cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карл III Прастак
У 888 г. заходнефранкскае дваранства абрала новым каралём храбрага Эда Парыжскага, за яго заслугі ў бітвах супраць вікінгаў. Але прыхільнікі Каралінгаў з гэтым рашэннем не згадзіліся, і ў 892 г. другім каралём быў абраны Карл III Прастак, сын Людовіка ІІ Заікі. Абаюднае саўладарства было падобна грамадзянскай вайне. Пасля смерці Эда, адзіным каралём стаў Карл.
За час яго панавання ўзмацніліся набегі вікінгаў. Пасля пераможнай бітвы Аўксерам (910), кароль заключыў мір з нарманамі. Нарманы аселі на паўвостраве, што каля праліва Ла-Манш, дзе ўтварылі Нарманскае княства, прынялі раманскую мову і культуру, таксама хрысціянства па каталіцкаму абраду.
Наступнікам карла стаў Роберт I, з дынастыі Капетынгаў.
Сіні ліхтар (апавяданне)
«Сіні ліхтар» (Синий фонарь) — апавяданне сучаснага рускага пісьменніка Віктара Пялевіна, якое дала назву яго дэбютнаму зборніку «Сіні ліхтар». У 2000 годзе па апавяданню «Сіні ліхтар» быў зняты кароткаметражны мастацкі фільм «Нічога страшнага» (рэжысёр Ульяна Шылкіна).
Змест
Дзеці, якія адпачываюць у піянерскім лагеры, перад сном распавядаюць адзін аднаму страшылкі. За гэтымі апавяданнямі яны пачынаюць задавацца сур’ёзнымі філасофскімі пытаннямі: пра сэнс жыцця, пра жыццё пасля смерці. У канцы апавядання развязкі не адбываецца, пытанні так і застаюцца без адказу і дзеці засынаюць. Як адзначае літаратуразнаўца Т. Шчучкіна, «у традыцыях рускай класічнай літаратуры для Пялевіна больш важным аказваецца не атрыманне адказу на пытанне, а сама пастаноўка пытання».
Апавяданне «Сіні ліхтар» па сутнасці з’яўляецца аўтабіяграфічным. Безназоўны апавядальнік, званы займеннікам «я», не то ўспамінае, не то прыдумвае на хаду містычныя страшылкі. Ён прымае ўдзел у гэтай забаве супраць волі, толькі для таго каб развеяць абстаноўку.
Публікацыя
Апавяданне ўпершыню апублікавана ў складзе першага аўтарскага зборніка Пялевіна «Сіні ліхтар» (1991).
Галееўка (Глінкаўскі раён)
Галееўка (Гале́евка) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Дабромінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Горбава (Глінкаўскі раён)
Горбава (Го́рбово) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Дабромінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Антон Андрэевіч Рыжкоў
Антон Андрэевіч Рыжкоў (1920—1944) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Антон Рыжкоў нарадзіўся 5 сакавіка 1920 года ў вёсцы Абрамаўка (цяпер — Талоўскі раён Варонежскай вобласці). Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў спачатку ў калгасе, затым на машынна-трактарнай станцыі, на заводзе. У кастрычніку 1940 года Рыжкоў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З ліпеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.
Да верасня 1943 года гвардыі старшы лейтэнант Антон Рыжкоў камандаваў ротай 29-га гвардзейскага стралковага палка 12-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. 28 верасня 1943 года рота Рыжкова пераправілася праз Дняпро у раёне вёскі Глушэц Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняла актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе, адбіўшы вялікую колькасць контратакаў праціўніка. У крытычны момант бою Рыжкоў асабіста падняў сваю роту ў рукапашную атаку, вывеўшы яе з акружэння.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «мужнасць і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ў баях на захопленым плацдарме» гвардыі старшы лейтэнант Антон Рыжкоў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Ордэн Леніна і медаль «Залатая Зорка» ён атрымаць не паспеў, так як 28 студзеня 1944 года загінуў у баю.
Першапачаткова быў пахаваны ў брацкай магіле ля вёскі Церабаў Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці, пазней перапахаваны ў брацкую магілу на Кургане Славы ў Мазыры.
Быў таксама узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі і медалём.
У гонар Рыжкова ў Талавой усталяваны яго бюст.
Інталы
Інталы — сяло ў Жанааркінскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Караагашскай сельскай акругі. Код КАТА — 354461100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1334 чалавекі (676 мужчын і 658 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1106 чалавек (582 мужчыны і 524 жанчыны).
Беларуска-катарскія адносіны
Паміж Рэспублікай Беларусь і Дзяржавай Катар дыпламатычныя адносіны былі ўсталяваны 16 студзеня 1996 года.
Гімн Эсваціні
О Гасподзь, які дорыць асалоду сваці (сваты Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati) — дзяржаўны гімн Эсваціні, напісаны і зацверджаны пасля атрымання незалежнасці ў 1968 годзе.
Міжнародны валютны фонд
Міжнародны валютны фонд, МВФ (International Monetary Fund, IMF) — міжнародная арганізацыя, якая назірае за глабальнай фінансавай сістэмай, макраэканамічнай палітыкай дзяржаў-членаў МВФ, асабліва за абменнымі курсамі валют і плацежным балансам. Арганізацыя ўтворана, каб стабілізаваць міжнародныя абменныя курсы і садзейнічаць эканамічнаму развіццю. МВФ таксама прапануе крэдыты, галоўным чынам для краін, якія перажываюць эканамічныя цяжкасці. Штаб-кватэра МВФ размешчана ў Вашынгтоне (ЗША).
Удзельнікі
У якасці дзяржаў-заснавальніцаў у фондзе напачатку бралі ўдзел Балівія, Брытанія, Бельгія, Гандурас, Гватэмала, Грэцыя, Дамініканская Рэспубліка, ЗША, Індыя, Ірак, Іран, Ісландыя, Калумбія, Канада, Кітай, Куба (да 2 красавіка 1964 г.), Люксембург, Нарвегія, Нідэрланды, Парагвай, Паўднёвая Афрыка, Польшча (да 1950 г., аднавіла ўдзел 12 чэрвеня 1986 г.), Філіпіны, Францыя, Чэхаславакія (да 1954 г.), Егіпет, Эквадор і Эфіопія. Колькасць удзельнікаў устойліва павялічвалася і ў чэрвені 2010 года дасягнула 185 дзяржаў.
Урад Беларусі бярэ ўдзел у МВФ з 10 ліпеня 1992 года. Урады ўсіх сумежных з Беларуссю краін таксама з’яўляюцца яго ўдзельнікамі. Урад Польшчы — ад заснавання фонду, Літвы — з 29 красавіка 1992 г. , Латвіі — з 19 мая 1992 г. , Расіі — з 1 чэрвеня 1992 г. , Украіны — з 3 верасня 1992 года.
У Беларусі
14 красавіка 2009 года, пасля чатырохгадовага перапынку, МВФ аднавіў у Беларусі пасаду свайго сталага прадстаўніка. Яе заняла Наталля Калядзіна, якая раней працавала старшым эканамістам Еўрапейскага аддзелу МВФ.
Вялікая царква Святога Якава
Вялікая царква Святога Якава (Grote of Sint-Jacobskerk) — царква ў цэнтры Гаагі, размешчаная прыкладна за 800 м на паўднёвы захад ад Біненхофа.
Гісторыя
Паводле некаторых крыніц, ужо ў XIII стагоддзі на гэтым месцы стаяла невялікая драўляная царква, а ў дакументах ад 1335 года гаворыцца пра «вялікую царкву», што азначае будаўніцтва новага каменнага храма. У 1420—1424 гадах па фундацыі баварскага герцага была ўзведзена высокая вежа, якая носіць назву «Гаагскай вежы». У 1434 і ў 1454 гадах былі прыбудаваны гатычныя бакавыя нефы, роўнай вышыні з цэнтральным нефам. У другой палове XV стагоддзя нефы і хоры атрымалі свой цяперашні выгляд.
У 1539 годзе вежа часткова згарэла пасля ўдару ў яе маланкі. Пажар ахапіў таксама каля 40 суседніх дамоў. Аднаўлялася царква за грошы імператара Карла V, ён падарыў для яе звон вагай амаль у 6 тон, адліты майстрам з Хертагенбоса.
Аж да іканаборскага паўстання 1566 года царква выкарыстоўвалася для правядзення каталіцкіх богаслужэнняў, а пасля гэтага яна апынулася ў распараджэнні пратэстантаў. У 1702 годзе маланка ў другі раз трапіла ў вежу, але пажар на ёй патушыў адзін з гараджан, які хутка пераадолеў 321 прыступку, каб дабрацца да вяршыні. У XIX-XX стагоддзях будынак быў некалькі разоў рэстаўраваўся. У 1957 годзе на вяршыні вежы было ўзведзена драўлянае збудаванне.
Цяпер царква належыць пратэстанцкай абшчыне Гаагі, яна адкрыта для турыстаў, а таксама для правядзення розных прыёмаў, выставак і канцэртаў.
Архітэктура
92-мятровая Гаагская вежа мае ў плане шасцігранную форму, якая рэдка сустракаецца ў Нідэрландах і больш характэрна для архітэктуры Бельгіі і паўночнай часткі Францыі, дзе шасцігранную форму часта мелі бефруа. Было ўсталявана, што прыкладам для праекта «гаагскай вежы» стала васьмігранная вежа абацкай царквы ў Мідэлбургу. Вежа завершана драўляным крытым меддзю збудаваннем у стылі рэнесанс.
Інтэр'ер
Вялікая царква Святога Якава з'яўляецца адной з нешматлікіх, дзе захаваліся вітражы першай паловы XVI стагоддзя. Нажаль, з 26 ацалелі толькі два, якія знаходзяцца ў дэамбулаторыі. Да гэтага ж перыяду адносіцца кафедра з дубу (1550). Яе апора ўяўляе сабой выяву жаночай істоты з галавой сатыра і казлінымі нагамі, якая быццам бы трымае кафедру, а на ёй можна адрозніць выявы евангелістаў, Іаана Хрысціцеля і Майсея, які трымае Скрыжалі Запавету. Акрамя гэтага, царква размяшчае некалькімі арганамі. Тут таксама можна ўбачыць гербы старадаўніх рыцарскіх ордэнаў і надмагільныя камяні. Купель вядомая тым, што ў ёй хрысцілі прынца Аранскага Вілема-Аляксандра.
Аранская дынастыя
Сувязі роду Аранскіх-Насау з царквой з'яўляюцца цеснымі і доўгімі. Ужо ў 1626 годзе тут быў хрышчоны прынц Вілем II, а затым прынцы Вілем III і Вілем V. У XX стагоддзі тут адбыліся шлюбы будучай каралевы Вільгельміны, прынцэс Юліяны і.
Людвік Здановіч
Людвік Здановіч (Ludwik Zdanowicz; ) — рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп.
Біяграфія
Святар з 1837. Канонік Віленскай кафедры. Быў узнагароджаны крыжам і медалём у гонар Крымскай вайны 1853—1856. У 1890—1896 біскуп-суфраган віленскі і тытулярны біскуп Дыянісыяса. У 1886—1889 і 1895—1897 адміністратар Віленскай дыяцэзіі.
Марыя Рыгораўна Аліева
Марыя Рыгораўна Аліева, дзявочае Арцём (, в. Востраў, Ляхавіцкі раён, Баранавіцкая вобласць —, Мінск) — беларуская прафсаюзная дзеячка і лідарка жаночага руху.
Біяграфія
Нарадзілася 1 студзеня 1953 года ў Востраве Ляхавіцкага раёна Баранавіцкай вобласці ў сялянскай сям’і. Скончыла Востраўскую сярэднюю школу і пераехала ў Мінск да брата і сястры.
У канцы снежня 1970 года ўладкавалася памочніцай кантралёра, з сакавіка 1971 года стала працаваць кантралёрам на Мінскім маторным заводзе, аднак мала зарабляла. З 1971 па 1993 гады працавала намотчыцай катушак на Мінскім электратэхнічным заводзе, у адным цэху на адным участку на адным станку.
На працы сустрэла будучага мужа. У 1981 годзе ў сям’і нарадзілася дачка Нарміна, а ў 1984 годзе Марыя Аліева развялася з мужам і з таго часу гадавала дзіця адна, без дапамогі былога сужэнца.
На заводзе ўступіла ў камуністычную партыю, аднак у 1991 годзе выйшла з яе шэрагаў.
У 2019 годзе перанесла інсульт. Памерла 24 лістапада 2020 года ў Мінску. Пахавана на радзіме, у вёсцы Востраў Ляхавіцкага раёна.
Прафсаюзная дзейнасць
Падчас красавіцкіх страйкаў 1991 года далучылася да рабочага руху ў Беларусі, увайшла ў Мінскі гарадскі стачкам. 10 красавіка 1991 года, калі падчас шэсця шматтысячнай калоны рабочых да Дома ўрада дарогу перакрылі сілы спецыяльнага прызначэння, калона спынілася. Тады Аліева рушыла наперад, мяркуючы, што жанчыну сілавікі біць не будуць, у выніку спецпрызн расступіўся і людзі рушылі далей.
У дні жнівеньскага путча агітавала народ выступіць супраць путчыстаў.
У снежні 1993 — студзені 1995 гадоў працавала намесніцай прэзідэнта Беларускага кангрэса дэмакратычных прафсаюзаў. У лютым 1995 — сакавіку 1997 і ў красавіку 1999 — верасні 2001 гадоў працавала кіраўніцай спраў Свабоднага прафсаюза Беларускага. З 29 сакавіка 1997 да 26 красавіка 1999 года — старшыня Свабоднага прафсаюзу Беларускага.
Была адной з арганізатарак «Марша пустых каструль» супраць галечы і голаду, які прайшоў у Мінску 22 лютага 1997 года і сабраў больш за 1500 удзельнікаў.
З верасня 2001 да сакавіка 2007 года працавала кіраўніцай прадстаўніцтва Беларускага незалежнага прафсаюза гарнякоў, хімікаў, нафтаперапрацоўшчыкаў, энергетыкаў, транспартнікаў, будаўнікоў і іншых работнікаў у Мінску.
Грамадска-палітычная дзейнасць
З 15 сакавіка 1998 да 15 студзеня 2005 года была старшынёй Савета Беларускай арганізацыі працоўных жанчын (БАПЖ), ля вытокаў стварэння якой стаяла. Пад яе кіраўніцтвам БАПЖ стварала інфармацыйна-прававыя цэнтры па бясплатнай дапамозе жанчынам, якія трапілі ў складаныя жыццёвыя сітуацыі, займалася прававой асветай насельніцтва, ладзіла семінары, арганізоўвала сустрэчы з дэпутатамі, прадстаўнікамі органаў дзяржаўнага кіравання і працадаўцаў для абмеркавання мясцовых праблем, удзельнічала ў выбарчых кампаніях, развівала міжнароднае супрацоўнітва.
Напярэдадні 90-годдзя абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі займалася інфармацыйна-агітацыйнай работай. 22 сакавіка 2008 года затрымана ў сталічным мікрараёне Серабранка падчас распаўсюду незалежнага выдання «Вольная Серабранка» і змешчана ў ізалятар часовага ўтрымання на вуліцы Акрэсціна. За парушэнне парадку арганізацыі і правядзення вулічных акцый судом Ленінскага раёна Мінска 24 сакавіка 2008 года пакарана штрафам у памеры 10 базавых велічынь.
Была сяброўкай Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Грамада). 11 сакавіка 2018 года на XVIII з’ездзе партыі абрана сябрам Цэнтральнага камітэта БСДП.
Напярэдадні і пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года прымала актыўны ўдзел у грамадска-палітычным жыцці краіны. Як адна з найбольш аўтарытэтных і ўплывовых прадстаўніц жаночага руху ў Беларусі, у жніўні 2020 года стала ініцыятарам і маральным натхняльнікам жаночых маршаў і жаночых акцый пратэсту ў Мінску. Удзельніца пратэстаў супраць фальсіфікацыі вынікаў выбараў, у тым ліку «маршаў пенсіянераў».
Чарнаўка
Чарна́ўка — рака ў Гарадоцкім і Шумілінскім раёнах Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Обаль (басейн Заходняй Дзвіны).
Сент-Хеленс (значэнні)
Сент-Хеленс:
Чарнаўка
Даўжыня 32 км. Плошча вадазбору 220 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 м/км.
Выцякае з возера Чарнова за 0,5 км на поўнач ад вёскі Касцянава Гарадоцкага раёна, цячэ ў межах Гарадоцкага ўзвышша і Полацкай нізіны, працякае праз возера Малое Чарнова. Упадае ў раку Обаль каля вёскі Скаціца Шумілінскага раёна. Асноўны прыток — рака Бярноўка (справа).
Даліна ў вярхоўі вузкая (шырыня 150—200 м), у сярэднім і ніжнім цячэнні невыразная. Пойма двухбаковая, забалочаная. Рэчышча ў сярэднім цячэнні на працягу 8,4 км каналізаванае (шырыня да 5 м, у вусці да 12 м).
У басейне ракі знаходзяцца азёры Жабіна і Ямянішча. Уздоўж ракі — вёскі Воската, Даўгаполле (аграгарадок), Глушыца.
Угрыца
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Прагісторыя
Прагісторыя, таксама Дагісторыя, Дагістарычны перыяд — пачатковы этап гісторыі чалавецтва, гісторыя першабытнага грамадства, дапісьмовая гісторыя, гісторыя першабытнага грамадства.
Кароткае апісанне
Прагісторыя як навуковы напрамак, асобная дысцыпліна ўзнікла ў другой палове ХІХ ст. Яе станаўленне адбылося дзякуючы працам Д. Вільсана, Д. Лабока, Ч. Лаеля, С. Нільсана, Е. Тайлара, Л. Моргана, К. Томсена, Й. Ворса, Г. Марцілье, О. Мантэліуса. Крыніцамі прагісторыі з’яўляюцца археалогія, палеагеаграфія, геаархеалогія, палеаантрапалогія, археазаалогія, этнаграфія, лінгвістыка.
Дапісьмовая гісторыя ахоплівае палеаліт, мезаліт, неаліт, халкаліт, бронзавы век.
Прагісторыя пераходзіць да протагісторыі.
Аляксандр Міхайлавіч Шахлай
Аляксандр Міхайлавіч Шахлай (нар., Мінск) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры. Доктар педагагічных навук (2003), прафесар (2011).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (спецыяльнасць «Фізічная культура і спорт», 1974; аспірантура, 1984). Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 1984, спартыўна-педагагічны факультэт спартыўных гульняў і адзінаборстваў, кафедра спартыўнай барацьбы, прафесар, у 2003—2014 — дэкан факультэта).
Навуковыя інтарэсы: вучэбна-трэніровачны працэс; спаборніцкая дзейнасць.
Плошча Янкі Купалы (Ашдод)
Плошча Янкі Купалы — плошча ў горадзе Ашдод (Ізраіль). Названа ў гонар народнага паэта Беларусі Янкі Купалы.
Гісторыя
У 2012 годзе ў Ашдодзе з'явілася плошча імя Янкі Купалы ў гонар 130-годдзя з дня яго нараджэння. 29 снежня 2015 года на плошчы быў урачыста адкрыты памятны знак у гонар паэта (скульптар — Уладзімір Паін). На мармуровым помніку — бронзавыя надпісы па-беларуску і на іўрыце, аліўкавая галінка і факсімільны подпіс паэта. Унізе выгравіраваны беларускі нацыянальны арнамент.
Пасля адкрыцця памятнага знака на плошчы штогод праводзяцца Купалаўскія чытанні.
Размяшчэнне
Плошча Янкі Купалы знаходзіцца ў раёне Тэт-Ваў на скрыжаванні вуліц Мота Гур і Ротшыльд.
Ердзіцы
Ердзіцы (Ердицы) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Дабромінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Эльфы (Міжзем’е)
Эльфы (Elves) — у свеце Толкіна старэйшыя дзеці Ілуватара. Вольны народ Міжзем'я. Называлі себя "Квэндзі" (англ. "Quendi"). Адпаведна іх мова мае назву "Квэнья". Правобразам толкінаўскіх персанажаў сталі эльфы ірландскага і брытанскага фальклору.
Асаблівасці эльфаў
На самой справе эльфы - не бессмяротныя. Іх жыццё храналагічна рознае існаванню Арды (фантастычнага свету, у якім жылі ўсё істоты, якіх прыдумаў Толкін). Калі знікне Арда, не стане і эльфаў. Такім чынам, іх жыццё расцягваецца на бясконцыя тысячагоддзі. Ніколі не хварэюць, паскорана папраўляюцца пасля ран. Маюць зрок і слых мацнейшыя, чым у людзей. Добра валодаюць магіяй, могуць чытаць будучыню.
Сталеюць эльфы значна марудней, чым людзі. Прыкладна ў 50 год эльф набывае дарослы воблік (адпаведны чалавечаму юнацтву), у якім застаецца ўсё жыццё. Па мудрасці эльфы переважаюць людзей, але духоўнай сталасці дасягаюць, верагодна, ва ўзросце 3 000 гадоў. Да гэтага свет здаецца ім новым, прыгожым і цікавым, а пасля пачынае абцяжарваць сваёй аднастайнасцю і цыклічнымі паўторамі падзей. Менавіта таму, магчыма, Толкін называў "юнымі" эльфаў Першай і Другой Эпохі, калі большасці гэтых істот не было 3 000 гадоў. У Трэцюю Эпоху такіх маладых эльфаў амаль не засталося. Іх культура прасякнулася песімізмам і сумам.
Пасля 3000-гадовага "юнацтва" пачынаецца новы цыкл жыцця эльфа - "сталасць", - якая скончваецца, верагодна, у 10 000 гадоў, пасля чаго пачынаецца "старасць". У тэкстах Толкіна згадваецца толькі адзін эльф, якому было больш за 10 000 - Кірдан. У яго ўжо была барада - рыса, не ўласцівая эльфам.
Гісторыя народаў
У Міжзем'і эльфы лічацца самымі цудоўнымі істотамі. Былі створаныя Валарамі — пазней за гномаў, але раней набылі прытомнасць. Прачнуліся ля возера Куйвіэйнен і пабачылі зорнае неба - з тых часоў назаўсёды палюбілі зоркі. Спачатку баяліся Валараў, але потым большая частка іх (якая атрымала потым назву "Эльдар") перасялілася ў чароўную краіну Валінар. Частка эльфаў засталася ля возера і атрымала назву "Авары" ("не прыняўшыя"). З Валінара многія перасяліліся ў Міжзем'е.
Першая Эпоха была эпохай эльфаў. У Другую іх культура пачала вянуць. У трэцюю эльфы сталі пакідаць Міжзем'е і вяртацца ў Валінар. Вядома, што ў Чацвёртую Эпоху эльфаў у Міжзем'і засталіся толькі адзінкі. Яны настолькі аслабелі, што сталі нябачныя чалавечаму воку, нібыта прывіды, якія блукаюць па Міжземью, усімі забытыя, і сумуюць аб былых часах, калі Міжзем'е было юным.
У часы Другой Эпохі яны выкавалі ўсе дзевятнаццаць пярсцёнкаў (Пярсцёнак Усяўладдзя выкаваў сам Саўран), і тры з іх дасталіся самім эльфам.
Да людзей эльфы спачатку ставіліся мірна, але пасля шматлікіх здрад прасякнуліся недаверам да іх.
Пасля Канца Свету эльфы далучацца да айнураў і сальюць з імі галасы ў Другой Мелодыі (Першая Мелодыя мела месца напярэдадні стварэння сусвету).
Спасылкі
Эльфы ў "Энцыклапедыі Міжзем'я"
NGC 4754
NGC 4754 (іншыя абазначэнні — UGC 8010, MCG 2-33-30, ZWG 71.62, VCC 2092, KCPG 356A, PGC 43656) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Дзева.
Раймунд Качынскі
Раймунд Качынскі (Rajmund Kaczyński; 1 верасня 1922, Граева — 17 красавіка 2005, Варшава) — польскі інжынер. Муж Ядвігі з Ясевічаў Качынскай, бацька Леха і Яраслава Качынскіх.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначнага чыноўніка Аляксандра Качынскага і Францішкі з Свянткоўскіх, родам з Адэсы. Бацькі найперш жылі ў мястэчку Граева, потым, у 1927—1939 гадах, у Баранавічах, дзе Аляксандр быў начальнікам экспедыцыі чыгуначнай станцыі, а маці занімалася гандлем нерухомасцю. У 1939 годзе сям’я пераехала ў Брэст, адкуль уцякла напачатку войны ў Варшаву.
Раймунд Качынскі навучаўся ў Дзяржаўнай вышэйшай школе будавання машын і Дзяржаўнай вышэйшай тэхнічнай школе. Дзейнічаў у канспірацыі. 1 жніўня 1944 года, напачатку Варшаўскага паўстання ўдзельнічаў у атаку на тор скачкоў на варшаўскім Служаўцу. Паранены, страціў палец. Апекавалася ім медсястра Галена Валовіч, цётка Браніслава Камароўскага. Біўся да канца паўстання. Быў узнагароджаны Сярэбраным крыжам ордэна Віртуці Мілітары (2 кастрычніка 1944), а таксама Крыжам Мужных.
У 1947 годзе скончыў факультэт механічны Лодзінскай палітэхнікі. Працаваў у дзяржаўным аптычным прадпрыемстве і будовах. Быў выкладчыкам Варшаўскай палітэхнікі.
Перлета
Перлета (Perletto) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.
Насельніцтва складае 311 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 31 чал./км². Займае плошчу 10 км². Паштовы індэкс — 12070. Тэлефонны код — 0173.
Дзямешкаўка
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ушанскага сельсавета.
Герб Сейшэльскіх Астравоў
Герб Рэспублікі Сейшэльскіх Астравоў - гэта шчыт, у нізе якога чарапаха стаіць на зялёнай зямлі. Пасярэдзіне какосавае дрэва. Ззаду: сіняе мора з двума астравамі і караблём. Над шчытом сярэбраны шалом, над якім пралятае трапічная чайка. Апраўляецца шчыт двума белымі меч-рыбамі. Ніжэй шчыта: дэвіз Сейшэльскіх астравоў: латынь. «Finis Coronat Opus».
Фёдараўка (Ельнінскі раён)
Фёдараўка (Фёдоровка) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Леанідаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Пленішке
Пле́нішке (Plėniškė) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Наўясісдаўгелішкіскай сянюніі. Размешчана за 5 км ад Наўясіс Даўгелішкіса. Насельніцтва 5 чал. (2001 г.).
Чудзінскі бой
Чудзінскі бой — бой паміж партызанскім атрадам В. А. Васільева і нямецкімі акупантамі ў вёсцы Чудзін Ганцавіцкага раёна 11 кастрычніка 1942 года.
Перадумовы
Нямецкі гарнізон у вёсцы Чудзін, які налічваў каля 40 гітлераўцаў, узброеных 4 кулямётамі, аўтматамі і вінтоўкамі, уяўляў значную небяспеку для партызанскага атрада, бо ў выпадку блакады Арлікоўскага леса закрываў партызанам свабодны выхад цераз раку Морач у лясы Ганцавіцкага раёна.
Бой
Камандаванне атрада (камандзір В. А. Васільеў, камісар І. В. Зібараў) распрацавалі план разгрому гарнізона. У ноч на 11 кастрычніка атрад сканцэнтраваўся за 2 кіламетры на поўнач ад вёскі Чудзін, два аддзяленні партызан зрабілі засады на дарогах у вёскі Гаўрыльчыцы Лунінецкага і Колкі Клецкага раёнаў, каб не даць праціўніку магчымасці выйсці з гарнізона. Два ўзводы акружылі вёску. На досвітку 11 кастрычніка ўдарнае аддзяленне партызан зняло вартавога, і партызаны ўварваліся ў гарнізон. У выніку 1,5 гадзіннага бою ўзвод аховы, які засеў у будынку гарнізона быў часткова знішчаны, частка нямецкіх салдат прарвалася на ўскраіну вёскі, адкуль уцякла і схавалася ў балотах.
У ходзе вулічнага бою, які цягнуўся 2 гадзіны, партызаны знішчылі 6 і ўзялі ў палон 2 гітлераўцаў, захапілі 6 радыёпрыёмнікаў, 4 веласіпеды, 8 вінтовак, запас патронаў.
Нямецкі гарнізон у вёсцы Чудзін не быў адноўлены, што павялічыла партызанскую зону.
Філатка (Смаленская вобласць)
Філатка (Филатка) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Леанідаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Ваенна-транспартная авіяцыя
Ваенна-транспартная авіяцыя — спецыялізаваныя лятальныя апараты (ваенна-транспартныя самалёты і верталёты), прызначаныя для перавозкі розных грузаў. Таксама можа прыцягвацца для транспарціроўкі людзей.
Транспартныя ЛА шырока прымяняюцца ў грамадзянскіх мэтах для перавозкі розных грузаў, прычым для гэтага ўжываюцца як спецыялізаваныя грузавыя самалёты, так і спецыяльна пераабсталяваныя для перавозкі грузаў пасажырскія лайнеры. Для стандартызацыі грузаў ужо досыць даўно прымяняюцца Уніфікаваныя авіяцыйныя кантэйнеры (УАК).
210-я Капаткевіцкая партызанская брыгада
210-я Капаткевіцкая партызанская брыгада — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1943 года. Дзейнічала на тэрыторыі Капаткевіцкага і Даманавіцкага раёнаў. У ліпені 1943 года брыгада была расфарміравана.
Склад
Брыгада была створана на базе атрадаў П. Я. Ігуменава, Р. І. Краўца, І. С. Губіна, А. Ф. Сарафанава, І. А. Бабіча. Пасля расфарміравання брыгады атрад Краўца быў вылучаны для фарміравання 130-й Петрыкаўскай партызанскай брыгады, атрад Я. І. Гулевіча быў перададзены 99-й Калінкавіцкай партызанскай брыгадзе, атрады Ігуменава і Бабіча ў верасні 1943 года былі аб'яднаны ў 100-ю Глускую партызанскую брыгаду, атрады Губіна і Сарафанава вылучаны ў самастойныя.
Турэмная брама
Турэмная брама, або Гевангенпорт (Gevangenpoort) — брама ў цэнтры Гаагі, размешчаная побач з комплексам Біненхоф па адрасе, 33 (Buitenhof 33). Гэта адзіныя захаваныя ў Гаазе сярэдневяковая брама.
Гісторыя
У канцы XIII стагоддзя драўляная брама ўяўляла сабой галоўны ўваход на тэрыторыю замка графаў Галандыі. У 1370 годзе ўзведзена мураваная брама. У перыяд з 1420 па 1828 год тут знаходзілася турма. Пры імператары Карле V да брамы было прыбудавана вялікае памяшканне з камерамі, дзе падазраваныя ў здзяйсненні злачынстваў чакалі суду. Часам гэта магло доўжыцца шматлікія месяцы, на працягу якіх людзі знаходзіліся ў халодных цёмных памяшканнях, хоць да XVII стагоддзя ўласна знаходжанне ў турме не лічылася пакараннем. Ззаду турмы знаходзілася лобнае месца. У 1828 годзе будынак пазбавіўся турэмнай функцыі, і планаваўся яго знос, каб вызваліць месца для пашырэння каралеўскіх стайняў. Аднак рэалізацыя плана была адкладзена да 1830 года, таму што будынак выкарыстоўваўся вайсковымі арганізацыямі. Так працягвалася да 1852 года, калі зноў з'явілася прапанова знесці старую турму, аднак гэтым разам ад знішчэння выратаваў указ караля Вілема III. У 1875—1883 гадах па ініцыятыве адваката і палітыка брама была адрэстаўравана, а яе дзверы адкрыліся для публікі.
Музей
Дзякуючы дэ Стэйрсу была закладзена аснова калекцыі музея, якая знаёміць наведвальнікаў з сярэдневяковымі прыладамі катаванняў і пакаранняў. Тут можна ўбачыць дыбы, ціскі, кайданы. Наведванне не рэкамендуецца дзецям да 8 гадоў.
Казлова (Глінкаўскі раён)
Казлова (Козло́во) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Белахолмскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Гожаўскае ваяводства
Гожаўскае ваяводства (Województwo gorzowskie) — адно з ваяводстваў, якія існавалі ў 1975—1998 гадах у Польшчы. Яго цэнтрам быў горад Гожаў Велькапольскі. У 1999 годзе было ўключана ў склад Любушскага ваяводства.
Мінас Анар
Мі́нас А́нар (Мі́нас Ты́рыт) (Minas Tirith) — у легендарыуме Толкіна, горад і замак у Міжзем’і, сталіца Гондара з другой паловы Трэцяй Эпохі. Першапачаткова ён быў пабудаваны дзеля аховы былой сталіцы каралеўства, Асгіліята, ад нападу з захаду, але стаў сталіцай, калі Асгіліят прыйшоў у заняпад пасля Вялікай Чумы. Мінас Тырыт часцяком згадваецца як «Белы горад» і горад каралёў. Рахірым гэта месца завуць Мундбург. У кульмінацыі кнігі «Уладар Пярсцёнкаў» горад трапляе пад асаду саюзных войскаў Мордара, вядомую як бітва на Пеленорскіх палях.
Гожаўскае ваяводства
Гарады
Найбуйнейшымі гарадамі ваяводства станам на 1998 год былі:
Мінас Анар
Горад
Найвялікшы замак дабра ў Міжзем’і. Ён складаецца з сямі кругоў (узроўняў). На самым верхнім знаходзіцца цытадэль і Белая Вежа Гондара. Там жа стаіць і Белае дрэва — сімвал Гондара.
Дата пачатку будаўніцтва невядома. Першым кіраўніком быў Анарыён (сын Элендзіла) разам з Ісілдурам.
У 2 г. Трэцяй Эпохі Ісілдур прынёс у горад расток Белага дрэва. У 1640 г. з прычыны вялікай эпідэміі чумы ў Асгіліяце (пры гэтым і смерці караля) сталіца аўтаматычна перайшла сюды. У 2698 г. перайменаванне Мінас Анара ў Мінас Тырыт. У 3019 г. калі і адбываліся падзеі Уладара Пярсцёнкаў, горад быў асаджаны арміямі Мордара і інш. Перамаглі Гондар і Рохан.
Пасля каранацыі Арагорна (Элессара) горад зноў стаў называцца Мінас Анар.
Восень Сярэднявечча
У якасці асноўных крыніц, апроч архіўных дакументаў і пасланняў, Хёйзінга абапіраецца на гістарычныя сачыненні найвыдатнейшых летапісцаў, такіх як Жан Фруасар, Ангеран дэ Манстрэле, Жан Лефеўр дэ Сен-Рэмі, Жорж Шатэлен, Мацье д’Эскушы, Жак дзю Клерк, Жан Малінэ, Філіп дэ Камін і Аліўе Ламарш, разглядаючы таксама творы паэта Эсташа Дэшана, мастакоў Яна ван Эйка, Рагіра ван дэр Вейдэна, Дзірка Баўтса, братоў Лімбургаў і інш. дзеячаў культуры і мастацтва дадзенай эпохі.
Брашоў
Брашоў (Braşov, Brassó, Kronstadt) — восьмы па велічыні горад Румыніі, сталіца рэгіёна Брашоў. Знаходзіцца ў цэнтральнай часці краіны, вобласці Трансільванія.
Гісторыя
Кранштацкая крэпасць была заснавана ў 1211 годзе Тэўтонскім ордэнам. Упершыню згадваецца як Брашоў пад 1251 годам. У сярэднявечных дакументах горад называўся рознымі назвамі, як то Браска, Браса, Стэфанопаліс, Кранштат і Брашоў. Дзякуючы ўдаламу геаграфічнаму становішчу і гандлёвым сувязям з Малдовай і Валахіяй, горад стаў адным з самых важных эканамічных цэнтраў Трансільваніі.
Іаганес Гонтэр, правадыр трансільванскіх пратэстантаў, нарадзіўся і памёр у Брашове. Менавіта тут ён арганізаваў першую ў Трансільваніі друкарню ў 1535 годзе, і менавіта тут ўбачыла свет першая друкаваная кніга на румынскай мове. Ужо ў 1559 годзе тут існавала румынамоўная школа — верагодна, першая ў краіне.
У 1987 годзе жыхары Брашова падняліся супраць рэжыму Чаўшэску. Гэтыя падзеі ўвайшлі ў гісторыю як Брашоўскае паўстанне.
Насельніцтва
Насельніцтва Брашова складае 284.596 чалавек (2002). Этнічныя групы:
Вядомыя асобы Гянджы
Вядомыя ўраджэнцы Гянджы:
Холм (Ельнінскі раён)
Холм (Холм) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Леанідаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Бошцьян Лекан
Бошцьян Лекан (Boštjan Lekan) — югаслаўскі біятланіст, удзельнік двух зімовых Алімпійскіх гульняў. З 1991 года выступаў за зборную Славеніі. На нацыянальных спаборніцтвах абараняў колеры спартыўнага клуба «Тэрміт».
Кар’ера
У гонках Кубка свету дэбютаваў у 1986 годзе на этапе ў аўстрыйскім Хохфільцэне, дзе стаў 74-м у спрынце. Лепшым вынікам за 10 год выступаў стала 12-е месца ў індывідуальнай гонцы ў сезоне 1994/1995 у славенскай Паклюцы.
У чэмпіянаце свету ўпершыню ўдзельнічаў у 1989 годзе ў аўстрыйскім Абертыліяхе, дзе ў індывідуальнай гонцы стаў 67-м, а ў каманднай гонцы 16-м. Лепшым вынікам, паказаным на чэмпіянатах свету, стала 21-е месца ў спрынце ў італьянскім Антхольцы ў 1995 годзе.
Удзельнічаў у двух зімовых Алімпійскіх гульнях (1992 і 1994). Лепшае месца — 21-е (індывідуальная гонка ў Альбервілі).
Жанаты, мае двух дачок — Ніку і Сару.
Караагаш (Жанааркінскі раён)
Караагаш — лясгасп у Жанааркінскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Караагашскай сельскай акругі. Код КАТА — 354461400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва населённого пункта складала 111 чалавек (63 мужчыны і 48 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражывалі 108 чалавек (51 мужчына і 57 жанчын).
Тур (Куяўска-Паморскае ваяводства)
Тур (Tur) — вёска ў Польшчы. Уваходзіць у склад Накельскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Насельніцтва 1085 чалавек. У 1950–1998 гадах уваходзіла ў Быдгашчскае ваяводства.
Дзмітрый Уладзіміравіч Дзябелка
Дзмітрый Уладзіміравіч Дзябелка (, Мінск —, Мінск) — беларускі сспартсмен (барацьба грэка-рымская), заслужаны майстар спорту Беларусі, бронзавы прызёр ХХVІІ летніх Алімпійскіх гульняў (2000, Сідней).
Скончыў спартыўна-педагагічны факультэт спартыўных гульняў і адзінаборстваў БДУФК.
Сент-Хеленс (горад)
Сент-Хе́ленс (St Helens) — горад у Вялікабрытаніі ў цырыманіяльным графстве Мерсісайд, адміністрацыйны цэнтр метрапалітычнага раёна (бора) Сент-Хеленс.
Размешчаны на захадзе вострава Вялікабрытанія, паміж гарадамі Манчэстэр і Ліверпул.
Хахлоўка (Ельнінскі раён)
Хахлоўка (Хохло́вка) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Леанідаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі
Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі (Sozialdemokratische Partei Deutschlands) — адна з двух найбуйнейшых палітычных партый Германіі.
Дзве сацыял-дэмакратычныя арганізацыі, Усеагульная нямецкая рабочая асацыяцыя (Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein) і Сацыял-дэмакратычная рабочая партыя Германіі (Sozialdemokratische Arbeiterpartei Deutschlands), былі створаны ў 1863 і 1869, а ў 1875 яны аб’ядналіся. У сучасным выглядзе партыя існуе з 1890 года. Пасля 1933 года партыя партыя дзейнічала падпольна. Пасля 1945 года ў ГДР партыя была аб’яднана з іншымі левымі партыямі ў Сацыялістычную адзіную партыю Германіі; у ФРГ партыя стала адной з двух вядучых палітычных сіл краіны разам з Хрысціянска-дэмакратычным саюзам.
Эндру Дыксан Уайт
Эндру Дыксан Уайт (7 лістапада 1832 — 4 лістапада 1918) — амерыканскі дыпламат і гісторык; адзін з заснавальнікаў, Прэзідэнт і прафесар Карнельскага ўніверсітэта.
Нарадзіўся ў штаце Нью-Ёрк, скончыў Ельскі ўніверсітэт у 1853 годзе. Быў камандзіраваны да амерыканскага пасольства ў Санкт-Пецярбургу. Вярнуўшыся ў Амерыку, выкладаў у Мічыганскім універсітэце. У 1865 годзе стаў першым прэзідэнтам Карнельскага ўніверсітэта, выкладаў новую і найноўшую гісторыю.
Быў паслом ЗША ў Германіі (1879—1881, 1897—1902) і Расіі (1892—1894).
Пршэраў
Пршэ́раў (Přerov, был. Prerau) — статутны горад на ўсходзе Чэшскай Рэспублікі, у гістарычнай вобласці Маравія, у раёне Пршэраў Оламаўцкага края. Размешчаны на рацэ Бечва, у вобласці Гана.
Насельніцтва — 46 897 чалавек (2009). Плошча горада — 5848 гектараў.
Ліштван
Ліштван — прозвішча:
Перла
Перло (Perlo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.
Насельніцтва складае 123 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 11 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 12070. Тэлефонны код — 0174.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы архангел Міхаіл.
Эмі-Кусі
Эмі-Кусі (Emi Koussi) — вулкан у Рэспубліцы Чад.
Агульныя звесткі
Вышыня вулкана Эмі-Кусі — 3415 метраў. Эмі-Кусі — актыўны вулкан, праявы яго актыўнасці былі зарэгістраваныя пры фотаздымцы зямной паверхні з борта касмічнай станцыі ў 70-я гады ХХ стагоддзя. Утварыўся ў эпоху галацэну. Упершыню ўзыходжанне на вяршыню было здзейснена ў 1938 годзе.
Анаплацэфаліды
Роды
Сямейства ўтрымлівае наступныя роды сярод іншых:
Замак (Бярэзінскі раён)
За́мак (, Замок) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бярэзінскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ушанскага сельсавета.
Клямяціна (Глінкаўскі раён)
Клямяціна (Клемя́тино) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Дабромінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Гараўскія
Гараўскія — вялікалітоўская шляхта польскага паходжання.
Гісторыя
Першы з іх, герба Кораб, паходзіць ад Івана Гракала-Гараўскага, які за службу супраць шведаў і туркаў атрымаў ад Жыгімонта III вотчыны. Род занесены ў VI частку радаводай кнігі Мінскай губерні.
Іншы род Гараўскіх, герба Налэнч, паходзіць ад Якава Гараўскага, які падпісаў акт абрання на польскі прастол Аўгуста II у 1697 годзе і нашчадства якога занесена ў I частку радаводай кнігі Падольскай губерні.
Найбольш вядомыя
Браты Гараўскія — жывапісцы, ураджэнцы сяла Уборкі, цяпер Пухавіцкі раён. Належалі да герба «Кораб». Творчасць звязана з мастацкім жыццём Беларусі і Расіі :
Фані Каплан
Фані Яфімаўна Каплан (руск.: Фа́нни Ефи́мовна Капла́н; сапраўднае імя Фейга Хаимовна Ройтблат, Фэйга Хаімаўна Ройтблат; 10 лютага 1890 — 3 верасня 1918) — член партыі эсэраў, якая здзейсніла замах на Уладзіміра Леніна.
Як сябра эсэраў, Каплан разглядала Леніна як «здрадніка рэвалюцыі», пасля таго як бальшавікі забаранілі іх партыю. 30 жніўня 1918 года яна падышла да Леніна, калі ён пакідаў маскоўскі завод і тры разы стрэліла, моцна параніўшы яго. На допыце НК яна адмовілася назваць саўдзельнікаў і была расстраляна 3 верасня. Замах Каплан і забойства Майсея Урыцкага справакавалі савецкі ўрад аднавіць смяротнае пакаранне пасля яго адмены 28 кастрычніка 1917 года.
Раннія гады і зняволенне
Вера Фігнер у сваіх успамінах «У жаночай катарзе» называе яе Фэйгай Хаімаўнай Ройтблат-Каплан. Іншыя крыніцы даюць ёй першапачатковае прозвішча Ройтман (ідыш: Reutemann). Яе таксама часам называлі «Дора». Каплан нарадзілася ў шматдзетнай яўрэйскай сям’і. У раннім узросце яна стала рэвалюцыянеркай і далучылася да групы эсэраў. У 1906 годзе, калі ёй было 16 год, Каплан была арыштавана ў Кіеве з-за датычнасці да тэрарыстычнай арнагізацыі і пажыццёва зняволена ў катаржны лагер. Яна адбывала пакаранне ў турмах Мальцава і Акатуй у Сібіры, дзе страціла зрок (часткова аднавіўся пазней). Была вызвалена 3 сакавіка 1917 г. пасля таго, як Лютаўская рэвалюцыя зрынула імперскі ўрад. У выніку зняволення Каплан пакутавала ад пастаянных галаўных боляў і перыядычнай слепаты.
Каплан расчаравалася ў Леніне ў выніку канфлікту паміж эсэрамі і бальшавіцкай партыяй. Бальшавікам аказалі моцную падтрымку ў саветах. Аднак на выбарах у канкурэнтны орган, Устаноўчы сход, бальшавікі не змаглі атрымаць большасць на выбарах у лістападзе 1917 г., у студзені 1918 г. прэзідэнтам быў абраны эсэр. Бальшавікі загадалі распусціць Устаноўчы сход. Да жніўня 1918 г. канфлікты паміж бальшавікамі і іх палітычнымі апанентамі прывялі да забароны большасці іншых уплывовых партый — у першую чаргу левых эсэраў, якія пэўны час былі асноўным партнёрам кааліцыі бальшавікоў, але арганізавалі левае эсэраўскае паўстанне ў ліпені з-за незадавалення Брэст-Літоўскай мірнай дамовай. Каплан вырашыла забіць Леніна як «здрадніка рэвалюцыі».
Замах на Леніна
30 жніўня 1918 г. Ленін выступаў на заводзе зброі Мікельсана на поўдні Масквы. Калі Ленін выйшаў з будынка і перад тым, як сесці ў машыну, Каплан звярнулася да яго. Калі Ленін павярнуўся, яна выпусціла тры кулі з пісталета Браўнінга. Адна куля прайшла праз паліто Леніна, астатнія дзве патрапілі ў цела: адна прайшоў па шыі, прабіў частку левага лёгкага і спыніўся каля правай ключыцы; іншае жыллё на левым плячы.
Пакаранне
Каплан схапілі і ўзялі пад варту і дапытвалі ў ВК. Яна зрабіла наступную заяву:"Мяне завуць Фаня Каплан. Сёння я стрэліла ў Леніна. Я зрабіла гэта самастойна. Я не скажу, ад каго я атрымала свой рэвальвер. Я не дам падрабязнасцей. Я даўно вырашыла забіць Леніна. Я лічу яго здраднікам рэвалюцыі. Мяне саслалі ў Акатуі за ўдзел у замаху на царскага чыноўніка ў Кіеве. Я правяла 11 гадоў у катарзе. Пасля рэвалюцыі мяне вызвалілі. Я прыхільнік Устаноўчага сходу і па-ранейшаму выступаю за яго."Калі высветлілася, што Каплан не будзе выдаваць саўдзельнікаў, яна была расстраляна ў Аляксандраўскім садзе 3 верасня 1918 года. Яе труп быў закінуты ў бочку з-пад смалы, абліты бензінам і спалены каля Крамлёўскай сцяны. Загад прыйшоў ад Якава Свярдлова, які ўсяго за шэсць тыдняў да гэтага аддаваў загад на растрэл царскай сям’і."Малькоў загадаў начальніку аўтабаявога атрада выкаціць з боксаў некалькі грузавых аўтамабіляў і запусціць маторы, а ў тупік загнаць легкавік, павярнуўшы радыятарам да брамы. У варотах гаража ён паставіў ўзброеную ахову — двух латышскіх стралкоў. Сам прывёў Каплан, падаў ёй каманду: «Да машыны!» І стрэліў. Прысутнічаў пры гэтым і Дзям’ян Бедны. Гэта ён будзе дапамагаць Малькову ажыццяўляць крэмацыю Каплан (без усялякага медыцынскага агляду) у металічнай бочцы з бензінам. А затым, адчуўшы пах гарэлай чалавечыны, Д. Бедны упадзе ў прытомнасць."
Сучасная прававая адзнака асобы
У кастрычніку 2019 года Генеральная пракуратура Расійскай Федэрацыі адмовілася рэабілітаваць Фані Каплан (гэта прапаноўвала зрабіць Асацыяцыя адвакатаў Расіі за правы чалавека) з наступным тлумачэннем : "Матэрыялы архіўнай справы ўтрымліваюць дадзеныя аб выкананні 1918/08/30 ёю замаху на жыццё У. І. Леніна. Гэтыя наўмысныя дзеянні нельга апраўдаць якімі б там ні было матывамі."
Паданні
Яшчэ ў савецкі час паўстала легенда, што на самой справе Фані Каплан не забівалі, як тады распавялі рабочым, а нібыта бы яна была памілаваная правадыром пралетарыяту і пражыла ў турме да 1936 года. Існуюць некалькі супярэчлівых версій пра тое, як ёй удалося пазбегнуць расстрэлу і пра яе далейшае жыццё. Так, напрыклад, сведкі сцвярджалі, што бачылі Фані Каплан на Салаўках. Гэтая версія абвяргаецца мемуарамі каменданта Крамля Малькова, які вызначана пісаў, што Каплан была расстраляная ім асабіста. Хоць дакладнасць гэтых мемуараў сама па сабе падвяргаецца сумневу, але ўсё ж версія аб пакіданні Каплан ў жывых выглядае непраўдападобна — не праглядаецца ніякіх прычын для такога кроку. Да таго ж ёсць ўспаміны Дзям’яна Беднага, які пацвярджае, што бачыў расстрэл на ўласныя вочы.
На расійскім тэлебачанні лунала папулярная версія, па якой Фані Каплан не была датычная да замаху на Леніна, у рэчаіснасці ажыццёўлены супрацоўнікамі ВЧК Лідзіяй Канаплёвай і Рыгорам Сямёнава і арганізаванага нібыта Якавам Свярдловым. Сумневы выклікаюць Маланкавасьць ліквідацыі Каплан ўладамі, якія не парупіліся правесці колькі-небудзь дакладнае расследаванне і высветліць імёны яе саўдзельнікаў, і слабы зрок, якое не дазволіла б Каплан прыцэльна страляць у правадыра. Між тым рэнтгенаўскае даследаванне 1922 года пацвердзілі, што прынамсі дзве кулі (з трох) патрапілі ў Леніна. Згодна з гэтай гіпотэзе, кулі, вынятыя з цела Леніна, нібыта не адпавядалі патронам да пісталета, знойдзеныя ля Каплан, які знаходзіўся як рэчавы доказ у яе справе. Такая версія ўпершыню з’явілася ў эмігранцкіх выданнях у 1970-я гг.; афіцыйна вінаватасць Каплан сумневу ніколі не падвяргалася.
У мастацве
Фані Каплан прысвечаны п’есы Венядзікта Ярафеева і Алены Ісаевай. У фільме «Ленін у 1918 годзе» ролю Каплан выканала Наталля Яфрон.
Вось што адбываецца са мной
Фільм быў прадстаўлены ў пазаконкурснай праграме ігравога кіно 19-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».
Сюжэт
Гэта не сюжэтны фільм, гэта лірыка мітусні пад музыку Тарывердзіева і ўспамін пра шчасце, пра час, калі «Іронія лёсу» на самой справе магла суцешыць, падараваць надзею і паабяцаць у Новым годзе новае жыццё.
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 1 кінаўзнагародай і яшчэ 1 намінацыяй.
Пуна (востраў)
Прырода
Частка вострава Пуна пакрыта ксерафітнымі і мангравымі лясамі. Сустракаюцца разнастайныя марскія птушкі, крабы, кайманы. Марскія воды каля берагоў насяляюць дэльфіны. Для аховы рэдкіх відаў птушак востраву быў нададзены запаведны статус.
Гісторыя
У дакалумбаву эпоху востраў насялялі індзейцы, якія размаўлялі на мове, адрознай ад суседніх, займаліся рыбалоўствам і збіральніцтвам, лічыліся вельмі ваяўнічымі. У 1531 г. адбылася сутычка паміж тубыльцамі і іспанскім атрадам на чале Франсіска Пісара. У 1541 г. індзейцы вострава Пуна захапілі ў палон і пасля катаванняў забілі Вісэнтэ дэ Вальвердэ, першага біскупа Куска. У 1587 г. яны разам з іспанцамі адбілі пірацкі напад Томаса Кавендыша. Але ў XVII — пачатку XVIII стст. напады піратаў працягваліся.
Сучасныя астравіцяне лічаць сябе нашчадкамі карэнных жыхароў, іншаземных піратаў і гандляроў. Яны займаюцца земляробствам, вырошчваннем какосавай пальмы, гадоўляй крэветак. На востраве развіваецца турызм.
Кура-Араксінская нізіна
Кура-Араксінская нізіна знаходзіцца ў Закаўказзі, у Азербайджане, у ніжнім цячэнні рэк Кура і Аракс. На ўсходзе абмываецца Каспійскім морам.
Даўжыня 250 км, шырыня 150 км. Вышыня каля 200 м, у сярэдняй і ўсходняй частках ніжэй узроўня акіяна. Алювіяльна-акумулятыўная раўніна. У аснове — Ніжнекурынскі сінклінорый. Радовішчы нафты. Рэльеф ускладнены конусамі вынасу рэк, грывамі, паніжэннямі («чалы»), узгоркамі з гразевымі вулканамі.
Клімат сухі субтрапічны. Сярэдняя тэмпература студзеня 1,3-3,6 °C, ліпеня 25-28 °C. Гадавая колькасць ападкаў 200—400 мм.
Глебы шэразёмныя і бурыя, шмат саланчакоў і саланцоў. Палыновыя і салянкавыя паўпустыні, выкарыстоўваюцца як зімовыя пашы. На арашальных землях вінаграднікі, сады, вырошчваюць бавоўнік.
Каўпеніца (значэнні)
Назву Каўпе́ніца маюць:
Уладар Пярсцёнкаў
«Улада́р Пярсцё́нкаў» (The Lord of the Rings) — раман англійскага пісьменніка Дж. Р. Р. Толкіна, самы вядомы твор жанру фэнтэзі, працяг кнігі «Хобіт». «Уладар Пярсцёнкаў» быў напісаны як адна кніга, але з-за аб'ёму пры першым выданні яго падзялілі на тры часткі: «Брацтва Пярсцёнка», «Дзве вежы» і «Зварот караля». У выглядзе трылогіі ён публікуецца і дагэтуль, хоць часта ў адной папяровай кнізе.
«Уладар Пярсцёнкаў» з'яўляецца адной з самых вядомых і папулярных кніг XX стагоддзя. Ён перакладзены сама мала на 38 моў свету, у тым ліку на беларускую (аматарскі пераклад). Гэта кніга зрабіла велізарны ўплыў на літаратуру ў жанры фэнтэзі, на настольныя і камп'ютарныя гульні, на кінематограф і наогул на сусветную культуру. Вялікім поспехам карысталася і экранізацыя кнігі, створаная рэжысёрам Пітэрам Джэксанам.
Кніга
«Уладар Пярсцёнкаў» складаецца з шасці кніг, але для зручнага выдання, зрабілі тры тамы па дзве кнігі.