cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вакольны горад (Полацк)
Вакольны горад — існаваў як пасад у канцы X — першай паловы XI ст. каля старога гарадзішча і на ўсходняй частцы будучага Верхняга замка.
Гісторыя
Займаў плошчу каля 12,5 гектараў. Сляды ювелірнай і кавальскай вытворчасці сведчаць пра рамесны характар насельніцтва пасада ў Х-ХІ стст.
Пасад быў абнесены сцяной прынамсі ў часы полацкага князя Брачыслава Ізяславіча і такім чынам стаў вакольным горадам. Умацаванні вакольнага горада згадваюцца ў скандынаўскіх сагах «Дзеянні данаў» (мяжа XII—XIII стст.) і «» (каля 1250 г.).
Умацаванні выявіў і даследаваў у 1987—1988 гадах С. В. Тарасаў. Раскапаны фрагмент сцяны даўжынёй 22 м, аснова — выкладзены з каменю падмурак шырынёй 0,6—0,7 м і вышынёй да 0,4 м, на якім стаялі гародні. Гародні выконвалі абарончую і гаспадарчыя функцыі, пад падлогай адной з іх знойдзена закапаная дзежка з арганічнымі рэшткамі і посудам. Абарончая лінія не мела рова.
Працяг сцяны выяўлены ў 2002 годзе Д. У. Дукам. Захаваліся драўляныя ўмацаванні вала. Непасрэдна на мацерыку былі даследаваны гародні, перакрытыя насыпам вала.
Пазней вакольны горад быў пашыраны на ўсход і называўся Вялікім пасадам.
Футджоб
Футджоб (foot job) — сексуальная практыка, якая разумее пад сабой актыўны ці пасіўны працэс мастурбацыі палавога члена ступнямі.
IC 5113
IC 5113 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
1855 год у гісторыі літаратуры
1855 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Іван Канстанцінавіч Багаяўленскі
Іван Канстанцінавіч Багаяўленскі (ліпень, г. Масква — ) — рускі і савецкі матэматык. Прафесар (1918).
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт у 1891 годзе. З 1894 выкладаў у Маскоўскім універсітэце, адначасова (у 1903—1919) у Маскоўскім інстытуце інжынераў транспарту. У 1920—1930 гг. прафесар кафедры матэматыкі, дэкан меліярацыйнага факультэта, загадчык кафедры вышэйшай матэматыкі Горацкага сельскагаспадарчага інстытута.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па, па тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыцы, па прыкладным задачам аналітычнай геаметрыі, па некаторых метадычных пытаннях выкладання асобных частак і тэм курса аналітычнай геаметрыі. Аўтар першых даведнікаў па матэматыцы для студэнтаў.
Сярод апублікаванага:
Лавіцкі павет
Лавіцкі павет (Powiat łowicki) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Лодзьскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Ловіч. Займае плошчу 988,17 км². Насельніцтва павета складае 79,4 тыс. чалавек.
Снежнаягаднік
Снежная́гаднік, Снежнік, Снежная ягада (Symphoricarpos) — род лістападных хмызнякоў, сямейства.
Распаўсюджанне
Род уключае каля 15 відаў, распаўсюджаных у Паўночнай Амерыцы, таксама ў Кітаі.
Найболей вядомыя з іх:
Гаспадарчае значэнне
Дэкаратыўныя садовыя і меданосныя расліны. Часам дзічэюць
XIII з’езд КП(б)Б
Трына́ццаты з'езд КП(б)Б. Адбыўся 30 мая — 12 чэрвеня 1930 г. у Мінску. Прысутнічала 356 дэлегатаў з рашаючым і 286 з дарадчым голасам ад 46 805 членаў і кандыдатаў у члены партыі (разам з вайсковымі арганізацыямі; 39 256 членаў і кандыдатаў у членаў КП(б)Б).
Рашэнні з’езда
З'езд прапанаваў ЦК і партыйным арганізацыям: працягваць курс на індустрылізацыю; умацоўваць калгасы і няўхільна павялічваць іх колькасць; выпраўляць памылкі і скрыўленні, дапушчаныя ў калгасным будаўніцтве; аднавіць разбураную нізавую сетку сельскагаспадарчай кааперацыі; знайсці дадатковыя крыніцы забеспячэння працоўнага насельніцтва прадуктамі харчавання і рацыянальна выкарыстоўваць харчовыя рэсурсы. Умовамі паспяховага выканання намечанага курсу павінны былі стаць «бязлітасная барацьба» супраць правага апартунізму як галоўнай небяспекі на тым этапе развіцця, «левых» трацкісцкіх перагібаў, прымірэнства, усякіх ваганняў у нацыянальным пытанні. Асаблівы акцэнт з'езд зрабіў на вынікі ідэолага-палітычнай кампаніі супраць нацыянал-дэмакратызму і правага ўхілу, якая разгарнулася пасля праверкі ў маі — чэрвені 1929 г. камісіяй ЦКК УКП(б) на чале з У. П. Затонскім практыкі нацыянальнай работы ў БССР. Многія дэлегаты ў сваіх прамовах заяўлялі, што настаў час разглядаць беларускі нацыянал-дэмакратызм як галоўную небяспеку для партыі. З'езд выбраў ЦК КП(б)Б з 112 членаў і 62 кандыдатаў, ЦКК КП(б)Б з 89 членаў, Цэнтральную рэвізійную камісію КП(б)Б з 9 членаў.
Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі
Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі (нар. ) — беларускі палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.
Біяграфія
Скончыў Паўночна-Заходні палітэхнічны інстытут у горадзе Ленінградзе.
Быў членам Камісіі Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь па пытаннях развіцця прамысловасці, энергетыкі, транспарту, сувязі і інфарматыкі, членам Часовай камісіі Вярхоўнага Савета па прывілеях. Член Канстытуцыйнай Камісіі. Член Ценявога Кабінета (урада) Апазіцыі БНФ у Вярхоўным Савеце, уваходзіў у камітэт па барацьбе з карупцыяй.
Удзельнічаў у распрацоўцы і прыняцці Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі, падрыхтоўцы законапраектаў да нечарговай сэсіі Вярхоўнага Савета 24-25 жніўня 1991 года, на якой была абвешчана незалежнасць Беларусі.
Сааўтар канцэпцыі пераходу Беларускай ССР на рыначную эканоміку (восень 1990 года), асноўных накірункаў рэформаў для выхаду з крызысу — перадвыбарчая эканамічная платформа БНФ «Адраджэньне» (вясна 1995 года), сааўтар шэрагу законапраектаў.
Удзельнік галадоўкі 11-12 красавіка 1995 года ў Авальнай залі, абвешчанай у знак пратэсту супраць ініцыяванага Лукашэнкам рэферэндума аб ліквідацыі статуса беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай, ліквідацыі статуса дзяржаўных сімвалаў герба «Пагоня» і бела-чырвона-белага сцяга, эканамічнай інтэграцыі з Расіяй і праве прэзідэнта распускаць Вярхоўны Савет.
Спіс аб’ектаў PGC (1813001—1814000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1813001—1814000)
Арва Пярт
А́рва Пярт (Arvo Pärt, []; нар. 11 верасня 1935, Пайдэ, Эстонія) — эстонскі класічнай і сакральнай музыкі. З канца 1970-х Пярт працаваў у мінімалістычным стылі, які ўключае яго ўласна вынайдзеную тэхніку,. Яго музыка часткова натхнёная грыгарыянскімі спевамі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў павеце Ярвамаа, выхоўваўся маці і айчымам у Ракверэ ў паўночнай Эстоніі. Пачаў іграць на фартэпіяна дома, у 1954 пачаў навучанне ў талінскай сярэдняй музычнай школе, але ўжо праз год пайшоў у войска, дзе іграў у ансамблі на габоі і ўдарных. У Талінскай кансерваторыі вывучаў кампазіцыю ў Хейна Элера. Яшчэ студэнтам пачаў рабіць музыку для кіно і тэатра. У 1950-х ён таксама напісаў першы вакальны твор — кантату «Meie aed» («Наш сад») для дзіцячага хору і аркестра. Скончыў кансерваторыю ў 1963. У 1957—1967 працаваў гукапрадзюсарам на Эстонскім радыё.
Старшыня Саюза кампазітараў СССР Ціхан Хрэннікаў раскрытываў Арва Пярта за прымяненне серыялізму ў творы «Некралог» (1960) і «падпаданне пад замежныя ўплывы», што, аднак, не перашкодзіла Пярту атрымаць першую прэмію зладжанага Саюзам капазітараў конкурсу, у якім спаборнічалі 1200 твораў. У 1970 творца замест складання ўласных кампазіцый вывучаў сярэдневяковую і рэнесансную музыку. Прыблізна ў той самы час ён перайшоў з лютэранства ў праваслаўе.
У 1980, пасля працяглай барацьбы з наменклатурай, ён атрымаў дазвол на выезд з СССР усёй сям’ёй. Спачатку пасяліўся ў Вене, дзе прыняў аўстрыйскае грамадзянства, а ў 1991 пераехаў у Берлін. На пераломе XX—XXI стагоддзяў Пярт вярнуўся ў Эстонію і жыве паміж Талінам і Берлінам. Вольна гаворыць па-нямецку і мае нямецкае грамадзянства.
Гняздоўнік
Віды
Паводле базы дадзеных The Plant List, род уключае 64 віды :
1798 год у гісторыі літаратуры
1798 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Сапраўдныя цвыркуны
Сапраўдныя цвыркуны (Gryllidae) — сямейства скачуновых прамакрылых насякомых.
Апісанне
Цела тоўстае з 2 ніткамі на канцы; надкрыльцы кароткія; крылы, складзеныя падоўжана, выдаюцца з-пад надкрыльцаў ў выглядзе джгутоў.
Самцы вырабляюць гучныя гукі трэннем надкрыльцаў.
Жывуць у шчылінах, пад камянямі, у норках, сілкуюцца раслінамі.
Шырока вядомыя два віды цвыркуноў і.
Гвінея-Бісау
Гвіне́я-Біса́у (Guiné-Bissau), Рэспу́бліка Гвіне́я-Біса́у (República da Guiné-Bissau) — дзяржава ў Заходняй Афрыцы, на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна. Складаецца з мацерыковай часткі і астравоў Біжагош. На поўначы мяжуе з Сенегалам, на ўсходзе і поўдні — з Гвінеяй. Сталіца — горад Бісау. Афіцыйная мова — партугальская. Нацыянальнае свята — Дзень незалежнасці (10 верасня).
Дзяржаўны лад
Гвінея-Бісау — рэспубліка. У яе складзе 8 раёнаў і аўтаномны сектар Бісау. Дзейнічае канстытуцыя 1984 года. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт. Вышэйшы заканадаўчы орган Нацыянальны народны сход (асамблея, 150 дэпутатаў, выбіраецца на 5 гадоў). Ён выбірае дзяржаўны савет (15 чалавек). Выканаўчы орган — Савет Міністраў.
Геаграфія
Узбярэжжа парэзана эстуарыямі рэк, шмат астравоў. Большая частка паверхні нізінная, на захадзе забалочаная. У адгор'і плато Фута-Джалон (вышыня да 200 м). Радовішчы нафты, баксітаў, фасфатаў (не эксплуатуюцца), золата, алмазаў. Клімат экватарыяльны мусонны. Вільготны сезон у чэрвені-лістападзе, сухі ў снежні-маі. Тэмпература паветра круглы год каля 25°С. Ападкаў на ўзбярэжжы больш за 2000 мм, на ўсходзе каля 1000 мм за год. Рэкі мнагаводныя, кароткія. На ўзбярэжжы мангравыя зараснікі, далей на паўночны ўсход трапічныя лясы (каля 30% плошчы краіны) і саванны (каля 40%). Створаны 3 рэзерваты.
Насельніцтва
Жывуць народы балантэ (30 %), фульбэ (20 %), манджак (14 %), мандынга (13 %), папель (7 %) і іншыя. Еўрапейцаў і метысаў каля 1 %. Мясцовых традыцыйных культаў прытрымліваецца 65 %, ісламу — 30, хрысціянства (каталіцызм) — 5 %. Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва 29 чалавек на 1 км². Найбольш шчыльна населена ўзбярэжжа. У гарадах жыве каля 25 % насельніцтва.
IC 5115
IC 5115 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Полацкае гарадзішча
Полацкае гарадзішча — гарадзішча мысавага тыпу, якое да 1563 г. размяшчалася на левым беразе р. Палата. Займала плошчу каля 1 га. 3 паўночнага боку захаваліся сляды абарончых збудаванняў (кальцавыя валы).
Гісторыя
На тэрыторыі гарадзішча выяўлены культурны пласт днепра-дзвінскай культуры (VII ст. да н.э. — IV ст. н.э.), пласт з ляпной керамікай банцараўскай культуры (V—VIІI стст.) і культуры полацка-смаленскіх доўгіх курганоў (VIII—X стст.).
Асноўныя культурныя напластаванні датуюцца XI—XIV стст. і ўтрымліваюць сведчанні размяшчэння на гарадзішчы княжацкага двара. Знаходкі сведчыць аб існаванні на гарадзішчы мураванага храма Полацкай архітэктурнай школы XII ст. Уваходжанне Полацка ў склад Вялікага Княства Літоўскага (пасля 1307 г.) абумовіла змены ў яго адміністрацыйна-тэрытарыяльнай структуры, у прыватнасці спыненне існавання княжацкай рэзідэнцыі на гарадзішчы. У XIV ст. ўвайшло ў склад Вялікага пасада, на гарадзішчы размяшчаліся сядзібы і агароды. У 1563—1564 гг. пад час узвядзення Ніжняга замка аддзелена ад паўднёвага паселішча. У XVII—XVIII стст. яго тэрыторыя занята гарадскімі могілкамі каталіцкага насельніцтва.
Даследаванні
Даследаванне полацкага гарадзішча ўпершыню правёў ў 1928 г. А. М. Ляўданскі. Таксама раскопкі і назіранні праводзілі: у 1959 г. Л. Д. Побаль, у 1960, 1962 гг. Г. В. Штыхаў, у 1978 г. В. А. Булкін, у 1987 г. С. В. Тарасаў, у 2007 г. Д. У. Дук, у 2009 г. М. В. Клімаў. Даследавана 100 м². Сярэдняя магутнасць культурнага пласта 1,8 м, у паўночнай частцы — 4 м.
На тэрыторыі Полацкага гарадзішча знойдзены ляпная і ганчарная кераміка, шкляныя бранзалеты XII — 1-й трэці XIII ст. і пацеркі X—XIII стст., бытавыя металічныя вырабы, прадметы ўзбраення, упрыгажэнні і дэталі вопраткі з каляровых металаў, царкоўнае начынне, вырабы з косці, бурштыну і каменю X—XIII стст. Лакалізаваны сляды ювелірнай майстэрні (кавалкі тыгляў, прылады ювеліра, запас сыравіны), а таксама зброевая майстэрня XII—XIII стст. (выраб пласціністых наборных даспехаў). Знойдзена адваротная створка меднага крыжа-энкалпіёна (машчавіка) з выявай князя Глеба, які трымае ў руцэ Сафійскі сабор.
Сярод знойдзеных артэфактаў: бронзавыя літая накладка, адліваныя фігуркі Багародзіцы і апостала Іаана, якія аплакваюць распятага Хрыста, дэталь хораса з двухбаковым плеценым арнаментам памерамі 10 х 3,5 см; і капійнае наверша даўжынёй 8,2 см, верагодна, ад гарызантальнай планкі харугвы. Знойдзена бронзавая фібула візантыйскага паходжання, прасліца з шыфернага сланцу з кірылічнымі літарамі «Н», «А», «Г». У стратыграфічным пласце XI—XIII стст. выяўлены фрагменты плінфы з рошчынай, смальты, кавалкі свінцу, а таксама рошчыны-цамянкі.
Падвойнае пранікненне
Падвойнае пранікненне (double penetration), дыфалусізм  — разнавіднасць сэксу ўтрох, які разумее адначасовую двайную пенетрацыю пасіўнага партнёра (жанчыны ці мужчыны), якая вырабляецца двума мужчынамі або з выкарыстаннем дапаможных сродкаў, напрыклад дзілда або страпона.
Гайдзе (вёска)
Гайдзе́ (Gaidė), традыцыйная беларуская назва — Гайды  — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Рымшэўскай сянюніі. Размешчана за 4 км на поўдзень ад Ігналінскай АЭС, на паўночна ўсходнім беразе возера Гайдзе. Адміністрацыйны цэнтр сянюнайціі.
ФК Рэал Вальядалід
«Рэа́л Вальядалі́д» (Real Valladolid Club de Fútbol, S.A.D.) — прафесійны іспанскі футбольны клуб з горада Вальядалід, які знаходзіцца ў аўтаномнай супольнасці Кастылія і Леон. Клуб быў заснаваны ў 20 чэрвеня 1928 года, хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Нуэва Хасэ Сарылья», умяшчальнасцю 26 512 месцаў. У спісе клубаў Ла Лігі ўсіх часоў займае 14 радок.
Гісторыя
«Рэал Вальядалід» быў утвораны пры аб’яднанні двух клубаў — «Рэал Юніён Дэпартыва дэ Вальядалід» і «Клуб Дэпартыва Эспаньёл». Каманда ўпершыню паднялася ў першы дывізіён чэмпіянату Іспаніі ў сезоне 1947/48, заваяваўшы тытул чэмпіёна ў другім дывізіёне. У наступным сезоне «Рэал Вальядалід» развіў поспех і выйшаў у фінал Кубка Іспаніі. У фінальным матчы, які адбыўся на стадыёне «Сант’яга Бернабеу», «Рэал Вальядалід» атрымаў паражэнне ад клуба «Атлетык Більбаа» з лікам 4:1.
Каманда правяла наступнае дзесяцігоддзе ў Ла Лізе. Затым рушыў услед вылет у другі дывізіён. Знаходжанне ў другім эшалёне іспанскага футболу вырабілася часовым, гэта значыць у сезоне 1958/59 «Вальядалід» пад кіраўніцтвам галоўнага трэнера Хасэ Луіса Саса разграміў клуб «Тэраса» з лікам 5:0 і вярнуўся ў першы дывізіён. Саса зрабіў значны ўнёсак у гісторыі клуба. Першапачаткова ён быў галкіперам, затым займаў шэраг адміністрацыйных пастоў і, у канчатковым выніку стаў прэзідэнтам «Рэалу».
У наступныя гады каманда неаднаразова пераходзіла ў другі дывізіён, затым вярталася ў першы. У сезоне 1970/71 «Рэал Вальядалід» вылецеў у трэці дывізіён. У 1984 годзе, атрымаўшы перамогу над мадрыдскім «Атлетыка», каманда заваявала Кубак іспанскай лігі — розыгрыш якога праводзіўся ў першай палове 1980-х гадах. Вярнуўшыся ў Ла Лігу ў сезоне 1992/93, клуб правёў у ёй адзінаццаць гадоў. Найлепшым вынікам гэтага перыяду было сёмае месца ў чэмпіянаце ў сезоне 1996/97. Пасаду галоўнага трэнера «Вальядаліда» некаторы час займаў Рафаэль Бенітэс, які да гэтага выконваў абавязкі галоўнага настаўніка ў клубе «Кастылья», рэзервовай камандзе мадрыдскага «Рэала». Праз некаторы час у клуб таксама перайшло некалькі ігракоў з гэтай каманды. «Рэал Вальядалід» зноў адправіўся ў Сегунду ў сезоне 2003/04.
Склад
Станам на ліпень 2023 года.
NGC 2510
NGC 2510 (іншыя абазначэнні — UGC 4178, MCG 2-21-7, ZWG 59.23, PGC 22541) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Малы Пёс.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Бешмет
Бешмет  (састар. бешметь, ад bišmät) — верхняе адзенне цюркскіх народнасцяў, у выглядзе кафтана са стаячым каўняром. Распашны, звычайна падшываны, глуха зашпілены паўкафтан, які шчыльна атуляе грудзі і талію і даходзіць, як правіла, да каленяў, з невысокім каўняром-стойкай і рукавамі з парчы, аксаміту. Апранаўся на кашулю і пад халат, хоць у побыце мог насіцца самастойна. Часам збліжаецца з (атаясамліваецца з ім ці лічыцца закаўказскай разнавіднасцю). Пасля ватны бешмет стаў прататыпам, а лёгкі скарочаны бешмет ахоўнага колеру — прататыпам.
Бешмет зацверджанага па колеры і пакрыю ўзору уваходзіў у склад форменнага адзення ўсіх казачых войскаў. У пазаслужбовы час казакі маглі насіць бешметы любога колеру і матэрыялу. Бешметы выкарыстоўваліся як у якасці вулічнага, так і хатняга адзення. Маладыя казакі насілі бешметы ў летні час падчас гулянняў і святаў. Старыя казакі насілі дома прасцябаны на ваце бешмет.
Бешметы шылі звычайна з тканін фабрычнай вытворчасці: атлас, сацін і іншых; матэрыял — воўна, шоўк, рэпс і гэтак далей. Пажылыя казакі насілі бешметы сіняга, чорнага, карычневага колераў, маладыя — чырвонага, бардовага, зялёнага, блакітнага.
Бешмет прадстаўляў сабой вопратку даўжынёй ледзь вышэй каленяў або да каленяў, з падразной па таліі спінкай, прамымі суцэльнымі крысамі, якія зашпільваюцца да таліі на кручок, з бакавымі клінамі. Каўнер заўсёды быў стаячым, рукавы — вузкімі і доўгімі. Бешмет падпяразваўся так званым шабельным апярэзем, то ёсць скураным поясам, упрыгожаным меднымі і срэбнымі бляшкамі, на якім трымаліся кінжал або шабля.
Верхне-Французскі політэхнічны ўніверсітэт
Верхне-Французскі політэхнічны ўніверсітэт (Université polytechnique Hauts-de-France) — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Валансьен і дадатковымі кампусамі ў Камбрэ і Мабёжы.
Гісторыя
У 1962 годзе ў Валансьене быў адкрыты ўніверсітэцкі інстытут машынабудавання. У 1964 годзе быў створаны філіял Лільскага ўніверсітэта. Першыя прадметы, якія выкладаліся тут, — гэта механіка і металургія. У 1966 годзе быў створаны Валансьенскі навуковы ўніверсітэцкі каледж. Гэты каледж цалкам залежыў ад Лільскага ўніверсітэта. У 1969 годзе ў ходзе рэарганізацыі Лільскага ўніверсітэта, які быў падзелены на тры самастойныя ўніверсітэты, Валансьенскі навуковы ўніверсітэцкі каледж быў ператвораны ў паўнавартасную ВНУ. У 1970 годзе быў створаны ўніверсітэцкі каледж моў, літаратур і мастацтваў. У 1978 годзе ВНУ стала паўнавартасным універсітэтам. Валансьенскі ўніверсітэт становіцца політэхнічным універсітэтам у 2019 годзе са статусам эксперыментальнай дзяржаўнай установы.
Маці Божая Адзігітрыя (Слуцкі раён)
Маці Божая Адзігітрыя — абраз канца XV — пачатку XVI стст. выяўлены ў Слуцкім раёне.
Апісанне
Абраз напісаны на трох дошках, па іх стыку — жалезныя скобы, аднабаковыя шпонкі. Бачныя сляды і гнёзды драўляных гваздоў, каўчэг слаба выяўлены, прысутнічаюць павалока, пазалота, ляпніна. Памеры 114,5×83,5×2,5 см.
Бэраўскія бугры
Бэ́раўскія бугры́ — паралельныя, амаль шыротна выцягнутыя грады і ўзвышшы ў Прыкаспійскай нізіне, паміж вусцямі рэк Кума і Эмба. Маюць правільную авальную форму. Вышыня ад 0 да 45 м, даўжыня да 25 км, шырыня 200—300 м, адлегласць паміж грабянямі −2 км. Складзены з пяску і крошкі шчыльных карычневых глін. Магчыма, эолавага паходжання.
Названы ў гонар К. М. Бэра, які ўпершыню апісаў іх.
Кутноўскі павет
Кутноўскі павет (Powiat kutnowski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Лодзьскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Кутна. Займае плошчу 886,86 км². Насельніцтва павета складае 111,4 тыс. чалавек.
Чэнла
Чэнла (ចេនឡា, ад 真臘) — ранняя кхмерская дзяржава ў Паўднёва-Усходняй Азіі (VI — IX стст.).
Гісторыя
Чэнла вылучылася з тэрыторыі Фунані у VI ст. У 616 г. яе пасольства наведала імперыю Суй. Чэнла выплочвала даніну кітайскім імператарам, і большасць запісаў пра яе пакінуты ў кітайскіх крыніцах. Назва краіны таксама мае кітайскае паходжанне. Яе значэнне не вядома. Мяркуецца, што назва магла значыць воск, які з'яўляўся важным таварам з Паўднёва-Усходняй Азіі, або з'яўляецца кітайскім скажэннем слова «кхмеры».
Французскія даследчыкі сярэдзіны XX ст. меркавалі, што Чэнла ўзнікла ўздоўж сярэдняга рэчышча Меконга. Амерыканскі гісторык Майкл Вікеры сцвярджаў, што яе заснавальнікамі былі правадыры кхмерскіх плямён з паўночнай Камбоджы. Першымі вядомымі кіраўнікамі Чэнлы сталі Бхававарман I і яго брат Махендраварман (другая палова VI — пачатак VII ст.). Саслабленне Фунані дазволіла Махендраварману значна пашырыць свае валоданні.
Запісы дынастыі Тан у VIII ст. узгадваюць прыморскія і ўнутраныя дзяржаўныя фарміраванні Чэнлы. Ускосныя дадзеныя кажуць, што прыморская Чэнла магла знаходзіцца ў залежнасці ад малайскай дзяржавы Шрывіджая. У IX ст. усе часткі Чэнлы былі падпарадкаваны Ангкорскай імперыяй.
Спадчына
На ўсходзе ад возера Танлесап быў адкрыты археалагічны помнік Самбор-Прэй-Кук, які па меркаванню даследчыкаў уяўляе сабою рэшткі Ішанапуры, сталіцы Чэнлы. У 2017 г. ён быў унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Нармандскае заваяванне Англіі
Нарма́ндcкае заваява́нне А́нгліі (Norman conquest of England) — уварванне нарманаў на Брытанскія астравы пад кіраўніцтвам Вільгельма, герцага Нармандыі, і наступнае падпарадкаванне англійскага каралеўства. Галоўнымі падзеямі заваявання сталі: бітва пры Гастынгсе і каранаванне Вільгельма як караля Англіі. Падпарадкаванне Англіі нармандcкім войскам скончылася ў 1070—1075 гадах. У выніку на тэрыторыю Англіі былі перанесеныя класічныя формы феадалізму і ваенна-ленай сістэмы, створана цэнтралізаваная дзяржава з моцнай каралеўскай уладай. Узмацнілася арыентацыя краіны на кантынентальную Еўропу і яе ўцягнутасць у еўрапейскую палітыку, а традыцыйныя сувязі са Скандынавіяй значна паслабелі. Захоп таксама паўплываў на развіццё англійскае мовы і культуры.
Муцамуду
Муцамуду — другі па колькасці жыхароў горад Каморскіх астравоў, заснаваны ў 1482 годзе. . Таксама з'яўляецца цэнтрам і самым вялікім горадам вострава Анжуан. У Муцамуду нарадзіўся прэзідэнт Каморскіх астравоў Ахмед Абдала Самбі.
У горадзе размешчаны марскі порт, старажытная цытадэль, шмат магазінаў на вузкіх вуліцах.
Клімат у горадзе марскі трапічны. Сярэдні дыяпазон тэмператур — ад 27 °C to 32 °C. Самы гарачы перыяд (лета) пачынаецца ў снежні і сканчаецца ў красавіку.
Камсамольскі раён
Камсамольскі раён — назва адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак, названых у гонар камсамола:
Фрыдрых Шылер
Фры́дрых Шы́лер, Іага́н Крыс́таф Фрыд́рых фон Шы́лер (Johann Christoph Friedrich von Schiller;, , герцагства (цяпер — у зямлі Бадэн-Вюртэмберг, Германія) — , , герцагства Саксен-Веймар (цяпер — у зямлі Цюрынгія) —  нямецкі паэт, філосаф, гісторык і драматург, прадстаўнік рамантычнага кірунку ў літаратуры. Увайшоў у гісторыю сусветнай літаратуры як палымяны абаронца чалавечай асобы. Цягам часу апошніх сямнаццаці гадоў яго жыцця (1788—1805), Шылер сябраваў з ужо вядомым і ўплывовым Іаганам Вольфгангам Гётэ, з якім ён абмяркоўваў пытанні па эстэтыцы і натхняў Гётэ на заканчэнне яго твораў, пакінутых у чарнавым варыянце. Гэты перыяд сяброўства двух паэтаў і іх літаратуразнаўчай палемікі ўвайшоў у нямецкую літаратуру пад назваю веймарскі класіцызм.
Спадчына паэта захоўваецца і вывучаецца ў Архіве Гётэ і Шылера ў Веймары.
Адукацыя ў Лёрху. Людвігсбург
У 1764 годзе бацька Шылера быў прызначаны вярбоўшчыкам рэкрутаў і перасяліўся са сваёй сям'ёй у мястэчка Лёрх. У Лёрху хлопчык атрымаў пачатковую адукацыю ў мясцовага пастара Мозэра. Навучанне доўжылася тры гады і ў асноўным абумоўлівалася чытаннем і пісьмом на роднай мове, а таксама знаёмствам з лацінаю. Шчыры і лагодны пастар потым быў увекавечаны ў першай драме пісьменніка «Разбойнікі».
Калі ў 1766 годзе сям'я Шылераў вярнулася ў Людвігсбург, Фрыдрых быў аддадзены ў мясцовую лацінскую школу. Вучэбная праграма ў лацінскай школе была няцяжкая: пяць дзён у тыдзень вывучалася лацінская мова, пятніцамі — родная мова, нядзелямі — катэхізіс. Цікавасць Шылера да заняткаў узрасла ў старэйшых класах, дзе вывучаліся лацінскія класікі — Авідзій, Вергілій і Гарацый. Пасля заканчэння лацінскай школы, здаўшы ўсе чатыры іспыты на выдатна, у красавіку 1772 года Шылер быў прадстаўлены да канфірмацыі.
Ваенная акадэмія ў Штутгарце
Яшчэ ў 1770 годзе Шылеры пераязджаюць з Людвігсбурга ў замак Соліцюд, дзе герцагам Вюртэмберга Карлам Яўгенам быў заснаваны сіроцкі інстытут для выхавання салдацкіх дзяцей. У 1771 гэты інстытут быў рэфармаваны ў ваенную акадэмію. У 1772 праглядаючы спіс выпускнікоў лацінскай школы Карл Яўген звяртае ўвагу на юнага Шылера, і, неўзабаве, у студзені 1773 яго сям'я атрымлівае позву, паводле якой яны мусілі аддаць сына ў ваенную школу-акадэмію «Карлсшуле», якая пасля будзе перанесена ў Штутгарт.
Пры паступленні ў Акадэмію Шылер быў залічаны ў першае бюргерскае аддзяленне на юрыдычным факультэце. З-за непрыязнага стаўлення да такога прадмета, як юрыспрудэнцыя, пад канец 1774 года будучы пісьменнік апынуўся адным з апошніх, а ў канцы 1775 навучальнага года — самым апошнім з васямнаццаці вучняў бюргерскага аддзялення юрыдычнага факультэта.
У 1776 годзе Шылер пераходзіць на медычны факультэт. Тут ён наведвае лекцыі таленавітых выкладчыкаў, у прыватнасці курс лекцыяй па філасофіі прафесара Абеля — улюбёнага выкладчыка акадэмічнай моладзі. У гэты перыяд Шылер канчаткова вырашае прысвяціць сябе паэтычнаму мастацтву. Ужо з першых год навучання ў Акадэміі Фрыдрых ад самага пачатку жыў паэтычнымі творамі Фрыдрыха Клопштака і ідэямі пісьменнікаў «буры і націску», пісаў невялікія паэтычныя творы. Колькі разоў яму нават прапаноўвалі пісаць віншавальныя оды ў гонар герцага і яго палюбоўніцы — графіні Францішкі фон Гоэнгайм.
У 1776 і 1777 гадах у «Швабскім вучоным часопісе» (Das schwebige Magazin) друкуюцца два яго творы: ідылія «Вечар» і ода «Заваёўнік», у якіх яшчэ вельмі выразна праглядаецца ўплыў Клопштакавай «Месіяды».
Нягледзячы на паспяховую здачу выпускных іспытаў Шылер не здолеў скончыць Акадэмію ў 1779 годзе. Прапанаваная ім дысертацыя «Філасофія фізіялогіі» не была прызнана ні прафесарамі, ні герцагам. Камісія палічыла, што праца нагадвала болей паэтычны твор чым навуковае даследаванне. Шылер быў пакінуты ў Акадэміі на дадатковы год.
Разбойнікі. Анталогія на 1782 год.
14 снежня 1780 года Шылер атрымлівае дыплом лекара і пакідае Акадэмію. Сёлета пісьменнік уладкоўваецца палкавым доктарам у Штутгарце, але хутка халадзее да прыніжаючых лекарскіх заняткаў і скіроўвае сваю ўвагу на канчатковым рэдагаванні рукапісу «Разбойнікаў» (Die Räuber). У 1781 годзе п'еса была напісана. Пазычыўшы дзвесце гульдэнаў, увосень Шылер выпускае першае выданне і пад час яго друкавання адсылае карэктурныя аркушы ў Мангейм, якія трапілі да дырэктара Мангеймскага тэатра барона фон Дальберга. Дальберг прыйшоў у захапленне ад «Разбойнікаў». Неўзабаве ён зліставаўся з Шылерам, настойваючы на тым, каб паэт змякчыў дужа яскравы рэвалюцыйны дух драмы. Неахвотна Шылер пачынае рэдагаваць твор. Змены крануліся пэўных рэзкіх сцэн і выказванняў, час дзеяння п'есы быў перанесены з перыяду Сямігадовай вайны на сто год таму.
Пасля прэм'еры ў Мангейме 13 студзеня 1782 года стала зразумела, што ў літаратуру прыйшоў таленавіты драматург. Цэнтральны канфлікт «Разбойнікаў» — гэта канфлікт паміж двума братамі: старэйшы, Карл Моор, на чале банды разбойнікаў сыходзіць у Багемскія лясы, каб караць тыранаў, пакуль Франц Моор імкнецца завалодаць маёнткам свайго бацька. Пакуль Карл Моор увасабляе лепшы, адважны, вольналюбівы пачатак, Франц Моор з'яўляецца прыкладам подласці, хітрасці і вераломства. У «Разбойніках», як ні ў адным творы нямецкага Адраджэння, знайшоў свой адкрыты выраз русаісцкі ідэал рэспубліканізму і народаўляддзя. Невыпадкова менавіта за гэту драму Шылер будзе ў гады Французскай рэвалюцыі ўганараваны званнем грамадзяніна Рэспублікі.
Адначасова з «Разбойнікамі» Шылер падрыхтаваў да друку збор вершаў, які быў выдадзены ў лютым 1782 года пад назвай «Анталогія на 1782 год» (Anthologie auf das Jahr 1782). Гісторыя стварэння анталогіі тычыцца маладога штутгарцкага паэта Готгальда Штэйдліна, які, прэтэндуючы на ролю главы швабскай школы, выдаў «Швабскі альманах муз на 1782 год». Шылер паслаў Штэйдліну для гэтага выдання некалькі вершаў, аднак, той згадзіўся надрукаваць толькі адзін, і тое, у скарачэнні. Тады Шылер сабраў забракаваныя Готгальдам вершы, напісаў яшчэ шэраг новых і, такім чынам, стварыў «Анталогію на 1782 год», супрацьпаставіўшы «Альманаху муз» свайго літаратурнага апанента. Дзеля большай містыфікацыі месцам выдання анталогіі быў пазначаны горад Табольск у Сібіры.
Уцёкі са Штутгарта. Огерсгайм
Усяго толькі за адну вандроўку ў Мангейм Шылер быў пасаджаны на гаўптвахту на 14 дзён, і яму было забаронена публікавацца. Пасля таго, як Карл Яўген даведаўся аб аўтарстве «Разбойнікаў» літаратурная дзейнасць у межах Вюртэмберга для Шылера была ўжо немагчыма. Тады ён вырашае ўцячы. Пасля свайго вызвалення, увечары 22 верасня 1782 года паэт прыйшоў на кватэру да свайго сябра Штрайхера, з якім ён неўзабаве і пакінуў Штутгарт.
Пераехаўшы мяжу Вюртэмберга Шылер накіраваўся ў мангеймскі тэатр з падрыхтаваным рукапісам «Змовы Фіеска ў Генуі» (Die Verschwörung des Fiesco zu Genua). Адміністрацыя тэатра, баючыся вюртэмбергскага герцага не спяшалася пачынаць перамовы на конт пастаноўкі п'есы. Шылеру радзяць не заставацца ў Мангейме, а паехаць у бліжэйшую вёску Огерсгайм. Там, са сваім сябрам Штрайхерам, драматург жыве ў паўгалечы пад выдуманым прозвішчам Шміт у вясковым шынку «Паляўнічы двор». Менавіта тут, увосень 1782 года Фрыдрых Шылер робіць першы накід варыянту трагедыі «Падступства і каханне» (Kabale und Liebe), якая пакуль яшчэ завецца «Луіза Мілер». Зрэшты, Шылер друкуе «Змову Фіеска ў Генуі» за мізэрны ганарар, які траціцца імгненна. У безвыходным становішчы драматург піша ліст да сваёй старой знаёмай Генрыеты фон Вальцогэн, якая неўзабаве прапаноўвае пісьменніку свой пустуючы маёнтак Баўэрбах.
Баўэрбах і вяртанне ў Мангейм
З 8 снежня 1782 года пад прозвішчам «доктар Рытэр» Шылер пасяліўся ў Баўэрбаху. Пісьменнік адразу прыняўся за заканчэнне драмы «Падступства і каханне», працу над якой скончыў у лютым 1783 года. Дагэтуль Шылерам быў зроблены накід новай, гістарычнай драмы «Дон Карлас» (Don Karlos). Фрыдрых вывучаў гісторыю іспанскага інфанта па кнігах з бібліятэкі мангеймскага герцагскага двара, якія яму пастаўляў знаёмы бібліятэкар. Акрамя гісторыі «Дона Карласа», Шылер пачынае вывучаць гісторыю шатландскай каралеўны Марыі Сцюарт. Пэўны час ён вагаецца, на якой з іх яму спыніцца, але выбар быў зроблены на «Дон Карласе».
Студзень 1783 года стаў значнай датай у прыватным жыцці Фрыдрыха Шылера. У Баўэрбах, каб наведаць пустэльніка, прыехала гаспадыня маёнтка са сваёй шаснаццацігадовай дачкой Шарлотай. Нямецкі драматург закахаўся ў дзяўчыну і папрасіў у яе маці дазволу на шлюб, але тая не дала згоды, бо Шылер не меў ані гроша ў кішэні.
У гэты час яго сябар Андрэй Штрайхер рабіў усё магчымае, каб выклікаць зацікаўленасць адміністрацыі Мангеймскага тэатра да п'ес Шылера. Дырэктар тэатра барон фон Дальберг, ведаючы, што герцаг Карл Яўген ужо адмовіўся ад пошукаў свайго зніклага палкавога доктара піша Шылеру ліст, у якім цікавіцца літаратурнай дзейнасцю драматурга. Шылер адказаў даволі холадна і толькі сцісла пераказаў змест драмы «Луіза Мілер». Дальберг, аднак, адказаў згодай на пастанову абедзвюх драм — «Змова Фіеска ў Генуі» і «Луіза Мілер», — пасля чаго Фрыдрых у ліпені 1783 года вяртаецца ў Мангейм для ўдзелу ў падрыхтоўцы п'ес да пастановы.
Жыццё ў Мангейме
Нягледзячы на выдатную ігру акцёраў, «Змова Фіеска ў Генуі» ў цэлым не мела вялікага поспеху. Мангеймская тэатральная публіка знайшла п'есу надта вучонай. Пасля пастаноўкі папярэдняй драмы Шылер узяўся за пераробку сваёй трэцяй драмы — «Луіза Мілер». Пад час адной рэпетыцыі акцёр тэатра прапанаваў назваць драму «Падступства і каханне». Пад гэтай назвай п'еса была пастаўлена 15 красавіка 1784 года і мела найвелізарнейшы поспех. «Падступства і каханне» ў няменшай меры, чым «Разбойнікі», праславіла імя аўтара як першага драматурга Германіі.
У лютым 1784 года Шылер быў абраны сябрам нядаўна арганізаванага Курцфальскага нямецкага таварыства, кіраўніком якога з'яўляўся дырэктар Мангеймскага тэатра Вольфганг фон Дальберг. Пад час цырымоніі афіцыйнага прыняцця паэта ў таварыства 20 ліпеня 1784 года ён прачытаў даклад пад загалоўкам «Які ўплыў можа мець добра ўладкаваны тэатр». Маральнае значэнне тэатра, выкліканага выкрываць заганы і ўхваляць дабрадзейнасць Шылер старанна прапагандуе ў заснаваным ім часопісе «Рэйнская Талія» (Rheinische Thalia), першы нумар якое выйшаў у 1785 годзе.
У Мангейме Фрыдрых Шылер пазнаёміўся з Шарлотай фон Кальб, маладой жанчынай з выдатнымі разумовымі здольнасцямі, захапленне якой прынесла пісьменніку шмат пакутаў. Яна пазнаёміла Шылера з веймарскім герцагам Карлам Аўгустам, калі той гасціў у Дармштаце. Драматург прачытаў у абраным коле, у прысутнасці герцага, першы акт сваёй новай драмы «Дон Карлас». Драма аказала вялікае ўражанне на прысутных. Карл Аўгуст падараваў аўтару пасаду веймарскага дарадцы, але нічым не палегчыў бядотнага стану ў якім знаходзіўся Шылер. Пісьменнік мусіў вярнуць пазыку ў дзвесце гульдэнаў, якія ён пазычыў у сябра на выданне «Разбойнікаў», але грошай у яго не было. У дадатак, пагоршыліся стасункі з дырэктарам Мангеймскага тэатра, у выніку якіх Шылер разарваў з ім кантракт.
Увосень 1784 года паэт згадаў аб лісце, які ён атрымаў паўгады таму ад лейпцыгскай суполкі прыхільнікаў яго творчасці на чале з Готфрыдам Кёрнерам. 22 лютага 1785 года Шылер адправіў ім ліст, у якім шчыра апісаў сваё цяжкае становішча і прасіў прыняць яго ў Лейпцыгу. Ужо 30 сакавіка ад Кёрнера прыйшоў ухвальны адказ. Адначасова ён даслаў паэту вексель на значную суму грошай, каб драматург здолеў разлічыцца са сваімі пазыкамі. Гэта быў пачатак шчыльнага сяброўства паміж Готфрыдам Кёрнерам і Фрыдрых Шылерам, якое доўжылася да самога скону паэта.
Лейпцыг і Дрэздэн
Калі 17 красавіка 1785 года Шылер прыбыў у Лейпцыг, яго сустрэлі Фердынанд Губер і сёстры Шток. Кёрнер у гэты час знаходзіўся па службовых справах у Дрэздэне. З першых дзён гасцявання ў Лейпцыгу Шылер сумаваў па Маргарыце Шван, якая засталася ў Мангейме. Ён звярнуўся да яе бацька з лістом, у якім патрабаваў рукі яго дачкі. Выдавец Шван даў магчымасць Маргарыце самой вырашыць гэта пытанне, але тая адмовіла Шылеру, які цяжка перажываў гэту новую страту. Хутка з Дрэздэна прыехаў Готфрыд Кёрнер, які вырашыў адсвяткаваць свой шлюб з Мінай Шток. Сагрэты сяброўствам Кёрнера, Губера і яго сябровак, Шылер акрыяў. Менавіта ў гэты час ён стварае свой гімн «Ода да радасці» (Ode An die Freude).
11 верасня 1785 года па запрашэнні Готфрыда Кёрнера Шылер пераязджае ў вёску Лошвіц непадалёк ад Дрэздэна. Тут быў цалкам перароблены і скончаны «Дон Карлас», пачата новая драма «Мізантроп», складзены план і напісаны першыя главы раману «Духазорца» (Der Geisterseher). Тут жа былі скончаны яго «Філасофскія лісты» (Philosophische Briefe) — самае значнае філасофскае сачыненне маладога Шылера, напісанае ў эпісталярнай форме.
У 1786—1787 гадах праз Готфрыда Кёрнера Фрыдрых Шылер быў уведзены ў дрэздэнскае грамадскае асяроддзе. У гэты час ён атрымаў запрашэнне прыехаць ад вядомага нямецкага акцёра і тэатральнага дырэктара Фрыдрыха Шрэдэра з прапановай паставіць «Дона Карласа» ў Гамбургскім нацыянальным тэатры. Прапанова Шрэдэра была даволі прывабная, але Шылер, памятаючы мінулы досвед супрацоўніцтва з Мангеймскім тэатрам адмаўляецца ад запрашэння і едзе ў Веймар — цэнтр нямецкай літаратуры, куды яго старанна запрашае Хрыстоф Марцін Віланд для супрацоўніцтва ў яго літаратурным часопісе «Нямецкі Меркурый» (Der Teutsche Merkur).
Веймар
У Веймар Шылер прыехаў 21 жніўня 1787 года. Кіраўніком драматурга ў лабірынце афіцыёзных візітаў стала Шарлота фон Кальб, пры садзейнічанні якой, Шылер пазнаёміўся з буйнейшымі тагачаснымі пісьменнікамі — Марцінам Віландам і Іаганам Готфрыдам Гердэрам. Віланд высока цаніў талент Шылера і асабліва захапляўся яго апошняй драмай — «Дон Карлас». Паміж двума паэтамі ўсталяваліся шчыльныя сяброўскія стасункі, якія захаваліся на доўгія гады. На некалькі дзён Фрыдрых Шылер ездзіў ва ўніверсітэцкае мястэчка Ену, дзе быў цёпла сустрэты ў тамтэйшых літаратурных колах.
У 1787—1788 гадах Шылер выдаваў часопіс «Талія» (Thalia) і адначасова супрацоўнічаў у «Нямецкім Меркурыі» Віланда. Некаторыя творы гэтых гадоў былі пачаты яшчэ ў Лейпцыгу і Дрэздэне. У чацвёртым нумары «Таліі» друкаваўся главамі раман «Духазорца».
З пераездам у Веймар і пасля знаёмства з слыннымі паэтамі і навукоўцамі Шылер стаў яшчэ больш крытычна ставіцца да сваіх здольнасцей. Усвядоміўшы нястачу асабістых ведаў, драматург амаль на цэлае дзесяцігоддзе адыходзіць ад мастацкай творчасці, у гэты ён час грунтоўна вывучае гісторыю, філасофію і эстэтыку.
Пераезд у Ену. Енскі ўніверсітэт
Выхад у свет першага тома «Гісторыі адпадзення Нідэрландаў» летам 1788 года прынёс Шылеру славу выбітнага даследчыка гісторыі. Сябры паэта ў Ене і Веймары выкарыстоўвалі ўсе свае сувязі, каб дапамагчы яму атрымаць кафедру гісторыі ў Енскім універсітэце, які ў гэтыя часы перажываў перыяд буйнога росквіту. Фрыдрых Шылер пераехаў у Ену 11 мая 1789 года. Калі ён прыступіў да чытання лекцыяй універсітэт налічваў каля 800 студэнтаў. Уступная лекцыя пад назвай «Для якой мэты патрэбна вывучаць сусветную гісторыю?» (Was heißt und zu welchem Ende studiert man Universalgeschichte?) прайшла з вялікім поспехам. Слухачы Шылера ўстроілі яму авацыі. Нягледзячы на тое, што праца ўніверсітэцкага выкладчыка не забяспечвала яго дастатковымі матэрыяльнымі сродкамі, Шылер вырашыў прыпыніць сваё халастое жыццё. Даведаўшыся пра гэта, Карл Аўгуст прызначыў яму ў снежні 1789 сціплае жалаванне ў суме двухсот талераў у год, пасля чаго, Шылер зрабіў афіцыйную прапанову Шарлоце фон Ленгэфельд, і ў лютым 1790 года ў вясковай кірхе каля Рудольштата быў зладжаны шлюб.
У пачатку 1791 года Шылер захварэў на сухоты. У яго цяпер толькі зрэдчас наступалі прамежкі ў некалькі месяцаў альбо тыдняў, калі паэт быў бы здольны спакойна працаваць. Асабліва моцнымі былі першыя прыступы хваробы ўзімку 1782 года, з-за якіх ён быў вымушаны прыпыніць выкладанне ўніверсітэцкіх лекцыяй. Гэты змушаны адпачынак быў выкарыстаны Шылерам для больш глыбокага азнаямлення з філасофскімі працамі Імануіла Канта. Не здольны да працы, драматург знаходзіўся ў канечне благім матэрыяльным становішчы — не было грошай нават на танны абед і патрэбныя лекі. У гэты цяжкі момант па ініцыятыве дацкага пісьменніка Енса Багесена Шылеру прызначалі штогадовую субсідыю сумай у тысячу талераў, каб паэт здолеў аднавіць стан свайго здароўя. Дацкае субсідзіраванне цягнулася з 1792 па 1794 гады.
1793—1794 гады Вандроўка на радзіму. Часопіс «Оры»
Улетку 1793 года Шылер атрымаў ліст з бацькоўскага дома ў Людвігсбургу, у якім паведамлялася аб хваробе бацькі паэта. Шылер вырашае ехаць разам са сваёй жонкай на радзіму, каб пабачыцца з бацькам перад яго смерцю, наведаць маці і трох сёстраў, з якімі ён разлучыўся адзінаццаць год таму. Пад негалосным дазволам вюртэмбергскага герцага Карла Яўгена, праз Гайльборн Шылер пераехаў у Людвігсбург, дзе непадалёк ад герцагавай рэзідэнцыі жылі яго бацькі. Тут, 14 верасня 1793 года народзіцца першы сын паэта. У Людвігсбургу і Штутгарце Шылер сустракаўся са старымі настаўнікамі і даўнімі сябрамі па Акадэміі. Пасля смерці герцага Карла Яўгена Шылер наведваў ваенную акадэмію нябожчыка, дзе быў з захапленнем сустрэты маладым пакаленнем студэнтаў.
Падчас знаходжання на радзіме ў 1793—1794 гадах Шылер скончыў свой самы значны філасофска-эстэтычны твор «Лісты пра эстэтычнае выхаванне чалавека» (Über die ästhetische Erziehung des Menschen).
Хутка пасля вяртання ў Ену паэт энергічна ўзяўся за работу і запрасіў усіх найбольш выбітных пісьменнікаў і мысляроў тагачаснай Германіі супрацоўнічаць у новым часопісе «Оры» (Die Horen). Фрыдрых Шылер планаваў аб'яднаць найлепшых нацыянальных пісьменнікаў Германіі ў літаратурнае таварыства.
У 1795 годзе Шылерам быў напісаны цыкл вершаў на філасофскія тэмы, блізкія сэнсам яго артыкулам па эстэтыцы: «Паэзія жыцця», «Улада песняспеву», «Танец», «Падзел зямлі», «Геній», «Надзея» і інш. У асноўным яны былі прысвечаныя ўхваленню прыгажосці і яе ўсеаднаўляльнай сіле, супрацьпастаўленай убоству рэчаіснасці. Лейтматывам праз усе вершы праходзіць думка аб гібелі ўсяго прыгожага і праўдзівага ў брудным, празаічным свеце. Паводле меркавання паэта, здзяйсненне дабрадзейных памкненняў мажліва толькі ў ідэальным свеце. Цыкл філасофскіх вершаў стаў першым паэтычным досведам Шылера пасля амаль дзесяцігадовага творчага перапынку.
Творчае супрацоўніцтва Шылера і Гётэ. «Ксеніі»
Збліжэнню двух паэтаў пасадзейнічала еднасць Шылера і Гётэ ў поглядах на Французскую рэвалюцыю і сацыяльна-палітычную сітуацыю ў Германіі. Калі Шылер пасля паездкі на радзіму і вяртання ў Ену ў 1794 годзе ў праспекце часопіса «Оры» выклаў сваю палітычную праграму і запрасіў Гётэ ўдзельнічаць у літаратурным таварыстве, той адказаў згодай.
Больш шчыльнае знаёмства паміж літаратарамі адбылося ў ліпені 1794 года ў Ене. Пасля заканчэння пасяджэння прыродазнаўцаў, прама на вуліцы, паэты сталі абмяркоўваць змест выслуханага дакладу, і гэтак гутарачы, яны дайшлі да кватэры Шылера. Гётэ быў запрошаны ў дом. Там ён пачаў з вялікім імпэтам выкладаць сваю тэорыю метамарфозы раслін. Пасля гэтай размовы паміж Шылерам і Гётэ ўсталявалася сяброўскае ліставанне, якое не перапынялася да смерці Шылера і стала цікавым эпісталярным помнікам для сусветнай літаратуры.
Сумесная творчая дзейнасць Гётэ і Шылера перш за ўсё мела сваёй мэтай тэарэтычнае асэнсаванне і практычнае вырашэнне тых задач, якія ўзніклі перад літаратурай у новы, паслярэвалюцыйны перыяд. У пошуках ідэальнай формы паэты звярнуліся да антычнага мастацтва. У ім яны бачылі найвышэйшы ўзор чалавечай прыгажосці.
Калі ў «Орах» пачалі з'яўляцца новыя творы Гётэ і Шылера, у якіх адлюстраваўся культ антычнасці, высокі грамадзянскі і маральны пафас, рэлігійны індыферэнтызм, супраць іх пачаўся паход з боку шэрага газет і часопісаў, у якіх крытыкі асуджалі трактоўку некаторых рэлігійных, палітычных, філасофскіх і эстэтычных пытанняў. Два нямецкіх паэта вырашылі адказаць сваім супернікам, падвергнуўшы бязлітаснаму выкрыванню ўсё пахабства і няздатнасць сучаснай ім нямецкай рэчаіснасці ў форме, якая была падказаны Шылеру Гётэ, двухрадкоўяў, па ўзору «Ксеній» Марцыяла.
Пачынаючы са снежня 1795 года, цягам васьмі месяцаў, абодва паэта спаборнічалі ў стварэнні эпіграм; да кожнага ліста з Ены ў Веймар і наадварот прыкладаліся «Ксеніі» на прагляд, водгук і дапаўненне. Такім чынам, сумеснымі высілкамі ў перыяд са снежня 1795 да жніўня 1796 года было створана каля васьмісот эпіграм, з якіх чатырыста чатырнаццаць былі адабраны як найбольш удалыя і апублікаваныя ў «Альманахе муз» за 1797 год. Тэматыка «Ксеній» была вельмі рознабаковая. Яна ўключала пытанні палітыкі, філасофіі, гісторыі, рэлігіі, літаратуры і мастацтва. У іх закранаецца звыш двухсот пісьменнікаў і літаратурных твораў. «Ксеніі» — самае ваяўнічае са створаных абодвума класікамі сачыненняў.
Пераезд у Веймар
Жывучы ў Ене, Шылер быў пазбаўлены магчымасці непасрэднай камунікацыі з тэатрам, таму драматург імкнуўся пераехаць у Веймар, дзе ён быў бы здольны вырашаць розныя мастацкія пытанні, якія ўзнікалі падчас работы над новымі драмамі, шляхам сумеснага абмеркавання з буйнымі тамтэйшымі акцёрамі. Пераезд Шылера ў Веймар быў ухвалены і Гётэ, які ўжо шмат год працаваў над стварэннем Нацыянальнага нямецкага тэатра ў Веймары. Паэт, аднак, зноў сутыкнуўся з матэрыяльнымі цяжкасцямі. У сувязі з пераездам ён быў вымушаны звярнуцца да Карла Аўгуста з хадайніцтвам аб павелічэнні субсідыі яшчэ на дзвесце талераў. Той даў згоду і ўвосень 1799 года Шылер разам з сям'ёй пераехаў у Веймар.
Адразу ж пасля таго як Шылер перасяліўся, ён пачаў дапамагаць Гётэ ў кіраванні тэатрам. Складаючы тэатральны рэпертуар, Шылер у пачатку 1800 года пераклаў і апрацаваў шэкспіраўскага «Макбета», «Натана Мудрага» Лесінга, «Федру» Расіна, дзве камедыі «Паразіт» і «Пляменнік за дзядзьку» французскага драматурга Луі Бенуа Пікара і інш.
У гэты перыяд Шылер імкнецца стварыць сапраўды народную (і зместам і формай) драму, супрацьпастаўляючы яе драме заснаванай на традыцыях французскага класіцызма (т.зв. «класіцызма Людовікаў»). З неўласцівай для Шылера непастаяннасцю ён перапрацоўвае розныя гістарычныя сюжэты, якія так і не атрымалі свайго канчатковага завяршэння. Першая з задуманых гістарычных трагедый — «Мальтыйцы» — павінна была адлюстроўваць той момант у гісторыі мальтыйскага ордэна, калі амаль увесь востраў Мальта быў захоплены султанам Солі-Сан Эльма. Сюжэт гэта драмы вельмі хутка перастаў цікавіць Шылера, і, акрамя некалькіх варыянтаў плана і накідаў першай сцэны, больш нічога не было напісана. Наступным сюжэтам, які перапрацоўваў Шылер была гісторыя пра самазванца Варбека, дзеянне якое адбывалася ў Англіі канца XV стагоддзя. Але, пакінуўшы і гэты сюжэт, Шылер вяртаецца да даўняй задумы напісаць трагедыю ў самай строгай грэчаскай форме. План новай драмы пад назвай «Месінская нявеста» (Die Braut von Messina) быў гатовы 13 мая 1801 года. Шылер прыступіў да напісання трагедыі толькі праз год, улетку 1802 года і скончыў 1 лютага 1803 года. У гэта драме Шылер ужывае нетыповую для сваіх трагедый форму — класічную, у духу старажытнагрэчаскіх трагедый. Сюжэт твора складае гісторыя пра разлады ў княжацкім сіцылійскім родзе, якія прыводзяць да яго фізічнага знішчэння.
Работа над «Месінскай нявестай» не адцягвала Шылера ад асноўнай лініі яго творчых і ідэйных шуканняў, ад пошукаў сюжэта, які мог бы быць пакладзены ў аснову сапраўднай народнай драмы, якая бы ўвасабляла вялікі ідэйна-гістарычны канфлікт. Таму, з восені 1802 года Шылер канчаткова засяроджваецца на сюжэце з гісторыі нацыянальна-вызваленчай барацьбы Швейцарыі XIV ст., пра які ён упершыню даведаўся ад Гётэ. Пасля працяглай пачатковай работы ў жніўні 1803 года Шылер пачаў пісаць першыя акты, а 18 лютага 1804 года скончыў драму аб Вільгельме Тэле.
У сваім апошнім завершаным творы Шылер апрацоўвае матэрыял старой швейцарскае хронікі пра стралка Вільгельма Тэля, героя народнага падання. У цэнтры падзей — паўстанне швейцарцаў супраць аўстрыйскага прыгнёту. Змаганне за волю тут паказваецца як агульнанародная справа. Найважнейшае месца ў п'есе займае сцэна на Рутлі, у якой прадстаўнікі трох швейцарскіх кантонаў прысягаюць, што мусяць разам змагацца супраць прыгнятальнікаў. Галоўны герой твора Вільгельм Тэль на працягу дзеяння п'есы ператвараецца са спакойнага, стрыманага і нават крыху пасіўнага чалавека ў сапраўднага змагара за інтарэсы сваёй краіны. Разам з тым у яго ўчынках выяўляецца пэўная замкнёнасць, імкненне разлічваць толькі на свае сілы. Шылер адзін з першых у літаратуры новага часу праўдзіва паказаў гэту асаблівасць сялянскай псіхалогіі, бо Вільгельм Тэль быў выхадцам менавіта з сялянства.