cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларускі народны фронт «Адраджэньне»
Дзейнасць БНФ
10 лютага 1990 года на Усебеларускім дэмакратычным форуме, скліканым у Мінску па ініцыятыве БНФ, быў утвораны перадвыбарчы Беларускі дэмакратычны блок (БДБ), у які, апрача БНФ, што не быў зарэгістраваны і таму не меў права вылучаць кандыдатаў, увайшлі афіцыйна зарэгістраваныя Таварыства беларускай мовы, Беларускі экалагічны саюз, творчыя саюзы, Саюз кааператараў Беларусі, Рабочы саюз Беларусі, Беларускі сялянскі саюз.
25 лютага 1990 на плошчы Леніна ў Мінску адбыўся шматтысячны выбарчы мітынг БНФ, які закончыўся паходам да будынка рэспубліканскага тэлебачання, кіраўніцтва якога па патрабаванні мітынгоўцаў прадаставіла прамы эфір лідарам Фронту. Аднак апарат КПБ кантраляваў выбарчыя камісіі і афіцыйныя сродкі масавай інфармацыі. Камуністычная партыя, адміністрацыйныя структуры вялі кампанію, скіраваную супраць кандыдатаў, якіх падтрымліваў БНФ. Кандыдаты БДБ вылучаліся ў 150 акругах з 310, з іх сталі дэпутатамі 60 чал.
24.3.1990 БНФ склікаў ІІ Усебеларускі дэмакратычны форум, дзе была створана «Дэмакратычная плынь» у Вярхоўным Савеце БССР з каардынатарамі В. Голубевым, А. Трусавым, Я. Цумаравым, С. Шушкевічам. 27.3.1990 створана дэпутацкая група «Дэмакратычная плынь» на платформе БДБ у Мінскім гарсавеце. Аднак не ўсе дэпутаты, чыё вылучэнне арганізоўваў і чыю выбарчую кампанію вёў БНФ, увайшлі ў дэмакратычныя і фронтаўскія дэпутацкія групы. У той жа час да БНФ далучыліся некаторыя іншыя дэпутаты. 3 14.5.1990 «Дэмакратычная плынь» у Вярхоўным Савеце БССР аформілася ў Дэмакратычны клуб з даволі размытай платформай. Сфарміраваліся апазіцыя БНФ (37 чал.) і фракцыя БНФ, куды на 1.10.1991 уваходзілі дэпутаты: М. Аксаміт, М. Алампіеў, С. Антончык, Л. Баршчэўскі, Ю. Беленькі, В. Галубовіч, I. Гермянчук, В. Голубеў, Г. Грушавы, У. Грыбанаў, Б. Гюнтар, Л. Дзейка, У. Заблоцкі, Л. Зданевіч, В. Какоўка, М. Крыжаноўскі, В. Малашка, М. Маркевіч, С. Навумчык, У. Новік, Я. Новікаў, З. Пазьняк, С. Папкоў, I. Пырх, П. Садоўскі, У. Станкевіч, Г. Сямдзянава, А. Трусаў. Каардынатары апазіцыі — Л. Баршчэўскі, В. Голубеў, С. Навумчык, сакратар апазіцыі — У. Новік. 27 ліпеня, пасля прыняцця Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР З. Пазьняк зачытаў заяву, у якой казалася, што ''«ў Вярхоўным Савеце ў асобе большасьці дэпутатаў дамінуе сіла, не гатовая да выпрацоўкі і прыняцьця радыкальных праграмаў і законаў, якія даўно насьпелі ў грамадзтве. Усе спробы дэмакратычных дэпутатаў палепшыць становішча ні да чаго не прывялі. У сувязі з гэтым дэмакратычныя дэпутаты і дэпутацкая група Беларускага Народнага Фронту заяўляюць аб стварэньні дэпутацкай апазыцыі ў Вярхоўным Савеце»''.
У верасні 1990 Сойм БНФ пацвердзіў імкненне руху да адраджэння незалежнай і дэмакратычнай Беларусі, выказаў занепакоенасць захопліваннем нерухомай маёмасці партакратыяй. Сойм падкрэсліў, што БНФ павінен узяць на сябе палітычную ініцыятыву ў ажыццяўленні дэкамунізацыі эканамічнага, палітычнага і культурнага жыцця рэспублікі, прымусовым адчужэнні на карысць мясцовай улады маёмасці КПСС — КПБ. Сойм заявіў, што беларускі шлях да незалежнасці ідзе праз прыняцце пакета адпаведных законаў, праз забарону дзейнасці ў Рэспубліцы талітарных сіл, якімі кіруюць з замежных асяродкаў; праз роспуск КДБ і вывад савецкага войска з Беларусі; праз няўдзел у саюзным дагаворы і заключэнне прамых пагадненняў з іншымі дзяржавамі. Сойм рэкамендаваў суполкам, радам Фронту ствараць апазіцыйныя фракцыі БНФ у саветах і надалей не браць на сябе адказнасці за антынародныя рашэнні, згуртавацца з забастовачнымі камітэтамі, спрыяць іх каардынацыі і вылучэнню імі палітычных патрабаванняў, каардынаваць дзейнасць з усімі палітычнымі сіламі, якія стаяць на грунце незалежнасці і дэкамунізацыі Беларусі, утвараць вайсковыя камісіі, разгарнуць асветную працу.
БНФ правёў шмат акцый. Напрыклад, мітынг 7 лістапада 1990 года ў Мінску, у Брэсце і інш.
З’езд унёс змены ў Статут. Кіраўнічы орган БНФ — Сойм — фарміраваўся з дзвюх частак, адна з якіх непасрэдна выбіраецца з’ездам, а другая складаецца з прадстаўнікоў партый і арганізацый, што ўваходзяць у рух як калектыўныя сябры, а таксама з прадстаўнікоў тэрытарыяльных арганізацый БНФ. Вызначаны статус сяброў і прыхільнікаў БНФ, для першых уведзена фіксаванае сяброўства. У БНФ арганізацыйна ўвайшлі Нацыянальна-дэмакратычная партыя Беларусі (НДПБ), Ліга жанчын Беларусі, Мінскі гарадскі бацькоўскі камітэт беларускамоўных класаў. Выбраны Сойм БНФ. Старшынёй БНФ выбраны З. Пазьняк, яго намеснікамі — В. Голубеў, У. Заблоцкі, Ю. Хадыка.
БНФ арганізоўваў чарнобыльскія і экалагічныя акцыі: мітынгі, зборы подпісаў, жалобныя набажэнствы ў Мінску, Гомелі, Наваполацку, Нароўлі, Ветцы і інш., экспедыцыі ў Чэрыкаўскі, Слаўгарадскі і іншыя раёны. 30.9.1989 у Мінску адбыліся шэсце і мітынг «Чарнобыльскі шлях». Арганізаваная БНФ Асамблея народаў «Чарнобыльскі шлях» (25—26.11.1989, Мінск) абнародавала інфармацыю пра вынікі чарнобыльскай катастрофы, прапанавала падыходы да іх мінімізацыі, выступіла супраць т.зв. «35-бэрнай канцэпцыі» бяспечнага пражывання на забруджаных тэрыторыях Міністэрства аховы здароўя СССР, падтрымала распрацаваную беларускімі вучонымі канцэпцыю адсялення, звярнулася да сусветнай супольнасці з заклікам аб дапамозе. Народны трыбунал, які адбыўся ў рамках Асамблеі, сцвердзіў віну кіраўніцтва СССР, БССР і іншых рэспублік у замоўчванні і скажэнні інфармацыі аб катастрофе, запатрабаваў следства і пакарання вінаватых. Народны трыбунал па разглядзе эфектыўнасці пераадолення вынікаў чарнобыльскай катастрофы прайшоў у Мінску 27.4.1991. Прадстаўнікі БНФ удзельнічалі ў слуханнях вынікаў грамадскага расследавання «Чарнобыльская катастрофа і правы чалавека» (Кіеў, 1991).
З красавіка 1989 дзейнічаў Камітэт БНФ «Дзеці Чарнобыля» (да 1991 старшыня Г. Грушавы, з 1991 каардынатары В. Буйвал, Г. Вашчанка, старшыня Камітэта БНФ «Дзеці Чарнобыля» ў Магілёве Н. Рослава), які ажыццяўляў гуманітарную дапамогу жыхарам пацярпелых раёнаў, каардынаваў дзейнасць замежных дабрачынных арганізацый, ажыццяўляў грамадскі кантроль за размеркаваннем ахвяраванняў, арганізоўваў аздараўленчы адпачынак дзяцей у чыстых зонах Беларусі і за яе межамі.
Красавіцкія забастоўкі ў Беларусі (1991) у Мінску, Салігорску, Оршы і іншых гарадах Беларусі сталі значнай палітычнай падзеяй. 5.7.1989 у Мінску на сходзе рабочых са сталічных груп падтрымкі БНФ была створана ініцыятыўная група Рабочага саюза Беларусі (РСБ), да 1991 аргкамітэт РСБ дзейнічаў на правах камісіі БНФ. Мясцовыя рады і суполкі БНФ удзельнічалі ў арганізацыі рабочага руху і забастовак у Гомелі і Салігорску (1989, 1990). Фронт удзельнічаў у наданні рабочым забастоўкам палітычнага характару. Многія актывісты БНФ сталі лідарамі рабочага руху (С. Антончык, Г. Мухін, Г. Быкаў у Мінску, I. Юргевіч у Салігорску). БНФ падтрымаў забастоўку і шэсце на Мінск салігорскіх шахцёраў (красавік 1992), якія дамагаліся падпісання генеральнага тарыфнага пагаднення з дзяржавай, і правёў мітынг у іх падтрымку на сталічнай плошчы Незалежнасці 16.4.1992.
3 першых гадзін спробы дзяржаўнага перавароту ў СССР 19—21 жніўня 1991 БНФ распачаў інфармаванне грамадства і арганізацыю пратэстаў. У заяве апазіцыі БНФ у Вярхоўным Савеце, у сумеснай заяве БНФ і дэмакратычных партый (19 жніўня 1991 года) падзеі былі кваліфікаваны як спроба путчу, антыканстытуцыйнага дзяржаўнага перавароту. У Мінску і іншых гарадах краіны штодня адбываліся ладжаныя БНФ мітынгі пратэсту. Выдадзены спецвыпуск газеты «Навіны БНФ», шматлікія лістоўкі.
22 жніўня 1991 года парламенцкая апазіцыя БНФ агучыла спецыяльную заяву, у якой канстатаваўся крах спробы камуністычна-вайсковага путчу ў СССР. У заяве таксама сцвярджалася, што Мікалай Дземянцей больш не мае маральнага права займаць пасаду Старшыні Вярхоўнага Савета. Апазіцыя БНФ у Вярхоўным Савеце выступіла таксама з патрабаваннем зняцця з пасад міністра юстыцыі, старшыні Дзяржкамітэта па тэлебачанні і радыёвяшчанні і іншых дзяржаўных службоўцаў, што падтрымалі путч. У дні працы нечарговай сесіі Вярхоўнага Савета (25—26.8.1991) на плошчы Леніна ў Мінску праходзіў кругласутачны мітынг, арганізаваны БНФ, дзе ствараліся дружыны нацыянальнай гвардыі. Сесія прыняла рашэнні аб наданні Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі статуса канстытуцыйнага закону; аб дэпартызацыі; аб прыпыненні дзейнасці КПБ — КПСС. Дружыны БНФ, дэпутаты розных узроўняў — сябры БНФ бралі ўдзел у апячатванні ўстаноў камуністычнай партыі ў Мінску і іншых гарадах.
Пасля надання 25.8.1991 Дэкларацыі аб суверэнітэце Беларусі канстытуцыйнага статуса Управа БНФ прыняла зварот «Да народу Беларусі», дзе было заяўлена: «Векавое змаганне пакаленняў нашых продкаў, барацьба Беларускага Народнага Фронту, усіх дэмакратычных сілаў нашае Бацькаўшчыны прывяла да перамогі. Беларусь — незалежная дзяржава!».
Сойм БНФ 7.9.1991 сцвердзіў, што гістарычная магчымасць Беларусі вярнуць сваю незалежнасць была ажыццёўлена дзякуючы ўсёй папярэдняй дзейнасці і слушнай тактыцы БНФ «Адраджэньне», і адзначыў, што незалежнасць і першыя парасткі дэмакратыі знаходзяцца пад унутранай і знешняй пагрозай. Сойм пацвердзіў адмоўнае стаўленне БНФ да заключэння Саюзнага дагавору, прапанаваў тэрміновыя захады для абароны інтарэсаў незалежнасці Беларусі, запатрабаваў распачынаць раздзяржаўленне, прыватызацыю, уводзіць нацыянальную валюту. Вярхоўны Савет павінен неадкладна прыняць закон аб выбарах на шматпартыйнай аснове, вызначыць дату правядзення выбараў і самараспусціцца. У звароце да былых камуністаў падкрэслівалася, што БНФ выступае за яднанне ўсіх грамадзян у адстойванні незалежнасці Беларусі.
У дні нечарговай сесіі Вярхоўнага Савета (17—20.9.1991) на плошчы Незалежнасці ў Мінску адбываўся бесперапынны мітынг БНФ з патрабаваннямі: рашучай абароны незалежнасці рэспублікі, стварэння ўласных узброеных сіл і міністэрства абароны, прыняцця законаў аб грамадзянстве, абароне межаў і інш.; канчатковага спынення дзейнасці КПСС і нацыяналізацыі яе маёмасці (з выкарыстаннем на справы адукацыі, культуры, аховы здароўя); адстаўкі Савета Міністраў; прыняцця назвы дзяржавы Рэспубліка Беларусь, вяртання спрадвечных герба і сцяга, назвы Менск; новага дэмакратычнага Закону аб выбарах і прызначыць выбары сёлета. Сесія зацвердзіла назву краіны — Рэспубліка Беларусь, дзяржаўны герб «Пагоня» і бела-чырвона-белы сцяг.
12—13.10.1991 БНФ правёў у Мінску навукова-практычную канферэнцыю «Незалежнасць і адраджэнне», якая сцвердзіла, што новая сітуацыя вымагае ўдакладнення і развіцця праграмных палажэнняў руху, аб’яднання намаганняў навукоўцаў, палітыкаў і практыкаў у распрацоўцы шляхоў і ажыццяўленні выхаду рэспублікі з крызісу. 13.12.1991 Сойм БНФ канстатаваў слушнасць прагнозаў фронту адносна палітычнай бесперспектыўнасці савецкай імперыі, вітаў фактычны канец існавання СССР і падкрэсліў, што Садружнасць Незалежных Дзяржаў — часовае ўтварэнне.
9.11.1991 Сойм БНФ прыняў Зварот да народа Беларусі, дзе было абвешчана, што калі да канца года Вярхоўны Савет не прыме заканадаўчых актаў, якія забяспечаць незалежнасць Беларусі і ажыццяўленне эканамічных рэформ, не адправіць у адстаўку ўрад, БНФ распачне падрыхтоўку да рэферэндуму, які павінен вырашыць пытанні датэрміновага роспуску Вярхоўнага Савета, прыняцця закону аб выбарах на шматпартыйнай аснове, распрацаванага апазіцыяй БНФ, і новых выбарах паводле гэтага закону. Да супрацоўніцтва ў справе рэферэндуму БНФ запрасіў дэмакратычныя сілы краіны. 11.1.1992 на пашыраным пасяджэнні Сойма БНФ была прынята Супольная заява кіраўніцтва Абяднанай дэмакратычнай партыі Беларусі (АДПБ), БНФ, Беларускай сялянскай партыі (БСП), Беларускай хрысціянска-дэмакратычшй злучнасці (БХДЗ), Мінскага гарадскога страйкавага камітэта і Свабоднага прафсаюза Беларусі, якая абвясціла пра стварэнне супольнай ініцыятыўнай групы для правядзення рэферэндуму. У той жа дзень адбылася ўстаноўчая канферэнцыя ініцыятыўнай групы рэферэндуму, сфармулявана мэта рэферэндуму, старшынёй групы абраны сябра Сойма БНФ Уладзімір Анцулевіч.
У ходзе перамоў з Цэнтральнай выбарчай камісіяй было канчаткова сфармулявана пытанне, якое меркавалася вынесці на рэферэндум: «Ці лічыце Вы неабходным правядзенне ўвосень 1992 г. выбараў у вышэйшы орган дзяржаўнай улады Рэспублікі Беларусь на падставе „Закону аб выбарах народных дэпутатаў Беларусі“, праект якога ўнесены апазіцыяй БНФ у Вярхоўным Савеце, і ў сувязі з гэтым датэрміновы роспуск цяперашняга Вярхоўнага Савета?». Да наступнай супольнай заявы «Рэферэндум — гэта мірны шлях выйсьця з крызісу» ад 8.2.1992 далучылася і Беларуская сацыял-дэмакратычная грамада (БСДГ). У падтрымку рэферэндуму прайшоў шэраг мітынгаў у Мінску і іншых гарадах краіны. 13.2.1992 фармулёўка пытання і ініцыятыўная група рэферэндуму ў складзе 1200 чал. былі зарэгістраваны, пачаўся збор подпісаў. 13 красавіка ініцыятыўная група перадала падпісныя лісты з 446601 подпісам Цэнтральнай камісіі па рэферэндуме, якая пасля іх праверкі 11.5.1992 прызнала ў сваім заключэнні законнасць і сапраўднасць пераважнай болыыасці сабраных подпісаў. Аднак Вярхоўны Савет 29.10.1992 насуперак высновам Цэнтральнай камісіі па рэферэндуме прыняў пастанову, якой забараніў правядзенне рэферэндуму.
Студзеньскі (1992) Сойм БНФ прыняў Заяву «Пра вайсковую палітыку Беларусі», дзе запатрабаваў неадкладнага прывядзення да прысягі на вернасць Беларусі ўсіх войск на яе тэрыторыі. 8.9.1992 у Мінску, Салігорску, Гродне і інш. была праведзена сімвалічная прысяга на вернасць Бацькаўшчыне, ладжаная БНФ і Беларускім згуртаваннем вайскоўцаў (БЗВ). 25.9.1992 Сойм БНФ «Адраджэньне» з прадстаўнікамі іншых партый і БЗВ правёў канферэнцыю «Беларускае войска: сучаснасць і будучыня». Ва ўхвале «Беларусі патрэбна надзейнае войска» ўдзельнікі ахарактарызавалі вайсковую палітыку ўлад як супярэчную інтарэсам Беларусі, асудзілі падпісанне 20.7.1992 вайсковых пагадненняў Беларусі з Расіяй, запатрабавалі рашучых дзеянняў супраць карупцыі вайсковай наменклатуры, асудзілі ганенні на патрыятычна настроеных афіцэраў з БЗВ.
БНФ ладзіў штогадовыя ўшанаванні Дня незалежнасці Беларусі 25 сакавіка, Дня памяці продкаў Дзяды, угодкі перамогі пад Грунвальдам і інш. БНФ удзельнічаў у працы Грамадзянскага форуму Беларусі, у іншых супольных акцыях і мерапрыемствах з БСДГ, АДПБ, НДПБ, БСП, БХДЗ, іншымі палітычнымі і грамадска-палітычнымі арганізацыямі дэмакратычнага кірунку.
У маі 1993 г. на III з’ездзе БНФ было вырашана стварыць адпаведную партыю, каб мець заканадаўчыя падставы для ўдзелу ў выбарах Вярхоўнага Савета Беларусі XIII склікання.
У снежні 1994 года дэпутат апазіцыі БНФ Сяргей Антончык выступіў з дакладам аб карупцыі ў бліжэйшым атачэнні новаабранага прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі. Шэраг СМІ не змаглі надрукаваць гэты даклад і выйшлі з «белымі плямамі».
Напярэдадні рэфэрэндуму 1995 года, які быў ініцыяваны прэзідэнтам А. Лукашэнкам і тычыўся пазбаўлення «Пагоні» і бел-чырвона-белага сцяга статусу дзяржаўных сімваляў, а беларускай мовы — статусу адзінай дзяржаўнай мовы, эканамічнай інтэграцыі з Расіяй і права прэзідэнта распускаць парламент, дэпутаты апазіцыі БНФ абвясцілі галадоўку на знак пратэсту. Уначы з 11 на 12 красавіка яны былі гвалтоўна выдаленыя з будынку Вярхоўнага Савета.
Міжнароднае супрацоўніцтва
Па-за межамі Рэспублікі Беларусь рады і суполкі БНФ дзейнічалі ў Вільні, Рызе, Маскве. БНФ меў прадстаўнікоў у Польшчы, ЗША і Канадзе. Фронт падтрымліваў кантакты і каардынаваў дзейнасць з асноўнымі асяродкамі беларускай эміграцыі на Захадзе і з беластоцкімі беларускімі згуртаваннямі (найперш з Беларускім дэмакратычным аб’яднаннем). Адной з форм такой каардынацыі сталі сімпозіумы «Белавежа-90» (5—8.10. 1990) і «Белавежа-91» (27—29.9.1991) у в. Белавежа на Беласточчыне.
Прадстаўнікі Фронту бралі ўдзел у з’ездах і канферэнцыях Народных франтоў Эстоніі і Латвіі, літоўскага «Саюдзіса», Народнага руху Украіны. БНФ выступіў за адраджэнне ідэі Балта-Чарнаморскай супольнасці, у склад якой уваходзілі б Эстонія, Латвія, Летува, Беларусь, Украіна. 23— 24.11.1990 у Мінску адбылася скліканая БНФ міжнародная нарада дэлегацый дэпутацкіх груп з Беларусі, Украіны, Літвы, Латвіі. Дэлегацыі прынялі палітычную заяву, ухвалы аб эканамічным і гуманітарным супрацоўніцтве краін, прадстаўленых на нарадзе, аб стварэнні нацыянальных узброеных сіл у гэтых краінах. БНФ удзельнічаў у гадавых канферэнцыях Міжнароднай хельсінкскай федэрацыі, у міжнароднай канферэнцыях па правах чалавека, у працы Дэмакратычнага кангрэсу — каардынацыйнай нарады Дэмакратычных палітычных партый і рухаў рэспублік СССР (1990—91) і інш.
Рэгіянальныя структуры
Найбольш значныя мясцовыя Рады БНФ дзейнічалі ў Мінску, абласных гарадах, а таксама ў Пінску, Наваполацку, Івацэвічах, Салігорску, Слаўгарадзе, Маладзечне і інш.
Друкаваныя органы
Цэнтральны друкаваны орган — газета Навіны БНФ «Адраджэньне» (з 1988 да 1992 рэдактар А. Суша).
Перыядычныя выданні мясцовых радаў БНФ: «Абуджэньне», «Ратуша» (Магілёў), «Шлях» (Брэст — Баранавічы), «Атава» (Гомель), «Раніца» (Маладзечна), «Куцейна» (Орша), «Сумленьне» (Слуцк), «Івейская крыніца» (Іўе), «Прамень», «Пагоня» (Лепель), «Сьвіслач» (Мінск, Ленінскі р-н), «Грамада» (Мінск, Савецкі р-н), «Прамень» (Мінскі гадзіннікавы завод), «Наш голас» (Івацэвічы).
Дзейнасць БНФ шырока асвятлялі газеты «Свабода» (Мінск; да № 5—6, 1990 выдавалася як орган Выбарчай камісіі БНФ), «Беларус» (Нью-Ёрк), «Пагоня» (Гродна), «Выбар» (Віцебск), «Народная трыбуна» (Ліда).
2000-я гады
У 1999 годдзе назва была змененая на БНФ «Адраджэньне», пасля забароны ўжываць у назвах грамадскіх аб’яднанняў азначэнне «народны». Аб’яднанне структурна-юрыдычна адасобленае ад Партыі БНФ, хоць склад кіраўніцтва палітычнай партыі і руху з’яўляецца ідэнтычным — абедзьве арганізацыі ўзначальвае старшыня Рыгор Кастусёў, супадае і склад Сойму як кіруючага органу.
Паводле статуту, Грамадскае аб’яднанне БНФ «Адраджэньне» — гэта дабраахвотнае аб’яднанне грамадзян у рух за рэалізацыю грамадзянскіх, эканамічных, сацыяльных і культурных правоў. Мэтай руху ёсць пабудова дэмакратычнага грамадства і дэмакратычнай праўнай дзяржавы, адраджэнне беларускай нацыі на прынцыпах дэмакратыі і гуманізму, развіццё культуры карэннай нацыянальнасці ды ўсіх нацыянальных супольнасцяў на Беларусі.
У 2021 годзе Вярхоўны суд Беларусі прыняў іск Міністэрства юстыцыі аб ліквідацыі ГА БНФ «Адраджэньне».
Дыстанцыйны ўніверсітэт «UNITELMA Сапіенца»
Дыстанцыйны ўніверсітэт «UNITELMA Сапіенца» (Università telematica UNITELMA Sapienza) — італьянская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Рыме.
Нацыянальныя паркі Эстоніі
У Эстоніі існуе пяць нацыянальных паркаў, якія займаюць 4,26% тэрыторыі краіны.
Матыка
Матыка — сельскагаспадарчая прылада. Уяўляе сабой сумяшчэнне кіркі і рыдлёўкі. Палягчае праполку і рыхленне зямлі і знішчэньне розных пустазелляў. Сімвалізуе сельскі пралетарыят і сельгасвытворцаў у геральдыцы шэрагу дзяржаў.
Рыдлёўка
Рыдлёўка — ручны інструмент для працы (капанне, расчыстка, перанос) з грунтам, які ўяўляе сабой шырокі плоскі клінок, насаджаны на дзяржальню (тронак).
Эвалюцыянавала з палкі-капалкі.
Таксама можа выкарыстоўвацца як зброя бліжняга бою, напрыклад, ва ўзброеных сілах і ў многіх камп’ютарных гульнях.
NGC 2694
NGC 2694 (іншыя абазначэнні — MCG 9-15-56, ZWG 264.34, NPM1G +51.0121, PGC 25143) — эліптычная галактыка (E1) ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сярэбраны журавель
Аўтар статуэткі — Аудрыус Лиаундаскас (Audrius Liaudanskas).
IC 5297
IC 5297 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Шуфлік
Шуфлік — гаспадарчы інструмент у выглядзе невялікай рыдлёўкі з загнутымі ўверх бакавымі бакамі і невялікай ручкай. Выкарыстоўваецца для зачэрпвання невялікай колькасці сыпкіх целаў, для збору смецця пры ўборцы і г. д.
NGC 2695
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Зеленагорск (Краснаярскі край)
Зеленагорск (Зеленогорск) — горад (з 1956) у Расіі, закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў складзе Краснаярскага края. Насельніцтва 69,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1956 годзе.
Горад размешчаны на левым беразе ракі Кан, за 100 км ад Краснаярска, за 18 км ад горада Заазёрны, дзе ёсць чыгуначная станцыя. Раней насіў назовы Заазёрны-13, затым Краснаярск-45.
Горадаўтваральнае прадпрыемства: электрахімічны завод — вытворчасць радыёактыўных ізатопаў, а таксама аўдыё- і відэакасет ECP, тэлевізараў і манітораў. Ёсць Краснаяраская ГРЭС-2, завод штучнага валакна «Сібвалакно»
HMS А10
HMS А10 — брытанская падводная лодка тыпу А. Пабудавана ў 1904-1905 гадах кампніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 8 лютага 1905 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 3 чэрвеня 1905 года.
30 красавіка 1906 года яна сутыкнулася з браняносцам у Плімуце.
Падчас Першай сусветнай вайны была размешчана ў Ардросане.
1 красавіка 1920 года яна была прададзена на металалом.
Бартын (правінцыя)
Бартын (Bartın), правінцыя на поўначы Турцыі на ўзбярэжжы Чорнага мора. Плошча 2,1 тыс. кв. км. Насельніцтва 187 758 чалавек (2010).
Адміністрацыйны цэнтр — горад Бартын.
ВАЛЛ-І
«ВАЛЛ-І» (WALL-E) — амерыканскі анімацыйны фільм студыі «Pixar» 2008 года. Пераможца прэміі «Оскар» (2009) у намінацыі «Найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм».
Сюжэт
Робат ВАЛЛ-І з года ў год рупліва працуе на апусцелай Зямлі, чысцячы нашу планету ад гор смецця, якое пакінулі пасля сябе людзі, што адляцелі ў космас. Ён і не ўяўляе, што зусім хутка адбудуцца неверагодныя падзеі, дзякуючы якім ён сустрэне сяброў, падымецца да зорак і нават здолее змяніць да лепшага сваіх былых гаспадароў, якія зусім забыліся пра родную Зямлю.
Мокраўскі сельсавет (Пружанскі раён)
Мо́краўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Мокрае.
Утвораны 15 студзеня 1962 года ў складзе Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Красненскага і Руднікаўскага сельсаветаў. 16 красавіка 1973 года ў склад сельсавета з Бакунскага сельсавета перададзены вёскі Котра і Пескі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 24 населеныя пункты.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2348 чалавек, з іх 88,8 % — беларусы, 6,0 % — рускія, 3,1 % — украінцы.
Вычулкаўскі сельсавет
Вы́чулкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Вычулкі.
Адам Міцкевіч
Ада́м Берна́рд Міцке́віч (Adam Bernard Mickiewicz;, фальварак Завоссе Навагрудскага павета Літоўскай губерні Расійскай імперыі, цяпер Баранавіцкі раён Брэсцкай вобласці, Беларусі, у метрыцы месца нараджэння не пазначана — , , Асманская імперыя) — польскі паэт беларускага паходжання , публіцыст (у тым ліку палітычны), асветнік, дзеяч нацыянальна-вызваленчага польскага руху, сябар Таварыства філаматаў. Вядомы перадусім сваімі баладамі, паэтычнымі апавяданнямі: драмай «Дзяды» і паэтычнай эпапэяй «Пан Тадэвуш», якая прызнаная апошнім вялікім эпасам шляхецкай культуры. Сярод іншых уплывовых твораў Міцкевіча вылучаюцца паэмы «Конрад Валенрод» і «Гражына».
За сваю антыўрадавую палітычную дзейнасць Адам Міцкевіч правёў у ссылцы ў цэнтральнай Расіі пяць гадоў, пакінуў Расійскую імперыю ў 1829 годзе і правёў рэшту свайго жыцця ў выгнанні, першапачаткова асеўшы ў Рыме, затым перабраўшыся ў Парыж, дзе ён стаў прафесарам славянскай літаратуры ў «Калеж дэ Франс». У Парыжы сустракаўся з Фрыдэрыкам Шапенам. Памёр у Канстанцінопалі, куды прыехаў аказваць дапамогу ў арганізацыі польскіх войскаў для барацьбы з Расійскай імперыяй у Крымскай вайне. Яго парэшткі пазней былі перавезеныя ў Вавельскі сабор у Кракаве.
Паходжанне
Бацька пісьменніка выводзіў сябе з шляхецкага роду Рымвідаў-Міцкевічаў герба «Порай», заснавальнікам якога нібыта быў літоўскі баярын Рымвід. Сам Міцкевіч пісаў аб баярыне Рымвідзе ў сваёй «Гражыне». Аднак дваранства Рымвідаў-Міцкевічаў не было прызнана і зацверджана ў Расійскай імперыі, бо яму не было слушных доказаў. Паводле некаторых даследчыкаў, бацька паэта паходзіў з заможнага беларускага сялянства. Маці паэта, Барбара, якая мела сястру-блізніцу Марыяну, нарадзілася ў 1768 годзе, паходзіла з роду Маеўскіх герба «Стары конь», у Наваградскім ваяводстве вядомым з сярэдзіны XVII ст. Яе бацькамі былі Матэвуш Маеўскі, які пад канец жыцця быў эканомам у маёнтку Чомбраў, які належаў Вузлоўскім, і Кацярына-Ганна з Арэшкаў, дачка наваградскага ротмістра Юзафа Арэшкі. Першым вядомым продкам Адама Міцкевіча з роду Маеўскіх лічыцца Казімір Маеўскі, які ў 1650 г. валодаў фальваркам Бердаўка. Памылковая гіпотэза паходжання Барбары Маеўскай ад паслядоўнікаў Якуба Франка папулярызуецца публіцыстамі яўрэйскага паходжання. Ахрышчаны ў Навагрудскім фарным касцёле 12 лютага 1799 года.
Раннія гады
Атрымаўшы адукацыю ў Навагрудскай дамініканскай школе (1807—1815), паступіў у Віленскі ўніверсітэт (1815). З 1817 удзельнічаў у стварэнні і дзейнасці патрыятычных моладзевых гурткоў філаматаў і філарэтаў, напісаў праграмныя вершы («Ода да маладосці», 1820 і іншыя). Па заканчэнні ўніверсітэта служыў настаўнікам у Коўна (1819—1823).
У кастрычніку 1823 быў арыштаваны ў Вільні па раздутай М. М. Навасільцавым справе філаматаў і заключаны ў турму, якая размяшчалася ў памяшканні былога базыльянскага манастыра Святой Тройцы, дзе правёў некалькі месяцаў. У красавіку 1824 быў выпушчаны з турмы на парукі. У кастрычніку 1824 быў высланы ў выгнанне з Літвы.
Да 1829 прабыў у Расіі: Санкт-Пецярбург, з лютага па сакавік 1825 — Адэса, з выездам у Крым, са снежня 1825 — Масква (дзе няўдала спрабаваў ажаніцца з Каралінай Яніш, будучай паэтэсай і перакладчыцай ), з лістапада 1827 года зноў Пецярбург. У Расіі зблізіўся з удзельнікамі дзекабрысцкага руху (К. Ф. Рылееў, А. А. Бястужаў), са значнымі рускімі пісьменнікамі і паэтамі (А. С. Пушкін, А. А. Дэльвіг,, браты і , , Я. А. Баратынскі), з бібліёграфам і знакамітым аўтарам эпіграм , таксама сябраваў з паэтам А. М. Янушкевічам.
Асабліва блізкія сяброўскія адносіны звязалі Міцкевіча з паэтам і журналістам князем Пятром Андрэевічам Вяземскім, які стаў першым перакладчыкам на рускую мову «».
Эміграцыя
У маі 1829 пакінуў Расію раней, чым быў падпісаны загад цара пра забарону выезду. Жыў у Рыме, Швейцарыі.
Атрымаўшы паведамленне пра паўстанне, спрабаваў выехаць на радзіму. На некалькі месяцаў затрымаўся ў Дрэздэне. Ужо ў Познані даведаўся пра паражэнне паўстання.
З 1832 г. у Парыжы, супрацоўнічаў з дзеячамі польскай і літоўска-беларускай эміграцыі, займаўся палітычнай публіцыстыкай. Разам з І. Лялевелем адзін з лідараў дэмакратычнага крыла эміграцыі з тэрыторыі Рэчы Паспалітай. З 2 снежня 1832 г. — намеснік старшыні Таварыства літоўскіх і рускіх зямель, у якім 24 верасня 1832 г. выбраны начальнікам гістарычна-літаратурнай секцыі. Рэдагаваў часопіс «».
У 1839—1840 гг. прафесар Лазанскага ўніверсітэта, выкладаў; з 1840 узначальваў кафедру славянскіх літаратур у Калеж дэ Франс у Парыжы, стаў першым прафесарам славянскай славеснасці ў гэтай установе. У лекцыях даў высокую ацэнку беларускай мове і фальклору, на якія стала абапіраўся ў мастацкай творчасці :
У 1841 г. падпаў пад уплыў прапаведніка польскага. За прапаганду тавянізму французскі ўрад у 1845 г. адхіліў Міцкевіча ад чытання лекцый. У 1848 падчас рэвалюцыі стварыў у Італіі польскі легіён. З 1849 г. зноў у Парыжы, рэдагаваў газету «». У 1852 г. быў адпраўлены ў адстаўку разам з Жулем Мішле і, стаў бібліятэкарам Арсенала.
У красавіку 1855 г. Міцкевіч аўдавеў і ўжо восенню 1855 г. з’ехаў у Канстанцінопаль, маючы намер арганізаваць Новы польскі, а таксама яўрэйскі легіён для дапамогі французам і англічанам у барацьбе з Расіяй. А. Міцкевіч ствараў атрады з ураджэнцаў Рэчы Паспалітай для барацьбы з Расіяй.
Смерць і пахаванне
Памёр у Стамбуле 26 лістапада 1855 года падчас эпідэміі халеры. Перад смерцю сказаў свайму сябру Служальскаму, калі той спытаўся, ці не хоча ён што-небудзь перадаць дзецям: «Няхай любяць адно аднаго», — і праз некалькі хвілін дадаў ледзь чутным шэптам: «Заўсёды!».
Многія біёграфы мяркуюць, што смерць Міцкевіча з’явілася вынікам палітычных інтрыг. Цела паэта было перавезена ў Парыж і пахавана на могілках. У 1890 перазахаваны ў Саборы Святых Станіслава і Вацлава на ўзгорку Вавель у Кракаве.
Асабістае жыццё
Летам 1820 года Адам Міцкевіч прыехаў разам з Тамашам Занам у Туганавічы, дзе і распачалося наўзаем закаханне ў Марылю Верашчаку (стрыечная сястра Ігната Дамейкі, траюрадная сястра Тадэвуша Рэйтана і Тадэвуша Касцюшкі). Але каханне было няспраўджанае і няшчаснае. На той момант Марыля Верашчака была ўжо заручоная з графам Ваўжынцам Путкамерам герба Бражаціцы, з якім пабралася шлюбам у 1821 годзе і засталася жыць у маёнтку ў Больцініках. У жніўні 1821 года з нагоды імянінаў каханай Міцкевіча паўстала балада «Свіцязянка». Марылі быў адрасаваны верш «Да М***», упамянуты ў «Баладах і рамансах» і ў IV частцы «Дзядоў».
У 1834 г. ажаніўся з Цалінай Шыманоўскай, якая нарадзіла яму 6 дзяцей: дачок Марыю і Хелену, а таксама сыноў (1838—1926) — вядомага дзеяча польскай эміграцыі, Юзафа (1850—1938), Аляксандра і Яна.
Творчасць
Першы верш «» апублікаваны ў 1818 годзе ў віленскай газеце.
Віленска-ковенскі перыяд адметны выхадам 2 кніг «Вершаваных твораў» Адама Міцкевіча. Выдадзены Юзафам Завадскім першы вершаваны зборнік «Паэзія» («Poezje», т. 1, Вільна, 1822) уключаў «» і прадмову «Аб рамантычнай паэзіі» («O poezji romantycznej»), стаў маніфестам рамантычнага кірунку ў польскай літаратуры.
У другі том «Паэзіі» (1823) увайшлі рамантычная ліраэпічная паэма «Гражына» і часткі 2 і 4 драматычнай паэмы «Дзяды». У Расіі выйшла кніга «Санеты» (1826), якая ўключыла цыкл «» з вобразам героя-пілігрыма, які сумуе пра пакінутую радзіму, і новымі для польскай паэзіі ўсходнімі матывамі.
Сярод твораў гэтых зборнікаў сусветна вядомыя «Люблю я!», «», «Свіцязь», «Рыбка», сюжэты якіх падказаны беларускімі народнымі паданнямі і песнямі.
У перыяд настаўніцтва Міцкевіч пакахаў прыгажуню Марылю Верашчаку, з якой пазнаёміўся ў 1818 г. у час летніх вакацый, калі гасцяваў у маёнтку Туганавічы непадалёк ад Навагрудка. У той час Марыля была сасватана за графа Путкамера, за якога выйшла замуж у 1821 г. Самыя пяшчотныя лірычныя вершы паэт прысвяціў Марылі. Са з’яўленнем гэтых твораў постаць Міцкевіча ў польскай літаратуры выйшла на першы план, а Вільня стала новым цэнтрам літаратурнага жыцця. «Балады і рамансы» сведчылі пра пачатак новага мастацкага кірунку — рамантызму, асноўныя прынцыпы народнасці і нацыянальнай самабытнасці якога Адам Міцкевіч сфармуляваў у літаратурным маніфесце «Пра паэзію рамантычную». Творы знаменавалі перавагу пачуццёвага светаўспрымання над рацыяналістычна-асветніцкім (новая эстэтыка праграмна зафіксавана ў баладзе «», 1821), грунтаваліся на беларускім гістарычным і фальклорным матэрыяле. Паэма «Гражына» прысвечана гераічнай барацьбе супраць крыжакоў і прасякнута патрыятычным пафасам, а ў аснове сюжэта паэмы «Дзяды» — старажытнабеларускі язычніцкі абрад памінання продкаў.
Ужо ў ранняй «філамацкай» творчасці Адама Міцкевіча знайшлі адлюстраванне яго грамадска-палітычныя погляды на гісторыю і лёс роднага края, ролю нацыянальна-вызваленчай барацьбы ў гістарычным працэсе. У паэме «Мешка, князь Навагрудка» (1817) створаны рамантычны вобраз жанчыны-патрыёткі і ваяводы Парая, гатовых на самаахвярнае змаганне дзеля вызвалення айчыны. Гэта стала асноўнай тэмай усёй яго творчасці. У вершах «Ужо з пагодных нябёс…», «» выказваў пачуццё замілаванасці і любові да роднага края, заклікаў маладых людзей да ахвярнасці і адвагі ў імя свайго патрыятычнага абавязку. Вершы ковенскага перыяду (1819—23) «Песня Адама», «», «Ода да маладосці» сталі агульнапрызнанымі сімваламі філамацкага руху, у якіх нацыянальна-вызваленчы пафас спалучаецца з роздумам паэта пра лёс усяго чалавецтва.
У перыяд расійскай ссылкі напісаў «Санеты» (1826) і паэму «Конрад Валенрод» (1828). «Санеты», што складаюцца з адэскага і крымскага цыклаў, напоўнены глыбінёй душэўных перажыванняў, настальгічных патрыятычных пачуццяў і лічацца шэдэўрам сусветнай літаратуры. У іх паэтычнае майстэрства Адама Міцкевіча дасягнула надзвычайнай віртуознасці. У сюжэце паэмы «Конрад Валенрод» выкарыстаны матывы гістарычнага змагання старажытных ліцвінаў супраць крыжакоў.
У эмігранцкі перыяд дзейнасці ў Дрэздэне Адам Міцкевіч пад уплывам паўстання 1830—31 і яго паражэння напісаў лепшыя свае вершы «Смерць палкоўніка», «», а таксама 3-ю частку драматычнай паэмы «Дзяды» (1832), дзе апяваў гераізм і ахвярнасць свайго народа, што ў чарговы раз паўстаў на змаганне за свабоду, супраць самадзяржаўнай тыраніі. У Парыжы ён стварыў знакамітыя «» (1832), дзе ў стылі біблейскіх прарокаў выказаў веру ў вызваленне народа, што стане сімвалам і прадвеснікам свабоды ўсіх еўрапейскіх народаў. Тут завершаны і надрукаваны самы значны мастацкі твор А. Міцкевіча, вялікая нацыянальная эпапея — паэма «Пан Тадэвуш» (1834). У ёй маляўніча і яскрава раскрыты характэрны ўклад жыцця і побыту мясцовай шляхты, дадзены шырокая панарама народнага жыцця на Беларусі пачатку ХІХ стагоддзя, яркія пейзажы Навагрудчыны і Налібоцкай пушчы.
Мастацкая спадчына Адама Міцкевіча завяршаецца невялікім («Над вадою вялікай і чыстай», «Паліліся мае слёзы» і інш.), дзе ў філасофска-элегічным ключы выяўлены матывы настальгічнага смутку і выгнанніцтва. Выхаваўчае і пазнавальнае значэнне мелі яго лекцыі па гісторыі славянскіх літаратур.
Многія творы Міцкевіча сталі агульнапрынятымі сімваламі вызваленчага руху на тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай, «Ода да маладосці» была ўспрынята як маніфест паўстання 1830—1831. Пасля напісання ў віленска-ковенскі перыяд паэм «Гражына» і «Дзяды» постаць Міцкевіча выйшла на першы план у польскамоўнай літаратуры.
Мова Міцкевіча
Мова Адама Міцкевіча з’яўляецца ў вялікай ступені мовай шляхты ў Беларусі і Літве, да якой належаў сам паэт і якая з пункту гледжання граматычнай сістэмы і лексічных рэсурсаў мае ў сабе мноства беларускіх элементаў, якія ўзыходзяць да мясцовых беларускіх гаворак. У сваёй творчасці правінцыялізм паэт уводзіў мэтанакіравана, тым самым падкрэсліваючы сваю лакальную асаблівасць. Доктар філалагічных навук і прафесар БДУ Мікалай Хаўстовіч адзначае, што мову сваіх твораў Міцкевіч называў польскай, зрэдку — «літвінскай».
Многія навукоўцы, як гісторыкі літаратуры, так і мовазнаўцы згаджаюцца з тым, што складана казаць пра мову паэта як пра мастацкі сродак, пакуль не будзе вывучаны аб’ём і характар яго правінцыялізмаў. Прафесар Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў сваёй працы «Некалькі назіранняў за мовай Міцкевіча» зарэгістраваў шматлікія моўныя факты, якія сустракаюцца ў творах Міцкевіча, якія выходзяць за межы літаратурнай польскай мовы.
У 1936 годзе літаратуразнавец і доктар філасофіі польскай і славянскай літаратуры Віленскага ўніверсітэта Станіслаў Станкевіч у сваёй працы «Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej» праграмна падсумаваў адметныя рысы ў сферы фанетыкі, марфалогіі, сінтаксісу і асаблівасці роду і ліку мовы Адама Міцкевіча ў яго вершаваных творах і філамацкай карэспандэнцыі паэта.
Ацэнкі
Язэп Лёсік крытычна адгукаўся аб ягонай творчасці: «Міцкевіч і Сыракомля былі беларусы і ведалі, што яны беларусы, але калі яны гаварылі і пісалі па-польску, то ўся праца іх пайшла на багацце і пыху польскага народу. „Хто любіць Айца Нябеснага, а бліжняга свайго ненавідзіць, — сказаў Хрыстос, — той кажа няпраўду“. Хто любіць свой край, а культуру яго не прымае, той лжэц — скажам мы ад сябе».
Пазней беларускімі літаратарамі Адам Міцкевіч вызнаецца за аднаго з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры, беларускага польскамоўнага паэта.
Ушанаванне памяці
У Навагрудку насыпаны Курган Бессмяротнасці Адама Міцкевіча і створаны Дом-музей Адама Міцкевіча; яго імем названы вуліцы ў Навагрудку, Гродне, Карэлічах, Лідзе, Ашмянах, Дзятлаве, Воранава, Брэсце і інш. У Мінску ў Касцёле Святога Сымона і Святой Алены ў 1998 годзе была адроджана бібліятэка Міцкевіча, заснаваная ў 1908 годзе. Помнікі і бюсты Міцкевічу ўстаноўлены ў шмат якіх гарадах Польшчы, Беларусі, Літвы і іншых краін. У 2015—2019 гадах імя Адама Міцкевіча па памылцы насіла вуліца ў Рэчыцы, першапачатковая названая ў гонар савецкага разведчыка Яўгена Міцкевіча. Ёсць помнік Адаму Міцкевічу ў Парыжы.
Імя паэта носяць астэроід галоўнага пояса астэроідаў 5889 Міцкевіч і на Меркурыі.
На IX конкурсе імя Ежы Гедройца (вынікі падведзены ў Мінску 31 сакавіка 2009 года) фільм Алега Лукашэвіча «Эпоха Адама Міцкевіча» ганараваны Дыпломам з адзнакай.
У доме ў Стамбуле, дзе жыў і памёр паэт, у 1955 годзе адкрыты музей.
У перакладах
Сярод перакладчыкаў на беларускую мову — В. Дунін-Марцінкевіч, Аляксандр Ельскі, Янка Купала, Б. А. Тарашкевіч, Пятро Бітэль, Язэп Семяжон, Максім Лужанін, Рыгор Барадулін, Серж Мінскевіч, Кастусь Цвірка, Міхась Скобла, Ірына Багдановіч, Анатоль Брусевіч. Існуюць тры поўныя пераклады «Пана Тадэвуша» на беларускую мову.
Перакладамі на ўкраінскую мову займаліся, , , М. Рыльскі, , , Іван Франко, Леся Украінка, Мікола Бажан, і.
На чэшскай мове Міцкевіч публікаваўся ў перакладах Я. Врхліцкага,.
На эсперанта Міцкевіча перакладалі А. Грабоўскі і.
На рускую мову творы Міцкевіча перакладалі паэты і перакладчыкі розных маштабаў здольнасцяў. А. С. Пушкін пераклаў баладу «Тры Будрысы» (у перакладзе «Будрыс і яго сыны», 1833; апублікаваны ў «» ў 1834) — надзвычай дакладны пераклад, які лічыцца непераўзыдзеным шэдэўрам перакладчыцкага мастацтва, а таксама баладу «Ваявода» і ўступ да «Конрада Валенрода». Першы пераклад часткі драматычнай паэмы «Дзяды» належыць. Сярод перакладчыкаў Міцкевіча —, які ў 1827 па празаічнаму падрадкоўніку П. Вяземскага поўнасцю пераклаў «Крымскія санеты», , які перакладаў вершы і эпічную паэму «Пан Тадэвуш», («Гражына», «Конрад Валенрод», лірыка), Р. Данілеўскі, , А. Майкаў (у прыватнасці, «Крымскія санеты»), Л. Мей, ,  (у канцы 1890-х — пачатку 1900-х), пазней — К. Бальмонт, В. Брусаў, Ігар Севяранін, акмеіст , , М. Асееў («Песня філарэтаў»),  («Плывец», «» і іншыя вершы),  (у прыватнасці, «Прысвячэнне ў альбом», шырока вядомае па альбому  «», «Смерць палкоўніка», «Рэдута Ардона»), М. Святлоў («Звон і званочкі», «Упартая жонка» і іншыя вершы), ,  («Дзяды», вершы),  (асобныя вершы), А. Таркоўскі («Гражына», вершы «Шанфары», «Альматэнабі»), ,  і многія іншыя паэты і перакладчыкі. Санеты Міцкевіча акрамя М. Лермантава, А. М. Майкава, І. Буніна, У. Хадасевіча і іншых паэтаў перакладаў.
IC 5298
IC 5298 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Кірка
Кайло (або кірка) — ручны ўдарны інструмент, прызначаны для расколвання якой-небудзь горнай пароды, камянёў, старога цаглянага мура. Кайло дазваляе падобна кавадлу наносіць па апрацоўваемаму матэрыялу ўдары вялікай сілы. Паводле ўдарнай часткі адрозніваюць адназубае і двухзубае кайло. Кайло з'яўляецца прабацькам ледасека. Яно можа служыць вельмі грознай зброяй. Варыянт кайла, спецыяльна створанага ў ваенных мэтах, называецца клявец.
Бабровіца (рака)
Бабро́віца — рака ў Беларусі, у Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Вярхіта (басейн Лучосы).
Даўжыня ракі 6 км. Пачынаецца за 5 км на паўночны ўсход ад вёскі Шэкі, вусце ў межах той жа вёскі. Цячэ па лясістай мясцовасці.
Гіменалепідыды
Гіменалепідыды (Hymenolepididae) — сямейства гельмінтаў класа стужачных чарвей.
Даўжыня цела ад долей да 700 мм, шырыня 0,2—11 мм. Складаюцца са сколекса, шыйкі і стробілы. На сколексе 4 прысоскі і хабаток з 8—10 і больш кручкамі. Адрозніваецца больш за 100 родаў, каля 400 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ў трапічных і субтрапічных раёнах. Паразіты птушак, пераважна свойскіх гусей і качак, млекакормячых, чалавека (асноўныя гаспадары). Узбуджальнікі гіменалепідыдозаў.
Міхаіл Восіпавіч Біч
Міхаіл Восіпавіч Біч (, в. Мілявічы, цяпер, Гродзенская вобласць — ) — беларускі гісторык.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і Восіпа Пятровіча і Ганны Антонаўны Бічоў. Скончыў Дзярэчынскую сярэднюю школу, у 1953 г. праз конкурс 8-м чалавек на месца паступіў на гістарычны факультэт БДУ, які скончыў з адзнакай у 1958 г. Працаваў настаўнікам у сельскіх школах Пастаўскага і Мастоўскага раёнаў. Планаваў паступаць у аспірантуру пры гістарычным факультэце Мінскага педінстытута, потым паступаў у аспірантуру пры Інстытуце гісторыі, дзе на іспытах не хапіла аднаго бала. Рэферат і адказы на іспытах спадабаліся загадчыку сектарам гісторыі Беларусі эпохі капіталізму прафесару К. І. Шабуні, які прыняў М. Біча на працу на пасаду малодшага навуковага супрацоўніка. М. Біч распрацоўваў тэму «Грамадска-палітычны рух у Беларусі ў 1900—1917 г.» — акрэсліў кірунак сваіх даследаванняў гісторыяй рабочага і сацыял-дэмакратычнага руху ў 2-й пал. 19 — пач. 20 ст.
Дзейнасць
У 1970 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму: «Развитие социал-демократического движения в Белоруссии в 1883—1903 г.», якая ў 1973 г. выйшла манаграфіяй. У 1971 г. М. В. Біч быў абраны на пасаду старшага навуковага супрацоўніка. Пасля публікацыі манаграфіі амаль дзесяцігоддзе вывучаў рабочы рух у Беларусі ў 1861—1907 г. У 1984 г. у вынікам даследаванняў выйшла манаграфія «Рабочее движение в Белоруссии в 1861—1904 г.», якая была абароненая як доктарская дысертацыя (1984). З ліпеня 1983 г. М. В. Біч загадчыкам сектара гісторыі Беларусі перыяду капіталізму. Потым сектар змяніў сваю назву і быў пераўтвораны ў аддзел гісторыі Беларусі кан. 18 — пач. 20 ст. З 1989 г. кіраваў аддзелам на грамадскіх пачатках, бо быў абраны намеснікам дырэктара Інстытута гісторыі АН БССР па навуковай рабоце. Разам з вывучэннем рабочага класа і буржуазіі ён даследаваў дзейнасць буржуазных і дробнабуржуазных партый і груповак, а таксама народніцкі рух, перыядычны друк Беларусі і праблемы нацыянальнага Адраджэння пач. 20 ст.
Адначасова быў намеснікам старшыні вучонага Савета па абароне кандыдацкіх і доктарскіх дысертацыяў, створаным пры Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, сябрам Савета па абароне дысертацый пры Дзяржпедуніверсітэце, уваходзіў у склад навуковага Савета інстытута. Апроч гэтага, М. В. Біч на працягу 4 гадоў узначальваў экспертны савет Вышэйшага атэстацыйнага камітэта Рэспублікі Беларусь па гістарычных навуках і мастацтвазнаўству. Шэсць аспірантаў пад яго кіраўніцтвам абаранілі кандыдацкія дысертацыі.
Працы
Апроч 2-х манаграфій, аўтар раздзелаў у 7 калектыўных кнігах: Гісторыя Беларускай ССР. Т. 2. (Мінск, 1972), Исторические корни дружбы и единения украинского и белорусского народов (Киев, 1978), Достижения исторической науки в БССР за 60 лет (Минск, 1979), История рабочего класса Белорусской ССР. В 4-х томах. Т.1 (Минск, 1984), Асвета і педагагічная думка ў Беларусі са старажытных часоў да 1917 г. (Мінск, 1985), Полоцк: исторический очерк. 2-е изд. (Минск, 1987), Нарысы гісторыі Беларусі. У 2-х частках. Ч. I. (Мінск, 1987). Таксама аўтар 54 артыкулаў у навуковых выданнях і 230 артыкулаў у энцыклапедычных выданнях, 4-х вучэбных дапаможнікаў і 5 праграм для сярэдняй школы па гісторыі Беларусі.
Універсітэт «Лінк Кампус»
Універсітэт «Лінк Кампус» (Link Campus University) — італьянская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Рыме.
Агульная характарыстыка
Універсітэт быў заснаваны ў Рыме ў 1999 годзе Вінчэнца Скоці пры падтрымцы Лучана Кансолі як італьянскі філіял Мальтыйскага ўніверсітэта. Скоці займаў пасаду прэзідэнта ўніверсітэта дваццаць гадоў. У 2007 годзе было дазволена выдаваць мальтыйскія кваліфікацыі, прызнаныя ў Італіі. У 2011 годзе міністэрскім дэкрэтам ад 21 верасня ён спыніў сваю дзейнасць у якасці даччынай кампаніі Мальтыйскага ўніверсітэта і, атрымаўшы цяперашнюю назву, стаў самастойным прыватным універсітэтам, юрыдычна прызнаным у сістэме італьянскіх універсітэтаў. З 2020 года ўніверсітэт належыць Франчэска Палідоры, які быў акцыянерам з 2004 года. З 2021 года рэктарам з’яўляецца прафесар Карла Альберта Джусці.
Налібацкі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)
Налі́бацкі сельсавет, Налібо́цкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Налібакі. Плошча 352,8 км².
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Івянецкага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Прудскага сельсавета, які 8 чэрвеня 1963 года перайменаваны ў Налібацкі сельсавет, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Налібакі. У 1977 годзе скасаваны хутар Сутокі, у 1980 годзе — хутар Тарасава.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1304 чалавекі, з іх 66,0 % — палякі, 31,1 % — беларусы, 2,3 % — рускія.
Арыстоцель Ф’ёраванці
Арысто́цель Ф'ёрава́нці, ці Арысто́цель Фіярава́нці (Ridolfo Aristotele Fioravanti; каля 1415, г. Балоння, Італія — каля 1486) — італьянскі архітэктар, інжынер.
Біяграфія
Да 1473 працаваў пераважна ў Балонні і Мілане. Вядомасць набыў за інжынерныя работы па ўмацаванні і перасоўцы буйных збудаванняў.
У 1475 па запрашэнні вялікага князя Івана III Васільевіча прыехаў у Маскву. Пабудаваў Успенскі сабор (1475—79) Маскоўскага Крамля, у якім гарманічна спалучыў традыцыі Уладзіміра-Суздальскай школы дойлідства з рацыяналістычнымі рысамі архітэктуры італьянскага рэнесансу. Як ваенны інжынер і начальнік артылерыі ўдзельнічаў у паходах Івана III на Ноўгарад (1477—78), Казань (1482), Цвер (1485).
Зрабіў вялікі ўплыў на развіццё рускай будаўнічай тэхнікі.
IC 5299
IC 5299 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Барысаглебская царква (Гродна)
Барысагле́бская царква́, Кало́жская царква́, Кало́жа — помнік мураванай старажытнарускай архітэктуры, адзіны помнік Гродзенскай школы дойлідства, які часткова захаваўся. Знаходзіцца ў Гродне на тэрыторыі былога Каложскага пасада на высокім правым беразе Нёмана, побач з Замкавай гарой, непадалёку ад Старога замка. Пабудавана ў 2-й палавіне 12 стагоддзя з цэглы.