cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лашанцы
Маёнтак Шчаўры
З яго вядома, што старавераў у маёнтку Шчаўры было 199, найбольшая колькасць на ўсёй тэрыторыі сучаснай Крупшчыны. У 1917 годзе за царквой было прыхаджан: 1476 мужчын, 1431 жанчына, нарадзілася 94, новых шлюбаў 60, памерлых 57. Царкоўнай зямлі 63 дзесяціны 160 сажняў. У 1917 годзе за Шчаўроўскай царквой было 3 школы: 1 царкоўна-прыхадская і 2 ад міністэрства народнай асветы (у сёлах Шчаўры, Пярэсіка і Стараселле), без хора, законавучыцелем быў тутэйшы святар Сымон Марчанка (1866 г.н.), які ў свой час скончыў двукласную Нова-Быхаўскую царкоўна-прыхадскую школу. Псаломшчык Шчаўроўскай царквы ў той час быў жыхар з мястэчка Ігрушка Данііл Ільін Шкленскі (1882 г.н.), які ў свой час скончыў народнае аднакласнае вучылішча і з 1912 года служыў у Шчаўроўскай царкве. Калі казаць асобна пра Данііла Шкленскага, то вядома таксама, што за савецкім часам 2 верасня 1937 года ён арыштаваны ў Бабруйску за «актыйную к/р дзейнасць, тэрарыстычнага намеру» і 8 кастрычніка 1937 года растраляны. Заштатнай супрацоўніцай Шчаўроўскай царквы ў 1917 годзе была ўдава псаломшчыка Таццяна Шымкевіч, 78 год, якая атрымлівала па 4 рублі дапамогі ад сумы святога сінода.
У Расійскім дзяржаўным архіве старажытных актаў у Маскве захоўваецца поўны план маёнтка Шчаўры ўладальніка Юлія Рашкоўскага за 29 верасня 1884 год. План быў складзены старшым землямерам інжынерам калежскім саветнікам Цяльшэўскім (Фонд 1354, вопіс 242, частка 2, справа Щ-2). З яго стала вядома, што маёнтак Шчаўры ў той час складаўся з сяла Шчаўры, вёсак Лужа, Гута, фермы Актавія і фальварка Ваўкавыскі, у якіх на той момант было 78 двароў і 179 душ рэвізскіх. На паўднёва-ўсходнім напрамку маёнтак межаваў з маёнткам «Стараселле» палкоўніка Антося Леановіча Брадоўскага, на поўдні з вёскай Лашанцы сялян-уласнікаў і дачай «Острова», уладанне сяброўства «Лесопромышленник». Што цікава, рака Блудыня (Блудинка) на плане пазначана як Безымянка. На паўднёва-заходнім напрамку Шчаўры мяжавалі з Ратуціцкай казённай дачай, на захадзе — з вёскамі Казубец і Запруддзе сялян-уласнікаў. На паўночна-заходнім кірунку з вёскай Мачулішчы сялян-уласнікаў, на поўначы — з маёнткам Хацюхова (Кацюхова) палкоўніка Антона Леанавіча Брадоўскага. На паўночна-ўсходняй мяжы з маёнткам Пярэсіка памешчыка Шмялеўскага і сялян-уласнікаў.
Таксама з плана становіцца зразумелым, што менавіта на месцы сённяшняй вёскі Новыя Шчаўры стаяла сядзіба роду Рашкоўскіх.
Землямер Цяльшэўскі пазначыў такія землі маёнтка:
Агулам прыдатных і непрыдатных земляў — 3338 дзесяцін і 600 сажняў. Вынік : зручнай зямлі 3184 дзесяціны і 370 сажняў. У 1897 годзе па выніках першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі ў сядзібе Рашкоўскіх (Новыя Шчаўры) быў 1 двор, 21 жыхар. У сяле Шчаўры — 61 двор, 418 жыхароў.
У 1909 годзе за маёнткам было ўжо 4 двары, за аднайменным сялом — 58. Дзейнічала карчма, а з 1900 года — царкоўна-прыходская школа.
Поўны курс навучання ў 1925 годзе скончылі Пётр Янаў Наўроцкі (14 гадоў) з вёскі Шчаўры, паступіў у 1920 годзе (вучыўся 5 гадоў), да грамадствазнаўства як галіны ведаў меў нахіл і Ілья Тэадораў Пыжык (12 гадоў) з вёскі Лужа, паступіў у 1924 годзе (вучыўся 1 год), да матэматыкі меў нахіл.
З успамінаў Масальскай-Сурынай таксама становіцца вядома, што на пачатку XX стагоддзя Шчаўры — спустошаны маёнтак, без інвентара, без каня і каровы, дом без мэблі, а палац Юлія Рашкоўскага ўвогуле згарэў:
"Вы говорили, что в Щаврах дом сгорел? — обратилась я опять к нему (комиссионеру-агроному Леону Юрьевичу Берновичу — Авт.). — A существующий неважный? Но какой же? Вроде этой рыбачьей хижины?
- Получше здешнего? (в имении Веречаты — Авт.)
- Аллеи трехсотлетних лип! Мне вдруг захотелось непременно в Щавры!
- Знаете что, — продолжала я, — если Щавровский дом и вроде этой рыбачьей хижины (а Вы говорите, что лучше), все-таки подумаем о Щаврах! Три часа от Минска, пятнадцать верст от магистрали, а здесь с тоски умрешь, никуда не доскачешь!«.
(…) Дом сиял чистотой, но мебели было немного, да и та довольно потрепанная, хотя ореховая и красного дерева. Благодаря темным коридорам, низким потолкам и небольшим окнам, уютно устроить этот дом было мудрено. Зато парк в осеннем уборе был еще прекраснее. Пользуясь чудной погодой, Тетя целыми часами гуляла по расчищенным Павлом дорожкам и аллеям, любуясь красотой и уютностью усадьбы (…) Ничто так не могло понравиться Тете, как эта непроницаемая зеленая ограда, окружавшая усадьбу. Это придавало ей особенный характер порядка и уюта. Во дворе за сквером, но в ограде, были и все хозяйственные постройки, причники, коровники и пр., все пока пустое, ибо, кроме сивой водовозки, Скудомиры оставили из живности одну лишь собачку и двух кошек».
Згадвае Масальская-Сурына і сваё першае знаёмства з мясцовым святаром у кастрычніку 1909 года:
«…на Казанскую мы пригласили щавровского священника. Он (Николай Никитин — Авт.) отслужил нам молебен с водосвятием. Молодой и картавый, он даже не очень занял Тетю. С бывшими владельцами, хотя и католиками, он был в хороших отношениях, а народ в Щаврах он считал диким и вороватым. Обедню мы стояли в своей бедной церкви с униатским колоколом. Теперь мы рассмотрели речку, отделявшую церковь и усадьбу от села. Действительно, гнилая лужа. Недаром кучер Павел, как оказалось, чуть не лишился места, когда в первый наш приезд сунулся нам пояснять, что это не река. Реки в Щаврах не было. Были колодцы и болотные лужи, а подальше — озера. Церковь от усадьбы отстояла в пятидесяти шагах, а дома причта были за версту в селе, за рекой, т. е. за лужей.»
• дворянкам Загорской С.-Э.-Е.-К. Ю., Судумир /Судомир/ М.-А.-Т. Ю., Лось-Рошковской Т.-М.-Л. Ю. под имение «Щавры» с фольварками Октавия, Гута и др. застенком Стапки и усадьбами, Сенненского уезда Могилёвской губернии и продаже его крестьянам Шатернику Г. В., Ващило Н. Н., Битусу Ф. К. и др. за 9 декабря 1904 — 5 февраля 1913 гг. (Фонд 277, опись 1, том 1, дело 1583);
• дворянке Мосальской-Суриной Е. А. под имение Щавры и продаже крестьянам Шатернику Г. В., Вашило Н. Н., Битусу Ф. К. и др. участка из имения за 10 августа 1912 — 29 марта 1917 гг. (Фонд 277, опись 2, том 1, дело 2047);
• землевладельцам Лось-Рошковской Т. Ю., Судомир М. Ю., Загорской С. Ю. под имение «Щавры», перешедшее во владение Мосальской-Суриной Е. А. и продаже разным лицам участков имения за 3 сентября 1904 — 10 сентября 1913 гг. (Фонд 277, опись 2, том 1, дело 2048);
• крестьянам Сацуке Н. В., Локису И. К., Ильюшенко А. и др. под фольварк «Истойки» из имения «Щавры», купленный у дворянки Мосальской-Суриной Е. А. за 5 сентября 1911 — 5 июня 1917 гг. (Фонд 277, опись 2, том 1, дело 2048а);
Мясцовыя жыхары
Метрычныя кнігі нараджэнняў, шлюбаў і смерцяў прыхода Покрыва Прасвятой Багародзіцы ў Старых Шчаўрах за 1863, 1869, 1873—1875, 1877—1880, 1882—1885, 1887 гады захоўваюцца ў НГАБ (Фонд 2301, вопіс 2). Таксама ў НГАБ захаваліся справы (Фонд 2014, вопіс 1, справа 390) пра выкуп зямель у памешчыка Юлія Рашкоўскага сялянамі вёсак Лашанцы, Лужа і сяла Шчаўры за 1865—1871 гг., Рэвізскія сказкі (перапіс сялян) па вёсцы Лашанцы захаваліся толькі за 1858 год (Фонд 2151, вопіс 1, справа 103).
У дзяржаўным архіве па Мінскай вобласці захаваліся спісы сялянскіх дэпутатаў па вёсцы Лашанцы Малажаберыцкага сельсавета і розныя пратаколы агульных сходаў (Фонд 73, вопіс 1).
Прозвішчы жыхароў вёскі Лашанцы ў XIX—XXI стагоддзях:
Арлоўскі, Аўласёнак, Бундзель, Бядрыцкі, Гайдук, Галавач, Галенка, Горбач, Давыдко, Дойлід, Драніца, Дрозд, Драздоў, Ждановіч, Жукаў, Занімонец, Кавалёў, Казёл, Казлоў, Каптур, Капыток, Карпаў, Кірэеў, Клімковіч, Крукоўскі-Ждановіч, Курак, Купрэйчык, Лявонаў, Лякін, Малашка, Макарэнка, Мікуліч, Моніч, Мурашка, Полін, Прадзед, Прыгажонак, Пчолка, Сапацько, Семянько, Сляпцоў, Стаін, Старадубін, Стукальская, Сяліцкая, Турсяк, Шчэрба, Шынкевіч, Шушкевіч, Фёдараў, Цюхлоў.
Род Рашкоўскіх
Нягледзячы на тое, што фальварак Шчаўры ў самым пачатку XVII стагоддзя заснаваў канцлер Вялікага Княства Літоўскага Леў Сапега, а засценак Лашанцы ў сярэдзіне XVIII стагоддзя яго родзіч Аляксандр Сапега, асноўны росквіт і развіццё гэтых мясцін Крупшчыны адбыліся ўсё ж за часам панавання роду Рашкоўскіх. А валодалі яны Лашанцамі, Шчаўрамі і іншымі вакольнымі мясцінамі больш за стагоддзе.
У Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі захавалася цэлая справа за XIX стагоддзе аб паходжанні роду Рашкоўскіх (Фонд 2512, вопіс 1, справа 120).
Іван Паўлавіч Ксяневіч
Іван Паўлавіч Ксяневіч (, в. Русаковічы, Стаўбцоўскі раён —, Масква, Расійская Федэрацыя) — беларускі спецыяліст машынабудавання. Доктар тэхнічных навук, прафесар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт (1960). Працаваў на Мінскім трактарным заводзе, адначасна ў Беларускім політэхнічным інстытуце (1975—1979). З 1980 — у Міністэрстве трактарнага і сельскагаспадарчага машынабудавання СССР.
Даніла Канстанцінавіч Міцкевіч
Даніла Канстанцінавіч Міцкевіч (Данііл Канстанцінавіч Міцкевіч,,  — , ) — беларускі дзеяч культуры, беларускі вучоны-хімік. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1970). Старэйшы сын Якуба Коласа.
Біяграфія
Даніла Міцкевіч закончыў хімічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1936 годзе. Потым працаваў асістэнтам, пасля старшым выкладчыкам на гэтым факультэце. У час вайны — у Сярэднеазіяцкім універсітэце (1941—1942), з 1942 г. — у хімічнай групе АН БССР. У жніўні 1943 быў выкліканы ў Маскву, дзе працаваў тры месяцы дэканам хімфака адноўленага БДУ на ст. Сходня пад Масквой. Потым — навуковы супрацоўнік, вучоны сакратар, загадчык лабараторыі ў Інстытуце хіміі АН БССР.
Узнагароджаны медалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», медалём Францыска Скарыны (1995).
Удзельнічаў у стварэнні трох экспазіцый музея (1959, 1972, 1982), будаўніцтве філіялаў музея на Стаўбцоўшчыне. Выступаў на літаратурных вечарынах і сустрэчах. Аўтар шматлікіх артыкулаў пра жыццё і творчасць Якуба Коласа, успамінаў пра яго, пра Янку Купалу, Сяргея Гарадзецкага і іншых. Браў удзел у складанні альбомаў «Якуб Колас. Жыццё і творчасць» (1959, 1974), Збораў твораў Якуба Коласа.
У выдавецтве «Полымя» ў 2000 г. выдадзена кніга Д. К. Міцкевіча «Любіць і помніць. Успамінае сын Якуба Коласа». У вянок памяці Д. К. Міцкевіча выпушчана кніга «І бачу пройдзеныя далі ...», у якой прадстаўлены шэраг разнастайных, унікальных матэрыялаў, многія з якіх друкуюцца ўпершыню.
Філіп Жыль
Біяграфія
У маладосці займаўся скульптурай.
У 1861 годзе стаў сакратаром «Тэатр Лірык». Пісаў у газетах і часопісах Le Petit Journal, L'Écho de Paris, «Ле Салей», L’Histoire, з 1869 года пісаў у «Le Figaro», дзе пад псеўданімам «Жалезная маска» (Le Masque de fer) вёў тэатральную хроніку. Актыўна выступаў як літаратурны крытык з артыкуламі пра новыя кнігі Віктора Гюго, Анатоля Франса, П’ера Лоці, Эрнеста Рэнана і іншых выдатных французскіх пісьменнікаў (сабраны ў пяць зборнікаў пад агульнай назвай «Літаратурная барацьба» (La bataille littéraire; 1889—1893). У 1899 годзе быў абраны членам Акадэміі вытанчаных мастацтваў.
Жыль выступіў сааўтарам Эжэна Лабіша ў вадэвілі «30 мільёнаў Глядыятара» (Les 30 millions de Gladiator; 1875 г.) і Анры Мельяка ў камедыі «Муж для Бабеты» (Le mari à Babette; 1881), выдаў кнігу вершаў «Гербарый» (L'herbier; 1887), якая дазволіла крытыку Полю Жынісці заўважыць, што, нягледзячы на назву, «у паэтычных кветках гэтага чароўнага зборніка свежы колер і жывыя фарбы толькі што сабранага ўраджаю».
Быў жанаты з дачкой кампазітара Віктора Масэ.
Скробава
Скро́бава (, Скробово) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчана за 29 км на поўнач ад Баранавіч, за 29 км ад чыгуначнай станцыі Баранавічы. Насельніцтва 276 жыхароў, 118 гаспадарак (2005).
Гісторыя
У канцы 1880-х гг. на безымяннай рэчцы, прытоку ракі Сэрвач, з назвай Скробава існавалі 2 вёскі (18 і 14 двароў) і 2 фальваркі. Адзін з іх належаў Данейкам, а другі — Анкутам. Вёскі і фальваркі ўваходзілі ў Цырынскую воласць Навагрудскага павета Мінскай губерні, працавала царкоўна-прыходская школа.
Падчас Першай сусветнай вайны ў наваколлі Скробава адбываліся жорсткія баі паміж войскамі Расійскай імперыі і Германіі.
З 1921 года ў складзе Польшчы. З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. З 12 кастрычніка 1940 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр Скробаўскага сельсавета.
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Паводле перапісу 1959 годзе існавалі 2 вёскі: Скробава Горнае і Скробава Дольнае. У 1970 годзе да вёскі Горнае Скробава далучана вёска Дольнае Скробава.
Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Карчоўскага сельсавета.
Інфраструктура
Працуюць калгасная сядзіба, механічныя майстэрні, ветэрынарны ўчастак, клуб, бібліятэка, школа, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, магазін.
Зміцер Дрозд
Зміцер Міхайлавіч Дрозд (нар. 26 сакавіка 1973, в. Дразды, Мінскі раён, Мінская вобласць, цяпер у складзе Мінска) — беларускі гісторык, архівіст, публіцыст, паэт.
Біяграфія
Нарадзіўся 26 сакавіка 1973 г. у в. Дразды, дзе з канца XIX ст. жылі яго продкі. Значная частка продкаў і іх сваякоў пацярпела ў час сталінскіх рэпрэсій.
У 1992 г. скончыў Мінскі тэхналагічны тэхнікум па спецыяльнасці «Фотатэхніка», у 2005 г. — гістарычны факультэт БДУ па спецыяльнасці «Музейная справа і ахова гісторыка-культурнай спадчыны».
Падчас выбарчай кампаніі 2010 г. быў удзельнікам ініцыятыўнай групы Андрэя Саннікава.
У 2010 годзе выйшла яго грунтоўная праца «Землевладельцы Минской губернии 1861—1900». У 2013 г. працяг — «Землевладельцы Минской губернии 1900—1917».
У жніўні 2016 г. стварыў Практычную школу пошуку рэпрэсаваных.
У 2017 годзе стаў лаўрэатам прэміі імя Францішка Аляхновіча за кнігу «Бунт Батанікаў».
Аўтар шэрагу публікацый для выданняў «Наша Ніва», «Беларускі дакументацыйны цэнтр», «Хартыя 97», «Культура».
Арышт і зняволенне
За ўдзел у Плошчы-2010 быў асуджаны і адбыў 10 сутак адміністратыўнага арышту. Пасля вызвалення зноў арыштаваны. 1 лютага 2011 г. быў узяты пад варту на 3 сутак як падазраваны па ч. 2 арт. 293 Крымінальнага кодэкса. Утрымліваўся ў СІЗА № 1 г. Мінска на вул. Валадарскага.
5 мая 2011 года судом Кастрычніцкага раёна Мінска (суддзя — Ала Булаш) Дрозд быў асуджаны на 3 гады зняволення. Разам з ім на розныя тэрміны па крымінальнай справе аб «Масавых беспарадках» у сталіцы 19 снежня былі асуджаныя Павел Вінаградаў, Алесь Кіркевіч, Аляксандр Пратасеня і Уладзімір Хамічэнка. Усе яны прызнаныя вінаватымі на падставе часткі 2 артыкула 293 КК РБ (удзел у масавых беспарадках). 23 мая 2011 года ў Чорны спіс Еўрасаюза былі дададзены Ала Булаш і Аляксандр Бароўскі, дзяржаўны абвінаваўца на працэсе.
Тэрмін адбываў у калоніі г. Бабруйска.
Вызвалены 11 жніўня 2011 г. пасля памілавання Аляксандрам Лукашэнкам.
Пазней дадзеныя падзеі былі адлюстраваны ў яго аўтабіяграфічнай кнізе «Бунт Батанікаў».
Глускі раён
Глускі раён — адміністрацыйная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак Глуск. Раён падзелены на 8 сельскіх саветаў.
Геаграфічнае становішча
Знаходзіцца на паўднёвым захадзе Магілёўскай вобласці. Мяжуе з Акцябрскім раёнам Гомельскай вобласці, Любанскім і Старадарожскім раёнамі Мінскай вобласці, Бабруйскім і Асіповіцкім раёнамі Магілёўскай вобласці.
Асноўныя рэкі — Пціч з прытокамі Зарудзеча, Ліса, Бежыца і Даколька з Альніцай і Цюрынкай. Найбольшыя азёры — Выгада, Дзікае і Баравое.
Гісторыя
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка (з 27 верасня 1938 г. гарадскі пасёлак) Глуск. 20 жніўня 1924 года падзелены на 19 сельсаветаў: Азямлянскі, Бярозаўскі, Гарадоцкі, Гацкі, Германа-Слабадскі, Глускі 1-ы, Глускі 2-і, Дакольскі, Жалвінецкі, Загальскі, Карпілаўскі, Каткаўскі, Клятнянскі, Ляскавіцкі, Макавіцкі, Парэцкі, Сіманавіцкі, Слаўкавіцкі, Чыкілёўскі. У пачатку 1925 года Глускі 1-ы і Глускі 2-і сельсаветы аб’яднаны ў Глускі сельсавет, які скасаваны 21 жніўня 1925 года. 24 верасня 1926 года ўтвораны Перакальскі нацыянальны латышскі сельсавет і Хваставіцкі сельсавет. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года раён у складзе БССР. У верасні 1936 года Чыкілёўскі сельсавет перайменаваны ў Казловіцкі. 12 лютага 1935 года Германа-Слабадскі сельсавет перададзены Капаткевіцкаму раёну, 5 красавіка 1936 года — Загальскі сельсавет Любанскаму раёну. У 1938 годзе Карпілаўскі сельсавет перайменаваны ў Акцябрскі. З 20 лютага 1938 года раён Палескай вобласці. 21 лістапада 1938 года Акцябрскі сельсавет разбуйнены на Акцябрскі і Новадуброўскі сельсаветы, адначасова скасаваны Перакальскі нацыянальны латышскі сельсавет. 28 чэрвеня 1939 года Азямлянскі, Акцябрскі, Гацкі, Ляскавіцкі, Новадуброўскі, парэцкі сельсаветы перададзены ў склад утворанага Акцябрскага раёна. З 20 верасня 1944 года раён Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці, з 23 студзеня 1960 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Дакольскі і Жалвінецкі сельсаветы. 24 чэрвеня 1960 года скасаваны Гарадоцкі, Макавіцкі, Сіманавіцкі сельсаветы, утвораны Завалочыцкі сельсавет. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, гарадскі пасёлак Глуск, Бярозаўскі, Завалочыцкі, Казловіцкі, Каткаўскі, Клятнянскі, Слаўкавіцкі, Хваставіцкі сельсаветы перададзены Бабруйскаму раёну. 30 ліпеня 1966 года раён адноўлены, уключаў гарадскі пасёлак Глуск, Барысаўшчынскі, Бярозаўскі, Завалочыцкі, Казловіцкі, Каткаўскі, Клятнянскі, Слаўкавіцкі, Хваставіцкі сельсаветы. 15 студзеня 1971 года ўтвораны Кіраўскі сельсавет. 6 красавіка 1973 года Барысаўшчынскі сельсавет перайменаваны ў Калаціцкі. 23 снежня 2009 года скасаваны Кіраўскі сельсавет.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна складае 16,3 тыс. чалавек, у тым ліку ў гарадскіх умовах пражываюць каля 7,4 тыс. чал. Усяго налічваецца каля 110 населеных пунктаў.
Транспарт
Праз раён праходзяць аўтадарогі Слуцк — Бабруйск, Бабруйск — Глуск — Любань, Глуск — Акцябрскі.
Анча (возера)
Праз возера працякае рака Балтайі Анча.
Кошыў (Тэцііўскі раён)
Кошыў (Ко́шів) — вёска ў Тэцііўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Энтрапія
Энтрапі́я (ад ἐντροπία [entropía] — «зварот», «пераўтварэнне») — параметр стану рабочага цела ў тэрмадынаміцы, які характаразуе здольнасць сістэмы да выканання работы.
Паняцце энтрапіі ўвёў у 1865 годзе Р. Клаўзіус (1822—1888) для вызначэння меры адрознення рэальнага працэсу ад ідэальнага.
Энтрапія пазначаецца літарай S, у Міжнароднай сістэме адзінак вымярэння СІ мае размернасць Джоўль, падзелены на градус Кельвіна [Дж/К].
Фізічны сэнс
Энтрапію нельга змераць, яе фізічны сэнс цяжка прадэманстраваць у наглядных малюнках, але магчыма зразумець па наступных інтэрпрэтацыях:
1) Энтрапія — мера страт цеплавой энергіі з прычыны незваротнасці рэальных працэсаў і рассейвання энергіі ў асяроддзе.
2) Энтрапія — гэта энергія, якая не можа быць выкарыстана для выканання работы.
3) Энтрапія — мера неўпарадкаванасці, хаоса ў сістэме.
Апошняе вызначэнне энтрапіі ў розных дысцыплінах сустракаецца найчасцей. Такім чынам, рост неўпарадкаванасці вядзе да павялічэння энтрапіі, рассейвання энергіі.
Пры падводзе цеплыні павялічваецца хаатычнасць цеплавога руху часціц — энтрапія ўзрастае. І наадварот — ахаладжэнне сістэмы пры сталым аб'ёме ёсць здабыванне з яе цеплыні — ў гэтым выпадку энтрапія падае. Такі стан рэчаў магчымы толькі ў адкрытай (неізаляванай) сістэме (неадасобленай ад наваколля і сумежных сістэм).
У закрытых (ізаляваных) сістэмах энтрапія ніколі не змяншаецца.
Разлікі
Энтрапія сістэмы з'яўляецца экстэнсіўнай велічынёй (прапарцыянальна масе і аб'ёму сістэмы) і не залежыць ад спосабу пераходу сістэмы ў канцавы стан з пачатковага. Такім чынам, энтрапія — функцыя стану сістэмы.
Для вывядзення колькасных значэнняў энтрапіі карыстаюцца ўмоўнай кропкай адліку пры T=0 [К], для якой S=0 [Дж/К].
Такі падыход апраўданы толькі для разлікаў, напрыклад, з ідэальным газам, у дачыненні да рэальных цел прасцей і зручней карыстацца адносным змяненнем энтрапіі
Пры гэтым пры зваротных працэсах змяненне энтрапіі роўнае нулю dS = 0, пры незваротных яно заўсёды дадатнае dS > 0.
Пры разліках звычайна карыстаюцца ўдзельнай энтрапіяй s [ДЖ/(кг∙К)], на 1 кг масы цела:
адкуль
Далейшыя ператварэнні слушныя толькі для разлікаў з ідэальным газам. Памятаючы, што для яго pv = RT, маем
а таксама
Тады ўраўненне энтрапіі для ідэальнага газу будзе мець канчатковы выгляд:
Выкарыстаныя велічыні:
Прынцып узрастання энтрапіі
Разгледзім ізаляваную сістэму, якая ўяўляе сабой два целы з рознымі тэмпературамі.
Такім чынам, энтрапія ў закрытых (ізаляваных) сістэмах можа не змяняцца, але ніколі не будзе змяншацца без знешняга ўздзеяння, што аўтаматычна зробіць сістэму адкрытай (неізаляванай).
Прыведзеныя вышэй прыклады ілюструюць дзеянне другога закона тэрмадынамікі, які сцвярджае незваротнасць цеплаперадачы: цеплыня, перададзеная ад цёплага цела да халоднага, не можа зноў быць вернута цёпламу целу ад халоднага.
Энтрапія як прычына цеплавой смерці Сусвету
Выснову аб цеплавой смерці Сувету выказаў у 1852 годзе У. Томсан (лорд Кельвін) (1824—1907). Тэарэтычна абгрунтаваў гэту тэорыю ў 1865 годзе Р. Клаўзіус на аснове другога закону тэрмадынамікі.
Тэорыя вынікае з таго, што любая фізічная сістэма, якая не абменьваецца энергіяй з іншымі сістэмамі, гэта значыць закрытая сістэма (для Сусвету ў цэлым знешні абмен, відавочна, увогуле не магчымы), імкнецца да найбольш імавернага раўнаважнага стану — стану з максімумам энтрапіі. Гэта значыць, што ўсе віды энергіі пяройдуць у энергію цеплавога руху, якая будзе раўнамерна размеркавана па ўсім Сусвеце, пасля гэтага абсалютна ўсе тэрмадынамічные працэсы павінны закончыцца. Такі стан адпавядаў бы цеплавой смерці Сусвету.
Энтрапія ў розных дысцыплінах
Паняцце «энтрапія» мае шырокі ўжытак для тлумачэння працэсаў і з'яў у шматлікіх навуках — ад філасофіі да экономікі, звыйчайна выкарыстоўваецца як мера неўпарадкаванасці і незваротнасці.
Батуры
Назву Бату́ры маюць:
Малочнэ (Тэцііўскі раён)
Малочнэ (Моло́чне) — вёска ў Тэцііўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Вінцас Крэве-Міцкявічус
Вінцас Крэве-Міцкявічус (Vincas Krėvė (Mickevičius);, в. Субартовічы, Троцкі павет, Віленская губерня — , , штат Пенсільванія, ЗША) — літоўскі пісьменнік, празаік, паэт, крытык, драматург, публіцыст, перакладчык; класік літоўскай літаратуры. У 1940 годзе — выконваючы абавязкі прэм'ер-міністра Літвы.
Старыя Павонзкі
Паванзкоўскія могілкі або Старыя Павонзкі, таксама звычайна Павонзкі (Cmentarz Powązkowski, Stare Powązki) — самы стары і вядомы некропаль Варшавы, размешчаны ў раёне Павонзкі.
Гісторыя і месцазнаходжанне
Заснавана ў 1790. Размешчана ў паўночна-заходняй частцы сталіцы па вуліцы Паванзкоўскай, 14. Тут пахаваныя многія вядомыя дзеячы польскай гісторыі і культуры. Значная частка могілак адведзена пад магілы ваенных, герояў і ахвяр, што загінулі ў войнах XIX—XX стст.
NGC 1815
NGC 1815 (іншае абазначэнне — ESO 56-SC49) — рассеянае скопішча ў сузор’і Сталовая Гара.
(3232) Брэст
Брэст — малая планета № 3232. Сярэдні дыяметр — 16 км, сярэдняя адлегласць ад Сонца — 3 астранамічных адзінкі, перыяд абарачэння — 5,2 года.
Пагрэбы (Тэцііўскі раён)
Пагрэбы (Погреби́) — вёска ў Тэцііўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
ФК СМІаўтатранс
«СМІаўтатранс» — беларускі футбольны клуб з горада Смалявічы. У 2017—2021 гадах выступаў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі.
IC 4472
IC 4472 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральная галактыка) ў сузор’і Воўк.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Германскі археалагічны інстытут
Нямецкі археалагічны інстытут (Deutsches Archäologisches Institut, DAI) — адзін з найстарэйшых і найбуйнейшых археалагічных інстытутаў у свеце.
Армія
Армія (l'armée, ад armare — узбройваць) — арганізаваныя ўзброеныя сілы для вядзення ваенных дзеянняў. Нацыянальная армія выкарыстоўваецца для ўзмацнення палітыкі сілай па-за дзяржавай на тэрыторыі іншай дзяржавы. У большасці краін ёсць арміі, якія ўтрымоўваюцца за кошт падаткаў. Папаўняюцца або прызывам людзей пэўнага ўзросту, або аплачванымі прафесіяналамі. Армія мае элементы таталітарнай сістэмы. Так многія рашэнні прымаюцца аднаасобна. Функцыі кожнага салдата арміі вызначае вышэйшае камандаванне. На кожную армейскую пасаду асоба прызначаецца, а не выбіраецца.
5889 Міцкевіч
5889 Міцкевіч — астэроід галоўнага пояса астэроідаў, абарачаецца вакол Сонца за 5 гадоў і 115 дзён пры сярэдняй адлегласці 3,04 а.а. Быў адкрыты 31 сакавіка 1979 г. у Крымскай астрафізічнай абсерваторыі Мікалаем Чарных. Астэроід названы ў гонар Адама Міцкевіча, польскага паэта і журналіста. Перад прызначэннем імя часовае абазначэнне насіў (5889) 1979 FA3.
NGC 1816
NGC 1816 (іншае абазначэнне — ESO 85-SC37) — рассеянае скопішча ў сузор’і Залатая Рыба.
П’ятыгары (Тэцііўскі раён)
П’ятыгары (П'яти́гори) — вёска ў Тэцііўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Ткацтва
Ткацтва — вытворчасць тканіны на ткацкіх станках, адно з найстаражытнейшых чалавечых рамёстваў. Яно ўзнікла ў познім неаліце як эвалюцыя пляцення. У шырэйшым сэнсе пад ткацтвам разумеюць увесь комплекс тэхналагічных працэсаў, складнікаў ткацкай вытворчасці. Чалавека, які прафесійна займаецца ткацтвам, завуць ткачом. Існуе два віды ткацкіх станкоў: вертыкальны і гарызантальны.
Арганізацыя
Арганізацыя (ад ὄργανον — інструмент) — гэта мэтавае аб'яднанне рэсурсаў. Арганізацыі, створаныя чалавекам (людзьмі), характарызуюцца наяўнасцю чалавека як актыўнага рэсурсу.
Для арганізацый, створаных чалавекам, характэрна наяўнасць функцый кіравання і планавання. Неабходна адзначыць, што арганізацыя, якая ўваходзіць у буйнейшую арганізацыю, з'яўляецца для апошняй рэсурсам.
Васкрасенскія могілкі (Магілёў)
Васкрасенскія могілкі, таксама Лютэранскія (Нямецкія) могілкі — абмежавана дзейныя могілкі ў Магілёве, размешчаныя па вуліцы Чкалава, унутры жылога раёна Магілёў-2. Закрыты для пахаванняў у 1968 годзе. Плошча складае 2,2 га.
Гісторыя
Вядомыя з канца XVIII стагоддзя. З’яўляліся могілкамі Васкрасенскай Блізкай царквы. На саміх могілках размяшчалася царква ў імя Святых Казьмы і Дзям’яна.
Самае старое лютэранскае пахаванне, выяўленае на могілках, датуецца 1826 г. На могілках мелася шмат латышскіх пахаванняў. Пасля 1861 г. шматлікія беларускія арыстакраты прадавалі землі і з’яжджалі, іх месца займалі перасяленцы. Асабліва шмат прыехала латышоў, бо на іх радзіме бракавала зямлі. На могілках знаходзілася лютэранская капліца. Хавалі таксама праваслаўных, а пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі — асоб любога веравызання.
Трацэвічы
Трацэ́вічы (, Трацевичи) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчана за 35 км на поўнач ад Баранавіч, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы.
Гісторыя
У 1893 годзе 24 двары. У пачатку XX ст. вёска Цырынскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні. Побач знаходзіўся аднайменны маёнтак.
Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Карчоўскага сельсавета.
Ян Збажына
Ян Збажына, сапр. Іван Мікалаевіч Савіцкі (,  —, ) — беларускі паэт і празаік.
Скончыў гістарычны факультэт ГрДУ (1993). Працаваў выкладчыкам грамадска-гістарычных дысцыплін у школах і ВНУ г. Баранавічы. Заснавальнік маладзёжнага і скаўцкага руху ў г. Баранавічы. Таксама займаўся журналістыкай, адзін з заснавальнікаў Баранавіцкага філіяла БАЖ.
Аўтар кнігі твораў «Пыл саркафагаў» (2004), зборніка паэзіі (бібліятэчка час. «Маладосць»). Друкаваўся ў зборніках «Агледзіны» (1998), «Паэзія Берасцейшчыны „Дзядзінец“» (1999). Таксама, асобныя творы Я. Збажыны — апавяданні, афрызмы, версэты, вершы, танка, хоку, эсэ — друкаваліся ў Баранавіцкіх газетах «Наш край», «Шаг», «Інтэкс-прэс», газеце ТБМ «Наша слова», у Брэсцкай абласной газеце «Заря», у Беластоцкім штотыднёвіку «Ніва», газеце «Літаратура і мастацтва» (афарызмы, 1998), часопісах «Першацвет» (1994), «Бярозка» (1995), «Маладосць» (1995), «Полымя» (1997), «Дзеяслоў» (2006), літаратурным альманаху «Святліца» (2000, 2006; Баранавічы).
Завіцінск
Завіцінск (Завитинск) — горад (з 1954) ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Завіцінскага раёна Амурскай вобласці. Насельніцтва 13,4 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1906 годзе.
Горад размешчаны ў міжрэчча рэк Завітая і Бурэя (прытокі Амура), за 169 км ад Благавешчанска, за 35 км ад Райчыхінска, чыгуначны вузел (станцыя «Завітая»).
IC 4473-1
IC 4473-1 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ганьча (возера)
Ганьча (Hańcza) — возера ў Польшчы, у Падляскім ваяводстве.
Вольфія
Вольфія (Wolffia) — род раслін падсямейства ; 17 відаў.
Назва
Родавая назва Wolffia дадзена ў гонар нямецкага батаніка і энтамолага.
Хімічны склад
Утрымлівае крухмал (да 65 %), бялок (да 10 %), тлушч (да 20 %), вітаміны.
Віды
Сістэматыкі налічваюць 11 відаў у родзе, сярод якіх:
Андрэй Сяргеевіч Давідзян
Андрэй Сяргеевіч Давідзян (Андрей Сергеевич Давидян;, — , ) — савецкі і расійскі музыкант, удзельнік шоу «».
Біяграфія
Нарадзіўся 30 студзеня 1956 года ў Маскве ў музычнай сям’і. Маці — вядомая піяністка, бацька — тэнар Сяргей Давідзян.
Анча (рака)
Анча (Ančia) — рака ў Шаўляйскім і Таўрагскім паветах Літвы, правы прыток Шэшувіс.
Андрэй Сяргеевіч Давідзян
Біяграфія
З трох гадоў захапіўся музыкай, у школе выконвае папулярныя замежныя хіты. У 1972 годзе становіцца салістам рок-гурта «», удзельнікамі якога з’яўляліся, , Юрый Цітоў і Ігар Акуджава. Давідзян выконваў кавер-версіі песень «Led Zeppelin», «Deep Purple», «».
Адслужыўшы ў арміі, Андрэй Давідзян стварае гурт «Добровольное общество», працягваючы выконваць кавер-версіі хітоў класічнага року. З прыходам у гурт братоў-блізнят Паўла і Аляксандра Смяянаў у 1977 годзе, назва гурта змяняецца на «Виктория», а музычная стылістыка — на фанк. У 1979 годзе «Виктория» распадаецца, а Крыс Кельмі запрашае Давідзяна ў свой новы праект «». Гурт супрацоўнічае з тэатрам і з’яўляецца першым выканаўцам культавай рок-оперы «». Давідзян з некалькімі музыкамі «Рок-Ателье» ненадоўга далучаецца да гурта «», у канцы 1980-х далучаецца да маскоўскага рок-гурта «Альтер-Эго».
Восенню 2013 года Андрэй Давідзян стаў адным з удзельнікаў другога сезона праекта «Голас» на Першым канале, дзе ён выступіў у рамках трэцяга праслухоўвання ўсляпую і выканаў кампазіцыю «Georgia on my mind».
13 лістапада 2016 года Андрэй Давідзян памёр ад інсульта ў адной з маскоўскіх бальніц.
NGC 1817
NGC 1817 (іншае абазначэнне — OCL 463) — рассеянае скопішча ў сузор’і Цялец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сілістранская вобласць
Сілістранская вобласць — вобласць, з’яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў СС. Вобласць займае плошчу 2 846 км² і мае насельніцтва 142 000 тыс. жыхароў. Адміністрацыйны цэнтр Сілістра
Насельніцтва
У вобласці пражывае 142 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 84 178, туркі 48 761, 6 478 цыгане, і 2 583 жыхароў іншых нацыянальнасцей.
Абшчыны
У складзе вобласці налічваецца 7 абшчыны:
IC 4473-2
IC 4473-2 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Валапас.
Каюга (мова)
Каю́га (саманазва: Goyogo̱hó:nǫ’) — адна з паўночных іракезскіх моў, родная мова народа каюга. У 2011 г. на ёй размаўлялі 250 чалавек, прычым 240 з іх жылі ў канадскай правінцыі Антарыа, астатнія 10 — у штаце Нью-Ёрк (ЗША).
Дыялекты
Вядомы 2 дыялекты. Найбольш распаўсюджаны дыялект правінцыі Антарыа. У Аклахоме да пачатку 1980-х гг. існаваў дыялект каюга-сенека.
Цімафей Сяргеевіч Шаркоўскі
Цімафей Шаркоўскі (нар., ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
Клубная кар’ера
У чэрвені 2023 года пакінуў барысаўскі клуб.
Міжнародная кар’ера
У верасні 2022 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.
Вольф
Вольф (ад Wolf [радзей — Wolff] альбо וואָלף — воўк) — нямецкае прозвішча і імя.
Нарыс
Нарыс — адна з разнавіднасцей малой формы эпічнай літаратуры — апавядання, якая адрозніваецца ад іншай яго формы, навелы, адсутнасцю адзінага і вострага канфлікта, які хутка вырашаецца, і большай развітасцю апісальнай выявы. Абодва адрознення залежаць ад асаблівасцей праблематыкі нарысу. Нарысавая літаратура закранае не праблемы станаўлення характара асобы ў яе канфліктах з устояным грамадскім асяроддзем, як гэта ўласціва навеле (і раману), а праблемы грамадзянскага і маральнага стану «асяроддзя» (увасобленага звычайна ў асобных персанажах) — праблемы «нораваапісальныя»; яна мае вялікую пазнавальную разнастайнасць. Нарысавая літаратура звычайна спалучае асаблівасці мастацкай літаратуры і публіцыстыкі.
Каспар Фрыдрых Вольф
Каспар Фрыдрых Вольф (Kaspar Friedrich Wolff,, Берлін — , Санкт-Пецярбург) — нямецкі анатам і фізіёлаг.
Біяграфія
Сын краўца, нарадзіўся ў Берліне, вучыўся там жа і ў Гале медыцыне і ў 1759 годзе абараніў дысертацыю «Theoria generationis», якая паклала пачатак сучаснай эмбрыялогіі. У гэтай дысертацыі ён, абапіраючыся на дакладныя назіранні, навукова абгрунтаваў вучэнне пра эпігенезіс, паступовае развіццё зародка з трывалага зачатку. У навуцы ў гэты час панавала вучэнне пра прэфармацыю, або эвалюцыю, паводле якой з самага пачатку развіцця ў яйку знаходзяцца ўжо гатовымі ўсе органы зародка. Абвяргаючы панавальныя гледжанні, Вольф наклікаў на сябе жорсткія нападкі навукоўцаў, асабліва Бонэ і Галера.
Чэмпіянат Расіі па футболе сярод жанчын
Чэмпіянат Расіі па футболе сярод жанчын праводзіцца з 1992 года. Найболей тытулаваны клуб у Расіі — пермская «Зорка-2005» (6 чэмпіёнскіх тытулаў).
Жаўтушнік выгрызены
Жаўту́шнік выгрызены (Erysimum repandum) — від кветкавых раслін з роду сямейства.
Райчыхінск
Райчыхінск (Райчихинск) — горад (з 1944) абласнога падпарадкавання ў Расіі, у складзе Амурскай вобласці. Насельніцтва 23,7 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1932 годзе.
Жаўтушнік выгрызены
Батанічнае апісанне
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй 15—40 см з прамастойным, галінастым, апушаным сцяблом. Лісце простае, суцэльнае, чаргаванае і ў прыкаранёвай разетцы. Прыкаранёвае лісце стругападобнай формы, сцябловае — вузкаланцэтнае, выемчаста-зубчастае па краі. Кветкі жоўтага колеру, з чатырма пялёсткамі. Плод — стручок цыліндрычнай формы, 5—8 см у даўжыню, на тоўстай пладаножцы.
Райчыхінск
Размешчаны за 165 км на ўсход ад Благавешчанска. З'яўляецца важным цэнтрам вугальнай прамысловасці — здабыча бурага вугля адчыненым спосабам (ТАА «Амурскі вугаль» — разрэзы «Паўночна-Усходні» і «Еркавецій»). Чыгуначная станцыя, аэрапорт.
Жаўтушнік выгрызены
Распаўсюджанне і экалогія
Від распаўсюджаны на тэрыторыі ўмераных і трапічных зон Еўразіі. Натуралізаваўся на тэрыторыі Аўстраліі, Паўночнай Амерыкі і ў Аргенціне.
Расце на сухіх лугах і камяністых россыпах, у горных стэпах, на пашах, агародах, аблогах і пустках, каля дарог. Цвіце ў маі—чэрвені. Святлолюбівая расліна, ксерафіт, мезафіт і мезатроф.
Гута (Крупскі раён)
Гу́та (, Гута) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ігрушкаўскага сельсавета.
Гісторыя
Вёска размешчана на дарозе, якой рэчыпаспалітаўская армія караля Стэфана Баторыя здзейсніла пераход да захопленнага маскоўскімі войскамі Полацка, каб пачаць яго аблогу ў 1579 годзе. Дарога праходзіла па ўмоўнай лініі Барысаў — Хацюхова — Халопенічы — Лукомль — Полацк, цяпер участак старой дарогі паміж вёскамі Хацюхова, Гута і Батуры старыя людзі называюць «Батуркай» або «Батурынскі шлях».
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Гута ў складзе Магілёўскага намесніцтва Расійскай імперыі. З 12 снежня 1796 года да 27 лютага 1802 года ў складзе Магілёўскага павета Беларускай губерні. З 27 лютага 1802 да 1861 года Гута ў Копыскім павеце Магілёўскай губерні. Да рэвалюцыі 1917 года вёска заставалася ў складзе Сенненскага павета Магілёўскай губерні.
У 1859 годзе Гута налічвала 43 селяніна: 16 мужчын, 22 жанчыны і 5 дваравых. Таксама ў архіўных крыніцах захавалася інфармацыя, што частка сялян Гуты былі «раскольниками беспоповщинской секты». Па перапісу 1897 года вядома, што ў суседскай вёсцы (слабадзе) Ваўкавыскі працаваў стараверскі малельны дом. Аднак да 1864 года гутчане лічыліся яшчэ за Бобрскім касцёлам і праваслаўным храмам у Шчаўрах, але пасля скасавання вёскі ў 1864 годзе, калі сялянам дазволілі набываць у мясцовага пана землі, Гута ўжо лічылася толькі за праваслаўнай царквою. Напрыклад, у гэты перыяд сяляне Гуты Галенка Халімон (Філімон) Цімохін разам са сваім сынам Сільвестрам і малодшымі братамі Данілам, Матвеем, Рыгорам, і іншымі сялянамі як упаўнаважаныя мясцовага сельскага таварыства падпісалі Устаўную грамату пана Рашкоўскага аб набыцці яго зямель ў вёсцы Лашанцы. Выкупная пазыка на 49 гадоў складала 5013 рублёў 33 капейкі. Выплочвалі штогод па 6 % ад сумы: 300 рублёў 80 капеек.
Падчас паўстання 1863—1864 гадоў, як паведамляў 29 снежня 1863 года Аршанскай следчай каміссіі прыстаў 4-га стану Сенненскага павета Міхаіл Антонаў Шпунтаў «через деревню Пересеку графа Тышкевича, село Щавры, деревни Гута и Остров помещика Рошковского проходила шайка, которая читала крестьянам возмутительные прокламации и была разбита войсками Минской губернии в деревне Конюхове».
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі вёска Гута спачатку ўваходзіла ў склад Узнацкага сельсавета Халопеніцкага раёна Барысаўскай акругі, з 1930-х і да 5 мая 1962 года Гута была ўжо ў Халопеніцкім сельсавеце.
У Нацыянальным архіве Беларусі захавалася інфармацыя (Фонд 1440, вопіс 3, справа 762), што да пачатку Другой сусветнай вайны ў Гуце было 34 дамы і 139 жыхароў. Падчас вайны было знішчана 28 дамоў і забіта 7 жыхароў.
Леанід Уладзіміравіч Місун
Леанід Уладзіміравіч Місун (нар., Мінск) — беларускі вучоны ў галіне механізацыі сельскагаспадарчых працэсаў. Доктар тэхнічных навук, прафесар. Майстар спорту СССР па цяжкой атлетыцы.
Біяграфія
Выпускнік інжынерна-педагагічнага факультэта БДАТУ 1981 года. З 1991 года Працуе ў БДАТУ.
NGC 1819
NGC 1819 (іншыя абазначэнні — UGC 3265, MCG 1-14-2, MK 1194, ZWG 421.4, IRAS05091+0508, PGC 16899) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Арыён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Падаходны падатак
Падаходны падатак ці падатак на даход грамадзян — від падаткаў, які бярэцца з сукупнага даходу грамадзян у грашовай (нацыянальнай або замежнай валюце) ці натуральнай формах, атрыманага на тэрыторыі краіны або за яе межамі на працягу каляндарнага года.
У Беларусі
У Беларусі падаходны падатак адносіцца да прамых падаткаў і бярэцца на аснове закона «Аб падаходным падатку з грамадзян», які быў прняты Вярхоўным Саветам у 1991 годзе. Уплывае на фарміраванне мясцовых бюджэтаў або адносіцца да разраду ўласных (замацаваных) падаткаў і поўнасцю застаецца на тэрыторыі мясцовых Саветаў. Плацельшчыкамі падаходнага падатку з’яўляюцца грамадзяне і асобы без грамадзянства, якіяпастаянна або часова пражываюць на яе тэрыторыі. Законам прадугледжаны даходы, што не падлягаюць падаткаабкладанню (дапамога, аліменты, стыпендыі, пенсіі і г.д.), а таксама ільготы, па якіх асобныя катэгорыі грамадзян ад выплаты падатку вызваляюцца поўнасцю або сума падатку паніжаецца (інваліды, слабазабяспечаныя грамадзяне, сем’і з дзецьмі і г.д.), ільготы па падатку з даходаў, атрыманых ад рэалізацыі сельскагаспадарчай прадукцыі і інш.
З 1999 года ўведзена сістэма ўсеагульнага дэкларавання пры налічэнні падаходнага падатку, паводле якой кожны падаткаплацельшчык павінен зарэгістравацца ў падатковых органах па месцы жыхарства і кожны год падаваць дэкларацыю аб даходах, атрыманых за год.
Віктар Якаўлевіч Нягрэй
Біяграфія
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту ў 1971 годзе. З 1974 года ў Беларускім універсітэце транспарту, з 1997 прарэктар.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па прагназаванні транспартных патокаў, узаемадзеянні і комплексным развіцці розных відаў транспарту, бяспецы транспартнай сістэм. Пад кіраўніцтвам Нягрэя выкананы даследаванні па ўдасканаленні схем сартавальных станцый і чыгуначных вузлоў Беларускай чыгункі.
Партызанская брыгада «Спартак»
Склад
Брыгада была створана на базе атрада «Спартак», арганізаванага ў маі 1942 года ў 2-й Беларускай партызанскай брыгадзе імя Панамарэнкі як 3-і атрад і накіраванага ў Відзскі раён, дзе папоўніўся мясцовымі групамі і быў названы «Спартак». У лістападзе 1942 года ў час баёў з карнікамі атрад падзяліўся на дзве групы. Група на чале з А. М. Панамаровым і І. Н. Крысавым перайшла ва Ушацкі, другая ў Расонскі раён. У сакавіку 1943 года з 1-й групы быў паўторна створаны атрад «Спартак», якому ў маі была перададзена частка асабовага складу 1-й партызанскай брыгады імя Суворава. На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзіла шэсць атрадаў.
Дзейнасць
Партызаны ў верасні 1942 года рабілі напады на гарнізоны ў вёсках Казяны (Казянскія баі), Опса, увосень вялі баі з карнікамі каля вёсак Азярава, Якшты, Журавоўшчына. У жніўні 1943 года на чыгуначным участку Варапаева — Крулеўшчына падарвалі больш за 850 рэек, на чыгуначным участку Вільнюс — Даўгаўпілс — больш за 1 тысячу рэек. У студзені, красавіку, маі 1944 года разграмілі ўмацаваныя нямецкія гарнізоны ў Відзах, Опсе, пусцілі пад адхон 21 эшалон, знішчылі 11 складоў. Да прыходу Чырвонай Арміі занялі райцэнтры Відзы, Дзісну, Цвярачус.
Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва
Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва — прэмія ў Беларусі. Заснавана ў 1998 годзе. Штогод прысуджаецца 10 спецыяльных прэмій дзеячам культуры і мастацтва за выдатныя дасягненні ў галіне выяўленчага, дэкаратыўна-прыкладнога, музычнага, тэатральнага, харэаграфічнага, эстраднага, цыркавога мастацтва, архітэктуры, дызайну, кінавідэамастацтва, літаратуры, журналістыкі, тэлебачання і радыёвяшчання, крытыкі і мастацтвазнаўства, а таксама народнай і аматарскай мастацкай творчасці, музейнай і бібліятэчнай справы, навучання і выхавання творчай моладзі, якія атрымалі грамадскае прызнанне.
На саісканне спецыяльнай прэміі могуць вылучацца дзеячы культуры, літаратуры, мастацтва, архітэктуры, сродкаў масавай інфармацыі, аўтарскія, творчыя і іншыя калектывы работнікаў, дасягненні якіх за перыяд з 1 кастрычніка года, што папярэднічае году, за які прысуджаецца спецыяльная прэмія, да 1 кастрычніка года, за які прысуджаецца спецыяльная прэмія, адпавядаюць патрабаванням, што прад’яўляюцца да саіскальнікаў прэміі.
Прэміі прысуджаюцца Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і ўручаюцца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь або ўпаўнаважанай ім службовай асобай. Лаўрэату спецыяльнай прэміі ўручаецца Дыплом лаўрэата спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва.
Спіс лаўрэатаў
=== 2020 ===
=== 2022 ===
Дурэс
Дурэс (Durrës, Durrësi; ) — горад у Албаніі, размешчаны на беразе Адрыятычнага мора. Насельніцтва 246 401 чал.
Гісторыя
Пачынаючы з 5 ст. горад падвяргаецца нападам вестготаў, балгараў, сербаў і іншых народаў. У 1205 годзе адышоў Венецыі, у 1501 годзе заваяваны Асманскай імперыяй, якая трымала ўладу над ім да 1913 года. Пасля стварэння Албаніі горад стаў яе сталіцаю, але не надоўга да 1921 года.
Сёння горад з’яўляецца буйным эканамічным, турыстычным і прамысловым цэнтрам Албаніі.
Астранамічная адзінка
Астранамі́чная адзі́нка (а. а.) — адзінка адлегласці, ужываная ў кантэксце адлегласцяў у Сонечнай сістэме, і ў зорных сістэмах наогул. За эталон астранамічнай адзінкі прыймаецца сярэдняя геліяцэнтрычная адлегласць Зямлі, роўная вялікай паўвосі зямной арбіты (a0).
Паводле сучасных даных, астранамічная адзінка роўная:
a0 = 1 а.а. = ~149,6 × 106 км
Гэтай велічыні адпавядае сонечны паралакс p☉ = 8",794.
Гэтая лічба не з'яўляецца дакладнай, але ёю карыстаюцца для большасці астранамічных задач. Больш фармальна дакладная лічба, 149.597.870±10 км, была прынятая XVI з'ездам Міжнароднага астранамічнага саюза (1976), і з'яўлялася ўдакладненнем папярэдняй лічбы 149.600.000 км, вымеранай радыёлакацыяй у 1961—1963 у СССР, ЗША і Вялікабрытаніі, і прынятай на XII з'ездзе Міжнароднага астранамічнага саюза (1964). Да гэтага карысталіся велічынёй 149,5 × 106 км.
Адлегласць у 1 астранамічную адзінку святло праходзіць за 499с, і гэты інтэрвал часу называюць светлавой адзінкай або светлавой астранамічнай адзінкай.
Непасрэднае вымярэнне велічыні астранамічнай адзінкі радыёлакацыйным метадам, так, як для планет, не з'яўляецца магчымым, бо невядома, ад якога слою Сонца адбіваецца сігнал. Таму, замест гэтага, яе вымяраюць радыёлакацыяй ніжніх планет каля іх ніжняга злучэння з наступнымі пералічэннямі.
Чыпрыяна дэ Рарэ
Чыпрыяна (Кіпрыян) дэ Рарэ (Cipriano [Cyprianus] de Rore; 1515 або 1516, Ронсэ, Фландрыя — паміж 11 і 20 верасня 1565, ) — італьянскі кампазітар фламандскага паходжання. Родапачынальнік «другой практыкі» — новага эстэтычнага кірунку ў музыцы позняга Адраджэння і ранняга барока.
IC 4474
IC 4474 — галактыка тыпу SB ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Адрыян Віларт
Адрыян Віларт (Adrian Willaert; каля 1490,  —, ) — фламандскі кампазітар і педагог, працаваў у Італіі. Прадстаўнік франка-фламандскай (нідэрландскай) поліфанічнай школы, заснавальнік венецыянскай школы.
Біяграфія
Вучань французскага кампазітара Жана Мутона. Працаваў пераважна ў Італіі, куды пераехаў (меркавана) у 1514 годзе. З 1515 года — на службе (у гістарычных дакументах згадваецца як «пеўчы Адрыян») у кардынала Іпаліта д’Эстэ ў Ферары, у 1518 годзе наведаў з ім Венгрыю (магчыма, таксама Польшчу). З 1527 года — кіраўнік капэлы сабора Св. Марка ў Венецыі. Заснавальнік венецыянскай школы, сярод вучняў — Андрэа Габрыелі, Джазефа Царліна, Кастанца Порта, Клаўдыа Мерула, магчыма таксама Чыпрыяна дэ Рарэ і Нікола Вічэнціна.
Чэджудо
Чэджудó (제주도, 濟州島) — востраў ва Усходне-Кітайскім моры. Належыць Паўднёвай Карэі і ўваходзіць у яе склад як спецыяльная аўтаномная правінцыя Чэджу. Насельніцтва (2011) — 583 284 чал. Адміністрацыйны цэнтр — Чэджу.
Геаграфія і прырода
Агульная плошча вострава — 1849 км². Чэджудо вулканічнага паходжання, сфарміраваўся каля 2 млн гадоў таму. Паверхня складаецца з старажытных базальтавых і лававых парод. Цягнецца прыкладна на 73 км з усходу на захад і на 41 км з поўначы на поўдзень. Найвышэйшы пункт — вулкан Хала (1950 м), які мае працяглае кратарнае возера.