cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Новалукомльская цэнтральная раённая бальніца
Гісторыя
Гісторыя бальніцы пачынаецца з 1970 года, калі ў Новалукомлі быў адкрыты стацыянар на 100 ложкаў. У 1997 годзе Новалукомльская раённая бальніца была ператворана ў цэнтральную раённую бальніцу, якая аказвае высокакваліфікаваную медыцынскую дапамогу насельніцтву Чашніцкага раёна.
На 2017 год у зоне абслугоўвання 30959 чалавек. У бальніцы маецца 209 ложкаў, уключаючы 37 ложкаў дзённага стацыянара, а таксама 60 ложкаў сястрынскага догляду. Функцыянуе 10 спецыялізаваных аддзяленняў і Навазорская бальніца сястрынскага догляду на 50 ложкаў.
У 2017 годзе абслужана 7100 пацыентаў. Амбулаторна-паліклінічнае аддзяленне на 1125 наведванняў у змену (Новалукомльская паліклініка на 625 наведванняў у змену, Чашніцкая паліклініка на 300 наведванняў у змену, урачэбныя амбулаторыі агульнай практыкі на 200 наведванняў у змену). За год прынята 393 377 пацыентаў. У штаце ўстановы 778 супрацоўнікаў, у тым ліку 87 урачоў і 334 сярэднія медыцынскія работнікі. 64,8 % урачоў і 74 % медработнікаў сярэдняга звяна маюць кваліфікацыйныя катэгорыі (8 урачоў і 35 медыцынскіх работнікаў маюць высокія кваліфікацыйныя катэгорыі). 7 медыцынскіх работнікаў узнагароджаны знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь». Бальніца з’яўляецца базай для навучання ўрачоў-інтэрнаў і медыцынскіх работнікаў сярэдняга звяна. У 2017 годзе інтэрнатуру прайшлі 4 урачы, вытворчую практыку — 19 навучэнцаў Віцебскага і Аршанскага медыцынскіх каледжаў.
Спіс лекава-прафілактычных устаноў
У склад установы аховы здароўя «Новалукомская ЦРБ» уваходзяць:
Фаворы
Фаво́ры (, Фаворы) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лынтупскага сельсавета.
Драздынь
Драздынь (Дрозди́нь) — вёска ў Ракытніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Карчміска (гміна)
Карчмі́ска (Karczmiska) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Апольскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Карчмісцы Первшэ. Плошча гміны складае 95,21 км². Станам на 2004 год у гміне Карчміска пражывалі 6272 чалавекі, шчыльнасць — 65,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 18 салецтваў.
Ераполле
Ерапо́лле (, Ерополье) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Шырокаўскага сельсавета.
Шылава (Расонскі раён)
Шы́лава (, Шилово) — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Краснапольскага сельсавета.
Леанід Пятровіч Козік
Леанід Пятровіч Козік (, Барысаў, Мінская вобласць, БССР — ) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Заслужаны работнік прамысловасці Беларусі (1994), кандыдат эканамічных навук (1997). Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання (1990—1995) і Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання (2004—2008), 3-і старшыня Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі (2002—2014).
Біяграфія
Нарадзіўся 13 ліпеня 1948 года ў Барысаве.
З мая 1990 года па май 1995 года — дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання, дзе быў старшынёй Камісіі па эканамічнай рэформе. З 15 красавіка па 15 мая 1994 года спрабаваў сабраць подпісы для вылучэння на 1-я ў Беларусі прэзідэнцкія выбары. У 1995—1998 гадах быў паўнамоцным прадстаўніком Рэспублікі Беларусь у Міжнародным эканамічным камітэце Садружнасці незалежных дзяржаў. У 1996—1999 гадах быў членам Выканаўчага камітэта Саюза Беларусі і Расіі. У 1997 годзе ў Маскве абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Арганізацыйна-метадалагічныя асновы распрацоўкі міждзяржаўных эканамічных праграм: на прыкладзе праграм эканамічнай інтэграцыі Расійскай Федэрацыі і Рэспублікі Беларусь». З лютага 1998 года па верасень 2001 года — намеснік прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь. З верасня 2001 года па ліпень 2002 года быў намеснікам кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
У 2002—2014 гадах быў старшынёй Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі. 10 верасня 2004 года, за месяц да парламенцкіх выбараў і рэферэндуму датычна абрання прэзідэнта, падпісаў у якасці члена Рэспубліканскага каардынацыйнага савета кіраўнікоў палітычных партый і грамадскіх аб’яднанняў «Зварот да грамадзян Беларусі» з заклікам да падтрымкі А.Лукашэнкі на рэферэндуме. З кастрычніка 2004 года па верасень 2008 года — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання ад Барысаўскай сельскай выбарчай акругі № 78. У Палаце прадстаўнікоў быў членам Пастаяннай камісіі па бюджэце.
Памёр 5 жніўня 2023 года.
Уладзімір Станкевіч
Уладзімір Станкевіч:
Фібула з Малышкаўскага гарадзішча
Фібула з Малышкаўскага гарадзішча — бронзавая падковападобная фібула I—III стст., знойдзеная А. Р. Мітрафанавым пры раскопках Малышкаўскага гарадзішча. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага гістарычнага музея Беларусі.
Апісанне
Кольца фібулы мае трохвугольнае сячэнне, на сярэдзіне маецца рэльефны выступ, канцы завершаны ў выглядзе невялічкіх дыскаў. На дысках невялікія круглыя паглыбленні, абведзеныя кольцамі-выемкамі, якія разам з паглыбленнямі запоўнены чырвонай эмаллю. Фібула з Малышкаўскага гарадзішча — адзіная аздобленная такім чынам знаходка ў помніках культуры штрыхаванай керамікі ў Беларусі. Такія фібулы трапляюцца ў Літве, дзе яны датуюцца сярэдзінай ІІ ст. н. э.. Малышкінская знаходка, безумоўна, прывазная.
Підуруталагала
Підуруталагала — горная вяршыня на востраве Шры-Ланка, таксама вядомая як гара Педра.
Вышэйшы пункт рэспублікі Шры-Ланка. Узвышаецца на 2524 м над узроўнем акіяна і на 500—700 м над прылеглым пласкагор’ем. Размешчана ў цэнтральным нагор’і Шры-Ланкі, недалёка ад горада Нувара-Элія. Мае купалападобную форму. Складзена гнейсамі і гранітамі. На вяршыні ўстаноўлены галоўны тэлевізійны транслятар краіны.
Церахоўшчына (Пачынкаўскі раён)
Церахоўшчына (Тереховщина) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ленінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Церахоўшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Да 1929 года ў складзе Ельнінскага павета Смаленскай губерні.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Свяча (Кіраўская вобласць)
Свяча (Свеча) — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Свячынскай муніцыпальнай акругі. Пасёлак размешчаны на рацэ Бяспутка (прыток Свячы), за 130 км на паўднёвы захад ад Кірава і за 50 км на захад ад Кацельніч.
У пасёлку знаходзіцца чыгуначная станцыя Свяча Паўночнай чыгункі на лініі Буй — Кацельніч. Уздоўж паўднёвай ускраіны праходзіць аўтадарога Р243 (Яраслаўль — Перм).
Культура шэрай размаляванай керамікі
Культура шэрай размаляванай керамікі — археалагічная культура на поўначы Індыі (XII стагоддзе да н.э. — VI стагоддзе да н.э.), якую атаесамляюць з распаўсюджаннем уплыву індаарыяў у Паўднёвай Азіі.
Характэрнай прыкметай культуры былі шэрыя танкасценныя ганчарныя вырабы, з'яўленне жалезных прылад і вялікіх паселішчаў з протагарадскім ладам. Вялікія паселішчы вылучаліся на фоне малых. Адзін з найбуйнейшых протагарадскіх цэнтраў існаваў у Матхуры. Насельніцтва займалася жывёлагадоўляй і земляробствам, карысталася тэракотавымі статуэткамі і рытуальнымі талеркападобнымі пласцінамі. Назіраецца істотная розніца накаплення розных рэчаў у асобных будынках, што можа значыць сацыяльнае распластаванне і ўзнікненне каставага грамадства.
Культура Лас-Вегас
Культура Лас-Вегас — комплекс паселішчаў позняга плейстацэну і галацэну ўздоўж узбярэжжа сучаснага Эквадора, якая ўзнікла паміж 8000 да н. э. і 4600 да н. э. Культура Лас-Вегас уяўляе сабой «раннюю аселую адаптацыю да экалагічна складанага прыбярэжнага асяроддзя».
31 археалагічны помнік дадзенай культуры быў выяўлены на эквадорскім паўвостраве Санта-Элена — біялагічна складаным трапічным экатоне. Датаванне пацверджана радыёвугляродным аналізам.
Людзі культуры Лас-Вегас займаліся паляваннем і збіральніцтвам, а акрамя таго, валодалі прымітыўнымі тэхналогіямі сельскай гаспадаркі. Былі выяўленыя касцяныя іголкі і лапатка, якія маглі выкарыстоўвацца для вырабу сетак або тканін, а таксама розныя прылады і ёмістасці з ракавін; мяркуецца, што выкарыстоўваліся і такія матэрыялы, як драўніна, бамбук, галлё і кара.
Добрыч (рака)
До́брыч, у верхнім цячэнні Дабры́ца — рака ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 36 км. Плошча вадазбору 236 км². Сярэдні расход вады ў вусці 1,4 м³/с. Пачынаецца прыкладна за 2,5 км у напрамку на поўнач ад вёскі Задуб'е. Упадае ў Сож за 2 км у напрамку на ўсход ад вёскі Высокая. Асноўны прыток — Ржаўка.
Каля ракі населеныя пункты Задуб'е, Пятравічы, Пасека-Слабодка, Стараград, Хізаў, Тарахаўка, Рудня, Добрыч.
IC 1184
IC 1184 — галактыка тыпу *2 (падвойная зорка) у сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мантэкасіяна
Мантэкасіяана (Montecassiano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Мачэрата.
Насельніцтва складае 6830 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 206 чал./км². Займае плошчу 33 км². Паштовы індэкс — 62010. Тэлефонны код — 0733.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Іосіф Абручнік.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Юр’ева (Смалявіцкі раён)
Ю́р'ева (, Юрьево) — аграгарадок у Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Усяжскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Юр'еўскага сельсавета.
Багаслоўе
Багаслоўе, або тэалогія (theos — бог і logos — вучэнне; вучэнне пра бога) — сістэма абгрунтавання і абароны рэлігійных вучэнняў пра бога, яго якасці, прыкметы і ўласцівасці, комплекс доказаў «праўдзівасці» дагматыкі, рэлігійнай маральнасці, кірункаў і норм жыцця вернікаў і духавенствы, усталяваных той ці іншай рэлігіяй.
Багаслоўе складаецца з доказы звышнатуральнага паходжання святога пісання, богадухнавенасці святога аддання, чароўнай сутнасці царквы, а таксама шэраг практычных дысцыплін, злучаных з правядзеннем богаслужэнні. Усе сістэмы багаслоўя зыходзяць з прызнання асабістага бога, які стварыў свет і кіруе ім па неспазнавальных законах. Асноўныя філасофскія вытокі афіцыйнага багаслоўя хрысціянства — вучэнні Платона, Арыстоцеля і неаплатанізму. Хрысціянскае багаслоўе ніколі не было адзіным вучэннем. Ёсць багаслоўе праваслаўнае, пратэстанцкае, каталіцкае і інш. Кожнае мае свае спецыфічныя асаблівасці, якія адрозніваюць адну сістэму ад іншай. І тым не менш у іх ёсць нямала агульнага.
У наш час багаслоўе перажывае крызіс, выразам якога з’яўляецца адмова ад некаторых традыцыйных уяўленняў і з’яўленне велізарнай колькасці самых супярэчлівых тэалагічных канцэпцый, такіх, як тэалогія крызісу, тэалогія мёртвага бога, тэалогія рэвалюцыі і т. п.
Дубна (Ракытніўскі раён)
Дубна (Ду́бно) — вёска ў Ракытніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Уільям Крукс
Сэр Уільям Крукс (Sir William Crookes, 17 чэрвеня 1832 — 4 красавіка 1919) — англійскі хімік і фізік, член (з 1863 года) і Прэзідэнт (у 1913-1915 гадах) Лонданскага каралеўскага таварыства, ад якога ён у 1875 годзе атрымаў Каралеўскі залаты медаль. У ліку іншых яго узнагарод - медалі ад Французскай акадэміі навук (1880), Дэйві (1888) і медаль Коплі (1904). У 1897 годзе каралева Вікторыя прысвоіла яму рыцарскае званне. У 1910 годзе ён атрымаў «Ордэн заслуг». Крукс ўвайшоў у гісторыю як чалавек, які адкрыў талій і ўпершыню атрымаў гелій у лабараторных умовах.
Раскос
Раскос ці укосіна — нахілены брус (ці бервяно), які злучаў стойку і балку ці дзве стойкі. Служыў для ўмацавання прасторавай жорсткасці каркаснай сцяны. У некаторых выпадках раскос выкарыстоўваўся як дэкаратыўны элемент.
Ельнэ
Ельнэ (Є́льне) — вёска ў Ракытніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Уладзімір Міхайлавіч Станкевіч
Уладзімір Міхайлавіч Станкевіч ( — ) — беларускі палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1950 годзе. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.
Працаваў старшым юрысконсультам калгаса «Беларусь» Мядзельскага раёна. У 1990 годзе абраны ў Вярхоўны Савет БССР 12-га склікання ад грамадскага аб’яднання «БНФ „Адраджэнне“» па Мядзельскай выбарчай акрузе № 78 у г.п. Крывічы. У Вярхоўным Савеце быў намеснікам старшыні камісіі па заканадаўстве, уваходзіў у фракцыю Беларускага народнага фронту.
Памёр 4 студзеня 2020 года.
Крупка (Расія)
Крупка — рака ў Расіі, працякае ў Старарускім раёне Наўгародскай вобласці. Упадае ў возера Ільмень. Даўжыня ракі складае 13 км.
Рака цячэ на паўночны ўсход паралельна рэкам Маква і Чарнец, з якімі злучаецца шматлікімі каналамі.
Ля вытока Крупкі паміж Крупкай і Чарняцом стаяць вёскі Малое Воранава і Вялікае Воранава Нагоўскага сельскага паселішча.
IC 1185
IC 1185 — галактыка тыпу Sab (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Марыкопа
Іспанцы сутыкнуліся з марыкопа ў XVI ст. і сталі светкамі іх перасялення з тэрыторый на рацэ Каларада да нізоўяў ракі Хіла пад ціскам болей ваяўнічых махавэ. Відавочна, у той час яны ўяўлялі сабою адзіную ваенную канфедэрацыю малых юманскіх груп.
Назва марыкопа паходзіць ад наймення мексіканскага паселішча ў Арызоне, куды ў 1825 г. прыбылі бежанцы з гэтай канфедэрацыі, каб выратавацца ад нападаў махавэ. У XIX ст. асноўнымі заняткамі з'яўляліся паляванне, рыбалоўства, збіральніцтва. Пад уплывам піма, з якімі частка марыкопа склала канфедэрацыю, пачалі займацца земляробствам. Канфедэрацыя марыкопа і піма здолела спыніць наступ махавэ.
У другой палове XIX ст. марыкопа былі пераселены ў 2 розныя рэзервацыі ў Арызоне. Іх насельнікі размаўляюць на вельмі адрозных дыялектах, аднак лічаць сябе адзіным народам.
Каюга
Каюга (саманазва: Gayogohó:no’, літаральна «людзі вялікага балота») — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША. Уваходзяць у лігу іракезаў. Жывуць пераважна ў штатах Аклахома і Нью-Ёрк. Нашчадкі каюга таксама сустракаюцца сярод іракезаў Канады. Агульная колькасць у ЗША (2011 г.) — 5342 чал.
Гісторыя
Карэннымі тэрыторыямі, здаўна населенымі каюга, лічацца берагі азёр Фінгер у сучасным штаце Нью-Ёрк. На поўначы іх землі даходзілі да паўночных берагоў ракі Святога Лаўрэнція. Каюга былі адным з пяці народаў-заснавальнікаў лігі (канфедэрацыі) іракезаў. Лічылася, што яны захоўвалі духоўны моц лігі, а таму адыгрывалі важную ролю ў супольных рэлігійных цырымоніях. 10 правадыроў каюга, выбраныя жанчынамі, прадстаўлялі свае роды ў радзе іракезаў.
У 1660-х гг. каюга ўдзельнічалі ў разгроме саскуэханцаў, што дазволіла значна пашырыць тэрыторыі. Але ў выніку каюга сутыкнуліся з ваенным саюзам плямён, які стварылі французскія каланісты. У 1687 г. французы арганізавалі ваенную экспедыцыю супраць іракезаў. Захопленыя імі ў палон паляўнічыя каюга былі пераўтвораны ў рабоў. Няўдачы падчас Бабровых войн вымусілі каюга прытрымлівацца саюзу з брытанскімі калоніямі. Яны ўдзельнічалі ў Сямігадовай вайне супраць французаў на баку брытанцаў. Атравана, ваенны правадыр каюга, забяспечваў брытанскай арміі выведванне сіл праціўніка. Акрамя таго, назіралася міграцыя каюга на захад, пераважна ў даліну ракі Агая, дзе паступова склалася згуртаванне так званых мінга — іракезаў Агая. Войны, міграцыі і асабліва эпідэміі прывялі да скарачэння насельніцтва. У 1778 г. налічвалася толькі крыху болей за 1100 каюга.
У гады Амерыканскай рэвалюцыі каюга падтрымалі Вялікабрытанію супраць паўстаўшых калоній. У 1779 г. па загаду Дж. Вашынгтона часткі Кантынентальнай арміі ўварваліся ў землі каюга і спалілі іх вёскі. Многія каюга збеглі на захад або на тэрыторыю Канады. 11 лістапада 1794 г. каюга разам з іншымі іракезамі падпісалі мірнае пагадненне з ЗША, згодна якому атрымалі права на аўтаномную рэзервацыю ў штаце Нью-Ёрк. Аднак улады штата Нью-Ёрк парушылі пагадненне і ўсталявалі свой фармальны суверынітэт над землямі рэзервацыі, што было замацавана ў дагаворах 1789 г., 1790 г., 1795 г. і 1807 г. , і што пазней выклікала доўгатэрміновыя судовыя спрэчкі, якія працягваюцца і ў нашы дні.
У 1831 г. іракезы Агая падпісалі пагадненне з ЗША аб перадачы сваіх зямель наўзамен на грашовую кампенсацыю і землі на тэрыторыі Аклахомы. У 1888 г. была вылучана асобная рэзервацыя перасяленцаў-сенека і каюга. У 1937 г. яна атрымала права на самакіраванне як супольнае племя сенека і каюга. У нашы дні гэта аб'яднанне мае статус нацыі.
Асаблівасці культуры
Да канца XVIII ст. сацыяльнае і эканамічнае жыццё каюга мала адрознівалася ад іншых іракезаў. Асноўнымі заняткамі з'яўляліся земляробства, паляванне, рыбалоўства і збіральніцтва. Навакольныя землі належылі вясковым абшчынам, апрацоўваліся жанчынамі і таму перадаваліся па спадчыне ад жанчыны да жанчыны. Адлік сваяцтва вёўся па жаночай лініі. Жанчыны прымалі ўдзел у кіраванні. Усяго налічвалася 10 родава-тэрытарыяльных аб'яднанняў на чале правадыроў, што карысталіся аўтаноміяй, мелі свой татэм і прадстаўніцтва ў радзе іракезаў.
Каюга знакаміты прыкладным мастацтвам — вырабам разьбяных дзяржальняў, драўляных лялек и масак. Дзякуючы амерыканскім антраполагам XIX ст. і XX ст. добра захаваўся фальклор каюга, які адлюстроўвае агульныя для іракезаў казкі і міфы пра Вялікага Міратворца, Нябесную жанчыну , Лятучую галаву і інш.
Мова
Мова каюга належыць да іракезскай групы моў. Сярод жыхароў правінцыі Антарыа ў Канадзе на ёй размаўляе каля 240 чалавек. Прычым, у Канадзе вылучаецца 2 блізкія дыялекты — верхні і ніжні. У 2012 г. 79 чалавек свабодна размаўлялі на мове каюга ў штаце Нью-Ёрк. Асобны дыялект сенека-каюга Аклахомы да нашага часу знік.
Культура Нарыньё
Культура Нарыньё — археалагічная культура, якая ўзнікла ў Калумбіі і Эквадоры каля. 7 ст. н. э. Названая ў гонар Нарыньё — халоднага высакагорнага плато ў Андах. Ад адной з груп насельніцтва, умоўна названай «капулі», засталіся пахаванні касікаў — у іх цела апускалася на глыбіню 30-40 м. Культура нарыньё падтрымлівала гандлёвыя адносіны з насельніцтвам Амазоніі і ціхаакіянскага ўзбярэжжа. Апрацоўвалі золата кавальскім спосабам; тэхналогіі нарыньё нагадвалі тэхналогіі іншых культур паўднёвага ўсходу Калумбіі.
У той жа час у рэгіёне пражывала і іншая група насельніцтва, умоўна названая «п'ярталь» (es:Piartal), ад якіх засталіся керамічныя, драўляныя, ювелірныя вырабы і тканіны, вытанчаныя па сваім дызайне і выкананні. Нашчадкі «п'ярталь», вядомыя як «туса» (Tuza), выпрабавалі пазней уплыў інкаў, побач з якімі яны пражывалі ў эпоху канкісты.
Уладзімір Паўлавіч Сухаверхаў
Уладзі́мір Па́ўлавіч Сухаве́рхаў (, Екацярынаслаў — ) — беларускі жывапісец, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1955).
Біяграфія
У 1926—1930 гадах вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны жыў у вёсцы Беразянка (у Пухавіцкім раёне) і разам з мастаком Соф'яй Лі дапамагаў партызанам і падпольшчыкам Мар'інай Горкі.
З 1945 года ў Беларускім саюзе мастакоў. У 1946 годзе скончыў Маскоўскі мастацкі інстытут імя В. Сурыкава. Выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы (1947—1954), у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце (1954—1977). У 1954—1956 гг. старшыня праўлення Саюза мастакоў БССР.
Памёр 4 мая 1977 года ў Мінску. Пахаваны на Чыжоўскіх могілках.
Дачка — Наталля Сухаверхава, мастак у галіне ДПМ.
Творчасць
Працаваў у розных жанрах станковага жывапісу. Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, фондах Беларускага саюза мастакоў, Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, Беларускім музеі гісторыі і культуры.
Памяць
3 снежня 2008 г. да 100-годдзя з дня нараджэння У. П. Сухаверхава Міністэрствам сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь уведзены ў абарачэнне РУП «Белпошта» канверт з арыгінальнай паштовай маркай
Адукацыя ў Чашніцкім раёне
Сістэма адукацыі Чашніцкага раёна прадстаўлена навучальнымі ўстановамі рознага тыпу. У 2017 годзе ў раёне дзейнічала 17 устаноў дашкольнай адукацыі: яслі-сад — 8, дзіцячыя сады — 2, вучэбна-педагагічныя комплексы «дзіцячы сад-школа» — 7. У 2017/2018 навучальным годзе дзейнічала 15 устаноў агульнай сярэдняй адукацыі, у якіх навучалася 2976 вучняў. Навучальны працэс у школах забяспечвалі 402 настаўнікі.
У 2018 годзе працавала 65 аб’яднанняў па інтарэсах для дзяцей ад 4 да 6 гадоў, 6 пунктаў карэкцыйна-педагагічнай дапамогі, 2 спецыяльныя групы, 10 інтэграваных.
Валатоўкі (Расонскі раён)
Валато́ўкі (, Волотовки) — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сакалішчанскага сельсавета.
Да 4 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Сакалішчанскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Клясціцкага сельсавета.
Матылі (Шчучынскі раён)
Матылі́ (, Мотыли) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Першамайскага сельсавета.
У 1940—1961 гадах цэнтр Матыльскага сельсавета.
Забалатця (Ракытніўскі раён)
Забалатця (За́болоття) — вёска ў Ракытніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Акінава (прэфектура)
Акіна́ва (沖縄県) — самая паўднёвая прэфектура Японіі, якая складаецца з сотняў малых астравоў, якія ўтвараюць архіпелаг Рукю працягласцю больш за 1000 км.
Адміністрацыйны цэнтр прэфектуры — горад Наха.
Спрэчная тэрыторыя паміж Кітаем і Японіяй — астравы Сэнкаку (астравы Дзяаюй) — таксама лічыцца часткай прэфектуры Акінава.
Гісторыя
З 14 стагоддзя на тэрыторыі прэфектуры Акінава існавала дзяржава Рукю. Кіраўнік яе меў тытул вана і лічыўся васалам кітайскага імператара. У 1609 годзе гэта дзяржава была заваявана самураямі роду Сімадзу з паўднёваяпонскага ўдзела Сацума. Заваёўнікі захавалі фармальную незалежнасць жыхароў Рукю, але пасадзілі ў сталіцы дзяржавы свайго намесніка-наглядчыка. З тых часоў Рукю знаходзілася ў падвойнай васальнай залежнасці ад Кітая і Японіі.
У 1872 годзе японскі ўрад у аднабаковым парадку пераназваў дзяржава Рукю ў аўтаномны ўдзел Рукю-хан, а ў 1879 годзе канчаткова анексаваў яго, утварыўшы прэфектуру Акінава. Да 1912 года японцы пакінулі ў прэфектуры старую сістэму кіравання, падаткаў і гаспадарання. Адсутнасць мадэрнізацыі прывяла да хранічнага сацыяльна-эканамічнага адставання прэфектуры ад рэгіёнаў Цэнтральнай Японіі. Значная частка насельніцтва пакінула радзіму ў пошуках заробку, пераехаўшы на японскія астравы Хонсю і Кюсю ці амерыканскія Гаваі.
Акінава моцна пацярпела падчас Другой сусветнай вайны. Падчас бітвы за Акінаву ў 1945 годзе паміж войскамі Японіі і ЗША загінулі сотні тысяч мірных жыхароў. Колькасць ахвяр была вялікай з-за патрабавання японскага ўрада і ваенных не здавацца ў палон. Пасля вайны Акінава знаходзілася ў зоне амерыканскай акупацыі. Нягледзячы на аднаўленне незалежнасці Японіі ў красавіку 1952 года, астравы Рукю засталіся пад кантролем ЗША. Амерыканцы выношвалі планы аднаўлення на іх месцы дзяржавы, аднак пад ціскам грамадскасці і палітычнай мэтазгоднасці вярнулі Акінаву японскаму боку.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У прэфектуры Акінава размешчана 11 гарадоў і 4 павета (11 пасёлкаў і 19 сёлаў).
Гарады
Спіс гарадоў прэфектуры:
Паветы
Пасёлкі і сёлы паводле паветаў:
Сімволіка
Эмблема прэфектуры была апублікавана 15 мая 1972 года. Яна ўяўляе сабой стылізаваную літару «O». Сцяг зацвердзілі 13 кастрычніка 1972 года.
Кветкай прэфектуры абралі эрытрыну стракатую, дрэвам — хвою лючускую, птушкай — акінаўскага дзятла, а рыбай — pterocaesio digramma.
Чопанішкі
Чо́панішкі (, Чопанишки) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лынтупскага сельсавета.
Перламутраўка малая
Перламутраўка малая (Boloria dia) — матылёк з сямейства німфалід. Даўжыня пярэдняга крыла 15-19 мм.
Этымалогія назвы
Дыя (грэчаская міфалогія) — жонка цара лапіфаў Іксіёна.
Еўропа (Шырока распаўсюджаны на ўсёй тэрыторыі), Турцыя, Каўказ, Закаўказзе, Паўднёвая Сібір на ўсход да Забайкалля, Паўночны і Усходні і Паўднёва-Усходні Казахстан, Заходні Кітай, Манголія.
Сустракаецца на лясных палянах, рэдкалессях і зарасніках кустоў, горных лугах на вышыні да 1200 м н.узр.м. Аддае перавагу адкрытым біяцэнозам з асацыяцыямі фіялак.
Біялогія
За год развіваецца ў двух пакаленнях, але на поўдні арэала часта развіваецца частковае трэцяе пакаленне. Час лета з канца красавіка да сярэдзіны кастрычніка.
Самкі адкладаюць яйкі паштучна на ніжні бок лісця кармавых раслін вусеняў. Акрамя фіялкі (асноўная кармавая расліна), гусеніцы могуць есці лісце маліны, ажыны і Prunella vulgaris.
Вусені вядуць вандроўны спосаб жыцця і ў цэлым не прывязаныя да адной кармавой расліны. У восеньскага пакалення, вусені дасягнуўшы трэцяга ўзросту сыходзяць на зімоўку. У развіцці праходзяць 4 ўзросты. Вырастаюць да апошняга ўзросту да 19-22 мм. Акукляюцца на сцеблах або лісці кармавых раслін блізка ад глебы. Кукалка шакаладна-карычневага колеру, з перламутравымі плямамі, даўжынёй 10-15 мм. Стадыя кукалкі доўжыцца прыкладна 12 дзён.
Залаўя (Ракытніўскі раён)
Залаўя (Зала́в'я) — вёска ў Ракытніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Авіны
Аві́ны (, Овины) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Старобінскага сельсавета.
Мільча (прыпыначны пункт)
Мі́льча (, Мильча)  — прыпыначны пункт Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Гомельскай вобласці. Размешчаны ў заходняй частцы горада Гомеля; на лініі Светач — Цэнтраліт, паміж станцыяй Гомель-Паўночны і станцыяй Цэнтраліт.
Кіпр
Кіпр (Κύπρος) — астраўная краіна, знаходзіцца на аднайменным востраве ў Міжземным моры. Уваходзіць у ЕС.
Трэці па велічыні востраў у Міжземным моры, плошча — 9 251 км² (240 км з усходу на захад, 100 км з поўначы на поўдзень). Знаходзіцца на адлегласці 380 км ад Егіпта, 105 км ад Сірыі і 75 км ад Турцыі.
У паўночнай частцы вострава знаходзіцца самаабвешчаная Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра.
Рэльеф
Вялікую частку вострава займаюць горы. Уздоўж паўночнага берага ў шыротным кірунку цягнецца горны ланцуг Кірэнія. Шырыня яго ў заходняй частцы — 15 км, да ўсходу пашыраецца да 25—30 км. Заходняя частка хрыбта Кірэнія больш высокая; асобныя вяршыні перавышаюць 1 тыс. м. Самая высокая кропка хрыбта — гара Акраманда (1023 м). Паўднёва-заходнюю палову вострава займае шырокі горны масіў Тро́дас. Самая высокая кропка Кіпра — гара Алімп (1952 м).
Геалагічная будова вострава
Кіпр складаецца з некалькіх тэктанічных пласцін, насунутых адна на адну. Паўднёва-заходняя і паўночна-ўсходняя часткі вострава складзеныя крэйдавымі асадкавымі пародамі, а паміж імі афіялітавы комплекс Тродас, які ўяўляе сабой фрагмент акіянічнай кары акіяна Тэціс.
Клімат
Клімат на Кіпры — міжземнаморскі, вільготны цёплы ўзімку і вельмі спякотны сухі ўлетку. Сярэднегадавая тэмпература дасягае +20,5°. Сярэдняя тэмпература самага цёплага месяца (жніўня) +28°, а самага халоднага (студзеня) +10°. Сярэднегадавая колькасць ападкаў невялікая: на раўнінах — 360—400 мм, а ў гарах — 700—1000 мм. У далінах і на ўзбярэжжы вельмі суха. У Месаорыі ападкаў выпадае не больш 250 мм. Максімум ападкаў выпадае ў горных раёнах. У Тро́дасе ў асобныя гады колькасць іх перавышае 1000 мм. Самымі вільготнымі месяцамі на востраве лічацца снежань і студзень. Замаразкі на Кіпры з паніжэннем тэмпературы да —4° — з'ява рэдкая.
Гідраграфія
Рэк на Кіпры амаль няма. Усе яны адрозніваюцца малаводнасцю, бяруць пачатак у гарах і маюць восеньскую і зімовую паводкі. Большасць рэк — кароткія, самыя доўгія з іх маюць працягласць 50—70 км. Асноўнай крыніцай сілкавання рэк служаць атмасферныя ападкі. Летам многія рэкі перасыхаюць. Найбольш значнымі рэкамі Кіпра лічацца Акакі з прытокамі, а таксама Педыэас і Яліяс.
Жывёльны свет
Жывёльны свет Кіпра не адрозніваецца багаццем і разнастайнасцю. З рэдкіх жывёл цікавы эндэмічны кіпрскі горны баран — муфлон, што водзіцца ў гарах Траодаса і ў лясістым раёне Пафасу. У апошнія гады паляванне на яго забаронена. У лясной зоне гор водзяцца лісіцы і зайцы. На нізінах па ўзбярэжжы і на схілах гор шмат розных відаў яшчарак і змей. У лясных зарасніках ля ўзбярэжжа сустракаецца хамелеон. Шмат на Кіпры земнаводных, асабліва чарапах і рапух.
На востраве зарэгістравана больш 330 відаў птушак (з іх 14 эндэмікі), аднак значная частка іх належыць да пералётных і назіраецца на Кіпры толькі падчас штогадовых міграцый.
Рэлігія
Пераважная большасць насельніцтва Кіпра вызнае хрысціянства, астатняя частка — іслам. На выспе падчас гістарычнага развіцця атрымалі распаўсюджванне розныя кірункі хрысціянства, якое прадстаўлена тут у першую чаргу праваслаўнай царквой, а таксама армянскай апостальскай, каталіцкай і мараніцкай цэрквамі.
Царква ўзначальваецца архібіскупам і падзяляецца на тры біскупствы і вобласць, непасрэдна падпарадкаваную архібіскупу. Акрамя шматлікіх храмаў, наяўных амаль у кожнай вёсцы, царква валодае на Кіпры 11 кляштарамі, якім належаць значныя і найбольш урадлівыя землі вострава, што штучна арашаюцца круглы год, і іншая буйная ўласнасць. Кіпрская праваслаўная царква гуляе важную ролю ў палітычным і эканамічным жыцці Кіпра.
Канстытуцыя 1960 года (Артыкул 19) пастанаўляе, што кожны чалавек мае права свабоды слова, сумлення і рэлігіі. Усе рэлігіі з'яўляюцца роўнымі перад законам і ніводны заканадаўчы, выканаўчы або адміністрацыйны акт Рэспублікі не можа дыскрымінаваць які-небудзь рэлігійны інстытут або рэлігійную арганізацыю. Кожны чалавек мае права на свабоду веравызнання, ён можа вывучаць сваю рэлігію індывідуальна або калектыўна. Адзіныя дзейсныя абмежаванні такой волі вызначаныя ў канстытуцыі Рэспублікі і кантралююць бяспеку Рэспублікі і яе грамадзян. Усе гэтыя пастановы паказваюць на тое, што на востраве няма рэлігіі, прызнанай афіцыйнай. Яны таксама гарантуюць абарону правоў трох рэлігійных груп, якія складаюць меншую частку насельніцтва (каталікі, армяне і мараніты).
Транспарт
Брытанскія каланіяльныя ўлады пабудавалі на востраве чыгунку. Яна адкрылася ў 1905 годзе, і налічвала 39 прыпынкаў, у тым ліку Фамагусту і Нікосію. У 1951-52 гадах зачыненая ў сувязі са стратнасцю.
Аўтадарогі на Кіпры дзеляцца на аўтамагістралі (тып A), асноўныя дарогі (тып B), дарогі другаснай сеткі (тып E), мясцовыя дарогі (тып F) і некласіфікаваныя дарогі (тып B ці E). Рух — левабаковы. Асноўныя аўтамагістралі праходзяць па паўднёвым узбярэжжы ад Пафаса праз Лімасол і Ларнаку да Айя-Напы і Нікосіі. Адзіным відам грамадскага транспарта з'яўляюцца аўтобусы.
На Кіпры два міжнародных аэрапорты, у Пафасе (16 км ад горада) і ў Ларнацы. Ёсць таксама аэрапорт у Нікосіі, але з-за грэка-турэцкага канфлікту ён зачынены. Асноўная авіякампанія, што абслугоўвае востраў — «Сайпрус Эйрвейс».
Буйнымі марскімі партамі, пасля зачынення Фамагусты, з'яўляюцца Лімасол і Ларнака.
Турызм
Індустрыя турызму — адна з галоўных артыкулаў нацыянальнага прыбытку. За яе нясе адказнасць Кіпрская Арганізацыя па Турызме (Cyprus Tourist Organization, CTO). У гэтым сектары працуе значная частка насельніцтва, а прыбытак, які прыносіць турызм, з'яўляецца галоўнай крыніцай паступлення замежнай валюты ў бюджэт рэспублікі. За апошнія 4 гады колькасць турыстаў павялічылася на 29 %, а прыбытак ад турызму — на 40 %.
Найбуйныя курорты:
Горад Нікосія (Леўкасія) — сталіца і найбуйны горад Кіпра. Ён размешчаны ў цэнтры вострава, і падзяляецца «зялёнай лініяй». Гарадскія кварталы на поўнач ад яе кантралююцца Турэцкай Рэспублікай Паўночнага Кіпра.
Другі па велічыні горад Кіпра — марскі порт Лімасол, заснаваны ў візантыйскія часы. На захад ад яго знаходзіцца брытанская суверэнная база Акраціры, але памежнага кантролю там няма.
З курортаў Паўднёвага Кіпра Айя-Напа з'яўляецца цэнтрам клубнага жыцця, нараўне з Ібіцай, і арыентаваны ў асноўным на моладзь. Для сямейнага адпачынку служаць, у асноўным, Пафас і Протарас.
Горад Пафас уключаны ў спіс сусветнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА, і таксама вядомы тым, што зблізку ад яго знаходзіцца бухта Афрадыты. Па легендзе, у гэтым месцы багіня кахання і прыгажосці нарадзілася з пены марской.
Славутасці Кіпра ўяўляюць сабой сумесь розных эпох — візантыйскі замак Калоссі, у якім Ісак Камнін хаваўся ад крыжакоў, царква, у якой Рычард I Львінае Сэрца браў шлюб з прынцэсай Берэнгарыяй Наварскай, венецыянскія крэпасці, брытанскі левабаковы рух.
Асноўнай славутасцю на поўначы вострава з'яўляецца Фамагуста з сярэднявечнай Вежай Атэла, і «горадам-зданню» (квартал Вароша).
Толпекі
Толпекі (Толпеки) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ленінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Толпекі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Кіпр
Турызм
Геаграфічная блізкасць да шэрагу міжземнаморскіх краін дазваляе праводзіць для турыстаў марскія круізы ў Егіпет, Ізраіль, востраў Родас або Іарданію.
Круізныя лайнеры адпраўляюцца з марскіх партоў Ларнака і Лімасол, і адпавядаюць 3-5-зоркавым гатэлям. Час круізу звычайна каля двух дзён. Пры прыбыцці ў Ізраіль дзейнічае візавы рэжым, ва ўездзе можа быць адмоўлена.
Толпекі
Гісторыя
Да 1929 года ў складзе Ельнінскага павета Смаленскай губерні.
Кіпр
Турызм
Пры арэндзе аўтамабіляў прымаюцца кіроўчыя правы стандартнага ўзору, правы міжнароднага ўзору не патрабуюцца. Можа быць высунута абмежаванне па веку, што залежыць ад кампаніі, якая здае аўтамабілі ў арэнду.
Толпекі
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Кіпр
Турызм
Аўтамабілі, якія здаюцца ў арэнду турыстам, маюць чырвоныя нумары, якія пачынаюцца з літары Z.
Варта памятаць, што рух на Кіпры левабаковы, і ўсе аўтамабілі толькі з правым рулём, што патрабуе іншай тэхнікі кіравання (рычаг пераключэння перадач з іншага боку, рычажок уключэння паваротніка таксама з іншага боку).
Пры пераходзе вуліцы патрабуецца паглядзець спачатку направа, затым налева (гэта значыць наадварот у параўнанні з краінамі з правабаковым рухам). З іншых важных адрозненняў можна назваць наступныя -
У такіх гарадах, як Нікосія, Ларнака і Лімасол зрэдку можна патрапіць у затор; таксама могуць быць цяжкасці з бясплатнай паркоўкай.
Да брытанскай спадчыны адносіцца, акрамя левабаковага руху, стандарт электрасілкавання — разеткі трохштырковые (адзін з іх — зазямленне, адпаведнік бакавога кантакту еўравілкі), але напружаннем не 230В, як у Брытаніі, а 240В.стандарты электрасілкавання міру
Гандлёвыя крамы працуюць у будныя дні і суботу да 20.00. У сераду яны працуюць да 15.00. Нядзеля — выхадны. У астатні час можна наведаць шматлікія кіёскі (пэры́птары) якія могуць працаваць кругласутачна, але кошты там значна вышэйшыя за звычайныя крамы.
У адносінах між дзвюма абшчынамі захоўваецца выразная напружанасць. Пры зносінах з грэкамі-кіпрыётамі не варта згадваць аб турэцкай акупацыі паўночнай часткі вострава. Асабліва хваравітай тэмай з'яўляецца «горад-здань» Фамагуста.
Фатаграфаваць памежную зону паміж грэчаскім і турэцкім сектарамі, ваенных і ваенныя аб'екты забараняецца.
Сярод этнічных грэкаў на Кіпры можна сустрэць значную колькасць эмігрантаў з былога СССР (пантыйскія грэкі).
Валюта
Нацыянальнай валютай да 1 студзеня 2008 года з'яўляўся Кіпрскі фунт (CYP). 1 CYP прыкладна роўны 2 USD, і дзяліўся на 100 цэнтаў. Банкноты мелі надпісы на трох мовах — англійскай, грэчаскай і турэцкай.
Эквівалентам слова «фунт» (pound) з'яўляецца «ліра», на Кіпры звычайна ўжывальнае ў турэцкай мове.
Фунт увялі ў 1879 годзе. Да 1960 ён ураўноўваўся да брытанскага фунту стэрлінгаў. Таксама, як і фунт стэрлінгаў, ён падзяляўся на 20 шылінгаў. Аднак, у адрозненне ад фунта стэрлінгаў, ён падзяляўся на 9 піястраў (курушаў), што ўсталёўвала сувязь з папярэдняй валютай, турэцкай лірай, якая таксама падзялялася на курушы. Па ўзоры турэцкай ліры піястры падзяляліся на 40 пару. Пару ніколі не выкарыстоўваліся ў манетах або банкнотах, але паказваліся на паштовых марках.
Былі ўведзеныя манеты ў 1/4, 1/2 і 1 піястр. Манета ў чвэрць піястра была названа грэкамі-кіпрыётамі дэкара (ад дэка — «дзесяць»), бо ўраўноўвалася дзесяці пару, 1/2 піястра — ікосара («ікосі» — дваццаць). Таксама выпускаліся манеты ў 3, 4 1/2, 9, 18 піястраў, 1 і 2 шылінга.
У 1959 годзе Кіпр увёў дзесятковую сістэму, падзяліўшы фунт на 1000 мілю («тысячных»). Манета ў 5 мілю атрымала назву «піястра» (прыкладны адпаведнік), а ў 20 мілю — «шылінга» (дакладны адпаведнік). У 1983 было дадаткова ўведзена дзяленне на 100 цэнтаў («сотых»). Найменшай манетай засталася 5 мілю, пераназваная ў 1/2 цэнта, і пасля адмененая.
У цяперашні час манеты ў мілю выведзеныя з абарачэння. Рэдкасцю з'яўляюцца манеты ў 1 або 2 цэнта. Звычайна прадаўцы імкнуцца акругляць кошты да найблізкіх 5 цэнтаў.
З 1 студзеня 2008 ажыццёўлены пераход на еўра па фіксаваным курсе 0.585274 CYP за еўра. Рашэнне аб гэтым прынята Еўракамісіяй 16 мая 2007 (разам з Мальтай), пацверджанае Еўрапарламентам 20 чэрвеня 2007, і лідарамі Еўрасаюза 21 чэрвеня 2007. Курс абмену вызначаны на нарадзе міністраў фінансаў Еўрасаюза 10 ліпеня 2007.
Фунты заставаліся ў легальным звароце (пры выплаце гатоўкай) да 31 студзеня 2008. Банкноты прымаліся банкаўскімі ўстановамі да 30 чэрвеня 2008.
Поўны абмен валюты завяршаецца ў тэрмін да — манет да 31 снежня 2009, і банкнот да 31 снежня 2017.
Найбуйны банк — Банк Кіпра.
Палітычная сістэма
Пасля атрымання незалежнасці Кіпр стаў адным з заснавальнікаў Руху недалучэння, нягледзячы на тое, што ўсе тры дзяржавы-гаранта (Брытанія, Грэцыя і Турцыя) былі членамі НАТА. У 2004 Кіпр выйшаў з Руху недалучэння, з тым, каб уступіць у Еўрасаюз, аднак захаваў адмысловы статут назіральніка ў гэтай арганізацыі.
Канстытуцыя 1960 года ўяўляла прэзідэнцкую рэспубліку з падзелам улад на выканаўчую, заканадаўчую і судовую, і квоты для абароны інтарэсаў этнічных турак. Прэзідэнт і віцэ-прэзідэнт абіраліся, адпаведна, грэчаскай і турэцкай абшчынамі на пяцігадовы тэрмін, і мелі права вета па вызначаных ініцыятывах заканадаўчай і выканаўчай улад.
Палата прадстаўнікоў абіралася на аснове паасобнага ўліку галасоў па абедзвюх абшчынах. З 1964 месцы турэцкай абшчыны заставаліся незанятымі.
Пасля расколу вострава так званая Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра ўзначальваецца Прэзідэнтам і Прэм'ер-міністрам, адказнымі перад Нацыянальнай Асамблеяй.
Улады самаабвешчанай ТРСК аспрэчваюць суверэнітэт Рэспублікі Кіпр над усёй тэрыторыяй вострава, і завуць яе «грэчаскія ўлады Паўднёвага Кіпра». Адпаведна, Рэспубліка Кіпр і міжнародная супольнасць не прызнаюць ТРСК, і пазначаюць яе, як «тэрыторыі, акупаваныя турэцкімі войскамі».
Анклавы і эксклавы
На Кіпры налічваецца чатыры эксклавы, прыналежныя брытанскім суверэнным базам.
Паміж грэчаскім і турэцкім сектарамі знаходзіцца буферная зона ААН, якая дэ-факта (але не дэ-юрэ) таксама з'яўляецца эксклавам.
Міжнародны статут
З 1 мая 2004 Кіпр уваходзіць у Еўрасаюз. Для грамадзян Беларусі патрабуецца атрыманне візы адзінага ўзору Еўрасаюза. Кіпр не ўваходзіць у Шэнгенскую зону.
Легальны шлях прыбыцця на востраў — праз аэрапорты Пафас або Ларнака, альбо марскія парты Ларнака або Лімасол. Нелегальны — праз Турцыю, і парты Паўночнага Кіпра, марскія альбо паветраныя (аэрапорт Эркан).
Крупка (ападкі)
Крупка, або Крупы снежныя і ледзяныя — цвёрдыя атмасферныя ападкі ўвыглядзе дробных часціц шчыльнага лёду і снежных ядраў. Выпадаюць з кучава-дажджавых аблокаў пры тэмпературы каля 0° С, пераважна вясной і восенню. Ад граду адрозніваецца памерамі (звычайна каля 2-5 мм).
Віды круп
Адрозніваюць снежныя крупы — снегападобныя белыя ядры і ледзяныя — часціцы шчыльнага лёду.
Кіпр
Міжнародны статут
З 1 студзеня 2008 Кіпр уваходзіць у еўразону.
Крупка (ападкі)
Снежныя крупы
Снежныя крупы ўтвараюцца, калі сняжынкі з верхняй часткі аблокаў трапляюць у ніжэйлеглы хмарны пласт, які складаецца з драбнюткіх пераахалоджаных кропель. Часціцы снежных круп адрозніваюцца ад сняжынак адсутнасцю адрознай крышталічнай асновы.
Кіпр
Міжнародны статут
Рэспубліка Кіпр прытрымліваецца палітыкі недалучэння, і не ўваходзіць у НАТА.
Турэцкі сектар пазначаецца на картах, як «тэрыторыя, недаступная ў сувязі з турэцкай акупацыяй», тое ж на карце паўночнай часткі горада Нікосія. Назвы гарадоў Паўночнага Кіпра дадзеныя па стане на 1974 год, дарожныя паказальнікі на гэтыя гарады адсутнічаюць.
Нерухомасць, размешчаная на Паўночным Кіпры, і якая належала да 1974 этнічным грэкам, працягвае лічыцца іх уласнасцю. Купля такой нерухомасці можа лічыцца легальнай у Турэцкай Рэспубліцы Паўночнага Кіпра, але ўлады грэчаскага сектара могуць расцаніць такі крок, як скупку крадзенага.
Фармальна пад суверэнітэтам Рэспублікі Кіпр знаходзіцца 98 % тэрыторыі вострава, за вылікам англійскіх ваенных баз. Дэ-факта 38 % тэрыторыі займае непрызнаная Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра.
Рух паміж дзвюма часткамі вострава свабодны, пры наяўнасці легальнай візы Рэспублікі Кіпр. Віза непрызнанай Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпра выдаецца пры ўездзе. Дзеянне страховак можа не распаўсюджвацца на турэцкую тэрыторыю.
Пры вяртанні з паўночнай часткі вострава можа быць праведзены мытны дагляд. Кошты на турэцкай тэрыторыі істотна ніжэй, таму ўвоз тавараў з яе абмяжоўваецца.
Рэспубліка Кіпр можа адмовіць ва ўездзе асобам, якія маюць у пашпарце штамп аб наведванні былой югаслаўскай рэспублікі Македонія. Гэты факт звязаны са спрэчкай гэтай дзяржавы з Грэцыяй з нагоды свайго назову.
Дыпламатычныя адносіны з Савецкім Звязам усталяваныя ў жніўні 1960. 7 красавіка 1992 Рэспубліка Кіпр прызнала Расійскую Федэрацыю спадкаемцам СССР.
У Мінску дзейнічае Ганаровае Консульства Рэспублікі Кіпр, якое ўзначальвае Станіслаў Агурцоў. Адпаведна ў Нікосіі дзейнічае Ганаровае Консульства Рэспублікі Беларусь на чале з Demosthenis Chrysomilas.
Асобам з турыстычнай візай забараняецца весці працоўную дзейнасць. Дазвол на працу павінны быць атрыманы да прыбыцця ў Рэспубліку Кіпр.
Эканоміка
Перавагі: турызм дае 20 % ВУП. Прамысловасць і сфера паслуг для суседніх усходніх краін. Член ЕС.
Слабыя бакі: патрабаванне стражэйшага кантролю і дзеянняў супраць уцечак капіталаў і падаткаў. Абмежаваная лібералізацыя. У Паўночны Кіпр не паступаюць замежныя інвестыцыі.
На эканоміку Кіпра моцна ўплывае падзел вострава на грэчаскі сектар (Рэспубліка Кіпр) і турэцкі (самаабвешчаная Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра).
Эканоміка грэчаскага сектара квітнее, аднак моцна залежыць ад вонкавых рызык. Каэфіцыенты прыросту ў 1990-х гадах адлюстроўваюць залежнасць вострава ад ваганняў колькасці турыстаў, і змен эканамічных умоў у Заходняй Еўропе. У студзені 2008 востраў уваходзіць у Еўразону, і яго манетарная палітыка будзе дыктавацца Еўрапейскім цэнтральным банкам.
У абодвух сектарах існуе праблема забеспячэння вадой, плануецца будаўніцтва апрасняльных станцый.
Афшорны сектар
Афшорны рэжым для кампаній міжнароднага бізнэсу (International Business Companies), што дзеяў з 1 студзеня 1977 года, спыніўся з 1 мая 2004 года (з моманту ўступа Рэспублікі Кіпр у ЕС). Афшорны рэжым Кіпра меркаваў ужыванне стаўкі карпаратыўнага падатку 4,25 % для кампаній, якія не ажыццяўлялі дзейнасці на тэрыторыі Рэспублікі. У цяперашні час кампаніі міжнароднага бізнесу не існуюць (яны альбо былі ліквідаваныя, альбо былі перарэгістраваныя на працягу 2004—2005 гадоў). Законам «Аб падаходным падатку» 2002 гады для ўсіх відаў кампаній прадугледжаная агульная стаўка карпаратыўнага падатку ў памеры 10 % (яна з'яўляецца самай нізкай з краін Еўрапейскага Саюза). Прадугледжана існаванне рэзідэнтных і нерэзідэнтных кампаній.
Падатковым рэзідэнтам Кіпра прызнаецца кампанія, менеджмент якой знаходзіцца на Кіпры, а таксама эфектыўнае кіраванне якой адбываецца на Кіпры (досыць, каб вялікая колькасць дырэктараў, напрыклад 2 з 3 з'яўляліся падатковымі рэзідэнтамі Кіпра, а лепш і грамадзянамі, а таксама, каб усе сустрэчы рады дырэктараў і прыняцці рашэнняў па ўгодах і інш. прымаліся на Кіпры). Падатковым рэзідэнтам фізічнай асобай прызнаецца асоба, змешчаная на Кіпры больш 183 дзён.
Стварэнне, функцыянаванне і ліквідацыя кампаній рэгулюецца Законам Рэспублікі Кіпр «Аб кампаніях» (The Companies Law, Cap. 113). Асноўным матывам куплі кампаніі, зарэгістраванай у Рэспубліцы Кіпр з'яўляецца тое, што паводле п. 22 ст. 8 «Вызваленні» Закона Рэспублікі Кіпр ад 15.07.2002 № 118(I)/2002 «Аб падаходным падатку» прыбыткі ад рэалізацыі каштоўных папер[2] вызваляюцца ад падаткаабкладання. Пад каштоўнымі паперамі ў Рэспубліцы Кіпр разумеюцца акцыі, аблігацыі, дзяржаўныя аблігацыі або дзелі ўдзельнікаў кампаній або іншых юрыдычных асоб, заснаваных, як на Кіпры, так і ў любой іншай юрысдыкцыі (вексалі да іх не ставяцца).
Заканадаўства і судовая сістэма
Прававая сістэма Кіпра ў сучасным выглядзе склалася ў перыяд брытанскага каланіяльнага панавання на востраве (1878—1960). На фарміраванне большасці галін права вырашальны ўплыў аказала англійскае права, шматлікія прававыя інстытуты нічым не адрозніваюцца ад англійскіх. Да моманту брытанскай акупацыі Кіпра ў 1878 г. на востраве дзейнічала асманскае права, якое да гэтага часу было амаль цалкам кадыфікавана, прычым большасць кодэксаў было запазычана ў Францыі. Новае права, аднак, яшчэ не паспела ўкараніцца да таго часу.