cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арнольд Мак-Мілін
Навукова-даследчыцкая дзейнасць
У 2010 годзе ў Лондане выйшла яго новая кніга «Напісанае ў халодным клімаце: беларуская літаратура ад 1970-х гадоў да нашых дзён» (Writing In A Cold Climate: Belarusian Literature From The 1970s To The Present Day).
У 2016 годзе прадставіў сваю новую кнігу «Рунь», у якой аналізуе творчасць 40 маладых беларускіх паэтаў на падставе іх дэбютных зборнікаў, выдадзеных на пачатку ХХІ стагоддзя.
Найноўшая беларусазнаўчая манаграфія — «Паэзія і пародыя ў Беларусі і Брытаніі: дзве культурныя традыцыі» («Poetry and parody in Belarus and Britain: two cultural traditions»; 2021)
Напісаў прадмовы да зборніка беларускай паэзіі «Снуецца зданяў рой» (Лондан, 1982) і зборніка вершаў Л.Геніюш. Пераклаў на англійскую мову (з Верай Рыч) паэму «Тарас на Парнасе» (1977).
Даследаваў навуковую дзейнасць Я. Ф. Карскага, Я. Чачота, творчасць Я. Купалы, Я. Коласа, М. Багдановіча, З. Бядулі, В. Быкава і інш.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.
NGC 3349-2
NGC 3349-2 (іншыя абазначэнні — MCG 1-28-2, ZWG 38.2, VV 514, PGC 2800964) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Швейцарская народная партыя
Швейцарская народная партыя (Schweizerische Volkspartei, SVP; Partida populara Svizra, PPS), таксама вядомая як Дэмакратычны саюз цэнтра (Union démocratique du centre, UDC; Unione Democratica di Centro, UDC) — нацыянал-кансерватыўная партыя Швейцарыі, найбуйнейшая партыя ў Федэральным Сходзе.
Еўропій
Еўропій (Europium) Eu — хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 63. Адносіцца да лантаноідаў. Адкрыты ў 1901 годзе французскім хімікам Э. Дэмарсэ. Серабрыста-белы метал.
Васіль Аляксандравіч Аўдзееў
Біяграфія
Нарадзіўся ў Магілёве. Беларус. Маці, Марыя Калінаўна, пенсіянерка, бацька, Аляксандр Барысавіч, працаваў слесарам на заводзе штучнага валакна. У 1983 годзе скончыў Магілёўскую сярэднюю школу № 2. Член УЛКСМ. Працаваў на абутковай фабрыцы ў Магілёве.
24 чэрвеня 1985 года прызваны ў Савецкую Армію Цэнтральным РВК г. Магілёва. З кастрычніка 1985 года ў Рэспубліцы Афганістан, старэйшы майстар па рамонце сродкаў сувязі. Удзельнічаў у 6 баявых аперацыях. 16 сакавіка 1987 года, выконваючы баявую задачу па рамонце апаратуры сувязі, у раёне населенага пункта патрапіў пад абстрэл мяцежнікаў. Нягледзячы на бесперапынны агонь, працягваў выконваць задачу і быў смяротна паранены. Пахаваны на Машэкаўскіх могілках у г. Магілёве. У 1990 годзе на магіле пастаўлена надмагілле, выкананае ў выглядзе «ветразя» з чорнага габра.
Еўропій
Выкарыстанне
Выкарыстоўваюць як паглынальнік нейтронаў у ядзернай тэхніцы, актыватар люмінафораў у каляровым тэлебачанні.
Вуліца Максіма Горкага (Бабруйск)
Вуліца Максіма Горкага (улица Максима Горького) — цэнтральная вуліца Бабруйска.
Гісторыя
Дарэвалюцыйная Казначэйская вуліца была значна больш працяглай за сённяшнюю вуліцу Максіма Горкага. На ёй размяшчалася мужчынская гімназія (дырэктар І. Арлоўскі). На рагу Мураўёўскай і Казначэйскай стаяла жаночае двухкласнае вучылішча з трэцім рукадзельным класам. У 1920-1930-я гады вуліцу перайменавалі ў гонар савецкага пісьменніка Максіма Горкага. У гады нацысцкай акупацыі вуліцу перайменавалі ў Таварыскую.
Сучасны выгляд вуліцы Горкага і плошчы Леніна пачалі фарміравацца на мяжы 1960-х гг., калі пачалася сучасная забудова горада. Па генеральным плане 1978 года кампазіцыйнай воссю горада станавілася рака Бярэзіна, а галоўнай вуліцай — вуліца Горкага. Генплан меркаваў рэканструкцыю цэнтральнай часткі Бабруйска — замену сядзібных пабудоў шматпавярховымі будынкамі.
Нюксенскі раён
Нюксенскі раён (Нюксенский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Валагодскай вобласці ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца вёска Нюксеніца.
Геаграфія
Нюксенскі раён мяжуе з Велікаусцюжскім, Кічменгска-Гарадзецкім, Тоцемскім, Бабушкінскім і Тарнагскім раёнамі, а таксама з Архангельскай вобласцю на поўначы. Плошча раёна складае 5167,42 км².
Гісторыя
Нюксенскі раён быў утвораны 10 красавіка 1924 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК. 9 лютага 1929 года была арганізавана першая камуна «Пражэктар» у складзе 23 сялянскіх гаспадарак вёсцы Нюксеніца. Старшынёй камуны быў абраны Іван Юраў.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 8629 чалавек.
Скрыган
Скрыган — прозвішча.
Дудары (Лідскі раён)
Дудары́ (, Дудари) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета.
Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы захад ад г. Ліда.
Гісторыя
У сярэдзіне XIX ст. вёска належала Рышарду Андрэйкавічу, знаходзілася ў складзе Лідскага павета Расійскай імперыі. На пачатку XX ст. вёска Тарноўскай воласці Лідскага павета, 91 жыхар, 111 дзесяцін зямлі.
Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 вёска Тарноўскай гміны Лідскага павета, 18 жылых пабудоў, 96 жыхароў.
З 1939 года ў БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. Да 11 лютага 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Мыцкага сельсавета.
Бюглансфіёрд
Бюглансфіёрд (нарв.: Byglandsfjorden) — возера ў Нарвегіі.
Размешчана ў муніцыпалітэце Bygland. Плошча 32,49 км². Размешчана на вышыні 203 м над узроўнем мора. Агульная даўжыня берагавой лініі — 87,57 км.
Партрэт Міхаіла V Казіміра Радзівіла Рыбанькі (копія з карціны Аўгусціна Мірыса)
«Партрэт Міхаіла V Казіміра Радзівіла Рыбанькі» — карціна са збораў Нясвіжскага замка, копія ХІХ стагоддзя з партрэта, напісанага. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь ( ЗЖ 226. НММ РБ). Памер карціны —.
Партрэт адлюстроўвае Міхаіла V Казіміра Радзівіла Рыбаньку. Да 1939 г. у калекцыі князёў Радзівілаў у Нясвіжы. Захоўваўся ў Вялікай сталовай зале (былой Гетманскай) у паўднёвай галерэі. Пасля 1939 г. трапіў у Мінск. У 1944 г. вывезены ў Германію, спачатку ў (№ 598/133), пазней перавезены амерыканскімі прадстаўнікамі ў Мюнхен (№ 14542/133). 17 мая 1949 года перавезены ў Вісбадэн. Паступіў пасля рэстытуцыі з Германіі ў Дзяржаўны мастацкі музей БССР у 1957 г. ад ДМВП ( № 82).
Клімавіцкі раён
Клі́мавіцкі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — горад Клімавічы. Клімавіцкі раён размешчаны на паўднёвым усходзе Магілёўскай вобласці, на адлегласці 140 км ад абласнога цэнтра. Мяжуе з Крычаўскім, Чэрыкаўскім, Краснапольскім, Касцюковіцкім, Хоцімскім раёнамі Магілёўскай вобласці і Ершыцкім, Шумяцкім раёнамі Смаленскай вобласці Расійскай Федэрацыі.
Геаграфія
Плошча 1600 км². Тэрыторыю раёна займае Аршанска-Магілёўская раўніна. Рэльеф хвалісты. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора 195—210 метраў. Найвышэйшы пункт раёна (211,7 м) знаходзіцца за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Галічы. Карысныя выкапні: 7 радовішчаў мелу, радовішча торфу, 2 радовішчы цагляных глін і суглінкаў і 3 радовішчы будаўнічых пяскоў. Пераважаюць зямлі: суглінкі — 20 %; супясчаныя — 63 % і пясчаныя — 17 %.
Клімат — умерана-кантынентальны, сярэдняя тэмпература студзеня — −2,2° С, ліпеня — 18,5° С. Сярэдняя норма ападкаў 565,6 мм у год, пры норме 635 мм у год.
Асноўныя рэкі — Сож з прытокамі Іпуць (са Стругам), Лабжанка і Асцёр (з Сасноўкай); а таксама Жадунька (з Крупняй), Мужычок і Сураў — правыя прытокі ракі Беседзь. На Іпуці збудаванае Малаславіцкае вадасховішча. У раёне маюцца лясныя ўрочышчы Багонск і Бліунг.
Гісторыя
У 1772—1796 і ў 1802—1923 гадах існаваў як Клімавіцкі павет у Магілёўскай і Гомельскай губернях. Як раён створаны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Калінінскай акругі (1923—1924), якая ўключала у сябе 10 адміністрацыйных раёнаў. У снежні 1923 года аб’яднаны з Чэрыкаўскім паветам у Калінінскім павеце.
У 1786 годзе расійскі генерал-маёр А. К. Мэер падрыхтаваў «Апісанне Крычаўскага графства, або былога староства», дзе апісаў прыроду, побыт і культуру жыхароў сучасных Крычаўскага, Клімавіцкага, Хоцімскага, Касцюковіцкага і Краснапольскага раёнаў Беларусі. Рукапіс захоўваецца ў Казанскім універсітэце. Апублікаваная з скарачэннямі Е. Р. Раманавым у «Магілёўскай даўніне», 1901, вып. 2.
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Калінінскай акругі БССР. Цэнтр — горад Клімавічы. 20 жніўня 1924 года раён падзелены на 15 сельсаветаў: Асмолавіцкі, Аўтухоўскі, Гразівецкі, Гусаркаўскі (Гусарскі), Дамамерыцкі, Івандарскі, Клімавіцкі, Красавіцкі, Лазовіцкі, Малашкавіцкі, Родненскі (Раднянскі), Студзянецкі, Студзілаўскі (Судзілаўскі), Хатовіжскі, Ціманаўскі. 21 жніўня 1925 года Івандарскі сельсавет перайменаваны ў Дубровіцкі. 24 верасня 1926 года Клімавіцкі сельсавет скасаваны. З 9 чэрвеня 1927 года раён у складзе Магілёўскай акругі. 4 жніўня 1927 года да раёна далучаны 8 сельсаветаў скасаванага Мілаславіцкага раёна: Галіцкамызскі нацыянальны латышскі, Галіцкі, Звянчаткаўскі (Звянчацкі), Кісялёвабудскі (Кісялёвабудзянскі), Макеевіцкі, Мілаславіцкі, Пуцімельскі і Склімінскі. Пасля скасавання акруговага падзелу 27 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года да раёна далучаны Арлоўскі і Забялышынскі сельсаветы скасаванага Хоцімскага раёна, якія 12 лютага 1935 года былі вернуты ў склад адноўленага Хоцімскага раёна. 5 ліпеня 1938 года скасаваны Галіцкамызскі нацыянальны латышскі сельсавет. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Аўтухоўскі, Малашкавіцкі, Пуцімельскі, Склімінскі сельсаветы, Гразівецкі сельсавет перайменаваны ў Лапатавіцкі. 11 красавіка 1960 года скасаваны Асмолавіцкі, Дубровіцкі, Звянчаткаўскі, Красавіцкі, Лапатавіцкі, Макеевіцкі, Студзянецкі, Судзілаўскі (Студзілаўскі), Хатовіжскі сельсаветы, утвораны Лабжанскі і Яноўскі сельсаветы. 17 красавіка 1962 года да раёна далучаны Забялышынскі і Трасцінскі сельсаветы скасаванага Хоцімскага раёна, 25 снежня 1962 года — Краснабудскі сельсавет скасаванага Крычаўскага раёна. 5 красавіка 1963 года скасаваны Трасцінскі сельсавет. 6 студзеня 1965 года адноўленаму Крычаўскаму раёну перададзены Краснабудскі сельсавет. 27 студзеня 1965 года Клімавічы атрымалі статус горада раённага падпарадкавання. 4 чэрвеня 1965 года ўтвораны Савініцкі сельсавет, Яноўскі сельсавет перайменаваны ў Высакоўскі.
2 чэрвеня 2023 года скасаваны Галіцкі сельсавет.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна складае 27,8 тыс. чалавек, у тым ліку ў гарадскіх умовах пражываюць каля 14,5 тыс. Усяго акрамя Клімавічаў налічваецца 161 сельскі населены пункт, 10 сельсаветаў.
Транспарт
Праз раён праходзяць чыгункі Орша — Унеча і Магілёў — Рослаўль; аўтамабільныя дарогі на Касцюковічы, Крычаў і Хоцімск. Тут жа праходзіць нафтаправод Унеча — Полацк (галіна нафтаправода «Дружба»).
Культура
Пачынаючы з 1996 года ў горадзе штогод праходзіць фестываль дзіцячай творчасці «Залатая пчолка». З 2001 года ён носіць статус міжнароднага.
Славутасці
Археалагічныя помнікі — курганныя могільнікі ў в. Іванаўск, Стары Дзедзін, Хатовіж.
Помнікі гісторыі — брацкія магілы ў пас. Вялікі Мох, в. Дамамерычы, Ерашоўка, Круглае, Мілаславічы, Склімін.
Помнікі архітэктуры — Свята-Міхайлаўская царква і сядзібны дом у Клімавічах, Свята-Успенская царква ў в. Дубравіца, Свята-Ільінская царква з в. Куляшоўка, Свята-Пакроўская царква ў в. Лазовіца, Свята-Ушэсцеўская царква ў аг. Мілаславічы.
Валерый Віктаравіч Кірылаў
Валерый Віктаравіч Кірылаў (, Брэст) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў у 1974 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1974 года — архітэктар, кіраўнік майстэрні Віцебскграмадзянпраекта.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Член КПСС з 1979 года. Пражывае ў г. Віцебск.
Творчасць
Асноўныя працы: Дом культуры (1978), жылы дом па вул. Горкага, будынак райкама КПБ (1980) у Віцебску, ў Верхнядзвінску (1979), праекты забудовы жылых кварталаў у райцэнтрах Віцебскай вобласці.
The Journal of Belarusian Studies
The Journal of Belarusian Studies («Джорнал ов беларусіан стадыз», «Часопіс беларускіх даследаванняў», раней вядомы як The Journal of Byelorussian Studies) — часопіс, які выдаецца Brill у супрацы з Цэнтрам Астрагорскага. Выдаваўся ў 1965-88 у Лондане на англійскай мове 1 раз у год. Адноўлены ў 2013.
Рэдактары Арнольд Мак-Мілін (1965—71), Джым Дынглі (1972—79), Пітэр Джон Мэё (1980—88), Яраслаў Крывой (з 2013).
Распаўсюджваўся ва ўніверсітэцкія і грамадскія бібліятэкі, навуковыя ўстановы, суполкі, таварыствы ў Англіі, ЗША, Канадзе, Ізраілі, Германіі, Польшчы і іншых краінах Усходняй Еўропы, а таксама на Беларусі (да пач. 1990-х г. знаходзіўся ў спецсховах). Дасылаўся індывідуальным падпісчыкам.
Друкаваў працы беларускіх даследчыкаў на эміграцыі і замежных вучоных па гісторыі Беларусі, беларусазнаўстве, беларускай культуры, літаратуразнаўстве, мовазнаўстве і інш. Публікацыі часопіса вызначаюцца грунтоўнай крыніцазнаўчай базай, выкарыстаннем шматлікіх дакументаў па гісторыі Беларусі з архіваў і бібліятэк на Захадзе, даследаванняў, зробленых на Беларусі. У 1972—79 друкаваў «выбраную беларускую бібліяграфію» (складальнік Аляксандр Надсан) публікацый пра Беларусь замежных аўтараў і даследчыкаў на Беларусі, навуковыя працы інстытутаў гісторыі, літаратуры і мовазнаўства АН Беларусі. У раздзеле «Беларуская хроніка» (да 1980) асвятляў міжнародную дзейнасць Беларусі ў ААН, ЮНЕСКА, Міжнароднай арганізацыі працы, эканамічнае, рэлігійнае і грамадска-палітычнае жыццё беларускай дыяспары.
Да 1988 выйшаў 21 нумар у 6 тамах, у т.л. 2 здвоеныя. З 2013 выдаецца штогадова.
Часопіс індэксуецца вядучымі навуковымі базамі дадзеных, улючаючы SCOPUS, EBSCO, ERIH PLUS, Elsevier, Google Scholar.
Кейстут
Кейстут Гедзімінавіч (Кестуть (1342, 1371), Кестутей (1345), Кистютий (1352), Kinstut rex (1356, 1382); ~1297 —, Крэва, цяпер у Смаргонскім раёне, Гродзенская вобласць, Беларусь) — князь троцка-жамойцкі, гарадзенскі (1341—1345), уладар троцкай паловы Вялікага Княства Літоўскага (1345—1381), вялікі князь літоўскі (1381—1382). Сын Гедзіміна ад другога шлюба, малодшы брат Альгерда.
Імя
У раннелітоўскія часы, перад заняпадам насавога -n-, корань меў выгляд Kenst- (варыянт Kinst-), ён звязаны з літ. kęsti (стараліт. kensti) "трываць, цярпець; чакаць; любіць".
У сучаснай літоўскай антрапаніміі гэтая аснова ў чыстым выглядзе захавалася ў антрапонімах (былых імёнах) Kęstys, Kenstys. Яе карацейшая форма Kens- – у раннелітоўскім імені Кесгайла (стараліт. Kens-gaila), ад якога паходзіў магнацкі род Кезгайлаў.
Гэтая аснова Kens(t)- звязаная з асновай Kant- (ад літ. kantrus "цярплівы") і далей напрамую з індаеўрапейскім *kṷenth- "трываць; цярпець".
У прусаў імя Kynste засведчанае ў 1354 г. (г.зн. у часы жыцця Кейстута), імя Kinstut - у першай палове XV стагоддзя (г.зн. пасля смерці Кейстута).
Магчыма, менавіта з удзелам Кейстута ў паходах брата Альгерда на ўсход звязаны тапонім "Кистутово" (у Цвярской вобласці, паміж Удамляй і Максаціхай).
Біяграфія
Пра шлюб Кейстута захавалася легенда, паводле якой князю спадабалася дзяўчына-жрыца імем Бірута, якая багам сваім паабяцала дзявоцтва захоўваць. Нягледзячы на тое, што дзяўчына яму адмовіла, Кейстут узяў яе ў жонкі сілаю. На вяселле сабраліся ягоныя браты. Паколькі сярод гасцей не было бацькі, мяркуецца, што шлюб адбыўся пасля смерці Гедзіміна.
Па смерці бацькі (зіма 1341) і старэйшага брата Манівіда (1342) Альгерд з Кейстутам былі самыя старэйшыя пасля Нарымонта сярод Гедзімінавічаў, а ў Вільні сеў самы малодшы сын Гедзіміна — Яўнут, мала здольны да ўлады.
Кожны з сыноў Гедзіміна пільнаваў свой удзел. Ва ўдзел Кейстута ўваходзілі Старыя Трокі з Горадняй, Коўнам, Упітай і Лідай. 3 пазнейшых актаў вядома, што да ўладанняў Кейстута належала яшчэ Падляшша з Берасцейскай зямлёй.
Пад канец 1344 года Кейстут з Трокаў з войскам прыйшоў у Вільню і паланіў Яўнута. Нагодай да выступу стала смерць вялікай княгіні Еўны, маці Яўнута. Заспеты знянацку, Яўнут уцякаў, хаваўся, але быў затрыманы і пасаджаны пад варту. Кейстут паклікаў Альгерда і перадаў яму Вільню як старэйшаму, прызнаючы вярхоўную ўладу брата.
Да таго як браты сягнулі па вышэйшую ўладу, яны ўжо не адзін год вялі самастойную замежную палітыку, якую ўзгаднялі паміж сабой, i часта дзейнічалі супольна (напр. дапамога Пскову, паход у Інфлянты). Альгерд з Кейстутам падзялілі ВКЛ на «паловы», Альгерд быў уладаром у Віленскай палове і меў тытул вялікага князя, Кейстут быў уладаром у Троцкай палове, і яму падпарадкоўваліся ўсе родзічы, якія мелі там удзелы. Браты асабіста вадзілі войскі ў паходы, пры сумесных выправах камандаваў той, хто лепш ведаў мясцовую сітуацыю: Кейстут — у Прусіі, Альгерд — на ўсходнеславянскіх землях. Спачатку яны дамовіліся дзяліць усе зноў здабытыя землі, але пасля, відаць, умовы дагавора змяніліся, і Альгерд не дзяліўся з Кейстутам далучанымі землямі.
Яўнут нейкі час заставаўся вязнем Кейстута. Вядома, што ён ўцёк з-пад варты, накіраваўся на ўсход і дабраўся да Масквы, дзе ў верасні 1345 г. прыняў праваслаўе пад імем Іван (вярнуўся каля 1347 г., атрымаў ва ўдзел Заслаўскае княства). Падчас замаху пакінуў Вільню і Нарымонт Гедымінавіч, які накіраваўся ў Арду, а там ажаніўся з сястрой хана (вярнуўся з эміграцыі самае позняе ў 1346 г., атрымаў Пінскае княства).
Пасля дзяржаўнага перавароту цэнтральная ўлада ўзмацнілася і магла ўжо кантраляваць усю краіну. Вялікі крыжовы паход на Літву ў пачатку 1345 г., у якім удзельнічалі, акрамя магістра Тэўтонскага ордэна, чэшскі кароль Ян Люксембургскі, венгерскі кароль, граф Галандыі, герцаг Бурбон і іншыя, скончыўся правалам. Ліцвінскія аддзелы прайшлі агнём і мечам па ордэнскіх землях аж да Рыгі.
Затым перавага ў ордэнска-ліцвінскай вайне некалькі гадоў была на баку ліцвінаў. Але 2 лютага 1348 г. Літва пацярпела буйную ваенную паразу ад крыжакоў на сваёй тэрыторыі, у Аўкштоце, каля ракі Стрэве (правы прыток Нёмана). У бітве загінуў Нарымонт Гедзімінавіч.
Параза ліцвінскага войска мела сур’ёзныя палітычныя наступствы. Кейстут дэклараваў сваю і братоў гатоўнасць прыняць хрысціянства паводле каталіцкага абраду. Арганізатарам справы быў польскі кароль Казімір III. У адказ на яго лісты Папы Клімент VI абяцаў аздобіць каралеўскай каронай Кейстута. Але справа хрышчэння-каранацыі скончылася нічым, паход Казіміра на ліцвінаў у 1349 г. паклаў ёй канец. Польская ваенная кампанія на Русі была даволі кароткай (між вераснем i снежнем), але паспяховай. Войскі Казіміра III занялі Галіччыну і амаль усю Валынь, Кейстут страціў Падляшша і Берасце. Аднак хутка поспехі палякаў скончыліся. Ліцвіны вясной-летам 1350 г. пачалі вяртаць забраныя палякамі землі.
Вынікам польска-венгерскага паразумення 1350 г. быў удзел венгерскіх войскаў у кампаніі 1351 г. Кароль Людовік Анжуйскі асабіста павёў войска ў вялікі паход супраць Літвы. Венгерска-польскае войска падышло пад ліцвінскую мяжу, да Кейстута Людовік выслаў на перамовы трох знатных паноў. Паслы засталіся ў ліцвінаў закладнікамі, а да караля прыбыў сам Кейстут. Храніст занатаваў што, калі Кейстут з’явіўся перад Людовікам, то «пакорна яму ва ўсім падпарадкаваўся, і падпісалі мір». 15 жніўня 1351 г. было заключана пагадненне, паводле ўмовы якога Кейстут меў прыняць каталіцкае хрышчэнне разам са сваімі братамі і падданымі. Венгерскі кароль накіраваўся з войскам дадому, забраўшы з сабой Кейстута. Аднак, праз тры дні Кейстут са сваімі ліцвінамі паціху, пасярод ночы, пакінуў лагер, вярнуўся да сябе і выпусціў венгерскіх закладнікаў.
Пасля заключэння польска-ліцвінскага перамір’я восенню 1352 г. міжнародная сітуацыя ва Усходняй Еўропе пачала змяняцца на карысць ВКЛ. У лютым 1353 г. Альгерд з Кейстутам правялі чарговы рабаўнічы паход на Прусы і прывялі шматлікі палон. Да 1360 г. крыжацка-ліцвінскае змаганне не вызначалася асаблівай напругай.
''«Кейстут быў высокі, статны, прамяністыя вочы гарэлі на бледным твары, доўгія валасы пакрывалі яго галаву, сівая барада спадала на грудзі. Скупыя былі яго вусны, але кожнае слова шмат значыла. Калі ён пагражаў, то на ілбе ўздуваліся вены. Увесь выгляд яго будзіў страх»''
Па смерці Альгерда яго спадчыннікам быў Ягайла, Кейстут як старэйшы лічыў у сябе больш правоў на вялікакняскі сталец, а Ягайла жадаў захаваць тыя ўмовы, што былі паміж Кейстутам і яго бацькам Альгердам. Ягайла склаў супраць Кейстута змову з Тэўтонскім ордэнам, але яна была выкрытая — Ягайла арыштаваны і зняволены ў Полацку, праз нейкі час вызвалены пад абяцанне прызнання вярхоўнай ўлады Кейстута. У хуткім часе Ягайла зноў склаў змову з ордэнам, яму падманам удалася паланіць і спачатку зняволіць Кейстута ў Крэўскім замку, дзе Кейстут быў задушаны.
Тарнагскі раён
Та́рнагскі раён (Тарногский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Валагодскай вобласці ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Тарнагскі Гарадок, якое размешчана за 339 км ад Волагды.
Геаграфія
Тарнагскі раён мяжуе з Нюксенскім, Тоцемскім і Верхаважскім раёнамі. Плошча раёна складае 5100 км².
Гісторыя
Спрадвечным насельніцтвам тэрыторыі сучаснага раёна былі фіна-ўгорскія плямёны. Сталае славянскае насельніцтва ў гэтых месцах з’явілася толькі ў XIII—XIV стагоддзях. Затым, гэтая тэрыторыя ўвайшла ў сферу інтарэсаў Ноўгарада і Растова. У XIV стагоддзі гэтыя землі апісваліся як валоданне рускіх пасяленцаў, вядома, што ў 1315 годзе шырокі надзел на суседняй Вазе набыў у чудзі наўгародскі жыхар Васіль Мацвееў за дваццаць тысяч вавёрак і дзесяць рублёў. У 1478 годзе Ноўгарад прызнаў над сабой уладу Масквы, таму гэтая тэрыторыя перайшла пад кантроль Маскоўскай дзяржавы. Тарнагскі раён быў утвораны 25 студзеня 1935 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 11 491 чалавек.
Яраслаў Яраполчыч
Яраслаў Яраполчыч (?— 11.8.1102) — князь луцкі, князь берасцейскі, старэйшы сын уладзіміра-валынскага і тураўскага князя Яраполка Ізяславіча.
Па звестках В. Тацішчава, Яраслаў пры жыцці бацькі ў 1079 годзе валодаў Луцкам. Магчыма, пасля Любецкага з'езду быў вымушаны саступіць свае ўладанні Давыду Ігаравічу. У пачатку ХІІ ст. авалодаў Берасцем, якое, імаверна, разлічваў захаваць за сабою як кампенсацыю за свае былыя ўладанні адабраныя кіеўскім князем Святаполкам Ізяславічам. У 1101 годзе Яраслаў Яраполчыч быў захоплены ў Берасці сваім дзядзькам вялікім князем Святаполкам і зняволены ў Кіеве. Пры заступніцтве кіеўскага духавенства быў вызвалены, але ў 1102 годзе ўцёк ад Святаполка на Берасцейшчыну. Быў схоплены на рацэ Нуры сваім стрыечным братам Яраславам Святаполчычам. Вернуты ў Кіеў, дзе паўторна зняволены. Неўзабаве памёр у няволі.
У летапісах няма звестак, ці быў Яраслаў жанаты і ці меў дзяцей. Аднак, на думку А. Назаранкі, сынамі Яраслава Яраполчыча былі клецкі князь Вячаслаў Яраславіч, які традыцыйна лічыцца сынам Яраслава Святаполчыча, і гарадзенскі князь Усеваладка, які традыцыйна лічыцца сынам Давыда Ігаравіча. Паводле В. Тацішчава, Яраслаў пакінуў пасля сябе сына Юрыя, пра якога іншыя крыніцы не згадваюць.
Палявы верабей
Палявы верабей (Passer montanus) — шырока распаўсюджаная птушка сямейства вераб'іных, блізкі сваяк жыхара гарадоў дамавога вераб'я. У адрозненне ад апошняга, у меншай ступені залежыць ад чалавека.
Апісанне
Даўжыня цела 14-15 см, размах крылаў 20-22 см. Светла-карычневая «шапачка», белыя шчокi з чорнай плямай, чорнае горла. Маладыя таксама з карычневай «шапачкай», але чорная пляма на шчоках менш выразная.
Крыху драбнейшы за дамавога вераб'я, адрозніваецца ад яго ў першую чаргу карычневай шапачкай на галаве, выразнымі чорнымі плямамі на белых шчоках, значна меншым па памеры чорным «нагруднікам» на горле і каўнерчыкам белых пёраў па баках шыі.
Пашырэнне
Сустракаецца на ўскраінах населеных пунктаў, у закінутых селішчах і паблізу ад пасеваў збожжавых культур, садоў і вінаграднікаў. У дзікай прыродзе распаўсюджаны ў светлых лясах, хмызняковых зарасніках і стэпах.
Аселы, папуляцыі з крайняй Пнарэала нерэгулярна пералётныя. Вядомы пералёты да Iсландыi. Нерэгулярныя пералёты могуць мець характар iнвазii ў некаторыя гады, пасля якiх птушкi могуць займаць тэрыторыi на поўдні. У XX ст. гэта адбывалася на Корсiцы, Сардзiнii i Мальце, а таксама, верагодна, у Iрландыi.
Асаблівасці біялогіі
Статкавая птушка, вядзе аселы альбо вандроўны спосаб жыцця.
Яек звычайна 5-6 (часам 2-7, але можа быць 1-9), звычайна ад падоўжаных да элiптычных, з вострым вузейшым канцом. Афарбоўка вельмі зменлівая нават у адной i той жа кладцы: ад белых i светла-шэрых або светла-блакітных да светла-жоўта-зеленаватых. Плямы (колькасць і размяшчэнне вельмі разнародныя) звычайна з рознымі адценнямі шэрага або карычневага, часам пурпуровага. Плямкi могуць быць згушчаныя на шырэйшым канцы або ўтвараць кальцо вакол яго, у той жа час вузейшы канец без плямак.
NGC 3350
NGC 3350 (іншыя абазначэнні — ZWG 155.2, ZWG 154.44, NPM1G +30.0198, PGC 32035) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Малы Леў.
Цімафей Хведашчэня
Цімафе́й Хведашчэ́ня (Федашчэня, Федасеня;  — ) — беларускі вайсковы і грамадска-палітычны дзеяч, настаўнік, адзін з камандзіраў беларускага антыбальшавіцкага руху. Псеўданімы: Вішнеўскі, Кулеўскі.
Паходжанне і адукацыя
Нарадзіўся ў 1893 г. у вёсцы Заравічы пад Лунінцам Пінскага павету ў Расійскай імперыі. Навучаўся ў гімназіі ў Слуцку, у 1916 г. скончыў шосты клас.
Пачатак вайсковага змагання за Беларусь
У 1916 г. скончыў 6‑месячныя афіцэрскія курсы. У 1917 г. быў дэмабілізаваны з расійскай арміі. У снежні 1917 г. быў паручнікам 1-га беларускага пяхотнага палка ў Мінску, які фармаваўся з дазволу бальшавіцкага галоўнакамандуючага расійскай арміі М. Крыленкі, аднак камандзір Заходняга фронту А. Мяснікоў загадаў ліквідаваць полк і далучыць яго жаўнераў да 289-га запаснага палка. Калі немцы рушылі на ўсход, Цімох Хведашчэня быў сярод беларускіх вайскоўцаў, якія 19 лютага 1918 г. паднялі ў Мінску паўстанне і перанялі ўладу ў горадзе. Прымаў удзел у стварэнні 1-ага Мінскага Беларускага нацыянальнага полку. Аднак немцы не дазволілі сфармаваць беларускую армію.
Пасля гэтага Хведашчэня, падобна, вярнуўся ў родную старонку, бо ў канцы 1918 г. ён служыў у Пінска-Валынскім батальёне валанцёраў. У 1919 годзе ён быў ужо камандзірам батальёна Чырвонай арміі ў Слуцку.
Партызанка на Барысаўшчыне
Падчас польскага наступу ў Беларусі Хведашчэня падняў антыбальшавіцкі рокаш у сваім батальёне і далучыўся да 1-га беларускага партызанскага атрада пад камандаваннем Лукаша Сяменіка, які дзейнічаў у раёне Барысава. Выціснуты бальшавіцкай карнай экспедыцыяй, атрад хаваўся ў лясах. Калі польскія войскі падышлі пад Барысаў, кіраўніцтва атраду паразумелася з польскім камандаваннем і вывела свой атрад разам з польскім 3-м уланскім палком на тылы бальшавікоў, што паскорыла іх адыход з Барысава. Атрад Сяменіка, у якім ваяваў Хведашчэня, заставаўся на фронце да лістапада 1919-га.
У арміі генерала Балаховіча
З ліпеня 1919 да лета 1920 Хведашчэня служыў у Войску Польскім як супрацоўнік ІІ аддзелу (выведка і контрвыведка) пры камандаванні 2-й дывізіі (пазней 6-й дывізіі).
Увосень 1920 года Хведашчэня як камандзір групы мінскіх партызанскіх атрадаў разам з Вячаславам Адамовічам-старэйшым, старшынём Беларускага палітычнага камітэту, Паўлам Алексюком і інш. з мэтай распачаць супрацоўніцтва дзеля вызвалення Беларусі падпісаў тэлеграму-зварот на адрас старшыні Расійскага палітычнага камітэту на чале з Барысам Савінкавым і Станіславам Булак-Балаховічам, у якой гаварылася : «Пакутуючы пад ігам захопнікаў-бальшавікоў, беларускі народ кліча дапамагчы яму вызваліцца і здзейсніць запаветную мару многіх пакаленняў аб самастойнай дэмакратычнай Беларусі».
Затым капітан Хведашчэня займаўся вярбоўкай дабраахвотнікаў у Слуцку ў войска генерала С. Булак-Балаховіча. Зноў утварыў свой партызанскі атрад, які ў 1920 годзе далучыўся да балахоўцаў. Ва ўмовах той вайны атрад Хведашчэні, як адзначалі сучаснікі, вылучаўся ў лепшы бок у пляне маралі і дысцыпліны. Яго атрад меў свой сцяг і нават невялікі аркестр. Атрад капітана Хведашчэні быў далучаны як Асобны Беларускі батальён (разам з кавалерыйскім узводам налічваў 700 чал.) да 2-й Мінскай дывізіі пад камандаваннем палкоўніка Мэдарда Мікошы.
Капітан Хведашчэня прыняў удзел у Палескім вайсковым паходзе генерала Булак-Балаховіча супраць бальшавікоў. У складзе групы палкоўніка Мікошы, якой была пастаўлена задача захапіць Жлобін, браў удзел баях пад Мазыром, Петрыкавым, Калінкавічамі, Даманавічамі.
Капітан Хведашчэня належаў да тых, што вырашылі не здавацца і працягваць змаганне з бальшавіцкай уладай. Пасля інтэрнавання арміі генерала С. Булак-Балаховіча палякамі ў канцы лістапада 1920 года Хведашчэня прабраўся з сваім атрадам у Слуцк, дзе выступаў як камандзір Мінскага аддзелу народнай дабраахвотніцкай арміі. Варожа прыняты эсэраўскім кіраўніцтвам Рады Случчыны, ён накіраваўся ў Вызну. Урэшце, калі дайшло да баёў з бальшавікамі, Хведашчэня стаў афіцэрам 1-й Слуцкай брыгады. З-пад Морача, апошняга апорнага пункту паўстанцаў, разам з іншымі жаўнерамі ён адступіў у Давыд-Гарадок. Пасля таго, як брыгада скончыла баявыя дзеянні і была інтэрнаваная палякамі, Хведашчэня быў сярод тых случчакоў, якія ўсё яшчэ хацелі працягваць змаганне.
Партызанскі атаман у «Зялёным дубе»
Пасля вызвалення Хведашчэня накіраваўся ў Лунінец, дзе размяшчаўся галоўны штаб атрадаў Сялянскай партыі «Зялёнага Дуба», узброеныя атрады якога перыядычна ладзілі напады на памежныя тэрыторыі, занятыя бальшавікамі. З канца снежня 1920 г. Хведашчэня быў адным з атаманаў «Зялёнага Дуба» (меў псеўданім «Вішнеўскі»; карыстаўся таксама псеўданімам «Кулеўскі»).
Польскае камандаванне спрабавала арганізаваць некалькі тысячаў беларускіх вайскоўцаў, што былі сканцэнтраваныя пад Нясвіжам, ствараючы з іх г. зв. рабочыя дружыны. Яны займаліся адбудовай мастоў, рамонтам дарог і да т. п. працамі ў прыфрантавой зоне. Гэтыя дружыны служылі базай для фармавання з самых надзейных і па-антыбальшавіцку настроеных асобаў дыверсійных груп, якіх перакідалі на савецкі бок. У лютым 1921 г. камандзірам гэтых дружын быў Хведашчэня. Аднак ужо вясной 1921 г. польскае камандаванне вырашыла распусціць беларускія атрады, якія праз свае ўзброеныя акцыі прыносілі шмат клопатаў і самім палякам тым, што парушалі мірныя дамоўленасці. У канцы красавіка 1921 г. капітан Хведашчэня быў арыштаваны палякамі і перададзены для пакарання атаману Адамовічу-«Дзергачу».
Пасля вызвалення з-пад арышту 10 чэрвеня 1921 г. Хведашчэня падаўся на тэрыторыю Савецкай Беларусі і пачаў арганізоўваць падполле на тэрыторыі Бабруйскага і Слуцкага паветаў, прызваўшы ў пакрытыя лесам Вераб’ёвы горы сваіх колішніх жаўнераў і зялёнадубцаў, за якімі пацягнуліся і дэзертыры з Чырвонай арміі. Хведашчэня падзяліў іх на чатыры атрады па 250 чалавек пад камандаваннем сваіх афіцэраў, хутка стварыў сетку інфарматараў па вёсках і арганізаваў пяцёркі, якія распаўсюджвалі літаратуру, вялі агітацыю сярод сялянаў і жаўнераў Чырвонай арміі ды займаліся выведкай.
Хведашчэня ня быў доўга ў Савецкай Беларусі, магчыма, што ён знаходзіўся там толькі да 29 чэрвеня 1921 г. Пасля вяртання ён звязаўся з арганізацыяй Народны хаўрус «За Бацькаўшчыну», створанай случчаком Арсенем Паўлюкевічам летам 1921, якая ставіла сабе за мэту «вызваленне Бацькаўшчыны з рук камуністаў і ўтварэнне Незалежнай Непадзельнай Беларусі ў яе этнаграфічных межах». Штаб Паўлюкевіча стварыў партызанскія атрады, на чале якіх стаяў Хведашчэня. У кастрычніку 1921 г. ён быў арыштаваны ІІ аддзелам 2-й арміі Войска Польскага ў мясцовасці Морач па абвінавачанні ў службовых і фінансавых злоўжываннях, але 24 снежня быў вызвалены з-пад варты ў Брэсце. Незразумела, чым быў сапраўды выкліканы гэты арышт, але якраз перад тым арганізацыя «За Бацькаўшчыну» стала пераходзіць на антыпольскія пазыцыі.
У Белавежы
У ліпені 1923 г. капітан Хведашчэня жыў ужо ў Белавежы. Камендантура Палітычнай паліцыі на г. Вільня, якая тады рабіла верыфікацыю беларускіх дзеячаў, палічыла яго прапольска настроеным беларускім вайскоўцам. Атаман Хведашчэня, падобна, патрапіў у гэтую пушчанскую мясцовасць разам з сотнямі іншых балахоўцаў, паселеных там сваім камандзірам. Белавежац Георгій Ваўкавыцкі ўспамінаў, што Хведашчэня «ажаніўся з тутэйшай жанчынай, мусіць з Ваўкавыцкіх, якіх называлі Цярэнцьевымі, ад бацькі Цярэнція. Жыў на жончыным, на Заставе (цяпер вул. Вольгі Габец). Мужчына быў вельмі высокі, мажны, мусіць самы моцны на Заставе. Да Другой сусветнай вайны абуваў белавежцаў у гумовыя лапці — прадаваў матацыклавыя і самаходавыя шыны, зякіх рабілі лапці, у параўнанні з традыцыйнымі — вечныя».
Раймон Капа
Раймон Капа (Raymond Kopa, пры нараджэнні Капашэўскі (Kopaszewski),, Нё-ле-Мін, Па-дэ-Кале — , , Мен і Луара) — французскі футбаліст, нападнік. Выступаў за клубы: «Анжэ» (1949—1951), «Рэймс» (1951—1956; 1959—1967), «Рэал Мадрыд» (1956—1959). За нацыянальную зборную Францыі згуляў 45 матчаў у 1952—1962 гадах.
Уладальнік «Залатога мяча» 1958 года. Паводле апытання МФФІІС займае 43-е месца сярод найлепшых футбалістаў свету XX стагоддзя. Займае 92 месца сярод найлепшых футбалістаў XX стагоддзя па версіі часопіса World Soccer. Займае 50-е месца сярод найлепшых футбалістаў за ўсю гісторыю футбола па версіі часопіса Placar.
Цімафей Хведашчэня
У Белавежы
Падчас нямецкай акупацыі стаў старшынём філіі Беларускага аб’яднання ў Белавежы, якое налічвала 84 асобы. Арганізаваў беларускую школу і стаў яе кіраўніком. Займаўся таксама культурнай дзейнасцю. У 1942 г. арганізаваў канцэрт спевака Забэйды-Суміцкага. Хведашчэні належала таксама крама з пісьмовымі матэрыяламі і газетамі, у якой гандлявала старэйшая дачка — Тамара. У ёй можна было купіць беларускія газеты, беластоцкую «Новую Дарогу» і берлінскую «Раніцу». Пад канец вайны, у 1944 г., перад надыходам Саветаў, разам з сям’ёй выехаў з немцамі.
Пасля вайны быў палкоўнікам Войска Польскага і служыў у авіяцыі. Дачка Тамара вучылася ў 1947 г. у Акадэміі палітычных навук на факультэце журналістыкі. У 1947 годзе ён быў арыштаваны. У 1954 годзе ён быў вызвалены з турмы, жыў у Варшаве. Памёр Цімафей Хведашчэня ў 1977. Быў пахаваны ў Варшаве: у 2013 годзе сябры Беларускай нацыянальнай памяці адшукалі на варшаўскіх Паўночных камунальных могілках ягоную магілу.
Жалеза
Жалеза (Ferrum) Fe — хімічны элемент VIII групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 26. Бліскучы серабрыста-белы метал.
Прыродныя крыніцы
Адзін з найбольш распаўсюджаных у прыродзе элементаў — па ўтрыманню ў зямной кары (4,65% па масе) саступае толькі кіслароду, крэмнію і алюмінію. Мільярды тон жалеза па ўсім свеце сканцэнтраваныя ў выглядзе радовішчаў, прыдатных для прамысловай распрацоўкі. Найбольшыя запасы руд жалеза — у былым СССР: Расіі, Украіне, Казахстане; а таксама ў ЗША, КНР, Індыі, Аўстраліі, Канадзе, Бразіліі, ФРГ, Францыі, Іспаніі і інш.
Прымяненне
Выкарыстоўваецца пераважна для атрымання разнастайных сплаваў, важнейшыя з якіх — сталь і чыгун. Гл. таксама: чорныя металы.
Аляксандр Сяргеевіч Кісель
Аляксандр Сяргеевіч Кісель (, Мінск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. Працаваў мастаком у Беларускім філіяле Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі, у Спецыяльных навукова-рэстаўрацыйных і вытворчых майстэрнях Міністэрства культуры БССР, архітэктарам Ленінскага раёна, з 1976 года — кіраўнік групы архітэктараў, намеснік дырэктара Мінскпраекта.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Член КПСС з 1973 года. Пражывае ў г. Мінск.
Верхаважскі раён
Верхава́жскі раён (Верховажский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Валагодскай вобласці ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Верхаважжа, якое размешчана за 226 км ад Волагды.
Геаграфія
Верхаважскі раён мяжуе з Тарнагскім, Тоцемскім, Сямжанскім і Важагодскім раёнамі, а таксама з Архангельскай вобласцю на поўначы. Плошча раёна складае 4255,47 км².
Гісторыя
Важскія землі, якія належалі наўгародцам, у 1462 годзе перайшлі да Масквы яшчэ да падпарадкавання Наўгародскіх зямель у 1478 годзе. Верхаважскі раён быў утвораны 15 ліпеня 1927 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.
Насельніцтва
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 13 017 чалавек.
Чарнякоўка
Чарняко́ўка (, Черняковка) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Свенскага сельсавета.
Назва
Паводле падання, назва вёскі, верагодна, звязана з тым, што тут кругом рос чорны лес, была чарналесіца (т. б. дуб, ліпа, клён, ясень, граб, альха, асіна), не было краснага лесу, сасны.
Гісторыя
У 1873 годзе 253 рэвізскія і 247 прышлых душ. У 1884 годзе 74 двары, у т. л. 1 кравецкі, 1 бондарскі, 502 жыхары, жыхары 14 двароў у адыходніцтве, хлебазапасны магазін. У 1886 годзе ў Навабычанскай воласці, 75 двароў, 549 жыхароў, вятрак, заезны дом. У 1910 годзе ў Бычанскай воласці Быхаўскага павета. У 1924—1954 гадах цэнтр Чарнякоўскага сельсавета. У 1926 годзе чатырохгадовая школа. У 1961 годзе ў Гайшынскім сельсавеце, працавала сямігодка.
Вялікая зялёная сцяна
«Вялікая зялёная сцяна» (Great Green Wall, Grande Muraille Verte) — праект Афрыканскага саюза, накіраваны на барацьбу з апустыньваннем земляў на поўдзень ад пустыні Сахары. Сутнасць праекта складаецца ў стварэнні паласы драўнянай расліннасці, здольнай стрымаць пашырэнне Сахары. Плануецца, што гэта паласа працягнецца ад Сенегала да Джыбуці (гэта значыць ад Атлантычнага акіяна да Чырвонага мора), будзе мець шырыню каля і даўжыню. У праекце ўдзельнічаюць 11 афрыканскіх дзяржаў.
Гісторыя праекта
Правобразам праекта «Вялікая зялёная сцяна» можна лічыць дзейнасць «афрыканскага Чэ Гевары» Томаса Санкары (1949—1987), які займаўся барацьбой з апустыньваннем земляў у сваёй краіне ў перыяд знаходжання на пасадзе прэзідэнта Буркіна-Фасо ў 1983—1987 гадах.
У ліпені 2005 года Афрыканскі саюз падтрымаў праект Great Green Wall. Вялікае значэнне для прыняцця гэтага рашэнне адаграла пазіцыя старшыні Афрыканскага саюза Алусегуна Абасанджа.
Праект «Вялікая зялёная сцяна» мае падабенства з рухам «Зялёны пояс», які быў заснаваны лаўрэатам Нобелеўскай прэміі Вангары Маатаі.
Мэта стварэння гэтага расліннага бар'ера — абарона глеб ад эрозіі і апустыньвання. Каардынацыяй прац па стварэнні «Вялікай зялёнай сцяны» займаецца Сенегал. Ёсць надзея, што ў выніку рэалізацыі праекта істотна ўзрастуць мясцовыя даходы. У чэрвені 2010 года, які аб'ядноўвае 182 дзяржавы, абвясціў пра вылучэнне на рэалізацыю гэтага праекта 119 мільёнаў долараў.
Віды раслін
Для рэалізацыі праекта спецыялістамі было адабрана 37 відаў (па стане на сярэдзіну 2010 года). Большая іх частка — мясцовыя дрэвы, здольныя звычайна развівацца ва ўмовах засушлівага клімату пры колькасці ападкаў ад 100 да 400 міліметраў у год.
Прыкладны пералік відаў, якія плануецца выкарыстоўваць для рэалізацыі праекта (аўтарства назваў паказана ў адпаведнасці з інфармацыяй базы даных The Plant List):
Крытыка праекта
Некаторыя навукоўцы лічаць гэты праект дрэнна прадуманым з экалагічнага пункта гледжання. Акрамя таго, ёсць меркаванне, што ва ўмовах крайняй беднаты мясцовага насельніцтва будзе складана змагацца з незаконнай высечкай пасаджаных лясоў на дровы.
Катастрофа Canadair C-4 у Стокпарце
Катастрофа Canadair C-4 у Стокпарце — буйная авіяцыйная катастрофа, якая адбылася 4 чэрвеня 1967 года. Авіялайнер Canadair C-4 Argonaut авіякампаніі British Midland Airways (BMA), які выконваў рэйс па маршруце Мальёрка—Манчэстэр, паваліўся на зямлю недалёка ад цэнтра Стокпарта ў жылым раёне. З 84 чалавек (79 пасажыраў і 5 членаў экіпажа) выжылі 12; загінулых і параненых на зямлі не было.
Катастрофа ў Стокпарце стала чацвёртай (па колькасці загінулых) авіякатастрофай у гісторыі грамадзянскай авіяцыі Вялікабрытаніі.
Самалёт
Canadair C-4 Argonaut (рэгістрацыйны нумар G-ALHG, серыйны 153) быў выпушчаны ў лютым 1949 года. 23 лютага таго ж года быў перададзены авіякампаніі British Overseas Airways Corporation (BOAC). 19 красавіка 1960 года перайшоў у авіякампанію Overseas Aviation Ltd, ад яе 14 лістапада 1961 года перайшоў у British Midland Airways (BMA). Абсталяваны чатырма турбавінтавымі рухавікамі Rolls-Royce Merlin 622.
Экіпаж
У салоне самалёта былі два бортправадніка:
Таксама ў складзе экіпажа быў авіямеханік Джэральд Лойд (Gerald Lloyd).
Катастрофа
Canadair C-4 Argonaut борт G-ALHG быў зафрахтаваны кампаніяй «Arrowsmith Holidays Ltd» для выканання рэйса з Мальёркі ў Манчэстэр для дастаўкі адпачывальнікаў з Балеарскіх астравоў. Лайнер прызямліўся ў Мальёрцы ў 02:20 UTC і пасля прыняцця на борт пасажыраў і запраўкі вылецеў з аэрапорта ў 04:06; увесь час палёту да падыходу да Манчэстэра самалётам кіраваў другі пілот.
У 09:01 пры падлёце да Манчестеру пілоты не змаглі адразу пасадзіць самалёт і пайшлі на другі круг. Падчас набору вышыні ў момант пралёта над Стокпартам у лайнера з інтэрвалам у 15 секунд адмовілі абодва правых рухавіка (спачатку №4, затым №3). Самалёт страціў кіраванне, але пілоты, працягваючы трымацца ў паветры, павялі яго на пасадку. У 09:09 UTC пры заходзе на аэрапорт лайнер раптам нахіліўся направа і правым крылом зачапіў зямлю. Ад удару самалёт рэзка разгарнула направа, а яго левае крыло зачапіла трохпавярховы будынак і адарвалася, пасля чаго машына пластом павалілася на невялікую адкрытую пляцоўку ў густанаселеным раёне Стокпарта, недалёка ад цэнтра горада. Ад удару аб зямлю лайнер цалкам разбурыўся, адносна ацалела толькі хваставая частка.
З 84 чалавек, якія знаходзіліся на борце, загінулі 72 — 3 члены экіпажа (другі пілот, бортправаднік Тэйлар і авіямеханік) і 69 пасажыраў, выжылі 12 — 2 члены экіпажа (КПС і сцюардэса Партлетан) і 10 пасажыраў; усе атрымалі раненні. Нягледзячы на тое, што катастрофа адбылася ў густанаселеным раёне, загінулых і параненых на зямлі не было. Паколькі ў той дзень была нядзеля і многіх не было на рабоце, катастрофа прыцягнула вялікі натоўп відавочцаў (каля 10 000 чалавек), які моцна замінаў медыкам і ратавальнікам.
Расследаванне
Следчыя з аддзела па расследаванні авіяцыйных здарэнняў Вялікабрытаніі (AAIB) вызначылі, што адмова двух правых рухавікоў была выкліканая высільваннем авіяпаліва з-за раней невядомага дэфекту ў паліўнай сістэме самалёта C-4 Argonaut. C-4 Argonaut меў 8 паліўных бакаў, падзеленых на пары. Кожная пара бакаў сілкавала адзін рухавік, але была таксама сістэма крыжаванай падачы, якая дазваляла пры неабходнасці падаваць авіяпаліва з іншай пары рэзервуараў ў іншыя рухавікі. Было выяўлена, што селектары, якія кіруюць клапанамі папярочнай падачы авіяпаліва, былі дрэнна размешчаны ў кабіне экіпажа і складаны ў кіраванні. Гэта магло прывесці да ненаўмыснага выбару папярочнай падачы з некаторых пар рэзервуараў, што прывяло да знясілення авіяпаліва ў гэтых рэзервуарах і выхаду з ладу адпаведных рухавікоў.
Гэтыя праблемы былі заўважаны пілотамі іншых самалётаў гэтай мадэлі і раней, але ні BMA, ні іншыя авіякампаніі, якія эксплуатавалі C-4 Argonaut (Trans-Canada Air Lines і Canadian Pacific Air Lines), не паведамілі пра гэта кампаніі-вытворцу. Без дадзенай інфармацыі следчыя AAIB лічылі, што пілотам борта G-ALHG было надзвычай цяжка вызначыць дакладны характар аварыйнай сітуацыі. Праблемы з авіяпалівам былі заўважаны на самалёце яшчэ за 5 дзён да катастрофы, але пра гэта стала вядома толькі праз 4 месяцы пасля трагедыі.
Таксама стала вядома, што камандзір рэйса лятаў без адпачынку амаль 13 гадзін. Гэта было ў межах прававых і эксплуатацыйных абмежаванняў, але ў ходзе расследавання было адзначана, што ён дапусціў некалькі памылак пры паўтарэнні паведамленняў ад УУС Манчэстэра.
Таксама следчыя AAIB праверылі выжывальнасць пасажыраў і членаў экіпажа ў момант катастрофы. Агляды мерцвякоў паказалі, што ўсе, хто знаходзіўся ў пярэдняй частцы фюзеляжа, загінулі ў выніку хуткіх траўмаў пасля падзення самалёта, а тыя, хто знаходзіўся ў хвасце, атрымалі сур’ёзныя траўмы ніжніх канечнасцяў, якія не дазволілі ім пакінуць самалёт. Следчыя ўстанавілі, што крапежныя планкі, прызначаныя для падзелу шэрагаў сядзенняў, былі занадта слабымі, каб не дапусціць разбурэння шэрагаў, і вызначылі, што, калі б планкі былі досыць трывалымі, большасць пасажыраў змаглі б пакінуць самалёт.
КПС Марлоў выжыў у катастрофе, але захварэў амнезіяй і не памятаў апошніх хвілін палёту. У момант адмовы рухавікоў па правым борце самалёт апынуўся над адкрытай пляцоўкай, і следчыя AAIB меркавалі, што ён пасля страты магутнасці рухавікоў стаў цалкам некіравальным. Аднак паказанні сведкаў казалі аб тым, што лайнер пасля адмовы рухавікоў зрабіў паварот налева і выраўняўся, каб пазбегнуць сутыкнення з будынкамі.
Культурныя аспекты
Да 50-й гадавіне катастрофы эксперт па авіяцыі Ян Бары (Ian Barrie) і прадзюсер Рычард Бодэн (Roger Boden) стварылі дакументальны фільм «У шасці мілях ад дома: Гісторыя авіякатастрофы ў Стокпарце» (Six Miles from Home: The Story of the Stockport Air Disaster).
Road to nowhere
«Road to nowhere» (Дарога ў нікуды) — дэбютны альбом беларускага гурта «».
Прада
Мадрыдскі музей Прада (Museo Nacional del Prado) — адзін з найбуйнейшых і значных музеяў еўрапейскага выяўленчага мастацтва. Будынак музея ўяўляе сабой выдатны ўзор позняга іспанскага класіцызму.
Бурае Балота (возера)
Бурае Балота — штучнае (або часткова штучнае) возера ў Цэнтральным раёне Гомеля. Плошча — 0,056 км², даўжыня — 0,85 км, шырыня — 0,05 км, даўжыня берагавой лініі — 2,7 км. Выцягнутае ў форме рагаткі між Прудкоўскімі могілкамі і Валатаўскім возерам. Вынік меліярацыйных і кар’ерных работ па асушэнні колішняга вялікага балота (знаходзілася між Прудком і Старой Валатавой ) і здабычы пяску для стварэння гідранамыўнай падушкі пад будаўніцтва мікрараёнаў Валатава і Мельнікаў Луг. Захавала назву ранейшага балотнага масіву. Вядома таксама як Валатаўскі канал. На паўночным беразе месцяцца будынкі дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы «Дэльфін», спецыялізаванай на веславанні. На ўсходнім — невялікі абсталяваны пляж.
Лідзія Аляксандраўна Кітаева
Лідзія Аляксандраўна Кітаева (, г. Умань, Чаркаская вобласць, УССР) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыла Львоўскі політэхнічны інстытут у 1954 годзе. Працавала ў Белпрампраекце, галоўным архітэктарам Беларускага аддзялення УНДПІэнергапрама.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1959 года. Пражываў у Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы: праекты аб'ектаў цеплаэнергетыкі, у т.л.: блакіроўка Мінскай ЦЭЦ-4 (1972-76), кампаноўка Астраханскай і Гомельскай ЦЭЦ.