cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Віленскія кансерватары
Палеміка Станіслава Мацкевіча з Эдвардам Вайніловічам
Вайніловіч аспрэчыў, што саюз Польшчы і Беларусі (як унія «роўных з роўнымі, вольных з вольнымі») напярэдадні Рыжскага мірнага дагавора (1921) быў немагчымы і што не ўдалося б утрымаць усе беларускія землі ў складзе Другой Рэчы Паспалітай, бо, працуючы ў земстве Мінскай губерні з 1911 г., адчуваў поўную падтрымку і спачуванне з боку беларускіх сялян, якія бачылі, што мясцовыя землеўласнікі стараюцца (у адрозненне ад рускай губернскай адміністрацыі) дзеля дабрабыта края і ўсіх. На думку Вайніловіча, менавіта адмова польскіх «эндэкаў» стварыць польска-беларускую дзяржаўную ўнію і ўключэнне толькі часткі Беларусі ў склад Польшчы з’яўляюцца прычынамі заходнебеларускага ірэдэнтызма і таму штурхае заходнебеларускае сялянства ў пракамуністычныя арганізацыі («грамады»). Ён адзначыў, што саюз дзвюх дзяржаў (Польшчы і Беларусі) быў бы аптымальным і ўзаемакарысным, даваў бы Беларусі выхад да мора. І дадаў, што тая павярхоўная паланізаванасць не азначала, што нельга вярнуць ранейшую сітуацыю (status quo ante), калі шляхта Беларусі вярнулася б да пастаяннага выкарыстання беларускай мовы. Вайніловіч прывёў у прыклад Чэхію, дзе дэнацыяналізацыя арыстакратычных радоў («wynarodawianie się rodów możnowładczych») не была непаваротнай стратай і дзе са стварэннем самастойнай чэшскай дзяржавы (у 1918 г.) адбываецца працэс дэгерманізацыі панямечанага дваранства, і лічыў, што тое самае магло б адбыцца ў беларускай дзяржаве — дэпаланізацыя і беларусізацыя мясцовага дваранства і інтэлігенцыі (т.зв. «палякаў»).
Клайв Стэйплз Льюіс
Маленства
Клайв Стэйплз Льюіс нарадзіўся ў Белфасце (Ірландыя) 29 кастрычніка 1898 года. Яго бацькам быў Альберт Джэймс Льюіс (1863—1929), салісітар, бацька якога, Рычард, пераехаў у Ірландыю з Уэльса ў сярэдзіне 19 ст. Яго маці была Флорэнс (Флора) Аўгуста Льюіс уроджаная Гамільтан (1862—1908), дачка святара Царквы Ірландыі (Супольнасць англіканскіх цэркваў). У яго быў старэйшы брат Уорэн Гамільтан Льюіс (Уорні). Ва ўзросце 4 гадоў, у кароткім часе пасля гібелі яго сабакі Джэксі, Льюіс абвясціў, што яго імя зараз Джэксі. Першы час пасля гэта не адзываўся ні на якое іншае імя, але неўзабаве згадзіўся на Джэк, імя пад якім ён быў вядомы сярод знаёмых і родных усё астатняе жыццё. Калі Льюісу было 7 гадоў, яго сям’я пераехала ў «Маленькі Лі» (Little Lie), дом, які яго бацька пабудаваў для маці ва ўсходнім Белфасце.
Творчасць
Кнігай «Леў, вядзьмарка і адзежная шафа» К. С. Льюіс разам са сваім сябрам Дж. Р. Р. Толкінам заклаў падваліны жанру «фэнтэзі». Паводле сюжэту, у час Другой сусветнай вайны чацвярых дзяцей эвакуююць углыб Англіі. Яны пасяляюцца ў доме старога прафесара. Малодшая з дзяцей, Люсі, падчас гульні ў хованкі знаходзіць у шафе-гардэробе праход у чароўную краіну — Нарнію. Там ужо 100 год зіма, якую начаравала Белая Вядзьмарка. Казка нязменна ўваходзіць у рэйтынгі самых чытаных і самых улюбёных дзіцячых кніг. Экранізацыя гісторыі, створаная кампаніямі Disney і Walden Media, стала адным з самых папулярных фільмаў 2005 года.
Вынаградзіўка (Любарскі раён)
Вынаградзіўка (Виногра́дівка) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Клайв Стэйплз Льюіс
Беларускія пераклады
У 2000-х пераклад першай кнігі «Пляменнік чараўніка» на беларускую мову зрабіў Алесь Квіткевіч. Пераклад так і не быў апублікаваны.
17 верасня 2016 года адбывецца прэзентацыя і старт продажаў кнігі «Хронікі Нарніі. Пляменнік чараўніка» ў перакладзе Надзеі Кім.
Гізіўшчына
Гізіўшчына (Гізі́вщина) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Віленскія кансерватары
Палеміка Станіслава Мацкевіча з Эдвардам Вайніловічам
У адказ Станіслаў Мацкевіч напісаў у газеце, што артыкулы такіх паважаных «зуброў» як Эдвард Вайніловіч павінны ўважліва разглядацца з лупай у руках як найкаштоўнейшыя дакументы найцікавейшых архіваў; згадзіўся з заклікамі яго артыкула, аднак дазволіў сабе зрабіць некалькі заўваг. Ён адзначыў, што Эдвард Вайніловіч паўтарае старую ідэю паразумення землеўласнікаў з сялянамі і не прапануе канкрэтных планаў на будучае, а дзяржава жыве ў рэаліях, акрэсленых Рыжскім мірным дагаворам, хоць газета «Słowo» з’яўляецца адзіным перыядычным выданнем, якое выступае за вяртанне граніц 1772-га года і федэралізм. Мацкевіч паўтарыў свае довады, пашырана аргументуючы, што побач існуе БССР у складзе СССР, дзе пануе «лозунг кнута сацыяльнай барацьбы»; што палітыку ў БССР вызначае не мясцовае сялянства, а сацыялістычная партыйная эліта, у якой пераважаюць яўрэі, рускія і палякі; што дзейнасць Камінтэрна ў Польшчы з’яўляецца пагрозай для тэрытарыяльнай цэласці дзяржавы, а лозунгі сацыяльнай барацьбы, якія былі ўзняты «Грамадой», не могуць быць ні цэментам паміж сялянствам і землеўласнікамі, ні мастом паміж Польшчай і Беларуссю; што ўласная прапанаваная праграма адносна беларускага сялянства з’яўляецца адзіна мажлівай, бо мясцовыя землеўласнікі ніколі не адмаўляліся ад выказаных Вайніловічам поглядаў і прынцыпаў, але для ўтрымання заходнебеларускіх зямель у спакоі ім не хапае сіл і ўраду прыходзіцца нават карыстацца тут ваеннымі асаднікамі. За традыцыйныя ідэі феадальнага патэрналізму ў адносінах да сялян і прабеларускія погляды Эдвард Вайніловіч атрымаў ад Станіслава Мацкевіча тытул «апошні беларускі баярын». Смерць Эдварда Вайніловіча ў 1928 г. у Быдгашчы па сутнасці азнаменавала змену пакаленняў і прадстаўленняў у асяроддзі мясцовых землеўласнікаў-кансерватараў.
Палеміка з краёўцамі-дэмакратамі
Віленскія кансерватары адхілялі папрокі краёўца-дэмакрата Людвіка Абрамовіча (1879—1939) у свой адрас, што менавіта яны (мясцовая землеўладальная шляхта) былі прычынай нерэалізацыі праекта адраджэння Вялікага Княства Літоўскага, бо пачалі пад канец Першай сусветнай вайны, паводле слоў Абрамовіча, «аглядацца на Варшаву». Станіслаў Мацкевіч, адлюстроўваючы погляды маянткоўцаў, у артыкуле «Вялікае Княства Літоўскае», апублікаваным у сваёй газеце «Słowo» (№ 228, 1928 г.), адказаў Абрамовічу, што ў шмат большай ступені ў гэтым вінавата «нацыянальна-дэмакратычная прапаганда» літоўскага і беларускага сялянскіх рухаў. У ацэнцы віленскіх кансерватараў менавіта мясцовая землеўладальная шляхта (дваранства) была той групай, якая стварала гісторыю Вялікага Княства Літоўскага і знітоўвала сабой яго рэгіёны, а ў Расійскай імперыі на землях былога Вялікага Княства Літоўскага выказвала яго (Княства) ідэалогію і захоўвала яго адвечныя традыцыі, што было магчымым дзякуючы валоданню зямлёй: «Вялікае Княства Літоўскае існавала так доўга, як доўга існавала матэрыяльная сіла шляхты». А пасля Першай сусветнай вайны, на думку Мацкевіча, дзяржаўнасць Вялікага Княства Літоўскага не адрадзілася таму, што «шляхта, з-за дамінуючага нацыяналістычна-дэмакратычнага фактара, была вынесена за дужкі».
Рудня (Лепельскі раён)
Ру́дня (, Рудня) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Віленскія кансерватары
Парламенцкая дзейнасць
Прадстаўнікі віленскіх кансерватараў выбіраліся дэпутатамі («пасламі») і сенатарамі Польшчы (князь Яўстах Сапега, князь Януш Радзівіл, граф Ян Тышкевіч, граф Эмерык Чапскі, Станіслаў Ваньковіч і інш.), як правіла, уваходзячы ў склад Беспартыйнага блока супрацоўнiцтва з урадам (BBWR), які дамінаваў у парламенце да смерці Пілсудскага, і крытыкуючы ненармальныя праявы грамадскага жыцця («брэсцкі працэс», лагер у Бярозе-Картузскай, узмацненне цэнзуры, паланізацыю няпольскага насельніцтва і інш.). Часам у іх коле раздавалася крытыка — не столькі адносна мэт, а метадаў і стыля кіравання Юзафа Пілсудскага, якімі часам «не падымае духа народа», а спецыяльна «абурае і раздражняе». Раман Скірмунт (1868—1939), які пасля няўдачы ўмацаваць дзяржаўнасць БНР ці стварыць польска-беларускую федэрацыю, адышоў, як і Эдвард Вайніловіч, ад палітыкі, займаўся гаспадаркай ва ўласным маёнтку Парэчча (у Палескім ваяводстве), прысвяціў сябе літаратуразнаўству і займаў у 1923—1928 гг. выбарную пасаду суддзі Пінскага акруговага суда. Толькі пасля «майскага пераварота» (1926) у яго вярнулася цікавасць да палітыкі, бо ён меў надзеі, што нешта можа змяніцца ў лепшы бок па «беларускім пытанні»: у 1929 г. Раман Скірмунт увайшоў у склад Рады Кансерватыўнай арганізацыі дзяржаўнай працы, а ў 1930 г. быў выбраны сенатарам, далучыўшыся да Беспартыйнага блока супрацоўнiцтва з урадам. Аднак надзеі не апраўдаліся і Скірмунт займаў назіральную і пасіўную пазіцыю ў палітычным жыцці Польшчы. З 1930 г. кансерватары (у тым ліку — віленскія) паступова пачалі адыгрываць усё меншую палітычную ролю ў лагеры «санацыі», бо яны не здолелі стаць важным саюзнікам для Пілсудскага ў барацьбе з «эндэкамі» і левымі партыямі на выбарах, чаму прычынай быў, у тым ліку, і сусветны эканамічны крызіс (1929—1933), які ў Польшчы моцна закрануў сельскую гаспадарку і працягваўся аж да 1935 г.
Віленскія кансерватары (князь Яўстах Сапега і Станіслаў Мацкевіч) таксама прынялі актыўны ўдзел у распрацоўцы новай канстытуцыі Польшчы (прынятай 23 красавіка 1935 г.). 28 жніўня 1933 г. у Вільні ў будынку Віленскага зямельнага банка адбыўся сход, скліканы Кансерватыўнай арганізацыяй дзяржаўнай працы, на якім князь Яўстах Сапега (1881—1963), які яшчэ ў 1930 г. напісаў трактат «Канстытуцыя дзяржаўных інтарэсаў» («Konstytucja racji stanu»), зачытаў даклад аб юрыдычных рашэннях, прапануемых у новую канстытуцыю. Узначальваў і кіраваў сходам сенатар Раман Скірмунт (1868—1939). У дыскусіі, якая падсумоўвала даклад Сапегі, прынялі ўдзел дэпутат граф Ян Тышкевіч (1896—1939), дэпутат граф Эмерык Чапскі (1897—1979), Станіслаў Ваньковіч (1860—1937) і дэпутат Станіслаў Мацкевіч (1896—1966).
Паслабленне палітычных пазіцый
З-за слабеючых пазіцый у палітычным жыцці дзяржавы кансерватары пачалі шукаць мажлівасць хоць яшчэ і не саюзу, але ўжо дыялога з польскімі «эндэкамі». З сярэдзіны 1930-х гг. сярод «зуброў» пачалі дамінаваць тэндэнцыі, адзначаныя ў прынятай 30 мая 1934 г. палітычнай праграме кансерватараў Польшчы (у тым ліку — віленскіх), аб жаданні прыняцця няпольскімі этнічнымі групамі прыярытэта польскіх нацыянальных і дзяржаўных інтарэсаў, узамен чаго гарантаваўся ўлік інтарэсаў і патрэб няпольскага насельніцтва.
У 1934 г. 66-гадовы Раман Скірмунт у артыкуле-некралоге «Панны з Муру» у газеце «Słowo» (№ 127, 1934 г.) аб Канстанцыі Скірмунт і Юзэфе Куржанеўскай напісаў, аналізуючы наступствы сувязі Польскага Каралеўства і Вялікага Княства Літоўскага ў супольнай федэрацыйнай і талерантнай для народаў і рэлігій Рэчы Паспалітай, што польская культура нясе гуманістычныя ідэалы, а саюз з Польшчай ратуе ад Германіі і бальшавікоў: ''«Ягайла выбраў і злучыў нас з той культурай, якая найбольш яшчэ магла захаваць нашу індывідуальнасць і выратаваць на будучае народную душу. Германская культура, як цяпер, так і тады, прыносілася ў жалезнай руцэ і пры крывавым мячы. <…> Хмурны свет усходняй культуры, сапсаваны ў глыбіні духа „візантызмам“, авеяны маровым подыхам знішчаючай мангольскай расы, скажаў у зародку развіццё чалавечай душы і ламаў народы пад уладай дэспатаў. Польская культура — чыста славянская і найбольш хрысціянская — звязвала таксама народы ў адну дзяржаву, але дзялілася з імі дабром чалавечнасці, прызнавала роўнасць і свабоду народаў, несла людзям грамадзянскія правы. Ягайла, злучаючы Літву з Польшчай, увёў нас у сферу цывілізацыі, трымаючай неаспрэчнае першынства па духоўным каштоўнасцям сярод еўрапейскіх народаў, у сферы каталіцкай і лацінскай цывілізацыі» ''. І, ацэньваючы сучасную сітуацыю незацікаўленасці беларускай мовай і адасаблення мясцовай польскамоўнай эліты ад інтарэсаў беларускага сялянства і інтэлігенцыі, Скірмунт выказаў вялікае шкадаванне: ''«Ці добра, калі эліта, аднога з простым народам паходжання, хоць мовячая іначай, адмяжоўваецца ад яго, як бы належачая да асобнага народа? Ці не лепей, калі, творачы з ім адну еднасць, пабуджаць яго да культурнай эвалюцыі, у якой сама на працягу вякоў знаходзілася?»''.
Шкадаванні Скірмунта былі выкліканы назіраннямі за зменамі ў грамадскім жыцці Заходняй Беларусі. У міжваенны перыяд адбывалася канчатковая этнічная асіміляцыя (паланізацыя) мясцовых польскамоўных землеўласнікаў і інтэлігенцыі — уключэнне ў склад польскага этнаса, а таксама аддаленне ад інтарэсаў беларускамоўнага сялянства. Гэтаму, сярод іншага, спрыяў не толькі суб’ектыўны погляд на беларускае сялянства як непрывабную частку рускага народа, адзінага ў трох галінах (вялікарусах, маларусах і беларусах), якія не маюць дачынення да стварэння Вялікага Княства Літоўскага і яго гісторыі, але і заключэнне шлюбаў прадстаўнікамі новых пакаленняў мясцовых землеўласнікаў і інтэлігенцыі з прадстаўнікамі ўласна польскага дваранства і інтэлігенцыі. Так, напрыклад, з дзяцей лідара віленскіх кансерватараў князя Яўстаха Сапегі (1881—1963), які сам быў з 1909 г. жанаты з князёўнай Тэрэзай Любамірскай, Ян Сапега ўзяў шлюб з Марыяй Здзяхоўскай (з польскай галіны роду), Элеанора — з Крыштафам Чарнецкім (нашчадкам вядомага кароннага вялікага гетмана Стэфана Чарнецкага), Леў — з польскай графіняй Сафіяй Шэмбек, Яўстах — з полькай Антанінай Сяменскай. Іх дзеці пачалі лічыць сябе этнічнымі палякамі і нават у сваіх мемуарах ці ў нарысах пра сябе пісаць і адзначаць, што і іх продкі таксама былі этнічнымі палякамі.
Саюз з польскімі «эндэкамі» (1935) і заняпад
Пасля смерці Юзафа Пілсудскага 12 мая 1935 г. пазіцыі віленскіх кансерватараў пачалі яшчэ больш слабець з-за разгорнутай барацьбы ўнутры «санацыйнага лагеру». На выбарах у верасні 1935 г. ад віленскіх кансерватараў толькі граф Эмерык Чапскі атрымаў дэпутацкі мандат, а сенатарам стаў толькі Канстанцін Рдултоўскі (1880—1953). Граф Ян Тышкевіч, хоць і атрымаў абсалютную большасць галасоў у найбліжэйшых акругах вакол свайго маёнтка Вака (пад Вільняй), але іх не хапіла для атрымання мандата.
Таму ў 1935—1937 гг. віленскія кансерватары далучыліся да апазіцыі, шукаючы кампраміс з былымі апанентамі — з «эндэкамі» (членамі Польскай нацыянальна-дэмакратычнай партыі). Як палітычная плынь віленскія кансерватары перасталі існаваць з пачаткам Другой сусветнай вайны і ліквідацыяй Другой Рэчы Паспалітай.
З-за вайны значная частка мясцовага заможнага і сярэднезаможнага дваранства (Радзівілы, Сапегі, Тышкевічы, Ваньковічы і інш.) вымушна была пакінуць Заходнюю Беларусь і Польшчу, асесці ў іншых краінах свету (Велікабрытанія, Францыя, ЗША і інш.) і адаптавацца да новых умоў.
Глэзнэ
Глэзнэ (Гле́зне) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Гарапаі
Гарапаі (Горопа́ї) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Малыя Князікоўцы
Малы́я Князіко́ўцы (, Малые Князиковцы) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Да 9 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Князікоўскага сельсавета.
Дзяніс Аляксандравіч Галайда
Дзяніс Галайда (нар., ) — былы ўкраінскі футбаліст, паўабаронца. У 2008 годзе правёў чатыры матчы за нацыянальную зборную Украіны.
Клубная
Выхаванец крымскага футбола (вучылішча Алімпійскага рэзерву, сяло Красналессе). У складзе «Таўрыі» ў Вышэйшай лізе Украіны дэбютаваў у 17-гадовым узросце, пры трэнеры Анатоле Заяеве.
У лістападзе 2008 у чвэрцьфінальным паядынку Кубка Украіны супраць «Металіста» атрымаў пералом ключыцы і выбыў да канца сезону. Пасля таго як галоўным трэнерам у лістападзе 2010 стаў Валерый Пятроў, Галайда разам з Аляксандрам Каўпаком і Ільём Галюзам былі пераведзены ў дубль, нягледзячы на тое што яны доўгі час былі лідарамі каманды. Перад апошнім восеньскім матчам «Таўрыі» ў чэмпіянаце Украіны супраць «Ворсклы», Галайда быў вернуты ў першую каманду.
У пачатку снежня 2010 года падпісаў трохгадовы кантракт з данецкім «Металургам». Па заканчэнні кантракта ў снежні 2013 па ўзаемнай згодзе з клубам атрымаў статус свабоднага агента.
У канцы сакавіка 2014 падпісаў кантракт з дэбютантам беларускай Вышэйшай лігі «Слуцкам». У складзе слуцкага клуба трывала выступаў у аснове на пазіцыі правага (часам таксама левага) паўабаронцы. У маі 2014 атрымаў траўму, у канцы таго ж месяца вярнуўся ў асноўны склад, але стаў атрымоўваць менш часу. 23 чэрвеня 2014 кантракт са «Слуцкам» быў скасаваны.
У ліпені 2014 года вярнуўся ў «Металург». З-за траўмы, аднак, доўгі час не з’яўляўся на полі, і толькі ў лістападзе 2014 стаў гуляць за моладзевую каманду данчан. У выніку, згуляў у асноўнай камандзе толькі адзін матч, а ўлетку 2015 года «Металург» спыніў існаванне.
Пасля распаду «Металурга» Дзяніс вярнуўся ў Крым, стаўшы іграком клуба ТСК. У дэбютным матчы чэмпіянату Крыма забіў гол у браму севастопальскага СКЧФ. У ліпені 2017 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.
Мижнародная
У нацыянальнай зборнай Украіны дэбютаваў 26 сакавіка 2008 года ў таварыскім матчы са зборнай Сербіі (2:0), у якім адзначыўся галявой перадачай на Андрэя Шаўчэнку.
Мала Дэрэвычка
Мала Дэрэвычка (Мала́ Дереви́чка) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Грыніўці (Любарскі раён)
Грыніўці (Грині́вці) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Свядзіца (вёска)
Свя́дзіца (, Свядица) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Яраслаў Юр’евіч
Яраслаў Ю́р’евіч (пасля 1144 — каля 1190, Пінск) — князь з дынастыі Ізяславічаў Тураўскіх.
Біяграфія
2 сакавіка 1183 года разам з братам Глебам і стрыечным братам гарадзенскім князем Мсціславам Усеваладкавічам, удзельнічаў у вялікім пераможным паходзе за Дняпро на полаўцаў, дзе аб’яднаныя дружыны рускіх князёў разбілі войскі хана Канчака і ўзялі вялікі палон.
У 1184 годзе згадваецца як пінскі князь. Памёр каля 1190 года.
Дэмкіўці (Любарскі раён)
Дэмкіўці (Де́мківці) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Некрашы (Іўеўскі раён)
Некрашы́ (, Некраши) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Некрашскага сельсавета. Да 9 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Князікоўскага сельсавета, пасля — у склад Суражскага сельсавета.
Яфімаў
Яфімаў — прозвішча. Жаночая форма — Яфімава.
Грамада (Любарскі раён)
Грамада (Грома́да) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Альфонс II (кароль Неапаля)
Альфонс II (Alfonso II di Napoli;, Неапаль — , Месіна) — кароль Неапаля ў 1494—1495 гадах з дынастыі Трастамара (у Неапалі званай звычайна Арагонскай). Сын караля Неапаля Фердынанда I і Ізабелы К'ярамонтэ.
Біяграфія
Альфонс, як і ягоны бацька, быў жорскім і вераломным, але быў пазбаўлены добрых якасцей Фердынанда I: адукаванасці, любові да мастацтва і навукі. Яшчэ пры жыцці бацькі Альфонс быў вядомы сваёй грубасцю, распустай, прычым ахвярамі яго гвалту стала нямала дзяўчын са знатных сем'яў. Альфонс быў вінаваты ў многіх злачынствах у час уварвання ў Папскую вобласць у 1485—1486 гадах і быў адным з ініцыятараў і ўдзельнікаў вераломнага забойства былых мяцежнікаў, якім раней Фердынандам I крывадушна дараваў. За гэта Альфонс, як і яго бацька, быў адлучаны Папам Інакенціем VIII ад Царквы.
Альфонс II атрымаў трон бацькі ў спадчыну ў студзені 1494 года. Яго ўзыходжаннем былі незадаволены яго падданыя, цудоўна знаёмыя з норавам новага караля, супраць Альфонса выступіў Папа Аляксандр VI. Сітуацыяй скарыстаўся кароль Францыі Карл VIII, які артымаў па спадчыне пасля згасання Анжуйскай лініі Валуа права на неапалітанскую карону (яго бабка Марыя Анжуйская была роднай сястрой Людовіка III Анжуйскага і Рэнэ Добрага). Карл VIII абвясціў у 1494 годзе пра свае правы на Неапаль і выступіў у італьянскі паход. Альфонс II быў вымушаны адступіць з Папскай вобласці ў сваё каралеўства, а пасля ўварвання войскаў Карла VIII у Рым (студзень 1495 года) адрокся ад прастола на карысць свайго сына Фердынанда II (1469—1496). Пасля адрачэння Альфонс II з'ехаў у Сіцылію, дзе і памёр 19 лістапада 1495 года ад злаякаснага нарыва.
Альфонс II паказаў сябе нікчэмным кіраўніком, не здолеўшы дамагчыся ні лаяльнасці падданых, ні міжнароднага аўтарытэту. Яго кароткае валадаранне стала пачаткам канца незалежнага Неапалітанскага каралеўства.
Сям'я
Альфонс II быў у шлюбе з міланскай прынцэсай Іпалітай Марыяй Сфорца (18.04.1446 — 20.08.1484) і меў ад яе траіх дзяцей, у тым ліку:
Сумную вядомасць набыў яго пазашлюбны сын Альфонса (1481—1500), адзін з мужоў Лукрэцыі Борджыя, забіты сваім шваграм Чэзарэ Борджыя. Пазашлюбная дачка караля, Санча Арагонская, была жонкай іншага прадстаўніка гэтага сямейства, Джофрэ Борджыя.
Дасліднэ (Любарскі раён)
Дасліднэ (Дослідне) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Дзяржава Самаліленд
Дзяржава Самаліленд (State of Somaliland) — дзяржава, якая нядоўга праіснавала ў 1960 годзе ў паўночнай частцы сучаснага Самалі.
1 ліпеня 1960 года Дзяржава Самаліленд аб'ядналася з былой падапечнай тэрыторыяй Самалі ў адзіную дзяржаву Самалі.
Міжнародна-прававое прызнанне
Нягледзячы на кароткі тэрмін існавання, Дзяржава Самаліленд атрымала міжнародна-прававое прызнанне з боку 35 дзяржаў (уключаючы Кітайскую Рэспубліку, Егіпет, Эфіопію, Францыю, Гану, Ізраіль, Лівію, Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік, Вялікабрытанію і ЗША) [http://www.thebrenthurstfoundation.org/Files/Brenthurst_Commisioned_Reports/BD-1105_Consequences-of-Somalilands-International-Recognition.pdf      THE BRENTHURST FOUNDATION Strengthening Africa’s economic performance AFRICAN GAme ChANGeR? The Consequences of Somaliland’s International (Non) Recognition This list includes China (Republic of ), Egypt, Ethiopia, France, Ghana, Israel, Libya, Union of the Soviet Socialist Republics, United Kingdom, and the United States. ]
Жытынці (Любарскі раён)
Жытынці (Жи́тинці) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Сапяжын
Сапяжы́н (, Сапяжин) — хутар у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Уладзіслаў Сцяпанавіч Мікуляк
Уладзіслаў Мікуляк (нар., ) — украінскі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе «Мынай».
«Закарпацце»
У дзіцяча-юнацкай футбольнай лізе Украіны выступаў за ДЮСШ Цярнопаль і СДЮШАР Ужгарад. 30 ліпеня 2005 дэбютаваў за ўжгарадскае «Закарпацце» ў чэмпіянаце Украіны, у матчы супраць кіеўскага «Дынама», які завяршыўся з лікам 1:2. Па выніках сезона 2005/06 «Закарпацце» вылецела ў Першую лігу, а Мікуляк мог апынуцца ў складзе данецкага «Металурга», аднак застаўся ва ўжгарадскім клубе. Узімку 2007 года быў на праглядзе ў сімферопальскай «Таўрыі» і ў кіеўскім «Дынама», але ўсё роўна вярнуўся ў «Закарпацце».
У снежні 2008 года з’явілася інфармацыя што Мікуляк можа стаць гульцом льежскага «Стандарта». Таму калі 31 снежня ў Мікуляка скончыўся кантракт з «Закарпаццем», Уладзіслаў не стаў яго падаўжаць дзеля пераходу ў стан клуба з Бельгіі. Аднак у лютым 2009 года падпісаў-такі кантракт з «Закарпаццем», так і не здолеўшы працаўладкавацца ў іншым клубе.
У сезоне 2011/12 выступаў за «Крымцяпліцу» ў Першай лізе Украіны, але ўжо летам 2012 года вярнуўся ва ўжгарадскі клуб, які выйшаў у Прэм’ер-лігу і стаў называцца «Гаверлай». У камандзе узяў 23 нумар, аднак замацавацца ў камандзе не здолеў, згуляўшы да канца года толькі ў 6 матчах, з-за чаго ў пачатку 2013 года быў аддадзены ў арэнду ў «Палтаву» з першай лігі. Улетку 2013 года вярнуўся ва Ужгарад, аднак у асноўны склад не прабіўся. У другой палове 2013 гуляў за моладзевы склад закарпацкага клуба.
«Слуцк»
У сакавіку 2014 года, перад самым пачаткам чэмпіянату Беларусі, папоўніў склад дэбютанта беларускай Вышэйшай лігі «Слуцка». У складзе слуцкага клуба ў асноўным выхадзіў на замену. У маі стаў радзей з’яўляцца на полі, і ў выніку 13 чэрвеня 2014 года кантракт са «Слуцкам» па ўзаемнай згодзе быў скасаваны.
Апошнія гады
З кастрычніка 2014 года стаў выступаць у трэцім дывізіёне Венгрыі за клуб «Варда». Пазней гуляў у ніжэйшых лігах за венгерскі «Цісаканьяр» і славацкі «Длге Клчова». З 2016 года пачаў выступіць на радзіме за клуб «Мынай» у чэмпіянаце Закарпацкай вобласці, гэты клуб у 2018 годзе заявіўся ў Другую лігу Украіны. У жніўні 2020 года, пасля выхаду «Мыная» ў Прэм’ер-лігу, паўабаронца вырашыў завяршыць прафесійную кар’еру і перайсці на трэнерскую працу ў клубе, пры гэтым у якасці аматара працягваў гуляць у чэмпіянаце Закарпацкай вобласці.
Міжнародная кар’ера
У складзе студэнцкай зборнай Украіны па футболе стаў пераможцам летняй Універсіяды-2009.
Стайск (Слабадскі сельсавет)
Ста́йск (, Стайск) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Падапечная тэрыторыя Самалі
Падапечная тэрыторыя Самалі пад кіраваннем італьянскай адміністрацыі (Trust Territory of Somaliland under Italian administration) — Падапечная тэрыторыя ААН, якая існавала на тэрыторыі былой калоніі Італьянскае Самалі ў 1949—1960 гадах.
У Другой сусветнай вайны Італьянскае Самалі было ў 1941 годзе падчас Усходнеафрыканскай кампаніі акупавана брытанскімі і паўднёваафрыканскімі войскамі, і на гэтай тэрыторыі стала дзейнічаць брытанская адміністрацыя. У лістападзе 1949 года па рашэнні ААН тэрыторыя была на 10 гадоў перададзена пад кіраванне Італіі, якая павінна была падрыхтаваць яе да незалежнасці. З 1 студзеня 1950 года Італія атрымала кантроль над сваёй былой калоніяй.
Афіцыйнымі мовамі тэрыторыі былі італьянская і самалійская (з арабскім алфавітам). Да 21 кастрычніка 1954 года афіцыйнымі сцягамі былі сцяг Італіі і сцяг ААН, у якасці герба таксама выкарыстоўваўся італьянскі; з 21 кастрычніка 1954 года ў афіцыйных мэтах сталі выкарыстоўвацца самалійскі герб, сцяг ААН і самалійскі сцяг.
1 ліпеня 1960 года Падапечная тэрыторыя Самалі, і Дзяржава Самаліленд (былое Брытанскае Самалі) аб'ядналіся ў Рэспубліку Самалі.
Пакуці (Іўеўскі раён)
Пакуці́ (, Покути) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Да 9 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Князікоўскага сельсавета, пасля — у склад Суражскага сельсавета.
Уладзімір (князь пінскі)
Уладзімір (? — пасля 1229) — князь пінскі (зг. 1208, 1229).
Пінскі князь Уладзімір (Володимеръ Пиньски) згадваецца Галіцкага-Валынскім летапісам пад 1204 і 1229 гадамі паводле Іпацьеўскага спісу, паводле ўдакладнення Міхайлы Грушэўскага гэта 1208 год і сярэдзіна 1229 года адпаведна.
У 1208 годзе пінскі князь Уладзімір трапіў у палон, калі палякі занялі і разрабавалі Уладзімір, каб пасадзіць на сталец белзскага князя Аляксандра Усеваладавіча. Такім чынам, магчыма, пінскі князь быў звязаны з выгнаным папярэднім уладзімірскім князем Святаславам Ігаравічам.
У падзеях 1226—1228 гадоў, паводле Іпацьеўскага спісу (1227 — пачатак 1229, паводле Грушэўскага), дзе актыўны ўдзел бралі піняне і тураўцы, князь Уладзімір не згадваецца.
У другой палове 1229 года князі Даніла і Васілька пайшлі з войскамі ў Польшчу на дапамогу князю Конраду, а для абароны Уладзімірскай зямлі ад яцвягаў пакінулі ў Бярэсці пінскага князя Уладзіміра, берасцян і ўграўчан. Тым часам паўз Бярэсце з рабаўнічага паходу на Польшчу вярталіся літоўцы, мірныя з Данілам і Васількам спакойна ішлі праз іх зямлю, але пінскі князь Уладзімір, сказаўшы «ёсць мірныя [ім], але мне ёсць не мірныя», выйшаў з берасцянамі супраць літоўцаў і ўсіх забіў.
Ёсць думка, што было два пінскія князі Уладзіміры, адзін выступае ў падзеях 1208 года, другі — у 1229 годзе.
Сынамі Уладзіміра былі пінскія князі Дзямід і Юрый, таксама, магчыма, Фёдар, старэйшы за іх, але яго крыніцы яўна Уладзіміравічам не называюць.
Сцігане
Сціга́не (, Стигане) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Да 9 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Князікоўскага сельсавета.
Сталюгі
Сталю́гі (, Сталюги) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Аляксандр Глебавіч Няўзораў
Аляксандр Глебавіч Няўзораў (Алекса́ндр Гле́бович Невзо́ров; нар. 3 жніўня 1958, Ленінград, СССР) — савецкі і расійскі журналіст, рэпарцёр, тэлевядучы, публіцыст. Рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар дакументальных фільмаў. Палітык, дэпутат Дзяржаўнай думы чатырох скліканняў (1993—2007). Іполаг, заснавальнік, «майстар і настаўнік» школы «Nevzorov Haute École». Саветнік генеральнага дырэктара Першага канала (з мая 2016).
Сонтакі
Со́нтакі (, Сонтаки) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Герберт Цукурс
Герберт Цукурс (лат.: Herberts Cukurs; — ) — да другой сусветнай вайны — латышскі піянер авіяцыі і нацыянальны герой Латвіі, пасля вайны — нацысцкі ваенны злачынец.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Ліепаі ў 1900 годзе. Бацька Цукурса быў уладальнікам механічнай майстэрні, дзе будучы авіятар практыкаваўся ў механіцы.
У маладосці ўдзельнічаў у змаганні за незалежнасць Латвіі, сымпатызаваў сацыял-дэмакратам. У 1919 годзе пачаў службу ў латвійскай авіяцыі. Аднак, у 1926 годзе быў у чыне старэйшага лейтэнанта выключаны з войска за «схільнасць да тэрарыстычнай дзейнасці». Працаваў шафёрам.
У тым жа 1926 годзе Цукурс сам заняўся канструяваннем лятальных апаратаў. Паміж 1926 і 1934 гадамі ён распрацаваў і пабудаваў планер і тры аэрапланы. Адным з быў C-3 з 80-сільным маторам, які Цукурс сабраў з 2 рухавікоў знішчальніка «Renault» 1916 года.
У 1933 годзе Герберт Цукурс здзейсніў палёт у Гамбію. Ён пакінуў Латвію 28 жніўня 1933 года і пасля доўгай вандроўцы на самалёце па Афрыцы, вярнуўся 25 мая 1934 года, праз 10 дзён пасля ўсталявання ўльманаўскай дыктатуры, і адразу стаў героем. Яго аднавілі ў паветраных сілах Латвіі, і надалі статус капітана.
Цукурс стаў латышскім Ліндбергам і Чкалавым. Славе пілота паспрыялі і яго пісьменніцкія здольнасці. Адразу пасля вяртання ён пад загалоўкам «Мой палёт у Гамбію» апублікаваў свой дзённік. У 1937 годзе напісаў раман «Паміж небам і зямлёй», дзе галоўным героем быў лётчык.
У 1936 Цукурс здзейсніў палёт у Токіа. Лятаў у Палесціну.
У 1940 годзе, у выніку пакта Молатава-Рыбентропа Латвія была акупавана савецкімі войскамі. Камуністы адразу канфіскавалі самалёт Цукурса, а сам былы нацыянальны герой пры новай уладзе стаў нікім.
Цукурсу ўдалося падкупіць бразільскі ўрад і атрымаць дакументы, паводле якіх ён быў карэнным бразільцам у другім пакаленні.
Аднак у 1960-х гадах на след Цукурса выйшла ізраільская разведка МАСАД. Агенты хацелі вывезьці Цукурса ў Ізраіль, як гэта адбылося з Адольфам Эйхманам. Адзін з масадаўцаў, прыкінуўшыся былым эсэсаўцам, «папярэдзіў» Цукурса аб небяспецы, і параіў уцячы ва Уругвай. Аднак у Мантэвідэа аперацыя сарвалася — Цукурс здагадаўся, што насамрэч адбываецца, і паспрабаваў схавацца. 23 лютага 1965 года ён быў застрэлены яўрэйскімі агентамі, а 6 сакавіка ўругвайская паліцыя знайшла яго труп.
Цукурс сёння
У сучасны час асоба Цукурса шмат у каго ў Латвіі выклікае сімпатыю, а латвійскія правыя лічаць яго нацыянальным героем. Напрыклад, у 2003 годзе правая арганізацыя Nacionālā Spēka Savienība (Саюз нацыянальных сіл) выпусціла серыю паштовых канвертаў з фатаграфіяй Цукурса разам з сям'ёй. Латышскія афіцыйныя структуры адрэагавалі на гэта даволі спакойна, і пачалі рабіць некаторыя заявы толькі пад ціскам яўрэйскіх арганізацый, пасольства Ізраіля і цэнтра Сімона Візенталя.
У той жа час адзін з лідараў NSS Гунтарс Ландманіс накіраваў у пракуратуру паведамленне а неабходнасці расследавання зверскага забойства грамадзяніна Латвіі Герберта Цукурса ў 1965 годзе. Пракуратура, аднак, адхіліла яго прапанову.
Аляксандр Мікалаевіч Жданаў
Аляксандр Жданаў (нар., , УССР) — украінскі футбаліст, абаронца клуба «Золачыў».
Клубная кар’ера
Выхаванец харкаўскага футбола, у ДЮФЛ выступаў за футбольную школу «Металіста». Вясной 2003 года пачаў выступы за аматарскую харкаўскую каманду «Газавік-ХГВ», якая брала ўдзел у спаборніцтвах пад эгідай ААФУ. Улетку таго ж года каманда атрымала прафесійны статус і наступныя тры сезоны Жданаў правёў у ёй, змагаючыся ў другой лізе чэмпіянату Украіны.
«Львоў»
У 2006 годзе перайшоў у клуб Першай лігі «Львоў», адыграўшы ў складзе якога адзін сезон, наступны правёў на правах арэнды ў камандзе «Княжа» з сяла Шчаслівага пад Кіевам. У пачатку сезона 2005/06 вярнуўся з арэнды ў «Львоў», які на той момант атрымаў права выступаць у Вышэйшай лізе чэмпіянату. У матчах Вышэйшай лігі дэбютаваў 20 ліпеня 2008, цалкам згуляўшы матч першага тура чэмпіянату супраць данецкага «Шахцёра», у якім львавяне атрымалі сенсацыйную перамогу 2:0.
«Крыўбас»
Летам 2009 года, пасля таго як «Львоў» вылецеў з эліты, Жданаў перайшоў у крыварожскі «Крыўбас», у якім, як і ў папярэднім клубе, адразу стаў стабільна трапляць у асноўны склад. Дэбютаваў за крыварожскую каманду 18 ліпеня 2009 года зноў у гульні супраць «Шахцёра», на гэты раз данчане перамаглі 3:0. Пачынаючы з сезона 2011/12 пачаў рэдка трапляць у асноўны склад каманды і пасля яго завяршэння пакінуў клуб.
«Палтава»
Першую палову 2012 года знаходзіўся без каманды, а ў жніўні падпісаў кантракт з камандай Першай лігі «Палтавай». У складзе палтаўскага клуба гуляў паўтары гады, быў трывалым іграком асновы.
«Слуцк»
У сакавіку 2014 года падпісаў кантракт з дэбютантам беларускай Вышэйшай лігі «Слуцкам». У складзе слуцкага клуба адразу замацаваўся на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. Але справы «Слуцка» ў чэмпіянаце пайшлі не лепшым чынам. 31 мая 2014 года, пасля трох разгромных паражэнняў запар, Жданаў упершыню апынуўся па-за стартавым складам у матчы з «Нафтанам». 13 чэрвеня 2014 года кантракт са «Слуцкам» па ўзаемнай згодзе быў скасаваны.
Познія гады
У ліпені 2014 года стаў іграком клуба «Колас» з Зачэпыліўкі, за які выступаў у чэмпіянаце Харкаўскай вобласці. Правёў у камандзе паўтары гады, стаў яе капітанам. У 2015 годзе ў складзе «Коласа» заняў трэцяе месца ў аматарскім чэмпіянце Украіны.
У пачатку 2016 года з’ехаў у Ізраіль, дзе гуляў спачатку за «Хапаэль» (Бейт-Шэан), а пазней перайшоў у «Макабі» з Нетаніі. Улетку 2017 года вярнуўся ва Украіну, далучыўшыся да клуба «Металіст 1925». У сезоне 2019/20 стаў звычайна заставацца на лаўцы запасных, і ў студзені 2020 года пакінуў клуб.
Альфонс дэ Пуацье
Альфонс дэ Пуацье (Alphonse de Poitiers;, Пуасі — , Тарквінія каля Сіены) — французскі прынц з дынастыі Капетынгаў, граф Пуату з 1241 года, граф Тулузскі з 1249 года.
Біяграфія
Альфонс быў 3-м з чатырох, якія дасягнулі сталага ўзросту, сыноў французскага караля Людовіка VIII і яго жонкі Бланкі Кастыльскай. Яго старэйшымі братамі былі будучы кароль Францыі Людовік IX і Роберт I д’Артуа, малодшым — Карл I Анжуйскі, пасля кароль Сіцыліі, Неапаля і Іерусаліма.
Паводле Парыжскага дагавора 1229 года, які завяршыў Альбігойскі крыжовы паход, Альфонс быў заручаны са спадчынніцай графа Тулузскага, Жаннай. У 1241 годзе адбылося іх вяселле.
У той жа год, 24 чэрвеня, Альфонс быў у Самюры пасвечаны ў рыцары і, паводле завяшчання бацькі, атрымаў графствы Пуату, Сентонж і частку Аверні. Гэты акт быў аспрэчаны англійскім каралём Генрыхам III, таму што частка названых тэрыторый раней належала Англіі. Супраць Альфонса і яго брата, караля Людовіка IX, выступілі аб'яднаныя сілы Генрыха III, графа Гуга Х Лузіньяна і цесця Альфонса, графа Раймунда VII Тулузскага. Аднак французскія каралеўскія войскі ў бітве пры Тайбуры ў чэрвені 1242 года разбілі гэту кааліцыю. Кароль Генрых бег у Гасконь, а Лузіньян і граф Раймунд падпарадкаваліся Людовіку IX.
Альфонс дэ Пуацье быў удзельнікам Сёмага крыжовага паходу, арганізаванага яго братам Людовікам. Аднак выступіў ён не з асноўнымі сіламі французаў у жніўні 1249 года, а ўвосень 1249 года, разам са сваім цесцем, графам Раймундам, адплыўшы з Марселя. У дарозе Раймунд памёр, што зрабіла Альфонса графам Тулузскім і маркграфам Праванса. Прыбыўшы ў кастрычніку 1249 года ў Дам'ету, Альфонс разам з усёй арміяй рушыў да Каіра, аднак перад Эль-Мансурай крыжакі былі затрыманы. У кровапралітных сутычках з мамелюкамі тут загінуў брат Альфонса, Роберт. У вырашальнай бітве перад горадам 11 лютага 1250 года Альфонс дэ Пуату кіраваў правым крылом крыжакоў. Нягледзячы на перамогу ў гэтай цяжкай бітве, у красавіку 1250 года крыжакі былі вымушаны зняць аблогу з Мансуры і адыходзіць да ўзбярэжжа. На зваротным шляху да Дам'еты Альфонс і яго брат кароль Людовік трапілі ў палон да арабаў.
Вызваліўшыся з палону, Альфонс, разам з малодшым братам Карлам Анжуйскім, з'яжджаюць у Францыю, дзе дапамагаюць маці кіраваць краінай, пакуль Людовік IX заставаўся ў Святой зямлі. У 1252 годзе Бланка Кастыльская памірае, і рэгентамі становяцца Альфонс і Карл. Вялікай заслугай Альфонса дэ Пуату з'яўляўся яго ўнёсак у заключэнне Парыжскага дагавора 1259 года, паводле якога Генрых III Англійскі адмаўляўся ад сваіх правоў на Нармандыю, Мэн, Анжу і Пуату. У сваю чаргу, Францыя перадавала Англіі Сентонж.
Нягледзячы на тое, што большую частку свайго часу Альфонс праводзіў у Парыжы, інтарэсы і дзейнасць яго былі накіраваны галоўным чынам на ўпарадкаванне ўладанняў у паўднёвай Францыі і іх развіццё пасля альбігойскіх войнаў. Альфонс спрабаваў арганізаваць на поўдні сістэму кіравання, па паўночна-французскім узоры, падзяліўшы паўднёвую Францыю на сенешальствы і спрабуючы ўніфікаваць гарадское права. Нягледзячы на свой дэспатычны характар і пастаянную нястачу грашовых сродкаў, Альфонс абараняў сваіх гараджан ад прыгнёту феадальных сеньёраў. У той жа час ён падтрымліваў дзейнасць інквізіцыі і ў 1249 годзе арганізаваў у Пуату першае ў гісторыі графства ганенне на яўрэяў. Мерапрыемствы, якія праводзіліся Альфонсам дэ Пуацье ў Лангедоку і Правансе, падрыхтавалі далучэнне гэтых тэрыторый да каралеўскага дамена.
У 1270 годзе Альфонс дэ Пуацье разам са сваёй жонкай бярэ ўдзел у Восьмым крыжовым паходзе ў Туніс, арганізаваным Людовікам IX, у час якога кароль памірае ў Карфагене. Альфонс памірае на зваротным шляху, у Італіі. Праз некалькі дзён памірае і яго жонка, Жанна.
Альфонс дэ Пуацье быў пахаваны ў абацтве Сен-Дэні. З прычыны таго, што дзяцей у яго не было, уладанні Альфонса перайшлі да кароны (за выключэннем невялікага праванскага графства Венесен, Канта-Венесен, які дастаўся Папу Рымскаму.
Цярэшкі (Лепельскі раён)
Цярэ́шкі (, Терешки) — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Яфрэмаў
Яфрэмаў — прозвішча, тапонім.
Італьянскае Самалі
Італьянскае Самалі (Somalia Italiana) — каланіяльныя ўладанні Італьянскага каралеўства на ўсходзе Афрыкі, якія былі закліканы, па задуме італьянскага ўрада, стаць ядром шырэйшай зоны Італьянскай Усходняй Афрыкі. На поўдні Італьянскае Самалі межавала з брытанскай Кеніяй, на поўначы — з Брытанскім Самалі, на захадзе — з незалежнай Эфіопіяй.
На працягу 1880-х гадоў італьянцы паводле пагаднення з мясцовымі султанамі атрымалі ў свае рукі землі ўздоўж узбярэжжа Індыйскага акіяна, названыя Італьянскім Самалі. Спробы прасунуцца ўглыб кантынента на захад атрымалі адпор эфіопскага ўрада (гл. Першая італа-эфіопская вайна). У 1908 годзе, з мэтай парадкавання кіравання калоніяй, была праведзена адміністрацыйная рэформа.
Эканамічнае засваенне тэрыторыі ішло павольна, хоць у 1920 годзе да развіцця сельскай гаспадаркі ў Самалі падключыўся асабіста прынц Луіджы Амедэа. Італія і сама ў той час выпрабоўвала цяжкасці, якія падахвочвалі мільёны італьянцаў эміграваць у Новы Свет.
У 1923 г. у Італьянскае Самалі быў прызначаны губернатар фашысцкіх поглядаў, які разглядаў гэтыя землі як плацдарм для новага наступу на Эфіопію (гл. Другая італа-эфіопская вайна). У 1925 годзе фашыстам атрымалася дамовіцца з англічанамі аб перадачы ім прыгранічнай тэрыторыі з поўдня — Джубаленда. Самалійскі губернатар Радольфа Грацыяні ў 1935 г. аднавіў вайну з Эфіопіяй, а праз год калонія ўвайшла ў склад Італьянскай Усходняй Афрыкі.
Скарыстаўшыся пачаткам Другой сусветнай вайны, італьянцы ў 1940 годзе акупавалі Брытанскае Самалі. Праз два гады падчас аперацыі саюзнікаў «З'яўленне» яны былі выцеснены не толькі з брытанскай, але і з італьянскай часткі Афрыканскага Рога. Італьянскі партызанскі рух існаваў у рэгіёне да восені 1943 года. У 1949 годзе Італьянскае Самалі было перададзена саюзнікамі пад апеку ААН (Падапечная тэрыторыя Самалі), а ў 1960 г. Італія пагадзілася падаць калоніі поўную незалежнасць.
Яцкевіч
Яцкевіч — беларускае прозвішча.
Зельман Ваксман
Зельман Абрахам Ваксман (Selman Abraham Waksman,, Нава Прылука — , Вудс-Хол, Масачусетс, ЗША) — амерыканскі мікрабіёлаг і біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1952 годзе за «адкрыццё стрэптаміцыну, першага антыбіётыка, эфектыўнага пры лячэнні сухотаў».
Квітнэвэ (Любарскі раён)
Квітнэвэ (Квітневе) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Ткачы (Іўеўскі раён)
Ткачы́ (, Ткачи) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.
Зельман Ваксман
Біяграфія
Нарадзіўся ў мястэчку Нова Прылука, што ў 15 км ад Вінніцы, у сям’і дробнага арандатара Якава Ваксмана і ўладальніцы прамтаварнага крамы Фрэйды Ваксман. Скончыў гімназію № 5 у Адэсе.
У 1910 годзе эмігруе ў ЗША. Нейкі час жыў у сясцёр на ферме ў штаце Нью-Джэрсі. Паступіў у сельскагаспадарчы каледж, у якім вывучаў мікрабіялогію глебы. Магістр прыродазнаўчых навук (1915).
Кырыіўка (Любарскі раён)
Кырыіўка (Кириї́вка) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Зельман Ваксман
Біяграфія
У 1918 годзе атрымлівае ступень доктара, вывучаючы хімію ферментаў у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі. Далейшая яго кар’ера звязана з Ратгерскім універсітэтам у штаце Нью-Джэрсі. У 1925 годзе прызначаны ад’юнкт-прафесарам, у 1931 годзе — прафесарам.
У 1932 годзе Амерыканская асацыяцыя па барацьбе з сухотамі звярнулася да Ваксмана з просьбай вывучыць працэс разбурэння палачкі сухотаў у глебе. Вучоны даў заключэнне, што за гэты працэс адказныя мікробы — антаганісты. У канцы 1930-х гадоў Зельман Ваксман распрацоўвае новую праграму, якая тычыцца выкарыстання вынікаў, атрыманых даследаванняў у галіне мікрабіялогіі для лячэння хвароб.
На працягу чатырох гадоў Ваксман і яго калегі даследавалі каля дзесяці тысяч розных мікраарганізмаў глебавага покрыва ў пошуках антыбіётыкаў, здольных уздзейнічаць на бактэрыі. У 1940 годзе навукоўцы вылучылі актынаміцын, які аказаўся даволі таксічным. Праз два гады яны адкрылі стрэптатрыцын — антыбіётык, які апынуўся эфектыўным у дачыненні да ўзбуджальнікаў туберкулёзу. У 1943 годзе быў адкрыты стрэптаміцын. Пасля некалькіх гадоў тэсціравання і дапрацоўкі, у 1946 годзе стрэптаміцын пачынае шырока выкарыстоўвацца для барацьбы з сухотамі. Стрэптаміцын аказаўся вельмі каштоўным, бо быў эфектыўны супраць бактэрый, устойлівых да сульфаніламідных прэпаратаў і пеніцыліну.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Ганаровага легіёна (1950), ганаровы доктар універсітэтаў Льежа і Ратгера. Член Амерыканскай нацыянальнай акадэміі навук, Нацыянальнага даследчага грамадства амерыканскіх біёлагаў, Амерыканскага навуковага глебазнаўчага таварыства, Амерыканскага хімічнага таварыства і Таварыства эксперыментальнай біялогіі і медыцыны.
Кавалэнкы (Любарскі раён)
Кавалэнкы (Ковале́нки) — вёска ў Любарскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Сарокін
Сарокін — прозвішча.
Альфонса I д’Эстэ
Альфонса I д’Эстэ (Alfonso I d'Este;, Ферара — , Ферара) — герцаг Ферары, Модэны і Рэджыа (1505—1534), удзельнік Італьянскіх войнаў і войнаў Камбрэйскай Лігі, трэці муж Лукрэцыі Борджыя. Практычна ўсё кіраванне герцага прайшло ў спробах выратаваць дзяржаву ад імкненняў Ватыкана паглынуць яе.
Біяграфія
Сын герцага Эрколе I д’Эстэ і яго жонкі Элеаноры Арагонскай, атрымаў у спадчыну герцагства ў 1505 годзе.
Быўшы яшчэ спадчыннікам, у 1502 годзе ажаніўся з Лукрэцыі Борджыя, дачкой Папы Аляксандра VI, які на наступны год памёр. Новы Папа Юлій II прапанаваў яму сваю пазашлюбную дачку Фелічэ дэла Роверэ ў якасці жонкі, прапануючы пазбавіцца ад Лукрэцыі, але гэты план не ўвянчаўся поспехам і яе выдалі за іншага.
На першым годзе свайго кіравання раскрыла змову свайго роднага брата Ферантэ і адзінакроўнага брата Джуліа, накіраваны супраць яго самога і іх брата кардынала Іпаліта. У верасні 1506 года яны былі асуджаны, але смяротны прысуд праз павешанне быў заменены на зняволенне ў вежы Torre dei Leoni, дзе Ферантэ памёр у сваёй камеры праз 34 гады зняволення, а Джуліа быў вызвалены ў 1559 годзе пасля 53 гадоў зняволення (пам. у 1561 годзе). Паводле легенды, прычынай змовы была кузіна Лукрэцыі — Анджэла Борджыя, якой захапіліся адначасова і Джуліа, і кардынал Іпаліта. Аднойчы ў час гутаркі Анджэла быццам бы сказала Іпаліта, што той не варты і вока свайго брата Джуліа — і праз некалькі дзён на вуліцы Джуліа хтосьці выкалаў вока. Старэйшы брат, Альфонса, выслаў Іпаліта з горада, але мяккасць гэтага пакарання падштурхнула Джуліа да змовы.
Ваенныя кампаніі
У час Італьянскіх войнаў Альфонса ўдалася захаваць сваю дзяржаву дзякуючы гнуткасці палітыкі і ўмацаваным сценам Ферары. Ён увайшоў у Камбрэйскую лігу (1508) супраць Венецыі і заставаўся саюзнікам Людовіка XII нават пасля таго, як Папа Юлій заключыў з марской рэспублікай мір. Яго запрасілі ў новую кааліцыю Ватыкана і Венецыі супраць французаў, але ён адмовіўся. Кароль Людовік узяў яго, дэ юрэ папскага васала, пад сваю пратэкцыю. 10 красавіка 1508 года Альфонса з’ехаў у Францыю, каб наведаць свайго саюзніка, вярнуўшыся адтуль 13 мая.
Існуюць адрывістыя звесткі пра яго ўдзел у мностве кампаній. Некаторы час ён хаваўся ў Л’Акуіла. У час аблогі Bastia di Zaniolo ён штурмаваў сцяну і быў паранены кінутым каменем (згадана Арыёста ў Orlando Furioso, 42. 3-5). У 1509 годзе дапамагаў адбіць аблогу Падуі.
Неўзабаве палітыка Альфонса прывяла яго да сур’ёзных праблем. Адной з прычын канфлікту з папам, які пачаўся ўлетку 1509 года, апроч яго вернасці французам, быў горад Камак’я, які, як гаварыў Альфонса ў час мірных перамоў з Венецыяй, ён атрымаў як ф’еф ад імператара, а не ад папы. Альфонса не прыняў загад Папы спыніць здабычу надзвычай каштоўнай у тыя часы солі з рудняў Камак’я. Гэта парушала папскую манаполію (рудні Чэрвія). Акрамя таго, Альфонса і яго сястра Ізабела абаранілі сям’ю Джавані Бенціволья, з якім варагаваў папа, таму што іх пабочная сястра Лукрэцыя была ў шлюбе з Анібале Бенціволья (пры гэтым да гэтага Альфонса дапамог Папе захаваць Балонню, адкуль беглі Бенціволья).
Папа разглядаў Ферару як фарпост французаў у Італіі, які замінаў яму выгнаць інтэрвентаў. 24 верасня 1510 года Юлій II адлучыў Альфонса ад царквы і абвясціў, што феадальныя ўладанні Альфонса адчужаюцца на карысць царквы. Альфонса, зразумела, не падпарадкаваўся і не аддаў Ферарскае герцагства, і паспяхова адбіў напад армій Папы і венецыянцаў у бітве пры Палезеле (22 снежня 1509 года), захапіўшы Балонню і адыграўшы важную ролю ў перамозе французаў пры Равене (11 красавіка 1512 года): гарматы д’Эстэ знішчылі венецыянскі флот у рацэ По (Арыёста напісаў пра гэта вершы), французскі палкаводзец Адэ дэ Фуа, віконт дэ Латрэк, паранены ў бітве, лячыўся ў доме Эстэ і стаў яму ўдзячны за гэта. Нягледзячы на перамогу ў гэтай бітве, яна не прынесла Альфонса вялікіх выгод. Папа, у сваю чаргу, сіламі сваёй арміі ў 1510—1512 гадах захапіў яго гарады Модэну і Рэджыа, і ўжо было пала сама Ферара, але Альфонса паспеў падвесці французскія падмацаванні.