cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тырана
Гістарычная даведка
Упершыню згадваецца ў крыніцах у XV ст.. як невялікае селішча. У пачатку XVII ст.. быў заснаваны горад. Выгаднае размяшчэнне на скрыжаванні гандлёвых шляхоў спрыяла яго развіццю. Тырана стала была арэнай дужання албанскага народа супраць турэцкіх заваёўнікаў, мясцовых феадалаў. У студзені 1920 года па рашэнні албанскага Нацыянальнага кангрэса ў Люшне Тырана абвешчаная сталіцай Албаніі і рэзідэнцыяй урада. У 1920-х гг. у Тыране паўсталі першыя прафзвязы. У красавіку 1939 — верасні 1943 Тырана акупаваная фашысцкай Італіяй, у верасні 1943 — нацысцкай Германіяй. Была адным з цэнтраў нацыянальна-вызваленчага дужання албанскага народа. У лістападзе 1941 у Тыране заснаваная кампартыя Албаніі. 17 лістапада 1944 горад быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў Нацыянальна-вызваленчым войскам. 28 лістапада 1944 года ў Тырану пераехала з Берата народна-дэмакратычны ўрад і 11 студзеня 1946 года была абвешчаная Народная Рэспубліка Албанія. У 1950-я гг. пры дапамозе СССР і іншых сацыялістычных краін у Тыране быў пабудаваны шэраг сучасных прадпрыемстваў, створаныя некаторыя культурныя ўстановы.
Архітэктура
Планоўка Тыраны — радыяльна-кольцавая. Старыя кварталы маюць вузкія крывыя вуліцы і хаты ў глыбіні двароў. Адміністрацыйны і культурны цэнтр забудоўваўся ў 1920—1930-х гг. (ансамбль плошчы Скандэрбега, банк, універсітэт, Тэатр оперы і балета). У 1953—1958 прыняты план рэканструкцыі Тыраны (архітэктары Г. Стразіміры, М. Меле). Створаныя шырокія жылыя комплексы; пабудаваная кінастудыя «Новая Албанія» (1952, савецкі архітэктар Г. Л. Лаўраў). Помнікі: У. І. Леніну (цэмент, 1950-я гг., скульптар К. Хошы), Партызану (масенж, 1947, А. Мано) і інш.
Вучэбныя ўстановы, навуковыя і культурныя ўстановы
У Тыране знаходзяцца Тыранскі ўніверсітэт, Сельскагаспадарчы ўніверсітэт Тыраны, універсітэт мастацтваў, Інстытут фізкультуры, Акадэмія навук Албаніі, цэнтральная навукова-даследчая заатэхнічная станцыя, Ветэрынарны навукова-даследчы інстытут, Нацыянальная бібліятэка, Музей археалогіі і этнаграфіі, Музей дужання за нацыянальнае вызваленне, Натуральнанавуковы музей, Музей Леніна і Сталіна.
Маюцца: Тэатр оперы і балета (з балетнай школай), Народны тэатр, Тэатр эстрады і цырка, Тэатр лялек, Кансерваторыя, Філармонія, Вышэйшая акцёрская вучэльня імя А. Майсеі, Мастацкі ліцэй імя І. Маісі, кінастудыя «Новая Албанія».
Мікалай Андрэевіч Манак
Мікалай Андрэевіч Манак (нар., в. Семежава , Капыльскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі кардыёлаг. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2009), доктар медыцынскіх навук (1993), прафесар (1995). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2007).
Біяграфія
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1972), клінічную ардынатуру пры кафедры шпітальнай тэрапіі (1974). З 1974 — урач-тэрапеўт Рэспубліканскай бальніцы IV Галоўнага ўпраўлення Міністэрства аховы здароўя БССР, з 1978 года старшы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі, загадчык аддзела, з 1993 года дырэктар БелНДІ кардыялогіі Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (з 2000 года РНПЦ «Кардыялогія»), з 2004 года загадчык аддзялення гэтага цэнтра, адначасова ў 1993—2004 гадах галоўны кардыёлаг Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.
У 2005—2011 гадах старшыня Беларускага навуковага таварыства кардыёлагаў. У 2006—2013 гадах першы намеснік старшыні Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь. З 2013 года працаваў галоўным навуковым супрацоўнікам РНПЦ «Кардыялогія».
Навуковая дзейнасць
Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны хранічнай ішэмічнай хваробы сэрца, пытанням дыягностыкі, высвятленню патагенетычных механізмаў, распрацоўцы дыферэнцыраваных і індывідуалізаваных метадаў лячэння, рэабілітацыйным тэхналогіям, прагназаванню інваліднасці. Для індывідуалізаванага падбору медыкаментознай тэрапіі распрацаваў метад скрынінга антыангінальных прэпаратаў з дапамогай вострага фармакалагічнага тэсту ва ўмовах велаэргаметрычных нагрузак і дазаванай хадьбы. Выканаў арыгінальныя распрацоўкі па болевой адчувальнасці, метэазалежнасці і метэопрафілактыкі, вертебракардыяльнаму сіндрому, развіццю талерантнасці да арганічных нітратаў, асаблівасцям развіцця стэнакардыі ў жанчын у розныя фазы менопаузы, дысфункцыі сінусавага вузла.
Аўтар больш за 300 навуковых прац, у тым ліку 5 манаграфій, 6 аўтарскіх пасведчанняў.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (1997), іншымі медалямі.
Шатландская незалежнасць
Рух за незалежнасць Шатландыі, Шатландская незалежнасць, Шатландскі сепаратызм, Шатландская сецэсія (Scottish independence; Neo-eisimeileachd na h-Alba) — палітычная мэта некаторых палітычных і грамадскіх рухаў за аднаўленне суверэнітэту Шатландыі і выхаду яе са складу Злучанага Каралеўства.
Як правіла, у залежнасці ад палітычных гледжанняў на гэту мэту, называецца або аднаўленнем шатландскай незалежнасці і сецэсіяй або шатландскім нацыяналізмам і сепаратызмам.
Шатландскі ўрад правёў рэферэндум аб незалежнасці Шатландыі 18 верасня 2014 года, намерваючыся ў выпадку яго поспеху абвясціць незалежнасць у сакавіку-красавіку 2016 года. Для гэтых мэт шатландскі ўрад склаў дэталёвы план мерапрыемстваў па падрыхтоўцы і пераходу да незалежнасці. Аднак на рэферэндуме большасць жыхароў Шатландыі прагаласавала супраць аддзялення ад Вялікабрытаніі.
Гісторыя
Шатландыя была незалежнай дзяржавай з 843 па 1707 год. Візіт караля Георга IV у Шатландыю ў 1822 годзе (першы візіт кіруючага манарха з 1650), з аднаго боку, прынёс некаторую стабілізацыю ў Шатландыі, з іншага боку, натхніў прыхільнікаў незалежнасці на стварэнне Шатландскага ўрада.
Да сярэдзіны XIX стагоддзя ў Шатландыі ўсё больш выразна выказвалася ідэя стварэнне свайго самакіравальнага ўрада. Упершыню пытанне аб самастойнасці шатландскай асамблеі было ўзнята ў 1853 годзе, але разуменне знайшоў, як ні дзіўна, толькі ў кансерватыўных колах, дзе заўважалі, што Ірландыя атрымала больш самакіравання, чым Шатландыя. У 1885 годзе было адноўлена міністэрства па справах Шатландыі і пасада сакратара па справах Шатландыі пры Урадзе Вялікабрытаніі.
Напачатку XX стагоддзя рух за незалежнасць Шатландыі ўсё больш набірала сілу. У 1921 годзе ўтварылася Шатландская нацыянальная ліга. Першапачаткова яна не падтрымлівала поўнай незалежнасці Шатландыі, а толькі імкнулася пашырыць яе самакіраванне. У той час поўная незалежнасць лічылася малаверагоднай.
1970-я
Адкрыццё радовішчаў у Паўночным моры ля ўсходняга ўзбярэжжа Шатландыі актывізавала дэбаты пра поўны суверэнітэт Шатландыі. Шатландская нацыянальная партыя запусціла праграму «Гэта шатландская нафта», лічачы, што адкрыццё радовішчаў нафты можа паслужыць незалежнасці Шатландыі, і сродкі выручаныя за нафту могуць пайсці на карысць адной Шатландыі, а не ўсяму Злучанаму Каралеўству.
У 1979 годзе адбыўся першы рэферэндум аб дэвалюцыі — стварэнні спецыяльнага заканадаўчага органа ў Шатландыі, зрэшты, паўнамоцтвы новага органа дзяржаўнай улады былі сур'ёзна абмежаваны. За стварэнне Шатландскай асамблеі прагаласавала 51,62 % выбаршчыкаў, супраць 48,38 %. Нягледзячы на перамогу, лейбарысцкі ўрад Вялікабрытаніі адмовіўся прызнаць вынікі рэферэндуму, лічачы, што такая малая перавага не адлюстроўвае дакладна меркаванне жыхароў Шатландыі. Да таго ж па ўмовах рэферэндуму для стварэння парламента патрэбныя былі галасы 40 % жыхароў Шатландыі, пры агульнай яўцы ў 63,6 %, апынулася, што толькі 32,9 % прагаласавалі «Так». Адмова ўрада ў стварэнні Шатландкай асамблеі прывяла да палітычнага крызісу, частка дэпутатаў ад Шатландыі выказала вотум недаверу Ураду Вялікабрытаніі. У выніку ўрад быў адпраўлены ў адстаўку, на выбарах, якія адбыліся ў маі 1979 года, упэўненую перамогу атрымала Кансерватыўная партыя на чале з Маргарэт Тэтчэр. Пытанне аб стварэнні Шатландскага парламента было адкладзена на доўгія 20 гадоў.
Перадача паўнамоцтваў
Правал рэферэндуму 1979 года не прывёў напачатку да кансалідацыі палітычных сіл шатландскіх прыхільнікаў незалежнасці. Погляды шатландскіх палітыкаў сур'ёзна адрозніваліся. Частка працягвала выступаць за поўную незалежнасць Шатландыі, умераныя нацыяналісты патрабавалі частковага суверэнітэту.
У 1988 годзе ў Шатландыі быў створаны Шатландскі Канстытуцыйны канвент, які згуртаваў прадстаўнікоў розных партый, грамадскіх рухаў і цэркваў. У 1989 годзе Шатландскі Канстытуцыйны канвент прыняў заяву пра поўную незалежнасць Шатландыі, гэты дакумент не меў ніякай юрыдычнай сілы, але змог кансалідаваць шматлікіх прыхільнікаў незалежнасці, што прывяло ў канчатковым выніку да выбараў 1998 года.
Супраць стварэння Шатландскага парламента традыцыйна выступала Кансерватыўная партыя, прадстаўнікі партыі лічылі, што стварэнне Шатландскага парламента можа прывесці да поўнага суверэнітэту Шатландыі. На усеагульных выбарах 1997 года Кансерватыўная партыя на чале з Джонам Мэйджарам прайграла выбары лейбарыстам. Пасля выбараў лейбарыст Дональд Дзьюар, сакратар па справах Шатландыі заявіў пра магчымасць правядзення новага рэферэндуму аб стварэнні Шатландскага парламента.
На другім рэферэндуме аб дэвалюцыі, які адбыўся ў верасні 1997 года, 74,3 % працэнта (44,87 % ад агульнай колькасці выбаршчыкаў) выказаліся за стварэнне Шатландскага парламента. У 1998 годзе Парламент Вялікабрытаніі прыняў Акт аб Шатландыі 1998 года, у адпаведнасці з якім у Шатландыі ствараліся ўласны парламент і адміністрацыя — аналаг кабінета міністраў.
Шатландскі парламент — гэта аднапалатны заканадаўчы орган, які складаецца з 129 дэпутатаў, 73 з якіх выбіраюцца па мажарытарнай сістэме ад розных акруг, а 56 выбіраюцца па спецыяльнай дадатковай (змяшанай) сістэме. Яшчэ аднаго члена парламента прызначае сваім указам Каралева па прадстаўленні дэпутатаў. Прызначаны член парламента з'яўляецца лідарам партыі пераможцаў і становіцца кіраўніком Шатландскай адміністрацыі.
Першым кіраўніком шатландскай адміністрацыі стаў Дональд Дзьюар, лідар шатландскіх лейбарыстаў. Шатландская нацыянальная партыя на першых выбарах стала апазіцыйнай партыяй.
Рэферэндум аб поўным суверэнітэце
Падчас выбарчай кампаніі 2007 года Шатландская нацыянальная партыя абяцала ў выпадку перамогі правесці рэферэндум пра поўны суверэнітэт Шатландыі не пазней за 2010 год. Пасля перамогі на выбарах нацыяналісты прынялі Белую кнігу пра будучыню Шатландыі, у якой выкладзены варыянты будучыні Шатландыі, а таксама яе поўны дзяржаўны суверэнітэт. Шэраг брытанскіх палітыкаў, у тым ліку прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі шатландзец Гордан Браўн, рэзка асудзілі прыняты дакумент. Партыі, якія прайгралі на выбарах, аб'ядналіся супраць партыі нацыяналістаў, што не дало апошнім прыняць важнае рашэнне аб прызначэнні рэферэндуму аб суверэнітэце Шатландыі. Галасаванне прайшло 25 студзеня 2010 года, на якім рэферэндум планавалася прызначыць на 30 лістапада (Дзень Святога Андрэя, заступніка Шатландыі). Як першапачаткова чакалася, рашэнне так і не было прынята падчас галасавання. У 2010 годзе было абвешчана пра тое, што прызначэнне рэферэндуму не будзе магчымым да новых выбараў у парламент у 2011 годзе.
На выбары 2011 года ШНП ішла з праграмай у якой правядзенне рэферэндуму аб незалежнасці Шатландыі з'яўлялася асноўнай мэтай у выпадку перамогі. Шатландская нацыянальная партыя атрымала абсалютную большасць у парламенце, пасля чаго сфармаваў урад Шатландыі пад цалкам сваім кантролем. Адразу пасля перамогі Алекс Салманд заявіў пра намер правесці рэферэндум аб незалежнасці ў 2014 ці 2015 годзе.
Кампанія па незалежнасці Шатландыі была запушчана 25 мая 2012 года. Алекс Салманд заклікаў мільён шатландцаў падпісаць заяву пра падтрымку незалежнасці Шатландыі да правядзення рэферэндуму. Гэта прапанова была падтрымана шэрагам знакамітасцей шатландскага паходжання, у колькасці якіх былі Шон Конеры і Алан Камінг. 22 жніўня 2014 года Блэр Джэнкінс, кіраўнік руху «Так, Шатландыя!», афіцыйна пацвердзіў, што па правераных даных, дэкларацыю на карысць суверэнітэту падпісала 1,001,186 выбаршчыкаў.
Да раніцы 19 верасня ўсе галасы былі палічаны: 55,3 % выступілі супраць незалежнасці. З прычыны таго, што большасць выбаршчыкаў прагаласавалі супраць незалежнасці Шатландыі, яна засталася ў складзе Вялікабрытаніі. Па выніках рэферэндуму лідар Шатландскай нацыянальнай партыі Алекс Салманд прыняў рашэнне пра неадкладную адстаўку.
Законнасць
У адпаведнасці з тэкстам і мемарандумамі «Эдынбургскага пагаднення», падпісанага прадстаўнікамі ўрадаў Вялікабрытаніі і Шатландыі 15 кастрычніка 2012 года ў Эдынбургу, «урады дамаўляюцца, што рэферэндум: будзе мець празрыстую прававую базу» і «з'явіцца фармальным адлюстраваннем бесстаронняга тэста і канчатковага рашэння народа Шатландыі, вынік якога будзе выконвацца ўсімі бакамі».
Частка брытанскіх юрыстаў лічаць незаконным рашэнне Шатландскага парламента аб правядзенні рэферэндуму, паколькі парламент Злучанага Каралеўства валодае поўным суверэнітэтам на ўсёй тэрыторыі Вялікабрытаніі. Аднак, прынцып суверэнітэту Брытанскага парламента аспрэчваецца шатландскай судовай сістэмай кантынентальнага права. Так, у 1953 годзе, пры разглядзе судовай справы «Мак-Кормік супраць Генеральнага пракурора Шатландыі» (які аспрэчваў права Лізаветы II называцца так у Шатландыі), галоўны суддзя-лорд Вышэйшага крымінальнага суда Шатландыі, лорд Купер Кураскі, даў станоўчую ацэнку справы, у якой заявіў, што «прынцып неабмежаванага суверэнітэту Парламента з'яўляецца прынцыпам выключна англійскім і не мае аналага ў канстытуцыйным праве Шатландыі». У гэтай сувязі шматлікія шатландскія палітыкі і грамадскія дзеячы схільныя спасылацца на прынцып народнага суверэнітэту, замацаванага ў Арбрацкай дэкларацыі 1320 года, пацверджанай у 1989 годзе так званай квазі-юрыдычнай «Спасылкай на наяўнасць права» (англ. — Claim of Right). У цэлым, шатландскія прававыя эксперты прыходзяць да высновы, што з-за адсутнасці прэцэдэнту ў сістэме агульнага права і няпісанай Брытанскай канстытуцыі, палажэнні гэтага дагавора і дадатковых мемарандумаў з'яўляюцца вельмі нявызначанымі і іх выкананне будзе залежаць ад шматлікіх палітычных і міжнародных фактараў.
Магчымасць перамогі нацыяналістаў і факт самога правядзення рэферэндуму выклікалі таксама спрэчкі сярод брытанскіх палітыкаў. Спрэчкі таксама вяліся галоўным чынам па пытанні, ці мае права парламент Шатландыі прызначаць рэферэндум. Многія палітыкі лічаць, што галасаванне ў Шатландыі не будзе мець юрыдычнай сілы, паколькі супярэчыць шэрагу пунктаў Акту пра Саюз 1707 года.
Міжнародная легітымнасць
Статут Арганізацыі Аб'яднаных Нацый замацоўвае права народаў на самавызначэнне, Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека таксама гарантуе права народаў на змяненне грамадзянства; Вялікабрытанія з'яўляецца ўдзельнікам абодвух дакументаў. Палітыкі шатландскага і брытанскага парламентаў ухвалілі права шатландскага народа на самавызначэнне.
Кіруючыя структуры Еўрасаюза абвясцілі (напрыклад, Старшыня Еўракамісіі Жазэ Мануэль Барозу), што ў выпадку абвяшчэння незалежнасці Шатландыя не здабудзе ў ім членства аўтаматычна, а будзе абавязана падаваць заяўку, якую дзеючыя члены саюза павінны будуць разгледзець і, або задаволіць, або не, у выпадку, калі некаторыя краіны-члены накладуць сваё вета. Аднак, некаторыя міжнародныя эксперты, напрыклад, дырэктар Інстытута глабальных даследаванняў пры ўніверсітэце Жэневы, Нікалас Леват, выказваюць меркаванне, што выключэнне незалежнай Шатландыі з ЕС будзе супярэчыць усім асноватворным прынцыпам, на якіх грунтуецца Еўрасаюз, і што, «аднойчы ўвайшоўшы, так проста выйсці не атрымаецца».
Падтрымка незалежнасці
Найбольш актыўна ідэю незалежнасці Шатландыі падтрымлівае Шатландская Нацыянальная партыя, таксама за незалежнасць выступаюць Шатландская партыя зялёных, Шатландская сацыялістычная партыя і Салідарнасць (Шатландыя) (Solidarity Scotland ). З арганізацыяй і рухам «Так, Шатландыя!» цесна супрацоўнічае аддзяленне «Лейбарысты за незалежнасць» (Labour for Independence), якое ўяўляе частку традыцыйна лейбарысцкага электарата Шатландыі, якая адкалолася ад яго і выступае за абнаўленне праваленай сацыяльнай палітыкі курсу неа-лейбарыстаў, якая праводзілася ў часы прэм'ерства Тоні Блэра і Гордана Браўна. Сярод іншых буйных грамадскіх арганізацый, якія падтрымліваюць рух з'яўляюцца: «Жанчыны за незалежнасць» (Women for Independence), «Бізнес за Шатландыю» (Business for Scotland ), а таксама «Кампанія за радыкальную незалежнасць» (Radical Independence Campaign, RIC). У культурным асяроддзі таксама вылучаецца актыўнасць шатландскай артыстычна-крэатыўнай арганізацыі «Нацыянальны калектыў» (National Collective ).
Сярод плюсаў незалежнасці вылучаюць:
Праціўнікі незалежнасці
Супраць шатландскай незалежнасці выступаюць усе тры буйныя партыі Вялікабрытаніі. Таксама ў Шатландскім парламенце ў нацыяналістаў маецца сур'ёзная апазіцыя ў твары Шатландскай Лейбарысцкай партыі, Шатландскай Кансерватыўнай партыі і шатландскіх ліберал-дэмакратаў. Супраць незалежнасці выступаюць таксама вядомыя палітыкі-шатландцы, напрыклад Джордж Галаўэй. Асноўным апанентам ШНП і руху «Так, Шатландыя!» з'яўляецца заснаваны ў 2012-м годзе шатландскі рух «Лепш разам» (англ. — Better Together), лозунгам якога з чэрвеня 2014 года стаў выраз «Не, дзякуй!» (англ. — No thanks!).
Праціўнікі незалежнасці паказваюць галоўным чынам на эканамічныя мінусы незалежнасці. Магчыма будуць парушаны важныя эканамічныя сувязі з астатнімі часткамі Вялікабрытаніі, таксама яны лічаць, што ва ўмовах сур'ёзнай канкурэнцыі ў глабальнай эканоміцы Шатландыі будзе выгодна заставацца часткай такой моцнай у эканамічным і палітычным сэнсе дзяржавы як Вялікабрытанія. Па-юніянісцку настроеныя палітыкі таксама асцерагаюцца, што, у выпадку поспеху Шатландскай незалежнасці, падобнае пытанне можа паўстаць у Паўночнай Ірландыі і Уэльсе.
Грамадская думка
З нагоды незалежнасці ў Шатландыі было праведзена мноства апытанняў грамадскай думкі. У сярэднім за поўны суверэнітэт выступаюць ад 32 % да 38 % насельніцтва Шатландыі, а электарат, які яшчэ нявызначыўся, складае 11-12 %. Пасля прыходу да ўлады Шатландскай Нацыянальнай партыі колькасць прыхільнікаў незалежнасці трохі паменшылася У той жа час колькасць тых, хто жадае правядзення рэферэндуму вагаецца ад 70 % да 75 %. .
Грайфсвальд
Гра́йфсвальд, або Грэ́йфсвальд (Greifswald, Griepswohld) — універсітэцкі горад зямельнага падпарадкавання ў Германіі, у зямлі Мекленбург — Пярэдняя Памеранія. Размешчаны ў 30 км на паўднёвы ўсход ад Штральзунда на беразе Грайфсвальдскага заліва, у вусці ракі Рык.
Горад падраздзяляецца на 16 гарадскіх раёнаў. Насельніцтва складае 53 434 чалавека (на 31 снежня 2006 года). Займае плошчу 50,50 км². Афіцыйны код — 13 0 01 000.
Гісторыя
У XII стагоддзі непадалёк ад сучаснага горада, у землях руян, будуецца багатае абацтва Эльдэна. Яго маляўнічыя разваліны ўславіў грайфсвальдзец Каспар Давід Фрыдрых такімі палотнамі, як «Абацтва ў дубовым лесе». Сам горад упершыню згаданы пад 1209 годам як кірмашовае мястэчка. У 1250 годзе ён атрымаў правы горада і яшчэ праз 30 гадоў уступіў у склад Ганзы. У часы Сярэднявечча ператварыўся ў буйны порт Паўднёвай Балтыкі. З 1648 года па 1815 год, як і ўся Шведская Памеранія, кіраваўся са Стакгольма. Рашэннем Венскага кангрэса (1815) перададзены прускай кароне.
Другая Сусветная вайна
З Грайфсвальдам звязаны незвычайны эпізод Другой Сусветнай вайны — 30 красавіка 1945 года горад быў здадзены Чырвонай арміі без бою. Кашталян горада, кавалер Рыцарскага крыжа оберст Рудольф Петэрсхаген, які змяніў свае палітычныя погляды яшчэ пасля ўдзелу ў Сталінградскай бітве, палічыў, што чым весці чарговы бой, калі даўно ўжо вядомы зыход вайны, лепш захаваць горад і жыцці людзей, якія жылі ў ім. Дэлегацыя парламенцёраў з Грайфсвальда, арганізаваная оберстам Петэрсхагенам, у ноч на 30 красавіка ўсталявала кантакт з камандаваннем савецкай Лужскай ордэна Суворава II ступені стралковай дывізіі пад камандваннем генерала С. М. Баршчавога. Пасля ўзгаднення ўмоў капітуляцыі гарнізона савецкія войскі суправадзілі парламенцёраў назад у Грайфсвальд, знішчыўшы групу нацыстаў, якія спрабавалі сарваць гэтыя перамовы. Днём 30 красавіка ў ратушы горада адбылася цырымонія капітуляцыі грайфсвальдскага гарнізона; оберст Петэрсхаген выступіў з прамовай, у якой асабліва падкрэсліў, што яго матывацыя перадачы горада выклікана не тым, што ён з'яўляецца праціўнікам нацысцкага рэжыму, а імкненнем захаваць горад і яго насельніцтва ад жахаў вайны. У гэты дзень у школах і ўніверсітэце працягваліся заняткі, у горадзе панаваў парадак; з боку чырвонаармейцаў марадзёрства і гвалту не было. Пасля былы кашталян быў ганараваны звання ганаровага грамадзяніна Грайфсвальда, да канца жыцця ён займаў невялікую пасаду ў адміністрацыі горада.
Эканоміка
У Грайфсвальдзе размешчаны крайні пункт газаправода Паўночны паток.
Гаўрыіл Васільевіч Ксенафонтаў
Гаўрыіл Васільевіч Ксенафонтаў (16 студзеня, Ціыт Арыі, 4-ы Мальжагарскі наслег, Заходне-Кангаласкі ўлус, Якуцкая вобласць — 28 жніўня 1938, Расстрэльны палігон «Камунарка») — даследчык гісторыі, этнаграфіі і фальклору якутаў, а таксама эвенкаў і бурат.
Біяграфія
Нарадзіўся 16 студзеня года ва ўрочышчы Ціыт Арыі 4-га Мальжагарскага наслега Заходне-Кангаласкага ўлуса Якуціі. Сын кіраўніка факторыі. У 1907 годзе скончыў Якуцкае рэальнае вучылішча. Адукацыю атрымаў на юрыдычным факультэце Томскага ўніверсітэта, які скончыў у 1912 годзе. C 1913 па 1917 год працаваў прысяжным павераным у Якуцку. Абраны дэпутатам Устаноўчага сходу ад Якуцкай выбарчай акругі па спісе № 1 (якуцкі працоўны саюз федэралістаў). Чалец абласнога Камітэта грамадскай бяспекі, абласной земскай управы.
1920—1923 гг. — супрацоўнік Іркуцкага дзяржаўнага ўніверсітэта, першыя часы яго працай кіраваў Б. Э. Петры. Збіраючы матэрыялы для сваіх даследаванняў, ён распачаў шэраг экспедыцый:
Сабраны ў экспедыцыях матэрыял паслужыў грунтам для шэрага прац па фальклоры, этнаграфіі і гісторыі. Асноўнай ідэяй Ксенафонтава было перакананне ў тым, што народная памяць у выглядзе вусных паданняў захоўвае звесткі пра рэальныя гістарычныя падзеі і, такім чынам, можна спрабаваць аднавіць гэту гісторыю шляхам стараннага супастаўляльнага аналізу запісаў вусных паданняў. Часткова гэта даводзіцца тым, што параўнальна нядаўнія паданні знаходзяць сваё пацверджанне ў расійскіх пісьмовых крыніцах.
22 красавіка 1938 г. яго арыштавалі ў Маскве па «якуцкай справе» разам з П. А. Аюнскім. 28 жніўня 1938 года ВК ВС СССР прысуджаны да вышэйшай меры пакарання за шпіянаж і ў той жа дзень расстраляны. Месца пахавання — палігон НКУС «Камунарка». Рэабілітаваны ВК ВС СССР 22 жніўня 1957 г.
Слабада (Слабадскі сельсавет, Мядзельскі раён)
Слабада́ (, Слобода) — аграгарадок у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Слабадскога сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 21 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Мядзел, за 161 км ад Мінска, за 23 км ад чыгуначнай станцыі Варапаева.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Жосна Дунілавіцкага (з 1926 года Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства.
Альфрэд Сцяпанавіч Майхровіч
Альфрэд Сцяпанавіч Майхровіч (нар., Мінск — , Мінск) — беларускі вучоны ў галіне гісторыка-філасофскай навукі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996), доктар філасофскіх навук (1984), прафесар (1994).
Біяграфія
3 сям’і служачых. Бацька, Сцяпан Казіміравіч Майхровіч (1908—1981), беларускі савецкі крытык, літаратуразнавец. А. Майхровіч, скончыўшы СШ № 13 г. Мінска (1954), паступіў на філалагічны факультэт БДУ, які скончыў у 1959. Працаваў рэдактарам у выдавецтве «Навука і тэхніка» (1959—1961). У 1961—1964 гадах вучыўся ў аспірантуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР па спецыяльнасці эстэтыка. Працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору (1965—1969), старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута філасофіі і права АН БССР (1969—1980). 3 1980 — загадчык аддзела гісторыі філасофіі гэтага інстытута. У 1969 абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Ідэйна-эстэтычныя погляды Я. Коласа». Доктарская дысертацыя прысвечана тэме «Беларускія рэвалюцыйныя дэмакраты: Фарміраванне і важнейшыя аспекты светапогляду».
З 1999 года дырэктар Інстытута філасофіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Асноўныя працы ў галіне гісторыі філасофіі, сацыяльнай філасофіі, эстэтыкі, этыкі. Даследаваў прыроду, заканамернасці і тэндэнцыі развіцця філасофскай думкі і культуры Беларусі; асаблівасці пачатковага перыяду яе фарміравання; Маральна-гуманістычны змест беларускага сярэднявяковага пісьменства; грамадска-палітычнае і гістарычнае свядомасць беларусаў XIV—XVI стст. (беларуска-літоўскія летапісы); светапогляд прадстаўнікоў ліберальна-дэмакратычнага і рэвалюцыйна-дэмакратычнага вызвольнага руху другой паловы XIX — пачатку XX ст.; працэс зацвярджэння ў Беларусі ў 1920-я гады матэрыялістычнай філасофіі; катэгарыяльна-паняційнае ўтрыманне светапогляду і эстэтыкі Янкі Купалы і Якуба Коласа; працэс станаўлення ў Беларусі маральнай свядомасці і фарміравання этычнай думкі ў даакцябрскі перыяд; заканамернасці гістарычнага развіцця эстэтычнай свядомасці, тыпалогію яго формаў; метадалагічныя пытанні гісторыі філасофіі, грамадскай думкі і эстэтыкі Беларусі; праблемы сучаснага грамадска-палітычнага і сацыяльна-культурнага развіцця, фарміравання новых духоўна-ідэалагічных уяўленняў.
Аўтар больш за 90 навуковых прац, у т.л. 6 манаграфій, у т.л. «Эстэтычныя погляды Якуба Коласа», «Аб эстэтычным асваенні рэчаіснасці», за ўдзел у напісанні цыкла работ па гісторыі філасофіі і грамадскай думкі Беларусі дакастрычніцкага перыяду, апублікаваных у 1973—1980), «Беларускія рэвалюцыйныя дэмакраты: Важнейшыя аспекты светапогляду», «Янка Купала і Якуб Колас: Пытанні светапогляду».
Навуковы рэдактар шэрага фундаментальных калектыўных манаграфій па гісторыі філасофіі Беларусі, дзе даследуюцца пытанні філасофскай думкі і культуры беларускага народа ў дакастрычніцкі час, раскрываецца сутнасць светапогляду і эстэтыкі Я. Купалы і Я. Коласа, распрацоўваюцца метадалагічныя праблемы. Цыкл гэтых работ удастоены Дзяржаўнай прэміі БССР. Сааўтар прац: «Нарысы гісторыі філасофскай і сацыялагічнай думкі Беларусі (да 1917 г.)», «Ідэі гуманізму ў грамадска-палітычнай і філасофскай думцы Беларусі (дакастрычніцкі перыяд)», «Ідэі матэрыялізму і дыялектыкі ў Беларусі (дакастрычніцкі перыяд)», «Развіццё марксісцка-ленінскай філасофіі ў БССР», «Філасофская і грамадска-палітычная думка Беларусі і Літвы. Заканамернасці развіцця. Праблемы даследавання».
Узнагароды
Дзяржаўная прэмія БССР (1984) за цыкл работ па гісторыі філасофіі і грамадскай думкі Беларусі даакцябрскага перыяду. Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1993) за манаграфію «Пошук сапраўднага быцця і чалавека: з гісторыі філасофіі і культуры Беларусі».
Шырак (Кашатаг)
Шырак (Շիրակ), Кіяслы (Qiyaslı) — сяло ў Кашатагскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Пласт (геалогія)
Пласт (або слой) — геалагічнае цела, складзенай аднастайнай пародай, абмежаванае двума больш або меней раўналежнымі паверхнямі напластавання, мелыя аднолькавую магутнасць і якое займае значную плошчу. Звычайна назву пластам або слаям даюць у залежнасці ад парод, якія складаюць іх.
Мацярык
Мацярык — у старажытнасці (да сярэдзіны XIX стагоддзя) ужывалі аналагічна слову пласт.
Спурт
Спурт (spurt — рывок) — тактычны прыём, рэзкае кароткачасовае павелічэнне тэмпу руху ў хуткасных відах спорту (бег, веславанне, велагонка і інш.), а таксама яго лікавая характарыстыка (напрыклад, у аўтаспорце фраза «спурт 80-120 5 секунд» азначае здольнасць транспартнага сродку павялічыць хуткасць з 80 да 120 км/г за 5 секунд). Звычайна практыкуецца на фінішнай дыстанцыі (фінішны спурт).
Шэйланлы
Шэйланлы (Şeylanlı) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Шрвакан (арм.: Շրվական), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Слабодка (Слабадскі сельсавет)
Слабо́дка (, Слободка) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Токіа
Токіа (яп. 東京, «Усходняя сталіца», афіцыйная назва — сталічная акруга Токіа (яп. 東京都)) — сталіца Японіі, яе адміністрацыйны, фінансавы, культурны і прамысловы цэнтр. Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы вострава Хансю, на раўніне Канто ў бухце Такійскага заліва Ціхага акіяна. Плошча — 2 187 км². Насельніцтва на 1 кастрычніка 2008 года — 12 898 939 чалавек. Шчыльнасць насельніцтва самая высокая сярод прэфектур Японіі.
Токіа — месца размяшчэння Урада Японіі і Імператарскага Палаца, а таксама з’яўляецца домам Японскай Імператарскай сям’і.
Гісторыя
Токіа з’яўляецца вядучым горадам Японіі крыху больш 400 гадоў. Першапачаткова названы Эда (江戸, «ўваход у заліў»), горад пачаў працвітаць пасля таго, як Іэясу Такугава зрабіў яго цэнтрам сягуната ў 1603 годзе. Але не ўсе ў гісторыі горада было гладка. У 1657 годзе распачаўся вялікі пажар, «Вялікі агонь Эда», які ўнёс 100000 жыццяў і знішчыў замак горада, які будаваўся 180 гадоў і быў скончаны к 1637 году за 20 гадоў да пажару. У 1707 годзе Эда пакрывае попелам вулкан Фудзі, а ў 1855 годзе ў горадзе адбываецца «Вялікае Землетрасенне».
У эпоху Мэйдзі (明治時代, 1868—1912) Эда стаў афіцыйнай сталіцай і атрымаў новую назву — Токіа, ці Усходняя сталіца.
Сімвал і фірмавы знак Токіа
Сімвал сталіцы складаецца з трох дуг, якія нагадваюць ліст гінкга які таксама адлюстроўвае літару Т, як Токіа. Ён сімвалізуе чароўнасць, росквіт у будучыні і спакой Токіа. Сімвал быў афіцыйна прыняты 1 чэрвеня 1989 года.
Герб Токіа
Герб Токіа ўяўляе сабой сонца, якое выпраменьвае энергію ў шасці кірунках.
Птушка Токіа
Птушка Токіа — чорнагаловая чайка (Larus ridibundus). Кожны год у канцы кастрычніка яны прылятаюць з поўдня ў Токіа і знаходзяць часовае жыллё ў партах і рэках вакол Токіа да наступнага красавіка. Была прынята афіцыйная птушкай 1 кастрычніка 1965 года.
Дрэва Токіа
Гінкга двухлопасцевы (Ginkgo biloba) — ліставае дрэва, родам з Кітая, дасягае ў вышыню аж да 30 метраў, было прынята афіцыйным дрэвам сталіцы 8 лістапада 1996 года. Дрэвы гінкга бываюць жаночага і мужчынскага полу, і іх адметныя веерападобныя верхавіны змяняюць свой колер ад светла-зялёнага да ярка-жоўтага ўвосень. Дрэвы гінкга звычайна растуць уздоўж такійскіх вуліц і праспектаў.
Кветка Токіа
Сомэй Ёшына Сакура (染井吉野桜)- афіцыйная кветка Токіа. Была прынята 22 чэрвеня 1984 года. Была выведзена садоўнікамі Эда як вынік дзікага культывавання вішнёвага дрэва. Атрымліваць асалоду ад яе светла-ружовых кветак параўнаўча нядоўга, што робіць яе надзвычай папулярнай для фруктовага саду ва ўсей Японіі. Таму сакура — сімвал не толькі Токіа, але і ўсей краіны.
Адміністрацыйная структура
У 1872 годзе, калі феадальная сістэма была скасавана і былі ўсталяваны прэфектуры, Токіа стаў горадам-прэфектурай (東京府) і да 1898 года не меў свайго мэра ці муніцыпальнай рады: губернатар прэфектуры быў таксама і мэрам горада, але кожны раён Токіа (тады 15) меў свой орган самакіравання. З 1898 года пачаліся праводзіцца выбары на пост мэра, але самастойнасць раёнаў Токіа засталася і існуе па гэты дзень у выглядзе 23 спецыяльных раёнаў, кожны з якіх мае свайго мэра і гарадскую раду.
Спецыяльныя раёны Токіа
Спецыяльныя раёны Токіа — самастойныя муніцыпальныя ўтварэнні з уласным мэрам і гарадской радай. Па статусу спецыяльныя раёны прыраўнаваны да звычайных гарадоў, але адрозніваюцца ад іх тым, што некаторыя іхнія кіраўніцкія функцыі (па сістэме водазабеспячэння, па каналізацыйнай сістэме, па пажаратушэнні) выконвае сталічны ўрад Токіа.
Астравы
Токіа мае шмат асобных астравоў, якія аддалены ад цэнтральнага Токіа амаль на 1850 км. Таму яны кіруюцца асобна як асабістыя муніцыпалітэты: два горада і шэсць вёсак: Ідзуосіма і Хацідзёдзіма — гарады. Усе астатнія астравы — вёскі. Нідзіма і Сікінедзіма аб’яднаны ў адну вёску.
Клімат і сейсмалогія
Токіа знаходзіцца ў зоне Гуміднага клімату (па класіфікацыі кліматаў Кеппена) з гарачым вільготным летам і мяккай зімою. Штогадовая колькасць ападкаў у сярэднім 1380 мм. Снегапад з’яўляецца спарадычнай з’явай, але адбываецца практычна штогод. Колькасць жыхароў Токіа ўплывае на клімат. Токіа — пераканаўчы прыклад узаемасувязі паміж ростам гарадоў і кліматам.
Вясна доўжыцца з сакавіка па май. Гэта найбольш наведвальны час для турыстаў. Ранняй вясною ўсе яшчэ ёсць халодныя дні, але ў маі паветра ўжо дастаткова сагрэтае.
Лета цягнецца з чэрвеня па жнівень і з’яўляецца самым гарачым і вільготным сезонам года. Тэмпературныя паказчыкі дасягаюць 30 C°. Восень доўжыцца з верасня па лістапад. Тэмпература і вільготнасць у гэты перыяд паступова падаюць.
Зіма цягнецца з снежня па люты. Гэта самы халодны і сухі перыяд. Нават у цэнтральнай частцы ляжыць снег, але яго хутка прымаюць. Светлавы дзень кароткі, таму што сонца заходзіць каля 4.30 — 5.30 папаўдні. Тым часам у блізкасці астравоў Агасавара, тэмпература трымаецца на адзнацы 20 C° нават у сярэдзіне зімы, а ў вобласці Акутама часта ідзе снег. Гэта паказвае разнастайнасць зімовых сітуацый у Токіа ў залежнасці ад месца знаходжання.
На Токіа часта прыходзяць тайфуны, хоць моцных з іх — адзінкі. Апошнім быў Fitow у 2007 годзе. Токіа перанёс некалькі магутных землетрасенняў у 1703, 1782, 1812, 1855, 1923 гадах.
Насельніцтва
Да пачатку XVII стагоддзя Токіа (Эда) быў невялікім горадам. Значную ролю ён пачаў іграць пасля таго, як Іэясу Такугава зрабіў яго сваёй рэзідэнцыяй у 1603 годзе. Насельніцтва горада пачало хутка расці і к сярэдзіне XVIII стагоддзя стала больш за мільён чалавек.
К дзесятаму году эпохі Мэйдзі (1877 год) насельніцтва Токіа складала 877 027 чалавек, што на 3 381 больш, чым у прошлым 1876 годзе. У 1884 годзе яно зноў стала больш за мільён (1 020 437 чалавек).
Горад Токіа і прэфектура Токіа ўвесь час раслі. Даволі вялікія спады назіраліся толькі ў 1923 годзе, калі на Токіа абрынулася землетрасенне. У гэты год колькасць жыхароў прэфектуры скарацілася на 123 800 чалавек (стала на 3,1 % менш, чым у папярэднім годзе). А таксама ў часы Другой сусветнай вайны, калі насельніцтва стала менш амаль на палову.
Вялікі рост насельніцтва адбыўся ў першыя пасляваенныя гады (1946—1965), калі колькасць людзей сталіцы ўзрастала як мінімум на 200 000 чалавек. Пік — 1947 год, калі жыхароў Токіа стала больш на 817 705 чалавек. У гэты ж год несельніцтва Токіа пераваліла за пяці мільённы рубеж. Гэты перыяд лічыцца «Эканамічным цудам» для Японіі. Неўзабаве тэмпы ўрбанізацыі былі даволі вялікія.
Зараз насельніцтва Токіа расце не такімі высокімі тэмпамі як раней.
Даныя па статыстыцы сталіцы з 1877 па 1919 гады браліся на канец года, з 1920 — на 1 кастрычніка. Насельніцтва Токіа на 1 кастрычніка 2008 складала 12 898 939 чалавек, што амаль 13 мільёнаў. Гэта самы вялікі паказчык па прэфектуры. Тым часам найвялікі паказчык для спецыяльных раёнаў быў у перапісе насельніцтва 1965 года — 8,893,094. А ў 1995 годзе гэты паказчык быў меншы за 8 млн.
Насельніцтва Токіа не размеркавана раўнамерна. У заходніх гарыстых раёнах (асабліва раён Нісітама) і аддаленых астравах шчыльнасць насельніцтва значна адрозніваецца ад шчыльнасці насельніцтва ў Цэнтральным Токіа. Так, калі глядзець 2007 год, колькасць жыхароў прэфектуры складала 12,79 млн чалавек, а спецыяльных раёнаў — 8.653 млн чалавек. У дзенны час насельніцтва павялічваецца аж амаль на 2.5 млн чалавек за кошт людзей, якія едуць кожны дзень у Токіа на работу ці вучобу з суседніх раёнаў. Гэта асабліва праяўляецца ў трох цэнтральных спецыяльных раёнах Цюо, Ціёда і Міната: агульнае насельніцтва гэтых раёнаў па перапісу насельніцтва 2005 года складала 326 тыс. ноччу і амаль 2.4 удзень.
Самыя распаўсюджаныя іншаземныя нацыянальнасці, якія пражываюць ў Токіа на 2005 год — карэйцы (168,697), кітайцы (123,661), філіпінцы (31,077), амерыканцы (18,848), брытанцы (7,696), бразільцы (5,300), французы (3,000).
Эканоміка
Токіа з’яўляецца адным з трох сусветных фінансавых цэнтраў, разам з Лонданам і Нью-Йоркам. Токіа таксама адзін з эканамічна развітых сталіц у свеце. Паводле даследаванняў, праведзеных кампаніяй PricewaterhouseCoopers, Такійская гарадская зона мае ўвогуле $ 1,191 трлн. ВУП на 2005 год (па пакупніцкай здольнасці), і займае першае месца ў свеце сярод гарадскіх агламерацый па ВУП. У 2008 годзе, 47 кампаній з Fortune Global 500 знаходзяцца ў Токіа.
Токіа з’яўляецца буйным міжнародным фінансавым цэнтрам і штаб-кватэрай шэрага буйнейшых сусветных інвестыцыйных банкаў і страхавых кампаній, а таксама выконвае функцыю цэнтра транспарціровачнай, выдавецкай і вяшчальнай прамысловасці. У ходзе цэнтралізаванага росту эканомікі Японіі пасля Другой сусветнай вайны, многія буйныя кампаніі перанеслі штаб-кватэры з такіх гарадоў як Осака (гістарычная фінансавая сталіца) ў Токіа, у спробе выкарыстаць перавагі больш шырокага доступу да ўлады. У апошні час гэта тэндэнцыя пайшла на спад з-за росту насельніцтва і высокага кошту жыцця.
Токіа быў ацэнены журналам «Эканаміст» як самы дарагі (самы высокі кошт жыцця) горад у свеце на працягу 14 гадоў запар, да 2006 года.
Такійская фондавая біржа — найбуйнейшая фондавая біржа, а таксама другая ў свеце на рыначнай капіталізацыі і чацвёртая па велічыне ў абароце.
Турызм у Токіа таксама ўносіць уклад у эканоміку.
Адукацыя
Токіа мае шмат універсітэтаў, школ, прафесіянальна-тэхніных вучылішчаў. Самыя прэстыжныя ўніверсітэты Японіі знаходзяцца ў Токіа: Такійскі ўніверсітэт (東京大学), універсітэт Хітацубасі (橋大学), Такійскі інстытут тэхналогій (東京工業大学), універсітэт Васэда (早稲田大学), універсітэт Кэйо (慶應義塾大学). Вядучыя прыватныя ўніверсітэты Токіа — універсітэт Васэда (早稲田大学), універсітэт Кэйо (慶應義塾大学).
Дзіцячыя сады, пачатковыя школы, сярэднія школы кіруюцца гарадскімі раёнамі ці муніцыпальнымі органамі кіравання. Такійскія сярэднія школы кіруюцца Аддзелам народнай адукацыі Сталічнага ўрада і называюцца «сталічнымі сярэнімі школамі». Токіа таксама мае шмат прыватных навучальных устаноў ад дзіцячых садоў да сярэдніх школ.
Транспатная сістэма
Токіа — самы вялікі цэнт Японіі чыгуначнага, паветранага і іншых відаў транспарту. Дзяржаўны транспарт прадстаўлены па большай частцы сеткай чыстых і хуткіх чыгунак і метро. Аўтобусы, манарэйкавая чыгунка, трамваі граюць дапаможную ролю.
Токіа мае два буйных аэрапорта: Ханеда, які знаходзіцца ў спецыяльным раёне Ота, і Нарыта, які знаходзіцца ў суседняй прэфектуры Тыба. Першы ў асноўным абслугоўвае ўнутраныя рэйсы, а другі — знешнія.
Некаторыя астравы, якія знаходзяцца пад ўладаю Токіа, таксама маюць свае аэрапорты: Хацідзедзіма, Міякэдзіма, Ізу Осіма. Асноўны від транспатру Токіа — чыгуначны. Токіа мае самую шырокую чыгуначную сетку ў свеце. Метро абслугоўвае дзе арганізацыі: прыватная Такійскае Метро і Транспартнае Бюро Сталічнага ўрада Токіа. Аўтобусныя маршруты абслугоўваюць як дзяржаўныя, так і прыватныя арганізацыі.
Перавозачныя сродкі абслугоўваюць астравы Токіа і перавозяць пасажыраў і грузы да айчынных ці замежных партоў.
Культура
Токіа — адзін з самых уражальных гарадоў у Азіі. У ім унікальным вобразам спалучаюцца традыцыі прошлых часоў з элементамі сучаснай культуры.
Палацы
Імператарскі палац размешчаны ў самым цэнтры горада недалека ад цэнтральнага Такійскага вакзала. Палац з’яўляўся рэзідэнцыяй сёгунаў у перыяд Эда і старая яго назва — замак Эда. Наведванне тэрыторыі палаца дазволена толькі 2 разы ў год: 2 студзеня і ў дзень нараджэння імператара 23 снежня. У любы другі дзень магчыма толькі наведаць Усходні парк палаца і плошчу палаца, якая знаходзіцца непасрэдна перад галоўным уваходам на тэрыторыю палаца — мастом Нідзюбасі. Дварэц Тогу — рэзідэнцыя Крон-прынца і прынцэсы Японіі — знаходзіцца ў раёне Асакаса. Будынак быў пабудаваны ў 1974 годзе. Архітэктурны ансамбль нагадвае Букінгемскі палац у Лондане, а афармленне інтэр’ера — Версальскага палаца. На цяперашні час рэзідэнцыя служыць для прыёму асабліва важных дзяржаўных гасцей.
Храмы
Будыйскі храм Дзадзедзі размешчаны ў парку Сіба, быў пабудаваны ў 1393 годзе па загаду аднаго з сёгунаў клана Такугава. На тэрыторыі храма захаронены 6 сёгунаў клана Такугава. Будыйскі храм Асакуса Каннон з’яўляецца візітнай картачкай раёна Асакуса, які ў сваю чаргу славуты сваёй традыцыйнасцю. Сінтаістскі храм Мэйдзі ў раёне Харадзюку з’яўляецца самым вядомым храмам у Токіа. Ён быў пабудаваны ў гонар імператара Мэйдзі і акружаны паркам Яёгі. Гэты парк — адзін з самых вялікіх ў Японіі. Яго плошча — 700 000 кв. км. Храм Сенгакудзі раёна Сінагава знаёмы ва ўсей Японіі тым, што 14 студзеня 1702 года ў ім зрабілі самагубства 47 самураяў. Храм Нарытасан Сінсёдзі ў наваколлях аэрапорта Нарыта з’яўляецца галоўным храмам секты Сінгон, якая прапаведвае эзатэрычны буддызм.
Музеі
У Токіа шмат музеяў. У парку Уэна знаходзіцца чатыры нацыянальныя музеі: Такійскі нацыянальны музей (самы вялікі ў Японіі і спецыялізіруецца ў традыцыйным японскім мастацтве), Нацыянальны музей заходняга мастацтва, Такійскі нацыянальны музей сучаснага мастацтва (змяшчае калекцыі японскага сучаснага мастацтва, а таксама каля 40 000 фільмаў, японскіх і замежных) і Нацыянальны музей навукі. Таксама ў Токіа размешчаны Nezu Art Museum ў Aoyama, Edo-Tokyo Museum ў Sumida, а таксама National Diet Library, National Archieves і Нацыянальны музей сучаснага мастацтва недалека ад Імператарскага палаца.
Тэатры
У Токіа таксама шмат тэатраў, як дзяржаўных, так і прыватных, якія спецыялізіруюцца як ў традыцыйных відах драм (но і кабукі), так і ў сучасных.
Музыка
Акрамя сімфанічных аркестраў і іншых арганізацый, якія прадстаўляць заходнюю класічную і японскую традыцыйную музыку, у Токіа размяшчаецца велічэзная колькасць музыкальных рок і поп груп, замежных і айчынных, якія выступаюць у ад малых клубаў да сусветна вядомых арэн, такія як Ніпон Будакан.
Фестывалі
Найбольш вядомыя фестывалі — Sannō ў Hie Shrine, Sanja ў Asakusa Shrine, і Kanda Festivals. Апонші вызначаецца старанна ўпрыгожанымі дэманстрацыямі і тысячамі людзьмі. Раз у год у апошнюю суботу ліпеня над р. Суміда праводзяцца феерверкі. Харадзюку, раён Сібуі, сусветна вядомы маладзежнай модай.
Рэльеф (геаграфія)
Рэлье́ф (relief, ад relevo — узнімаю) — сукупнасць няроўнасцей паверхні, разнастайных па абрысах, памерах, паходжанні, узросту і гісторыі развіцця; адна з састаўных частак ландшафту. Рэльеф даследуе геамарфалогія.
Формы рэльефу могуць быць дадатныя, або выгнутыя (горы, узвышшы, узгоркі і іншыя), і адмоўныя, або ўвагнутыя (катлавіны, даліны, яры і іншыя).
Паводле памераў формаў вылучаюць: Утвараецца рэльеф галоўным чынам у выніку працяглага адначасовага ўздзеяння на зямную паверхню эндагенных (унутраных) і экзагенных (знешніх) працэсаў.
На мапах рэльеф малююць ізалініямі — лініямі, кожныя кропкі якіх маюць аднолькавую вышыню над узроўнем мора.
Новая Жыжма
Гісторыя
У другой палове XIX ст. засценак і фальварак у Жырмунскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні. У 1897 г. у засценку 1 двор, 4 жыхары, у фальварку 1 двор, 25 жыхароў. Непадалёку знаходзіўся млын (1 двор, 2 жыхары).
У 1921—1939 гг. у складзе Польшчы. 3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (69 двароў, 46 жыхароў) у Князікоўскім сельсавеце Іўеўскага раёна.
3 26 чэрвеня 1941 г. да 8 ліпеня 1944 г. акупаваная немцамі. У 1950 г. арганізаваны калгас «Новы шлях». 3 9 верасня 1960 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 181 жыхар. Пасля ў складзе калгаса «Маладая гвардыя».
Пакуці
Назву Пакуці маюць:
Георгій Пракопавіч Башарын
Георгій Пракопавіч Башарын (21 сакавіка 1912 — 18 красавіка 1992) — гісторык, грамадскі дзеяч, доктар гістарычных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі РСФСР і ЯАССР.
Біяграфія
Нарадзіўся 21 сакавіка 1912 года ў Сыланскім наслегу Ботурускага ўлуса Якуцкай вобласці ў шматдзетнай сям’і Пракопа Мікалаевіча і Акуліны Аляксееўны Башарыных.
Пасля сканчэння Маскоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1938) працаваў у Якуцкам дзяржаўным педінстытуце (1938—1940), потым у Інстытуце мовы і культуры пры СНК (1941—1943).
Дэпутат Вярхоўнага Савета Якуцкай АССР VI—IX скліканняў, дэлегат XXIII з’езда КПСС. Старшыня Якуцкага рэспубліканскага аддзялення Усерасійскага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры.
Тадэвуш Айдукевіч
Тадэвуш Айдукевіч (Tadeusz Ajdukiewicz;, горад Вялічка Малапольскага ваяводства, Польшча — , ) — польскі мастак, стрыечны брат мастака Зыгмунта Айдукевіча.
Біяграфія
У 1868—1873 гадах вучыўся ў кракаўскай Акадэміі прыгожых мастацтваў па класе жывапісу ў Уладзіслава Лушчкевіча. Далей працягнуў мастацкую адукацыю ў мюнхенскай і венскай акадэміях мастацтваў, дзе яго выкладчыкамі былі О. Зейц і А. Вагнер. Таксама займаўся ў студыі мастака-баталіста Юзэфа Бранта.
Таксама вядомы краявіды Татраў.
У 1914 годзе, з пачаткам Першай сусветнай вайны, уступіў у польскія легіёны, якія ўваходзілі ў склад аўстра-венгерскай арміі. Загінуў у баі пад Кракавам 9 студзеня 1916.
Адзіная ліга ВТБ 2020/2021
Адзіная ліга ВТБ 2020/2021 — 12-ы афіцыйны розыгрыш Адзінай лігі ВТБ, міжнароднага клубнага баскетбольнага турніру сярод прафесійных камандаў з Усходняй Еўропы.
Рэгулярны сезон
Восем лепшых камандаў па выніках рэгулярнага сезона выходзяць у 1/4 фіналы
Спасылкі
Афіцыйны сайт Адзіная ліга ВТБ
Цеменіца (возера)
Це́меніца, Цяменіца — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дзіва, у напрамку на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёсак Суша і Двор Суша.
Плошча паверхні 1,07 км². Даўжыня 2,21 км, найбольшая шырыня 0,87 км. Даўжыня берагавой лініі 6,2 км. Найбольшая глыбіня 20,2 м, сярэдняя 8,8 м. Аб'ём вады ў возеры 9,46 млн. м³. Плошча вадазбору 105,4 км².
Катлавіна возера падпруднага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй ад 6—9 да 11—15 метраў. Заходнія і ўсходнія схілы катлавіны стромкія з тэрасамі вышынёй да 2 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі высокія. Дно возера складанай будовы з глыбокімі ямамі. Глыбіні да 2 м займаюць каля 18 % плошчы. Літаральная зона пясчаная. Да 70 % плошчы дна возера выслана крэменязёмістым сапрапелем. У паўднёвай частцы возера невялікі востраў.
Надводная расліннасць распаўсюджана да глыбіні 1,7 м, падводная да глыбіні 3 м.
У возеры водзяцца рапушка, судак, мянтуз, лешч, акунь, шчупак, краснапёрка, плотка і іншыя рыбы.
Чэмпіянат Беларусі па плаванні на кароткай вадзе 2011
'''Адкрыты чэмпіянат Беларусі па плаванні (25 м) памяці І. Дурэйкі 2011''' праходзіў 19-21 ліпеня ў ДЦАР г. Брэста.
Шальва
Шальва (Şəlvə) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.