cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хвароба Альцгеймера
Умераная дэменцыя
Здольнасць да незалежных дзеянняў зніжаецца з прычыны прагрэсіравання хваробы і пагаршэння стану пацыента. Разлады мовы становяцца відавочнымі, бо са стратай доступу да слоўнікавага запасу чалавек усё часцей падбірае няслушныя словы на замену забытым (парафразія). Таксама ідзе страта навыкаў чытання і пісьма. З часам усё болей парушаецца каардынацыя пры выкананні складаных паслядоўнасцей рухаў, што зніжае здольнасць чалавека спраўляцца з большасцю штодзённых задач. На гэтым этапе ўзмацняюцца праблемы з памяццю, хворы можа не пазнаваць блізкіх сваякоў. Колішняя некранутая доўгачасовая памяць таксама парушаецца і адхіленні ў паводзінах становяцца больш заўважнымі. Звычайнымі з'яўляюцца такія нейрапсіхіятрычныя праявы, як бадзяжніцтва, вячэрняе абвастрэнне (англ. sundowning), раздражняльнасць і эмацыянальная лабільнасць, якая выяўляееца ў плачы, спантаннай агрэсіі, у супраціўленні дапамозе і догляду. Сіндром несапраўднай ідэнтыфікацыі і іншыя сімптомы трызнення развіваюцца прыкладна ў 30 % пацыентаў. Можа развіцца нетрыманне мачы. У сваякоў хворага і асоб, якія яго даглядаюць, гэтыя сімптомы выклікаюць стрэс, які можа быць зменшаны перамяшчэннем пацыента з-пад хатняга догляду ў стацыянарную ўстанову.
Цяжкая дэменцыя
На апошняй стадыі хваробы Альцгеймера пацыент цалкам залежыць ад старонняй дапамогі. Валоданне мовай скарачаецца да выкарыстання адзінкавых фраз і нават асобных слоў, і ў выніку мова цалкам губляецца. Нягледзячы на страту вербальных навыкаў, пацыенты часта здольныя разумець і адказваць узаемнасцю на эмацыянальныя звароты да іх. Хаця на гэтым этапе ўсё яшчэ могуць быць праявы агрэсіі, значна часцей стан хворага характарызуецца апатыяй і знясіленнем, і з пэўнага моманту ён не ў стане ажыццявіць нават самыя простыя дзеянні без чужой дапамогі. Хворы губляе цягліцавую масу, перасоўваецца з цяжкасцямі і на пэўным этапе ўжо не можа пакінуць ложак, а потым і самастойна харчавацца. Смерць звычайна надыходзіць праз староннія фактары, як, напрыклад, пнеўманія ці ТЭЛА, а не праз саму хваробу Альцгеймера.
Дыягностыка і дыферэнцыяльны дыягназ
Клінічны дыягназ хваробы Альцгеймера звычайна грунтуецца на анамнезе жыцця, спадчынным анамнезе, пры гэтым улічваюцца характэрныя неўралагічныя і нейрапсіхалагічныя прыкметы і выключаюцца альтэрнатыўныя дыягназы. Каб адрозніць хваробу ад іншых паталогій і разнавіднасцей дэменцыі, могуць быць выкарыстаны складаныя метады медыцынскай візуалізацыі — камп’ютарная тамаграфія, магнітна-рэзанансная тамаграфія, аднафатонная эмісійная камп’ютарная тамаграфія або пазітронна-эмісійная тамаграфія. Для больш дакладнай ацэнкі стану праводзіцца тэсціраванне інтэлектуальных функцый, у тым ліку памяці. Медыцынскія арганізацыі распрацоўваюць дыягнастычныя крытэрыі з мэтай палегчыць дыягностыку практыкуючаму ўрачу і стандартызаваць працэс пастаноўкі дыягназу. Часам дыягназ пацвярджаецца або ўстанаўліваецца пасмяротна пры гісталагічным аналізе тканак мозга.
Дыягнастычныя крытэрыі
Нацыянальны інстытут неўралагічных і камунікатыўных разладаў і інсульту (NINCDS) і Асацыяцыя хваробы Альцгеймера склалі набор крытэрыяў, якія найчасцей ужываюцца для дыягностыкі хваробы Альцгеймера. У адпаведнасці з крытэрыямі, для пастаноўкі клінічнага дыягназу хваробы Альцгеймера патрабуецца пацвердзіць наяўнасць кагнітыўных парушэнняў і меркаванага сіндрому дэменцыі падчас нейрапсіхалагічнага тэсціравання. Для канчатковага пацверджання дыягназу неабходны гістапаталагічны аналіз тканак мозга, прычым падчас зверкі прыжыццёвых дыягназаў па крытэрыях з пасмяротным аналізам былі адзначаны добрая статыстычная надзейнасць і правяральнасць. Найчасцей парушэнні пры хваробе Альцгеймера закранаюць восем даменаў: памяць, моўныя навыкі, здольнасць успрымаць навакольнае, канструктыўныя здольнасці, арыентаванне ў прасторы, часе і ўласнай асобе, навыкі вырашэння праблем, функцыянавання, самазабеспячэння.
Гэтыя дамены эквівалентныя крытэрыям NINCDS-ADRDA, пералічаным у DSM-IV-TR.
Метады дыягностыкі
Нейрапсіхалагічныя тэсты, напрыклад, MMSE, шырока ўжываюцца для ацэнкі кагнітыўных парушэнняў, якія павінны прысутнічаць пры захворванні. Для атрымання надзейных вынікаў патрабуюцца больш разгорнутыя наборы тэстаў, асабліва на пачатковых стадыях хваробы. У пачатку хваробы неўралагічны агляд звычайна не паказвае нічога незвычайнага, за выключэннем яскравых кагнітыўных адхіленняў, якія могуць нагадваць звычайную дэменцыю. З гэтай прычыны для дыферэнцыяльнай дыягностыкі хваробы Альцгеймера і іншых захворванняў важнае пашыранае неўралагічнае даследаванне. Гутарка з членамі сям'і таксама выкарыстоўваецца падчас ацэнкі цячэння хваробы, паколькі сваякі могуць даць важную інфармацыю аб узроўні штодзённай актыўнасці чалавека і аб паступовым зніжэнні яго кагнітыўных здольнасцей. У той жа момант, ува многіх выпадках раннія сімптомы дэменцыі застаюцца незаўважанымі ў сям'і і ўрач атрымоўвае ад сваякоў недакладную інфармацыю. Дадатковыя тэсты ўзбагачаюць карціну інфармацыяй пра некаторыя аспекты хваробы і дазваляюць выключыць іншыя дыягназы. Аналіз крыві можа выявіць альтэрнатыўныя прычыны дэменцыі, якія зрэдку нават паддаюцца тэрапіі, якая накіроўвае развіццё хваробы ў адваротны бок. Таксама ўжываюцца псіхалагічныя тэсты для выяўлення дэпрэсіі, якая можа як спадарожнічаць хваробе Альцгеймера, гэтак і з'яўляцца прычынай кагнітыўнага зніжэння.
Апаратура SPECT- і PET-візуалізацыі пры яе дасягальнасці можа быць выкарыстана для пацверджання дыягназу сумесна з іншымі метадамі ацэнкі, якія ўключаюць аналіз ментальнага статусу. У людзей, якія ўжо хварэюць на дэменцыю, SPECT, па некаторых дадзеных, дазваляе больш эфектыўна дыферэнцыяваць хваробу Альцгеймера ад іншых прычын у параўнанні са стандартным тэсціраваннем і разглядам анамнезу. Магчымасць назіраць адкладанні бэта-амілоіду ў мозгу жывых людзей з'явілася дзякуючы стварэнню ў Пітсбургскім універсітэце Пітсбургскага саставу B (PiB), які звязваецца з амілоіднымі адкладаннямі пры ўвядзенні ў арганізм. Кароткажывучы радыяактыўны ізатоп вуглярод-11 у злучэнні дазваляе вызначыць размеркаванне гэтага рэчыва ў арганізме і атрымаць карціну амілоідных адкладанняў у мозгу хворага з дапамогай ПЭТ-сканера. Паказана таксама, што аб'ектыўным маркерам хваробы можа быць змяшчэнне бэта-амілоіду або тау-бялку ў спіннамазгавой вадкасці. Гэтыя два новыя метады выклікалі прапановы аб распрацоўцы новых дыягнастычных крытэрыяў.
Лячэнне
Пакуль што ад хваробы Альцгеймера немагчыма вылечыцца; даступныя метады тэрапіі здольныя ў невялікай ступені паўплываць на сімптомы, але па сваёй сутнасці з'яўляюцца паліятыўнымі мерамі. З усяго комплексу мер можна вылучыць фармакалагічныя, псіхасацыяльныя і меры па доглядзе хворага.
Фармакатэрапія
Рэгулюючымі агенцтвамі, такімі як FDA і EMEA, зараз ухваленыя 4 прэпараты для тэрапіі кагнітыўных парушэнняў пры хваробе Альцгеймера — 3 інгібітары халінэстэразы і меманцін (NMDA-антаганіст). Пры гэтым няма такіх лекаў, сярод дзеянняў якіх было бы пазначана запавольванне або спыненне развіцця хваробы Альцгеймера.
Вядомай прыкметай хваробы Альцгеймера з'яўляецца паніжэнне актыўнасці халінергічных нейронаў. Інгібітары халінэстэразы зніжаюць хуткасць разбурэння ацэтылхаліну (ACh), павышаючы яго канцэнтрацыю ў мозгу і кампенсуючы страту ACh, якая, у сваю чаргу, выклікаецца стратай халінергічных нейронаў. Па стане на 2008 год, урачамі выкарыстоўваліся такія ACh-інгібітары, як данепезіл, галантамін і рывастыгмін (у форме таблетак і пластыру ). Ёсць сведчанні эфектыўнасці гэтых прэпаратаў на пачатковай і ўмеранай стадыях, а таксама некаторыя падставы для ўжывання іх на позняй стадыі. Толькі данепезіл ухвалены да ўжывання пры надыходзе цяжкай дэменцыі. Выкарыстанне гэтых прэпаратаў пры мяккім кагнітыўным парушэнні не запаволіла надыходу хваробы Альцгеймера. Сярод пабочных эфектаў прэпаратаў самымі распаўсюджанымі з'яўляюцца пачуццё нудзі і ваніты, якія звязаныя з лішкам халінергічнай актыўнасці; яны ўзнікаюць у 1 % — 10 % пацыентаў і могуць быць слаба- або ўмеранавыказанымі. Радзей сустракаюцца спазмы цягліц, брадыкардыя, зніжэнне апетыту, страта вагі, павелічэнне кіслотнасці страўнікавага соку.
У пацыентаў, чыя паводзіны ўяўляюць праблему, антыпсіхотыкі могуць ва ўмеранай ступені знізіць агрэсію і ўздзейнічаць на псіхоз. У той жа час гэтыя прэпараты выклікаюць сур'ёзныя пабочныя эфекты, у прыватнасці, цэрэбраваскулярныя ўскладненні, рухальныя разлады і зніжэнне кагнітыўных здольнасцей, што выключае іх штодзённае выкарыстанне. Пры доўгім прызначэнні антыпсіхотыкаў пры хваробе Альцгеймера адзначаецца павышаная смяротнасць.
Псіхасацыяльнае ўмяшанне
Псіхасацыяльнае ўмяшанне дапаўняе фармакалагічнае і можа быць падзеленае на наступныя падыходы:
Эфектыўнасць умяшання пакуль не асветлена ў навуковай літаратуры, да таго ж сам падыход распаўсюджваецца не на хваробу Альцгеймера, а на дэменцыю ў цэлым.
Паводзіннае ўмяшанне накіраванае на вызначэнне перадумоў і наступстваў праблемных паводзін і працу па іх карэкцыі. Пры выкарыстанні гэтага падыходу не адзначана паляпшэння агульнага ўзроўню функцыянавання, але магчыма змягчэнне асобных праблем, такіх як нетрыманне мачы. Адносна ўздзеяння методык гэтага кірунку на іншыя паводзінныя адхіленні, як, напрыклад, бадзяжніцтва, не назапашана дастаткова якасных дадзеных.
Умяшанні, якія закранаюць эмацыянальную сферу, уключаюць у сябе тэрапію ўспамінамі (англ.: reminiscence therapy, RT), валідацыйную тэрапію, падтрымліваючую псіхатэрапію, сенсорную інтэграцыю («снузелен») і «сімуляцыю прысутнасці» (англ.: simulated presence therapy, SPT). Падтрымліваючая псіхатэрапія амаль не даследавалася навуковымі метадамі, але некаторыя клінічныя супрацоўнікі лічаць, што яна дае карысць пра спробе дапамагчы лёгка хворым пацыентам адаптавацца да захворвання. Пры тэрапіі ўспамінамі (RT) пацыенты абмяркоўваюць перажытыя імі падзеі сам насам з тэрапеўтам або ў групе, часта з выкарыстаннем фатаграфій, прадметаў хатняга ўжытку, старых музыкальных і архіўных аўдыёзапісаў і іншых знаёмых прадметаў з мінулага. Хаця колькасць якасных даследаванняў эфектыўнасці RT невялікая, магчымае станоўчае ўздзеянне гэтага метаду на мысленне і настрой пацыента. Сімуляцыя прысутнасці, якая грунтуецца на тэорыях прывязанасці, мае пад сабой прайграванне аўдыёзапісаў з галасамі найбліжэйшых сваякоў. Па папярэдніх дадзеных, у пацыентаў, якія праходзяць курс SRT, зніжаецца ўзровень трывожнасці, паводзіны становяцца больш спакойнымі. Валідацыйная тэрапія грунтуецца на прызнанні рэчаіснасці і персанальнай праўды перажыванняў іншага чалавека, а на сеансах сенсорнай інтэграцыі пацыент выконвае практыкаванні, пакліканыя стымуляваць органы пачуццяў. Дадзеных у падтрымку гэтых двух метадаў нямнога.
Арыентаванне ў рэальнасці, кагнітыўная перападрыхтоўка і іншыя кагнітыўна-арыентаваныя метады тэрапіі ўжываюцца з мэтай знізіць кагнітыўны дэфіцыт. Арыентаванне ў рэальнасці заключаецца ў прадстаўленні інфармацыі аб часе, месцазнаходжанні і асобе пацыента для таго, каб палегчыць усведамленне ім асяроддзя і ўласнага месца ў ім. У сваю чаргу, кагнітыўная перападрыхтоўка праводзіцца для паляпшэння парушаных здольнасцей хворага, якому даюць задачы, якія патрабуюць разумовага напружання. Адзначана некаторае паляпшэнне кагнітыўных магчымасцей пры выкарыстанні як першага, гэтак і другога метаду, аднак у некаторых даследаваннях гэты эфект з цягам часу знікаў і былі адзначаны негатыўныя праявы, напрыклад, расчараванне пацыентаў.
Стымулюючыя метады тэрапіі ўключаюць арт-тэрапію, музыкатэрапію, а таксама разнавіднасці тэрапіі, пры якіх пацыенты маюць зносіны з жывёламі, займаюцца фізічнымі практыкаваннямі і любой іншай агульнаўзмацняючай актыўнасцю. Стымуляцыя, па дадзеных даследаванняў, ва ўмеранай ступені ўплывае на паводзіны і настрой і ў меншай ступені на ўзровень функцыянавання. Так ці інакш, такая тэрапія праводзіцца пераважна для паляпшэння штодзённага жыцця пацыентаў.
Клопат і догляд
Паколькі хвароба Альцгеймера невылечная і паступова прыводзіць да страты чалавекам здольнасцей клапаціцца пра сябе, догляд хворага фактычна складае аснову тэрапіі і заслугоўвае асаблівай увагі на ўсім працягу хваробы.
На ранняй і ўмеранай стадыях хваробы можна павысіць бяспеку пацыента і палегчыць цяжкасць яго догляду, калі ўнесці змены ў навакольнае асяроддзе хворага і яго лад жыцця. Сярод такіх мер — пераход да простага і руціннага распарадку дня, начэпліванне ахоўных замкоў, ярлыкоў на хатнія прылады з тлумачэннем па іх выкарыстанні. Пацыент можа страціць здольнасць самастойна харчавацца; у такім выпадку трэба драбіць ежу або пераводзіць яе ў кашападобны стан. Пры ўзнікненні праблем з праглынаннем ежы можа спатрэбіцца харчаванне хворага праз трубку. У такім выпадку перад членамі сям'і і абслугоўваючым персаналам паўстае этычнае пытанне аб тым, як доўга варта працягваць кармленне, наколькі гэта эфектыўна з медыцынскага пункту гледжання. Неабходнасць фізічнай фіксацыі пацыента ўзнікае рэдка, аднак у некаторых сітуацыях сваякі вымушаныя прымаць меры па фіксацыі, каб прадухіліць хворага ад нанясення пашкоджанняў сабе або атачэнню.
З цягам развіцця хваробы могуць узнікаць розныя ўскладненні, напрыклад, захворванні зубоў і паражніны рота, пролежні, парушэнні харчавання, гігіенічныя праблемы, рэспіраторныя, вочныя або скурныя інфекцыі. Іх можна пазбегнуць пры руплівым доглядзе, але пры іх узнікненні неабходнае прафесійнае ўмяшанне. Палегчыць адчуванне пацыента перад надыходзячай смерцю — асноўная задача на апошняй стадыі хваробы.
Прагноз
На ранніх стадыях хвароба Альцгеймера блага паддаецца дыягностыцы. Пэўны дыягназ звычайна ставіцца, калі кагнітыўныя парушэнні пачынаюць адбівацца на штодзённай актыўнасці чалавека, хаця сам хворы можа яшчэ быць здольным жыць незалежным жыццём. Паступова лёгкія праблемы ў кагнітыўнай сферы змяняюцца нарастаючымі адхіленнямі: як кагнітыўнымі, гэтак і іншымі, прычым гэты працэс няўхільна прыводзіць чалавека ў стан залежнасці ад старонняй дапамогі.
Смяротнасць у пацыентаў у 70 % выпадкаў абумоўліваецца самой хваробай, пры гэтым найчасцей непасрэднымі прычынамі смерці з'яўляюцца пнеўманія і дэгідратацыя. Што цікава, рак пры хваробе Альцгеймера сустракаецца радзей, чым у агульнай папуляцыі.
Прафілактыка
Кампаненты міжземнаморскай дыеты, у тым ліку садавіна і гародніна, хлеб, пшаніца і іншыя крупяныя культуры, аліўкавы алей, рыба і чырвонае віно, магчыма, здольныя паасобку або разам зніжаць рызыку і змякчаць цячэнне хваробы Альцгеймера. Прыём некаторых вітамінаў, у тым ліку B12, B3, C і фоліевая кіслата, падчас некаторых даследаванняў быў звязаны з паніжанай рызыкай развіцця хваробы  , аднак іншыя працы дазваляюць меркаваць аб адсутнасці значнага ўплыву на пачатак і цячэнне хваробы і аб імавернасці пабочных эфектаў. Куркумін, які змяшчаецца ў распаўсюджанай спецыі, пры даследаванні на мышах паказаў некаторую здольнасць прадухіляць пэўныя змены ў мозгу.
Фактары рызыкі сардэчна-сасудзістых захворванняў, такія як высокі ўзровень халестэрыну і гіпертэнзія, дыябет, курэнне, асацыяваныя з павышанай рызыкай і больш цяжкім цячэннем хваробы Альцгеймера, але сродкі, якія зніжаюць халестэрын (статыны), не паказалі эфектыўнасці ў яе прадухіленні або паляпшэнні стану хворых. Доўгачасовае ўжыванне нестэроідных процізапаленчых сродкаў асацыюецца са зніжанай імавернасцю развіцця хваробы ў некаторых людзей. Іншыя лекі, напрыклад, гармоназамяшчальная тэрапія ў жанчын, больш не лічацца эфектыўнымі ў прадухіленні дэменцыі. Сістэматычны агляд гінкга білоба, які праводзіўся ў 2007 г., дазваляе меркаваць аб непаслядоўным і непераканаўчым характары прадстаўленых сведчанняў уздзеяння прэпарата на кагнітыўныя парушэнні, а яшчэ адно даследаванне сцвярджае аб адсутнасці дзеяння на захворваемасць.
Інтэлектуальныя заняткі, такія як чытанне, настольныя гульні, разгадванне красвордаў, ігра на музыкальных інструментах, рэгулярныя сацыяльныя кантакты (гутаркі), магчыма, здольныя запаволіць надыход хваробы або змякчыць яе развіццё. Валоданне дзвюма мовамі асацыюецца з больш познім пачаткам хваробы Альцгеймера.
Некаторыя даследаванні дазваляюць меркаваць аб павышанай рызыцы развіцця хваробы Альцгеймера ў тых людзей, чыя праца звязаная з уплывам магнітных палёў, трапленнем у арганізм металаў, асабліва алюмінію , або выкарыстаннем растваральнікаў. Некаторыя з гэтых публікацый крытыкаваліся за нізкую якасць працы, да таго ж у іншых даследаваннях не была высветлена сувязь фактараў навакольнага асяроддзя з развіццём хваробы Альцгеймера.
Нагрузка на грамадства
Сярод хвароб, якія накладаюць вялікую нагрузку на грамадства ў развітых краінах, хвароба Альцгеймера і дэменцыя разам могуць займаць адно з першых месцаў. У краінах у стадыі развіцця, такіх як Аргенціна, і новых развітых краінах (Рэспубліка Карэя) , грамадскія выдаткі таксама высокія і працягваюць расці. Імаверна, яны падымуцца яшчэ вышэй з цягам старэння грамадства і стануць важнай сацыяльнай праблемай. У лік выдаткаў уваходзяць прамыя медыцынскія (напрыклад, утрыманне дамоў састарэлых) і прамыя немедыцынскія (хатні догляд хворага), а таксама ўскосныя (страта вытворчай здольнасці чалавека — і хворага і даглядчыка). Ацэнкі ў даследаваннях адрозніваюцца, але ў цэлым па свеце выдаткі на дэменцыю могуць складаць каля 160 млрд долараў штогод, а ў ЗША — каля 100 млрд долараў.
Самыя вялікія грамадскія выдаткі ідуць на аплату доўгачасовага прафесійнага догляду хворага, у прыватнасці, інстытуцыяналізацыю — на гэта патрабуецца да дзвюх трацей ад усяго аб'ёму сродкаў. Хатні догляд таксама абыходзіцца дорага, асабліва пры ўліку нефармальных сямейных выдаткаў, у тым ліку часу, які марнуецца, і страты заработнай платы.
Выдаткі ўзрастаюць пры цяжкай дэменцыі і парушэннях паводзін у сувязі з неабходнасцю марнаваць болей часу на догляд хворага. Адпаведна, любая тэрапія, якая зможа запаволіць згасанне кагнітыўных здольнасцей, адсунуць інстытуцыяналізацыю або зменшыць колькасць гадзін догляду хворага, будзе карыснай з эканамічнага боку. Эканамічная ацэнка методык тэрапіі, якія існуюць, дазваляе меркаваць пра станоўчыя вынікі.
Догляд хворага
Асноўны клопат пра пацыента звычайна бярэ на сябе муж (або жонка) ці іншы блізкі сваяк, тым самым значна абцяжарваючы сябе, бо догляд патрабуе фізічнай нагрузкі, фінансавых выдаткаў, адбіваецца на сацыяльным боку жыцця і псіхалагічна вельмі цяжкі. І пацыенты, і сваякі звычайна аддаюць перавагу хатняму догляду. Пры гэтым магчыма адкласці або ўвогуле пазбегнуць неабходнасці ў больш прафесійным і дарагім доглядзе, аднак дзве трэці жыхароў у дамах састарэлых усё жа хварэюць на дэменцыю.
Сярод асоб, якія дбаюць пра дэментнага хворага, адзначаецца высокі ўзровень саматычных захворванняў і разладаў псіхікі. Калі яны жывуць пад адным дахам з хворым, калі хворы — муж ці жонка, калі хворы ўпадае ў дэпрэсію, паводзіць сябе неадэкватна, галюцыніруе, пакутуе ад парушэнняў сну і не ў стане нармальна перасоўвацца — усе гэтыя фактары, па дадзеных даследаванняў, звязаныя з павышанай колькасцю псіхасацыяльных праблем. Дбаючы пра хворага таксама вымушаны праводзіць з ім у сярэднім 47 гадзін за тыдзень, часта ахвяруючы працоўным часам, пры гэтым выдаткі на догляд вялікія. Прамыя і ўскосныя выдаткі па доглядзе пацыента ў ЗША складаюць у сярэднім ад 18 000 долараў да 77 500 долараў за год па дадзеных розных даследаванняў.
Па дадзеных даследаванняў, псіхалагічнае здароўе асоб, якія дбаюць пра хворых, можна ўзмацніць метадамі кагнітыўнай паводзіннай тэрапіі і навучаннем стратэгіям процідзеяння стрэсу як індывідуальна, гэтак і ў групах.
Хвароба Альцгеймера ў кінематографе
Сярод дакументальных фільмаў можна вылучыць такія працы, як «Малкольм і Барбара: гісторыя кахання» і «Малкольм і Барбара: развітанне кахання» з удзелам Малкольма Пуантона.
Вядомыя людзі, якія сталі ахвярамі хваробы Альцгеймера
На хваробу Альцгеймера хварэлі і хварэюць многія людзі, у тым ліку такія вядомыя, як былы прэзідэнт ЗША Рональд Рэйган і ірландская пісьменніца Айрыс Мёрдак. Факт хваробы абодвух не толькі шырока асвятляўся ў СМІ, але і стаў падставай для навуковых артыкулаў, аўтары якіх аналізуюць прагрэсіруючае аслабленне кагнітыўных функцый дадзеных публічных персон. Іншымі знакамітымі ахвярамі хваробы сталі футбаліст Ферэнц Пушкаш, былыя прэм'ер-міністры Вялікабрытаніі Гаральд Вільсан і Маргарэт Тэтчэр , прэм'ер-міністр Іспаніі Адольфа Суарэс , акцёры Пітэр Фальк , Рыта Хейварт , Анні Жырардо і Чарлтан Хестан , пісьменнік Тэры Пратчэт.
Літаратура
На рускай мове: На англійскай мове:
Джэймс Хопвуд Джынс
Біяграфія
У 1900 скончыў Трыніці-каледж Кембрыджскага ўніверсітэта, затым выкладаў там. У 1904 годзе пачаў працу ў Прынстанскім ўніверсітэце у ЗША як прафесар прыкладной матэматыкі, але ў 1910 годзе вярнуўся ў Кембрыдж.
У 1923—1944 гадах — супрацоўнік абсерваторыі Маунт-Вілсан ў ЗША, у 1935—1946 гадах — прафесар астраноміі Каралеўскай асацыяцыі ў Лондане.
Навуковая праца
Зрабіў важны ўклад у некалькіх абласцях фізікі, уключаючы квантавую тэорыю, тэорыю цеплавога выпраменьвання і эвалюцыі зорак. Джэймс Джынс лічыцца адным з заснавальнікаў касмалогіі ў Вялікабрытаніі разам з Артурам Эдзінгтанам.
У 1905 году ўсталяваў закон размеркавання энергіі ў даўгахвалевай частцы спектру выпраменьвання абсалютна чорнага цела (закон выпраменьвання Рэлея — Джынса), які звязвае шчыльнасць энергіі выпраменьвання абсалютна чорнага цела з тэмпературай крыніцы эмісіі.
Асабістае жыццё
Памёр 16 верасня 1946 г ў Доркінге (графства Сурэй).
Яраслаў Паўлавіч Арашкевіч
Яраслаў Арашкевіч (нар., ) — беларускі футбаліст, абаронца баснійскага клуба «Вележ» з Мостара.
Клубная кар’ера
Выхаванец брэсцкага «Дынама», з 2016 года пачаў выступаць за дубль клуба, на наступны год замацаваўся ў рэзервовай камандзе. У ліпені 2018 года перайшоў у брэсцкі «Рух», дзе стаў звычайна выхадзіць на замену, дапамог камандзе выйсці ў Вышэйшую лігу.
У 2020 годзе стаў гуляць пераважна за дубль «Руха». 6 чэрвеня 2020 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў матчы супраць «Іслачы» (1:1), выйшаўшы на замену ў другім тайме. У далейшым працягваў з’яўляцца ў асноўнай камандзе, часам у стартавым складзе.
У чэрвені 2022 года быў адкліканы з арэнды і хутка ў якасці свабоднага агента падпісаў кантракт з барысаўскім БАТЭ, дзе стаў выкарыстоўвацца ў якасці абаронцы. У 2022 годзе пераважна выхадзіў на замену, у пачатку 2023 года гуляў у стартавым складзе, а з мая страціў месца ў аснове.
У ліпені 2023 года перайшоў у баснійскі клуб «Вележ» з Мостара.
Міжнародная кар’ера
2 верасня 2021 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, калі выйшаў у стартавым складзе у адборачным матчы чэмпіянату Еўропы супраць Ісландыі (1:2) і быў заменены ў другім тайме.
Мічыган
Мічыган (Michigan) — штат на поўначы ЗША. Кветка-сімвал штата з 1897 года — яблыневы квецень. Мічыган таксама называюць «Штат Расамах» і «Штат у Вялікага Возера». Плошча штата 250,7 тыс. км² (11-е месца ў ЗША), з якіх 41,3 % — водная паверхня. Штат складаецца з 2-х паўвастравоў: Верхняга і Ніжняга, якія злучаныя паміж сабой мастом Макіна, а таксама мноства дробных астравоў. На тэрыторыі штата знаходзіцца больш за 11 тысяч дробных азёр. Мічыган мяжуе з канадскай правінцыяй Антарыа і амерыканскімі штатамі Агая, Індыяна і Вісконсін. Мае водную мяжу са штатамі Ілінойс і Мінесота.
Сталіца штата — Лансінг. Найбуйнейшыя гарады — Дэтройт, Гранд-Рапідс, Уорэн. Мічыган знаходзіцца ў зоне вільготнага кантынентальнага клімата.
Гісторыя
26 студзеня 1837 года Мічыган увайшоў у склад ЗША і стаў 26-ым штатам.
Эканоміка
Паводле Бюро Эканамічнага аналізу, ВУП у 2003 годзе склаў 365 млрд. Долараў.
Судовая сістэма
Судовая сістэма Мічыгана — гэта аб’яднанне ўсіх судоў штата ў рамках канцэпцыі «Адзінага суда». Гэтая канцэпцыя дапускае функцыянаванне судовай сістэмы штата як адзінага падраздзялення, якое складаецца з розных структур, кожная з якіх выконвае сваю функцыю. Судовая сістэма ўключае:
Судовая сістэма штата на 95 % фінансуецца з дзяржаўнага фонду. У 2019 годзе на яе фінансаванне было выдзелена 310 713 500$, што на 1,76 % больш, чым у 2018 годзе.
Жакардавая тканіна
Жакардавая тканіна — буйнаўзорыстая тканіна, складанага ці простага, рапорт якога па аснове змяшчае больш за 24 рознапераплятальных нітак.
Гісторыя
Назва тканіны паходзіць ад імя вынаходніка Жазефа Мары Жакара, які ў 1804 годзе сканструяваў, дзякуючы чаму стала магчыма вырабляць жакардавыя тканіны ў прамысловых маштабах.
Уласцівасці
Пража і ніткі для выпрацоўкі жакардавых тканін могуць складацца як з натуральных (баваўнянае, ільняное, ваўняное, шаўковае), так і з хімічных. Таксама па валакністым саставе пража можа быць змяшанай (утрымліваць у сваім саставе сумесь розных валокнаў), а ніткі камбінаванымі, гэта значыць складацца з нітак рознага валакністага саставу.
Жакардавыя тканіны трывалыя і даўгавечныя, слаба расцягваюцца і выціраюцца, добра захоўваюць афарбоўку, слаба схільныя да ўплыву перападаў тэмператур. Жакард — адна з дарагіх тканін, паколькі яе вытворчасць працазатратная.
Своеасаблівы рэльефны малюнак, які атрымліваецца ў выніку складанага перапляцення на шчыльнай тканіне, нагадвае габелен. Чым больш тоўстыя ніткі прымяняюцца ў перапляценні, тым больш трывалая тканіна атрымліваецца.
Правілы догляду тканін з жакардавым перапляценнем звычайныя. Мыццё пажаданае з ужываннем нейтральных мыйных сродкаў і пры невысокіх тэмпературах (+30 °C). Вельмі непажадана адбельваць і адціскаць, а таксама сушыць пад прамымі сонечнымі прамянямі. Прасаваць лепш са сподняга боку.
Выраб
Пры вырабе гэтага віду тканіны выкарыстоўваюць два спосабы афарбоўвання. Першы спосаб: ніткі афарбоўваюцца папярэдне, загадзя. Такі спосаб робіць тканіну асабліва трывалай. Другі: на гатовую тканіну наносіцца друкаваны малюнак і потым адмысловымі фарбавальнікамі, часам з ужываннем адмысловых насычэнняў, афарбоўваецца непасрэдна тканіна з малюнкам. Другі метад выкарыстоўваюць пры вырабе жакардавай тканіны са смесавых тканін (напрыклад, калі спалучаюць бавоўну і поліэстэр).
Выкарыстанне
Жакардавая тканіна шырока выкарыстоўваецца для пашыву сталовай і, штор, адзення, чахлоў для і аўтамабільных сядзенняў, для абіўкі , пры вырабе слінгаў, гальштукаў, стужак і тасьмы.
Сапраўдныя шаўкапрады
Сапраўдныя шаўкапрады (Bombycidae) — сямейства матылёў.
Цела масіўнае, ротавыя органы рудыментарныя (дарослыя матылі не кормяцца), вусікі грабеньчатыя. Пярэднія крылы маюць выразку па знешнім краі, серпападобную вяршыню. Вусень з кароткім шыпападобным вырастам на 8-ым сегменце брушка, пярэдняя частка цела звужана. Кукалка развіваецца ў шаўкавістым кокане.
Беларуска-эквадорскія адносіны
Беларуска-эквадорскія адносіны — адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Эквадор. Рэспубліка Эквадор прызнала незалежнасць Рэспублікі Беларусь у студзені 1992 года. Дыпламатычныя адносіны паміж дзвюма краінамі ўстаноўлены ў маі 1993 года.
У чэрвені 2010 года Эквадор упершыню наведала афіцыйная беларуская дэлегацыя на чале з памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па асобых даручэннях Віктарам Шэйманам. У маі 2011 года і маі 2012 года адбыліся візіты ў Эквадор беларускіх дэлегацый на чале з намеснікам Міністра замежных спраў Беларусі С. Ф. Алейнікам. У кастрычніку 2011 года адбыўся першы афіцыйны візіт у Беларусь міністра замежных спраў, гандлю і інтэграцыі Эквадора Р.Паціньё.
У чэрвені 2012 года Эквадор з афіцыйным візітам наведаў Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнка. У жніўні 2012 года Эквадор наведаў Міністр архітэктуры і будаўніцтва Беларусі А. І. Нічкасаў. У кастрычніку 2012 года Эквадор наведала беларуская дэлегацыя на чале з намеснікам Міністра гандлю Беларусі Э. Б. Матулісам.
У кастрычніку 2013 года ў рамках 68-й сесіі Генасамблеі ААН Міністр замежных спраў Беларусі Уладзімір Макей правёў сустрэчу з міністрам замежных спраў і міграцыі Эквадора Р.Паціньё. У кастрычніку 2013 года афіцыйная эквадорская дэлегацыя на чале з Прэзідэнтам Р.Карэа наведала Беларусь з афіцыйным візітам.
У снежні 2013 года Беларусь наведала дэлегацыя Рэспублікі Эквадор на чале з Віцэ-прэзідэнтам гэтай краіны Х.Гласам. У красавіку 2014 года адкрыта Пасольства Беларусі ў Эквадоры.
У чэрвені 2014 года адбыўся афіцыйны візіт у Эквадор Міністра замежных спраў Беларусі Уладзіміра Макея. У верасні 2014 года адкрыта Пасольства Эквадора ў Беларусі.
У лютым 2015 года адбыўся візіт беларускай урадавай дэлегацыі пад кіраўніцтвам Першага Намесніка Прэм'ер-міністра Рэспублікі Беларусь Уладзіміра Сямашкі для правядзення I пасяджэння Беларуска-эквадорскай камісіі па гандлі і эканамічным супрацоўніцтве.
У верасні 2015 года ў рамках 70-й сесіі Генасамблеі ААН адбылася сустрэча Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А.Р. Лукашэнкі і Прэзідэнта Рэспублікі Эквадор Р.Карэа. У сакавіку 2016 года адбыўся першы афіцыйны візіт у Беларусь Старшыні Парламента (Нацыянальнага Кангрэса) Эквадора, Старшыні Лацінаамерыканскага Парламента Г.Рывадэйнра.
Вядомыя асобы Віцебска
Вядомыя ўраджэнцы Віцебска:
Кадлубішчанскі сельсавет
Ка́длубішчанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бягомльскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Асецішча.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Кадлубішчанскі (Кадубіцкі) сельсавет у складзе Бягомльскага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Кадлубішча (Кадубішча) (пазней цэнтр перанесены ў вёску Асецішча). З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Бягомльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Лепельскай акругі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бярэзінскага сельсавета.
Старэйшыя арканы
Да старэйшых (вялікіх) арканаў адносяцца 22 карты з калоды Таро ў 78 карт. У кожнай старэйшай арканы ёсць свой нумар ад 0 да 21 і арыгінальная назва.
Жорнаўка (Бярэзінскі раён)
Жо́рнаўка (, Жорновка) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бярэзінскага сельсавета.
Вольна-Надзеждзінскае
Вольна-Надзеждзінскае (Во́льно-Наде́ждинское) — сельскі населены пункт, адміністрацыйны цэнтр Надзеждзінскага раёна Прыморскага края Расіі. Размешчана на рацэ Шмітаўка, за 6,5 км ад яе ўпадзення ў Амурскі заліў. Праз горад праходзіць федэральная траса «Усуры» і транссібірская магістраль, на якой знаходзіцца станцыя «Надзеждзінская». Насельніцтва — 8403 чалавекі (2021).
Андрэй Мікалаевіч Смаляк
Андрэй Мікалаевіч Смаляк (, Малая Сляпянка (цяпер частка Мінска, БССР) — беларускі мастак, член Саюза мастакоў Рэспублікі Беларусь, Ганаровы акадэмік Еўрапейскай акадэміі мастацтваў.
Біяграфія
Андрэй Смаляк у дзяцінстве паступіў у Рэспубліканскую школу-інтэрнат па выяўленчым мастацтве і музыцы імя І. Ахрэмчыка (у пятым класе, дзякуючы старанням мамы). . Жаданне стаць сапраўдным мастаком, навучыцца майстэрству не пакідала яго ні на хвіліну. Як «лепшы вучань сярод дзяцей», Андрэй тры разы пабываў ва Усесаюзным піянерскім лагеры «Артэк» імя Леніна.
Daxx
Daxx — кампанія па распрацоўцы праграмнага забеспячэння са штаб-кватэрай у Нідэрландах. Асноўная дзейнасць кампаніі накіравана на стварэнне спецыяльных каманд распрацоўшчыкаў праграмнага забеспячэння. Кампанія прадастаўляе мадэль супрацоўніцтва, калі кліенты маюць большы кантроль над асноўнымі працэсамі. Daxx мае некалькі прадстаўніцтваў ва Украіне і Амстэрдаме.
Андрэй Мікалаевіч Смаляк
Біяграфія
З 1982 года, пасля нараджэння сына, прыйшлося займацца такімі нятворчымі працамі («халтурамі»), як маляванне Леніна, перадавікоў вытворчасці, калгасы-саўгасы, нават папрацаваў у Чачні — распісваў спартыўную залу.
Творчы ўздым у Андрэя Смаляка здарыўся пасля таго, як пасля авіякатастрофы ён перажыў клінічную смерць, пасля якой ён напісаў сваю карціну «Сіні пакой».
Daxx
Гісторыя
Кампанія была заснавана ў 1999 годзе ў Амстэрдаме. Два прадпрымальнікі Барт Куйпер і Іерун Райнен стварылі яго як аўтсорсінгавую кампанію па распрацоўцы праграмнага забеспячэння.
Андрэй Мікалаевіч Смаляк
Біяграфія
У 1989 годзе адбылася яго першая персанальная выстаўка ў Саюзе мастакоў. Па яе выніках яго прынялі ў члены гэтай арганізацыі.
Daxx
Гісторыя
У 2007 годзе кірунак Daxx быў зменены ў асноўным на павелічэнне персаналу і перавод ІТ, і галоўнай ідэяй стала рашэнне праблем мясцовай недахопу талентаў.
Андрэй Мікалаевіч Смаляк
Біяграфія
У 1996 годзе яму выдзяляюць уласную творчую майстэрню, у якой было напісана амаль усё, што ўвайшло ў яго першы альбом (Андрэй Смаляк. Мінск. Ольгапресс, 1997).
Daxx
Гісторыя
У 2009 годзе кампанія стала сертыфікаваным партнёрам Microsoft.
Андрэй Мікалаевіч Смаляк
Біяграфія
Сёння Андрэй Смаляк аўтар больш 30 персанальных выставак, яму быў замоўлены партрэт прынцэсы Бельгіі, ён браў удзел у Другім міжнародным Шагалаўскім пленэры. Мастак Андрэй Смаляк таксама адкрыў персанальную аўтарскую галерэю «Эрмітаж». Яго працы знаходзяцца ў дзяржаўных і прыватных калекцыях Рэспублікі Беларусь, а таксама Францыі, Італіі, ЗША, Бельгіі, Расіі, Галандыі.
Daxx
Гісторыя
У 2011 годзе офісы Daxx пачалі сваю працу ў Кіеве. На працягу наступных некалькіх гадоў былі адкрыты новыя офісы ў Харкаве, Дняпры і Львове.
У снежні 2020 года Daxx стаў часткай Grid Dynamics (Nasdaq: GDYN)
Паслугі
Асноўная ідэя Daxx — дапамагчы кампаніям расці шляхам вырашэння праблемы недахопу мясцовых тэхналогій.
Заляддзе (Ушацкі раён)
Заля́ддзе (, Залядье) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вялікадолецкага сельсавета.
Да 18 сакавіка 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Весніцкага сельсавета.
Радаслаў Вішэслававіч
Радаслаў — сербскі князь, валадарыў сербскімі землямі ў 9 ст.
Сын князя Вішэслава. Праявіў сябе слабым і няздольным правіцелем. Яго пераемнікам стаў Прасігой.
Блэк-Хілс
Блэк-Хілс (Black Hills) — ізаляваны горны масіў на Вялікіх раўнінах у ЗША. Месціцца на тэрыторыях штатаў Паўднёвая Дакота і Ваёмінг. Найвышэйшы пункт — пік Блэк-Элк (2207 м над узроўнем акіяну). Агульная плошча — 13 000 км².
Геалогія
Масіў Блэк-Хілс сфарміраваўся ў выніку вулканічных вывяржэнняў, што пачаліся ў дакембрыйскі перыяд і адбываліся на працягу палеазоя, мезазоя і кайназоя. Большасць скал складзены з гранітаў. Выхады найбольш старажытных парод характэрны для поўдня. На захадзе вылучаецца разлом. Вядомы 2 пячоры, утвораныя ў выніку ўздзеяння кіслотных вод. Карысныя выкапні — золата, пясчанік, прыродны газ.
Прырода
Дзякуючы наяўнасці ўзвышэнняў, якія затрымліваюць вільготныя вятры, Блэк-Хілс атрымоўвае болей ападкаў, чым іншыя месцы Вялікіх раўнін. На схілах растуць хваёвыя лясы. Найбольш распаўсюджаныя дрэвы — хвоі і елкі. Тыповая фаўна: амерыканскі бізон, алені, барыбал, пума, горныя казлы і інш.
Гісторыя
У непасрэднай блізкасці ад Блэк-Хілс знойдзены стаянкі найстаражытнейшай у Новым Свеце археалагічнай культуры Кловіс.
Народы сіў і шаены здаўна лічылі масіў свяшчэнным месцам. Пячора Вятроў з’яўлялася галоўным месцам для арганізацыі іх рэлігійных рытуалаў. Аднак у 1861 г. у ЗША сфарміравалася камерцыйнае таварыства па здабычы золата на тэрыторыі Блэк-Хілс. Яго чальцы запатрабавалі ад Кангрэса анексіі тэрыторыі і абароны здабытчыкаў ад індзейцаў. Гэта прывяло да працяглага канфлікта паміж ЗША і мясцовымі народамі. Ён доўжыўся да канца XIX ст. Толькі ў другой палове XX ст. лакота і шаены зноў атрымалі права выпраўляць свае рытуалы.
У нашы дні большая частка Блэк-Хілс знаходзіцца пад аховай. Гэта адзін з галоўных рэгіёнаў развіцця экалагічнага турызму на Сярэднім Захадзе.
Ахова
У 1897 г. быў створаны запаведнік Нацыянальны лес Блэк-Хілс, які ў нашы дні ахоплівае 5 071 км². Паўднёвая частка масіва ўваходзіць у склад нацыянальнага парка Кастар (створаны ў 1912 г. уладамі штата Паўднёвая Дакота).
Сесціна
Сестына (Sestino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арэца.
Насельніцтва складае 1506 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 19 чал./км². Займае плошчу 80 км². Паштовы індэкс — 52038. Тэлефонны код — 0575.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pancrazio.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
100 найвялікшых беларускіх песень
100 найвялікшых беларускіх песень па версіі музычнага партала «Тузін Гітоў» — рэйтынг, які быў складзены ў 2015 годзе на падставе апытання 90 экспертаў розных пакаленняў, персон, якія зрабілі свой унёсак у развіццё сучаснай беларускай музычнай культуры. У спіс экспертаў увайшлі музыканты, знаўцы і даследчыкі, культуролагі, прадзюсары,, рэжысёры, , , прадстаўнікі прэсы, радыё і тэлебачання.
Камень-Рыбалоў
Камень-Рыбалоў (Ка́мень-Рыболо́в) — сяло, цэнтр Ханкайскага раёна Прыморскага края Расіі. Размешчана на беразе возера Ханка. Насельніцтва — 8723 чал. (2021). Заснавана ў 1865 годзе.
Добрая (рака)
Даўжыня 8 км. Пачынаецца каля паўночнай ускраіны вёскі Гарадзішча, упадае ў Вузлянку за 2 км на ўсход ад вёскі Бонда. На ўсім працягу каналізаваная.
Малмыжскае княства
Вядзе сваю гісторыю ад заснавальнікаў, марыйскіх князёў Алтыбая, Урсы і Ямшана (1-я палова — сярэдзіна XIV стагоддзя), якія каланізавалі гэтыя мясціны пасля прыходу з Сярэдняй Вяткі. Росквіт княства — у перыяд праўлення князя Палтыша (1-я чвэрць XVI стагоддзя). У супрацоўніцтве з суседнімі княствамі Кіцяка і Парэк яно аказала найбольшае супраціўленне рускім войскам у перыяд Чараміскіх войнаў.
Пасля падзення Малмыжа жыхары яго пад кіраўніцтвам князя Токтауша, брата Болтуша, спусціліся ўніз па Вятцы і заснавалі новыя паселішчы Мары-Малмыж і Уса (Усола)-Малмыжка. Нашчадкі Токтауша жывуць там да гэтага часу. Княства распалася на некалькі незалежных малазначных удзелаў, у тым ліку Буртэк.
Блэк-Элк
Пік Блэк-Элк (Black Elk Peak) — найвышэйшая гара ў масіве Блэк-Хілс. Месціцца на тэрыторыі штата Паўднёвая Дакота ў ЗША. Вышыня — 2208 м.
Уяўляе сабою конусападобную структуру, складзеную з граніту і метамарфічных парод. Схілы пакрыты лесам.
Да 2016 г. меў назву пік Харні (Harney Peak). Пераназваны ў гонар знакамітага шамана індзейскага народа лакота.
Апатаў (гміна, Свентакшыскае ваяводства)
Апа́таў (Opatów) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Апатоўскага павета Свентакшыскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Апатаве. Плошча гміны складае 113,39 км². Станам на 2004 год у гміне Апатаў пражывалі 12 711 чалавек, шчыльнасць — 112,1 чал./км².
Уорэн Бафет
Адзін з найбуйнейшых дабрачынцаў у гісторыі чалавецтва: у чэрвені 2010 года аб’явіў аб бязвыплатнай перадачы свайго багацця, што на той момант было каля 37 млрд долараў, пяці дабрачынным фондам.
Прудзішчанскі сельсавет
Пру́дзішчанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лагойскага раёна Мінскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Прудзішча.
Утвораны 21 жніўня 1925 года ў складзе Астрашыцка-Гарадоцкага раёна Мінскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Астрашыцка-Гарадоцкім раёне БССР. З 18 студзеня 1931 года ў Лагойскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бяларуцкага сельсавета.
Жукавец
Жукаве́ц (, Жуковец) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бярэзінскага сельсавета.
Роджэр Брук Тані
Роджэр Брук Тані (Roger Brooke Taney;  — ) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч. Нарадзіўся ў акрузе Калверт, Мэрылэнд. Генеральны пракурор ЗША.
Біяграфія
З 1836 года і да самай смерці займаў пасаду Вярхоўнага суддзі.
Стаў першым каталіком сярод Вярхоўных суддзяў.
Больш за усё вядомы як аўтар тэксту рашэння Вярхоўнага суда па справе Дрэд Скот супраць Сэндфарда, якое прызнала прадастаўленне афраамерыканцам грамадзянства незаконным.
Акрамя таго, рашэнне адкрыта забараняла Кангрэсу выдаваць закон, які забараняе рабства на тэрыторыі штатаў і пазбаўляла рабоў судовай абароны як неграмадзян. Рашэнне ўсталявала, што рабы не могуць быць адабраны ва ўладальніка без належнай працэдуры.
Лазо (Лазоўскі раён)
Лазо (Лазо́) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Лазоўскага раёна Прыморскага края Расіі. Размешчана на паўднёвым усходзе края каля зліцця рэк Лазоўка, Кіеўка і Пасечная. Адлегласць ад Уладзівастока па прамой — 160 км, па аўтадарозе — 230 км (праз Находку — 324 км).
З пасёлкам Праабражэнне сяло злучае аўтамабільная траса Р448. Заснавана ў 1907 годзе перасяленцамі з Бранскай і Чарнігаўскай абласцей і названа Манамахава Слабодка. У 1933 перайменавана ў сяло Вангоу.
Хмелеўка (прыпыначны пункт)
Хме́леўка (, Хмелевка)  — прыпыначны пункт Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Размешчаны на паўночна-заходняй ускраіне горада Заслаўе; на лініі Мінск-Пасажырскі — Маладзечна, паміж станцыяй Беларусь і прыпыначным пунктам Анусіна.
Замошша (Ушацкі раён)
Замо́шша (, Замошье) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вялікадолецкага сельсавета.
Мнемазіна
Мнемазіна, апалон чорны (Parnassius mnemosyne) — матыль з сямейства паруснікаў.
Апісанне
Матылі сярэдніх памераў. Крылы ў размаху 55-60 мм, паўпразрыстыя. Агульны тон афарбоўкі крылаў белы, на верхавіне і вонкавым краі пярэдніх крылаў шэрае поле. На пярэдніх крылах па 2 чорныя плямы. Цела матыля і ўнутраныя краі задніх крылаў чорныя, значна апушаныя.
Распаўсюджанне
Пашырэнне: ад Пірэнеяў да Цэнтральнай Азіі. Часта трапляецца ў Паўночнай і Заходняй Еўропе; у Беларусі дакладна вядома толькі некалькі месцаў знаходжання.
Месцы пражывання строга абмежаваны. Звязаны з ростам кармавой расліны — чубаткі пустой (Corydalis cava). Насяляе лясныя паляны з квітучымі раслінамі, высечкі.
Біялагічныя асаблівасці
Аселы від. За год дае адно пакаленне. Лёт матылёў у чэрвені-ліпені. Адкладваюць яйкі толькі на чубаткі. Вусені днём не кормяцца, хаваюцца пад лісцем або камянямі. Зімуюць маладыя вусені, якія яшчэ не выйшлі з яек.
Ахова
Няздольнасць віду да міграцый уплывае на скарачэнне колькасці і поўнае вынішчэнне яго пры выкарыстанні ў гаспадарчых мэтах тых участкаў лесу, дзе ён жыве. Занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі з 1981.
Халмы (Гомельскі раён)
Халмы́ (, Холмы) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Маркавіцкага сельсавета.
За 1 км ад пасёлка знаходзіцца чыгуначны прыпыначны пункт Дзікалаўка.
Тыранскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт
Тыранскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт (алб. Universiteti Bujqësor и Tiranës) — дзяржаўны універсітэт, які знаходзіцца ў Тыране, Албанія. Займаецца падрыхтоўкай спецыялістаў па аграноміі, ветэрынарыі, лясной гаспадарцы, экалогіі, аграбізнесе.
Гісторыя
Універсітэт быў створаны ў 1951 годзе. Спачатку ён атрымаў назву «Вышэйшы інстытут сельскай гаспадаркі» (алб. Instituti i Lartë Bujqësor). Сучасную назву ён атрымаў у 1991 годзе.
Сёння гэта ўнікальны ў Албаніі цэнтр для студэнтаў і аспірантаў, для навуковых даследаванняў, навучання і павышэння кваліфікацыі ў галіне сельскай гаспадаркі і харчавання (аграномія, садоўніцтва і абарона раслін, аграпрамысловы бізнес, эканоміка і аграрная палітыка, аграэкалогія і экалогія, агра-харчовыя тэхналогіі, жывёлагадоўля, аквакультура і рыбалоўства, лясная інжынерыя, ветэрынарыя і г.д.)
Навукоўцы і студэнты
Навучаецца каля 15 000 студэнтаў. Фактычны выкладчыцкі склад складаецца з 55 прафесараў, 48 дацэнтаў, 55 дактароў, 13 педагогаў-выкладчыкаў і 64 асістэнтаў.
Факультэты
Універсітэт уключае наступныя факультэты:
Ірак
Рэспубліка Ірак, Ірак — дзяржава ў Азіі на Блізкім Усходзе, у Месапатамскай нізіне. Тэрыторыя — 437,072 тыс. кв. км. Мае агульныя межы з Іранам (1.458 км), Іарданіяй (181 км), Кувейтам (242 км), Саудаўскай Аравіяй (814 км), Сірыяй (605 км), Турцыяй (331 км). Працягласць марскога ўзбярэжжа ў Персідскім заліве — 58 км. Сталіца — Багдад. Дзяржаўная мова — арабская.
Гісторыя
Тэрыторыя сучаснага Ірака адносіцца да гістарычнага рэгіёна Месапатамія (Міжрэчча), які стаў адным з першых агмянёў сучаснай цывілізацыі. На тэрыторыі краіны паўставалі дзяржавы-гарады, якія пазней былі аб’яднаныя шумерамі. Пазней іх змянілі іншыя дзяржавы, сярод якіх бабіляняне, асірыйцы, персы і г.д. Поўнач сучаснага Ірака таксама часта пераходзіў з рук у рукі, з’яўляючыся ўладаннямі, у прыватнасці, гатаў, пазней — гетаў. Пасля пачатку нашай эры рэгіён становіцца аб’ектам прэтэнзій Рымскай імперыі і парфян.
У VII ст. н.э. тэрыторыю Ірака захопліваюць арабы-мусульмане Аравійскага паўвострава, у выніку чаго тэрыторыя краіны хутка становіцца часткай халіфата, на яе тэрыторыі распаўсюджваецца іслам. У познім Сярэднявеччы — частка ўладанняў турак, якой і заставаўся да пачатку XX ст., калі разам з Трансіарданіяй (сучасная Іарданія) і некаторымі іншымі сумежнымі ўладаннямі турак была перададзена Вялікабрытаніі. Ад гэтага часу і пазней, па атрыманні незалежнасці ў 1932 годзе, краінай кіравала манархія на чале з дынастыяй Хашымітаў.
У 1955 падмандатны Ірак падпісаў, які стварылі імперыялістычныя дзяржавы з мэтай узмацнення кантролю знешнепалітычнай арыентацыі арабскіх краін. Ірак губляў сваю незалежнасць, і гэта не магло не выклікаць супраціву каралеўскай улады і тым, хто яе падтрымліваў.
Да канца 1950-х нацыянальна-вызваленчы рух у Іраку набывае новыя рысы — ствараюцца масавыя палітычныя арганізацыі і партыі, якія ставілі антыімперыялістычныя задачы. У 1956 патрыятычнымі сіламі быў створаны (ФНЕ) пад сцягам барацьбы супраць манархічнага рэжыму і выхаду з Багдадскага пакта. ФНЕ аб’ядноўваў Нацыянальна-дэмакратычную партыю, Партыю незалежнасці, Баас і. Варта адзначыць, што на гэты Фронт абапіраліся і вузкія саслоўныя арганізацыі, рознага роду экстрэмісцкія групы, таемныя грамадства, тыпу «Свабодныя афіцэры», патрыярхальна-радавыя кланы. У дадзеным выпадку немагчыма было выказаць здагадку з дастатковай дакладнасцю, ніякая з палітычных сіл здолее захапіць уладу і якімі дакладна палітычнымі мэтамі яна будзе кіравацца.
У 1958 годзе ў краіне адбываецца рэвалюцыя, падчас якой дэмакратычна накіраваныя афіцэры расстралялі каралеўскую сям’ю. Тым не менш, першы рэспубліканскі кіраўнік Ірака,, праз некалькі год быў зрынуты сваім паплечнікам па рэвалюцыі 1958 года. Нестабільная палітычная сітуацыя, што характарызавалася практычна поўнай адсутнасцю легітымнае і дэмакратычнае перадачы ўлады, а таксама палітычнымі пераследамі, захоўвалася да прыходу да ўлады Садама Хусейна, які атрымаў уладу таксама шляхам перавароту. У 1980-х гг. Ірак вёў ірана-іракскую вайну і ажыццяўляў спробы ўварвання ў Кувейт, аднак апошнія ваенныя дзеі апынуліся надзвычай няўдачнымі для рэжыму Хусейна, які атрымаў вялікі шэраг эканамічных санкцый.
У 2003—2011 гадах у краіне вялася вайна праз уварванне міжнародных ваенных сіл на чале з ЗША, якія зрынулі ўрад Садама Хусейна.