cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Прынцып нявызначанасці Гейзенберга
Абагульнены прынцып нявызначанасці
Магчыма таксама існаванне двух некамутуючых самаспалучаных аператараў A і B, якія маюць адзін і той жа ўласны вектар \psi. У гэтым выпадку \psi прадстаўляе сабой чысты стан, які з'яўляецца адначасова вымерным і для A, і для B.
Прыклады суадносін нявызначанасцей
Папярэднія матэматычныя вынікі паказваюць, як знайсці суадносіны нявызначанасцей паміж фізічнымі зменнымі, а іменна, вызначыць значэнні пар зменных A і B, камутатар якіх мае пэўныя аналітычныя ўласцівасці.
2π
-перыядычных функцый, у той час як аператар \varphi, відавочна, выводзіць з гэтага мноства. Для вырашэння ўзніклай праблемы можна замест \varphi ўзяць, што прывядзе да наступнай формы прынцыпу нявызначанасці :
Выраз канчатковай даступнай колькасці інфармацыі Фішэра
Прынцып нявызначанасці альтэрнатыўна выводзіцца як выраз няроўнасці Крамера — Раа ў класічнай тэорыі вымярэнняў, у выпадку калі вымяраецца становішча часціцы. Сярэдне-квадратычны імпульс часціцы ўваходзіць у няроўнасць як інфармацыя Фішэра.
Біблія Якуба Вуека
Бі́блія Яку́ба Ву́ека (Biblia Jakuba Wujka) — пераклад Бібліі на польскую мову, выдадзены ў 1599 годзе. Названы паводле выканаўцы перакладу, езуіцкага ксяндза Якуба Вуека. яго Біблія заставалася асноўным тэкстам польскіх набажэнстваў да сярэдзіны XX стагоддзя. Пасля 1965 яго замяніла Біблія Тысячагоддзя.
Пераклад
У 1584 годзе езуіты і прымас Польшчы Станіслаў Карнкоўскі прыйшлі да высновы пра неабходнасць стварэння новага перакладу Бібліі, паколькі Біблія Леапаліты 1561 года саступала сучасным пратэстанцкім перакладам.
Пасля атрымання адпаведнай згоды папы Рыгора XIII для перакладу быў абраны Якуб Вуек, ужо вядомы сваімі выдатнымі перакладамі асобных частак Пісання для гаміліяў. У адрозненне ад ранейшых варыянтаў заданнем Якуба Вуека мела быць выкананне перакладу, «які б не саступаў будучым перакладам, а праўдай і шчырасцю выкладу пераўзышоў усе іншыя».
Пераклад адбываўся з лацінскай версіі, прыпісванай Ераніму Стрыдонскаму — г. зв. Вульгаты, якая на Трыдэнцкім саборы ў 1546 годзе была прызнана афіцыйным тэкстам Рымска-каталіцкае царквы.
Пераклад Вуека абапіраўся на лёвенскай рэдакцыі Вульгаты, але перакладчык выкарыстоўваў таксама яўрэйскі Стары і грэчаскі Новы Запаветы з тэксту Антверпенскай паліглоты. У 1593 Вуек дакладна прыстасаваў тэкст свайго перакладу да тэксту «клементынскай Вульгаты».
У 1593 выйшаў пераклад Новага Запавету, перадрукаваны з папраўкамі і псальмамі ў 1594, пасля яшчэ чатыры разы ў XVII стагоддзі. Поўны пераклад быў скончаны ў 1595, аднак езуіты мелі яго пераправерыць з мэтай даставання да клементынскай Вульгаты. Праца рэвізійнае камісіі заняла некалькі гадоў, і афіцыйны пераклад выйшаў толькі праз два гады па смерці Якуба Вуека, у 1599. Унесеныя рэвізійнай камісіяй змены былі даволі значныя і шматлікія, аднак тым не менш гэты пераклад стаў вядомы як пераклад Вуека.
Пераклад замяніў няўдалую Біблію Леапаліты і выконваў ролю асноўнага польскага перакладу 367 гадоў, аж да з'яўлення Бібліі Тысячагоддзя як першага каталіцкага перакладу на польскую мову з арыгіналу (1965).
Характарыстыка
У аснову перакладу палегла лацінская Вульгата, дапрацаваная з улікам вядомых у XVI стагоддзі грэчаскіх тэкстаў (напрыклад, Textus Receptus), а ўсе разбежкі былі апісаны ў каментарох. Гэта было істотна для перакладу, паколькі недасканалае веданне святым Еранімам іўрыту, а найперш з'яўленне вялікай колькасці памылак перапісчыкаў за амаль тысячагоддзе прывяло да таго, што ў шмат якіх месцах Вульгата была ўвогуле незразумелая і нават бессэнсоўная. Недахопы Вульгаты былі вядомыя, паколькі ў XV і XVI стагоддзях даследчыкі (Ларэнца Валья,, Эразм Ратэрдамскі) неаднакроць паказвалі на іх (асабліва ў тэксце Старога Запавету), а таксама рабілі ўласныя пераклады, аднак ніводзін з іх не здабыў прызнання і не здолеў замяніць Вульгату. Вуек падаваў у каментарах значэнне арыгінальнага тэксту (яўрэйскага ці грэчаскага), такім чынам палягчаючы разуменне тэксту.
Розныя часткі цытаваліся польскімі паэтамі, у тым ліку Адамам Міцкевічам і Юльюшам Славацкім. Яна таксама была галоўнай каталіцкай Бібліяй на польскай мове, пакуль у 1965 годзе не з'явілася Біблія Тысячагоддзя. Яна таксама была важнай крыніцай для першай пратэстанцкай Бібліі на польскай мове — Гданьскай 1632 года.
Мова перакладу
Тэкст перакладу захоўваў уласцівыя арыгіналу адцэнні сэнсу, захаваных і ў Вульгаце. Прыкладам такой руплівасці можа быць, напрыклад, выкарыстанне ў перакладзе Кнігі Роду словаў mąż / mężyna (муж / му́жава) як адпаведнік лацінскаму vir / virgo. У сучасных перакладах выкарыстоўваецца mężczyzna / niewiasta або kobieta (мужчына / маладуха або кабета), што не адпавядае такому саюза мужчыны за жанчынай, які выкарыстаны ў арыгінале. З іншага боку, гэта падвяргала перакладчыка крытыцы з прычыны ўжывання неалагізмаў. Большасць з іх, тым не менш, былі прыняты Касцёлам і рэдактарамі перакладу, што што стала прычынай ўзбагачэння і «пластычнасці» польскай мовы.
Вуек карыстаўся працамі сваіх папярэднікаў — у тым ліку і пратэстанцкімі перакладамі — з пункту гледжання мовы. Ён захоўваў старыя выразы і даўнюю рэлігійную тэрміналогію, адкідаючы «галоўным чынам новаўвядзенні, невядомыя старым хрысціянам тэрміны, якія новавернікі ўносяць, каб з касцёлам каталіцкім нічога агульнага не мець».
Ножніцы (вёска)
Но́жніцы (, Ножницы) — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Краснапольскага сельсавета.
Біблія Якуба Вуека
Мова перакладу
Мова перакладу вылучаецца прастатою, а разам з тым паважным і нават адухаўлёным стылем. Біблія Вуека лічыцца адным з найбольш істотных твораў польскага Адраджэння і значным штуршком да развіцця пісьмовай мовы.
Ножніцы (вёска)
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Заборскага сельсавета.
Біблія Якуба Вуека
Мова перакладу
Пераклады дваццатага стагоддзя таксама не адкідалі Вуекавы традыцыі перакладу. Некаторыя грунтаваліся на ім, напрыклад пераклад Новага Запавету Яўгеніюша Дамброўскага, іншыя свядома ўнікалі Вуекавага стылю, напрыклад пераклад Севярына Кавальскага ці Біблія Тысячагоддзя.
Выданні
Бібліяй Вуека карысталіся хрысціяне розных вызнанняў. Заснаванае ў 1816 годзе Польскае біблейскае таварыства ўжо ў першы год дзейнасці распаўсюдзіла 18 тысяч асобнікаў перакладу. Таварыства перавыдавала яго без каментароў і другакананічных кніг да 60-х гадоў XX стагоддзя.
Фрыдэрык Пронскі
Сямён Глебавіч Пронскі (у каталіцтве Фрыдэрык; ? — 1555) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
З княжацкага роду Пронскіх, сын мейшагольскага намесніка Глеба Юр'евіча. Меў сыноў Юрыя (памёр маладым) і Аляксандра.
Храм надпісаў
Храм надпісаў — архітэктурнае збудаванне, пабудаванае ў класічны перыяд цывілізацыі мая над магілай кіраўніка Баакульскага царства К'ініч Ханааб Пакаля яго сынам і пераемнікам Кан Баламам II, у якасці пахавальнага помніка. Знаходзіцца ў Паленке (умоўная назва руін вялікага маянскага горада на паўночным усходзе мексіканскага штата Ч’япас).
Паходжанне назвы і гісторыя
Назву храму далі надпісы, размешчаныя на яго сценах. Усяго на трох каменных плітках знаходзіцца 617 іерогліфаў. На сённяшні дзень расшыфравана толькі частка з іх.
Планіроўка і экстэр'ер
«Храм Надпісаў» уяўляе сабой дзевяціпавярховую піраміду вышынёй у 24 метры. Лесвіца піраміды дзеліцца на 4 платформы, на якіх размешчаныя 5 секцый прыступак: першая секцыя з 9 прыступкамі, другая — 19, трэцяя — 19, чацвёртая — 13 і пятая — 9. Сумарная колькасць ступеней роўная 69. На паверхні восьмай ступені піраміды размешчана пабудова з пяццю ўваходамі, і трыма памяшканнямі. У адным з якіх быў знойдзены, схаваны пад каменнай плітой, тунэль, які вядзе ў грабніцу К'ініч Ханааб Пакаля.
Інтэр'ер
Грабніца Пакаля ўяўляе сабой залу памерам 9 х 4 м са скляпеністай столлю амаль 7 м вышынёй. Сцены ўпрыгожваюць дзевяць гіпсавых статуй. Каменная крышка саркафага ўпрыгожана выявай сцэны ўваскрасення Пакаля і вызвалення яго з падземнага свету.
Пераклады Бібліі на беларускую мову
Пераклады Бібліі на беларускую мову
З’яўленне Бібліі на беларускіх землях
На тэрыторыі сучаснай Беларусі спісы асобных кніг Бібліі або іх фрагментаў з’явіліся верагодней за ўсё пасля хрышчэння Русі (986—988). Агульнадаступным у моўных адносінах і дасканалым у багаслоўскім сэнсе перакладам доўгі час з’яўлялася Біблія Кірыла і Мяфодзія на царкоўнаславянскай мове. Вядомыя дзясяткі рукапісаў XI—XV стагоддзяў, напісаных царкоўнаславянскай мовай.
Біблія распаўсюджвалася шляхам працаёмкага перапісвання ў манастырскіх, царкоўных, княжых майстэрнях-скрыпторыях. Магчыма, перапісваннем святых кніг займалася Ефрасіння Полацкая ў XII стагоддзі. Пра сталую біблейскую традыцыю сведчаць рукапісныя помнікі: Лаўрышаўскае, Аршанскае, Друцкае Евангеллі, Смаленскі псалтыр і інш.
Першыя спробы
Як паказваюць даследаванні (акадэмік Яўхім Карскі і інш.), ужо з XI стагоддзя робяцца спробы прыстасаваць кірыла-мяфодзіеўскі пераклад да мясцовых асаблівасцей мовы, яе царкоўна-літургічнага стылю, удакладнення тэксту і выпраўлення памылак перапісчыкаў на аснове старажытнаяўрэйскага і старажытнагрэчаскага арыгіналаў. Вядомыя некалькі ўрыўкаў перакладаў са старажытнаяўрэйскай мовы невядомых аўтараў даскарынаўскага перыяду: «Песня Песень» (XIV—XV стст.), 8 кніг Старога Запавету (2 палова XV — пачатак XVI стагоддзяў).
Вялікае Княства Літоўскае
Першым унікальным навукова-папулярным друкаваным выданнем Бібліі на царкоўнаславянскай мове, дзе маецца пэўны ўплыў гутарковай беларускай, чэшскай і польскай моў, была Біблія беларускага першадрукара Францыска Скарыны. Пераклад быў зроблены ім з Вульгаты Гераніма або з чэшскіх перакладаў. 6 жніўня 1517 года Скарына выдаў Псалтыр, пасля амаль кожны месяц па новай кнізе Бібліі. Да 1521 года выйшлі 23 ілюстраваныя кнігі Старога Запавету (у паслядоўнасці: Псалтыр, Ёў, Прытчы, Ісус Сірахаў, Эклезіяст, Песня Песень, Прытчы Саламонавы, 4 кнігі Царстваў, Ісус Навін, Эдыт, Суддзі, Быццё, Другазаконне, прарока Данііла, Эсфір, Руф, Плач Ярэміі, Выхад, Левіт, Лічбы) пад агульнай назвай «Біблія руска, выложена доктором Франциском Скориною из славного града Полоцька, Богу ко ч(е)сти и людым посполитым к доброму научению». У першую беларускую Біблію выдавец уключыў амаль паўсотні ілюстрацый: шматлікія застаўкі, іншыя дэкаратыўныя элементы, якія гармануюць з шыхтоўкай старонак, шрыфтам і тытульнымі аркушамі. Пераклад Скарыны кананічна дакладны ў перадачы літары і духу біблейскага тэксту, не дапускае вольнасці і дапісак тлумачальніка, зберагае адпаведны старажытнаяўрэйскаму і старажытнагрэчаскаму арыгіналу іменны стан мовы. Кнігі Скарыны заклалі грунт для ўнармавання беларускай літаратурнай мовы, сталі першым перакладам Бібліі на ўсходнеславянскую. Акрамя таго, як сцвярджае хрысціянскі актывіст Павел Севярынец, скарынаўская Біблія стала чацвёртым перакладам у свеце на жывую мову народа (пасля нямецкай, італьянскай і чэшскай). Тым не менш, тэолаг і доктар філасофіі Ірына Дубянецкая адной з прычын таго, чаму Біблія Скарыны не адыграла культуратворчай ролі для тагачаснай Беларусі, называе факт перакладу «не на жывую мову». Як вынікае са Скарынавай прадмовы да першай кнігі Царстваў, на царкоўнаславянскую мову (з уплывам гутарковай беларускай) ім былі перакладзены ўсе кнігі Старога і Новага Запаветаў, «на руські язык выложенных». Гэта пацвярджаецца знойдзенымі ў XIX стагоддзі Якавам Галавацкім ў Львоўскім Ануфрыеўскім манастыры рукапісамі, сярод якіх знаходзіліся дадаткова 30 кніг, ідэнтыфікаваных паводле прадмоў як скарынінскія.
Выдадзеныя Скарынам «Псалтыр» (1517, 1522) і «Апостал» (1525) складаюць асобную групу не перакладных, але адаптаваных з іншых царкоўнаславянскіх крыніц кніг з набліжэннем да народнай мовы.
Наступным значным перакладам з’явілася праца Васіля Цяпінскага. Ён быў вядомым прыхільнікам Рэфармацыі ў Беларусі, заснаваў ва ўласным маёнтку Цяпіна друкарню. Каля 1580 года Цяпінскі выдаў Евангеллі паводле Мацвея, Марка і пачатак паводле Лукі ў два слупкі: царкоўнаславянскай і старабеларускай мовамі. Гэтыя працы захаваліся да нашага часу ў двух асобніках. Паводле Карскага, пераклад на старабеларускую мову быў зроблены Цяпінскім з польскамоўнага тэксту Сымона Буднага 1572 года, царкоўнаславянскі — паводле нейкага паўднёва-заходняга ізводу.
Пазней выданнем біблейскіх кніг займаліся Сымон Будны, Іван Фёдараў і Пётр Мсціславец, Канстанцін-Васіль Астрожскі, Стэфан Зізаній, Мялецій Сматрыцкі, Спірыдон Собаль, Максім Вашчанка і інш. Паказальна, што Іван Федаровіч і Пётр Мсціславец пры выданні ў Заблудаве «Евангелля вучыцельнага», як вынікае з прадмовы, напачатку рыхтавалі яго, верагодна, у варыянце перакладу Францыска Скарыны.
Пераклад Дзекуць-Малея
У пачатку 30-х гадоў XX стагоддзя баптысцкі прэсвітар з Брэста Лукаш Дзекуць-Малей разам з жонкай Серафімай Кішкай распачаў пераклад на сучасную беларускую мову чатырох Евангелляў, што былі выдадзеныя паасобнымі брашурамі «тарашкевіцай» цягам 1926—1928 гадоў. Пераклад здзяйсняўся пад рэдакцыяй Антона Луцкевіча, а ў 1931 годзе выйшаў іх супольны пераклад Новага Запавету з далучанай «Кнігай Псальмаў» у перакладзе спадарыні Аўгусты Розэнберг. Кніга перавыдавалася ў 1948, 1985 і 1991 гадах.
Пераклад Станкевіча
Першым, хто пераклаў усю Біблію на сучасную беларускую мову, стаў вядомы гісторык мовы, лексікограф і даследчык беларускіх старадаўнасцей Янка Станкевіч. Выкананы ў супрацоўніцтве з вельмі кваліфікаваным гебраістам Майсеем Гітліным, пераклад зроблены з арыгінала (Стары Запавет — з яўрэйскай, Новы Запавет — з грэчаскай моў) і тэкстуальна не саступае ў даставернасці пераўтварэння класічным перакладам. Ён, аднак перанасычаны дыялектызмамі і неалагізмамі. Спачатку ў 1970 г. у Нью-Ёрку (ЗША) быў выдадзены «Новы Закон», а ў 1973 г. — і ўся «Святая Біблія», абедзве тарашкевіцай.
Пераклад БПЦ
У канцы XX стагоддзя распачала працу камісія Беларускага экзархату Рускай праваслаўнай царквы, якая выдала па-беларуску Евангелле. У яго аснову пакладзены досвед царкоўнаславянскага тэксту Елізавецінскай Бібліі.
Пераклад Сёмухі
У 2002 годзе ў Мінску выдадзена поўная Біблія класічным правапісам у перакладзе Васіля Сёмухі пад рэдакцыяй місіянера Юркі Рапецкага (Канада) і з дапамогай мітрапаліта Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы Мікалая. Асновай для яго перакладу стаў расійскі Сінадальны пераклад 1876 года. Сёмухаў пераклад вельмі багаты моўна, аднак крытыкуецца за «непрыкрытую вольнасць у перакладзе цяжкіх месцаў, дыялектнае напісанне біблейскіх імёнаў, нарэдка да страты іх запаветнай этымалогіі» ; акрамя таго, даследчыца Ірына Дубянецкая, доктар сакральнай філасофіі, заўважае, што крыніца перакладу — руская Сінадальная Біблія — мае сама па сабе шмат тэкстуальных памылак.
Пераклад Чарняўскага
У 1968 годзе дабраславенне на пераклад Бібліі ад Папы рымскага Паўла VI атрымаў ксёндз Уладзіслаў Чарняўскі. Яго пераклад ствараўся на аснове польскае «Бібліі тысячагоддзя» з выкарыстаннем тэкстаў лацінскай «Вульгаты», рускай Сінадальнага перакладу і польскай Бібліі Якуба Вуйка. У 1995—1998 гадах Уладзіслаў Чарняўскі перадаў рукапісы Антонію Бокуну, цяпер пастару пратэстанцкае царквы «Іаан Прадвеснік», які ў 1997 годзе здзейсніў выданне Кнігі Роду, у 1999 — Новага Запавету ў арыгінале і ў 2002 — Пяцікніжжа.
Пераклад Беларускага Біблейскага таварыства
Антоній Бокун таксама дапамог наладзіць кантакты прадстаўнікоў Беларускага Біблейскага таварыства з ксяндзом Чарняўскім. Пазней да гэтай справы далучыліся айцец Андрэй Абламейка і айцец Сяргей Гаек. Незадоўга да сваёй смерці, пры канцы 2001 года, Уладзіслаў Чарняўскі перадаў Біблейскаму таварыству правы на выданне ўласных рукапісаў. Даследчыкі таварыства распачалі іх дапрацоўку і набор, і ўжо ў 2003 годзе выйшла новае выданне Новага Запавету. Цягам наступных гадоў вялася праца па рэдагаванні тэксту поўнай Бібліі, да якой былі прыцягнуты навукоўцы-лаціністы Жанна Некрашэвіч-Кароткая і Таццяна Федасеева. У час іх працы тэкст Чарняўскага звяраўся з Новай Вульгатай, быў набліжаны да сінадальнага перакладу і пазбавіўся дыялектызмаў з гаворак Гродзеншчыны і Валожыншчыны, дзе Уладзіслаў Чарняўскі нарадзіўся і пражыў значную частку жыцця.
Выданне поўнай Бібліі паводле тэксту Уладзіслава Чарняўскага адбылося ў пачатку 2012 года акадэмічным правапісам. Пераклад Біблейскага таварыства стаў першым беларускім выданнем, якое мае спасылкі на паралельныя месцы ў Бібліі і карты тагачасных дзяржаў і мясцін; тэкст у квадратных дужках, які, хоць і адсутнічае ў старажытных грэчаскіх рукапісах Новага Запавету, аднак утрымліваецца ў т. зв. «Тэкстах большасці»; у канцы дададзены невялічкі тлумачальны слоўнік паняццяў, якія могуць быць незразумелыя сучаснаму чытачу. Назвы, нумарацыя і размяшчэнне кніг Бібліі пададзеныя паводле заходняй традыцыі; нумарацыя псалмоў падвойная: у дужках падаецца нумар паводле Септуагінты. Варыянт перакладу Біблейскага таварыства крытыкуе каталіцкі святар Сяргей Сурыновіч, які таксама займаецца праблематыкай беларускіх перакладаў Бібліі. Хібамі выдання ён лічыць непаслядоўнасць транслітарацыі і перакладу ўласных імёнаў і геаграфічных назваў, а таксама пазбаўлення перакладу індывідуальнасці праз залішняе выкарыстанне літаратурнай лексікі (у адрозненне ад гутарковай мовы ксяндза Чарняўскага) і, як вынік, ускладнення чытання канчатковага варыянту тэксту.
Пераклад секцыі пры Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі
Пераклад кніг Новага Запавету быў здзейснены Секцыяй па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла пры Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі. Пры падрыхтоўцы перакладу выкарыстоўваўся тэкст «Лекцыянарыя», які быў папярэдне (2002-05) перакладзены Секцыяй з арыгінальных моў.
Іншыя пераклады
Варта згадаць пераклады архіепіскапа БАПЦ Мікалая (Мацукевіча) («Напрастольнае святое Евангелле» тарашкевіцай, Таронта, 1988), Яна Пятроўскага («Генезіс», 1984, «Кніга Эклезіяста, або Прапаведніка», 1987, «Евангелле паводле Св. Яна», 1991), Міхася Міцкевіча, Анатоля Клышкі (Новы Запавет).
Крушавац
Кру́шавац (Крушевац) — горад у Расінскай акрузе, у абшчыне Крушавац Сербіі. У Сярэднявеччы быў сербскай сталіцай. Насельніцтва, паводле перапісу насельніцтва 2002 года — 75 256 жыхароў, (паводле перапісу 1991 года — 58808). У абшчыне Крушавац пражывае каля 130 000 чалавек. Абшчына Крушавац уключае 101 населены пункт. Горад Крушавац — эканамічны, адміністрацыйны, прамысловы, культурны, адукацыйны, інфармацыйны і спартыўны цэнтр Расінскай акругі і аднайменнай абшчыны. Абшчына Крушавац займае плошчу 854 кв.км.
Горад знаходзіцца ў Крушавацкай катлавіне, якая займае даліну Заходняй Маравы і распасціраецца паміж Леўчай і Цемнічай на поўначы, Жупе, Копаанікам і Ястрабацам на поўдні, Кралеўскай катлавіной і Ібарскай далінай на захадзе.
Гісторыя
Крушавац як сваю сталіцу заснаваў князь Лазар у 1371 годзе. Упершыню горад згадваецца ў 1387 годзе. Паводле падання, Крушавац атрымаў імя ад каменя крушца, абломкаў рачнога каменя, з якога і створана большая частка горада.
Пасля Косаўскай бітвы, Крушавац застаецца сталіцай Сербіі. У гэты час кіруе Міліца, а пасля яе сын Лазара — дэспат Стэфан, які пазней перанёс сталіцу ў Бялград. Туркі шмат разоў нападаюць на Крушавац, але заваёўваюць яго толькі ў 1427 годзе, пасля смерці дэспата Стэфана. З 1444 года, Крушавац у руках Георгія Бранкавіча, але туркі канчаткова захопліваюць яго ў 1454 годзе. У гэты час горад насіў турэцкую назву Аладжа Хісар. Падчас Аўстра-турэцкай вайны 1689 горад быў вызвалены ад туркаў.
У 1791 годзе, паводле Свіштоўскаму міру, горад быў вернуты туркам. Канчаткова вызвалены ад туркаў Крушавац быў толькі ў 1833 годзе. Пасля вызвалення горад пачаў хутка развівацца і стаў адным з буйных рэгіянальных цэнтраў тагачаснай Сербіі.
Падчас Другой сусветнай вайны, нямецкімі акупацыйнымі сіламі на гары Багдала былі расстраляныя 1642 партызаны з Крушаваца і наваколляў. Пасля вайны гэта месца пераўтворана ў памятны парк пад назвай «Слободиште» («Вызваленне»).
Прамысловасць
Крушавац — прамысловы цэнтр з развітай металаапрацоўчай («14 октобар») і хімічнай індустрыяй («Жупа», «Мерима», «Тrayal»). Тут размешчана фабрыка алкагольных і безалкагольных напояў «Рубин», а таксама каля 1200 прыватных прадпрыемстваў.
Дэмаграфія
У Крушавацы жыве 46395 паўналетніх жыхароў, сярэдні ўзрост насельніцтва — 39,2 года (38,2 у мужчын і 40,1 у жанчын). У горадзе 19342 сем'і, сярэдняя колькасць людзей у сям'і — 2,95. Большую частку насельніцтва складаюць сербы.
Гарады-пабрацімы
Крушавац ажыццяўляе супрацоўніцтва з гарадамі:
Васіль Аляксеевіч Місюль
Васіль Аляксеевіч Місюль  (, вёска Іжа, Вілейскі раён —, Іст-Брансуік, Нью-Джэрсі, ЗША) — дзеяч беларускай эміграцыі ў Германіі і ЗША.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў вёсцы Іжа ў 1889 годзе.
Настаўнічаў у Вілейцы і Мядзеле.
Быў відавочцам злачынстваў савецкіх улад у Вілейскай турме ў 1941 годзе.
Акруговы асветны афіцэр БКА падчас нямецкай акупацыі (ад 9 мая 1944 года). ,
Ад 1944 у Германіі. З 1945 года знаходзіўся ў лагеры для перамешчаных асоб у брытанскай зоне акупацыі паблізу Браўншвайгу ў вёсцы Ватэнштэт (Wattenstedt). Камендант лагера Святаслаў Коўш. Ад утварэння ў лагеры пачатковай школы ў жніўні 1945 года працуе там настаўнікам. Кіраўнік школы Язэп Гладкі.
У 1950 годзе эмігруе ў ЗША. Бярэ актыўны ўдзел у жыцці беларускай дыяспары. Член управы сабору святога Кірылы Тураўскага ў Брукліне.
Вядомы сваім выступам у 1954 годзе ў Кангрэсе ЗША са сведчаннямі злачынстваў савецкай улады ў Вілейскай турме ў 1941 годзе. ,
Сведчыць Васіль Місюль
Атрымаў амерыканскае грамадзянства 3 снежня 1957 года. .
Пахаваны на беларускіх могілках святой Еўфрасінні ў Саўт-Рывер, ЗША. .
Лінейныя караблі тыпу «Нэльсан»
Лінейныя караблі тыпу «Нэльсан» — тып лінкараў Каралеўскага ваенна-марскога флоту Вялікабрытаніі часоў Другой сусветнай вайны. Усяго для брытанскага флоту пабудаваны 2 караблі: «Нэльсан» (Nelson) і «Родні» (Rodney).
«Нэльсаны» сталі першымі «вашынгтонскімі лінкарамі». Паводле вашынгтонскага марскога пагаднення Вялікабрытанія атрымала права пабудаваць два лінкары з гарматамі калібрам да 406 мм і стандартным водазмяшчэннем да 35 560 т. Фармальна «Нэльсан» і «Родні» былі 23-вузлавой версіяй лінейных крэйсераў тыпу «G-3», ад будаўніцтва якіх Вялікабрытанія адмовілася паводле дагавора.
Лінкары атрымалі максімальна магчымае ўзбраенне, якое дазвалялася дагаворам, — дзевяць новых 406-мм гармат. Для гарматы была выбрана нехарактэрная для брытанскага флоту канцэпцыя «лёгкі снарад — высокая пачатковая хуткасць». У далейшым канцэпцыя была прызнана памылковай, паколькі пацягнула за сабой павышаны знос ствала і пагаршэнне трапнасці стральбы. Караблі праектаваліся з улікам вопыту Першай сусветнай вайны. Упершыню для брытанскіх дрэдноўтаў іх браніраванне было выканана па схеме «ўсё або нічога». Новыя лінкары атрымалі добра абароненую цытадэль, але за яе межамі браніраванне было зведзена да мінімуму. Крытыкаваліся адсутнасць браніравання ў насавым ускрайку і недастатковае паглыбленне бранявога пояса. Тым не менш, у рамках адведзенага ліміту водазмяшчэння новыя лінкары атрымалі максімальна магчымую абарону. Канструктыўная падводная абарона была распрацавана з правядзеннем выпрабаванняў на доследных адсеках і вытрымлівала трапленне тарпеды з зарадам у 340 кг ТНТ.
152-мм гарматы сярэдняга калібра не былі ўніверсальнымі. Да пачатку Другой сусветнай вайны стала зразумела, што шасці ўсталяваных 120-мм гармат недастаткова. Замест неабходных чатырох зенітных гармат далёкага дзеяння ў кожным сектары стральбы, на некаторых сектарах маглі весці стральбу толькі тры і нават дзве гарматы. Правесці кардынальную мадэрнізацыю з заменай гармат і ўзмацненнем браніравання не паспелі. У гады вайны прыйшлося абмежавацца павелічэннем колькасці 40-мм і 20-мм зенітных аўтаматаў.
Нягледзячы на шэраг недахопаў і нізкую максімальную хуткасць, «Нэльсан» і «Родні» лічыліся наймацнейшымі брытанскімі лінкарамі перыяду Другой сусветнай вайны, па сукупнасці характарыстак пераўзыходзячы пазнейшыя лінкары тыпу «Кінг Джордж V». У гады вайны абодва лінкары прымалі актыўны ўдзел у баявых аперацыях. Так, «Родні» адыграў вырашальную ролю ў патапленні германскага лінкара «Бісмарк», які раней знішчыў гонар Каралеўскага флоту — лінейны крэйсер «Худ».
Развіццё авіяцыі паставіла пад пытанне існаванне буйных артылерыйскіх караблёў. Таму, улічваючы значную зношанасць, «Нэльсан» і «Родні» пасля заканчэння вайны былі выведзены ў рэзерв і спісаны.
Кюсю (рэгіён)
Кюсю́ (九州地方) — рэгіён Японіі, які ўключае ў сябе астравы Кюсю і Акінава. У яго склад уваходзіць 8 прэфектур: Кагосіма, Кумамота, Міядзакі, Нагасакі, Оіта, Акінава, Сага і Фукуока.
Плошча рэгіёна складае 44 466,91 км², насельніцтва — 14 572 444 чал. (1 лістапада 2009), а шчыльнасць насельніцтва — 327,7 чал./км².
Эканоміка
Галоўную ролю ў эканоміцы рэгіёна адыгрывае электроніка. Таксама добра развіты сфера паслуг, гандаль і апрацоўчая прамысловасць. Горы Кюсю падзяляюць востраў Кюсю на дзве часткі: у паўночнай размешчаны галоўныя прамысловыя прадпрыемствы (найбольш значныя індустрыяльныя цэнтры — Кітакюсю, Нагасакі і Оіта), у той час як у паўднёвай частцы займаюцца пераважна сельскай гаспадаркай. У паўночнай частцы пераважаюць хімічная прамысловасць і металаапрацоўка.
Найбольш населены горад — Фукуока. Ён з'яўляецца важным дзелавым і фінансавым цэнтрам Кюсю. У Фукуоцы размешчаны найбуйнейшы аэрапорт вострава. Звыш мільёна чалавек пражывае ў Кітакюсю, галоўным прамысловым цэнтры рэгіёна. Насельніцтва Кумамота і Кагосімы перавышае 500 тыс. чалавек. Пяты па колькасці насельніцтва горад вострава — Нагасакі, адзін з найбуйнейшых портаў Японіі.
На востраве Кюсю вырошчваюць рыс, сою, чай, тытунь, батат; развіта вытворчасць шоўку, фарфору (Арыта, Імары).
У эканоміцы Акінавы галоўную ролю адыгрывае турызм. У прэфектуры найбольш развіта сфера паслуг.
Леанід Рыгоравіч Давідзенка
Леанід Рыгоравіч Давідзенка (, —, Мінск) — беларускі , жывапісец, графік, педагог.
Творы
Творы Леаніда Давідзенкі знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі (Масква) і ў Рускім музеі (Санкт-Пецярбург).
Памяць
З 15 студзеня па 2 лютага 2013 года ў мінскім Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва праводзілася выстаўка «Сугучнасць драўлянай скульптуры», прысвечаная памяці скульптара Леаніда Давідзенкі.
Людміла Мікалаеўна Гразнова
Людміла Мікалаеўна Гразнова (у дзявоцтве Пракапенка;, , Мінская вобласць, БССР) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Беларусі, эканаміст, праваабаронца. Кандыдат эканамічных навук (1981), дацэнт (1983).
Біяграфія
Жыла разам з бацькамі ў в. Путчына і Фаніпалі Дзяржынскага раёна, Плешчаніцах і Старобіне. Бацька, Мікалай Фёдаравіч Пракапенка, быў першым сакратаром Старобінскага райкама партыі. Закончыла БДУ (1975), аспірантуру БДУ (1978), у 1978—1995 гг. выкладчык, дацэнт, дацэнт-дэктарант кафедры палітэканоміі БДУ. Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі 13-га склікання. У 2004—2008 гг. намесніца старшыні Аб’яднанай грамадзянская партыі. Аўтар і рэдактар навучальных дапаможнікаў, шматлікіх навуковых і публіцыстычных артыкулаў.
Лукамшчына
Лукамшчына (Луко́мщина) — вёска ў Ягатынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Мікіта Рыгоравіч Брылёў
Мікіта Рыгоравіч Брылёў (, в. Лучын,  — ) — генерал-лейтэнант (1945).
Біяграфія
Скончыў Сярэднеазіяцкі ўніверсітэт (Ташкент, 1924), Ваенную акадэмію імя Фрунзе ў 1933.
У арміі з 1914, у Чырвонай Арміі з 1918. Удзельнік Грамадзянскай вайны, разгрому.
У перыяд Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1941 гады на Заходнім, Бранскім, Цэнтральным, Беларускім, 1-м і 2-м Беларускіх, 4-м Украінскім франтах: намеснік камандзіра і камандзір дывізіі, начальнік штаба арміі.
Удзельнік абароны Масквы, вызвалення Беларусі (Чавус, Слаўгарада, Рагачова, Магілёва, Мінска, Гродна) і Чэхаславакіі. З 1946 у апараце Міністэрства абароны, камандуючы ваеннай акругай.
У 1951-53 начальнік ваеннай кафедры Сярэднеазіяцкага ўніверсітэта.
Ойген фон Шоберт
Ойген Зігфрыд Эрых рытар фон Шоберт (Eugen Siegfried Erich Ritter von Schobert; — ) — нямецкі военачальнік, генерал-палкоўнік (1940). Першы генерал-палкоўнік Трэцяга рэйха, які загінуў у вайне з СССР.
IC 1168
IC 1168 (також позначається як IC 1168A) — галактыка тыпу E M  у сузор’і Змяя.
Антаполле (Смалявіцкі раён)
Антапо́лле (, Антополье) — вёска ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Усяжскага сельсавета.
Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Юр'еўскага сельсавета.
Гальёле
Гальёле (Gagliole) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Мачэрата.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Michele.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Міхраб
Міхраб (محراب) — ніша ў сцяне мячэці, часта упрыгожаная дзвюма калонамі і аркай, якія паказваюць кіблу, г.зн. напрамак, дзе знаходзіцца Кааба ў Мецы. Да яго звяртаюцца мусульмане падчас малітвы. Ён часта размешчаны ў сярэдзіне сцяны.
ЗІС-115
ЗІС-115 (ЗИС-115) — савецкі браніраваны аўтамабіль вышэйшага класа. Быў выпушчаны абмежаванай серыяй ў канцы 1940-х гадоў на аўтамабільным заводзе імя Сталіна. Прызначаўся для вышэйшых кіраўнікоў СССР — членаў Прэзідыума ЦК ВКП(б). Адзін з аўтамабіляў ЗІС-115 выкарыстоўваўся Іосіфам Сталіным у якасці асноўнага службовага аўтамабіля. Некалькі аўтамабіляў былі падораныя кіраўнікам іншых краін: Кім Ір Сену, Маа Цзэдуну, старшыні ЦК Польскай Аб'яднанай Рабочай партыі Баляславу Беруту, прэзідэнту Фінляндыі.
Усяго з 1948 па 1949 было выпушчана 32 лімузіна.
Канструкцыя
Пазначэнне ЗІС-115 меў аўтамабіль у зборы, шасі — ЗІС-110С, кузаў у зборы — ЗІС-145.
Стоўпішча
Сто́ўпішча (, Столпище) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чабатовіцкага сельсавета.
Нычыпарыўка
Нычыпарыўка (Ничи́порівка) — вёска ў Ягатынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Мухарэм Інджэ
Мухарэм Інджэ (нар. ) — турэцкі палітык-кемаліст.
Біяграфія
Нарадзіўся ў паселішчы Элмалык, размешчаным у Ялаве, у сям'і Шэрыфа і Зекіе Інджэ. Продкі яго бацькі родам з Фесалонікаў, маці — з чарнаморскага ўзбярэжжа Анатоліі. Мухарэм Інджэ скончыў універсітэт Балыкесіра, затым працаваў выкладчыкам фізікі.
Інджэ вядомы як адзін з самых лютых крытыкаў прэзідэнта Турцыі Рэджэпа Эрдагана і партыі справядлівасці і развіцця. Запісы прамоў Мухарэма Інджэ набылі вялікую папулярнасць у інтэрнэце.
У 2010 годзе Інджэ быў абраны адным з старшыняў парламенцкай групы рэспубліканскай народнай партыі Турцыі, набраўшы 58 галасоў. Пераабіраўся на гэту пасаду ў 2011 і 2013 гадах. Таксама з'яўляецца прэзідэнтам Асацыяцыі ататюркистской думкі.
Асабістае жыццё
Жанаты, адно дзіця.
Жаашэн дзю Бэле
Жаашэн дзю Бэле, Іаахім дзю Белэ (Joachim Du Bellay; 1522 (1525 — па іншых дадзеных), замак Цюрмельер паблізу Ліры, Анжу (Францыя) —, Парыж) — адзін з выбітных французскіх паэтаў XVI стагоддзя, член паэтычнай групоўкі «Плеяда» і бліжэйшы сябар яе кіраўніка Рансара.
Пераклады на беларускую мову
Вершы дзю Бэле пераклалі Зміцер Колас, Леанід Дранько-Майсюк.
Зарама
Зарама (вазарама, дзалама, сагара) — народ групы банту ў Танзаніі. Жывуць у нізоўях рэк Руфіджы, Руву, Вамі, у ваколіцах горада Морагора і далей амаль да акіянскага ўзбярэжжа. Асноўнае насельніцтва зарама - мусульмане-суніты, частка зарама захоўвае традыцыйныя вераванні - анімізм, культуры продкаў і сіл прыроды. Зарама маюць племянную сацыяльную структуру. Лік сваяцтва матрылінейны. Да 2000 года агульная колькасць зарама ацэньвалася у 656 730 чалавек.
Замасцяны (Шчучынскі раён)
Замасця́ны (, Замостяны) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Першамайскага сельсавета.
Камень (гміна, Падкарпацкае ваяводства)
Ка́мень (Kamień) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Жэшоўскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Камені. Плошча гміны складае 73,21 км². Станам на 2011 год у гміне Камень пражывалі 7 009 чалавек, шчыльнасць — 95,2 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 6 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 4 населеныя пункты.
Панфылы
Панфылы (Панфи́ли) — вёска ў Ягатынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Рыдкіў
Рыдкіў (Рі́дків) — вёска ў Радывыліўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Мачаточнікі
Мачаточнікі — парныя вывадныя пратокі нырак у пазваночных жывёл і чалавека, якія адводзяць мачу ў мачавы пузыр або клааку. Адрозніваюць 3 тыпы мачаточнікаў адпаведна 3 тыпам нырак. Мачаточнікі пранефраса (першаснанырачныя каналы) у паслязародкавым перыядзе функцыянуюць у кругларотых і адкрываюцца ў мочапалавы сінус; мачаточнікі мезанефраса (першасныя, ці вольфавы каналы) — у рыб і земнаводных; метанефраса (другасныя) — у паўзуноў, птушак, млекакормячых.
У чалавека мачаточнікі размешчаны ў забрушыннай прасторы і ў малым тазе, маюць форму трубкі са звужэннямі і расшырэннямі; злучаюць нырачную лаханку з мачавым пузыром. Сценка мачаточнікаў мае 3 абалонкі: унутраную (слізістая, высланая пераходным эпітэліем), сярэднюю (забяспечвае рух мачы ў мачавы пузыр пры любым становішчы цела) і вонкавую.
Ілья Эдуардавіч Сірацюк
Ілья Эдуардавіч Сірацюк (нар. ) — беларускі лёгкаатлет. Спецыялізуецца ў бегу на 100 метраў, 200 метраў, 300 метраў, бегу на 60 метраў, эстафеце 4×400 метраў. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі 2016 года ў бегу на 200 метраў з вынікам 21.76.
Бронзавы прызёр Кубка Беларусі 2016 года ў бегу на 100 метраў з вынікам 10.54.
Ніша
Ніша (niche, Nicchia) — архітэктурны элемент, дэкаратыўнае паглыбленне ў сцяне, якое выкарыстоўваецца для ўстаноўкі статуй, ваз, купелі ці іншых прадметаў. Скляпенні нішаў паўкруглай формы часта ўпрыгожаны ракавінкападобным гофрам.
Нішы знайшлі шырокае ўжыванне ў культавых збудаваннях розных рэлігій. Яны выкарыстоўваліся яшчэ старажытнарымскімі архітэктарамі ва ўнутраных памяшканнях і на вонкавых сценах збудаванняў (напрыклад, Храм Дыяны ў Німе, II стагоддзе н.э.). Існуе мноства прыкладаў выкарыстання дэкаратыўных паглыбленняў у гатычнай архітэктуры (Ам’енскі сабор, кафедральны сабор ва Уэлсе і інш.). Нішы выкарыстоўваліся і пазней архітэктарамі эпохі італьянскага Адраджэння і ў еўрапейскай архітэктуры XVII—XVIII стагоддзяў.
Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў
Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў (нар. ) — палкоўнік (з 2007 года), намеснік камандуючага Унутранымі войскамі Рэспублікі Беларусь з 2018 года. Этнічны таджык.
Біяграфія
У 1990 годзе скончыў Мінскае вышэйшае ваенна-палітычнае агульнавайсковае вучылішча. У 1996 годзе атрымаў крапавы берэт з рук Дзмітрыя Паўлічэнкі. Займаў пасаду камандзіра спачатку роты, а затым і батальёна ўнутраных войскаў.
У 2009 —2012 гадах быў камандзірам 3-й асобнай Чырванасцяжнай брыгады спецыяльнага прызначэння ўнутраных войскаў МУС (вайсковая часць 3214), затым — намеснікам начальніка ўпраўлення баявой і аператыўнай падрыхтоўкі Галоўнага ўпраўлення камандуючага ўнутранымі войскамі МУС Рэспублікі Беларусь.
22 мая 2018 года прызначаны намеснікам камандуючага ўнутранымі войскамі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь.
13 жніўня 2020 года на хвалі пратэстаў у Беларусі Аляксандр Лукашэнка ўзнагародзіў Атабекава медалём «За бездакорную службу I ступені».
Санкцыі
У 2012 годзе Атабекаву забаранілі ўезд у краіны Еўрасаюза . У Чорны спіс Еўрасаюза трапіў за тое, што «камандаваў разгонам дэманстрацыі 19 снежня 2010 года ў Мінску з ужываннем празмернай сілы». Еўрапейскія санкцыі былі знятыя 15 лютага 2016 года.
2 кастрычніка 2020 года было аб’яўлена, што Атабекаў трапіў у санкцыйныя спісы ЕС (спіс беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд на тэрыторыю ЕС) і ЗША (спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб). ЕС увёў санкцыі супраць намесніка камандуючага ўнутранымі войскамі МУС як адказнага за кампанію рэпрэсій і запалохвання МУС пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года: адвольныя арышты і жорсткае абыходжанне з мірнымі дэманстрантамі, у тым ліку катаванні, а таксама запалохванне і гвалт у дачыненні да журналістаў. Акрамя таго, Атабекава ў свае санкцыйныя спісы ўключылі Вялікабрытанія, Канада , Швейцарыя. 20 лістапада да кастрычніцкага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя і Украіна.
IC 1168B
IC 1168B — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) у сузор’і Змяя.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Леапольд Кронекер
Леапольд Кронекер (Leopold Kronecker;, Лігніц, Германія, цяпер Лягніца, Польшча — , , Германія) — нямецкі матэматык. Брат вядомага фізіёлага Гуга Кронекера (1830—1914). Нарадзіўся ў яўрэйскай сям'і, за год да смерці прыняў хрысціянства.
Замежны член-карэспандэнт Пецярбургскай Акадэміі навук (1872), член Берлінскай АН (1861), прафесар універсітэта ў Берліне. Асноўныя працы па алгебры і тэорыі лікаў, дзе ён працягнуў працы свайго настаўніка Э. Кумера па тэорыі квадратычным формаў і тэорыі груп. Вялікае значэнне маюць яго даследаванні па арыфметычнай тэорыі алгебраічных велічынь.
Сімвал Кронекера
Гісторыя
Сімвал быў уведзены Кронекерам у 1866 годзе.
Рудня (Пачынкаўскі раён)
Рудня (Рудня) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ленінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Рудня абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Сэстратын
Сэстратын (Сестря́тин) — вёска ў Радывыліўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Дзягілеў
Дзягілеў — рускае прозвішча.
Плужныкы
Плужныкы (Плу́жники) — вёска ў Ягатынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Калона
Калона (κιων, στύλος, Columna) у архітэктуры — канструкцыйны элемент, ужывальныя ў якасці звяна паміж асновай збудавання і яго часткамі.
Калона — драўляны, каменны або металічны слуп, часта цыліндрычнай формы, пастаўлены вертыкальна. Часта выкарыстоўваецца для падтрымкі арак, антаблемента.
Адольф Штраус
Адольф Штраус (Adolf Strauß; — ) — нямецкі военачальнік, генерал-палкоўнік, камандуючы 9-й арміяй (1940—1942).
Тэслугіў
Тэслугіў (Теслу́гів) — вёска ў Радывыліўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Райкіўшчына
Райкіўшчына (Ра́йківщина) — вёска ў Ягатынскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.
Мянюцева (прыпыначны пункт)
Мяню́цева (, Менютёво, нарматыўная назва — )  — прыпыначны пункт Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчаны за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Мянюцева; на лініі Орша-Цэнтральная — Лепель, паміж станцыяй Бурбін і прыпыначным пунктам Сенненскі.
Паддуб’е (Расонскі раён)
Падду́б'е (, Поддубье) — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Краснапольскага сельсавета.
Да 2004 года ўваходзіла ў склад Заборскага сельсавета.
Кібла
Кібла (араб. قبلة) — напрамак у бок Каабы. У мусульманскай рэлігійнай практыцы вернікі павінны быць накіраваны тварам у гэтым напрамку падчас малітвы. У мячэці для вызначэння кіблы робіцца асаблівы знак — міхраб.
Варта адзначыць, што мусульмане не пакланяюцца Каабу або яго змесціву; Кааба — проста кропка факусіроўкі для вернікаў.
Камень Краеньскі (гміна)
Ка́мень Крае́ньскі (Kamień Krajeński) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сэмпаленскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Камені Краеньскім. Плошча гміны складае 163,21 км². Станам на 2004 год у гміне Камень Краеньскі пражывалі 6904 чалавекі, шчыльнасць — 42,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 13 салецтваў.
IC 1169
IC 1169 — галактыка тыпу Sb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Змяя.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пронскія
Пронскія — княжацкі род, адгалінаванне Рурыкавічаў.
Гісторыя
Род пайшоў ад галіны Рурыкавічаў, якая ў XIV ст. атрымала ва ўладанне горад Пронск у Разанскім княстве. Прадстаўнікі роду зваліся князямі Пронскімі, але страцілі Пронск да 1483 года, калі ён ужо быў у складзе Разанскага княства (з 1521 у Вялікім княстве Маскоўскім). Пасля Пронскія былі баярамі пры двары вялікіх князёў маскоўскіх і рускіх цароў. Род згас у канцы XVII ст.
Адна з галін Пронскіх перайшла ў XV ст. на службу да вялікага князя літоўскага Казіміра і засталася ў Вялікім Княстве Літоўскім. Гэтая галіна карысталася гербам «Пагоня Руская» і згасла ў 1638 годзе.
Кальнікі (Смалявіцкі раён)
Кальнікі́ (, Кальники) — вёска ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Усяжскага сельсавета.
Да 27 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Юр’еўскага сельсавета, да 23 сакавіка 1987 года — у склад Жодзінскага сельсавета , да 30 кастрычніка 2009 года — у склад Юр’еўскага сельсавета.
Белая вежа (Салонікі)
Белая вежа ў Салоніках (Λευκός Πύργος, Beyaz Kule) – помнік архітэктуры і музей у прыбярэжным раёне горада Салонікі, Грэцыя. Вежа, хоць і называецца «белай», мае колер буйвалавай скуры. Яна знаходзіцца на вуліцы Перамогі (οδος Νικις) на беразе заліва Эгейскага мора. У ёй знаходзіцца музей Візантыі, яна з'яўляецца адной з галоўных славутасцяў горада. Паблізу ад Белай вежы размешчаны атэль.
Першапачаткова пабудаваная туркамі як абарончае збудаванне, Белая вежа стала сумна вядомай турмой і месцам масавых пакаранняў смерцю. Яна была істотным чынам рэканструявана і пабелена пасля таго, як у 1912 годзе горад перайшоў пад уладу Грэцыі. Былая «Крывавая вежа» ператварылася ў «Белую вежу», якую мы ведаем сёння. Яна стала сімвалам горада, а таксама сімвалам грэчаскага суверэнітэту Македоніі.
Архітэктурныя асаблівасці
Белая вежа мае форму цыліндра дыяметрам 23 метра, вышынёй 27 метраў. На вяршыні вежы маецца вежка дыяметрам 12 метраў, вышынёй 6 метраў. Доступ да некаторых амбразураў знешняй сцяны ажыццяўляецца са спіралепадобнага пандуса, да астатніх – з цэнтральнай залы на кожным з шасці паверхаў. На даху верхняй вежкі размешчана пляцоўка дыяметрам 10 метраў. Вакол вежкі – пляцоўка шырынёй каля 5 метраў.
Гісторыя
Доўгі час лічылася, што вежа, якая прыкрывае ўсходні фланг гарадскіх сцен, была пабудавана венецыянцамі, якім Візантыя саступіла горад у 1423 годзе. Але цяпер дакладна вядома, што яна была пабудаваная туркамі пасля таго, як армія султана Мурада II захапіла Салонікі ў 1430 годзе. Аж да 1912 года на сцяне вежы меўся надпіс на асманскай мове, які датаваў пабудову 942 годам па (1535—1536). Гісторык лічыў, што вежа была пабудавана вялікім асманскім архітэктарам Сінанам, які вядомы аўтарствам многіх фартыфікацыйных збудаванняў, у тым ліку, падобнай вежы ў албанскім порце Валона ў 1537 годзе. Магчыма, што Белая вежа была пабудавана на месцы старой вежы, пабудаванай візантыйцамі і згаданай у XII стагоддзі ў працах архіепіскапа.
Белая вежа паслядоўна выкарыстоўвалася асманамі як форт, казарма і турма. У 1826 годзе ўказам султана Махмуда II тут была здзейснена расправа над вязнямі. Пасля гэтага яна атрымала назву «Крывавая вежа» або «Чырвоная вежа», якую насіла да канца XIX стагоддзя.
Вежа на працягу многіх стагоддзяў была часткай гарадской сцяны Салонікаў. Яна аддзяляла яўрэйскі квартал горада ад яўрэйскіх і мусульманскіх могілак. Гарадскія сцены былі знесены ў 1866 годзе. Пасля Першай Балканскай вайны, у 1912 годзе вежа была пабелена, гэта было сімвалічным жэстам, сваеасаблівым «ачышчэннем» вежы. З гэтага моманту, вежа набыла сённяшнюю назву. У сакавіку 1913 года паблізу ад Белай вежы быў забіты кароль Грэцыі Георг I.
Дзяніс Васільевіч Сімановіч
Дзяніс Васільевіч Сімановіч (нар., Кішынёў, Малдова ) — беларускі лёгкаатлет. Спецыялізуецца ў хадзьбе на 20 км. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.
Дасягненні
Срэбраны прызёр Кубка Беларусі 2016 года ў хадзьбе на 20 кіламетраў з вынікам 1:22.12.
Хатын (Радывыліўскі раён)
Хатын (Хоти́н) — вёска ў Радывыліўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Салоўка (Пачынкаўскі раён)
Салоўка (Саловка) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ленінскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Салоўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Арчыбальд Кронін
Арчыбальд Джозеф Кронін (анг. Archibald Joseph Cronin; 19 ліпеня 1896 — 6 студзеня 1981) — шатландскі пісьменнік, урач. Яго найбольш вядомыя раманы: «Замак Броўдзі», «Зоркі глядзяць ўніз», «Цытадэль», «Юныя гады», «Шлях Шэнана», «Помнік крыжаку».
Њ
Њ, њ (не, ње) — 17-я літара сербскага і 18-я літара македонскага кірылічных алфавітаў. Азначае палатальны насавы гук, блізкі да мяккага [н']. З'яўляецца лігатурай літар Н і Ь, прапанаванай Вукам Стэфанавічам (тады яшчэ не Караджычам) у яго граматыку «Писменица сербскога їезика по говору простога народа» (Вена, 1814 [рэпрынт: Краљево: ГИРО «Слово», 1984]). Гісторыя літары Њ у сербскім і македонскім алфавітах гэтакая ж, як у створанай адначасова з ёй літары Љ, якая ўжываецца ў аналагічных умовах.
Субота (рака)
Пачынаецца за 2 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Вейна Сенненскага раёна. Упадае ў Абалянку прыкладна за 0,3 км на поўдзень ад вёскі Утрылава. Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 133 км². Вадазбор у паўночнай частцы Аршанскага ўзвышша. Злева ў раку ўпадае прыток Немайцянка. Ніжэй вёскі Серкуці на рацэ плаціна і невялікае вадасховішча.
Њ
Іншыя мовы
Літара Њ таксама выкарыстоўваецца ў сучасных ітэльменскай і ўдэгейскай мовах.
Салоўка (Пачынкаўскі раён)
Гісторыя
Да 1929 года ў складзе Ельнінскага павета Смаленскай губерні.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Њ
Табліца кодаў
У HTML вялікую літару Њ можна запісаць як &#1034; ці &#x40A;, а маленькую њ — як &#1114; ці &#x45A;.
Металург (прыпыначны пункт, Жлобінскі раён)
Металу́рг (, Металлург)  — прыпыначны пункт Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці. Размешчаны за 2,3 км на паўночны захад ад вёскі Калыбаўка; на лініі Гомель — Жлобін, паміж прыпыначным пунктам Калыбаўка і станцыяй Вірскі.