспарту, наступнага ў патрабаваным кірунку. Годнасць такога фармату транспарціроўкі грузаў — нізкі кошт.
Чоўнавыя перавозкі
У авіяцыі дадзены фармат прыняты для транспарціроўкі пасажыраў. Адметная асаблівасць чоўнавых перавозак — вяртанне транспартнага сродку ў пункт адбыцця без пасажыраў на борце.
Зборныя перавозкі
Зборныя перавозкі — гэта найбольш распаўсюджаны фармат транспарціроўкі адзінкавых грузаў, пры якім тавары розных адпраўнікоў кансалідуюцца на складзе і адпраўляюцца па меры назапашвання іх аптымальнага аб'ёму. Адрозніваюцца невысокай коштам транспарціроўкі.
Пасажырскія авіяперавозкі
Пасажырскія самалёты ажыццяўляюць перавозкі пасажыраў і пошты, здзяйсняючы рэгулярныя (альбо нерэгулярныя) рэйсы.
З мэтай павелічэння прыбытку авіякампаніі імкнуцца паменшыць час, якое праводзіцца самалётам на зямлі, павялічыць тэрмін службы авіялайнера далёка за тэрмін амартызацыі, павялічыць рэгулярную загрузку самалёта. Рызыкоўным метадам зніжэння сабекошту перавозак з'яўляецца выкарыстанне неорігінальных запчастак і павялічаны межремонтный прабег.
Паветраныя суда, наступныя без пасажыраў або грузу, так званы Empty Leg, арандуюцца па цане, значна меншай, чым сабекошт пералёту.
Грузавыя авіяперавозкі
Згодна з правіламі ажыццяўлення грузавых авіяперавозак (Федэральны закон «Аб транспартна-экспедыцыйнай дзейнасці» ад 30.06.2003 г. № 87-ФЗ і Варшаўская канвенцыя аб міжнародных паветраных перавозках (Манрэаль, 28 мая 1999 г.)) прыем грузу да перавозкі вырабляецца толькі пры наяўнасці правільна аформленай грузавы накладной.
Заканадаўства ў галіне авіяперавозак
Міжгароднія і міжнародныя перавозкі паветраным транспартам рэгулююцца цэлым шэрагам нарматыўна-прававых дакументаў, якія ўмоўна можна падзяліць на некалькі груп. Першая з іх — гэта дакументы дзяржаўнага рэгулявання авіяцыі, у тым ліку адпаведныя законы, нормы сертыфікацыі і правілы ліцэнзавання. Другая катэгорыя — авіяцыйныя правілы, якія дзейнічаюць на федэральным узроўні. Трэцяя група нарматыўных дакументаў — унутрырасійскія правілы перавозкі пасажыраў і транспарціроўкі грузаў пры дапамозе паветраных судоў.
Асобна варта адзначыць Чыкагскі канвенцыю аб міжнароднай грамадзянскай авіяцыі 1944 года і Варшаўскую канвенцыю для уніфікацыі правілаў паветраных перавозак ад 1929 года. Гэтыя дакументы ратыфікаваныя большасцю краін свету, і з'яўляюцца абавязковымі для выканання ў Расіі. Таксама прававое ўрэгуляванне здзяйсняецца па Федэральным авіяцыйным правілам № 136/42/51 ад 31.03.2002 г. і Канвенцыяй аб Дагаворы Міжнароднай Дарожнай Перавозкі Грузаў (Жэнева, 19 мая 1956 г.).
Мытнае афармленне
Міжнародныя перавозкі грузаў па паветры мяркуюць абавязковае праходжанне мытных працэдур. Мытнае афармленне вырабляецца шляхам дэкларавання грузаў і выплаты ўсіх неабходных збораў. Да абавязковых плацяжах пры мытнай ачыстцы імпартных тавараў ставяцца акцыз, падатак на дабаўленую вартасць і пошліны. Ускосныя плацяжы для афармлення тавараў на мытні — гэта зборы за выдачу ліцэнзій, кваліфікацыйнага атэстата, захоўванне тавараў на мытным складзе і іх транспарціроўку.
Статыстыка аб'ёмаў авіяперавозак
Па выніках за 2011 год рынак грузавых авіяцыйных перавозак у Расеі склаў 5,9 %, перавозка склала 981 тысячу тон грузу і пошты, прырост грузаабароту — 5 %, што склала больш за 4,9 мільярда тон-км. Па параўнанні першага квартала 2012 года з аналагічным перыядам 2011 года, дадзеныя статыстычнага ведамства паказалі станоўчую дынаміку грузавых авіяперавозак, агульны прырост грузаабароту склаў 10,2 %. Аб'ём грузаперавозак быў роўны 224 742,52 тоны, прырост — 8,9 %.
У 2013 годзе, паводле дадзеных сусветных аналітычных агенцтваў, у прыватнасці IATA (статыстыка Міжнароднай асацыяцыі паветранага транспарту), зафіксавана спад росту аб'ёму грузавых авіяперавозак. На думку экспертаў, спад выкліканы, у першую чаргу, агульным спадам у сусветнай эканоміцы. Адпаведна, авіякампаніі скарачаюць аб'ёмы правазных магутнасцяў, імкнучыся нармалізаваць каэфіцыент загрузкі і захаваць запланаваную рэнтабельнасць авіягрузаперавозак, нягледзячы на якія растуць цэны на паліва.
Конс
Конс (consus) — у рымскай міфалогіі — бог-наглядчык запасаў зерня, падземных сховішчаў сіласу, таксама аказваўшы за пасеў зерневых культур.
З цягам часу Консу сталі надаваць іншыя абавязкі. З часа Аўгуста Конс робіцца богам добрага савета (Consus consilio, кансультацыя ). Згодна з лягендай, Конс быў богам, які дапамог Ромулу парадай у Сабінскай вайне.
Кон таксама стаў богам таемных саветаў, хаця, магчыма, гэта звязана з недакладнай інтэрпрэтацыяй імя (Consus — кансіліум, савет, сінагога; месца, дзе збіраюцца саветы). Аб сувязі Конса з патаемнымі саветамі сведчыць Сервій Тулій (En. 8:6356): Consus autem deus est consiliorum («Конс, аднак, у Савеце Багоў»).
Такім чынам, складваецца ўражанне, што конс уваходзіў у Савет багоў (Dii Consentes), у які таксама ўваходзілі шэсць багоў і шэсць багінь. Савет склікаўся паводле загада і ў дапамогу Юпітэру для прыняцця асабліва важных пашэнняў, у прыватнасці, як паступіць з Трояй ці Атлантыдай. Гэта традыцыя бярэ пачатак у сказаннях этрускаў, а таксама згадваецца ў іншых народаў, у прыватнасці Гамерам.
Дзеткавічы
Дзеткавічы — тапонім.
Вялікае Герцагства Гесэн
Вялі́кае Ге́рцагства Ге́сэн (Großherzogtum Hessen), часта таксама Гесэн-Дармштат — адна з нямецкіх дзяржаў, якая існавала ў 1806—1918 гадах. Ландграфства Гесэн-Дармштат на чале з Гесэнскай дынастыяй было ператворана ў вялікае герцагства пасля роспуску Свяшчэннай Рымскай імперыі ў 1806 годзе.
Гісторыя
З прычыны членства Гесэна ў Рэйнскім саюзе, герцагства, нягледзячы на далучэнне ў 1813 годзе да антынапалеонаўскай кааліцыі, па рашэнні Венскага кангрэса, страчвала тэрыторыі, атрыманыя ў 1803 годзе ад Напалеона. У кампенсацыю за страчанае герцагства Вестфалія, якое адышло да Прусіі, Гесэн атрымліваў землі на заходнім беразе Рэйна (Райнгесэн), уключаючы стратэгічна важную крэпасць Майнц. Герцагства таксама страціла Амарбах, які адышоў да Баварыі.
У 1816 годзе дзяржава была перайменавана ў Вялікае Герцагства Гесэн і на Рэйне (Großherzogtum Hessen und bei Rhein).
У 1820 годзе герцаг дараваў канстытуцыю, якая аднак у хуткім часе была зменена.
Пасля розных спрэчак і ваенных дзеянняў, Гесэн-Дармштат быў вымушаны саступіць патрабаванням Прусіі. Ён удзельнічаў у франка-прускай вайне ў 1870 годзе. А ў 1871 годзе Гесэн-Дармштат увайшоў у склад адзінай Германскай імперыі.
Апошні вялікі герцаг Гесэнскі, Эрнст-Людвіг (брат расійскай імператрыцы Аляксандры Фёдараўны), быў скінуты Лістападаўскай рэвалюцыяй у 1918 годзе, а былое герцагства было ператворана ў Народную Дзяржаву Гесэн.
Выклічнік
Выклі́чнік — часціна мовы, якая выражае розныя пачуцці, эмоцыі і валявыя пабуджэнні, але не называе іх.
Вялікае Герцагства Гесэн
Гісторыя
У 1949 годзе большая частка Гесэна разам з былой прускай правінцыяй Гесэн-Насау і раёнам Вальдэк Рэйнскай правінцыі ўвайшлі ў склад федэральнай зямлі Гесэн. Рэйнскі Гесэн — у склад зямлі Рэйнланд-Пфальц.
Дзяржаўны лад
Глава дзяржавы — Вялікі Герцаг. Заканадаўчы орган — Гесэнскія земскія штаты (Hessische Landstände), складаліся з Першай палаты (Erste Kammer), якая складалася з тытулаванага дваранства, і Другой палаты (Zweite Kammer), якая выбіралася выбаршчыкамі на аснове маёмаснага цэнзу тэрмінам на 5 гадоў. Выканаўчы орган - Гесэнскае агульнае міністэрства (Hessische Gesamtministerium), прызначалася Вялікім Герцагам і несла перад ім адказнасць.
Выклічнік
Выклічнікі не маюць граматычных катэгорый, не падзяляюцца на марфемы, не з'яўляюцца членам сказа, граматычна не звязваюцца з членамі сказа.
Вялікае Герцагства Гесэн
Адміністрацыйны падзел
Вялікае герцагства Гесэн складалася з трох правінцый:
Выклічнік
Выклічнікі не адносяцца да самастойных часцін мовы, бо не маюць намінатыўнага (прадметнага) значэння і не з'яўляюцца службовымі часцінамі мовы, бо не выконваюць ніякіх службовых функцый, аналагічных функцыям прыназоўніка, злучніка, часціцы.
Вялікае Герцагства Гесэн
Адміністрацыйны падзел
Прадстаўнічыя органы правінцый — правінцыйныя ландтагі (proviziallandtag), выканаўчыя — правінцыйныя камітэты (provinzialausschu?), на чале з правінцыйным дырэктарам (provizialdirektor).
Выклічнік
Выклічнікі з'яўляюцца выразным моўным сродкам, аднак значэнне многіх з іх выяўляецца толькі ў кантэксце, пры падтрымцы інтанацыі і слоў, якія падкрэсліваюць іх семантыку, дакладна называючы пачуцці, волевыяўленні.
Як адзначана ў ТСБМ, выклічнік а!, напрыклад: "1. перадае прыпамінанне, пазнаванне, здагадку, здзіўленне. — Здароў, Каўтун! — А, Андрэй, вось не пазнаў, браце, цемень, бачыш. Лынькоў… 2. Перадае прыкрасць, абурэнне, пагрозу, зларадства. — А, пакінь ты, — замахала… [Аўдоля] рукамі на Шуру. Крапіва… 3. Перадае жах, адчай, боль і пад. — А-а, — закрычаў, душачыся слязьмі… [Валодзька], — вазьміце! Мележ… 4. Перадае ўзмацненне эмацыянальнай выразнасці выказвання. — А таварышок, а паночак, а залаценькі, а не карайце ж вы хаця моцна яго [Сяргея], — загаласіла Рыпіна. Крапіва."
Выражаць самыя разнастайныя пачуцці могуць выклічнікі а!, ай!, ой!, ах!, ох!, о!, ого!, ну!, эй!, эх! і інш.
Некаторыя выклічнікі здольныя перадаваць толькі якое-небудзь адно значэнне. Напрыклад, выклічнік цыц выражае загад змоўкнуць, на табе — здзіўленне, расчараванне: «Цыц вы, гультаі, хопіць скардзіцца!» — зноў азваўся старшы" (М. Машара). «Жалоба па бацьку яшчэ не адышла, … а ён — на табе! На скрыпцы выігрывае» (Я. Купала).
Некаторыя выклічнікі служаць базай для ўтварэння новых слоў з дапамогай адпаведных афіксаў — дзеясловаў і назоўнікаў, што ўжываюцца звычайна ў размоўным стылі: ахаць, аханне, развойкацца, развохкацца, люляць, люлянне і інш.
Выклічнікі паводле паходжання
Да вытворных таксама адносяцца і выклічнікі, запазычаныя з іншых моваў: біс! (з лац.), баста!, брава! (з італ.), алё! (з фр.), стоп! (з англ.), ура!, каюк!, айда!, каравул! (з цюркс.), марш! (з фр.), капут! (з ням.) і інш.
Набываючы ў сказе намінатыўнае значэнне, выклічнікі набліжаюцца да самастойных часцін мовы і выконваюць ролю розных членаў сказа: дзейніка, выказніка, дапаўнення, азначэння, акалічнасці: Ляцела ўпартае «алё» па правадах паштовых (М. Калачынскі). Там рыба — ого-го (Я. Маўр). У парканах шулы, як салдаты, стаяць у струнку, зухаваты, башлык высокі, шапкі новы, «ура!» гукнуць табе гатовы (Я. Колас). Чыстая вада, прытым у вялікай колькасці, нам ой-ой як патрэбна! (В. Вольскі).
Папаратнянскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Стрэшынскага раёна Бабруйскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Жлобінскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Жлобінскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 28 чэрвеня 1939 года ў складзе адноўленага Стрэшынскага раёна, з 17 снежня 1956 года ў складзе Жлобінскага раёна.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1192 чалавекі, з іх 94,5 % — беларусы, 3,4 % — рускія, 0,9 % — украінцы.
Дом Юхновіча
Дом Юхновіча — колішні будынак у Мінску на рагу вуліц Падгорнай (цяпер вул. К. Маркса) і Петрапаўлаўскай (цяпер вул. Энгельса), 38/34. У наш час месца, дзе некалі стаяў Дом Юхновіча, займае т.зв. Дом пісьменнікаў (арх. А. Брэгман).
У будынку на першым паверсе размяшчалася бюро грамадзянскіх інжынераў «Гай, Свянціцкі & Co», якое распрацоўвала эскізы, праекты, планы, каштарысы гарадскіх, дачных і сельскагаспадарчых пабудоў, выконвала тэхнічны нагляд, здзяйсняла працы гаспадарчым спосабам, давала тэхнічныя кансультацыі. Памяшканні мелі выхад у невялікі ўнутраны панадворак, перакрыты зашклёным ліхтаром. У будынку быў адкрыты першы ў горадзе платны гараж «Мінск-аўтамабіль», які належаў інжынеру З. С. Свянціцкаму Гэта была першая беларуская станцыя тэхнічнага абслугоўвання , ажыццяўляўся таксама пракат, продаж легкавых машын і запчастак.
Арта (рэгіён)
Арта (d'Arta, عرته) — адзін з пяці рэгіёнаў Джыбуці, які размяшчаецца ў цэнтры краіны. На ўсходзе рэгіён мяжуе з той часткай Самалі, на якую прэтэндуе не прызнаны Самаліленд, а таксама рэгіён мае выхад да Індыйскага акіяна. Адміністрацыйны цэнтр — Арта. Плошча — 1 800 км², насельніцтва складае 42 380 (на 2009 год).
Франц фон Штук
Франц фон Штук (Franz von Stuck; — ) — нямецкі жывапісец і скульптар. Сын вясковага млынара, Франц фон Штук вучыўся ў Каралеўскай школе мастацтваў і рамёстваў у Мюнхене, а затым у Мюнхенскай акадэміі мастацтваў. Фон Штук захапляўся новымі мастацкімі тэхнікамі і жанрамі і разам з Вільгельмам Трубнерам заснаваў у 1892 г. Мюнхенскі сэцэсіён. З 1895 Штук - прафесар Акадэміі мастацтваў, сярод яго вучняў - Васіль Кандзінскі, Паўль Клее, Іозеф Хенгэ, Георг Карс, Паўль Штольрайтэр і Генрых Штрыфлер. У 1906 г. Франц фон Штук атрымаў дваранскі тытул. У адным шэрагу з Францам фон Ленбахам і Фрыдрыхам Аўгустам фон Каўльбахам фон Штук з'яўляецца яскравым прадстаўніком мюнхенскай школы выяўленчага мастацтва. Натхнёны творчасцю Арнольда Бёкліна, Штук пісаў карціны на сюжэты з свету фантазій і алегорый, сімвалічныя вобразы, як, напрыклад яго «Грэх» (1893) і «Вайна» (1894). Многія з яго буйнафарматных твораў адрознівае двухсэнсоўна-эратычная атмасфера.
HMS C23
HMS C23 — брытанская падводная лодка тыпу С. Пабудавана ў 1908-1909 гадах кампніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 26 лістапада 1908 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 5 мая 1909 года.
У 1920 годзе лодка была прададзена на металалом.
Брацкая магіла (Мар’іна)
Брацкая магіла — вайсковае пахаванне ў в. Мар’іна, Добрушскі раён, Гомельская вобласць.
Помнік
Помнік уяўляе сабою пастамент кубічнай формы вышынёй 2.2 м. На ім усталявана постаць салдата ў плашч-накідцы, які стаіць у поўны рост. У правай руцэ ваяр трымае аўтамат, у левай каску. На франтальнай частцы пастамента ўсталявана мемарыяльная пліта з надпісам «Вечная слава героям, павшим в боях за свободу и независимость нашей Родины».
Перад пастаментам сіметрычна размешчаны дзве пліты з чорнага мармуру, усталяваныя 26 жніўня 2010 года, у сувязі з подзахоронением 33 невядомых ваяроў, выяўленых пошукавым атрадам Міністэрства абароны РБ у наваколлях вёскі.
На другой стэле прозвішча пахаваных салдат. Справа знаходзяцца тры стэлы. На першай надпіс: «Вечен Ваш подвиг в сердцах поколений, жизнью потомки обязаны Вам». На дзвюх іншых стэлах прозвішча пахаваных ваяроў.
Тэрыторыя брацкай магілы агароджана металічным ланцугом з буйнымі звёнамі на нізкіх металічных слупках.
Іў Сен Ларан
Іў Сен-Лара́н, поўнае імя Іў Анры́ Дона́ Мацьё Сен-Лара́н (Yves Henri Donat Mathieu-Saint-Laurent;, Аран, Алжыр — , Парыж) — французскі мадэльер, які княжыў у свеце высокай моды ў 1960-я і 1970-я гг. Пасля смерці Крысціяна Дыёра, у якога Іў пачынаў асістэнтам, у 1957 г. зрабіўся галавой яго мадэльнага дома (яму быў 21 год). Увёў у жаночую моду элементы мужчынскага гардэроба — скураныя пінжакі, чаравікі па сцягно і нават смокінгі (1966). Лічыцца заснавальнікам стылю унісекс. Быў першым, хто запрасіў цёмнаскурых манекенак для ўдзелу ў паказах мод сваіх калекцый.
Валдыс Біркаўс
Валдыс Біркаўс (Valdis Birkavs; нар. года, ) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 1993-1994 гадах.
У 1961 годзе скончыў тэхнікум, пасля вучыўся ў Латвійскім універсітэце ў Рызе па розных спецыяльнасцях, скончыў яго ў 1969 годзе, атрымаўшы кваліфікацыю юрыста. У 1978 годзе затрымаў вучоную ступень кандыдата юрыдычных навук па крыміналістыцы, а ў 1993 годзе — доктара юрыдычных навук. Працаваў у навукова-даследчым інстытуце, які займаўся ў тым ліку крыміналістыкай, з 1975 па 1986 гады быў яго дырэктарам. Пазней стаў выкладчыкам у Латвійскім універсітэце. У 1988 годзе стаў сузаснавальнікам Латвійскага юрыдычнага таварыства, якое ўзначальваў да 1995 года.
У канцы 1980-х гадоў уключыўся ў дзейнасць Латвійскага народнага фронту. У маі 1990 года абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР. У 1993 годзе быў адным з заснавальнікаў руху "Латвійскі шлях". Старшынёй гэтай арганізацыі ён быў да 1997 года. У 1993, 1995 і 1998 гадах абіраўся дэпутатам у Сейм Латвіі.
Яго партыя перамагла на парламенцкіх выбарах у 1993 годзе. У жніўні таго ж года ён заняў пасаду прэм'ер-міністра, якую займаў да верасня 1994 года. У 1994–1995 гадах быў намеснікам прэм'ер-міністра. З 1994 па 1999 гады быў міністрам замежных спраў. У 1999 годзе быў вылучаны кандыдатам ад сваёй партыі на пасаду прэзідэнта Латвіі, але прайграў у галасаванні Вайры Віке-Фрэйберзе. У тым жа годзе ён заняў пасаду міністра юстыцыі ва ўрадзе Андрыса Шкелэ, якую займаў да 2000 года. Пасля заканчэння дэпутацкага тэрміну адмовіўся ад палітычнай дзейнасці.
Валосавічы
Валосавічы — тапонім:
Уладзімір Яўгенавіч Фортаў
Уладзімір Яўгенавіч Фортаў (23 студзеня 1946, Нагінск, Маскоўская вобласць, РСФСР, СССР — 29 лістапада 2020, Масква) — савецкі і расійскі фізік, акадэмік РАН (1991, член-карэспандэнт АН СССР з 1987). Прэзідэнт Расійскай акадэміі навук з 29 мая 2013 па 23 сакавіка 2017.
У 1996—1997 гадах намеснік старшыні Урада Расійскай Федэрацыі; міністр навукі і тэхналогій Расійскай Федэрацыі, старшыня Дзяржаўнага камітэта РФ па навуцы і тэхналогіях (1996—1998).
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1988) і Дзяржаўнай прэміі Расіі (1997). Поўны кавалер ордэна «За заслугі перад Айчынай».
Тыкаль
Тыкаль — адно з найбуйнейшых гарадзішч мая, сталіца Мутульскага царства. Размешчана ў правінцыі Эль-Петэн Гватэмалы. Паселішча індзейцаў існавала з VII стагоддзя да н. э. У V—IX стагоддзях н. э. горад уваходзіў у лік асноўных цэнтраў маянскай культуры. Паводле ацэнак даследчыкаў, насельніцтва яго ў гэты час складала ад 100 да 200 тысяч чалавек. Да канца X стагоддзя, пасля шэрагу паўстанняў, горад быў канчаткова закінуты жыхарамі. Назва Тыкаль на мове мая азначае «месца, дзе чуваць галасы духаў». У іерагліфічных надпісах згадваецца больш старажытная назва горада Яш-Мутуль — «зялёны звязак».
Тыкаль з ваколіцамі ўключаны ўрадам Гватэмалы ў аднайменны нацыянальны парк. У 1979 годзе нацыянальны парк уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Гарадзішча
Жылая забудова горада займала каля 60 км². Гарадзішча налічвае сотні каменных збудаванняў, з якіх пакуль раскапаная толькі невялікая частка.