cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lapis Niger
Надпіс
Пасланне запісана бустрафедонам: спосабам, пры якім кірунак пісьма чаргуецца ў залежнасці ад цотнасці радка. Шматлікія з найстарэйшых надпісаў на латыні запісаны такім жа чынам.
Урад Славацкай Рэспублікі (1939—1944)
Урад Славацкай Рэспублікі з 27 кастрычніка 1939 да 5 верасня 1944 (неафіцыйна ўрад Войцеха Тукі (vláda Vojtecha Tuku)) — другі ўрад Першай Славацкай Рэспублікі, які пачаў сваю працу з абрання мінулага старшыні ўраду Ёзафа Цісы як прэзідэнта Славакіі 27 кастрычніка 1939 года да падання ў адстаўку ўраду старшынёй Войцехам Тукам з-за Славацкага нацыянальнага паўстання і нямецкага ціску 5 верасня 1944 рока. Усе ўрадныя пасады былі занятыя чальцамі Глінкавай славацкай народнай партыі.
Кіеў-Баскет
Гісторыя
Заснаваны ў 1992 годзе, як «Макабі-Дэндзі», украінскім палітыкам і бізнесоўцам Міхалам Бродскім. У жніўні 1996 года прэзідэнт клубу пераназывае яго на «Дэндзі-Баскет», бо спонсарам каманды была кампанія «Дэндзі». Клуб паспеў двойчы стаць срэбным і двойчы бронзавым прызёрам украінскай суперлігі, пакуль у 1998 годзе не спыніў сваё існаванне з-за фінансавых праблем.
У лістападзе 2017 клуб «адраджаецца» і ў структуры з’яўляюцца жаночая і дзве мужчынскія каманды. Тады ж была прэзентавана і новая эмблема «Кіеў-Баскета» з пчалой, а хатняй арэнай становіцца спарткомплекс «Мерыдыян».
1961 год у гісторыі літаратуры
1961 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Фёдар Ігнатавіч Стравінскі
Фёдар Ігнатавіч Страві́нскі (8 (20) чэрвеня 1843, маёнтак Новы Двор Рэчыцкага павета — 21 лістапада (4 снежня) 1902, Санкт-Пецярбург) — оперны бас, артыст Марыінскага тэатра ў Пецярбургу, бацька кампазітара Ігара Стравінскага.
Біяграфія
Фёдар Стравінскі з’явіўся на свет у радзіне шляхецкай, як да бацькоўскай галіны рыма-католікаў Стравінскіх герба «Суліма», і сялянскай, як да праваслаўнай матчынай лініі брагінскіх Скараходаў. У сям’і было чацвёра дзяцей. Усе яны — Аляксандр, Вольга, Канстанцін, Фёдар — нарадзіліся ў розных фальварках, якія трымаў у пасэсіі (часовым уладанні) іх бацька Ігнацы, сын Ігнацыя, Стравінскі ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні на працягу 1835—1843 гг. — у Лянтэрні, Караліне, Карнеліянаве, Новым Двары. Згодна з тагачаснымі законамі Расійскай імперыі, дзеці былі прызнаныя ў дваранскай годнасці, а ахрышчаныя паводле праваслаўнага абраду ў Мікуліцкай Багаяўленскай і Алексіцкай Свята-Мікалаеўскай цэрквах.
Галава сям’і, не дужа паспяховы ў справах, мусіў часта пераязджаць з аднаго маёнтка ў другі, таму Фёдар выхоўваўся спачатку ў Брагіне, у родным доме мамы Аляксандры ў дзеда Івана Скарахода, а пазней у больш заможнага бацькавага брата Станіслава Стравінскага. Недзе каля 1850 года і пачалося яго навучанне ў Мазыры ў тамтэйшай дваранскай вучэльні. 22 верасня 1855 года Фёдар быў прыняты ў першы клас Нежынскай гімназіі пры Юрыдычным ліцэі, дзе, жывучы ў пансіёне, вучыўся амаль пяць з паловай гадоў, але так, што заставаўся ўсё яшчэ ў чацвёртым класе. Калі ў 1861 годзе ў Мазыры мясцовая грамадскасць дамаглася адкрыцця гімназіі, чацверакласнік Фёдар з дапамогай брата Аляксандра зноў вярнуўся ў Беларусь. Вучыўся, з захапленнем спяваў у царкоўным хоры і браў удзел у пастановах гімназічнага тэатральнага гуртка Пасля заканчэння ўсяго курсу навучання ў 1865 годзе паступіў у Нежынскі юрыдычны ліцэй князя Безбародзька (Безбородька), але ўжо 28 верасня таго ж года быў у ліку студэнтаў юрыдычнага факультэту Наварасійскага унівэрсытэта (Адэса). Усяго праз адзін семестр перавёўся ва Ўніверсітэт Святога Ўладзіміра ў Кіеве. Вучыўся там са студзеня 1866 да кастрычніка 1868 года, аднак, з-за таго, што не вытрымаў паўкурсавыя іспыты, вымушаны быў вярнуцца ў Нежынскі ліцэй, які скончыў у 1869 годзе. У 1869—1873 гадах вучыўся ў Пецярбургскай кансерваторыі ў лепшых майстроў еўрапейскай вакальнай школы Луізы Эрыт-Віардо, П’етра Рэпэта, Генрыэты Нісэн-Саламан, Каміля Эвэрардзі. Пасля заканчэння кансерваторыі Фёдар Стравінскі дэбютаваў у Кіеве на сцэне опернага тэатра. У 1876 годзе вярнуўся ў Санкт-Пецярбург, дзе стаў артыстам Марыінскага тэатра і працаваў да астатніх дзён свайго жыцця.
У 1901 годзе ўрачыста святкаваліся 25-я ўгодкі творчай дзейнасці Фёдара Стравінскага, калі яму было нададзена званне заслужанага артыста імператарскіх тэатраў. Праз год спявак-актор спачыў ва ўзросце 59 гадоў. Пахаваны ў Пецярбургу на Новадзявочых могілках, а ў 1930-я гг. перазахаваны на Ціхвінскіх могілках у Некропалі майстроў мастацтваў Аляксандра-Неўскай лаўры.
У 1915 годзе ў Марыінскім тэатры быў усталяваны бюст артыста.
Ганна Стравінская ў 1922 годзе выехала за мяжу, жыла ў доме сына ў Парыжы. Пакінула свет жывых у 1939 годзе, пахаваная на могілках. Сын Ігар прысвяціў нябожчыцы песню «Незабудачка кветачка» з «Двух вершаў К. Бальмонта для голаса і фартэпіяна».
Творчасць
Фёдар Стравінскі працягнуў традыцыі знакамітага опернага артыста Восіпа Пятрова. Дзейнасць яго як выканаўцы — значны этап у гісторыі рэалістычнага мастацтва. Шматгранны спявак-актор, ён валодаў мастацтвам пераўвасаблення, аднолькава па-майстэрску выконваў драматычныя і камічныя партыі. На ўсім працягу свайго творчага шляху Ф. Стравінскі змагаўся з опернай руцінай і фальшам. Сцэнічныя вобразы яго вылучаліся высокай жыццёвай праўдай, псіхалагічнай глыбінёй, завершанасцю музычна-сцэнічнага ўвасаблення. Голас Стравінскага вялікага дыяпазону (больш за дзьве актавы), не ўтрымліваў, аднак, у сабе прыроднай прыгажосці тэмбру. Мяккая пявучасць, выраўненасць рэгістраў, разнастайнасць вакальна-дэкламацыйных фарбаў дасягнутыя спеваком дзякуючы ўдумлівым, упартым у штодзённай працы намаганням.
У рэпертуары Фёдара Стравінскага было 59 опер пераважна расійскіх кампазітараў. Спявак па-майстэрску выконваў характэрныя эпізадычныя ролі, быў адным з найвыбітных папярэднікаў Івана Шаляпіна.
Яскравыя сцэнічныя вобразы Стравінскі стварыў у операх «Варожая сіла», «Юдзіф» А. Сярова (Ярэмка, Алафэрн), «Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага (Варлаам), «Русалка» А. Даргамыжскага (Млынар), «Руслан і Людміла» Ф. Глінка (Фарлаф), «Князь Ігар» А. Барадзіна (Скула), «Купец Калашнікаў» А. Рубінштэйн (Іван Грозны), «Травеньская ноч» М. Рымскага-Корсакава (Галава), «Мазепа» П. Чайкоўскага (Орлік), «Чарадзейка» П. Чайкоўскага (Мамыраў), «Севільскі цырульнік» Дж. Расіні (Дон Базыліа, Бартала), «Фауст» Ш. Гуно (Мефістофель), «Мефістофель» А. Бойта (Мефістофель) ды інш. .
Нагалаватка васількападобная
Нагалаватка васількападобная (Jurinea centauroides, або Jurinea cyanoides) — від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, Заходняй Сібіры і на Каўказе.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна, 20-60 см вышынёй. Сцеблы прамыя. Лісце размешчаны ў прыкаранёвай разетцы. Верхні бок ліста спачатку шарсцісты, а потым лысее і становіцца цёмна-зялёным, ніжні бок лісця застаецца бела-валасістым. Ніжняе лісце яйкападобнае, 15-18 см даўжынёй, глыбока пёрыстае, з сегментамі шырынёй 1-3 мм, доўгаланцэтнымі. Верхнія лісты неразрэзаныя, даўгавата-лінейныя. Кветкавыя голавы звычайна растуць індывідуальна на доўгіх сцеблах. Яны маюць дыяметр ≈3 см. Часцей за ўсё вяночак фіялетавы. Сямянкі становяцца гладкімі і слаба смуглявымі.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, Заходняй Сібіры і на Каўказе.
Астраханскі паход (1554)
Астраханскі паход 1554, паход на Астрахань вясной—летам 1554 года рускага войска пад камандаваннем ваяводы Ю.І. Пронскага-Шамякіна (30 тыс. чал.). Пасля ўзяцця Казані цар Іван Грозны вырашыў падпарадкаваць свайму ўплыву Астраханскае ханства, каб дамагчыся кантролю над усім басейнам Волгі і атрымаць прамы выхад у Каспійскае мора. Прычынай да пачатку вайсковых дзеянняў стала паланенне мясцовым ханам Ямгурчэям маскоўскіх паслоў у Астрахані. Вясной 1554 па Волзе ў бок Астрахані адправілася войска на чале з князем Пронскім. 29 чэрвеня 1554 рускі авангард пад камандаваннем князя А. Вяземскага нанёс паразу ля Чорнага вострава (раён Валгаграда) галаўному атраду астраханцаў. Пасля гэтага Ямгурчэй не стаў уступаць у новую бітву і пры набліжэнні рускіх да Астрахані збег з горада ў турэцкую крэпасць Азоў. Рускія без бою занялі Астрахань. У ёй пачаў царстваваць супернік Ямгурчэя і саюзнік маскоўскага цара — хан Дервіш-Алі.
Енісей (баскетбольны клуб)
Енісей — расійскі прафесійны баскетбольны клуб з Краснаярска. Выступае ў Адзінай лізе ВТБ і Кубку Расіі.
Гісторыя
Заснаваны ў 1981 годзе. Доўгі час каманда выступала ў ніжэйшых лігах, а адзіным вялікім дасягненнем таго часу прынята лічыць перамогу ў Кубку СССР 1988 году для каманд Сібіры і Далёкага Усходу. У Лізе ВТБ каманда выступае з сезону 2011/12. За гэты час яна двойчы трапляла ў плэй-оф турніру.
Бабры (Маладзечанскі раён)
Бабры́ (, Бобры) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадоцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Гарадок Вілейскага павета, пазней у складзе (1927) Маладзечанскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 9 жніўня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Гарадоцкага сельсавета, да 28 мая 2013 года — у склад Хоўхлаўскага сельсавета.
Слабідка (Адэская вобласць)
Слабідка (Слобідка) — пасёлак гарадскога тыпу ў Кодымскім раёне Адэскай вобласці Украіны. Чыгуначная станцыя на лініі Адэса - Жмэрынка, на якой дзейнічае чыгуначны грузапасажырскі пункт пропуску на мяжы Украіны з Малдовай. Узнікненне пасёлка звязана з будаўніцтвам чыгункі ў ХІХ ст.
Астраханскія паходы
Астраханскія паходы, паходы рускіх войскаў на Астрахань у 1554 і 1556 гадах. З мэтай падпарадкавання Астрананскага ханства Расіі. Арганізаваны царом Іванам Грозным і закончыліся ўваходжанням Астраханскага ханства ў склад Маскоўскай дзяржавы.
Марыс Марсель Гардэ
Мары́с Марсе́ль Гардэ́ (Maurice Marcel Gardès, 4 лютага 1945 года, Ліён, Францыя) — каталіцкі прэлат, архібіскуп Оша з 21 снежня 2004 года.
Біяграфія
22 чэрвеня 1975 года Марыс Марсель Гардэ быў пасвечаны ў святара.
21 снежня 2004 года Рымскі Папа Ян Павел II прызначыў Марыса Марселя Гардэ архібіскупам Оша. 6 лютага 2005 года ў адбылося пасвячэнне Марыса Марселя Гардэ ў біскупа, якое здзейсніў архіепіскап Тулузы Эміль Маркус у суслужэнні з архібіскупам Ліёна кардыналам Філіпам Барбарэнам і архібіскупам Оша Марселем Люсьенам Фрэшарам.
Джыбуці (горад)
Джыбу́ці (па-арабску: جيبوتي, па-французску: Djibouti) – сталіца і самы вялікі горад афрыканскай краіны Джыбуці. Знаходзіцца на ўзбярэжжы Адэнскага заліва, на поўдзень ад Баб-эль-Мандэбскай праліва. У горадзе налічваецца каля 395 тыс. жыхароў (агульная колькасць насельніцтва ўсёй краіны налічвае каля 495 тыс. чалавек).
Джыбуці з'яўляецца буйным гандлёвым портам. Мае развітую нафтахімічную і харчовую прамысловасці, з'яўляецца гандлёвым цэнтрам краіны. Порт абслугоўвае міжнародны гандаль суседняй Эфіопіі і транзіт грузаў, якія ідуць праз Суэцкі канал.
Чыгункай горад злучаны з Адыс-Абебай, праз якую ідуць экспартныя грузы для Эфіопіі, якая не мае выхаду да мора. Праз Джыбуційскі порт ідуць на экспарт, у асноўным, кава, соль і скуры.
Горад быў заснаваны ў 1888 годзе. З 1892 да 1977 быў сталіцай Французскага Самалі, а з 1977 года сталіцай незалежнай дзяржавы.
Нор-Марага
Нор-Марага (Նոր Մարաղա) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Астраханскі паход (1556)
Астраханскі паход 1556, паход на Астрахань летам 1556 года атрада стральцоў і казакоў пад камандаваннем ваяводы Н. Чарамісінава і атамана Л. Філімонава. Гэтая ваенная аперацыя была арганізаваная царом Іванам Грозным пасля здрады яго саюзніка астраханскага хана Дервіш-Алі, які перайшоў на бок Крыма і Турцыі.
Першым сустрэўся з ханскімі войскамі пад Астраханню казачы атрад Філімонава (500 чал.). Ён нанёс ім паразу і стаў чакаць падыходу сіл Чарамісінава. Злучыўшыся, абодва атрада 2 ліпеня 1556 года падплыли на судах да Астрахані. Хан і яго набліжаныя збеглі з горада, прыняўшы невялікі стралецка-казачы атрад за авангард моцнай царскай раці. У выніку рускія практычна без бою занялі амаль пустую Астрахань. Умацаваўшыся там, яны правялі шэраг наступальных аперацый супраць Дервіш-Алі, які тым часам атрымаў падмацаванні ад крымскага хана Даўлет-Гірэя. Зрэшты, дапамога ад кіраўніка Крыма апынулася невялікая (усяго 700 чалавек), паколькі яго валоданні падвергнуліся тады нападу атрада пад камандаваннем ваяводы М. І. Ржэўскага.
Знаходзячыся ў далёкай Астрахані, за сотні вёрст ад родных месцаў, невялікае рускае войска дзейнічала энергічна і рашуча. Яго камандзіры выявілі ў незнаёмым краі не толькі воінскія, але і дыпламатычныя здольнасці. Яны дамагліся саюза з мясцовымі нагайскімі мурзамі, якія нанеслі канчатковую паразу Дервіш-Алі. Ён збег у турэцкія ўладанні. Астраханскае ханства канчаткова і амаль бяскроўнае было замацавана за Расіяй.
Слабідка
Слабідка (Слобідка) — тапонім ва Украіне.
Хажова
Хажо́ва (, Хожово) — аграгарадок у Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Цэнтр Хажоўскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 10 км на поўдзень ад горада Маладзечна, за 88 км ад Мінска, на аўтадарозе Маладзечна — Ракаў.
Гісторыя
Упамінаецца ў XV стагоддзі як сяло, вялікакняжацкае ўладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім. У 1434 годзе вялікі князь Жыгімонт Кейстутавіч «дае і даруе на вечныя часы сяло Хожава Судзімонтавічу». У 1489 годзе ўладальнік Хожава канцлер літоўскі Алехна Судзімонтавіч пабудаваў касцёл Святога Антонія Падуанскага. У 1543 годзе віленскі біскуп Павел Гальшанскі пабудаваў на месцы былога новы касцёл. У другой палове XVI стагоддзя ўладанне караля Жыгімонта Аўгуста, які ў 1544 годзе сумесна са сваёй маці каралевай Бонай свае «дзедзізнае Хотава» аддаў у дзяржанне віленскаму біскупу, пасля яго смерці перайшло да караля. У 1575 годзе сяло (25 валок зямлі), цэнтр воласці Ашмянскага павета, шляхецкая ўласнасць, у склад якой уваходзілі двор і пушча. У 1593 годзе ўласнасць Мікалая Крыштафа Радзівіла, ваяводы троцкага. З 1600 года дзейнічала царква Святога Юрыя.
У 1622 годзе настаяцель Лебедзеўскага касцёла пабудаваў новы касцёл, які быў разбураны ў час Паўночнай вайны ў 1709—1710 гадах. У 1676 годзе ўласнасць пана Мікалая Астроўскага. У канцы XVII стагоддзя згадваецца як уласнасць Шаблоўскіх.
У 1733 годзе ксёндз Байцоўскі пабудаваў драўляны касцёл (закрыты ў 1868 годзе). У 1741 годзе маёмасць паноў Кораневых. У 1773 годзе мястэчка ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства, уласнасць Тадэвуша Агінскага, які пабудаваў на свае сродкі Георгіеўскую царкву.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі, у Ашмянскім павеце. У 1800 годзе мястэчка ва ўладанні Храптовічаў, у Вілейскім павеце. У 1861 годзе мястэчка ў Маладзечанскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні. Меўся касцёл, які ў 1868 годзе асвяцілі ў праваслаўную Георгіеўскую царкву. У 1897 годзе сяло, 6 двароў, 44 жыхары, царква, царкоўна-прыходскае вучылішча, штучная лаўка, кузня, карчма. За чвэрць вярсты ад сяла размяшчалася аднайменная вёска, 78 двароў, 422 жыхары, хлебазапасны магазін, маёнтак Хелхоўскага, 936 жыхароў. У 1904 годзе сяло, 44 жыхары, 90 дзесяцін зямлі, цэнтр сялянскага таварыства, у склад якога ўваходзілі некалькі вёсак. У вёсцы 493 жыхары, якім належала 773 дзесяцін зямлі. Маёнтак належаў памешчыку Хелхоўскаму, які меў тут 435 дзесяцін зямлі. У сяле размяшчалася казённая вінная лаўка.
Савецкая ўлада абвешчана ў лістападзе 1917 года. З лютага да снежня 1918 года вёска акупіравана войскамі Германіі. 25 сакавіка 1918 года тэрыторыя абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Са снежня 1918 года адноўлена савецкая ўлада, з 1 студзеня 1919 года тэрыторыя ў складзе БССР, 5 лютага ў вёсцы адбыўся мітынг, на якім сяляне пастанавілі «ўсімі сіламі падтрымліваць савецкую ўладу»; з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны з ліпеня 1919 года да ліпеня 1920 года і з кастрычніка 1920 года занята польскімі войскамі.
З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Маладзечанскай гміне Вілейскага павета, з 1926 года Віленскага ваяводства, у вёсцы 96 двароў, 511 жыхароў, у фальварку 6 двароў, 58 жыхароў, з 1927 года ў Маладзечанскім павеце.
З 1939 года ў БССР, з 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета Маладзечанскага раёна Вілейскай вобласці. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі, якія расстралялі 18 жыхароў, спалілі 4 двары. Загінулі 74 землякі. З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай вобласці, 11 верасня 1959 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Цюрлеўскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці. З 10 чэрвеня 1965 года зноў цэнтр Хажоўскага сельсавета.
Інфраструктура
У 2011 годзе ў вёсцы размешчаны аддзяленне сувязі, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, ветэрынарны ўчастак, З магазіны.
Бітва на Чувашавым мысе
Бітва на Чувашавам мысе — бітва, якая адбылася 23 кастрычніка 1582 года каля горада Іскер, сталіцы Сібірскага ханства, паміж атрадам казакаў пад начальствам Ермака Цімафеевіча і сібірцамі на чале з ханам Кучумам. Бітва скончылася перамогай экспедыцыі Ярмака, і прывяла да падзення Сібірскага ханства.
Перадумовы
У той жа час набегі татараў на прымежныя рускія землі паблізу Пярмі зрабіліся сталымі. Мясцовыя валадары гэтых земляў, браты Строганавы, якія мелі ад цара грамату на засяленне пустуючых земляў, звярнуліся з просьбай да казакоў, атрады якіх павялічваліся на ўскраінах Расіі. Строганавы нанялі атрад казакоў (540 чалавек).
1 верасня 1582 г. экспедыцыя Ермака выступіла ў паход на Сібір. Ледзь познее да іх далучыўся яшчэ адзін атрад лікам прыкладна ў 300 чалавек. Такім чынам экспедыцыя Ермака, якая выступала супраць Сібірскага ханства, налічвала крыху меней за тысячу чалавек. Самі Строганавы далі ім плату, харчы, вопратку, перакладчыкаў, і таксама, што было вельмі важна, партыю агнястрэльнай зброі (пішчалей).
Іскер
Мяркуюць, што татары вырашылі чакаць атакі Ермака, каб, абараняючыся за стваламі, не патрапіць пад кулі казакоў, а затым, дазволіўшы Ермаку наблізіцца да іх, вырашыць бітву буйнай рукапашнай сутычкай, выкарыстаючы лікавую перавагу.
Бітва
Казакі, наблізіўшыся да берага, пачалі абстрэльваць сібірцаў і адначасова высаджваць сваіх на бераг. Татары ў сваю чаргу пачалі паліць у тых з стрэлаў і імкнуліся прымусіць казакоў адысці да стругаў. Гарматы казакоў вялі бесперапынны агонь, але асаблівай шкоды, засеўшым за бярвёнамі татарам не змаглі прычыніць.
Маметкул, галоўнакамандуючы татарскім войскам, прарабіў у засечы тры праходу, і аддаў загад, выйдучы з-за яе, атакаваць казакоў. Як толькі татары сталі набліжацца да тых, казакі пастроіліся ў карэ і паставілі пасярэдзіне стралкоў з пішчалямі. Наступаючыя наперадзе сібірскага войска ханты і мансі (асцякі і вагулы), пасля першых жа стрэлаў разгубіліся і сталі выводзіць сваіх людзей з бітвы.
Наступствы
Пацярпеўшы паразу, хан Кучум сышоў з вернымі яму слугамі ў Барабінскі стэп. Саюзнікі Кучума, уключаючы і асцяцкіх князёў, пакінулі яго. 26 кастрычніка ў Іскер увайшлі атрады казакоў, а шырокае Сібірскае ханства неўзабаве цалкам развалілася. Большасць яго тэрыторый неўзабаве ўвайшла ў склад Маскоўскага царства. Перамога Ермака Цімафеевіча адкрыла шлях для развіцця шырокіх тэрыторый Сібіры для маскоўскіх купцоў, прамыслоўцаў і даследнікаў, што пазней прывяло да распаўсюджванню рускай улады над усёй Сібір’ю.
Хедзіў
Хедзіў (хедзіва, хедзіф) (перс. — гаспадзін, васпан) — тытул віцэ-султана Егіпту, які існаваў у перыяд залежнасці Егіпту ад Турцыі (1867—1914).
Яснотка пурпуровая
Яснотка пурпуровая або шанта чырвоная (Lamium purpureum) — кветкавая травяністая расліна сямейства ясноткавых.
Апісанне
Шматгадовая расліна. Лісце супраціўнае, суцэльнае. Кветкі ружова-пурпуровыя, сядзячыя, па 6-10 у пазушных кальчаках. Плод — арэшак.
Пашырэнне
Расце па лісцевых лясах, горных схілах, як пустазелле на палях, у садах і агародах. На Беларусі цвіце ў чэрвені-верасні.
Выкарыстанне
Меданос.
Нор-Сейсулан
Нор Сейсулан (Նոր Սեյսուլան) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Ведзьма
Ведзьма — паводле народных уяўленняў, жанчына, якая служыла нячыстай сіле і нібыта валодала звышнатуральнымі здольнасцямі. Паводле павер’яў, ведзьма знешне не адрозніваецца ад звычайных жанчын, аднак можа патаемна насылаць хваробы, псаваць ураджай, шкодзіць жывёле і г.д.
Славацкі ўрад у выгнанні (1945)
Славацкі ўрад у выгнанні (utečenecká slovenská vláda) — афіцыйны ўрад Першай Славацкай Рэспублікі да падпісання капітуляцыі Славакіі 8 траўня 1945 года.
Калона Фокі
Калона Фокі (Colonna di Foca) — карынфская калона, узведзеная на Рымскім форуме перад Рострай і прысвечаная ў 608 годзе візантыйскаму імператару Фоку (602—610). Стала апошнім дадаткам да архітэктурнага комплексу Рымскага форума.
Калона 13,6 м вышынёй, створаная ў II стагоддзі н.э., была ўсталявана на чатырохвугольным пастаменце з белага мармуру, які першапачаткова быў выкарыстаны ў мануменце ў гонар Дыяклетыяна. Надпіс на паўночным яго боку паведамляе, што манумент 1 жніўня 608 года Равенскі экзарх Смарагд прысвяціў Фоку, усталяваўшы на вяршыні калоны залатую статую імператара:
«Найлепшаму, найлітасціваму і самаму набожнаму прынцэпсу, нашаму спадару Фоку, нязменнаму імператару, богам венчаны, трыўмфатару, пастаяннаму аўгусту, Смарагд, які былы прыслужнік імператарскага палаца, патрыцый і экзарх Італіі, адданы яго літасці, за незлічоныя заслугі яго набожнасці і за спакой, які панаваў у сувязі з праяўленым у адносінах да Італіі клопатам і захаваннем свабоды, гэту статую яго велічы, якая зіхаціць бляскам золата, узняў на гэту высокую калону дзеля вечнай яго славы і асвяціў у першы дзень месяца жніўня, у сёмы год абвяшчэння гаспадаром, у пяты год пасля консульства яго набожнасці»
Прычына, па якой Фока ганараваўся ад экзарха такімі ушанаваннямі, не вядомая. Часта ёй лічаць спрыянне Фокі Рымскім Папам, у тым ліку перадачу Баніфацыю IV Пантэона, асвячонага ў 609 годзе як царква ўсіх мучанікаў, забарона канстанцінопальскаму патрыярху называцца «Сусветным» і інш.. Не выключана, што помнік быў усталяваны ў знак вернасці імператару Рыма ў той час, калі гораду пагражалі лангабарды, ці быў выказваннем асабістай удзячнасці Смарагда Фоку, які вярнуў яму ўлада экзарха.
Каўхаёкі Карху
Каўхаёкі Карху  — фінскіскі прафесійны баскетбольны клуб з Каўхаёкі, Фінляндыя.
Сарата
Сарата (Сарата) — пасёлак гарадскога тыпу ў Сарацкім раёне Адэскай вобласці Украіны, раённы цэнтр. Чыгуначная станцыя на лініі Ізмаіл — Білгарад-Дністроўскі. Заснаваны ў 1822 г. каталіцкім святаром з Прусіі Ігнацам Ліндлам.
Броды (Маладзечанскі раён)
Бро́ды (, Броды) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета.
Пагасагамер
Пагасагамер (Պողոսագոմեր), Давадашы (Dəvədaşı) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Броды (Маладзечанскі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Гарадок Вілейскага павета, пазней у складзе (1927) Маладзечанскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Роберт Лоўры
Роберт Лоўры (нар., Філадэльфія, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст, разыгрываючы.
Кар’ера
Баскетболам пачаў занімацца ў старэйшай школе. Быў у камандзе коледжа Сесіл і 2 сезоны ва ўніверсітэце Дэйтана.
Прафесійная кар’ера разыгрываючага пачалася ў другой нямецкай лізе, у клубе «Саар-Пфальц Бравес». Затым сезон у чэшскім «Хамутоў», пасля якога ён перабраўся ў турэцкі «Балыкесірспор».
У сезоне 2013/14 гуляў у італьянскім клубе другога дывізіёну «Трапані», а наступны год пачаў у грэчаскім клубе «Каройвас», але ўжо ў снежні 2014 года перайшоў у ВЭФ, з якім стаў чэмпіёнам Латвіі.
Наступным клубам Роберта стаў «Неа Кіфісія», але ўжо ў студзені ён перабіраецца ў нямецкую «Альбу». Потым — «Астана», «Антальяспор» і «Торунь». Сезон 2019 гулец пачынаў у грэчаскім «Прамітэасе».
У кастрычніку 2019 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».
Ваўкавічы
Назву Ваўкавічы маюць:
Viede...
«Viede...» (Ад санскрыта - спасціганне альбо пазнанне) — другі музычны альбом праекта Pragnavit, выдадзены ў 1998 годзе на лэйбле Possession Productions, у фармаце аўдыёкасетаў.
Альбом прысвечаны тэме рытуальнай ініцыяцыі ў Крыўскай Традыцыі.
На вокладцы змешчаны здымак "Шклоўскага ідала", які пазней будзе выкарыстаны пры афармленні наступнага альбома Svietacjam.
Бярозаўцы
Бяро́заўцы (, Берёзовцы) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Гарадок Вілейскага павета, пазней у складзе (1927) Маладзечанскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Хоўхлаўскага сельсавета.
Нові Біляры
Нові Біляры (Нові Білярі) — пасёлак гарадскога тыпу ў Лыманскім раёне Адэскай вобласці Украіны на беразе Малога Аджалыцкага (Грыгорыўскага) лімана за 45 км ад Адэсы. Станам на 1989 год у пасёлку было 2780 жыхароў, з якіх да 2017 года засталося толькі 190 чалавек. Сёння ў пасёлку знаходзіцца ветраная электрастанцыя.
Сейсулан
Сейсулан (Սեյսուլան, Seysulan) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Царква Святога Дзмітрыя Салунскага (Лелікава)
Царква́ Свято́га Дзмі́трыя Салу́нскага — праваслаўны храм у вёсцы Лелікава Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне вёскі.
Гісторыя
Пабудавана ў ХVIII стагоддзі з дрэва як уніяцкая. У XIX стагоддзі перад царквой пастаўлена двух’ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца з макаўкай.
У савецкія часы царкву зачынілі і размясцілі ў ёй калгасны склад. У 1970-я гады на гарышчы храма знайшлі кавалак рызы XVI стагоддзя.
10 сакавіка 2019 года ў храме адбыўся пажар. Па прыбыцці на месца здарэння пажарнікі выявілі, што з-пад даху ішоў дым, дзверы былі адчыненыя і ўнутры адбывалася гарэнне. Святар, які знаходзіўся на вуліцы, распавёў, што ён прыбыў да храма пасля званка мясцовых жыхароў, трапіць унутр яму перашкодзілі дым і высокая тэмпература. Агнём знішчаны дах плошчай 75 кв.м., пашкоджаны сцены і маёмасць. Прычына пажара — няспраўная электраправодка.
У выніку пажара захавалася 30 % будынка і званіца. Частка вяскоўцаў выступае за аднаўленне царквы. Аднак Беларуская Праваслаўная Царква, якая з’яўляецца ўласнікам храма, лічыць рэстаўрацыю занадта дарагой. Яна плануе ўзвядзенне новай царквы ў іншым месцы.
Раней абмяркоўваўся варыянт знесці царкву і збудаваць на яе месцы новую. Але выключыць будынак са спісу гісторыка-культурных кашоўнасцей немагчыма. Брэсцкая епархія паведаміла, што рэшткі згарэлай царквы закансервуюць.
Архітэктура
Помнік народнага дойлідства. Мае падоўжна-восевую аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю, сфарміраваную прамавугольным зрубам з трохсценнай апсідай, да якой асіметрычна далучаецца рызніца. Зруб накрыты вальмавым дахам, вільчык якога па цэнтры прарэзаны васьмігранным барабанам з цыбулепадобным купалам і па ўскрайках адзначаны крыжамі. Да галоўнага фасада дабудаваны ніжэйшы працяглы, але больш нізкі прытвор пад двухсхільным дахам. Гарызантальна ашаляваныя бакавыя фасады рытмічна прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі і расчлянёны брусамі-сцяжкамі ў прасценках.
Даўжыня царквы — 19 м, шырыня — 5 м, вышыня — 6 м. Дах — металічны на драўляным лачанні. Пабудова была электрыфікавана.
Ваўкавічы (Чавускі раён)
Гісторыя
Згадваецца ў 1675 годзе як вёска Ваўкавічы (іначай — Багданаўка) у складзе Магілёўскай воласці ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.
Вядомыя асобы Валожына
Вядомыя ўраджэнцы Валожына:
Таліш
Таліш (Թալիշ, Talış) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Дзюсельдорф
Дзю́сельдорф  — горад на захадзе Федэратыўнай Рэспублікі Германія, у Рэйнска-Рурскім рэгіёне, сталіца федэральнай зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія і рэзідэнцыя зямельнага ўрада акругі Дзюсельдорф. Насельніцтва — 584,2 тыс. чалавек (2009); у 2000 г. — 568,9 тысяч. Плошча 217,0 км². Упершыню згадваецца ў 1135 годзе, горад з 1288 года. Назву гораду дала рака Дзюсель.
Алег Іванавіч Вялічка
Але́г Іва́навіч Вялі́чка (нар. 6 сакавіка 1959, в. Масявічы, Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларускі хірург, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь III i IV скліканняў.
Біяграфія
Нарадзіўся 6 сакавіка 1959 года ў вёсцы Масявічы (цяпер у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі). Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут у 1982 годзе, атрымаў спецыяльнасць лекара-хірурга, лекара-арганізатара аховы здароўя вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі. Працаваў інтэрнам, траўматолагам, хірургам Брэсцкага гарадскога бальніцы хуткай дапамогі, галоўным урачом брэсцкай паліклінікі № 1, галоўным урачом бальніцы хуткай дапамогі. У 2004 скончыў Беларускую медыцынскую акадэмію паслядыпломнай адукацыі.
17 кастрычніка 2004 года абраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання. З 16 лістапада 2004 выконваў функцыі старшыні Пастаяннай камісіі па ахове здароўя, фізічнай культуры, справах сям’і і моладзі.
28 верасня 2008 года абраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4 склікання па Брэсцкай Заходняй выбарчай акрузе № 1. Займаў у ёй пасаду старшыні тае самае камісіі.
Падчас дэпутацкага тэрміна таксама быў дэпутатам Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі, уваходзіў у склад камісіі па сацыяльнай палітыцы, навуцы, культуры і гуманітарных пытаннях.
У 2012 скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. 22 кастрычніка 2012 года прызначаны галоўным урачом Брэсцкай цэнтральнай гарадской бальніцы.
У 2016 годзе прызначаны намеснікам старшыні Брэсцкага аблвыканкама.
Уладзімір Уладзіміравіч Верамеенка
Уладзімір Уладзіміравіч Верамеенка (нар., Гомель) — беларускі баскетбаліст.
Алег Іванавіч Вялічка
Сям’я
Жанаты, мае дачку.
Уладзімір Уладзіміравіч Верамеенка
Кар’ера
Кар’ера баскетбаліста пачалася ў родным Гомелі ў 1998 годзе. Наступныя тры гады Уладзімір правёў у Беларусі, змяняючы РШВСМ на гомельскі «Сож» і «Спартак-кандытар». У 2002 годзе перабраўся ў Расію: 2 гады аддаў саратаўскаму «Аўтадору» і яшчэ 2 «Дынама» з Санкт-Пецярбурга. Менавіта з піцерцамі ён стаў пераможцам Еўралігі ФІБА, паказаўшы статыстыку ў 12,6 ачкі і 5,5 падборы. у 2006 годзе быў задрафтаваны камандай NBA «Washington Wizards», але гулец вырашыў працягнуць кар’еру ў «Дынама». Паслятаго як каманда была прызнана банкрутам і Верамеенка адправіўся на 2 гады працягваць кар’еру ў «Хімкі».
У сезон 2008/09 гулец перабіраецца ў казанскі УНІКС. У складзе каманды ён правёў 6 сезонаў і двойчы станавіўся ўладальнікам Кубку Расіі, а таксама Еўракубку ў 2011 годзе. Потым у кар’еры былі Турцыя (Basketbol Kulubu), Італія (Grissin Bon Reggio Emilia) і Германія (Brose Baskets Bamberg). У лістападзе 2017 года Уладзімір падпісвае кантракт з «Ніжнім Ноўгарадам», а на наступны год перабіраецца ў кіпрскі AEK.
У верасні 2019 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».
Ваўчкі (Маладзечанскі раён)
Ваўчкі́ (, Волчки) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадоцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета (з 1927 года Маладзечанскага павета), гміны Гарадок.
Да 9 жніўня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Гарадоцкага сельсавета, да 28 мая 2013 года — у склад Хоўхлаўскага сельсавета.
Джэймстаўн (востраў Святой Алены)
Джэймстаўн (Jamestown) — сталіца брытанскай заморскай тэрыторыі Астравы Святой Алены, Ушэсця і Трыстан-да-Кунья. Адзіны порт вострава Святой Алены. Насельніцтва (2008 г.) - 714 чал.
Геаграфія
Горад Джэймстаўн месціцца на берагу заліва Джэймс у вузкай міжскальнай рашчыліне ў паўночна-заходняй частцы вострава Святой Алены. Клімат сухі трапічны. Сярэднегадавая тэмпература вагаецца паміж 19°C і 24°C. Найбольш спякотны месяц — красавік, калі тэмпература дасягае 34°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 113 мм.
Гісторыя
Паселішча на месцы Джэймстаўна было заснавана Англійскай Ост-Індскай кампаніяй у 1659 г. Для аховы была пабудавана крэпасць Св. Джона. У 1660 г. у сувязі з рэстаўрацыяй манархіі ў Англіі крэпасць атрымала назву Джэймс у гонар герцага Ёркскага. Праз некалькі гадоў у дакументах Ост-Індскай кампаніі паселішча названа Джэймстаўнам.
У 1673 г. паселішча і крэпасць былі часова захоплены галандцамі. У канцы XVIII - XIX стст. Джэймстаўн з'яўляўся важным транзітным цэнтрам ў Паўднёвай Атлантыцы. У 1834 г. перададзены ў маёмасць Вялікабрытаніі. Па загаду каралевы Вікторыі ў 1859 г. атрымаў статус горада і права на самакіраванне.
З 2009 г. з'яўляецца афіцыйнай сталіцай брытанскай заморскай тэрыторыі Астравы Святой Алены, Ушэсця і Трыстан-да-Кунья.
Эканоміка
Большасць жыхароў горада Джэймстаўн працуе ў адміністрацыі і займаецца абслугоўваннем.
Славутыя мясціны
Спіс славутых мясцін Джэймстаўна:
Абраз Маці Божай Браслаўскай
Абраз Маці Божай Браслаўскай, абраз Маці Божай Валадаркі азёраў — адна з хрысціянскіх святынь на Беларусі. Знаходзіцца ў галоўным алтары касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (г. Браслаў, Віцебская вобласць).
Гісторыя
На тэрыторыі браслаўскай парафіі быў праваслаўны манастыр, які ўзнік у XV ст. па фундацыі віленскага ваяводы Войцеха Манівіда на востраве возера Неспіш. У першай пал. XVII ст. манастыр стаў уласнасцю ўніяцкай царквы, і ў ім пасяліліся базыльяне. Тут, за тры кіламетры ад Браслава, знаходзілася асабліва шанаваная вернікамі цудадзейная выява Маці Божай, якой вернікі аддавалі пашану падчас свята, якую таксама называюць Маці Божай Манастырскай.
З актаў віленскага архіва вядомы трагічны лёс кляштара базыльянаў. У 1832 г. ад удару маланкі ўспыхнуў пажар, які знішчыў усе пабудовы. Ацалеў толькі абраз Маці Божай. Мясцовае паданне гаворыць, што законнікі самі падпалілі свой кляштар падчас буры, баючыся, што пасля касацыі закону базыльянаў ён будзе аддадзены праваслаўным вернікам. Ацалелы абраз быў змешчаны ў браслаўскім касцёле. У 1999 г. дыяцэзіяльны біскуп новаўтворанай Віцебскай дыяцэзіі Уладзіслаў Блін прызначыў браслаўскі касцёл пад тытулам Нараджэння Маці Божай марыйным санктуарыем Маці Божай Валадаркі азёраў.
У сакавіку 2009 года Папа Рымскі Бенядыкт XVI благаславіў кароны для браслаўскага абраза. 22 жніўня ў Браславе арцыбіскуп Кёльнскі кардынал здзейсніў каранацыю папскімі каронамі цудатворнага абраза Маці Божай Валадаркі азёраў. Гэта сёмы выпадак ускладання Папскіх карон на цудатворныя абразы ў рымска-каталіцкіх храмах Беларусі і першы — на Віцебшчыне. Апякуюць Санктуарыум Маці Божай Валадаркі азёраў ксяндзы-сальватарыяне.
Саюз (ЗША)
[[Выява:USA_Map_1864_including_Civil_War_Divisions.png|thumb|Падзел штатаў падчас Грамадзянскай вайны:
]]
Саюз (Union) у ЗША перыяду Грамадзянскай вайны — федэрацыя 24 паўночных штатаў, якія супрацьстаялі Канфедэрацыі Поўдня. Цяпер гэта назва ўжываецца радзей, хоць у сучаснай англійскай мове захавалася назва дакладу прэзідэнта «Пасланне аб становішчы ў Саюзе» (State of the Union message).
Хоць федэрацыя аб'ядноўвала таксама шэраг заходніх штатаў (Каліфорнія, Арэгон, Невада), а таксама штаты Сярэдняга Захаду, штаты Саюза часта завуць проста Поўнач (the North) — як у тыя часы, так і цяпер. Напрыклад, 2-я глава кнігі К. Маля «Грамадзянская вайна ў ЗША» завецца «Арміі Поўначы і Поўдня».
Спіс штатаў Саюза
• 4
Тблду
Тблду (Թբլղու) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Віткоўшчына
Вітко́ўшчына (, Витковщина) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета (з 1927 года Маладзечанскага павета), гміны Гарадок.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Хоўхлаўскага сельсавета.
Яўген Рыгоравіч Дзягцярык
Яўген Рыгоравіч Дзягця́рык (, г. Пржавальск, Кыргызстан — 2001) — беларускі кампазітар.
Біяграфія
Скончыў у 1954 годзе Беларускую кансерваторыю (клас А. Багатырова), з 1962 года выкладае ў Беларускай акадэміі музыкі.
Член Беларускага саюза кампазітараў ‎з 1957 года.
Доха
Колькасць жыхароў каля 340 тысяч. Буйнейшы горад Катара.
З даўніны важны порт, але хуткія цячэнні і каралавыя рыфы раней перашкаджалі заходу вялікіх караблёў. Горад цалкам знішчаны ў 1867 годзе падчас вайны з Бахрэйнам. У 1916 годзе брытанцы вызначылі Доху як сталіцу свайго пратэктарату. Калі Катар атрымаў незалежнасць, горад стаў сталіцай дзяржавы. Доха значна змянілася пасля пачатку прамысловай распрацоўкі радовішч нафты і прыроднага газу. Цяпер гэта сучасная горад з вялікім портам здольным прымаць акіянскія караблі, ёсць міжнародны аэрапорт.
У Досе размешчаны Катарскі ўніверсітэт і кампус бізнес-школы HEC Paris.
Яўген Рыгоравіч Дзягцярык
Творчасць
Асноўныя жанры творчасці камерна-інструментальныя і камерна-вакальныя. Сярод твораў: кантата «Радзіма» на словы Я. Коласа (1954), «Карнавальная сюіта» (1959), паэмы «Мора», «Світанне» (1960), «Палессе» (1962) для сімфанічнага аркестра; рапсодыя на тэмы беларускіх народных песень для цымбалаў з аркестрам (1962), уверцюра (1964), «Беларуская сюіта» (1964); п’есы для аркестра беларускіх народных інструментаў; камерна-інструментальныя ансамблі і п’есы; вакальныя цыклы на словы М. Багдановіча, Ш. Пецёфі, А. Міцкевіча, М. Хведаровіча; харавы цыкл «Ляцяць песні над Белай Руссю» на словы народныя і Я. Купалы.
Дыскас
Ды́скас (δίσκος, «круглая талерка») — у Праваслаўнай царкве адна з літургічных пасудзін. Уяўляе сабой талерку на ножцы з выявай сцэн з Новага Запавету, часцей за ўсё — немаўля Ісуса Хрыста. Аналагічны сподак у каталіцтве называецца патэна. Галоўнае адрозненне ўсходняга дыскаса ад заходняй патэны — наяўнасць у дыскаса масіўнага падножжа.
Выкарыстоўваецца падчас Літургіі. Паводле літургічных тлумачэнняў дыскас сімвалізуе Віфліемскія яслі, а таксама труну, у якой было пахавана цела Ісуса Хрыста.
На яго ў час літургіі кладуцца асаблівым чынам выразаная на Праскамідыі з прасфоры сярэдняя яе частка з пячаткай наверсе. Гэты чатырохвугольны кубападобны кавалак прасфоры, надрэзаны з ніжняга боку крыжападобна да самай пячаткі, завецца ягнём — асвячоны хлеб, падрыхтаваны для наступнага ператварэння яго, паводле хрысціянскага веравучэння, у Цела Хрыстова, што адбываецца на тым жа дыскасе.
Пры перанясенні дыскас звычайна трымаюць не за ножку (як пацір), а за краі.
Аляксандра Рапапорт
Аляксандра Сусана Рапапорт Эліясан (Alexandra Susanna Rapaport Eliasson; нар. 26 снежня 1971, Брома, Швецыя) — шведская актрыса тэатра і кіно, прадзюсар.
Біяграфія
Аляксандра Рапапорт нарадзілася 26 снежня 1971 года ў Броме, прыгарадзе Стакгольма. Яе бацькі, Эдмунд і Эва Рапапорт, выхадцы з Польшчы, збеглі ў Швецыю падчас Другой сусветнай вайны.
У 2006 годзе Аляксандра была адной з радыёвядучых праграмы «Sommar» (са швед. — «лета») на радыёстанцыі SR P1.
У 2011 годзе Рапапорт атрымала ролю ў фільме Томаса Вінтэрберга «Паляванне», намінаванага на «Залатую пальмавую галіну» 65-га Канскага кінафестывалю ў 2012 годзе.
У 2017 годзе Аляксандра была ўдастоеная шведскай прэміі «Крышталь» як лепшая выканаўца за ролю ў тэлесерыяле «Матушка Гуска». Аляксандра здымалася ў гэтым серыяле з 2015 года і з’яўляецца яго прадзюсарам.
Прыватнае жыцце
Аляксандра замужам, у яе ёсць двое дзяцей. Яна таксама была цёткай Мацільды Рапапорт — вядомай шведскай гарналыжніцы.
Укерэвэ
Укерэ́вэ (Ukerewe) — востраў на поўдні возера Вікторыя. Уваходзіць у склад Танзаніі. Прыкладная плошча - 530 км². Насельніцтва (2012 г.) - 146 536 чал.
Геаграфія
Востраў Укерэвэ — самы вялікі па памерах азёрны востраў не толькі Танзаніі, але і ўсёй Афрыкі. Месціцца ў паўднёвай частцы возера Вікторыя ў 45,8 км на паўночны усход ад горада Мванза, у 850 км на паўночны захад ад Дар-эс-Салама, у 530 км на паўночны захад ад Дадомы, сталіцы Танзаніі. На ўсходзе аддзелены вузкім пралівам ад кантынентальнай часткі Танзаніі.
Востраў узнік у выніку затаплення возерам Вікторыя нізкіх прыбярэжных частак сушы. Берагі нізкія, часткова зарослыя трыснёгам. Паверхня вострава амаль плоская. Толькі ў цэнтральнай частцы вылучаюцца невысокія пагоркі і скальныя фарміраванні. Пераважаюць штучныя насаджэнні дрэў. Значная частка вострава апрацавана ў выніку вядзення сельскай гаспадаркі.
Культура і сацыяльныя зносіны
Назва Укерэвэ паходзіць ад племені керэвэ (Wakerewe), якое насяляе востраў і прыбярэжныя раёны возера Вікторыя. На тэрыторыі вострава можна ўбачыць каменныя постаці, што ў мінулым ладзіліся керэвэ для ўратавання правадыроў племені ад хваробы. У 1895 г. на востраў упершыню прыбылі нямецкія каталіцкія місіянеры для распаўсюджвання хрысціянства. Яны, а таксама ахрышчаныя імі вернікі (усяго 27 чалавек) былі забіты па загаду правадыра Луконгэ.
Адміністрацыйны цэнтр і адзіны горад — Нансі́а (каля 6 тысяч жыхароў). Большасць астравіцян — сельскія жыхары. Займаюцца земляробствам і рыбалоўствам. Дабрабыт астравіцян у значнай ступені залежыць ад ураджаяў бавоўны. Мясцовыя ўлады імкнуцца развіваць турызм.
Укерэвэ мае сталую паромную сувязь з Мванзай і суседнім востравам Укара. На усход ад Нансіа працуе аэрапорт.
Сярод жыхароў Укерэвэ вялікі працэнт тых, хто пакутвае на альбінізм. Гэта тлумачыцца тым, што керэвэ не маюць традыцыйных забабонаў у адносінах да альбіносаў, таму на востраў перасяляюцца альбіносы з розных кутоў Танзаніі, дзе яны падвяргаюцца забойствам і ганенням.
Фрэдрыка Брэмер
Фрэдрыка Брэмер (швед. Fredrika Bremer; 17 жніўня 1801 — 31 снежня 1865) — шведская пісьменніца і фемінісцкм рэфарматар. Яе «Нарысы паўсядзённага жыцця» карысталіся вялікай папулярнасцю ў Вялікабрытаніі і ЗША ў 1840-50-х гадах, і яе лічаць шведскай Джэйн Осцін, якая надала рэалістычнаму раману вядомасць у шведскай літаратуры. У канцы 30-х гадоў яна паспяхова звярнулася да караля Карла XIV з просьбай аб вызваленні ад апекі яе брата; у свае 50 гадоў яе раман «Герта» выклікаў грамадскі рух, які забяспечыў усім незамужнім шведскім жанчынам законнае паўнагоддзе ва ўзросце 25 гадоў і заснаваў Каралеўскую семінарыю па падрыхтоўцы вышэйшых настаўнікаў, першую шведскую вышэйшую школу ў Швецыі для жанчын. Гэта таксама натхніла Сафі Адлерспарэ на пачатак выдання газеты Home Review, першага жаночага часопіса ў Швецыі. У 1884 годзе яна стала цёзкай Асацыяцыі Фрэдрыкі Брэмер — першай у Швецыі арганізацыі па абароне правоў жанчын.
Ранні перыяд жыцця
Фрэдрыка Брэмер нарадзілася 17 жніўня 1801 у Туорле сядзіба ў воласці Пікіё за межамі Або, Швецыя (цяпер Турку, Фінляндыя). Яна была другой дачкой і другім дзіцем з сямі Карла Фрэдрыка Брэмер (1770—1830) і Біргіты Шарлоты Гольстром (1777—1855). Яе бабуля і дзядуля Джэйкаб і Ульрыка Фрэдрыка Брэмер стварылі адну з найбуйнейшых бізнес-імперый ў шведскай Фінляндыі, але пасля смерці маці ў 1798 годзе Карл ліквідаваў сваю ўласнасць. (Праз некалькі гадоў, у выніку Руска-шведскай вайны, адна з напалеонаўскіх воін, Фінляндыя будзе далучана да Расіі.) Калі Фрэдрыцы было тры гады, сям’я пераехала ў Стакгольм. На наступны год яны набылі замак Астра, які знаходзіўся на адлегласці каля 32 кіламетраў ад сталіцы. Тут прайшлі чарговыя два дзесяцігоддзі жыцця Фрэдрыкі, туды прыязжалі на лета, а таксама ў іншы бліжэйшы маёнтак, які належаў яе бацьку, а зіму праводзілі ў кватэры ў Стакгольме.
Фрэдрыка і яе сёстры выхоўваліся, каб выйсці замуж, каб стаць грамадскімі асобамі і гаспадынямі вышэйшага класа, як іх уласная французская маці. Яны атрымалі адукацыю, звычайную для дзяўчынак іх класа ў Швецыі, з прыватнымі выхавальнікамі, а затым сямейная паездка па Германіі, Швейцарыі, Францыі і Нідэрландах у 1821 і 1822 гадах да іх сацыяльных дэбютаў. Яна была таленавітым мініяцюрыстам і вывучала французскую, англійскую і нямецкую мовы. Пазней яна распавяла, што некалькі гадоў вяла дзённік у дзявоцтве — «своеасаблівая маральная справаздача, у якую ўводзіўся кожны дзень з кароткім назіраннем за добрым, дрэнным альбо нейтральным», але, паколькі штогадовыя вынікі заўсёды паказвалі, што ў агульнай колькасці больш нейтральных дзён, яна стамілася ад гэтага, а потым толькі захоўвала яго падчас падарожжаў у якасці нататкаў для іншых. Брэмер палічыла, што абмежаванае і пасіўнае сямейнае жыццё шведскіх жанчын яе часу задушлівае і расчаравальнае, а яе ўласная адукацыя была незвычайна строгай, і жорсткія графікі кіравалі яе днямі. Яна апісала сваю сям’ю як «пад прыгнётам мужчынскай жалезнай рукі»: будучы ў Стакгольме дзяўчатам забаранялі гуляць на вуліцы і выконваць практыкаванні, скачучы ўверх і ўніз, трымаючыся за спінкі крэслаў. Яна пісала французскую паэзію ва ўзросце васьмі гадоў, але палічыла свой час у Парыжы несуцяшальным з-за дрэннага нораву бацькі. На працягу ўсяго дзяцінства яе лічылі няёмкай і непакорнай, а адна з яе сясцёр пазней напісала, як ёй падабалася адразаць часткі сукенак і штор і кідаць рэчы ў агонь, каб назіраць, як яны згараюць.
Дарослае жыццё
Пасля вяртання ў Швецыю яна дэбютавала ў грамадстве вышэйшага класа ў Стакгольме і Арсце, але вымушаная пасіўнасць жаночага жыцця стала для яе невыноснай: «Як ціха, як каламутная вада, час стаіць для моладзі, якая падчас сумнага і бяздзейнага жыцця, зацягвае свае дні». Вершы Шылера глыбока закранулі яе і яна пачала імкнуцца да нейкай кар’еры, дзякуючы якой яна магла б рабіць дабро ў свеце, акрамя традыцыйных заняткаў жанчын. Як пазней яна напісала: «Вышываючы вечны і шэры каўнер, я ўсё больш нямею… што значыць, у маіх жывых сілах маё жаданне жыць. Пачуццё пакут не анямела. Яно пагаршалася з кожным днём, як мароз падчас зімы, які расце. Агонь маёй душы трывожна мільгануў адным толькі жаданнем — назаўсёды вымерці». «Нежыццё», якое яна чакала, выклікала ўспышку дэпрэсіі. Яе рашучасць знайсці працу ў адным са шпіталяў Стакгольма была падарвана сястрой, але яна знайшла вялікае задавальненне ў дабрачыннай дзейнасці вакол сямейнага маёнтка ў Арсце ў зімы 1826-7 і 1827-8.
Яе сацыяльная праца стала пачаткам яе літаратурнай кар’еры, бо яна пачала пісаць і шукаць выдаўцоў у 1828 годзе з першапачатковай мэтай выкарыстаць адукацыю ў галіне мастацтва і літаратуры, каб зарабіць сродкі на дабрачынную дзейнасць. (Яна напярэдадні напісала абураную рэпліку супраць мужчынскай «тыраніі», выказанай у лютэранскай пропаведзі Ёхана Олафа Уоліна «Аб ціхім прызыве жанчын», але яна была апублікавана толькі пасмяротна.) Яе 4-ты том «Нарысы паўсядзённага жыцця» выходзіў ананімнымі серыямі з 1828 па 1831 год і стаў непасрэдным поспехам, у прыватнасці, комікс «Сям’я Н» — які з’явіўся ў другім і трэцім тамах. Яна ахарактарызавала гэты працэс як адкрыццё, бо, пачаўшы пісаць, яна адчула, што словы прыходзяць «як бурбалкі шампанскага з бутэлькі». Шведская акадэмія прысудзіла ёй свой меншы залаты медаль 1 студзеня 1831 года. Яна працягвала пісаць да канца жыцця.