cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Белыя росы
Сюжэт
Усевалад Санаеў у ролі васьмідзесяцігадовага ветэрана працы і трох войнаў Фядоса Ходаса. Ён аўдавеў, у яго выраслі тры сыны. Старэйшы Андрэй (Генадзь Гарбук) — чалавек грунтоўны, але празмерна прадумлівы. Малодшы, Васіль (Мікалай Карачанцаў), дураслівы весялун і свавольнік, усё грае на гармоніку і гуляе. Сярэдні, Сашка (Міхаіл Какшонаў) вядзе вандроўнае жыццё, пятнаццаць гадоў не быў дома — зарабляе доўгі рубель на чужыне (на Курыльскіх астравах). За кожнага з іх перажывае стары, якога сусед Цімафей (Барыс Новікаў) кожную раніцу пытае, калі ён «паміраць» збіраецца.
Жыхары вёскі Белыя Росы, у якой адбываюцца асноўныя падзеі, атрымліваюць ордары на кватэры ў шматпавярховых дамах у горадзе, які паступова паглынае вёску. Гэта вымушае Фядоса і яго суседзяў пачаць жыць гарадскім жыццём, адрозным ад іх звыклага ўкладу. Своеасаблівым сімвалам сувязі горада і вёскі служыць драўляны масток, перакінуты праз рэчку, па якім перабіраюцца героі фільма, ідучы дадому ці ў горад.
У канцы фільма, на заходзе дня, стары Фядос дзякуе Сонцу за сваё жыццё і просіць шчасця для дзяцей.
Час і месца здымак
Фільм здымаўся ў 1983 годзе ў Гродне ў цэнтральнай частцы горада, у мікрараёнах Пярэселка і Дзевятоўка.
Цікавыя факты
Вуліца ў мікрараёне Дзевятоўка ў Гродна на тым месцы, дзе была вёска Белыя Росы, названа ў гонар вёскі — Белыя Росы.
Экранізацыя працягу фільма
6 кастрычніка 2011 года аўтар сцэнарыя карціны Аляксей Дудараў на сустрэчы з гледачамі заявіў, што экранізацыя працягу фільма «Белыя Росы» ў наш час не плануецца. Паводле слоў Дударава, ужо напісан сцэнарый і выдадзена кніга, у якой расказваецца пра далейшы лёс былых жыхароў выдуманай вёскі Белыя Росы, і калі б ён быў прадзюсарам і меў бы грошы, то зняў бы гэты фільм.
Аднак ужо 17 лістапада 2011 года генеральны дырэктар «Беларусьфільма» Алег Сільвановіч паведаміў, што кінастудыя плануе зняць працяг фільма. Паводле сцэнарыя Аляксея Дударава галавой роду стане Андрэй Ходас, які будзе жыць у горадзе з назвай Белыя росы. Па сюжэце Андрэй разводзіцца з жонкай і з’яжджае на хутар. Аднак на гэтым месцы будаўнічая кампанія збіраецца ўзвесці катэджны пасёлак Белыя росы. Фільм выйшаў у 2014 годзе. Ролю малодшага сына Фядоса Ходаса, Васіля, зноў выканаў Карачанцаў. Здымалі карціну ў Гродне.
IC 2649-1
IC 2649-1 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Галандцы
Нідэрла́ндцы, або гала́ндцы (Nederlanders, ) — еўрапейскі народ, карэннае насельніцтва Нідэрландаў. Агульная колькасць (2023 г.) — 13 830 200 чалавек.
Продкамі галандцаў былі германцы, якія перасяліліся на тэрыторыю Нідэрландаў у 1 тысячагоддзі да н. э. Ужо да VIII — IX стст. на аснове мясцовых франкскіх дыялектаў склалася старажытная галандская мова. Аднак найважнейшую ролю ў вылучэнні асобнага галандскага этнаса і яго адасаблення ад блізкіх па мове фламандцаў адыграла васьмідзесяцігадовая Нідэрландская рэвалюцыя, у выніку якой узнікла Рэспубліка Злучаных правінцый, дзе насельніцтва знаходзілася пад значным уплывам Рэфармацыі.
Мясцовае грамадства развівалася ў духу так званай «польдарнай мадэлі», што прадугледжвала высілкі кожнага чальца для агульнай справы, права яго голасу пры прыняцці рашэнняў, шанаванне прыватнага жыцця. Гэта мадэль сфарміравалася ў далёкім мінулым, калі стварэнне і падтрыманне польдараў патрабавала супрацоўніцтва і дасягнення кампрамісу. Але яна застаецца актуальнай і ў нашы дні, што выяўляецца ў палітыцы, усталяванні сацыяльных сувязей, паўседзённым жыцці.
Галандцы — адзін з першых еўрапейскіх народаў, які перажыў урбанізацыю, спажывецкую рэвалюцыю, перайшоў ад двухразовага да чатырохразовага дзённага харчавання. Сучасная народная культура вызначаецца фестывалямі, што спалучаюць старыя і новыя традыцыі.
Паходжанне
Непасрэднымі продкамі галандаў былі старажытныя германцы, якія мігрыравалі на тэрыторыю краіны каля 750 г. да н. э. У часы Цэзара Рэйн з’яўляўся натуральнай мяжой паміж германцамі і галамі. Адным з найбуйнейшых германскіх народаў былі батавы. Пасля няўдалага паўстання супраць рымлян у 69 — 70 гг. яны саступілі месца іншым плямёнам. У ранняе сярэднявечча значная частка тэрыторыі Нідэрландаў была занята фрызамі і франкамі. Лічыцца, што да VIII — IX стст. на аснове мясцовых франкскіх дыялектаў сфарміравалася старажытная галандская мова.
У X ст. у складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі вылучылася графства Галандыя, якое ў перыяд свайго росквіту заняло землі паўночнага захаду Нідэрландаў. Астатнія тэрыторыі ўваходзілі ў шэраг дробных аўтаномных дзяржаў. Яны былі аб’яднаны Карлам V у Сямнаццаць правінцый, якія перайшлі да іспанскай галіны Габсбургаў. У гады Нідэрландскай рэвалюцыі паўночныя правінцыі ператварыліся ў Рэспубліку Злучаных правінцый, а Паўднёвыя Нідэрланды засталіся ў складзе імперыі Габсбургаў і пазней сталі асобнай дзяржавай Бельгіяй.
Заняткі
У перыяд позняга сярэднявечча ўключэнне тэрыторыі Нідэрландаў у склад Бургундыі, а потым імперыі Габсбургаў садзейнічала надзвычайна хуткаму эканамічнаму і дэмаграфічнаму ўздыму раней маланаселеных сельскіх зямель. У выніку ўрбанізацыі ў 1514 г. 44 % насельніцтва пражывала ў нядаўна заснаваных гарадах. Сучасныя даследаванні рэшткаў з позніх сярэднявечных пахаванняў сведчаць пра істотныя змены ў харчаванні і ладзе жыцця гараджан у параўнанні з сялянамі. Гэта таксама паўплывала на заняткі мясцовых жыхароў, якія былі вымушаны пераходзіць ад сельскай гаспадаркі да рамяства, мараходства, прамысловага рыбалоўства, гандлю і г. д.
Асаблівасцю нідэрландскай сельскай гаспадаркі з’яўляецца яе ранні інтэнсіўны характар. З XII ст. пашырэнне сельскагаспадарчых угоддзяў адбывалася дзякуючы асушэнню нізінных зямель і фарміраванню польдараў, прыдатных для развіцця жывёлагадоўлі. Супольнае рэгуляванне польдараў і абарона ад паводак аб’ядноўвала сялян не толькі паміж сабою, але і з жыхарамі суседніх невялікіх гарадоў, што адначасова з’яўляліся спажыўцамі іх прадукцыі, а таксама наймаліся на працу ў сезон збору ўраджая. Пабудаваныя каналы служылі важнымі транспартнымі артэрыямі, паколькі да індустрыяльнай рэвалюцыі перавоз па вадзе каштаваў у 10 разоў танней, чым па сушы. У перыяд так званага «залатога веку» ў XVII ст. сяляне ўжо не задавальнялі попыт на таннае збожжа, але бралі на адкорм жывёлу, якую завозілі з Даніі і паўночнай Германіі, вырошчвалі кармавыя культуры і гародніну. Такім чынам сялянскія гаспадаркі былі шчыльна звязаны з рынкам. Падвышэнне колькасці беззямельных сем’яў вымушала іх чальцоў займацца адыходніцтвам для працы ў гарадах або браць надомную працу для вытворчасці пражы, перапрацоўкі малака, салення рыбы і г. д. Надомнымі рабочымі часцяком выступалі жанчыны і дзеці. У XIX ст. індустрыялізацыя прывяла да пралетарызацыі многіх хатніх гаспадарак.
Росквіт гарадской рамеснай вытворчасці таксама прыпаў на «залаты век». Так, Лейдэн нароўні з французскім Ліёнам ператварыўся ў адзін з найбуйнейшых цэнтраў тэкстыльнай вытворчасці ў Еўропе. Выраб тканін ажыццяўляўся па сістэме «водпуску», пры якім ткачы і залежныя ад іх рабочыя атрымлівалі прывазную сыравіну ад купцоў, якія плацілі здзельна за працу (купец захоўваў за сабой права ўласнасці на сыравіну на працягу усяго працэсу). Калі ў Лейдэне перапрацоўвалі пераважна поўсць, то ў Харлеме — лён. Амстэрдам славіўся вытворчасцю цукру. Колькасць прафесій стала пашыралася. У XVIII ст. большасць рамесных галін адчула заняпад. У XIX ст. яны былі выціснуты прамысловасцю. Тым не меней, некаторыя традыцыйныя рамёствы захаваліся да нашых дзён — вытворчасць сыру, шкла, ювелірнай прадукцыі, ганчарства і г. д.
Галандцы здаўна былі вядомыя як выдатныя мараплаўцы. Дзякуючы гэтаму ў «залаты век» яны здолелі пабудаваць жыццяздольную гандлёвую, а потым каланіяльную імперыю, якая праіснавала да сярэдзіны XX ст. Славутыя галандскія мараплаўцы: Вілем Янсзан, Абел Тасман, Вілем Карнеліс Схаўтэн, Якаб Рогевен і інш. Адным з найбольш паспяховых камерцыйных прадпрыемстваў, што дзейнічала ў заморскіх краінах, стала Галандская Ост-Індская кампанія. Аднак яе запісы паказваюць, што каманды галандскіх суднаў камплектаваліся не толькі з галандцаў. На іх служылі выхадцы з розных краін Еўропы і Азіі. Нешта падобнае можна ўбачыць і сёння. Галандскія маракі звычайна маюць высокую кваліфікацыю і імкнуцца заняць афіцэрскія пасады. У выніку ў галандскім флоце працуе толькі каля 5000 галандскіх маракоў і каля 22 500 маракоў іншых нацыянальнасцей.
Яшчэ адным даўнім традыцыйным заняткам, звязаным з морам, было рыбалоўства. Прамысловае рыбалоўства пачало развівацца прыкладна з XIII ст. Яго поспехі былі абумоўлены выкарыстаннем устойлівых суднаў haringbuis з вялікім корпусам і ўмяшчальным трумам, шырокіх сетак і працэсам хуткага свежавання і засолу рыбы адразу на караблі. Судны ўмяшчалі да 30 рыбакоў, якія праводзілі ў моры каля 8 тыдняў да вяртання ў порт. У XV ст. крызіс здабычы рыбы ля берагоў Сканіі, дагэтуль асноўнага раёна лову селядцоў, спрыяў хуткаму росквіту здабытчыкаў з Галандыі, Зеландыі і Фландрыі. Да XVII ст. лоў і гандаль салёнымі селядцамі сталі настолькі важнымі, што некаторыя гарады накшталт Энкхёйзена памяшчалі выявы гэтых рыбін на свае гербы. Занятак рыбалоўствам быў прыцягальны як для саміх рыбакоў, так і купцоў, паколькі не рэгуляваўся дзяржавай да 1857 г. Пасля Другой сусветнай вайны лоў рыбы перастаў адыгрываць вызначальную ролю ў эканоміцы Нідэрландаў. Устойлівае развіццё прыбярэжнага лову патрабуе ўкаранення новых тэхналогій і адукацыі, што ў сваю чаргу значна змяняе сацыяльнае аблічча галандскага рыбака.
Паселішчы
Ужо ў першай палове XVII ст. гарадское насельніцтва Нідэрландаў перавысіла сельскае. Прычым на прыбярэжных землях урбанізацыя адбывалася хутчэй, чым у аддаленых ад мора. Паходжанне галандскіх гарадоў рознае. Амстэрдам, найбуйнейшы горад краіны, узнік у канцы XII ст. як рыбацкая вёска вакол плаціны на рацэ Амстэл, што адлюстравана ў яго першапачатковай назве Amstelledamme. Яго ўзбуйненне тлумачыцца развіццём рачнога і марскога гандлю. Вельмі падобная гісторыя ў Ротэрдама. Горад Гаага вырас вакол графскага замка, пабудаванага ў XIII ст. Дэлфт быў заснаваны ў XII ст. на землях, адваяваных у вады. З самога пачатку свайго існавання ён быў вядомы як рамесны цэнтр. Тут захаваўся найстаражытнейшы галандскі бровар (1210 г.). Але асноўную славу ён набыў у XVII ст. дзякуючы вырабу фаянсавага посуду.
Цэнтры многіх галандскіх гарадоў захавалі першапачатковую структуру, калі дамы знаходзяцца не ўздоўж вуліц, а каналаў, цэнтральныя пляцы адносна невялікія, галоўным будынкам на іх з’яўляецца ратуша. У сярэднявеччы і пазней пераважалі будынкі з драўляным каркасам, якім пагражалі пажары. Тым не меней, нават у Амстэрдаме захаваліся пабудовы падобнага тыпу. У XVII ст. асноўным будаўнічым матэрыялам стала цэгла. У выніку Рэфармацыі галандцы адмовіліся ад упрыгожвання касцёлаў і вонкавай раскошы палацаў. Дамінуючымі стылямі сталі паладыянства і класіцызм. Дамы нават заможных гараджан выглядалі сціпла. У Амстэрдаме яны былі ад 7,6 м да 9 м шырынёй і ад 4 да 6 паверхаў з упрыгожанымі франтонамі, звернутымі да вуліцы ці канала. Шматкватэрных жытлаў не ўзводзілі. Звычайна ў адным доме жыла адна сям’я. Гарадскі дом выкарыстоўваўся не толькі для жылля, а таксама для гаспадарчых і дзелавых спраў. Падвалы і гарышчы служылі камерцыйнымі складамі. Сапраўдны выбух архітэктурнай разнастайнасці здарыўся ўжо ў XX ст. , калі сфарміравалася знакамітая амстэрдамская школа архітэктараў.
Рэзкай мяжы паміж гарадскімі і сельскімі паселішчамі не існуе. Прамежак паміж імі займае вёска (dorp). Часцяком яна дастаткова ўрбанізавана і адрозніваецца ад малога горада не памерамі ці колькасцю насельніцтва, а гістарычным статусам і формай адміністравання. Вёскамі таксама прынята называць часткі гарадоў, напрыклад у Амстэрдаме, які быў пабудаваны паміж 1923 г. і 1925 г. як раён з бетоннымі дамамі. Звычайна вёскі маюць раскіданую і лінейную планіроўку. У Паўднёвай Галандыі і Зеландыі можна сустрэць колавую планіроўку, уласцівую для вёсак, што ўзніклі вакол касцёла, узведзенага на дамбе. Болей набліжаны да сельскага іншы тып паселішча — бюрцхап (buurtschap, літаральна «вёсачка»). Ён мае раскіданую планіроўку, часцяком не мае цэнтра і ўяўляе некалькі гаспадарак, аб’яднаных адной назвай. Нарэшце, фермерскія гаспадаркі могуць знаходзіцца асобна ад вёсак і бюрцхапаў і такім чынам уяўляць самастойны дробны тып паселішча.
Класічны сялянскі дом Hallehuise ўяўляе сабою пабудову з доўгім калідорам, які падзяляе дом на дзве паловы. Людзі і свойская жывёла знаходзіліся ў ім пад адным дахам. Вузкія праходы або працоўныя памяшканні з’яўляліся буферам паміж жылымі памяшканнямі, хлявом і стайняй.
Кухня
Традыцыйная галандская кухня сфарміравалася на працягу некалькіх апошніх стагоддзяў. Важнае месца ў яе гісторыі мае «залаты век» Нідэрландаў, калі мясцовыя жыхары перайшлі ад двухразовага да чатырохразовага дзённага харчавання, сталі спажываць цукар, спецыі, гарбату, каву, болей мяса, рыбы, гародніны, гатовага выпечанага хлеба, алкагольных напояў. Да канца XVIII ст. паўсядзённай ежай стала бульба, якая змяніла больш разнастайнае ранейшае харчаванне. У XIX ст. кансервацыя сезонных прадуктаў зрабіла іх болей дасяжнымі на працягу года. Іміграцыя другой паловы XX ст. і нашага часу ўзбагаціла галандскую кухню шматлікімі паўднёваеўрапейскімі, лацінаамерыканскімі і азіяцкімі стравамі. Сучасныя галандцы аддаюць перавагу харчаванню дома ў сямейным коле. Падчас абедзеннага перапынку супрацоўнікі адной кампаніі часцяком ядуць разам. Харчуюцца 6 ці 7 разоў на дзень, улічваючы 2 ці 3 перакусы паміж асноўнымі прыёмамі ежы.
Хаця ў сучаснай галандскай кухне захоўваюцца некаторыя рэгіянальныя адрозненні, пераважае тэндэнцыя да выбару аднастайных прадуктаў, якія лічацца сытнымі і спрыяльнымі для здароўя. Паўсядзённыя хатнія стравы звычайна складаюцца з бутэрбродаў, на якія кладуць самыя розныя закускі, у тым ліку шакалад, малочных страў, тушанай ці варанай бульбы, гародніны, дэсертаў з парэчкамі і іншымі ягадамі, вэнджаных каўбас, жытняга хлеба са спецыямі і г. д. Святочныя стравы ўключаюць розныя пірагі і бліны з начыннем, аладкі, вафлі, крэкеры, хлеб з сухафруктамі, салодкае ці салёнае печыва. Адметная кулінарная традыцыя — значная колькасць страў з рыбы. Найбольш знакамітая з іх — сыры салёны селядзец з цыбуляй. Сезон селядцоў пачынаецца з сярэдзіны чэрвеня. У многіх месцах прыбыццё свежых селядцоў адзначаецца спецыяльнымі селядцовымі вечарынамі.
Кожны галандзец выпівае каля 40 літраў малака за год і з’ядае каля 350 г. малочных прадуктаў за дзень. Галандскія сыры Gouda, Boerenkaas, Edam вядомы далёка за межамі Нідэрландаў. Іх назвы паходзяць ад гарадоў, дзе арганізуецца гандаль дадзенымі сартамі. Тыповы галандскі сыр звычайна робіцца з вяршкоў каровінага малака з адценнем кіслінкі. Ён выдатна захоўваецца, што зрабіла яго папулярным прадуктам у еўрапейскіх краінах ужо ў познім сярэднявеччы. Сырныя рынкі працуюць і ў наш час. Так, сырны рынак у Алкмары захоўвае старажытныя традыцыі. Яго праца пачынаецца са звону старадаўняга звана. Грузчыкі апранаюць яркія саламяныя капялюшы. Пакупнік і прадавец выкрыкваюць кошт за кілаграм сыру, пры гэтым пляскаюць адзін другога ў далонь. Апошні пляск завяршае гандаль.
Найбольш папулярны алкагольны напой — піва. Яно вядома са старажытнасці. У сярэднявеччы Нідэрланды былі знакаміты груйтам — півам, настоеным на травах і спецыях. У нашы дні спажыўцы і вытворцы болей сканцэнтраваны на светлых сартах. Каб лепей адчуваць смак, галанцы п’юць яго з маленькіх куфляў. Улетку аддаюць перавагу беламу піву witbier. Увосень — цёмнаму піву herfstbok. Увесну — светламу піву lentebok. Узровень спажывання гэтага напою ў розныя гістарычныя перыяды значна вагаўся. Найвышэйшы быў зафіксаваны на мяжы XX ст. і XXI ст. Так, у 1998 г. ён дасягаў 106 літраў у год на чалавека. Для параўнання: у 1961 г. — 27,2 літраў на чалавека, у 2017 г. — 49,5 літраў на чалавека. Іншыя папулярныя алкагольныя напоі — віно, лікёр, жэневер.
Грамадства
Асаблівасці развіцця галандскага грамадства вызначаюцца так званай «польдарнай мадэллю». З перыяду сярэднявечча стварэнне і падтрыманне польдараў былі магчымы дзякуючы згуртаванасці, сталаму супрацоўніцтву і кампрамісу. Пазней такая мадэль узаемаадносін была перанесена на іншыя бакі грамадскага жыцця. Гэта значыць, што кожны павінен рабіць пэўны ўнёсак у агульную справу. Але кожны мае права голасу пры прыняцці рашэння, якое на яго паўплывае. Канчатковае рашэнне прымаюць лідары, але гэтаму папярэднічаюць абмеркаванні, спрэчкі і разгляд альтэрнатыў. У пабытовым жыцці галандцы вітаюць сумленнасць і прамалінейнасць, абавязковы кантакт вачыма, але шануюць прыватнае жыццё.
Сярод галандцаў пераважае малая нуклеарная сям’я, якая звычайна складаецца з бацькоў і дзяцей. Аднак сустракаюцца хатнія гаспадаркі з аднаго чалавека, сем’і з адным з бацькоў і пары без дзяцей, усё большае прызнанне атрымліваюць аднаполыя пары з дзецьмі. Традыцыйна на чале сям’і стаіць мужчына, але гэта не дае яму асаблівых пераваг. Жанчыны маюць роўныя правы і магчымасць выбіраць форму свайго ўнёску ў развіццё сям’і. Часцяком муж, як і жонка, выбірае няпоўную працоўную занятасць, каб клапаціцца пра дом і дзяцей.
Галандцаў заахвочваюць быць незалежнымі і самастойнымі па меры сталення. Хаця бацькі вызначаюць правілы дзіцячых паводзін, лічыцца нармальным, калі дзіця пярэчыць ім ці выказвае сваю думку. Маладыя людзі, як правіла, пакідаюць дом ва ўзросце 18 гадоў, каб атрымаць вышэйшую адукацыю ці працу. Аднак з-за недахопу жылля і павелічэння выдаткаў на навучанне ва ўніверсітэце многія людзі могуць працягваць жыць са сваімі бацькамі, пакуль не ўступяць у шлюб. Сямейная згуртаванасць дасягаецца дзякуючы шчыльным эмацыйным кантактам. Падчас супольнай ежы прынята размаўляць і падрабязна дзяліцца навінамі, разам праводзіць выходныя. Галандцы свядома падзяляюць свой час паміж рознай дзейнасцю. Проста сядзець і нічога не рабіць лічыцца пустым марнаваннем часу.
Народная творчасць
Адметнай рысай развіцця Нідэрландаў былі сталыя кантакты з іншымі краінамі і народамі, што аказала моцны ўплыў на фарміраванне галандскага народнага мастацтва. Так, найбольш папулярныя народныя танцы маюць шатландскія або нямецкія карані. Аднак, перанятыя ў суседзей, яны зведалі мясцовую трансфармацыю. Прыкладам з’яўляецца klompendansen (танец у драўляных чаравіках), які нарадзіўся ў сельскай мясцовасці, дзе драўляны абутак быў часткай святочнай вопраткі, але з цягам часу распаўсюдзіўся і ў буйных гарадах. Яго асаблівасць у тым, што рытм задаецца не толькі музыкантамі, але і самімі танцорамі ў выніку бразгання чаравікамі. Галандскія народныя танцы традыцыйна групавыя. Але ў пэўны момант група распадаецца на пары. Да канца танца яна зноў збіраецца разам.
Для галандскага стылю народнай музыкі характэрны спалучэнні моцнай басовай партыі, вясёлай мелодыі і павольнага тэмпу. Папулярныя музычныя інструменты: флейта, скрыпка, перкусіі, акардэон, шарманка і г. д.
На развіццё відовішчнага мастацтва паўплываў пратэстантызм, які абмяжоўваў тэатральныя прадстаўленні. Тым не меней, у Нідэрландах узнікла мясцовая форма лялечнага тэатру. Яго заснавальнікам лічыцца Ян Клаазон, трубач з войска Вільгельма Аранскага. Аднаму з галоўных герояў сваіх забаўляльных спектакляў ён даў сваё імя — Ян Клаасен, другой гераіне — Катрын. Майстры лялечных тэатраў не мелі сталых памяшканняў для выступленняў, былі вымушаны працаваць на гарадскіх вуліцах і кірмашах, часам — у дамах заможных гараджан, гастралявалі за мяжой. На працягу XVIII — XIX стст. галандскія лялькаводы былі сталымі наведвальнікамі кірмаша ў Лейпцыгу. За многія гады сфарміраваліся дынастыі патомных акцёраў.
Вусная фальклорная спадчына надзвычай багатая. Яна здаўна аказвала непасрэдны ўплыў на іншыя формы культуры, у тым ліку творчасць прафесійных галандскіх мастакоў. Класічны прыклад таму — карціна П. Брэйгеля Старэйшага і яго спадчыннікаў, прысвечаная прыказкам. У спеўным жанры асабліва вылучаюцца гарадскія вулічныя песні і марскія балады. Галандскія казкі ў значнай ступені адлюстоўваюць дахрысціянскую і раннюю хрысціянскую міфалогію. Іх героямі станавіліся людзі рознага стану, звяры, феі, русалкі, волаты. Аднак іх сюжэтныя лініі набліжаны да нашага часу. Адзін з найбольш важных сюжэтаў — паводка, якая пагражае гарадам, часам робіцца іспытам для чалавечых якасцей або помстай за дрэнныя ўчынкі.
Сучасная культура Нідэрландаў у значнай ступені вызначаецца фестывалямі, якія ўбіраюць у сябе шматлікія праявы народнай і прафесійнай творчасці. У XVII ст. і ў большую частку XVIII ст. пад уплывам Рэфармацыі шырокае адзначэнне святаў не было тыповай з’явай у краіне. Але з канца XVIII ст. хрысціянскія і дзяржаўныя святы паступова набылі прывабнасць для насельніцтва. Цікава, што дзень нараджэння караля (або каралевы) і Новы год папулярны не толькі сярод галандцаў, але і шматлікіх імігрантаў. Некаторыя з фестываляў накшталт фестываля кветак у красавіку або гей-парада маюць адносна нядаўнюю гісторыю, але добра вядомы ва ўсім свеце.
Мова
Галандская мова належыць да германскай галіны індаеўрапейскіх моў. З’яўляецца афіцыйнай мовай у Нідэрландах, Бельгіі, Сурынаме, некаторых Антыльскіх астравах.
Лічыцца, што галандская мова сфарміравалася ў выніку трох гістарычных перыядаў развіцця :
Працэс стандартызацыі пісьмовай мовы пачаўся ўжо ў сярэднявеччы. У першай палове XVI ст. стандартным лічыўся гарадскі дыялект Антверпена. Ён захаваў свой уплыў нават пасля таго, як у 1585 г. Антверпен быў захоплены іспанскай арміяй. Многія яго жыхары збеглі на тэрыторыю сучасных Нідэрландаў і ўздзейнічалі на мясцовыя гарадскія дыялекты. Важную ролю ў стандартызацыі аказала выданне на галандскай мове Бібліі ў 1637 г. 9 верасня 1980 г. быў створаны Нідэрландскі моўны саюз, міжнародная арганізацыя, што займаецца распрацоўкай адзінай сістэмы правапісу, тэрміналогіі, прысуджае літаратурную прэмію за творы на так званай «адзінай галандскай мове» (Algemeen Nederlands). У нашы дні ў склад Нідэрландскага моўнага саюза ўваходзяць Нідэрланды, Бельгія (фламандская супольнасць) і Сурынам.
З галандскай мовы паходзяць словы «базука», «блістэр», «блок», «буй», брэндзі, «дамба», «дупа», «камбуз», «крыкет», «спа», «талер», «фрэгат», «яхта» і іншыя.
Рэлігія
Сучасныя нідэрландцы — адна з найменей рэлігійных нацый у свеце. Каля 57 % насельніцтва Нідэрландаў не спавядаюць ніякай рэлігіі. Большасць вернікаў спавядае хрысціянства. 18 % нідэрландцаў адносяць сябе да каталікоў, 14 % — да розных пратэстанцкіх плыняў. Сітуацыя з перавагай колькасці каталікоў у параўнанні з пратэстантамі супярэчыць гістарычнай традыцыі, паколькі ў другой палове XVI — пачатку XX стст. нідэрландскае грамадства лічылася пратэстанцкім. Засілле пратэстантызму стала адной з галоўных прычын адасаблення бельгійцаў у 1830 г.
Каталіцызм
Продкі галандцаў прынялі хрысціянства паводле рымска-каталіцкага абраду ў VI — VII стст. З тэрыторыі Нідэрландаў паходзілі вядомыя каталіцкія тэолагі Генрых з Горкума і Весель Гансфорт, а таксама папа Адрыян VI. З 1525 г. пачаў распаўсюджвацца пратэстантызм. Хаця прыхільнікі Рэфармацыі першапачаткова не мелі адзінства і прытрымліваліся розных рэлігійных поглядаў, Рымска-Каталіцкі Касцёл не мог самастойна супрацьстаяць ім. Ён быў саслаблены працяглай барацьбой са свецкімі ўладамі, а таксама складанай унутранай сітуацыяй. Характэрна, што ў канцы XV ст. 25 % нідэрландскіх святароў не прытрымліваліся абавязковага цэлібату, большасць з іх не мела адпаведнай тэалагічнай падрыхтоўкі.
Рэпрэсіі супраць пратэстантаў з боку Габсбургскай манархіі прывялі да Нідэрландскай рэвалюцыі, што скончылася толькі ў 1648 г. Падчас рэвалюцыі абодвы бакі праяўлялі ўзаемную жорсткасць. Так, у 1572 г. пратэстанты пакаралі ў Брыле смерцю 19 каталікоў — манахаў, святароў і міран. Пазней яны былі абвешчаны Касцёлам пакутнікамі. Вынікам рэвалюцыі стала стварэнне Рэспублікі Злучаных правінцый, дзе каталіцкае веравызнанне фармальна не было забаронена, але каталікі не мелі касцёльнай арганізацыі з яснай іерархіяй і ўспрымаліся як рэлігійная меншасць. Дзейнасць каталіцкіх місіянераў знаходзілася непасрэдна пад кантролем Святога Прастолу.
Нідэрландскія каталікі атрымалі свабоду вераспавядання толькі пасля прыняцця Канстытуцыі 1795 г. . Публічная еўхарыстыя стала магчымай пасля 1813 г. У 1853 г. адрадзілася біскупальная арганізацыя. Тым не меней, падзел грамадства па рэлігійнай прыкмеце заставаўся істотным. Каталікі адасабляліся ад астатніх, хадзілі ў каталіцкія школы, карысталіся паслугамі каталіцкіх прадпрымальнікаў. Паміж 1860 г. і 1960 г. былі заснаваны асобныя каталіцкія сродкі масавай інфармацыі, шпіталі, прафсаюзы, футбольныя каманды, каталіцкі ўніверсітэт. Караль Вайтыла, які наведаў Нідэрланды ў 1947 г. быў узрушаны моцам Касцёла і ўдзелам рэлігійных абшчын.
Пасля II Ватыканскага сабора сярод каталікоў фактычна адбыўся раскол. Вышэйшая іерархія прытрымлівалася кансерватыўных поглядаў. Частка тэолагаў, святароў і вернікаў выступілі за істотныя рэформы. Арцыбіскуп Утрэхцкі двойчы звяртаўся да папы Паўла VI з прапановай адмяніць правіла бясшлюбнасці для святароў, але публічна атрымоўваў адмову. У 1965—1975 гг., дзесяцігоддзі пасля II Ватыканскага сабора, адбыўся рэзкі заняпад наведвання касцёлаў. Гэта тэндэнцыя працягвалася і пазней. Звычай выхадцаў з каталіцкіх колаў атаесамляць сябе з Касцёлам прывёў да таго, што каталіцкая абшчына ў нашы дні атрымала колькасную перавагу ў параўнанні з пратэстанцкай. Але ў рэчаіснасці ў 2020 г. толькі 13 % тых, хто залічае сябе ў шэрагі каталікоў, рэгулярна наведвалі рэлігійныя сходы, 8 % наогул не верылі ў Бога.
Пратэстантызм
Пратэстантызм пачаў распаўсюджвацца на тэрыторыі Нідэрландаў у першай трэці XVI ст. пад уплывам падзей у суседняй Германіі. У 1525 г. у Гаазе быў асуджаны згодна з Вормскім эдыктам і пакараны лютэранскі прапаведнік. На першым этапе Рэфармацыі ў Нідэрландах дамінавалі анабаптысты, сярод якіх вылучаліся прыхільнікі радыкальных і харызматычных вучэнняў, хаця на поўдні Сямнаццаці правінцый заўважным рэлігійным рухам стаў кальвінізм. У 1566 г. яго прыхільнікі арганізавалі Іканаборскае паўстанне. Далейшыя рэпрэсіі з боку каталіцкіх намеснікаў вымусілі прыхільнікаў пратэстантызму з поўдня бегчы ў паўночныя правінцыі і Германію. У 1568 г. рух супраціўлення каталіцкім уладам узначаліў Вільгельм Аранскі, які падтрымліваў шчыльныя сувязі з нямецкімі лютэранамі, але ў выніку апынуўся ў шэрагу кальвіністаў, магчыма дзякуючы супрацоўніцтву з французскім гугенотам Гаспарам дэ Каліньі.
У 1571 г. у Фрысландыі бежанцамі-кальвіністамі з Фландрыі была створана Галандская Рэфармацыйная Царква, якая пасля ўзнікнення Рэспублікі Злучаных правінцый заняла ў ёй выключнае прывілеяванае становішча. На раннім этапе свайго існавання яна не мела адзінства. Толькі ў 1618—1619 гг. Генеральны сінод у Дордрэхце здолеў прыняць адзінае вучэнне. Але і пасля гэтага поўнае адзінства не было дасягнута. У рэчаіснасці, Галандская Рэфармацыйная Царква ўяўляла сабою 7 або 8 незалежных царкоўных федэрацый, што ў той ці іншай ступені супрацоўнічалі адна з іншай. Тым не меней, прыхільнікі Галандскай Рэфармацыйнай Царквы займалі пасады ў кіруючых органах дзяржавы і буйных камерцыйных кампаній. Для іншых вернікаў гарантавалася індывідуальная свабода веравызнання, але ім не дазвалялі паступаць на дзяржаўную службу або атрымліваць фінансавую дапамогу.
У 1605—1799 гг. каля 1000 кальвінісцкіх прапаведнікаў на службе Галандскай Ост-Індскай кампаніі і Галандскай Вест-Індскай кампаніі былі накіраваны для місіянерскай дзейнасці ў калоніі. Найважнейшым мерапрыемствам з пункту гледжання распаўсюджвання кальвінізму было стварэнне школ. Першая такая школа за межамі Еўропы была створана на Амбоне ў 1605 г. Кампаніі заключалі кантракты, выплачвалі заработную плату і ўкладвалі значныя сродкі ў багаслоўскія кнігі для служак, падручнікі па граматыцы для настаўнікаў мясцовага паходжання, пераклад катэхізісу на іншыя мовы.
У 1795 г. Нідэрланды былі заняты войскам рэвалюцыйнай Францыі. Замест Рэспублікі Злучаных правінцый была створана Батаўская рэспубліка, дзе абвяшчалася роўнасць усіх канфесій. Галандская Рэфармацыйная Царква пазбавілася фінансавай падтрымкі з боку дзяржавы. Канчатковае адлучэнне ад дзяржавы адбылося ў канцы 1840-х гг. У 1834 г. і 1886 г. яна перажыла 2 моцныя расколы і ў выніку к канцу XIX ст. распалася на 2 самастойныя дэнамінацыі, якія ў сваю чаргу падзяляліся на разнастайныя аб’яднанні. Унутраныя рознагалоссі і расколы былі таксама характэрны для XX ст., так што ў нашы дні налічваецца каля 16 рэфармацыйных цэркваў. У 2004 г. у выніку злучэння 2 найбуйнейшых рэфармацыйных цэркваў і лютэран была ўтворана Пратэстанцкая Царква ў Нідэрландах. У 2008 г. яна аб’ядноўвала каля 2,5 млн вернікаў.
Жан-Поль Марат
Жан-Поль Марат (традыцыйная перадача, французскае вымаўленне Мара; Jean-Paul Marat;, Будры, княства Нёўшатэль (цяпер - кантон Нёўшатэль) — , ) — адзін з правадыроў Вялікай Французскай Рэвалюцыі, радыкальны журналіст, лідар якабінцаў. Вядомы пад мянушкай «Сябар народа», у гонар газеты, якую ён выдаваў. Адзін з найбольш заўзятых прыхільнікаў якабінскага тэрору.
Забойства
Забойства Жан-Поля Марата было адной з ключавых падзей Вялікай французскай рэвалюцыі.
На 1793 год Марат быў хворы на себарэйны дэрматыт, ускладнены другаснымі бактэрыяльнымі інфекцыямі, якія выклікалі, у прыватнасці, атапічную экзему і акне. Каб аблегчыць свой боль, ён увесь час знаходзіўся ў ванне і праводзіў аўдыенцыі побач з ваннай.
13 ліпеня 1793 года яго наведала Шарлота Кардэ — маладая жанчына з Кана, якая заявіла, што ў яе ёсць інфармацыя аб жырандыстах, якія ўцяклі ў Нармандыю. Пасля інтэрв’ю каля ванны Кардэ дастала са свайго гарсэта кухонны нож і забіла ў грудзі Жан-Поля Марата.
Забойства Марата спрыяла росту пакаранняў смерцю супернікаў якабінцаў (як раялістаў, так і жырандыстаў) падчас Тэрору. Сама Шарлота Кардэ была гільяцінаваная 17 ліпеня 1793 года за забойства.
Байдарка
Байдарка, каяк — вузкая лёгкая лодка без уключын, закрытая зверху палубай з люкамі для весляроў.
Вяслуюць 2-лопасцевым вяслом, кіруюць рулём, які паварочваецца нагамі; вясляр размяшчаецца тварам у бок руху. Бываюць адзіночкі, двойкі, чацвёркі, васьмёркі (1, 2, 4, 8 весляроў). Адрозніваюць байдаркі спартыўныя і турысцкія з драўлянымі, металічнымі або пластмасавымі каркасамі, суцэльнымі ў першых і разборнымі ў другіх (абшыўка ў іх эластычная, з воданепранікальных матэрыялаў). Турысцкія байдаркі могуць аснашчацца парусамі і падвеснымі маторамі.
Абд ар-Разак Самаркандзі
Біяграфія
Нарадзіўся ў Гераце (паўночны захад сучаснага Афганістана). Належаў да мясцовай арыстакратыі. Жыў у Самаркандзе (тэрыторыя сучаснага Узбекістана). Падарожнічаў па Індыі з 1441 па 1444 г. Быў у Гіляне (паўднёва-заходняе ўзбярэжжа Каспійскага мора) у 1446 годзе. З 1463 года заняў трон шэйха ў Гераце.
З’яўляецца аўтарам гістарычнай хронікі «Месца ўзыходу двух шчаслівых зорак і месца зліцця двух мораў». Хроніка была ім напісана ў перыяд з 1467 па 1471, калі ён ужо быў шэйхам Герата. Яна апісвае падзеі татара-мангольскай заваёвы свету, гісторыю жыцця і заваёў Цімура і гісторыю дынастыі Цімурыдаў з 1304 па 1471 год.
Чэрчэпікала
Чэрчэпікала (Cercepiccola) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кампабаса.
Насельніцтва складае 727 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 45 чал./км². Займае плошчу 16 км². Паштовы індэкс — 86010. Тэлефонны код — 0874.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Donato.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Вышкаў (гміна)
Вы́шкаў (Wyszków) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Вышкоўскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Вышкаве. Плошча гміны складае 165,6 км². Станам на 2004 год у гміне Вышкаў пражывалі 37 715 чалавек, шчыльнасць — 227,7 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 27 салецтваў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 30 населеных пунктаў.
Каноэ
Каноэ — зборная назва для лодак розных народаў. Характэрнай асаблівасцю з'яўляецца спосаб веславання — яно ажыццяўляецца лапатападобным вяслом, якім таксама робіцца і руляванне. Назва "каноэ" паходзіць з мовы карыбскіх індзейцаў.
Гімн Гібралтара
Гімн Гібралтара. У Гібралтары выкарыстоўваецца гімн «Гімн Вялікабрытаніі: "Божа, беражы каралеву!"», роўна як і ў астатніх залежных тэрыторыях краіны. Аднак акрамя яго існуе і мясцовы гімн, які быў абраны на конкурсе ў 1994 годзе. Аўтарам слоў і музыкі гімна з'яўляецца Пітэр Эмберлі (Peter Emberley).
Дэніс Мітчысан
Дэніс Энтані «Дэні» Мітчысан (Denis Mitchison;  — ) — брытанскі бактэрыёлаг.
Сям’я
Мітчысан нарадзіўся ў 1919 годзе ў сям’і лейбарыста  і яго жонкі, пісьменніцы Наомі (народжанай Мітчысан). Яго дзядзькам быў біёлаг, а дзедам - фізіёлаг . Яго малодшыя браты — заолагі  і.
У 1954 годзе маці Дэніса Мітчысана напісала фэнтэзійную кнігу «Грэм і дракон», у якой галоўны герой — гэта яе ўнук, сын Дэніса Грэм Мітчысан.
Адукацыя
Ён закончыў ў Оксфардзе і, а потым паступіў у Трыніці-каледж, дзе вывучаў прыродазнаўчыя навукі. Затым ён змяніў кірунак да медыцыны, выпусціўся з універсітэцкага каледжа ў 1943 годзе і атрымаў паслядыпломную падрыхтоўку ў паталогіі.
Шпіталь Бромптан
Яго першая праца ў паталогіі была ў шпіталі Бромптан падчас першых клінічных выпрабаванняў з рандамізаваным удзелам такіх рэжымаў лячэння лёгачнага туберкулёзу (ТБ), як ужыванне або толькі выкарыстанне.
Савет медыцынскіх даследаванняў
Мітчысан захаваў пажыццёвую цікавасць у лячэнні туберкулёзу, прымаючы ўдзел у клінічных даследаваннях, арганізаваных  навукова-даследчым падраздзяленнем па туберкулёзу  (MRC TRU), якое ўзначальваў.
Даследаванні
У рамках гэтай працы прымаў удзел у шэрагу клінічных выпрабаванняў у Вялікабрытаніі і ў вялікай колькасці ва Усходняй Афрыцы, Індыі, Ганконгу, Сінгапуры і Чэхаславакіі. Гэтая праца прайшла праз два этапы; на першым даследчыкі сутыкнуліся з праблемай лекава-ўстойлівых мікабактэрый туберкулёзу, якая была вырашана пры выкарыстанні схем, што ўключаюць 2, 3 ці 4 розных. На другім этапе, пачынаючы з публікацыі ў 1970 годзе, разабраліся з ўкарачэннем перыяду лячэння ад па меншай меры 12 месяцаў да 6 месяцаў пры выкарыстанні і піразінаміду ў так званых «кароткіх» схемах. Гэтыя схемы хіміятэрапіі з’яўляюцца асновай  за 2 месяцы 4 прэпаратамі (рыфампіцын,, піразінамід і этамбутол), а затым 4 месяцы рыфампіцын і ізаніязід.
Ён заснаваў спецыялізаваныя ТБ-лабараторыі ў Кеніі, Угандзе, Танзаніі і Замбіі, а таксама цэнтральную лабараторыю ў Ганконгу.
Публікацыі
Дэніс Мітчысан апублікаваў каля 250 прац, прысвечаных (1) фактарам, якія запавольваюць рост туберкулёзнай палачкі, што можа растлумачыць вялікую працягласць лячэння, у тым ліку першы даклад аб эфектах анаэробнай культуры; (2) з Джэн Дзікінсан (Jean Dickinson) пра постантыбіётыкавыя эфекты, каб патлумачыць поспехі перарывістай дазіроўкі лекавых сродкаў; (3) цікаўныя характарыстыкі  штамаў туберкулёзу; (4) адказ на лячэнне, калі штамы былі першапачаткова устойлівыя да прэпаратаў, што дазваляе выявіць дзеянне асобных прэпаратаў.
Пасля выхаду на пенсію
Пасля выхаду на пенсію ў 1985 годзе, Мітчысан спачатку працягваў працаваць у Каралеўскай медыцынскай школе паслядыпломнай адукацыі ў, а затым у. З доктарам Амінай Джындані і калегамі ў ПАР, ён распрацаваў методыку вымярэння ранняй бактэрыцыднай актыўнасці прэпаратаў, якая ў цяперашні час з’яўляецца стандартнай практыкай у якасці першага кроку ў фазе II клінічнай распрацоўкі новых лекаў. Ён таксама ўвёў канцэпцыю 8-тыднёвага даследавання фазы II з доляй пацыентаў з інверсіяй макроты праз 8 тыдняў, якая цяпер выкарыстоўваецца ў якасці стандартнай ацэнкі ў многіх падобных даследаваннях. У апошні час ён разам з доктарам Джэрантам Дэйвісам (Geraint Davies і паўднёва-афрыканскім Медыцынскім саветам даследаванняў распрацаваў новы тып фазы II 8-тыднёвага даследавання з выкарыстаннем мадэліравання колькасці Mycobacterium tuberculosis у макроце падчас лячэння. Ён вёў працу над некалькімі новымі і ўдзельнічаў у клінічных выпрабаваннях прымянення высокіх доз рыфампіцыну.
Мітчысан памёр 2 ліпеня 2018 года ва ўзросце 98 гадоў.
Іван Васілевіч Красны
Іван Васілевіч Красны з князёў Друцкіх (каля 1450 — пасля 1516) — князь, вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, намеснік менскі (1487—1489).
Біяграфія
З роду Друцкіх герба ўласнага «Друцк», сын віцебскага намесніка Васіля Сямёнавіча Краснага і невядомай імем сястры князя Фёдара Львовіча Варатынскага.
У 1486 годзе выступіў сведкам пры запісе княгіні Соф’і Зубравіцкай на карысць Марыны Трабскай. У 1487 годзе атрымаў ад караля Казіміра урад намесніка менскага. У 1488 годзе атрымаў чатыры бочкі солі з ковенскага мыта і борць мёду з Троцкага ключа. У лютым 1489 года кароль паведамляе яму, як намесніку менскаму, што аддаў менскае мыта ў арэнду «жыду Троцкаму» Міхалу Даніловічу, у маі таго ж году Іван Красны згадваецца ў дыпламатычнай карэспандэнцыі маскоўскага і літоўскага двара. Верагодна, па смерці караля Казіміра Іван Друцкі склаў урад менскага намесніка. У 1505 годзе, выкліканы сведкам пра паходжанне жонкі Івана Васільевіча Яраславіча, засведчыў, што «дачка Карыбута Альгердавіча Марыя знаходзілася ў вялікага князя Вітаўта на выхаванні і тую ён выдаў за князя Фёдара Варатынскага майго вуя», дачка якога Еўдаксія з’яўляецца і была жонкаю князя Івана Васілевіча Яраславіча. У 1516 годзе запісаў сваёй жонцы Марыі Іванаўне Заслаўскай сёлы Бобр і Сакаловічы, даннікаў на рацэ Бобр і двор Недаходаў.
Сям’я
Быў жанаты двойчы, першы раз з Марыяй Сямёнаўнай Кобрынскай (? — да 1512), дачкой князя Сямёна Раманавіча Кобрынскага і Юліяны Сямёнаўны Гальшанскай, меў з ёй сына Дзмітрыя (? — да 1507), які рана памёр. Другім шлюбам ажаніўся з Марыяй Іванаўнай Заслаўскай, дачкой Івана Васілевіча Заслаўскага і ўдавой Багдана Фёдаравіча Глінскага, які памёр у Маскве ў 1512 годзе.
Краўдфандзінг
Краўдфандзінг або краўдфандынг (народнае фінансаванне, ад сrowd funding, сrowd — «натоўп», funding — «фінансаванне») — калектыўнае супрацоўніцтва людзей (донараў), якія добраахвотна аб'ядноўваюць свае грошы ці іншыя рэсурсы разам, як правіла праз Інтэрнэт, каб падтрымаць намаганні іншых людзей або арганізацый (рэцыпіентаў). Збор сродкаў можа служыць розным мэтам — дапамогі пацярпелым ад стыхійных бедстваў, падтрымцы з боку заўзятараў, падтрымцы палітычных кампаній, фінансаванню стартап-кампаній і малога прадпрымальніцтва, стварэнню свабоднага праграмнага забеспячэння, атрымання прыбытку ад сумесных інвестыцый і шмат чаму іншаму.
Першапачаткова павінна быць заяўлена мэта, вызначана неабходная грашовая сума, складзена калькуляцыя усіх выдаткаў, а інфармацыя па ходзе збору сродкаў павінна быць адкрыта для ўсіх.
Гаўрыленкі (Шаркаўшчынскі раён)
Гаўрыле́нкі (, Гавриленки) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лужкоўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Лужкі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Элементарная падзея
Элементарная падзея — адзін з магчымых зыходаў стахастычнага эксперыменту, адно з асноўных паняццяў у тэорыі імавернасцей. Элементарныя падзеі нераскладальныя і ўзаемна выключаюць адна адну.
Астрамечава
Астраме́чава (, Остромечево) — аграгарадок у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчана за 22 кіламетры на поўнач ад Брэста, за 7 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.
Гісторыя
Вядома з XVI стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце Троцкага, з 1566 года Берасцейскага ваяводстваў Вялікага Княства Літоўскага. У 1533 годзе ва ўладанні Я. І. Іллініча, у 1570 годзе — Харытаў. З 1598 года ў складзе Берасцейскай эканоміі.
У 1738 годзе маёмасць пана Сузіня. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — Літоўскай, з 1801 года — Гродзенскай губернях. Паводле рэвізіі 1833 года налічвалася 160 рэвізскіх душ. Сялянам належала 538 дзесяцін зямлі, асноўнымі іх заняткамі былі земляробства і жывёлагадоўля. Невялікі прыбытак атрымлівалі ад лоўлі рыбы ў ручаі Люта. Праз вёску праходзіла старадаўняя дарога на Брэст. У 1846 годзе замест драўлянай царквы была пабудавана з бутавага каменю і цэглы праваслаўная Міхайлаўская царква. У 1860 годзе сяло, маёмасць памешчыка Пузыны. У 1897 годзе працаваў хлебазапасны магазін.
У 1905 годзе сяло і маёнтак у Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета. Маёнтак належаў А. В. Пузыню, які меў тут 921 дзесяціну зямлі. У 1905 годзе адкрыта адна з першых у Беларусі бясплатных народных бібліятэк на сродкі фонду кнігавыдаўца Ф. Ф. Паўленкава. Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польская Рэспублікі.
З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Астрамечаўскага сельсавета. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы спалілі 12 двароў; 10 вяскоўцаў загінулі на фронце, 4 — у партызанах.
У 1949 годзе арганізаваны першы калгас. 4 студзеня 1965 года Астрамечаўскі сельсавет скасаваны, яго населеныя пункты перададзены ў склад Лышчыцкага сельсавета. 7 лютага 1972 года да вёскі далучаны хутар Вялічкава. У 1976 годзе да вёскі далучана вёска Плянта. У 1988 годзе створана сельскагаспадарчае прадпрыемства «Астрамечава».
Імперыя Гупта
Імперыя Гупта (गुप्त, gupta, गुप्त राजवंश) — дзяржава ў Індыі пад кіраўніцтвам дынастыі Гупта, якая існавала ў перыяд прыблізна з 320 па 550 гг.
Дзяржава Гупта была заснавана раджам Чандрагупта I каля 320 года. Ад гэтай даты вядзецца сярэднявечнае летазлічэнне «эпохі Гупта», якая праіснавала больш за 300 гадоў. Панаванне дынастыі Гупта па праве лічаць залатым стагоддзем класічнай індыйскай гісторыі.
Чандрагупта I пашырыў валодання дынастыі за кошт Магадха, часткі Бенгаліі, сярэдняй частцы даліны Ганга. У перыяд найбольшай магутнасці, пры Чандрагупта II Вікрамадыцью (380—415), тэрыторыя дзяржавы ахоплівала амаль усю Паўночную Індыю і Гуджарат, ад Аравійскага мора да Бенгальскага заліва.
Самудрагупта здзейсніў ваенны паход у Паўднёвую Індыю. У часы Скандагупта (455—467) пачаліся паўстанні заваяваных народаў і адбылося напад эфталітаў на паўночна-заходнія межы дзяржавы.
Падчас праўлення Будхагупты (467—500) пачаўся распад дзяржавы Гупта. Ад яе адпалі Катхіавара, Гуджарат і Малва. У пачатку VI стагоддзя эфталіты авалодалі заходняй часткай дзяржавы амаль да Магадха і прымусілі Баладыцью плаціць ім даніну. Каля 528 года апошні ў саюзе з кіраўніком Мандасора (Цэнтральная Індыя) Яшодхармана разбіў эфталітаў.
У канцы VI стагоддзя дзяржава Гупта спыніла існаванне.
Геаграфія
Палітычная карта Індыі ў III стагоддзі да ўздыму дынастыі Гупта была стракаты выгляд. У гэты час Кушанская дзяржава канчаткова страціла кантроль над далінай Ганга і знаходзілася ў стане глыбокага заняпаду, таксама спыняе існаванне вялікая дзяржава на поўдні — царства Сатаваханы. Паўночная Індыя раздробленая на шэраг дробных дзяржаў манархічнага, алігархічнага і племяннога характару. Цэнтральныя раёны прадстаўлены дынастыяй Нагаў. Ад нізоўяў Інда, на Захадзе кіруюць шакськія шатрапы, якія перанялі індыйскія царскія тытулы.
У паўночна-заходнім рэгіёне панавалі алігархічныя кланы: яудхеі паміж Ямунай і Сатледж, Мадрэ вакол г. Сагал (Сіялкот), арджунаяны ў раёне сучаснага г. Джайпура, Малаві на поўдні Раджастхана і многія іншыя. Старажытны клан личчхавы адыграў вядучую ролю на паўночным усходзе.
Першабытныя валоданні Гупта фарміраваліся ў Паўночнай Індыі, ядром уладанняў былі Біхар, захад Бенгаліі, усходняя частка Утар-Прадэш. Пасля шэрагу заваяванняў, на мяжы IV—V стагоддзяў, склалася вялікая дзяржава Гупта, якая працягнулася ад Аравійскага мора да Бенгальскага заліва.
Заснавальнікі дынастыі
Пра заснавальніка дынастыі Гупта (Шры-Гупта — «высокашаноўны Гупта») практычна нічога не вядома. Таму гэтае пытанне выклікае спрэчкі. Верагодна, Шры Гупта не мог пахваліцца шляхетным паходжаннем, бо пра яго продкаў не паведамляецца нічога. Няма дадзеных аб статусе Гупты і памеры яго уладанняў. Першым магараджам у гэтым родзе лічыўся сын Гупты Гхататкача. Аднак і яго кіраванне нічым асаблівым не адзначылася.
Чандрагупта І
Сапраўдным заснавальнікам дзяржавы стаў сын Гхататкача Чандрагупта I, каранацыя якога ў 319 годзе (дата ўмоўная — магчымыя варыянты ад канца 318 да 320 года) стала датай заснавання гупцкай эры. Чандрагупта I прыняў новы тытул — махараджадхіраджа, што літаральна азначала «вялікі цар, цар цароў». Тое, што ён меў імператарскія амбіцыі сведчыў і пачатак чаканкі пры Чандрагупце залатых манет — дынараў. Цэнтр, вагой 7,5 г, меў высокае ўтрыманне золата і гарантаваў яго высокую ліквіднасць і давер з боку спажыўцоў.
Галоўнай жонкай цара была прадстаўніца старадаўняга роду лічхаваў — Кумарадэві, што надавала шлюбу важнага палітычнага значэння і давала магчымасць Гуптам гуляць пэўную ролю ў Індыі ў цэлым. Пазней гэта знайшло адлюстраванне ў тым, што іх сын Самудрагупта ганарыўся радаводам па матчынай лініі і паказваў на гэта ў царскіх надпісах, стаўшы царом старажытнай Індыі.
Самудрагупта
Самудрагупта яшчэ больш умацаваў ўладу дынастыі і пашырыў тэрыторыю дзяржавы, пра што распавядае знакаміты панегірык, высечаны на Алабахадськай калоне. Мяркуючы па гэтых запісах, Самудрагупта «ўдзельнічаў у сотні розных бітваў», дасягнуў славы як цар-воін, і «быў пакрыты сотняй ран, нанесеных стрэламі, дзідамі, баявымі сякерамі» і многімі іншымі відамі зброі. Ён прэтэндаваў на ролю «ўладара ўсёй зямлі» ў межах Індастана і прылеглых тэрыторый. Панегірыст размяжоўвае ўсе вобласці гэтага рэгіёну на чатыры катэгорыі. Першую складаюць дзяржавы, размешчаныя ў цэнтры, у так званай Ар’яварце. У Паўночнай Індыі Самудрагупта «знішчыў» ўлада двух нагаў — нагаса (у раёне Падмаваці/Гваліура) і Га-Напатэ (раён Матхура або Відыш), а таксама Ачыоці, пра што сведчаць знаходкі манет у раёне Ахічхатры.
Яго войскі паспяхова прасунуліся да дзяржавы Кота, у вобласць сучаснага Дэлі. Адносна ваяўнічых кланаў Малаві і арджунаянаў, Мадрэ і абхіраў, а таксама ў абласяцх Непала і камарупа (Асама) гупцкі кіраўнік прытрымліваўся іншай палітыкі, называючы правадыроў сваімі слугамі, якія абавязваліся выконваць яго волю, прыносіць яму ўсялякую даніну і быць адданымі. Дзяржавы лічыліся не часткай Гупцькай імперыі, а як бы яе «суседзямі». Зусім па-іншаму склаліся адносіны ў галіне Дакшынапатхі (Дэкана), куды здзяйсняліся паходы, магчыма, нават да сталіцы Палаваў г. Канчыпурама, дзе Самудрагупта захопліваў мясцовых цароў, а затым вызваляў іх, дорачы ласку. Некаторыя дзяржавы трапілі ў залежнасць на падставе ўстанаўлення дыпламатычных адносін шляхам стварэння пасольскіх місій і шлюбных сувязей паміж гупцкім царом і дочкамі правадыроў, якія атрымлівалі за гэта землі. У гэтую катэгорыю патрапілі «Сын неба, шах Шахіншах» (верагодна, кушанскі кіраўнік), цары Ланкі (Сінхалы) і «астравоў» Паўднёва-Усходняй Азіі і шакамурунда (Заходнія Кшатрапы).
Да 380 года ў сваё царства ён уключыў больш за дваццаць каралеўстваў. Гісторык Артур Вінсэнт Сміт называў Самудрагупту «індыйскім Напалеонам» .. У кіраванне Самудрагупты афіцыйнай рэлігіяй у яго дзяржаве заставаўся будызм, доказам гэтага было збудаванне знакамітай будыйскай святыні — храма Махабодхі ў Бадхгаі, на месцы, дзе Буду Шак’ямуні найшло прасвятленне.
Пры Самудрагупта ўзнікае культ цара як жывога бажаства і ўвасаблення Індры, Варуны, Куберы і Ямы, па якім кіраўнік надзяляўся лепшымі якасцямі. Дэманструючы сваю прыхільнасць да бацькоў, загадаў адлюстраваць іх на залатых манетах. Розумам ён пераўзыходзіць легендарных мудрацоў старажытнасці, сваімі паэтычнымі спробамі заслужыў тытул «цара паэтаў», не меў сабе роўных у гульні на музычных інструментах, былі падставы гаварыць і пра манеты з выявай Самудрагупты як музыканта. Усё гэта было заклікана апраўдаць моцную аднаасобную ўладу і падкрэсліваючую ідэалогію ўлады «цара цароў».