cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Георгій Якаўлевіч Сядоў
Служба
Дзейнасць Сядова атрымала высокую ацэнку з боку кіраўніка экспедыцыі гідрографа А. І. Варнека:
Заўсёды, калі трэба было знайсці каго-небудзь для выканання цяжкай і адказнай справы, спалучанай часам з немалой небяспекай, мой выбар падаў на яго, і ён выконваў гэтыя даручэнні з поўнай энергіяй, неабходнай асцярожнасцю і веданнем справы.
У 1905 годзе Георгій Якаўлевіч быў прызначаны памочнікам лоцмайстра Нікалаеўскай-на-Амуры крэпасці. 2 мая 1905 года «за выдатна шчырую службу» ганараваны ордэна св. Станіслава 3-й ступені. У 1906 годзе пад кіраўніцтвам Сядова былі праведзены лоцмайстарскія работы па паляпшэнні ўмоў суднаходства на Амуры. У 1906 і 1907 гадах у газеце «Усурыйскае жыццё» ён апублікаваў артыкулы «Паўночны акіянскі шлях» і «Значэнне Паўночнага акіянскага шляху для Расіі», дзе абгрунтоўваў далейшае асваенне Паўночнага марскога шляху.
У 1907 годзе Георгій Якаўлевіч за свой кошт выдаў брашуру «Права жанчыны на моры», у якой казаў, што жанчынам таксама трэба даць права на атрыманне марской адукацыі. У 1908 годзе працаваў у экспедыцыі Каспійскага мора пад кіраўніцтвам Ф. К. Дрыжэнкі, дзе праводзіў рэкагнасцыровачныя працы для складання новых навігацыйных карт. У 1909 годзе даследаваў вусце ракі Калымы і марскіх падыходаў да яе. У 1910 годзе на Новай Зямлі Сядоў картаграфаваў Крыжовую губу, дзе быў закладзены Ольгінскі пасёлак. У 1911 годзе Георгій Якаўлевіч ізноў працаваў над картамі і лоцыяй Каспійскага мора.
Вяселле
У 1909 годзе Сядоў пазнаёміўся з будучай жонкай — Верай Валяр’янаўнай Май-Маеўскай (пляменніцай генерала У. З. Май-Маеўскага). У ліпені 1910 годзе ён ажаніўся з Верай Валяр’янаўнай у Адміралцейскім саборы Санкт-Пецярбурга, размешчаным у будынку Галоўнага Адміралцейства. У гэтым жа будынку знаходзілася і Галоўнае Гідраграфічнае ўпраўленне, дзе служыў Сядоў. Ён з’яўляўся, як і ўсе служачыя Галоўнага Гідраграфічнага ўпраўлення, вернікам Адміралцейскага сабора.
Сваёй жаніцьбай, як лічыў Сядоў, ён максімальна наблізіўся да «вышэйшага свету».
Раз-пораз ад Сядова было чутна скаргі аб стаўленні да яго як да «выскачкі».
Некалькі разоў Сядоў парываўся пакінуць службу, але Ф. К. Дрыжэнка кожны раз цярпліва яго адгаворваў ад гэтага, аднак нават ён не заўсёды мог утрымліваць Сядова ў разумных рамках. Прэтэнзіі і ганарлівасць Сядова былі вельмі высокімі.
У навуковых таварыствах
Сабраныя падчас экспедыцыйных прац матэрыялы Георгій Якаўлевіч перадаў ва ўстановы навукі і музеі.
Экспедыцыя да полюса
Традыцыйна экспедыцыю Г. Я. Сядова называюць «Першай рускай экспедыцыяй да Паўночнага полюса». Аднак, гэты тэрмін нясе ў сабе пэўную падмену паняццяў, пра якую палярнік З. М. Канеўскі пісаў у навуковым часопісе «Прырода»:
Ні адна кніга, ні адзін артыкул па гісторыі Крайняга Поўначы не абыходзілася і не абыходзяцца па гэты дзень без паважнай, а часцей — нястрымна захопленай згадкі аб экспедыцыі Сядова. Нібы яна, без ахвяр і страт, завяршылася небывалым поспехам, «заваяваннем» полюса, дасягненнем пастаўленай мэты! «''Экспедыцыя выдатнага рускага палярнага даследчыка Г. Я. Сядова да Паўночнага полюса''» — вось што напісана на ўсіх сцягах, якія праслаўляюць імя Сядова. Які полюс? Ці можна памінаць гэты і дагэтуль цяжкадасягальны пункт, на шляху да якога Сядоў прайшоў усяго сто кіламетраў? Сто з дзвюх тысяч…
Прычына і мэты экспедыцыі
У 1912 годзе ў Сядова з’явілася задума экспедыцыі да Паўночнага полюса. Да гэтага часу пра пакарэнне Паўночнага Полюса ўжо заявілі амерыканцы Фрэдэрык Кук (1908) і Роберт Піры (1909).
Прынцыповай умовай экспедыцыі Сядоў чамусьці лічыў неабходнасць апярэдзіць на полюсе Амундсена, хоць няўдалая спроба апошняга дасягнуць Паўночнага полюса была зроблена толькі ў 1918 годзе ў экспедыцыі на.
9 сакавіка 1912 года Сядоў накіраваў у Галоўнае Гідраграфічнае таварыства наступны тэкст:
Гарачыя парывы ў рускіх людзей да адкрыцця Паўночнага полюса выяўляліся яшчэ ў часы Ламаносава і не пагаслі да гэтага часу. Амундсен жадае ў што б там ні стала пакінуць гонар адкрыцця за Нарвегіяй і Паўночнага полюса. Ён хоча ісці ў 1913 годзе, а мы пойдзем у гэтым годзе і дакажам ўсім свеце, што і рускія здольныя на гэты подзвіг…
З гэтага моманту Сядоў загнаў сябе ў цэйтнот, таму што часу для падрыхтоўкі экспедыцыі практычна не было. Прычына такой паспешнасці, на думку Л. Г. Калацілы, ​​наступная:
Перш за ўсё варта звярнуць увагу на тое, што Сядоў накіраваўся да полюса менавіта ў 1912 годзе, бо ў 1913 годзе павінна было святкавацца 300-годдзе дома Раманавых. Дасягненне полюса або адкрыццё новых земляў было б добрым падарункам імператару. Менавіта гэта падштурхнула экспедыцыі Г. Л. Брусілава і В. А. Русанава. Аднак пашанцавала толькі Барысу Вількіцкаму — пад яго кіраўніцтвам была адкрыта Зямля Мікалая II (цяпер Паўночная Зямля). За гэты падарунак Б. А. Вількіцкі і быў аблашчаны царом, а Г. Я. Сядоў, Г. Л. Брусілаў і В. А. Русанов загінулі ў ільдах Арктыкі.
Сам Сядоў дапусціў пры падрыхтоўцы экспедыцыі «шапказакідальніцкія» выказванні і ахарактарызаваў мэты экспедыцыі як чыста спартыўна-палітычныя:
«''У нарысе, надрукаваным у „сінім часопісе“ і без ілжывай сціпласці названым „Як я адкрыю Паўночны полюс“, ён дазволіў сабе паходзячы пагардліва адгукнуцца аб знакамітай экспедыцыі на „Фраме“ (пры гэтым не назваўшы імя Нансена). Там жа Сядоў напісаў, што не мае на „асаблівых навуковых задач“, а жадае „перш за ўсё адкрыць Паўночны полюс“''»
У адным з фельетонаў таго часу была нават такая рэпліка:
«''Як Амерыку, Паўночны полюс можна адкрыць толькі адзін раз. Так што незразумела, пра што клапоча Сядоў, паколькі Піры ўжо быў на полюсе''»
Нягледзячы на ​​сур’ёзную крытыку, першапачаткова мэта была падтрымана ўрадам.
План экспедыцыі і яе фінансаванне
Першапачаткова экспедыцыя прадугледжвала дзяржаўнае фінансаванне.
Разгледзеўшы прадстаўлены Сядовым план дасягнення Паўночнага полюса, камісія Галоўнага Гідраграфічнага ўпраўлення яго адпрэчыла з-за яго абсалютнай фантастычнасці і нерэальнасці, і ў выдзяленні сродкаў адмовіла, хоць у камісію ўваходзілі шматлікія адмыслоўцы, вельмі добразычліва настроеныя ў адносінах да Г. Я. Сядова (напрыклад, А. І. Варнек) і нават адкрыта спрыяючы яму Ф. К. Дрыжэнка.
Запыт на вылучэнне 50 тысяч рублёў, накіраваны ў па ініцыятыве «Рускай нацыянальнай партыі», таксама атрымаў адмову.
Пры падтрымцы Ф. К. Дрыжэнкі Сядову быў прадастаўлены па службе адпачынак на два гады з захаваннем утрымання.
Сядоў, пры актыўнай падтрымцы газеты «Новы час» і яе саўладальніка М. А. Суворына, арганізаваў збор добраахвотных ахвяраванняў на патрэбы экспедыцыі. Шматлікія публікацыі ў «Новым часе» выклікалі ў Расіі вялікі грамадскі рэзананс. Прыватны ўзнос — у памеры 10 тысяч рублёў — зрабіў таксама імператар Мікалай II. Суворын выдаў экспедыцыі грошы ў крэдыт — 20 тысяч рублёў. Удалося сабраць яшчэ каля 12 тысяч. Ахвярадаўцам уручалі знакі з надпісам «Ахвярадаўцу на экспедыцыю старэйшага лейтэнанта Сядова да Паўночнага полюса». У цэнтры вырабленага з цёмнай бронзы круглага жэтона сярод палярных ільдоў і снягоў на ўвесь рост намаляваны лыжнік. Жэтон насілі на бела-сіне-чырвонай стужцы. Тры знакі вырабілі з золата. Іх атрымалі старшыня камітэта М. А. Суворын, Фрыцьёф Нансен і капітан 1 рангу П. І. Белавенец.
Падрыхтоўка экспедыцыі
На сабраныя сродкі 23 ліпеня 1912 года Сядоў арандаваў у зверапрамыслоўца В. Е. Дзікіна старую парусно-паравую шхуну «Святы вялікапакутнік Фока», былы нарвежскі зверапрамысловы барк «Гейзер» (Geyser) 1870 года пабудовы, які раней належаў «Мурманскай навукова-прамысловай экспедыцыі». З-за спешкі судна не ўдалося цалкам адрамантаваць, і экіпаж турбавала цеча. «Святы вялікапакутнік Фока» быў абсталяваны радыёстанцыяй, аднак Сядову не ўдалося наняць радыста, з-за чаго апаратура была бескарыснай і была пакінута ў Архангельску. З 85 ездавых сабак толькі 35 былі закуплены ў Табольскай губерні. Астатнія — дварнякі, якіх адлавілі прама на архангельскіх вуліцах.
19 жніўня 1912 года высветлілася, што грузападымальнасць «Фокі» не дазваляе ўзяць усе неабходныя экспедыцыі прыпасы. У выніку пасля частковай разгрузкі на беразе былі пакінутыя частка харчавання, паліва, пітной вады і рыштунку (у т. л. прымус).
Удзельнік экспедыцыі В. Ю. Візэ пісаў:
Многае з замоўленага рыштунку не было гатова ў тэрмін… Спехам была набрана каманда, прафесійных маракоў у ёй было мала. Спехам было закуплена прадукты харчавання, прычым архангельскія купцы скарысталіся паспехам і падсунулі недабраякасныя прадукты. Спехам у Архангельску былі закуплены па моцна завышанай цане сабакі — простыя дварняжкі. На шчасце, своечасова падаспела зграя выдатных ездавых сабак, загадзя закупленых у Заходняй Сібіры.
Перад выхадам экспедыцыі некаторыя ўдзельнікі яе паказвалі Сядоў на недарэчнасць уключэння саланіны ў спіс асноўных харчовых прадуктаў экспедыцыі. Але Сядоў быў упарты чалавек і ад саланіны не адмовіўся, спаслаўшыся на тое, што ў ваенным флоце і гідраграфічных экспедыцыях заўсёды ўжывалі саланіну.
Першая навігацыя і зімоўка
27 жніўня (14 жніўня па ст. ст.) 1912 года «Святы вялікапакутнік Фока» выйшаў з Архангельска, маючы запас вугалю на 23—25 дзён ходу.
Пасля выхаду з Архангельска Г. Я. Сядоў пераназваў «Святога велікамучаніка Фоку» ў «Міхаіла Суворына».
Лекар П. Г. Кушакоў ужо ў ходзе экспедыцыі так абмаляваў сітуацыю з прыпасамі ў сваім дзённіку:
Шукалі ўвесь час ліхтароў, лямп — але нічога гэтага не знайшлі. Не знайшлі таксама ні аднаго чайніка, ні адной паходнай каструлі. Сядоў кажа, што ўсё гэта было замоўлена, але, па ўсёй верагоднасці, не выслана… Саланіна аказваецца гнілой, яе нельга цалкам ёсць. Калі яе варыш, то ў каютах стаіць такі трупны пах, што мы павінны ўсё ўцякаць. Трэска апынулася таксама гнілой.
Судна трапіла ў шторм і страціла дзве шлюпкі і частку грузу, які размешчаны на палубе. Падчас прыпынку ў селішчы Ольгінскае ў бухце Крыжовая губа на Новай Зямлі яшчэ 5 членаў экіпажа спісаліся з судна і засталіся чакаць рэйсавага парахода, які падыходзіў да стойбішча два разы на год.
15 верасня 1912 года на 77° пн. ш. «Міхаіл Суворын» сустрэў непраходныя льды і не змог дасягнуць Зямлі Франца-Іосіфа. Па рашэнні Сядова, насуперак першапачатковаму плану — пабудаваць зімоўе, высадзіць полюсны атрад і вярнуцца ў Архангельск — судна спынілася на зімоўку на Новай Зямлі ў бухце 76°N, 59.91667°W каля паўвострава Панкрацьева. У экіпажа не было дастаткой колькасці цёплага адзення. Абвастрыліся рознагалоссі паміж Сядовым і капітанам судна М. П. Захаравым.
Падчас зімоўкі ля паўвострава Панкрацьева група ў складзе В. Ю. Візэ, М. А. Паўлава і двух матросаў перасекла Паўночны востраў ад месца стаянкі «Міхаіла Суворына» да заліва Власьева на карскім баку. Быў апісаны паўночна-ўсходні бераг Новай Зямлі, выкананая маршрутная здымка ў маштабе 1:1210000, вызначаны чатыры магнітныя і астранамічныя пункты, знойдзеныя разыходжанні з папярэднімі картамі. Сядоў ў суправаджэнні матроса А. Інюціна ўпершыню абмінуў на санках паўночны ўскраек вострава, а таксама прайшоў ад паўвострава Панкрацьева да.
Другая навігацыя і зімоўка
21 чэрвеня 1913 года капітан Захараў і чатыры члены экіпажа (цясляр М. Карзін і хворыя на цынгу другі механік М. Зандэрс, матросы В. Катарын і І. Томісар ) былі адпраўленыя ў Крыжовую губу, каб перадаць матэрыялы экспедыцыі і пошту ў Архангельск. У лісце да «Камітэта для забяспечвання экспедыцый да Паўночнага полюса і па даследаванні рускіх палярных краін» змяшчалася просьба выслаць да Зямлі Франца-Іосіфа судна з вуглём і сабакамі.
Група Захарава на шлюпцы, спачатку волакам па снезе і лёдзе, а затым на вёслах пераадолела больш за 450 кіламетраў і, абмінуўшы бухту Крыжовая губа, дасягнула Матачкіна Шара (савецкі біёграф Сядова Б. А. Лыкошын меркаваў, што «тыповы прадстаўнік царскай афіцэрскай эліты „Захараў“ наўмысна надтачыў марскі шлях на шлюпцы, каб потым выказаць сябе героем» і «наўмысна зрываў тэрміны» ). Адтуль рэйсавым параходам дабралася да Архангельска.
З часопіса «Іскры» ад 20 кастрычніка 1913 года :
Адправіўшыся ў мінулым годзе да паўночнага полюса экспедыцыю лейтэнанта Г. Я. Сядова лічылі загінулай і ўжо рыхтаваліся падрыхтаваць новую экспедыцыю для яе пошукаў, як раптам з яе складу нядаўна вярнуліся хворымі пяць чалавек разам з пам. капітана М. П. Захаравым, які прывёз ад Сядова яго даклад геаграфічнага таварыства з фатаграфічнымі здымкамі. М. П. Захараў заявіў, што ўсе ўдзельнікі экспедыцыі жывыя і здаровыя. Ён пакінуў экспедыцыю Сядова 9 чэрвеня ля Панкратьевых астравоў. Вядомы даследчык палярных краін Нансен выказаў на днях сваё меркаванне, што рускае грамадства абавязана паклапаціцца пра лёс экспедыцыі і з адкрыццём навігацыі паслаць Сядову дапаможнае судна з запасам правізіі.
У 1913 годзе быў адкрыты і названы Г. Я. Сядовым мыс Дрыжэнкі (у гонар Ф. К. Дрыжэнкі) ля паўночнага ўскрайку Новай Зямлі, у Баранцавым моры.
3 верасня 1913 года «Міхаіл Суворын» вызваліўся ад лёду і падышоў да мыса Флора (Зямля Франца-Іосіфа) да базы Джэксана. Члены экспедыцыі разабралі пабудовы базы на дровы. Не папоўніўшы прыпасы, 17 верасня экспедыцыя, тым не менш, адправілася далей, але ўжо 19 верасня спынілася на другую зімоўку ў бухце вострава Гукера (Зямля Франца-Іосіфа). Падчас зімоўкі судна не сціскалася льдамі, і бухту назвалі Ціхая.
Для другой зімоўкі бракавала паліва і харчавання, адбіваўся няправільна сфармаваны рацыён харчавання экспедыцыі. Хваробы сярод экіпажа ўзмацніліся. Пачынаючы са студзеня, Сядоў амаль не выходзіў з сваёй каюты. Унутраныя памяшканні судна амаль не абаграваліся і пакрыліся лёдам. Візэ запісаў:
Галоўная наша ежа — каша ды каша. Самае непрыдатнае для харчаванне для палярных краін.
Цынгі пазбеглі толькі сямёра, якія ўжывалі ў ежу здабытае паляваннем маржовае і нават сабачае мяса і пілі гарачую мядзведжую кроў. Большасць, у тым ліку і Сядоў, ад падобнай ежы адмаўляліся.
Паход на полюс
2 лютага 1914 года хворы Сядоў разам з матросамі Р. І. Ліннік і А. І. Пустошным на трох сабачых запрэжках (маючы ўсяго 20 сабак ) выйшлі з бухты Ціхай да полюса. Візэ, Пінегін і Паўлаў праводзілі групу Сядова да мыса Маркхема.
Па ходзе руху прагрэсавала хвароба Георгія Якаўлевіча, праз тыдзень ён не змог ісці і загадаў прывязаць сябе да нартаў, але працягваць паход. 20 лютага 1914 года, на васемнаццаты дзень паходу, Георгій Якаўлевіч памёр сярод ільдоў ля вострава Рудольфа. Яго спадарожнікі пахавалі цела на востраве Рудольфа — абгарнулі ў два парусінавыя мяшкі, зрабілі крыж з лыж і паклалі ў магілу сцяг, які Сядоў хацеў усталяваць на Паўночным полюсе. Затым яны накіраваліся ў зваротны шлях. Адна з сабак — Фрам — засталася ля магілы. Ліннік з Пустошным не змаглі яе злавіць і пакінулі невялікі запас ежы, у надзеі, што пёс іх дагоніць, але Фрам не вярнуўся.
Альтэрнатыўная версія смерці і пахавання Г. Я. Сядова
Генадзь Папоў, загадчык музея гісторыі Арктычнага Марскога Інстытута ім. У. І. Вароніна, у 2010 годзе прапанаваў альтэрнатыўную версію пахавання цела Георгія Сядова, спасылаючыся на словы Ксеніі Пятроўны Гемп, бацька якой, Пётр Герардавіч Мінейка, быў знаёмы з Сядовым і аказваў пасільную дапамогу пры падрыхтоўцы апошняй экспедыцыі.
Сутнасць версіі: неўзабаве пасля вяртання шхуны «Святы вялікапакутнік Фока» ў Архангельск ў іх кватэру прыйшлі матросы Р. Ліннік і А. Пустошны, якія суправаджалі Г. Я. Сядова. Ліннік і Пустошны распавялі, што яны вымушаныя былі пайсці на крайнюю меру — раздзяліўшы цела нябожчыка начальніка экспедыцыі, яны сталі скормліваць яго сабакам, якія змаглі давалачы жалобную запрэжку да мыса Аук вострава Рудольфа. Каб у далейшым неяк апраўдацца перад людзьмі за зробленае, матросы збудавалі падабенства пахавання з сабраных камянёў, але частку іх раскідалі паблізу — у надзеі на тое, што ўсё гэта ў далейшым дасць падставу тым, хто выявіць месца «пахавання» Г. Я. Сядова, зваліць усю віну на белых мядзведзяў.
Вяртанне экспедыцыі
1 сакавіка 1914 года ад цынгі памёр першы механік Я. Зандэрс. Пахаваны на беразе бухты Ціхай.
6 сакавіка 1914 года Ліннік і Пустошны, ледзь не заблудзіўшыся, з цяжкасцю вярнуліся на сваё судна.
На шляху на поўдзень «Фока» адчуваў жорсткі недахоп паліва для паравой машыны. Экіпажу прыйшлося пасекчы на ​​дровы мэблю, палубныя надбудовы і нават пераборкі судна. Судна дабралася да рыбацкага стойбішча Рында на Мурмане 15 жніўня 1914 года ў паўразбураным стане. Далейшы шлях у Архангельск члены экспедыцыі прарабілі на рэйсавым пасажырскім параходзе «Імператар Мікалай II» — за кошт капітана парахода, паколькі ні ў каго з палярнікаў не было грошай. Пасля вяртання ў Архангельск матросы Ліннік і Пустошны падазраваліся ў забойстве Сядова, але пасля расследавання іх адпусцілі.
23 жніўня 1914 года ў Спаса-Праабражэнскім усёй гвардыі саборы была адслужана паніхіда па памерламу Г. Я. Сядову, на якой прысутнічалі яго ўдава В. В. Сядова і генерал-лейтэнант Ф. К. Дрыжэнка.
Пошук экспедыцыі Сядова
У 1914 годзе адразу тры рускія арктычныя экспедыцыі: Г. Я. Сядова, Г. Л. Брусілава і В. А. Русанава лічыліся прапаўшымі без вестак. 18 студзеня 1914 года даў указанне  распачаць іх пошукі. Галоўным Гідраграфічным упраўленнем былі арганізаваныя некалькі пошукавых экспедыцый.
У заходняй выратавальнай экспедыцыі пад кіраўніцтвам капітана 1-га рангу Ісхака Іслямава ўдзельнічалі чатыры караблі: барк «Экліпс», параход «Пячора», паравыя шхуны «Герта» і «Андрамеда». «Экліпс» пад камандаваннем Свердрупа павінен быў прайсці на ўсход Паўночна-Усходнім праходам, а астатнія караблі — агледзець раён Новай Зямлі і Зямлі Франца-Іосіфа.
«Андрамеда» пад камандаваннем Г. І. Паспелава даследавала месца першай зімоўкі «Святога Фокі», якое было вядома са справаздачы М. П. Захарава, але выявіла там толькі каірн з запіскай Сядова ад 22 жніўня 1913 года аб намеры працягваць рух на поўнач.
Для пошукаў экспедыцыі Сядова ўпершыню ў сусветнай гісторыі выкарыстоўвалася палярная авіяцыя: лётчык Ян Нагурскі на гідрасамалёце «Фарман МФ-11» даследаваў з паветра льды і ўзбярэжжа Новай Зямлі на працягу каля 1060 км.
«Герта» пад камандаваннем Іслямава на сваім шляху да вострава Нортбрук размінулася са «Святым Фокай», які вяртаўся ў гэты ж час у Архангельск, але выявіла запіску, пакінутую на базе Джэксана. Іслямаў абвясціў аб прыналежнасці Зямлі Франца-Іосіфа Расіі.
«Экліпсу», у сваю чаргу, запатрабавалася дапамога падчас зімоўкі 1914—1915 гадоў ля паўночна-заходняга ўзбярэжжа паўвострава Таймыр. Эвакуацыю часткі маракоў з «Экліпса» зрабіла сухапутная экспедыцыя на аленях пад кіраўніцтвам Н. А. Бегічава.
Вызваліўшыся ад ільдоў, «Экліпс» дасягнуў вострава Адзіноты і восенню 1915 года падняў на ім расійскі сцяг.
Названыя ў гонар Сядова
У сярэдняй агульнаадукацыйнай школе № 336 (г. Санкт-Пецярбург, вул. Сядова, 66) размешчаны Музей Арктыкі. Пачаткам Музея прынята лічыць школьную выставу, адкрытую ў 1969 годзе і прысвечаную экспедыцыі Г. Я. Сядова. На фасадзе школьнага будынка вісіць памятная дошка, устаноўленая ў гонар Сядова.
У мастацкай літаратуры
Сядоў — адзін з прататыпаў Івана Львовіча Татарынава ў рамане «» Веніяміна Каверына. Вобраз Татарынава зборны, і іншымі прататыпамі былі таксама Роберт Скот, Георгій Брусілаў і Уладзімір Русанаў.
З Георгіем Сядовым ў персанажа падобныя знешнасць, характар ​​і погляды. Супадае таксама частка біяграфіі: дзяцінства ў Прыазоўі, пачатак марской кар’еры і факты плавання «Святога Фокі», выпуск брашуры «Жанчына на моры». Падчас працы над раманам Веніямін Каверын кансультаваўся ў Мікалая Пінегіна па пытаннях геаграфіі і даведаўся ад яго шмат звестак з біяграфіі Сядова, якія і ўвайшлі ў раман.
Дарэчы сказаць, Мікалай Антонавіч не толькі са мной размаўляў пра свайго стрыечнага брата. Гэта была яго любімая тэма. Ён сцвярджаў, што ўсё жыццё клапаціўся пра яго, пачынаючы з дзіцячых гадоў, у Генічаску, на беразе Азоўскага мора. Стрыечны брат быў з беднай рыбацкай сям’і і, калі б не Мікалай Антонавіч, так і застаўся б рыбаком, як яго бацька, дзед і ўсе продкі да сёмага калена. Мікалай Антонавіч, «заўважыўшы у хлопчыку незвычайныя здольнасці і прыхільнасць да чытання», перацягнуў яго з Генічаска ў Растоў-на-Доне і стаў клапаціцца, каб брата прынялі ў мараходныя класы. Узімку ён выплачваў яму «штомесячную дапамогу», а ўлетку ўладкоўваў матросам на караблі, якія хадзілі паміж Батумі і Наварасійскам. Пры яго непасрэдным удзеле брат паступіў паляўнічым на флот і здаў экзамен на марскога прапаршчыка. З вялікай цяжкасцю Мікалай Антонавіч выпрасіў для яго дазвол трымаць за курс марскога вучылішча, а потым дапамог грашыма, калі па заканчэнні вучылішча брату трэба было замовіць сабе новую форму.
З неспасціжным пачуццём я распавядаў пра яго! Як быццам не ён, а я быў гэты хлопчык, які нарадзіўся ў беднай рыбацкай сям’і на беразе Азоўскага мора. Як быццам не ён, а я ў маладосці хадзіў матросам на нафтаналіўных судах паміж Батумі і Наварасійскам. Як быццам не ён, а я вытрымаў экзамен на «марскога прапаршчыка» і потым служыў у Гідраграфічным упраўленні, з ганарлівай абыякавасцю пераносячы напышлівае непрызнанне афіцэрства. Як быццам не ён, а я рабіў нататкі на палях нансенаўвскіх кніг і геніяльная думка: «Лёд сам вырашыць задачу» была запісаная маёй рукой. Як быццам яго гісторыя скончылася не паразай і невядомай смерцю, а перамогай і шчасцем. І сябры, і ворагі, і любоў паўтарыліся зноў, але жыццё стала іншым, і перамаглі не ворагі, а сябры і любоў.
У апісанні экспедыцыі капітана Татарынава выкарыстаны факты з экспедыцыі Георгія Сядова: пастаўка нягодных сабак і харчоў, зняцце суднаўладальнікаў каманды перад адплыццём, немагчымасць знайсці радыста пры радыётэлеграфе, здабытым з цяжкасцю, выяўленне прапіловак ў ашалёўцы судна. Цытуецца даклад Сядова Гідраграфічнаму ўпраўленні. У той жа час у рамане ёсць згадка рэальнай экспедыцыі Сядова — яна падабрала штурмана з экспедыцыі Татарынава.
У фальклоры палярнікаў
У 1936 годзе савецкія палярнікі Э. Крэнкель і К. Мехрэньгін зімавалі на палярнай станцыі на востраве Хатнім (архіпелаг Паўночная Зямля). З-за недахопу харчавання і адсутнасці своечасовай змены абодва ўдзельнікі зімоўкі захварэлі на цынгу у цяжкай форме. Каб апісаць сур’ёзнасць становішча, Крэнкель адправіў кіраўніцтву Галоўпаўночмаршляху радыёграму з тэкстам «Прывітанне ад Зандэра».
Музей Сядова
У 1990 годзе ў пасёлку Сядова быў адкрыты музей Г. Я. Сядова, у якім прадстаўлены матэрыялы аб падрыхтоўцы і правядзенні экспедыцыі да Паўночнага полюса пад кіраўніцтвам Сядова ў 1912—1914 гадах, а таксама аб экспедыцыях Г. Я. Сядова на Калыму ў 1909 годзе і Каспій у 1911 годзе.
У музеі захоўваюцца арыгінальныя экспанаты са «Святога Фокі» — часткі ашалёўкі карабля, саўковая лапата, знойдзеная на месцы гібелі Г. Я. Сядова на востраве Рудольфа, часткі фотаапарата і брытва, якія належалі ўдзельніку экспедыцыі мастаку Н. В. Пінегіну, а таксама копіі рахункаў на добраахвотныя ахвяраванні ад грамадзян для куплі ежы і сабак, фатаграфіі, карта палярнай экспедыцыі.
Скульптуры і памятныя знакі
Захаваліся астранамічныя знакі экспедыцыі Сядова, якія падчас зімоўкі 1912—1913 гадоў былі ўсталяваныя на мысе абсерваторыі (паўвостраў Панкрацьева), мысе Жадання (з надпісам «Л-ть Съдовъ 1913 г. 20 апреля Е…»), на беразе заліва Сядова і ўяўляюць сабой драўляныя крыжы з перакладзінай.
У 1929 годзе экспедыцыя Ота Юльевіча Шміта паставіла на востраве Рудольфа памятную дошку з надпісам «''Месца, дзе загінуў Г. Я. Сядоў, які загінуў падчас паходу на Паўночны полюс''». На месцы меркаванага пахавання Г. Я. Сядова экіпаж дызель-электраход «Об» (капітан П. Г. Мірашнічэнка) усталяваў слуп, умацаваны камянямі, на якім у верхняй частцы напісана «Сядоў», а ніжэй па акружнасці ідзе надпіс «Экспедыцыя на „Сядове“». На мысе Брарок (паўднёвы захад вострава Рудольфа) на тоўстым драўляным брусе замацаваная памятная дошка з надпісам: «''Expedition Leut. Sedov 1912—1914 гг.''». У 1934 годзе савецкая Гідраграфічная экспедыцыя на ледаколе «Малыгін» устанавіла на востраве Рудольфа знак у памяць аб экспедыцыі Г. Я. Сядова, які ўяўляе сабой драўляны стол з бляшанай таблічкай.
У 1938 годзе зімоўшчыкі палярнай станцыі на востраве Рудольфа знайшлі на мысе Аук флагшток і сцяг, якія Георгій Якаўлевіч марыў ўсталяваць на Паўночным полюсе. На медным кальцы тронка быў надпіс лацінкай «''Sedov Pol. Exped. 1914». Гэта дрэўка ў 1977 годзе было ўстаноўлена на Паўночным полюсе ўдзельнікамі паходу атамнага ледакола «Арктыка''».
У 1955 годзе заслужаны мастак Расіі Валянцін Андрэевіч Міхалёў выканаў ў белым мармуры партрэт Георгія Якаўлевіча Сядова. У партрэце ўвасоблена ідэя супрацьстаяння арктычнай прыроды і мужнасці і волі чалавека.
Выдатны партрэт Георгія Сядова стварыў скульптар В. Міхалёва. Гэта вялікае, сапраўднае мастацтва. Ад партрэта вее рамантыкай паўночных паходаў, як быццам чуеш шум ільдоў і плёскат халодных паўночных вод… Гэта жывы чалавек, з гарачым і цвёрдым сэрцам, непакорлівы, валявы, настойлівы, вялікі падарожнік і рамантык.
Міхалёў прысвяціў Сядову таксама абагульнены алегарычны вобраз-сімвал «Рэквіем».
У 1977 годзе на скалістым астраўку каля мыса Сталбовы ў бухце Амбарчык быў усталяваны памятны знак у гонар Гідраграфічнай экспедыцыі Г. Я. Сядова, які ўяўляе сабой металічнае збудаванне вышынёй каля трох метраў.
Сядову устаноўлены помнікі ў Маскве, Растове-на-Доне і Сядове. Помнік у Растове-на-Доне знаходзіцца паміж Варашылаўскім праспектам і завулкам Чэхава і ўяўляе сабой бронзавы бюст на высокім пастаменце з белага мармуру. Аўтар помніка — скульптар Мікалай Ваганавіч Аведыкаў. Сядоў выкананы падчас палярнай экспедыцыі, з авальнага башлыка выглядае вуглаваты занураны твар са строгімі вачыма, якія выпраменьваюць веру ў сваю справу.
У філатэліі
Захаваліся паштовыя канверты Камітэта для рыштунку экспедыцый да Паўночнага полюса і па даследаванні рускіх палярных краін, які ў 1912 годзе збіраў сродкі на рыштунак экспедыцыі.
Поштай СССР былі выпушчаныя паштовыя маркі, прысвечаныя 75- і 100-годдзю Георгія Сядова. Марка ў гонар 75-годдзя была выпушчаная 4 ліпеня 1952 года. Мастак: Д. Клюеў. На марцы намаляваны партрэт Сядова ў форме марскога афіцэра на фоне арктычнага пейзажу.
Марка ў гонар 100-годдзя была выпушчаная 25 студзеня 1977 года. Мастак: П. Бендэль. 3 мая 1977 года ў гонар стагоддзя Сядова выраблялася таксама адмысловае гашэнне ў Архангельску і Сядове
Поштай СССР і Украіны выпускаліся мастацкія маркіраваныя канверты ў гонар Сядова. 20 студзеня 1977 года выйшаў паштовы канверт, прысвечаны стагоддзю з дня нараджэння Сядова. Мастак: П. Бендэль. У 1997 годзе, у год 120-годдзя Сядова быў выпушчаны канверт працы мастака Г. Задняпранага.
5 мая 2002 года Новаазоўскі вузел сувязі правёў у Сядове яшчэ адно спецыяльнае гашэнне, якое было прысвечана 125-годдзю з дня нараджэння Сядова.
Ігар Аляксандравіч Зюлеў
Ігар Зюлеў (нар., , Мінскі раён) — былы беларускі футбаліст, паўабаронца. Часам гуляў у якасці абаронцы ці нападніка.
Клубная кар’ера
У сезоне 2012 звычайна гуляў на пазіцыі флангавага абаронцы. Сезон 2013 з-за адсутнасці ў камандзе правага абаронцы пачынаў на гэтай пазіцыі, але пасля прыходу ў клуб Ігара Бурака стаў звычайна выкарыстоўвацца на флангу паўабароны.
У сезоне 2014, пасля зыходу з каманды Бурака, замацаваўся ў якасці асноўнага правага абаронцы каманды. У лютым 2015 на год падоўжыў кантракт з «Нафтанам». Сезон 2015 пачаў на пазіцыі правага абаронцы, а пасля прыходу ўлетку ў каманду Сяргей Карповіча перайшоў на месца правага паўабаронцы.
Са студзеня 2017 года трэніраваўся з «Іслаччу», з якой у лютым падпісаў кантракт. Замацаваўся ў стартавым складзе «Іслачы», выступаў на пазіцыі левага абаронцы або паўабаронцы. У канцы 2018 стала вядома, што Зюлеў завяршае кар’еру футбаліста. Свой апошні матч згуляў 2 снежня 2018 года ў матчы апошняга тура супраць магілёўскага «Дняпра» (3:2), правёўшы на полі ўсе 90 хвілін у якасці капітана. Пасля завяршэння кар’еры застаўся працаваць у структуры «Іслачы».
У студзені 2019 года стаў памочнікам галоўнага трэнера «Іслачы» Віталя Жукоўскага. У лютым 2020 года перайшоў на працу ў юнацкую каманду клуба.
Абшар
«Абшар» — беларускі рок-гурт. У 2009 годзе гурт прадстаўляў Беларусь на міжнародным рок-фестывалі «Union of Rock» у горадзе Венгажэва (Польшча).
Гісторыя праекта пачалася з 2004 года, калі Ілля Паплёўка запрасіў трох музыкантаў для ўдзелу ў яго сольным канцэрце. Супрацоўніцтва працягнулася ў 2005 годзе, тады музыкі ўпершыню сабраліся пад назвай Абшар. Гурт даваў як сольныя канцэрты, так і выступаў супольна, з такімі гуртамі як Parason, SDM, Цмокі (Band A), Шампунь для звар'яцелых валасоў.
Песні калектыва з'яўляліся частымі ўдзельнікамі хіт-парадаў на сайце «Тузін гітоў».У 2013 годзе калектыў спыніў сваё існаванне, рэарганізаваўшыся ў новы гурт пад назвай Haina.
Дубавое (Шаркаўшчынскі раён)
Дубаво́е (, Дубовое) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Станіславоўскага сельсавета.
Да 16 кастрычніка 1989 года вёска ўваходзіла ў склад Станіславоўскага сельсавета, да 10 кастрычніка 2013 года — у склад Валожынскага сельсавета.
DISIP
DISIP (Dirección de los Servicios de Inteligencia y Prevención — Нацыянальнае ўпраўленне разведкі і прэвентыўных мер) — служба разведкі і контрразведкі Венесуэлы ў 1969—2009 гадах. DISIP заснаваны прэзідэнтам Рафаэлем Кальдэра, які замяніў ім Галоўнае ўпраўленне паліцыі (DIGEPOL). У 2009 годзе Уга Чавес перафармаваў упраўленне ў SEBIN.
Дзейнасць
Да прыходу да ўлады Уга Чавеса DISIP цесна супрацоўнічаў з ЦРУ, МІ-5, Масад і іншымі заходнімі спецслужбамі. Упраўленне падавала ім наяўную інфармацыі аб членах НФВП і ФЧА. Унутры краіны DISIP змагаўся з дзейнасцю Кампартыі, РБД-200 і іншых левых сіл. У 1992 годзе пры ўдзеле ўпраўлення быў прадухілены дзяржпераварот, які ўзначаліў будучы прэзідэнт Чавес.
У 2008 годзе быў запушчаны спадарожнік сувязі «Сымон Балівар», прызначаны для дасягнення «абсалютнай і бяспечнай апрацоўкі інфармацыі» ў абласцях тэлефаніі, перадачы дадзеных і доступу да Інтэрнэту, дзе будзе кантроль з боку DISIP.
DISIP удзельнічаў у сістэме кантролю мяжы з Бразіліяй. Памежныя службы падавалі сабраныя дадзеныя DISIP і іншым службам нацыянальнай бяспекі для маніторынгу памежжа, каб выявіць і нейтралізаваць незаконна перасячэнне мяжы, барацьбой з кантрабандыстамі і наркамафіяй, а таксама для абароны ад збройнага ўварвання.
Структура
Дэпартаменты DISIP:
Міжнароднае супрацоўніцтва
Да прыходу да ўлады У. Чавеса ўпраўленне актыўна супрацоўнічалі з Заходняй разведкай, асабліва ЦРУ, якое займалася падрыхтоўкай асабістага складу, а таксама з кубінскай апазіцыяй. У 1999 годзе знешнепалітычны курс змяніўся і краіна адмовілася ад узаемадзеяння з амерыканскімі спецслужбамі. З 2008 года падрыхтоўкай камандас DISIP займаліся саветнікі з Беларусі (гл. Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы).
Турызм у Чэхіі
Турызм у Чэхіі — адна з асноўных галін эканомікі Чэхіі. Чэхія, як краіна, багатая гістарычнымі і прыроднымі славутасцямі і вядомая сваёй кухняй і натуральнымі курортамі, прыцягвае турыстаў са шматлікіх краін свету. Найбольш прывабная для турыстаў Прага, таксама часта наведваюцца замак Карлштэйн, Кутна-Гора, Чэскі-Крумлаў і Ледніцы.
Месца турызму ў эканоміцы Чэхіі
Чэшская эканоміка атрымлівае значныя даходы ад турызму. У 2001 годзе агульныя даходы ад турызму дасягнулі 118,13 млрд крон, што складала 5,5 % ад ВУП. З 2003 па 2007 год доля даходаў ад турызму ў ВУП паменшылася з 3,5 % да 2,9 % і заставалася на гэтым узроўні ў наступныя два гады, аднак у абсалютным падліку даход ад турызму вырас з 90,79 да 104,29 мільярдаў крон паміж 2003 і 2009 годам. Звыш 171 тысячы грамадзян Чэхіі былі ў 2009 годзе заняты ў сферы турызму на пастаяннай аснове.
Турыстычныя цэнтры
Найбольш наведвальны турыстамі горад у Чэшскай Рэспубліцы — сталіца Прага на рацэ Влтава з Пражскім Градам і Старым горадам. Акрамя Прагі, ёсць шмат іншых гарадоў Чэхіі, прывабных для турыстаў — у прыватнасці, гістарычныя аб'екты, такія як Кутна-Гора, Чэскі-Крумлаў, Карлштэйн, Шпіндлеруў-Млін ці Ледніцка-Валціцкі комплекс, а таксама бальнеалагічныя курорты: Карлавы Вары, Марыянске-Лазнэ, Падзебрады і Францішкаві-Лазнэ. Чэшскія бальнеалагічныя курорты наведалі за першы квартал 2011 года больш за 150 тысяч чалавек.
Асноўныя зоны адпачынку за межамі гарадоў: Чэшская Швейцарыя, Чэшскі карст, Чэшскі рай, Крконашэ, Нацыянальны парк Шумава.
Віно
Хоць Чэхія шырока славіцца сваім півам, на поўдні краіны развіта вінаробства. У прыватнасці, у Маравіі, якая вядомая сваімі белымі вінамі. Акрамя таго, у Цэнтральнай Багеміі на Эльбе таксама ёсць вінаграднікі.
Аркадзь Львовіч Бяссмертны
Аркадзь Львовіч Бяссмертны (, г. п. Сураж — ) — беларускі, , , (1946). Заслужаны артыст БССР (1939).
Біяграфія
Скончыў Петраградскую кансерваторыю (1917). Быў другім скрыпачом у вядомым (ад імя яго заснавальніка рускага мецэната ).
У верасні 1915 года ў Віцебску было адчыненае аддзяленне Імператарскага расійскага музычнага таварыства. Ініцыятарамі гэтага былі акрамя Аркадзя Бяссмертнага спявак Васіль Кармілаў і піяністка Фрыда Тэйтэльбаўм-Левінсон.
Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў першых на Беларусі сімфанічнага аркестра і народнай кансерваторыі (1918) у Віцебску. З 1924 г. — дырэктар Беларускага музычнага тэхнікума, з 1926 г. — скрыпач-саліст і дырыжор сімфанічнага аркестра Беларускага радыё. З 1932 г. — педагог Беларускай кансерваторыі. Стваральнік і ўдзельнік (першая скрыпка) Дзяржаўнага струннага квартэта БССР (1934-41).
Узнагароджаны двума ордэнамі.
Рэвельскае біскупства
Рэвельскае біскупства — дыяцэзія каталіцкай царквы, якая была створана ў Эстоніі каралём Даніі Вальдэмарам II у 1240 годзе.
Гісторыя
У 1216 годзе да Дацкага караля Вальдэмара II звярнуўся біскуп рыжскі з просьбай дапамагчы ў барацьбе з эстамі. Папа Рымскі Ганорый III у сваёй буле ад 9 кастрычніка 1217 года блаславіў паход супраць эстаў і дараваў каралю Даніі ўсе землі, якія той захопіць. У 1219 годзе Вальдэмар II заваяваў Паўночную Эстонію, перамогшы эстаў у бітве пры Лінданісэ. Захопленыя ў эстаў землі датчане назвалі герцагства Эстляндыя, а сталіцай зрабілі Рэвель (цяпер — Талін), які да таго зваўся Лінданісэ. Назва Рэвель паходзіць ад назвы ранейшага мааканда (княства) Rävala, сталіцай якога ў старажытнасці быў гэты горад. У 1240 годзе Вальдэмар II стварае біскупства ў Рэвелі, прычым пакідае за сабой і за сваімі пераемнікамі, каралямі Даніі права прызначаць біскупаў Рэвеля. Рашэнне аб прызначэнні на прастол у Рэвелі было ўнікальным і супярэчыла кананічнаму праву Каталіцкай Царквы таго часу. Біскупаў у тыя часы мог прызначаць толькі толькі Папа Рымскі, таму права прызначаць рэвельскага біскупа каралём Даніі неаднаразова аспрэчвалася Папам. Гэта права дацкіх каралёў на прызначэнне рэвельскіх біскупаў было нават запісана ў дагавор аб продажы Эстонскага герцагства Тэўтонскаму ордэну за 19.000 кёльнскіх марак у 1346 годзе. Да 1374 года біскупства ўваходзіла ў Лундскае архібіскупства (Швецыя), якое пазней было ператворана ў Рыжскае архібіскупства. 4 снежня 1435 года біскупам было падпісана пагадненне, паводле якога Рэвельскае біскупства ўваходзіла ў Лівонскую канфедэрацыю (eiine fruntliche eyntracht). Увосень 1559 года біскуп вострава Эзэля (сучасная назва — Саарэмаа) і Пільтэна, Ёхан фон Мюнхаўзен, звярнуўся за абаронай да Даніі. Паводле пагаднення з каралём Фрэдэрыкам II біскуп саступіў каралю востраў Эзэль і Пілтэн з правам на Рыгу і Рэвель за 30 000 талераў. Рэвельскае біскупства спыніла сваё існаванне падчас пратэстанцкай Рэфармацыі ў Лівонскай канфедэрацыі калі ў 1561 годзе дзяржаўнай рэлігіяй стала лютэранства. У канцы XVI стагоддзя амаль уся Эстонія была заваявана шведамі, пасля чаго каталіцтва было цалкам забаронена, а афіцыйнай царквой стала лютэранская. У канцы XVIII стагоддзя тэрыторыі біскупства ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі, на той момант у Эстоніі налічвалася каля 300 каталікоў, галоўным чынам сярод нямецкага дваранства.
У наш час
1 лістапада 1924 года Святы Прастол заснаваў апостальскую адміністратуру Эстоніі, вылучыўшы яе з Рыжскай архідыяцэзіі. Апостальская адміністратура Эстоніі знаходзіцца ў горадзе Талін (Рэвель) і распаўсюджвае сваю юрысдыкцыю на ўсю тэрыторыю Эстоніі.
Базджаада
Базджаада́ (Bozcaada), у мінулым Тэ́недас (Τένεδος) — востраў на поўначы Эгейскага мора. Уваходзіць у склад Турцыі. Агульная плошча - 42,63 км². Насельніцтва (2014 г.) - 2 754 чал.
Геаграфія і прырода
Востраў Базджаада месціцца ў паўночнай частцы Эгейскага мора ў 6 км ад заходняга ўзбярэжжа Малой Азіі, у 278 км на паўднёвы захад ад Стамбула. Абрысамі нагадвае трохкутнік, найдаўжэйшы бок якога дасягае 10,36 км. Найбольшая шырыня — 5,38 км.
Востраў з'яўляецца працягам Малой Азіі. Фарміраваўся пераважна ў неагенавы перыяд. Паверхня пагорыстая, складаецца пераважна з вапнякоў, пясчанікаў, туфаў, гранітаў. Найвышэйшы пункт — гара Гёзтэпе (192 м).
Значная частка вострава Базджаада выкарыстоўваецца для сельскай гаспадаркі. Флора прадстаўлена 437 відамі раслін, растуць макі, смалёўка, трагакант. Фаўна бедная. На сушы сустракаюцца птушкі, казуркі, вожыкі.
Гісторыя
Востраў Базджаада быў населены ў 4 тысячагоддзі да н. э. Культура старажытных жыхароў знаходзілася пад моцным ўплывам культур Малой Азіі і Кікладаў. Мяркуюць, што ў пачатку 1 тысячагоддзя тут былі калоніі фінікійцаў і эалійцаў.
Да сярэдзіны 1 тысячагоддзя да н. э. востраў трапіў у залежнасць ад дзяржавы Ахеменідаў. Падчас грэка-персідскіх войн яго жыхары паўсталі супраць улады персаў і былі вызвалены афінянамі. У IV ст. да н. э. уключаны ў склад імперыі Аляксандра Македонскага. Пасля яго смерці падпарадкоўваўся розным македонскім дынастыям. У 133 г. да н. э. стаў часткай старажытнарымскай дзяржавы. Рымляне выкарыстоўвалі востраў як ваенна-марскую базу ў вайне супраць Мітрыдата VI Еўпатара. Пасля распаду Рымскай імперыі ў канцы IV ст. н. э. уключаны ў склад Візантыі. У 1376 г. быў прададзены Венецыі. У 1455 г. захоплены асманамі, аднак да канца XVII ст. аспрэчваўся венецыянцамі. Туркі пабудавалі крэпасць Базджаада, што ахоўвала мясцовы порт.
Войны вымушалі мясцовае насельніцтва пакідаць востраў, таму яго колькасны і этнічны склад стала вагаўся. У пачатку XIX ст. дзве трэці жыхароў вострава складалі грэкі і толькі трэць — туркі. У 1807 г. Базджаада трапіў у аблогу аб'яднанай расійскай і брытанскай эскадры. У 1820-х гг. на востраве і ў прыбярэжных водах ішлі ваенныя дзеянні паміж туркамі і паўстанцамі-грэкамі. Яны прывялі да скарачэння насельніцтва, у полымі пажараў згарэлі лясы, што пакрывалі сушу. Аднак туркі здолелі ўтрымаць сваю уладу над востравам. У 1912 - 1922 гг. часова акупаваны Грэцыяй.
Хаця востраў Базджаада ўзгадваўся ў дагаворах аб абмене насельніцтвам паміж Грэцыяй і Турцыяй, у міжваенны перыяд грэкі складалі большасць мясцовага насельніцтва. Сітуацыя ўскладнілася пасля 1964 г., калі турэцкія ўлады зачынілі грэчаскія школы і абмежавалі зямельныя правы грэчаскіх пасяленцаў. Асноўная частка грэкаў пакінула востраў у 1970-я гг. У наш час большасць жыхароў Базджаада — туркі.
Параберду
Параберду (Paraburdoo) — шахцёрскі горад у рэгіёне Пілбара Заходняй Аўстраліі. Горад з 1972 года. 1,607 жыхароў (2006), большасць з іх працуюць на горных работах Pilbara Iron’s і абслугоўванні. За 9 км ад горада аэрапорт. Параберду знаходзіцца за 1528 км на поўнач ад Перта.
Міхаіл Сігізмундавіч Заржэцкі
Міхаіл Сігізмундавіч Заржэцкі (, в. Няндама, Архангельская вобласць — ?) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1945 годзе. Працаваў загадчыкам Пінскага абласнога аддзела па будаўніцтве і архітэктуры, з 1956 па 1978 г. — галоўным архітэктарам Пінска.
Творчасць
Аўтар мемарыяльнага комплексу ў Цэнтральным парку (1965), будынкаў культурна-бытавога прызначэння, адзін з аўтараў помніка над брацкімі магіламі ў Пінску.
Узнагароды
Узнагароджаны медалямі.
IC 2439
IC 2439 — галактыка тыпу S0-a (спіральная галактыка) ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Кірпічны завод (Кызылардзінская вобласць)
Кірпічны завод — населены пункт у Чыілійскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Тартагайскай сельскай акругі. Код КАТА — 435261300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва населенага пункта складала 352 чалавекі (175 мужчын і 177 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражывалі 411 чалавек (202 мужчыны і 209 жанчын).
Хім’ярыцкае царства
Хім'ярыцкае царства (Хім'яр; паўд. ар. пісьмо:, حِمير) — старажытная дзяржава, якая існавала ў 2 стагоддзі да н.э. — 6 стагоддзі н.э. Узнікла ў канцы 2 стагоддзя да н.э. на паўднёвым захадзе Аравіі. У пачатку 1 стагоддзя да н.э. хім'ярыты захапілі ўсе пункты марскога гандлю на паўднёва-заходнім узбярэжжы Паўднёвай Аравіі, частку ўзбярэжжа Усходняй Афрыкі і частку тэрыторыі Сабейскага царства (Сабы). У канцы 2 стагоддзя н.э. аб'яднаныя сілы Аксумскага царства, Хадрамаўта і Сабы разбілі армію Хім'ярскага царства і зрабілі яго залежным ад Сабы. У пачатку 4 стагоддзя ўся Паўднёвая Аравія зноў трапіла пад уладу Хім'ярыцкага царства. У пачатку 6 стагоддзя тэрыторыя хім'ярытаў заваявалі эфіопы, у 2-й палове 6 стагоддзя — Сасаніды.
Бадэн-Вюртэмберг
Бадэн-Вюртэмберг (Baden-Wurttemberg) — федэральная зямля ФРГ. Сталіца — Штутгарт.
Бадэн-Вюртэмберг — рэгіён з моцнай эканомікай дзякуючы такім фірмам з сусветным імем як «Даймлер-Крайслер», «Бош», «Паршэ», ELBA-WERK, САП і ІБМ, размешчаным тут. У Штутгарце знаходзіцца штаб-кватэра «Мэрсэдэс-Бэнц».
Аліс-Спрынгс
Аліс-Спрынгс (Alice Springs) — горад на поўдні Паўночнай тэрыторыі Аўстраліі. Насельніцтва 28 605 чалавек (2012). За 14 км ад горада аэрапорт.
Секез
Секез (, ад Seqiz, سەقز) — горад на захадзе Ірана, правінцыі Курдыстан. Насельніцтва — 165 тыс. чалавек, галоўным чынам курды. Размешчаны на захад ад Тэгерана, на вышыні 1476 м над узроўнем мора. Клімат — рэзка кантынентальны, засушлівае лета (да 37°C), халодная зіма (да −36°C). Сярэднегадовая колькасць ападкаў — 500 мм.
Аелі
Аелі (Aielli) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Абруца, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Л'Аквіла.
Насельніцтва складае 1468 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 42 чал./км². Займае плошчу 35 км². Паштовы індэкс — 67041. Тэлефонны код — 0863.
Заступніцай населенага пункта лічыцца Багародзіца Перамаганосная.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Тжціньска-Здруй (гміна)
Тжці́ньска-Здруй (Trzcińsko-Zdrój) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Грыфінскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Тжціньску-Здруі. Плошча гміны складае 170,51 км². Станам на 2005 год у гміне Тжціньска-Здруй пражывалі 5,698 чалавек, шчыльнасць — 33,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 11 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 22 населеныя пункты.
Аляксееўская (станцыя метро, Масква)
«Аляксееўская» (Алексе́евская) — станцыя Калужска-Рыжскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Раз’езд 18 (Кызылардзінская вобласць)
Раз’езд 18 — раз’езд у Чыілійскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Тартагайскай сельскай акругі. Код КАТА — 435261400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва раз’езда складала 65 чалавек (35 мужчын і 30 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у раз’ездзе пражывалі 29 чалавек (14 мужчын і 15 жанчын).
Сянкевіч
Сянкевіч — беларускае прозвішча.
Рыжская (станцыя метро)
«Рыжская» (Ри́жская) — станцыя Калужска-Рыжскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Сухараўская (станцыя метро)
«Сухараўская» (Су́харевская) — станцыя Калужска-Рыжскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Армініянства
Армініянства — кірунак у пратэстанцкім багаслоўі, які сцвярджаў вырашальную ролю свабоды волі ў справе збаўлення. Назва звязана з імем нідэрландскага багаслова Якаба Армінія, які выступіў супраць кальвінісцкай ідэі прадвызначэння. Як асобная партыя армініянцы аформіліся ў 1610 годзе пасля смерці Армінія, аднак яны былі асуджаны на Дордрэхцкім сінодзе 1618 годзе за паў-пелагіянства (меркаванне Р. Ч. Спраўла ) и сінергізм. Аднак армініянства істотна паўплывала на фарміраванне багаслоўя агульных баптыстаў.
Сярод прадстаўнікоў армініянства былі: Сімон Епіскапій (1583—1644), Ян Ітэнбогарт (1557—1644), Ян Олдэнбарневелт (1549—1619) і Гуга Гроцый.
Арміній і яго паслядоўнікі адпрэчвалі таксама тыповае для кальвінізму наглядальнае служэнне Царкве і сцвярджалі неабходнасць рэлігійнай цярпімасці.
Сясіта
Сясі́та — возера ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ловаць (працякае праз возера). Знаходзіцца за 43 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок.