cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ігар Міхайлавіч Лучанок
Біяграфія
За савецкім часам удзельнічаў у 3-х Сусветных фестывалях моладзі і студэнтаў у Берліне (Германская Дэмакратычная Рэспубліка), Гаване (Куба) і Маскве. На Кубе сустракаўся з Фідэлем і Раўлем Кастра. Да 2012 г. правёў 20 сольных канцэртаў у Маскве паводле сваіх твораў.
У ноч з 1 на 2 лістапада 2018 года ў Ігара Лучанка адбыўся інсульт, з 2 лістапада знаходзіўся ў рэанімацыі ў аддзяленні неўралогіі Гарадской клінічнай бальніцы хуткай дапамогі Мінска. Памёр 12 лістапада 2018 года.
Развітанне з кампазітарам адбылося 14 лістапада ў мінскім Доме афіцэраў. Пахаваны на Усходніх могілках.
Творчасць
Працаваў у розных жанрах (вакальна-сімфанічным, камерна-інструментальным, камерна-вакальным). Найболей плённа — ў песенным. Асноўная вобразная сфера яго песеннай творчасці — лірыка-рамантычная. Ягонай музыцы ўласцівыя яркі меладызм і нацыянальная самабытнасць.
Яго дыпломнай працай сталі сімфонія (1961) і кантата «Курган» (1962) па аднайменнай паэме Янкі Купалы, у далейшым перапрацаваная ў рок-оперу «Гусляр» (1971) для ансамбля «Песняры». Сярод яго асноўных твораў: кантаты «Салдацкае сэрца» (1962), «Невядомы салдат» (кандыдацкая дысертацыя, 1970) і «Зоры над соснамі» (1981); вакальна-сімфанічная паэма «Вайна не патрэбна» (1983), уверцюра-фантазія для сімфанічнага аркестра (1975), струнны квартэт, саната для габоя і фартэпіяна, саната і прэлюдыя для фартэпіяна; вакальныя цыклы «Сіні колер» (1965), трыпціх «Чалавеку патрэбна цішыня» (1966), балады «Апасіяната» на словы Эдзі Агняцвет (1969), «Авэ Марыя» на словы М. Алтухова (1973), цыкл рамансаў «О, Радзіма бацькоў» на вершы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, Максіма Танка і Ніла Гілевіча (1980).
У 1966 годзе Ігар Лучанок упершыню праявіў сябе як самабытны кампазітар-песеннік. На Усесаюзным конкурсе савецкай песні яго песня-балада «Памяць сэрца» (на словы паэта М. Ясеня) у выкананні Віктара Вуячыча атрымала першую прэмію (23 кастрычніка 1966 г., ст.журы Леанід Уцёсаў). Гэтая песня стала вяхой і вызначыла адну з важных тэм яго творчасці ў наступных песнях: «Хатынь», «Каб камяні маглі гаварыць», «Пісьмо з 45-га», «Курган Славы», «Старое кіно», «Майскі вальс». Кампазітар звяртаўся да творчасці многіх паэтаў: Янкі Купалы, Якуба Коласа, Максіма Багдановіча, Аркадзя Куляшова, Максіма Танка, Пімена Панчанкі, Петруся Броўкі і інш., а таксама расійскіх паэтаў Роберта Раждзественскага, Яўгена Еўтушэнкі. Шчыра выказана любоў да Беларусі ў вядомых песнях «Мой родны кут», «Я хаджу закаханы», «Спадчына», «Жураўлі на Палессе ляцяць». Шырокае кола лірычных песень, такіх як «Вераніка», «Алеся», «Зачарованая мая». Стварыў таксама песні «Пакуль на Зямлі існуе каханне», «Дарагія мае землякі», «Світанак», «Белы бусел», «Мар’іна Горка» і інш. Агулам на творчым рахунку кампазітара больш як 300 песень, прычым некаторыя з іх, як «Польку беларускую», слухачы лічаць народнымі.
Напісаў хоры, творы для эстраднага аркестра, музыку да драматычных спектакляў, радыё- і тэлепастановак, тэле- і кінафільмаў. Аўтар музыкі для дзяцей.
Сям’я
У шлюбе з Аляксандрай (у дзявоцтве Чэканава), супрацоўніцай музычнай школы, мае двух дзяцей: дачку Святлану (музыкант) і сына Андрэя (юрыст).
Прысвячэнні
У 2000 г. галоўны рэдактар часопіса «Вясёлка» Уладзімір Ліпскі выдаў кнігу «Басанож па зорках» (198 с.) пра Ігара Лучанка.
У 2020 г. у гонар кампазітара назвалі вуліцу ў Мінску.
Фёдар Спірыдонавіч Шымкевіч
Фёдар Спірыдонавіч Шымкевіч (1802—1843) — беларускі, украінскі і рускі мовазнавец, педагог, грамадскі дзеяч.
Біяграфія
Ф. С. Шымкевіч (псеўданім Фёдаръ Косцяша) нарадзіўся 15 лютага 1802 г. у Магілёве. У сувязі з нашэсцем напалеонаўскай арміі сям’я эвакуіравалася ў Варонеж. Тут ён скончыў духоўную семінарыю, а ў 1827 г. — Кіеўскую духоўную акадэмію, дзе атрымаў ступень магістра багаслоўя і славесных навук. Працаваў выкладчыкам нямецкай мовы, намеснікам бібліятэкара Кіеўскай духоўнай акадэміі, столаначальнікам гаспадарчага дэпартамента Міністэрства ўнутраных спраў у Пецярбургу, членам Прыказа грамадскага апекавання ў Кіеве. Памёр 3 красавіка 1843 г.
Навуковая дзейнасць
Ф. С. Шымкевіч даследаваў старарускія летапісы і іншыя помнікі рускай, беларускай і ўкраінскай моў і літаратур. Зямляк і сябар Ф. С. Шымкевіча вучоны І. П. Барычэўскі, які прыводзіў у парадак паперы яго пасля смерці ў Пецярбургу, быў здзіўлены, што «ўсе амаль рукапісы складаліся са слоўнікаў і каранясловаў моў, самых аддаленых паміж сабой, напрыклад, санскрыцкай і беларускай».
Сярод рукапіснай спадчыны Ф. С. Шымкевіча — «Збор устарэлых славянарускіх слоў» (563 старонкі), праект укладання «Слоўніка славянскіх гаворак» (захоўваюцца ў Санкт-Пецярбургу), слоўнікі ўкраінскай, сербскахарвацкай, верхнялужыцкай, гоцкай і славенскай моў, «Нямецкая граматыка» і іншыя працы. Ёсць важкія меркаванні, што Ф. С. Шымкевіч — аўтар такіх цікавых рукапісаў, як «Збор слоў літоўска-рускай (беларускай) гаворкі» (больш за 3000 слоў, зберагаецца ў Цэнтральным дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва Беларусі ў Мінску) і «Слоўнік украінскай гаворкі» (захоўваецца ў Санкт-Пецярбургу). Шэраг дакументаў, якія маюць дачыненне да Ф. С. Шымкевіча, захоўваюцца ў Цэнтральным дзяржаўным гістарычным архіве Украіны ў Кіеве.
Будынак Магілёўскага абласнога тэатра драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча
Будынак Магілёўскага абласнога тэатра драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча ў Бабруйску, размешчаны у цэнтры горада, па адрасе вуліца Сацыялістычная, 10.
Гісторыя
Узведзены ў 1978 годзе па праекце архітэктараў В. Крамарэнкі, У. Шчарбіны , у афармленні інтэр’ераў удзельнічалі архітэктары Б. Папоў і М. Пірагоў, мастакі В. Ананьеў і М. Макашвілі. Пабудаваны на аснове конкурснага праекту, які прадугледжваў рэканструкцыю Дома культуры, узведзенага ў 1927—1930 гадах па праекце архітэктара.
Архітэктура
Галоўны фасад вырашаны ў выглядзе своеасаблівага порціка з вертыкальнымі рэбрамі і вялікай паверхняй зашклення. На глухіх сценах бакавых фасадаў рэльефныя кампазіцыі на тэмы мастацтва. Па восі будынку размешчаныя вестыбюль, фае, глядзельная зала з балконам (на 700 месцаў) і развітая сцэнічная група памяшканняў, у бакавых аб’ёмах — гардэробы, кулуары, буфеты. Памяшканні для абслугоўвання гледачоў ссунутыя на паўпаверхі адзін адносна аднаго і злучаныя адкрытымі лесвіцамі. У аздобе фасадаў выкарыстаныя вапняк і паліраванае шкло, інтэр’ераў — туф, розныя пароды дрэва, мастацкае шкло.
Каля ўваходу ў будынак тэатра пастаўлены бюст Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, выкананы ў белым мармуры.
Ганьжа Беньшава
Га́ньжа Бе́ньшава (Hańža Bjeńšowa, 27 сакавіка 1919, вёска Розенталь, Германія — 15 сакавіка 1999, Баўтцэн, Германія) — лужыцкая пісьменніца, драматург, перакладчык, педагог і рэдактар. Пісала дзіцячую прозу і драматычныя творы на верхнялужыцкай мове. Член Саюза пісьменнікаў ГДР. Лаўрэат прэміі імя Якуба Чышынскага.
Біяграфія
Нарадзілася 27 сакавіка 1919 года ў лужыцкай вёсцы Рожант (Розенталь) каля Баўтцэна. У 1933 годзе скончыла сельскую школу ў Рожанце, пасля чаго працягнула сярэднюю адукацыю ў вёсцы Каменьцы. З 1935 па 1938 год атрымлівала вышэйшую адукацыю ў Баўтцэне. У ваенны час працавала арганісткай ў адной з каталіцкіх парафій. У 1946 г. скончыла педагагічныя курсы, пасля чаго працавала настаўніцай у розных лужыцкіх школах. У пасляваенны перыяд супрацоўнічала з лужыцкім таварыствам «Dom serbskeho ludoweho wuměłstwa».
З 1954 па 1959 год працавала навуковым супрацоўнікам у Інстытуце сербскага народазнаўства ў Лейпцыгу і выдавецтве лужыцкага культурнага таварыства «Домавіна».
У 1974 годзе за сваю літаратурную дзейнасць была ўзнагароджана ордэнам «За заслугі перад Айчынай».
Шкунціцкі сельсавет
Шку́нціцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці БССР. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Шкунцікі.
Ганьжа Беньшава
Біяграфія
З 1976 года была рэдактарам лужыцкага часопіса «Płomjo». Лаўрэат літаратурных прэмій імя Якуба Чышынскага (1980) і лужыцкага культурнага таварыства «Домавіна».
Шкунціцкі сельсавет
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Шаркаўшчынскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года — Віцебскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Мёрскага раёна, з 12 лютага 1965 года — Глыбоцкага раёна, з 30 ліпеня 1966 года — адноўленага Шаркаўшчынскага раёна. 12 верасня 1966 года ў склад Залескага сельсавета Глыбоцкага раёна перададзены 2 населеныя пункты (Барсукі і Краўцы). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Шкунціцкага сельсавета 22 населеныя пункты. 4 сакавіка 1987 года ў склад Германавіцкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (вёскі Вуглы, Жукі Горныя, Жукі Ложныя і хутар Мар’янполле). 9 снежня 1987 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Радзюкоўскага сельсавета.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 16 населеных пунктаў: вёскі Александрова, Балбекі, Баўтрамеі, Бондары Старыя, Бондары Тулаўскія, Боўкалы, Заазерцы, Іванскія, Пашкі, Савіцкія, Шкунцікі, хутары Балаеўшчына, Бахіры, Казлоўшчына, Клёны і Тулава.
Даратоўка
Даратоўка (Доротовка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Асцёрскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Даратоўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Рослаўльскага сельскага паселішча.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
Барталамэ дэ лас Касас
Барталамэ дэ лас Касас (Bartolomé de las Casas,,  — , ) — іспанскі святар-дамініканец, першы пастаянны біскуп Ч’япаса і гісторык Новага Света. Праславіўся пратэстамі супраць зверстваў у адносінах да карэннага насельніцтва Амерыкі з боку іспанскіх каланістаў. Лічыцца адным з першых змагароў за правы чалавека ў гісторыі. У 2000 годзе каталіцкая царква пачала працэс яго беатыфікацыі.
Пралетарскі сельсавет
Назву Пралета́рскі сельсавет маюць:
Папуаскія мовы
Арэал
На папуаскіх мовах размаўляюць на ўсёй тэрыторыі вострава Новая Гвінея і прылеглых астравах. На захадзе арэал распаўсюджання дасягае Малукскіх астравоў і Тымора, але ў мінулым быў значна шырэйшым. Да першай чвэрці XIX ст. на адной з папуаскіх моў размаўлялі носьбіты культуры Тамбора на востраве Сумбава. На ўсходзе папуаскія мовы дысперсна сустракаюцца на Саламонавых астравах.
Класіфікацыя
Для папуаскіх моў характэрна значная разнастайнасць пры адносна невялікай колькасці носьбітаў той ці іншай мовы. У горнай ізаляванай мясцовасці папуасы кожнай вёскі могуць размаўляць на асобнай мове. Таму дакладная колькасць папуаскіх моў — даволі спрэчнае лінгвістычнае пытанне. Не існуе адзіна прынятай класіфікацыі, хаця першая спроба была прадпрынята брытанцам Сідні Гербертам Рэям у 1892 г. С. Г. Рэй першым вылучыў папуаскія мовы і здолеў паказаць іх адрозненні ад аўстранезійскай групы. Прадпрымаліся спробы далучыць папуаскія мовы да інда-ціхаакіянскай буйной групы, аднак сама гіпотэза існавання інда-ціхаакіянскіх моў была абвергнута.
У наш час найбольш пашыранай з'яўляецца класіфікацыя аўстралійскага лінгвіста Малькальма Роса, які карыстаўся папярэднімі спробамі класіфікацыі. Ён вылучыў 22 асобныя сям'і і надсям'і папуаскіх моў, найбольш распаўсюджанымі з якіх з'яўляюцца транс-навагвінейская (466 - 493 моў), пашыраная заходнепапуаская (каля 38 моў), тарычэлі (40 - 50 моў), сепік (51 мова), раму — ніжнія сепік (40 моў), паўднёва-цэнтральныя мовы (22 мовы) і г. д. Акрамя таго, існуюць ізаляваныя мовы, многія з якіх сустракаюцца ў горнай мясцовасці і прыбярэжных астравах.
Асаблівасці
Большасць папуаскіх моў мае простую фанетычную сістэму, выкарыстоўвае 5 галосных гукаў i, е, а, о, у (хаця сустракаюцца мовы да 8 галосных), склоны і роды назоўнікаў, змену дзеясловаў праз суфіксы пры адсутнасці залежных дзеясловаў. Сінтаксіс абапіраецца на форму суб'ект — аб'ект — дзеяслоў. Разам з гэтым, вядомы асобныя мовы з танальнай фаналогіяй, адсутнасцю канкрэтных націскных складоў, падзелам назоўнікаў на класы (да 10), кожны з якіх характарызуецца ўласцівымі толькі яму суфіксамі.
ТГМ4
ТГМ4 (тепловоз з гідрамеханічнай перадачай, манеўровы, тып 4)— чатырохвосны цеплавоз з гідрамеханічнай перадачай, сканструяваны на Людзінаўскім цеплавозабудоўчым заводзе на базе цеплавозаў ТГМ3 і ТГМ6А. ТГМ4, па сутнасці, з'яўляецца працягам ТГМ3, але з новым дызелем наўзамен не зусім удалага М753. На цеплавозе усталяваны чатырохтактны шасціцыліндравы дызель 211Д-1, 211Д-2 або 211Д-3 (тып 6ЧН 21/21 згодна з ДАСТ) з наддувом і непасрэдным упырскам паліва. Пры 1400 аб/мін дызель развівае магутнасць 750 к. с. На цеплавозе ТГМ4 усталяваны баласт вагой 15 тон.
Першы даследчы ўзор цеплавоза ТГМ4 быў выраблены ў 1973 годзе. Усяго пабудавана 2659 секцый.
ТГМ4А
Адрозніваецца ад ТГМ4 тым, што на ім выкладзены баласт толькі 3 тоны, пры гэтым счэпная вага складала 68 тон, замест 80 тон у асноўнага варыянту цеплавоза.
А таксама мадыфікацыі ТГМ4 і ТГМ4А маюць розныя восевыя рэдуктары.
Першы даследчы ўзор цеплавоза ТГМ4А быў выраблены ў 1971 годзе. Усяго пабудавана 2918 машын. У 1989 годзе пачаў вырабляцца пад серыяй ТГМ4Л, дзе "Л" - значыць, лёгкі.
ТГМ4А і ТГМ4 абсталяваны гідраперадачамі маркі УГП750/202ПР2, якія прыводзяць у рух лакаматыў, пры гэтым можа забяспечвацца максімальная хуткасць:
на манеўровых рэжымах - 27 км/ч;
на цягніковых - 55 км/ч.
ТГМ4Б
Глыбока мадэрнізаваны цеплавоз, створаны на базе ТГМ4 і уніфікаваны з ТГМ6Д. Усталяваны іншы дызель: 211Д3М (814 л. с.), пры гэтым канструкцыйная хуткасць павялічылася з 55 км/ч да 65 км/ч. Частка лакаматываў пастаўлялася з кабінай аналагічнай ТГМ6Д, а частка мела кабіны аналагічныя ТГМ4А (прыкладна да 300-х нумароў, за выключэннем нумароў 0001 і 0002). Пабудавана як мінімум 1083 секцыі (па стане на чэрвень 2017 года) і выпуск гэтых цеплавозаў працягваецца. З 984-га нумара выпускаецца на бяссківічных калясках.
ТГМ4БЛ
Цеплавоз ТГМ4Б з паменшанай да 68 тон счэпнай масай. У невялікіх колькасцях вырабляўся (і па апошніх дадзеных вырабляецца ў цяперашні час разавымі асобнікамі) на экспарт. У пачатку 1990-х гадоў восем цеплавозаў ТГМ4БЛ былі выраблены ў трапічным выкананні для экспарту на Кубу, але так і не былі адпраўленыя заказчыку. Пазней яны былі пераробленыя для выкарыстання ў кліматычных умовах сярэдніх шырот і прададзеныя некаторым прамысловым прадпрыемствам СНД, але чаму-то пакінутыя з кубінскай серыяй 37.
ТГМ4БУГМК
Цеплавоз ТГМ4БУГМК з'яўляецца вынікам глыбокай мадэрнізацыі раней выпушчаных цеплавозаў серыі ТГМ4 розных індэксаў. Мадэрнізацыя праводзіцца Шадрынскім аўтаагрэгатным заводам па праекце кампаніі Woodward-MEGA. У ходзе мадэрнізацыі ўсе размешчаныя на галоўнай раме вузлы і агрэгаты, у тым ліку кабіна і элементы кузава, дэмантуюцца і замяняюцца на новыя. У канструкцыю экіпажнай часткі якіх-небудзь змяненняў не ўносіцца. Канструкцыя калясак не змяняецца, вырабляецца толькі іх рамонт, уключаючы аднаўленне колавых пар, гідраперадачы, аўтасчэпак, паглынальных апаратаў і г. д.
Сямён Львовіч Халіпскі
Сямён Львовіч Халіпскі (, Шклоў, Магілёўская вобласць, БССР — ) — беларускі баскетбольны трэнер, заслужаны трэнер СССР. Быў прызнаны найлепшым трэнерам за 80-гадовую гісторыю айчыннага баскетбола.
Кар’ера
Кіраваў маладзёжнай і другой зборнай СССР, а ў перыяд суверэннага баскетбола — нацыянальнай зборнай Беларусі (1993—1995).
Узначалены ім мінскі «Гарызонт» заваёўваў сярэбраныя медалі чэмпіянату краіны. Працаваў асістэнтам у клубе «Бярэзіна»-РЦАР.
Сярод яго гадаванак — алімпійскія чэмпіёнкі Таццяна Белашапка, Ірына Сумнікава, Алена Швайбовіч, чэмпіёнка свету і Еўропы Галіна Савіцкая.
Usnea dasypoga
Usnea dasypoga — від лішайнікаў роду сямейства.
Апісанне
Слаявіна ніцяна-кусцістая, сцелецца па субстрату або звісае, прымацоўваецца дыскападобным аснаваннем, да 30 см даўжыні, саламяна- або жаўтлява-зялёная, багата галінаваная. Галінкі, танклявыя да вяршыні, жорсткія, пакрытыя дробнымі паўкруглымі ў перасеку або завостранымі бародавачкамі, па ўсёй даўжыні колцападобных патрэсканыя, як бы членістыя, са шматлікімі перпендыкулярна адлеглымі бакавымі галінкамі ад 0,5 да некалькіх сантыметраў даўжыні.
Уся паверхня слаявіны ўсеяная саралямі з сарэдыямі цыліндрычнай формы. Пладовыя целы (апатэцыі) шматлікія, размяшчаюцца на бакавых галінах, з вейчыкамі па слаявіннаму краю і крэмавым дыскам. Споры авальныя, 7×9,5 мкм.
Біялогія
Шырока распаўсюджаная ў паўночных і ўмераных абласцях.
Сустракаецца ў паўночнай частцы Беларусі.
Выкарыстанне
Змяшчае ўснінавую кіслату.
Максім Танк
Максі́м Танк, сапр.: Яўге́н Іва́навіч Скурко́ (іншыя псеўданімы: Аўгень Бура; А.Граніт) — беларускі паэт, перакладчык, грамадскі дзеяч. Народны паэт Беларусі (1968). Акадэмік АН Беларусі (1972).
Класік беларускай літаратуры. На яго творчасць аказала ўплыў грунтоўнае веданне беларускага фальклору; паэзіі Максіма Танка ўласцівы інтэлектуалізм, шырокамаштабнасць, найноўшыя мастацкія формы і сродкі, багацце вобразнай, рытміка-меладычнай (верш сілаба-танічны, танічны, дольнік, верлібр), страфічнай (тэрцэт, катрэн, санет) арганізацыі верша.
Паходжанне
Падчас Першай сусветнай вайны, увосень 1914 года, Івана Фёдаравіча мабілізавалі ў войска. Ён быў накіраваны ў шавецкую майстэрню ў Пскоў. Ад шлюбу з Домнай Іванаўнай меў дзяцей: сыноў Яўгена (Максім Танк) і Фёдара, дачок Веру і Людмілу.
Дзяцінства. Школьныя і гімназійныя гады
Яўген Іванавіч Скурко (Максім Танк) нарадзіўся 17 верасня 1912 года ў вёсцы Пількаўшчына Вілейскага павета Віленскай губерні. У 1914 годзе маці з двухгадовым сынам Жэням на руках далучылася да бежанцаў Першай сусветнай вайны. У Дзвінску на вакзале выпадкова сустрэлі бацьку, салдаты знайшлі для іх месца ў эшалоне, і сям’я эвакуіравалася ў Маскву. У Маскве сям’я пражыла з 1914 па 1922 год. Маці падрабляла прыбіральшчыцай у доме палкоўніка, затым — святара, пазней перайшла на працу на ваенны завод.
Паводле ўмоў Рыжскага міру яго родная Пількаўшчына разам з Заходняй Беларуссю адышла да Польшчы. У 1922 годзе сям’я падалася на радзіму. Школа тут была польскай, але польскай мовы хлопчык не ведаў, і год яму давялося сядзець дома. Бацька вучыў сына чытаць па-польску. У 1923 годзе Жэня пайшоў у Шкленікоўскую пачатковую школу, дзе атрымліваў выдатныя адзнакі. Зімой вучыўся, а летам пасвіў кароў.
У 1928 годзе Вілейская гімназія была закрыта ўладамі, і Яўгену Скурку давялося ехаць у Радашковічы, дзе ён працягнуў навучанне. У Радашковіцкай беларускай гімназіі пазнаёміўся з падпольнай камсамольскай арганізацыяй, у якую неўзабаве ўступіў. Большасць яго новых сяброў пісалі вершы, і ён таксама ўзяўся за гэтую справу. Першыя спробы пяра не захаваліся, пачынаючы паэт знішчаў амаль усе свае творы, якія не траплялі ў друк.
У новай гімназіі Яўген Скурко прыняў удзел у вучнёўскай забастоўцы, накіраванай супраць ліквідацыі беларускіх школ урадам. Пасля гэтага з Радашковіцкай гімназіі было выключана некалькі гімназістаў, у ліку якіх апынуўся і ён. Яўген Скурко, як і шмат хто з выключаных вучняў, у 1929 годзе накіраваліся ў Вільню. У пачатку 1929 года хлопец паступіў у Віленскую рускую гімназію імя А. Пушкіна. Але і тут ён затрымаўся ненадоўга: Яўген прыняў новы ўдзел у забастоўцы. Рэвалюцыйна настроеную моладзь чакала выдаленне. Вярнуўшыся ў Пількаўшчыну, дома Яўген Скурко правёў вясну і лета, дапамагаў бацькам па гаспадарцы, шмат чытаў і пісаў, марыў працягнуць вучобу.
Падпольная дзейнасць
У пачатку 1930-х гадоў Яўген Скурко прымаў удзел у падпольнай камсамольскай рабоце. 27 красавіка 1932 года за ўдзел у выданні першага (і адзінага) нумара беларускага літаратурна-палітычнага «Часопіса для ўсіх», а таксама за падпольную дзейнасць быў арыштаваны і трапіў у віленскую турму Лукішкі, у якой месяц адбыў у зняволенні. Восенню 1932 года нелегальна перайшоў польска-савецкую мяжу і трапіў у Мінск у надзеі прадоўжыць вучобу. У Мінску таксама далучыўся да падпольнай дзейнасці. Тут яго арыштоўваюць і два тыдні трымаюць пад вартай. З ім праводзяць «сяброўскія гутаркі», вядуць допыты, а пасля дэпартуюць назад.
У 1932—1933 гадах працаваў інструктарам ЦК камсамола Заходняй Беларусі, вёў рэвалюцыйную дзейнасць на Віленшчыне і Навагрудчыне. Неаднаразова затрымліваўся польскімі ўнутранымі органамі. 11 жніўня 1933 года віцэ-пракурор XIII Віленскага раёна Дамінік Пятроўскі ў сваім абвінаваўчым акце (аб’ём — 13 друкаваных старонак) заяўляў, што жыхар вёскі Пількаўшчына Мядзельскай гміны Пастаўскага павета, сын Яна і Дамінікі Яўген Скурко, якому 21 год, абвінавачваецца ў тым, што з 1930 года па 27 мая 1933 года ў Вільні, у Пастаўскім і Дзісенскім паветах Віленскага ваяводства, а таксама ў Навагрудскім ваяводстве, маючы намер гвалтоўна змяніць дзяржаўны лад Польшчы і адарваць частку яе тэрыторыі, узяў удзел у Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі (КПЗБ), ведаючы, што гэта партыя складаецца з асоб, якія імкнуцца да азначанай вышэй мэты.
У турмах Яўген Скурко правёў з перапынкамі каля двух гадоў. У 1936 годзе быў прыняты ў КПЗБ.
Савецкі перыяд
Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР (1939) Максім Танк працаваў у сельскім камітэце, у «Віленскай праўдзе» і вілейскай абласной «Сялянскай газеце». Член СП Беларусі з 1940. У 1940 годзе ў Дзяржвыдавецтве БССР выйшлі яго «Выбраныя творы», а ў Маскве — зборнік «Стихотворения».
Бацька Максіма Танка быў адным з найбагацейшых гаспадароў у вёсцы, яго род меў 60 дзесяцін зямлі. Раскулачванне ў канцы 1940-х іх сям’ю абмінула толькі таму, што паэт загадаў бацькам тэрмінова ўступіць у калгас.
У чэрвені 1940 года Яўген Скурко ажаніўся з Любоўю Асаевіч (1912 г.н.), з якой вучыўся яшчэ ў Віленскай гімназіі. Маладая сям’я патрапіла ў Беласток. Напачатку Вялікай Айчыннай вайны эвакуіраваліся ў Саратаў, у дарозе нарадзіўся сын Максім. Яўген Скурко ўступіў у народнае апалчэнне. Крыху пазней ён быў накіраваны на Бранскі фронт, у газету «За Савецкую Беларусь». У 1945 годзе ў сям’і нарадзілася двойня, Ірына і Вера.
Пасля вайны Максім Танк працаваў у часопісе «Вожык». У 1948—1967 гады галоўны рэдактар часопіса «Полымя». З 1967 па 1990 гады Макім Танк з’яўляўся старшынёй праўлення Саюза пісьменнікаў Беларусі. З 1966 па 1986 гады — сакратар праўлення Саюза пісьменнікаў СССР, з 1958 па 1991 гады — старшыня Рэспубліканскага камітэта савецка-польскай дружбы, з 1991 — старшыня таварыства «Беларусь — Польшча». З 1990 года — член Рады СП Беларусі. З 1961 па 1966 гады — кандыдат у члены ЦК КПБ, з 1966 па 1990 гады — член ЦК КПБ. З 1947 па 1971 гады — дэпутат Вярхоўнага Савета БССР, з 1969 па 1989 гады — дэпутат Вярхоўнага Савета СССР. З 1963 па 1971 гады — старшыня Вярхоўнага Савета БССР.
Прымаў удзел у XV сесіі Генеральнай асамблеі ААН (1960 год) ад нацыянальнага прадстаўніцтва Беларускай ССР у складзе дэлегацыі СССР.
Час незалежнасці
За часам незалежнасці Максім Танк не цураўся бел-чырвона-белага сцяга. Перад смерцю падтрымліваў мову і нацыянальную сімволіку, выступіў супраць вынікаў рэферэндуму 1995 года.
Памёр Максім Танк 7 жніўня 1995 года. Пахаваны на могілках у вёсцы Новікі (Мядзельскі раён). Ён толькі на чатыры месяцы перажыў сваю каханую жонку і быў пахаваны з ёй у адной труне. Побач магілы бацькоў, дзядзькі, брата і сясцёр.
Зборнік «Errata» (1996) змясціў яго вершы, напісаныя ў апошнія гады.
Творчасць
Максім Танк пачаў пісаць вершы будучы гімназістам, у другой палове 1920-х гадоў. Дэбютаваў у друку ў 1931 годзе. Падчас навучання ў Віленскай гімназіі разам з аднакласнікам, паэтам і мастаком Я. Гарохам выдаў рукапісны часопіс «Пралом», дзе пад псеўданімам А. Граніт надрукаваў свае першыя вершы. Яго творы з гэтага часопіса ўзялі для «Хрэстаматыі заходнебеларускай літаратуры». У 1932 годзе малады паэт Яўген Скурко актыўна супрацоўнічаў у нелегальным друку: у «Праломе», у камуністычным «Часопісе для ўсіх», у газетах-аднадзёнках «На пераломе» і «Беларускае жыццё». У газеце «Беларускае жыццё» (за 7 красавіка 1932 года, Львоў) упершыню з’явіўся псеўданім Максім Танк, пад вершам «Заштрайкавалі гіганты-коміны».
У канцы 1933, падчас зняволення ў турме, выдаваў пры падтрымцы палітвязняў рукапісны часопіс «Краты» (усяго было выдадзена выйшла 6 нумароў), у якім збылі змешчана і яго вершы, і творы іншых зняволеных паэтаў (П. Пестрака, В. Таўлая і інш.). У другой палове 1930-х гадоў вёў «Беларускую калонку» ў польскім выданні, загадваў літаратурным аддзелам у газеце «Наша воля», супрацоўнічаў у «Беларускім летапісе», у часопісе «Калоссе». У гэтых і іншых выданнях друкаваў свае вершы, апавяданні, літаратурна-крытычныя і публіцыстычныя артыкулы.
У 1935 годзе ў Вільні пачаў пісаць паэму «Нарач», тэмай для якой паслужыла Нарачанскае выступленне рыбакоў. Цалкам надрукаваць твор было немагчыма з-за цэнзуры, таму аўтару даводзілася, выкрэсліваючы найбольш вострыя моманты, друкаваць яго часткамі ў «Калоссі». Некаторыя нумары часопіса з фрагментамі паэмы былі канфіскаваныя польскімі ўладамі. І толькі ў 1940 годзе паэту ўдалося цалкам узнавіць тэкст паэмы.
У 1936 годзе пры дапамозе КПЗБ быў выдадзены яго першы зборнік вершаў «На этапах», у 1937 годзе — зборнікі «Журавінавы цвет» і паэма «Нарач», у 1938 годзе — «Пад мачтай» (1938). Яго кнігі «На этапах» і «Нарач» былі канфіскаваны польскімі ўладамі. На яго творчасць аказала ўплыў грунтоўнае веданне беларускага фальклору, творчая вучоба ў класікаў беларускай, рускай, украінскай і польскай літаратур. Ад творчага вучнёўскага пераймання паэт даволі хутка перайшоў да самастойнага мастацкага выраза і мыслення.
Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР Максім Танк падключыўся да грамадскіх і культурных працэсаў, што адбываліся ў савецкай краіне. Але яго творчасць адрознівалася ад пануючага ў той час рэвалюцыйнага пафасу бесканфліктнасцю. Ён паказваў лёс і духоўны свет заходнебеларускіх працоўных, умела пры гэтым працуючы ў разнастайных паэтычных відах і жанрах: лірыцы грамадзянскай, філасофскай, пейзажнай і інтымнай, вершах гумарыстычных і сатырычных, казках, баладах, песнях, героіка-рамантычных паэмах («Нарач», «Каліноўскі», «Журавінавы цвет», «Сказ пра Вяля»).
Вершы Максіма Танка прасякнуты болем пра зняволены родны край, прыгнечаны і занядбаны народ. Гэта выразна адчуваецца ў зборніках Максіма Танка — «Журавінавы цвет» (1937) і «Пад мачтай» (1938). Шмат якім ягоным вершам, была ўласціва рэалістычнасць, прадметная выразнасць жывапіснага малюнка. Напрыклад, такім, як: «Калі няма на свеце маёй мовы…», «У падзямеллі», «Шэрыя хаты, платы і вароты…», «Лісце каштанаў» і іншым.
Максім Танк у сваіх творах звяртаўся да любімых паэтамі-раманістамі мастацкіх вобразаў вясны, сонца, навальніцы, пажару і іншых. Але яго ўмоўна-рамантычныя вобразы адначасова неслі і сацыяльную праўду жыцця: «Цягнуцца думы барознамі, Чорны змываючы пот» («Палавічнік»), «будуць вашы дзеці Араць бяду з пракляццем на шнурах», «Нехта з песняй залатым скрабе нарогам Грудзі чорныя, ўраджайныя зямлі», «Змоўкла песня, толькі звоняць недзе слёзы На палетках за скрыпучаю сахой» («Сказ пра Вяля»), у батрацкага сына багацця — «душа пад кашуляй, Сілы поўная буйнай» («Ой, калышацца вецер») і іншыя.
Паэзія Максіма Танка вызначалася чысцінёй і свежасцю, і пры гэтым умоўна-рамантычная мройлівасць, душэўная высакароднасць спалучалася ў ёй з бескампраміснасцю, ахвярнай мужнасцю. Гэта выразна бачна ў вершах «Чорныя скібы», «Начная цішыня», «Спатканне», «Над Прыпяццю», «Песня кулікоў», «Паслухайце, вясна ідзе…» і іншых. У яго вершах чытаюцца адметныя рысы тагачаснага грамадскага жыцця і прыроды Заходняй Беларусі. Вялікае месца ў сваёй паэзіі Максім Танк надаваў такім катэгорыям, як матчына песня, родныя загоны, муры і краты, вясна-перамога, каласістае гора, жалезны вырай, этапныя дарогі, світальная зара, полымя волі, сталёвы сонечны паход і іншыя. Усяму таму, што раскрывала характэрныя асаблівасці беларускага нацыянальнага лёсу.
У часы Вялікай Айчыннай вайны творчасць Максіма Танка пераважна вылучаецца сатырычна-выкрывальнай і публіцыстычна-пафаснай жанравай скіраванасцю. Заклікі змагацца супраць фашызму, нічога не шкадаваць дзеля перамогі, паэтызацыя подзвігу воіна, услаўленне неўміручасці роднага краю, народа, культуры і мовы — асноўныя матывы яго ваеннай лірыкі («Падымайся, Беларусь», «Не шкадуйце, хлопцы, пораху», «Родная мова»). У паэме «Янук Сяліба» (1943) імкнуўся паказаць героіку партызанскага руху на Беларусі. Патрыятычныя творы ваенных гадоў склалі кнігу «Вастрыце зброю» і «Праз вогненны небасхіл» (абедзве 1945).
Яшчэ ў сталінскія часы не прымаў сацыялістычны рэалізм. Пасляваенная творчасць вылучаецца зваротам паэта да гісторыі Беларусі, фальклорных сюжэтаў, услаўленні стваральнай працы. Зборнік Максіма Танка «Каб ведалі» стаў адным з лепшых у беларускай паэзіі пасляваеннага дзесяцігоддзя, быў адзначаны Дзяржаўнай прэміяй СССР.
З канца 1950-х гадоў у паэзіі Максіма Танка ізноў заўважны сатырычны жанр (зборнік «Селядцы з вершамі»). Таксама ён звярнуўся да жанру гераічнай паэмы («Мікалай Дворнікаў»). А ў яго творах для дзяцей адчуваецца моцная сувязь з беларускай народнапесеннай творчасцю, якая характэрна для ўсёй лірыкі Максіма Танка (кнігі «Галінка і верабей», «Казкі лірніка», «Светлячок», «Ехаў казачнік Бай» і іншыя).
Творчасць Максіма Танка 1960—1980-х гадоў увасабляецца ў яго зборніках «Мой хлеб надзённы», «Перапіска з Зямлёй», «Нарачанскія сосны», «Прайсці праз вернасць», «За маім сталом» і інш. Лірыка гэтага перыяду разнастайная па змесце, уключае філасофскі роздум над сутнасцю паэзіі ўвогуле. Паэт выявіў інтарэс да класікі, як айчыннай («Эх, Багрыме», «Над магілай Багдановіча», «Францішак Багушэвіч»), так і да замежнай («Сяргей Ясенін», «Трэска з дому Шэкспіра»). Ён займаўся пошукамі ў галіне паэзіі, а найбольш любімай формай выказвання паэтычнага пачуцця ў Максіма Танка быў верлібр.
Пераклады
Максім Танк перакладаў на беларускую мову творы Аляксандра Пушкіна, Уладзіміра Маякоўскага, Паўло Тычыны, Адама Міцкевіча, М. Рыльскага, А. Венцлавы, Я. Судрабкална, Ю. Славацкага, Ю. Тувіма, У. Бранеўскага, Р. Дабравольскага, Т. Ружэвіча, А. Германава, Назыма Хікмета і іншых. У тым ліку пераклаў лібрэта оперы «Страшны двор» С. Манюшкі для пастаноўкі яе ў 1952 годзе. Займаўся перакладамі на беларускую мову з рускай, украінскай, польскай, літоўскай, латышскай, балгарскай моў.
Пераклады твораў Максіма Танка на рускую мову рабіў М. Старшынаў.
Ацэнкі
Літаратуразнаўцы залічваюць Максіма Танка да класікаў беларускай літаратуры. Яго творчасць з’яўляецца сучаснай беларускай літаратурнай класікай, а сам ён уваходзіць у лік вядомых еўрапейскіх паэтаў.
З іменем Максіма Танкам і яго творчымі пошукамі некаторыя заходнебеларускія крытыкі звязвалі наступленне цэлай эпохі ў развіцці нацыянальнай літаратуры. Напрыклад, артыкул С. Каліны, які быў надрукаваны і змешчаны ў часопісе «Калоссе», так і называўся — «На парозе новае эпохі ў беларускай літаратуры». Каліна пісаў у сваім артыкуле:
«''Ягоная творчасьць, што паўстала на працягу ўсяго трох апошніх гадоў, уліла ў нашую літаратуру зусім новыя плыні, выявіла аграмадныя мастацкія дасягненьні, напасьледак намеціла новы, адказуючы духу часу і варункам сучаснага жыцьця мастацкі і ідэёвы кірунак. Беларуская літаратура дзякуючы Танку перажывае сёньня, пасьля „нашаніўскай“ пары і ейнага прадаўжэньня, свой другі рэнэсанс, тым іншы за першы, што паколькі Купала і Колас, могучы мала карыстаць з літаратурнай спадчыны сваіх папярэднікаў, мусілі перадусім тварыць і замацоўваць наш літаратурны быт, патолькі сёньня распачынае нашая літаратура эпоху поўнай дасканаласьці, асягіваючы агульнаэўропэйскую ступень разьвіцьця''».
М. У. Мікуліч падкрэслівае, што пачынаючы паэт імкнуўся асэнсаваць працэсы заходнебеларускай рэчаіснасці і іх далейшае развіццё, у яго творчасці адлюстроўваўся высокі ўзровень нацыянальна-патрыятычнай свядомасці, вершы былі арыентаваны на адвечныя маральна-этычныя прынцыпы.
Як заўважае В. П. Рагойша, паглыбленне гуманістычнага пачатку, узмацненне філасафічнасці лірыкі, пашырэнне і ўдасканаленне сродкаў паэтычнагя выяўлення сталі вядучымі стылёвымі дамінантамі творчасці Максіма Танка 1960—1980-х гадоў.
Прэміі і ўзнагароды
За пераклады польскай паэзіі і ўмацаванне дружбы паміж народамі Максім Танк атрымаў літаратурную прэмію Таварыства польска-савецкай дружбы (1958) і Таварыства аўтараў (ZAIKS. 1969). Шмат яго твораў былі адзначаны прэміямі. Так, зборнік вершаў паэта «Каб ведалі» (1948) быў адзначаны Дзяржаўнай прэміяй СССР, «След бліскавіцы» (1957) — Літаратурнай прэміяй Янкі Купалы, «Мой хлеб надзённы» (1962) — Дзяржаўнай прэміяй БССР імя Янкі Купалы, «Прайсці праз вернасць» (1980) — Літаратурнай прэміі імя А. Фадзеева. За зборнік вершаў у перакладзе на рускую мову «Нарочанские сосны» (Масква, 1977) у 1978 годзе Максіму Танку была прысуджана Ленінская прэмія.
Ганаровы грамадзянін горада Мінска (1987), гарадскога пасёлка Радашковічы (1992). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1978, за кнігу паэзіі «Нарачанскія сосны»), Дзяржаўнай прэміі СССР (1948, за зборнік «Каб ведалі»), літаратурнай прэміі імя Я. Купалы (1959, за зборнік «След бліскавіцы»), Дзяржаўнай прэміі Беларусі імя Я. Купалы (1966, за зборнік «Мой хлеб надзённы»), літаратурнай прэміі імя А. Фадзеева (1980, за кнігу «Прайсці праз вернасць»).
Удастоены звання народнага паэта Беларусі (1968), Героя Сацыялістычнай Працы (1974), узнагароджаны чатырма ордэнамі Леніна, ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, ордэнам Чырвонага Сцяга, залатым медалём «Барацьбіту за мір», медалём Францыска Скарыны, двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Айчынай вайны II ступені, Дружбы народаў і медалямі, а таксама афіцэрскім крыжом ордэна Адраджэння Польшчы, ордэнамі Заслугі ПНР, іншымі ордэнамі і медалямі. Максім Танк з’яўляўся акадэмікам НАН Беларусі (1972).
Увасабленне праз музыку
Многія вершы Максіма Танка былі пакладзены на музыку. Песні, кантаты, араторыі на яго словы пісалі Л. Абеліёвіч (Дзве паэмы. Мн., 1958), М. Аладаў, У. Алоўнікаў, А. Багатыроў (Пяць вакальных дуэтаў. Мн., 1976), Р. Бойка, Г. Вагнер («Памяць»), Т. Дзядзюля («Каб ведалі»), К. Кавяцкас, Э. Калманоўскі, А. Кос-Анатольскі (хоры), I. Кузняцоў, А. Ленскі (хоры), Д. Лукас, I. Лучанок, Э. Манвелян, I. Мацін («Вясельная»), У. Мулявін («Завушніцы»), П. Падкавыраў (Свяці, зара; Добрай раніцы. Мн., 1957), А. Пахмутава, Р. Пукст, Ю. Семяняка, Г. Смірнова (Скаўронак. Л., 1956), Д. Смольскі, Э. Тамберг, А. Туранкоў, Э. Тырманд (Рамансы. Мн., 1969), А. Фляркоўскі, К. Цесакоў, М. Чуркін, В. Шабалін (хоры) і іншыя.
Ушанаванне памяці
Імя Максіма Танка прысвоена Беларускаму дзяржаўнаму педагагічнаму ўніверсітэту, Мінскаму педагагічнаму каледжу, Сваткаўскай сярэдняй школе (Мядзельскі раён) і Мядзельскай раённай бібліятэцы.
У Мінску, на вуліцы яго імя і на доме, дзе ён апошнія гады жыў і працаваў (вул. Кульман, 15), устаноўлены мемарыяльныя знакі.
Нацыянальны банк Беларусі 29 жніўня 2013 года ўвёў у абарачэнне памятную манету — «''Максім Танк. 100 гадоў''».
5 снежня 2014 года ў Мядзеле адкрылі першы ў Беларусі помнік Максіму Танку. Аўтары кампазіцыі — скульптары Іван Міско і Аляксандр Фінскі, архітэктар Армен Сардараў.
Хвоснік
Хвоснік, Баляскі, Хваснік, Пярыльцы (Hippuris) — род кветкавых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя водныя травяністыя расліны з паўзучым карэнішчам. Сцёблы прамастойныя, членістыя, пустыя. Лісце суцэльнае, лінейнае, без прылісткаў, у кальчаках. Кветкі адзінкавыя, у пазухах лісця, дробныя, беспялёсткавыя, зеленаватыя. Плод — касцянка.
Арэал
Выдзяляюцца 3 віды. Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы і Аўстраліі. На тэрыторыі Беларусі трапляецца на багністых берагах рэк і азёр, вільготных лугах, нізінных балотах.
NGC 2856
NGC 2856 (іншыя абазначэнні — UGC 4997, IRAS09208+4927, MCG 8-17-93, ARP 285, ZWG 238.47, KUG 0920+494B, PGC 26648) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ева Ворша Ланзіна
Е́ва Во́рша Ла́нзіна, нямецкі варыянт — Ева-Урсула Лангэ (Jěwa Wórša Lanzyna, Eva-Ursula Lange; нар. 11 верасня 1928, вёска Дзельня-Кіна, каля Баўтцэна, Германія) — лужыцкая мастачка і графік.
Біяграфія
Нарадзілася 11 верасня 1928 года ў лужыцкай вёсцы Дзельня-Кіна ў ваколіцах горада Будзішына. Пасля заканчэння сярэдняй школы з 1945 па 1948 год вучылася выяўленчаму мастацтву ў Гёрліцы. З 1950 года вучылася ў школе выяўленчых мастацтваў у Празе і з 1951 года па 1956 год — у Вышэйшай школе графікі і выяўленчых мастацтваў у Лейпцыгу. З 1956 па 1958 год працавала ілюстратарам. З 1958 па 1968 год працавала мастаком у выдавецтве «Домавіна». З 1962 года працавала вольным мастаком.
У 1974 годзе ўдзельнічала разам з лужыцкімі мастакамі Мерчынам Новакам-Нехарньскім і Янам Букам у VII з’ездзе Таварыства мастакоў ГДР у Карл-Маркс-Штаце.
У 2003 годзе ў гонар яе 75-годдзя Таварыства лужыцкіх мастакоў арганізавала ў палацы Нешвіца персанальную выстаўку і фестываль. У верасні 2008 года ў гонар 80-гадовага юбілею мастачкі ў Сербскім музеі ў Котбусе была арганізавана выстаўка, прысвечаная мастачцы пад назвай «Sonderausstellung Weltsprache Wendisch — Schrifttum, Kunst».
Лужкоўскі сельсавет
Назву Лужко́ўскі сельсавет маюць:
Акадэмія інтэрлінгвы
Акадэ́мія інтэрлі́нгвы - арганізацыя, прызначаная для прапаганды міжнародных дапаможных моў, якая была галоўным чынам звязана з мовай Джузэпэ Пеана лаціна-сінэ-флексіонэ. Акадэмія была нашчадкам Міжнароднай Акадэміі Валапюка, створанай на з'ездзе валапюкістаў у Мюнхене, ў жніўні 1887. пад кіраўніцтвам Вальдэмара Розенберга (дырэктар з 1892 года), гэтая група перапрацавала валапюк у мову неўтраль і ўзяла назву Akademi Internasional de Lingu Universal (1898). Калі акадэмія ў рэшце-рэшт вырашыла адмовіцца ад мовы неўтраль і развіваць лаціна-сінэ-флексіонэ (1908), яна выбрала сваім дырэктарам Пеана і змяніланазву на Akademia pro Interlingua (так як мова пеана называлася ўжо інтэрлінгва). Арганізацыя праіснавала да 1939 года.
Анарэ дэ Бальзак
Анарэ́ дэ Бальза́к (Honoré de Balzac ; 20 мая 1799, Тур — 18 жніўня 1850, Парыж) — французскі пісьменнік, пачынальнік рэалізму.
Біяграфічныя звесткі
Не мае ніякіх роднасных адносін з французскім пісьменнікам Жану-Луі Гез дэ Бальзакам (1597—1654). Імя пры нараджэнні — Анарэ Бальса; часціцу «дэ», якая азначае прыналежнасць да дваранскага роду, пачаў выкарыстоўваць каля 1830 года, таксама змяніў прозвішча для мілагучнасці.
Вучыўся ў Вандомскім каледжы; у 1819 скончыў парыжскую Школу права, адначасова праслухаў курс літаратуры ў Сарбоне.
Творчасць
Першы твор — класіцыстычная трагедыя ў вершах «Кромвель» (1820). Поспех і прызнанне прыйшлі з выхадам гістарычнага рамана «Шуаны» (1829). Прыярытэтам эстэтычнай сістэмы пісьменніка стаў матэрыяльны свет і будзённае жыццё. Гэта выходзіла па-за межы рамантыэму, які панаваў у літаратуры да 1830-х г. Аднак традыцыі рамантычнага мастацтва заўсёды прысутнічалі ў творчасці Бальзака, выяўляліся пры адлюстраванні ўсёпаглынальнай страсці герояў.
Назіральнасць і празорлівасць пісьменніка дазволілі зразумець галоўную тэвдэнцыю эпохі — эканамічнае пераразмеркаванне багацця, уласнасці і выхад на авансцэну новых уладароў жыцця — фінансістаў, спекулянтаў, ліхвяроў, дзялкоў, якія вырашалі лёс грамадства, стваралі жывую гісторыю. Так нарадзіліся вобразы Габсэка, Грандэ, Гарыо, Нусінгена.
Бальзак абараняў манархію, каталіцызм і адначасова захапляўся буржуазным прагрэсам. Аднак ніхто лепш за яго не паказаў эаганы грамадства, у якім грошы і асабісты інтарэс вынішчаюць усё лепшае, натуральнае з чалавечых адносін і здольныя ператварыць чалавека ў монстра. Творчая манера Бальзака вызначаецца апісальнасцю, стыль — дэталёвасцю, жывапіснасцю.
Яму належаць таксама збор навел «Свавольныя апавяданні» (1832-37), п’есы («Мачаха», 1848, і інш.), крытычныя артыкулы («Эцюд пра Бейля», прадмова да «Чалавечай камедыі» і інш.).
Беларускія пераклады
Таксама беларускія пераклады А. дэ Бальзака друкаваліся ў 1930-х гг. :
Макі Сал
Макі Сал (нар. г.) — сенегальскі палітык, прэзідэнт Сенегала з красавіка 2012 года. Пры прэзідэнце Абдулае Вадзе, Макі Сал быў прэм’ер-міністрам Сенегала з красавіка 2004 па чэрвень 2007 года, і кіраўніком Нацыянальнай асамблеі Сенегала з чэрвеня 2007 па лістапад 2008 года. Таксама ён быў двойчы мэрам горада Фацік: з 2002 па 2008 год і з красавіка 2009 года. Сал быў даўнім сябрам Сенегальская дэмакратычнай партыі (СДП). Пасля канфлікту з Вадам, ён быў зняты з пасады прэзідэнта Нацыянальнага Сходу ў лістападзе 2008 года, пасля чаго Макі Сал заснаваў сваю ўласную партыю і далучыўся да апазіцыі. Атрымаўшы другое месца ў першым туры прэзідэнцкіх выбараў 2012 года, ён атрымаў падтрымку іншых кандыдатаў ад апазіцыі і атрымаў перамогу над Вадам ў другім туры галасавання, які адбыўся 25 сакавіка 2012 года.
Еленка (прыток Ператуці)
Е́ленка — рака ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці, правы прыток ракі Ператуць.
Даўжыня 10 км. Пачынаецца за 2 км на паўночны захад ад вёскі Пухаўшчына, упадае ў Ператуць за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Кухцічы. На працягу 4,3 км каналізаваная (выток — 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Ніва).
Тымішаарскі заходні ўніверсітэт
Тымішаарскі заходні ўніверсітэт (Universitatea de Vest din Timişoara) — румынская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Тымішаара.
Атаўтускен
Атаўтускен — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Шалкарскай аульнай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 17 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра сяла Акмол. Код КАТА — 116673300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 369 чалавек (175 мужчын і 194 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 318 чалавек (150 мужчын і 168 жанчын).
Далорэс Ібаруры
Далорэс Ібаруры Гомес (Dolores Ibárruri Gómez, вядомая таксама як Пасіянарыя, баск. Dolores Ibarruri, «Pasionaria»; (, Гальярта, правінцыя Біская —, ) — дзяячка іспанскага і міжнароднага камуністычнага руху, актыўная ўдзельніца рэспубліканскага руху ў гады Грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў, затым дзяячка эмігранцкай апазіцыі дыктатуры Франка.
На працягу доўгага часу жыла ў СССР (у пачатку 1960-х гадоў атрымала савецкае грамадзянства), а яе адзіны сын, Рубен, уступіў у Чырвоную Армію і загінуў у бітве пад Сталінградам у 1942 годзе. У 1942—1960 гады — генеральны сакратар, а з 1960 года да канца жыцця — старшыня Камуністычнай партыі Іспаніі. Пасля смерці Франка і легалізацыі партый пры Хуане Карласе I вярнулася ў Іспанію і ў 1977 годзе абраная дэпутатам картэсаў.
Ян Непамуцкі
Святы Ян Непаму́цкі (каля 1350, Непамук, Чэхія —, Прага) — , Ян Непамук — чэшскі каталіцкі святы, святар, мучанік.
Біяграфія
Ян нарадзіўся прыблізна паміж 1340 м і 1350 м годам у паселішчы Помук (сучасны чэшскі Непамук), недалёка ад манастыра цыстэрцыянскага ордэна каля ўзгорка «Зялёная Гара». У тым месцы, дзе сёння размяшчаецца касцёл Св. Яна Непамуцкага, раней (па вусновых крыніцах) размяшчаўся дом, дзе і нарадзіўся Ян. Бацька Яна — Велфін — быў у 1355—1367 гадах бурмістрам населенага пункта Помук, пра маці нічога невядома. Базавую адукацыю Ян атрымаў у школе пры касцёле Св. Якава.
У 1370 г. ён стаў натарыусам пражскага архібіскупа, у 1380 г. быў пасвечаны ў святары. Пасля атрымання сану працягнуў адукацыю, вывучаў права, у 1381 г. атрымаў ступень бакалаўра ў Празе, а ў 1387 г. у Падуі доктарскую ступень. У 1389 г. Ян быў прызначаны генеральным вікарыем пражскага архібіскупства.
Мучаніцтва
Чэшскі кароль Вацлаў IV (1378—1419) увесь час канфліктаваў з вышэйшым духавенствам краіны, адстойваў прыярытэт свецкай улады і ўмешваўся ва ўнутрыцаркоўныя справы, лічачы пражскае архібіскупства адным з галоўных сваіх апанентаў ва ўнутранай палітыцы.
У 1393 г. па яго загадзе былі схоплены і кінуты ў турму Ян Непамуцкі і два іншых святара. Неўзабаве таварышы Яна былі адпушчаны, а Ян пасля пакутлівых катаванняў быў пакараны — яго кінулі ў мяшку з Карлава моста ва Влтаву. Пэўная прычына, па якой гнеў караля абрынуўся менавіта на Яна Непамуцкага, сапраўды не вядомая. У 1433 г. храністы высунулі здагадку, вельмі верагодную, але дакладна не даказаную, што Ян адмовіўся выкрыць каралю таямніцу споведзі каралевы, духоўнікам якой ён быў.
Паводле падання, у тым самым месцы дзе цела святога пагрузілася ў Влтаву, над вадой узнікла свячэнне ў выглядзе 5 зорак, з тых часоў Непамуцкі выяўляецца з пяццю зоркамі над галавой. Месца, поруч якога Яна скідвалі праз парэнчы, можна ўбачыць па правую руку на шляху па мосце ў бок Мала Страны, гэта месца адзначана ўмураваным у парэнчы моста крыжам і двума меднымі цвікамі непадалёк ад крыжа.
Шанаванне
Цела Св. Яна было вынята з Влтавы і пасля пахавана ў кафедральным саборы святога Віта ў Празе.
Шанаванне Яна чэшскімі каталікамі як святога і мучаніка пачалося яшчэ ў XV стагоддзі. Да ліку святых ён быў прылічаны ў 1729 г. Ян Непамуцкі лічыцца нябесным заступнікам спавяданнікаў, а таксама заступнікам Прагі і ўсёй Чэхіі. Памяць у Каталіцкай царкве — 16 мая.
Іканаграфія
Самая знакамітая статуя святога была створана ў 1683 г. (яшчэ да афіцыйнай кананізацыі) Я. Брокафам для Карлава моста ў Празе. Цяпер арыгінал перанесены ў Нацыянальны музей у Празе (як і большасць скульптур Карлава моста), а на мосце ўстаноўлена дакладная копія.
У XVIII стагоддзі створана вялікая колькасць іконаграфічных цыклаў са сцэнамі з жыцця святога. Самы вядомы знаходзіцца ў Латэранскай базіліцы ў Рыме.
Святы Ян Непамуцкі адлюстроўваецца на абразах з пальмавай галіной і вянком з зорак над галавой.
Жуль Грэві
Франсуа Поль Грэві (François Paul Jules Grévy; 1807—1891) — прэзідэнт Трэцяй французскай рэспублікі і адзін з лідараў фракцыі апартуністычных рэспубліканцаў. Улічваючы, што яго папярэднікі былі манархісты, якія беспаспяхова спрабавалі аднавіць французскую манархію, Грэві лічыцца першым сапраўды рэспубліканскім прэзідэнтам Францыі.
Монтэ-Пердыда
Гэтая вапняковая гара была ў 1997 годзе ўнесена ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў складзе аб’екта плошчай 30,6 тыс. га, які таксама ўключае два найглыбейшыя ў Еўропе каньёны (на іспанскім баку) і тры буйныя ледавіковыя цыркі (у Францыі).
Узыходжанне на гару прасцей з іспанскага боку. Сцежка пачынаецца ад населенага пункта Торла, ідзе па даліне Ардэса і перад штурмам вяршыні паднімаецца па Сірк-дэ-Сааса. Узімку для ўзыходжання неабходныя ледасек і альпінісцкія кошкі. Першае задакументаванае ўзыходжанне на вяршыню адбылося 6 жніўня 1802 года французскімі альпіністамі.
Ярмоліна (Рослаўльскі раён)
Ярмоліна (Ермолино) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Асцёрскага сельскага паселішча.