cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тэорыя струн
Вывучэнне ўласцівасцей чорных дзірак
Гэта адкрыццё аказалася важным і пераканаўчым аргументам у падтрымку тэорыі струн. Распрацоўка тэорыі струн да гэтага часу застаецца занадта грубай для прамога і дакладнага параўнання з эксперыментальнымі вынікамі, напрыклад, з вынікамі вымярэнняў мас кваркаў або электрона. Тэорыя струн, тым не менш, дае першае фундаментальнае абгрунтаванне даўно адкрытай уласцівасці чорных дзірак, немагчымасць тлумачэння якой многія гады тармазіла даследаванні фізікаў, якія працавалі з традыцыйнымі тэорыямі. Нават Шэлдан Глэшау, Нобелеўскі лаўрэат па фізіцы і перакананы праціўнік тэорыі струн у 1980-я гг., прызнаўся ў інтэрв'ю ў 1997 г., што «калі струнныя тэарэтыкі кажуць аб чорных дзірках, гаворка ідзе ледзь не пра назіраемыя з'явы, і гэта ўражвае».
Геліяцэнтрычная сістэма свету
Ранняе Адраджэнне
У 1450 г. з’явіўся лацінскі пераклад архімедавага «Псаміта», дзе ўпаміналася геліяцэнтрычная сістэма Арыстарха Самоскага. З гэтым творам быў добра знаёмы вядучы еўрапейскі астраном Рэнесансу Рэгіямантан, які ад рукі перапісаў увесь трактат Архімеда падчас свайго знаходжання ў Італіі. У прыватнай перапісцы ён адзначыў, што «рух зорак павінен зведваць дробныя змены з-за руху Зямлі» ; магчыма, ён проста перадаваў аргументацыю Арыстарха, аб поглядах якога ён мог ведаць праз «Псаміт». Часам яму прыпісваюць таксама здагадку аб абарачэнні Зямлі вакол восі, таксама выказаную ў прыватным лісце. Аднак у сваіх апублікаваных працах Регіямантан заставаўся геацэнтрыстам.
Тэорыя струн
Струнная касмалогія
Струнная касмалогія — адносна новая галіна тэарэтычнай фізікі, у рамках якой ажыццяўляюцца спробы выкарыстання ўраўненняў тэорыі струн для вырашэння некаторых праблем, якія ўзніклі ў ранняй касмалагічнай тэорыі. Дадзены падыход упершыню выкарыстаны ў працах Габрыэле Венецыяна, які паказаў, якім чынам інфляцыйная мадэль Сусвету можа быць атрымана з тэорыі суперструн. Інфляцыйная касмалогія прадугледжвае існаванне некаторага скалярнага поля, якое індуцыруе інфляцыйнае пашырэнне. У струннай касмалогіі замест гэтага ўводзіцца так званае дылатоннае поле, кванты якога, у адрозненне, напрыклад, ад электрамагнітнага поля, не з'яўляюцца бязмасавымі, таму ўплыў дадзенага поля істотны толькі на адлегласцях парадку памеру элементарных часціц або на ранняй стадыі развіцця Сусвету.
Геліяцэнтрычная сістэма свету
Ранняе Адраджэнне
Рух Зямлі ўпамінаўся на мяжы XV і XVI ст. У 1499 г. гэту гіпотэзу абмяркоўваў італьянскі прафесар, прычым меўся на ўвазе не толькі вярчальны, але і паступальны рух Зямлі (без канкрэтызацыі цэнтра руху). Абедзве гіпотэзы былі абвергнуты па тых жа прычынах, што і ў Арыстоцеля і Фамы Аквінскага. У 1501 г. італьянскі гуманіст Джорджа Вала упамінаў аб піфагарэйскай дактрыне аб руху Зямлі вакол Цэнтральнага Агня і сцвярджаў, што Меркурый і Венера абарачаюцца вакол Сонца.
Тэорыя струн
Струнная касмалогія
Існуе тры асноўныя пункты, у якіх тэорыя струн мадыфікуе стандартную касмалагічную мадэль. Па-першае, у духу сучасных даследаванняў, якія ўсё больш праясняюць становішча, з тэорыі струн вынікае, што Сусвет павінен мець мінімальна дапушчальны памер. Гэтая выснова мяняе ўяўленне аб структуры Сусвету непасрэдна ў момант Вялікага выбуху, для якога ў стандартнай мадэлі атрымліваецца нулявы памер Сусвету. Па-другое, паняцце T-дуальнасці, г. зн. дуальнасць малых і вялікіх радыусаў (у яго цеснай сувязі з існаваннем мінімальнага памеру) ў тэорыі струн, мае значэнне і ў касмалогіі. Па-трэцяе, лік прасторава-часавых вымярэнняў у тэорыі струн большы за чатыры, таму касмалогія павінна апісваць эвалюцыю ўсіх гэтых вымярэнняў. Наогул, асаблівасць тэорыі струн заключаецца ў тым, што ў ёй, відаць, геаметрыя прасторы-часу не фундаментальная, а ўзнікае ў тэорыі на вялікіх маштабах або пры слабай сувязі.
Ускосныя прадказанні
Нягледзячы на тое, што арэна асноўных дзеянняў у тэорыі струн недаступная прамому эксперыментальнаму вывучэнню, шэраг ускосных прадказанняў тэорыі струн усё ж можна праверыць у эксперыменце.
Па-першае, абавязковай з'яўляецца наяўнасць суперсіметрыі. Чакаецца, што запушчаны 10 верасня 2008 і выведзены ў 2010 годзе на рабочыя магутнасці Вялікі адронны калайдар паможа адкрыць некаторыя суперсіметрычныя часціцы. Гэта будзе сур'ёзнай падтрымкай тэорыі струн.
Геліяцэнтрычная сістэма свету
Капернік
Капернік меркаваў, што Зямля здзяйсняе траякі рух:
Тэорыя струн
Ускосныя прадказанні
Па-другое, у мадэлях з лакалізацыяй назіраемага Сусвету ў мультысусвеце змяняецца закон гравітацыі цел на малых адлегласцях. У цяперашні час праводзіцца шэраг эксперыментаў, каб праверыць з высокай дакладнасцю закон сусветнага прыцягнення на адлегласцях у сотыя долі міліметра. Выяўленне адхіленняў ад гэтага закона было б ключавым аргументам на карысць суперсіметрычных тэорый.
Геліяцэнтрычная сістэма свету
Капернік
Тым не менш, тэорую Каперніка нельга назваць геліяцэнтрычнай у поўнай меры, бо Зямля ў ёй часткова захоўвала асаблівы статус:
Тэорыя струн
Ускосныя прадказанні
Па-трэцяе, у тых жа мадэлях гравітацыя можа станавіцца вельмі моцнай ужо пры энергіях парадку некалькіх ТэВ, што робіць магчымай яе праверку на Вялікім адронным калайдары. У цяперашні час ідзе актыўнае даследаванне працэсаў нараджэння гравітонаў і мікраскапічных чорных дзірак у такіх варыянтах тэорыі.
Нарэшце, некаторыя варыянты тэорыі струн прыводзяць таксама і да астрафізічных прадказанняў, даступных (прынамсі, тэарэтычна) для назірання. Суперструны (касмічныя струны), D-струны або іншыя струнныя аб'екты, расцягнутыя да міжгалактычных памераў, валодаюць моцным гравітацыйным полем і могуць выступаць у ролі гравітацыйных лінз. Акрамя таго, струны, рухаючыся, павінны ствараць гравітацыйныя хвалі, якія, у прынцыпе, можна выявіць у эксперыментах тыпу LIGO (Лазерная інтэрфераметрычная гравітацыйная абсерваторыя, заснаваная ў 1992 Масачусецкім тэхналагічным інстытутам і Каліфарнійскім тэхналагічным інстытутам) і VIRGO. Струны могуць таксама ствараць невялікія нерэгулярнасці ў рэліктавым выпраменьванні, якія можна выявіць у будучых эксперыментах.
Геліяцэнтрычная сістэма свету
Першыя каперніканцы і іх апаненты
Вядучай тэндэнцыяй ва ўспрыманні тэорыі Каперніка напрацягу ўсяго XVI стагоддзя было ўжыванне матэматычнага апарата яго тэорыі для астранамічных вылічэнняў і амаль поўнае ігнараванне яго новай, геліяцэнтрычнай касмалогіі. Пачатак гэтай тэндэнцыі паклала прадмова да кнігі Каперніка, напісаная яе выдаўцом, лютэранскім багасловам Андрэасам Осіандэрам. Осіандэр піша, што рух Зямлі з’яўляецца трапным вылічальным прыёмам, але разумець Каперніка літаральна не варта. Осіандэр не пазначыў свайго імя пад прадмовай, таму ў XVI стагоддзі многія думалі, што такім было меркаванне самаго Мікалая Каперніка. Кнігу Каперніка вывучалі астраномы Вітэнбергскага ўніверсітэта, найбольш вядомым з якіх быў Эразм Рэйнгольд, які ўхваляў адмову аўтара ад экванта і склаў на аснове тэорыі Каперніка новыя табліцы рухаў планет. Але галоўнага, што ёсць у Каперніка,— новай касмалагічнай сістэмы,— ані Рэйнгольд, ні іншыя вітэнбергскія астраномы нібыта не заўважалі.
Ледзь не адзінымі навукоўцамі першых трох дзесяцігоддзяў пасля апублікавання кнігі Аб кручэнні нябесных сфер, хто прымаў тэорыю Каперніка, былі нямецкі астраном Георг Ёахім Рэтык, які пэўны час супрацоўнічаў з Капернікам, лічыў сябе яго вучнем і нават апублікаваў (нават да Каперніка, у 1540 годзе) працу з выкладаннем новай сістэмы свету, а таксама астраном і геадэзіст. Прыхільнікам Каперніка быў і яго сябра, епіскап.
І толькі ў 70-е — 90-е гады XVI ст. астраномы пачалі праяўляць цікавасць да новай сістэмы свету. Яе выкладаюць і адстойваюць астраномы Томас Дыгес, Хрыстоф Ротман і, фізік Сімон Стэвін. Выдатны ўклад у развіццё геліяцэнтрызму ўнёс філосаф Джардана Бруна, які адным з першых адмовіўся ад догмы аб існаванні цвёрдых нябесных сфер. Багаслоў выкарыстоўваў уяўленне аб руху Зямлі для вытлумачэння некаторых слоў Бібліі. Магчыма, да ліку геліяцэнтрыстаў гэтага перыяду належалі таксама вядомыя навукоўцы Джамбатыста Бенэдэцці, Уільям Гільберт, Томас Хэррыот. Некаторыя аўтары, абвяргаючы паступальны рух Зямлі, прымалі яе вярчэнне вакол восі: астраном (Урсус), філосаф Франчэска Патрыцы.
У той жа час пачынаюць з’яўляцца і першыя адмоўныя водгукі аб тэорыі Каперніка. Найбольш аўтарытэтныя апаненты геліяцэнтрызму ў XVI — пачатаку XVII стагоддзя былі астраномы Ціха Брагэ і Хрыстафор Клавій, матэматыкі Франсуа Віет і Франчэска Маўроліка, філосаф Фрэнсіс Бэкан.
(A) Супраць кручэння Зямлі вакол уласнай восі. Навукоўцы XVI стагоддзя ўжо маглі ацаніць лінейную хуткасць кручэння: каля 500 м/сек на экватары.
Гэтыя аргументы асноўваліся на агульнапрынятай ў тыя часы механіцы Арыстоцеля. Яны страцілі сваю сілу толькі пасля адкрыцця законаў правільнай, ньютонаўскай механікі. З іншага боку, такія фундаментальныя паняцці гэтай навукі, як цэнтрабежная сіла, адноснасць, інерцыя з’явіліся ў значнай меры пры абвяржэнні гэтых довадаў геацэнтрыстаў.
Дзеля абвяржэння другога доваду геліяцэнтрыстам прыходзілася дапускаць велізарную аддаленасць зорак. Ціха Брагэ на гэта пярэчыў, што ў такім выпадку зоркі аказваюцца надзвычайна вялікімі, па памерах большымі за арбіту Сатурна. Гэта ацэнка вынікала з яго вызначэння вуглавых памераў зорак: ён прымаў бачны дыяметр зорак першай велічыні прыкладна 2—3 вуглавыя хвіліны.
Ціха Брагэ прапанаваў кампрамісную, дзе ў цэнтры свету знаходзіцца нерухомая Зямля, вакол яе круцяцца Сонца, Месяц і зоркі, аднак планеты круцяцца вакол Сонца. Пачынаючы з канца XVI ст. менавіта гэта камбінаваная сістэма сусвету (па сутнасці, мадэрнізаваная форма геацэнтрычнай тэорыі) становіцца галоўным канкурэнтам геліяцэнтрызму.
Кеплер
Выдатны ўклад у развіццё геліяцэнтрычных уяўленняў унёс нямецкі астраном Іаган Кеплер. Яшчэ са студэнцкіх гадоў (якія прыйшліся на канец XVI стагоддзя) ён быў упэўнены ў справядлівасці геліяцэнтрызму з прычыны здольнасці гэтага вучэння даць натуральнае тлумачэнне рэтраградным рухам планет і магчымасці вылічаць на яго аснове маштабы планетнай сістэмы. На працягу некалькіх гадоў Кеплер працаваў з найвялікшым астраномам-назіральнікам Ціха Брагэ і пасля атрымаў яго архіў назіральных звестак. Падчас аналізу гэтых звестак, праявіўшы выключную фізічную інтуіцыю, Кеплер прыйшоў да наступных высноў:
На аснове адкрытых ім законаў рухаў планет Кеплер склаў табліцы планетных рухаў (Рудальфінскія табліцы), якія па дакладнасці пераўзыходзілі ўсе табліцы, створаныя раней.
Галілей
Адначасова з Кеплерам на іншым канцы Еўропы, у Італіі, працаваў Галілеа Галілей, які аказваў дваякую падтрымку геліяцэнтрычнай тэорыі. Па-першае, з дапамогай вынайдзенага ім тэлескопа Галілей зрабіў шэраг адкрыццяў, якія альбо ўкосна пацверджвалі тэорыю Каперніка, альбо выбівалі глебу з-пад ног яго праціўнікаў — прыхільнікаў Арыстоцеля:
Пасля Кеплера і Галілея
Апынуўшыся ў тым жа лагеры каперніканцаў, што і Кеплер, Галілей так і не прыняў яго законаў руху планет. Гэта датычыцца і іншых геліяцэнтрыстаў першай трэці XVII ст., напрыклад, галандскага астранома Філіпа ван Лансберга. Аднак астраномы пазнейшага часу маглі наглядна ўпэўніцца ў дакладнасці кеплеравых «Рудальфінскіх табліц». Так, адным з прадказанняў Кеплера было праходжанне Меркурыя па дыску Сонца ў 1631 г., якое сапраўды назіраў французскі астраном П’ер Гасендзі. Табліцы Кеплера яшчэ ўдакладніў англійскі астраном Джэрэмі Хоракс, які прадказаў праходжанне Венеры па дыску Сонца ў 1639 г., якое ён жа і назіраў разам з іншым англійскім астраномам, Уільямам Крабтры.
Аднак нават выключная дакладнасць тэорыі Кеплера (істотна ўдакладненай Хораксам) не пераканала скептыкаў-геацэнтрыстаў, бо многія праблемы геліяцэнтрычнай тэорыі так і засталіся нявырашанымі. Перш за ўсё, гэта праблема гадавых паралаксаў зорак, пошукі якіх вяліся на працягу ўсяго XVII стагоддзя. Нягледзячы на істотнае павелічэнне дакладнасці вымярэнняў (якой удалося дасягнуць дзякуючы выкарыстанню тэлескопаў), гэтыя пошукі так і засталіся безвыніковымі, што казала аб тым, што зоры нават далей, чым меркавалі Капернік, Галілей і Кеплер. Гэта у сваю чаргу ізноў ставіла на павестку дня праблему памераў зор, адзначаную яшчэ Ціха Брагэ. Толькі ў канцы XVII стагоддзя навукоўцы ўсвядомілі, што тое, што яны прымалі за дыскі зорак, на самай справе з’яўляецца чыста інструментальным эфектам (дыск Эйры): зоры маюць настолькі малыя вуглавыя памеры, што іх дыскі немагчыма разгледзець нават у самыя моцныя тэлескопы.
Акрамя таго, супраць руху Зямлі заставаліся яшчэ фізічныя пярэчанні, аснаваныя на механіцы Арыстоцеля. Ідэі Галілея наконт інерцыі і адноснасці пераконвалі далёка не ўсіх навукоўцаў XVII стагоддзя. Сярод праціўнікаў геліяцэнтрызму вылучаўся іезуіт Рычыолі, заслужана вядомы астраном свайго часу. У сваёй фундаментальнай працы «Новы Альмагест» ён пералічыў і абмеркаваў 49 доказаў на карысць Каперніка і 77 — супраць (што зрэшты не перашкодзіла яму назваць імем Каперніка адзін з кратараў Месяца).
Галоўным канкурэнтам геліяцэнтрычнай тэорыі ў тыя часы была ўжо не тэорыя Пталемея, а, дапоўненая дапушчэннем аб эліптычнасці арбіт. Сістэму Каперніка падтрымліваў шэраг выдатных навукоўцаў XVII стагоддзя. Сярод іх (Ісаак Бэкман, Джэрэмі Хоракс, Рэнэ Дэкарт, Жыль Раберваль, Джавані Альфонса Барэлі, Роберт Гук) спрабавалі будаваць тэорыі рухаў планет на аснове прынцыпаў механістычнай філасофіі. У ліку прыхільнікаў геліяцэнтрызму ў XVII стагоддзі былі таксама выдатныя навукоўцы Ота фон Герыке, Ісмаэль Буліальд, Хрысціян Гюйгенс, Джон Уілкінс, Джон Валіс.
Варта дадаць, што ў спрэчках з геацэнтрыстамі прыхільнікі Арыстарха і Каперніка знаходзіліся зусім не ў роўных умовах, бо на баку першых быў такі аўтарытэт, як Царква (асабліва ў каталіцкіх краінах). Аднак пасля таго, як Ісаак Ньютан у 1687 годзе вывеў з закону сусветнага прыцягнення законы Кеплера, усе спрэчкі аб сістэме свету, якія не сціхалі на працягу паўтара стагоддзя, страцілі сэнс. Сонца трывала заняло цэнтр планетнай сістэмы, аказаўшыся адной з мноства зорак бясконцага Сусвету.
Адноснасць руху
Распаўсюджванне геліяцэнтрычнай сістэмы дало штуршок развіццю фізікі. Перш за ўсё, трэба было адказаць на пытанне, чаму рух Зямлі не адчуваецца людзьмі і не праяўляецца ў зямных эксперыментах. Менавіта на гэтым шляху былі сфармуляваны асноватворныя палажэнні класічнай механікі: прынцып адноснасці і прынцып інерцыі. Аб немагчымасці адрозніць рух і спакой на ўзоры гіпотэзы аб руху Зямлі вакол восі пісалі Мікалай Арэм, Алі аль-Кушчы, Мікалай Кузанскі, Капернік, Томас Дыгес, Джардана Бруна. Істотны крок у фармулёўцы прынцыпу адноснасці зрабіў Галілеа Галілей.
Гравітацыя
Фізічнай асновай геацэнтрычнай касмалогіі была тэорыя ўкладзеных сфер, у якой рух планеты адбываецца з дапамогай цвёрдых нябесных сфер. Па-першае, сутачныя траекторыі зорак такія, нібыта яны прывязаны да суцэльнай сферы, якая здзяйсняе кручэнне вакол Зямлі за зорныя суткі. Па-другое, без прыцягнення ўяўлення аб цвёрдых сферах, да якіх прывязаны планеты, амаль немагчыма было даць фізічную трактоўку пталемеевым эпіцыклам.
Аднак у межах геліяцэнтрызму патрэбы ў нябесных сферах няма, бо калі бачныя сутачныя рухі зорак абумоўлены сутачным кручэннем Зямлі, то вонкавая нябесная сфера, якія ўтрымлівае на сабе зоры, аказваецца проста непатрэбнай. Першым звярнуў на гэта ўвагу Джардана Бруна. Аднак гэта сфера з’яўляецца толькі вонкавай мяжой усяе сістэмы сфер, да якой прывязаны планеты. Такім чынам, калі вонкавай сферы не існуе, то і ўся гэта сістэма нябесных сфер непатрэбна.
Тады паўставала пытанне аб тым, што (калі не сферы) рухае планеты. Бруна, як і многія іншыя навукоўцы (у прыватнасці, Ціха Брагэ, Уільям Гільберт) лічыў, што планеты з’яўляюцца жывымі, разумнымі істотамі, якімі кіруюць іх уласныя душы. Нейкі час такога меркавання прытрымліваўся і Кеплер, аднак у працэсе стварэння тэорыі руху Марса ён прыйшоў да высновы, што рух планет кіруецца сіламі, якія зыходзяць ад Сонца. Такіх сіл у яго тэорыі было тры: адна падштурхоўвае планету па арбіце, дзеючы па датычнай да траекторыі (дзякуючы гэтай сіле планета рухаецца), другая то прыцягвае, то адштурхоўвае планету ад Сонца (з-за яе арбіта планеты з’яўляецца эліпсам) і трэцяя дзейнічае папярок плоскасці экліптыкі (дзякуючы чаму арбіта планеты ляжыць у плоскасці, якая не супадае з плоскасцю экліптыкі). Першую з іх («кругавую» сілу) ён лічыў спадаючай адваротна прапарцыянальна адлегласці ад Сонца. З думкай Кеплера пагадзіліся далёка не ўсе навукоўцы. Так, Галілей атаясамліваў рух планет з інерцыяльным. Кеплераву тэорыю адхіліў вядучы астраном-тэарэтык сярэдзіны XVII стагоддзя Ісмаэль Буліальд, на думку якога, планеты рухаюцца вакол Сонца не пад дзеяннем зыходзячых ад яго сіл, а з прычыны ўнутранага імкнення. Акрамя таго, калі б кругавая сіла існавала, яна б меншала адваротна прапарцыянальна другой ступені адлегласці, а не першай, як лічыў Кеплер. Аднак пошук дынамічнага тлумачэння планетных рухаў падтрымлівалі Джэрэмі Хоракс і Ісаак Бэкман. Рэнэ Дэкарт лічыў, што планеты пераносяцца вакол Сонца гіганцкімі віхрамі.
Далейшае развіццё нябеснай механікі звязана з імём Дж. А. Барэлі. На яго думку, ад Сонца зыходзяць тры сілы: адна цягне планету па арбіце, другая прыцягвае планету да Сонца, трецяя (цэнтрабежная), наадварот, адштурхоўвае планету. Эліптычная арбіта планеты з’яўляецца вынікам проціборства двух апошніх сіл. У 1666 г. Роберт Гук выказаў здагадку, што каб растлумачыць рух планет, досыць адной толькі сілы прыцягнення да Сонца, проста трэба дапусціць, што планетная арбіта з’яўляецца вынікам спалучэння (суперпазіцыі) падзення на Сонца (дзякуючы сіле прыцягнення) і руху па інерцыі (па датычнай да траекторыі планеты). На яго думку, гэта суперпазіцыя рухаў абумоўлівае эліптычную форму траекторыі планеты вакол Сонца. Менавіта Гук упершыню паставіў задачу аб фармуляванні законаў Кеплера, зыходзячы з прынцыпа інерцыі і дапушчэння аб існаванні накіраванай да Сонца сілы. Блізкія погляды, але ў даволі няпэўнай форме, выказваў і Крыстафер Рэн. Гук і Рэн здагадваліся, што сіла прыцягнення змяншаецца адваротна прапарцыянальна квадрату адлегласці да Сонца. Але гонар фармулявання законаў Кеплера з закона сусветнага прыцягнення належыць Ісааку Ньютану («Матэматычныя прынцыпы натуральнай філасофіі», 1687 г.) Закон сусветнага прыцягнення, канчаткова сфармуляваны Ньютанам, дазволіў даць агульнае тлумачэнне зямному цяжару, руху Месяца вакол Зямлі і планет вакол Сонца. У прыватнасці, былі растлумачаны прылівы, былі выведзены законы Кеплера.
Геліяцэнтрызм і касмалогія
Адным з пярэчанняў супраць геліяцэнтрызму ў XVI—XVII ст. лічылася адсутнасць гадавых паралаксаў зорак. Каб растлумачыць гэту супярэчнасць, Капернік (як раней Арыстарх) дапусціў, што арбіта Зямлі з’яўляецца кропкай у параўнанні з адлегласцямі да зорак. Капернік лічыў Сусвет неакрэслена вялікім, але не бясконцым; Сонца размяшчалася ў яго цэнтры. Першым, хто ў межах геліяцэнтрызму перайшоў да думкі аб бясконцым Сусвеце, быў англійскі астраном Томас Дыгес; ён меркаваў, што за межамі Сонечнай сістэмы Сусвет раўнамерна запоўнены зорамі, прырода якіх не ўдакладнялася. Сусвет, паводле Дыгеса, меў неаднародную структуру, Сонца заставалася ў цэнтры свету. Прастора па-за Сонечнай сістэмай — гэта нематэрыяльны свет, «Палац Бога». Рашучы крок ад геліяцэнтрызму да бясконцага Сусвету, раўнамерна запоўненага зорамі, зрабіў італьянскі філосаф Джардана Бруна. Паводле Бруна, пры назіранні з любога пункта прасторы Сусвет павінен выглядаць прыкладна аднолькава. З усіх мысліцеляў Новага часу ён першым выказаў здагадку, што зоры — гэта далёкія сонцы, і што фізічныя законы ва ўсём бясконцай і бязмежнай прасторы аднолькавыя. У канцы XVI стагоддзя бясконцасць Сусвету адстойваў і Уільям Гільберт.
З гэтымі поглядамі быў не згодзен Кеплер. Сусвет ён уяўляў у выглядзе шара канечнага радыуса з поласцю пасярэдзіне, дзе знаходзілася Сонечная сістэма. Шаравый слой за межамі гэтай поласці Кеплер лічыў запоўненым зорамі — самасвецячымі аб’ектамі, але з прынцыпова іншай прыродай, чым Сонца. Адзін з яго довадаў з’яўляецца непасрэдным папярэднікам фотаметрычнага парадоксу. Галілей, пакідаючы адкрытым пытанне аб бясконцасці Сусвету, лічыў зоры далёкімі сонцамі. У сярэдзіне — другой палове XVII стагоддзя гэтыя погляды падтрымлівалі Рэнэ Дэкарт, Ота фон Герыке і Хрысціян Гюйгенс. Гюйгенсу належыць першая спроба вызначэння адлегласці да зоркі (Сірыус) у дапушчэнні аб роўнасці яе свяцільнасці сонечнай. Пазней падобныя спробы былі зроблены Джеймсам Грэгары і Ісаакам Ньютанам.
Пры гэтым многія навукоўцы лічылі, што сукупнасць зорак займае толькі часку прасторы, за межамі якой — пустата ці эфір. Аднак у пачатку XVIII стагоддзя Ісаак Ньютан і Эдмунд Галей выказаліся на карысць раўнамернай запоўненасці прасторы зорамі, бо ў выпадку канечнага ліку сістэм зорак яны непазбежна павінны былі ўпасці адна на адну пад уздзеяннем сіл узаемнай гравітацыі. Тым самым, Сонца, застаючыся цэнтрам планетнай сістэмы, перастала быць цэнтрам свету, все пункты якога апынуліся ў роўных умовах.
Рух Зямлі у свеце Святога Пісання
Практычна адразу пасля прапановы геліяцэнтрычнай сістэмы было адзначана, што яна супярэчыць некаторым месцам са Святога Пісання. Напрыклад, урывак з аднаго з Псалмоў Ты паставіў зямлю на цвердых асновах: не пахіснецца яна ў вякі і стагоддзі. прыводзіўся як доказ нерухомасці Зямлі. Некаторыя іншыя ўрыўкі прыводзіліся ў пацвярджэнне таго, што сутачны рух здзяйсняе Сонца, а не Зямля. У іх ліку, напрыклад, адно месца з Кнігі Экізіяст: Узыходзіць сонца і заходзіць сонца, і спяшаецца да месца свайго, дзе яно ўзыходзіць. Вялікай папулярнасцю карыстаўся ўрывак з кнігі Ісуса Навіна: Ісус звярнуўся да Госпада ў той дзень, у які аддаў Гасподзь Амарэя ў рукі Ізраілю, калі пабіў іх у Гаваоне, і яны пабіты былі перад лікам сыноў Ізраілевых, і сказаў перад Ізраільцянамі: стой, сонца, над Гаваонам, і месяц, над далінай Авалонскай)! А раз каманда спыніцца была звернута да Сонца, а не Зямлі, то адсюль рабіўся вывад, што сутачны рух здзяйсняе менавіта Сонца. Рэлігійыя аргументы прыцягвалі для падмацавання сваёй пазіцыі не толькі каталіцкія і пратэстанцкія лідары, але і прафесійныя астраномы (Ціха Брагэ, Хрыстафор Клавіус, Джавані Батыста Рычолі і інш.).
Прыхільнікі кручэння Зямлі праводзілі абарону па двух напрамках. Па-першае, яны ўказвалі, што Біблія напісана мовай, зразумелай простым людзям, і калі б яе аўтары давалі дакладныя з навуковага пункту гледжання фармулёўкі, яна не змагла б выконваць сваю асноўную, рэлігійную місію. Акрамя таго, адзначалася, што некаторыя ўрыўкі Бібліі павінны трактавацца алегарычна (гл. артыкул Біблейскі алегарызм). Так, Галілей адзначаў, што калі Святое Пісанне цалкам разумець літаральна, то аказваецца, што ў Бога ёсць рукі, ён схільны да эмоцый, напрыклад, гневу і інш. У цэлым, галоўнай думкай абаронцаў вучэння аб руху Зямлі было тое, што навука і рэлігія маюць розныя мэты: навука разглядае з’явы матэрыяльнага свету, кіруючыся довадамі розуму, мэтай рэлігіі з’яўляецца маральнае ўдасканаленне чалавека, яго выратаванне. Галілей у гэтай сувязі цытаваў кардынала Бароніа, што Біблія вучыць таму, як узысці на нябёсы, а не таму, як яны ўладкаваны.
Каталіцкая царква
Найбольш драматычнай была гісторыя ўзаемаадносін геліяцэнтрычнай сістэмы з Каталіцкай царквой. Спачатку Царква аднеслася да новай плыні астраноміі хутчэй добразычліва і нават з некаторай зацікаўленасцю. Яшчэ ў 1533 г. у Ватыкане быў заслуханы даклад аб сістэме Каперніка, з якім выступіў вядомы ўсходазнавец Іаган Альберт Відманштадт; у знак падзякі рымскі Папа Клімент VII, які прысутнічаў там, падарыў дакладчыку каштоўны старагрэчаскі рукапіс. Яшчэ праз тры гады кардынал Мікалай Шомберг напісаў Каперніку ліст, у якім настойліва раіў хутчэй апублікаваць кнігу з дэтальным выкладаннем яго тэорыі. Абнародваць новую сістэму свету Каперніка настойліва пераконваў і яго блізкі сябар, епіскап Тыдэман Гізэ.
Аднак ужо ў першыя гады пасля выхаду кнігі Каперніка адзін з высокапастаўленых ватыканскіх чыноўнікаў, кіраўнік Папскім палацам Барталамеа Спіна, заклікаў да забароны геліяцэнтрычнай сістэмы, хоць ён не паспеў дабіцца свайго з-за цяжкай хваробы і смерці. Справу працягнуў яго знаёмы, дамініканскі багаслоў Джавані Марыя Талазані, які казаў аб небяспецы геліяцэнтрызму для веры у сачыненні Аб нябёсах і цвердзі.
Тым не менш, на працягу некалькіх наступных дзесяцігоддзяў тэорыя Каперніка не прыцягвала асаблівай увагі каталіцкіх багасловаў: ці то з-за яе малой вядомаці ў Італіі (кніга Каперніка была апублікавана ў Германіі), ці ў сувязі з неабходнасцю ўдакладнення рухаў Сонца і Месяца для рэформы каляндара, якая павінна была хутка адбыцца; не выключана, што пільнасць каталіцкіх багасловаў прытупілася дзякуючы прадмове Озіандара. Небяспечнасць новай сістэмы света для Царквы тэолагі пачалі ўсведамляць толькі у канцы XVI стагоддзя. Аснаваныя на Бібліі довады на карысць нерухомасці Зямлі прагучалі на судовым працэсе супраць Джардана Бруна, хоць, верагодна, не яны адыгралі вырашальную ролю ў яго трагічнай развязцы.
Аднак асноўны вал рэлігійных абвінавачванняў супраць геліяцэнтрызму ўзняўся пасля тэлескапічных адкрыццяў Галілея. Спробы абараніць геліяцэнтрызм ад абвінавачванняў у пярэчанні Пісанню прадпрымалі сам Галілей і каталіцкі манах Паола Фаскарыні. Аднак з 1616 года, калі кніга Каперніка трапіла ў індэкс забароненых кніг «да выпраўлення», зазнаўшы цэнзуру (1620 год), каталіцкая царква стала лічыць любыя спробы аб’явіць геліяцэнтрычную тэорыю рэальным адлюстраваннем рухаў планет (а не проста матэматычнай мадэллю) як супярэчнасць асновам веры.
У другой палове 20-х гадоў XVII стагоддзя Галілей палічыў, што становішча паступова разраджаецца і выпусціў сваю знакамітую працу «Дыялогі аб двух галоўных сістэмах свету, пталемееўскай і капернікавай» (1632 г.) Хоць цэнзура дазволіла публікацыю «Дыялогу», вельмі скора рымскі Папа Урбан VIII палічыў кнігу ерэтычнай, і Галілей паўстаў перад судом інквізіцыі. У 1633 годзе ён быў вымушаны публічна адрачыся ад сваіх поглядаў.
Суд над Галілеем аказаў негатыўны ўплыў і на развіццё навукі, і на аўтарытэт каталіцкай царквы. Рэнэ Дэкарт быў вымушаны адмовіцца ад публікацыі сваёй працы аб сістэме свету, Жыль Раберваль і Ісмаэль Буліальд адклалі публікацыю ўжо гатовых прац. Многія навукоўцы устрымліваліся ад выказвання сваіх сапраўдных меркаванняў, баючыся праследавання інквізіцыі, у іх шэрагу, верагодна, Джаванні Барэлі і П'ер Гасэндзі. Некаторыя іншыя астраномы (пераважна іезуіты, у іх шэрагу Рычыолі) шчыра лічылі, што царкоўная забарона геліяцэнтрызму з’яўляецца рашучым аргументам на карысць геацэнтрызму, які пераважвае ўсе навуковыя аргументы; можна меркаваць, што калі б гэтай забароны не было, яны б унеслі значна большы ўклад у развіццё теарэтычнай астраноміі XVII стагоддзя.
Пратэстанты
Нават пры жыцці Каперніка правадыры пратэстантаў Марцін Лютэр, Філіп Меланхтан і Жан Кальвін выступілі супраць геліяцэнтрызму, заяўляючы, што гэта вучэнне супярэчыць Святому Пісанню. Марцін Лютэр сказаў у адрас Каперніка ў прыватнай размове: Гэты вар’ят хоча перавярнуць з ног на галаву ўсю астранамічную навуку, але Святое Пісанне кажа нам, што Ісус Навін загадаў Сонцу спыніцца, а не Зямлі. На пытанні аб сумяшчальнасці геліяцэнтрычнай сістэмы з Пісаннем вымушаны быў адказваць лідарам пратэстанцкіх суполак Іаган Кеплер.
Тым не менш, у пратэстанцкіх краінах становішча было значна больш свабодным, чым у каталіцкіх, асабліва ў Брытаніі. Пэўную ролю тут, магчыма, адыграла процістаянне каталікам, а таксама адсутнасць у пратэстантаў адзінага рэлігійнага кіраўніцтва. У выніку менавіта пратэстанцкія краіны (нараўне з Францыя) сталі на чале навуковай рэвалюцыі XVII стагоддзя.
Руская праваслаўная царква
У Расіі аб геліяцэнтрычнай сістэме ўпершыню даведаліся ў 1657 годзе, калі манах Епіфаній Славінецкі пераклаў на рускую мову Касмаграфію Іагана Блау, дзе выкладалася як геацэнтрычная сістэма, так і сістэма Каперніка. З 1815 года з ухвалення цэнзуры выдаваўся школьны дапаможнік Разбурэнне капернікаўскай сістэмы, у якім аўтар называў геліяцэнтрычную сістэму «ложной системой философической» і «возмутительным мнением».
Духавенства Рускай праваслаўнай стараабрадскай царквы выступала з крытыкай геліяцэнтрычнай сістэмы свету ад да пачатку XX стагоддзя. Стараабрадскі епіскап Уральскі Арсеній Швецаў у лісце ад 21 сакавіка 1908 г. раіў настаўнікам пры азнаямленні вучняў з сістэмай Каперніка не надаваць ёй «безусловной справедливости», а выкладаць яе «как баснь какую». Апошнім творам, у якім крытыкавалася геліяцэнтрычная сістэма, стала выдадзеная ў 1914 годзе кніга стараабрадніцкага святара з Ніжагародскай губерні Іава Немцава Круг земли неподвижен, а солнце ходит, у якім сістэма Каперніка «абвяргалася» з дапамогай традыцыйных цытат з Бібліі.
Іудаізм
З’яўленне сістэмы Каперніка не сустрэла асабліва заўзятага супраціўлення іудзееў, бо ў іх сістэма Пталемея і філасофія Арыстоцеля ніколі не ўводзіліся як дагмат, а, наадварот, сустракалі супраціленне. Першыя яўрэйскія аўтары пасля Каперніка адносяцца да яго з сімпатыяй: Ехуда Ліва бен Бецалель, Давід Ганс і Ёзеф Дэльмедыга. Наступная яўрэйская літаратура XVIII стагоддзя пераважна станоўча адносіцца да геліяцэнтрычнай сістэмы: рабі Ёнатан бен Ёсеф з Рожаны, Ісраэль Галеві, Барух бен Яакаў Шык.
Але, па меры ўсведамлення таго, што сістэма Каперніка супярэчыць не толькі Пталемею, але і Талмуду і простаму сэнсу Бібліі, у сістэмы Каперніка з’яўляліся праціўнікі. Напрыклад, рабі Тувія Акоэн з Меца называе Каперніка «першынцам сатаны», бо ён супярэчыць вершам з Эклесіяста: «А зямля стаіць навечна».
У пазнейшыя часы прамыя нападкі на геліяцэнтрычную сістэму ў яўрэяў практычна не назіраюцца, але перыядычна выказваюцца сумненні, ці варта верыць навуцы ўвогуле і геліяцэнтрычнай сістэме ў прыватнасці. У некаторых крыніцах XVIII і XIX стагоддзяў сустракаюцаа сумненні, ці сапраўды Зямля шар у сэнсе Арыстоцеля.
У мастацкай літаратуры
Дзеля аргументацыі сваіх поглядаў геліяцэнтрысты выкарыстоўвалі і мастацкія творы. Сірано дэ Бержэрак у фантастычнай дылогіі «Іншы свет. Дзяржавы і імперыі Месяца» (1650, публ. у 1657) пісаў :
Самы здаровы розум кажа за тое, што Сонца размяшчаецца ў цэнтры сусвету, бо ўсе целы, існуючыя ў прыродзе, маюць патрэбу ў яго жыватворным агні… Было б аднолькава смешна думаць, што вялікае свяціла стане круціцца вакол кропкі, да якой яму няма ніякай справы, як было б смешна дапусціць, бачачы смажанага жаваранка, што вакол яго круцілася печ.
Куразваны
Куразваны (Курозва́ни) — вёска ў Гошчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
The Long Lane
The Long Lane (доўгая дарога) — сярэднявечная і сучасная назва рымскай дарогі, якая ляжыць на захад ад Дэрвентыё, рымскай крэпасці і вікуса ў наваколлі сучаснага Дэрбі, і праходзіць праз Дэрбішыр да Рочэстэра (дзе было рымскае селішча) у Дрэйкот ін Зэ Мурса (Draycott in the Moors). Адсюль і далей гэтая дарога ўжо не мае назву «The Long Lane» і цягнецца праз Стрэйтфардшыр да Чэстэртана.
Мікалаеўка (Шклоўскі раён)
Мікала́еўка (, Миколаевка) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Фашчаўскага сельсавета.
Да 11 сакавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Заходскага сельсавета, да 1977 года — у склад Фашчаўскага сельсавета , да 20 лістапада 2013 года — у склад Заходскага сельсавета.
Малыя Пугачы
Малы́я Пугачы́ (, Малые Пугачи) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Бакштаўскага сельсавета.
Бранкавічы
Бра́нкавічы (Бранковићи) — апошняя дынастыя кіраўнікоў Сербскай дэспатыі (1427—1459), якая атрымала ўладу ў краіне ў спадчыну ад Лазаравічаў. Некалькі прадстаўнікоў роду прылічаны Сербскай праваслаўнай царквой да ліку святых. З 1464 года на службе ў венгерскай кароны.
Родапачынальнік Младан у 1330-я гады быў ваяводам пры сербскіх царах Стэфане III Дзечанскім і Стэфане IV Душане. Брат Младана, жупан Мікалай, у 1329 годзе кіраваў на поўначы цяперашняй Албаніі. Сын Младана севастакратар Бранка Младанавіч кіраваў Охрыдам у якасці васала цара Ураша V.
Старэйшы сын Бранкі Мікалай Раданя (пам. 1399) ажаніўся з Аленай, сястрой сербскага караля Вукашына і дэспата Углешы. Пасля смерці жонкі і дзвюх дочак прыняў манаства з імем «Раман» у афонскім манастыры Хіландар (1365).
Сын Бранкі Вук Бранкавіч каля 1370 года стаў валадаром вобласці Косава. Вук быў зяцем князя Лазара і ўдзельнічаў у бітве на Косавым полі ў 1389 годзе. У 70-х гадах XIV стагоддзя Вук далучыў да свайго імя дынастычнае імя згаслага роду Няманічаў Стэфан і стаў называць сябе «господином ... северным странам, градовом и землям, Серблем и Греком и Подунаю», пры гэтым ён падпарадкоўваўся свайму цесцю князю Лазару. Каля 1396 года султан Баязід I выгнаў Вука з яго ўладанняў і той памёр у выгнанні 6 кастрычніка 1397 года.
У 1427-56 гг. Сербскай дэспатыяй на правах апошняга ўнука князя Лазара кіраваў Георгій Бранкавіч, спадчыннікам якога ў 1456-59 гг. стаў яго сын ад шлюбу з Ірынай Кантакузінай — Стэфан Бранкавіч, муж Ангеліны Араніці і швагер Скандэрбега. Малодшы брат Стэфана, Лазар Бранкавіч, узяў у жонкі старэйшую сястру Сафіі Палеалог; іх нашчадкі — старэйшыя сярод спадчыннікаў апошніх імператараў Візантыі. Іх дачка выйшла замуж за баснійскага караля Стэфана Тамашавіча. У 1459 годзе Смедараўская крэпасць пала пад ударамі асманскага султана; гэта падзея адзначыла канец кіравання Бранкавічаў і сярэдневяковай сербскай дзяржаўнасці.
Паводле адной з генеалагічных рэканструкцый, апошнімі ў родзе Бранкавіч былі ўнучкі Стэфана — Ганна і Марыя «Дэспатаўны», якія пасля турэцкага нашэсця знайшлі прытулак у Вялікім Княстве Літоўскам, дзе былі выдадзены замуж за праваслаўных князёў Фёдара Сангушку і Івана Вішнявецкага, адпаведна. Заўдавеўшы, сёстры ўступілі ў паўторныя шлюбы з князямі Мікалаем Збаражскім і Аляксандрам Чартарыйскім. Праз маці з роду Якшычаў яны даводзіліся стрыечнымі сёстрамі Ганне Глінскай — бабулі Івана Грознага.
Лыпкы (Гошчанскі раён)
Лыпкы (Ли́пки) — вёска ў Гошчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Асавец
Назву Асаве́ц маюць:
Люцыніў
Люцыніў (Люци́нів) — вёска ў Гошчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Заказанка (прыпыначны пункт)
Заказа́нка (, Заказанка)  — прыпыначны пункт Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчаны ў вёсцы Заказанка; на лініі Брэст-Паўднёвы — Уладава, паміж прыпыначным пунктам Прылукі і прыпыначным пунктам Страдзеч.
Курылыс (Атыраўская вобласць)
Курылыс — сяло ў Індэрскім раёне Атыраўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жарсуацкай аульнай акругі. Код КАТА — 234037600.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 614 чалавек (327 мужчын і 287 жанчын). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 650 чалавек (327 мужчын і 323 жанчыны).
IC 792
IC 792 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор'і Валасы Веранікі.
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сосніца (Полацкі раён)
Со́сніца (, Сосница) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Сосніцкага сельсавета.
Майкіў
Майкіў (Ма́йків) — вёска ў Гошчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Рыа-Салада (прыток Параны)
Ры́а-Сала́да (Río Salado — «салёная рака») — рака ў Аргенціне, правы прыток ракі Парана. У верхнім цячэння мае назву Гуанчыпас, потым Хурамента або Рыа-дэ-Пасахэ.
Жыўленне ракі пераважна дажджавое. Найбольшы ўзровень вады ў студзені—красавіку. Рака суднаходная ў перыяд дажджоў. У вярхоўі непадалёк ад горада Сальта пабудавана вадасховішча.
NGC 6937
NGC 6937 — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Індзейца. Бачная зорная велічыня: 12,8. Памер: 2,5' × 2,1'. Прамое ўзыходжанне: 20 гадз. 38 мін. 45,8 сек. Схіленне: −52°08'38".
Малыніўка (Гошчанскі раён)
Малыніўка (Мали́нівка) — вёска ў Гошчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Табу
Табу — забарона, прынятая ў грамадстве (пад страхам пакарання), накладваецца на якія-небудзь дзеянні або словы членаў гэтай супольнасці. Табу часта з’яўляюцца падставай для прыняцця розных законаў, маральных прынцыпаў і г.д. Свайго развіцця табу дасягнула ў Палінезіі, дзе табуіраваліся многія жывёлы, людзі, выказванні, учынкі.
Чыгуначнае благачынне горада Оршы
Чыгуначнае благачынне горада Оршы, Чыгуначная благачынная акруга горада Оршы — акруга ў Віцебскай і Аршанскай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы. Аб’ядноўвае цэнтральную і ўсходнюю частку горада Оршы.
Благачынныя настаяцелі
Протаіерэй Аляксандр Харламаў.
Ізнік
Ізнік, колішняя Нікея — горад у Турцыі, старажытны і сярэдневяковы горад Малой Азіі, размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы сучаснай Турцыі.
Гісторыя
У 4 ст. да н.э. у Малой Азіі валадарыў македонскі цар Антыгон I, які заснаваў горад і назваў яго сваім імем. Пазней палкаводзец Аляксандра Македонскага Лізімах авалодаў большай часткай Малой Азіі і перайменаваў Антыгонію ў Нікею ў гонар сваёй жонкі. 3 таго часу Нікея становіцца важным пунктам, які віфанскія цары робяць сваёй рэзідэнцыяй. У 1 ст. да н.э. горад падпаў пад уладу Рымскай імперыі, але захаваў права аўтаноміі. У 325 тут быў скліканы 1-ы Усяленскі царкоўны сабор, на якім разглядалася справа аб ерасі прасвітара Арыя. 3 кан. 4 і да пач. 13 ст. Нікея была буйным гандлёва-рамесніцкім цэнтрам Візантыі.
Струнне (Гаранскі сельсавет)
Стру́нне (, Струнье) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.
Маляцічы (Шчучынскі раён)
Маля́цічы (, Малятичи) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Бакштаўскага сельсавета.
IC 794
IC 794 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор'і Дзева.
Згоніка
Згоніка (Sgonico) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трыест.
IC 794
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Згоніка
Насельніцтва складае 2122 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 68 чал./км². Займае плошчу 31 км². Паштовы індэкс — 34010. Тэлефонны код — 040.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Закапыцце (станцыя)
Закапы́цце (, Закопытье)  — станцыя Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Добрушскім раёне Гомельскай вобласці. Размешчана за 4,8 км на паўночны ўсход ад пасёлка Селішча 1; на лініі Дубецкі — Навабеліцкая, паміж прыпыначным пунктам Дубецкі і станцыяй Добруш.
Мацііўка (Гошчанскі раён)
Мацііўка (Маті́ївка) — вёска ў Гошчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Дэвід Гета
П’ер Дэвід Гета (нар., ) — французскі дыджэй і музычны прадзюсар.
Гета з’яўляецца адным з самых папулярных музычных прадзюсараў, супрацоўнічае з такімі выканаўцамі і гуртамі як Jessie J, The Black Eyed Peas, Бібі Рэкса, Рыяна, Эйкан, Крыс Уіліс, Келі Роуленд, Ліл Уэйн, Келіс, Мадонна, Кід Кадзі, Эстэль, Pitbull, Фергі, K'naan, will.i.am, LMFAO, Таё Круз, Flo Rida, apl.de.ap, Snoop Dogg, Сія, Martin Garrix, Lady Gaga і Нікі Мінаж.
20 кастрычніка 2011 года ў выніках аўтарытэтнага міжнароднага рэйтынгу DJ Magazine Дэвід Гета стаў дыджэем нумар адзін. У 2019 годзе заняў 3 месца ў спісе лепшых дыджэяў свету па версіі DJ Magazine. Лепшы ды-джэй па версіі DJ Magazine ў 2020 годзе. Гэты тытул Гета выйграў 2-гі раз за кар’еру.
Наваселле (Шклоўскі раён)
Навасе́лле (, Новоселье) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Фашчаўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Заходскага сельсавета.
NGC 6942
NGC 6942 – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Індзейца. Бачная зорная велічыня: 11,8. Размер: 2,1' × 1,6'. Прамое ўзыходжанне: 20 гадз. 40 мін. 37,9 сек. Схіленне: -54°18'08".
Carl’s Jr.
Carl’s Jr. — буйная сетка рэстаранаў хуткага абслугоўвання, прадстаўленая больш за 3000 пунктаў у ЗША, Мексіцы, Сінгапуры і Расіі. Яна была заснавана Карлам Карчэрам у 1941 годзе, зараз з’яўляецца даччынай сеткай кампаніі CKE Restaurants.
Мыкулын (Гошчанскі раён)
Мыкулын (Мику́лин) — вёска ў Гошчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Стрэймай
Стрэймай (Streymoy) — самы вялікі і самы густанаселены востраў Фарэраў. Тут размяшчаецца сталіца — Торсхаўн і трэці па велічыні горад аўтаноміі Хойвік.
Геаграфія
Востраў мае даўгаватую форму і цягнецца на 47 км з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Яго шырыня — 10 км. На паўднёва-заходнім ускрайку вострава знаходзяцца 2 фіёрда. Стрэймай характарызуецца пагорыстай мясцовасцю (у асаблівасці яго паўночна-заходняя частка), вышэйшая кропка — гара Капсені (789 м).
Таксама як і на астатніх Фарэрскіх астравах, на Стрэймаі знаходзіцца мноства кароткіх ручаёў і маленькіх азёр.
Насельніцтва
На востраве пражывае 21 тыс. чалавек (каля 40 % насельніцтва Фарэр), большасць якіх жыве ў сталіцы (18 тыс. чалавек).
Палыкавіцкая крыніца
Гісторыя
Крыніца вядома з 1552 года.
Згадана расійскім акадэмікам у 1802 годзе: «…знаходзіцца мінеральная крыніца з вялікім утрыманнем у яе вадзе вуглекіслаты. Таксама там знаходзіцца капліца».
Каля крыніцы быў пабудаваны каменны грот з калодзежам, абітым ацынакаванымі лістамі. 3 крыніцы па трубах вада падавалася ў вялікі басейн (змяшчаў аж 100 вёдзер). Лекавая моц крыніцы была настолькі шырока вядомай, што да яе прыязджалі нават здалёк. У 1859 годзе ўпершыню быў зроблены хімічны аналіз палыкавіцкай вады, які пацвердзіў яе лекавыя ўласцівасці.
У 1983 годзе крыніца была аб’яўлена помнікам прыроды.
Геаграфія і гідралогія
Крыніца знаходзіцца на дне глыбокага яру, парослага лесам. Яна з’яўляецца вытокам невялікага ручая, які ўпадае ў Дняпро за 150 м ад крыніцы. Расход вады складае больш за 100 м³ у суткі.
Хімічны склад вады
Вада гідракарбанатная, кальцыевая, канцэнтрацыя фтору адносна высокая — 0,49 мг/л. PH вады — каля 7,5.
Сцяг Аргенціны
Сучасны сцяг Аргенціны стаў дзяржаўным у 1812 годзе.
Эскіз сцяга быў прапанаваны Мануэлем Бельграна. Ён складаўся з трох роўных па шырыні гарызантальных палос — крайнія пафарбаваны ў светла-блакітны, цэнтральная — у белы колер. У 1818 годзе ў цэнтра сцяга было змешчана жоўтае «майскае сонца» (ісп.: Sol de Mayo), якое сімвалізуе інкскага бога сонца і названае так у гонар Майскай рэвалюцыі.
Поўная версія сцяга, якая ўключае выяву сонца, называецца «афіцыйным цырыманіяльным сцягам» (ісп.: Bandera Oficial de Ceremonia), сцяг без сонца — «святочным сцягам» (ісп.: Bandera de Ornato). Афіцыйная версія сцяга заўсёды павінна падымацца вышэй святочнай.
Інтэрпрэтацыя значэння
Згодна з найбольш распаўсюджанай інтэрпрэтацыяй значэння сцяга, ён увасабляе неба, аблокі і сонца. Тым не менш, існуе некалькі народных паданняў, якія тлумачаць значэнне колераў сцяга па-іншаму. Паводле аднаго з іх, блакітны колер сімвалізуе раку Ла-Плата (Río de la Plata — літаральна «Рака срэбра»), а белы — срэбра (назва «Аргенціна» паходзіць ад лацінскай назвы срэбра, лац. Argentum). Ёсць таксама меркаванне, што расфарбоўка сцяга заснавана на традыцыйных колерах Бурбонаў. Паводле яшчэ аднаго варыянту, блакітны і белы — колеры адзення Панны Марыі.
Штогод, 20 чэрвеня, у Аргенціне адзначаецца Дзень сцяга.
Свята-Георгіеўская царква (Сітцы)
Свята-Георгіеўская царква — праваслаўны храм у аграгарадку Сітцы Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.
Афіцыйны адрас: 211712 аг. Сітцы вул. Царкоўная, 5.
Гісторыя
Пабудавана мясцовымі майстрамі з цэглы ў 1913 годзе, у цэнтры вёскі, на месцы папярэдняга храма. Асвячоная 9 чэрвеня 1913 года. Папярэдне, на працягу некалькіх гадоў, настаяцелем Яўстафіем Нядзельскім збіраліся ахвяраванні на будаўніцтва Георгіеўскай царквы. Сярод фундатараў былі імператар Мікалай II і протаіерэй Іаан Кранштацкі. Захаваліся сведчанні пра тое, што купалы храма узводзіў мясцовы ўмелец Станіслаў Сіняўскі, а крыжы ўсталёўваў Іосіф Грыгаровіч з в. Курдзекі. У гады Першай Сусветнай вайны маёмасць царквы была эвакуіравана ў Маскоўскі Свята-Данілаў манастыр, адкуль знікла бясследна. У час Другой сусветнай вайны вонкавыя сцены храма гітлераўцы замазалі чорнай фарбай для маскіроўкі ад савецкай авіяцыі. За свой век царква ніколі не зачынялася.
Архітэктура
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Належыць да тыпу крыжова-купальных храмаў са званіцай. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя мае вертыкальную накіраванасць, якая ствараецца дамінантамі трох’яруснай шатровай васьмерыковай званіцы і цыбулепадобнага светлавога барабана з цыбулепадобным купалам. Архітэктурны дэкор уключае какошнікі, аркатуру, лапаткі, ліштвы арачных аконных праёмаў.
Інтэр’ер
У інтэр'еры парусы барабана размаляваны выявамі евангелістаў, барабан — апосталаў на небасхіле. Абраз-фератрон «Маці Божая з дзіцем» і «Іосіф з дзіцем» (канец XVIII ст.).
Сітцаўскай царква мае архіў і царкоўную бібліятэку, дзе знаходзіцца 280 тамоў кніг, у тым ліку старадаўнія. Таму ўваход у бібліятэку строга абмежаваны.
Мікалай Уладзіміравіч Рузскі
Мікала́й Уладзі́міравіч Ру́зскі ( —, Пяцігорск) — генерал-ад’ютант (з 22 верасня 1914 года), генерал ад інфантэрыі (з 29 сакавіка 1909 года), член Ваеннага (з 31 студзеня 1909 года) і Дзяржаўнага (з 17 сакавіка 1915 года) саветаў. Удзельнік руска-турэцкай 1877—1878 гадоў, руска-японскай 1904—1905 гадоў і Першай сусветнай войнаў. Загаворшчык, гуляў важную ролю ў падзеях Лютаўскага перавароту.
Біяграфія
З дваран Калужскай губерні. Род Рузскіх бярэ свой пачатак ад гараднічага павятовага падмаскоўнага горада Руза у канцы XVIII стагоддзя Аляксея Міхайлавіча Лермантава (Астрожнікаўская лінія роду Лермантавых). Бацька — Уладзімір Дзмітрыевіч Рузскі (1829—1855), чыноўнік XII класа. У раннім узросце страціў бацьку і быў узяты пад апеку Маскоўскай апякунскай рады.
Служыў у лейб-гвардыі Грэнадзёрскім палку. Разам з ім служылі будучы ваенны міністр А. А. Паліванаў (1915—1916) і генерал В. В. Сахараў (памочнік Найвяльможнага Галоўнакамандуючага арміямі Румынскага фронту ў Першую сусветную вайну). Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне 1877—1878 гадоў, камандуючы ротай. Пры ўзяцці крэпасці Горны Дубняк быў паранены. За адвагу і мужнасць быў узнагароджаны ордэнам Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За адвагу». У ліпені 1878 года прыкамандзіраваны да запаснога батальёна для падрыхтоўкі да паступлення ў Мікалаеўскую Акадэмію Генеральнага Штаба.
У 1881 годзе скончыў Мікалаеўскую Акадэмію Генеральнага Штаба па першаму разраду. Падчас навучання яго выкладчыкамі ў Акадэміі былі будучыя генералы А. Ф. Рэдзігер, А. М. Курапаткін, В. А. Сухамлінаў пад кіраўніцтвам генерала М. І. Драгамірава. З 5 снежня 1881 года памочнік старэйшага ад'ютанта штаба Казанскай ваеннай акругі.
У 1884 годзе ажаніўся з дачкой адстаўнога капітана Зіновіяй Аляксандраўнай Баржэзоўскай. Меў трох дачок.