cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Палітычная свабода
Канцэпцыя палітычнай свабоды знаходзіцца ў шчыльнай узаемасувязі з канцэпцыяй грамадскіх правоў і індывідуальных свабод. Большасць дэмакратычных грамадстваў адрозніваюцца наяўнасцю свабод, якія гарантуюцца дзяржавай. Гэтыя свабоды ўключаюць:
У больш радыкальных інтэрпрэтацыях (звычайна скрайне левых ці скрайне правых) прысутнічаюць такія «свабоды», як «сексуальная свабода», ці «свабода насіць зброю».
У той час, як і левыя, і правыя вызначаюць права на свабоду як асноўнае з чалавечых правоў, яны радыкальна падзяляюцца ў вызначэнні сутнасці гэтага права. Для правых, свабода існуе ў першую чаргу ў негатыўным сэнсе (свабода ад), у той жа час як для левых, свабода ў першую чаргу вызначаецца ў пазітыўных тэрмінах (свабода для). Таму, скажам, можна часцяком пачуць пра «свабоду адукацыі», пад чым разумеецца права на бясплатную адукацыю. Левы кірунак, такім чынам, блытае «свабоду» і «гарантаваныя сацыяльныя паслугі».
Ліберальны кірунак думкі перасцярагае, што такое вызначэнне свабоды ёсць на самой справе нішто іншае, як легітымізацыя прымусу над чалавекам «у інтарэсах грамадства» і таму сцвярджае, што свабода можа быць вызначана толькі ў «негатыўных» тэрмінах (свабода «ад»).
Ліберальны кірунак крытыкуецца кансерватарамі, якія лічаць, што чыста негатывісцкае вызначэнне свабоды вядзе да анархіі і маральнага заняпаду.
Калічонка
Калічо́нка (, Каличёнка) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўгаўскага сельсавета.
НФЛ у сезоне 1966
Cезон 1966 года стаў 47-ым сезонам Нацыянальнай футбольнай лігі (NFL).
Турнірная табліца
В = Выйгрыш, П = Паражэнне, Н = Нічыя, % = Адсотак перамог, АН = Ачкі набраныя, АП = Ачкі прапушчаныя
Заўвага: Да 1972 года, нічыі ў турнірных табліцах не ўлічваліся.
Ніўе (Глыбоцкі раён)
Ні́ўе (, Нивье) — былая вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Галубіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска i фальваркi ў складзе гміны Пліса Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Ліквідавана ў 2007 годзе.
Язерская
Язерская — прозвішча.
Мілое
Міло́е (, Милое) — пасёлак у Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўгаўскага сельсавета.
Шаўры
Шаўры́ (, Шавры) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Доцішскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з другой паловы XIX ст., уласнасць Нарбутаў. Побач з вёскай існаваў маёнтак (фальварак).
Да 5 кастрычніка 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Нацкага сельсавета.
Абалішкі
Аба́лішкі (, Абалишки) — хутар у Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагародзенскага сельсавета.
Да 19 красавіка 1973 года хутар уваходзіў у склад Паляцкішскага сельсавета.
Англійскі ражок
Англійскі ражок — драўляны духавы музычны інструмент, уяўлялы сабой альтовы габой. Найменне «англійскі» атрымаў выпадкова з-за памылковага ўжывання французскага слова anglais («англійскі») замест правільнага angle («выгнуты вуглом» — па форме паляўнічага габоя, ад якога і адбыўся англійскі ражок).
Манпарнас, 19
Сюжэт
1919 год. Бедны мастак з Манпарнаса, які пакутуе ад алкагалізму, улюбляецца ў маладую Жанну Эбютэрн, дзяўчыну з заможнай сям'і, бацькі якой катэгарычна супраць іх адносін. Мадыльяні парывае свае адносіны з англічанкай Беатрыс. Пасля цяжкага прыступу туберкулёзу Мадыльяні з'язджае на поўдзень Францыі, у Ніцу, куды да яго прыязджае Жанна. Праз некаторы час яны вяртаюцца ў Парыж, але ніхто не хоча купляць карціны і малюнкі Мадыльяні, і сродкаў да існавання катастрафічна не хапае.
Асава (Воранаўскі раён)
Асава́ (, Осова) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагародзенскага сельсавета.
У 1940—1963 гадах цэнтр Асаўскога сельсавета.
Промежкі
Про́межкі (, Промежки) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Галубіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Тэізм
Тэі́зм (Τέος — Бог) — у шырокім значэнні — вера ў Бога ці багоў; у вузкім разуменні — рэлігійна-філасофскі светапогляд, які сцвярджае, што свет быў створаны Богам, і што тварэц працягвае сваю дзейнасць у свеце, які стварыў. Упершыню тэрмін «тэізм» ужыў Ральф Кедварт (1617–1688) у сваёй працы «Ісцінная інтэлектуальная сістэма ўніверсуму». Да тэізму традыцыйна адносяць такія веравучэнні, як хрысціянства, іўдаізм і іслам.
Тэізм і рэлігіі
Традыцыйнае хрысціянства пераважна манатэістычнае. Яно вучыць, што «Бог з намі» (як перакладаецца яўрэйскае імя Імануіл). Бог у асобе Ісуса Хрыста прыйшоў у свет і пасля свайго ўшэсця ў асобе Святога Духу пачаў жыць сярод людзей.
Не ўсе рэлігіі з'яўляюцца тэістычнымі. Рэлігіі, як даасізм, пастулаты якіх не зыходзяць з існавання бога ці багоў, не з'яўляюцца тэістычнымі. Прыкладамі таксама могуць стаць будызм і таксама некаторыя формы індуізму.
Большасць тэістаў вераць, што Бог з'яўляецца ўсёведным і ўсюдыісным, хаця гэтая вера параджае пытанні пра Бога, як адказнасць за зло і пакуты і інш. Некаторыя тэісты мяркуюць, што Бог усведамляе, што яго ўсемагутнасць абмежаваная.
Віды тэізму
Існуюць розныя напрамкі тэізму:
Сырмеж
Сы́рмеж (, Сырмеж) — аграгарадок у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Занарацкага сельсавета.
Гісторыя
У 1527 маёнтак Ашмянскага павета, набыты князем у князёў. У 1846 маёнтак Свянцянскага павета Віленскай губерні, валоданне Янушэўскага. У 1868 г. вёска Шамятоўскай воласці Свянцянскага павета, 24 двара, 227 жыхароў. У 1904 г. у вёсцы 376 жыхароў, у 1908 г. — 47 двароў, 286 жыхароў.
На 01.01.1997 г. 52 двары, 120 жыхароў. Тут размешчана жывёлагадоўчая ферма.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сырмежскага сельсавета.
Славутасці
У вёсцы знаходзіцца часоў Першай сусветнай вайны.
Ласла Полгар (педагог)
Ла́сла По́лгар (Polgár Lásló, сапраўднае прозвішча — Про́цьёвін (Protyovin));, , Венгрыя) — венгерскі настаўнік, бацька трох вядомых шахматыстак: Сьюзан, Сафіі і Юдзіт; шахматны журналіст і педагог, эсперантыст.
Біяграфія
Бацька Ласла Полгара — Армін Процьёвін (1900—1992) падчас вайны быў прыцягнуты да ўведзенай для венгерскіх яўрэяў працоўнай павіннасці; яго маці Бел Гельбман, родам з Берагава выжыла ў канцэнтрацыйным лагеры Асвенцым, але яго дзядуля і бабуля былі забіты. Ласла быў выхаваны ў рэлігійнай сям’і і жадаў стаць равінам. Яго маці эмігравала ў 1956 годзе на Захад, а ён застаўся са сваім бацькам і скончыў яўрэйскую гімназію ў Будапешце. Потым ён працаваў зваршчыкам і наведваў вячэрнія курсы педагогікі, псіхалогіі і эсперанта. Пазней ён працаваў у сярэдняй школе настаўнікам чарчэння і этыкі.
Перапісваўся са сваёй будучай жонкай Кларай Альтбергер, якая жыла ў сяле Вілок Вінаградаўскага раёна УССР і вучылася ў той час ва Ужгарадскім дзяржаўным універсітэце. (у артыкуле памылкова ўказаны педінстытут). Клара паходзіла з сям’і венгерскіх яўрэяў, якія жылі на тэрыторыі, якая адыйшла пасля вайны да СССР. Яе сям’я была блізка знаёма з маці яе будучага мужа, якая нарадзілася ў той жа самай мясцовасці; яна і дала Клары адрас Ласла для перапіскі. Упершыню яны сустрэліся ў 1965 годзе ў Будапешце, 20 красавіка 1967 года — пажаніліся. 19 сакавіка 1969 года ў іх нарадзілася першая дачка Сьюзан (Жужа).
Педагогіка
Згодна з тэорыяй Полгара, талант не даецца ад нараджэння, але развіваецца пры дапамозе выхавання. На гэту сістэму поглядаў паўплывалі працы амерыканскага псіхолага Д. Уотсана. Полгар вывучаў біяграфіі вядомых геніяў, такіх як В. Моцарт і К. Гаус. З гэтага ён зрабіў заключэнне, што дзеці ўжо з малых гадоў здольныя паказваць незвычайныя вынікі, калі яны будуць сістэматычна і інтэнсіўна займацца. Каб гэта практычна даказаць, ён цалкам прысвяціў сябе выхаванню дачок, якім ён разам з жонкай даў толькі дамашнюю адукацыю. Пасля працяглай перапіскі з упаўнаважаным міністэрствам ён атрымаў на гэта дазвол у якасці выключэння.
Гульню ў шахматы ён выбраў з-за таго, што там можна лёгка прасачыць за поспехамі па гульні ў турнірах. Сама Жужа апавядала, што шахматы з’явіліся выпадкова, а бацька планаваў зрабіць яе матэматыкам. Усе яго дочкі сталі вельмі моцнымі шахматысткамі (Сьюзан ці Жужа — чэмпіёнка свету сярод мужчын, Юдзіт — мацнейшая шахматыстка ўсіх часоў, валодае рэйтынгам звыш 2700, гуляе выключна ў мужчынскіх турнірах, Сафія — міжнародны майстар сярод мужчын). Ён выказаў меркаванне, што для дасягнення вялікіх вынікаў трэба заўсёды мерыцца сіламі з мацнейшымі, таму яго дочкі заўсёды выступалі пераважна ў мужчынскіх турнірах, што спачатку не вельмі ўхвалялася Венгерскім шахматным саюзам.
Ласла Полгар — аўтар шэрагу кніг па методыцы выхавання таленту, падручнікаў па гульні ў шахматы, зборнікаў шахматных эцюдаў і гумарыстычных гісторый з жыцця шахматыстаў, анталогіі гульняў венгерскіх шахматыстаў-яўрэяў, агляда шахматнай тэмы ў літаратуры на эсперанта.
Грубянцы
Грубя́нцы (, Грубянцы) — хутар у Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагародзенскага сельсавета.
Гольманцішкі
Го́льманцішкі (, Гольмантишки) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагародзенскага сельсавета.
Да 19 красавіка 1973 года вёска ўваходзіла ў склад Паляцкішскага сельсавета.
Ітсізм
Вызначэнні
Магчыма, што першае ўзгадаванне гэтага слова было ў нідэрландскім «Сацыяльна-культурнай справаздачы» 1996 года, (Sociaal en Cultureel Rapport 1996). У лістападаўскім выданні перыядычнага часопіса філасофіі «Filosofie Magazine» таго ж года ў артыкуле «Вось, ідуць Ітсеры», паведамлялася: «Усё менш людзей праяўляюць цікавасць да царквы. Колькасць вернікаў у „невядомую, вышэйшую сілу“ павялічваецца; пачынаючы з 1991 года, з 2 % да 22 % (паводле дадзеных „Сацыяльна-культурнай справаздачы“ за 1996 рок). Гэта нацыянальная эпідэмія. Тыповы адказ ітсіста на пытанне: „Ці верыце вы ў агульнапрынятага хрысціянскага Бога?“ будзе: „Не, але штосьці мусіць быць…“». Апытанне грамадскай думкі, што праводзілася галандскай штодзённай газетай «Trouw» у кастрычніку 2004 года, паказала, што каля 40 % яе чытачоў адчуваюць сябе менавіта «ітсістамі».
У адрозненні ад традыцыйных агностыкаў, якія разглядаюць рэчы больш скептычна, «не веруючы ў тое, што невядома», ітсісты лічаць, што, «магчыма, ёсць штосьці нашмат большае, чым тое, што мы можам ведаць». Бог у гэтай форме рэлігійнага лібералізму можа ўяўляцца альбо як нейкая істота, якая існуе па-за светам (падобны пункт гледжання выказваецца і ў іўдаізму, хрысціянстве і ісламе), або як калектыўная духоўная сіла, што існуе ў межах свету (падобна будыйскаму «уяўленню пра свет»).
У кастрычніку 2005 года слова «ітсізм» было далучана да чатырнаццатага выпуску слоўніка «ван Дале» (Dikke Van Dale). У англійскую мову гэты тэрмін трапіў у якасці запазычання з галандскай.
Пузыры (Глыбоцкі раён)
Пузыры́ (, Пузыри) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Галубіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Церахаў Бор
Це́рахаў Бор (, Терехов Бор) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўгаўскага сельсавета.
Даўгердзішкі (Воранаўскі раён)
Даўгердзі́шкі (, Довгердишки) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусь. Уваходзіць у склад Пагародзенскага сельсавета.
Да 19 красавіка 1973 года вёска ўваходзіла ў склад Паляцкішскага сельсавета.
Касмапалітызм
Касмапалітызм (ад κοσμοπολίτης (kosmopolites) — касмапаліт, чалавек свету) — ідэалогія, светапогляд, згодна з якім, усе чалавечыя этнічныя групы належаць да адной супольнасці, заснаванай на агульнай маралі. Касмапалітызм можа пацягнуць за сабой ідэю стварэння свайго роду сусветнага ўрада, ці можа проста звярнуцца да больш шырокіх маральных, эканамічных і / ці палітычныя адносін паміж дзяржавамі і асобамі з розных краін. Чалавек, які прытрымліваецца ідэі касмапалітызму ў любых яго формах называецца касмапалітам. Касмапалітызм гэта таксама ідэя сусветнага грамадзянства, якая ставіць агульначалавечыя інтарэсы і каштоўнасці вышэй за інтарэсы асобнай нацыі, альбо такое паняцце ўвогуле адмаўляюць.
Касмапалітычная супольнасць можа грунтавацца на ўсёабдымнай маралі, агульных эканамічных адносінах, альбо палітычнай структуры, якая ўключае ў сабе розныя народы. Напрыклад, Квамэ Энтані Апіа прадугледжвае магчымасць існавання касмапалітычнае супольнасці, у якой людзі з розных месцаў, прастораў (фізічных, эканамічных і іншых) уваходзяць у адносіны ўзаемнай павагі, нягледзячы на розныя вераванні і перакананні (рэлігійныя, палітычныя і іншыя).
Гісторыя
Ідэі касмапалітызму мы можам упершыню бачыць у Дыягена з Сінопа (каля 412 да н.э.), бацькі-заснавальніка руху кінікаў у Старажытнай Грэцыі. Дыягена на пытанне, адкуль ён прыйшоў, адказаў: «Я грамадзянін свету (kosmopolitês)». Гэта была наватарска канцэпцыя, таму што шырокая аснова сацыяльнай ідэнтычнасці ў Старажытнай Грэцыі ў той час была за асобнымі гарадамі-дзяржавамі (полісамі) альбо за ўсімі грэкамі (элінамі) у цэлым. Стоікі, якія пазней прынялі ідэю Дыягена і ператварылі ў натуральна поўнамаштабную канцэпцыю, пры гэтым падкрэслівалі, што кожны чалавек жыве адразу ў двух грамадствах — мясцовай супольнасці, дзе ён нарадзіўся, і супольнасці чалавечых аргументаў і памкненняў. Заняпад палітычнага жыцця грэчаскіх гарадоў пасля Пелапанескай вайны, а таксама развіццё філасофскае думкі прывялі да адмоўных адносін элінаў да патрабаванняў абмежаванага мясцовага патрытызму. Цяпер, са стратай незалежнасці і ўвогуле — са скарачэннем значэння гарадоў у эканоміцы (асабліва пасля македонскага і рымскага заваявання Грэцыі), элін пачаў усведамляць сябе грамадзянінам усяго свету.
У Сярэднявеччы касмапалітызм меў рэлігійны характар і разглядаўся ў імкненні каталіцкай царквы стварыць папскую тэакратыю, але не развіваўся ў тэарэтычным плане. Пачынаючы з XVI стагоддзя касмапалітызм носіць пераважна свецкі характар. У 1544 годзе Гіём Пастэль нанова вынаходзіць тэрмін «касмапалітызм», укладваючы ў яго не нябесны, а зямны сэнс, уяўляючы сабе сусветную дзяржаву як наднацыянальнае і пазарэлігійныя брацтва, заснаванае на свабодным выбары кожнага. Тым не менш, касмапалітызм знаходзіўся яшчэ ў стадыі станаўлення, развіваючыся ў тайных таварыствах алхімікаў і герметыстаў.
Масонства стала першым буйным ачагом распаўсюджання касмапалітызму дзякуючы развітай структуры брацтва і палітычнаму ўплыву. Станаўленне светапогляду супала з ростам пацыфісцкіх настрояў стомленых ад войн еўрапейцаў, гэта прывяло да таго, што некаторыя дзеячы эпохі Асветніцтва, такія як Мантэск'ё і Вальтэр, сталі бачыць рашэнне праблемы ў аб'яднанні Еўропы ў адзіную рэспубліку, у якой краіны павінны стаць правінцыямі. На гэтым шляху важную ролю адыгралі праекты «Вечнага міру» Бентама і Канта, якія прапануюць стварыць у Еўропе кангрэс, галоўнай мэтай якога было б аб'яднанне дзяржаў у справе міру. У сваіх разважаннях Кант ішоў далей і бачыў у касмапалітызме вянец гісторыі, лічачы яго натуральным станам чалавека.
Адраджэнне касмапалітызму адбываецца ў XX стагоддзі на хвалі моцных грамадскіх хваляванняў, звязаных з сусветнымі войнамі і рэвалюцыямі. У самым пачатку стагоддзя з'яўляецца ў разважаннях марксісцкай інтэлігенцыі як апанент інтэрнацыяналізму, але прызнаецца, што ў параўнанні з ім ён безасабовы і непадыходзіць для сацыялізму. Аднак адзначаюць, што Уладзімір Ільіч Ленін развіваў ідэі пра знішчэнне ў далёкай перспектыве, «пасля здзяйсненнядыктатуры пралетарыята ў сусветным маштабе», не толькі «раздробненасці чалавецтва на дробныя дзяржавы і ўсякай адасобленасці нацый, не толькі збліжэння нацый, але і зліцця іх». Падобная думка развілася ў Еўропе з рухам безнацыяналізму, які можна лічыць радыкальнай галіной касмапалітызму, у 1921 годзе Эжэн Ланці засноўвае Сусветную Безнацыянальную Асацыяцыю (SAT), у задачу якой уваходзіць спрыяць знікненню ўсіх нацый як суверэнных саюзаў і выкарыстанне эсперанта як адзінай мовы культуры. У 1931 годзе публікуецца асноўны дакумент асацыяцыі — «Маніфест Безнацыяналізму».
Пасля Другой сусветнай вайны касмапалітызм у капіталістычных краінах выражаецца ў шэрагу паспяховых праектаў: 10 снежня 1948 года прымаецца «Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека», якая замацавала ў міжнародным заканадаўстве натуральныя правы кожнага жыхара Зямлі, а ў 1954 годзе Гары Дэвіс засноўвае «Сусветны Урад Грамадзян Свету» (World Service Authority), некамерцыйную арганізацыю, вядомую выдачай «Пашпарта грамадзяніна свету». Працягвае развівацца філасофская платформа ў працах Жака Дэрыды і Эмануэля Левінаса.
У XXI стагоддзі касмапалітызм працягвае сваё развіццё на хвалі ўсеагульнай глабалізацыі. Частка лібертарыянцаў і нават камунітарыстаў у супрацьстаянні нігілізму і індывідуалізму разглядае касмапалітызм як адзін з найважнейшых слупоў свабоды чалавека.
Гл. таксама
• 2
Бубен
Бу́бен, лакальная назва ручны барабан — беларускі народны ударны музычны інструмент класа мембранафонаў нявызначанай вышыні гучання.
Драўляны (часам металічны) абруч («бячайка», «рэшата»); абцягнуты з аднаго боку скурай (сабакі, цяляці, казляняці) — мембранай; у падоўжныя проразі абруча ўстаўлены штыфты з парамі рухомых круглых бляшак («талерачак», «ляскотак»); да пэўных відаў бубнаў пад скурай-мембранай накрыж падвязаны бразготкі (званочкі, шархуны). Гук узнікае пры патрэсванні бубна, ударах па мембране пальцамі, далонню, кулаком або драўлянай калатушкай, вібрыруючым трэнні вялікімі пальцам па скуры. Гучанне бубна вызначаецца разнастайнасцю гукавых, тэмбравых і дынамічных адценняў.
Гісторыя
Адзін з першых музычных інструментаў старажытнага чалавека, які ўяўляў выдзеўбанае паглыбленне ў кавалку дрэва, абцягнутае скурай, што ўтварала мембрану. На старажытных помніках Украіны і Польшчы археолагі знаходзяць гліняныя бубны, якія маглі быць у тагачасных жыхароў Беларусі. Гліняныя бубны на тэрыторыі Польшчы мелі форму своеасаблівага келіха без дна з тоўстай ножкай. Памеры іх невялікія — да 20 см вышынёй. Звычайна на верхняй, большай частцы інстумента меліся налепленыя гліняныя гузы або вушкі, да якіх прывязвалася туга нацягнутая скураная мембрана. Назва бубен сустракаецца ў гістарычных дакументах XI ст. ў сувязі з ваеннымі падзеямі ці выступленнямі скамарохаў, але дакладна невядома, які менавіта інструмент (уласна бубен, барабан або літаўры) яна абазначала. Сведчаннем таго, што бубен быў вядомы на Беларусі ў 15 ст., даследчыкі лічаць выяву скамароха з бубнам на фрэсцы касцёла Святой Тройцы ў Любліне работы «рускіх майстроў» (майстроў з Вялікага княства Літоўскага). У сучасным сялянскім побыце выкарыстоўваецца як ансамблевы рытмічна-каларыстычны інструмент пры выкананні танцаў і вясельных маршаў. Пашыраны на ўсёй тэрыторыі Беларусі.
Бубен, які ўжываўся ў паўднёва-еўрапейскай музыцы з часоў крыжовых паходаў і ў заходняй сімфанічнай і духавой музыцы з XIX ст., быў створаны на ўзор старажытнага ўдарнага інструмента, на якім на працягу тысячагоддзяў гралі на Блізкім Усходзе. Бубен падобнай канструкцыі, па якім б’юць калатушкай, выкарыстоўваецца ў якасці магічнай прылады сібірскіх і індзейскіх шаманаў.
Ядраная Слабада
Я́драная Слабада́ (, Ядреная Слобода) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўгаўскага сельсавета.
У 1924—1960 гадах цэнтр Ядрына-Слабадскога сельсавета.
НФЛ у сезоне 1967
Турнірная табліца
В = Выйгрыш, П = Паражэнне, Н = Нічыя, % = Адсотак перамог, АН = Ачкі набраныя, АП = Ачкі прапушчаныя
Заўвага: Да 1972 года, нічыі ў турнірных табліцах не ўлічваліся.
Сафія Полгар
Чэмпіянат свету сярод хлопчыкаў да 14 гадоў: Пуэрта-Рыка (1986) — 2-3-е; чэмпіянат свету сярод кадэтаў: Рыа-Гальегас (1986) — 6-11-е месцы. Удзельніца шэрагу буйных міжнародных міжнародных спаборніцтваў, у тым ліку шахматнага фестываля ў Нью-Ёрку (1985) — 2-3-е, міжнароднага турніра ў Сан-Бернардзіна (1987) — 12-21-е месцы (71 удзельнік).
7 лютага 1999 уступіла ў шлюб з ізраільскім гросмайстарам Ёнай Касашвілі і пераехала ў Ізраіль. Потым яна з мужам пераехала ў Таронта. Мае 2 дзяцей.
Акрамя венгерскай мовы, з дзяцінства размаўляе на мове эсперанта.
Мінервіна
Мінервіна (Minervina) — першая жонка імператара Канстанціна I Вялікага. Ён жаніўся з ёй у 303 годзе. Ад гэтага шлюбу быў толькі адзін сын — Крысп. Калі Канстанцін жадаў палепшыць адносіны з іншымі тэтрархамі, то ажаніўся з дачкой Максіміяна Фаўстай ў 307 годзе.
Фаўст (трагедыя)
Трагедыя «Фаўст» — найбольш яркі твор выдатнага нямецкага паэта Ёгана Вольфганга Гётэ. У трагедыі адлюстраваны філасофскія погляды аўтара на жыццё і прызначэнне чалавека. Жыццёвы шлях Фаўста — гэта пошукі сэнсу існавання, пошукі шчасця ў высокім значэнні гэтага слова. У перакладзе Васіля Сёмухі выйшаў упершыню асобным выданнем у 1976 годзе.
Мадонна з дзіцем у пейзажы
Мадонна з дзіцем у пейзажы (Madonna col Bambino in un paesaggio) — карціна Джарджонэ, датаваная каля 1498—1500, якая захоўваецца ў Эрмітажы.
Датаванне і іканаграфія
Карціна патрапіла ў музей у 1817 годзе з калекцыі медыка Крайтана.
Як з большасцю работ, якія прыпісваюцца Джарджонэ, адсутнасць дакументацыі і цяжкасці выдзялення стылістычных характарыстык адносна кароткай кар'еры, у параўнанні з іншымі вучнямі і паслядоўнікамі, робяць атрыбуцыю і датыроўку асабліва цяжка. Мадонна з дзіцем ў пейзажы, верагодна, створана ў прамежку паміж 1495 і 1505, з перавагай у апошнія гады пятнаццатага стагоддзя.
У той час венецыянскія мастакі займаліся распрацоўцы новых відаў традыцыйнай іканаграфіі. Напрыклад, замест таго, каб маляваць Мадону на троне, у асяроддзі святых, яны часта размяшчалі ў ландшафце, як у гэтай карціне. Такія творы часта мелі невялікі памер і прызначаліся для хатніх ці прыватных часоўняў.
Апісанне
Марыя намаляваная ў павароце тры чвэрці, яна трымае на каленях дзіця, прытрымліваючы яго галаву правай рукой. Ісус аголены, у той час як Мадонна апранута ў вопратку зялёнага і чырвонага колераў.
Карціна вельмі лірычная, залітая залатым святлом, якое стварае цёплае і ўтульна ціхае спалучэнне постацяў і пейзажу.
Ялоўка (Клічаўскі раён)
Яло́ўка (, Еловка) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўгаўскага сельсавета.
Фёдар Санкоўскі
Фёдар Санкоўскі — беларускі архітэктар другой паловы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў, прадстаўнік класіцызму. У пачатку XIX стагоддзя віцебскі губернскі архітэктар.
Творчасць
Аўтар праектаў дзяржаўных устаноў у Віцебску, будынка прысутных месцаў у Лепелі (1803), Казьмадзям’янаўскай царквы ў Гарадку (1808). Выканаў праект і кіраваў перабудовай дома Кудзіновічаў пад Віцебскі палац губернатара.
Вяленік
Вяле́нік (, Веленик) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каўбчанскага сельсавета.
Даўгялы
Даўгя́лы (, Довгялы) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагародзенскага сельсавета.
Гісторыя
У 1940—1960 гадах цэнтр Даўгялаўскага сельсавета. Да 19 красавіка 1973 года вёска ўваходзіла ў склад Паляцкішскага сельсавета, да 1977 года — у склад Пагародзенскага сельсавета , да 18 кастрычніка 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Паляцкішскага сельсавета.
Ёні
Ёні (, Ёни) — хутар у Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагародзенскага сельсавета.
Да 19 красавіка 1973 года хутар уваходзіў у склад Паляцкішскага сельсавета.
Селішча (Глыбоцкі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Уюрковыя
Уюрковыя (Fringillidae) — вялікае сямейства птушак атрада.
Невялікiя птушкі, якія харчуюцца звычайна насеннем (жывёльныя кармы выкарыстоўваюцца значна менш) i таму маюць моцную, кароткую дзюбу. Часта, але не заўсёды, ёсць палавы дымарфізм. Маладыя падобныя да самкі. Гняздзяцца ў хмызняках i ў лясах. Многа аселых альбо качавых відаў, некаторыя пералётныя. Адрозніваецца 122—129 відаў.
Паморнікавыя
Паморнікавыя (Stercorariidae) — сямейства птушак атрада сеўцападобных.
Вялікія і сярэдніх памераў марскiя або акiянiчныя цёмна афарбаваныя водныя птушкі з доўгімі вострымi крыламі і моцнай кручкаватай на канцы дзюбай. Хвост з даўжэйшымi цэнтральнымі рулявымi пёрамi. Палавы дымарфiзм адсутнiчае.
Вядомы з ранняга міяцэну (каля 25 млн. гадоў назад). Падзяляюцца на 2 роды, адрознівецца 6-7 відаў.
Кормяцца рыбай, адбіраюць здабычу ў іншых птушак (кліптапаразітызм), а таксама ягадамі, беспазваночнымі, грызунамі, разбураюць гнёзды іншых птушак. Гняздзяцца ў ямцы на зямлi ў тундры або на пустынных узбярэжжах. Нясуць 2 яйцы.
Ганаратаў
Ганара́таў (, Ганаратов) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусь. Уваходзіць у склад Каўбчанскага сельсавета.
Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога
Слабада (Галубіцкі сельсавет)
Слабада́ (, Слобода) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Галубіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.
Жусіны (Воранаўскі раён)
Жусі́ны (, Жусины) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагародзенскага сельсавета.
Да 11 студзеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Пажыжмаўскага сельсавета.
Закуцкі Дварок
Заку́цкі Дваро́к (, Закутский Дворок) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каўбчанскага сельсавета.
Рызоіды
Рызоіды (ад — корань і  — выгляд) — ніткападобныя ўтварэнні ў імхоў, лішайнікаў, некаторых водарасцей і грыбоў, з дапамогай якіх яны мацуюцца да субстрату, паглынаюць з яго ваду і пажыўныя рэчывы.
Рызоіды па знешнім выглядзе нагадваюць каранёвыя валаскі і складаюцца з адной або двух клетак. У маршанцыевых імхоў рызоіды складаюцца з мёртвых клетак, па якіх вада паднімаецца як па кноце.
Новая Слабодка (Клічаўскі раён)
Но́вая Слабо́дка (, Новая Слободка) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўгаўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1891 годзе адкрыта школа. У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Быхаўскага павета; царква, школа граматы, піцейны дом.
З 20 жніўня 1924 года ў Ядранаслабодскім сельсавеце Чачэвіцкага раёна Магілёўскай акругі. З 8 ліпеня 1931 года ў Клічаўскім раёне. З 20 верасня 1944 года ў Доўгаўскім сельсавеце Клічаўскага раёна Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года зноў у Магілёўскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў Кіраўскім раёне, пасля аднаўлення Клічаўскага раёна зноў у яго складзе.
У Другую сусветную вайну з пачатку ліпеня 1941 да 1944 года акупаваная войскамі нацысцкай Германіі. 29 чэрвеня 1944 года вызвалена войскамі 50 арміі Другога Беларускага фронту.
Паводле Пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь вёска адносіцца да зоны жыцця з перыядычным радыяцыйным кантролем.
НФЛ у сезоне 1968
Cезон 1968 года стаў 49-ым сезонам Нацыянальнай футбольнай лігі (NFL).
Турнірная табліца
В = Выйгрыш, П = Паражэнне, Н = Нічыя, % = Адсотак перамог, АН = Ачкі набраныя, АП = Ачкі прапушчаныя
Заўвага: Да 1972 года, нічыі ў турнірных табліцах не ўлічваліся.
Павараная соль
Здабыча
На Беларусі прамысловыя паклады каменнай солі вядомы на Прыпяцкім прагіне. Распрацоўваецца Мазырскае радовішча ў Гомельскай вобласці. Са здабытай сыравіны вырабляюць кухонную соль у Мазыры.
Значэнне
Соль жыццёва неабходная для чалавека: удзельнічае ў падтрыманні водна-салявога балансу ў арганізме, натрый-каліевага іоннага абмену, з'яўляецца асноўным механізмам транспартацыі ў клетку пажыўных рэчываў і вываду прадуктаў жыццядзейнасці. Недахоп натрыю (аднаго з кампанентаў хімічнай формулы солі) вядзе да абязводжання арганізму і ўтварэння маршчын, іон хлору з'яўляецца асноўным матэрыялам для выпрацоўкі важнага кампанента страўнікавага соку — салянай кіслаты. Сутачная норма ўжывання солі — 5—6 г. Пры яе ўжыванні ў большай колькасці ўзрастае рызыка гіпертаніі, цяжкіх захворванняў нырак, сардэчна-сасудзістай сістэмы.
У харчаванні
Сярэдняе дзённае спажыванне солі без шкоды здароўю складае 2 грамы. Ёдаваную соль лепей ужываць у салатах, бо пры тэрмічнай апрацоўцы з яе выпарваецца ёд, які з'яўляецца адным са значных элементаў для нармальнага росту і развіцця чалавека. Яшчэ больш за павараную карысная марская соль, якая ўтрымлівае ў сваім складзе прымесі (каля 5%) іншых мінералаў: магнію, кальцыю, калію і да т. п.
Була (значэнні)
Бу́ла:
Зарэчча (Воранаўскі раён)
Зарэ́чча (, Заречье) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагародзенскага сельсавета.
Да 11 студзеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Пажыжмаўскага сельсавета. Да 1989 года вёска мела назву Нявошы.
Закуцце (Клічаўскі раён)
Заку́цце (, Закутье) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каўбчанскага сельсавета.
Канюхі (Воранаўскі раён)
Канюхі́ (, Конюхи) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагародзенскага сельсавета.
Крысп
Флавій Юлій Крысп, таксама вядомы як Флавій Валерый Крысп ці Флавій Клаўдзій Крысп (Flavius Iulius Crispus; каля 305—326), рымскі імператар з тытулам цэзара ў 317—326 гадах і старэйшы сын Канстанціна Вялікага ад першага шлюбу з Мінервінай, нарадзіўся меркавана ў 305 годзе, у Нікамедыі (цяпер Ізміт). Выхаванец рытара Лактанцыя.
Біяграфія
Крысп нарадзіўся прыкладна паміж 299 і 305 годам на ўсходзе Рымскай імперыі. Яго маці была Мінервіна, першая жонка Канстанціна. 1 сакавіка 317 года (16 ці 18 гадоў) быў узведзены бацькам у сан цэзара са сваім малодшым братам Канстанцінам паводле мірнага дагавора з Ліцыніем, які таксама прызначыў цэзарам свайго сына, якога таксама клікалі Ліцыніем. Канстанцін відаць верыў у здольнасці свайго сына і прызначыў у якасці кіраўніка Галіі, дзе Крысп удала ваяваў з франкамі на Рэйне. У студзені 322 года Крысп ажаніўся з маладой дзяўчынай па імі Алена. Яна нарадзіла яму сына ў кастрычніку таксама года. Не захавалася ніякіх звестак пра лёс гэтага хлопчыка.
Старое Запалоўе
Старо́е Запало́ўе (, Старое Заполовье) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Галубіцкага сельсавета.
Каўбчанская Слабодка
Каўбча́нская Слабо́дка (, Колбчанская Слободка) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каўбчанскага сельсавета.
Шура
Шура́ — рака ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Уса (басейн Нёмана).
Даўжыня ракі 27 км. Плошча вадазбору 99 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км. Пачынаецца за 1 км на поўдзень ад вёскі Дружная. Вадазбор у межах Нёманскай нізіны. Упадае ва Усу за 2 км на поўнач ад вёскі Пруды. Рэчышча часткова каналізаванае.
Сядзіба Гегера
Гісторыя
Пад канец XVI ст. у Мінску аселі езуіты. У 1654 годзе смаленскі біскуп Геранім Сангушка за 8000 злотых купіў сядзібу ў Я. Гегера і падарыў яе езуітам.
У 1723 годзе пачалася рэканструкцыя дома Гегера і ўзвядзенне справа ад касцёла 2-павярховага мураванага будынка калегіума, у якім знаходзіліся пакоі прафесараў і магістраў.
Апісанне
Сядзіба Ягора Гегера шырынёй 10 м была выцягнута ўздоўж вуліцы Койданаўскай прыкладна на 54 м і, такім чынам, яе плошча магла займаць не меней чым 540 кв. м. На плане 1793 г. ад рога паміж Койданаўскай вуліцай і плошчай Высокага рынку цягнецца пабудова ўздоўж вуліцы. Магчыма, даўжыня гэтага будынка адпавядала даўжыні сядзібы Ягора Гегера.
Апрача двухпавярховага невялікага мураванага жылога дому, на тэрыторыі сядзібы былі стары драўляны дом, стайня, свіран і іншыя гаспадарчыя пабудовы.
Ураджайная (Глыбоцкі раён)
У 1940—1954 гадах цэнтр Зашчэсленскага сельсавета. Да 1964 года вёска мела назву Зашчэсле.
Канстанцін II
Біяграфія
Канстанцін верагодна нарадзіўся ў Арлі ў 316 годзе і як яго браты быў хрысціянінам. Яго маці лічылася Фауста, аднак гэта сцвярджэнне немагчыма, паколькі дакладна вядома, што ў жніўні таго ж года яна нарадзіла Канстанцыя II. У такім разе Канстанцін II быў сынам іншай жанчыны, а такім чынам і незаконнанароджаным. У 317 годзе ён быў абвешчаны цэзарам разам са сваімі зводным братам Крыспам. У 323 годзе ўдзельнічаў у паходзе супраць сарматаў, атрымаўшы тытул «Сармацкі Найвялікшы». У 326 годзе ён быў намінальна прызначаны камандзірам гальскіх легіёнаў пасля смерці свайго зводнага брата Крыспа. Відаць Канстанцін атрымаў перамогу над алеманамі, з прычыны таго, што мянушку «Алеманскі» з’яўляецца на яго надпісу ў 328 годзе. У 332 годзе Канстанціна паслалі камандуючым на Дунай ваяваць з вестгоцкім кіраўніком Арыярыхам у адказ на просьбу сармацкіх і вандальскіх плямёнаў, для якіх той уяўляў пагрозу. Рымскае войска атрымала сур’ёзную перамогу, нанясучы цяжкія страты варварам і захапіўшы шматлікіх палонных, у тым ліку і сына правадыра. У 333 годзе Канстанціна II перавялі ў Аўгусту Трэвіраў ахоўваць рэйнскую мяжу. Да 335 года Канстанцін быў жанаты, але імя яго жонкі невядома.
У гады, якія папярэднічалі смерці бацькі, займаў пасаду суддзі ў Галіі. Пасля смерці бацькі і забойства стрыечных братоў атрымаў пры падзеле імперыі гальскую прэфектуру. У выніку спрэчкі, якая ўзнік у Канстанціна з-за ўладання Афрыкай і Італіяй з братам Канстантам, разгарэлася вайна. У бітве пры Альзе, каля Аквілеі ў 340 годзе, Канстанцін прайграў бітву і загінуў. Ён быў адданы праклёну памяці.
Чарняўка (прыток Беседзі)
Чарня́ўка — рака ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Беседзь (басейн ракі Сож)
Даўжыня ракі 17 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км. Плошча вадазбору 83 км². Пачынаецца за 2 км у напрамку на ўсход ад былой вёскі Рвенск, упадае ў Беседзь за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Кісялёўка. Вадазбор у межах Аршанска-Магілёўскай і Чачорскай раўнін. Прыток — рака Чарнавутка (справа). У вярхоўі рака часткова каналізаваная.
Каля ракі былыя населеныя пункты Клеткі, Саматэвічы, Кісялёўка.
Флавія Максіма Фауста
Фла́вія Ма́ксіма Фау́ста (Flavia Maxima Fausta;, 289 ці 290 — , ) — жонка Канстанціна I Вялікага ў 307—326 гадах, дачка рымскага імператара Максіміяна, маці Канстанціна II, Канстанцыя II і Канстанта.
Біяграфія
Каб умацаваць саюз з Максіміянам, Канстанцін I ажаніўся з Фаустай і прызнаў яе брата Максенцыя ў якасці аўгуста.
Фауста мела дачыненне да звяржэння свайго бацькі. У 310 годзе Максіміян вырашыў уцягнуць дачку ў змову супраць яе мужа, але яна расказала пра змову Канстанціну, і забойства не ўдалося. У тым жа годзе Максіміян скончыў жыццё самагубствам.
Канстанцін вельмі паважаў Фаусту, і ў 323 годзе ёй быў дадзены тытул аўгусты, да гэтага яна насіла тытул «Найвысакародная дама» (Nobilissima Femina). Але ў 326 годзе Фауста была забіта Канстанцінам. Паводле некаторых крыніц, яна абвінаваціла сына Канстанціна Крыспа ў гвалце, і Канстанцін пакараў таго смерцю. Але калі высвятлілася яго невінаватасць, Канстанцін пакараў смерцю Фаусту, «сапхнуўшы яе ў гарачую ваду ў бане». Паводле паведамлення Філасторгія яна была абвінавачана ў пралюбадзействе з нейкім Курсорам. Некаторыя даследчыкі лічаць, што Фауста жадала пазбавіцца ад Крыспа, з прычыны таго, што ён быў супернікам у барацьбе за ўладу для яе сыноў. Пазней Канстанцін аддаў Фаусту праклёну памяці (damnatio memoriae). Характэрна, што яе сыны, калі сталі імператарамі, пакінулі гэты праклён у сіле.
Коўбча
Ко́ўбча (, Колбча) — аграгарадок у Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каўбчанскага сельсавета.
Знаходзіцца за 24 км у напрамку на поўнач ад гарадскога пасёлка Клічаў, за 97 км ад Магілёва. Праз аграгарадок пралягае аўтамабільная дарога.
Павіланцы (Пагародзенскі сельсавет)
Павіла́нцы (, Повиланцы) — хутар у Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагародзенскага сельсавета.
НФЛ у сезоне 1969
Cезон 1969 года стаў 50-ым сезонам Нацыянальнай футбольнай лігі (NFL).
Турнірная табліца
В = Выйгрыш, П = Паражэнне, Н = Нічыя, % = Адсотак перамог, АН = Ачкі набраныя, АП = Ачкі прапушчаныя
Заўвага: Да 1972 года, нічыі ў турнірных табліцах не ўлічваліся.
Арыярых
Арыярых (Ariarich) — правадыр вестготаў, кіраваў у 1-й палове IV стагоддзя.
Біяграфія
Арыярых быў першым вестгоцкім правадыром, імя якога данеслі да нас, як Касіядор, так і іншыя антычныя крыніцы. Ён, верагодна, быў першым вестгоцкім «суддзёй» (kindins) які нам вядомы. Канстанцін Вялікі ў 332 годзе заключыў з ім саюз, паводле ўмоў якога готы за штогадовую грашовую ўзнагароду пастаўлялі пэўную колькасць дапаможных атрадаў і маглі аднавіць жыццёва неабходны для іх гандаль з рымскімі суседзямі на Дунаі. Варта, верагодна, выказаць здагадку, што готы яшчэ да 332 года былі рымскімі федэратамі, але саюз з Канстанцінам — гэта першы дагавор паміж Рымам і гоцкім народам, пра які паведамляюць сучаснікі. Сын Арыярыха адправіўся ў якасці закладніка ў Канстанцінопаль. Цалкам магчыма, што яго клікалі Аорых і ён быў бацькам Атанарыха.
Чыстае (Глыбоцкі раён)
Чы́стае (, Чистое) — былы хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіў у склад Галубіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах фальварак у складзе гміны Пліса Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Ліквідаваны ў 2007 годзе.
Кальварыйская брама
Кальварыйская брама — уязная брама на Кальварыйскіх могілках у Мінску. Пабудавана ў 1830 г. на сродкі Юрыя Кабылінскага ў гонар сваёй памерлай жонкі ў класіцыстычных формах.
Архітэктура
Цаглянае прамавугольнае ў плане збудаванне з вялікім цэнтральным і сіметрычна размешчанымі па баках меншымі паўцыркульнымі прыёмамі накрытае пакатым двухсхільным дахам, падзеленае карнізам на два ярусы. Ніжні — руставаны, над бакавымі праёмамі верхняга ярусу — ляпная вайсковая арматура. Збудаванне завершана магутным карнізам на дэнтыкулах і працяглым прамавугольным парапетам, што надае кампазіцыі пэўную статычнасць.
Аляксандр Мак-Гіліўрэ
Аляксандр Мак-Гіліўрэ (Alexander McGillivray; 15 снежня 1750 - 17 лютага 1793 гг.) — правадыр канфедэрацыі індзейцаў-крык, палітычны дзеяч і рэфарматар.
Нарадзіўся ў індзейскай вёсцы на тэрыторыі сучаснага штата Алабама. Маці паходзіла з індзейскага племені каасаці, бацька быў французскім афіцэрам шатландскага паходжання. Паколькі крык вялі адлік сваяцтва па маці, то лічыўся індзейцам. Частку дзяцінства правёў з бацькам, атрымаў сучасную еўрапейскую адукацыю.
Аляксандр Мак-Гіліўрэ выступаў як рэфарматар канфедэрацыі крык, садзейнічаў аб'яднанню плямён і стварэнню адзіных органаў кіравання, развіццю таварнай гаспадаркі і гандлю. Быў чальцом ордэна масонаў. Валодаў прыватнай сядзібай, плантацыямі і рабамі на поўначы Фларыды.
Памёр 17 лютага 1793 г. у сваёй сядзібе ад інфекцыйнай хваробы.
Куцін
Ку́цін (, Кутин) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каўбчанскага сельсавета.
Алекс Хігінс
Алякса́ндр Го́рдан «А́лекс» Хі́гінс (Alexander Gordon "Alex" Higgins;, , Паўночная Ірландыя — , , Паўночная Ірландыя) — былы прафесійны гулец у снукер з Паўночнай Ірландыі. Двухразовы чэмпіён свету (1972, 1982), чэмпіён Вялікабрытаніі (1983), двухразовы пераможца Мастэрс (1978, 1981) і, такім чынам, адзін з дзесяці снукерыстаў у гісторыі, якія выйгралі ўсе тры турніры трайной снукернай кароны. На працягу дванаццаці сезонаў (з 1976/1977 па 1987/1988) уваходзіў у топ-16 сусветнага рэйтынгу.
Дзяцінства і юнацкасць
Хігінс нарадзіўся ў 1949 годзе ў горадзе Белфаст. Яго бацька, якога таксама звалі Алекс, быў простым рабочым, маці Элізабэт — прыбіральніцай. Апроч яго, у сям’і былі тры сёстры. Хігінс пачаў гуляць у снукер у 11 гадоў у мясцовым більярдавым клубе Jampot. Паколькі ніхто з яго аднагодкаў більярдам не цікавіўся, ён гуляў са сталымі і на грошы. Спачатку маленькага Алекса, зазвычай, перамагалі, пры гэтым яго «вучылі» жыццю і тонкасцям гульні. Але ўжо праз пару гадоў сам Хігінс стаў лёгка абыгрываць усіх сваіх сапернікаў у розных белфасцкіх клубах, зарабляючы на гэтых гульнях немалыя грошы. Характэрна, што навука яго абсалютна не прыцягвала, і ён значна больш часу надаваў снукеру.
У 14 гадоў Алекс кінуў школу і пакінуў Паўночную Ірландыю, уладкаваўшыся працаваць у Ліверпулі ў надзеі стаць прафесійным вершнікам. Аднак з-за лішняй вагі, выкліканай празмерным ужыткам піва і ласункаў, Хігінса не дапушчалі да скокаў. У выніку ён не зрабіў ніводнага публічнага выезду і, павандраваўшы яшчэ некаторы час па Англіі, неўзабаве вярнуўся назад, працягнуўшы займацца снукерам.
Ужо ў 1965 годзе, у веку 16 гадоў Хігінс зрабіў максімальны брэйк. У 1967 ён уступіў у моладзевую снукерную лігу, а годам пазней выйграў аматарскія чэмпіянаты ўсёй Ірландыі (All-Ireland) і Паўночнай Ірландыі. Прыкладна ў той жа час яму прапанавалі паўдзельнічаць у некалькіх паказальных матчах у Англіі, і Хігінс пагадзіўся, пасяліўшыся ў Блэкберне (характэрна, што некаторы час ён быў жыхаром дамоў № 9, 11, 13, 15 і 17 на Эбані Стрыт). Ён гуляў шмат паказальных матчаў з Джонам Спэнсэрам, які тады быў адным з перадавых прафесіяналаў. Гульні з удзелам Хігінса заўсёды прыцягвалі вялікую колькасць гледачоў, перадусім, дзякуючы яго відовішчнаму снукеру, а частыя скандальныя інцыдэнты з удзелам Алекса яшчэ больш дадавалі яму папулярнасці. Праз некаторы час у пошуках большага заробку Алекс Хігінс пераехаў у Манчэстэр і ў 1971 годзе стаў прафесіяналам.
1972—1982
У тым жа годзе да Алекса прыйшлі і яго першыя перамогі на іншых прафесійных турнірах: ён выйграў і. У першым з іх у фінале ён перамог, як быў да гэтага 23-кратным чэмпіёнам турніру ; у другім — аднаго са сваіх асноўных сапернікаў — Спэнсэра.
Хігінс не змог абараніць званне чэмпіёна свету ў 1973 годзе, саступіўшы ў паўфінале аўстралійцу (9:23), але ў другі раз падрад выйграў Men of the Midlands — зараз у фінале быў пераможаны Рэй Рыярдан, 5:3. У наступныя некалькі гадоў у Хігінса быў яшчэ шэраг даволі буйных дасягненняў — перамогі на (1974),  (двойчы, 1975 і 1977),  (1976),  і  (абедзве ў 1977). Хоць Алекс не паказаў высокіх вынікаў на першым у гісторыі снукера прафесійным рэйтынгавым спаборніцтве — чэмпіянаце свету 1974 года (пройгрыш на стадыі ), ён ізноў дасягнуў фіналу праз два гады. Тады ён гуляў з Рыярданам і вёў у рахунку 11:9, але валійскі гулец, зрабіўшы па ходзе матча 4 сэнчуры-брэйкі, у выніку выйграў у Алекса «Урагана» Хігінса 27:16. Характэрна, што апошні фрэйм Хігінс здаў «датэрмінова», то бок, калі яму яшчэ хапала ачкоў для выйгрышу партыі. Паводле вынікаў таго сезона ён заняў 2-е месца ў.
У наступных двух розыгрышах сусветнай першасці Алекс Хігінс завяршаў свае выступленні пасля першага кола: паразы з аднолькавым рахункам 12:13 ад Дуга Маўнджоя і. Нягледзячы на гэта, ён выйграў Мастэрс 1978 і чэмпіянат Ірландыі сярод прафесіяналаў таго ж года, а ў 1979 абараніў званне чэмпіёна Ірландыі і стаў пераможцам новага турніру. Таксама ён выйшаў у фінал Мастэрс, і хоць прайграў, 4:8 , па ходзе спаборніцтва зрабіў першы ў гісторыі турніру сэнчуры — 132 ачкі.
У 1980 годзе Алекс восем разоў дасягаў фіналаў розных турніраў, з якіх тры — Tolly Cobbold, і  — выйграў. У ліку прайграных ім фіналаў апынуўся і чэмпіянат свету — у матчы супраць канадца Кліфа Торбурна Хігінс вёў у рахунку 5:1, 6:2 і 9:5, аднак, як і ў 1976 годзе, не здолеў утрымаць перавагу і ў выніку зноў саступіў — 16:18. Фінал запомніўся яшчэ і тым, што на другі гульнявы дзень прамая трансляцыя матча на Бі-бі-сі была перапынена экстраным паведамленнем пра. Спыненне трансляцыі выклікала крайнюю незадаволенасць большасці тэлегледачоў, якія адразу сталі тэлефанаваць у рэдакцыю з вымогай вярнуць паказ матча.
На тым жа турніры Хігінс меў добрую магчымасць зрабіць першы афіцыйна зарэгістраваны максімум у прафесійным спаборніцтве, але не здолеў выйсці на зялёны і спыніўся на адзнацы ў 122 ачкі. Паводле вынікаў гэтага паспяховага сезона Алекс, які трохі страціў за апошнія гады свой высокі рэйтынг, падняўся з 11 на 4 месца.
У ён у другі і апошні раз у сваёй кар’еры выйграў Мастарс (у вырашальным матчы пераможаны Тэры Грыфітс), а таксама стаў фіналістам чэмпіяната Вялікабрытаніі. Аднак адносна невысокія вынікі на рэйтынгавых турнірах панізілі нумар Хігінса ў міравой табелі пра рангі да 10 радка.
У лютым 1982 года Алекс у чарговы раз выйшаў у фінал Irish Professional, дзе саступіў Дэнісу Тэйлару, 13:16. Але поўным трыумфам для яго завяршылася першасць свету 1982 года, у якім з удзелам Хігінса прайшлі два выбітныя матчы. Першым з іх стаў паўфінал супраць маладога і перспектыўнага Джымі Уайта. На працягу практычна ўсёй гульні паўночна-ірландзец адставаў у рахунку, і да канца матча перавага была на боку Джымі — ён вёў 15:13, а потым 15:14, і яму да даканцовай перамогі заставалася выйграць усяго адзін фрэйм. Уайт яшчэ больш наблізіўся да фіналу, набраўшы 59 ачкоў і пакінуўшы пасля сваёй памылкі на чырвоным складаную пазіцыю Хігінсу. Дэманструючы неверагоднае самавалоданне і вытрымку (для перамогі ў партыі яму патрабавалася фактычна зрабіць клірэнс — то бок Алекс не меў права на памылку), ён правёў адзін з лепшых брэйкаў у гісторыі снукера і выйграў фрэйм — 69-59. Пры пабудове серыі амаль кожны ўдар Хігінса суправаджаўся няўдалым выхадам на наступны шар, што яшчэ больш ускладняла пасоўванне і без таго цяжкага брэйку.
У вырашальным фрэйме ўжо сам Хігінс сарваў брэйк пры рахунку 59-0, але Уайту не атрымалася паўтарыць сцэнарый папярэдняй партыі, і ў выніку перамога ў матчы дасталася 33-гадоваму паўночна-ірландцу. Такім чынам, Алекс Хігінс выйшаў у свой 4-ы фінал сусветнай першасці.
Ледзь менш напружаным апынуўся фінал, дзе Алекс ізноў сустрэўся з Рэям Рыярданам. Да рахунка 15:15 ішло прыкладна роўнае змаганне, але потым Хігінс зрабіў апошні «рывок» і з тотал-клірэнсам у 135 ачкоў выйграў матч — 18:15. Гэта была яго не толькі прафесійная, але і эмацыйная перамога — пасля гульні шчаслівы Хігінс са слязьмі на вачах паклікаў да сябе жонку Лін з 18-месячнай дачкой, і разам з імі падняў кубак чэмпіянату свету.
За перамогу на турніры Алекс атрымаў 25000 фунтаў стэрлінгаў, з якіх адна тысяча была фактычна павернута як штраф за здзейсненыя раней дысцыплінарныя парушэнні. Ён не стаў першым у з-за здымання штрафных ачкоў, таксама паводле дысцыплінарных прычын, і заняў другое месца. Аднак той сезон стаў адным з самых памятных у яго кар’еры.
1982—1990
У Хігінс выйграў турнір Irish Professional (перамога над Дэнісам Тэйларам, 16:11), але больш не згуляў ніводнага фіналу. На новым рэйтынгавым спаборніцтве, Professional Players Tournament, ён ужо ў першым раўндзе прайграў Рыярдану, а праз некалькі месяцаў, на Мастэрс ізноў саступіў у стартавым матчы — , 4:5. Аднак апошняя гульня запомнілася тым, што на ёй былі прысутнымі 2876 гледачоў — абсалютны рэкорд наведвальнасці снукернага турніру, які не пабіты дагэтуль.
На чэмпіянаце свету 1983 дзеючы пераможца саступіў у Стыву Дэвісу — 5:16 ; у выніку ён апусціўся на тры пазіцыі і заняў 5 месца ў рэйтынгу. Потым Алекс два гады запар дасягаў фіналу чэмпіянату Вялікабрытаніі, які да таго часу ўжо стаў другім па важнасці турнірам сезона. У 1983 ён выйграў турнір, перамогшы ў цікавым матчы Дэвіса, 16:15, пасля рахунку 0:7 не ў сваю карысць; у 1984 ён ізноў сустрэўся з ім, але гэтым разам ужо саступіў — 8:16. У тым жа сезоне Хігінс разам з Джымі Уайтам выйграў, а таксама выйшаў у фіналы чэмпіянату Ірландыі, і каманднага Кубка свету. На апошнім з гэтых турніраў ён стаў пераможцам у складзе Ірландскай зборнай. Аднак, улічваючы тое, што амаль усё фіналы Хігінса ў тым сезоне давяліся на нерэйтынгавыя спаборніцтвы, ён стаў толькі 9-м у сусветным рэйтынгу.
Алекс Хігінс яшчэ двойчы перамагаў на Кубку свету, у 1986 і 1987 гадах. У 1986 годзе ён заняў другое месца на і Irish Professional, а ў 1987 у апошні раз выйшаў у фінал Мастарс, дзе саступіў Дэнісу Тэйлару ў вырашальным фрэйме, 8:9 (хоць лідзіраваў з рахункам 8:5 і меў матчбол).