cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Антанас Смятона
Зноў на прэзідэнцкай пасадзе
У літаратуры міжваннага перыяду, а таксама і ў сучаснай, вяртаецца ўвага на тое. што прэзідэнт Смятона быў чалавекам усебакова адукаваным, эрудытам i паліталагам — ведаў некалькі еўрапейскіх моў: англійскую, нямецкую, французскую, польскую і рускую (на французскай мове прамаўляў, напрыклад, з нагоды Дня незалежнасці 16 лютага, па-польску гаварыў неахвотна). Лічыўся чалавекам сціплым, не дамагаўся зямных выгод — такім жа сціплым як і ён сам быў. Трымаўся ўбаку ад алкаголю, рэдка займаўся спортам, хоць захапляўся гольфам, а таксама, да пэўнай ступені, плаваннем.
Звычайна адпачываў у роднай вёсцы Ужуленіс, а таксама ў Паланзе. Вакол Смятоны сфарміраваўся насаджаны зверху, але ў вялікай ступені таксама сапраўдны, культ, параўнальны з павагай, якой карысталіся дыктатары суседніх дзяржаў: Польшчы (Пілсудскага) і Латвіі (Улманіса). Яго называлі «правадыром народа» (Tautas vadas). 13 чэрвеня ўрачыста адзначаліся яго імяніны .У верасні 1934 г. з вялікай помпай былі арганізаваныя трохдзённыя святкаванні яго шасцідзесяцігоддзя. . З нагоды шасцідзесяцігоддзя кіраўніка дзяржавы было пабудавана мноства помнікаў ці будынкаў, самому ж прэзідэнту быў падараваны маёнтачак у родных мясцінах.
У 30-я гады былі апублікаваныя важнейшыя працы Смятоны, а таксама прызначаны для дзяцей і моладзі жыццярыс кіраўніка дзяржавы аўтарства пісьменніка Казіса Бінкіса (1893—1942), тыраж якога дасягнуў 300 тыс. асобнікаў. гта быў найвялікшы тыраж у гістоорыі Літвы. У гонар Смятоны ў 1934 г. былі створаны дзве кантаты: «Užugirio pasaka» казіса Бінкіса (музыка Юргіса Карнавічуса) і «Kantata garbei kovotojų už Lietuvos laisvę» (Кантата ў гонар барацьбітоў за свабоду Літвы) Казіса Інчуры (музыка Стасіса Шымкуса). З прэзідэнта ляпілі мысляра, філосафа і выдатнага стыліста.
Эміграцыя
10 кастрычніка 1939 г. прэзідэнт Смятона прыняў савецкія ўмовы, згодна з якімі Літва атрымоўвала Віленшчыну, а ў краіне былі размешчаны базы Чырвонай Арміі. Вясной 1940 г. пасля савецкага ўльтыматума ў адносінах да Літвы быў прыхільнікам ваеннага супраціўлення, аднак застаўшыся адным у сваіх перакананнях, пагадзіўся з умовамі Сталіна. 15 чэрвеня 1940 г., выязджаючы з краіны, адмовіўся ад паўнамоцтваў на карысць прэм'ера Антанаса Мяркіса.
Правёўшы некаторы час у Швейцарыі (1940—1941) разам з сям'ёй пераехаў у Злучаныя Штаты, дзе канцэнтравалася жыццё патрыятычнай літоўскай эміграцыі. Пасляліўся ў Кліўлендзе, разам з сынам Юліўсам. Працаваў над публікацыяй падрабязных успамінаў і сціслай гісторыі Літвы. Трагічна загінуў у выніку пажара ў доме сына 9 студзеня 1944 г. 13 студзеня адбылося набажэнства ў кафедральным саборы Св. Яна ў Кліўлендзе, пасля чаго быў пахаваны ў мясцовым Knollwood Mausoleum. У 1975 годзе яго рэшткі былі перанесены ў «All Souls Cemetery» (Могілкі ўсіх душаў) у Чардан, штат Агая.
Сям'я
Ужо ў вельмі раннім узросце страціў бацькоў, яго выхаваннем займаўся старшы брат Ігнас (1857—1933). Сам Смятона апекаваўся над сваёй сястрой Юліяй, з якой быў да канца жыцця эмацыянальна звязаны. Яна працавала настаўніцай ва Ужуленісе (1878—1962). Юлія клапацілася аб сямейнай хаце Смятонаў, якая была адноўлена ў міжваенны час. У 1904 ажаніўся з Сафіяй з Хадакоўскіх, з якой меў сына Юліўса (1913—1974), выпускніка факультэта права Універсітэта Вітаўта Вялікага, дачку Біруту (памёрла ва ўзросце трох гадоў) і Марытэ (Марытэ Сметанайтэ-Валюшэнэ ; 1906—1992). Пляменнікам прэзідэнта быў Казіс Смятона (1915—1938), які загінуў у авіякатастрофе. Шваграмі прэзідэнта былі: Романас Хадакаўскас, ваенны пракурор Літоўскай рэспублікі; Тадас Хадакаўскас, працаўнік органаў мясцовага самакіравання, бурмістр Паневяжыса, а таксама Ядвіга Хадаўскайтэ-Тубіленэ (1892—1988 ), жонка прэм'ера Тубяліса. Прэзідэнт Смятона меў таксама сямейныя сувязі з іншымі постацямі грамадскага жыця Літвы: Стасісам Рашцікісам, мужам дачкі брата Матэюса ці зяцем Алойзасам Валюшысам. Гэта стала прычынай таго, што палітычныя праціўнікі абвінавачвалі яго ў непатызме. Сямейныя сувязі з прэзідэнтам меў Рымантас Смятона, дэпутат у Сейм Літвы.
Ушанаванне памяці
У міжваеннае дваццацігоддзе хата, у якой нарадзіўся Смятона, была адноўлена і мадэрнізавана, пра яе клапацілася сястра прэзідэнта Юлія, настаўніца ў мясцовай пачатковай школе імя Прэзідэнта Антанаса Смятоны. У савецкі час хата згарэла, зараз на гэтым месцы знаходзіцца памятны камень. Аднак да сённяшняга дня захаваўся мальнікі дворык. падараваны прэзідэнту народам у 1934 г. У 1929 годзе імем першага прэзідэнта Літвы была названа Каўнаская ваенная школа (Pirmojo Lietuvos Prezidento karo mokykla), пазней таксама закуплены ў Германіі мінны тральшчык M-59, які ў міжваенны час выкарыстоўваўся як вучэбны карабель «Prezidentas Smetona». Да 1940 г. імем Смятоны называлі ўліцы, плошчы і алеі ва ўсіх больш-менш значных мясцовасцях края, а таксама адна з галоўных вуліц Клайпеды, якую ў сакавіку 1939 г. перайменавалі ў вуліцу Адольфа Гітлера). Зараз імем прэзідэнта названа вуліца ў Новым горадзе ў Вільні, а таксама алея ў сталічным раёне Панямунес, якой вярнулі перадваенную назву . Імя Смятоны носіць гімназія ў Каўнасе , а таксама ва Укмергэ . Перад гістарычнай сядзібай прэзідэнта ў Каўнасе знаходзіцца яго помнік . У публічнай анкеце — «выбарах» арганізаваных 16 лютага 2011 г. Гістарычным Прэзідэнцкім палацам у Каўнасе Смятона аказаўся найболь папулярным прэзідэнтам сярод трох кіраўнікоў дзяржавы міжваеннага перыяду: за яго галасавалі 49 % апытаных (усяго ў анкетаванні ўзялі ўдзел 495 чалавек).
Узнагароды
Узнагароджаны, між іншым, Ордэнам Вялікага князя Гедымінаса, Ордэнам Вітаўтаса Вялікага, Ордэнам Трох зорак, Ордэнам Крыжа з Арлом (1931), Ордэнам Белай зоркі (1938).
Генерал-фельдмаршал
Генерал-фельдмаршал, вышэйшае воінскае званне ў сухапутных войсках нямецкай, аўстрыйскай і рускай арміяў. Упершыню ўведзена ў Германіі ў XVI стагоддзі. У Расіі ўведзена ў 1699 годзе Пятром I. Ва Францыі і некаторых іншых дзяржавах яму адпавядала воінскае званне маршала (маршала-генерала).
Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2018
Адкрыты чэмпіянат Кітая 2018 (China Open 2018, таксама вядомы як Fuhua Group China Open 2018 ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 2 па 8 красавіка 2018 года ў спартыўнай зале Цэнтра Алімпійскага спорта ў горадзе Пекін, Кітай. Турнір стаў 19-м розыгрышам адкрытага чэмпіянату Кітая, які быў заснаваны ў 1997 годзе пад назвай China International і з 1999 года стаў рэйтынгавым спаборніцтвам. Прызавы фонд турніру склаў £1,000,000, з якіх £225,000 атрымаў пераможца.
Турнір
Адкрыты чэмпіянат Кітая 2018 стаў 19-м розыгрышам турніру, які быў заснаваны ў 1997 годзе пад назвай China International і з 1999 года стаў рэйтынгавым спаборніцтвам. З 2005 года чэмпіянат штогод праходзіць у Пекіне, з 2006 да 2017 года праходзіў у спартыўнай зале студэнтаў Пекінскага універсітэта ў раёне Хайцзянь, а ў 2018 годзе быў перанесены ў Палац спорту Алімпійскага спорткомплекса.
Адкрыты чэмпіянат Кітая 2018 праходзіў пад эгідай сусветнай асацыяцыі прафесійнага більярда і снукера (World Professional Billiards and Snooker Association) і ўваходзіў у каляндар мэйн-тура, а таксама з'яўляўся 19-м рэйтынгавым турнірам снукернага сезона 2016/2017.
Прызавыя грошы
Прызавы фонд турніру павысіўся ў параўнанні з леташнім спаборніцтвам амаль у два разы, склаўшы £1,000,000. Такім чынам, адкрыты чэмпіянат Кітая 2018 года стаў першым снукерным спаборніцтвам у гісторыі за выключэннем чэмпіянату свету, прызавы фонд якога дасягнуў мільёна фунтаў стэрлінгаў. Ён таксама перавысіў прызавыя фонды ўсіх прафесійных турніраў акрамя чэмпіянату свету (£1,968,000) ў сезоне 2017/2018.
Колькасць прызавых грошай пераможцы турніру склала £225,000, амаль у тры разы перасягнуўшы леташні розыгрыш (£85,000). Такім чынам, першы прыз стаў рэкордным з усіх снукерных турніраў за выключэннем чэмпіянату свету, перасягнуўшы Мастэрс 2003 года (£210,000), і стаў сёмым першым прызам у гісторыі па колькасці на момант правядзення турніру (пасля чэмпіянатаў свету 2002–2003 і 2014–2017), а таксама другім у сезоне 2017/2018 пасля чэмпіянату свету (£425,000).
Згодна з грашовай рэйтынгавай сістэмай, якая прыняла статус афіцыйнай з сезона 2014/2015, прызавыя грошы сталі эквівалентнымі рэйтынгавым ачкам. Такім чынам, рэйтынг снукерыста стаў адлюстроўваць суму прызавых грошай, якія ён зарабіў на рэйтынгавых турнірах за апошнія два гады.
Ферміён
Ферміён — часціца (або квазічасціца) з напалову цэлым значэннем спіна. Сваю назву атрымалі ў гонар фізіка Энрыка Фермі.
Прыклады ферміёнаў: кваркі (яны ўтвараюць пратоны і нейтроны, якія таксама з'яўляюцца ферміёнамі), лептоны (электроны, мюоны, тау-лептоны, нейтрына), дзіркі (квазічасціцы ў паўправадніку).
Ферміёны падпарадкоўваюцца статыстыцы Фермі — Дзірака: у адным квантавым стане можа знаходзіцца не больш за адну часціцу (прынцып Паўлі). Прынцып забароны Паўлі адказны за ўстойлівасць электронных абалонак атамаў, робячы магчымым існаванне складаных хімічных элементаў. Ён таксама дазваляе існаваць выраджанай матэрыі пад дзеяннем высокіх ціскаў (нейтронных зорак). Хвалевая функцыя сістэмы аднолькавых ферміёнаў антысіметрычная адносна перастаноўкі двух любых ферміёнаў. Квантавая сістэма, якая складаецца з няцотнай колькасці ферміёнаў, сама з'яўляецца ферміёнам (напрыклад, ядро ​​з няцотных масавым лікам A; атам або іон з няцотнай сумай A і лікам электронаў).
Сонечны
Назву Со́нечны маюць:
Орачы
Орачы (саманазвы орочисэл, нани) — народ, карэнныя насельнікі паўднёвага ўсходу Сібіры.
Рассяленне
Жывуць дысперсна ў Хабараўскім крае Расіі, пераважна ўздоўж рэк Тумнін і Амур. Асобныя прадстаўнікі - у Магаданскай вобласці, Сахалінскай вобласці, Прыморскім крае. Агульная колькасць у Расіі - 596 чал. (2010 г.).
Паходжанне
Мяркуецца, што продкамі орачаў было абарыгеннае насельніцтва перадгор'яў Сіхатэ-Алінь, якое пазней змяшалася з амурскімі народамі і часткова з эвенкамі.
Традыцыйная культура
Асноўныя гаспадарчыя заняткі - лоў рыбы і паляванне на лясных і марскіх звяроў. Рыбу, пераважна ласося, лавілі сеткамі, невадамі, вудамі, ставілі на рэках перагародкі і пасткі. Запасы вяленай рыбы рабіліся на год. Палявалі на капытных, мядзведзя, футравых звяроў, пры гэтым карысталіся самастрэламі, пасткамі, увесну білі астрогай. Паўночныя орачы, якія палявалі на ластаногіх, ужывалі дзіды з доўгімі (да 15 м.) тронкамі. Перамяшчаліся на рознага тыпу лодках, у тым ліку парусных, самацяглых нартах, у якія маглі ўпрагаць паляўнічых сабак.
Орачы вялі аселы вобраз жыцця, некаторыя з іх паселішчаў існавалі сотні гадоў. Будавалі зрубныя паўзямлянкі з дахамі на два пахілы. Спалі на нарах. Меліся зрубныя гаспадарчыя пабудовы, часцяком на палях. Улетку на месцах палявання і лову рыбы майстравалі часовыя хаціны з драўляных плах, жэрдак, кары.
У орачаў меўся родавы падзел грамадства. Аднак у адным паселішчы месціліся прадстаўнікі розных родаў. Міжродавыя сувязі адыгрывалі важную ролю пры заключэнні шлюбаў або ў судовых справах. Галоўнай сацыяльнай адзінкай была малая нуклеарная сям'я з невялікай колькасцю дзяцей. Палігамныя шлюбы рэдкія. У гаспадарчым жыцці існаваў строгі падзел працы паміж паламі. Лоў рыбы і паляванне, а таксама вытворчасць неабходных для іх прылад, лічыліся заняткамі мужчын. Жанчыны клапаціліся пра гаспадарку, апрацоўвалі скуры, шылі вопратку.
Традыцыйная вопратка - покто (халаты з зашпількай на правым боку), энгэрэгдэ (мужчынскія паляўнічыя скураныя халаты), эруэ (зімовае сабачае футра). Жаночае адзенне ўпрыгожвалася яркім арнаментам, нагруднікамі, пацеркамі. Шаманы насілі спадніцу са скуры нерпы.
Орачы маюць багатую фальклорную спадчыну - казкі, легенды, паданні, загадкі, песні. Распаўсюджаныя музычныя інструменты - флейты і прымітыўныя скрыпкі. Вылучаліся развітыя арнаментальнае мастацтва, разьбярства па дрэве, скуры, бяросце.
Мова
Родная мова орачаў адносіцца да амурскай падгрупы тунгуса-маньчжурскіх моў. Непісьменная. Гутарковая мова хутка губляецца.
Рэлігія
Вернікі належаць да праваслаўнай царквы. Захаваліся анімістычныя культы. У мінулым славіліся орачскія шаманы.
IC 3776
IC 3776 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мікалай Шышкін
Мікалай Шышкін:
Чывітанова-дэль-Саніа
Чывітанова-дэль-Саніа (Civitanova del Sannio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Ізернія.
Насельніцтва складае 949 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 17 чал./км². Займае плошчу 55 км². Паштовы індэкс — 86094. Тэлефонны код — 0865.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Вольга Іванаўна Сцепанковіч
Вольга Іванаўна Сцепанковіч (нар., в. Лугі, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла ў 1985 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. У 1989—1997 гадах працавала ў Інстытуце «Мінскпраект»; з 1997 года ў «Мінскграда».
Член Саюза архітэктараў з 2000 года.
Творчасць
Галоўны архітэктар горадабудаўнічых канцэптуальных праектаў: абгрунтаванне магчымасці воднай рэкрэацыі ў г Мінску і лесапаркавым поясе (2000); канцэпцыя планіровачнай арганізацыі тэрыторыі ў раёне Камароўскага рынку (2000); праект планіроўкі Прыроднага парку «Паўночны» (2006); Горадаэканамічнае абгрунтаванне новага жылога раёна Сеніца на свабоднай тэрыторыі ў межах перспектыўнай гарадской мяжы (2007).
Галоўны архітэктар горадабудаўнічых праектаў дэталёвага планавання: рэканструкцыі жылой сядзібнай забудовы ў граніцах вуліц Чыгуначная — Прамая — Грушаўская — Гурскага — Прылуцкая — Розы Люксембург — праспект Дзяржынскага — праспект Жукава (2001); рэканструкцыі жылой сядзібнай забудовы ў граніцах праспект Дзяржынскага — праспект Жукава — вул. Чыгуначная (2002); рэканструкцыі жылой сядзібнай забудовы ў граніцах вуліц Аэрадромная — Авакяна — Варанянскага (2003); рэканструкцыі жылой сядзібнай забудовы ў граніцах вуліц Пляханава — Крупскай — Малініна — прыбярэжная зона р. Сляпянка (2003); рэканструкцыі жылой сядзібнай забудовы ў граніцах вуліц Партызанскі праспект — Чалюскінцаў — Амельянюка — Пржавальскага — Ушакова — Катоўскага (2003); жылой сядзібнай забудовы пас. Азярышча (2004); жылога раёна «Паўночны» (2004); жылой сядзібнай забудовы былых в. Цна, Зацень, Цнянка, Навінкі (2004); раёна ў граніцах праспект Незалежнасці — вул. Філімонава — Сляпянская водная сістэма — вул. Макаёнка — парк імя Чалюскінцаў (2006); водна-зялёнай ландшафтна-рэкрэацыйнай зоны ўздоўж р. Лошыца і р. Мышка (2007); тэрыторыі ў граніцах Лагойскі тракт — вул. Валгаградская — вул. Кутузава — вул. Севастопальская (2008).
Адрыжын
Адры́жын (, Одрижин) — аграгарадок у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Адрыжынскага сельсавета.
Гісторыя
Перад вайной у вёсцы жыло 565 чалавек у 113 дварах.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў маі 1943 года гітлераўцамі было спалена 113 дамоў, забіта 78 чалавек.
21 ліпеня 1980 года ў склад Адрыжына ўключана вёска Уласаўцы 1.
Наталля Львоўна Пермякова
Ната́лля Пермяко́ва (нар., Апатыты, Мурманская вобласць) — беларуская біятланістка. Член алімпійскай зборнай каманды Беларусі па біятлоне на Алімпіядзе ў Лілехамеры і Нагана.
Барысаўская акруга
Барысаўская акруга — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1927 гадах. Утворана 17 ліпеня 1924 года. Цэнтр — горад Барысаў. Плошча акругі 11,8 тыс. км², насельніцтва 370,3 тыс. чал. (1925). Уключала:
9 раёнаў:
2 гарады:
7 мястэчак:
20 жніўня 1924 года раёны падзелены на 107 сельсаветаў. Акруговая газета — «Вясковая праўда». Барысаўская акруга скасавана 12 красавіка 1927 года ў сувязі з узбуйненнем акруг у рэспубліцы. Раёны акругі 9 чэрвеня 1927 года перададзены ў склад Менскай (Барысаўскі, Бягомльскі, Бярэзінскі, Зембінскі, Крупскі, Плешчаніцкі і Халопеніцкі раёны), Полацкай (Лепельскі раён) і Аршанскай (Чарэйскі раён) акруг.
Літаратура
Барысаўская акруга // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 318. — ISBN 5-85700-074-2.
Шані
Назву Шані маюць:
Дыстанцыйны ўніверсітэт «IUL»
Дыстанцыйны ўніверсітэт «IUL» (Università telematica degli studi IUL) — італьянская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Фларэнцыя.
Універсітэт прасоўваецца кансорцыумам «IUL», які складаецца з Нацыянальнага інстытута дакументацыі, інавацый і адукацыйных даследаванняў і Фоджаўскага ўніверсітэта.
IC 3777
IC 3777 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Зялёнае (Акмолінская вобласць)
Зялёнае — сяло ў Астраханскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Ясільскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна ў 8 км на поўдзень ад цэнтра пасёлка Астраханка. Код КАТА — 113637100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1225 чалавек (581 мужчына і 644 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1065 чалавек (514 мужчын і 551 жанчына).
Аляксандраўск-Сахалінскі
Аляксандраўск-Сахалінскі (Александровск-Сахалинский) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Аляксандраўск-Сахалінскага раёна Сахалінскай вобласці. Насельніцтва 12,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1869 годзе.
Размешчаны на заходнім узбярэжжы вострава Сахалін, на беразе Татарскага праліва, за 561 км да поўначы ад Южна-Сахалінска, за 60 км ад чыгуначнай станцыі Тымоўскае.
Да 1926 горад насіў імя Аляксандраўскі. З 1918 па 1920 улада ў горадзе прыналежыла ўраду адмірала Аляксандра Калчака. У перыяд з 1920 па 1925 горад быў акупаваны Японіяй. З 1932 па 1947 Аляксандраўск-Сахалінскі з’яўляўся адміністрацыйным цэнтрам Сахалінскай вобласці.
У горадзе знаходзяцца Краязнаўчы музей імя А. П. Чэхава і Гісторыка-літаратурны музей «Чэхаў і Сахалін». Архітэктурным помнікам з’яўляецца будынак былога казначэйства, пабудаваны ў 1880. У скверы музея помнік А. П. Чэхаву працы Міхаіла Анікушын.
За 3 км ад горада будынак маяка, пабудаваны ў 1864.
Колі-а-Вальтурна
Колі-а-Вальтурна (Colli a Volturno) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Ізернія.
Насельніцтва складае 1405 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 59 чал./км². Займае плошчу 24 км². Паштовы індэкс — 86073. Тэлефонны код — 0865.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Leonardo.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Белы палац
Белы палац — палац у Брэсце, былая царква св. Пятра і Паўла манастыра базылянаў заснаваная ў 1629 годзе. Падчас будаўніцтва сістэмы ўмацаванняў «Брэсцкая крэпасць» у 1840-х гг. перабудаваны пад афіцэрскае казіно. У 1918 годзе былы перабудаваны храм стаў месцам падпісання Брэсцкага міру. Моцна пашкоджаны падчас Другой сусветнай вайны. Разабраны ў 1950-х.
Гісторыя
Узвядзенне першага будынка манастыра базылян у Брэсце распачалося ў 1629 годзе і ў 1631 годзе быў завершаны драўляны будынак царквы св. апосталаў Пятра і Паўла. З 1770 г. на месцы драўлянай царквы базыляне пачалі будаўніцтва новай мураванай царквы ў стылі віленскага барока. Вежы яе, аднак, так і не былі закончаныя. У 1835 годзе пры будаўніцтве Брэсцкай крэспасці апынуўся адным з нешматлікіх будынкаў старога Брэста, што не быў знішчаны. У выніку перабудаваны пад афіцэрскае казіно.
Падчас Першай сусветнай вайны ў Брэсцкай крэпасці праходзілі мірныя перамовы паміж прадстаўнікамі Савецкай Расіі, з аднаго боку, і Цэнтральных дзяржаў (Германіі, Аўстра-Венгрыі, Турцыі і Балгарыі) — з другога, якія завяршыліся падпісаннем у Белым палацы 3 сакавіка 1918 года Брэсцкага мірнага дагавора. У гэты перыяд за будынкам замацавалася назва «Белы палац».
Будынак моцна пацярпеў у ходзе Другой сусветнай вайны. Падчас абароны Брэсцкай крэпасці жаўнерамі войска польскага 2 верасня 1939 года будынак быў пашкоджаны ў выніку нямецкага авіяўдару. Але асноўныя пашкоджанні будынку, які быў адным з ачагоў абароны, былі нанесеныя падчас савецкай абароны крэпасці ад наступаючых нямецкіх войскаў у чэрвені—ліпені 1941 года.
Разабраны на цэглу ў пачатку 1950-х гг.
Да нашага часу захаваліся толькі падмуркі і сутарэнні царквы, частка знешніх сцен. Руіны Белага палаца знаходзяцца насупраць уваходу ў Музей абароны Брэсцкай крэпасцi. У 1968—1972 гадах падчас будаўніцтва музейнага комплекса была разабраная частка падмурку з боку плошчы Цэрыманіалаў, а астатняя частка закансерваваная.
Максім Багдановіч
Паходжанне
Прапрадзед Максіма па бацькоўскай лініі прыгонны Сцяпан быў першым у родзе, хто стаў насіць прозвішча Багдановіч, па свайму айчыму Нікіфару Багдановічу, бо ўвайшоў у склад яго «двара» падаткавага адзінкай; па бацьку ж ён быў Скоклічам. Прадзед Лук'ян Сцяпанавіч быў дваровым, садоўнікам; жонкай яго была Арына Іванаўна-Лукашэнка. Дзед Юрый Лук'янавіч быў дваровым, кухарам, належаў да Касарычскага сельскага таварыства Ляскавіцкай воласці Бабруйскага павета; да гэтага таварыства і бацька Максіма, Адам Ягоравіч, быў прыпісаны аж да звальнення для паступлення на дзяржаўную службу.
Дзед Юрый Лук'янавіч яшчэ маладым чалавекам быў прывезены сваім памешчыкам, панам Лапо, на службу ў куплены маёнтак пры мястэчку Халопенічы Барысаўскага павета, дзе ён і абгрунтаваўся, уступіўшы ў шлюб з бабуляй паэта Анэляй (Ганнай) Фаміной Асьмак, дачкой казачніцы Рузалі Асьмак. Па ўспамінах Адама Багдановіча, яго маці была «чалавекам дзіўна рахманай і ўзнёслай душы, з тонкім пачуццём такту, разам з тым валодала выдатнымі матэматычнымі здольнасцямі».
У 26 гадоў Адам Багдановіч ажаніўся з Марыяй Апанасаўнай Мякота, якой было тады 19 гадоў. Ён успамінаў пра шлюб як пра адзін з шчаслівых перыядаў свайго жыцця.
Мінск і Гродна
Раптам у Адама Ягоравіча выявілася хвароба горла і дактары забаранілі яму выкладчыцкую дзейнасць. У Мінску не знайшлося працы былому настаўніку, вядомаму сваімі перадавымі поглядамі і незалежнасцю.
У 1892 годзе сям'я перабралася ў Гродна, дзе Адам Багдановіч атрымаў працу ў. Жылі на ўскраіне горада, на Новым Свеце 15 па Садовай. Тут 14 (26) лістапада 1894 нарадзіўся трэці сын Леў, а ў маі 1896 года — дачка Ніна. Умовы былі добрымі для выхавання дзяцей: мяккі клімат, у двары сад, а вакол сады, палі, недалёка лес і Нёман. Маці спрабавала ўжыць да дзяцей фробелеўскую сістэму для выхавання пачуццяў, але тыя перад цацкамі для развіцця аддавалі перавагу жывым зносінам.
Маці летам выязджала з сынамі на вёску. Вядома яе паездка ў Вяззе на Асіповічыне да сваёй старэйшай сястры, дзе дзеці ўпершыню апынуліся ў беларускай народнай стыхіі.
Ісламісцкі мяцеж у Мазамбіку
Ісламісцкі мяцеж у Мазамбіку — мяцеж у мазамбікскай правінцыі Кабу-Делгаду, падняты ісламісцкай групоўкай Ансар аль-Суна, якая, забіваючы грамадзянскіх асоб, спрабуе прымусіць урад прывесці заканадаўства Мазамбіка ў адпаведнасць з законамі шарыяту і пераўтварыць такім чынам краіну ў ісламскую дзяржаву.
Прадмовы
З’яўленню баевікоў у Мазамбіку папярэднічала інтэнсіўная прапагандысцкая апрацоўка: эмісары радыкальных арганізацый на працягу трох гадоў распаўсюджвалі дыскі з выступамі ісламісцкіх радыкалаў, а таксама арганізоўвалі ўласныя пропаведзі з дапамогай радыёстанцый. Як правіла, вяшчанне вялося з правінцыі Мтвара (Танзанія), у лясных масівах якой ісламісты замацаваліся даволі даўно. Асноўнай мэтай прапагандыстаў была правінцыя Кабу-Делгаду — у ёй працэнт мусульман істотна вышэй, а насельніцтва, з прычыны чарады сацыяльных фактараў, асабліва ўразліва да вярбоўцы. Нароўні з гэтым эмісары разглядалі магчымасць распаўсюджвання свайго ўплыву і на суседнюю правінцыю Ньяса з мэтай стварэння «шэрай зоны» на мяжы паміж Танзаніяй і Мазамбікам. Стаўка ў дадзеным выпадку рабілася на прадстаўнікоў народа яа (этнічная група банту, якая складае аснову насельніцтва правінцыі), якія вызнаюць іслам суніцкага толку, аднак, з прычыны таго, што вераванні народа былі далёкі ад артадаксальных нормаў, гэтая задума ў канчатковым выніку правалілася.
Максім Багдановіч
Мінск і Гродна
Як у Гродна, так і ў Мінску, у Багдановічаў збіралася шмат людзей. У Мінску было шмат рэвалюцыйна настроенай інтэлігенцыі — нарадавольцы і тыя, хто ім спачуваў, але пасля «», у сувязі з арыштамі і нарасталым страхам, кола іх паступова радзела і раскладалася. У Гродна ж збіраліся пераважна культурныя работнікі: лекары, лепшыя афіцэры, настаўнікі. Шмат, асабліва ў Мінску, прыходзіла моладзі. Гучалі дэкламацыі літаратурных твораў, спевы, вяліся дыскусіі. «Разнастайна, маляўніча-павабна, цікава жылося», — успамінаў Адам Багдановіч.
Ісламісцкі мяцеж у Мазамбіку
Прадмовы
Да канца 2014-га тут утварылася радыкальная ісламісцкая секта «Ансар ас-Суна» («прыхільнікі Суны»), прыхільнікі якой хутка выйшлі на сувязь з кіраўніцтвам міжнародных тэрарыстычных груповак. Дзейнасць «Ансар ас-Суна» блаславіў, у прыватнасці, кіраўнік ваеннага савета ІДІЛ Абу Аля аль-Афры.
Максім Багдановіч
Мінск і Гродна
Праз месяц пасля родаў дачкі ў Марыі Багдановіч былі выяўлены сухоты. Лячэнне («вёска, кефір, гваякол, ») не дапамаглі і 4 (16) кастрычніка 1896 года маці будучага паэта памерла. Пахаваная яна была на Гродзенскіх праваслаўных могілках перад царквой, направа ад галоўных варот і дарогі ў царкву, пад дубовым крыжам з таблічкай (магіла захавалася і прыбіраецца сіламі грамадскасці).
Ісламісцкі мяцеж у Мазамбіку
Ход падзей
У кастрычніку 2017 года ўзброеная і нядрэнна навучаная групоўка ісламістаў атакавала паліцэйскія ўчасткі ў горадзе Масімбоа-да-Прая. У выніку атакі пацярпелі 17 чалавек, а таксама было выкрадзена некалькі дзясяткаў адзінак агнястрэльнай зброі. Пасля прадстаўнікі нацыянальных праваахоўных органаў заявілі, што дзеяннямі налётчыкаў маглі кіраваць куратары з ліку прыхільнікаў ІД, аднак кіраўніцтва краіны палічыла за лепшае не аб’яўляць у правінцыі рэжым контртэрарыстычнай аперацыі.
Максім Багдановіч
Мінск і Гродна
На думку бацькі, Максім на яго быў падобны больш знешнімі рысамі: хадой, манерай сябе трымаць, жэстамі, прамовай і т. п., наадварот,
Ісламісцкі мяцеж у Мазамбіку
Ход падзей
Наступныя два гады разрозненыя групоўкі мазамбікскіх радыкалаў, фармальна звязаныя з ІД, здзяйснялі рэдкія налёты на населеныя пункты, а таксама развівалі марскія і сухапутныя кантрабандныя маршруты, якія служылі асноўнай крыніцай даходаў. Паралельна з гэтым вялася актыўная прапагандысцкая і вярбовачная работа: на тэрыторыі правінцыі Кабу-Делгаду было створана, у агульнай складанасці, тры дзесяткі буйных ячэек, а таксама сетка падпольных мячэцяў. Акрамя таго, за гэты перыяд падрыхтоўку ў трэніровачных лагерах «Ісламскай дзяржавы» прайшлі не менш за 300 мазамбікцаў, якія пасля занялі інструктарскія пасады ва ўдарных атрадах.
Максім Багдановіч
Мінск і Гродна
На яго думку, паэтычны дар, які ў ёй самой драмаў, Максім таксама атрымаў у спадчыну ад маці, або быць можа, ад яго прабабулі Рузалі.
Ісламісцкі мяцеж у Мазамбіку
Ход падзей
Актывізацыя груповак адбылася ў чэрвені 2019 г., калі баевікі атакавалі вёску Метубэ, забіўшы 16 мясцовых жыхароў. У гэты ж дзень на падкантрольных ІДІЛ медыярэсурсах з’явіліся паведамленні аб тым, што дадзены напад здзейснены іх прыхільнікамі і ў далейшым падобныя налёты будуць паўтарацца ўсё часцей. Лічыцца, што з гэтага моманту Ансар ас-Суна афіцыйна стала часткай глабальнай сеткі групоўкі.
Максім Багдановіч
Мінск і Гродна
Пасля смерці любімай жонкі Адам Ягоравіч не змог жыць у Гродна і ў лістападзе 1896 года ён з дзецьмі пераязжае ў Ніжні Ноўгарад.
Ісламісцкі мяцеж у Мазамбіку
Ход падзей
Джыхадзісты паступова сталі пашыраць поле сваёй прысутнасці і ажыццяўляць больш дзёрзкія вылазкі. Напрыклад, у красавіку 2020 г. яны правялі наступленне па шырокім фронце на поўначы краіны, знішчыўшы некалькі ваенных складоў, а таксама арганізаваўшы серыю налётаў на рэжымныя аб’екты. У выніку нападу было забіта і паранена, па меншай меры, 80 салдат рэгулярнай мазамбікскай арміі і чатыры дзесяткі апалчэнцаў. Страты тэрарыстаў дакладна невядомы, аднак, па заявах праваахоўнікаў, склалі не менш за 30 чалавек.
Максім Багдановіч
Ніжні Ноўгарад
Разам з сям'ёй Адама Ягоравіча ў Ніжні Ноўгарад пераехалі і яго сёстры. Сваякі жылі тут адзінай беларускай калоніяй. Шчыра трымалася звычаяў продкаў сястра Магдалена, у якой любіў бываць Максім.
Ісламісцкі мяцеж у Мазамбіку
Ход падзей
Балючай паразай для ўрадавых сіл стала страта ў пачатку жніўня 2020 г. партовага горада Мачыомба-дэ-Прая, пры ўзяцці якога баевікі актыўна ўжывалі падраздзяленні інгімасі (тэрарыстычны спепрызн). А ўжо праз месяц, у сярэдзіне верасня 2020 г., буйны атрад джыхадзістаў захапіў востраў Вамізі (архіпелаг Квірымбас), размешчаны ля ўзбярэжжа Мазамбіка. Баевікі выгналі мясцовых жыхароў, разрабавалі вілы, а сам востраў ператварылі ў перавалачную базу для сваіх патрэб. Як вынік, да канца верасня ў зоне кантролю радыкалаў (прамога або ўскоснага) апынулася да 45% тэрыторый правінцыі Кабу-Делгаду. Высокая актыўнасць назіралася ўздоўж усяго ўзбярэжжа (горада Палма, Кітэража, Пемба), у памежнай зоне (Нангадэ), а таксама ў глыбіні тэрыторый правінцыі (горада Макамія, Мюідумбэ, Анквабэ, Мелуко і інш.).
Максім Багдановіч
Ніжні Ноўгарад
Маці дзецям Адама Ягоравіча замяніла цётка па бацьку Марыя Багдановіч, але самая малодшая дачка Ніна не дажыла і да года.
Ісламісцкі мяцеж у Мазамбіку
Ход падзей
Асобна варта згадаць якасны рост матэрыяльна-тэхнічнага абсталявання групоўкі. Калі на першых этапах мазамбікскіх баевікі былі ўзброены пераважна халоднай зброяй, то да сярэдзіны 2020 г. у іх распараджэнні аказалася дастатковая колькасць агнястрэльнай зброі, інжынерных боепрыпасаў і некаторая колькасць трафейнай тэхнікі. Акрамя таго, на ўзбраенні мазамбікскага вілаята стаіць некалькі дзясяткаў пікапаў з кулямётамі і два гантракі (браняваныя ўзброеныя грузавікі) — тэхніка, ахвяраваная мясцовым насельніцтвам. Адзначаецца таксама, што групоўка мае сваю невялікую баявую флатылію з пяці катэраў і некалькіх маторных лодак, аднак яны выкарыстоўваюцца пераважна для суправаджэння караблёў з кантрабандай і да гэтага не былі задзейнічаны ў баях з мазамбікскай арміяй.
Максім Багдановіч
Ніжні Ноўгарад
Бацька аддаваў шмат увагі сваім сынам, дзякуючы яму яны палюбілі літаратуру. У адным з лістоў да сябра Максім адзначаў:
Мяне выхоўваў бацька. Неяк я паказваў вам яго бібліятэку. У ёй усё ёсць істотнае, што з'явілася калі б там ні было ў літаратуры ўсяго свету. Мы з дзяцінства праходзілі гэтую сусветную школу… Зразумела, галоўная ўвага звярталася на славянскія літаратуры…
Максім чуў у Ніжнім Ноўгарадзе беларускія казкі, песні, прымаўкі.
Ужо ва ўзросце 10-11 год Максім спрабуе пісаць вершы на беларускай мове.
У 1906 годзе хросная маці Максіма В. Сёмава, якая жыла ў Пінску і трымала там прыватную гімназію, выпісвае для яго газету «Наша доля», а потым і «Нашу ніву». У канцы года Багдановіч дасылае беларускія кнігі і газеты ў Ніжагародскую турму рэвалюцыянеру беларускага паходжання Сцяпану Зенчанку. З 1907 года ў «Нашай Ніве» пачынаюць з'яўляцца творы Багдановіча.
1907 год лічыцца пачаткам літаратурнай дзейнасці Максіма Багдановіча. Яго першым значным мастацкім творам было беларускамоўнае празаічнае апавяданне «Музы́ка», якое адразу ж надрукавала «Наша Ніва». У апавяданні расказваецца легенда пра Музыку, які «многа хадзіў па зямлі ды ўсё граў на скрыпцы». Незвычайныя былі і яго скрыпка, і музыка. Калі плакала скрыпка ў руках музыкі, то кожны «ўсё плакаў бы па сваёй долі», калі грозна гудзелі струны, «людзі падымалі апушчаныя голавы, і гневам вялікім блішчалі іх вочы». За яго творчасць «злыя і сільныя людзі» кінулі Музыку ў турму, дзе той і загінуў. Але не загінула памяць аб ім. У гэтым алегарычным творы малады аўтар расказваў аб шматпакутным лёсе Беларусі на працягу стагоддзяў і выказваў надзею на хуткія перамены да лепшага. Апавяданне было напісана пад уплывам народнай творчасці.
У хуткім часе Максім стаў сталым супрацоўнікам «Нашай нівы» і завочна пасябраваў з супрацоўнікамі газеты, асабліва яму імпанаваў яму Сяргей Палуян, які адказваў М. Багдановічу ўзаемнасцю.
Трэба адзначыць, што бацька, родныя і стрыечныя браты і сёстры лічылі заняткі беларусістыкай бесперспектыўнымі і не падзялялі з Максімам радасць ад поспехаў.
Яраслаўль
У чэрвені 1908 года Багдановічы зноўку пераяжджаюць па службе бацькі — гэтым разам у Яраслаўль. Прычынай гэтаму была прынцыповасць Адама Ягоравіча на службе.
Там Максім Багдановіч піша першыя лірычныя вершы: «Над магілай», «Прыйдзе вясна», «На чужыне», якія былі апублікаваныя ў «Нашай ніве». Там жа друкуюцца вершы «''края мой родны! Як выкляты богам…», у якім выразна прагучала тэма сацыяльнага прыгнёту і нацыянальнага адраджэння беларусаў; кароткае вершаванае лірычнае апавяданне «З песняў беларускага мужыка» — рэалістычная імпрэсія, прасякнутая гуманістычнымі матывамі, поўная веры ў творчыя сілы народу; вершы «Цемень», «Пугач», «Разрытая магіла''», а таксама пераклады з Генрыха Гейнэ, Фрыдрыха Шылера.
Першым з перакладаў, дасланых у рэдакцыю «Нашай Нівы» быў верш С. Ю. Святагора «Дзве песні», які пайшоў у друк з папраўкамі ў мове Я.Купалы, але з іншым подпісам: у карэктуры Ядвігін Ш. падпісаў верш прыдуманым ім для Максіма Багдановіча псеўданімам «Максім Крыніца». Ён пісаў:
«Кожны сваім псеўданімам вызначае сваё крэда, свой кірунак, а што за душою гэтага юнака, ліцэіста, эстэта? Яму гэтыя Бядулі ды Гаруны не падыдуць. Яму трэба чысты-чысты псеўданім, ясны, як юнацтва. Хай будзе Крыніца! Гэта будзе псеўданім-падказка: з народных крыніц яму трэба чэрпаць свае вершы!»
У 1909 годзе Максім захворвае на сухоты. Ён выязжае на лячэнне ў Крым.
Мешкаючы ў Вільні, малады паэт азнаёміўся ў прыватным музеі братоў Луцкевічаў з калекцыямі старажытных рарытэтаў і пад іх уражаннем напісаў верш «Слуцкіе ткачыхі». У гэтым творы аўтар распавядае сумную гісторыю прыгонных ткачых, паэтызуе ўмельства майстрых ткаць залатыя паясы, куды яны дадаюць «заміж персідскага ўзора цвяток радзімы васілька».
Там жа Багдановіч знаёміцца з патрыярхам беларускага нацыянальнага адраджэння Браніславам Эпімах-Шыпілам, з якім ён пасля будзе весці ліставанне. У лістападзе 1911 года, знаходзячыся ўжо ў Яраслаўлі, Багдановіч будзе пісаць у рэдакцыю альманаха «Маладая Беларусь» ліст з просьбай надрукаваць два яго вершы разам з невялікім літаратуразнаўчым нарысам пра санетную форму дасланых вершаў. Пад канец свайго ліста паэт не абміне ўвагай свайго віленскага знаёмага: «''Паклон п. Шыпіле — пазнаёміліся ў Вільні''».
Летам браты Луцкевічы запрасілі Максіма адпачыць на хутары Ракуцёўшчына, які тады належаў іх дзядзьку В. Лычкоўскаму. Там за 2 месяцы быў напісаны цыкл вершаў «Старая Беларусь», а пазней многія творы з цыкла «Места», «З беларускіх матываў».
У тым жа годзе Максім Багдановіч меў намер паступіць у Пецярбургскі ўніверсітэт на філалагічны факультэт, але праз недахоп грошай і сыры клімат сталіцы вяртаецца ў Яраслаўль, паступіўшы ў. Падчас вучобы супрацоўнічае ў яраслаўскай газеце «Голос»; шмат піша, друкуецца ў розных расійскіх і беларускіх выданнях, набывае вядомасць. У той перыяд былі напісаныя вершаваныя лірычныя апавяданні «Ў вёсцы» і «Вэроніка». Абодва — даніна захапленню паэта жанчынай. Паэтычнае апісанне глыбокіх пачуццяў жанчыны да дзіцяці, уласцівых нават маленькай дзяўчынцы — ідэйная задума твору «Ў вёсцы». Фабула «Вэронікі» — успамін пра дзяўчынку, якая непрыкметна для аўтара, «ў красе свае вясны» вырасла, абудзіўшы ў душы паэта першае каханне, а з ім — цягу да ідэальнага, прыгожага, да паэзіі. Музай для Максіма Багдановіча паслужыла Ганна Какуева, сястра яго аднакласніка, таленавітая піяністка. У гэты ж перыяд пішуцца вершы «Ўчора шчасьце толькі глянула нясьмела», «Больш за ўсё на сьвеце жадаю я» і знакаміты твор лірыкі любоўных перажыванняў — верш Максіма Багдановіча «Раманс». Тады ж былі створаныя вершы, якія потым склалі цыклы «Старая Беларусь», «Места», «Згукі бацькоўшчыны», «Старая спадчына». Асноўным зместам твораў была барацьба за гуманістычныя ідэалы, на першы план выходзіла тэма паднявольнага жыцця беларускага народа, моцна гучалі ідэі нацыянальна-вызваленчай барацьбы супраць царскай імперыі.
Віленскія справы
У Вільні на пачатку 1914 года, у друкарні Марціна Кухты, пры грашовай падтрымцы Магдалены Радзівіл, тыражом 2000 асобнікаў выдадзены адзіны прыжыццёвы зборнік твораў Максіма Багдановіча «Вянок» (на тытуле пазначаны 1913 г.) з прысвячэннем: «Вянок на магілу С. А. Полуяну (памёр 8 красавіка 1910 г.)», якое зрабіў Вацлаў Ластоўскі, не ўзгадняючыся з аўтарам. Пасля Багдановіч ухваліў яго ініцыятыву. Зборнік змяшчаў 92 вершы і 2 паэмкі, размешчаныя на 120 старонках, якія былі аб'яднаныя па нізках: «Малюнкі і сьпевы», «Думы» і «Мадонны». У лістах да выдаўцы былі меркаванні дапоўніць «Мадоннаў» нізкай «Каханьне і сьмерць» (13 вершаў) і да 5 перакладаў з нізкі «Старая спадчына» дадаць 22 пераклады з Поля Верлена і ўтварыць раздзел «З чужой глебы». Аднак кніга выйшла без дапаўненняў і без пасляслоўя «Ізноў пабачыў я сялібы» да паэмы «Вэроніка». У сваім укарочаным выглядзе «Вянок» Багдановіча застаецца класічнай кнігай паэзіі, але ён, натуральна, у такім варыянце ніяк не выражае агульнай першаснай задумы паэта, якая сыходзіла па ўзору дантавай «Боскай камедыі» з траічнасці як асноўнага кампазіцыйнага пранцыпу пабудовы твора мастацтва, з імкнення пазнаць свет у яго дыялектычнай сутнасці, гарманічнасці, развіцці. У поўным зборы вершаў М. Багдановіча 1992—1995 гг. выдаўцы выправілі ўсе вышэй пералічаныя страты, аднак, тым самым, парушыўшы гістарычную праўду.
У сваіх «''Успамінах аб М. Багдановічу» Вацлаў Ластоўскі апавядаў гісторыю стварэння «Вянка''»: За некалькі месяцаў пасля выезду з Вільні Максім Багдановіч адаслаў у рэдакцыю «Нашай Нівы» рукапіс, у якім былі сабраныя яго вершы, пад загалоўкам «Кніжка выбраных вершаў» з просьбай выпусціць асобнай кніжачкай. Рукапіс гэты праляжаў у рэдакцыі больш за паўгады, бо не было грошай, каб надрукаваць яго. І толькі ў 1913 годзе былі дабыты грошы на надрукаванне рукапісу Па словах Ластоўскага, на надрукаванне «Вянка» Іван Луцкевіч выдаткаваў 150 рублёў, а падчас набору Вацлаў Іваноўскі і Іван Луцкевіч знайшлі «яшчэ нейкую суму» грошай ад Магдалены Радзівіл. У падзяку да княгіні на тытульным аркушы кнігі было пастаноўлена размясціць знак лебедзя, што азначала герб Завішаў (Магдалена Радзівіл з дому Завішанка):
Рысунак на акладку даў я са свайго сабрання. Гэты рысунак у 1905 годзе зрабіў адзін з вучняў (не памятаю яго прозвішча) Штыгліцаўскай школы. Рысунак напамінае крыху вянок, дзеля гэтага я і пастанавіў, карыстаючы правамі выдаўца, надпісаць на кніжцы да аўтарскага яшчэ і свой агаловак — «Вянок». Выходзіла нязгорш: «Вянок, кніжка выбраных вершау»
Перыяд з 1914 — канец 1916
У гэты перыяд паэт піша цыкл вершаў «''На ціхім Дунаі. Вершы беларускага складу», паэму «Максім і Магдалена''», іншыя творы. Пісаў Максім Багдановіч вершы і на рускай мове, як «Зачем грустна она была», «Я вспоминаю Вас такой прекрасной, стройной», «Зелёная любовь», «Осенью». Да гэтага часу адносяцца і пераклады на беларускую твораў А. Пушкіна і Э. Верхарна.
Акрамя таго, у рускім і ўкраінскім друку з’яўляюцца публіцыстычныя артыкулы Максіма Багдановіча на рускай мове, прысвечаныя пытанням гісторыі літаратуры, нацыянальным і грамадска-палітычным праблемам; выходзяць гістарычныя і краязнаўча-этнаграфічныя брашуры, а таксама літаратуразнаўчыя рэцэнзіі, фельетоны.
У снежні 1915 года Багдановіч паехаў у Маскву, каб наведаць беларускага гісторыка Уладзіміра Пічэту. Беларускі даследчык паўплываў на погляды паэта, якія ён выказаў у артыкуле «Белорусское возрождение».
Максім Багдановіч падтрымліваў цесную сувязь з Яраслаўскай беларускай радай, якая аб’ядноўвала бежанцаў-беларусаў Першай сусветнай вайны.
Мінск
Улетку 1916 года, скончыўшы ліцэй, Максім Багдановіч вярнуўся ў Мінск, дзе жыў на кватэры Змітрака Бядулі. Хоць ён быў ужо цяжка хворы, але ўладкаваўся на працу сакратаром у губернскай харчовай камісіі, шмат працаваў, а ўвесь вольны час аддаваў літаратурнай творчасці.
М. Багдановіч сябраваў з тымі інтэлігентамі, якія групаваліся вакол «Беларускай хаткі». Выязджаў у прытулкі для дзяцей бежанцаў, каб на ўласныя вочы ўбачыць, як жывуць сіроты. Нават не піў чаю з цукрам, каб сэканоміць яго і перадаць прытулкавым дзецям. У гэты час Максім Багдановіч напісаў такія знакамітыя творы, як «Страцім-лебедзь» і «Пагоня».
«Пагоня» — узор паэтычнай публіцыстыкі і адзін з самых тэмпераментных і драматычных твораў паэта. Аўтар звяртаецца да гераічных старонак беларускай мінуўшчыны, заклікае бараніць сваю Маці-Краіну. Паводле сведчання А. Смоліча, верш быў прачытаны паэтам упершыню ў Мінскім народным доме «Беларуская хатка» ў канцы 1916 года. Ёсць меркаванне, што і напісаны ён у Мінску.
Смерць
У лютым 1917 года сябры паэта сабралі грошы, каб ён мог ехаць у Крым лячыцца ад сухотаў. Лячэнне не дапамагло, і ў тым жа годзе ў Ялце Максім Багдановіч памер ва ўзросце 25 гадоў. Максіма Багдановіча пахавалі ў Ялце на трэці дзень смерці па праваслаўнаму абраду на Новых гарадскіх могілках (цяпер Старыя гарадскія могілкі). У дзень смерці паэта, яго бацька — Адам Багдановіч — знаходзіўся ў службовай камандыроўцы ў Сімферопалі. Ён пісаў:
На пачатку 1980-х гадоў уздымалася пытанне пераносу праху паэта з Ялты ў Мінск, але арганізатары не атрымалі афіцыйнага адказу.
Паэзія
Першыя вершаваныя творы сугучны паэзіі Я. Купалы і Я. Коласа. Яго паэзія развівалася ва ўмовах рэакцыі, у атмасферы вострых сацыяльна-палітычных канфліктаў. Асноўны кірунак творчасці М. Багдановіча — патрыятычнае служэнне сацыяльнаму і нацыянальнаму вызваленню беларускага народа, сцвярджэнне ідэй роўнасці і братэрства, барацьба за гуманістычныя ідэалы. Не прымаючы тагачаснай рэчаіснасці, уціску чалавека-працаўніка, М. Багдановіч проціпастаўляў ім агульначалавечыя духоўныя пачаткі прыгожага і добрага (як вобразы мадоннаў у «Вянку»). Дэмакратызм паэта эвалюцыянаваў да сцвярджэння ідэй гераічнага, самаахвярнага змагання за інтарэсы народа.
На паэзію Багдановіча паўплывалі творы французскіх сімвалістаў, рускіх акмеістаў, аднак ён імкнуўся да стварэння ўласна-беларускай паэзіі, арганічнага зліцця беларускіх і іншаземных традыцый, заклікаў у сваіх артыкулах «трымацца народнай песні, як сляпы трымаецца плота». Стварыў шмат выдатных узораў грамадзянскай, пейзажнай, філасофскай лірыкі; напісаў шмат вершаў прысвечаных Ане Какуевай (яраслаўскай знаёмай паэта, у якую ён быў закаханы); пісаў і друкаваўся як на беларускай, так і на рускай мове. Багдановіч упершыню ў беларускай літаратуры ўжыў формы санету, трыялету, рандо і іншыя класічныя вершаваныя формы, верлібр.
У Багдановіча-лірыка моцная схільнасць да роздуму, развагі. Адсюль філасофская заглыбленасць яго вершаў («Зразаюць галіны таполі адну за адной», «Калі зваліў дужы Геракл у пыл Антэя», «Жывеш не вечна, чалавек», санет «На цёмнай гладзі сонных луж балота», рандо «Узор прыгожы пекных зор», «Перад паводкай»).
М. Багдановіч з Я. Купалам — заснавальніхі пейзажнай і інтымнай любоўнай лірыкі ў беларускай паэзіі («Я бальны, бесскрыдлаты паэт», трыялет «Мне доўгае расстанне з Вамі», «Я хацеў бы спаткацца з Вамі на вуліцы»).
Вялікая заслуга паэта ў распрацоўцы гістарычнай тэмы («Летапісец», «Безнадзейнасць», «Перапісчык», «Агата», цыкл «Места», «Песня пра князя Ізяслава Полацкага») і урбаністычных матываў («Вулкі Вільні зіяюць і гулка грымяць», «На глухіх вулках — ноч глухая»). Шырока развіваў у беларускай лірыцы т.зв. вечнью тэмы жыцця, смерці, кахання, дружбы (нізка «Каханне і смерць», рандэль «На могілках», трыялет «С. Палуяну»).
Творчасць Максіма Багдановіча мела першаступеннае значэнне ў гістарычным самапазнанні народа і сцвярджэнні яго месца ў гісторыі чалавецтва. Яго вершы вызначаюцца майстэрскім выкарыстаннем вобразна-выяўленчых сродкаў класічнай і песенна-народнай паэтыкі. Выхаваны на паэзіі А. Пушкіна, А. Фета, Ф. Цютчава, добра знаёмы з сучаснай яму рускай паэзіяй, узбагаціў родную літаратуру перадавымі ідэямі і багатым эстэтычным воіштам.
Вялікае месца ў творчасці М. Багдановіча займаў фальклор: выкарыстанне беларускай міфалогіі («Чуеш гул? — Гэта сумны, маркотны лясун», «Вадзянік», «Змяіны цар»), вобразаў, матываў, рытміка-інтанацыйнага складу беларускай народнай песні («Не кувай ты, шэрая зязюля», нізка «На сінім Дунаі»). Вершы т.зв. беларускага складу — узор лірыкі, стылізаванай пад песенна-народную паэтыку («Бяседная», «Лявоніха», «Скірпуся»).
Паэмы М. Багдановіча — пошук нацыянальнага эпасу: гераічнага — «Максім і Магдалена», «Страцім-лебедзь», сацыяльна-бытавога — «Мушка-зелянушка і камарык — насаты тварык». «Страцім-лебедзь» — гэта паэтызацыя біблейскага міфу пра лебедзя, паводле якой адзін толькі Страцім-лебедзь адмовіўся ад Ноева каўчэга, сам уступіў у адзінаборства са стыхіяй патопу, аднак трагічна загінуў, бо не ў сіле аказаўся ўтрымаць птушак, што абселі яго, ратуючыся ад патопу. Хоць сам Страцім-лебедзь гінуў, але даваў жыццё іншым птахам. У міфе асуджалася непакорнасць, Багдановіч жа яе ўслаўляў.
Пісаў у класічных і песенна-народных формах іншых паэзій (песні «Руская», «Украінская», «Сербская», «Скандынаўская», «Іспанская», у форме рубаі — «Персідскія», у форме танкі — «Японскія»),
Паэзія Максіма Багдановіча ўвайшла ў духоўную скарбніцу беларускага народа. Яна ўплывае на развіццё беларускай паэзіі і сёння, асабліва сваім глыбокім, пранікненнем у духоўны свет чалавека і высокай культурай паэтычнага слова. Некаторыя вершы сталі народнымі песнямі («Зорка Венера», «Слуцкія ткачыхі»), многія пакладзены на музыку кампазітарамі.
Проза
Найлепшыя апавяданні М. Багдановіча стаяць каля вытокаў беларускай нацыянальнай прозы («Апокрыф», 1913; «Апавяданне аб іконніку і залатару...», 1914).
Крытыка, публіцыстыка
Выступаў у прэсе як публіцыст, друкаваў шматлікія крытычныя артыкулы і літаратурныя агляды.
Праца Багдановіча-крытыка накіравана на абарону рэалізму і народнасці — эстэтычных асноў перадавой беларускай літаратуры пач. ХХ ст. («Глыбы і слаі», 1911; «За тры гады», 1913; «Забыты шлях», 1915). Адзін з заснавальнікаў навуковай гісторыі беларускай літаратуры («Кароткая гісторыя беларускай пісьменнасці да XVI сталецця», «Новы перыяд у гісторыі беларускай літаратуры»).
Даследаваў літаратуру і гісторыю славянскіх народаў (артыкулы пра Т. Шаўчэнку, М. Ламаносава, А. Пушкіна, М. Лермантава, гісторыка-этнаграфічныя нарысы «Украінскае казацтва», «Галіцкая Русь», «Угорская Русь», «Браты-чэхі» і інш.).
Яго публіцыстыка звязана з супрацоўніцтвам (1913—16) у яраслаўскай газеце «Голос».