cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Станаўленне савецкай улады ў Літве
Пасля Брэсцкага міру
У лістападзе 1918 года члены Нацыянальнага савета Малой Літвы (Mažosios Lietuvos tautinė taryba) склалі ў горадзе Тыльзіце акт, у якім патрабавалі аб’яднання Малой Літвы і Вялікай Літвы ў адну Літоўскаю дзяржаву. На практыцы гэта азначала аддзяленне паўночных раёнаў Усходняй Прусіі, дзе жылі прускія літоўцы ад часоў Германскай імперыі. Частка Усходняй Прусіі на поўнач ад Нёмана, Мемельскі край і Мемель (Клайпеда) былі па ўмовах Версальскага дагавора аддзеленыя ад Прусіі і знаходзіліся пад кіраваннем Лігі Нацый. Другая частка Усходняй Прусіі, на поўдзень ад Нёмана з Тільзітам заставаліся ў Германіі. Тільзіцкі акт успомнілі ў 1923 годзе, калі у выніку клайпедскага паўстання 1923 года Мемельскі рэгіён (Клайпедскі край) быў далучаны да Літоўскай рэспубліцы. Аднак, у сакавіку 1939 года Літва была вымушана саступіць Клайпедскі край Германіі. Пасля сыходу германскіх войскаў з Літвы, туды ў сакавіку-траўні 1918 года варочаюцца К. Пажэла, А. Драбавічутэ, К. Клорыс і іншыя бальшавікі. Яны пачынаюць ствараць ячэйкі ў розных раёнах Літвы. 15 верасня ў вёсцы Ужубаляй (у раёне Марыямпале) праходзіць Першая канферэнцыя бальшавікоў Літвы, у якой удзельнічалі 14 дэлегатаў і 6 гасцей. 1-3 кастрычніка 1918 года у Вільні прайшоў I з’езд КПЛіБ. Задача з’езда — устанаўленне савецкай улады ў Літве. З сярэдзіны лістапада з Масквы былі дасланыя 40 бальшавікоў-літоўцаў, для арганізацый баявых дружын у дапамогу Чырвонай Арміі.
8 снежня 1918 года з падачы Цэнтральнага бюро літоўскай секцыі РКП(б), у Маскве створаны Часовы рэвалюцыйны рабоча-сялянскі ўрад Літвы пад старшынствам В. Міцкявічуса-Капсукаса. Урад дыслакавалася ў Дзвінску (Даўгаўпілс), занятым бальшавікамі. Ён тут жа выпусціў маніфест, у якім абвяшчаў Літоўскую Савецкую Рэспубліку. Літоўскую жа рэспубліку у Вільні маніфест называў нелігітымнай.
Чырвоная армія займала тэрыторыі, адкуль сышлі германскія войкі, адмяняючы там ранейшыя парады і арганізоўваючы замест іх рэвалюцыйныя камітэты (рэўкамы). 5 студзеня 1919 года Чырвоная армія заняла Вільню, і туды пераехаў урад В. Міцкявічуса-Капсукаса. 29 студзеня 1919 года створана часовае Цэнтральнае бюро Саюза камуністычнай моладзі Літвы (камсамола). 14 студзеня 1919 года выпушчаны Дэкрэт савецкага ўрада аб зямлі. У ім гаварылася аб нацыяналізацыі зямлі і лясоў, што належалі памешчыкам, кулакам, царкве. Не падлягала нацыяналізацыі ўласнасць маламаёмных і сярэдніх сялян.
Алеся (аповесць)
«Алеся» («Олеся») — аповесць Аляксандра Купрына, напісаная ў 1898 годзе. Упершыню апублікавана ў 1898 годзе ў часопісе «Киевлянин».
Станаўленне савецкай улады ў Літве
Пасля Брэсцкага міру
27 лютага 1919 года горад Вільня стаў сталіцай новаўтворанай Літоўска-Беларускай рабоча-сялянскай савецкай рэспублікі (Літбел ССР, у склад якой увайшлі амаль уся тэрыторыя сучаснай Літвы і заходняя частка Беларусі. Ідэя аб’яднання зыходзіла ад Леніна і Свярдлова. Хутчэй за ўсё, яны разлічвалі стварыць гэтакую буферную краіну паміж РСФСР і Польшчай . На новаўтвораную рэспубліку абрынуліся і польскія войскі, і ўзброеныя сілы Літоўскай рэспубліцы, і тыя, што засталіся па Компьенскай дамове ў Літве, нямецкія фармаванні. ЦВК, СНК, Савет абароны эвакуіраваліся ў Мінск. У траўні, з-за наступлення палякаў на Мінск, урад пераехаў у Бабруйск  . У канцы лютага 1919 года ў Жамойць з Латвіі ўварвалася «жалезная дывізія» (рэзервовы корпус германскай арміі пад кіраўніцтвам Р. фон дэр Гольца), у сакавіку пачалі дзейнічаць іншыя нямецкія фармаванні — брыгада саксонскіх добраахвотнікаў генерала А. фон Амптэда, брыгада паўночнай Літвы пад камандаваннем генерала Ф. Гюндэля. З 8 красавіка па рашэнні Масквы ў Літве ўводзілася ваеннае становішча. Асноўнымі супернікамі былі нямецкія войскі. Яны былі добра ўзброеныя і шматлікія. У цяжкіх баях савецкія войскі пацярпелі некалькі паражэнняў. У красавіку 1919 года актывізавалася Польшча. 19 красавіка раніцай польская кавалерыя ўварвалася у Вільню. У пачатку мая 1919 года перайшлі ў наступ і германскія фармаванні разам з літоўскімі войскамі. З паветра іх падтрымала нямецкая авіяцыя — 5 самалётаў скінулі бомбы на [Укмярге]]. Увечары 3 траўня немцы занялі Укмярге.
Алеся (аповесць)
Сюжэт
Гісторыя нядоўгай, але прыгожай па сваёй шчырасці і поўнасці кахання прыгажуні Алесі і пісьменніка пана Івана Цімафеевіча. Алеся з'яўляецца ўнучкай знахаркі Мануйліхі. Яна вырасла ў лясах Палесся і не ведае ні хітрасці, ні сябелюбнасці — усяго таго, што атручвае ўзаемаадносіны людзей у «цывілізаваным свеце». Алеся валодае дарам провіды, і адчувае непазбежнасць трагічнага канца свайго кароткага шчасця.
Станаўленне савецкай улады ў Літве
Пасля Брэсцкага міру
Падчас наступу Чырвонай арміі на Вільню, Дзяржаўны Савет буржуазнай Літвы пераехаў у Коўна, дзе 4 красавіка 1919 года была прынятая другая часовая Канстытуцыя Літвы, якая ўстанаўлівала на чале рэспублікі прэзідэнта. Першым прэзідэнтам стаў Антанас Смятона.
Алеся (аповесць)
Сюжэт
У сваім апавяданні Купрын кажа горкую праўду пра загубленыя стагоддзямі рабствам чалавечых душах. Кажа з болем і гневам, не апраў­двае, а тлумачыць невуцтва сялян, іх жорсткасць.
Станаўленне савецкай улады ў Літве
Пасля Брэсцкага міру
1 чэрвеня 1919 года УЦВК РСФСР з удзелам прадстаўнікоў Украіны, Латвіі, Літвы і Беларусі прымае дэкрэт «Аб аб’яднанні савецкіх рэспублік Расіі, Украіны, Латвіі, Літвы, Беларусі для барацьбы з сусветным імперыялізмам». Меркавалася аб’яднанне ваеннага камандавання, саветаў народнай гаспадаркі, наркамата фінансаў і працы, кіравання чыгуначным транспартам. Тады ж камандаванне Заходняга фронту перайіменавала Літоўска-Беларускае войска ў 16-ю армію РСФСР. У ліпені на нарадзе ўрада Літоўска-Беларускай ССР І. Сталін прапанаваў ануляваць Савет абароны і ўрад рэспублікі, накіраваўшы іх членаў на працу ў Чырвоную Армію, а таксама ліквідаваць саму рэспубліку. Назаўтра ЦК КП Літвы і Беларусі прыняў рашэнне скасаваць Савет абароны, але запытаў ЦК РКП (б) адносна адмены ўрада. ЦК РКП (б) прызнаў ліквідацыю ўрада Літоўска-Беларускай ССР несвоечасовым. Польская армія змагалася як з Чырвонай арміяй, так і з літоўскімі войскамі. 8 жніўня 1919 года Чырвоная Армія пакінула Мінск, а 26 жніўня ўпаў апошні яе апорны пункт у Літве — Зарасай.
11 верасня 1919 года урад РСФСР прапанаваў буржуазнаму ўраду Літвы пачаць мірныя перамовы. Гэтай прапановай выказвалася гатоўнасць юрыдычна прызнаць Літву і тым самым Віленскі край, — як частка літоўскай тэрыторыі ён уваходзіў у склад Літоўска-Беларускай ССР і знаходзіўся ў той момант пад нямецкай акупацыяй. Аднак літоўскі ўрад Смятоны пад ціскам Антанты гэту прапанову спачатку адхіліў.
Алеся (аповесць)
Сюжэт
Да лепшых старонак апавядання адносяцца пейзажныя фрагменты аповесці, дзе лес паказаны не як фон, а быццам жывы ўдзельнік падзей. Зараджэнне кахання герояў і вясновае абуджэнне прыроды нібыта супадаюць па часе.
Станаўленне савецкай улады ў Літве
Пасля Брэсцкага міру
Задума Юзафа Пілсудскага далучыць Літву да Польшчы ў літоўцаў водгуку не знаходзіла. І ў жніўні 1919 года Польшча паспрабавала ініцыяваць дзяржаўны пераварот у Літве. Асноўнымі сіламі павінны былі стаць польскія падпольныя ячэйкі, якія існавалі ў Літве з часоў Першай сусветнай вайны. Палякаў у Віленскім краі хапала. 31 ліпеня 1919 года Пілсудскі з Леонам Васілеўскім прыехалі у Вільню для перамоў з прэм’ер-міністрам Літвы Міколасам Слежавічусам. Яны прапанавалі правесці на спрэчных тэрыторыях рэферэндум, каб жыхары выказаліся, у якой дзяржаве хацелі б жыць. Але літоўскі ўрад нават не стаў гэта абмяркоўваць. Атрымаўшы загад, змоўшчыкі актывізаваліся, у ноч на 29 жніўня яны меркавалі захапіць Коўна і ўтрымліваць горад да прыходу нібыта запрошаных гараджанамі польскіх войскаў. Ужо быў ўкамплектаваны і новы ўрад на чале з генералам Сільвестрасам Жукаускасам. Генерал пра планы змоўшчыкаў нічога ведаць не ведаў, але яны, ведаючы яго добразычлівае стаўленне да Польшчы, лічылі, што ў выпадку поспеху, ён пагодзіцца. Але літоўскае афіцэрства ў зародку заціснулі мяцеж. Было арыштавана некалькі польскіх актывістаў і 23 польскія афіцэры, якія служылі ў літоўскай арміі. Мяцеж магло падтрымаць толькі польская меншасць у Літве, але яно асаблівай актыўнасці не праявіла. Польшча сваё свой удзел у мецяжы адмаўляла.
Алеся (аповесць)
Гісторыя стварэння
У 1897 годзе Купрын служыў кіравальным маёнткам, што знаходзіўся на Палессі ў Ровенскім павеце, дзе ў яго была выдатная магчымасць назіраць за побытам мясцовых сялян. Гэта і ўражанні ад сустрэчы з велічнай мясцовай прыродай далі Купрыну багаты матэрыял для творчасці. Тут і быў задуманы цыкл так званых «Палескіх аповядаў», і адным з лепшых апавяданняў цыклу стала аповесць «Алеся».
Станаўленне савецкай улады ў Літве
Пасля Брэсцкага міру
Па мірнаму дагавору ад 12 ліпеня 1920 года Савецкая Расія, маючы паўнамоцтвы і іншых савецкіх рэспублік, прызнала буржуазную Літоўскую рэспубліку і перадала ёй Віленскі край. Была вызначана дзяржаўная мяжа паміж РСФСР і Літвой, Тэрыторыі з гарадамі Гродна, Ашмяны, Смаргонь, Шчучын, Браслаў, Пасатвы, Ліда і Віленскі край з горадам Вільня адыходзілі да Літвы. Населеныя яны былі ў асноўным беларусамі, палякамі і яўрэямі. Гэтая дамоўленасць існавала да 1939 года.
Цяпер Літоўскай рэспубліцы трэба было неяк улагодзіць адносіны з Польшчай, якая вялае сябе даволі агрэсіўна. Па патрабаванні Лігі нацый у канцы верасня 1920 года у Сувалках пачаліся літоўска-польскія перамовы. 7 кастрычніка бакі падпісалі дагавор, які дзяліў тэрыторыі на дзве зоны. Дагавор пачынаў дзейнічаць 10 кастрычніка 1920 года. Але за два дні да гэтага па сакрэтным загадзе начальніка Польшчы Юзэфа Пілсудскага 1-я Літоўска-Беларуская дывізія, якая ўваходзіла ў польскія ўзброеныя сілы, пад камандаваннем генерала Люцыяна Жалігоўскага пайшлі паходам на Вільню і захапілі яе. Горад і бліжэйшыя тэрыторыі Жалігоўскі абвясціў дзяржавай Сярэдняй Літвы. Быў абраны і кіруючы орган — Віленскі сейм, які хуценька прыняў рашэнне аб далучэнні Віленскага краю да Польшчы. А ў Варшаве Устаноўчы сейм прыняў Акт аб ўз’яднання Віленскага краю з Польшчай. У 1926 годзе на тэрыторыі краю было сфарміравана Віленскае ваяводства. У 1939 годзе выяводства было падзелена паміж СССР і Літоўскай рэспублікай.
Алеся (аповесць)
Гісторыя стварэння
Купрын рэдка прыдумляў сюжэты, само жыццё падказвала іх у багацці. Не выключана, што і сюжэт «Алесі» меў карані ў рэальнай рэчаіснасці. Вядома, што ў канцы свайго жыцця пісьменнік прызнаваўся аднаму з суразмоўцаў, кажучы пра палескую аповесць: «Усё гэта было са мной».
Аляксандр Львовіч Раманаў
Біяграфія
Нарадзіўся 12 верасня 1949 года ў Гродне ў сям’і ваеннаслужачага. Бацька загінуў у 1951 годзе ў Аўстрыі. Выхоўвалі Аляксандра маці Надзея Віктараўна (працавала аграномам) і бабуля Настасся Мікалаеўна. Пражыў усё жыццё (за выняткам гадоў зняволення) у Гродне. З 1978 жыў у драўляным доме на вуліцы Льва Талстога.
Станаўленне савецкай улады ў Літве
Пасля Брэсцкага міру
23 сакавіка 1939 года германская ваенна-марская эскадра ўстала на рэйдзе Мемель. Адольф Гітлер? Які прыбыў на мінаносцы «Леапард», прыняў парад частак вермахта, якія ўступілі ў Мемель.
Аляксандр Львовіч Раманаў
Біяграфія
У 1966 годзе паступіў у Гродзенскі педагагічны інстытут на хіміка-біялагічны факультэт.
Станаўленне савецкай улады ў Літве
Пасля Брэсцкага міру
З 1 верасня 1939 года Літва ў адпаведнасці з канстытуцыяй 1922 года з’яўлялася парламенцкай рэспублікай. На практыцы ж пасля ваеннага перавароту 1926 года ў краіне ўсталяваўся аўтарытарны рэжым Антанаса Смятоны, які ў 1926, 1931 і 1938 гг. абіраўся прэзідэнтам, з’яўляючыся кіраўніком руху «Літоўскі нацыянальны саюз» (Lietuvių tautininkų sąjunga). Асноўнымі прынцыпамі ўлады сталі сялянскі традыцыяналізм, кансерватызм і літоўскі нацыяналізм. У 1938 годзе дзейнасць усіх палітычных партый і арганізацый, акрамя камуністычнай, была дазволеная. Рэжым Смятоны акрамя дзяржаўнага апарату, абапіраўся на ополченческое фарміраванне «Саюз стралкоў Літвы» (Lietuvos šaulių sąjunga), куды ў 1940 годзе ўваходзіла каля 60 тыс. чалавек. Члены Саюза праходзілі ваенна-спартыўную і ідэалагічную падрыхтоўку ў духу літоўскага патрыятызму і нацыяналізму.
Прыярытэтнымі для Літоўскай Рэспублікі з’яўляліся адносіны з суседнімі Латвіяй і Эстоніяй. У 1934 годзе з падачы Літвы з імі быў заключаны трохбаковы пакт аб супрацоўніцтве, згодзе і ўзаемнай дапамогі. Аднак у канцы 1930-х гг. з ростам мясцовага нацыяналізму узніклі трэння паміж Латвіяй і Літвой. У выніку ўзнікла ідэя ўзаемнага абмену грамадзянамі Латвіі літоўскай нацыянальнасці і грамадзянамі Літвы латышскай нацыянальнасці, якая не была рэалізаваная.
Аляксандр Львовіч Раманаў
Біяграфія
Увосень 1968 года разам з сябрам Сяргеем Каленчанкам на знак пратэсту супраць уводу войскаў СССР у Чэхаславакію размаляваў інстытуцкую галерэю партрэтаў членаў Палітбюро сімваламі Пражскай вясны. Абое былі арыштаваныя КДБ і ў 1969 годзе асуджаныя да зняволення: Раманаў — на 4 гады, Каленчанка — на 3 гады. Акцыю студэнтаў КДБ і партыйныя органы Гродна выкарысталі як нагоду для запалохвання і пераследу Васіля Быкава, Аляксея Карпюка і Барыса Клейна.
Станаўленне савецкай улады ў Літве
Пасля Брэсцкага міру
1 верасня 1939 года Літва абвясціла аб сваім нейтралітэце в распачатай нямецка-польскай вайне. 17 верасня ў Літве абвешчаная частковая мабілізацыя, якая сабрала 100 тыс. ваеннаабавязаных. 18 верасня ў ходзе баявых дзеянняў супраць Польшчы савецкія войскі занялі Віленскі край і горад Вільню. 2 кастрычніка 1939 года закліканыя 17 верасня ў войска грамадзяне Літвы былі дэмабілізаваны. 10 кастрычніка падпісаны дагавор аб перадачы Літве горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж СССР і Літвой тэрмінам на 15 гадоў. Вільнюс быў абвешчаны сталіцай Літвы. 27 кастрычніка ў Вільні ўвайшла літоўская армія.
Пасля далучэння Літвы да СССР і образавання Літоўскай ССР, да новай рэспубліцы ў кастрычніку 1940 года дадаткова адышла тэрыторыя Беларусі плошчай у 2 637 кв. км. Савецкая Расія тройчы аказвала ваенную падтрымку Літве — ў далучэнні Мемеля (Клайпеды) у 1923 годзе і перадачы ёй Вільні (1920, 1939), адабраўшы яго ў Польшчы.
Аляксандр Львовіч Раманаў
Біяграфія
Тэрмін адбываў у адной з аршанскіх зон. Пасля выхаду са зняволення працаваў грузчыкам, наладчыкам, на іншых падобных працах. Адначасова арганізаваў дома багемны салон, дзе збіраліся Сяргей Каленчанка, шахматыст Яўген Рубан (чэмпіён Ленінграда 1966 года і пераможца чэмпіянату БССР 1975 года, на якім граў па-за конкурсам) ды іншыя сябры Раманава, якія ў СССР мелі мала перспектыў, але пры гэтым былі таленавітымі і рознабаковымі людзьмі.
Станаўленне савецкай улады ў Літве
Пасля Брэсцкага міру
Фашысты, якія прыйшлі ў 1941 годзе, з літоўцамі не миндальничали. Урад, створананы у Вільні летам 1941 года мясцовымі калабарантамі, гітлераўцы разагналі праз месяц. Назва краіны «Літва» яны проста скасавалі, а ўсю Прыбалтыку сталі называць коратка — «Остланд» − Заходні край. Паскараючы германизацию, фашысты зачынілі Літоўскую акадэмію навук, усе навучальныя ўстановы, тэатры і бібліятэкі. Дзяржаўнай мовай стала нямецкая. Звыш 150 тыс. літоўцаў затым змагаліся ў войсках СС. За час вайны ў Літве былі спаленыя і разбураныя 80 тыс. будынкаў (у тым ліку 2 тыс. будынкаў прамысловых прадпрыемстваў, 56 электрастанцый, 72 бальніцы, паліклінікі і амбулаторыі, 712 школ, 15 навуковых устаноў, 26 тыс. жылых дамоў, тэатры, клубы і інш.), клайпедскія рачны і марскі парты, разбурана чыгунка.
Да моманту ўступлення ў СССР Літва з’яўлялася аграрнай краінай, дзе 74,8 % займалася сельскай гаспадаркай, і толькі 7,5 % было занята ў прамысловасці, выпускала простае сельскагаспадарчае абсталяванне і некаторыя спажывецкія тавары. Уся індустрыя Літвы зводзілася да вытворчасці харчовай прадукцыі: бойні, прадпрыемствы па вытворчасці мясных вырабаў і піваварны завод «Таўрас». У ліпені 1940 года па вытворчасці прамысловай прадукцыі Літва ў 3,5 разы адставала ад среднесоюзного ўзроўню і займала адно з апошніх месцаў у Еўропе па ўзроўні жыцця. Пасля вайны запатрабаваліся вялізныя намаганні для стварэння эканомікі Літвы. З адсталай аграрнай краіны трэба было зрабіць рэнтабельную рэспубліку. З Расіі былі дасланыя спецыялісты машынабудаўнічай, электратэхнічнай, хімічнай, харчовай прамысловасці. У Літве рэалізоўваліся маштабныя саюзныя інвестыцыйныя праекты: збудаванне электрастанцый, будаўніцтва аб’ектаў хімічнай прамысловасці, развіццё навукаёмістых вытворчасцей і вопытных распрацовак, рэканструкцыя і будаўніцтва марскіх партоў, меліярацыя ў сельскай гаспадарцы і г. д. У выніку ў 1985 годзе Прыбалтыка, якая займала ўсяго 0,9 % тэрыторыі краіны, з доляй насельніцтва ад агульнай колькасці насельніцтва СССР у 3 %, зрабіла 4,1 % валавой прадукцыі краіны. Калі велічыня капітальных укладанняў на душу насельніцтва ў 1989 годзе ў СССР у цэлым складала 763,5 руб., то ў рэспубліках Прыбалтыкі яна была істотна вышэй: непасрэдна ў Літве паказчык склаў 856,2 руб. Факты сведчаць, што Літва і іншыя прыбалтыйскія рэспублікі мелі ў СССР істотныя перавагі перад Расійскай Федэрацыяй у фінансаванні сацыяльна-эканамічнага развіцця. У 1987 годзе першы сакратар ЦК Кампартыі Літвы Альгірдас Бразаўскас казаў, што Літва за 1970—1985 гг. на меліярацыю і будаўніцтва дарог атрымала з саюзнага бюджэту практычна столькі ж сродкаў (больш аднаго мільярда рублёў), колькі суседняя Беларусь, тэрыторыя якой у 3,3 разы больш тэрыторыі Літвы. Па ацэнцы ІСЭМА РАН, у 1990 годзе па ВУП на душу насельніцтва Літва займала 39-е месца ў свеце.
Аляксандр Львовіч Раманаў
Біяграфія
У гады перабудовы стаў супрацоўнічаць з газетай «Перспектива» як карэспандэнт і рэдактар. У далейшым жыў з журналісцкай, рэдактарскай і літаратурнай працы. Пісаў літаратурныя творы, у 1984 годзе выпусціў у самвыдаце кнігу гумарыстычных апавяданняў «Пролетарии духа».
Напісаў кнігу ўспамінаў, мноства апавяданняў і артыкулаў. У сталым узросце захапіўся паэзіяй, яго вершы і пераклады з іншых моў у перабудоўныя гады друкаваліся ў часопісе «Маладосць», газетах «ЛіМ» і «Чырвоная змена», калектыўных зборніках (частка вершаў апублікаваная пад імем Юрыя Кісялеўскага). Пісаў на рускай і беларускай мовах.
У 1991—1992 гадах на старонках газеты «Перспектива» ад імя рэдакцыі выступіў за роўнасць правоў гомасэксуалаў з іншымі грамадзянамі: «По нашему мнению, общество не может быть демократическим и правовым, если оно будет признавать лишь интересы большинства — национального, культурного, сексуального и т. д. С другой стороны, защита прав и интересов меньшинств — фундамент цивилизации, требование справедливости, независимо от того, нравится это кому-то или не нравится» (19 кастрычніка 1991 года).
Памёр ад інсульту 15 кастрычніка 2005 года.
Творы
Романов, Александр. Избранное (Посмертный сборник). 2006. Толькі online.
Лясное (Качырскі раён)
Лясное — сяло ў Качырскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акцябрскай сельскай акругі. Код КАТА — 554859300.
Сент-Джонс (Ньюфаўндленд і Лабрадор)
Сент-Джонс (St. John's) — горад у Канадзе, сталіца правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор.
Размешчаны на паўднёвым усходзе вострава Ньюфаўндленд на паўвостраве Авалон на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна.
Лясное (Качырскі раён)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 93 чалавекі (50 мужчын і 43 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 70 чалавек (34 мужчыны і 36 жанчын).
Сент-Джонс (Ньюфаўндленд і Лабрадор)
Насельніцтва — 100 646 чалавек (2006). Гэта другі па колькасці жыхароў горад на атлантычным узбярэжжы Канады пасля Галіфакса.
Эканоміка
Горад з’яўляецца вузлом аўтамабільных дарог і рыбалоўнай базай на Атлантычным акіяне. Дзейнічаюць чыгуначная станцыя, порт, міжнародны аэрапорт.
Копысь
Гісторыя
Упершыню згадваецца пад 1059 г. у Ніканаўскім летапісе, калі на шляху ў Ноўгарад там памёр епіскап Лука Жыдзята. З 2-й паловы 14 ст. у Віцебскім ваяводстве ВКЛ. У 14—18 ст. існаваў Копыскі замак. Належаў князям Астрожскім, Радзівілам. У 1597 годзе Крыштаф Радзівіл «Пярун» запісаў фундуш на копыскую царкву Святой Параскевы Пятніцы. Меў магдэбургскае права. З 1772 г. у складзе Расійскай імперыі, горад, цэнтр павета. У 1781 годзе Копысі дараваны герб. З 1861 г. — пазаштатны горад Горацкага павета. Падчас вайны 1812 года заняты французскімі войскамі. 12.11.1812 г. тут праз Дняпро перапраўлялася расійская армія пад камандаваннем М. І. Кутузава. У 17—19 ст. вядомы вытворчасцю кафлі. На мяжы 18—19 ст. быў цэнтрам хасідызму. У 1924—1930 гг. цэнтр раёна. З 1930 г. у Аршанскім раёне, з 1938 г. гарадскі пасёлак.
Эканоміка
Прадпрыемствы машынабудаўнічай і будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Цэнтр па вытворчасці мастацкай керамікі.
NGC 423
NGC 423 (іншыя абазначэнні — ESO 412-11, MCG ?5-4-4, IRAS01090-2929, PGC 4266) — галактыка ў сузор’і Скульптар.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Нотынгемшыр
Нотынгемшыр (Nottinghamshire) — цырыманіяльнае неметрапольнае графства ў цэнтры Англіі. Уваходзіць у склад рэгіёна Іст-Мідлендс. Сталіца — Уэст-Брыджфард, найбуйнейшы горад — Нотынгем. Насельніцтва — 771,9 тыс. чалавек (10-е месца сярод неметрапольных графстваў; дадзеныя 2007). Агульная плошча тэрыторыі 2160 км² (27-е месца); тэрыторыя адміністрацыйнай вобласці — 2085 км² (24-е месца).
Залютця (Ратнэўскі раён)
Залютця (Залю́ття) — вёска ў Ратнэўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Забродскай вясковай абшчыны.
NGC 5726
NGC 5726 (іншыя абазначэнні — ESO 580-12, MCG -3-37-6, PGC 52563) — галактыка ў сузор’і Шалі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
I Усебеларускі з’езд Саветаў
Першы Усебелару́скі з’езд Саве́таў рабо́чых, салда́цкіх і чырво́наарме́йскіх дэпута́таў. Адбыўся 2—3 лютага 1919 года ў Мінску. Скліканы Часовым рабоча-сялянскім савецкім урадам Беларусі.
Прадстаўніцтва на з’ездзе
Прысутнічалі 230 дэлегатаў з рашаючым і 44 з дарадчым голасам: ад Гродзенскай (11 дэлегатаў), Мінскай (121), Магілёўскай (10) губерняў, Вілейскага павета Віленскай губерні (125), а таксама 7 дэлегатаў ад бежанцаў. У рабоце з’езда ўдзельнічаў старшыня УЦВК Я. М. Свярдлоў, які абвясціў пастанову Прэзідыума УЦВК «Аб прызнанні незалежнасці Беларускай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі».
Парадак дня
На з’ездзе былі разгледжаны пытанні:
Рашэнні з’езда
З’езд прыняў «Дэкларацыю аб устанаўленні федэратыўнай сувязі паміж БССР і РСФСР», вызначыў тэрыторыю БССР у складзе Мінскай і Гродзенскай губерняў; Віцебская, Магілёўская і Смаленская губерні прызнаваліся часткай РСФСР. Адначасова было прызнана неабходным аб’яднаць БССР з Літоўскай Савецкай Рэспублікай.
З’езд прыняў 1-ю Канстытуцыю БССР, у адпаведнасці з якой найвышэйшая ўлада у рэспубліцы належала з’езду Саветаў. У перыяд паміж з’ездамі ўладу ажыццяўляў Цэнтральны выканаўчы камітэт (ЦВК), адказны перад Усебеларускім з’ездам Саветаў. З’езд зацвердзіў герб i сцяг БССР. У склад абранага з’ездам ЦВК БССР увайшло 50 чалавек (45 камуністаў, 2 бундаўца, 2 члены Паалей-Цыёна i 1 меншавік).
Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі
Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі арганізавана Інстытутам беларускай культуры ў Мінску 14-21 лістапада 1926 года.
Зоранэ (Ратнэўскі раён)
Зоранэ (Зо́ряне) — вёска ў Ратнэўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Забродскай вясковай абшчыны.
Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі
Гістарычны кантэкст
Традыцыйна ў лінгвістычных працах лічыцца, што прычынамі склікання канферэнцыі былі недахопы арфаграфіі Б. Тарашкевіча (правапіс запазычаных слоў, е ненаціскнога і інш.), узнікненне дыскусіі з гэтай нагоды, патрэба ўзгадніць паміж сабой шматлікія і супярэчлівыя прапановы, а таксама абагульніць дасягненні і абмеркаваць далейшыя шляхі развіцця беларускага мовазнаўства. Сапраўды, асобныя недахопы тагачаснага беларускага правапісу былі рэальнасцю, але яны не былі настолькі значнымі, каб іх ліквідацыя не магла быць праведзена без склікання спецыяльнага навуковага з’езда.
Згодна з іншым поглядам, канферэнцыя была склікана з-за палітычных меркаванняў і, увогуле, гэты форум меў пераважна палітычны характар, што ўлады трактавалі канферэнцыю не столькі як навуковае мерапрыемства, колькі як палітычна-прапагандысцкую акцыю. На думку партыйных арганізатараў канферэнцыі, яна павінна была сімвалізаваць сабой адзінства Камуністычнай партыі Беларусі з заходнебеларускім нацыянальна-вызваленчым рухам і беларускай палітычнай эміграцыяй, пераканаць сусветную грамадскасць у паспяховасці культурна-нацыянальнай палітыкі ў БССР, замацаваць пазіцыі партыі сярод розных груп інтэлігенцыі рэспублікі і г.д.
Удзельнікі
У рабоце канферэнцыі з правам рашаючага голасу бралі ўдзел 69 чалавек. Гэта члены Інбелкульта, выкладчыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, Беларускага камуністычнага ўніверсітэта, Горацкай сельскагаспадарчай акадэміі, Дэлегатамі форума былі настаўнікі 9-ці педагагічных тэхнікумаў, прадстаўнікі літаратурных аб’яднанняў рэспублікі, а таксама запрошаныя спецыялісты з РСФСР, УССР і з-за мяжы
У канферэнцыі ўдзельнічалі ўсе вядучыя супрацоўнікі Інбелкульта на чале з яго старшынёй У. Ігнатоўскім (С. Некрашэвіч, М. Байкоў, Я. Лёсік, М. Грамыка, Б. Эпімах-Шыпіла і інш.), прафесар БДУ П. Бузук і дацэнты А. Багдановіч, І. Воўк-Левановіч, Л. Цвяткоў.
Таксама бралі ўдзел П. Растаргуеў — прафесар Маскоўскага ўніверсітэта, П. Гарчынскі — дацэнт Ленінградскага ўніверсітэта, Ю. Лазарэвіч — супрацоўнік беларускай секцыі Смаленскага губернскага аддзела народнай асветы, К. Німчынаў — дацэнт Харкаўскага інстытута народнай асветы, М. Фасмер — прафесар Берлінскага ўніверсітэта, М. Біржышка — прафесар, рэктар Літоўскага ўніверсітэта ў Коўне, Е. Блесэ — дацэнт Латвійскага ўніверсітэта ў Рызе, Ю. Галомбак — дацэнт Варшаўскага ўніверсітэта, Я. Райніс — народны паэт Латвіі, В. Ластоўскі — рэдактар часопіса «Крывіч» (Літва), У. Пігулеўскі — дырэктар Беларускай гімназіі ў Люцыне (Латвія), У. Жылка — рэдактар часопіса «Прамень» (Чэхаславакія), К. Езавітаў — рэдактар газеты «Голас беларуса» (Латвія).
Некаторыя навукоўцы ўдзельнічалі ў дыскусіях завочна: акадэмік Б. Ляпуноў (Ленінград), член Чэшскай акадэміі навук і мастацтваў А. Чэрны (Прага), Я. Тымчанка і А. Курыла (Кіеў). Іншыя, не маючы магчымасці прыехаць (Б. Тарашкевіч, акадэмік К. Студынскі і І. Свянціцкі са Львова, Я. Бадуэн дэ Куртэнэ з Варшавы, О. Гуер з Прагі, Ус. Ганцоў і М. Грунскі з Кіева, Дз. Ушакоў з Масквы і інш.), — даслалі свае пісьмовыя прывітанні. На канферэнцыю былі запрошаны (аднак па невядомых прычынах не ўдзельнічалі ў ёй) акадэмікі Я. Карскі, П. Лаўроў і член-карэспандэнт АН СССР Л. Шчэрба (Ленінград), член-карэспандэнт АН СССР М. Дурнаво (Прага), В. Вондрак (Брно), Я. Лось і Я. Развадоўскі (Кракаў), прафесар Дарашэнка (Прага), акадэмік А. Крымскі і М. Грушэўскі (Кіеў), член-карэспандэнт АН СССР А. Томсан (Адэса), Э. Бернекер (Германія), А. Беліч (Бялград).
Праца
Праца канфэрэнцыі праходзіла на пленарных пасяджэннях і ў камісіях. На канферэнцыі адбылося сутыкненне думак паміж прыхільнікамі хуткай і даволі радыкальнай рэформы беларускай мовы (Я. Лёсік) і паслядоўнікамі памяркоўнага вырашэння гэтай праблемы (С. Некрашэвіч, А. Багдановіч, П. Растаргуеў і інш.).
Аб рэформе беларускае азбукі з дакладамі выступілі Я. Лёсік i П. Растаргуеў. Я. Лёсік прапанаваў гукі [дз] i [дж] пісаць праз д i ж, а выбухны гук г, як і ва ўкраінскай мове, абазначаць літарай ґ; замест літары й увесці літару ј i спалучэнне зычнага гуку ј з галоснымі гукамі [э], [о], [у], [а] абазначаць літарай ј з адпаведнай галоснай — јэхаць, јолка, јунак, маја, а літары е, ё, ю, я пакінуць для абазначэння адпаведнага галоснага гуку і мяккасці папярэдняга зычнага — лес, нёс, людзі, мяса. Таксама Я. Лёсік выказаў прапанову замяніць літару э літарай є, а літару ы — літарай и. П. Растаргуеў прапанаваў афрыкаты дз i дж перадаваць літарамі сербскага алфавіту — ђ (ђед), ћ (хаћу), а літару й замяніць літарай ј i выкарыстоўваць яе ў тых выпадках, як прапанаваў Я. Лёсік.
Прапанова замяніць літару э літарай є, а літару ы літарай и была адхіленая. Для больш дэталёвага разгляду прапаноў была створана Графічная камісія, якая пастанавіла афрыкаты [дз] і [дж] замяніць сербскімі літарамі, літару й замяніць літарай ј і ўжываць яе для абазначэння сярэднянёбнага зычнага гука, а літары е, ё, ю, я пакінуць для абазначэння толькі адпаведных галосных гукаў і мяккасці папярэдняга зычнага гука.
Былі заслуханыя даклады Я. Лёсіка і С. Некрашэвіча пра рэформу беларускага правапісу. Я. Лёсік прапанаваў узаконіць на пісьме поўнае аканне і яканне, гэта значыць любы галосны няверхняга пад’ёму пасля цвёрдага зычнага перадаваць літарай а (баранава́ць, дапо́), а пасля мяккага зычнага — літарай я (пяцярня́, лягкаду́мны, пяракулі́ць). Зычныя гукі пісаць паводле фанетычнага прынцыпу, за выключэньнем канцавых (казьба ад «касіць», ношка ад «нага», але: рог, воз), а гукі [й], [ў], калі яны стаяць асобна (злучнік, прыназоўнік) або ў пачатку слова пасля галоснага — праз і, у. Пазіцыйную мяккасць зычных не абазначаць мяккім знакам (каменне, снег, а не каменьне, сьнег), а ў назоўніках і прыметніках на канцы не пад націскам замест літары е пісаць літару і (у лесі, леваі рукі). С. Некрашэвіч, адзначыўшы асноўныя хібы ў запраектаванай Я. Лёсікам рэформе правапісу, прапанаваў унесці ў правапіс Б. Тарашкевіча {яго «Беларуская граматыка для школ» да таго часу была амаль што адзіным падручнікам) з мэтай яго спрашчэння такія змены: галосныя няверхняга пад’ёму пасля мяккіх зычных у першым пераднаціскным складзе перадаваць праз я, а ва ўсіх іншых ненаціскных складах — праз е (вясна, але веснавы), у іншамоўных словах пасля цвёрдых зычных не пад націскам перадаваць літарай а толькі этымалагічны гук о (камісія, але дэпо). Часціцу не і прыназоўнік без пісаць з літарай е, а словы няма і няхай пісаць з літарай і.
Пасля абмеркавання дакладаў пытанне аб рэформе правапісу было перанесена ў спецыяльна створаную Правапісную камісію, якая разгледзела выказаныя дакладчыкамі і ўдзельнікамі канферэнцыі прапановы і большасцю галасоў прыняла такую пастанову: пашырэнне фанетычнага прынцыпу на напісанне зычных не разглядаць, а галосныя няверхняга пад’ёму пасля мяккіх зычных перадаваць на пісьме праз я толькі ў першым пераднаціскным складзе; часціцу не і прыназоўнік без пісаць праз е; словы няхай і няма пісаць праз я і гук [й] пасля галосных пры асобным ужыванні або ў пачатку слова пісаць праз і, а гук [ў] — праз ў.
Былі заслуханы і абмеркаваны азнаямленчыя даклады па іншых пытаннях беларускага мовазнаўства і літаратуры: «Сучасны стан даследавання беларускай мовы» С. Некрашэвіча, «Беларуская мова сярод іншых славянскіх моў» П. Бузука, «Асноўныя этапы развіцця новай беларускан літаратуры» М. Піятуховіча, «Нацыянальны адраджанізм і паслякастрычніцкі перыяд» М. Гарэцкага, «Даследаванне беларускай літаратуры XIX ст. да 1863 г.» Ю. Галомбака, «Паэтычнае мастацтва ў беларускай літаратуры» А. Вазнясенскага.
Вынікі
Канферэнцыя выклікала шырокі рэзананс у краіне і за мяжой. У яе адрас паступіла больш за 30 прывітальных пісьмаў і тэлеграм ад дзяржаўных, навуковых і навучальных устаноў, вучоных і грамадскіх дзеячаў, у т. л. ад Саўнаркама СССР, Наркамасветы РСФСР, Усесаюзнага таварыства культурнай сувязі з замежнымі краінамі, старшыні ЦВК БССР А. Чарвякова, старшыні СНК БССР Я. Адамовіча і інш.
Хоць прынятыя канферэнцыяй пастановы аб рэформе беларускага правапісу і графікі не атрымалі сілы закону, аднак некаторыя з іх потым былі ўлічаны пры распрацоўцы правапісных праектаў 1930 і 1933 гадоў. На аснове апошняга праекта СНК БССР у 1933 г. прыняў вядомую пастанову «Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу», якая ўпершыню афіцыйна ўзаконіла правапісныя і некаторыя граматычныя нормы беларускай літаратурнай мовы.
Галоўным дасягненнем канферэнцыі было наданне ёю выразнага імпульсу разгортванню лінгвістычных даследаванняў у Беларусі. Як адзначана беларускімі навукоўцамі, толькі з 1926 г. Інбелкульт прыкметна пайшоў па шляху навукова-даследчай работы, і для мовазнаўчых устаноў такім пераломным момантам з’явілася Акадэмічная канферэнцыя. Гэты рух, аднак, быў вельмі непрацяглым: ужо ў пачатку 1930-х канферэнцыя была абвешчана «генеральным злётам нацдэмаўскіх контррэвалюцыянераў», а пазней — «сусветным контррэвалюцыйным кангрэсам беларусаў». Пазнейшая беларуская лінгвістычная навука развівалася ў нейкай ступені без дастатковага ўліку вопыту працы Акадэмічнай канферэнцыі.
Марбеньё
Марбен'ё (Morbegno) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Сондрыа.
Насельніцтва складае 11879 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 792 чал./км². Займае плошчу 15 км². Паштовы індэкс — 23017. Тэлефонны код — 0342.
Пячора Руфіньяк
Руфіньяк (Rouffignac) — пячора з палеалітычным жывапісам. Францыя, Дардонь.
Physarum polycephalum
Physarum polycephalum — від міксаміцэтаў сямейства. З’яўляецца распаўсюджаным у генетыцы, фізіялогіі і біяхіміі, а таксама адным з найбольш вывучаных арганізмаў.
Назва
Родавая назва Physarum утворана ад φυσα — «бурбалка». Відавы эпітэт polycephalum азначае «шматгаловы».
Від атрымаў шырокую вядомасць, калі быў прадстаўлены ў парыжскім заапарку, дзе арганізм атрымаў назву «blob» («слізь», «кропля»). Такое імя ён атрымаў у гонар фільма жахаў «», дзе іншапланетная слізь захоплівае цэлыя гарады, паглынаючы ўсё, што трапляецца па шляху.
Плазмодый
Вегетатыўная стадыя прадстаўляе сабой плазмодый (адну вялікую клетку са мноствам ядраў), ярка-жоўтага або зелянява-жоўтага колеру. Вядомыя белыя штамы, атрыманыя ў лабараторных умовах.
Споранашэнне
Спараносныя органы прадстаўляюць сабой спарангіі на жаўтлявых напаўпразрыстых ножках, радзей сядзячыя, злёгку падоўжаныя. На адной ножцы размяшчаецца па некалькі спарангіяў, якія ўтвараюць структуру, што нагадвае па форме смаржок. Жоўтыя або бялёсыя спарангіі ў вышыню дасягаюць да 1,5 мм, кожны асобны спарангій — да 0,4 мм у дыяметры. Перыдый аднаслаёвы, тонкі, плёнкавы, шчыльна арнаментаваны белымі або жаўтлявымі лускавінкамі вапны. Гіпаталус чырванавата-карычневы, непрыкметны. Капіліцый шчыльны, досыць эластычны, з белых або жаўтлявых вуглаватых вузельчыкаў, запоўненых вапнай і злучаных мноствам шклопадобных трубачак. Споры ў масе чорныя, фіялетава-карычневыя ў праходзячым святле, шарападобныя, з раўнамерна патоўшчанай абалонкай, 9-11 мкм у дыяметры. Пакрытыя дробнымі бародаўкамі, якія ўтвараюць па 2-4 споры на бачнай частцы споры.
Экалогія
Утварае шырокія групы на гнілой драўніне, часта на пладовых целах базідыяміцэтаў. Фармуюцца споранашэнні на бліжэйшых, часта нетыповых субстратах.
Рух
Рух плазмодыю забяспечваецца за кошт узаемадзеяння і  пры ўдзеле іону Ca2+. Скарачэнні гэтых бялкоў праштурхоўваюць цытаплазму цяжаў па кірунку руху плазмодыю. Як і ў цягліцах жывёл, праца скарачальных бялкоў патрабуе выдаткаў АТФ для пераўтварэння хімічнай энергіі ў механічную.
Знаходжанне найкарацейшага шляху
Плазмодыі Physarum polycephalum здольныя выбіраць паміж крыніцамі ежы. У эксперыментах маленькія кавалачкі плазмодыяў змяшчалі ў лабірынт. Калі яны запаўнялі ўсю прастору лабірынта, ля ўваходу і выхаду змяшчалі два блокі са здробненымі. На працягу чатырох гадзін цытаплазменныя цяжы ў тупіковых і больш доўгіх хадах патанчаліся і знікалі. Яшчэ праз чатыры гадзіны плазмодый сфармаваў адзіны патоўшчаны цяж па самым кароткім шляху паміж крыніцамі ежы. Аўтары працы зрабілі выснову аб наяўнасці ў фізаруму прымітыўнага інтэлекту. Тым не менш у некаторых выпадках плазмодыі выбіраюць больш доўгі шлях, так як выбар шляху адбываецца ў адзін крок, без пралічвання ўсіх магчымых рашэнняў. Акрамя таго, паводзіны міксаміцэту ў лабірынце можна апісаць у тэрмінах градыенту харчовых сігналаў.
Падобны эксперымент быў праведзены ў 2010 годзе. Даследчыкі змясцілі плазмодый фізарума на карту Цэнтральнай Японіі, у якой на месцах, што адпавядаюць 36 найбуйнейшым гарадам, размясцілі крыніцы ежы. У вобласці, якія адпавядаюць гарам і азёрам, накіравалі святло рознай інтэнсіўнасці, якога плазмодый пазбягае. У пошуках ежы міксаміцэт спачатку заняў усю вольную прастору, а затым пакінуў толькі тоўстыя цытаплазматычныя цяжы, якія адпавядаюць чыгункам. Створаная ім транспартная сетка амаль цалкам паўтарала існуючую транспартную сетку Японіі. Такім жа чынам былі змадэляваныя транспартныя сеткі Вялікабрытаніі, Іспаніі і Партугаліі , а таксама Рымскай Імперыі на Балканах. Некаторыя аўтары прапануюць выкарыстоўваць падобнае мадэляванне для пошуку яшчэ не адкрытых рымскіх дарог.
Памяць і навучанне
Плазмодыі фізарума дэманструюць здольнасць да запамінання ўздзеяння на іх. Так, у эксперыменце, праведзеным у 2008 годзе, слізевік змясцілі на вузкую дарожку ў інкубатар з кантраляванымі тэмпературай і вільготнасцю. Міксаміцэт міграваў уздоўж дарожкі пры спрыяльных умовах. Затым ўмовы тры разы праз роўныя інтэрвалы часу мянялі на больш сухія і прахалодныя, што выклікала запаволенне руху міксаміцэта. У выніку ў спрыяльных умовах ён таксама запавольваў свой рух у той момант, калі чакалася наступная стымуляцыя. Калі далейшай стымуляцыі не адбывалася, фізарум «забываў» пра яе праз 2 цыклы. Але пры яе паўтарэнні плазмодый зноў запавольваўся, чакаючы новую стымуляцыю.
Віктар Паўлавіч Міхайлаў
Віктар Паўлавіч Міхайлаў (, Вілейка, Мінская вобласць — ) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1989), прафесар (1994).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (фізічны факультэт, 1972). Працаваў у Інстытуце электронікі АН БССР (1972—1974, стажор-даследчык), Беларускім дзяржаўным універсітэце (1974—1993, Навукова-даследчы інстытут прыкладных фізічных праблем імя А. Н. Сеўчанкі, навуковы супрацоўнік, з 1990 — загадчык лабараторыі), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1993, Міжнародны лазерны цэнтр, у 1993—1999 — дырэктар цэнтра, адначасова прыборабудаўнічы факультэт, кафедра «Лазерная тэхніка і тэхналогія», у 1996—2001 — загадчык кафедры).
Памёр 20 лютага 2001 года, пахаваны ў г. Ньютан, штат Масачусетс, ЗША.
Навуковыя інтарэсы: лазерная фізіка.
Сваташыцкі сельсавет
Сваташы́цкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Сваташыцы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Негацінскі сельсавет у складзе Дубровенскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Негаціна. У 1927 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сваташыцы, сельсавет перайменаваны ў Сваташыцкі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Дубровенскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Малабахаўскага сельсавета.
Рунь (часопіс)
«Рунь» — штотыднёвы ілюстраваны літаратурна-мастацкі часопіс. Выходзіў з 2 мая да 4 ліпеня 1920 года на беларускай мове ў Мінску. Рэдактар Я. Луцэвіч, выдавец В. Іваноўскі. Лічыўся пераемнікам выдання «Беларускае жыццё».
Тэматыка
Кірунак яго выявіўся ў артыкулах і нататках па сацыяльна-палітычных праблемах, у вершах, апавяданнях, нарысах, «малых» жанрах драматургіі і ў літаратурна-мастацкай публіцыстыцы. Выступаў за нацыянальнае самавызначэнне беларускага народа, усебаковае развіццё яго эканомікі і культуры. Актыўны ўдэел у выданні прымалі Л. Родзевіч, М. Кудзелька, мастак Я. Драздовіч, супрацоўнікі беларускага тэатра і грамадскіх культурна-асветніцкіх устаноў. Апублікаваў шэраг мастацкіх твораў, у т.л. вершы А. Гаруна, М. Чарота, К. Буйло, У. Жылкі, А. Петрашкевіча, М. Краўцова, апавяданні і артыкулы М. Багдановіча, 3. Бядулі, І. Піліпава, Л. Родзевіча і інш. Змясціў даследаванні Я. Карскага, Ф. Аляхновіча, У. Ігнатоўскага, І. Гердэра. Надрукаваў рэцэнзіі на творы М. Гарэцкага, на аглядныя артыкулы пра беларускіх пісьменнікаў, фатаграфіі пісьменнікаў і тэатральных дзеячаў і малюнкі беларускіх краявідаў, помнікаў гісторыі і культуры.
У № 5—8 часопіса была ўпершыню надрукаваная п’еса Я. Купалы «Прымакі».
Яма (мемарыял)
Мемарыял «Яма» — мемарыял ахвярам гітлераўскага генацыду (Халакосту) на месцы масавага знішчэння вязняў Мінскага гета падчас Другой сусветнай вайны ў горадзе Мінску.
Мемарыял размешчаны на рагу вуліц Мельнікайтэ і Заслаўскай.
Апісанне
Мемарыял «Яма» ўяўляе сабой сапраўды даволі глыбокую яму, выкладзеную плітамі. На дне ямы ўстаноўлены абеліск з чорнага граніту. Да яго вядуць 17 прыступак. На абеліску на рускай і ідышы напісана: ''«… Светлая памяць на светлыя часы пяці тысячам яўрэяў, якія загінулі ад рук заклятых ворагаў чалавецтва — нямецка-фашысцкіх катаў. 2.03.1942 г…»''. Перад абеліскам — круглая пляцоўка, выкладзеная чорнай пліткай.
Побач з лесвіцай (уздоўж яе), якая вядзе да цэнтра мемарыяла, размешчана бронзавая скульптурная кампазіцыя «Апошні шлях», якая ўяўляе сабой групу асуджаных на смерць пакутнікаў, што спускаліся на дно ямы. Яе аўтарства належыць беларускаму архітэктару, старшыні яўрэйскіх суполак Беларусі Леаніду Левіну, беларускаму скульптару Аляксандру Фінскаму і скульптару з Ізраілю. Акрамя іх, у працы бралі ўдзел супрацоўнікі архітэктурнай майстэрні Леаніда Левіна — архітэктары І. Дзятлаў, А. Капылоў, Г. Левіна і М. Самасюк, а таксама інжынер В. Сусько.
Тут жа закладзена алея Праведнікаў народаў свету, і з часам тут будуць высаджаны шматлікія дрэвы са спецыяльнымі дошчачкамі з імёнамі тых людзей, якія ратавалі яўрэяў, рызыкуючы ўласнымі жыццямі, падчас нямецкай акупацыі ў Другую сусветную.
Гісторыя
Тэкст надпісу на рускай мове:
Гэта быў першы помнік ахвярам Халакоста ў СССР, на якім было дазволена зрабіць надпіс на ідышы. Але затым Мальцінскага (у 1949 г.) і каменячоса Мордуха Спрышэна (у 1952 г.) арыштавалі і саслалі ў лагеры Гулага па абвінавачванні ў «касмапалітызме — праяве яўрэйскага буржуазнага нацыяналізму», у тым ліку за тое, што асмеліліся напісаць на помніку не прадпісаную фразу пра «мірных савецкіх грамадзян», а прама пра яўрэяў.
Ужо ў наш час (1990-я) было прынята рашэнне аб увекавечанні трагедыі ў больш маштабным мемарыяле, што і было ажыццёўлена ў 2000 годзе, хоць у цэлым работы па ўладкаванні мемарыяла працягваліся 8 гадоў. Пры іх выкананні не ўжывалася тэхніка, таксама было вырашана не праводзіць раскопак. Паводле першага варыянта праекта скульптурная група павінна ўтрымліваць больш канкрэтыкі, хоць і даволі абстрактнай (у прыватнасці, павінны былі быць фігуры скрыпача або цяжарнай жанчыны, якія былі б зборна-абагульненымі вобразамі). Аднак, у рэшце рэшт канчатковы праект аказаўся больш эстэтычна выразным, аднак пазбаўленым адкрыта нацыянальнага каларыту.
Кожны год 2 сакавіка на тэрыторыі Мемарыяла адбываюцца жалобныя памінальныя мітынгі. Саюз беларускіх яўрэйскіх арганізацый і суполак выступае ініцыятарам правядзення Дзён памяці Халакоста, ў Мінску праходзяць міжнародныя «круглыя сталы», прысвечаныя вывучэнню трагедыі яўрэйства Беларусі.
Мемарыял некалькі разоў падвяргаўся вандалізму.
Рух па парабале
Рух па парабале — складаны рух, што складаецца з раўнамернага руху ў гарызантальным кірунку з скорасцю v_{0}, і роўнапаскоранага руху з паскарэннем g у вертыкальным кірунку.
Клецкі гісторыка-этнаграфічны музей
Дзяржаўная ўстанова «Музей гісторыі Клеччыны» — музей гісторыі горада Клецка і Клецкага раёна. Знаходзіцца на вуліцы Гагарына, 6.
Гісторыя
Першыя прапановы аб арганізацыі ў Клецку гісторыка-краязнаўчага музея былі зроблены энтузіястамі у канцы 1950-х гадоў. Ініцыятарамі сталі супрацоўнік міліцыі Васіль Абрамовіч, настаўнік геаграфіі Дарафей Чорны і дырэктар Клецкай школы Анатоль Фінскі. Матэрыялы збіраліся школьнікамі, сябрамі таварыства «Юны краязнаўца», падчас турыстычных паходаў і вандровак па раёну. У 1961 годзе ў Клецкай школе была адкрыта першая музейная экспазіцыя. Праз нейкі час побач са школай пачалося будаўніцтва асобнага памяшкання для музея, узорам для якога стаў паляўнічы домік з палацава-паркавага комплекса Румянцавых-Паскевічаў у Гомелі. Будаўніцтва ішло амаль 10 гадоў.
1 верасня 1979 года школьны музей пасля пераезду ў новы будынак атрымаў статус дзяржаўнага, а 1 кастрычніка 2005 года рэарганізаваны ў Дзяржаўную ўстанову «Музей гісторыі Клеччыны».
Фонды
Асновай археалагічнай калекцыі сталі прадметы, знойдзеныя падчас раскопак 1986—1990 гадоў пад кіраўніцтвам В. С. Пазднякова. Найбольш каштоўныя экспанаты: жалезнае пісала XI ст., калекцыя жалезных і бронзавых фібул Х-ХІ стст., пярсцёнак-сігнет з выявай грыфона XII ст., візантыйская амфара ХІІ стагоддзя, калекцыя кафлі XVI—XVIII стст.
У нумізматычную калекцыю ўваходзяць манеты Рэчы Паспалітай XVII—XVIII стст., Расійскай імперыі XVIII — пач. ХХ стст., еўрапейскіх краін ХХ ст. Самыя старажытныя манеты гэтай калекцыі — паўгрошы літоўскія (1492—1506) і рыжскі шылінг 1541 года. Уяўляюць цікавасць боны Клецкага гарнізона Корпуса аховы памежжа, якія выпускаліся для польскіх вайскоўцаў у 1920-я — 1930-я гг.
Самы старадаўні экспанат калекцыі «Дакументы» — арыгінал граматы караля польскага і вялікага князя літоўскага Аўгуста ІІ ад 9 студзеня 1746 года. Сабрана вялікая колькасць дакументаў перыяда ўваходжання Клеччыны ў склад Польскай Рэспублікі (1921—1939) і нямецкай акупацыі (1941—1944).
У калекцыі «Друкаваныя выданні» найбольш каштоўнымі з’яўляюцца царкоўная праваслаўная літаратура канца ХІХ — пач. ХХ стст., друкаваны Каран (меркавана 1800 года выдання, Асманская імперыя), падручнікі канца ХІХ — першай паловы ХХ стст. Сярод іх — падручнік для чытання па-арабску, выдадзены Польскім муфтыятам; падручнік Б. Тарашкевіча «Беларуская граматыка. Выданьне шостае».
У калекцыі «Рукапісы» — рукапісны Каран на арабскай мове, 1817 года, фрагмент Світка Торы, ХІХ ст.
У ліку каштоўных прадметаў калекцыі «Фотадакументы» — гэта арыгінальны здымак удзельнікаў І з’езда салдацкіх і працоўных дэпутатаў арміі і тыла Заходняга фронта, які праходзіў у Мінску ў 1917 годзе; рэдкі арыгінальны фотапартрэт акадэміка Яўхіма Фёдаравіча Карскага — выбітнага беларускага філолага, палеографа і этнографа, які падарожнічаў па Клеччыне падчас працы над новым томам свайго трохтомніка «Беларусы»; арыгінальны фотапартрэт князя Антонія Вільгельма Радзівіла (1833—1904), ад’ютанта трох нямецкіх імператараў, генерала прускай арміі, XVI нясвіжскага і ХІІ клецкага ардыната; фатаграфіі, зробленыя клецкімі фатографамі (1910-х — 1930-х гг.); фатаграфіі касцёла Святой Тройцы, пабудаванага ў сярэдзіне XIV ст. і разбуранага ў 1950-х гг.
Нямала цікавых і ўнікальных прадметаў калекцыі «Прадметы побыту і этнаграфіі», ганчарныя вырабы майстроў вёсак Сіняўка і Ганявічы («сіняўская кераміка»).
Царкоўнае начынне, адзенне святароў з цэркваў Клецкага раёна, якія ў пачатку 1960-х гадоў былі знішчаны. Элементы малітоўнага ўбору іўдзеяў (тфіліны) і мяшочкі для захоўвання рытуальных прыладаў.