cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Прыволжская федэральная акруга
Прыволжская федэральная акруга ўключае 6 рэспублік, 7 абласцей, 1 край. Яго плошча — 1 038 000 км² (6,8% тэрыторыі Расіі):
Рэспублікі: Башкартастан (нумар на карце 1), Марый Эл (4), Мардовія (5), Татарстан (12), Удмурція (13), Чувашыя (2).
Вобласці: Кіраўская (3), Ніжагародская (6), Арэнбургская (7), Пензенская (8), Самарская (10), Саратаўская (11), Ульянаўская (14).
Край: Пермскі (9).
Мікольск
Назву Міко́льск маюць:
Смерць пасля поўдня
«Смерць пасля поўдня» (Death in the Afternoon) — дакументальная кніга Эрнэста Хемінгуэя пра цырымонію і традыцыі іспанскай карыды, апублікаваная ў 1932 годзе. Кніга дае погляд на гісторыю і на тое, што Хемінгуэй лічыць пышнасцю карыды.
Хілсбара
Хілсбара (Hillsboro, Hillsborough) — англамоўны тапонім.
Абідаўка (Манастыршчынскі раён)
Абідаўка (Обидовка) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Татарскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Крысціян Абадо
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў Нігерыі, але ўжо ў маладым узросце трапіў у італьянскую «Перуджу», дзе хутка замацаваўся ў аснове. З 2005 года доўгі час выступаў за «Удзінезэ». У 2010—2012 гадах аддаваўся ў арэнду, а другую палову 2012 года правёў без клуба ў статусе свабоднага агента.
У лютым 2013 года падпісаў кантракт з мінскім «Дынама». З-за траўмы прапусціў пачатак сезона 2013. Адзіны раз з’явіўся на полі 22 мая 2013 года ў матчы супраць «Белшыны». Пазней зноў трапіў у лазарэт, і імя Абадо з’яўлялася ў асноўным у сувязі са скандаламі. У кастрычніку 2013 года кантракт з «Дынама» быў разарваны.
Міжнародная кар’ера
Гуляў за нацыянальную зборную Нігерыі. У 2006 у яе складзе трапіў на Кубак афрыканскіх нацый, дзе атрымаў бронзавы медаль.
Хум
Хум (Hum, Colmo, Cholm) — горад-крэпасць у Харватыі, у цэнтральнай частцы паўвострава Істрыя, у абшчыне Бузет.
Насельніцтва 17 чалавек (2001 год).
Горад размешчаны на вышыні 349 м, на вяршыні ўзгорка, у пяці кіламетрах ад Роча і ў 9 км на паўднёвы ўсход ад Бузета. З Рочам горад злучаны «Алеяй глаголіцы»; помнікі ў алеі нагадваюць пра значэнне Роча, як цэнтра глагалічнага пісьма.
Гісторыя
Легенда кажа, што горад Хум быў пабудаваны волатамі ў даліне ракі Мірна з каменя.
У дакументах упершыню згадваецца пачынаючы з 1102 года, калі яго звалі Холм (Cholm), назва якога паходзіць ад італьянскага «поўны» (colmo). Узнік на рэштках рымскага паселішча. У XI стагоддзі атрымаў статус горада.
У свае лепшыя часы горад налічваў да 300 жыхароў.
Славутасці
Хум набыў сваю сучасную форму ў XI стагоддзі. З таго часу практычна нічога не было пабудавана па-за сценамі крэпасці, гэта значыць горад амаль не развіваўся з ранняга сярэднявечча. З'яўляецца вядомым турыстычным цэнтрам.
Таксама ў горадзе ёсць крама, каноба і могілкі. Размешчаны ў горадзе рэстаран Humska Konoba прапануе сваім наведвальнікам хатні каньяк Biska.
Традыцыі
Дагэтуль у горадзе захавана традыцыя выбараў гарадскога прэфекта, якія праходзяць у сярэдзіне чэрвеня. У гэты дзень мужчынскае насельніцтва горада робіць свой выбар нанясеннем рэзак на спецыяльнае жазло. Жартам выбары завуць «выбарамі дурня на год», з прычыны таго, што большую частку насельніцтва складаюць пажылыя людзі з уласцівымі ім праблемамі, а прэфекту прыйдзецца іх вырашаць.
Цікавыя факты
Горад занесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса як самы маленькі горад у свеце.
Медаль «За ўзяцце Вены»
Медаль «За ўзяцце Вены» — медаль, заснаваны Указам Прэзідыума ВС СССР ад 9 чэрвеня 1945 года ў гонар ўзяцця Вены ў ходзе Вялікай Айчыннай вайны.
Медалём «За ўзяцце Вены» узнагароджваюцца ваеннаслужачыя Чырвонай Арміі, Ваенна-Марскога Флота і войскаў НКУС — непасрэдныя ўдзельнікі штурму і ўзяцця Вены ў перыяд 16 сакавіка — 13 красавіка 1945 года, а таксама арганізатары і кіраўнікі баявых аперацый пры ўзяцці гэтага горада.
Медаль «За ўзяцце Вены» носiцца на левым боку грудзей i пры наяўнасцi iншых медалёў СССР размяшчаецца пасля медаля «За ўзяцце Кёнігсберга».
Па стане на 1 студзеня 1995 медалём «За ўзяцце Вены» ўзнагароджана прыблізна 277 380 чалавек.
Апісанне медаля
Медаль «За ўзяцце Вены» вырабляецца з латуні і мае форму правільнага круга дыяметрам 32 мм. Аўтар праекта медалі — мастачка Зварыкина.
На вонкавым боку медаля: у цэнтры надпіс «За ўзяцце Вены», уверсе пяціканцовая зорачка, унізе лаўравая галінка. Бок медалі абрамлены борцікам.
На адваротным боку медаля дата ўзяцця Вены: «13 красавіка 1945 года», над датай пяціканцовая зорачка.
Усе надпісы і малюнкі на медалі выпуклыя.
Медаль пры дапамозе вушка i кольца злучаецца з пяцiвугольнай калодкай, абцягнутай блакітнай шаўковай муаравай стужкай шырынёй 24 мм. Пасярэдзіне стужкі сіняя палоска шырынёй 8 мм.
Сяргей Антонавіч Антончык
Сяргей Антончык (нар., Плешчаніцы, Лагойскі раён, Мінская вобласць) — беларускі палітык.
Біяграфія
Працаваў гальванікам, апаратчыкам Мінскага вытворчага аб’яднання імя Леніна (затым Белвар).
Адзін з арганізатараў і лідараў рабочага руху Беларусі, што зарадзіўся ў 1989 годзе, актыўны ўдзельнік найбуйнейшай рабочай забастоўкі ў красавіку 1991 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1990—1995) ад Ясенінскай акругі № 17 г. Мінска, сябра Апазіцыі БНФ. Быў членам Камісіі Вярхоўнага Савета па пытаннях працы, цэн, занятасці і сацыяльнай абароненасці насельніцтва.
Быў у складзе антыкарупцыйнай парламенцкай камісіі, якую ўзначальваў Аляксандр Лукашэнка. Пасля абрання Лукашэнкі прэзідэнтам выступіў на сесіі Вярхоўнага Савета 20 снежня 1994 года з дакладам аб карупцыі ў атачэнні прэзідэнта.
Сутнасць даклада С. Антончыка заключалася ў тым, што ў найбліжэйшым атачэнні А. Лукашэнкі склаліся чатыры магутныя мафіёзныя кланы: прамысловы, аграрны, гандлёва-знешнеэканамічны і чарнобыльскі. Паводле дакладчыка, прадстаўнікі гэтых кланаў у мэтах асабістага ўзбагачэння ажыццяўлялі незаконныя фінансавыя аперацыі і маёмасныя гешэфты, якія наносілі істотную матэрыяльную шкоду рэспубліцы.
Газеты, якія вырашылі яго надрукаваць, выйшлі з «белымі плямамі». У канцы 1994 — пачатку 1995 гг. супраць С. Антончыка была распачатая крымінальная справа. Гэта стала вынікам таго, што тагачасны кіраўнік справамі прэзыдэнта І. Ціцянкоў падаў на С. Антончыка ў суд, будучы незадаволены згадкай пра сябе ў антыкарупцыйным дакладзе. С. Антончыка абвінавацілі ў паклёпе. Рашэннем суда дэпутат быў аштрафаваны на суму, эквівалентную прыкладна 20 тысячам долараў. Яго маёмасць была часткова канфіскаваная.
У красавіку 1995 года быў збіты разам з іншымі дэпутатамі Апазіцыі БНФ падчас галадоўкі ў зале парламенту. У жніўні таго ж 1995 года падчас страйку супрацоўнікаў Мінскага метрапалітэна, нягледзячы на дэпутацкі імунітэт, быў затрыманы і больш як суткі пратрыманы на тэрыторыі спецыяльнай часткі ўнутраных войскаў.
У 2001 годзе вылучаўся кандыдатам у прэзідэнты, аднак 19 ліпеня зняў сваю кандыдатуру на карысць Міхаіла Марыніча.
Пазней займаўся стварэннем незалежных прафсаюзаў. Увосень 2004 года яго пакаралі 15 суткамі арышту, прызнаўшы вінаватым у правядзенні «несанкцыянаванага сходу» ва ўласнай кватэры.
5 лютага 2005 года быў затрыманы на кватэры разам з жонкай Тамарай і яшчэ каля 20 грамадскімі актывістамі з розных рэгіёнаў Беларусі. Пасля таго як на С.Антончыка склалі пратакол за арганізацыю несанкцыянаванага сходу, ён быў адпушчаны. 24 лютага 2005 года суддзёй суда Савецкага р-на г. Мінска Аксанай Рэлявай С. Антончык быў прызнаны вінаватым у парушэнні парадку арганізацыі сходу, які адбываўся на арэндаванай С. Антончыкам прыватнай кватэры. Згодна з ч. 2 арт. 167.1 КаАП РБ С. Антончык быў прыцягнуты да адміністрацыйнай адказнасці і пакараны штрафам ў памеры 150 базавых адзінак.
Браў удзел у акцыях пратэсту супраць інтэграцыі з Расіяй 20 снежня 2019 года — суд Маскоўскага раёна Мінска пакараў яго штрафам у 810 рублёў.
У траўні 2021 года пакараны штрафам у 900 рублёў за «несанкцыянаванае пікетаванне».
Сям’я
Мае жонку, траіх дзяцей, унукаў.
Генадзь Уладзіміравіч Банкевіч
Гена́дзь Уладзіміравіч Банке́віч  — вайсковец, грамадскі дзеяч Беларусі.
Біяграфія
У другой палове 1930-х гадоў навучаўся ў польскамоўнай школе, але выхоўваўся на беларускіх кніжках і вершах. Быў школьным сябрам бацькі паэта Міхала Уладзіміравіча Анемпадыстава. Пасля Другой сусветнай вайны паступіў у Ваенна-паветраную інжынерную акадэмію імя Жукоўскага ў Маскве (РСФСР). Пасля сканчэння ВНУ звыш 30 гадоў працаваў інжынерам ракетных войскаў Савецкай арміі ва Усходняй Германіі і Расіі. Выйшаў на пенсію ў званні падпалкоўніка.
У 1989 годзе ўступіў у Беларускі народны фронт «Адраджэньне» пры яго заснаванні і абраўся сябрам яго Сойма, у склад якога штораз перавыбіраўся. 28 верасня 1989 года быў абраны намеснікам старшыні Фрунзенскай раённай арганізацыі Таварыства беларускай мовы ў Мінску. 20 жніўня 1991 года стаў сузаснавальнікам Беларускага згуртавання вайскоўцаў, якое ўзнікла ў адказ на Жнівеньскі путч у Маскве. 8 верасня 1992 года на Дзень беларускай ваеннай славы ўдзельнічаў у прыняцці прысягі 3000-мі ваенных на вернасць Беларусі на плошчы Незалежнасці ў Мінску.
У 1993 годзе ўступіў у Партыю Беларускага народнага фронту. Ладзіў многія талокі ў Курапатах. Кіраваў дружынай Беларускага народнага фронту лікам звыш 1000 чалавек, якая ахоўвала вулічныя шэсці ад правакатараў гвалту. Таксама штогод ладзіў Чарнобыльскі шлях, Дзень Герояў у гонар Слуцкага збройнага чыну і крыжовы шлях у Чэрвені. 20 чэрвеня 1999 года быў абраны старшынёй Мінскай абласной арганізацыі ТБМ. 20 мая 2001 года на 7-м з’ездзе ТБМ абраўся сябрам яго Рады, у склад якой перавыбіраўся на 8-м і 9-м з’ездах 12 кастрычніка 2003 года і 30 кастрычніка 2005 года.
Бярнард Чаховіч
Бярнард Чаховіч-Ляхавіцкі (Bernard Czechowicz-Lachowicki) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Чаховічаў герба «Астоя». Сын Ігнацыя Чаховіча, маршалка завілейскага, і Разаліі з Дэспат-Зяновічаў.
Падкаморы завілейскі.
У час паўстання 1831 года быў паўстанцкім камісарам у Камаях. У атрадзе былі таксама ягоныя браты Дамінік і Ігнацы, завілейскі маршалак шляхты.
Сям’я
У шлюбе з князёўнай Юзэфай са Святаполк-Мірскіх. Дзеці :
Пепелеўка
Пепелеўка (Пепелевка) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Татарскага сельскага паселішча.
Вера Вітальеўна Глаголева
Вера Вітальеўна Глаголева (Вера Витальевна Глаголева;, Масква — , Бадэн-Бадэн, Германія) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар, Заслужаная артыстка Расіі (1995) , народная артыстка Расіі (2011).
У кіно дэбютавала ў 1975 годзе, пасля заканчэння школы — гэта быў фільм «На край свету» ​​рэжысёра Радзівона Нахапетава. Фільм атрымаў прыз на кінафестывалі ў Любляне.
Неўзабаве выйшла замуж за Нахапетава і знялася яшчэ ў некалькіх карцінах мужа. Агулам знялася амаль у 50 фільмах, самыя вядомыя з якіх — «Не страляйце ў белых лебедзяў», «Выйсці замуж за капітана», «Нядзельны тата». За галоўную ролю ў фільме «Выйсці замуж за капітана» (1985) Віталя Мельнікава атрымала званне «Найлепшай актрысы 1986 года» па выніках апытання часопісу «Советский экран».
У 1990 годзе дэбютавала як рэжысёр фільма «Зламанае святло», дзе згуляла галоўную ролю. Пасля зняла карціны «Заказ», «Чортава кола». Яе драма «Адна вайна» яшчэ да выхаду ў пракат заваявала больш за дзясятак кінапрэмій.
Апошняй карцінай Глаголевай стаў фільм «Дзве жанчыны» па п’есе Івана Тургенева, зняты ў 2014 годзе.
Другі муж Веры Глаголевай — расійскі бізнесмен Кірыл Шубскі. Іх дачка Анастасія Шубская замужам за вядомым хакеістам Аляксандрам Авечкіным.
Шырокаўскі сельсавет
Склад
У склад Шырокаўскага сельсавета ўваходзілі населеныя пункты, якія зараз не існуюць: да 1996 года — вёска Андрэеўка, да 1998 года — пасёлкі Салаўёў і Новы Свет, да 2005 года — пасёлак Мікольск.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1082 чалавекі, з іх 89,1 % — беларусы, 8,9 % — рускія, 1,7 % — украінцы.
Іван Міхайлавіч Бамбіза
Іван Міхайлавіч Бамбіза (нарадзіўся 8 кастрычніка 1952, в. Ляскавічы Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня назіральнага савета ААТ «Белаграпрамбанк».
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Ляскавічы Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці ў 1952 годзе.
У 1975 годзе скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі, факультэт механізацыі сельскай гаспадаркі.
Узнагароды
У лістападзе 2002 года ўзнагароджаны ордэнам Айчыны III ступені.
Сям’я
Жанаты. Мае двох дзяцей, трэці сын Аляксандр загінуў 9 студзеня 2002 года ва ўзросце 25 гадоў.
Беларуская нацыянальная памяць
Беларуская нацыянальная памяць — беларуская грамадская арганізацыя, створаная ў Польшчы стыпендыятамі праграмы імя Кастуся Каліноўскага польскага ўрада. Заснаванне 11 мая 2007 годзе адбылося ў часе ўшанавання памяці забітага 67 гадамі раней у Варшаве генерала Станіслава Булак-Балаховіча. Старшыня БНП — Анатоль Міхнавец.
Мэты
Збор і распаўсюджанне ведаў пра Беларусь; папулярызацыя нацыянальнай гісторыі і культурнай спадчыны; ушанаванне памяці нацыянальных герояў і дзеячаў; пошук і добраўпарадкаванне помнікаў і месцаў мартыралогіі.
Аўгустус П’юджын
Аўгустус Уэлбі Нортмар П'юджын (па-англійску: Augustus Welby Northmore Pugin) ( — ) — брытанскі архітэктар і тэарэтык архітэктуры, адзін з найважнейшых прадстаўнікоў неаготыкі. Напачатку свайго творчага шляху ўдзельнічаў у адбудове Вестмінстэрскага палацу пасля пажару 1834 ў якасці асістэнта Чарлза Бары. Асноўным кірункам працы П'юджына было будаўніцтва цэркваў. Сам ён перайшоў у каталіцтва ў 1835, але працягваў будаваць і англіканскія храмы.
Жыццё
Аўгустус Уэлбі Нортмар П'юджын паходзіў з французскай пратэстанцкай сям'і. Ягоны бацька, Аўгустус Чарлз П'юджын, быў вядомым малявальшчыкам. Пачатковую адукацыю хлопчык атрымаў у школе Крайстс Хоспітал. Яго таленты ў дызайне былі рана заўважаныя, і ва ўзросце 15 год ён ужо працаваў над эскізамі мэблі для Віндзарскага палаца (сам ён пазней даволі скептычна ацэньваў свае раннія работы).
У 1831 годзе ён ажаніўся ў першы раз, з Эн Гарнэт. У маі наступнага году яна памерла пры родах. У 1933 П'юджын пабраўся шлюбам з Луізай Бэртан, якая нарадзіла яму шасцярых дзяцей (сярод іх — Эдварда Уэлбі П'юджына). У 1835 годзе П'юджын прыняў каталіцтва, жонка пераняла яго прыклад у 1839. У 1844 годзе Луіза памерла. У 1848 П'юджын ажаніўся ў трэці раз, з Джэйн Ніл, і меў з ёю дваіх дзяцей (сярод іх быў Пітэр Пол П'юджын). У 1852 годзе ён памёр ва ўзросце 40 год, магчыма ў выніку атручвання ртуццю.
Погляды
Свае погляды П'юджын выказаў у працах «Ісцінныя прынцыпы спічастай альбо хрысціянскай архітэктуры» (1841) і «Апалогія адраджэння хрысціянскай архітэктуры ў Англіі» (1843). У якасці асноўнага правіла добрай архітэктуры ён прапануе наступнае: кожны элемент будынку павінны мець сваё прызначэнне, і карысныя часткі канструкцыі трэба ўпрыгожваць, а не хаваць за асобна сканструяванымі ўпрыгожаннямі. Сярод іншых прыкладаў ён звяртае ўвагу на цвікі і скобы, якія ў готыцы не хаваюцца і не маскіруюцца, а робяцца часткаю агульнага ўзору.
Зыходзячы з гэтых жа прынцыпаў, П'юджын рэзка крытыкуе класіцызм у царкоўнай архітэктуры. На ягоную думку, антычныя храмы будаваліся для прынцыпова іншага тыпу набажэнстваў, і перапрыстасаванне гэтай канструкцыі для хрысціянскае літургіі ў кожным разе знішчае характэрны выгляд будынку, да якога імкнецца архітэктар-класіцыст. У той жа час, паводле П'юджына, канструкцыя і эстэтыка гатычнага храма цалкам абумоўлена патрэбамі хрысціянскага набажэнства і павінна служыць узорам для архітэктараў усіх пазнейшых часоў. Апроч таго, антычную архітэктуру ён лічыць недасканалай, бо тая механічна пераносіць прынцыпы драўлянага дойлідства на каменныя будынкі, ў той час як готыка абапіраецца на ўласцівасці менавіта камня і цэглы. Адзіным вытлумачэннем прыняцця антычнае архітэктуры за ідэал П'юджын называе захапленне паганствам і перадузятасць да хрысціянскага сярэднявечча.
Падобныя погляды П'юджын выказваў і адносна іншых галінаў мастацтва, у прыватнасці заклікаючы да адраджэння грэгарыянскага спеву.
Гэйбавічы
Гэ́йбавічы (, Гейбовичи) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Камайскага сельсавета.
Да 20 чэрвеня 1988 года вёска ўваходзіла ў склад Мулярскага сельсавета.
Сурынам
Сурына́м (Suriname) — краіна ў паўночна-усходняй частцы Паўднёвай Амерыкі, мае выхад да Атлантычнага акіяна. Мяжуе на захадзе з Гаянай, на поўдні Бразіліяй, на ўсходзе з Французскай Гвіянай.
Да 25 лістапада 1975 года краіна была калоніяй Нідэрландаў пад назвай Галандская Гвіяна. Сталіца — Горад Парамарыба.
Каланіяльны перыяд
Карэнныя жыхары Сурынама жылі асобнымі плямёнамі ў невялікіх паселішчах, здабываючы пражытак паляваннем і прымітыўным земляробствам, аснову якога складала вырошчванне караняплодаў, галоўным чынам маніёк. Прыбярэжныя плямёны гаварылі на мовах аравакскай сям'і, індзейцы ўнутраных абласцей — на карыбскіх мовах. Узбярэжжа Сурынама адкрыў Хрыстафор Калумб ў 1498 падчас трэцяй экспедыцыі ў Новы Свет. Аднак доўгі час іспанцы і партугальцы не каланізавалі гэты раён. Толькі ў канцы XVI ст. англічане, французы і галандцы сталі праяўляць цікавасць да Гвіяны, паколькі распаўсюдзіліся чуткі аб тым, што там знаходзіцца казачна багатая краіна Эльдарада. Золата еўрапейцы так і не знайшлі, але заснавалі гандлёвыя факторыі ўздоўж ўзбярэжжа Атлантычнага акіяна.
Першае пастаяннае паселішча было заснавана на р. Сурынам галандскімі купцамі ў 1551 г. У канцы XVI ст. Сурынам быў захоплены іспанцамі, у 1630 г. — англічанамі, якія затым па мірнай дамове ў Брэдзе (1667 г.) саступілі Сурынам Галандыі ў абмен на Новы Амстэрдам (цяперашні Нью-Ёрк). Сярод першых каланістаў Сурынама было нямала галандскіх і італьянскіх яўрэяў, уцекачоў ад пераследаў інквізіцыі. У 1685 г. на р. Сурынам за 55 км на паўднёвы ўсход ад сучаснага Парамарыба яны заснавалі калонію Ёдэнсаване (літар. Яўрэйская Савана). Аж да 1794 г. Сурынам знаходзіўся пад кіраваннем Галандскай Вест-Індскай кампаніі і з тых часоў заставаўся калоніяй Нідэрландаў (за выключэннем двух кароткіх перыядаў у 1799—1802 і 1804—1814, калі быў захоплены англічанамі).
Аснову эканомікі калоніі складала плантацыйная гаспадарка. Для працы на плантацыях завозіліся рабы з Афрыкі. Нараўне з асноўнай культурай, цукровым чаротам, на плантацыях вырошчвалі кававае і шакаладнае дрэвы, індыга, бавоўнік, збожжавыя культуры. Плантацыйная гаспадарка пашыралася аж да 1785 г. Да гэтага часу на тэрыторыі Сурынама існавалі 590 плантацый; з іх на 452 апрацоўвалі цукровы трыснёг і іншыя таварныя культуры, на астатніх — культуры для ўнутранага спажывання. У самым канцы XVIII ст. ў калоніі пачаўся заняпад. Да 1860 г. там заставалася толькі 87 плантацый цукровага трыснёга, а да 1940 г. — усяго чатыры.
У Сурынаме, як і ў іншых цукровавытворчых калоніях, якія выкарыстоўвалі працу рабоў, адбывалася рэзкае расслаенне грамадства. На вышэйшай ступені сацыяльнай іерархіі знаходзіўся вельмі малалікі пласт еўрапейцаў, пераважна каланіяльных чыноўнікаў, буйных купцоў і нешматлікіх плантатараў. У складзе еўрапейскага насельніцтва пераважалі галандцы, але былі таксама немцы, французы і англічане. Ніжэй гэтай эліты размяшчаўся пласт свабодных крэол, які ўключаў нашчадкаў ад шлюбаў еўрапейцаў з нявольніц і рабоў, якія атрымалі або купілі свабоду. Самую ніжэйшую і самую шматлікую катэгорыю грамадства складалі рабы. Сярод іх адрознівалі нявольнікаў, прывезеных з Афрыкі легальна да 1804 г. і нелегальна аж да 1820 г., і нявольнікаў, якія нарадзіліся ў Сурынаме.
Сістэма рабаўладання ў Сурынаме адрознівалася крайняй жорсткасцю. Рабы не мелі ніякіх правоў. Каланіяльныя законы былі накіраваны на тое, каб даць рабаўладальнікам неабмежаваную ўладу над нявольнікамі і цалкам ізаляваць апошніх ад вольнага насельніцтва. Таму рабы пры кожным зручным выпадку беглі ад сваіх гаспадароў у глыб краіны і стваралі паселішчы ў лясах («лясныя негры»).
З пачатку XIX ст. у Еўропе пашыралася кампанія за ліквідацыю рабаўладання. Пасля таго як англічане (1833), а затым французы (1848) адмянілі рабства ў сваіх калоніях, галандцы вырашылі ўзяць з іх прыклад. Аднак узнікла занепакоенасць, што вызваленыя рабы не захочуць працаваць на плантацыях. Таму ўслед за адменай рабства было прынята рашэнне, што нявольнікі павінны адпрацаваць на ранейшых плантацыях 10 гадоў за мінімальную плату. Дэкрэт аб адмене рабства быў прыняты ў 1863 г. Пасля гэтага вызваленыя рабы сутыкнуліся з неабходнасцю карміць сябе і свае сем'і і хлынулі ў Парамарыба, дзе праца лепш аплачвалася і можна было атрымаць адукацыю. Там яны папоўнілі сярэдні крэольскі пласт грамадства, стаўшы слугамі, рабочымі, гандлярамі, а іх нашчадкі — нават настаўнікамі пачатковых школ і дробнымі чыноўнікамі. У канцы XIX ст. некаторыя крэолы падаліся ва ўнутраныя вобласці краіны, дзе заняліся здабычай золата і зборам каучуку. У 1920-я гады крэолы знайшлі працу на баксітавых рудніках, а таксама эмігравалі на в. Кюрасаа (дзе працавалі на нафтаперагонных заводах), у Нідэрланды і ЗША.
У пошуках працоўнай сілы для плантацый каланіяльныя ўлады сталі прыцягваць па кантракце жыхароў краін Азіі. У перыяд 1853—1873 ў Сурынам было прывезена 2,5 тыс. кітайцаў, у 1873—1922 — 34 тыс. індыйцаў, у 1891—1939 — 33 тыс. інданезійцаў. Нашчадкі гэтых мігрантаў цяпер складаюць большасць насельніцтва Сурынама. Падчас Другой сусветнай вайны ў Сурынаме знаходзілася шмат амерыканскіх салдат, разам з імі з'явіліся і капіталы для абслугоўвання ваенных баз ЗША.
Доўгі час Сурынам кіраваўся губернатарам, прызначаным метраполіяй. Пры ім функцыянавалі 2 савета, абраных мясцовымі выбарцамі і зацверджаных галандскімі ўладамі. У 1866 г. гэтыя саветы былі заменены парламентам, але губернатар захаваў за сабой права накладаць вета на любыя рашэнні гэтага органа. Першапачаткова для ўдзелу ў выбарах дзейнічаў строгі маёмасны і адукацыйны цэнз, але па меры яго змякчэння у парламент сталі пранікаць плантатары, а пасля 1900 г. большасць у ім ужо складалі прадстаўнікі вышэйшых і сярэдніх слаёў крэольскага грамадства. Зрэшты, электарат не перавышаў 2 % насельніцтва да 1949 г., калі было ўведзена ўсеагульнае выбарчае права.
У 1954 г. Сурынам атрымаў аўтаномію ў складзе Каралеўства Нідэрландаў. Пры гэтым метраполія па-ранейшаму прызначала губернатара і кантралявала абарону і знешнюю палітыку краіны, а сурынамцы абіралі парламент і ўрад.
Медаль «За ўзяцце Кёнігсберга»
Медаль «За ўзяцце Кёнігсберга» заснаваны Указам Прэзідыума ВС СССР ад 9 чэрвеня 1945 года. Аўтар праекта медалі — мастак А. І. Кузняцоў.
Медалём «За ўзяцце Кёнігсберга» ўзнагароджваюцца ваеннаслужачыя Чырвонай Арміі, Ваенна-Марскога Флота і войскаў НКУС — непасрэдныя ўдзельнікі гераічнага штурму і ўзяцця Кёнігсберга ў перыяд з 23 студзеня па 10 красавіка 1945 года, а таксама арганізатары і кіраўнікі баявых аперацый пры ўзяцці гэтага горада.
Медаль «За ўзяцце Кёнігсберга» носiцца на левым боку грудзей i пры наяўнасцi iншых медалёў СССР размяшчаецца пасля медаля «За ўзяцце Будапешта».
«За ўзяцце Кёнігсберга» — адзіны медаль СССР, заснаваны ва ўзнагароду за ўзяцце горада-крэпасці, а не ў сувязі з узяццем або вызваленнем сталіцы.
Па стане на 1987 год медалём «За ўзяцце Кёнігсберга» было ўзнагароджана каля 760.000 чалавек.
Вось дабра
«Вось дабра» (Eje del bien) — фраза, ужытая прэзідэнтам Венесуэлы Уга Чавесам для апісання адносін паміж яго краінай, Кубай і Балівіяй, якія прытрымліваюцца левай арыентацыі ў палітыцы і апаніруюць амерыканскай гегемоніі ў міжнародных справах. Гэты выраз абыгрывае ўжытае ў 2002 прэзідэнтам ЗША Джорджам Бушам-малодшым словазлучэнне «вось зла» пры апісанні варожых амерыканскай пануючай ідэалогіі палітычных рэжымаў Ірака, Ірана і КНДР.
Капітан Амерыка: Зімовы салдат
«Капітан Амерыка: Зімовы салдат» (Captain America: The Winter Soldier) — амерыканскі супергеройскі баявік 2014 года вытворчасці Marvel Studios і дыстрыбуцыі Walt Disney Studios Motion Pictures. Другі фільм пра прыгоды персанажа коміксаў Marvel Капітана Амерыка, які з’яўляецца сіквелам фільма «Першы мсцівец» і 9-й па ліку карцінай кінематаграфічнага сусвету Marvel. Рэжысёрамі фільма выступілі браты Энтані і Джо Руса, а Крыстафер Маркус і Стывен Мак-Філі былі прызначаныя ў якасці сцэнарыстаў.
Прэм’ера стужкі ў Беларусі адбылася 3 красавіка 2014 года.
Сюжэт
Пасля беспрэцэдэнтных падзей, якія ўпершыню сабралі разам каманду Мсціўцаў, Стыў Роджэрс, вядомы таксама як Капітан Амерыка, асядае ў Вашынгтоне і спрабуе прыстасавацца да жыцця ў сучасным свеце. Але спакой гэтаму герою толькі сніцца — спрабуючы дапамагчы калегу з агенцтва Ш.Ч.Ы.Т., Стыў аказваецца ў цэнтры падзей, якія пагражаюць катастрофай сусветнага маштабу. Для таго, каб выкрыць злачынную змову, Капітан Амерыка аб’ядноўваецца з Чорнай удавой. Да іх таксама далучаецца новы паплечнік, вядомы як Сокал, аднак ніхто з іх нават не падазрае, на што здольны новы вораг.
Дэпутат
Дэпута́т (ад deputatus — пасланы) — асоба, абраная супольнасцю грамадзян у органы ўлады (звычайна маюць на ўвазе заканадаўчую альбо прадстаўнічую ўладу).
Дэпутатам можна стаць пры выбарах па партыйных спісах ці выбарах са спіса кандыдатаў у акругах па тэрыторыях. Мэтай дэпутата, у агульным выпадку, з’яўляецца прадстаўленне інтарэсаў грамадзян-выбаршчыкаў ва ўладных структурах, абарона іх правоў, замацаваных у Канстытуцыі і законах.
НІБІ
НІБІ:
Міхаіл Казіміравіч Галынскі
Міхаіл Казіміравіч Галынскі (Михаил Казимирович Голынский; 1755—1830) — дзяржаўны службовец.
Біяграфія
Паходзіў са старажытнага беларускага роду Галынскіх. Нарадзіўся ў сям’і Казіміра Галынскага, суддзі земскага мсціслаўскага, і Крысціны з роду Хадкевічаў.
У 1819—1820 гадах маршалак шляхты Мсціслаўскага павета. Правадзейны стацкі саветнік.
Польскі пісьменнік ў аўтабіяграфічнай аповесці  «Dwie Babki» пісаў:
Сям’я
У шлюбе з княжной Марыяй Міхайлаўнай Шахаўской (1790—1849). Дзеці:
Вядомы сямейны партрэт Галынскіх і Шахаўскіх працы Фёдара Тулава, які ў паступіў у калекцыю Дзяржаўнага гістарычнага музея ў Маскве ў 1961 годзе з Бібліятэкі імя У. Л. Леніна, раней знаходзіўся ў Маскоўскім публічным і Румянцаўскім музеях, да гэтага — у маёнтку Шахаўскіх Белая Колпь Валакаламскага павета Маскоўскай губерні.
1439
1439 — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 1439 год нашай эры, 439 год 2-га тысячагоддзя, 39 год XV стагоддзя, 9 год 4-га дзесяцігоддзя XV стагоддзя, 10 год 1430-х гадоў.
Палом (Добрасельскае сельскае паселішча)
Палом (Полом) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Татарскага сельскага паселішча.
Раней уваходзіла ў склад Дабрасельскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Валентуна (камуна)
Камуна Валентуна (Vallentuna kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Стакгольм у цэнтральнай Швецыі.
Валентуна 222-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Валентуна.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 31 215 чалавек (станам на студзень 2013 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 6 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Ільінскі дзяржаўны ўніверсітэт
Ільінскі дзяржаўны ўніверсітэт або Дзяржаўны ўніверсітэт Іллі — грузінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта і з сядзібай у горадзе Тбілісі.
Гісторыя
Дзяржаўны універсітэт Іллі - гэта вышэйшая навучальная ўстанова, заснаваная ў 2006 годзе ў выніку аб'яднання 6 навучальных устаноў з рознай і доўгай гісторыяй. Універсітэт ў цяперашні час з'яўляецца адной з вядучых навукова-даследчых і адукацыйных устаноў Грузіі.
Універсітэт ўключае ў сябе больш за 20 навукова-даследчых інстытутаў і цэнтраў, аснашчаных на сучасным узроўні. Разнастайны профіль гэтых навукова-даследчых інстытутаў і лабараторый стварае унікальную магчымасць для даследаванняў і практыкі па актуальных пытаннях навукі.
Кадэл ап Родры
Кадэл ап Родры (каля 840—) — сын караля Гвінеда Родры Вялікага. У 872 годзе атрымаў ад бацькі Сейсілуг і адразу ж пачаў войны з суседзямі. У 904 годзе ў бітве пры Арвістлі ён перамог і забіў караля Дыведа Родры.
Пасля смерці Кадэла ў 909 годзе яго сыны падзялілі ўладанні бацькі: Клідаг стаў кіраваць у Сейсілугу, Мейрыг атрымаў Істрад-Тыві, а Хівел стаў каралём Дыведа.
Саят-Нава
Сая́т-Нава́ (Սայաթ-Նովա,, საიათ-ნოვა; псеўданім Аруцюна Саядзяна, Հարություն Սայադյան; , Тбілісі — ) — армянскі , буйнейшы прадстаўнік свецкай паэзіі позняга сярэдневякоўя.
Біяграфія
Быў прыдворным песняром і музыкантам грузінскага цара Іраклія II. Выгнаны са службы з-за сутычак з вяльможамі, стаў свяшчэннікам, з 1768 манах. Праславіўся як ашуг. Пісаў песні на армянскай, грузінскай і азербайджанскай мовах, у якіх традыцыйная для ўсходняй паэзіі вобразнасць спалучалася з глыбокай эмацыянальнасцю, пратэстам супраць сацыяльнай несправядлівасці. Майстар любоўнай лірыкі («Я хворы каханнем да цябе», «Каманча», «Да салаўя», «Так жыць хачу» і інш.). Забіты ў Тбілісі ў час нашэсця персідскіх войск.
На беларускую мову асобныя яго вершы пераклалі Х. Жычка, Н. Тулупава.
Ай
Даўжыня ракі 549 км (з іх: 271 км у Чалябінскай вобласці, 278 км у Рэспубліцы Башкартастан), агульнае падзенне — 714 м, плошча вадазборнага басейна — 15 тыс. км². Сярэдні нахіл воднай паверхні памяншаецца з 4,3 % у вытоку да 2,2 % каля сяла Лакло і да 1,3 % у ніжнім цячэнні. Па фізіка-геаграфічных умовах басейн ракі дзеліцца на горную (ад вытоку да вёскі Лакло Салавацкага раёна) і раўнінную (да вусця) часткі. Выток ракі знаходзіцца на Паўднёвым Урале, у балоце Журавіннае, у седлавіне паміж хрыбтамі Урэньга і Аваляк. Перасякае шэраг горных хрыбтоў, працякае па Юрузана-Айскай раўніне і Уфімскаму плато. Упадае ва Уфу за 382 км ад яе вусця. Сярэдні расход вады ў вусці складае 84 м³/с, сярэдні аб’ём сцёку 2,651 км³/год. Замярзае рака ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада, вызваляецца ад лёду ў красавіку.
У басейне Ая 48 рэк даўжынёй больш за 10 км, 177 азёр агульнай плошчай 31,7 км², два вадасховішчы і вялікая колькасць сажалак. Сярод прытокаў: Юрак, Чорная, Цесьма, Бярозавая, Куваш, Тундушка, Куса, Вялікі Багруш, Вялікая Арша, Вялікая Сатка, Іструць, Каменка, Улуір, Лакла, Сунга, Ішменька, Анзяк, Сікіязік, Тандак, Кігі, Кушкаяк, Вялікі Ік, Лемазы, Ака, Мелекас, Югуз.
Палом (Татарскае сельскае паселішча)
Палом (Полом) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Татарскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Зялёныя пагоркі Афрыкі
«Зялёныя пагоркі Афрыкі» (Green Hills of Africa) — дакументальны твор Эрнэста Хемінгуэя, апублікаваны ў 1935 годзе. Кніга, якая з'яўляецца другім дакументальным творам Хемінгуэя, апавядае пра месяц на сафары, які ён і яго жонка, Палін Мэры Пфайфер правялі ва Усходняй Афрыцы ў снежні 1933.
Бельскі гасцінец
Беларускі гасцінец  — часопіс, які выдаецца ў Польшчы, на Падляшшы ў горадзе Бельск Падляскі. Выдае ўстанова Музей «Малое айчыны ў Студзяводах». Пачаткова выдываўся часопіс раз на тры месяцы, з 2010 выдаецца раз на паўгода. Моваю часопіса з’яўляюцца: польская, беларуская, мясцовыя гаворкі. Заснавальнік і рэдактар часопіса Даратэй Фёнік. Галоўнай крыніцай грошай для часопіса — Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі Польшчы.
Санцзян-Волат
«Санцзян-Волат» — супольнае беларуска-кітайскае прадпрыемства па выпуску грузавых аўтамабіляў вялікай грузападымальнасці.
Створана ў 1996 годзе. Статутны капітал: 52 млн юаняў. Заснавальнікі — Мінскі завод колавых цягачоў (30 %) і аб’яднанне «Санцзян» пры кітайскай групавой кампаніі касмічнай прамысловасці (70 %). У 1998 быў збудаваны завод у горадзе Сіагань (правінцыя Хубэй). Праектная магутнасць: 300 машын у год.
Кавалёва
Кавалёва — жаночая форма прозвішча Кавалёў, тапонім.
Красін (Буда-Кашалёўскі раён)
Кра́сін (, Красин) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Камунараўскага сельсавета.
Месцазнаходжанне
У 22 км на паўднёвы ўсход ад Буда-Кашалёва, 1 км ад чыгуначнай станцыі Уза (на лініі Жлобін — Гомель), 27 км ад Гомеля.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель. Планоўка складаецца з кароткай прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 г. жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты спалілі 9 двароў, 9 жыхароў вёскі загінулі на фронце. З 1959 г. — у складзе міжгаспадарчага аб'яднання «Асобіна» (цэнтр — Асобіна).
Аляксандр Канстанцінавіч Галоўніч
Аляксандр Канстанцінавіч Галоўніч (нар., Лунінец, Брэсцкая вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне кіравання працэсамі перавозак. Доктар тэхнічных навук (2005), дацэнт (1998).
Біяграфія
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (спецыяльнасць «Эксплуатацыя чыгунак», 1982; аспірантура, 1987), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту (дактарантура, 2001). Працаваў на Маскоўскай чыгунке (1982—1985, станцыя Смаленск-Цэнтральны), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (у 1987—1995 — выкладчык кафедры «Станцыі і вузлы», 1995—1998 — намеснік дэкана факультэта кіравання працэсамі перавозак, 1998—2006 — дацэнт кафедры «Пошук і праектаванне транспартных камунікацый», 2006—2009 — дэкан будаўнічага факультэта, 2009—2016 — дырэктар НДІ чыгуначнага транспарту, 2016—2019 — загадчык кафедры «Транспартныя вузлы», з 2019 — начальнік ВЦЧТ «Сека», адначасова прафесар кафедры «Кіраванне эксплуатацыйнай работай і ахова працы»).
Навуковыя інтарэсы: сістэмы аўтаматызаванага праектавання; 3D-мадэляванне.
Зялёная Дуброва
Зялёная Дуброва — тапонім у Беларусі:
Сірачынскі
Сірачынскі — прозвішча.
Дуглас
Дуглас — прозвішча.
Медаль «За ўзяцце Будапешта»
Медаль "За ўзяцце Будапешта" заснавана Указам Прэзідыума ВС СССР ад 9 чэрвеня 1945 года. Аўтар праекта медалі - мастак А. І. Кузняцоў.
Медалём "За ўзяцце Будапешта" ўзнагароджваліся вайскоўцы Чырвонай Арміі, Ваенна-Марскога Флота і войскаў НКУС - непасрэдныя ўдзельнікі гераічнага штурму і ўзяцця Будапешта ў перыяд 20 снежня 1944 г. - 15 лютага 1945 года, а таксама арганізатары і кіраўнікі баявых аперацый пры ўзяцці гэтага горада.
Медаль "За ўзяцце Будапешта» носiцца на левым боку грудзей i пры наяўнасцi iншых медалёў СССР размяшчаецца пасля медаля «За перамогу над Японіяй».
Па стане на 1 студзеня 1995 медалём "За ўзяцце Будапешта" ўзнагароджана прыблізна 362050 чалавек.
Новая Буда
Назву Но́вая Бу́да маюць:
Медаль «За ўзяцце Будапешта»
Апісанне медаля
Медаль "За ўзяцце Будапешта" вырабляецца з латуні і мае форму правільнага круга дыяметрам 32 мм.
На вонкавым боку медаля: у цэнтры - надпіс «За ўзяцце Будапешта», над надпісам уверсе - пяціканцовая зорачка, а ўнізе - малюнак сярпа і молата на двух перакрыжаваных лаўровых галінках.
Усе надпісы і малюнкі на медалі - выпуклыя. Аверс і адваротны бок медаля абрамлены борцікам.
Пузырова (Манастыршчынскі раён)
Пузырова (Пузырево) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Татарскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
1443
1443 — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 1443 год нашай эры, 443 год 2-га тысячагоддзя, 43 год XV стагоддзя, 3 год 5-га дзесяцігоддзя XV стагоддзя, 4 год 1440-х гадоў.
Allium horvatii
Allium horvatii — від травяністых раслін сямейства, апенінска-балканскі эндэмік.
Апісанне
2n = 16.
Распаўсюджанне
Расце на скалістых арэалах, скалах і вапняковых скалах на вышыні 3—2000 м над узроўнем мора.
Нагуевічы
Нагу́евічы (, Нагуевичи) — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзераўноўскага сельсавета.
Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Слонімскага сельсавета.
Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя
Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя (кадэты, Партыя «Народнай свабоды») — палітычная партыя ў Расіі ў пачатку XX стагоддзя.
Гісторыя
3 1905 па 1917 гады адбылося 10 з’ездаў партыі. ЦК партыі кадэтаў склаўся з Пецярбургскага і Маскоўскага аддзелаў і выбіраўся агульным з’ездам партыі тэрмінам на 1 год. У губернях ствараліся губернскія камітэты, якія выбіраліся губернскімі з’ездамі партыі. У сваю чаргу губернскія камітэты мелі права ствараць гарадскія, павятовыя і вясковыя камітэты. Вядучую ролю ў партыі кадэтаў адыгрывалі Павел Д. і Пётр Д. Даўгарукавы, П. М. Мілюкоў, П. Б. Струве, І. І. Петрункевіч, А. Л. Шынгароў, М. В. Сабашнікаў і інш.
У 1908—1909 гадах у Расійскай імперыі дзейнічалі 33 губернскія, 42 павятовыя камітэты. У 1912—1914 гадах камітэты існавалі ў 29 губернскіх і 32 павятовых гарадах. Членаў партыі было каля 10 тыс. У Першую сусветную вайну ў Расійскай імперыі дзейнічала 26 губернскіх, 13 гарадскіх і 11 павятовых арганізацый. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года пачаўся працэс адраджэння мясцовых арганізацый. У сакавіку—красавіку ў краіне дзейнічала 380 камітэтаў, колькасць членаў партыі вырасла да 80—100 тыс. чал.
Пасля Лютаўскай рэвалюцыі кадэты першымі з усіх палітычных партый Расіі склікалі свой з’езд (за 8 месяцаў 1917 адбыліся 4 з’езды партыі). Яны былі адзінай, акрамя РСДРП(б), буйной агульнарасійскай партыяй, якая праіснавала да Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года без расколу. Пасля стварэння Часовага ўрада кадэты фактычна сталі правячай партыяй у Расіі, спярша самастойна, а потым у кааліцыі з эсэрамі і меншавікамі. Палітычная эвалюцыя партыі кадэтаў да кастрычніка 1917 прывяла іх да прыняцця ідэі моцнай улады, ваеннай дыктатуры. Пасля перамогі Кастрычніцкай рэвалюцыі дэкрэтам СНК РСФСР ад 28 лістапада (11 снежні) 1917 года партыя кадэтаў была аб’яўлена па-за законам. Кадэты падтрымалі белагвардзейскія ўрады Дзянікіна, Калчака і Урангеля. Пасля іх разгрому ў 1920 годзе партыя кадэтаў спыніла сваё існаванне ў Расіі. Многія яе кіраўнікі і члены апынуліся ў эміграцыі.
Афіцыйнымі друкаванымі органамі партыі былі газета «Речь» (тыраж 12—20 тыс. экз.) і штотыднёвік «Вестннк партии народной свободы» (выдаваўся ў 1906—1908 гадах, адноўлены ў 1917).
Дзейнасць на тэрыторыі беларуска-літоўскіх губерняў
На тэрыторыі беларуска-літоўскіх губерняў ў 1905—06 арганізацыі кадэтаў існавалі ў Магілёве і Пінску. У 1907 годзе яны распаліся, невялікія гурткі засталіся ў Мінску, Вільні, Віцебску. Пасля паражэння рэвалюцыі 1905—1907 гадоў колькасць мясцовых арганізацый зменшылася. На Беларусі ў маі 1917 года налічвалася 7 арганізацый, у чэрвені — 10, ліпені — 13, жніўні — 18. Да канца восені 1917 года на тэрыторыі беларуска-літоўскіх губерняў існавала больш за 30 арганізацый. Яны актыўна дзейнічалі ў Мінску, Віцебску, Магілёве, а таксама ў 18 павятовых гарадах і 10 населенных пунктах (Бабруйск, Быхаў, Гарадок, Горкі, Дзвінск, Клімавічы, Люцын, Мазыр, Невель, Орша, Полацк, Рагачоў, Рэжыца, Рэчыца, Слуцк, Сянно, Чавусы). У жніўні 1917 года на Беларусі і Заходнім фронце кадэты былі аб’яднаны ў адзіную арганізацыю, якой кіраваў кадэцкі краявы цэнтр.
Сацыяльнай апорай кадэтаў на тэрыторыі беларуска-літоўскіх губерняў скалдалі прадстаўнікі заможных гарадскіх пластоў: гласныя земстваў і гарадскіх дум, служачыя Усерасийскага земскага саюза і Усерасійскага саюза гарадоў, чыноўнікі, юрысты, урачы і іншыя прадстаўнікі «цэнзавай» грамадскасці. У Гомелі сярод канстытуцыйных дэмакратаў было шмат стараабраднікаў. У сельскай мясцовасці апорай кадэцкай партыі былі памешчыкі. Але, як і ў гады Першай расійскай рэвалюцыі, кадэты спрабавалі прыцягнуць у свае шэрагі сялянства. Сялянскай была арганізацыя КДП у Галянёўскай воласці Чавускага павета. У Невельскім павеце кадэцкія кружкі меліся ў 7 валасцях. З нацыянальных меншасцей моцныя пракадэцкія настроі былі ў яўрэяў, асабліва ў Віцебску, Гарадку. Адчувалі канстытуцыйныя дэмакраты надзею і на латышскае насельніцтва Віцебскай губерні. Паколькі па тэрыторыі Беларусі праходзіў Заходні фронт, то рады кадэтаў папаўнялі таксама афіцэры. Ваенныя фракцыі былі створаны пры Мінскім і Магілёўскім аддзелах КДП.
Як правіла, колькасць членаў у арганізацыях кадэцкай партыі на тэрыторыі беларуска-літоўскіх губерняў была невялікай і вылічалася некалькімі дзясяткамі чалавек. Хаця некаторыя аддзелы КДП былі значнымі: Горацкі — 150, Гарадоцкі — каля 200, у Невельскім павеце — 600 чалавек (з іх 300 пражывалі ў сельскай мясцовасці).
Кадэты ладзілі лекцыі і мітынгі, на якіх тлумачылі свае адносіны да дзяржаўнага ладу і кіравання, іншым палітычным партыям, абмяркоўвалі праекты вырашэння аграрнага, рабочага і нацыянальнага пытанняў. Для вядзення прапаганды запрашаліся і сябры ЦК. Напрыклад, у пачатку лета 1917 г. заходнія губерні наведаў П. М. Мілюкоў. Агульная палітыка КДП вырабілася на ўсерасійскіх з’ездах, удзельнікамі якіх былі і беларускія кадэты. Варта адзначыць, што па шэрагу праграмных пытанняў яны былі радыкальнейшыя за партыйнае кіраўніцтва.
Сацыяльны склад партыі. Электарат
У партыю кадэтаў уваходзілі прадстаўнікі інтэлігенцыі, частка памешчыкаў, сярэдняя гарадская буржуазія. У рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у мясцовыя партыйныя арганізацыі ўваходзілі і прадстаўнікі сацыяльных нізоў: рабочыя, рамеснікі, служачыя, сяляне.
Пасля перамогі Лютаўскай рэвалюцыі змяніўся сацыяльны склад партыі. У яе ўвайшлі члены памешчыцка-манархічных партый і арганізацый «Саюза 17 кастрычніка», партыі прагрэсістаў і інш. Фактычна партыя кадэтаў ператварылася ў цэнтр усіх дэмакратычных палітычных арганізацый і груповак. Кадэты актыўна дзейнічалі ў перыяд выбарчых кампаній у Дзяржаўную думу Расійскай імперыі. Іх праграму на Беларусі ў гэты час прапагандавалі газеты «Витебская жизнь», «Могилёвский голос», «Новая заря», «Свободное слово» і інш. У I-й Дзяржаўнай думе з 36 дэпутатаў ад 5 беларуска-літоўскіх губерняў (Віленскай, Віцебскай, Гродзенскай, Мінскай і Магілёўскай) 10 належалі да партыі кадэтаў.
Мэты і задачы
VII з’езд партыі кадэтаў унёс змены ў праграму партыі: замест канстытуцыйнай манархіі прызнаў неабходным устанаўленне ў краіне дэмакратычнай рэспублікі. Састаўнымі часткамі праграмы кадэтаў пасля лютага 1917 была ліквідацыя двоеўладдзя, скліканне пасля заканчэння вайны Устаноўчага сходу, які павінен прыняць канстытуцыю, вырашыць пытанне аб дзяржаўным ладзе і правесці неабходныя для развіцця краіны сацыяльна-эканамічныя рэформы. Галоўнай перашкодай на шляху дэмакратыі кадэты лічылі Саветы рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў.
Андрэй Віктаравіч Шорац
Андрэ́й Ві́ктаравіч Шо́рац  — беларускі дзяржаўны дзеяч, Старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта (2014—2018).
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1973 г. у Віцебску. У 1995 годзе скончыў Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт, у 1999 — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце. У 1995—1997 гг. працаваў інжынерам-тэхнолагам, намеснікам начальніка цэха ААТ «Віцебскі прыборабудаўнічы завод». У 1997—1998 гг. — першы сакратар Кастрычніцкага раённага камітэта БПСМ Віцебска. У 1999—2002 гг. — вядучы інжынер, начальнік упраўлення кааператыўнай прамысловасці, начальнік упраўлення якасці Віцебскага аблспажыўсаюза.
У 2002—2005 гг. — начальнік аддзела энергетыкі і транспарту ўпраўлення прамысловасці, энергетыкі і транспарту, начальнік аддзела энергетыкі, транспарта і сувязі Віцебскага аблвыканкама.
У 2005—2010 гг. — начальнік упраўлення жыллёва-камунальнай гаспадаркі Віцебскага аблвыканкама. З 8 чэрвеня 2010 года быў намеснікам міністра жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь. 30 чэрвеня 2011 года быў адстаўлены і павышаны да пасады міністра.
6 лістапада 2014 года прызначаны старшынёй Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта. Быў публічным чыноўнікам, адкрытым для журналістаў і людзей. Часта з’яўляўся на публіцы з жонкай і дзецьмі.
Вызвалены ад пасады 24 лістапада 2018 года ў сувязі з пераходам на іншую работу.
Дзейнасць на пасадзе старшыні Мінгарвыканкама
Андрэй Шорац выступаў супраць расшырэння горада Мінска, на карысць забудовы пустуючых, малаэфектыўна выкарыстанных і прамысловых тэрыторый унутры МКАД (у т.л. сядзібнай забудовы, т.зв. «прыватных сектараў»), частка якіх будзе знесена з 2020 па 2030-я гады. У Мінску, паводле слоў Андрэя Шорца, нямала аб’ектаў-даўгабудаў.
У 2012 годзе каля ўваходу на станцыю метро «Няміга» планавалі аднавіць драўлянае Мінскае замчышча, якое, мяркуючы па легендах, размяшчалася на гэтым месцы ў XI стагоддзі. Аднак такі аб’ект у выніку вырашылі не будаваць, таму што гісторыкі, мастакі і скульптары канчатковага рашэння па гэтым пытанні не прынялі.
Галоўнай задачай Шорца на пасадзе было рэфармаванне сістэмы ЖКГ у сталіцы, каб у далейшым перанесці гэты досвед на ўсю краіну. За чатыры гады ў мінскай сістэме ЖКГ падзялілі функцыі заказчыка і падрадчыка. Раённыя ЖРЭА былі перайменаваныя ў КУП «Жыллёвая камунальная гаспадарка» і пераведзены на гасразлік. ЖЭСы ператварылі ў жыллёва-эксплуатацыйныя ўчасткі (ЖЭУ). Функцыі работнікаў падзялілі, а тэхабслугоўваннем дамоў заняліся хаус-майстры. Дзякуючы гэтаму толькі за 2016 год было зэканомлена 29 мільёнаў. Акрамя таго, у Мінску з’явілася служба і сайт 115.бел, праз які гараджане могуць паведамляць пра тую ці іншую праблему і сачыць за яе вырашэннем.
Па яго ініцыятыве каля ратушы пачалі праводзіць дні нацыянальных культур, а Верхні горад, дзе была абмежаваная паркоўка, нарэшце напоўніўся жыццём.