cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Грэг Кэйсі
Правёў першы матч на прафесійным турніры ў 21-гадовым узросце ў 2011 годзе ў папярэдняй кваліфікацыі да этапу PTC у Кіларні, дзе з лікам 2:4 саступіў былому і будучаму прафесіяналу Джэймі О’Нілу. Праз тры з паловай гады ўпершыню прыняў удзел у Q School, серыі турніраў, якія з'яўляюцца кваліфікацыйнымі ў мэйн-тур. На першым турніры ён саступіў 10-разовай чэмпіёнцы свету сярод жанчын Рыян Эванс з лікам 2:4, а на другім з тым жа лікам прайграў будучаму прафесіяналу Гарэту Алену ў 1/8 фіналу, калі яму заставалася выйграць два матчы да траплення ў прафесіяналы. У 2016 годзе Кэйсі атрымаў права выступаць у кваліфікацыі да чэмпіянату свету, прайграўшы ў першым раундзе 17-му нумару сусветнага рэйтынгу Дзіну Цзюньхуэю з Кітая з лікам 4:10.
NGC 7287
NGC 7287 — двойная зорка ў сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сіла
Сіла — фізічная вектарная велічыня, што ёсць мерай уздзеяння аднаго цела на іншае.
Паводле сучасных уяўленняў, вынікам дзеяння сілы на матэрыяльны пункт ёсць яго паскарэнне, пры гэтым чым больш сіла, тым большае паскарэнне атрымае матэрыяльны пункт (гл. другі закон Ньютана).
Раўнадзейная сіла
Раўнадзейная сіла — сіла, уздзеянне якой на цела мела б такі ж вынік, які даюць тыя сілы, што ўздзейнічаюць на яго.
Згодна з прынцыпам незалежнасці дзеяння сіл, сілы ўздзейнічаюць на цела незалежна адна ад адной. У адпаведнасці з гэтым, раўнадзейную сілу можна знайсці як вектарную суму ўсіх сіл, што ўздзейнічаюць на матэрыяльны пункт.
Дамінік Вітаноўскі
Дамінік (Іванавіч) Вітаноўскі (Dominik Witanowski, Доминик Иванович Витановский; пам. 2 сакавіка 1848 г., Мінская губерня ) — дзяржаўны службовец.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Вітаноўскіх герба «Равіч». Сын Яна Вітаноўскага. Меў брата Міхала, аўгустоўскага грамадзянскага губернатара.
Скончыў Крамянецкую школу.
У 1808 г. — канцылярыст Крамянецкай камісіі па пытаннях школьных фундушаў Валынскай, Падольскай і Кіеўскай губерняў. У 1811 г. — памочнік старшага настаўніка літаратуры Валынскай гімназіі. У 1813 г. — настаўнік лацінскай і польскай моваў Луцкай павятовай школы. У 1815 г. — сакратар маршалка Гродзенскай вывадовай дэпутацыі. У 1818 г. — архівіст па пытаннях шляхецкіх сходаў і вывадовых дэпутацыяў, прысяжны Гродзенскага галоўнага суда. У 1819—1820 г. — асэсар гэтага ж суда. У 1821 г. — калежскі сакратар, страпчы па казённых справах Гродзенскай губерні.
Віцэ-прэзідэнт Мінскай грамадзянскай палаты.
Сябра масонскай ложы «Сябры чалавецтва» ў Гродне, прамоўца ў 1818–1820, масон 4-й ст. у 1821 годзе; ганаровы сябра масонскай ложы «Шчаслівага Вызвалення» ў Нясвіжы, масон 4-й ст. у 1820; Сябра ніжэйшага капітула «Святыні Спакою» ў Нясвіжы ў 1819, масон 4-й ст. у 1820. Па заданню майстра ложы Анджэйкавіча ўвёў у яе Караля Эйсымонта.
Меў адзін з найбгацейшых прыватных кнігазбораў, які налічваў да некалькіх тысяч тамоў. Пасля яго смерці ў 1848 г. бібліятэка была прададзена.
Прыёрка (Кіеў)
Прыёрка (Пріо́рка) — мясцовасць на поўначы Кіева. Мяжуе на поўдні з Курэнёўкай, на захадзе — з Мастыцкім масівам, Ветранымі горамі і пасёлкам Шаўчэнкі, на поўначы — з Мінскім масівам, на ўсходзе — з Абалонь. Асноўныя вуліцы Прыёркі — Аўтазаводская і Вышгарацкая.
Гісторыя
Паселішча Прыёрка згадваецца з XVII стагоддзя. Заснавана каталіцкімі манахамі дамініканскага ордэна каля 1630 года. Назву па найбольш верагоднай версіі паходзіць ад слова «прыёр», што азначае «настаяцель манастыра», хоць у дакументах XVII—XVIII стагоддзяў фігуруе форма «Преварка» (што азначае «прыгарад»).
У сярэдзіне XVII стагоддзя тут знаходзілася загарадная рэзідэнцыя прыёра Пятра Развадоўскага — настаяцеля каталіцкага дамініканскага манастыра ў Кіеве, а вакол яе — каля двухсот сельскіх дамоў. Пасля вызваленчай вайны 1648—1657 гадоў гэтыя землі былі адабраныя ў каталікоў і перададзеныя у 1659 годзе Брацкам манастыру на Падоле, а ў 1701 годзе — Кіеўскім магістрату. Ужо ў канцы XVIII стагоддзя Прыёрка становіцца дачнай мясцовасцю Кіева, аднак у гарадскія межы яна ўвайшла толькі ў 1880 годзе.
Сучасная забудова
У 1960-80-х гадах Прыёрку амаль цалкам перапланавана і перабудавана. Ад старой забудовы засталіся Пакроўская царква, некалькі жылых дамоў, у тым ліку мемарыяльныя — музеі Фоція Красіцкага і «Хата на Прыёрке».
У 1960 году пачынаецца рэканструкцыя жылога фонду паміж вуліцай Прыёрскай і плошчай Тараса Шаўчэнкі, дзе быў пабудавана Вышгарадскі масіў. Агульная плошча рэканструкцыі склала 112 га, была забудавана новымі 5-ці і 9-ці павярховымі жылымі дамамі.
Забудова ў паўночным кірунку вялася ўздоўж Палярнай вуліцы. Тут на плошчы 65 га ў 1971—1975 гадах пабудавана 300 тыс. М ². жылога фонду, які прадстаўлены 9-ці павярховымі дамамі з цагляных блокаў і жалезабетонных панэляў і 16-ці павярховымі дамамі. Характэрным для гэтага масіва з’яўляецца значная колькасць дамоў для маласямейных (37,3 %). У 1989—1990 гадах забудавана мікрараён на вуліцах Беражанская і Пятра Панча.
Забараўцы
За́бараўцы (, Заборовцы) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчанскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Забаравецкага сельсавета.
NGC 7287A
NGC 7287A (іншыя абазначэнні — PGC 68960, ESO 602-20A) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Замшынскі сельсавет
За́мшынскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Замшына.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лёзненскага раёна Віцебскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Лёзненскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Веляшковіцкага сельсавета.
Армянская архітэктура
Армянская архітэктура — архітэктурная культура армянскага народа, створаная на тэрыторыі ўсёй гістарычнай Арменіі
VI да н.э. — III н.э.
У VI стагоддзі да н.э. галоўным чынам завяршаецца працэс складання армянскага народа. З VI ст. да н.э. архітэктура і горадабудаўніцтва на Армянскім нагор'і ўступаюць у новы этап развіцця, праяўляючы новыя якасныя асаблівасці. Ксенафонт у працы «Анабасіс» прыводзіць першую згадку пра народнае жыллё армян — глхатун. У III—I стст. да н.э. узнікаюць і развіваюцца гарады ранняй армянскай дзяржаўнасці — Армавір, Ервандашат, Арташат, Вагаршапат, Тыгранакерт, Зарышат і іншыя. У вялікіх гарадах значнае развіццё атрымліваюць металургія, ганчарная вытворчасць, мастацкая апрацоўка каменя і дрэва, будаўнічая справа. Гэтыя гарады, гэтак жа як і буйныя крэпасці (Гарні, Артагерс, Ані-Камах, Даруйк), язычніцкія святыні (Багаван, Багрэванд, Аштышат і іншыя), становяцца асноўнымі звёнамі развіцця старажытнаармянскай архітэктуры і горадабудаўніцтва. Паводле пісьмовых крыніц і часткова матэрыялаў раскопак Гарні, Армавіра і Арташата, традыцыйныя горадабудаўніцтва і архітэктура Арменіі пачынаючы з IV ст. да н.э. развіваліся пад уплывам грэка-эліністычнай, а з I ст. да н.э. — рымскай культуры, фарміруючы «армянскі элінізм». Горадабудаўнічыя фактары, уключаючы асаблівасці абароны гарадоў, былі шмат у чым падобныя на эліністычныя. Для будаўніцтва гарадоў выбіраліся мясцовасці каля рэк (Аракс, Арацані), якія, акрамя забеспячэння жыццядзейнасці гарадоў, складалі частку іх абарончай сістэмы.
Шэдэўрам антычнай архітэктуры Арменіі з'яўляецца Гарні, пабудаваны армянскім царом Трдатам I (54—88 гг.) у 76 г., пра што сведчыць выяўлены там жа яго надпіс на грэчаскай мове.
Паводле сведчання Плутарха ў Арташаце і Тыгранакерце існавалі тэатры, якія меркавана былі пабудаваны паводле тыпу антычных амфітэатраў. У выніку раскопак Гарнійскай крэпасці былі выяўлены рэшткі царскага палаца і лазні з мазаічнымі падлогамі. У Арташаце былі знойдзены лазні, сістэмы водазабеспячэння, архітэктурныя і скульптурныя фрагменты будынкаў.
IV—VII стагоддзі
З самага пачатку ўтварэння феадальных адносін архітэктура і горадабудаўніцтва Арменіі ўступілі ў новы этап. Антычныя армянскія гарады перажывалі эканамічны заняпад, сваё значэнне захоўвалі толькі Арташат і Тыгранакерт. На гістарычную змену прыходзілі Двін і Карын (Эрзурум). Будаўніцтва горада Аршакаван царом Вялікай Арменіі Аршакам II не было скончана цалкам. Хрысціянства прынесла новую архітэктуру рэлігійных збудаванняў, якая першапачаткова грунтавалася на ранейшых традыцыях, антычнай архітэктуры.
Цэрквы IV—V стагоддзяў галоўным чынам з'яўляюцца базілікамі (Касах, IV—V стст., Аштарак, V ст., Ахц, IV ст., Егвард, V ст.). Некаторыя базілікі армянскай архітэктуры адносяцца да так званага «заходняга тыпу» базілікальных цэркваў. З іх найбольш вядомыя цэрквы Тэкора (V ст.), Ерэруйка (IV—V стст.), Двіна (470 г.), Цыцэрнаванка (IV—V стст.). Трохнефная Ерэруйкская базіліка стаіць на на 6-ступеньчатым стылабаце, пабудавана меркавана на месцы больш ранняга дахрысціянскага храма. Захаваліся таксама базілікі Карнута (V ст.), Егварда (V ст.), Гарні (IV ст.), Завуні (V ст.), Цахкаванка (VI ст.), Двіна (553—557 гг.), Таліна (V ст.), Танаата (491 г.), Джарджарыса (IV—V стст.), Лернакерта (IV—V стст.), і г.д..
З V стагоддзя базілікі пачынаюць змяняцца купальнымі цэрквамі з рознымі архітэктурнымі рашэннямі. З іх купальныя залы (Птхні, VI—VII стст., Аручаванк, 661—666 гг.), купальныя базілікі (рэстаўраваны Тэкор, 478—490 гг., Адзун, VI ст., Мрэн, 613—640 гг., Гаянэ, 630 г., Багаван, 631—639 гг.) а таксама трохапсідныя купальныя базілікі (рэстаўраваны Св. Грыгор Двіна, 608—615 гг., вялікі храм Таліна, VII ст.) узыходзяць да трохнефных базілік. Больш разнастайныя крыжападобныя цэнтральнакупальныя храмы VI—VII стагоддзяў, калі армянская архітэктура імкнулася да цэласнасці ўнутранай прасторы. Гэта архітэктурная ідэя развіта ў цэрквы 588—597 гг. Аване і дасягнула класічнай дасканаласці ў царкве Св. Рыпсімэ (618 г.) і ў шэрагу іншых падобных цэркваў (Гарнаавіт, VI—VII стст., Таргманчац, VII ст., Арамус, VII ст., Сісаван, VII ст., Арцваберд, VII ст.). У іх з максімальнай выразнасцю і лаканічнасцю вырашаны задачы ўзаемасувязі архітэктурнага плана, формаў і перспектывы, адзінства архітэктурнай ідэі. Мастара (V—VI стст.), Артык (VII ст.), Васкепар (VI—VII стст.) Св. Тадэос Багарана (624—631), уяўляюць сабой тып чатырохапсідных крыжападобных цэнтральнакупальных цэркваў. Імкненне да стварэння новых тыпаў крыжападобных цэнтральнакупальных цэркваў прыводзіць да з'яўлення ў VII стагоддзя шэдэўра армянскай архітэктуры эпохі — Звартноца (641—652 гг.). Звартноц адрозніваецца таксама дэкаратыўным прынцыпам архітэктурнай пабудовы. Сярод першачарговых помнікаў армянскай архітэктуры VII стагоддзя вылучаецца таксама Аручаванк, дзе некаторыя час знаходзіўся армянскі прастол. У царкве захаваліся сляды старажытных фрэсак. Аручаванк асабліва цікавы сваёй купальнай залай (16,95 м.—34,6 м.). Да канца VI-пачатку VII стагоддзя адносіцца адзін з найбольш дасканалых помнікаў армянскай раннесярэдневяковай архітэктуры — царква Мастара. Мастара ўяўляе сабой варыянт крыжова-купальнага храма: цэнтрычны будынак, які мае падкрэслена пластычную выразнасць, з шырокім купалам (дыяметр 11,2 метра) на тромпах і з 4 апсідамі, які выступаюць звонку.
У другой палове VII стагоддзя фарміруецца шматалтарны тып цэркваў (царква Заравара ў Егвардзе, 661—685 гг., цэрквы Ірында, VII ст., Арагаца, VI ст.). Адначасова ў V—VI стст. распрацоўваецца стыль маленькіх цэркваў з крыжападобным планам. Удасканальваючыся ў VI—VII стс., гэты стыль праявіўся ў цэлым шэрагу храмаў і цэркваў, з якіх найбольш вядомыя аштаракскі Кармравор (VI ст.), Св. Стэпаноса ў Кашы (VII ст.), малы храм Таліна (VII ст.), Св. Саркіса ў Бджні (VII ст.) а таксама цэрквы ў Агараку (VII ст.), Алмана (637 г.), Арзні (VI ст.), Св. Ншана ў Дзагаванку (VII ст.), Манканоц Св. Сіён у Ашакане (VII ст.), Св. Стэпаноса Лмбатаванка (VI ст.) і г.д.. Апошні — крыжападобная купальная базіліка з васьмігранным барабанам і тромпавым пераходам. У царкве захаваліся таксама найкаштоўныя фрагменты раннесярэдневяковага армянскага фрэскавага жывапісу.
Архітэктура свецкіх будынкаў развівалася самастойна. Два палацы Двіна (V і VII стагоддзя), палац Звартноца (VII ст.) і два палацы Аруча (VII ст.) адрозніваюцца адзінствам кампазіцыйнага рашэння плана — цэнтральнае месца ў іх займаюць калонныя залы. Розныя тыпы свецкіх будынкаў прадстаўлены выяўленымі ў Двіне жылымі дамамі, грамадскімі і іншымі будынкамі. Манументальныя помнікі VI—VII стст. — хачкары — прыходзяць на змену драўляным крыжам, якія былі распаўсюджаны ў Арменіі ў раннехрысціянскі перыяд. Каменныя «крылападобныя» хачкары характэрны для ранняга перыяду развіцця малой архітэктуры хачкарнага мастацтва.
У Эчміядзінскім саборы, у царкве Св. Грыгора ў Двіне, у Звартноцы выяўлены помнікі мазаічнага мастацтва. Цалкам захавалася мазаіка VI стагоддзя ў армянскай ў Іерусаліме (з армянскімі надпісамі). Раннесярэдневяковыя фрэскі выяўлены ў маўзалеі Ахца, у базіліках Касаха,, Цыранавор і г.д.
Архітэктурная традыцыя будаўніцтва маўзалеяў узыходзіць да ўрарцкай і эліністычнай эпох. Сярод найстаражытных маўзалеяў гэтай эпохі вядомыя маўзалей Аршакідаў у Ахцку (IV ст.) і Грыгорыса (489 г.) у Арцаху. Пахавальні ў маўзалеі Аршакідаў — падземныя, пахавальня Грыгорыса — пад галоўным алтаром царквы. Падобную будову маюць маўзалеі Св. Рыпсімэ і Св. Гаянэ (VII ст.). Завунійскі маўзалей (V ст.) размешчаны каля сцен невялікай капліцы Св. Вардана. Прыёмы мастацкай выразнасці архітэктуры IV—VII стагоддзяў адпавядаюць архітэктурным і мастацка-эстэтычным уяўленням, якія панавалі ў тую эпоху. У аснове вобразнага рашэння ляжалі ўзаемазлучаныя рашэнні архітэктурнага плана і перспектывы, ясная дасканаласць формаў і фасадаў, прапарцыйная гармонія, архітэктоніка. Узвядзенне сцен з рознакаляровых камянёў, што, акрамя канструкцыйнага, мела таксама мастацкае значэнне, з'яўлялася адной з характэрных рыс архітэктуры гэтай эпохі. Імкненнем да знешняй і ўнутранай лаканічнасці абумоўлена абмежаванае выкарыстанне дэкаратыўных элементаў. Яны былі закліканы галоўным чынам падкрэсліваць формы вокнаў і ўваходаў, пластычна ўзбагачаць некаторыя часткі сцен і чляніць плоскасці фасадаў.
VIII—XIV стагоддзі
У пачатку VIII стагоддзя ў сувязі з арабскімі нашэсцямі будаўніцтва ў Арменіі часова перажывае параўнальны заняпад. Будаўніцтва працягвалася ў асобных княжацкіх уладаннях (падземны маўзалей Артавазда Камсаракана), развівалася свецкая архітэктура. Каталікосы Арменіі, нягледзячы на цяжкія палітычныя ўмовы, усяляк спрыялі будаўніцтву новых царкоўных будынкаў (Давід I Араманецы будуе царкву і палац). У Двіне быў узведзены палац у цэнтральнай гарадской крэпасці. У эпоху ранняга Сярэднявечча фарміруецца мастацтва хачкараў — помнікаў малой архітэктуры.
У 885 годзе, пасля аднаўлення армянскай дзяржаўнасці, архітэктура Арменіі перажывае новае адраджэнне. У галоўных гарадах будуюцца новыя значныя архітэктурныя будынкі, якія развіваюць архітэктурныя метады IV—VII стагоддзяў. На аснове гістарычнага-стылістычнага адзінства развіваюцца архітэктурныя школы Ані-Шырака, Ташыр-Дзарагета, Сюніка, Васпуракана.
Акрамя ўласна гарадоў, архітэктура развівалася таксама ў асобных княжацкіх уладаннях, крэпасцях і асабліва царкоўных комплексах, якія, перажываючы хуткае развіццё, становяцца культурнымі цэнтрамі свайго часу. У нядаўна вызваленай ад арабаў краіне спачатку будаваліся параўнальна невялікія будынкі, самыя раннія з якіх вядомыя ў горным Сюніку, на ўзбярэжжы Севана.
Першыя пабудаваныя ў IX стагоддзі цэрквы капіравалі кампазіцыі трохапсідных і чатырохапсідных крыжападобных у плане цэнтральнакупальных храмаў VII стагоддзя (пабудаваныя ў 874 годзе дзве цэрквы на востраве Севан  — Севанаванк і Айраванк). Аднак у астатніх збудаваннях таго ж тыпу назіраецца прыбудова вуглавых прыдзелаў (манастыр Шагакаванк, 877—888 гг.), а таксама тэндэнцыя ўключэння гэтых прыдзелаў у агульную кампазіцыю збудаванняў (манастыры Катаванк, Макеняц). Купальная кампазіцыя VII стагоддзя з чатырма асобна стаячымі пілонамі была выкарыстана пры ўзвядзенні храма Пагоса-Петраса ў Татэве (895—906 гг.), прычым вуглавыя сцены двух дадатковых прыдзелаў замянілі пілоны, якія нясуць купал. Вынікам падобнага творчага падыходу да кампазіцыйнай задачы і стала ўзвядзенне галоўнай царквы манастыра Каракоп у Ваёц-дзоры (911 г.), у якой няма пілонаў, якія нясуць купал, і купал абапіраецца на вуглавыя сцены чатырох прыдзелаў. У 903 г. будуецца царква Катаванк, да першай чвэрці X стагоддзя адносіцца царква Бюракана, у 936 годзе будуецца купальны храм Гндэванк у гавары Ваёц-Дзор, у канцы X стагоддзя — царква Макеняц.
У X стагоддзі фарміравалася Васпураканскае царства, цэнтрам якога становіцца востраў Ахтамар на возеры Ван. Таўма Арцруні апісвае будаўніцтва цэнтральнай крэпасці, палаца і іншых збудаванні Ахтамара. Цяпер захавалася толькі царква Св. Крыжа архітэктара Мануэла, якая была пабудавана ў 915—921 гг. Сваім планам царква нагадвае храм Св. Эчміядзіна Дзарадыра, пабудаваны ў VI стагоддзі. Царква асабліва вядомая найбагацейшай разьбой па камені, разнастайнымі па сюжэтах рэльефамі, а таксама фрэскамі.
Шырока распаўсюдзіліся армянскія тэхналогіі будаўніцтва і аздаблення; матэрыялы, якія выкарыстоўваюцца ў армянскім архітэктурным будаўніцтве, набылі папулярнасць па-за межамі Арменіі. Яны былі настолькі спецыфічныя, што іх называлі армянскімі. Так, арабскі гісторык і падарожнік Аль-Масудзі X стагоддзя ў сваёй працы «Залатыя капальні і россыпы самацветаў», апісваючы адзін з дамоў, які ён наведаў у Багдадзе, казаў: «Увайшоў я да яго аднойчы зімовым вельмі халодным днём, у Багдадзе, і знайшоў яго ў прасторнай зале, абмазанай чырвонай армянскай глінай, і яна зіхацела падобна маланцы»
Больш плённым становіцца архітэктурная школа Ані-Шырака, якая развівалася на ўладаннях Баграцідаў (цэнтральнае ўладанне гавара Шырак). Сталіцай Анійскіх Баграцідаў першапачаткова з'яўлялася Багаран, пазней — Шыракаван, дзе ў канцы IX стагоддзя па прыкладзе Аруцкага храма (VII ст.) цар Смбат I узвёў новы храм. Пазней у Карсе ў 940-гг. цар Абас будуе цэнтральнакупальны храм. Адзін з класічных узораў Ані-Шыракскай школы дойлідства — царква Мармашэн, будаўніцтва якой была пачата ў 988-м і завяршылася ў пачатку наступнага стагоддзя.
У X—XI стст. з распаўсюджаннем ветразевай канструкцыі гранёная форма барабана купала саступае месца круглай; пры гэтым купалы часта ўвенчваюцца пакрыццём парасонавай формы. У гэты ж перыяд пад уплывам народнага жылля — глхатуна — атрымлівае развіццё арыгінальная цэнтрычная форма пакрыцця манастырскіх будынкаў-гавітаў — своеасаблівых царкоўных прытвораў, якія выконвалі розныя функцыі: пахавальняў, месцаў для вернікаў, зал для сходаў і заняткаў.
У сярэдзіне X стагоддзя развіваецца Ташыр-Дзарагецкая школа дойлідства: у 957—966 гг. будуецца манастыр Санаін, у 976—991 гг. царыца Хасравануйш і яго малодшы сын Гурген засноўваюць манастыр Ахпат — адзін з найбуйнейшых архітэктурных і духоўных цэнтраў Арменіі. Амаль усе архітэктурныя тыпы VII стагоддзі былі рэалізаваны ў храмах X стагоддзі, але асабліва часта армянскія архітэктары звярталіся да структуры купальных зал. У архітэктуры X стагоддзя пачынае фарміравацца кампазіцыя прытвораў — гавітаў. Армянскія архітэктары X стагоддзі мелі міжнароднае прызнанне.
Да сярэдзіны XI стагоддзя армянская архітэктура бурна развіваецца ў Ані. Сярод помнікаў іншых абласцей краіны, асоба вылучаюцца манастыр Кечарыс (1033), царква Св. Багародзіцы ў Бджні (1031), Ваграмашэн (1026), Бхено Нараванк (1062), Варатнаванк (1007) і некаторыя інш. У пачатку XI стагоддзі будаваліся манастыр Варагаванк і Хцконк (1029 г.) у Заходняй Арменіі.
Развіццё каменных будынкаў грамадзянскага прызначэння цесна звязана з развіццём манастырскіх комплексаў, выдатных узораў архітэктурных ансамбляў. Значнае месца ў іх адводзілася жылым і гаспадарчым пабудовам, а таксама такім свецкім будынкам, як трапезныя, школы, кнігасховішчы, гасцініцы, гавіты (манастыры ў Санаіне, X—XIII стст., у Ахпаце (X—XIII стст.).
Асабліва моцны ўплыў на армянскую архітэктуру аказваюць свецкія будынкі ў XII—XIV стст. Вылучаюцца арыгінальныя чатырохслупныя залы і бясслупныя памяшканні з перакрыццем на арках, якія перасякаюцца, асабліва характэрныя для шырока гавітаў, якія будаваліся ў манастырах. Чатырохслупныя гавіты часцей за ўсё былі квадратнымі ў плане з аркамі, перакінутымі паміж калонамі і сценамі. У цэнтры на чатырох калонах робіцца купал або шацёр з круглым праёмам у вяршыні (гавіт у Санаіне 1181 г.).
У 1188 годзе на месцы старой царквы Гетык Мхітар Гош засноўвае новы будынак — крыжовакупальную царкву Нор Гетык або Гашаванк. Будаўніцтва галоўнай царквы Св. Аствацацын (Багародзіцы) ажыццяўляецца ў 1191—1196 гг. архітэктарам Хюсн.
Бясслупныя залы з перакрыццем на перакрыжваных арках — выдатнае вынаходства армянскіх дойлідаў, у якім арыгінальная канструктыўная сістэма дазволіла пабудаваць інтэр'ер новага тыпу. Яркая пластыка і асноўныя чляненні тут утвараюцца выключна канструктыўнымі элементамі, якія ствараюць ясную і лагічную тэктанічную структуру цэнтрычнага нервюрнага скляпення; што з'яўляўся асноўнай канструкцыяй і галоўным упрыгажэннем прасторнай залы. Светлавы барабан з завяршэннем у выглядзе купала ці шатра, які ўзводзілі над перакрыжванымі аркамі, узбагачаў кампазіцыю, надаючы ёй складнасць і вертыкальную накіраванасць. Характэрным прыкладам можа служыць Вялікі гавіт манастыра Ахпат (1209 г.). У яго кампазіцыі завяршальны «купал» сам уяўляе сабой сістэму перакрыжваных арак, якія нясуць светлавы ліхтар.
Нароўні з манастырамі ў гэты перыяд у Арменіі інтэнсіўна забудоўваліся і добраўпарадкоўваліся гарады. Атрымалі развіццё грамадска-камунальныя будынкі: караван-адрыны, лазні, вытворчыя і інжынерныя збудаванні: вадзяныя млыны, арашальныя каналы, дарогі і інш.
Bristeil
«Bristeil» — беларускі поп-рок і інды-рок гурт з Мінска. Беларускамоўны калектыў быў створаны ў 2013 годзе франтменам «Hair Peace Salon» Алегам Вялем, які лічыцца адным з найлепшых рок-выканаўцаў краіны. Гурт выпусціў пазітыўна сустрэты «Тузін Гітоў» дэбютны самотнік «Cyruĺnia Svietu» і перамог у песенным конкурсе, дарабіў яго незавершаную кампазіцыю  , што разам дазволіла намінавацца па лініі ўзнагарод «Тузін Гітоў» на «Адкрыццё года» ў 2014 годзе. У цяперашні час яго вакаліст-гітарыст Алег Вяль засяроджаны на напісанні песень для свайго сольнага электроннага музычнага праекта пад назвай «Helaiv», створанага ў 2017 годзе.
Армянская архітэктура
VIII—XIV стагоддзі
Новы ўздым армянскай архітэктуры пачынаецца з апошняй чвэрці XII стагоддзя пры кіраванні Закаранаў. Помнікі канца XII — першай пачацвярай XIII стагоддзі паказваюць бесперапыннасць развіцця архітэктурных традыцыі, нягледзячы на больш чым векавую сельджукскае валадарства. Новыя стылявыя асаблівасці, распрацаваныя ў X—XI стст. цалкам захоўваюцца, дэкаратыўныя спосабы становяцца больш вытанчанымі. Царкоўныя комплексы з XIII стагоддзі пачынаюць пашырацца. Сярод найбольш буйных і вядомых архітэктурных помнікаў пачатку XIII стагоддзя Арычаванк (1201), Макараванк (1205), Тэгер (1213—1232), Дадыванк, (1214), Гегард (1215), Сагмасаванк (1215—1235), Аванаванк (1216), Гандзасар (1216—1238) і г.д. Элементамі пабудовы царкоўных ансамбляў, акрамя ўласна гавітаў, з'яўляліся таксама гавіты-маўзалеі, бібліятэкі, званіцы, трапезныя, вадаёмы і іншыя мемарыяльныя будынкі.
Bristeil
Паходжанне з «Hair Peace Salon»
З моманту рэлізу апошняй кружэлкі «Gentleman» «Hair Peace Salon» быў з большага неактыўны на музычнай сцэне, і ў 2013 годзе яго франтмен Алег Вяль вырашыў працягнуць ствараць музыку самастойна і надалей. Ён прыпыніў дзейнасць «Hair Peace Salon» з-за пасіўнасці гурта, каб пісаць песні ў новым праекце. Атрымаўшы некаторы досвед гульні дуэтам «VS ½ HPS» вясной 2013 года, бубнач «Hair Peace Salon» Аляксандр «Stepkinz» Сцепановіч вырашыў працягнуць творчы саюз з Алегам Вялем, і яны абодва заснавалі «Bristeil».
Армянская архітэктура
VIII—XIV стагоддзі
Да сярэдзіны XIII стагоддзі адносяцца Гтчаванк (1241—1246), Харакерт (1251), да канца XIII стагоддзя Танадэ (1273—1279) і Агарцын (1281).
Bristeil
Гісторыя
У канцы 2013 года два іншых члена далучыліся да ансамбля: бас-гітарыст Генадзь «Дроп-рэ» Лукашанец і сола-гітарыст Максім Быкаў, якія завяршылі фарміраванне класічнага складу рок-гурта. 2 снежня 2013 года «Bristeil» выпусціў першы сінгл «Heta Mahčyma» на «», які стане часткай яго будучага дэбютнага міні-альбома. Гэта быў першы рэліз музыкаў, і з дапамогай яго «Bristeil» анансаваў новы беларускамоўны максі-сінгл, запланаваны да выпуску вясною 2014 года.
Дэбютны самотнік «Cyruĺnia Svietu» быў выпушчаны ў свет 26 мая 2014 года. «Bristeil» напісаў чатыры песні для гэтага EP, дзве з якіх сталі каверамі: адна — рок-версіяй хіта Ланы Дэль Рэй «Video Games» на беларускай мове, другая — песняй «Hair Peace Salon» «Out of Time» з альбома «Gentleman», пераспяванай на роднай мове пад назвай «Pa-za Časam». Рэліз атрымаў хвалебную ацэнку ад Сяргея Будкіна, заснавальніка музычнага парталу «Тузін Гітоў»: ''«Глыбіня ў тэкстах і далікатнасць у падачы. Кожны з чатырох трэкаў заслугоўвае ўвагі і, безумоўна, шчыльных ратацый»''. Праца над усімі трэкамі вялася яшчэ калі «Нair Рeace Salon» не сышоў у бестэрміновы творчы адпачынак, адсюль і назва максі-сінгла з адсылкай да яго англійскай назвы «Цырульня свету».
Армянская архітэктура
VIII—XIV стагоддзі
Асаблівае развіццё ў XIII стагоддзі атрымала менавіта архітэктура манастыроў. Існавалі вельмі разнастайныя прынцыпы планіроўкі манастырскіх комплексаў. Пры захаванні тыпалогіі храмаў, былі зменены іх прапорцыі, у прыватнасці значна павялічыліся барабан, шчыты на фасадах і шацёр. Гавіты будуюцца з вельмі разнастайнымі прасторавымі рашэннямі. Прачэрчаная схема збору цэнтральнай ячэйкі, якая захавалася на паўднёвай сцяне гавіта манастыра Аствацнкал лічыцца ранняй сярод вядомых сярэдневяковых архітэктурных рабочых чарцяжоў.
У XIII стагоддзі сярод архітэктурных школ асоба вылучаюцца Ларыйская, Арцахская і Сюнікская, у канцы таго ж стагоддзя ўзнікае Ваёц-Дзорская. Ваёц-Дзор становіцца адным з цэнтраў армянскай культуры ў канцы XIII — першай палове XIV стагоддзя. Тут дзейнічаў таксама Гладзорскі ўніверсітэт і дзе развіўся асобны кірунак армянскай мініяцюрнай школы. У Ваёц-Дзоры будуюцца такія помнікі архітэктуры як Нараванк (1339 г.), царква Арэні (1321 г.), Зарац (не пазней 1303 г.) і інш.. Уздым Ваёц-Дзорскай школы архітэктуры звязаны з дзейнасцю княжацкага дому Арбелян.
Bristeil
Гісторыя
21 верасня 2014 года «Bristeil» выпусціў свой першы відэасінгл на новую песню «Muzyka Hučyć». Гурт зрабіў кліп на аснове кадраў з сеансу жывога запісу кампазіцыі «Unfinished Song», напісанай для конкурсу , спаборніцтва, выйгранага яго франтменам Алегам Вялем за год да таго. Па ўмовах конкурсу патрабавалася дарабіць незавершаную песню, а пераможца атрымліваў магчымасць праспяваць яе закончаную варыяцыю разам з ім на адной сцэне.
У той жа час, калі быў выпушчаны кліп, гурт змяніў і правапіс сваёй назвы. Арыгінальная назва калектыву «Брыстоль» («Bristol») была зменена на «Bristeil». Лідар гурта Алег Вяль абвясціў пра гэта ў заяве для «Тузін Гітоў»:
Армянская архітэктура
VIII—XIV стагоддзі
У XII—XIV стст. развіваюцца будынкі княжацкіх маўзалеяў-цэркваў (царква Егварда, 1301, Нараванк, 1339, Капутан, 1349). У той жа час іншаземнае валадарства прывяла эканоміку краіны ў катастрафічнае становішча, узмацнялася эміграцыя насельніцтва, амаль прыпынілася манументальнае будаўніцтва. У XII—XIV стст. квітнела архітэктура ў Кілікійскім царстве, дзе традыцыі класічнай армянскай архітэктуры спалучаліся з асаблівасцямі візантыйскага, італьянскага, французскага мастацтва і архітэктуры. Развіццё архітэктуры большай часткай было абумоўлена развіццём армянскіх гарадоў, якія сталі цэнтрамі развіцця свецкай гарадской архітэктуры. Для армянскай архітэктуры новай з'явай становіцца будаўніцтва партовых гарадоў. Прынцыпы будаўніцтва горных гарадоў і сёлаў было галоўным чынам такім жа, як і ва ўласна Арменіі.
Bristeil
Гісторыя
Цяпер назва каманды будзе пісацца як «Bristeil». Мы так вырашылі чыста з практычных меркаванняў. Так нас лягчэй будзе знайсці ў нэце, але ад гэтага сэнс назвы не змяняецца: мы маем на ўвазе нейкае месца, дзе напэўна добра. Адназначна там музыка і душа.
Музычная дзейнасць гурта ў 2014 годзе дапамагла артыстам атрымаць намінацыю ў катэгорыі «Адкрыццё года» на прэміі «» «Тузін Гітоў». Уручэнне яе ўзнагарод адбылося 12 снежня 2014 года, і «Bristeil» быў абвешчаны ў складзе выканаўцаў на гала-канцэрце, але ў самы апошні момант перад сваім выступам басіст Генадзь «Дроп-рэ» Лукашанец пашкодзіў палец, якім ён граў. Такім чынам гурт не выступіў на канцэрце пераможцаў, але быў там і сустрэўся са сваімі прыхільнікамі на месцы правядзення цырымоніі ўзнагароджання.
Увосень 2014 года Маша Калеснікава з Еўрапейскага радыё для Беларусі паведаміла, што гурт працуе над новымі песнямі. У тым жа годзе Ілля Маліноўскі, музычны рэдактар той жа радыёстанцыі, ужо прыадчыняў таямніцу аб рыхтаваным да выпуску сінглу «Вольны», перазапісанага ў творчым перакладзе на беларускую спеву «Gentleman» з альбома «Hair Peace Salon» «Gentleman», але які яшчэ нідзе не выконваўся. Тым не менш апошні на дадзены момант музычны твор ад гурта быў прадстаўлены 9 верасня 2015 года ў якасці кароткага «Vine» кліпа, і, відавочна, асноўны фокус музыкаў быў ссунуты ў бок сваіх новых пабочных праектаў, у прыватнасці «Helaiv» Алега Вяля.
Армянская архітэктура
Уплыў на культуру іншых народаў
Як адзначаюць аўтары «Глабальнай гісторыі архітэктуры» важкі ўплыў візантыйская архітэктура зведала з боку Арменіі. Уплыў армянскай архітэктуры на візантыйскую і еўрапейскую падрабязна разгледжана ў працы вядомага польска-аўстрыйскага мастацтвазнаўца Юзафа Стржыгоўскага «Архітэктура армян і Еўропа». Таксама на пераважна на Арменію арыентавалася манументальнае раннесярэдневяковае дойлідства Каўказскай Албаніі.
Архітэктура Ані
У IX—XI стст. на тэрыторыі Арменіі ўзнікае незалежная дзяржава Баграцідаў са сталіцай у Ані. Архітэктура гэтага часу працягвае развіваць прынцыпы дойлідства VII ст. У культавых будынках працягваюць распрацоўвацца цэнтрычныя і базілікальныя структуры. У цэнтрычных будынках становіцца ўсё больш вызначанай тэндэнцыя аб'яднання інтэр'ера вакол цэнтральнай восі, панаванне падкупальнай прасторы ў традыцыйных схемах крыжова-купальнага храма і купальнай залы. Прапорцыі храма выцягваюцца. Вялікае значэнне набывае дэкаратыўнае ўбранне, разьба па камені (царква Рыгора ў Ані, канец X ст.; царква Аракелоц у Карсе, сярэдзіна X ст.).
Bristeil
Гісторыя
Алег Клімаў як карэспандэнт газеты «Культура» рэфлектаваў наконт заняпаду гурта, які «шчыра шкада згінуў заўчасна», у 2017 годзе, выказваючы думку, што Алег Вяль не дацярпеў да таго моманту, каб яго дзецішча «трывала ўмацавалася на клубнай канцэртнай сцэне».
Армянская архітэктура
Архітэктура Ані
Пра развіццё купальнай базілікі дае ўяўленне кафедральны сабор Ані, пабудаваны выдатным армянскім дойлідам Трдатам. Яго будаўніцтва было пачата пры Смбаце II у 989 г. і завяршылася ў перыяд кіравання Гагіка I у 1001 г. У структуры храма вылучана крыжападобнасць, што гаворыць пра ўплыў на кампазіцыю крыжова-купальнай сістэмы. Сярэдні і папярочны нефы значнай вышыні (20 м) дамінуюць у інтэр'еры і на фасадах. Імкненне да пластычнага багацця выявілася на фасадах — у вытанчанай дэкаратыўнай аркатуры, а ў інтэр'еры — у складаным профілі пучкападобных калон, якія падкрэсліваюць вертыкальную накіраванасць дзяленняў, якой адказвае і спічастая форма асноўных арак. Названыя дэталі (спічастасць, вертыкальная расчлянёнасць асноў, аркатура і інш.) у некаторай ступені апярэджваюць прыёмы раманскіх і раннегатычных будынкаў, якія развіліся трохі пазней у краінах Еўропы.
Першапачаткова, у V—IX стст. Ані ўяўляў сабой адну з найважнейшых крэпасцей цэнтральнай Арменіі, у X—XI стагоддзя Ані — сталіца Арменіі, у IX—XIV стагоддзя — найбуйнейшы культурна-эканамічны цэнтр. У гады росквіту насельніцтва Ані дасягнула 100 тыс. . У гістарычным развіцці Ані вылучаюць тры этапы: 1) перыяд Камсараканаў (IV—VII стст.), 2) Баграцідаў (X—XI стст.), 3) Закаранаў (1-я палова XIII ст.). Да эпохі Камсараканаў адносяцца старажытныя сцены горада і храм для знаці (VII ст.), на сценах якога выразаны выявы чатырох евангелістаў, а таксама біблейская сцэна прынясення ў ахвяру Ісака Аўраамам. Сярод ранніх пабудоў вядомыя гарадскія сцены («Ашаташэн») 963—964 гг., пабудаваныя Ашотам II. У сувязі з хуткім развіццём горада цар Смбат будуе новыя сцены, так званыя «Смбаташэн», вышыня якіх у некаторых месцах дасягала 8-10 м. У розныя часы сцяны былі рэканструяваны Закаранамі і інш. Сцены Ані мелі да 40 варот, у кожных з якіх была ласная назва.
Bristeil
Ацэнкі і стыль
На прыкладзе міні-альбома «Cyruĺnia Svietu» Сяргей Будкін, заснавальнік «Тузін Гітоў» і аўтар «Будзьма беларусамі!», пісаў, што ў творчасці гурта захавалася разыначка, якая была ўласцівая музыцы «Hair Peace Salon», з той толькі розніцай, што гучанне новага калектыву Алега Вяля стала мякчэй. Унутраны драйв, светлы сум характарызуюць музыку разважанняў багатага ўнутранага свету яго франтмена, які «вельмі тонка адчувае рэальнасць». «Тузін Гітоў» каталагізаваў гурт як «мілагучны інды-рок».
Армянская архітэктура
Архітэктура Ані
<!--
Bristeil
Ацэнкі і стыль
Вячаслаў Радзівонаў, заснавальнік музычнага партала «Ultra-music.com», абазначаў гучанне «Bristeil» як тое, якое нагадвае гурт «Hair Peace Salon» у яго раннія гады. Некалькі кантраставалі «Experty.by», што ахарактарызавалі музычную трансфармацыю брытанскага інды-рокера Алега Вяля ў сваім новым калектыве «прыкметным ухілам у поп-рок».
Армянская архітэктура
XV—XVIII века
Со второй половины XIV века для армянской архитектуры начинается трудная эпоха. Из-за политического и экономического упадка строительство в стране развивается медленно. В XV—XVI веках в Армении не строятся крупные монументальные здания. Армянское искусство обработки камня в этот период развивается в малой архитектуре — хачкарах. В XV—XVI веках армянские архитекторы играли значительную роль в развитии османской архитектуры. С середины XVIII века в Константинополе свою деятельность начинает династия армянских архитекторов Балян — авторы дворца Долмабахче.
Собственно армянская архитектура на протяжении XV—XVI веков развивается в местах компактного проживания армян на территории России, Грузии, Украины, Крыма, Польши.
Bristeil
«Героі года» (прадстаўлены Тузін Гітоў)
{| class="wikitable" !Год !Намінант !Узнагарода !Вынік
Армянская архітэктура
XV—XVIII века
Начиная со второй половины XVII века в Армении отмечается сравнительный мир, после трёхвекового перерыва создаются условия для развития национальной архитектуры. Строительство развивается в основном по трём направлениям: 1) восстановление старых церквей и храмов, 2) строительство новых, 3) развитие уже существующих за счёт новых сооружений. Значительные строительные работы ведутся в Вагаршапате, восстанавливаются главный собор и храм св. Гаянэ. Новые церковные сооружения строились по принципам армянской архитектуры IV—VII веков — купольные базилики, купольные залы и особенно трёхнефные базилики. Трёхнефные базилики XVII века, в отличие от своих раннесредневековых аналогов, более простые, без особой декоративной роскоши, часто из малообработанного камня. Типичные примеры архитектуры эпохи: церкви Гарни, Татева (1646), Гндеваза (1686), Егегиса (1708), Нахичевана (св. Богоматери в Бисте (1637), св. Шмавона в Фараке (1680), св. Григоря Просветителя в Шороте (1708)) и другие.
XIX век. Начало XX века
В XIX веке градостроительство и архитектура городов западной Армении (Ван, Битлис, Карин, Харберд, Ерзнка и т. д.) переживали незначительные изменения. Присоединение Восточной Армении к России в начале того же века создало условия для экономического подъёма и сравнительного развития архитектуры и градостроительства. Города частично (Ереван) или полностью (Александраполь, Карс, Горис) обустраивались по каноническим планам главных планировок. Реконструкция и сооружение городов развивалось особенно в конце XIX, начале XX веков, когда перечисленные города становились центрами капиталистического развития Армении.
История армянской архитектуры XX века начинается с инженера-архитектора В.Мирзояна. Им были спроектированы здания Ереванской мужской гимназии на ул. Астафьяна (ныне Концертный зал им. Арно Бабаджаняна на ул. Абовяна), Казначейство и казённая палата (ныне банк на ул. Налбандяна), Учительская семинария.
XX век
История архитектуры Советской Армении начинается с Александра Таманяна. В начале XX столетия Таманян создал основную версию Генплана Еревана. Он является автором зданий «Оперы и балета им. Спендиарова», «Дома правительства». Параллельно с Таманяном творили мастера Н. Буниатян (гостиница «Ереван») и другие.
Эпоха 1930-х годов отражается в зданиях Г. Кочара (административное здание КГБ, Универмаг), К. Алабяна, М. Мазманяна.
Послевоенное архитектурное проектирование возглавили Р. Исраэлян (Винные подвалы треста «Арарат», Монумент Победы в парке «Ахтанак»), Г. Таманян (кинотеатр «Наири», Консерватория им. Комитаса, Музыкальная школа им. Саят-Новы, Школа им. А. П. Чехова), М. Григорян (Резиденция президента, Национальное собрание, Матенадаран, Картинная галерея, Конституционный суд), Э.Тигранян (ЕГУ, здание железнодорожного вокзала), С. Сафарян (Дом правительства н.2, НАН РА, ИМЛ (ныне посольство Китая в Армении), Драм. театр в Ленинакане, Медицинский институт, Школа им. А. С. Пушкина), Г. Агабабян (Крытый рынок), К. Акопян (стадион «Динамо», стадион «Раздан»), С. Кнтехцян (летний зал кинотеатра «Москва»), С. Гурзадян (Бюраканская астрофизическая обсерватория), А. Тарханян (Памятник жертвам геноцида армян в 1915 году, аэропорт Звартноц, Спортивно-концертный комплекс).
В 1970-х годах архитекторами Л. Христафоряном и Р. Асратяном были созданы здания аэропортов «Ширак» и «Эребуни». Аэропорт в Гюмри является одним из зданий Армении, которые выдержали землетрясение 1988 года.
Архитектура Советской Армении в двадцатом веке развивалась на основе лучших традиций армянского архитектурного стиля.
-->
Селважэнс
Астравы Селважэнс (Ilhas Selvagens) — архіпелаг на ўсходзе Атлантычнага акіяна. Падпарадкаваны адміністрацыі Мадэйры (Партугалія). На астравы таксама прэтэндуе Іспанія. Агульная плошча — 2,73 км².
Геаграфія
Астравы Селважэнс месцяцца на ўсходзе Атлантычнага акіяна ў 294,3 км на паўднёвы ўсход ад вострава Мадэйра, у 118,5 км на поўнач ад канарскага вострава Тэнерыфэ, у 573,4 км на захад ад атлантычнага ўзбярэжжа Марока, у 993,5 км на паўднёвы захад ад кантынентальнага ўзбярэжжа Партугаліі. Архіпелаг налічвае 18 астравоў і скал. Яны падзяляюцца на паўночную і паўднёвую групы. Найбуйнейшы востраў паўночнай групы і ўсяго архіпелага — Селважэм-Грандэ (2,45 км²). Найбуйнейшы востраў паўднёвай групы — Селважэм-Пекена (0,2 км²).
Усе астравы маюць вулканічнае паходжанне. Селважэнс лічыцца найстаражытнейшым з усіх архіпелагаў Макаранезіі, паколькі сфарміраваўся 60 — 27 мілёнаў гадоў таму. Паверхня плоская, месцамі скалістая, складаецца пераважна базальтамі. На буйных астравах вылучаюцца пікі — рэшткі старажытных вулканаў. Найвышэйшым з'яўляецца пік Аталая (163 м) на Селважэм-Грандэ.
Клімат міжземнаморскі. Сярэдняя гадавая тэмпература трымаецца на ўзроўні +18,6°C. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў — 691,6 мм.
Прырода
З 1971 г. астравы Селважэнс з'яўляюцца прыродным запаведнікам. Флора прадстаўлена каля 100 відамі судзінкавых раслін. Прычым, колькасць эндэмікаў на адзінку плошчы самая высокая ў Макаранезіі. Распаўсюджаны фікусы, лотасы, розныя травы. Каля берагоў налічваецца 173 віды марскіх водарасцяў.
Архіпелаг — важнае месца для гнездавання марскіх птушак. Усяго налічваецца каля 70 відаў птушак, 8 з якіх — эндэмікі паўднёвай Макаранезіі. У скалах сустракаюцца рэдкия віды бруханогіх. Сысуны цалкам адсутнічаюць. Навакольныя воды насяляюць кефалевыя, кіты, марскія чарапахі.
Гісторыя
Першае пісьмовае апісанне, якое сведчыла аб адкрыцці астравоў, была пакінута партугальскім мараплаўцам Дыёгу Гомешам дэ Сінтра, які наведаў іх падчас вяртання з Гвінеі ў 1438 г. Ён даў ім сучасную назву (літаральна "Дзікія астравы"). Аднак Дыёгу Гомеш паведамляў, што архіпелаг ужо наведваўся зборшчыкамі лішайнікаў. Сапраўднымі першаадкрывальнікамі маглі быць венецыянцы Даменіка і Франчэска Піцыгана ў 1364 г.
Нягледзячы на малыя памеры, Селважэнс прыцягвалі еўрапейцаў як прыдатныя месцы стаянак караблёў пры пераходзе праз Атлантыку, тут здабывалі малюскаў і мясцовы від лішайнікаў, з якога на Пірынейскім паўвостраве выраблялі чырвоны пігмент. У XVI ст. астравы трапілі ў прыватную маёмасць і неаднаразова пераходзілі з рук у рукі. Большасць валадароў Селважэнс жылі на Мадэйры. У XIX ст. неаднаразова рабіліся няўдалыя спробы адшукаць на астравах пірацкія скарбы.
Да II Сусветнай вайны іх стала наведвалі паляўнічыя на птушак. У 1971 г. урад Партугаліі набыў архіпелаг і стварыў на яго тэрыторыі запаведнік. Паляванне на птушак было забаронена, абмежаваны лоў рыбы. У 2002 г. Селважэнс трапілі ў папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
У 1911 г. урад Іспаніі абвясціў аб імкненні уключыць Селважэнс у склад сваіх валоданняў на Канарскіх астравах. У 2005 г. у раёне архіпелага былі затрыманы некалькі іспанскіх рыбалоўных суднаў. У 2013 г. Іспанія звярнулася да ААН са скаргай, у якой заяўляла, што Селважэнс — скалы, вакол якіх нельга ўсталёўваць марскую мяжу. У 2014 г. некалькі жыхароў Канар правялі на Селважэнс акцыю пратэста. У 2015 г. на Селважэнс спыняўся прэзідэнт Партугаліі.
NGC 7288
NGC 7288 (іншыя абазначэнні — PGC 68933, MCG -1-57-13, MK 912, IRAS22256-0308) — галактыка ў сузор’і Вадаліў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сільверый (Папа Рымскі)
Святы Сільверый мучанік, Папа Рымскі (536—537).
Біяграфія
Пасля смерці Агапія Юсцініян паслаў у Рым свайго кандыдата на папскі прастол, асабістага сябра і сакратара Агапія. У гэты час у Італіі адбывалася вайна між Візантыяй і Остгоцкім каралеўствам, і стаўленік Візантыі не быў даспадобы каралю Тэадагату, таму яшчэ да прыезду Вігілія кароль Тэадагат паставіў Папам Сільверыя. Кананічныя правілы пры гэтым прызначэнні былі парушаны. Паводле «Папскай кнігі», у ход былі пушчаны пагрозы, подкупы, суворыя пакаранні «непаслухмяных».
Калі візантыйская армія падступіла да Рыму, кароль Тэадагат збег, настрою да супраціву візантыйскім войскам у горадзе не было. Сільверый уступіў у патаемныя перамовы з візантыйскім генералам Велізарыем, адкрыў яму браму Рыму. Пасля новай аблогі Рыму, гэтым разам остгоцкім каралём Віцігесам, у горадзе пачаўся голад. Агенты Вігілія вінавацілі ва ўсім Сільверыя, і насельніцтва Рыму Сільверыю таксама не давярала. Пад уплывам абуранага народу Сільверыя скінулі з папскага прастолу, выслалі ў Патару (Малая Азія).
Стэфан Борджыа
Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал Стэфан Борджыа (Stefano Borgia, 3 снежня 1731, Велетры, Італія—23 лістапада 1804, Ліён, Францыя) — італьянскі кардынал і антыквар, які праславіўся збіральніцтвам розных дзіваў, такіх, як егіпецкія старажытнасці і рукапісы на старажытных мовах.
Біяграфія
У 1797-98 Борджыа выконваў абавязкі намесніка папскай сталіцы і на кароткі час быў узяты пад варту французамі. У канцы жыцця ўзначальваў Кангрэгацыю евангелізацыі народаў. Падчас паездкі ў Парыж на каранацыю Напалеона памёр у Ліёне.
Збор
Разбіраючы рукапісы Борджыа пасля смерці кардынала, Аляксандр Гумбальт выявіў месаамерыканскі кодэкс, які даў назву групе Борджыа. Сярод найбольш каштоўных біблейскіх рукапісаў са збору Борджыа — копцкі манускрыпт Новага запавету і фрагмент копцкага рукапісу V стагоддзя з выявай Іёва з дочкамі.
Значная частка спадчыны кардынала была выстаўлена ў музеі Борджыа ў Велетры, пакуль ён не быў у XX стагоддзі аб'яднаны з Ватыканскай бібліятэкай. Шматлікія біблейскія рукапісы кардынала адышлі да кангрэгацыі евангелізацыі. Астатняя частка збору была прададзена яго спадчынніцай графіняй Адэлаідай Борджыа неапалітанскім манархам. Па прыбыцці ў Неапаль гэта калекцыя была падзелена паміж археалагічным музеем (егіпецкія старажытнасці) і бібліятэкай Бурбонаў (рукапісы).
Борджыя
Борджыя, дакладней Борджа (Borgia) — іспанскі дваранскі род з Арагона (у арыгінальнай транслітарацыі — Борха, Borcha, Borja), кіраўнікі горада Гандзіа. Фамільны герб — чырвоны бык. Род падарыў каталіцкаму свету дзвюх Рымскіх Папаў і два дзясятка кардыналаў. Яго імя стала сінонімам разбэшчанасці і вераломства.
Паходжанне
Назва роду паходзіць ад пасёлка Борха ў Арагоне, недалёка ад Сарагосы. Сямейнае падданне пра паходжанне ад пазашлюбнага сына наварскага караля Санча Рамірэса не пацверджана дакументамі. Пасля выцяснення маўраў з Валенсіі кароль Хаймэ I Заваёўнік падзяліў паміж сваімі рыцарамі заваяваныя землі. У распараджэнні рыцара Эстэбана дэ Борха апынулася Хаціва, дзе ён і абгрунтаваўся са сваімі сваякамі. Пазней феадалы роду Борха выкупілі ў Кардонскага ўладарнага дому горад Гандзіа. Вяльможны род Борха, ці (па-каталанску) Боржа, быў адным з вядучых у каралеўстве Валенсія.
Борджыя ў Італіі
Пасля таго як Альфонса дэ Борха быў абраны Папам Рымскім пад імем Калікста III, яго сваякі сталі пераязджаць у Рым і ўлівацца ў шэрагі будучай «чорнай знаці». Сярод іх далей усіх пайшоў яго пляменнік (непат) па імі Радрыга, у 1492 г. абраны пантыфікам пад імем Аляксандра VI. Скандалы, якія суправаджалі яго знаходжанне ў Ватыкане, капітальна падарвалі аўтарытэт папства і падрыхтавалі Рэфармацыю. Ад сувязяў з некалькімі жанчынамі, і ў першую чаргу Ваноцай дэі Катанеі, Папа Борджыя прыжыў дзесецярых дзяцей; найбольш вядомыя П’етра Луіджы, Джавані, Чэзарэ, Джофрэ і Лукрэцыя. Старэйшы з братоў атрымаў ад іх каталіцкіх вялікасцей тытул герцага Гандзіа, які іспанскія нашчадкі Джавані насілі да пачатку XVIII стагоддзя. Франсіска Борджа, 4-ы герцаг Гандзіа, узначальваў ордэн езуітаў; прылічаны каталіцкай царквой да ліку святых.
У родзе нашчадкаў Джофрэ, якія засталіся ў Італіі, спадчынным быў тытул князя Сквілачэ. Праўнук Джофрэ, П’етра Борджыя (пам. 1624), не меў дзяцей мужчынскага полу. Ён выдаў малодшую дачку за герцага Арсіні, а старэйшую — за свайго кузена з іспанскай галіны Борджыя.
Іспанскія герцагі
У канцы XVI стагоддзя іспанская галіна Борджыя, якая паходзіць ад Джавані і яго сына Хуана, распалася на тры лініі. Глава старэйшай насіў тытул герцага Гандзіа, глава малодшай тытулаваўся маркізам Альканьісес пасля шлюбу са спадчынніцай гэтага тытула з роду Энрыкесаў. Глава ж сярэдняй лініі Борджыя набыў тытул і ўладанні герцага Вільяэрмоса шляхам шлюбу са спадчынніцай гэтага роду, які паходзіў па прамой мужчынскай лініі ад пазашлюбнага сына арагонскага караля Хуана II.
Іспанскія Борджыя былі ў фаворы ў кіраванне Філіпа III, з прычыны таго, што яго першы міністр, герцаг Лерма, па маці сам належаў да гэтага роду. Адзін з кузенаў герцага атрымаў прызначэнне віцэ-каралём Перу. Нават бастард Хуан дэ Борха (1564—1628) змог абгрунтавацца ў Паўднёвай Амерыцы, дзе яго нашчадкі займалі важнае становішча на працягу ўсяго каланіяльнага перыяду. Таксама з роду Борха адбывалася Ганна Франсіска — адзіная жанчына, якой давялося кіраваць віцэ-каралеўствам.