cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Іааніс Метаксас
Біяграфія
Быў прагерманскім манархістам, знаходзіўся ў вельмі напружаных адносінах з вядомым грэчаскім рэспубліканцам Э. Венізеласам, які арыентаваўся на Антанту. Пасля прыходу Венізеласа (пры падтрымцы Антанты) да ўлады ў 1917 годзе Метаксас разам з каралём адправіўся ў выгнанне.
Калі пасля плебісцыту ў 1935 годзе манархія была адноўлена, на выбарах вялікую колькасць галасоў атрымалі левыя, у тым ліку і камуністы. Асцерагаючыся ўздыму левага руху, кароль прызначыў Метаксаса часовым прэм’ер-міністрам «аж да вырашэння палітычнага крызісу». У 1936 годзе распусціў парламент. Праводзіў палітыку лібералізацыі (увод 8-гадзіннікавага рабочага дня, павышэнне закупных коштаў на с/г прадукцыю і інш.), аднак, нягледзячы на гэта, сімпатыі да левых сярод насельніцтвы працягвалі расці, хоць і без актыўнай апазіцыі Метаксасу.
У знешняй палітыцы, з аднаго боку, сімпатызаваў Германіі і Італіі (яго рэжым, аж да атрыбутыкі, шмат у чым быў скапіраваны з італьянскага фашызму), з іншай — разумеў, што Германія і Італія з’яўляюцца праціўнікамі Грэцыі. Па гэтай прычыне Метаксас праводзіў досыць прабрытанскую палітыку. Пад яго кіраўніцтвам на межах Грэцыі з боку Балгарыі быў збудаваны абарончы вал («лінія Метаксаса»). Нягледзячы на тое, што ён спрабаваў прытрымлівацца нейтралітэту, вымушаны быў уступіць у абарончую вайну пасля ўльтыматыўных патрабаванняў Мусаліні ў кастрычніку 1940 года (на кожнае патрабаванне ўльтыматуму Метаксас адказаў «όχι» (не), дзень адказу Метаксаса з’яўляецца ў Грэцыі нацыянальным святам: Днём Охі). Грэкі разграмілі італьянскія войскі, якія ўварваліся з Албаніі, і нават часткова адваявалі Албанію ў італьянцаў, у сувязі з чым Мусаліні вымушаны быў запытаць дапамогі ў Гітлера.
Сканаў пад Афінамі ад глотачнай флегмоны ў 1941 годзе, маюцца падазрэнні, што ён быў атручаны ці падвергнуты няправільнаму лячэнню англічанамі. Яго пераемнікам стаў Аляксандрас Карызіс.
У сучаснай Грэцыі стаўленне да Метаксаса неадназначна. З аднаго боку, яго лічаць ідэйным папярэднікам дыктатуры «чорных палкоўнікаў», з іншай — яго паважаюць за патрыятызм, палітыку сацыяльнай дзяржавы, рост баяздольнасці грэчаскай арміі, ваенныя перамогі над італьянскімі захопнікамі.
Ваўкавыскі ваенна-гістарычны музей імя Пятра Іванавіча Баграціёна
Ваўкавыскі ваенна-гістарычны музей імя Пятра Іванавіча Баграціёна — музей у г. Ваўкавыску
Гісторыя
Заснаваны ў 1935 годзе на грамадскіх пачатках як краязнаўчы музей. З 01.01.1940 г. дзяржаўны. Заснавальнік — краязнавец і археолаг Г. І. Пех. У Вялікую Айчынную вайну музей разрабаваны гітлераўскімі акупантамі, большасць экспанатаў знішчана. Паводле рашэння Ваўкавыскага райвыканкама ад 16.04.1946 г. і Гродзенскага аблвыканкама ад 09.08.1946 г. адноўлены як Ваўкавыскі раённы краязнаўчы музей. Для наведвальнікаў адкрыты 01.09.1948 г.
У 1949 г. пачалася перадача Ваўкавыскаму музею экспанатаў ліквідаванага Ленінградскага артылерыйскага гістарычнага музея. У 1950 г. перад будынкам музея ўстаноўлены бронзавы бюст П. І. Баграціёна (скульптар З.Азгур). 23.02.1953 г. краязнаўчы музей пераўтвораны ў ваенна-гістарычны, яму нададзена імя П. І. Баграціёна.
Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года 15 жніўня знік на шляху дадому дырэктар музея Канстанцін Шышмакоў, які быў членам выбарчай камісіі і адмовіўся падпісваць выніковы пратакол з укінутымі, паводле яго словаў, 500 бюлетэнямі за дзеючага прэзідэнта Аляксандра Лукашэнку. 18 жніўня яго цела выявілі валанцёры «Ангела» ў лесе Мастоўскага раёна.
Кіраўнікі
Музеем кіравалі Г. І. Пех, У. Дз. Гушчын, Г. В. Іўчын, Р. Р. Бурдакоў, А. В. Парфіновіч, М. І. Дарожкін, А. П. Чарныш, А. Л. Ярашэвіч, С. Я. Жараў, А. І. Суета, К. А. Шышмакоў.
Фонды і экспазіцыі
Асноўны фонд музея (2008) налічвае 35 563 адзінкі захоўвання, навукова-дапаможны — 10 033 адзінкі Агульная плошча экспазіцый 987 м².
Музей мае 8 экспазіцыйных і выставачную залу. 6 залаў аддадзены пад экспазіцыю «Айчынная вайна 1812 г.».
Музей праводзіць экскурсіі, лекцыі, выстаўкі, дні памяці, заняткі, асветную работу ў навучальных установах горада і раёна, персанальныя выстаўкі мастакоў, прымае экспазіцыі з іншых музеяў, удзельнічае ў выстаўках іншых музеяў, у т. л. за межамі Беларусі.
Рыжскі вакзал
Будынак вакзалу пабудавана ў 1897—1901 гадах у рамках будаўніцтва Віндаўскай чыгункі (цяпер Рыжскі кірунак Маскоўскай чыгункі) па праекце пецярбургскага архітэктара Станіслава Бржазоўскага, аўтара Віцебскага вакзалу Санкт-Пецярбурга. Будаўніцтва вакзала вялося пад кіраўніцтвам архітэктара Ю. Ф. Дзідэрыхса.
З рыжскага вакзала адыходзяць у суткі два цягніка Масква-Рыга і адзін Масква-Вялікія Лукі. Таксама з вакзалу адпраўляюцца прыгарадныя электрацягнікі (каля 60 у дзень, па стане на пачатак кастрычніка 2007) да станцый: Нахабіна, Дзедаўск, Новаіерусалімская, Валакаламск, Шахоўская і інш.
Яраслаўскі вакзал
Яраслаўскі вакзал — пасажырскі тэрмінал станцыі Масква-Пасажырская-Яраслаўская, адзін з 9-ці чыгуначных вакзалаў Масквы. Размешчаны на Камсамольскай плошчы. Пабудаваны ў 1862 годзе.
З вакзала адпраўляюцца цягнікі і бесперасадачныя вагоны на Яраслаўль, Волагду, Архангельск, Северадзвінск, Кіраў, а таксама на Урал, у Сібір, Забайкалле, на Далёкі Усход, у Кітай, Манголію, Паўночную Карэю. Гэты вакзал — найбуйнейшы па аб’ёму перавозак, абслугоўвае ў суткі каля 300 пар цягнікоў. Тут пачынаецца Транссібірская магістраль.
Уланаўшчына (Маладзечанскі раён)
Ула́наўшчына (, Улановщина) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Красненскага сельсавета. Знаходзіцца за 12 км на паўднёвы ўсход ад горада Маладзечна, за 66 км ад Мінска.
Гісторыя
З канца XVIII стагоддзя вёска вядома як прыватнае ўладанне. Знаходзілася ў Вілейскім павеце Мінскай губерні Расійскай імперыі. Належала памешчыкам Базарэвічу і Яблонскаму. У другой палове XIX стагоддзя вёска ў складзе маёнтка Воўкаўшчына, у Краснасельскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні. У 1861 годзе 34 рэвізскія сялянскія душы, уласнасць памешчыка Юркевіча. У 1870 годзе цэнтр Уланаўшчынскай сельскай грамады, у склад якой уваходзілі 20 населеных пунктаў. У пачатку XX стагоддзя 241 дзесяціна зямлі.
Савецкая ўлада абвешчана ў лістападзе 1917 года. З лютага да снежня 1918 года вёска акупіравана войскамі Германіі. 25 сакавіка 1918 года тэрыторыя абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З снежня 1918 года адноўлена савецкая ўлада, з 1 студзеня 1919 года тэрыторыя ў складзе БССР, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны з ліпеня 1919 года да ліпеня 1920 года і з кастрычніка 1920 года занята польскімі войскамі.
З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, належала да Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае.
Свята-Успенская царква (Дубравіца)
Свята-Успенская царква — праваслаўны храм у вёсцы Дубравіца Клімавіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.
Ун (літара)
Ун (უნ, мрглавані: Ⴓ, нусхуры: ⴓ, мхедрулі: უ, МФА: ) — дваццатая літара грузінскага алфавіту. Беларускі адпаведнік — літара у. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае u.
Свята-Успенская царква (Дубравіца)
Гісторыя
Не пазней за 1880 год у вёсцы збудавалі драўляную царкву. У 1898 годзе епіскап Місаіл наведаў прыход, па выніках чаго надрукаваў свае назіранні ў «Магілёўскіх епархіяльных ведамасцях» :
Рэжым палкоўнікаў
Чорныя палкоўнікі, ці Рэжым палкоўнікаў (το καθεστώς των Συνταγματαρχών) ці проста Хунта (η Χούντα) — ваенная дыктатура правага толку ў Грэцыі ў 1967—1974 гадах, якую ўзначальвалі Георгіяс Пападопулас (1967—1973) і Дзімітрыяс Іаанідыс (1973—1974).
Свята-Успенская царква (Дубравіца)
Архітэктура
Твор народнага дойдідства. 3-часткавую кампазіцыю фарміруюць асноўны прамавугольны ў плане аб’ём, накрыты двухсхільным дахам, да якога прылягаюць больш нізкія пяцігранная алтарная частка і бабінец з каркасным прытворам пры ўваходзе. Па баках апсіды — невялікія рызніцы. Ашаляваныя ў мінулым сцены ўмацаваны брусамі-сцяжкамі і расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Інтэр’ер зальны, з плоскай падшыўной столлю.
Рэжым палкоўнікаў
Хунта прыйшла да ўлады абапіраючыся на сваю барацьбу з «камуна-анархічнай» небяспекай, яе палітычная дактрына грунтавалася на прынцыпах карпаратывізму. Лідары хунты, як правіла, былі родам з бедных раёнаў і адчувалі непрыязнасць да «залішне ліберальных» поглядаў жыхароў буйных гарадоў, таму пад «камуністычнай небяспекай» яны разумелі ўсё, што не ўкладвалася ў рамкі іх традыцыйных уяўленняў — напрыклад, заходняя рок-музыка. Праводзіліся шырокія палітычныя рэпрэсіі з ужываннем катаванняў. У міжнародных адносінах кіраванне рэжыму прывяло да таго, што ў Грэцыі пагоршыліся адносіны з заходнімі краінамі, і асабліва і без таго напружаныя адносіны з даўнім геапалітычным супернікам — Турцыяй. У 1967 г., пасля няўдалага манархічнага контрперавароту, хунта адхіліла ад улады караля і прызначыла рэгента — генерала Георгіяса Дзайтакіса, у 1972 г. абвясціла рэспубліку (прэзідэнтам стаў кіраўнік хунты Георгіяс Пападопулас, а пасля яго зняцця з пасады — Федан Гізікіс). У 1974 г., пасля правалу путчу на Кіпры, хунта была адхілена ад улады нарадай найстарэйшых палітыкаў Грэцыі пад фармальным старшынствам Гізікіса. Дзеячы хунты, за выключэннем Гізікіса, былі аддадзены пад суд і прысуджаны да смяротнага пакарання, якое пазней было заменена пажыццёвым зняволеннем.
Тарасова доля
«Тарасова доля» — апошняя паэма Янкі Купалы, напісаная да 125-годдзя з дня нараджэння Тараса Шаўчэнкі. Паэма была завершана 27 лютага 1939 года ў Менску і ўпершыню апублікаваная 3 сакавіка 1939 года ў газеце «Літаратура і мастацтва». Аўтограф паэмы захоўваецца ў Літаратурным музеі Янкі Купалы. Паэма мае падзагаловак «Памяці Тараса Шаўчэнкі».
Апісанне
У аснове сюжэту паэмы — жыццёвы шлях вялікага ўкраінскага Кабзара. Асноўныя падзеі яго біяграфіі абумоўліваюць рух аўтарскага апавядання і фабульную пабудову твору. Нягледзячы на пэўную сюжэтную прадвызначанасць і ўвагу да канкрэтных фактаў, у паэме дамінуе лірычны пачатак. Мастацкі змест твору арыентаваны не столькі на дакладнае апісанне жыцця і дзейнасці Шаўчэнкі, колькі на пранікнёнае суперажыванне яго лёсу. Біяграфічныя факты служаць імпульсамі, што актывізуюць лірычны роздум аўтара, яго глыбокія разважанні як аб долі Кабзара, так і аб долі яго народа. Таму ў кампазіцыі паэмы апавяданне пра трагічнае, поўнае суворых нягодаў жыццё Шаўчэнкі «акальцавана» ўзнёслым аповядам пра «шчаслівае жыццё сацыялістычнай Украіны», які ўтварае як бы пралог і эпілог твора.
Паэма адметная шырокімі абагульненнямі, ёмістая паводле свайго зместу. У творы арганічна спалучаюцца індывідуальна-стылявыя адметнасці Купалы і народна-паэтычныя традыцыі беларускага і ўкраінскага слова. Для паэмы характэрныя шматлікія ўвасабленні і адухаўленні: Украіны, волі, няволі, гора і інш. У рытмічнай арганізацыі строф выкарыстоўваюцца асаблівасці ўкраінскага каламыйкавага верша, што збліжае «Тарасову долю» з «Бандароўнай».
Пераклады і мастацкія ўвасабленні
Паэма перакладалася на грузінскую (М. Патарыдзэ), казахскую (Ж. Абдзірашаў), літоўскую (В. Бложа), латышскую (Ю. Ванаг), рускую (У. Раждзественскі, Б. Турганаў), узбекскую (Тулкун) і ўкраінскую (А. Малышка, М. Цярэшчанка) мовы. Ілюстрацыі да паэмы рабілі М. Бельскі і Я. Раманоўскі. У 1975 годзе паэма была выдадзена на грамадскіх пачатках на беларускай, расійскай і ўкраінскай мовах у выглядзе кнігі-малюткі памерам 7×10 см, у якой былі выкарыстаны малюнкі Т. Шаўчэнкі.
Асанава
Аса́нава (, Асаново) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лебедзеўскага сельсавета.
Пар (літара)
Пар (ფარ, мрглавані: Ⴔ, нусхуры: ⴔ, мхедрулі: ფ, МФА: ) — дваццаць першая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «500». Беларускі адпаведнік — літара п з прыдыхам. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае p'.
Юнікод
У Юнікодзе:
Георгіяс Пападопулас
Гео́ргияс Пападо́пулас (Γεώργιος Παπαδόπουλος, 5 мая 1919 — 27 чэрвеня 1999) — глава хунты «чорных палкоўнікаў», якая кіравала ў Грэцыі ў 1967—1974 гг.
Біяграфія
Нарадзіўся ў селі Элеахоры на Пелапанесе, у сям’і настаўніка. Бацька — Хрыстас Пападопулас, маці — Хрысула Пападопулу. Меў двух малодшых братоў — Канстанціна і Харлампія.
У 1940 скончыў школу курсантаў. Пазней удзельнічаў у Другой сусветнай вайне, ваяваў супраць італьянскіх і германскіх войскаў.
19 кастрычніка 1951 года ўдзельнічаў як адзін з суддзяў у працэсе над Нікасам Белаянісам і яго таварышамі.
У 1973 г. пачаў праводзіць непаслядоўную лібералізацыю, адмяніў манархію ў Грэцыі і стаў яе першым прэзідэнтам, у выніку чаго страціў падтрымку сярод сваіх ранейшых паплечнікаў па хунце.
25 лістапада 1973 г., пасля студэнцкіх выступленняў, зрынуты генералам Дзімітрыясам Іаанідысам, які ўзначаліў хунту.
Пасля звяржэння хунты ў 1974 г. прыцягнуты да суда і прысуджаны да смяротнага пакарання, якое было заменена на пажыццёвае зняволенне Канстантынасам Караманлісам. Утрымліваўся ў афінскай турме «Карыдала». Памёр сваёй смерцю ад хранічнага захворвання.
Спіс аб’ектаў PGC (2020001—2021000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2020001—2021000)
Дзярван
Дзярван  (Dervanus, Дерван; загінуў у 636) — адзін з першых князёў сорбаў і ўсяго саюза лужычан.
Біяграфія
Дзярван згадваецца Фрэдэгарам у яго хроніцы як «кіраўнік народа сербаў [гэта значыць сорбаў] са славян» («dux gente Surbiorum que ex genere Sclavinorum»). Дзярван першы глава племя, імя якога захаваліся да нашых дзён. Фрэдэгар пісаў, што Дзярван падпарадкоўваўся франкам на працягу працяглага часу, а затым далучыўся да славянскага саюза Сама. Пасля паражэння караля франкаў Дагаберта I ад караля славян Сама каля Вагастысбурга у 631 годзе (у іншых крыніцах — 632 год), Дзярван абвясціў незалежнасць сваіх уладанняў ад франкаў, зрабіўшы іх часткай дзяржавы Сама.
Дзярван далучыўся да Сама ў яго наступных войнах супраць франкаў. Далей з рукапісаў Фрэдэгара вядома, што Дзярван і яго людзі жылі на ўсход ад саксонскага Зале. Згадка Дзярвана ў 631/632 годзе — таксама першае пісьмовае пацверджанне прысутнасці славян на поўнач ад Рудных гор.
Ён працягнуў змагаўся супраць франкаў у 631—634 гадах і ў 636 годзе пацярпець паражэнне ад цюрынгскага герцага Радульфа ў адной з бітваў.
Лешанкі
Лешанкі (Лешенки) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Вяжуці
Вяжу́ці (, Вяжути) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лебедзеўскага сельсавета.
Уша (Маладзечанскі раён)
Уша́ (, Уша) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Красненскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 25 км на паўднёвы ўсход ад горада Маладзечна, 53 км ад Мінска, на р. Уша (прыток  Віліі).
Гісторыя
У XVIII стагоддзі вёска, шляхецкая ўласнасць у Менскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага. У 1782 годзе цэнтр аднайменнага маёнтка, уладанне З. Гужынскага. Меліся капліца, бровар.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. У 1800 годзе вёска, 20 двароў, 208 жыхароў і 3 жыхары ваколічнай шляхты, уласнасць А. Свентаржыцкага, у Вілейскім павеце Мінскай губерні. Дзейнічала драўляная Ільінская праваслаўная царква. У 1897 годзе вёска (40 двароў, 248 жыхароў, царква), чыгуначная станцыя (3 двары, 54 жыхары, буфет), 3 маёнткі (126 жыхароў), фальварак (1 двор, 11 жыхароў), у Краснасельскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні. У 1904 годзе пачала дзейнічаць школа граматы.
Савецкая ўлада абвешчана ў лістападзе 1917 года. З лютага да снежня 1918 года пад германскай акупацыяй. 25 сакавіка 1918 года тэрыторыя абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Са снежня 1918 года адноўлена савецкая ўлада, з 1 студзеня 1919 года тэрыторыя ў складзе БССР, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны з ліпеня 1919 года да ліпеня 1920 года і з кастрычніка 1920 года занята польскімі войскамі.
З 1921 года вёска, фальваркі і засценак у складзе Польскай Рэспублікі, належалі да Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае.
З 1939 года ў БССР, з 12 кастрычніка 1940 года ў Радашковіцкім раёне Вілейскай вобласці. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці.
Лісічына (Кардымаўскі раён)
Лісічына (Лисичино) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Аляксандр Данілавіч Меншыкаў
Аляксандр Данілавіч Меншыкаў (Алекса́ндр Дани́лович Ме́ншиков) (6 (16) лістапада 1673, Масква — 12 (23) лістапада (ст.ст.) 1729, Бярозаў) — сын дробнага літоўскага шляхцiча, расійскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, паплечнік Пятра Вялікага, пасля яго смерці ў 1725—1728 — фактычны кіраўнік Расіі. Меў тытулы святлейшага князя і герцага Іжорскага (адзіны рускі дваранін, які атрымаў герцагскі тытул), князь Рымскай імперыі. Генерал-фельдмаршал, пры Пятры II — генералісімус.
Маладосць. Фаварыт цара
У дзяцінстве, зарабляючы ў Маскве гандлем пірагамі, Аляксандр Меншыкаў па волі выпадка быў узяты ў слугі Ф. Я. Лефортам, па блізкасці апошняга да цара Аляксандр у 14 гадоў прыняты Пятром у дзяншчыкі, здолеў хутка набыць не толькі давер, але і сяброўства цара, стаць яго наперснікам ва ўсіх задумах і захапленнях. Дапамагаў яму ў стварэнні «пацешных» войскаў у сяле Праабражэнскім (з 1693 года значыўся бамбардзірам Праабражэнскага палка, дзе Пётр з’яўляўся капітанам). Неадлучна знаходзіўся пры цары, суправаджаючы яго ў паездках па Расіі, у Азоўскіх паходах 1695—1696, у «Вялікім пасольстве» 1697—1698 у Заходнюю Еўропу. Са смерцю Лефорта Меншыкаў стаў першым памагатым Пятра, застаючыся яго даверанай асобай шмат гадоў. Нададзены ад прыроды вострым розумам, выдатнай памяццю і вялікай энергіяй, Аляксандр Данілавіч ніколі не спасылаўся на немагчымасць выканаць даручэнне і рабіў усё з стараннасцю, памятаў усе загады, умеў захоўваць тайны, як ніхто іншы мог змякчаць запальчывы характар цара.
Пачатковы этап Паўночнай вайны
Падчас Паўночнай вайны 1700—1721 гг. Меншыкаў камандаваў буйнымі сіламі пяхоты і кавалерыі, адрозніўся ў аблозе і штурмах крэпасцяў, у шматлікіх бітвах. У 1702 годзе пры аблозе Нотэбурга своечасова падаспеў са свежымі сіламі да М. Галіцына, які пачаў штурм, і крэпасць была ўзятая. Увесну наступнага года, дзейнічаючы з Пятром ля вусця Нявы, атрымаў першую марскую перамогу над шведамі, адважным абардажным ударам паланіўшы два непрыяцельскіх карабля. Надзвычай задаволены гэтым поспехам, цар загадаў выбіць медаль з такім лаканічным надпісам на ёй: «Не бываемае бывае». Меншыкаў атрымаў ва ўзнагароду ордэн святога Андрэя Першазванага (адначасова з ім кавалерам ордэна стаў сам Пётр).
Аляксандр Данілавіч быў першым генерал-губернатарам Пецярбурга (з 1703 года да сваёй апалы ў 1727 годзе), кіраваў будаўніцтвам горада, а таксама Кранштата, карабельных верфяў на рэках Нява і Свір, Пятроўскага і Павянецкага гарматных заводаў. Аказваючы дапамогу фельдмаршалу Шарамецеву, садзейнічаў заваёве Тарту, Нарвы і Івангорада, узнагароджаны чынам генерал-паручніка (1704 г.), затым кіраваў баявымі дзеяннямі ў Літве і Польшчы. У 1705 годзе ўзнагароджаны польскім ордэнам Белага Арла.
Ад Каліша да Палтавы
Паказаўшы сябе выдатным кавалерыйскім начальнікам, Меншыкаў атрымаў бліскучую перамогу над швецка-польскім корпусам пад Калішам 18 кастрычніка 1706 года, якая стала першай перамогай рускіх войскаў у «правільнай бітве». Супернік не выстаяў перад атакай рускіх драгунаў, праведзенай імкліва, і пацярпел паразу. У рашучы момант у бой рынуўся сам Меншыкаў, захапляючы за сабою падпарадкаваных. Шведы страцілі некалькі тысяч чалавек, камандуючы А. Мардэфельд быў узяты ў палон. Страты рускіх войскаў апынуліся нязначнымі: 84 забітых і 324 параненых. Ва ўзнагароду за гэтую перамогу Аляксандр Данілавіч атрымаў ад цара жазло, упрыгожанае каштоўнымі камянямі, і быў узведзены ў палкоўнікі лейб-гвардыі Праабражэнскага палка. У 1707 годзе, ізноў на чале конніцы, ён высунуўся да Любліну, а затым да Варшавы, дзе заставаўся да верасня.
Узнагароды, якія атрымліваў Меншыкаў, былі не толькі вайскоўцамі. Яшчэ ў 1702 годзе яму па хадайніцтве Пятра быў дараваны тытулам графа Рымскай імперыі, у 1705 годзе стаў князем Рымскай імперыі, а ў маі 1707 года цар узвёў яго ў годнасць святлейшага князя Іжорскага. Паступова рос і матэрыяльны дабрабыт святлейшага князя, лік падараваных яму маёнткаў і вёсак.
Калі швецкае войска Карла XII зрушылася ў Беларусь і на Украіну, Аляксандр Данілавіч быў адным з самых актыўных памагатых Пятра ў барацьбе з грозным супернікам. 28 верасня 1708 года ён удзельнічаў у вядомай бітве пад Лясной, якая стала, па выразе Пятра, «маці Палтаўскай перамогі». За час паміж Лясной і Палтавай Меншыкаў часта выяўляў тую празорлівасць і імклівасць, якіх бракавала фельдмаршалу Шарамецеву, які раздзяляў з ім вышэйшае камандаванне ў арміі. Атрымаўшы вестку аб здрадзе Мазепы, ён узяў прыступам апорны пункт гетмана — горад Батурын, дзейнічаючы тут цалкам бязлітасна. У маі 1709 года адважна атакаваў шведаў пад Апошняй і разбіў іх.
Пётр I у шматлікіх вайсковых пытаннях цалкам давяраў інтуіцыі і востраму розуму свайго фаварыта, амаль усе інструкцыі, дырэктывы і навучанні, якія цар рассылаў войскам, праходзілі праз рукі Меншыкава. Ён быў у Пятра як бы начальнікам штаба: падаўшы думку, цар нярэдка даручаў распрацаваць яе свайму бліжэйшаму памочніку, і той знаходзіў спосаб рэалізаваць яе. Яго хуткія і рашучыя дзеянні цалкам адпавядалі кіпучай энергіі Пятра.
Меншыкаў адыграў вялікую ролю ў Палтаўскай бітве (27 чэрвеня (8 ліпеня) 1709), дзе камандаваў спачатку авангардам, а затым левым флангам рускага войска. Яшчэ да ўводу ў бітву галоўных сіл ён разграміў атрад генерала Шліпенбаха, узяўшы апошняга ў палон. У момант сутыкнення войскаў абрынуўся на корпус генерала Роса, рассеяўшы яго, што шмат у чым абумовіла перамогу рускага войска. За час бітвы пад Меншыкавым было забіта тры коні.
Пераследваючы разам з Галіцыным швецкую армію, якая бегла з поля бітвы Меншыкаў нагнаў яе ў пераправы праз Дняпро, ля Перавалочны, і прымусіў капітуляваць. Аляксандр Данілавіч паведамляў з-пад Перавалочны: «Бягучага ад нас непрыяцеля тут мы нагналі і толькі што сам кароль з здраднікам Мазепаю ў малых людзях сыходам выратаваліся, а астатніх шведаў усіх жавымі на акорд у палон пабралі, якіх будзе лікам каля дзесяці тысяч, паміж якімі генерал Левенгаўпт і генерал-маёр Крэйц. Гарматы, усю амуніцыю таксама ўзяў». Фактычна ў палону апынулася больш за 16 тысяч шведаў.
За Палтаву Меншыкаў быў удастоены чына генерал-фельдмаршала. Акрамя таго, у яго валодання былі перададзеныя гарады Пачэл і Ямпаль, якія павялічылі лік яго прыгонных на 43 тысячы душ мужчынскага полу. Па ліку прыгонных ён стаў другім пасля цара валадаром у Расіі. Пры ўрачыстым уездзе Пятра ў Маскву 21 снежня 1709 года Аляксандр Данілавіч знаходзіўся па правай руцэ цара, чым падкрэсліваліся яго выключныя заслугі.
Заключны этап Паўночнай вайны
У 1709—1713 гг. Меншыкаў камандаваў войскамі, якія вызвалялі ад шведаў Польшчу, Курляндыю, Памеранію і Галштынію. Затым яго дзейнасць засяродзілася на пытаннях унутраных спраў дзяржавы, дакранаючыся, з прычыны яго блізкасці да цара, усіх найважных дзяржаўных клопатаў. У 1715 г. Аляксандр Данілавіч з флотам прыбыў у Рэвель, дзе займаўся будаўніцтвам гавані. За ўдзел у марскіх справах супраць шведаў і клопат аб флоце атрымаў чын контр-адмірала (1716 г.). У 1718—1724 і 1726—1727 гадах святлейшы князь з’яўляўся прэзідэнтам Ваеннай калегіі, адказваў за ўладкаванне ўсіх узброеных сіл Расіі. У дзень падмісання Ніштацкага міру, які завяршыў працяглую барацьбу са шведамі, Меншыкаву прысвоены чын віцэ-адмірала.
Фактычнае кіраванне краінай
Пасля смерці Пятра найяснейшы князь, абапіраючыся на гвардыю, у студзені 1725 года ўзвёў на пасад жонку цара Кацярыну I і стаў фактычна кіраўніком краіны. Са ўступам на пасад Пятра II (сына царэвіча Аляксея Пятровіча) ён быў удастоены чыну поўнага адмірала і звання генералісімуса, яго дачка Марыя была заручаная з юным імператарам. Але, недаацаніўшы сваіх нядобразычліўцаў, утоеных і відавочных ворагаў, Меншыкаў не змог утрымаць свой ўплыў.
Выгнанне і смерць. Нашчадкі
Па абвінавачваннях у злоўжываннях і дзяржаўнай здрадзе Аляксандр Данілавіч быў сасланы са сваёй сям’ёй у Бярозаў Табольскай губерніі, дзе і памёр 12 лістапада 1729 года ва ўзросце 56 гадоў. Яго пахавалі ля алтара пабудаванай яго рукамі царквы; потым рака Сосьва змыла гэтую магілу. Дзеці Меншыкава былі вызваленыя з выгнання імператрыцай Ганнай Іванаўнай у 1731 годзе.
З нашчадкаў Аляксандра Данілавіча найбольш вядомы яго праўнук адмірал А. С. Меншыкаў, ваенна-марскі дзеяч, галоўнакамандуючы сухапутнымі і марскімі сіламі ў Крымскай вайне 1853—1856 гадоў
Аляксандр Уладзіміравіч Варабей
Аляксандр Уладзіміравіч Варабей (нар., ст. Красны Бераг, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне хірургічнай гастраэнтэралогіі, калапракталогіі і эндаскапіі. Член-карэспандэнт (2014), доктар медыцынскіх навук (2000), прафесар (2003). Ганаровы доктар Львоўскага нацыянальнага медыцынскага ўніверсітэта (2011). Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2004).
Біяграфія
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1977). З 1983 года ў Мінскай абласной клінічнай бальніцы, з 1985 года загадчык аддзялення. З 2002 года загадчык кафедры Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі» (2013).
Навуковая дзейнасць
Стварыў эксперыментальныя мадэлі шэрагу хірургічных захворванняў органаў брушной поласці і іх патагенезу, што дазволіла навукова абгрунтаваць і ўкараніць у практыку новыя алгарытмы дыягностыкі і хірургічнага лячэння шматлікіх захворванняў страўнікава-кішачнага тракта, сярэднесцення і забрушыннай вобласці, некаторыя з іх — з сусветным прыярытэтам. Распрацаваў навуковую канцэпцыю сістэмы хірургічнай і медыка-сацыяльнай рэабілітацыі стаміраваных пацыентаў, якая ўпершыню ў СНД была паспяхова рэалізавана ў 1996 г. у маштабах Рэспублікі Беларусь. Праводзіць даследаванні па распрацоўцы і ўкараненні новых лазерных хірургічных тэхналогій абдамінальную хірургію, флебоалогію і эндаскапію.
Аўтар больш за 450 навуковых прац, у тым ліку 16 манаграфій і практычных кіраўніцтваў, 22 вучэбных і вучэбна-метадычных дапаможнікаў, 34 патэнтаў.
Свята-Пакроўская царква (Лазовіца)
Свята-Пакроўская царква — праваслаўны храм у вёсцы Лазовіца Клімавіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.
Гісторыя
Вядома з XVIII стагоддзя як уніяцкая царква Пакрова Святой Багародзіцы, якая за часамі Расійскай імперыі была пераведзена ў праваслаўную. Папярэдні храм быў пабудаваны да 1861 года з дрэва.
На месцы былога храма ў пачатку XX стагоддзя была ўзведзена драўляная Свята-Пакроўская царква, рэшткі якой захаваліся да гэтага часу. Прыход уваходзіў у склад 3-га Клімавіцкага благачыння Магілёўскай епархіі. На цвінтары знаходзяцца руіны склепа, у якім былі пахаваны настаяцелі царквы. Ад яго да храма пракладзены падземны ход.
Пасля прыходу савецкай улады царква была зачынена. У Другую сусветную вайну яна зноў адкрылася. У 1950-я гады ў будынку размясцілася збожжасховішча мясцовага калгаса «Камінтэрн». З 1953 года ў званіцы храма знаходзілася сельская бібліятэка, якая ў 1955 годзе была прызнана лепшай у БССР. У 1962—1964 гадах ніжні паверх царквы займалі бібліятэка і сельскі клуб. З 1964 года будынак не выкарыстоўваўся.
Хаця будынак знаходзіцца ў паўзруйнаваным стане, на рэлігійныя святы ў яго прыязджае святар і адпраўляе набажэнствы. У 2019 годзе стараста вёскі Аляксандр Кірыенка хадайнічаў перад Міхаілам Русым аб рамонце даха царквы. Па яго словах, жыхары самі гатовы ўдзельнічаць у рамонце.
Архітэктура
Помнік народнага дойдідства. Трохчасткавую аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю фарміруюць кубападобныя ў плане зрубы — бабінца, малітоўнай залы і апсіды, накрытыя агульным дахам. Сцены былі гарызантальна ашаляваны, расчлянёны высока размешчанымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Інтэр’ер зальны, з плоскай падшыўной столлю.
Дзятлаўскі дзяржаўны гісторыка-краязнаўчы музей
Асноўная экспазіцыя размешчана ў 8 залах. У 1-й зале музея раскрываецца гісторыя краю з часоў каменнага веку да сярэдзіны 19 ст. Экспануюцца каменныя прылады працы і зброя першабытных людзей (сякеры, скрабкі, нажы, наканечнікі стрэл і інш.), рэшткі жывёл, на якіх палявалі нашы продкі (бівень і зуб маманта, рог тура і інш.). Прадстаўлены археалагічныя знаходкі эпохі мезаліту і неаліту, човен 16 ст. (знойдзены ў вёсцы Пархуты), дыярама мястэчка Дзятлава, прадметы розных рэлігійных канфесій часоў Вялікага княства Літоўскага (абразы, арнат, біблія, тора, скульптурныя выявы). Вайна 1812 года прадстаўлена калекцыяй тагачаснага ваеннага рыштунку. Асобны стэнд прысвечаны вучоным-землякам І. Дамейку, В. Дмахоўскаму, Т. Жаброўскаму. У 2-й зале наведвальнікі знаёмяцца з матэрыяльнай культурай краю канца 19 — пачатку 20 ст. Экспануюцца вырабы мясцовых майстроў, прылады працы земляробаў, жывёлаводаў і рамеснікаў, узоры мастацкага ткацтва, сталярныя і ганчарныя вырабы, прадметы народнага побыту (адзенне, посуд, мэбля, пісьмовыя прылады і г.д.).
Спецыяльная зала прысвечана нацыянальна-вызваленчаму руху ў Заходняй Беларусі ў 1920-1930-я г. Тут прадстаўлены падпольныя газеты, транспаранты, лістоўкі, брашуры, якія выдаваліся Камуністычнай партыяй Заходняй Беларусі (КПЗБ), дакументы, фатаграфіі, асабістыя рэчы членаў КПЗБ і Камуністычнага саюза моладзі Заходняй Беларусі (КСМЗБ). Адлюстравана дзейнасць Беларускай сялянска-работніцкай грамады, Таварыства беларускай школы (ТБШ), беларускага пасольскага клуба «Змаганне», у арганізацыі і дзейнасці якога прымаў удзел ураджэнец Дзятлаўскага раёна, паэт, публіцыст і літаратуразнавец І. С. Дварчанін. З Дзятлаўшчынай звязана дзейнасць С. В. Прытыцкага, В. З. Харужай, М. Танка і інш. Асобны стэнд прысвечаны пісьменнікам Заходняй Беларусі — удзельнікам барацьбы за вызваленне. Тэма ўз'яднання Заходняй Беларусі з БССР завяршае экспазіцыйны матэрыял 1-га паверха музея.
У музеі арганізуюцца пастаянныя выстаўкі народных і прафесійных майстроў. Дзейнічае выстаўка мастацкай керамікі М. Л. Несцярэўскага: вазы розных форм і аб'ёмаў, фігуры людзей, жывёл, маскі, якія адлюстроўваюць багацце эмоцый чалавека. На выстаўцы можна ўбачыць вырабленыя М. Л. Несцярэўскім першыя ўзоры дэкаратыўных керамічных пано, што ўпрыгожваюць станцыю метро «Плошча Якуба Коласа» ў Мінску.
Казанскі вакзал
Казанскі вакзал — пасажырскі тэрмінал станцыі Масква-Пасажырская-Казанская, адзін з 9-ці чыгуначных вакзалаў Масквы. Размешчаны на Камсамольскай плошчы. Будынак вакзала пабудаваны ў 1862—1864 гадах для Разанскай чыгункі, з 1894 таксама і для Казанскай чыгункі. Першы цягнік па маршруце Масква — Каломна адышоў з Казанскага вакзалу 20 ліпеня 1862 года. Будаўніцтва сучаснага будынка Казанскага вакзала пачалося ў 1913 і скончылася ў 1940. Будынак узведзены ў неарускім стылі А. В. Шчусевым з аўтарскім калектывам.
З Казанскага вакзала адпраўляюцца хуткія і пасажырскія цягнікі, а таксама прыгарадныя цягнікі (электрычкі) у двух напрамках — на Мурам (усходні нампрамак) і на Разань (паўднёва-ўсходні напрамак). Разгалінаванне па кірунках — у горадзе Люберцы, на станцыі Люберцы I. З Казанскага вакзалу адпраўляюцца цягнікі, якія ідуць ў Разань, Ніжні Ноўгарад, Варонеж, Казань, Анапу, Самару, Пензу, Чалябінск, Уфу і інш. Таксама з вакзалу ідуць прыгарадныя электрычкі да станцый: Люберцы, Ягор’еўск, Шатура, Отдых (г. Жукоўскі), Раменскае, Васкрасенск, Каломна, Разань і інш.
Маркаты
Маркаты (Маркаты) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Карэліцкі раённы краязнаўчы музей
Карэліцкі раённы краязнаўчы музей — музей у Карэлічах. Створаны паводле рашэння Карэліцкага райкама КПБ ад 23 мая 1969 г. як раённы Музей народнай славы. З 2007 г. сучасная назва. Для наведвальнікаў адчынены 29 чэрвеня 1974 г. Падзея была прымеркавана да 30-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Музеем кіравалі І.А.Шыбут, В.У.Чартко, В.У.Уласевіч, В.М.Мароз, Э.А.Арабей. З 1998 г. дырэктар І.М.Цівунчык.
Асноўны фонд музея (2008) налічвае 7444 адзінкі захоўвання, навукова-дапаможны — 2975 адзінак. Плошча экспазіцыйных памяшканняў 159,6 м², выставачнай залы — 24,4 м².
Экспазіцыя
Значны раздзел экспазіцыі прысвечаны падзеям на тэрыторыі раёна ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Захоўваюцца дакументы акупацыйнага перыяду, фотаздымкі загінуўшых жыхароў раёна, матэрыялы, якія расказваюць пра ўдзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны, дзейнасць партызанскіх атрадаў і брыгад на тэрыторыі раёна, вызваленне Карэліччыны ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Асобная вітрына прысвечана дзейнасці Мірскага камсамольска-маладзёжнага падполля.
Вялікая Боркаўшчына
Вялі́кая Бо́ркаўшчына (, Великая Борковщина) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Лебедзеўскага сельсавета.
Павялецкі вакзал
Павялецкі вакзал - пасажырскі тэрмінал станцыі Масква-Пасажырская-Павялецкая, адзін з 9-ці чыгуначных вакзалаў Масквы.
Вакзал быў пабудаваны ў 1900 годзе па праекце архітэктара А. Красоўскага для абслугоўвання Разана-Уральскай чыгункі. Назва дадзена ад пасёлку Павелец Разанскай вобласці. Павялецкі вакзал злучае сталіцу з Сярэднім і Ніжнім Паволжам; з вакзалу ідуць прыгарадныя электрацягнікі да аэрапорта «Дамадзедава» і ў Павялецкім напрамку да станцыі Узунава.
З Павялецкага вакзала адыходзяць цягнікі на Астрахань, Баку, Балакова, Балашоў, Валгаград, Варонеж, Грозны, Данецк, Краснадар, Ліпецк, Ліскі, Луганск, Махачкала, Назрань, Новамаскоўск, Новарасійск, Саратаў, Стаўрапаль, Тамбоў, Ялец.
Павел Уладзіміравіч Ялугін
Павел Уладзіміравіч Ялу́гін ( —) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, ад'ютант старэйшы батальёна 120-га гвардзейскага стралковага палка 39-й гвардзейскай стралковай дывізіі 8-й гвардзейскай арміі 3-га Украінскага фронту, Герой Савецкага Саюза (1944).
Сучасная індаеўрапейская мова
Сучасная індаеўрапейская мова - штучная мова, распрацаваная ў 2006 годзе на аснове рэканструяваных элементаў паўночна-заходняга арэала позняй індаеўрапейскай мовы. Аўтары параўноўваюць "адраджэнне" сваёй мовы з адраджэнем з мёртвых іўрыта. Даўгачаснай мэтай праекта з'яўляецца навучэнне ўсіх грамадзян Еўрапейскага Саюза сучаснай індаеўрапейскай як другой мовы і прыняцце яе ў якасці галоўнай афіцыйнай мовы ЕС.
Павел Уладзіміравіч Ялугін
Біяграфія
У 1932—1934 гг. на службе ў Чырвонай Арміі. Затым працаваў начальнікам вучэбнай часткі школы малодшага камсаставу МУС у Новарасійску. У 1941 г. зноў прызваны ў Чырвоную Армію. У 1942 годзе скончыў Арджанекідзеўскае пяхотнае вучылішча. Удзельнік баёў на Сталінградскім, Паўднёва-Заходнім, 3-м Украінскім франтах.
Вызначыўся ў баях пры фарсікаванні ракі Дняпро. 24 кастрычніка 1943 г. перадавы атрад на чале з гвардыі капітанам Ялугіным на лодках пераправіўся праз Дняпро каля Днепрапятроўска, 2 гадзіны вёў бой, захапіў і пашырыў плацдарм.
З 1969 года падпалкоўнік П. У. Ялугін у запасе. Жыў у Маскве.
Памёр 21 сакавіка 1990 г. Пахаваны ў вёсцы Суша Лепельскага раёна.
Міхейкава (Кардымаўскі раён)
Міхейкава (Михейково) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Іосіф Васільевіч Бахар
Біяграфія
Арыштаваны 4 жніўня 1937. Асуджаны 20.10.1937.
Паступальная сіла інерцыі
Паступа́льная сі́ла іне́рцыі – сіла інерцыі, якая дзейнічае на целы ў сістэме адліку, якая рухаецца з паскарэннем адносна інерцыяльнай сістэмы адліку. Як і іншыя сілы інерцыі, паступальная сіла інерцыі з'яўляецца фіктыўнай.
Палажэнне матэрыяльнага пункта ў інерцыяльнай і неінерцыяльнай сістэмах звязана наступным чынам:
дзе \mathbf r_0 – радыус-вектар пачатку каардынат неінерцыйнай сістэмы ў інерцыйнай сістэме.
Калі неінерцыяльная сістэма адліку рухаецца паступальна адносна інерцыяльнай, то, дыферэнцыруючы гэтую роўнасць двойчы па часе, атрымаем
Але, згодна другому закону Ньютана, у інерцыяльнай сістэме. Атрымаем
або
дзе - паступальная сіла інерцыі, якая, такім чынам, залежыць ад масы цела і ад паскарэння, з якім неінерцыяльная сістэма рухаецца адносна інерцыяльнай. Паступальная сіла інерцыі мае кірунак, процілеглы да паскарэння, з якім неінерцыяльная сістэма адліку рухаецца адносна інерцыяльнай.
Дзеянне паступальнай сілы інерцыі можна назіраць, напрыклад, у транспарце. Пры яго тармажэнні або разгоне на целы, што знаходзяцца ўнутры, дзейнічае сіла інерцыі, якая накіравана назад (пры разгоне) або наперад, у напрамку руху (пры тармажэнні). Гэтая сіла тым большая, чым больш рэзкім з'яўляецца разгон або тармажэнне.
Атрада (Кардымаўскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Сігнэ Хэбэ
Біяграфія
Дэбют Сігнэ як актрысы адбыўся ў 1855 годзе у Каралеўскім драматычным тэатры. Але яе голас палічылі непадыходзячым для тэатральных роляў, і таму яна працягнула вучыцца спеву. У 1856 годзе яна паступіла ў Парыжскую кансерваторыю, дзе стала першай скандынаўскай студэнткай, якая атрымала залаты медаль кансерваторыі. У Парыжскай кансерваторыі яна некаторы час выкладала пластыку, і адной з яе вучаніц, калі яна часова замяняла другую выкладчыцу, была Сара Бернар. У далейшым Сігнэ вучылася пеўнаму майстэрству ў Мілане ў Франчэска Ламперці і тэатральнаму мастацтву ў Адэлаіды Рысторы і Эрнэста Росі.
Яе дэбют як опернай спявачкі адбыўся ў Франкфурце. У 1861-1862-х гадах яна выступала ў Мангейскім нацыянальным тэатры. Паміж 1864 і 1879 гадамі Сігнэ ездзіла па Еўропе, выступала ў Стакгольме, Капенгагене, Парыжы, Варшаве, Жэневе, Мілане, Гельсінгфорсе і Осла. Яе выступы падвяргаліся крытыцы, паколькі яна надавала сваім гераіням вялікую незалежнасць, чым гэта дазвалялася опернымі традыцыямі.
Сігнэ Хэбэ вяла і педагагічную дзейнасць. У перыяд 1871—1925 яна выкладала спевы, у 1877 годзе адкрыла ўласную школу, дзе вучыла тэхніцы прамовы, спеву, пластыкі, з 1883 года працавала ў Dramatens elevskola (школа каралеўскага драматычнага тэатра), у 1886—1888 гадах выкладала ў Шведскай каралеўскай музычнай акадэміі, а каля 1900 года — у Каралеўскім драматычным тэатры. Сярод яе вучняў былі Ён Фарсэль, Мацільда Юнгстэд, Караліна Эстберг.
Пятрова (Кардымаўскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Пішчуліна (Кардымаўскі раён)
Пішчуліна (Пищулино) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Рэзнік
Рэзнік — шматзначны тэрмін.
Прозвішча
Вядомыя носьбіты:
Кан (літара)
Кан (ქან, мрглавані: Ⴕ, нусхуры: ⴝ, мхедрулі: ქ, МФА: ) — дваццаць другая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «600». Беларускі адпаведнік — літара к. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае k'.
Юнікод
У Юнікодзе:
Памагайлава
Памагайлава (Помогайлово) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Функцыяналізм (архітэктура)
Канчаткова аформіўся ў 1930-я г. Адметныя рысы функцыяналізму: максімальная ўтылітарнасць, перавага практычных функцый, жыццёвых, чалавечых патрэбнасцей у вызначэнні планаў і формаў пабудоў. Сярод асноўных прадстаўнікоў функцыяналізму — Ле Карбюзье, А. Аалта, В. Гропіус, Л. Саліван, якому належыць выказванне «Форму вызначае функцыя»), М. Міс ван дэр Роэ і інш. Спецыфіку агульнага падыходу функцыяналізму да пабудоў дакладна і лаканічна выказаў нямецкі архітэктар Б. Таўт — «Што добра функцыянуе, тое добра і выглядае».
Сямёнаўскае (Кардымаўскі раён)
Сямёнаўскае (Семеновское) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Лобстар (фільм)
«Лобстар» (The Lobster) — мастацкі фільм 2015 года рэжысёра Ёргаса Ланцімаса.
Сюжэт
Гісторыя кахання, якая разгортваецца ў найбліжэйшай будучыні, дзе адзінокіх людзей арыштоўваюць і адпраўляюць у жудасны гатэль. Там яны абавязаны знайсці сабе пару за 45 дзён. Калі ім гэта не ўдаецца, то іх пераўтвараюць у жывёлу і адпускаюць у лес.
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 34 кінаўзнагародамі і яшчэ 83 намінацыямі.
Готкавічы
Го́ткавічы (, Готковичи) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лебедзеўскага сельсавета.
Геаграфічнае адкрыццё
Геаграфі́чнае адкрыццё - наведванне прадстаўнікамі нейкага цывілізаванага народа новай, раней невядомай культурнаму чалавецтву часткі зямной паверхні або высвятленне прасторавай сувязі паміж ужо вядомымі часткамі гэтай паверхні.
Масква-Каланчоўская
Масква-Каланчоўская (таксама Масква-Тэхнічная-Курская) — чыгуначная станцыя ў Маскве на Аляксееўскай злучальнай лініі. З’явілася ў 1865 годзе.
Пасажырская платформа размешчаная паблізу ад трох вакзалаў (Яраслаўскага, Ленінградскага і Казанскага), на ёй спыняюцца электрацягнікі Курскага, Рыжскага і Смаленскага накірункаў МЧ, а таксама экспрэсы ў аэрапорт Дамадзедава.
На заходняй платформе знаходзіцца вакзальны будынак — павільён пабудовы 1896 года. Меркавалася, што менавіта гэты Імператарскі вакзал павінен стаць вакзалам, які будзе абслугоўваць прыём і адпраўку ўрадавых і іншых важных цягнікоў, пачынаючы з цягніка з імператарам Мікалаем II, які накіроўваўся на каранацыю. Аднак, планы былі змененыя — каранацыйны цягнік з Пецярбурга прыбыў на Брэсцкі вакзал (цяпер Беларускі). Пазней імператарскія цягнікі з імператарам і манаршай сям’ёй усёткі выкарысталі зрэдку гэты спецвокзал. Пасля рэвалюцыі 1917 года вакзал стаў звычайнай пасажырскай чыгуначнай станцыяй для прыгарадных цягнікоў.
Елісей (прарок)
Елісей — адзін з біблейскіх прарокаў. Стаўшы старанным вучнем і паслядоўнікам прарока Іллі, займаўся больш 65 гадоў прароцтвам пры 5 ізраільскіх царах, пачынаючы ад Ахозіі да Іяаса, і ўсім ім смела казаў праўду, выкрываючы іх схільнасць да язычніцкага ідалапаклонства. 3 яго імем Біблія звязвае мноства цудаў — ад пераходу посуху р. Іардан да ажыўлення сына адной удавы. Ва ўсіх шматлікіх апавяданнях пра яго дзейнасць Елісей выступае чалавекам глыбока празорлівым, моцным духам і верай у сілу сваіх магчымасцей. Перыяд яго дзейнасці падаецца ў Бібліі як час актыўнага развіцця так званых прароцкіх школ, своеасаблівых рэлігійна-асветных абшчын, у якіх маладыя людзі праходзілі выхаванне пад кіраўніцтвам умудроных вопытам і вядомых сваёй дзейнасцю прарокаў. Ён быў адзіным сведкам узнясення прарока Іллі на неба. Імя Елісея было надзвычай папулярным у творах старазапаветнай царкоўна-рэлігійнай літаратуры таму, што ён, па сведчанню Ісуса Сірахава, заўсёды казаў толькі праўду і ніколі не адступаў перад уладай сучасных яму цароў. Значная ўвага ўдзелена гэтаму прароку ў Евангеллі ад Лукі.
Liriomyza taraxaci
Liriomyza taraxaci — від двухкрылых роду, сямейства.
Смагіры
Смагіры (Смогири́) — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Браніслаў Маліноўскі
Браніслаў Каспер Маліноўскі (Bronisław Kasper Malinowski; — ) — англійскі этнограф і сацыёлаг польскага паходжання. Адзін з заснавальнікаў і лідараў функцыянальнай школы ў брытанскай сацыяльнай антрапалогіі.
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Ягелонскі ўніверсітэт, дзе атрымаў ступень доктара філасофіі па фізіцы і матэматыцы (1908). Вывучаў псіхалогію і гістарычную палітэканомію ў Лейпцыгскім універсітэце, з 1910 вучыўся ў Лонданскай школе эканомікі.
Сушчава (Кардымаўскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Браніслаў Маліноўскі
Біяграфічныя звесткі
На працягу 1920-х гадоў праводзіў палявыя даследаванні на розных астравах Меланезіі, вывучаў культуру і побыт аўстралійскіх абарыгенаў. Некалькі гадоў пражыў сярод туземцаў, паляваў, лавіў рыбу разам з імі, удзельнічаў у іх цырымоніях, абрадах, святах, рытуалах. пабудаваў сабе жытло, вывучыў мясцовую мову.
Выкладаў у Лонданскім і Іельскім універсітэтах.
Навуковая і даследчыцкая дзейнасць
Дыяпазон навуковых інтарэсаў Б. Маліноўскага быў надзвычай шырокі — гісторыя і тэорыя культуры, эканоміка, рэлігія, права, этыка, тэорыя мовы і інш. У сваёй першай кнізе «Арганаўты Ціхага акіяна» (1922) падрабязна апісаў штодзённае жыццё невядомых раней плямён з Новай Гвінеі. У працы «Сексуальнае жыццё дзікуноў паўночна-заходняй Меланезіі» (1929) на прыкладзе жыцця на Трабрыянскіх астравах выступіў з крытыкай тэорыі Зігмунда Фрэйда.
Галоўным вынікам працы Б. Маліноўскага стала яго кніга «Навуковая тэорыя культуры» (1944). У аснове яго тэорыі ляжыць сістэма чалавечых патрэбнасцей, якія падзяляюцца на пярвічныя, базавыя (здабыванне ежы, пабудова жылля, абарона, аднаўленне і працяг свайго роду) і на культурныя патрэбнасці, што надстрайваюцца над пярвічнымі. Паводле Б. Маліноўскага, культура выступае як інструмент задавальнення базавых патрэбнасцей і адначасова як сукупнасць матэрыяльных і духоўных артэфактаў. Лічыў, што розным сацыяльным і нацыянальным групам грамадства ўласцівы розныя рэакцыі на адны і тыя ж патрэбнасці. Будучы ўсё жыццё прыхільнікам функцыяналізму, Б. Маліноўскага меркаваў, што ў культуры няма нічога лішняга, усё ў ёй функцыянальна ўзаемазвязана, а тое, што нам здаецца непатрэбным, лішнім, сведчыць толькі аб нашым неразуменні мясцовай культуры.