cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Шэметава)
Інтэр’ер
У інтэр'еры сцены раскрапаваныя пілястрамі з пазалочанымі карынфскімі капітэлямі. Аконныя праёмы ўпрыгожваюць каляровыя вітражы. Алтар дэкарыраваны пазалочанай драўлянай разьбой. Высокія хоры з арганм абапіраюцца на два шматгранныя слупы. Насценная размалёўка на евангельскія сюжэты ўключае раслінны арнамент. Амбон выкананы ў стылі ракако ў выглядзе чашы (разьба, пазалота), якую падрымлівае птушка.
Альшанскэ
Альшанскэ (Ольшанське) — пасёлак гарадскога тыпу ў Мікалаеўскім раёне Мікалаеўскай вобласці Украіны на рацэ Паўднёвы Буг. Пасёлак будаваўся ў 1960-я гг. Названы ў гонар Канстанціна Альшанскага, камандзіра дэсантнікаў, якія вызвалялі Мікалаеў ад немцаў у 1944 г.
Феба
Жаночае імя:
Кісялі (Мінскі раён)
Кісялі́ (, Кисели) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пятрышкаўскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Рагаўскога сельсавета.
Феба (спадарожнік Сатурна)
Феба (, Φοίβη) — адзін з аддаленых спадарожнікаў Сатурна, адкрыты У. Пікерынгам у 1899 годзе па здымках атрыманых у Арэкіпскай абсерваторыі (Перу). Названая ў гонар тытаніды Фебы з старажытнагрэчаскай міфалогіі.
Феба круціцца ў зваротным кірунку па даволі выцягнутай, нахільнай арбіце.
Раска гарбатая
Распаўсюджанне і экалогія
Вышыня росту: 0-1200 метраў н. у. м. Насяляе ў тропіках і ўмераных абласцях па ўсім свеце, за выключэннем Паўднёва-Усходняй Азіі і Аўстраліі. Натуралізаваны ў Японіі. Гэтая трава свабодна плавае і расце ў стаялай вадзе, сажалках і рэзервуарах.
Феба (спадарожнік Сатурна)
Параметры спадарожніка:
Раска гарбатая
Батанічнае апісанне
Лісце ад шырока яйкападобнага да круглявага, спінная паверхня зеленаватая, часам чырванавата-карычневая, асіметрычная, злёгку выпуклая, 2-7 х 2-4 мм. Карані да 15 см. Сцябло белае, тонкае. Суквецці каля 0,8-1 мм. Плады 0,5-1 х 0,3-1,2 мм, з крылом каля 0,2 мм. Насенне 0,7-0,9 х 0,4-0,6 мм, з 8-16 рэбраў. 2n = 40. Распаўсюджаны ў асноўным праз вегетатыўнае размнажэнне.
Выкарыстанне
Выкарыстоўваецца непасрэдна пры апрацоўцы сцёкавых вод, а таксама выкарыстоўваецца для вытворчасці біяэтанолу. Утрымліваюць вялікую колькасць вугляводаў, цэлюлозы, геміцэлюлозы ў параўнанні з іншымі воднымі раслінамі.
Алэксандрыўка (Вазнэсэнскі раён)
Алэксандрыўка (Олександрівка) — пасёлак гарадскога тыпу ў Вазнэсэнскім раёне Мікалаеўскай вобласці Украіны на рацэ Паўднёвы Буг. Недалёка ад пасёлка знаходзяцца гранітныя кар'еры.
Інтэлект шымпанзэ
Інтэлект шымпанзэ найбольш вывучаны з усіх відаў жывёл. Зыходзячы з найноўшых даследаванняў, іх генетычная база супадае з чалавечай на 98,7%. Шымпанзэ настолькі генетычна блізкія да чалавека, што адзін час нават прапаноўвалася адносіць шымпанзэ да роду Людзі. Рэкорд працягласці жыцця 76 гадоў.
Хоць шымпанзэ не могуць казаць з-за структуры галасавога апарату, яны здольныя размаўляць рукамі на мове глуханямых людзей (мове жэстаў). Яны здольныя ўжываць словы ў пераносным сэнсе, могуць ствараць новыя паняцці, камбінуючы вядомыя словы, напрыклад: «запальнічка» - «бутэлька-запалка», валодаюць пачуццём гумару. Першую шымпанзэ навучылі гаварыць на мове жэстаў ў 1967 годзе, а да 1972 ужо з дзясятак шымпанзэ былі навучаны мове жэстаў. Таксама былі прыдуманыя іншыя мовы для зносін з шымпанзэ, такія як мова сімвалаў і мова лексіграм. Самца Канзі атрымалася навучыць разумець на слых каля 3000 ангельскіх слоў і актыўна ўжываць больш чым 500 слоў пры дапамозе клавіятуры з лексіграмамі. Апісаны выпадак, калі навучанае мове знакаў самка Баноба сама навучыла яму свайго дзiцяня.
У прыродзе шымпанзэ могуць выкарыстоўваць прылады працы. Яны выкарыстоўваюць палкі для лоўлі мурашак і тэрмітаў, збірання мёду і палявання на млекакормячых, камяні для кіданне і разбівання арэхаў, садавіны, гародніны і насення і лісце для лоўлі мурашак і тэрмітаў, збірання вады і чысткі. Яны здольныя вырабляць прылады працы (чысцяць палкі ад лісця, завастраюць палкі і камяні). Таксама яны могуць выкарыстоўваць 2 прылады працы адначасова (палку і лісце для яе чысткі, камень для разбівання і камень падстаўка). Акрамя прылад працы, шымпанзэ будуюць гнёзды, якія могуць быць размешчаны ў групах.
Самасвядомасць
Усе шымпанзэ і карлікавыя шымпанзэ праходзяць люстраны тэст, які даказвае наяўнасць самасвядомасці.
Мова жэстаў
Уоша паказвалі якой-небудзь прадмет або дзеянне, а затым складвалі яе пальцы ў адпаведны жэст. Ужо вывучыўшы восем знакаў, Уошо пачала іх камбінаваць. Яшчэ ў пачатку навучання яна прадэманстравала разуменне знакаў: яна пазнавала выяву на малюнку не горш за сам прадмет, адрознівала маленькую выяву дарослага чалавека ад выявы дзіцяці і т. п. Праз пяць гадоў яна ведала ўжо 160 слоў. Уоша актыўна выкарыстоўвала знакі для зносін з людзьмі і дасягнення сваіх мэтаў. Хоць людзі і не спяшаліся прызнаць у асобе Уоша прымата, які валодае мовай, сама малпа, зусім без сумневаў, прылічала сябе да людскога роду, а іншых шымпанзэ называла «чорнымі істотамі».
Да 1972 года ў Аклахомскім інстытуце вывучэння прыматаў ужо з дзясятак шымпанзэ ўмелі размаўляць на мове жэстаў.
Эксперыменты паказалі, што шымпанзэ і банабо валодаюць сімвалічным мысленнем і лёгка карыстаюцца прынцыпам абагульнення, ужываючы знаёмыя жэсты ў новых сітуацыях. Шымпанзэ могуць ужываць слова ў пераносным сэнсе, валодаюць метафарамі. Яны могуць ствараць новыя паняцці, камбінуючы вядомыя словы, напрыклад: «запальнічка» — «бутэлька-запалка». Яны валодаюць таксама пачуццём гумару.
Апісаны выпадак, калі навучаная мове жэстаў самка банабо сама навучыла свайго дзіцяня замест чалавека-эксперыментатара.
У эксперыменце, праведзеным Фондам даследаванні вялікіх чалавекападобных малпаў (ЗША), знакамітага самца Канзі ўдалося навучыць разумець на слых каля 3000 англійскіх слоў і актыўна ўжываць больш чым 500 слоў пры дапамозе клавіятуры з лексіграмами (геаметрычнымі знакамі).
Мова сімвалаў
Дэвід Прэмак для навучання сямігадовай шымпанзэ з імем Сара вынайшаў сімвалы, якія абазначаюць тое ці іншае паняцце. Яна даволі хутка засвоіла, што блакітны трохкутнік з'яўляецца сімвалам яблыка, а чырвоны квадрацік - банана, потым сімвалы імёнаў Прэмака, трох яго асістэнтаў, і свайго імя. Яшчэ праз некаторы час слоўнік Сары папоўніўся пазначэннем амаль усіх прадметаў, што былі ў яе атачэнні, асноўных колераў спектру і ўсіх магчымых іх камбінацый настолькі паспяхова, што неўзабаве «працоўны слоўнік» Сары налічваў 120 слоў.
Аднойчы Прэмак вырашыў высветліць, наколькі яна зразумела правільны парадак слоў у сказе і склаў некалькі камбінацый сімвалаў, якія не мелі ніякага сэнсу. Вельмі нечакана для яго Сара сама стала яго вучыць. Калі Сара некалькі разоў правільна выканала заданне, яна адсунула ад дошкі свайго настаўніка і сама стала складаць прапановы, але няскончаныя. Яна прапаноўвала Премаку на выбар некалькі сімвалаў, з дапамогай якіх ён мог іх скончыць. Так, яна пісала на магнітнай дошцы:  яблык на ...  і прапаноўвала на выбар некалькі сімвалаў, якія пазначалі прадметы, колеру, паняцці. Спачатку Прэмак не разумеў, што ад яго хоча Сара. Аднак вельмі хутка ён пераканаўся, што яе дзеянні зусім паслядоўныя. Сара цярпліва адпрэчвала прапановы накшталт «яблык на сінім». Яе ладзіў толькі такі варыянт прапановы, які мае нейкі сэнс, напрыклад «банан на страве», «яблык на банане» і г.д.
Але самае цяжкае было наперадзе, калі ад пазначэнняў канкрэтных прадметаў перайшлі да засваення агульных паняццяў. Калі ён навучыў Сару асацыяваць чырвоны колер з яблыкам, а зялёны з грэйпфрутам, яны перайшлі да тэкстаў, з дапамогай якіх ён даследаваў разуменне і ўсведамленне ёю значэння слова колер. Сара правільна называла колеру зусім незнаёмых ёй аб'ектаў. Напрыклад, асацыяваўшы чырвоны колер як прыналежнасць яблыка, шымпанзэ беспамылкова пазнавала яго ў афарбоўцы вішні, якую яна да гэтага не бачыла. Падчас аднаго з досведаў Сары далі яблык і папрасілі адабраць сімвалы колеру і формы, якія характарызуюць гэты плод. Яна з гатоўнасцю зрабіла гэта. Затым замест яблыка ёй далі яго сімвал - блакітны трохкутнік і прапанавалі зрабіць тое ж самае. Абсалютна без ваганняў Сара напісала для гэтага зусім не мае нічога агульнага з яблыкам прадмета тыя ж знакі круглага і чырвонага, як і ў тым выпадку, калі перад ёй ляжала цяперашні яблык. Вучоны лічыць гэта доказам таго, што шымпанзэ думае пра сімвал, скажам, яблыка не як аб фізічным аб'екце (у дадзеным выпадку блакітны пластмасавы трохкутнік), а як аб прадмеце, які ён сімвалізуе.
Мова лексіграм
Група навукоўцаў стварыла электронную прыладу і праграму сінтаксічнага і сэнсавага аналізу знакавай мовы. Знакавая мова «Еркская» складалася з невялікіх геаметрычных фігур, якія назвалі лексіграмамі, кожная з якіх суадносіцца з пэўным словам.
На сцяне памяшкання, у якім знаходзіцца малпа, маецца клавіятура з нанесенымі на клавішы лексиірамамі. Калі націснуць такую клавішу, лексіграма, намаляваная на ёй, праецуецца на экран, размешчаны непасрэдна над клавіятурай. Паслядоўнасць лексігрмм камп'ютар лічыць фразай, калі яна пачынаецца пэўным сігналам і заканчваецца кропкай. Каб падаць пачатковы сігнал, малпа тузаецца рукой за штангу, умацаваную над клавіятурай, і пачынае «размову». Камп'ютар лічыць фразу правільнай, калі паслядоўнасць лексіграм дакладна адпавядае правілам, зафіксаваным у зададзенай праграмай граматыцы. Сумнеўных выпадкаў тут няма: фраза альбо абсалютна правільная, альбо няправільная. Правілы пабудовы фраз ў «Йеркскай» мове адназначныя, жорсткія і не дапускаюць адхіленняў, бо пакуль стаіць задача праверкі толькі граматычных здольнасцяў шымпанзэ Ланы, а не яе ўяўлення.
Калі Лана націскае на клавішу, лексіграма, намаляваная на ёй, праецыюецца на экран, размешчаны непасрэдна над клавіятурай. Націск іншай клавішы - побач з'яўляецца новы малюнак. І гэтак далей, да таго часу, пакуль не атрымаецца лінейная запіс фразы. Затым камп'ютар выносіць рашэнне. Калі фраза правільная - звініць званочак, калі не - лекстграмы знікаюць з экрана, а Лане трэба пачынаць спачатку.
Гэты «механізм пры спробе ачысціць» Лана выявіла і асвоіла вельмі хутка. Дапусціўшы памылку друку, яна нават не спрабуе давесці фразу да канца, а адразу ставіць кропку. Камп'ютар, ацэньваючы, натуральна, ўваходныя звестеі як ілжывыя, адразу гасіць праектары і рыхтуе сістэму да новага «размовы» - так што дарма Лана на клавішы ня націскае.
Лана ў любы час можа замовіць паесці або папіць, але толькі пры ўмове, што фраза будзе сфармуляваная правільна. Скажам, яна набірае на клавіятуры фразу: «Калі ласка, машына, дай мне кавалачак банана», аўтамат падае ласунак у паглыбленне ў сцяне, адкуль Лана яго забірае. Сапраўды гэтак жа малпа можа папрасіць кавалачак яблыка, разынкі і т. Д. Лана складае сабе абсалютна рацыянальнае меню, хоць вельмі любіць шакаладныя цукеркі. Зараз людзі кормяць яе толькі тады, калі машына адключаная на тэхагляд.
Лана просіць не толькі піць ці ёсць. Напрыклад, яна можа напісаць: «Калі ласка, машына, адчыні вакно». Тады па сігнале кампутара падымаюцца шторы, якая зачыняюць вакно ў пакоі шымпанзэ, і Лана на працягу 30 секунд можа глядзець на вуліцу. Калі ёй хочацца паглядзець даўжэй, то яна павінна праз кожныя паўхвіліны паўтараць сваё паведамленне.
Лана заказвае і кіно - па яе просьбе праектар на працягу тых жа 30 секунд паказвае шымпанзэ відавы фільм пра жыццё шымпанзэ ў джунглях. Каб праглядзець фільм, Лане трэба 28 разоў аддрукаваць загад на клавіятуры. Сапраўды гэтак жа яна просіць паказаць ёй дыяпазітывы ці даць праслухаць адну з двух наяўных у яе распараджэнні магнітафонных стужак.
На некаторыя простыя пытанні пра музыку і дыяпазітываў яна ўмее адказваць. Лана адказвае адпаведнай лексіграмай, калі ёй паказваюць адзін з дваццаці вядомых ёй прадметаў і пытаюцца: «Што ёсць імя гэтага?»
Калі галоўны выхавальнік Ланы Цімаці Гіл зайшоў раніцай у памяшканне для эксперыментаў, каб запоўніць аўтаматы ежай і пітвом, і, зусім машынальна адламаўшы кавалачак банана, паклаў яго сабе ў рот. Лана выдатна бачыла ўсё гэта і абурылася: у яе ўстала дыбарам поўсць, яна прыняла пагрозлівую позу. Потым, убачыўшы, што такім чынам усё адно нічога не даможацца, яна падбегла да клавішах і націснула на лексиграмму «Не!».
У эксперыменце, праведзеным Фондам даследаванні вялікіх чалавекападобных малпаў (ЗША), знакамітага самца Канзі атрымалася навучыць разумець на слых каля 3000 англійскіх слоў і актыўна ўжываць больш чым 500 слоў пры дапамозе клавіятуры з лексиграммами (геаметрычнымі знакамі).
Сацыяльная структура
Шымпанзэ жывуць у складанаўладкаваных мужчынскіх і жаночых сацыяльных групах, званых суполкамі. Унутры суполкі статус індывіда і яго ўплывовасць дыктуюць пэўную сацыяльную іерархію. Іерархію шымпанзэ можна назваць плоскай, бо некалькі індывідаў могуць быць дастаткова ўплывовымі, каб разам дамінаваць над іншымі членамі, якія займаюць больш нізкае становішча. Дамінуючага самца звычайна называюць альфа-самцом. Альфа-самец мае найвышэйшае сацыяльнае становішча, ён кіруе групай і падтрымлівае парадак падчас спрэчак. У грамадстве шымпанзэ дамінуючы самец не заўсёды самы вялікі і моцны, а, хутчэй за ўсё, ён самы ўмелы маніпулятар і палітык, здольны кантраляваць тое, што адбываецца ўнутры групы. Каб дамагчыся дамінуючага становішча самцы шымпанзэ звычайна абзаводзяцца паплечнікамі, якія пры неабходнасці акажуць ім падтрымку ў барацьбе за ўладу. Альфа-самец, як правіла, паказваецца на публіцы ў напышлівы выглядзе, ён ўздыбліваўся на целе поўсць, каб візуальна павялічыць свой памер і надаць сабе як мага больш жахлівае і ўладнае аблічча. Такія паводзіны, па ўсёй бачнасці, з'яўляецца прынцыповым для статусу альфа-самца, бо яно дапамагае яму падтрымліваць свой аўтарытэт і запалохваць іншых членаў абшчыны, якія спрабуюць захапіць уладу. Шымпанзэ, якія займаюць падпарадкаванае становішча, каб выказаць павагу, робяць жэсты пашаны з дапамогай мовы цела або працягвючы рукі, падчас Ухань. Самкі шымпанзэ выказваюць сваю павагу альфа-самцу, прадстаўляючы яму на агляд свае заднія часткі.
У самак шымпанзэ ў межах сваёй групы таксама маецца іерархія, якая кантралюецца індывідам жаночага полу. У некаторых жаночых супольнасцях статус высокапастаўленай маці можа пераходзіць да дачкі па спадчыне. Самкі таксама ствараюць саюзы прыхільнікаў, каб дамінаваць над самкамі, якія займаюць больш нізкае становішча. Але ў адрозненне ад самцоў, асноўная мэта дамінавання якіх заключаецца ў атрыманні прывілеяў пры спарванні і часам у магчымасці жорсткага абыходжання з падначаленымі, самкі хочуць дамінаваць для таго, каб атрымаць доступ да рэсурсаў, напрыклад да ежы. Так высокапастаўленыя самкі звычайна першымі атрымліваюць доступ да рэсурсаў. Увогуле ж, абодва полы хочуць атрымаць больш высокі статус, каб палепшыць сваё сацыяльнае становішча ўнутры групы.
Часта здараецца, што рашэнне аб выбары альфа-самца застаецца за самкамі. Каб атрымаць альфа-статус у суполцы, самцу шымпанзэ неабходна заваяваць прызнанне самак. Самкі хочуць быць упэўненыя, што іх група будзе знаходзіцца ў месцах, дзе ёсць дастаткова ежы. У некаторых выпадках група дамінуючых самак можа зрынуць альфа-самца, калі ён ім непажаданы, і падрыхтаваць яму на замену іншага самца, у якім яны бачаць больш прыдатнага лідара для іх групы. .
У шымпанзэ нярэдка выяўляецца высокая агрэсіўнасць. У апублікаваных у верасні 2014 выніках даследавання было паказана, што ў барацьбе за лепшую тэрыторыю, ежу і рэсурсы, а таксама для таго каб пазбавіцца ад канкурэнтаў, асобіны здольныя забіваць адзін аднаго. Забойцы заўсёды дзейнічаюць у складзе групы (ад пяці да трыццаці двух малпаў на адну ахвяру) і часцей за ўсё забіваюць самцоў і дзіцянятаў з іншых груп, пры гэтым звычайна не чапаюць самак. У ходзе забойства яны часцей за ўсё адрываюць геніталіі ахвяры або разрываюць горла. Найбольшая колькасць забойстваў зафіксавана ў папуляцыях, якія пражываюць у месцах, далёкіх ад людзей. У той жа час, навукоўцы паказалі, што гэтыя прыматы здольныя смуткаваць па памерлым родзічам, а таксама не роднасным ім чальцам папуляцыі.
Прылады працы шымпанзэ
Усе апісаныя ніжэй прылады працы выкарыстоўваліся і будаваліся шымпанзэ без ўмяшання людзей, так як шымпанзэ ў кватэрах, лабараторыях і з дапамогай дрэсіроўкі могуць выкарыстоўваць любыя прылады працы, як і людзі. Выкарыстанне і выраб прылад працы досыць разнастайнае і ўключае ў сябе паляванне (на бесхрабетных і млекакормячых), здабычу мёду, перапрацоўку харчовых прадуктаў (арэхаў, садавіны, гародніны і насення), збіранне вады, зброю і сховішча.
Перадгісторыя
У 1960 Джэйн Гудолл назірала як шымпанзэ тыкаў травінку ў тэрмітнік, а затым ўздымаў яе да рота. Калі ён сышоў, Гудолл падышла да насыпу і паўтарыла выкарыстанне прылады працы, таму што яна не была ўпэўненая, што шымпанзэ гэта робяць. Яна выявіла, што тэрміты трохі залазяць на травінку. Шымпанзэ выкарыстаў травінку ў якасці прылады працы для лоўлі тэрмітаў.
Выраб прылад працы
Выраб прылад працы нашмат радзей, чым простае выкарыстанне прылад працы і паказвае высокія кагнітыўныя здольнасці. Неўзабаве пасля свайго першага адкрыцця ўжывання інструментаў, Гудолл назірала іншых шымпанзэ за падыманнем галінак з лісцем, ачысткай галінак ад лісця і сцеблаў каб лавіць насякомых. Гэта змяненне ліставых галінак з'яўляецца адным з асноўных адкрыццяў у выкарыстанні прылад працы шымпанзэ. Да гэтага навукоўцы лічылі, што толькі людзі вырабляюць і выкарыстоўваюць інструменты, і што гэтая здольнасць - тое, што аддзяляе чалавека ад іншых жывёл.
Абодва віды шымпанзэ былі заўважаныя ў выкарыстанні «губак» з лісця і моху, каб ўсмоктваць ваду і выкарыстоўваюць іх у якасці дагляда за інструментамі.
Шымпанзэ назіраліся нават за выкарыстаннем двух вырабленых прылад працы адначасова: палка, каб капацца ў гняздзе мурашак і «шчотка», вырабленая зубамі з сцеблаў травы, каб збіраць мурашак.
Перапрацоўка харчовых прадуктаў (каменныя прылады працы)
Шымпанзэ разбіваюць арэхі камянямі.
Пасля расколвання арэхаў камянямі, да частак зерня можа быць занадта цяжка дабрацца з зубамі або пазногцямі і некаторыя шымпанзэ выкарыстоўваюць палачкі, каб здабыць гэтыя рэшткі, а арэхі моцна стукаюць малатком, як робяць і іншыя шымпанзэ. Адносна рэдкае спалучэнне выкарыстання двух розных інструментаў.
Малаткі для адкрыцця арэхаў могуць быць з дрэва або каменя.
Выраб прылад працы
Акрамя таго, упершыню дзікія шымпанзэ былі заўважаны за выкарыстаннем двух розных тыпаў ударных тэхналогій, то бок рухомыя калуны і нерухомыя кавадлы, для дасягнення адной мэты. Суседнія шымпанзэ ў бліжэйшым раёне Seringbara не апрацоўваюць ежу такім чынам, што паказвае, якія інструменты выкарыстоўваюцца сярод малпаў толькі ў гэтай культуры.
Паляванне
Даследаванні ў 2007 годзе паказалі, што звычайныя шымпанзэ завастраюць палкі для выкарыстання ў якасці зброі пры паляванні на млекакормячых. Гэта лічыцца першым сведчаннем планамернага выкарыстання зброі іншымі відамі жывёл, акрамя людзей. Даследчыкі задакументавалі 22 выпадкі, калі дзікія шымпанзэ ў саване ў Сенегале выраблялі «дзіды» з палачак і палявалі на сенегальскага галаго. У кожным выпадку шымпанзэ змяняюць галіны шляхам разрыву аднаго або двух канцоў і часта выкарыстоўваюць свае зубы, каб завастрыць палкі. Прылады працы, у сярэднім, каля 60 см у даўжыню і 1,1 см у дыяметры. Потым шымпанзэ тыкалі кап'ём у паглыбленні ў ствалах дрэў, дзе спяць дзіцяняты сенегальскага галаго. Быў адзін выпадак, у якім шымпанзэ паспяхова дастаў сенегальскага галаго інструментам. Прылады працы называюцца «дзіды», тым не менш, яны адрозніваюцца ад дзіды ў тым сэнсе, што яны тыкаюць ў ствалы дрэў і галіны, а не кідаюць. Было выказана меркаванне, слова «тыкаюць» з'яўляецца перабольшаннем, што робіць шымпанзэ здаецца занадта разумнымі, як старажытныя людзі, а тэрмін «дубінка» з'яўляецца больш дакладным. Самкі і маладыя шымпанзэ былі заўважаныя за гэтым часцей, чым дарослыя самцы.
Паляванне на пчол
Некаторыя шымпанзэ выкарыстоўваюць інструменты каб паляваць на буйных пчол, якія ўюць вуллі ў мёртвых галінах на зямлі альбо на дрэвах. Каб дабрацца да лічынак і мёду, шымпанзэ спачатку тэстуюць на наяўнасць пчол прамацваннем палкай ўваход гнязда. Калі прысутнічаюць, дарослыя пчолы блакуюць ўваход джаламі, гатовыя ўджгнуць. Шымпанзэ затым адключае іх палачкай, потым выкідвае іх адтуль і хутка есць іх. Пасля гэтага шымпанзэ адкрывае вулей зубамі, каб здабыць лічынак і мёд.
Мёд чатырох відаў пчол ядуць шымпанзэ. Групы шымпанзэ ловяць пчол палкамі для мёду пасля таго, як спрабавалі зрабіць тое, што яны могуць з іх рукамі. Як правіла, яны здабываюць сваімі рукамі соты з вулляў спакойных мёданосных пчол і ўцякаюць ад пчол, каб спакойна з'есці свой ўлоў. У адрозненне ад гэтага вуллі, якія ўжо былі разбураны з-за падзення дрэва або з-за ўмяшання іншых драпежнікаў, ачышчаюцца ад пакінутага мёду прыладамі працы.
Прылады працы з лісця
Калі шымпанзэ не могуць дастаць ваду, якая сфармавалася ў дуплах ўнутры высокіх дрэў, яны разжоўваць жмені лісця і акунаюць гэтыя «губкі» ў ваду, каб ўвабраць яе.
Абодва віды шымпанзэ таксама назіраліся ў вырабе «губкі» з лісця і моху, якія ўсмоктваюць ваду і выкарыстоўваюцца ў якасці інструментаў дагляду.
Некаторыя прыклады выкарыстання прылад працы дзікімі карлікавых шымпанзэ ўключаюць выкарыстанне лісця ў якасці прыкрыцця ад дажджу.
Кіданне
У сакавіку 2009 года паведамлялася, што самец шымпанзэ ў заапарку Furuvik (Швецыя) з імём Сантыно, кідаўся камянямі ў наведвальнікаў заапарка. Раніцай, да адкрыцця заапарка, будучы ў спакойным стане, ён складзіраваў сотні камянёў у тым месцы, дзе будуць наведвальнікі. Праз некалькі гадзін, малюючы "усхваляванасць" перад наведвальнікамі, шымпанзэ кідае ў іх камяні. Акрамя таго, шымпанзэ навучыўся адколваць кавалкі бетону са свайго вальера для вырабу снарадаў.
Пабудовы шымпанзэ
Шымпанзэ і Баноба будуюць гнёзды на дрэвах, завязваючы разам галіны аднаго ці некалькіх дрэваў. Асабліва часта маці, якія хаваюць туды немаўлятаў. Гняздо складаецца з матраца, які абапіраецца на трывалы падмурак і выбудаваная вышэй з галінак і мяккага лісця. Гняздо будуюць на дрэвах, якія маюць дыяметр не менш за 5 метраў і могуць быць размешчаны на вышыні ад 3 да 45 метраў. Гняздо будуюць днём, а таксама ноччу. Гнёзды могуць быць размешчаны ў групах.
Запамінанне
11-гадовы шымпанзэ нарадзіўся ў універсітэце Кіёто ў 2000 годзе, а пасля ён выхоўваўся і навучаўся ў Інстытуце даследавання прыматаў (Primate Research Institute) у рамках «Праекту Ай», які прысвечаны вывучэнню інтэлекта шымпанзэ. Яго канкрэтная здольнасць заключаецца ў тым, што ён навучаны запамінаць на экране месца размяшчэння шэрагу лікаў за кароткі час і потым дакладна паўтарыць гэтую паслядоўнасць. Ужо ў пяць гадоў Аюму здзіўляў свайго прафесара сваімі здольнасцямі вырашаць інтэлектуальныя задачы. Шымпанзэ Аюму запамінае паслядоўнасць лікаў на экране менш чым за паўсекунды. Гэты паказчык апынуўся значна вышэй, чым у студэнтаў універсітэта, якія спрабавалі выканаць гэтую аперацыю. Аюму стаў героем тэлевізійных каналаў BBC і Discovery Channel ў серыі перадач «Самыя разумныя жывёлы». У 2008 годзе ён быў паказаны на брытанскім канале Channel Five ў перадачы «Выдатныя жывёлы», а калі яму было 7 гадоў, ён спаборнічаў з пераможцам Англіі па запамінанню, Бэнам Прымор'я і ў серыі тэстаў апярэдзіў яго.
Маніпуляванне
Шымпанзэ з імем Наташа вывучыла некалькі трукаў, да прыкладу, яна пляскае ў ладкі для прыцягнення да сябе ўвагі навакольных, якія даюць ёй розныя пачастункі. Акрамя таго, малпа дзеля ўласнага забавы спачатку прыцягвае да сябе жэстамі наведвальнікаў запаведніка, а затым, калі яны падыдуць досыць блізка, пачынае актыўна паліваць іх вадой.
Дацкія кругавыя замкі
Дацкія кругавыя замкі (trelleborg) — абагульняльнае паняцце для шасці фартоў круглай формы эпохі вікінгаў. Сляды ваенных лагераў вікінгаў падобнай формы захаваліся ў Даніі (чатыры аб'екты) і паўднёвай частцы Швецыі (два аб'екты).
Паводле канструкцыі кругавыя замкі былі акружнасцю, абнесенай валам. Унутраная прастора падзялялася на чатыры роўныя часткі дзвюма перпендыкулярнымі вуліцамі. Злева і справа вуліц стаялі так званыя доўгія дамы. Паводле апісання А. Я. Гурэвіча, «уяўляюць сабой групы пабудоў, абнесеныя канцэнтрычнымі землянымі валамі і размешчаных каля марскога берага ў месцы, зручным для стаянкі караблёў».
У датаванні дацкіх круглых замкаў ёсць пэўныя цяжкасці. Большасць даследчыкаў адносіць будаўніцтва да 2-й паловы X ст. (уладарства Харальда Сінязубага), што пацвярджаюць і даныя дэндрахраналогіі. Шэраг даследчыкаў трымаецца думкі, што замкі былі пабудаваны па загаду Свена Вілабародага для збору войска перад паходам на Лондан у 1013 годзе.
У іншых мовах дацкім кругавым замкам можа адпавядаць паняцце трэлебарг (па назве першага знойдзенага замка гэтага тыпу). Да дацкіх кругавых замкаў некаторыя даследчыкі адносяць і паўміфічны Ёмсбарг.
Вядомыя на сёння замкі
Першым быў выяўлены і даследаваны Трэлебарг (літаральна «замак рабоў» ) каля дацкага горада Слагельсэ падчас раскопак 1936—1941 гадоў. Знешні вал таўшчынёй 18 метраў уяўляў сабой правільную акружнасць дыяметрам 136 метраў, вывераную з дакладнасцю да некалькіх сантыметраў. Падлічана, што адхіленне ад геаметрычнага круга не перавышае 0,5 %. У сярэдзіне лагера меркавана размяшчалася вартаўнічая вышка.
Унутры акружнасці ў паўночна-паўднёвым і заходне-ўсходнім кірунку былі пракладзены драўляныя маставыя. Адпаведна, прасечаныя ў валах вароты былі арыентаваны на чатыры бакі свету. У кожным з чатырох сектараў круга стаяў доўгі дом. Дамы былі размешчаны перпендыкулярна адзін да аднаго і ўтваралі правільны квадрат з унутраным дваром.
У 2014 годзе на захад ад горада Кёгэ на востраве Зеландыя была выяўлена круглая крэпасць Вале Боргрынг дыяметрам 145 метраў. Замак мог быць пабудаваны ва ўладарства караля Даніі і Нарвегіі Харальда I Сінязубага або яго сына — Свена I Вілабародага, які заваяваў Англію.
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Шылавічы)
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы — помнік архітэктуры неаготыкі ў аграгарадку Шылавічы Ваўкавыскага раёна. Касцёл дзейнічае.
Гісторыя
Парафія створана ў 1511 годзе, тады першую фундацыю на заснаванне тут каталіцкай святыні зрабілі Ганна, Зоф’я і Каміла Крупскія. Новазбудаваны драўляны касцёл быў асвечаны пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы. У 1544 Ганна з Крупскіх Радагоская аднавіла першапачатковы фундуш. Пасля Крупскіх Шылавічы належалі Вольскім, Весялоўскім, потым кляштару брыгідак з Гродна.
Калі першую святыню ў 1600 годзе знішчыў пажар, Крыштаф Вольскі разам з жонкай Барбарай аднавілі касцёл. У лістападзе 1620 касцёл пад гістарычным тытулам Найсвяцейшай Тройцы кансэкраваў віленскі біскуп-суфраган Абрахам Война. У інтэр’еры святыні меліся тры алтары. Галоўны быў двух’ярусным, над абразом Найсвяцейшай Тройцы знаходзіўся абраз Маці Божай (алтар асвечаны разам з касцёлам). Бакавыя алтары былі прысвечаны Беззаганаму Зачаццю Найсвяцейшай Панны Марыі і Пану Езусу (асвечаны ў ліпені 1660).
У сярэдзіне XVI ст. пры касцёле дзейнічала альтарыя, парафіяльная школа, шпіталь, які фундавала Аляксандра з Сабескіх Весялоўская.
Старажытны драўляны касцёл уяўляў сабою трохнававую прамавугольную ў плане святыню з апсідай, накрытую двухсхільным гонтавым дахам. Трохвугольны франтон галоўнага фасада завяршала невялікая чацверыковая сігнатурка. Сцены касцёла, складзеныя з бруса, былі ўмацаваны па перыметры вертыкальнымі брусамі-сцяжкамі.
Цяперашні касцёл пабудаваны з цэглы ў 1907—1914 гадах у цэнтры населенага пункта.
Велічная неагатычная аднавежавая базіліка пачала будавацца ў 1907 годзе (аб чым сведчыць дата на гранітным падмурку апсіды касцёла) побач са старажытнай святыняй (будынак стаяў да 1925 года, а затым быў разабраны). Будаўніцтва было скончана ў 1914 годзе.
У ХIХ-ХХ ст. дзейнічала капліца на парафіяльных могілках. Перад II Сусветнай вайной колькасць вернікаў шылавіцкай парафіі перавышала 5000 чалавек.
У 1958 годзе касцёл быў зачынены, у святыні размясцілі зернесховішча, потым — сховішча цэменту і хімікатаў, рамонтныя майстэрні трактароў. Плябанія была знішчана, не захавалася і капліца на могілках. Знішчылі і касцёльную агароджу з брамай.
Святыня вернута парафіянам у 1989 годзе, адразу ж пачалася рэстаўрацыя. Рэкансекрацыя касцёла адбылася 2 ліпеня 1993 года.
У парафіі з 1992 года працуюць сёстры Маці Божай Міласэрнасці ад св. Фаустыны. Для іх у комплексе касцёла ў 1995 быў пабудаваны манаскі дом з хатняй капліцай.
Архітэктура
Касцёл Уяўляе сабой базілікальны з трансептам аднавежавы храм з трохграннай апсідай і дзвюма сакрысціямі. На галоўным заходнім фасадзе вылучаецца чатырох’ярусная шатровая вежа вышынёй 55 м (тры ніжнія ярусы дзвюхгранныя, верхні — васьмігранны). Грані вежы фланкіраваныя контрфорсамі, дэкарыраваныя арачнымі і стральчатымі нішамі. Галоўны партал вылучаны вімпергам. Бакавыя фасады прарэзаныя спаранымі стральчатымі вокнамі, паміж якімі на ніжнім ярусе размешчаныя контрфорсы, на верхнім — папярочныя аркі (аркбутаны). Бакавыя сцены трансепта маюць адно сральчатае чатырохчасткавае акно і завершаныя ступеньчатым атыкам з пінаклямі. У інтэр'еры нефы падзеленыя стральчатымі арачнымі праёмамі, якія абапіраюцца на прафіляваныя слупы, перакрыцце — крыжовыя скляпенні з нервюрамі. Шырока выкарыстаная лякальная цэгла, з якой зробленыя нервюры, абрамленні арак і крапоўка слупоў. Як дэкаратыўны прыём выкарыстанае кантрастнае каляровае рашэнне: дэкаратыўныя дэталі белага колеру (па фасадах і ў інтэр'еры) на фоне чырвоных цагляных сцен і вежы.
Інтэр’ер
Інтэр’ер касцёла падзелены на тры нефы трыма парамі апор і перакрыты крыжаста-нервюрным скляпеннем, сяродкрыжжа — зоркава-нервюрным. У святыні знаходзяцца тры драўляныя алтары. Галоўны быў створаны ў 1920-я гады са старога барокавага алтара. У яго цэнтры змешчаны тытульны абраз Найсвяцейшай Тройцы, а ў другім ярусе знаходзіўся абраз Пана Езуса ў цярновым вянку (цяпер яго месца пустое, а абраз знаходзіцца ў музеі Мінска, як і разьбянае Укрыжаванне з фігурамі Панны Марыі і св. Яна пад ім). Бакавыя алтары створаны нядаўна ў неагатычным стылі: у левым змешчаны абраз св. Юзафа, у правым — Маці Божай Чанстахоўскай. Над нартэксам знаходзяцца арганныя хоры, дзе стаіць неагатычны каркас ад страчанага аргана.
Аляксандр Янавіч Скірмунт
Аляксандр Скірмунт (? — памёр да сакавіка 1746 г.) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Скірмунтаў. Нарадзіўся ў сям’і Яна Скірмунта, войскага жытомірскага, меў пяцярых братоў. Аляксандр займаў пасады вознага пінскага (1704), гараднічага пінскага (1726) і старасты вечыкоўскага (1710—1740).
Зямельныя ўладанні Аляксандра Скірмунта знаходзіліся ў Пінскім, Вількамірскім, Ашмянскім, Менскім і Кіеўскім паветах, а таксама на Віленшчыне і Ковеншчыне. У. Вяроўкін-Шэлюта сцвярджаў, што Аляксандр Скірмунт валодаў маёнткамі Сушыцк, Выласкія Увалокі, Кашэвічы, Цмень, Ругаз, Лугаж, Плотніца ў Пінскім павеце. Паводле маёмаснага падзелу 1728 г. Плотніца перайшла да ягонага сына Франца, а ў 1746 г. — да двух сыноў ягонага брата старасты васількаўскага Міхала Скірмунта — харунжага пінскага Тамаша і Адама.
Сям’я
Ажаніўся з Карнеліяй з Ордаў, ад якой меў сямёра сыноў:
Кукелеўшчына
Ку́келеўшчына (, Кукелевщина) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шаршунскага сельсавета.
Апалон-16
«Апалон-16» (Apollo 16) — дзясяты пілатуемы касмічны карабель у рамках праграмы «Апалон», пятая высадка людзей на Месяц. Першая пасадка ў горнай мясцовасці, на пласкагор’е непадалёк ад кратара Дэкарт. Гэта была другая, пасля Апалона-15 Джэй-місія (J-mission) з акцэнтам на навуковыя даследаванні. У распараджэнні астранаўтаў (як і ў экіпажа папярэдняй экспедыцыі) быў месяцавы аўтамабіль, «Месяцавы Ровер № 2».
Камандзір экіпажа Джон Янг і пілот месяцавага модуля Чарлз Дзьюк правялі на Месяцы амаль трое сутак — 71 гадзіну. Яны здзейснілі тры паездкі на «месяцавым Роверы», агульнай працягласцю 26,7 кіламетра. Тры выхады на паверхню Месяца працягваліся ў агульнай складанасці 20 гадзін 14 хвілін. Было сабрана і дастаўлена на Зямлю 95,8 кілаграмаў узораў месяцавай пароды. У ходзе гэтай экспедыцыі быў усталяваны рэкорд хуткасці перамяшчэння па Месяцы на месячным аўтамабілі — 18 км/гадз.
Экіпаж
Склад экіпажаў быў афіцыйна абвешчаны 3 сакавіка 1971 г., адразу пасля заканчэння трохтыднёвага каранціну для астранаўтаў «Апалона-14», якія вярнуліся на Зямлю 9 лютага, і больш, чым за год да вызначанага старту «Апалона-16».
Асноўны
На момант палёту камандзір «Апалона-16» Джон Янг быў самым дасведчаным у атрадзе астранаўтаў ЗША. Для яго гэта быў чацвёрты касмічны палёт і другі палёт да Месяца. Першы раз ён лётаў у космас у 1965 годзе ў якасці пілота касмічнага карабля «Джэміні-3». Другі раз у 1966 — камандзірам «Джэміні-10». Свой першы палёт да Месяца ён здзейсніў у траўні 1969 гады ў якасці пілота каманднага модуля «Апалона-10». У 1970 Янг быў дублёрам Джэймса Ловела, камандзіра «Апалон-13».
Для Томаса (Кена) Матынглі гэта быў першы палёт у космас. Ён рыхтаваўся да палёту «Апалона-13» у якасці пілота каманднага модуля асноўнага экіпажа, але за тры дні да старту быў заменены дублёрам з-за боязі, што захварэе краснухай, якую яму мог перадаць Чарлз Дзьюк. Апошні рыхтаваўся да палёту «Апалона-13», як дублёр пілота месяцавага модуля. Астранаўты «Апалона-13» з-за аварыі не змаглі здзейсніць пасадку на Месяц, а Матынглі не захварэў краснухай. Па іроніі лёсу ў першы палёт Матынглі і Дзьюк адправіліся разам.
Для Чарлза Дзьюка палёт таксама быў першым. 20 ліпеня 1969 года ён быў аператарам сувязі падчас гістарычнай высадкі на Месяц экіпажа «Апалона-11» Ніла Армстранга і Эдвіна Олдрына.
Дублюючы
Усе члены дублюючага экіпажа мелі досвед палёту да Месяца. Фрэд Хейз лётаў у якасці пілота месяцавага модуля «Апалона-13». Сцюарт Руса быў пілотам каманднага модуля «Апалона-14». Эдгар Мітчэл лётаў разам з ім, як пілот месяцавага модуля, і ўвайшоў у гісторыю, як шосты чалавек, ступіўшы на Месяц.
Ramones
Назву гурт атрымаў ад ўзятага ўсімі ўдзельнікамі гурта псеўданіма Рамон. Паходжанне прозвішча Рамон звязана, па-першае, з Полам Макартні, які ў раннія гады гурта The Beatles (тады яшчэ The Silver Beatles) выступаў пад псеўданімам Пол Рамон (Paul Ramone), па-другое, з тым фактам, што ў Нью-Ёрку прозвішча «Рамон» асацыявалася з членамі лацінаамерыканскіх банд.
Нджамена
Нджаме́на (Ndjamena, إنجامينا) да 1973 — Форт-Ламі (Fort-Lamy) — горад у Чадзе, сталіца краіны, на правым беразе Шары, каля ўпадзення ў яе Лагонэ, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Шары-Багірмі. Насельніцтва — 700 000 (2006). Вузел аўтадарог. Рачны порт. Міжнародны аэрапорт. Гандлёвы, эканамічны і культурны цэнтр краіны. Прамысловасць — харчовая (мясахаладабойня, вытворчасць алею, мукі, піва), абутковая, тэкстыльная, будматэрыялаў.
Гісторыя
Горад заснаваны ў 1900 годзе французскімі каланізатарамі як ваенны апорны пункт пад назвай Форт-Ламі. З 1904 года ў складзе французскай калоніі Убангі-шары, з 1910 года — у складзе Французскай экватарыяльнай Афрыкі. У часы Другой сусветнай французы выкарыстоўвалі мясцовы аэрапорт для перавозкі грузаў. У 1942 годзе да горада далятала нямецкая авіяцыя і бамбіла яго, былі знішчана з дзясятак самалётаў і запасы паліва. У 1958—1960 гады Форт-Ламі — сталіца Аўтаномнай рэспублікі Чад, а пасля 1960 года — сталіца незалежнай Рэспублікі Чад. Сучасная назва горада выкарыстоўваецца з 1973 года.
У 1980 годзе сталіца Чада была месцах зацятых баёў паміж фарміраваннямі пралівійскага прэзідэнта Гукуні Уэдэя і ўзброенымі сіламі поўначы Хісена Хабрэ. 7 чэрвеня 1982 года войскі Хабрэ ўступілі ў Нджамену. Пры аўтарытарным рэжыме Хабрэ сталіца была адным з цэнтраў карнага апарата DDS. 1 снежня 1990 года Нджамена ўзята войскамі Ідрыса Дэбі.
13 красавіка 2006 года войскі Аб’яднанага фронту за дэмакратычныя перамены паспрабавалі заняць горад, аднак пацярпелі паражэнне ў бітве за Нджамену. 2 лютага 2008 года паўстанцкія сілы зноў спрабавалі заняць горад, аднак праз 2 дні былі вымушаныя адступіць (гл. бітва за Нджамену (2008)).
Цяпер у горадзе невялікая колькасць каменных будынкаў сучаснай еўрапейскай архітэктуры, але асноўную масу забудовы складаюць хаты і дамы з гліны.
Адукацыя і культура
Універсітэт Нджамены, нацыянальны музей.
Больш за палову дарослага насельніцтва горада застаецца непісьменным. Выкладчыкамі і службоўцамі сацыяльнай сферы ў асноўным французы. У 1971 годзе ў горадзе адкрыты Універсітэт Нджамены, дзе навучанне вядзецца на французскай мове, а ў 1991 годзе — Універсітэт Кінг-Файсал, дзе навучанне вядзецца на арабскай. Таксама ў горадзе ёсць Інстытут заатэхнікі і ветэрынарыі, Нацыянальны Інстытут гуманітарных навук, Інстытут жывёлагадоўлі і ветэрынарыі трапічных краін, Інстытут баваўнаводства, Нацыянальная школа адміністрацыі.
Курганы (Шаршунскі сельсавет)
Курганы́ (, Курганы) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шаршунскага сельсавета.
Алэксандрыўка
Алэксандрыўка (Олександрівка) — тапонім ва Украіне.
Вазжаеўка
Вазжаеўка (Возжа́евка) — сяло ў Белагорскім раёне Амурскай вобласці Расіі. Утварае Вазжаеўскі сельсавет. Сяло Вазжаеўка размешчана на Транссібірскай магістралі, за 25 км паўднёвы ўсход ад Белагорска. Сяло Амурскае — спадарожнік вёскі Вазжаеўка. Праз сяло Амурскае праходзіць аўтадарога Чыта — Хабараўск.
Ад сяла Вазжаеўка на захад ідзе дарога да сяла Мірнае, далей выезд на аўтадарогу Благавешчанск — Белагорск; на паўднёвы захад — да сяла Зарэчнае.
Канстанцінаўка (Амурская вобласць)
Канстанцінаўка (Константи́новка) — сяло ў Амурскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Канстанцінаўскага раёна і Канстанцінаўскага сельсавета, размешчана на Зейска-Бурэінскай раўніне, на левым беразе ракі Амур, за 95 км ніжэй Благавешчанска.
Шахно Эпштэйн
Шахно Эпштэйн (нар., Іўе, Лідскі павет, Віленская губерня, Расійская імперыя — , Масква) — яўрэйскі пісьменнік, грамадскі дзеяч, публіцыст і літаратуравед.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і хасідаў, нашчадак вядомых равінаў. Да 16 гадоў вучыўся ў прыватных выкладчыкаў і ў іешыве, добра ведаў яўрэйскую і рускую літаратуру. Праявіўшы здольнасці да малявання, паехаў вучыцца жывапісу ў Варшаву, дзе ў 1903 годзе ўступіў у Бунд (яўрэйская сацыялістычная партыя). У 1905 годзе за ўдзел у рэвалюцыйных падзеях быў арыштаваны, пасля вызвалення па амністыі пераехаў у Вільню і пачаў працаваць журналістам: спачатку — у рускай газеце, затым перайшоў да публіцыстыкі на ідыш у бундаўскай газеце «Фолксцайтунг». У 1906 годзе падчас выбараў у 2-ю Дзяржаўную думу вёў агітацыю за Бунд ў Гродзенскай губерні, ізноў быў арыштаваны і высланы на 2 гады ў Валагодскую губерню, адкуль збег за мяжу.
Канстанцінаўка (Амурская вобласць)
Па Амуру праходзіць расійска-кітайская мяжа. Прыстань Амурскага рачнога параходства.
Ядзвіга Браніславаўна Юферава
Ядзвіга Браніславаўна Юферава (нар., Іўе) — «Заслужаны работнік культуры», Акадэмік Акадэміі расійскай прэсы, намеснік галоўнага рэдактара «Российской газеты», кіраўнік праекта (з 2015 года) інтэрнэт-партала «ГодЛитературы. РФ», Ганаровы грамадзянін горада Іўе.
Шахно Эпштэйн
Біяграфія
З канца 1909 года знаходзіцца ў ЗША, дзе стаў сакратаром Цэнтральнага савета Бунда, адным з заснавальнікаў Яўрэйскай сацыялістычнай федэрацыі.
Ядзвіга Браніславаўна Юферава
Біяграфія
Да пятага класа вучылася ў Лукашынскай базавай школе. Затым бацькі пераехалі ў Іўе, дзе скончыла школу з сярэбраным медалём.
Шахно Эпштэйн
Біяграфія
Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года прыехаў ва Украіну, працаваў у кіеўскай «Фолксцайтунг», быў сурэдактарам ​​адэскіх «Известий». Пры расколе Бунда ў 1919 годзе ён увайшоў у Камуністычны Бунд (Комфарбанд), а ў жніўні таго ж года — у кампартыю Украіны. Пасля захопу Адэсы дзянікінцамі летам 1919 года працаваў у Беларусі, дзе рэдагаваў газету «Дер Штерн» і віцебскія «Известия».
Ядзвіга Браніславаўна Юферава
Біяграфія
Пасля заканчэння факультэта журналістыкі БДУ (1971) працавала карэспандэнтам, загадчыкам аддзела газеты «Знамя юности» (Мінск), затым стала слухачом Мінскай вышэйшай партыйнай школы (1978—1980), пасля заканчэння якой працавала інструктарам ЦК ЛКСМ Беларусі. З мая 1987 года па снежань 1993 года — першы намеснік галоўнага рэдактара газеты «Комсомольская Правда». У 1993—1999 гадах — рэдактар ​​аддзела культуры, загадчыца грамадска-палітычнай газеты «Известия».
З кастрычніка 1999 года палітычны аглядальнік газеты «Труд». З красавіка 2001 па цяперашні час — намеснік галоўнага рэдактара «Российской газеты», Член Апякунскай рады Фонду абароны правоў суайчыннікаў, якія пражываюць за мяжой (з 2011 г.). Член журы прэміі «Большая книга», член Савета па рускай мове пры Прэзідэнце Расійскай Федэрацыі.
Узнагароды
За сваю работу ўдастоена прэмій Урада Масквы і Урада Расіі. У снежні 2019 года пасол Беларусі ў Расіі Уладзімір Сямашка ўручыў юбілейны медаль «100 гадоў дыпламатычнай службе Беларусі».
Шахно Эпштэйн
Біяграфія
Пасля вяртання ў Савецкі Саюз у 1929 годзе быў прызначаны галоўным рэдактарам харкаўскага штомесячнага літаратурнага часопіса «Ди ройте велт» («Красный мир»). З сярэдзіны 1930-х гадоў супрацоўнічаў у яўрэйскім друку ў Маскве.
У 1942—1945 гадах адказны сакратар Яўрэйскага антыфашысцкага камітэта. Ён стаў і адказным рэдактарам друкаванага органа камітэта — газеты «Эйникайт» і вёў яе да самай смерці 27 ліпеня 1945 года.
Творчасць
Эпштэйн — аўтар шэрагу кніг на ідыш. Спачатку выступіў як літаратуразнаўца (крытыка-біяграфічны нарыс «Кнут Гамсун» (1912), даследаванне «И. Л. Перец как социальный писатель» (1916), «В стране социальной революции» (1928, 1929) і іншыя працы). У 1921 годзе была выдана п’еса «Фрылінгс-тойт» («Вясенная смерць»). Займаўся перакладамі на ідыш рускіх і польскіх драматычных твораў.
Тамбоўка
Тамбоўка — тапонім.
Паяркава (Амурская вобласць)
Паяркава (Поя́рково) — сяло ў Амурскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Міхайлаўскага раёна і Паяркаўскага сельскага паселішча. На тэрыторыі населенага пункта знаходзіцца станцыя Паяркава Забайкальскай чыгункі.
Размешчана за 111 км на паўднёвы ўсход ад абласнога цэнтра — горада Благавешчанска, на левым беразе Паяркаўскай пратокі Амура, у вусці ракі Завітой.
Курневічы
Ку́рневічы (, Курневичи) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шаршунскага сельсавета.
Раска малая
Раска малая, Раска (Lemna minor L.) — шматгадовая травяністая расліна сямейства раскавых. Карэньчыкі ніткападобныя. Сцябло мае від маленькай зялёнай пласцінкі, якая плавае на вадзе. Лісце неразвітае. Кветкі рэдукаваныя, аднаполыя, у суквеццях з двух тычынкавых і адной песцічнай кветак, размешчаных ля аснавання парасткаў у бакавой кішэні; песцічныя кветкі маюць адзін слупок, тычынкавыя — з адной тычынкай. Цвіце рэдка ў маі — чэрвені. Плод — арэшкападобны аднанасенны. Расце ў стаячых водах.
Медыцынскае выкарыстанне
Раску малую выкарыстоўваюць у медыцыне. Лекарскую сыравіну нарыхтоўваюць на працягу лета. Расліна змяшчае флаваноіды, антацыяны, мікра- і макраэлементы (ёд, нікель, медзь, марганец, кобальт, тытан, ванадый, бром, магній, кальцый, бор). Галенавыя прэпараты раскі маюць антымікробныя, гарачкапаніжальныя, супрацьзапаленчыя, дэсенсібілізуючыя, адхарквальныя, мачагонныя ўласцівасці. Ужываюць пры крапіўніцы, вітыліга, бранхіяльнай астме, артрытах, запаленнях слізістых абалонак дыхальных шляхоў, ацёках, грыпе.
Тамбоўка (Амурская вобласць)
Тамбоўка (Тамбо́вка) — сяло ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы населены пункт Тамбоўскага раёна Амурскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Тамбоўскага сельсавета.
Насельніцтва — 7322 чал. (2018), самае вялікае па насельніцтве сярод сёл Амурскай вобласці. Сяло Тамбоўка стаіць на правым беразе ракі Гільчын (левы прыток Амура). Вышэй вёскі пабудавана вадасховішча. Сяло знаходзіцца за 40 км паўднёвы ўсход ад Благавешчанска, аўтадарога да райцэнтра ідзе праз Талстоўку.
Екацярынаслаўка (Амурская вобласць)
Праз Екацярынаслаўку праходзіць Транссібірская магістраль, аўтатраса Чыта — Хабараўск праходзіць за 10 км на паўночны ўсход ад сяла.
Латыгаўка
Латы́гаўка (, Латыговка) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шаршунскага сельсавета.
Пан
Пан мае наступныя значэнні:
Брацкэ (Мікалаеўская вобласць)
Брацкэ (Братське) — пасёлак гарадскога тыпу ў Брацкім раёне Мікалаеўскай вобласці Украіны, раённы цэнтр. Заснаваны як казацкі хутар-зімнік.
Нуакшот
Нуакшот (نواكشوط альбо انواكشوط, Nouakchott)  — горад і сталіца Маўрытаніі, на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна. Будаўніцтва пачата ў 1957 годзе на месцы невялікага паселішча.
Гісторыя
У 1957 годзе было прынята рашэнне аб будаўніцтве горада — будучай сталіцы Маўрытаніі. Будаўніцтва было распачата ў наступным годзе. Па планах насельніцтва горада павінна было быць 15 тыс. жыхароў.
Катастрафічная засуха ў 1970-х гадах выклікала вялізарную міграцыю людзей ў Нуакшот, якія шукалі тут лепшых умоў для жыцця. У 2004 годзе колькасць жыхароў склала 689 тыс. чалавек.
Клімат
Нуакшот адрозніваецца засушлівым кліматам з гарачым летам і цёплай зімой. Хоць тэмпература ў горадзе высокая на працягу большай часткі года, у сілу яго размяшчэння, у Нуакшоце не так горача, як у некаторых іншых гарадах з падобным кліматам. Хоць сярэдні максімум тэмператур трымаецца на ўзроўні каля 32 °C, сярэдні мінімум можа вагацца ад 24 °C у летнія месяцы да 13 °C у зімовыя месяцы. Сярэдняя колькасць ападкаў у горадзе складае 159 міліметраў у год. Большая частка ападкаў звычайна выпадае на працягу жніўня, адзінага месяца, які фарміруе вельмі кароткі сезон дажджоў. Са снежня па чэрвень ападкі не выпадаюць зусім.
Эканоміка
Марскі порт. Міжнародны аэрапорт. Прамысловасць: харчовая, дрэваапрацоўчая, металаапрацоўчая. Завод па апрасненні вады. ЦЭС
Талакан (Амурская вобласць)
Талакан (Талака́н) — пасёлак гарадскога тыпу ў Бурэйскім раёне Амурскай вобласці Расіі. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне рабочы пасёлак (пгт) Талакан як адзіны населены пункт у яго складзе. Падзелены на два пасёлкі (часовы і сталы), адлегласць паміж якімі ~ 6 км. Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы вобласці, за 60 км на паўночны ўсход ад Новабурэйскага, на правым беразе ракі Бурэя. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1981 года.
Пан (міфалогія)
Пан (Πάν) — старажытнагрэчаскі бог пастухоўства і жывёлагадоўлі, урадлівасці і дзікай прыроды, культ якога мае аркадыйскае паходжанне.
Радавод
Паводле гамераўскіх гімнаў, Пан лічыцца сынам Гермеса і дачкі Дрыёпа.
Па іншай версіі, сын Гермеса і Арсіноі. Паводле іншага падання, сын Зеўса і Гібрыс, навучыў Апалона мастацтву прадракання, або Зеўса ад Фімбрыды, ці ад Айнеіды. Паводле Эпіменіда, сын Зеўса ад Каліста і блізнюк Аркада.
Ёсць версія, што Пан - сын Гермеса і Пенелопы, які нарадзіўся ў Манцінее ў Аркадзіі.
Паводле Арэфы з Тэгеі, сын Эфіра ад Эноі.
Паводле Дыдымарха, сын Геі. Паводле Апаладора Афінскага, наогул не меў бацькоў.
Лісіцы (Мінскі раён)
Лісі́цы (, Лисицы) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лашанскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Рагаўскога сельсавета.