cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Клімат Гродна
Агульная клімата-феналагічная характарыстыка месяцаў года
Такім чынам, класічным міжсезоннем (вясной і восенню адпаведна) фактычна з’яўляюцца сакавік, красавік, травень, верасень, кастрычнік і лістапад. Астатнія месяцы па кліматычных прыкметах можна аднесці да лета (чэрвень-жнівень), альбо да зімы (снежань—люты).
Зіма
Кліматычная працягласць зімы ў Гродне складае 106 дзён, але ў апошнія гады яна паменшылася да 50-90 дзён. Зіма працяглая, але адносна цёплая. Па шматгадовых назіраннях ўстойлівае сярэднясутачныя зніжэнне тэмпературы ніжэй 0 °C пачынаецца 27 лістапада, а падвышэнне — 12 сакавіка. Аднак, улічваючы тэндэнцыю змены клімату, Тыповасць такой кліматычнай зімы становіцца радзей. Ўстойлівы снежны полаг усталёўваецца ў снежні. Снег ляжыць у сярэднім 90-95 дзён, але ўлічваючы частыя і працяглыя адлігі апошніх гадоў, калі снежны полаг цалкам сыходзіць, такія дні паступова скарачаюцца. Адлігі выклікаюць і такія небяспечныя з’явы, як галалёд з прычыны пераахаладжэння дажджу і ледзянога дажджу. Гэтыя з’явы досыць рэдкія і часцей адбываецца галалёдзіца. Значнае паніжэнне тэмпературы зімой тлумачыцца, у першую чаргу прыходам халоднага паветра з поўначы і ўсходу. Гэта неаднаразова выклікала так званыя суровыя зімы, калі слупок тэрмометра апускаецца ніжэй −30 °C.
Снежань
Снежань — кліматычна першы і самы цеплы зімовы месяц. У адрозненні ад іншых зімовых месяцаў, тыповы снежань выразна характэрны пахмурным надвор’ем з-за высокай цыкланічнай актыўнасці. У апошнія гады, сярэдняя тэмпература снежня часта бывае плюсавай. Так, у 21 стагоддзі 10 раз з 19 сярэдняя тэмпература месяца была станоўчай. З улікам усіх фактараў, гэта — самы цёмны месяц у годзе, і менавіта ў ім адбываецца зімовае сонцастаянне. Яго сярэдняя тэмпература — −2,2 °C, сярэдняя колькасць ападкаў — 41 мм. Зіма пачынаецца пасля стабільнага пераходу сярэднясутачнай тэмпературы паветра ніжэй 0 °C. Звычайна гэта адбываецца ў трэцяй дэкадзе лістапада, а сярэдні максімум пераходзіць праз 0 °C у сярэдзіне снежня. Але ў некаторыя гады зіма можа прыйсці і ў лістападзе. Самы халодны снежань быў у 1969 годзе, яго сярэдняя тэмпература склала −10,1 °C. Самы цёплы снежань назіраўся ў 2006 годзе, яго сярэдняя тэмпература склала +3,4 °C. Абсалютны максімум тэмпературы ў снежні быў адзначаны 5 снежня 1961 года. Тады тэмпература паветра паднялася да +12,7 °C. Абсалютны мінімум тэмпературы зарэгістраваны 31 снежня 1969 года, які склаў −31,6 °C. Самы сухі снежань быў адзначаны ў 1927 годзе, выпала 3 мм ападкаў, самы вільготны снежань быў у 1910 годзе, выпала 100 мм ападкаў.
Люты
Люты — другі самы халодны месяц пасля студзеня (часта бывае і самым халодным месяцам у годзе). Ад студзеня люты адрозніваецца большай вышынёй сонца, прагрэў якога ў другой палове месяца пачынае паступова адбівацца, і тэмпература пачынае павольна павышацца. Таксама ў лютым больш ясных дзён, гэта самы сухі і светлы зімовы месяц, аднак па гэтай жа прычыне гэта і часцяком самы халодны зімовы месяц з-за моцнага начнога выхолаживания і дамінаваннем халоднага антыцыклону.
Да канца лютага ў некаторыя гады ўжо можа наступіць вясна. Яскравы прыклад — люты 1990 года. Гэта быў самы цёплы люты ў гісторыі Гродна, яго сярэдняя тэмпература была +3,7 °C (што істотна вышэй сакавіцкай нормы). А самы халодны люты 1929 года з сярэдняй тэмпературай −15,7 °C аказаўся самым халодным месяцам за ўсю гісторыю назіранняў. Як правіла, да канца лютага, пачынае патроху раставаць снежны полаг і павышаецца тэмпература паветра. Сярэдняя тэмпература лютага — −3,2 °C, сярэдняя колькасць ападкаў 29 мм (люты — самы сухі месяц года). Абсалютны мінімум тэмпературы — −36,3 °C адзначаны 1 лютага 1970 года; абсалютны максімум — +15,0 °C зарэгістраваны 24 лютага 1990 года. Самы сухі люты (2 мм) быў у 1976 годзе; самы вільготны люты (96 мм) — у 1910 годзе.
Зіма 2011-12
Пасля адносна халоднай восені, паказчыкі сярэднямесячнай тэмпературы снежня склалі +1,6 °C, што на 3,8 °C вышэй за норму. Да таго ж, 26 і 27 снежня былі перакрытыя максімумы тэмпературы па гэтых днях. Толькі да 14 студзеня 2012 года ўсталявалася снежнае покрыва. Тэмпературныя паказчыкі студзеня мелі тэндэнцыю да зніжэння, але пік халоднага антыцыклону прыйшоўся на пачатак лютага. Ноччу 3 лютага, тэмпература апусцілася да −29,4 °C, што стала самай нізкай тэмпературай паветра, зафіксаванай у 21 стагоддзі. Наступная ноч 4 лютага 2012 года таксама стала рэкордна халоднай, да раніцы слупок тэрмометра апусціўся да адзнакі −27,8 °C.
Вясна
Вясна ў Гродне — самы кароткі час года. Надыходзіць яна, у сярэднім, 12 сакавіка, калі сярэднесутачная тэмпература пачынае рэгулярна перавышаць 0 °C. Снежнае покрыва можа, тым не менш, сысці яшчэ задоўга да гэтага тэрміну (у лютым), альбо праляжаць аж да пачатку красавіка (у халодны сакавік). Хуткі рост вышыні Сонца над гарызонтам і часте яснае надвор’е (сакавік лічыцца самым сухім месяцам у годзе) хутка выгравае зямлю і абуджае вясну. Часам магчымы і вяртанне халадоў і ў больш познія тэрміны (красавік, а зрэдку і пачатак траўня), але такое бывае нячаста. У другой палове красавіка пачынаецца актыўны рост лісця на дрэвах, а да пачатку траўня звычайна знікаюць начныя замаразкі. Сярэдняя сутачная тэмпература паветра вышэй 5 °C усталёўваецца ў сярэднім 6 красавіка і дасягае 10 °C 28 красавіка.
Сакавік
Сакавік з’яўляецца першым вясновым месяцам і мае пераважна вясновы характар. Вясна надыходзіць з пераходам сярэднясутачнай тэмпературы паветра вышэй 0 °C. Гэта звычайна адбываецца ў першай палове сакавіка. Да гэтага часу сыходзіць і снежны полаг. У некаторыя гады ён можа праляжаць і да красавіка, а ў некаторыя сысці ў лютым, а часам і ў студзені. У цёплыя гады, як напрыклад: 2007, 2014, 2017, у канцы месяца пачынае з’яўляцца першае лісце на дрэвах. Сярэдняя тэмпература сакавіка — +0,8 °C. Сярэдняя колькасць ападкаў — 32 мм. Самы цёплы сакавік назіраўся ў 2007 годзе, яго сярэдняя тэмпература склала +5,7 °C. Самы халодны сакавік адзначаўся ў 1952 годзе з сярэдняй тэмпературай −7,5 °C (пасля цёплай зімы). Самая нізкая тэмпература паветра ў сакавіку была зарэгістраваная 8 сакавіка 1964 года і склала −26,9 °C, а самая высокая тэмпература паветра — +22,2 °C — адзначана 30 сакавіка 1968 года. Самы сухі сакавік быў у 1904 года, выпала 3 мм ападкаў, а самы вільготны сакавік быў у 1958 годзе, тады выпала 78 мм ападкаў.
Красавік
Красавіка ў Гродне — гэта вясновы месяц. У другой палове красавіка пачынаецца актыўны рост лісця на дрэвах, адбываецца рэзкае пацяпленне (тэмпература красавіка на 6,5 °C вышэй тэмпературы сакавіка). Сярэдняя тэмпература красавіка — +7,3 °C, сярэдняя колькасць ападкаў — 33 мм. Самы цёплы красавік быў у 2000 годзе з сярэдняй тэмпературай +11,5 °C, самы халодны ў 1929 годзе з сярэдняй тэмпературай +0,8 °C. Абсалютны мінімум (-9,3 °C) адзначаны 23 красавіка 1981 года, абсалютны максімум (+29,2 °C) 30 красавіка 2012 года. Самы сухі красавік быў у 1974 годзе, калі выпала 3 мм ападкаў, самы вільготны красавік адзначаны ў 1969 годзе, калі выпала 107 мм ападкаў.
Травень
Май з’яўляецца апошнім вясновым месяцам. Раз у некалькі гадоў у траўні сярэднесутачная тэмпература звычайна становіцца стабільна вышэй 15 °C і надыходзіць лета. Але ў траўні магчымыя і замаразкі. Сярэдняя тэмпература траўня — +13,1 °C, сярэдняя колькасць ападкаў — 55 мм. Самы цёплы травень быў у 2018 годзе, яго сярэдняя тэмпература склала +17,2 °C. Самы халодны травень адзначаўся ў 1980 годзе з сярэдняй тэмпературай +8,2 °C. Абсалютны мінімум тэмпературы — −6,0 °C зарэгістраваны 4 траўня 1965 года, абсалютны максімум — +32,0 °C- 31 траўня 1979 года. Самы сухі травень быў у 2017 годзе калі выпала 6 мм ападкаў, самы вільготны травень — у 1984 годзе, тады выпала 136 мм ападкаў.
Вясна 2013
Сакавік 2013 года выдаўся халодным і снежным. Сярэднямесячная тэмпература месяца склала −3,9 °C (самы халодны сакавік у XXI стагоддзі). На працягу практычна ўсяго сакавіка і першай паловы красавіка назіраўся ўстойлівы снежны полаг, максімальная вышыня снежнага покрыва склала 34 см і была зафіксавана 6 красавіка. Сярэднямесячная тэмпература красавіка склала +6,2 °C (на 1,1 °C градус ніжэй за кліматычную норму). Травень 2013 года выдаўся рэкордна цёплым за ўсю гісторыю метэаназіранняў і сярэднямесячная тэмпература склала +16,2 °C (рэкорд быў перакрыты праз 5 гадоў).
Вясна 2018
Першыя дні вясны 2018 года былі халоднымі і снежнымі. Так, 1 сакавіка мінімальная тэмпература апусцілася да −17,5 °C (найніжэйшая тэмпература за 2018 год). Пасля вельмі халоднага сакавіка 2018 рушыў услед амаль рэкордна цёплы ў гісторыі метэаназіранняў красавік з сярэдняй тэмпературай +11,4 °C. Было пабіта 4 тэмпературных рэкорду — 4, 8, 9 і 16 красавіка адпаведна. Травень 2018 года выдаўся рэкордна цёплым, сярэднямесячная тэмпература склала +17,2 °C, што на 4,1 °C вышэй за кліматычную норму. Асабліва цёпла было ў апошнюю шасцідзёнку, з 26 па 31 траўня максімальная тэмпература складала +26 °C-29 °C, было пабіта 2 тэмпературных рэкорда — 3 і 30 траўня адпаведна, дзённая тэмпература ні разу не апусцілася ніжэй +16 °C, а станоўчыя анамаліі дасягалі 7-8 °C. У цэлым, вясна 2018 года аказалася дастаткова цёплай з сярэдняй тэмпературай у +9 °C, што на 2,0 °C вышэй за норму, было пабіта 6 тэмпературных рэкордаў і выпала 123 мм ападкаў за сезон, 68 з іх — у красавіку.
Чэрвень
Чэрвень з’яўляецца першым і самым халодным летнім месяцам, часам сярэдняя тэмпература месяца бывае ніжэй +15 °C. Гэта самы светлы месяц у годзе, менавіта ў ім надыходзіць летняе сонцастаянне, і надыходзіць астранамічнае лета. Але ў адрозненні ад астатніх летніх месяцаў, у чэрвені магчымыя пахаладання і нават прымаразкі, найпазнейшыя назіраліся 11 чэрвеня 1982 года. Чэрвень характэрны прахалоднай. Самая нізкая тэмпература ў чэрвені — −0,7 °C і была зафіксавана 2 чэрвеня 1977 года. Самая высокая тэмпература ў чэрвені была адзначана 13 чэрвеня 1972 года і склала +34,0 °C. Сярэдняя тэмпература ў чэрвені складае +15,9 °C, норма ападкаў — 66 мм самы цёплы чэрвень адзначаўся ў 2019 годзе, яго тэмпература склала +21,1 °C. Самы халодны чэрвень назіраўся ў 1928 годзе, яго тэмпература склала +12,3 °C. самы сухі чэрвень назіраўся ў 2018 годзе, калі выпала 13 мм ападкаў, а самы вільготны чэрвень назіраўся ў 1894 годзе, калі выпала 184 мм ападкаў.
Ліпень
Ліпень па сярэдняй тэмпературы, і па тэорыі з’яўляецца самым цёплым месяцам у годзе. Тыповы ліпень мае спякотнае, яснае ўстойлівае надвор’е. Менавіта ў гэты месяц бывае найбольшая колькасць спякотных дзён, і найбольшая колькасць ападкаў. Разам з тым, ападкі ў ліпені звычайна рэдкія, бываюць некалькі разоў, але затое дажджы маюць ліўневы характар, і адрозніваюцца велічэзнай сілай. Тэмпература ніжэй +7 °C апускаецца вельмі рэдка, самая нізкая калі-небудзь фіксаваная тэмпература ў ліпені склала +3,0 °C і была адзначана 22 ліпеня 1971 года. Самая высокая тэмпература ў ліпені адзначалася 13 ліпеня 1959 года, і склала +35,7 °C. Сярэдняя ж тэмпература ў ліпені складае +18,1 °C. Норма ападкаў — 75 мм. Самы цёплы ліпень быў у 2010 годзе. Яго сярэдняя тэмпература была +22,0 °C. Самы халодны ліпень быў у 1979 годзе, яго тэмпература склала +14,1 °C. Самы вільготны ліпень быў у 2001 годзе, выпала 184 мм ападкаў. Самы сухі ліпень быў у 1994 годзе, выпала 4 мм ападкаў.
Жнівень
Кліматычна жнівень з’яўляецца другім самым цёплым месяцам пасля ліпеня, і па характары ад яго практычна не адрозніваецца. Звычайна (акрамя выпадкаў вельмі цёплага верасня) гэта апошні цалкам па характары надвор’я летні месяц. Таксама як і ліпень, жнівень характэрны спякотным ўстойлівай надвор’ем, з рэдкімі але інтэнсіўнымі ападкамі і ясным небам. Часта тэмпература вышэй +25 або нават +30 °C (у вельмі рэдкіх выпадках вышэй +35 °C). Галоўнае адрозненне ад ліпеня — істотна даўжэйшыя ночы, асабліва гэта ўплывае на канец месяца, які ўжо трохі халадней пачатку. У жніўні таксама магчымыя прымаразкі, самыя раннія назіраліся 29 жніўня 1966 года. Самая нізкая тэмпература ў жніўні была зафіксавана 30 жніўня 1966 года і склала −1,4 °C. Самая высокая тэмпература ў жніўні адзначалася 29 жніўня 1992 года і склала +36,2 °C. Сярэдняя тэмпература жніўня роўная +17,4 °C, норма ападкаў — 57 мм самы цёплы жнівень назіраўся ў 2015 годзе з сярэдняй тэмпературай +21,0 °C. Самы халодны жнівень назіраўся ў 1987 годзе з сярэдняй тэмпературай у +14,3 °C. Самы сухі жнівень быў у 2015 годзе, тады выпала ўсяго 4 мм, а самы вільготны — у 1932 годзе, калі выпала 191 мм. Гэта самы вільготны месяц за ўсю гісторыю назіранняў.
Лета 2010
Чэрвень у Гродне нічым асаблівым не адрозніваўся. Сярэднямесячная тэмпература склала +17,3 °C, што на 1,4 °C вышэй за кліматычную норму. Чэрвеньскі пік спякоты прыйшоўся на 10-12 чэрвеня, 11 чэрвеня быў усталяваны тэмпературны рэкорду дня — +30,6 °C.
Ліпень выдаўся самым цёплым за ўсю гісторыю метэаралагічных назіранняў, сярэднямесячная тэмпература склала +22,0 °C, адхіленне ад нормы: 4,8 ° C. Спякота ў Гродне таксама дасягала рэкордных значэнняў 3 разы — 18, 23 і 24 ліпеня тэмпература склала +33,6 °C, +33,7 °C і +34,2 °C адпаведна.
Усяго за лета ў Гродне было 15 дзён з тэмпературай паветра вышэй +30 °C.
Лета 2015
Сярэдняя тэмпература ў гэтае лета склала +18,5° С, што на 1,4° С перавышае кліматычную норму. Сярэднямесячная тэмпература чэрвеня склала +16,2 °C, што ўсяго на 0,3 °C вышэй за кліматычную норму. Сярэднямесячная тэмпература ліпеня склала +18,2 °C, што вышэй кліматычнай нормы на 0,1 °C. А вось жнівень выдаўся самым цёплым за ўсю гісторыю метэаназіранняў, сярэднямесячная тэмпература склала +21,0 °C, што на 3,6 °C вышэй за кліматычную норму. Было пабіта 6 тэмпературных рэкордаў, у тым ліку 4 запар з 6 па 9 жніўня. Максімальная тэмпература паветра склала +35,3 °C і была зафіксаваная 8 жніўня. Таксама, жнівень быў рэкордна сухім за ўсю гісторыю метэаназіранняў, выпала ўсяго 4 мм ападкаў, пры норме 57 мм. У першы дзень восені 2015 года была зафіксавана самая высокая тэмпература верасня і восені за ўсю гісторыю метэаназіранняў — +34,2 °C.
Максімальная гадавая тэмпература (1980—2019)
Восень
Пачатак восені прыпадае на перыяд, калі сярэднесутачная тэмпература апускаецца ніжэй +10 °C. Звычайна гэта канец верасня — першы тыдзень кастрычніка. Восень — кантрасны сезон года, так першая палова восені звычайна сухая і па летнім цёплая, асабліва верасень (так званае бабіна лета). Але здараецца, што верасень выдаецца досыць вільготным і прахалодным з восеньскімі паказчыкамі тэмператур. Перыяд устойлівага антыцыкланальнага надвор’я часта назіраецца і ў кастрычніку з тэмпературамі вышэй +20 °C, менавіта іх памылкова называюць бабіным летам. Пахмурнае дажджлівае надвор’е надыходзіць у канцы кастрычніка, нярэдка ў гэты перыяд выпадае і першы снег, часцяком мокры. У лістападзе (а вельмі рэдка — і ў кастрычніку) магчыма ўсталяванне часовага снежнага покрыва. У лістападзе, акрамя часовага снежнага покрыва, магчыма ўсталяванне ў асобныя гады да канца месяца і пастаяннага снежнага покрыва. Такім чынам, восень доўжыцца да 20-26 лістапада, але з-за змены клімату, гэты перыяд можа зацягвацца аж да канца снежня.
Кастрычнік
Кастрычнік — гэта пара залатой восені. Гэты месяц азначае канчатковы сыход лета. У пачатку кастрычніка звычайна бываюць асобныя па-летняму цёплыя дні (бабіна лета), але ў той жа час адбываецца моцная перабудова атмасферы, і павялічваецца колькасць пахмурных дзён, а ясных — зніжаецца. У пачатку месяца пачынаецца лістапад і доўжыцца да канца месяца. Лістапад пачынаецца паступова, па меры таго як скарачаецца дзень і памяншаецца вышыня Сонца над гарызонтам. Сярэдняя тэмпература паветра за кастрычнік падае на 5 градусаў — з +9,7 у пачатку да +4,5 у канцы месяца. Кастрычнік — месяц вельмі пераменлівы. Але тыповы кастрычнік характэрны манатонным пахмурным надвор’ям і павольнымі доўгімі дажджамі. У канцы кастрычніка ўжо можа выпасці першы снег. Да канца кастрычніка прымаразкі ўжо становяцца адносна звычайнай з’явай. Кастрычнік не абавязкова вільготны месяц. Так, у кастрычніку 2000 года выпала ўсяго 0,3 мм ападкаў. Гэта самы сухі месяц калі-небудзь фіксаваны ў горадзе. Самы вільготны кастрычнік быў 1974 годзе, калі выпала 182 мм ападкаў. Норма ж ападкаў у кастрычніку складае 36 мм, сярэдняя тэмпература — +7,2 °C. Самы цёплы кастрычнік назіраўся ў 1896 годзе з сярэдняй тэмпературай +11,0 °C. А самы халодны ў 1946 годзе з сярэдня тэмпературай — +3,3 °C. Самая нізкая тэмпература ў кастрычніку была зафіксавана 31 кастрычніка 1956 года і склала −13,5 °C. У той жа час, у пачатку кастрычніка магчыма і летняе цяпло: 5 кастрычніка 1966 года была зафіксавана тэмпература +25,2 °C.
Лістапад
Апошні восеньскі месяц вельмі цёмны і вельмі сыры месяц. Яснае надвор’е ў лістападзе бывае рэдка, гэта другі самы цёмны месяц пасля снежня. Часам у лістападзе прыходзіць кліматычная зіма. У канцы лістапада можа ў асобныя рэдкія гады ўсталявацца пастаянны снежны полаг. Зрэдку бываюць яшчэ адносна цёплыя дні, але ў лістападзе могуць быць і даволі моцныя маразы. Самая нізкая тэмпература была адзначана 17 лістапада 1965 года і склала −19,8 °C. Зрэдку ў лістападзе бывае даволі цёпла. Самая высокая тэмпература была адзначана 3 лістапада 1968 года і склала +17,2 °C. Сярэдняя тэмпература лістапада — +1,8 °C. Фактычна месяц мае асенне-зімовы характар, так, апошнія 4 дні месяца ўжо з’яўляюцца зімовымі. Самы халодны лістапад меў сярэднюю тэмпературу −4,1 °C, гэта быў лістапад 1993 года. А самы цёплы лістапад быў адзначаны ў 1926 годзе, яго сярэдняя тэмпература склала +6,7 °C. Норма ападкаў у лістападзе складае 42 мм. Самы сухі лістапад быў у 1902 годзе, калі выпала ўсяго 2 мм ападкаў. А самы вільготны лістапад назіраўся ў 1950 годзе, выпала 103 мм ападкаў.
Вінцэнты Данак
Вінцэ́нты Да́нак (Wincenty Danek;, Кшэшавіцы каля Кракава — , ) — прафесар, паляніст, педагог, гісторык літаратуры. Даследчык жыцця і творчасці Юзафа Крашэўскага.
Клімат Гродна
Сярэднесезонныя тэмпературы
* Снежань папярэдняга года
Вінцэнты Данак
Біяграфія
Бацька Уладзіслаў працаваў ураднікам у капальні ў Сершы (цяпер Тшэбіня); маці Паўліна з Багацкіх была хатняй гаспадыняй. Данак атрымаў пачатковую адукацыю ў кракаўскай гімназіі імя Генрыка Сянкевіча. У 1926 годзе паступіў на філасофскі факультэт Ягелонскага ўніверсітэта, які скончыў у 1930.
Баляслаў Смелы (фільм)
«Баляслаў Смелы» (Bolesław Śmiały) — польская гістарычная драма рэжысёра Вітальда Лясевіча, знятая ў 1971 годзе па матывах раману «Boleszczyce» Юзафа Ігнацыя Крашэўскага (1877).
Вінцэнты Данак
Біяграфія
У 1931—1939 працаваў у прыватных гімназіях у Кальбушове, Кракаве і Торуні, бо не атрымаў месца ў дзяржаўных установах з прычыны сваіх левых поглядаў, блізкіх да ПСП. Падчас Другой сусветнай вайны працаваў ураднікам у каменаломнях Мянкіні. У 1942 завязаў кантакт з канспіратыўнай ячэйкай Польскай працоўнай партыі. У снежні 1944 года быў арыштаваны падчас правядзення падпольных заняткаў.
Баляслаў Смелы (фільм)
Сюжэт
Вавель, 1079 год. Кароль Баляслаў асуджае на смерць дэзерціраў з войска, пасланага ў дапамогу рускаму князю Усеваладу. Частка каралеўскай рады, сярод якіх ваявода Сецех і біскуп Станіслаў, працівяцца такой жорсткай кары. Кароль намагаецца заключыць саюз з Кіевам супраць нямецкага імператара, аднак адзін з паслоў, што прыехалі з гэтай мэтай у Кракаў, забіты. Баляслаў намагаецца знайсці вінаватага і выкрыць змову супраць сябе…
Клімат Гродна
Змяненне клімату
Улічваючы фактычныя назіранні за надвор’ем у Гродне, а таксама агульнасусветную тэндэнцыю да павышэння сярэднегадавой тэмпературы на планеце, можна канстатаваць змяненне клімату ў межах горада. Ніводны год новага тысячагоддзя, акрамя 2009, не абышоўся без перакрыццяў максімумаў тэмператур.
Хабы
У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. Тэльмы 1).
Вінцэнты Данак
Біяграфія
Пасля вайны арганізаваў у родных Кшэшавіцах гімназію. У 1947 прызначаны дырэктарам 4-й гімназіі ў Кракаве, у 1948 — загадчыкам аддзела сярэдніх школ і куратарам школьнае акругі. У 1951 пасля звальнення з дзяржаўнае службы ўладкаваўся на працу ў Вышэйшую дзяржаўную педагагічную школу ў Кракаве. Заснаваў тут факультэт завочнага навучання для рабочых, у наступным года стаў дэканам завочнага факультэта. У 1954 атрымаў званне дацэнта за працу «Педагагічныя погляды Адольфа Дыгасінскага».
Баляслаў Смелы (фільм)
Сюжэт
У сцэнарыі фільму выкарыстаныя ўрыўкі раману Крашэўскага «Boleszczyce» і фрагменты драмы «Станіслаў і Багуміл» Марыі Дамброўскай.
Вінцэнты Данак
Біяграфія
У 1956 годзе абраны рэктарам Вышэйшае педагагічнае школы. У 1972, пасля сыходу з пасады, быў дырэктарам Інстытуту польскай філалогіі, кіраўніком кафедры методыкі выкладання, старшынёй Навуковай рады Інстытуту літаратурных даследаванняў Польскай акадэміі навук у Варшаве, галоўным рэдактарам «Ruchu Literackiego». Уваходзіў у склад «Выдавецкіх камітэтаў прац Крашэўскага» у «Ludowej Spółdzielni Wydawniczej» і «Wydawnictwie Literackim».
Памёр у 1976 годзе, 22 жніўня пахаваны на кшэшавіцкіх могілках. У Кшэшавіцах вуліца Аптэчная была перайменавана ў яго гонар, а на будынку агульнаадукацыйнага ліцэю, заснаванага ім, у 1987 годзе ўсталяваная мемарыяльная таблічка.
Клімат Гродна
Змяненне клімату
Сярэднегадавая тэмпература ў Гродне ў 2011—2018 гадах складае +8,1 °С, што на 1,6 °C вышэй нормаў 1961—1990 гг. Таксама можна адзначыць нераўнамернае павышэнне тэмпературы па сезонах. Найбольшая сярэднемесячнае павышэнне тэмпературы фіксуецца вясной (на 1,9 °З). Зіма пацяплела на 1,8 °С, лета на 1,7 °С. Менш адчувальны працэс пацяплення восенню (на 1,0 °С).
Хабы
Гісторыя
У XIX стагоддзі вёска — цэнтр аднайменнага маёнтка ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні; дзяржаўная ўласнасць. У 1897 годзе працаваў хлебазапасны магазін.
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
Вінцэнты Данак
Творчасць
Займаўся даследваннямі жыцця і творчасці Юзафа Крашэўскага (выдаў між іншых манаграфію «Юзаф Ігнацы Крашэўскі. Біяграфічны нарыс», «Гістарычныя аповесці Крашэўскага», «Матэйка і Крашэўскі», «Дзве канцэпцыі гісторыі Польшчы») і Адольфа Дыгасінскага (выдаў яго «Педагагічныя лісты»).
Хабы
Гісторыя
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 5 вяскоўцаў.
У 2015 годзе каля вёскі адбылася авіякатастрофа.
Аўрам
Аўрам, пасля Аўраам, Абрам, Ібрагім (אַבְרָהָם) — старазапаветны патрыярх, паводле біблейскіх паданняў родапачынальнік яўрэяў і арабаў.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Месапатаміі ў халдзейскім горадзе Ур і з’яўляўся малодшым сынам Фары, дзесятага патрыярха па прамой лініі ад Сіма, сына Ноя. Жывучы сярод паганцаў, гаворыцца ў Бібліі, Аўрам пазнаў ілжывасць іх службы паганскім ідалам і верыў ў адзінага бога, апосталам якога ён стаў. Праследуемы за гэта сваімі суайчыннікамі, ён на 75-м годзе жыцця мусіў пакінуць радзіму і цераз Еўфрат накіраваўся ў зямлю Ханаанскую, абяцаную богам яму і яго нашчадкам. Там Аўрам быў празваны «га-гіўры», што азначала: прыбылы з таго берага ракі, адкуль і пайшла назва — яўрэй. Разам з ім сюды перасялілася яго жонка і пляменнік Лот. Доўга ён качаваў па розных краях, пакуль не пасяліўся ў Хеўроне.
У біблейскім паданні Аўрам падаецца як узор чалавекалюбства, лагоднасці, цярплівасці, міралюбства, бескарыслівасці, цвёрдай і непахіснай веры ў бога, пакоры і глыбокай павагі да яго. Доўгі час ён не меў ад шлюбу з Сарай нашчадкаў. Толькі пад старасць, калі Сары было ўжо 90, а яму 100 гадоў у іх нарадзіўся сын Ісак, які, па сцверджанню Бібліі, стаў прадаўжальнікам роду яўрэйскага племені. Гэткую дамову Бог уклаў з Аўрамам яшчэ да нараджэння Ісака, знешняй праявай дамовы стаў абрад абразання. Пры гэтым Бог змяніў імя Аўрама на Аўраам. Калі Сара памерла, Аўрам ажаніўся ў другі раз і меў яшчэ 6 сыноў, якія разам з Ізмаілам, яго пазашлюбным сынам ад служанкі Агар, сталі родапачынальнікамі розных арабскіх плямён. Сам жа Аўрам, як падаецца ў Бібліі, пражыў 175 гадоў і памёр у Хеўроне, дзе і быў пахаваны.
Мусульмане — арабы, якія лічаць Аўрама сваім родапачынальнікам і ў Каране называюць яго Ібрагімам, яшчэ ў старажытнасці пабудавалі над яго магільным склепам мячэць і аберагалі яе як святыню. Вобраз старазапаветнага патрыярха Аўрама (Ібрагіма) карыстаўся асаблівай павагай і папулярнасцю ў хрысціян і мусульман, для якіх служыў прыкладам найвялікшай набожнасці і праведнасці і аброс самымі разнастайнымі міфічнымі паданнямі і легендамі. Паводле іх, Аўрам займаўся прыродазнаўствам, ведаў хімію, астраномію і іншыя навукі, якія ён вывучыў ад халдзеяў яшчэ на радзіме, а потым распаўсюджваў сярод хананеяў (фінікійцаў) і егіпцян. Сцвярджалі нават, што ён быў вынаходнікам літарнага шрыфту і каляндарных вылічэнняў. У сувязі з гэтымі паданнямі некаторыя старажытныя багасловы атаясамлівалі асобу Аўрама (Ібрагіма) з Зараастрам.
Росквіт (часопіс)
«Росквіт» — літаратурна-мастацкі часопіс, орган «Беларускай літаратурна-мастацкай камуны». Выдаваўся са снежня 1927 да красавіка 1928 у Мінску на беларускай мове. Рэдактар П. Шукайла. Выйшлі 2 нумары.
Тэматыка
Арыентаваўся на маскоўскі ЛЕФ (Левы фронт мастацтва), футурызм, творчасць У. Маякоўскага. Пад уплывам камуністычнай ідэалогіі і эстэтыкі канструктывізму літаратары «Росквіт» абсалютызавалі функцыянальна-палітычныя і вытворча-прапагандысцкія аспекты мастацтва, адмаўлялі каштоўнасць эмацыянальнага зместу, лірычнасці і ўмоўнасці паэтычных вобразаў, практыкавалі тэлеграфна-інфарматыўны і кінематаграфічна-мантажны стыль у паэзіі, прозе і публіцыстыцы. Часопіс друкаваў раннія вершы П. Броўкі, вершы і прозу Я. Скрыгана (пад псеўд. Відук), П. Шукайлы, А. Канановіча (пад псеўд. А. Атава), У. Прыбыткоўскага, Ю. Лявоннага, аповесць А. Гародні «Варта на Рэйне». У нарысе П. Шукайлы «Літаратурнае сёння», інш. палемічных артыкулах дапускаліся грубыя выпады супрапь лірычнай паэзіі С. Ясеніна, У. Жылкі, П. Труса, Я. Пушчы, С. Дарожнага, А. Вольнага, Т. Кляшторнага.
Сухавэрхіўка
Сухавэрхіўка (Сухове́рхівка) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бурыньскай гарадской абшчыны.
Эма Самуэльсан
Эма Самуэльсан (Emma Samuelsson, нар. г.) — шведская фехтавальшчыца-шпажыстка, прызёрка чэмпіянатаў свету і Еўропы.
Біяграфія
Нарадзілася ў 1988 годзе ў паселішчы Оса камуны Кунгсбака лена Халанд. У 2007 годзе стала чэмпіёнкай свету сярод юніёраў.
У 2007 годзе заваявала сярэбраны медаль чэмпіяната Еўропы. У 2008 годзе прыняла ўдзел у Летніх Алімпійскіх гульнях у Пекіне, але заняла толькі 8-е месца ў асабістым першынстве.
У 2015 годзе заваявала сярэбраны медаль чэмпіяната свету.
Самуэльсан
Самуэльсан — прозвішча.
Крысціян Бемер Анфінсен
Крысціян Бемер Анфінсен (Dr. Christian Boehmer Anfinsen, Jr.;, Манесен, , ЗША — ) — амерыканскі біяхімік, член Нацыянальнай АН ЗША, Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1958), замежны член Дацкага каралеўскага таварыства (1964). Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1972).
Біяграфія
Крысціян Бемер Анфінсен нарадзіўся 26 сакавіка 1916 года ў маленькім мястэчку Монесен на поўдзень ад Пітсбурга, штат Пенсільванія. Яго бацька, Крыстал Бемер Анфінсен, быў інжынер-механікам. Ён і яго жонка, Сафія Расмусен Анфінсен, былі нарвежскімі імігрантамі. Пражыўшы некалькі гадоў у мястэчку Шарлеруа ў Пенсільваніі, у 1920-х гадах сям'я пераехала ў Філадэльфію. У 1933 Анфісен быў прыняты па стыпендыі ў Каледж Свартмара, дзе ён вывучаў хімію. Пасля атрымання ступені бакалаўра па хіміі ў 1937 годзе, Анфінсен працягнуў навучанне ва ўніверсітэце Пенсільваніі, каб атрымаць ступень магістра па арганічнай хіміі ў 1939 годзе. У той жа час ён працаваў асістэнтам. У 1939 г. Амерыканска-Скандынаўскі фонд прысудзіў яму стыпендыю на распрацоўку новых метадаў аналізу хімічных структур ферментаў у лабараторыі Карлсберга ў Капенгагене. Небяспечная абстаноўка, якая склалася ў Еўропе з-за пачатку Другой Сусветнай Вайны, прымусіла яго ў вярнуцца ў Злучаныя штаты ў 1940 годзе.
З 1950 года — загадчык лабараторыі клетачнай фізіялогіі і метабалізму ў Нацыянальным кардыялагічным інстытуце, Нацыянальныя інстытуты аховы здароўя ЗША, (Бетэсда, штат Мэрыленд). У 1954 годзе Фонд Ракфелера фінансаваў новы візіт Анфінсена ў Капенгаген, дзе ён працаваў у Карлсбергскай лабараторыі на працягу года. З 1958 член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук. У 1958—1959 гадах Анфінсен паехаў працаваць у Інстытуце Вейцмана, Рэхавот, Ізраіль.
Рэбека Фергюсан
Рэбека Луіза Фергюсан Сундстрэм (Rebecca Louisa Ferguson Sundström; нар. 19 кастрычніка 1983, Стакгольм) — шведская актрыса.
Біяграфія
Рэбека Фергюсан нарадзілася ў Васастане, Стакгольм, Швецыя. Яе маці Размары Фергюсан — англічанка, якая пераехала ў Швецыю ва ўзросце 25 гадоў, а бацька — швед. У Рэбекі трое братоў і сясцёр.
У 1999 годзе яна скончыла музычную школу Адольфа Фрэдрыкса. З 13 гадоў Рэбека працуе мадэллю ў часопісах, а таксама здымаецца ў рэкламе.
Пасля поспеху яе серыяла і нараджэння сына, Фергюсан пераехала ў Сімрысхамн на паўднёвым узбярэжжы Швецыі. Там яна запусціла студыю аргенцінскага танца і здымалася ў некалькіх кароткаметражных фільмах.
Кар'ера
Аднойчы шведскі рэжысёр Рычард Хоберт заўважыў яе на гарадскім рынку ў 2011 годзе і прапанаваў Рэбецы галоўную ролю ў сваім фільме «Да Антыба ў адзін канец». Затым Фергюсан знялася ў фільме жахаў «Дух тапельца» і фільме «Мы» з Густафам Скарсгардам.
У жніўні 2012 года было абвешчана, што Рэбека прайшла кастынг і яе абралі на ролю Лізаветы Вудвіл у 10-серыйнай гістарычнай драме канала Бі-бі-сі «Белая Каралева», заснаванай на серыі раманаў Філіпы Грэгары «Вайна стрыечным братам», якая распавядае гісторыю жанчын часоў Вайны руж. Роля ў «Белай каралеве» была станоўча прынята крытыкамі, прынесла Фергюсан вядомасць і намінацыю на прэмію «Залаты глобус».
У 2015 годзе Фергюсан атрымала адну з галоўных роляў у амерыканскім фільме «Місія невыканальная: Племя ізгояў», за якую яе намінавалі на прэмію «Імперыя».
Успэнка (Бурыньскі раён)
Успэнка (Успе́нка) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бурыньскай гарадской абшчыны.
Трапалава (Маладзечанскі раён)
Трапа́лава (, Трепалово) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Маркаўскага сельсавета.
Чэрвона Слабада (Бурыньскі раён)
Чэрвона Слабада (Черво́на Слобода́) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бурыньскай гарадской абшчыны.
Чумаковэ (Сумская вобласць)
Чумаковэ (Чумако́ве) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бурыньскай гарадской абшчыны.
Шпокалка
Шпокалка (Шпо́калка) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Нейтронная зорка
Нейтро́нная зо́рка — зорка, якая складаецца цалкам або амаль цалкам з нейтроннага рэчыва. Такая зорка, відаць, мае ўласнае магнітнае поле.
Нейтроннае рэчыва ўтвараецца, калі пратоны і электроны зліваюцца ў нейтроны, і можа ўтрымлівацца ў выглядзе шара ўласнымі гравітацыйнымі сіламі. Шчыльнасць такога рэчыва дасягае мільярдаў тон на кубічны сантыметр — маса ў 1 сонечную змяшчаецца ў шары дыяметрам 30 км.
Магчымасць існавання рэчыва, больш шчыльнага чым рэчыва белых карлікаў, было тэарэтычна прадказана фізікам Л. Ландау (1932), а існаванне зорак, складзеных з такога рэчыва, — астраномамі В. Баадэ і Ф. Цвікі (1934). Тэарэтычнае абгрунтаванне існавання нейтронных зорак было апублікавана фізікамі Р. Опенгеймерам і Дж. Волкавам (1939).
Агульныя звесткі
Сярод нейтронных зорак з надзейна вымеранымі масамі большасць трапляе ў інтэрвал ад 1,3 да 1,5 масы Сонца, што блізка да значэння мяжы Чандрасекара. Тэарэтычна дапушчальныя нейтронныя зоркі з масамі ад 0,1 да прыкладна 2,16 сонечных мас. Самыя масіўныя нейтронныя зоркі з вядомых — (мае масу не менш за 1,88±0,13 сонечных мас на ўзроўні 1σ, што адпавядае ўзроўню  α≈34 % і  (з ацэнкай масы 1,97±0,04 сонечных) , і  (з ацэнкай масы 2,01±0,04 сонечных). Сілы прыцягнення ў нейтронных зорках ураўнаважваюцца ціскам выраджанага нейтроннага газу, максімальнае значэнне масы нейтроннай зоркі задаецца граніцай Опенгеймера — Волкава, лікавае значэнне якой залежыць ад (пакуль яшчэ не ўстаноўленага дакладна) ураўнення стану рэчыва ў зорным ядры. Існуюць тэарэтычныя перадумовы таго, што пры яшчэ большым павелічэнні шчыльнасці магчыма перараджэнне нейтронных зорак у.
Магнітнае поле на паверхні нейтронных зорак дасягае значэння 1012—1013 Гс (для параўнання — у Зямлі каля 1 Гс), менавіта працэсы ў магнітасферах нейтронных зорак адказныя за радыёвыпраменьванне пульсараў. З 1990-х гадоў некаторыя нейтронныя зоркі атаясамліваюцца як магнітары — зоркі, якія валодаюць магнітнымі палямі парадку 1014 Гс і вышэй.
Магнітныя палі, якія перавышаюць «крытычнае» значэнне 4,414 Гс (пры якім энергія ўзаемадзеяння электрона з магнітным полем перавышае яго энергію спакою mec²) прыўносяць якасна новую фізіку, бо становяцца істотнымі спецыфічныя рэлятывісцкія эфекты, палярызацыя фізічнага вакууму і г. д.
К 2015 году адкрыта больш за 2500 нейтронных зорак. Парадку 90 % з іх — адзіночныя. Усяго ж у нашай Галактыцы могуць існаваць 108—109 нейтронных зорак, г.зн. недзе па адной на тысячу звычайных зорак. Для нейтронных зорак характэрна высокая скорасць руху (як правіла, сотні км/с). У выніку акрэцыі рэчыва воблака нейтронная зорка можа быць бачна з Зямлі ў розных спектральных дыяпазонах, уключаючы аптычны, на які прыходзіцца каля 0,003 % выпрамененай энергіі (адпавядае 10 зорнай велічыні).
Гісторыя адкрыцця
Нейтронныя зоркі — адны з нямногіх астранамічных аб’ектаў, якія былі тэарэтычна прадказаныя да адкрыцця назіральнікамі.
Думку аб існаванні зорак з павялічанай шчыльнасцю выказаў вядомы савецкі вучоны Леў Ландау. Так, у сваім артыкуле «К теории звёзд», напісаным у лютым 1931 года і апублікаваным 29 лютага 1932 года, ён піша: «Мы чакаем, што ўсё гэта [парушэнне законаў квантавай механікі] павінна праяўляцца, калі шчыльнасць матэрыі стане настолькі вялікай, што атамныя ядры прыйдуць у цесны кантакт, утварыўшы адно гіганцкае ядро».
У снежні 1933 годзе на з’ездзе Амерыканскага фізічнага таварыства (15—16 снежня 1933 года) астраномы Вальтэр Баадэ і зрабілі першае строгае прадказанне існавання нейтронных зорак. Сярод іншага яны выказалі абгрунтаванае меркаванне, што нейтронныя зоркі могуць утварацца ў выніку выбуху звышновай. Тэарэтычныя разлікі таго часу паказалі, што выпраменьванне нейтронных зорак занадта слабае, каб іх можна было выявіць пры дапамозе тагачасных астранамічных інструментаў. Пра нейтронныя зоркі на некаторы час забылі. У 1967 годзе, аспірантка Э. Х’юіша, адкрыла аб’екты, якія выпраменьвалі рэгулярныя імпульсы радыёхваль. Гэты феномен быў растлумачаны як вузка накіраваны радыёпрамень ад аб’екта, які хутка верціцца, — своеасаблівы «касмічны радыёмаяк». Але звычайная зорка разбурылася б пры такой высокай скорасці вярчэння. На ролю такіх маякоў маглі падыходзіць толькі нейтронныя зоркі. Пульсар лічыцца першай адкрытай нейтроннай зоркай.
Класіфікацыя нейтронных зорак
Існуе два параметры, якія характарызуюць узаемадзеянне нейтронных зорак з навакольным рэчывам і, як вынік, іх назіраемыя праявы: перыяд вярчэння і велічыня магнітнага поля. З часам зорка расходуе сваю вярчальную энергію, і яе перыяд вярчэння павялічваецца. Магнітнае поле таксама слабее. З гэтай прычыны нейтронная зорка за час свайго жыцця можа змяняць свой тып. Ніжэй прадстаўлена наменклатура нейтронных зорак у парадку змяншэння скорасці кручэння. Паколькі тэорыя магнітасфер пульсараў усё яшчэ ў стане развіцця, існуюць альтэрнатыўныя тэарэтычныя мадэлі (гл. нядаўні агляд і спасылкі там).
Эжэктар (радыёпульсар)
Моцныя магнітныя палі і малы перыяд вярчэння. У найпрасцейшай мадэлі магнітасферы, магнітнае поле круціцца цвердацельна, то-бок з той жа вуглавой скорасцю, што і сама нейтронная зорка. На вызначаным радыусе лінейная скорасць вярчэння поля пачынае пераўзыходзіць скорасць святла. Гэты радыус называецца «радыусам светлавога цыліндра». За гэтым радыусам звычайнае дыпольное поле існаваць не можа, таму лініі напружанасці поля ў гэтым месцы абрываюцца. Зараджаныя часціцы, якія рухаюцца ўздоўж ліній магнітнага поля, цераз такія абрывы могуць пакідаць нейтронную зорку і ляцець у бесканечнасць. Нейтронная зорка дадзенага тыпу «эжэкціруе» (ад eject — вывяргаць, выштурхваць) рэлятывісцкія зараджаныя часціцы, якія выпраменьваюць у радыёдыяпазоне. Для назіральніка эжэктары выглядаюць як радыёпульсары.
Прапелер
Скорасць вярчэння ўжо недастатковая для эжэкцыі часціц, таму такая зорка не можа быць радыёпульсарам. Аднак скорасць вярчэння ўсё яшчэ вялікая, і захопленая магнітным полем каля нейтроннай зоркі матэрыя не можа ўпасці, то-бок акрэцыя рэчыва не адбываецца. Нейтронныя зоркі дадзенага тыпу практычна не маюць назіраемых праяўленняў і вывучаныя дрэнна.
Геарататар
Скорасць вярчэння такіх нейтронных зорак малая і не перашкаджае акрэцыі. Але памеры магнітасферы такія, што плазма спыняецца магнітным полем раней, чым яна будзе захоплена гравітацыяй. Падобны механізм спрацоўвае ў магнітасферы Зямлі, з-за чаго дадзены тып і атрымаў сваю назву.
Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк
Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк, ваеннае фарміраванне Маскоўскай дзяржавы і Расійскай імперыі. Сфарміраваны ў 1683 годзе ў падмаскоўным сяле Сямёнаўскім, пад назвай пацешных Сямёнаўцаў; з 1687 года яны пачалі іменавацца Сямёнаўскім палком, а з 1700 года — лейб-гвардыі Сямёнаўскім.
Шэўчэнкавэ (Бурыньскі раён)
Шэўчэнкавэ (Шевче́нкове) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк
У 1800 годзе імператар Павел I назваў яго лейб-гвардыі Яго Імператарскай Высокасці Аляксандра Паўлавіча палком, але ўжо ў наступным годзе імператар Аляксандр I вярнуў палку ранейшае найменне. Баявыя адрозненні:
Шкуматавэ
Шкуматавэ (Шкуматове́) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Яравэ (Бурыньскі раён)
Яравэ (Ярове́) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Трэскі
Трэ́скі (, Трески) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Маркаўскага сельсавета.
Чэрэпіўка (Бурыньскі раён)
Чэрэпіўка (Черепі́вка) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Рыгор Рыгоравіч Ганчарэнка
Рыгор Рыгоравіч Ганчарэнка (нар., г. Талас, Кыргызстан) — беларускі вучоны ў галіне папуляцыйнай і эвалюцыйнай генетыкі, генетыкі лясных культур. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996), доктар біялагічных навук (1991), прафесар (1993).
Навуковая дзейнасць
Асноўныя працы ў галіне генетыкі лясных драўняных культур, генетыкі прыродных папуляцый жывёл і раслін, эвалюцыйнай і радыяцыйнай генетыкі, карціравання геному. Пад яго кіраўніцтвам выкананы комплексныя даследаванні, накіраваныя на захаванне, рацыянальнае выкарыстанне і ўзнаўленне генетычных рэсурсаў найважнейшых лесаўтваральных відаў Беларусі і сумежных дзяржаў. Вырашыў шэраг фундаментальных праблем, якія тычацца сістэматыкі і эвалюцыі хвойных раслін і шэрагу вышэйшых насякомых, якія ўваходзяць у палеарктычныя лясныя цэнозы. Пабудаваў генетычныя карты для соснаў і елак Усходняй Еўропы. На аснове распрацаванай тэст-сістэмы правёў ацэнку ступені пашкоджання спадчыннага матэрыялу ў выніку аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
Аўтар больш за 260 навуковых прац, у тым ліку 20 манаграфій і навучальных дапаможнікаў, 2 вынаходстваў.
Праабражэнскі лейб-гвардыі полк
Праабражэнскі лейб-гвардыі полк (Преображенский лейб-гвардии полк) — вайсковае фарміраванне Маскоўскай дзяржавы і Расійскай імперыі. Сфарміраваны царом Пятром I у 1687 годзе з пацешных сяла Праабражэнскага, адсюль і атрымаў найменне.
У 1698 склад палка быў прыведзены да 4 батальёнаў, кожны з 4 фузелерных рот; апроч іх у склад палка ўваходзілі бамбардзірская і грэнадзёрскія роты. У 1700 названы лейб-гвардыі Праабражэнскім палком. У 1800 імператар Павел загадаў палку звацца Лейб-гвардзейскім Яго Імператарскай Вялікасці палком, але пры імператары Аляксандры I, у 1801, адноўлена яго ранейшае найменне.
Быў у складзе 1-я Гвардзейскай пяхотнай дывізіі (Гвардзейскі корпус, Санкт-Пецярбургская вайсковая акруга). Расфарміраваны ў 1918 годзе.
Аляксей Сямёнавіч Шэін
Аляксей Сямёнавіч Шэін, (1662 — ) — рускі ваявода, баярын, дзяржаўны дзеяч, першы рускі генералісімус.
Біяграфія
Аляксей Шэін паходзіў са старога баярскага роду. Яго прадзед Міхаіл Барысавіч Шэін камандаваў рускімі войскамі падчас Смаленскай вайны 1632—1634 гадоў. Рускія войскі пацярпелі паражэнне. Міхаіл Шэін быў абвінавачаны ў здрадзе і пакараны смерцю, а яго сям’я сасланая ў Сімбірскую губернію.
У 1680—1681 гадах Аляксей Шэін быў ваяводай у Табольску і ў 1683—1684 гадах у Курску. Баярын з 25 сакавіка 1682 года, блізкі баярын з 1685 года. Аляксей Шэін прымаў удзел у Крымскіх паходах 1687 і 1689 гадоў і ў Азоўскіх паходах 1695—1696 гадоў. Падчас першага, няўдалага Азоўскага паходу, Аляксей Шэін камандаваў Праабражэнскім і Сямёнаўскім палкамі. Падчас другога Азоўскага паходу, у 1696 годзе, Аляксей Шэін быў Камандуючым сухапутнымі войскамі. 28 чэрвеня 1696 года за вайсковыя поспехі ў другім Азоўскім паходзе, Пётр I прысвоіў Шэіну званне генералісімуса. Шэін стаў першым генералісімусам Расіі. Пазней, Пётр I прызначыў Шэіна галоўнакамандуючым рускай арміі, камандуючым артылерыяй, конніцай і кіраўнікам замежнага прыказа. У 1697 годзе Шэін служыў у Азове, кіраваў будаўніцтвам марской гавані ў Таганрозе. Яму прыходзілася стала адбіваць набегі турак і татараў.
У 1698 годзе Шэін удзельнічаў у падаўленні стралецкага бунту. Пазней, Шэін патрапіў у няміласць Пятра I, за тое, што ён не выкрыў сувязь стральцоў з царэўнай Сафіяй. Калі Пётр I пачаткаў стрыгчы баярскія бароды, першым ён састрыг бараду Аляксею Шэіну.
Ізмайлаўскі лейб-гвардыі полк
Сфарміраваны ў Маскве 22 верасня 1730 г. Палкоўнікам і шэфам новага гвардзейскага палка прызначаны быў генерал-ад'ютант, обер-шталмейсцер граф Карл Левенвольдэ; яму даручана было набраць афіцэраў з ліфляндцаў і курляндцаў і іншых іншаземных нацый, а таксама з рускіх.
17 сакавіка 1800 г. полк названы лейб-гвардыі Яго Імператарскай Высокасці Канстанціна Паўлавіча, а 28 мая таго жа года — лейб-гвардыі Яго Імператарскай Высокасці Мікалая Паўлавіча палком. У 1801 г. яму вернута назва лейб-гвардыі Ізмайлаўскі. Знакі адрознення:
Расфарміраваны ў 1918 годзе.
Егерскі лейб-гвардыі полк
Егерскі лейб-гвардыі полк, гвардэйскі полк Расійскай імперыі ў складзе 1-й гвардэйскай пяхотнай дывізіі Гвардэйскага корпуса (Санкт-Пецярбургская вайсковая акруга).
Сфарміраваны ў 1796 з егерскіх каманд палкоў л.-гв. Сямёнаўскага і Ізмайлаўскага і з егерскай роты Гатчынскіх войскаў. У 1806 г. перафарміраваны у лейб-гвардыі Егерскі полк. У 1856 полк названы л.-гв. Гатчынскім, але ў 1871 г. яму вернута ранейшая назва.
Адрозненні:
Расфарміраваны ў 1918 годзе.
Мазырскі аб’яднаны краязнаўчы музей
Мазырскі аб’яднаны краязнаўчы музей — музей, заснаваны ў г.Мазыр паводле рашэння выканкама Палескага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 чэрвеня 1948 г. як Палескі абласны краязнаўчы музей.
Аснову фондаў склалі экспанаты Палескай абласной выстаўкі дасягненняў народнай гаспадаркі 1949 года і этнаграфічныя экспанаты, сабраныя ў вобласці. У лютым 1954 г. перайменаваны ў Мазырскі краязнаўчы музей. 15 сакавіка 1977 г. музей закрыты, яго дзейнасць зведзена да ўліку і захавання існуючых калекцый. У пачатку 1980-х гт. было праведзена археалагічнае даследаванне Замкавай гары, гістарычнага цэнтра горада, а таксама некаторых аб’ектаў эпохі неаліту, у выніку музейныя фонды папоўніліся новымі прадметамі. У 1984 г. музей зноў пачаў працаваць. У сакавіку 2000 г. перайменаваны ў Мазырскі аб’яднаны краязнаўчы музей. Музеем кіравалі І. В. Гранькоў, АЛ.Пісарчык, А. П. Эльман, А. Р. Бобр і інш. З 1987 дырэктар І. І. Васількова.
Структура
У структуры музея:
Экспазіцыя
Асноўны фонд музея (2008) налічвае 26 218 адзінак захоўвання, дапаможны — 17 911 адзінку. У склад музея ўваходзяць 6 будынкаў агульнай плошчаю 2323 м², з іх экспазіцыйных — 1383 м², выставачных — 384 м², пад захоўванне фондаў — 251 м². Агульная плошча тэрыторыі 0,85 га.
У краязнаўчым музеі дзейнічаюць пастаянныя выстаўкі «Прырода нашага краю», дзе прадстаўлены чучалы птушак і звяроў Беларусі, і археалагічная, складзеная ў асноўным са знаходак з раскопак на тэрыторыі Мазыршчыны і з прадметаў побыту, перададзеных музею гараджанамі. Сярод шматлікіх экспанатаў заслугоўваюць увагі амфара пачатку 12 ст., фрагменты кафлі з жаночай выявай 15 — 16 ст., недаследаваны старажытны каменны крыж, чарнільны прыбор канца 19 — пачатку 20 ст. Гістарычны цэнтр «Мазырскі замак» уяўляе сабой унікальны музей, які ўключае ўсю ландшафтную зону з архітэктурна-планіровачнай забудовай. На тэрыторыі замка захаваўся падмурак царквы Святога Спаса пачатку 15 ст., студня глыбінёй больш за 70 м. У 3 вежах размясціліся пастаянныя экспазіцыі: «Збройная» з муляжамі зброі Вялікага Княства Літоўскага, «Адміністрацыйная» з гістарычнымі атрыбутамі гарадской улады (пячатка, гербы) і «Паляўнічая», дзе прадстаўлены рыштунак палескага паляўнічага і яго трафеі.
Спіс аб’ектаў PGC (917001—918000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (917001—918000)
Сірыя (гістарычны рэгіён)
Сірыя — гістарычны рэгіён, які ў старазапаветныя часы ахопліваў значную тэрыторыю і выходзіў за межы сучаснай Сірыі. Ужо ў 1-ай пал. 2 тыс. да н.э. на яе тэрыторыі існавала шмат раннякласавых гарадоў-дзяржаў, якія размяшчаліся на гандлёвых шляхах з Месапатаміі ў Егіпет і былі аб'ектамі ўвагі знешніх заваёўнікаў: Старажытнага Егіпта, Ізраільска-Іудзейскага царства, Асірыі, Вавілоніі, дзяржавы Аляксандра Македонскага, Старажытнага Рыма. У 7 ст. н.э. яна была заваявана арабамі, а ў 1516 стала часткай Асманскай імперыі.
Вышыўка процягам
Вышыўка процягам, нацяг, завалаканне, процяг — вышывальнае шво, заснаванае на тэхніцы «», якое імітуе ўзорнае пераборнае ткацтва. На тэрыторыі Украіны характэрная для Палесся, дзе ім вышываюць пераважна істужачныя геаметрычныя арнаменты чырвонага колеру з нязначным украпваннем сіняга або чорнага.
Тэхніка выканання
Процягам вышываюць іголкай з тупым канцом на тканіне з палатнянай перапляценнем нітак.
Нітку замацоўваюць з выварату палатна, пераводзяць на асабовы бок. Вышываюць справа налева тэхнікай «наперад іголку». Іголку накіроўваюць паміж двума суседнімі ніткамі ўтка і набіраюць на яе колькасць нітак асновы, пэўную схеме арнаменту. Калі дасягаюць левага краю арнаменту, з выварату палатна робяць шывок на адну нітку па вертыкалі, выводзяць іголку на асабовы бок і круцяць палатно на 180°. Наступны шэраг вышываюць дакладна паўтараючы папярэдні. Трэці шэраг вышываюць па схеме арнаменту, а чацвёрты зноў паўтарае яго.
Аналагі ў свеце
Паколькі процяг з’яўляецца лагічным пераемнікам ткацтва, ён сустракаецца ў вышыўцы многіх народаў свету. У англамоўных краінах гэтае шво вядомае пад назвай pattern darning, у Расіі — як набор, ва Украіне — заволікання, зани́зування, підволікання, підбір, підбирання, перетикання.
Юхавічы (Маладзечанскі раён)
Ю́хавічы (, Юховичи) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Маркаўскага сельсавета.
Гісторыя
Вясковае пасяленне ўзнікла ў 1807—1808 гг. ва ўрочышчы Кузюткі, куды ўласнік-маянтковец Ян Віктаравіч Любанскі выселіў прыгонных сялян з тэрыторыі ліквідаванай ім вёскі Юхавічы (вядомай цяпер пад назвай «Любань» у Вілейскім раёне) на ўскрайку Юхавіцкай пушчы. Новапаселеныя ва ўрочышча Кузюткі прыгонныя сяляне па-ранейшаму называлі сябе юхаўчанамі, таму з цягам часу назва «Юхавічы» перайшла на новаствораную вёску ва ўрочышчы Кузюткі. Знаходзілася ва ўласнасці каталіцкіх дваран Любанскіх.
Dolby Digital
Фармат стандартызаваны Advanced Television Systems Committee, яму прысвоены код A / 52, Dolby Digital (DD) з’яўляецца гандлёвай маркай.