cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вале (кантон)
Гісторыя
Кантон стаў часткай Швейцарскай Канфедэрацыі ў 1815 г. З XVII стагоддзя на тэрыторыі часткі кантона Вале існавала Рэспубліка Сямі Дзясяткаў, якая з'яўлялася саюзам сямі абшчын.
П’ятыгоры (Здалбуніўскі раён)
П’ятыгоры (П'ятиго́ри) — вёска ў Здалбуніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Уастэкі
Уастэ́кі, або ўаштэ́кі (Huastecos, Huaxtecos) — індзейскі народ у Мексіцы, які адносіцца да моўнай групы мая. Насяляе паўночную частку ўсходняга ўзбярэжжа краіны, на поўнач ад тэрыторый татанакаў. Уастэкам, аднак, не былі вядомы ні ўласная пісьменнасць, ні каляндар, ні архітэктурныя элементы, тыповыя для астатніх народаў мая. На гэтай падставе даследчыкі мяркуюць, што іх аддзяленне ад іншых роднасных ім народаў адбылося даволі рана.
Ацтэкі лічылі ўастэкаў дрэнна апранутымі варварамі, якія, аднак, былі дасведчанымі ў вядзьмарстве. У ваенных паходах ацтэкаў уастэкі супрацьпастаўлялі сябе як адважныя і жорсткія воіны. Яны ваявалі голымі і ў якасці трафеяў адразалі загінуўшым ворагам галовы. Ацтэкам, а пасля і іспанцам, ніколі не ўдавалася поўнае заваяванне гэтага народа. Архітэктура ва ўастэкаў была вельмі простая і немудрагелістая. Адной з яе характарыстык з'яўляюцца круглыя ​​падмуркі ці дамы з акругленымі вугламі.
Прыблізна ў 1450 годзе ўастэкі былі заваяваны ацтэкскім войскам пад камандаваннем Мактэсумы I. З гэтага часу яны былі абавязаны выплачваць Тэначтытлану даніну, але ім дазволілі захаваць значную ступень незалежнасці ў самакіраванні. Уастэкі былі заваяваны іспанцамі паміж 1519 і 1530-мі гадамі. З прыходам рымскай каталіцкай царквы іх прымусілі насіць вопратку.
Іноўлудз (гміна)
Іно́ўлудз (Inowłódz) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Тамашоўскага павета Лодзьскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Іноўлудзе. Плошча гміны складае 98,04 км². Станам на 2004 год у гміне Іноўлудз пражывалі 3870 чалавек, шчыльнасць — 39,5 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 8 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 9 населеных пунктаў.
Ліхтэнштэйн
Ліхтэнштэ́йн (Liechtenstein), Кня́ства Ліхтэнштэ́йн (Fürstentum Liechtenstein) — малая краіна ў Еўропе, знаходзіцца паміж Швейцарыяй і Аўстрыяй. Назву краіна атрымала ад празвання сваіх уладароў — дынастыі Ліхтэнштэйнаў (liechten — растлумачваць; stein — камень). Сталіца краіны — Вадуц.
Палітычная структура
Выканаўчая ўлада прыналежыць кааліцыйнаму ўраду, якое ўключае кіраўніка ўрада (прэм’ер-міністра) і 4 дараднікаў (міністраў). Урад і кожны міністр прызначаюцца князем пасля прапановы і зацвярджэння ландтагам.
Заканадаўчы орган — ландтаг, які складаецца з 25 дэпутатаў, абраных народам, усеагульным, роўным, таемным і прамым галасаваннем па сістэме прапарцыйнага прадстаўніцтва (15 дэпутатаў ад Оберланда і 10 дэпутатаў ад Унтэрланда) тэрмінам на 4 гады. Члены Урада і судоў адначасова не могуць быць членамі Ландтага.
Гісторыя
Археалагічныя знаходкі на гары замка Гутэнберг, а таксама на гары Эшнер пацвярджаюць, што сённяшняя тэрыторыя Ліхтэнштэйна была заселеная з эпохі неаліту (5-е тысячагоддзе да н.э.). На гары Гутэнберг таксама выяўленыя фігуры з бронзы. З-за частай затапляльнасці і багністасці даліны ракі Рэйн, тэрыторыя рассялення людзей была размешчаная вышэй даліны. З 8 ст. да н.э. была заселена тэрыторыя Рэтэрн. На ўсёй тэрыторыі Ліхтэнштэйна фіксуецца ўплыў кельцкіх плямёнаў, якія прыйшлі з заходніх раёнаў.
На мяжы нашай эры тэрыторыя сучаснага Ліхтэнштэйна ўваходзіла ў рымскую правінцыю Рэцыя (згадваецца з 15 г. да н.э.). У XIV ст. тут вядомыя феадальнае ўладанне Шэленберг і графства Вадуц у складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі. Паводле Вестфальскага дагавору (1648) гэтыя ўладанні трапілі пад пратэктарат аўстрыйскіх Габсбургаў. У 1699 г. Шэленберг і ў 1712 г. Вадуц былі прададзены аднаму з набліжаных аўстрыйскага імператара — князю Іагану-Адаму Ліхтэнштэйнскаму. У 1719 г. гэтыя феадальныя землі былі аб’яднаны ў адзінае Княства Ліхтэнштэйн — гэты год лічыцца датай стварэння дзяржавы. У 1806 годзе Княства ў якасці суверэннай дзяржавы ўвайшло ў Рэйнскі саюз. У 1923 г. Ліхтэнштэйн заключыў дагавор пра мытны, валютны і паштовы саюз са Швейцарыяй.
Геаграфія
Княства знаходзіцца ў адгор’ях Альпаў, самая высокая кропка — гара Граўшпіц (2 599 м). Па заходняй частцы краіны працякае адна з найбуйнейшых рэк Заходняй Еўропы — Рэйн. Клімат умераны, ападкаў 700-1 200 мм у год. Каля чвэрці тэрыторыі пакрыта лясамі (елка, бук, дуб); ў гарах — субальпійскія і альпійскія лугі.
Эканоміка
Ліхтэнштэйн — індустрыяльная краіна з развітым сектарам фінансавых паслуг і высокім узроўнем жыцця.
ВУП Ліхтэнштэйна ў 2007 годзе склаў 4,16 млрд дал ВУП на душу насельніцтва 118 тыс. дол. ЗША (1-е месца ў свеце).
Галоўная галіна эканомікі абрабляюцца прамысловасць: металаапрацоўка, дакладнае прыборабудаванне, оптыка, вытворчасць вакуумнай тэхнікі, электронных сістэм, мікрапрацэсараў. Аснову прамысловасці складае дакладнае машына-і прыборабудаванне. Буйнымі фірмамі з’яўляюцца Хілці АГ (крапежнае, малагабарытныя будаўнічае абсталяванне з аўтаномнай харчаваннем) і Бальцерс АГ (сверхглубоковакуумная тэхніка для аптычнай, мікраэлектроннай і мікрапрацэсарнай прамысловасці). Прамысловасць амаль цалкам арыентавана на экспарт. Значнае месца займаюць харчасмакавы (у прыватнасці, вытворчасць кансерваў і він), тэкстыльная, керамічная і фармацэўтычная прамысловасць. Развіты транспарт (гл. Ліхтэнштэйнскі аўтобус).
З развіццём прамысловасці і ростам прадпрымальніцкай дзейнасці працоўныя рэсурсы самага Ліхтэнштэйна перасталі задавальняць попыт на працоўную сілу. У розных сферах эканомікі занятыя прыкладна 32,4 тыс. чалавек, пры гэтым больш за трэць з іх (12,9 тыс. чалавек) штодня прыязджае на працу з Аўстрыі, Швейцарыі і Германіі. У прамысловым сектары занята 43 % працуючых, у сферы паслуг 55 %, у сельскай гаспадарцы менш за 2 %.
Значным крыніцай даходаў насельніцтва і казны з’яўляецца замежны турызм, а таксама выпуск паштовых марак.
Сельская гаспадарка
Сельская гаспадарка спецыялізуецца пераважна на пашавай жывёлагадоўлі мяса-малочнага профілю (75 % сельскагаспадарчай прадукцыі). Вырошчваюць збожжавыя культуры, бульбу і гародніну. Традыцыйна развіта вінаробства. Перадгор’і і ніжнія схілы гор занятыя садамі і вінаграднікамі. З мясцовых гатункаў вінаграду вырабляюць віно.
Знешні гандаль
Экспарт у 2008 годзе 2,47 млрд долараў. У структуры экспарту пераважаюць дакладныя прыборы, электроніка, паштовыя маркі, кераміка. Экспарт накіроўваецца ў асноўным у краіны ЕС і Швейцарыю.
Імпарт у 2008 годзе — 0,92 млрд долараў. У структуры імпарту фігуруюць машыннае абсталяванне, металічныя вырабы, тэкстыль, прадукты харчавання, аўтамабілі. Асноўныя партнёры па імпарце краіны ЕС і Швейцарыя.
Банкаўская сістэма
Краіна мае эфектыўнай банкаўскай сістэмай (агульная балансавы сума каля 32,5 млрд швейцарскіх франкаў). Найбуйнейшыя банкі Нацыянальны банк, Ліхтенштэйнер Глобал Траст, Фервальтунгс-унд Прыватбанк (з 2005 года мае прадстаўніцтва ў Маскве). Дзякуючы нізкім падатках на размяшчае капітал і прыбытак, а таксама строга ахоўваецца банкаўскай таямніцы Ліхтэнштэйн захоўвае за сабой становішча буйнога фінансавага цэнтра.
Банкі Ліхтэнштэйна трапілі пад крытыку пасля таго, як у лютым 2008 года ў распараджэнне пракуратуры Германіі патрапіў дыск з дадзенымі некалькіх соцень грамадзян ФРГ, якія падазраюцца ва ўхіленні ад падаткаў шляхам пераводу грошай на рахункі розных фондаў у Ліхтэнштэйне.
Разам з Манака і Андорай княства Ліхтэнштэйн ўваходзіць у чорны спіс падатковых сховішчаў дзяржаў, дзе рэзідэнты іншых краін сыходзяць ад падаткаабкладання.
Знешнеэканамічныя сувязі
Больш за 73,7 тысячы міжнародных канцэрнаў і замежных кампаній зарэгістраваныя на тэрыторыі Ліхтэнштайну з-за нізкага ўзроўню падаткаабкладання, нескладаных правілаў рэгістрацыі і ў мэтах захавання фінансавай таямніцы. Бюджэт дзяржавы складаецца галоўным чынам з падаткаў, у тым ліку ад гэтых кампаній (каля 30 %), даходаў ад выпуску паштовых марак (10 %) і замежнага турызму.
Насельніцтва і рэлігія
Нараджальнасць — 9,75 нованароджаных на 1000 чалавек (2009). Смяротнасць — 7,39 на 1000 чалавек (узровень дзіцячай смяротнасці — 4,25 на 1000).
Іміграцыя — 4,66 на 1000.
Гадавы прырост насельніцтва — 0,7 % (2009).
Афіцыйны мова нямецкая, у побыце — алеманскі дыялект нямецкай мовы.
Большасць вернікаў (76 %) вызнае каталіцтва, пратэстантаў — каля 7 % насельніцтва.
5 найбуйнейшых населеных пунктаў (2008):
Святэ (Здалбуніўскі раён)
Святэ (Святе́) — вёска ў Здалбуніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Калесіна
Кале́сіна — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 30 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Пола, у басейне ракі Тураўлянка.
Плошча паверхні 0,12 км². Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Найбольшая глыбіня 0,8 м, сярэдняя — 0,6 м. Даўжыня берагавой лініі 0,975 км. Аб’ём вады ў возеры 0,028 млн м³.
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны на поўначы ўмерана стромкія вышынёй 8—9 м, разараныя, на поўдні невыразныя. Берагавая лінія слабазвілістая. На поўдні да возера прымыкае забалочаны лясны масіў. На ўсходзе злучана ручаём з возерам Паўазер’е.
Сыняк (Вышгарадскі раён)
Сыняк (Синя́к) — вёска ў Вышгарадскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Паладый
Пала́дый (Palladium) Pd — хімічны элемент VIII групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 46; атамная маса 106,42. Адносіцца да сямейства плацінавых металаў.
Шэравата-белы метал. Шчыльнасць 11 970 кг/м³, тэмпература плаўлення 1552 °C.
== Гісторыя адкрыцця == Адкрыццё паладыю адбылося ў 1803 годзе, дзякуючы працы англійскага хіміка У. Валастана (William Hyde Wollaston). Ён даў назву адкрытаму рэчыву ў гонар астэроіда Палада, адкрытага Г. Обстэрнам на год раней. Адкрыццё стала вядома пасля таго, як у 1984 годзе ірландскі хімік Р. Чэневікс даў аб'яву ў «Часопісе хімічнай адукацыі» аб продажы метала, уяўляючага сабой сплаў плаціны з ртуццю. У. Валастан не згадзіўся з гэтым меркаванне і выступіў у абарону ў артыкуле «Аб новым метале, знойдзеным у сырой плаціне».
Прыродныя крыніцы
Трапляецца ў самародным выглядзе, у выглядзе сплаваў і злучэнняў.
Буйнейшыя вытворцы — Расія, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка, ЗША, Канада.
Прымяненне
Вытворчасць ювелірных вырабаў, медыцынскіх інструментаў, хімічнай апаратуры. Выкарыстоўваецца як каталізатар хімічных рэакцый.
Лос-Анджэлес (акруга)
Акруга Лос-Анджэлес (Los Angeles County) — акруга штата Каліфорнія, ЗША. Адміністрацыйны цэнтр акругі — горад Лос-Анджэлес.
Геаграфія
Акруга Лос-Анджэлес размешчана на ўзбярэжжы Ціхага акіяна. У склад акругі уваходзяць астравы Сан-Клементэ Санта-Каталіна, якія належаць да архіпелага астравоў Чанел каля Ціхаакіянскага ўзбярэжжа.
Плошча акругі складае 12 310 км², з іх 10 510 км² (85 %) — суша, а 1 790 км² (15 %) — вада.
Дэмаграфія
Большая частка насельніцтва жыве на поўдні і паўднёвым захадзе акругі Лос-Анджэлес, асноўныя населеныя пункты знаходзяцца ў басейне Лос-Анджэлеса, даліне Сан-Фернанда і даліне Сан-Габрыэль. Іншыя населеныя пункты знаходзяцца ў далінах Санта-Кларыта, Памона, Крэсцэнта і даліне Антылопы.
Рэлігія
Рымска-каталіцкая архідыяцэзія Лос-Анджэлеса налічвае прыблізна 5 мільёнаў членаў і з’яўляецца найбуйнейшай у ЗША.
Расавы склад насельніцтва
У акруге пражывае вялікая колькасць азіяцкіх амерыканцаў. Самыя буйныя азіяцкія групы ў акрузе Лос-Анджэлес — 4,0 % кітайцаў, 3,3 % філіпінцаў, 2,2 % карэйцаў, 1,0 % японцаў, 0,9 % в’етнамцаў, 0,8 % індыйцаў і 0,3 % камбаджыйцаў.
Гарады
У акрузе Лос-Анджэлес 88 гарадоў. Самыя густанаселеныя:
Куранец (пуцявы пост)
Куране́ц (, Куренец)  — пуцявы пост Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Размешчаны ў вёсцы Куранец; на лініі Полацк — Маладзечна, паміж прыпыначным пунктам Стражы і станцыяй Вілейка.
Іван Шамякін
Іва́н Пятро́віч Шамя́кін (30 студзеня 1921, Карма, цяпер Добрушскі раён, Гомельская вобласць — 14 кастрычніка 2004, Мінск) — беларускі пісьменнік, драматург. Народны пісьменнік Беларусі (1972).
Біяграфія
Нарадзіўся 30 студзеня 1921 года ў вёсцы Карма Гомельскага павета Гомельскай губерні (цяпер Добрушскі раён, Гомельская вобласць) у сялянскай сям’і Пятра Мінавіча Шамякіна і Санклеціі Сцяпанаўны. З 1925 года Пятро Мінавіч пачаў працаваць лесніком у Цярэшкавічах пад Новай Беліцай, куды пераехала сям’я. Праз год маці з дзецьмі вярнулася ў Карму, але ў 1927 годзе зноў пераехалі на новае месца працы бацькі — у леснічоўку пад Пясочнай Будай. Пятро Шамякін працаваў лесніком у розных мясцінах усё жыццё, да 1965 года. Таму маленства і юнацтва Івана Шамякіна прайшло ў лясах.
Пасля заканчэння тэхнікума працаваў тэхнікам-тэхнолагам цагельні ў Беластоку. У 1940 годзе быў прызваны ў савецкае войска, праходзіў службу ў Мурманску ў зенітна-артылерыйскай часці, у 1944 годзе перадыслакаваны ў Польшчу, прымаў удзел у Вісла-Одэрскай аперацыі і ў Берлінскай наступальнай аперацыі ў складзе пражэктарнай роты 16 красавіка 1945 года. У час Другой сусветнай вайны камандзір гарматнага разліку, камсамольскі арганізатар дывізіёна.
Пасля дэмабілізацыі ў кастрычніку 1945 года працаваў да 1947 года выкладчыкам мовы і літаратуры няпоўнай сярэдняй школы ў вёсцы Пракопаўка Церахоўскага раёна. Адначасова быў сакратаром аб’яднанай тэрытарыяльнай партыйнай арганізацыі пры КПСС, праводзіў семінары агітатараў у калгасе. У час выкладання збіраў матэрыял для рамана пра беларускіх партызанаў «Глыбокая плынь», які выйшаў у 1949 годзе. У снежні 1945 года ўдзельнічаў у рабоце першага пасляваеннага пленума праўлення Саюза пісьменнікаў БССР. У 1946 годзе паступіў на завочнае аддзяленне Гомельскага педагагічнага інстытута.
У 1948—1950 гадах вучыўся ў Рэспубліканскай партыйнай школе пры ЦК КП(б)Б, пераехаў у Мінск. Па заканчэнні партыйнай школы прызначаны старшым рэдактарам Беларускага дзяржаўнага выдавецтва. Потым працаваў галоўным рэдактарам альманаха «Советская Отчизна» («Савецкая Айчына»). З 1954 года працаваў намеснікам старшыні Саюза пісьменнікаў БССР, з 1966 года — сакратаром праўлення, з 1968 года — другім сакратаром праўлення, з 1971 года — першым намеснікам старшыні, з 1976 года — першым сакратаром праўлення.
У 1958 годзе ўдзельнічаў у пашыраным зборы сакратарыята Саюза пісьменніка СССР, на якім Барыс Пастарнак быў выключаны з ліку «савецкіх пісьменнікаў». У 1991 годзе прызнаваўся: «Я не ведаў Пастарнака асабіста… „Доктара Жывага“ я, вядома, не чытаў… ішоў за ўсімі, я верыў ім, старым і мудрым».
У 1963 годзе ўваходзіў у склад беларускай савецкай дэлегацыі на XVIII сесіі Генеральнай Асамблеі ААН. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963—1985 гадах. Старшыня Вярхоўнага Савета БССР у 1971—1985 гадах.
У 1980—1992 гадах галоўны рэдактар ​​выдавецтва «Беларуская савецкая энцыклапедыя».
Памёр 14 кастрычніка 2004 года ў Мінску. Пахаваны на Усходніх могілках.
Творчасць
У друку дэбютаваў у час Другой сусветнай вайны нарысамі і вершамі ў армейскай газеце «Часовой Севера». У 1944 годзе напісаў апавяданне на беларускай мове «У снежнай пустыні» (апублікавана ў 1946 годзе). Першым буйным творам Івана Шамякіна была аповесць «Помста», апублікаваная ў 1946 годзе ў беларускім часопісе «Полымя».
Аўтар раманаў «Глыбокая плынь» (1949, інсцэніраваны ў 1956), «У добры час» (1953), «Крыніцы» (1957, пра жыццё сельскай інтэлігенцыі, экранізаваны рэжысёрам Іосіфам Шульманам на кінастудыі «Беларусьфільм» у 1964 годзе), «Сэрца на далоні» (1964, інсцэніраваны ў 1965), «Снежныя зімы» (1970), «Атланты і карыятыды» (1974, аднайменны відэафільм Беларускага тэлебачання, 1980), «Вазьму твой боль» (1979, экранізаваны ў 1981), «Петраград — Брэст» (1983), «Зеніт» (1987). Цыкл з пяці аповесцей («Непаўторная вясна», 1957; «Начныя зарніцы», 1958; «Агонь і снег» і «Пошукі сустрэчы», 1959; «Мост», 1965) аб’яднаны ў пенталогію «Трывожнае шчасце» (1960, 1973, 1982). Выйшлі кнігі апавяданняў і аповесцей: «На знаёмых шляхах» (1949), «Дзве сілы» (1951), «Апавяданні» (1952), «Першае спатканне» (1956), «Матчыны рукі» (1961), «Вячэрні сеанс» (1968), «Лес майго земляка» (1970), «Бацька і дзеці» (1971), «Сцягі над штыкамі» (1976), «Гандлярка і паэт. Шлюбная ноч» (1976, пастаўлены кінафільмы адпаведна ў 1978 і 1980), «Браняпоезд „Таварыш Ленін“» (1985), «У роднай сям’і» (1986), «Драма» (аповесці, гістарычныя сцэны, 1990), а таксама кніжка апавяданняў для дзяцей «У Маскву» (1950). У 1965—1966 гадах выйшаў Збор твораў у 5 тамах, у 1977—1979 гадах — у 6 тамах.
Аўтар п’ес «Не верце цішыні» (апублікавана і пастаўлена ў 1958), «Выгнанне блудніцы» (апублікавана і пастаўлена ў 1961, асобнае выданне ў 1962), «Дзеці аднаго дома» (апублікавана і пастаўлена ў 1967), «Экзамен на восень» (1973, пастаўлена ў 1974), «Баталія на лузе» (1975), «І змоўклі птушкі» (1977, пастаўлена ў 1977), «Залаты медаль» (1979, пастаўлена ў 1980). Аўтар сцэнарыя 4-серыйнага тэлеспектакля «Трывожнае шчасце» (з Аляксандрам Гутковічам, пастаўлены ў 1968), кінасцэнарыяў «Крыніцы» (з Ю. Шчарбаковым, пастаўлены ў 1964), «Хлеб пахне порахам» (пастаўлены ў 1974), «Атланты і карыятыды» (пастаўлены ў 1978). У 1974 выйшаў зборнік кінааповесцей і п’ес «Экзамен на восень».
Аўтар кніг публіцыстычных і літаратурна-крытычных артыкулаў «Размова з чытачом» (1973), «Карэнні і галіны» (1986).
У творах Івана Шамякіна сучаснасць паказваецца праз побытавыя клопаты і турботы. Ацэнкі таго, што адбываецца ў жыцці ў 1990-я гады, публіцыстычна-«выкрывальныя»: аповесці «Paradis auf Erden» (1992), «Вернісаж» (1993), «Слаўся, Марыя!», «Роздум на апошнім перагоне» (абедзве 1998). Пісьменнік, чыя творчасць у папярэднія гады была моцная вобразамі станоўчых герояў, носьбітаў савецкіх ідэй, блізкіх яму самому, у жыцці станоўчага героя больш не бачыць: аповесці «Выкармак» (1996), «Звіхрэнне» (1998), раман «Губернатар» (2000). Па-сапраўднаму станоўчых герояў, людзей высокіх грамадскіх ідэалаў, Іван Шамякін знаходзіць у мінулым: у ваенных гадах («Зеніт») або сярод сваіх блізкіх («Слаўся, Марыя!»).
Памяць
У гонар Івана Шамякіна названы Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт, вуліцы ў Мінску, Смалявічах, Фаніпалі, Клецку, Асіповічах, Гомелі, Іванаве, Дзятлаве, Драгічыне, вёсках Дубавое і Церуха.
У Мінску на фасадзе дома № 11 па вуліцы Янкі Купалы, у якім пісьменнік пражыў з 1969 па 2004 гады, устаноўлена мемарыяльная дошка. У 2006 годзе ў вёсцы Карма Добрушскага раёна ўсталяваны бюст Івана Шамякіна (скульптары Дзмітрый і Іван Папоў), у 2016 годзе ў Карме ўстаноўлена мемарыяльная дошка Шамякіну ў гонар яго 95-годдзя на будынку Кармянскай сельскай бібліятэкі, якая носіць яго імя. 3 верасня 2022 года ў Дзень беларускага пісьменства ў Добрушы адкрыты помнік Шамякіну (скульптары Уладзімір Піпін і Канстанцін Касцючэнка). У Добрушскім раённым краязнаўчым музеі адкрыта пастаянна дзеючая экспазіцыя, прысвечаная Івану Шамякіну.
Пра Івана Шамякіна зняты дакументальныя фільмы «Пакуль ёсць сіла» (1979, рэжысёр Д. Міхлееў), «Імгненні жыцця» (2000, рэжысёр В. Цэслюк, Беларускі відэацэнтр).
Бібліяграфія
Раманы:
Зборнікі апавяданняў і аповесцей:
Зборнікі апавяданняў і аповесцей для дзяцей:
П’есы:
Мемуары:
IC 1039
IC 1039 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) у сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Красулі
Красулі́ (, Красули) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавета.
Да 20 лістапада 1973 года вёска ўваходзіла ў склад Жалудоцкага сельсавета.
Спасіў (Здалбуніўскі раён)
Спасіў (Спа́сів) — вёска ў Здалбуніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Вулкан Паўлава
Вулкан Паўлава — вулканічны масіў каля паўднёвага ускрайку паўвострава Аляска (ЗША, штат Аляска), на заходнім беразе заліва Аляска. Вышыня. На працягу 19 і 20 стагоддзяў неаднаразова выяўляў актыўнасць. Схілы большай часткай аголеныя. Ля падножжа субарктычныя лугі.
Стары Пэтрыўці
Стары Пэтрыўці (Старі́ Петрі́вці) — вёска ў Вышгарадскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Том Рыген
Том Рыген (Tom Regan; нар., Пітсбург, Пенсільванія, ЗША) — амерыканскі філосаф.
Прафесар філасофіі Універсітэта Паўднёвай Караліны. Вядомы як абаронца правоў жывёл.
Аўтар 4 кніг пра правы жывёл.
Паводле канцэпцыі («носьбітаў жыцця») Т. Рыгена, калі правы чалавека даюцца ўсім людзям незалежна ад магчымасці абстрактна мысліць, то лагічна было б надзяліць правамі і жывёл. Канцэпцыя ўплывала на развіццё ўяўленняў пра правы жывёл.
Плаціна (хімічны элемент)
Плаціна (Platinum) Pt — хімічны элемент VIII групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 78. Адносіцца да сямейства плацінавых металаў.
Прымяненне
Выкарыстоўваецца ў аўтамабілебудаванні (сплаў плаціны з паладыем — каталізатар дапальвання выхлапных газаў), электроніцы і электратэхніцы (матэрыял электрычных кантактаў), у вытворчасці хімічнага посуду, ювелірных вырабаў, у якасці каталізатару хімічных рэакцый.
Руднеў
Руднеў — прозвішча.
Тэхніка
Тэхніка (téchnē мастацтва, майстэрства) — сукупнасць сродкаў чалавечай дзейнасці, створаных для ажыццяўлення працэсаў вытворчасці і абслугоўвання невытворчых патрэбаў грамадства.
Таксама азначае навыкі і прыёмы ў нейкім відзе дзейнасці — тэхніка шахматнай гульні, тэхніка танца, тэхніка ігры на фартэпіяна і пад.
У тэхніцы матэрыялізаваныя веды і вытворчы досвед, набытыя чалавецтвам у працэсе развіцця. Тэхніка аблягчае працоўныя намаганні чалавека і павышае іх эфектыўнасць, дае магчымасць пераўтвараць прыроду. Па меры развіцця тэхніка замяняе чалавека ў выкананні тэхналагічных функцый, звязаных з фізічнай і разумовай працай. Тэхніка ўдзейнічае на прадметы працы пры стварэнні матэрыяльных і культурных даброт; выкарыстоўваецца для атрымання, перадачы і ператварэння энергіі; даследавання законаў развіцця прыроды і грамадства; перамяшчэння і сувязі; збору, зберагання і перадачы інфармацыі; кіравання грамадствам; бытавога абслугоўвання; вядзення вайны і забеспячэння абароны.
Агульнапрынятай класіфікацыі тэхнікі няма. Паводле функцыянальнага прызначэння адрозніваюць тэхніку вытворчую, бытавую, навуковых даследаванняў, адукацыі і культуры, ваенную, медыцынскую і інш. Асноўную частку тэхнічных сродкаў складае вытворчая тэхніка, да якой належаць машыны, механізмы, інструменты, апаратура кіравання машынамі і тэхналагічнымі працэсамі, вытворчыя будынкі і збудаванні, чыгункі, масты, рухомы састаў, сродкі камунікацыі, сувязі. Паводле галіновай структуры вытворчасці адрозніваюць тэхніку прамысловасці, транспарту, сельскай гаспадаркі; паводле прыналежнасці да асобных структурных падраздзяленняў вытворчасці — авіяцыйную, меліярацыйную, энергетычную; паводле прыроднай асновы асобных галін тэхнікі — атамную, халадзільную, вылічальную і інш.
Тэхніка і навука
Гісторыя тэхнікі выводзіцца ад прымітыўных прылад працы першабытнага чалавека. У мінулым тэхніка была пераважна эмпірычнымі ведамі і доследамі, накопленымі ў сродках працы; зараз яна ўсё больш робіцца матэрыялізацыяй навуковых ведаў і, у сваю чаргу, стымулюе навуковае пазнанне, ставіць перад навукай новыя задачы, удасканальвае сродкі навуковай дзейнасці; дасягненні сучаснай тэхнікі апіраюцца на фундаментальныя адкрыцці прыродазнаўчых і тэхнічных навук.
Развіццё навукі і тэхнікі, іх узаемасувязь і ўзаемадзеянне з'яўляюцца найважнейшымі ўмовамі навукова-тэхнічнага прагрэсу. Сілай аб'ектыўных заканамернасцяў развіццё навукі апярэджвае тэхніку і прадвызначае перспектывы тэхнічнага прагрэсу, а распрацоўка новай тэхнікі апярэджвае развіццё вытворчасці і абумоўлівае яе пастаянае тэхнічнае ўдасканальванне.
У марксізме
Асноўныя перыяды развіцця механічных сродкаў працы, як іх вызначае марксісцкая навука, гэта: простыя прылады, сукупнасць простых прылад, складаныя прылады, прывядзенне ў дзеянне складанай прылады мускульнай сілай чалавека, прывядзенне ў дзеянне інструмента сіламі прыроды, машына, сістэма машын, якія маюць адзін рухавік; аўтаматычная сістэма машын. Кожны этап у развіцці тэхнікі адпавядае пэўнаму этапу развіцця грамадскай вытворчасці — «эканамічныя эпохі адрозніваюцца не тым, што вырабляюць, а тым, як вырабляюць». Тэмпы тэхнічнага прагрэсу вызначаюцца сацыяльна-эканамічнымі ўмовамі, адпаведнасцю вытворчых адносін узроўню развіцця прадукцыйных сіл, у складзе якога тэхніка — найбольш рухомы і рэвалюцыйны элемент. У сваю чаргу тэхніка, залежная ад эканамічных умоваў грамадскага ладу, як найбольш рэвалюцыйны элемент прадукцыйных сіл судзейнічае змяненню гэтых умоваў.
Стара Машчаныця
Стара Машчаныця (Стара Мощани́ця) — вёска ў Здалбуніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Гей
Гей (gay) — англійскі прыметнік, які першапачаткова азначаў «бестурботны», «вясёлы», «яркі, тэатральны». Аднак у сучаснай англійскай мове (з 1960-х — 1970-х) гэта слова звычайна выкарыстоўваецца як назоўнік ці прыметнік, які пазначае аднаполую сексуальную арыентацыю — гомасексуальнасць. У сваёй кнізе «Каханне нябеснага колеру» расійскі даследчык праблемы ўспрымання гомасексуальнасці грамадствам І. С. Кон піша: «Гей» — не проста мужчына, які кахае мужчын, а носьбіт асаблівай самасвядомасці, член адпаведнай субкультуры, абшчыны або арганізацыі, барацьбіт за свае грамадзянскія правы і г. д. У англійскай мове слова «гей» можа быць выкарыстана для апісання рыс, асацыяваных з квірамі або з гомасексуаламі, як з мужчынамі, так і з жанчынамі, з субкультурай або ладам жыцця. У беларускай мове тэрмін «гей» ужываецца пераважна ў адносінах да мужчын-гомасексуалаў. Тэрмін лесбіянка, з іншага боку, выкарыстоўваецца і ў англійскай, і ў беларускай мове аднолькава гендарна-спецыфічна, пазначаючы гомасексуальных жанчын.
1970 год у гісторыі кіно
1970 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Сувыд
Сувыд (Суви́д) — вёска ў Вышгарадскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Сальтара
Сальтара (Saltara) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Пезара-э-Урбіна.
Насельніцтва складае 6666 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 669 чал./км². Займае плошчу 10 км². Паштовы індэкс — 61030. Тэлефонны код — 0721.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Себасцьян.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
IC 1040
IC 1040 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Іжондзы (гміна)
Іжо́ндзы (Irządze) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Завярцянскага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Іжондзах. Плошча гміны складае 73,55 км². Станам на 2007 год у гміне Іжондзы пражывалі 2885 чалавек, шчыльнасць — 39,2 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 11 салецтваў.
Куток
Куто́к (, Куток)  — прыпыначны пункт Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Добрушскім раёне Гомельскай вобласці. Размешчаны ў вёсцы Мікалаеўка.
Рагозна (Шклоўскі раён)
Раго́зна (, Рогозно) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Старашклоўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Чарнаруцкага сельсавета.
Раман Мікалаевіч Філіпаў
Раман Мікалаевіч Філіпаў (Роман Николаевич Филипов; 13 жніўня 1984, Варонеж, РСФСР, СССР — 3 лютага 2018, блізу Серакіба, Ідліб, Сірыя) — расійскі ваенны лётчык, намеснік камандзіра эскадрыллі 187-га гвардзейскага штурмавога авіяцыйнага палка, гвардыі маёр. Герой Расійскай Федэрацыі (2018).
Загінуў 3 лютага 2018 г. пры выкананні баявога задання ў Сірыі.
Біяграфія
Нарадзіўся 13 жніўня 1984 г. у Варонежы. Бацька Мікалай Серафімавіч Філіпаў — ваенны лётчык, быў штурманам на Су-25. Маці Алена Віктараўна — медсястра. Малодшая сястра — Маргарыта.
У 2001 годзе скончыў сярэднюю агульнаадукацыйную школу № 85 г. Варонежа. Добра вучыўся, захапляўся спортам, марыў стаць лётчыкам. Праходзіў навучанне ў Армавірскім цэнтры Краснадарскага вышэйшага ваеннага авіяцыйнага вучылішча лётчыкаў імя Героя Савецкага Саюза А. К. Сярова. На 4 курсе перавёўся ў філіял у Барысаглебску і працягнуў вучобу ў Барысаглебскім навучальным авіяцыйным цэнтры падрыхтоўкі лётнага складу імя В. П. Чкалава.
З 2006 года служыў у 187-м гвардзейскім штурмавым авіяцыйным палку (вайсковая часць № 13984) у сяле Чарнігаўка Прыморскага краю. Прайшоў усе пасады ад старэйшага лётчыка да намесніка камандзіра эскадрыллі штурмавога авіяпалка Усходняй ваеннай акругі, адкуль і быў адкамандзіраваны ў размяшчэнне авіяцыйнай групы ПКС Расіі ў Сірыі, дзе прымаў удзел у ваенных аперацыях у якасці камандзіра звяна штурмавікоў Су-25СМ. Філіпаў быў лётчыкам-асам штурмавой авіяцыі, неаднаразова прымаў удзел ва ўсерасійскіх ваенных манёўрах «Авіядартс», дзе ў 2013 годзе заняў другое месца сярод штурмавікоў. З’яўляўся вайсковым лётчыкам першага класа, у агульнай складанасці налётаў 1300 гадзін і здзейсніў каля 80 баявых вылетаў.
Апошні бой
3 лютага 2018 г. пры выкананні аблёту зоны дээскалацыі «Ідліб» для кантролю рэжыму спынення агню вядучы ў пары расійскі штурмавік Су-25СМ пад кіраваннем маёра Філіпава паблізу горада Серакіб быў збіты стрэлам з пераноснага зенітнага ракетнага комплекса. Журналісты В. М. Баранец і А. І. Коц адзначалі, што, па ацэнцы апытаных імі экспертаў, ПЗРК быў, як мяркуецца, сістэмы «Стынгер» ; згодна з іншымі данымі, гэта быў ПЗРК савецкай вытворчасці. Член сірыйскай групоўкі «Джэйш Ідліб Хур» Махмуд Хадж Ісмаіл з пазыўным «Кастра» заявіў, што збіў расійскі штурмавік з зенітнай ўстаноўкі ЗУ-23-02. Лётчык паспрабаваў утрымаць самалёт у паветры і далажыў, што атакаваны ракетай, пасля чаго катапультаваўся. На зямлі пілот трапіў у акружэнне баевікоў і загінуў у кароткім баі: адстрэльваючыся з пісталета Сцечкiна, быў цяжка паранены, а затым падарваў сябе гранатай са словамі «Гэта вам за пацаноў!». Вядомы камандзіра звяна штурмавікоў падтрымліваў камандзіра агнём з паветра, выканаў некалькі атак па машынах, якія набліжаліся да аліўкавага гаю, дзе быў Раман. Знішчыў два аўтамабілі і пакінуў зону толькі калі засталася аварыйная колькасць паліва.
Збіты самалёт Су-25СМ (з бартавым нумарам 06 і вайсковым, рэгістрацыйным нумарам RF-95486) да гэтага быў прыпісаны да авіяпалка на Кубані, а затым ў 2014 годзе перадыслакаваны ў Крым, дзе быў у складзе 37-га змешанага авіяцыйнага палка 27-й змешанай авіяцыйнай дывізіі 4-й арміі ВПС і СПА Паўднёвай ваеннай акругі, дыслакаванага на авіябазе «Гвардзейская».
Адказнасць за здарэнне ўзялі на сябе баевікі тэрарыстычнай арганізацыі «Джабхат Фатх аш-Шам» (вядомая раней як «Джабхат ан-Нусра») і паўстанцкай «Сірыйскай свабоднай арміі» (групоўка «Джайш ан-Наср» у ейным складзе). У адказ высокадакладным ударам расійскіх вайскоўцаў у дадзеным квадраце былі знішчаны тры дзесяткі баевікоў, з наступным правядзеннем зачысткі тэрыторыі падраздзяленнямі спецыяльнага прызначэння Сухапутных войскаў Сірыі пры падтрымцы ПКС Расіі з мэтай эвакуацыі цела лётчыка і дэталяў самалёта для ўстанаўлення тыпу ПЗРК. З гэтай жа мэтай былі праведзеныя і спецаперацыі расійскімі і турэцкімі спецслужбамі.
Пахаванне
6 лютага цела загінулага лётчыка было дастаўлена на падмаскоўны ваенны аэрадром Чкалаўскі.
Развітанне родных, блізкіх, калегаў і жыхароў горада з Раманам Філіпавым прайшло ў Доме афіцэраў у Паўночным жылым раёне Варонежа. У жалобных мерапрыемствах прыняў удзел галоўнакамандуючы ПКС Расіі генерал-палкоўнік Сяргей Суравікін. Адпяванне лётчыка здзейснена мітрапалітам Варонежскім і Ліскінскім Сергіем ў царкве іконы Божай Маці «Спагнанне загінулых».
Пахаваны з воінскімі ўшанаваннямі пад зброевыя залпы 8 лютага на Алеі Славы Камінтэрнаўскіх могілак Варонежа, побач з брацкай магілай ваенных лётчыкаў.
Сям’я
Жонка — Вольга Сяргееўна, родам з Барысаглебска. Дачка — Валерыя (на момант гібелі бацькі ёй было 4 гады).
Сьён
Сьён (Sion, Sitten — Зітэн, Sedunum) — горад на захадзе Швейцарыі, сталіца кантона Вале.
Геаграфія
Горад Сьён размешчаны на беразе ракі Рона.
Гісторыя
Пацярпеў разбурэнні ў 1475 годзе падчас вайны з Савояй. Перажыў вялізны пажар у 1788 годзе.
Підмант
Підмант (Piedmont, ад Piémont - «перадгор'е») — усходняе перадгорнае плато на ўсходзе Паўночнай Амерыкі, з усходу атачае Апалачы (ЗША).
Паверхня плато слабаўзгорыстая, вышыні павялічваюцца ад 40 м на Прыатлантычнай нізіне на ўсходзе, да 400 м на захадзе, дасягаючы месцамі 700 м. Ёсць рэгіянальны ўхіл на поўдзень. Шырыня плато складае ад 50 да 200 км. На ўсходняй ускраіне плато размешчаны ўступ, пры перасячэнні якога рэкі, што цякуць у акіян, утвараюць вадаспады, парогі і перакаты (так званая «Лінія вадаспадаў»), часткова выкарыстоўваюцца для атрымання электраэнергіі.
Стэпаніўка (Здалбуніўскі раён)
Стэпаніўка (Степа́нівка) — вёска ў Здалбуніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Насельніцтва складае 211 чалавек.
Сухалучча
Сухалучча (Сухолу́ччя) — вёска ў Вышгарадскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Плацінавыя металы
Плацінавыя металы — хімічныя элементы VIII групы перыядычнай сістэмы: рутэній, родый, паладый, осмій, ірыдый, плаціна. Плацінавыя металы, разам з золатам і серабром, называюць высакароднымі металамі за іх высокую хімічную стойкасць, тугаплаўкасць і прыгожы знешні выгляд.
Прыродныя крыніцы
Радовішчы плацінавых руд — у ПАР, ЗША, Зімбабве, Канадзе, Калумбіі. У апошні час асноўнай крыніцай атрымання плацінавых металаў сталі сульфідныя медна-нікелевыя руды: радовішчы — у Канадзе, Расіі (Нарыльскі рудны раён) і інш.
Прымяненне
Галоўныя галіны прымянення — прамысловасць (лабараторны і заводскі хімічна ўстойлівы посуд, каталізатары хімічных рэакцый, навуковыя прыборы, медыцынскія інструменты), стаматалогія, ювелірная справа.
Юравічы (Полацкі раён)
Ю́равічы (, Юровичи) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Палатоўскага сельсавета. За 15 км на паўночны ўсход ад Полацка, на аўтамабільнай дарозе Полацк—Уладзіміраўка.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1527 годзе як вёска цэнтр маёнтка Глябовічаў. Згадваецца ў Полацкай рэвізіі 1552 года. У 1840-х гадах была пабудавана прыдарожная карчма. У 1886 годзе ў вёсцы размяшчалася валасное праўленне Юравіцкай воласці Полацкага павета. Вёска складалася з 9 двароў. Працавала школа і дзейнічаў царкоўны прыход. Праводзілася 2 кірмашы: 15 жніўня і 8 верасня. Працавала вучылішча Міністэрства народнай асветы, вінная лаўка.
У 1914 годзе пабудавана праваслаўная царква Раства Прасвятой Багародзіцы.
Пасля заключэння Брэсцкага міру 1918 года вёска апынулася на тэрыторыі, якая кантралявалася нямецкімі войскамі. У 1921 годзе працавала паштовае аддзяленне. З 1922 года, зноў, цэнтр Юравіцкай воласці Полацкага павета. У 1923 годзе вёска складалася з 28 двароў. З 21 жніўня 1925 года цэнтр Юравіцкага сельсавета Полацкага раёна Полацкай акругі. У 1929 годзе створаны сельскагаспадарчы карцель «Кастрычнік». У 1940 годзе вёска складалася са 120 двароў.
Міхаіл Акімавіч Зюванаў
Міхаіл Акімавіч Зюва́наў (, горад Грозны —, Мінск) — беларускі спявак (бас). Народны артыст БССР (1954).
Юравічы (Полацкі раён)
Гісторыя
Падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) у вёсцы быў размешчаны гарнізон. У красавіку 1943 года савецкімі партызанамі з 3-й Беларускай брыгады, быў падарваны мост праз р. Палата.
У 1944 годзе калгас «Кастрычнік» аднавіў сваю працу. З 16 ліпеня 1954 года вёска ў складзе Палатоўскага сельсавета. 18 ліпеня 1959 года калгас перайменаваны ў «Чырвоны Кастрычнік» Захарніцкага сельсавета. У 1946 годзе вёска складалася з 50 двароў. З 20 мая 1960 года ў складзе Грамоўскага сельсавета. З 8 сакавіка 1960 года ў складзе саўгаса «Тросніца», з 1 студзеня 1964 года — саўгаса імя Жыжова. З 17 ліпеня 1964 года цэнтр адноўленага Юравіцкага сельсавета. У 1968 годзе вёска складалася з 95 двароў. У 1979 годзе вёска складалася са 108 двароў. У 1999 годзе вёска складалася з 48 двароў. 21 чэрвеня 2000 года цэнтр Юравіцкага сельсавета перанесены ў вёску Захарнічы.
Міхаіл Акімавіч Зюванаў
Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Грозны. Разам з бацькамі пераехаў у Баку, дзе паступіў у гімназію. Затым два гады працаваў слесарам на нафтапромысле і вучыўся на вячэрнім рабфаку, наведваў хор клуба чыгуначнікаў. Скончыў Азербайджанскі педагагічны інстытут і працаваў настаўнікам у школе. У другой палове 1930-х гадоў паступіў у Азербайджанскую дзяржаўную кансерваторыю. З 1938 года саліст у Азербайджанскім дзяржаўным тэатры оперы і балета, з 1942 года — саліст Дзяржаўнага хору СССР. Потым працаваў у Кіргізскім тэатры оперы і балета. У час Вялікай Айчыннай вайны ў складзе франтавой брыгады артыстаў Кіргізскай СССР выступаў перад байцамі Бранскага і Калінінскага франтоў. З 1944 года саліст Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра СССР, у 1947—1948 гадах — Молатаўскага Дзяржаўнага тэатра оперы і балета. У 1950 годзе паступіў у Беларускую кансерваторыю, якую скончыў у 1951 годзе. У 1949—1961 гадах саліст Беларускага тэатра оперы і балета. З 1962 года выкладаў у Беларускай кансерваторыі.
Юравічы (Полацкі раён)
Гісторыя
10 кастрычніка 2013 года пасля скасавання Юравіцкага сельсавета Юравічы ўвайшлі ў склад Палатоўскага сельсавета.
Міхаіл Акімавіч Зюванаў
Творчасць
Сярод партый — Барыс Гадуноў, Канчак, Сусанін, Мельнік, Грэмін, Качубей; Дон Базіліа («Севільскі цырульнік»), Мефістофель; Кецал («Прададзеная нявеста» Б. Смятаны), Дураў («Надзея Дурава» А. Багатырова), Даніла і Анішук («Дзяўчына з Палесся» і «Міхась Падгорны» Я. Цікоцкага), Якуб («Марынка» Р. Пукста), Гадлеўскі («Яснае світанне» А. Туранкова).
Юравічы (Полацкі раён)
Інфраструктура
У вёске дзейнічае няпоўная сярэдняя школа, магазін, аддзяленне сувязі РУП «Белпошта», Юравіцкае лясніцтва.
Пікрыт
Пікрыт — эфузіўная горная парода, якая складаецца з аўгіту і алівіну; ў выглядзе прымешак сустракаюцца рагавая падманка, біёты, рамбічны піраксен і другарадныя мінералы: ільменіт, магнетыт і апатыт. Алівін часта зменены і замешчаны серпентынам, а таксама ідынгсітам, хларытам, часам актыналітам. Пікрыты бываюць поўнакрышталічнымі. Часам яны складаюцца з некаторай колькасці шкла з утрапненнямі аўгіту і алівіну (пікрытавыя парфірыты). Хімічны склад: 38-41% SiO2, 5-10% Al2O3 і 20-29% MgO.
Ступна
Ступна (Ступно) — вёска ў Здалбуніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Насельніцтва складае 930 чалавек.
1973 год у гісторыі кіно
1973 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Граўбюндэн
Граўбюндэн або Грызон (Graubünden, Grigioni, Grischun, Grisons) — кантон на паўднёвым усходзе Швейцарыі. Сталіца — горад Кур (ням. Chur). Насельніцтва 191,6 тыс. чалавек (14-е месца сярод кантонаў; дадзеныя на 2004 год).
Геаграфія
Плошча 7105 км² (1-е месца сярод кантонаў).
Гісторыя
Кантон стаў часткай швейцарскай канфедэрацыі ў 1803 г.
Малыя Баяры
Малы́я Бая́ры (, Малые Бояры) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавета.
У 1940—1965 гадах вёска ў складзе Вялікабаярскага сельсавета, у 1965—1966 гадах — у складзе Шчучынскага сельсавета.
Суймы
Суймы (Суйми́) — вёска ў Здалбуніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
IC 1041
IC 1041 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 (31-ы Чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе сярод каманд Першай лігі) — другі па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай лігі) па футболе сярод беларускіх каманд 2021 года.
З-за адмовы некалькіх клубаў ад удзелу колькасць каманд была скарочана да 12, што ў сваю чаргу паўплывала на барацьбу. Хутка пасля пачатку ў лідары выйшлі дзяржынскі «Арсенал» і мінскія «Крумкачы», аднак падчас няўпэўненай сярэдзіны сезона да іх пачалі дацягвацца іншыя каманды, сярод якіх найбольш паспяховай была бабруйская «Белшына», якая здолела паціснуць «Крумкачоў» з другога радка і пагражала «Арсеналу». Іншыя клубы, такія як магілёўскі «Дняпро», гомельскі «Лакаматыў» і пінская «Хваля», доўгі час знаходзіліся ў сярэдзіне табліцы, трывала адбіралі ачкі ў лідараў і прэтэндавалі на прызавыя месцы. Упартая барацьба цягнулася да апошніх тураў, але каманды ў выніку засталіся на сваіх месцах — «Арсенал» перамог у турніры і разам з «Белшынай» выйшаў у Вышэйшую лігу, «Крумкачы» толькі ў апошнім туры гарантавалі трэцяе месца, адарваўшыся ад «Хвалі».
Склад удзельнікаў
Склад удзельнікаў сезона 2021 доўгі час заставаўся нявызначным. Першапачаткова планавалася, што ў турніры прымуць удзел 16 каманд: у параўнанні з сезонам 2020 у Вышэйшую лігу мусілі выйсці рэчыцкі «Спадарожнік» і «Гомель», з Вышэйшай лігі ў Першую пераходзілі бабруйская «Белшына» і «Смалявічы», з Другой лігі ў Першую падымаліся магілёўскі «Дняпро» і петрыкаўскі «Шахцёр», у выніку чаго колькасць удзельнікаў павінна была павялічыцца з 14 да 16.
Аднак, у гэтым становішчы хутка ўзніклі цяжкасці з-за адмовы некалькіх клубаў працягваць выступы. У студзені 2021 года з’явілася інфармацыя, што «Смалявічы» не выступяць у Першай лізе і спыняюць існаванне, з-за фінансавых цяжкасцей адмовіліся працягваць удзел у Першай лізе «Ашмяны-БДУФК». У той жа час з турніру ў Вышэйшай лізе знялася «Гарадзея», яе месца магла заняць адна з каманд Першай лігі, што ў сваю чаргу паўплывала б на яе склад. У лютым 2021 года быў агучаны новы план на сезон: «Смалявічы» мусілі стаць фарм-клубам жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ» і ўсё ж згуляць у Першай лізе, у Вышэйшую лігу замест «Гарадзеі» пайшла «Смаргонь», замест яе, а таксама «Ашмянаў-БДУФК», запрашаліся каманды з Другой лігі — «Баранавічы» і «Асіповічы».
Воўна вікуньі
Воўна вікуньі атрымліваецца з поўсці паўднёваамерыканскай вікуньі сямейства. Поўсць мае, пасля воўны, другі па велічыні дыяметр валокнаў сярод усёй жывёльнай поўсці і з’яўляецца самай дарагой легальнай поўсцю.
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021
Склад удзельнікаў
2 красавіка 2021 года было афіцыйна абвешчана, што ў Першай лізе ў сезоне 2021 згуляе 12 каманд, што стала найменшай колькасцю за ўсю гісторыю турніру. 5 красавіка на нарадзе з клубамі быў вызначаны фармат правядзення турніру: кожнай каманды згуляе з кожнай па тры разы, такім чынам усяго будзе праведзена 33 туры. 7 красавіка адбылася жараб’ёўка турніру.
Воўна вікуньі
Здабыча і перапрацоўка
Інкі пасвілі вікуній дзясяткамі тысяч у і  воўну для выключнага выкарыстання высокапастаўленымі высакароднымі асобі, а потым адпускалі жывёл. У XX стагоддзі на вікунью палявалі з-за футра, таму папуляцыя скарацілася і была пастаўлена пад ахову. Вікуньі былі ўнесены ў Дадатак I да 1994 года, калі намаганні па захаванні прывялі да частковага аднаўлення папуляцыі, і вікуньі былі ўнесены ў Дадатак II. У наш час вікунья з’яўляецца ахоўным відам. У Перу, Чылі, Балівіі і Аргенціне іх утрымліваюць на вольным выгулу ў нацыянальных парках для камерцыйнага выкарыстання і радзей у шырокіх вальерах (асабліва ў Аргенціне). У Перу ў 1994 годзе тры кампаніі атрымалі ліцэнзію на законны збор воўны з вікуньі:, і Incalpaca TPX. У 2009 годзе ва ўсім свеце было сабрана ад 5500 да 6000 кілаграмаў воўны з вікуньі. Воўна вікуньі выкарыстоўваецца для розных вырабаў.
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021
Стыкавыя матчы
Па выніках сезона клуб «Крумкачы», які заняў трэцяе месца ў Першай лізе, атрымаў права на стыкавыя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць мазырскай «Славіі» (14-е месца ў Вышэйшай лізе). Па суме дзвюх сустрэч «Славія» захавала месца ў Вышэйшай лізе на наступны год.
Бамбардзіры
Крыніца: Football.By
Янкава (Полацкі раён)
Я́нкава (, Янково) — былая вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Юравіцкага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Захарніцкага сельсавета, да 17 ліпеня 1964 года — у склад Грамоўскага сельсавета.
20 сакавіка 2012 года вёска ўвайшла ў склад аграгарадка Захарнічы.
Воўна вікуньі
Здабыча і перапрацоўка
Воўну вікуньі стрыгуць у загонах пасля традыцыйнай аблавы («»). Воўну з сярэдняй даўжынёй валакна 2—4 см атрымліваюць кожны другі год. Маса састрыжаных ваўняных валасінак на жывёлу складае ад каля 250 г кожныя два гады да 450 г, пасля выдалення непажаданых восцевых валасоў з пуховых валасоў. Перад апрацоўкай пуховыя валасы аддзяляюць ад шляхам сартавання. Пасля сартавання воўны пуховыя валасінкі у пражу і ткуць або  у тканіны. Воўна вікуньі лічыцца самай рэдкай і дарагой легальнай поўсцю ў свеце; у 2010 годзе сырая воўна гандлявалася прыкладна па 7—15 долараў за унцыю. Адсартаваная і прадзеная яна каштуе каля 300 долараў за унцыю. Звычайна яе апрацоўваюць у натуральны колер, паколькі структура валасоў вікуньі пакутуе ад або. Паўночныя папуляцыі вікуній маюць больш карычневы колер поўсці на спіне, паўднёвыя — бэжавага адцення; поўсць на жываце прадстаўляе сабой меншую частку, якая значна больш светлага колеру. . Акрамя вязаных і шкарпэтак, поўсць вікуньі таксама выкарыстоўваецца для вытворчасці тканага тэкстылю, з якога шыюць эксклюзіўнае адзенне. Спартыўнае паліто можа каштаваць да 21 000 долараў, касцюм, пашыты на мерку, пачынаецца ад 32 000 долараў.
Догляд
Як і ўсе бялковыя валокны (воўна, шоўк), вырабы з воўны вікуньі неабходна чысціць або ўручную ў цёплай вадзе з мяккім мыйным сродкам. Мыйныя сродкі, якія змяшчаюць або , не падыходзяць, бо яны пашкоджваюць структуру валасінак. У выпадку тэкстыльных матэрыялаў, такіх як тканіны з воўны, кантакт з вадой можа прывесці да ўкарачэння нітак і, такім чынам, да ўсаджвання тэкстылю з-за  і, якое адбываецца падчас сушкі. У сушылках для бялізны ўсаджванне ўзмацняецца. З-за схільнасці да тэкстыль з воўны вікуньі нельга  або, але можна прамакаць.
Давід Аспіна
Даві́д Аспі́на Рамі́рэс (David Ospina Ramírez; нар., , Калумбія) — калумбійскі футбаліст, брамнік саудаўскага клуба «Аль-Наср» з Эр-Рыяда і нацыянальнай зборнай Калумбіі.
Клубная кар’ера
Дэбютаваў у клубе з роднага горада «Атлетыка Насьяналь» і ўжо ў 17 гадоў стаў асноўным брамнікам клуба. У 19 гадоў у Аспіны было некалькі прапаноў ад замежных клубаў, як мадрыдскага «Атлетыка» і «Бока Хуніярс», аднак пасля трох сезонаў у «Атлетыка» малады брамнік перайшоў у французскую «Ніцу», пасля няўдалай спробы перайсці ў «Боку».
У ліпені 2012 года з’явіліся чуткі, што Давід можа перайсці ў турэцкі «Бешыкташ», аднак 24 ліпеня дамова на пераход не была складзена і Давід працягнуў гуляць у Лізе 1. Яшчэ ў маі 2014 года стала вядома, што «Ніца» збіраецца падоўжыць з брамнікам дагавор, аднак Давід заявіў, што ён не будзе падпісваць новы кантракт з французскім клубам. Пасля выдатных выступаў за «Ніцу» і зборную Калумбіі на чэмпіянаце свету ў 2014 годзе, Аспінам зацікавіліся накалькі вядучых еўрапейскіх клубаў. Не зважаючы на тое, што іграком цікавіўся «Атлетыка», у выніку брамнік адправіўся ў склад «Арсенала». Гэта было пацверджана 27 ліпеня 2014 года, як мяркуецца ігрок каштаваў клуба 3 млн фунтаў стэрлінгаў.
У сезоне 2014/15 чаргаваўся ў браме з Войцехам Шчэнсным, у далейшым стаў другім брамнікам «Арсенала» пасля Петра Чэха. У жніўні 2018 года на правах арэнды стаў іграком «Напалі». У ліпені 2019 года быў выкуплены італьянскім клубам. Пакінуў «Напалі» па заканчэнні кантракта ў чэрвені 2022 года, і ў ліпені ў якасці свабоднага агента падпісаў двухгадовы кантракт з клубам «Аль-Наср» з Саудаўскай Аравіі.
Міжнародная кар’ера
У 2007 годзе Аспіна дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе нацыянальнай зборнай Калумбіі.
Дасягненні
«Атлетыка Насьяналь»
«Арсенал»:
«Напалі»
Тарасіўшчына
Тарасіўшчына (Тарасі́вщина) — вёска ў Вышгарадскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Бучанскай гарадской абшчыны.