cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Катастрофа Boeing 737 пад Тэгеранам
Перадгісторыя
Катастрофа адбылася на фоне палітычнага крызісу паміж ЗША і Іранам у Персідскім заліве. Сітуацыя ў рэгіёне была напружанай пасля нанясення ўдараў ЗША ў Іраку і гібелі ў выніку авіяўдару 3 студзеня 2020 года ў Багдадзе іранскага генерала Касема Сулеймані, камандуючага спецпадраздзяленнем «Аль-Кудс». 8 студзеня іранскі Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі (КВІР) пачаў аперацыю адплаты, накіраваную супраць амерыканскіх ваенных баз на тэрыторыі Ірака, а войскі СПА былі прыведзеныя ў 100%-ную боегатоўнасць. Як сказаў камандуючы ваенна-касмічнымі сіламі Ірана Амір Алі Хаджызадэ, вайскоўцы прасілі спыніць авіязносіны на час ракетнага ўдару па амерыканскаму кантынгенту ў Іраку, але гэта патрабаванне не выканалі. Катастрофа Boeing 737 пад Тэгеранам адбылася праз некалькі гадзін пасля атакі КВІР на амерыканскія ваенныя аб’екты ў Іраку.
Катастрофа
Борт UR-PSR выконваў міжнародны рэйс PS-752 з Тэгерана ў Кіеў. У 02:38 UTC (06:08 па мясцовым часе), пасля гадзінны затрымкі, рэйс 752 узляцеў з паласы 29R аэрапорта імя імама Хамейні, і спачатку палёт праходзіў у нармальным рэжыме. Аднак у 02:44 UTC (06:14 па мясцовым часе), калі лайнер з хуткасцю 509 км/г падняўся да вышыні 2416 м, сувязь з ім нечакана перапынілася. Самалёт перайшоў у некіравальны спуск, пры гэтым, паводле апублікаванага іранскімі студэнтамі відэазапісу, на яго борце быў пажар. Машына ўрэзалася ў зямлю ля паўночнай мяжы Паранда, у 20 км на паўночны захад ад аэрапорта, і цалкам разбурылася, а ўсе, хто быў у ёй, загінулі. На кадрах, знятых відавочцамі, відаць, што самалёт адразу пасля ўзлёту загарэўся і ўпаў, пасля чаго адбыўся выбух.
Рэакцыя
Адразу пасля інцыдэнту іранскія карыстальнікі Твітэра выклалі непацверджаную інфармацыю аб тым, што катастрофа адбылася ў выніку памылковага запуску ракет СПА іранскімі ваеннымі. Арабская газета Al-Hadath таксама паведаміла, што самалёт быў збіты іранскімі СПА. Аднак вядучыя іранскія агенцтвы навін паведамілі пра тэхнічную няспраўнасць. Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі заклікаў не спекуляваць на прычынах інцыдэнту.
Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка накіраваў спачуванні Уладзіміру Зяленскаму, прэзідэнту Ірана Хасану Раўхані і генерал-губернатару Канады Жулі Пеет. Спачуванні іранскаму і ўкраінскаму прэзідэнтам выказаў таксама прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін. Спачуванні сем’ям загінулых выказалі дзяржсакратар ЗША Майк Пампеа, міністр замежных спраў Швецыі Ан Ліндэ і іншыя палітыкі.
Джасцін Трудо, прэм’ер-міністр Канады, — краіны, грамадзянамі якой была значная частка загінулых, — разам з іншымі членамі ўрада Канады выказаў шкадаванне ў сувязі з трагедыяй і паабяцаў сумесную работу з міжнароднымі партнёрамі з мэтай «адказаць на пытанні канадцаў».
9 студзеня стала днём жалобы ў Іране і ва Украіне.
Расследаванне
На месца крушэння была накіравана іранская следчая група. Па словах кіраўніка камісіі па расследаваннях катастроф Іранскай арганізацыі грамадзянскай авіяцыі, паведамленняў пра надзвычайную сітуацыю на борце ад экіпажа не паступала.
Украінскі ўрад паведаміў, што накіруе ўласных экспертаў для дапамогі следчай групе ў расследаванні трагедыі. Уладзімір Зяленскі даў указанне генпракурору Украіны пачаць расследаванне прычын катастрофы.
Афіцыйны прадстаўнік Міністэрства дарог і гарадскога развіцця Ірана сцвярджаў, што пасля ўзгарання рухавіка самалёт ахапіла полымя, што прывяло да страты кантролю над лайнерам і крушэння. Амаль адразу была выключана версія пра тэракт на борце.
Неўзабаве пасля крушэння былі выяўлены бартавыя самапісцы. Іран адмовіўся даваць Украіне «чорныя скрыні». Начальнік дэпартамента рэагавання на надзвычайныя здарэнні Арганізацыі грамадзянскай авіяцыі Ірана Хасан Резаіфар заявіў : «Чорныя скрыні будуць расшыфроўвацца ў аўтарытэтнай дзяржаўнай лабараторыі Ірана. Такім чынам, іранскія законы ўсталёўваюць правілы, дзе і як іх трэба расшыфроўваць».
Паводле стандартаў Міжнароднай арганізацыі грамадзянскай авіяцыі, акрамя прадстаўнікоў краіны, у якой адбыўся інцыдэнт, у расследаванні павінны прыняць удзел амерыканскі Нацыянальны савет па бяспецы на транспарце (як прадстаўнік дзяржавы-вытворцы самалёта), французскае Бюро па расследаванні і аналізе бяспекі грамадзянскай авіяцыі (як прадстаўнік дзяржавы-вытворцы рухавікоў) і ўкраінскае Міністэрства інфраструктуры (як прадстаўнік дзяржавы рэгістрацыі борта). Кіраўнік іранскага аддзялення ІКАО Алі Абедзадэ паведаміў, што прадстаўнікі Украіны будуць дапушчаны да расследавання.
9 студзеня Арганізацыя грамадзянскай авіяцыі Ірана апублікавала першыя вынікі расследавання. Паводле папярэдніх даных, паветранае судна загарэлася ў паветры. Выявіўшы тэхнічную праблему, пілоты развярнулі самалёт, каб вярнуцца ў аэрапорт. Пры сутыкненні самалёта з зямлёй адбыўся ўзрыў. Адзначалася, што ад экіпажа не паступала паведамленняў аб незвычайных абставінах палёту.
10 студзеня абломкі самалёта былі сабраны і вывезены ў ангар для рэканструкцыі і расследавання прычыны катастрофы. Кіраўнік арганізацыі грамадзянскай авіяцыі Ірана Алі Абедзадэ заявіў, што расследаванне катастрофы зойме адзін-два гады, а расшыфроўка чорнай скрыні зойме адзін-два месяцы. Як паведаміў міністр замежных спраў Украіны Вадзім Прыстайка, Украіна атрымала ад Ірана доступ да бартавога самапісца. Паводле яго слоў, прадстаўнікам украінскага боку таксама далі доступ да абломкаў самалёта і месца крушэння, а таксама да запісаў перамоў дыспетчараў аэрапорта Тэгерана з пілотамі. Як адзначыў Прыстайка, украінскі экіпаж да апошняга не паведамляў ні пра якія непаладкі, аднак перад крушэннем рэзка змяніў курс. Кіраўнік СБУ Іван Баканаў заявіў, што ведамства разглядае дзве прыярытэтныя версіі прычын, якія прывялі да авіякатастрофы: першая — пападанне ракеты, другая — тэракт.
11 студзеня Іран прызнаў, што ўкраінскі самалёт быў збіты СПА краіны па памылцы, а не пацярпеў катастрофу ў выніку тэхнічнай няспраўнасці. Пра гэта заявіў Генштаб Узброеных сіл Ірана. У заяве вайскоўцаў было сказана, што катастрофа стала вынікам чалавечай памылкі. Поўную адказнасць за катастрофу ўкраінскага самалёта прыняў на сябе Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі. Паводле слоў камандуючага ваенна-касмічнымі сіламі Ірана Аміра-Алі Хаджызадэ, сістэма СПА прыняла ўкраінскі самалёт за крылатую ракету, а сувязь у гэты момант была няспраўнай. Аператар супрацьпаветранай абароны Ірана самастойна вырашыў выпусціць крылатую ракету па самалёце, не здолеўшы звязацца з камандаваннем. Прэзідэнт Ірана Хасан Раўхані ў размове з Прэзідэнтам Украіны Уладзімірам Зяленскім выказаў спачуванні ўкраінскаму народу і сем’ям загінулых. Ён папрасіў прабачэння іранскага боку за трагедыю. Хасан Раўхані заявіў, што трагедыя адбылася з-за няправільных паводзінаў іранскіх вайскоўцаў і паабяцаў прыцягнуць усіх вінаватых да адказнасці.
Прэзідэнт Украіны У. Зяленскі дамовіўся з прэзідэнтам Францыі Э. Макронам аб прыцягненні французскіх спецыялістаў да расшыфроўцы «чорных скрыняў». 12 студзеня французскае Бюро па расследаванні і аналізе бяспекі грамадзянскай авіяцыі (BEA) паведаміла, што «чорныя скрыні» збітага ракетай рэйса будуць расшыфраваны на тэрыторыі Украіны.
13 студзеня Савет па бяспецы на транспарце Канады (TSB) па запрашэнні Ірана накіраваў двух сваіх следчых у Тэгеран. TSB таксама планаваў адправіць другую групу следчых з вопытам загрузкі і аналізу бартавых самапісцаў.
24 ліпеня намеснік міністра замежных спраў Украіны Яўген Енін заявіў, што даныя з «чорных скрыняў» лайнера пацвердзілі факт знешняга ўмяшання ў работу самалёта.
29 ліпеня ў Кіеве пачаўся першы этап перамоў з Іранам па збітаму ўкраінскаму «Боінгу». Па іх выніках Тэгеран пагадзіўся выплаціць усе неабходныя кампенсацыі.
20 лютага 2021 года ваенная пракуратура Ірана завяршыла расследаванне катастрофы самалёта МАУ, пачалася падрыхтоўка абвінаваўчага акта дзесяці падазраваным.
Прычына катастрофы
11 студзеня кіраўнік МЗС Ірана Махамад Джавад Зарыф заявіў, што, паводле папярэдніх высноў унутранага расследавання, праведзенага ўзброенымі сіламі, было зроблена заключэнне, што самалёт быў збіты выпадкова ў выніку «чалавечай памылкі».
У афіцыйным паведамленні гаварылася :«Падчас палёту самалёт апынуўся ў непасрэднай блізкасці ад аднаго з важных ваенных аб’ектаў Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі і па форме і вышыні палёту нагадваў варожы аб’ект».
У заяве таксама было паказана, што вінаватыя будуць прыцягнуты да адказнасці. У заяве прэзідэнта Ірана Хасана Рухані, апублікаваным ISNA, гаварылася, што на фоне «запалохванняў і агрэсіі з боку ЗША» пасля гібелі Касема Сулеймані з мэтай абароны ад магчымых нападаў з боку ЗША іранская армія была прыведзена ў поўную гатоўнасць, «аднак, на жаль, гэта прывяло да чалавечых памылак». Па словах Рухані, Іран глыбока шкадуе аб трагедыі.
Генеральны штаб УС Ірана паведаміў, што праз некалькі гадзін пасля ракетнага ўдару Ірана ваенныя самалёты, якія належаць амерыканскім ВПС, павялічылі колькасць палётаў у паветранай прасторы каля Ірана, і працягвалі паступаць паведамленні пра некаторыя лятучыя цэлі, якія набліжаліся да абарончых аб’ектаў краіны.
Камандуючы Ваенна-касмічнымі войскамі Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі Амір-Алі Хаджызадэ заявіў, што аператар сістэмы СПА вызначыў украінскі самалёт як «варожы аб’ект» (крылатую ракету ), але з-за перашкод у сувязі не змог дакласці пра гэта камандаванню, таму ён самастойна прыняў няправільнае рашэнне і запусціў ракету па цэлі. Генеральны штаб Узброеных сіл Ірана заявіў, што вінаватыя ў гібелі самалёта былі перададзены армейскай судовай арганізацыі для прыняцця працэсуальных рашэнняў.
Наступствы катастрофы
МАУ абвясціла аб прыпыненні палётаў у Тэгеран на нявызначаны тэрмін. Паралельна з гэтым у сувязі з высокай напружанасцю ў рэгіёне аб аналагічных рашэннях заявілі і іншыя авіякампаніі, у тым ліку Singapore Airlines, China Airlines і Malaysia Airlines. Не выкарыстоўваць паветраную прастору краін Блізкага Усходу праз некалькі гадзін пасля катастрофы рэкамендавала Расавіяцыя. Падобнае рашэнне прыняла авіякампанія Air Astana.
10 студзеня намеснік кіраўніка Арганізацыі грамадзянскай авіяцыі Ірана Мартэза Дэхган паведаміў, што шэраг міжнародных авіякампаній, якія раней прыпынілі рэйсы ў Іран, а таксама рэйсы, маршрут якіх пралягае праз гэту краіну, з меркаванняў бяспекі аднавілі палёты над Іранам.
19 студзеня целы 11 загінулых украінскіх грамадзян прыбылі ва Украіну.
Суд
16 красавіка 2023 года паведамлена, што ў Іране вынеслі прысуд 10 вайскоўцам узброеных сіл па абвінавачанні ў датычнасці да збіцця самалёта. Камандзіра, чые дзеянні прывялі да катастрофы, прысудзілі да дзесяці гадоў пазбаўлення волі, іншых вайскоўцаў — ад аднаго да трох гадоў.
Казімір Міхал Пац
Казімір Міхал Пац (каля 1655 — 1719) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Пісар вялікі літоўскі (1683—1710), маршалак дворны літоўскі (1708—1709). Камандор Мальтыйскага ордэна.
Быў старостам шырвінцкім і мейшагольскім.
Біяграфія
З 1685 камандор Мальтыйскага ордэна ў Рэчы Паспалітай «на Познані», з 1688 — «на Сталовічах». У часы бескаралеўя падтрымаў Станіслава Ляшчынскага, з намінацыя якога атрымаў урад маршалка надворнага.
Партрэт Казіміра Міхала Паца — пагрудная выява рыцара ў даспехах з мальтыйскім крыжам — у цяперашні час захоўваецца ў Смаленску.
Пампеі
Пампе́і (, Pompei, Pompei; Πομπηία) — старажытны рымскі горад недалёка ад Неапаля, у рэгіёне Кампанія, пахаваны пад пластом вулканічнага попелу ў выніку вывяржэння Везувія 24 жніўня 79 года.
Цяпер — музей пад голым небам. Занесены ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Гісторыя
Нядаўнія раскопкі паказалі, што ў I тысячагоддзі да н.э. існавала паселішча каля сучаснага горада Нола і ў VII стагоддзі да н.э. наблізілася да вусця. Новае паселішча — Пампеі — было заснавана оскамі ў VI стагоддзі да н.э. Іх назва хутчэй за ўсё ўзыходзіць да оскскага pumpe — пяць, і вядома з самага заснавання горада, што сведчыць пра фарміраванне Пампеяў у выніку зліцця пяці паселішчаў. Падзел на 5 выбарчых акруг захаваўся і ў рымскі час. Па іншай версіі назва адбылася ад грэчаскага pompe (трыўмфальнае шэсце): па легендзе пра заснаванне гарадоў Пампеі і Геркуланума героем Гераклам, той, перамогшы волата Герыёна — урачыста прайшоў па горадзе.
Ранняя гісторыя горада слаба вядомая. Захаваныя крыніцы гавораць пра сутыкненні паміж грэкамі і этрускамі. Некаторы час Пампеі належалі Кумам, з канца VI стагоддзі да н.э. знаходзіліся пад уплывам этрускаў і ўваходзілі ў саюз гарадоў на чале з Капуяй. Пры гэтым у 525 да н.э. быў пабудаваны дарычны храм у гонар грэчаскіх багоў. Пасля разгрому этрускаў у Кіце, Сіракузах у 474 да н.э. панаванне ў рэгіёне зноў заваявалі грэкі. У 20-я гады V стагоддзі да н.э. разам з іншымі гарадамі Кампаніі былі заваяваны самнітамі. Падчас Другой Самніцкай вайны самніты былі разгромлены Рымскай рэспублікай, а Пампеі каля 310 гады да н.э. сталі саюзнікамі Рыма.
Горад удзельнічаў у паўстанні італійскіх саюзных гарадоў 90—88 гадоў да н.э., падчас якога ў 89 годзе да н.э. быў узяты Сулай, пасля чаго абмежаваны ў самакіраванні і зроблены рымскай калоніяй Colonia Cornelia Veneria Pompeianorum. Займаў важнае месца на гандлёвым шляху «Віа Апіа» (Via Appia), які злучаў Рым і Паўднёвую Італію. У Пампеях мелі вілы шматлікія знатныя рымляне. Існуе доказ таго, што каля 2000 рымскіх ветэранаў былі размешчаны ў вялікай абгароджанай тэрыторыі ў паўднёва-усходняй частцы горада са сваімі сем'ямі. Невядома, ці былі гэтыя часткі горада канфіскаваны ў іх уладальнікаў для гэтай мэты.
Паводле паведамлення Тацыта, у 59 годзе н.э. адбылося жорсткае пабоішча паміж жыхарамі Пампеяў і Нуцэрыі. Пачаўшыся з лаянкі падчас гладыятарскіх гульняў на пампейскай арэне, канфлікт перарос у бойку, у якой верх атрымалі пампейцы, а сярод нуцэрыйцаў шмат людзей загінула ці атрымалі калецтвы. Пасля доўгага разгляду Сенат адправіў вінаватых у ссылку і на 10 гадоў забараніў правядзенне ў Пампеях гульняў. Зрэшты, ужо ў 62 годзе забарона была знята.
Гібель горада
Прадвеснікам вывяржэння Везувія стала моцнае землетрасенне, якае адбылося 5 лютага 62 года н.э. і апісанае, у прыватнасці, у «Аналах» Тацыта. Бедства нанесла вялікія страты гораду, практычна ўсе пабудовы ў той ці іншай ступені былі пашкоджаны. Большая частка будынкаў была адрамантавана, аднак некаторыя захавалі пашкоджанні да самай гібелі горада ў 79 годзе.
Вывяржэнне Везувія пачалося днём 24 жніўня 79 года і доўжылася каля сутак, пра што сведчаць некаторыя захаваныя манускрыпты «Лістоў» Плінія Малодшага. Яно прывяло да гібелі трох гарадоў — Пампеі, Геркуланум, Стабіі і некалькіх невялікіх паселішчаў і віл. Падчас раскопак высвятлілася, што ў гарадах усё захавалася такім, якім было да вывяржэння. Пад шматмятровай таўшчынёй попелу былі знойдзены вуліцы, дамы з поўным абсталяваннем, рэшткі людзей і жывёл, якія не паспелі выратавацца. Сіла вывяржэння была такая, што попел ад яго далятаў нават да Егіпта і Сірыі.
З 20 000 жыхароў Пампеяў у будынках і на вуліцах загінула каля 2000 чалавек. Большасць жыхароў пакінулі горад да катастрофы, аднак рэшткі загінулых знаходзяць і па-за межамі горада. Таму дакладны лік загінулых ацаніць немагчыма.
Сярод загінулых ад вывяржэння быў Пліній Старэйшы. З-за навуковай цікавасці і жадання дапамагчы людзям, якія пакутавалі ад вывяржэння, ён спрабаваў наблізіцца да Везувія на судне, але апынуўся ў адным з ачагоў катастрофы — каля Стабіі.
Раскопкі
Архітэктар Даменіка Фантана, пракладваючы ў 1592 годзе канал ад ракі Сарно, выявіў частку гарадской сцяны. У 1689 пры будаўніцтве студні знайшлі руіны старажытнага будынка, якія змяшчалі надпіс са словам «Пампеі». Тады, аднак, палічылі, што гэта віла Пампея Вялікага.
Раскопкі пачаліся толькі ў 1748 годзе пад кіраўніцтвам Р. Дж. Алькуб'ерэ, які быў упэўнены, што знойдзены ім горад — Стабіі. Асноўныя працы ў той час праводзіліся ў Геркулануме, у Пампеях былі раскапаны толькі тры не звязаных адзін з адным участкі. Алькуб'ерэ цікавілі толькі знаходкі, якія ўяўляюць мастацкую каштоўнасць і якія ён адпраўляў у каралеўскі музей у Парцічы. Іншыя знаходкі знішчаліся. Падобная практыка была спынена пасля пратэсту шэрагу вучоных.
Пад кіраўніцтвам Ф. ле Вега ў 1760—1804 раскопкі набылі іншы характар. Даследаваныя будынкі перасталі засыпацца вынятым грунтам, яго пачалі вывозіць за межы горада. Адкрытыя помнікі рэстаўраваліся, знаходкі, якія не адправіліся ў музей, пакідаліся на месцы для ўсеагульнага агляду. Быў распрацаваны план экскурсійных маршрутаў. У 1763 з выяўленнем надпісу на пастаменце статуі стала ясна, што пахаваны пад попелам горад — не Стабіі, а Пампеі. Асабліва актыўна раскопкі вяліся ў 1808—1814 пры Мюраце. Важную ролю ў іх іграла Караліна Банапарт.
З 1863 года раскопкамі кіраваў Джузэпэ Фіярэлі. У 1870 ён выявіў, што на месцы целаў людзей і жывёл, пахаваных пад пластом вулканічнага попелу, утварыліся пустэчы. Заліваючы гэтыя пустэчы гіпсам, атрымалася рэканструяваць перадсмяротныя паставы ахвяр вывяржэння. Пры ім раскопкі ўпершыню набылі сістэматычны характар.
Пачынаючы з 1961, а асабліва пасля землетрасення 1980 года, у горадзе вядуцца практычна адны рэстаўрацыйныя працы. У наш час каля 20-25 % тэрыторыі Пампеяў не раскапана.
Стылі насценнага жывапісу
Сцены рымскіх дамоў знутры пакрываліся фрэскамі, вывучанымі па большай частцы на прыкладзе Пампеяў, Геркуланума і Стабіяў. Нямецкі вучоны Аўгуст Мау ў 1882 годзе прапанаваў падзел пампейскіх фрэсак на 4 стылю. Пасля, з адкрыццём іншых помнікаў, гэта класіфікацыя была пашырана на ўвесь рымскі насценны жывапіс. Прыведзеныя тут часовыя рамкі характэрны для Пампеяў, у Рыме і іншых гарадах даты могуць адрознівацца.
Форум
Пампейскі форум з'яўляўся цэнтрам палітычнага, эканамічнага і рэлігійнага жыцця горада. Яго аснову складала плошча памерам 38 на 157 м, акружаная ў самніцкую эпоху порцікам з дарычнымі калонамі, а рымлянамі выбрукаваная траверцінам. Яна была здольная змясціць усё насельніцтва горада. Вялікая плошча была акружана другараднымі плошчамі, а таксама мноствам будынкаў рознага прызначэння.
Базіліка
Знаходзіцца на поўдзень ад плошчы і адкрываецца на яе падвойным порцікам з 5 уваходамі. Была пабудавана ў 120—78 гадах да н.э., мае памеры 25 на 55 м. Цэнтральная яе частка з'яўлялася перыстылем і апраўлялася 28 карынфскімі калонамі дыяметрам 1,10 м і вышынёй каля 10 м. Першапачаткова выконвала функцыі крытага рынку, з пачаткам нашай эры становіцца будынкам суда. Тады ж у глыбіні базілікі быў пабудаваны двухпавярховы «трыбунал», частка якога захавалася да нашых дзён.
Сцены базілікі знутры ўпрыгожаны двума ярусамі паўкалон. На сценах пакінута мноства графіці, адно з іх абвяшчае: «О сцяна, дзіўлюся, як ты дагэтуль не павалілася пад цяжарам такой колькасці надпісаў».
NGC 3755
NGC 3755 (іншыя абазначэнні — UGC 6577, MCG 6-26-8, ZWG 186.12, KUG 1133+366B, PGC 35913) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пампеі
Будынкі Муніцыпалітэта
Тры невялікіх будынка ў паўднёвай частцы форума. Унутры кожнага знаходзілася залы з нішамі і апсідай, з абліцаванымі мармурам сценамі і ўпрыгожаная статуямі. Заходні будынак прызначаўся для дзвюх эдылаў, усходні — для дуўмвіраў, якія кіравалі горадам. Цэнтральны служыў месцам паседжання муніцыпальнага савета (Ordo Decurionum).
Марыс Карэм
Біяграфія
Марыс Карэм нарадзіўся 12 мая 1899 у Ваўры, у сям’і мастака і бакалейшчыцы. Правёў сваё дзяцінства і юнацкасць у Ваўры. У 15 гадоў ён напісаў свае першыя вершы, натхнёныя сябрам дзяцінства, Бертай Дэтры. Ён ніколі не пераставаў пісаць. Яркі студэнт, ён атрымлівае стыпендыю і паступае ў «École Normale». Нягледзячы на ​​тое, што Марыс рос у сціплых умовах, яго дзяцінства было вельмі шчаслівым, што і адбілася на яго творах. У 1918 годзе ён быў прызначаны выкладчыкам у Андэрлехце. Ён пакінуў Ваўр і пасяліўся ў прыгарадзе Бруселя.
Пампеі
Каміцыі
Каміцыі (месца правядзення галасаванняў) размяшчаліся насупраць базілікі.
Будынак Еўмахіі
Пабудаваны жрыцай Еўмахіяй у эпоху Тыберыя (14—37 гады н.э.) для карпарацыі фулонаў, ткачоў і фарбавальшчыкаў, якія складалі аснову эканомікі Пампеяў. Па памеры будынак не саступаў базіліцы, у ім знаходзіліся склады і вёўся гандаль тканінамі. У далёкай сцяне будынка — тры апсіды са статуямі Лівіі, Тыберыя і Друза. Ззаду будынка стаяла статуя самой Еўмахіі (цяпер яна выстаўлена ў музеі Неапаля).
Марыс Карэм
Біяграфія
У 1919 годзе ён заснаваў літаратурны часопіс «Наша Моладзь» («Nos Jeunes»), перайменаваны ў 1920 годзе ў «Незалежны Часопіс» («La Revue indépendante»). Марыс Карэм спачатку супрацоўнічаў з часопісам «Anthologie de Georges Linze», затым уступае ў «La Revue sincère» (1922).
Пампеі
Храм Веспасіяна
Невялікі храм, прысвечаны Генію Веспасіяна, уваход у які быў аформлены порцікам з 4 калонамі. Да ўваходу вялі дзве лесвіцы па баках ад подыума са статуяй імператара. Перад храмам знаходзіцца алтар, на якім рэльефы з выявай цырымоніі ахвярапрынашэння быка. Некаторымі даследчыкі мяркуюць, што першапачаткова храм быў прысвечаны Аўгусту, затым паслядоўна кожнаму кіруючаму ў той час імператару і, нарэшце, Веспасіяну.
Храм Лараў
Пабудаваны пасля землетрасення 62 года н.э. (па іншай версіі, існаваў і да гэтага, аднак, прысвячаўся культу імператара). Займае плошчу 18 на 21 м. У некалькіх нішах знаходзіліся статуі лараў, у цэнтры — алтар.
Марыс Карэм
Біяграфія
У 1933 годзе ён пабудаваў дом пад назвай «Белы дом» («La Maison blanche») у Андэрлехце, на авеню Нэлі Мэльба, які зараз з’яўляецца музеем Марыса Карэма. Ён памёр 13 студзеня 1978 г. ва ўзросце 78 гадоў.
Пампеі
Мацэлум
Мацэлум — крыты харчовы рынак. Складаецца з плошчы памерам 37 на 27 м, у цэнтры якой была ратонда з 12 калонамі, якія падтрымлівалі дах канічнай формы, пад ім размяшчаўся басейн для жывой рыбы. Вакол плошчы размяшчаліся невялікія магазіны. У глыбіні мацэлума знаходзяцца тры адносна вялікія залы, у цэнтральнай знаходзіліся статуі сястры Аўгуста Актавіі і яе сына Марка Клаўдзія Марцэла, па баках гандлявалі рыбай і мясам.
Храм Юпітэра
Галоўны храм Пампеяў узвышаўся ў цэнтры паўночнага боку форума. Пабудаваны ў 150 годзе да н.э. (магчыма на месцы этрускага храма) на подыуме вышынёй 3 м, даўжынёй 37 м і шырынёй 17 м. Падвойная лесвіца вядзе да порціка глыбінёй у 5 калон і шырынёй у 6, за якім размяшчаецца зала, прызначаная толькі для жрацоў. Па баках яна была ўпрыгожана каланадай, а ў глыбіні ў трох нішах размяшчаліся статуя Юпітэра часоў Сулы (80-я гады да н.э.), ад якой захавалася толькі галава, а таксама статуі Юноны і Мінервы. Пол выкладзены ромбападобнымі каменнымі плітамі, якія ствараюць эфект аб'ёмных кубоў. У скляпах знаходзілася скарбніца. Храм моцна пацярпеў падчас землетрасення 62 года.
Па баках ад лесвіцы знаходзіліся дзве трыўмфальныя аркі. Заходняя, верагодна, была прысвечана Германіку, а ўсходняя была разабрана. Поруч паўночнага ўскрайка храма знаходзіцца арка, прысвечаная Тыберыю, у яе нішах, звернутых на форум, знаходзіліся статуі Нерона і Друза.
Храм Апалона
Нароўні з дарычным храмам на трохвугольным форуме гэта найстаражытнейшы храм Пампеяў. Некаторыя архітэктурныя дэталі дазваляюць датаваць яго 575—550 гадамі да н.э. Меркавана ў II стагоддзі да н.э. ён быў перабудаваны, тым не менш захаваў характэрную рысу грэчаскай архітэктуры: каланаду па ўсім перыметры храма.
Храм звернуты галоўным уваходам на базіліку, абкружаны порцікам, распісаным сцэнамі з Іліяды. Сам храм абкружаны 28 карынфскімі калонамі, 2 з іх цалкам захаваліся. Пол выкананы ў той жа тэхніцы, што і пол храма Юпітэра. Перад лесвіцай — алтар. Захаваліся таксама бронзавая статуя Апалона і бюст Дыяны (арыгіналы ў музеі Неапаля, у Пампеях копіі). Злева ад алтара ў часы Аўгуста ўзведзена іанічная калона для сонечных гадзіннікаў.
Храм Фартуны Аўгуста і арка Калігулы
Знаходзіцца ў канцы вуліцы Форума, якая ідзе ад аркі Тыберыя на паўночны захад. Невялікі храм з фасадам з 4 карынфскіх калон быў пабудаваны на сродкі дуўмвіра Марка Тулія на ўласнай зямлі. Унутры храма некалькі ніш для статуй Аўгуста, членаў яго сям'і і, магчыма, самога Тулія.
За храмам вуліца Форума працягваецца як вуліца Меркурыя. У яе пачатку ўстаноўлена трыўмфальная арка Калігулы (кіраваў у 37—41 гадах н.э.), складзеная з цэглы і абліцаваная траверцінам (рэшткі абліцоўкі захаваліся толькі ля падмурка). Побач з аркай знойдзена конная статуя імператара, якая, верагодна, знаходзілася на ёй.
Іншыя будынкі
На паўднёвы захад ад храма Юпітэра знаходзіліся грамадскія прыбіральні, склады для гандлю збожжам (цяпер у іх захоўваюцца археалагічныя знаходкі) і важніца — месца захоўвання эталонаў рымскіх адзінак вымярэння, па якіх правяраліся тыя, што выкарыстоўвалі гандляры на форуме.
Трохвугольны форум
Плошча трохвугольнай формы, абкружаная каланадай з 95 іанічных калон. У паўночным вуглу знаходзіліся прапілеі з 6 іанічнымі калонамі, на ўсходзе злучаецца з Самніцкай палестрай, Вялікім тэатрам і, па доўгай лесвіцы, з Квадрыпорцікам.
На плошчы размешчаны грэчаскі храм VI стагоддзя да н.э. (т.з. Дарычны храм), прысвечаны Гераклу, міфічнаму заснавальніку горада. Храм меў памеры 21 на 28 м, выбудаваны з туфу, з паўднёвага боку да яго вяла вузкая лесвіца. Ззаду храма знаходзіліся сонечныя гадзіннікі. З усіх бакоў абкружаны каланадай: 7 калон па кароткім і 11 па доўгім баку.
Самніцкая палестра
Паводле пасвячальнага надпісу, пабудавана дуўмвірам Вівіям Вініцыям у другой палове II стагоддзі да н.э. З трох бакоў яна атачалася порцікам, у паўднёвым боку размяшчаўся пастамент, дзе праводзіліся цырымоніі ўзнагароджання, з заходняга боку прыбудаваны бытавыя памяшканні. З-за сваіх маленькіх памераў, да эпохі Аўгуста перастала ўмяшчаць усіх жадаючых, пасля чаго была пабудавана Вялікая палестра.
Храм Ісіды
Фасад храма аформлены порцікам у 4 калоны ў шырыню і 2 у глыбіню. Па баках знаходзіліся нішы са статуямі Анубіса і Гарпакрата. Таксама ў храме была ёмістасць з вадой з Ніла.
Храм Юпітэра Мейліхія
Быў пабудаваны яшчэ ў III—II стагоддзі да н.э. і прысвечаны Зеўсу, аднак быў перабудаваны і перададзены культу Юпітэра ў 80-я гады да н.э. Па форме ідэнтычны храму Ісіды, аднак мае глыбейшае ўнутранае свяцілішча. Выкананы з туфу, абліцаваны мармурам.
Па іншай гіпотэзе, якая базуецца на некаторых знаходках на тэрыторыі храма, ён быў прысвечаны Асклепію.
Квадрыпорцік
Квадрыпорцік (плошча з порцікам) служыў месцам, дзе збіралася публіка тэатраў да пачатку спектакля і падчас антрактаў. Пасля землетрасення 62 года, які разбурыў казармы гладыятараў у паўночнай частцы горада, пад казармы прыстасавалі квадрыпорцік. Тут знойдзена зброя, якая цяпер захоўваецца ў Нацыянальным музеі Неапаля.
Вялікі тэатр
Вялікі тэатр, які стаў культурным цэнтрам горада, быў пабудаваны ў III—II стагоддзях да н.э., з выкарыстаннем прыроднага схілу для размяшчэння сядзенняў для гледачоў. Пры Аўгусце тэатр быў пашыраны архітэктарам Маркам Артарыям на сродкі Марка Алконія Руфа і Марка Алконія Цэлера шляхам стварэння надбудовы над узроўнем зямлі, якая падтрымлівае верхнія рады месцаў. У выніку ён стаў здольны змясціць да 5000 гледачоў. Мог быць накрыты стрэшкай: кольцы для яго захаваліся да нашых дзён.
Ніжнія некалькі шэрагаў (ima cavea) прызначаліся для знатных гараджан. Два балкона над бакавымі ўваходамі, таксама пабудаваныя Маркам Арторыям — для жрыц і арганізатараў прадстаўлення. Сцяна была дэкаравана калонамі, карнізамі і статуямі, датаванымі часам пасля 62 года.
Малыя тэатр
Адэон, пабудаваны ў 80 годзе да н.э. дуўмвірамі Маркам Порцыям і Квінктам Валгам, быў пакрыты чатырохсхільным чарапічным дахам. 4 ніжніх шэрагу аддзяляліся ад верхніх 17 высокім парапетам, ад якога захавалася левая (адносна сцэны) частка. Тэатр змяшчаў каля 1500 гледачоў, на яго сцэне праходзілі музычныя прадстаўленні і камедыі.
Амфітэатр і Вялікая палестра
Амфітэатр, які змяшчаў 20 000 гледачоў, быў пабудаваны каля 80 гады да н.э. адначасова з малым тэатрам тымі ж дуўмвірамі. Мае памеры 135 на 104 м і ў наш час з'яўляецца найстаражытнейшым вядомым амфітэатрам. Адрозніваецца ад астатніх тым, што ўваходы ў яго знаходзіліся ў верхняй частцы глядзельнай залы, а таксама адсутнасцю сутарэнных памяшканняў: выхад гладыятараў на арэну ажыццяўляўся праз калідор прама з вуліцы. Праз другі калідор выносілі параненых і забітых.
Месцы для гледачоў (cavea) падзяляліся на тры ўзроўні: першы (ima), бліжэй усяго да арэны, складаўся з 5 радоў прыступак і прызначаўся для знатных гледачоў. Другі ўзровень (media) складаўся з 12 радоў, трэці (summa) з 18. Самая верхняя частка, аддзеленая ад іншых зон, у якую вялі ўласныя лесвіцы, з часу Аўгуста прызначалася для жанчын.
Зверху амфітэатр мог быць накрыты тэнтам, які бараніў гледачоў ад сонца і дажджу.
Вялікая палестра была пабудавана ў рымскую эпоху, калі Самніцкая палестра перастала адказваць запатрабаванням горада, які хутка рос. Прызначалася для гімнастычных практыкаванняў і спартыўных мерапрыемстваў. Уяўляла сабой плошчу 130 на 140 м, акружаную з трох бакоў порцікам з іанічнымі калонамі. Чацвёрты бок выходзіў на амфітэатр, дзе знаходзіліся ўваходы ў палестру, разбураныя землетрасеннем 62 года і адноўленыя ў тэхніцы opus latericium. У цэнтры знаходзіўся басейн (37 на 4 м) з глыбінёй ад 1 м на захадзе да 3 на ўсходзе. У паўднёвай частцы — туалеты, якія чысцяцца вадой басейна. Паўночная сцяна абвалілася пры катастрофе 79 года і была адноўлена археолагамі.
На адной з калон была знойдзена хрысціянская крыптаграма.
Стабіявы тэрмы
Самыя вялікія, старажытныя і добра захаваныя тэрмы горады, пабудаваныя ў III стагоддзі да н.э. Комплекс тэрм размяшчаўся вакол вялікага трапецападобнага перыстыля палестры з бегавой дарожкай і басейнам 15x8x1,5 м. Побач знаходзіліся пакоі для націрання маслам і пяском (для барацьбы). Сцены палестры аформлены ў 4 стылі, захаваліся фігуры Зеўса, Геракла і Сатыра.
Мужчынскія лазні мелі ўваход як з вуліцы, так і з палестры. Спачатку чалавек, які ўвайшоў трапляў у ападытэрый — распранальню са скляпеннямі, упрыгожанымі фрэскамі эпохі Флавіяў (амуры, вакханкі, трафеі), мармуровымі сядзеннямі і нішамі для захоўвання адзежы. Далей шоў тэпідарый (цёплыя лазні), злева ад якога знаходзіўся фрыгідарый — зала з басейнам з халоднай вадой. За тэпідарыям быў кальдарый з басейнам гарачай вады і ёмістасцю з халоднай.
Жаночыя лазні не мелі фрыгідарыя (басейн з халоднай вадой знаходзіўся ў распранальні), але меў лаконік — парылка, накшталт саўны. Паміж лазнямі былі печы з халоднай, гарачай і вельмі гарачай вадой.
Тэрмы форума
Самыя маленькія, аднак, самыя вытанчаныя тэрмы Пампеяў. Прызначаліся галоўным чынам для госцяў горада, а не яго жыхароў. Пабудаваны дуўмвірам Луцыем Цэзіем у I стагоддзі да н.э. Уваход з вуліцы Форума вёў у палестру мужчынскага аддзялення. Адтуль а таксама з вуліцы Тэрм можна было прайсці ў ападытэрый, адтуль — у фрыгідарый ці ж у тепідарый і далей у кальдарый з дзвюма ваннамі. Жаночае аддзяленне складалася толькі з распранальні, тэпідарыя і кальдарыя, а таксама невялікага ўнутранага садка. На сценах захаваліся фрэскі, напрыклад «Атланты» тэпідарыя. Цікавы фрыгідарый, які нагадвае баптыстэрый эпохі Адраджэння.
Цэнтральныя тэрмы
Закладзены адразу пасля землетрасення 62 года н.э., аднак да 79 года так і не быў завершаны басейн, а порцік палестры нават не пачаты. Трубы, па якіх падавалася вада, ужо існавалі, аднак печы так і не складзены. Мелі поўны набор залаў, аднак толькі ў адным экзэмпляры (без падзелу на мужчынскае і жаночае аддзяленні).
Прыгарадныя тэрмы
Размяшчаліся ў 100 метрах за Марской брамай на штучнай тэрасе. З-за свайго становішча былі знойдзены і разрабаваны ўжо ў старажытнасці. Цікавай іх асаблівасцю з'яўляюцца вялікія вокны з відам на мора. Басейны дэкараваны фрэскамі з выявай вадаспадаў і горных пячор, а таксама мазаікамі. Аднак найбольшую вядомасць тэрмы атрымалі з-за 16 эратычных фрэсак у чацвёртым стылі (у іх ліку адзіная вядомая старажытнарымская выява лесбійскага сексу), знойдзеных напачатку 1990-х у ападытэрыі. Іх наяўнасць спарадзіла гіпотэзу, што ў будынку на другім паверсе функцыянаваў лупанарый, што, аднак, адхіляецца археолагамі, якія вывучалі тэрмы, і большасцю гісторыкаў.
Лупанарый
Лупанарый, тым не менш, прысутнічаў у горадзе. Ён быў выяўлены ў 1862 годзе, з тых часоў некалькі разоў рэстаўраваўся. Апошняя рэстаўрацыя скончылася ў 2006 годзе, перадапошняя — у 1949. Гэты двухпавярховы будынак з пяццю кубікуламі (спальнямі) на кожным паверсе. У пярэднім пакоі сцены ля столі пакрыты фрэскамі эратычнага характару. У кубікулах ніжняга паверху — каменныя ложы (якія накрываюцца матрацамі) і графіці на сценах.
Апроч лупанарыя ў горадзе існавала як мінімум 25 прызначаных для прастытуцыі адзіночных пакояў, часта яны размяшчаліся над віннымі крамамі. Кошт гэтага віду паслуг у Пампеях складаў 2—8 асаў. Персанал быў прадстаўлены галоўным чынам рабынямі грэчаскага ці ўсходняга паходжання.
Забеспячэнне ежай
У Пампеях выяўлены 34 пякарні, якія цалкам задавальнялі патрэбы гараджан і прадавалі сваю прадукцыю ў суседнія паселішчы. Найбольш вядомыя пякарня Папідзія Прыска і пякарня на вуліцы Стабій, у якой захавалася 5 ручных млыноў. Жораны двух тыпаў: адзін нерухомы конусападобны (meta), іншы ў форме пясочных гадзіннікаў без дна і вечкі (catillus), які апранаўся на яго зверху. У поласць верхняга жолаба засыналася збожжа і ён рухаўся рабамі ці валамі. Выраблены жораны з вулканічных парод. Шматлікія пякарні не мелі прылаўкаў для продажу хлеба, або пастаўляючы яго оптам, або разносячы па хатах ці прадаючы на вуліцы з рук.
Таксама ў Пампеях вырабляўся рыбны соус «гарум», які ў вялікіх колькасцях ішоў на продаж у іншыя гарады. Раскапаны цэлы цэх па яго падрыхтоўцы, у якім захаваліся амфары для перавозкі прадукта. Тэхналогія складалася ў наступным: рыбу, вычышчаную ад касцей і расцёртую, вытрымлівалі ў салёнай (марскі) вадзе на працягу некалькіх тыдняў. Часта да яе дадавалі зеляніну, вострая прыправы, віно. Запраўлялі ім самыя разнастайныя стравы.
У Пампеях была развіта сістэма тэрмаполіяў (усяго налічана 89 устаноў), якія забяспечвалі людзей гарачай ежай і дазвалялі ім адмовіцца ад гатавання яе дома (шматлікія дамы ў Пампеях не мелі кухні).
Рамёствы
Адным з найважнейшых рамёстваў у горадзе была вытворчасць ваўняных тканін. Знойдзена 13 цэхаў па апрацоўцы поўсці, 7 прадзільных і ткацкіх майстэрняў, 9 фарбавальных. Найважнейшым вытворчым этапам было Валенне шэрсці, якое ажыццяўлялася ў Старажытным Рыме фулонамі (fullones). Асаблівасці тэхналогіі дазвалялі ім займацца таксама мыццём адзежы гараджан.
Затым поўсць і тканіну трэба было старанна прапаласкаць у вялікіх ёмістасцях, якіх у Стэфанія таксама было тры. Адносна чыстыя і далікатныя рэчы ў яго валюшні сціралі ў былым імплювіі яго тасканскага атрыума. Апроч гэтага, у валюшні стаялі ёмістасці для адбельвання і афарбоўкі рэчаў. Ажыццяўлялася тут і прасавання адзежы, для тунік нават меўся асобы прэс.
У іншай валюшні (усяго іх у Пампеях 18), размешчанай на вуліцы Меркурыя, знойдзены фрэскі, якія пралілі святло на ўвесь тэхналагічны працэс фулонаў.
Дом Трагічнага паэта
З'яўляецца тыповым рымскім домам II стагоддзі да н.э. і знакаміты сваімі мазаічнымі поламі і фрэскамі, якія адлюстроўваюць сцэны з грэчаскай міфалогіі. Знаходзіцца насупраць тэрм Форума. Названы па выкладзенай у падлозе мазаіцы рэпетыцыі трагічнага спектакля. Каля ўваходу ў дом выкладзена мазаіка з выявай сабакі і з надпісам («беражыся сабакі»). Па баках уваходу знаходзіліся гандлёвыя памяшканні.
Сцены атрыума былі ўпрыгожаны выявамі Зеўса і Геры, сцэнамі з Іліяды. У наш час усе гэтыя фрэскі знаходзяцца ў музеі Неапаля.
Дом Хірурга
Адзін з найстаражытнейшых пампейскіх жылых дамоў, выбудаваны ў IV—III стагоддзях да н.э. Атрымаў назву з-за таго, што ў ім выяўлены шматлікія хірургічныя інструменты. Фасад складзены з вапняковых блокаў, унутраныя сцены выкананы ў тэхніцы opus africanum (вертыкальныя канструкцыі з пакладзеных адзін на аднаго вертыкальных і гарызантальных блокаў, якія чаргуюцца і паміж якімі сцяна выкладвалася драбнейшымі камянямі ці цэглай). Захаваліся фрэскі ў першым і чацвёртым стылі.
Дом Фаўна
Багаты дом, які займае прастору паміж чатырма вуліцамі — інсулу (40 на 110 м), плошчай 3000 м — гэта самы раскошны дом у Пампеях. Меркавана быў пабудаваны для Публія Сулы, пляменніка заваёўніка горада, пастаўленага ім на чале Пампеяў.
На парозе галоўнага ўваходу ў дом выкладзены мазаічны надпіс «HAVE» (дабрыдзень), адсюль можна было прайсці ў этрускі (тасканскі) атрыум, захавалы да нашых дзён імплювій (неглыбокі басейн для збору дажджавой вады) з багатай геаметрычнай інкрустацыяй з рознакаляровага мармуру і статуэткай танцуючага Фаўна, якая дала імя дому. Другі ўваход размяшчаўся ўсходней і вёў у другі, тэтрастыльны (з дахам, які падтрымліваецца 4 калонамі), атрыум, прызначаны, мабыць, для гасцей.
Перыстыля таксама два: малы і вялікі. На ўсход ад малога перыстыля знаходзіліся бытавыя памяшканні: камора, кухні і невялікія прыватныя лазні. З вялікага перыстыля запасны выхад вёў на вуліцу. Паміж перыстылямі знаходзіліся трыклініі і гасціная са знакамітай мазаікай, якая адлюстроўвае бітву Аляксандра Македонскага з Дарыям III. Арыгіналы большасці твораў старажытнарымскага мастацтва з дому Фаўна выстаўлены ў музеі Неапаля, у самым доме знаходзяцца копіі.
Дом Ветыяў
Невялікі, аднак багата ўпрыгожаны дом, які належаў гандлярам-вольнаадпушчанікам Аўлу Ветыю Канвіву і Аўлу Ветыю Рэстытуту. Насценны роспіс выканана пасля 62 года у чацвёртым стылі. Праз уваход і вестыбюль, дзе знаходзіцца вядомая фрэска з выявай Прыяпа, можна патрапіць у атрыум, сцены якога ўпрыгожаны фрызамі з амурамі і псіхеямі. Два крылы атрыума ўпрыгожаны медальёнамі з галавой Медузы і Сілена (справа) і фрэскай з пеўнямі, якія б'юцца (злева). Яшчэ адзін уваход вядзе сюды з вуліцы праз гаспадарчыя пабудовы.
Справа размяшчаецца другі маленькі атрыум з ларарыем (асобным свяцілішчам). Прамавугольны ў плане перыстыль перпендыкулярны кірунку галоўнага ўваходу. Ён упрыгожаны дарычнымі калонамі і насценным жывапісам. Перыстыль цалкам адноўлены, па захаваных слядах узноўлены нават кветнікі. У перыстыль адкрываецца трыкліній, сцены якога распісаны амурамі, якія пераймаюць дзейнасць людзей. Бачныя сцэны гандлю, гонак на калясніцах, апрацоўкі металаў, ткацтва, збору вінаграда, святаў. Там жа вялікая колькасць фрэсак, якія ілюструюць эпізоды міфаў, выявы багоў. У зале злева ад перэстыля — юны Геракл, які душыць змей.
Дом Пазалочаных Амураў
Графіці на сцяне дому называе яго ўладальнікам Папея Абіта, сваяка Папеі, другой жонкі Нерона.
Перыстыль, верагодна, выкарыстоўваўся для правядзення тэатральных пастановак: адна з каланад прыпаднята накшталт сцяны. Паміж калонамі былі падвешаны медальёны і маскі. Сад перыстыля напоўнены бюстамі і барэльефамі, у паўночнай яго частцы знаходзіцца ларарый, у паўднёвай — свяцілішча Ісіды. Табліній і трыклініі ўпрыгожаны фрэскамі па матывах грэчаскіх міфаў. У сцяну адной з пакояў устаўлены дыскі з амурамі на залатым лісці.
Дом Менандра
Вялікі дом (1800 кв.м), які ўключае ў сябе лазні, стайні, гандлёвыя памяшканні. Атрыум быў распісаны сцэнамі палявання і пейзажамі. У гасцінай, якая выходзіць у атрыум — сцэны падзення Троі. У адной з ніш перэстыля добра захаваная выява Менандра, ад якога і атрымаў імя ўвесь дом. У паўпадвале ў 1930 годзе знойдзена больш за сотню сярэбраных прадметаў быту і вялікая колькасць манет.
Дом Ларэя Тыбурціна
Уваход у дом знаходзіцца ў нішы, перад дзвярамі пастаўлены дзве лавы. Па баках ад уваходу два гандлёвыя памяшканні. Роспісы ў атрыумы засталіся няскончанымі. У пакоях — несапраўдныя вокны з намаляваным відам на сад. На перыстыль выходзіць хатняе свяцілішча Дыяны. Займаў амаль усю інсулу, аднак большая частка яго плошчы адведзена пад сад з каналамі і фантанамі. Месца ў канцы найбліжэйшага да дому канала адведзена пад летні трыкліній. Тут знаходзяцца фрэскі з выявай Пірама, Фісбы і Нарцыса, падпісаныя Lucius pinxit (намаляваў Луцый).
Дом быў даследаваны ў 1916—1921 В. Спінацолам. Сваю назву ён атрымаў ад двух перадвыбарных лозунгаў, знойдзеных на сценах будынка: адзін заклікаў галасаваць за Ларэя, другі — за Тыбурціна. Уладальнікам жа дому быў Актавій Кварціа (Octavius Quartio), чыя бронзавая пячатка была ў ім знойдзена. Некаторыя гісторыкі лячаць за лепшчае называць дом "домам Актавія Кварціа ".
Дом Мараліста і дом Пінарыя Церыяле
Дом мараліста знаходзіцца непадалёк ад дома Ларэя Тыбурціна. Названы так з-за надпісаў у летнім трыклініі (белым па чорным): У канцы падсумаванне: «У адваротным выпадку вяртайцеся да сябе дамоў».
Дом Юліі Фелікс
Займае адну з самых вялікіх інсул горада, аднак толькі траціна яе забудавана, 2/3 уяўляюць сабой сад. Частка дома з лазневымі памяшканнямі здавалася ўнаймы.
Дом Саду Геркулеса (Дом Парфумера)
Раскапаны ў 1953—1954 гадах, аднак толькі ў 1972—1974 у выніку даследаванняў супрацоўнікаў Мэрылендскага ўніверсітэта было выяўлена, што сад прызначаўся для вырошчвання раслін, з якіх вырабляліся парфум і алеі. Магчыма тут таксама рабілі гірлянды з кветак. У выніку гэтых даследаванняў дом атрымаў другую назву — дом Парфумера.
Гарадскія ўмацаванні
Сцены Пампеяў маюць даўжыню 3220 м, у іх 7 брамы (існаванне восьмай спрэчнае). Пабудаваны па ўсім сваім перыметры ўжо ў VI—V стагоддзі да н.э. (тады большая частка ўмацаванай плошчы яшчэ не была забудавана, а занята садамі і гародамі) з вапняку і туфу, унутры запоўнены зямлёй. Пры самніцкім панаванні з унутранага боку быў зроблены насып, які дазваляе абаронцам падымацца на вяршыню сцен і забяспечвае ім дадатковую трываласць. У III стагоддзі да н.э. гэты насып умацаваны каменем. 12 вежаў з найбольш прыступных паўночнага і ўсходняга бакоў былі дададзены ў II-пачатку I стагоддзя да н.э..
Геркуланская (ці Саляная) брама была цалкам перабудавана ў эпоху Аўгуста, страціўшы ахоўныя функцыі і стаўшы больш падобнай на трохпралётную трыўмфальную арку. Паміж ёй і Везувіянскай брамай на гарадской сцяне бачныя пашкоджанні, нанесеныя аблогавымі прыладамі Сулы.
Водазабеспячэнне
Да вадаправода былі падключаны дамы толькі самых багатых гараджан, астатнія набіралі ваду з фантанаў (у наш час іх знойдзена 42), размешчаных у розных частках горада. З рэзервуара каля Везувіянскай брамы вада паступала ў горад па трох свінцовых трубах дыяметрам 30 см: першая прызначалася для фантанаў, другая для тэрмаў і трэцяя для прыватных уладанняў. Пры недахопе вады апошнія дзве трубы маглі быць перакрыты.
Віла Дыямеда
Знаходзілася на схіле, таму на ўзроўні першага паверху жылых памяшканняў, згрупаваных вакол атрыума і перыстыля, знаходзілася тэраса, якая атачала вялікі парк. Па яе краях узвышаліся вежкі, з якіх можна было любавацца морам. У цэнтры парку знаходзіўся басейн, каля яго — летні трыкліній для абедаў на адкрытым паветры. У скляпах пад галерэяй уладкованы вінны склеп.
Уваход у вілу вёў прама ў перыстыль, злева ад якога знаходзіўся другі маленькі перыстыль і лазневыя памяшканні. Праз табліній можна было патрапіць у крытую тэрасу, якая выконвала функцыі трыклінія, адкуль адкрываўся краявід на мора.
Даследавана ў 1771—1774 гадах, прыпісваецца Арыю Дыямеду, чыя грабніца знаходзіцца насупраць уваходу. На віле знойдзена 20 целаў загінулых пры вывяржэнні, у тым ліку жанчын і дзяцей, з іх 18 у склепе, двое ля дзвярэй, якія вядуць з саду да мора; у аднаго з іх знойдзена залатое кольца, сярэбраны ключ і 1356 сестэрцыяў.
Віла Містэрый
Заснавана ў II стагоддзі да н.э., пасля чаго некалькі разоў пашыралася, у прыватнасці ў 60 годзе да н.э. Галоўны ўваход быў звернуты да дарогі, якая вядзе ад Геркуланскай брамы. У наш час ён раскрыты не цалкам, таму ўваход на вілу ажыццяўляецца з боку мора. Уздоўж дарогі знаходзіліся сельскагаспадарчыя памяшканні, у тым ліку пакой з прэсам для вінаграда.
Уваход, настолькі шырокі, што па ім мог праехаць воз, вёў у перыстыль. На паўднёвы ўсход ад яго размяшчаўся двор з ларарыям і тэтрастыльны атрыум, з якога можна было патрапіць у лазні. З паўднёва-заходняга боку з перыстылем злучаўся тасканскі атрыум, з яго, а таксама часткова з перыстыля, дзверы вялі ў шматлікія пакоі, упрыгожаныя фрэскамі ў другім і трэцім стылях. Віла адкрывалася да мора тэрасай-ратондай з двума порцікамі па баках.
У таблінуме, які злучае тасканскі атрыум з ратондай, захаваліся фрэскі на егіпецкія матывы. Названа віла па фрэскам у адным з пакояў на поўдзень ад атрыума, якія атрымалі шырокую вядомасць і дзе адлюстроўваецца па найбольш распаўсюджанай версіі пасвячэнне ў дыянісійскія містэрыі, па іншай — абрад шлюбу.
Спартыўны клуб студэнтаў ва Умеа
IKSU (Idrottsklubben Studenterna i Umeå, Спартыўны клуб студэнтаў у Умеа) — спартыўны клуб і некамерцыйная арганізацыя ва Умеа. Яна складаецца з двух мерапрыемстваў, IKSU спорт на тэрыторыі кампуса ўніверсітэта Умеа і IKSU spa ва Умедалене. Яна налічвае каля 18 тысяч членаў.
Гісторыя
Арганізацыя была створана 5 мая 1959 г. пад назвай Umeå Studenters Idrottsförening (USIF). У 1960 годзе яна атрымала сваю цяперашнюю назву Idrottsklubben Studenterna i Umeå (IKSU). У той час IKSU мела свае памяшканні ў Олідхеме. Яе першая крытая арэна была адкрыта ў 1983 годзе ў універсітэцкім гарадку ўніверсітэта Умеа, дзе IKSU спорт знаходзіцца сёння. З тых часоў яна быў пашыраны ў некалькі разоў. IKSU spa быў адкрыты ва Умедалене ў 2003 годзе.
У 2009 годзе выручка склала каля 87 мільёнаў шведскіх крон. У IKSU было каля 70 супрацоўнікаў, 130 лідараў і 18300 актыўных членаў.
IKSU спорт
IKSU спорт, раней вядомы як IKSU Sportcenter, знаходзіцца на тэрыторыі кампуса ўніверсітэта Умеа. Гэта самы вялікі спартыўны аб'ект у Скандынавіі. Яго адрас Petrus Laestadiusväg 15. Аб'ект ў цяперашні час больш за 15000 квадратных метраў.
IKSU спа
IKSU Спа размешчаны ва Умедалене. Яго адрас J.A Lindersväg 53.
Невярышкі
Назву Невяры́шкі маюць:
Пяцігорск
Пяцігорск (Пятигорск) — горад (з 1830 года) у Расіі, у складзе Стаўрапольскага края. Насельніцтва 139,7 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1780 годзе.
Горад-курорт размешчаны раёне Каўказскіх Мінеральных Вод, пераважна на левым беразе ракі Падкумак. Сярод іншых курортаў Каўказскіх Мінеральных Вод Пяцігорск мае найбольш разнастайныя прыродныя лячэбныя рэсурсы. Ёсць звыш 40 крыніц мінеральных вод, якія адрозніваюцца па хімічным складзе і тэмпературы вады; некаторыя з іх радонавыя. З размешчанага каля Пяцігорска Тамбуканскага возера здабываюць высокакаштоўную ў тэрапеўтычным дачыненні сульфідны глей. Спрыяльныя кліматычныя ўмовы летам і ў пачатку восені дазваляюць выкарыстаць іх для клімататэрапіі.
Вышыня над узроўнем мора — каля 600 метраў. Вышэйшы пункт у ваколіцах горада — вяршыня гары Бештау — 1401 м. Таксама ў межах горада размешчаны вяршыні гор: Машук, Гарачая, Пост, Пікет, Казачка і інш.