cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Югурта
Заключаны сенатам мір апынуўся нядоўгім. Калі ў 107 г. у Нумідыю быў накіраваны Гай Марый, Югурта перайшоў да тактыкі партызанскай барацьбы. Ён заключыў саюз са сваім цесцем Бокхам, але пасля першых паражэнняў той вырашыў заключыць пагадненне з Марыем і выдаць Югурту пасланаму рымскім камандуючым квестару Суле. Пасля трыўмфальнай працэсіі зрынуты цар быў пакараны смерцю ў падземнай Мамерцінскай турме.
Дэміург
Дэміург - паводле гнастыцызму, злы дух, які стварыў матэрыю. Розныя кірункі гнастыцызму па-рознаму апісваюць стварэнне матэрыі і адносіны паміж Дэміургам і Богам, аднак усе яны лічаць Дэміурга кіраўніком сусветнага зла. Хрысціянскія гностыкі звычайна атаясамляюць Дэміурга з сатаной Старога і Новага запаветаў.
Ясная Зара
Я́сная Зара́ (, Ясная Заря) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Верамейскага сельсавета.
Пушчыкі
Пу́шчыкі (, Пущики) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Поразаўскага сельсавета.
Да 14 лютага 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Гарнастаевіцкага сельсавета, да 18 кастрычніка 2013 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Поразаўскага пассавета.
Правая Лясная
Правая Лясная, або Ле́сьна Пра́ва (Leśna Prawa) — рака ў Падляскім ваяводстве Польшчы і Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, у басейне Заходняга Буга. Даўжыня ракі 132,7 км.
Асноўныя прытокі:
Правая Лясная бярэ свой пачатак на поўначы ад Гайнаўкі, каля вёскі Дубіны. Рака працякае праз Белавежскую пушчу. Пасля 33 км рака пакідае Польшчу і ўваходзіць у Беларусь. За 1 км на ўсход ад вёскі Вугляны Камянецкага раёна Правая Лясная сустракае Левую Лясную і дзве гэтыя ракі ўтвараюць раку Лясная.
Шарагі (Язненскі сельсавет)
Шарагі́ (, Шараги) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Язненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Кляцішына
Кляці́шына (, Клетишино) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавета.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 года - ліпені 1920 года вёска знаходзілася пад польскай уладай.
У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай Германіяй. У 1942-1943 гг. было расстраляна 23 жыхары вёскі.
Эканоміка
Паблізу вёскі знаходзіцца Кляцішынскае радовішча торфу.
Іванкава (Угранскі раён)
Іванкава (Иванково) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Угранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Русанаўскага сельскага паселішча.
408
408 — высакосны год, пачаўся ў сераду. 408 год нашай эры, 408 год 1 тысячагоддзя, 8 год V стагоддзя, 8 год 1-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 9 год 400-х гадоў.
Гетман польны каронны
У мірны час гетман вялікі звычайна знаходзіўся пры двары, займаўся адміністрацыйнымі пытаннямі і ажыццяўляў стратэгічнае кіраўніцтва, а гетман польны знаходзіўся «ў полі» (пар. з «фельдмаршал» — «палявы маршал»), кіраваў малымі аперацыямі, аховай межаў.
Гетман польны падпарадкоўваўся гетману вялікаму, у выпадку яго прысутнасці ў бітвах камандаваў перадавымі аддзеламі і артылерыяй. У выпадку адсутнасці гетмана вялікага, гетман польны камандаваў усім войскам. У мірны час гетман польны знаходзіўся на паўднёва-ўсходніх межах Рэчы Паспалітай і камандаваў невялікімі рэгулярнымі «кварцянымі войскамі» — аддзеламі, набранымі з уладанняў караля, якія адбівалі несупынныя набегі татараў і туркаў. У гэтыя аддзелы часта ўваходзілі рэестравыя ўкраінскія казакі.
Poacynum
Poacynum — род раслін сямейства, распаўсюджаны ў Еўразіі.
Батанічнае апісанне
Суквецце — верхавінкавы манахазій. Вяночак цыліндрычна-званочкавы, амаль да паловы 5-надрэзаны. Нектарнікі зрошчаныя. Тычынак 5; тычынкавыя ніткі свабодныя. Насенне з пучком тонкіх доўгіх валасінак.
Віды
Род уключае 12 відаў:
Мядзведкі (Угранскі раён)
Мядзведкі (Медведки) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Угранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У 2004—2017 гадах у складзе Русанаўскага сельскага паселішча.
Ітэрбій
Ітэрбій (Ytterbium) Yb — хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 70. Адносіцца да лантаноідаў. Мяккі серабрысты метал, тэмпература плаўлення 824 °С. тэмпература кіпення 1211°С, шчыльнасць 6985 кг/м³. У паветры ўстойлівы. Узаемадзейнічае з мінеральнымі кіслотамі, пры награванні — з кіслародам, галагенамі, вадародам, азотам, серай.
Гісторыя
Адкрыты ў 1878 годзе швейцарскім хімікам Ж.Марыньякам.
Армізд II
Армізд II (Хармізд) — шахіншах Ірана і ан-Ірана з 302 па 309 год, з дынастыі Сасанідаў.
Армізд быў сынам шахіншаха Нарсэ, які адрокся ад прастола. Ён быў у шлюбе з кушанскай прынцэсай. Пасля адрачэння свайго бацькі ад прастола Армізд стаў яго пераемнікам. Вельмі мала вядома пра яго кіраванне. Нягледзячы на тое, што ён здаваўся мяккім, мудрым і добразычлівым, цар кіраваў жорстка. Ён аднавіў пераслед маніхеяў. Армізд паслаў войскі ў Сірыі, каб запатрабаваць даніну з Гасанідаў, якія падтрымалі Рым. Паводле Хронікі Сеерты ён вёў вайну супраць рымлян, каб адпомсціць за паражэнне свайго бацькі, а Хроніка Арбелы сцвярджае што, калі пачаліся ганенні на хрысціян з боку рымскіх імператараў, ён сабраў вялікае войска, уварваўся ў рымскія тэрыторыі і разрабаваў шматлікія гарады. Дакладнасць гэтых звестак знаходзіцца пад пытаннем. Пасля яго смерці царом стаў яго сын Шапур II.
Ітэрбій
Прымяненне
Выкарыстоўваюць як газапаглынальнік у электравакуумных прыладах, кампанетн крышталяфосфараў і люмінафораў. У сумесі з цырконіем ужываецца пры вырабе гарачатрывалых матэрыялаў
Міхаіл Конанавіч Зубрыцкі
Міхаіл Конанавіч Зубрыцкі (нар., в. Камень, Старобінскі раён, Бабруйская акруга) — беларускі эпідэміёлаг, гігіеніст, арганізатар аховы здароўя. Кандыдат медыцынскіх навук (1971), дацэнт (1974).
Біяграфія
Скончыў Бабруйскую фельчарскую школу (1950), Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1960; аспірантура, 1969). Месца працы, пасада: Старобінская раённая бальніца (1950—1951, фельчар); Паліклініка МУС БССР (1952—1954, фельчар); Проціэпідэмічнае ўпраўленне Міністэрства аховы здароўя БССР (1954—1956, старшы санітар); Рэспубліканская станцыя санітарнай авіяцыі (1956—1960, фельчар); Мінская абласная санітарна-эпідэміялагічная станцыя (1960—1966, у 1962—1966 — галоўны ўрач, адначасова намеснік загадчыка Мінскага абласнога аддзела аховы здароўя); Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт (1966—2008; кафедра сацыяльнай гігіены і арганізацыі аховы здароўя, дацэнт, у 1974—1979 — дэкан санітарна-гігіенічнага факультэта, у 1978—1995 — загадчык кафедры).
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы: праблемы здароўя насельніцтва, пераважна дзіцячага; пытанні гісторыі медыцыны і аховы здароўя Беларусі.
Узнагароды
Узнагароды: званне «Заслужаны работнік народнай адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1992), значок «Выдатнік аховы здароўя» (1971), ганаровыя граматы Савета Міністраў СССР і УЦСПС (1987), Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.
Красны замак
Кра́сны замак — колішні замак, які існаваў на беразе Павульскага возера (Ушацкі раён Віцебскай вобласці Беларусі) у 1563—1579 гадах.
Гісторыя
Быў пабудаваны з дрэва і каменю. Вядомы паводле гравюры С. Пахалавецкага 1579 года. Трохвугольная ў плане крэпасць з вежамі па вуглах (две чацверыковыя з двухсхільнымі дахамі, адна васьмерыковая з шатровым) і прамавугольнай у плане брамай, была накрытая двухсхільным дахам, абкружаная вадзяным ровам з мостам. Абарончыя сцены мелі ў верхніх частках баявыя галерэі з абламамі і байніцамі. На дзядзінцы размяшчаліся аднапавярховыя жылыя дамы.
Сакаэ Такахасі
(高橋 栄) — японскі футбаліст. У 1925 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Гетман польны літоўскі
Польны гетман літоўскі — пасада ў Вялікім княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай, намеснік вялікага гетмана літоўскага
Ітрый
Ітрый (Yttrium) Y — хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 39. Рэдказямельны элемент.
Прымяненне
Выраб ферытавых элементаў у тэхніцы высокіх частот.
Напалеонаўскія войны
Напалеонаўскія войны — пад гэтым імем вядомы, галоўным чынам, войны, якія вяліся Напалеонам I з рознымі дзяржавамі Еўропы, калі ён быў Першым консулам і імператарам (1800—1815). У шырэйшым сэнсе сюды адносіцца і італьянская кампанія Напалеона (1796—1797), і яго егіпецкая экспедыцыя (1798—1799), хоць іх (асабліва італьянскую кампанію) звычайна прылічаюць да так званых рэвалюцыйных войн.
Пераварот 18 брумера (9 лістапада 1799 года) аддаў уладу над Францыяй у рукі чалавека, які адрозніваўся, пры бязмежным славалюбстве, геніяльнымі здольнасцямі палкаводца. Гэта адбылося як раз у той час, калі старая Еўропа знаходзілася ў поўнай дэзарганізацыі: урады былі зусім няздольныя да сумесных дзеянняў і гатовыя былі дзеля прыватных выгод змяняць агульнай справе; паўсюль панавалі старыя парадкі, і ў адміністрацыі, і ў фінансах, і ў войску — парадкі, неэфектыўнасць якіх выявілася пры першым жа сур'ёзным сутыкненні з Францыяй.
Усё гэта зрабіла Напалеона ўладаром мацерыковай Еўропы. Яшчэ да 18 брумера, быўшы галоўнакамандуючым Італьянскай арміяй, Напалеон пачаў перадзел палітычнай карты Еўропы, а ў эпоху сваёй экспедыцыі ў Егіпет і Сірыю будаваў грандыёзныя планы адносна Усходу. Стаўшы Першым консулам, ён марыў пра тое, каб у саюзе з рускім імператарам выбіць англічан з пазіцыі, якую яны займалі ў Індыі.
Разгром Трэцяй Кааліцыі
Занепакоены бурнай падрыхтоўкай плана Напалеона па высадцы на Брытанскіх астравах, урад Вялікабрытаніі разгарнуў актыўную дзейнасць па падрыхтоўцы моцнай антыфранцузскай кааліцыі на кантыненце. Да 1805 атрымалася стварыць трэцюю антыфранцузскую кааліцыю ў складзе Англіі, Аўстрыі і Расіі. Англія фінансавала дзеянні саюзнікаў, а Аўстрыя і Расія - выстаўлялі свае войскі на палях бітваў. Для гэтага саюзнікамі быў распрацаваны грандыёзны план па разгрому напалеонаўскай Францыі. На поўначы Еўропы, супраць Даніі павінна дзейнічаць 100 тыс. руска-англійская армія. У Цэнтральнай Еўропе, супраць Баварыі і прырэйнскіх саюзнікаў Напалеона - 80 тыс. аўстрыйская армія Мака, на дапамогу якой з Расіі рухалася 45 тыс. армія Кутузава. У Паўночнай Італіі дзейнічала 100 тыс. аўстрыйская армія эрцгерцага Карла-Людвіга-Іагана, якая павінна была ачысціць ад французаў Ламбардыю і развіць наступленне на паўднёвую Францыю. Адначасова з гэтымі войскамі ў Кампаніі высаджвалася 36 тыс. армія прыхільнікаў неапалітанскіх Бурбонаў, якая рухаючыся на поўнач выйшла на злучэнне з аўстрыйцамі эрцгерцага Карла-Людвіга-Іагана. І нарэшце ў цэнтры Еўропы паміж сіламі К. Мака і эрцгерцага Карла _ дзейнічала 25 тыс. армія эрцгерцага Баптыста Іосіфа Іагана, які павінен быў дапамагчы аднаму з іх у выпадку неабходнасці.
Аднак паколькі англічане не выступілі на адным кірунку, а Бурбоны не змаглі сабраць дастатковых сіл, то асноўнымі сіламі кааліцыі заставаліся аўстрыйская і руская арміі.
Чыгуначны пуць
Чыгуначны пуць — складаны комплекс лінейных і засяроджаных інжынерных збудаванняў і ўладкаванняў, якія размешчаны ў паласе адводу і ўтвараюць дарогу з накіроўчай рэйкавай каляінай.
Рэйкавая каляіна ўтворана з рэек, шпалаў, змацаванняў і іншых элементаў, якія разам складаюць верхнюю будову пуці. Земляное палатно, якое прадстаўляе сабой загадзя падрыхтаваную паверхню зямлі, якое ў сукупнасці з штучнымі збудаваннямі ў месцах перасячэння чыгуначнымі пуцямі рэк, буйных ручаёў, яраў і таму падобнага ўтвараюць ніжнюю будову пуці. Да элементаў чыгуначнага пуці таксама адносяць стрэлачныя пераводы, водаадводныя і ўмацавальныя збудаванні, дарожныя знакі.
Усе чыгуначныя лініі праходзяць па спецыяльных трасах па па якіх, у сваю чаргу, праходзяць пуці, якія маюць уласныя восі. За вось пуці прымаюць гарызантальную лінію, якая праходзіць пасярэдзіне паміж рэйкавых нітках каляіны. Улічваючы, што чыгуначныя лініі могуць быць не толькі аднапутнымі, то вось пуці і лінія трасы супадаюць толькі на аднапутных лініях. Вертыкальны разрэз зямной паверхні і землянога палатна па трасе лініі называецца падоўжным профілем чыгуначнай лініі. Кожная чыгуначная лінія падзелена на роўныя ўчасткі, якія абмежаваны пікетамі. Даўжыня такога ўчастку складае 100 метраў. Праз кожны кіламетр усталёўваюцца кіламетровыя слупы, якія пазначаюць адлегласць ад пачатку лініі.
Для памяншэння аб'ёму і кошту земляных работ, падоўжны профіль праектуецца з максімальным набліжэннем да натуральнага абрыса зямной паверхні. У месцах пераадолення перашкод участкі чыгунак выконваюць пад вуглом да гарызонту. Гэтыя вуглы называюць ухіламі: спускамі і ўздымамі. Ухіл для цягніка, які рухаецца ад ніжэйшай кропкі да вышэйшай называецца ўздымам, а назад — спускам. Крутасць ухілаў на чыгунках вымераюць розніцай узвышэння адной кропкі ўхілу ад іншай да гарызантальнай адлегласці паміж імі. Ухілы пазначаюць у тысячных дробах (напрыклад, 0,005) або ў тысячных (напрыклад, 5 ‰ — пяць тысячных).
Ніжняя будова пуці
Ніжняя будова пуці — элемент чыгуначнага пуці, на якім размяшчаецца верхняя будова пуці.
Да ніжняй будовы пуці адносяцца земляное палатно і некаторыя штучныя збудаванні:
Шырыня каляіны
Шырыня каляіны ў СССР (да канца 1960-х гадоў) і Фінляндыі (да цяперашняга часу) складае 1524. З 1970 года ў СССР, а цяпер у краінах СНД і Балтыі шырыня каляіны складае 1520 мм. У замежнай Еўропе (за выключэннем Іспаніі і Партугаліі) шырыня складае 1435 мм, у Кітаі і Іране — таксама 1435 мм, у Індыі і Пакістане — 1676 мм.
Існуюць таксама гэтак званыя вузкакалейныя пуці — гэта пуці, шырыня каляіны якіх не перавышае 1372 мм. Такія пуці атрымалі шырокае распаўсюджанне на вузкакалейных чыгунках.
409
409 — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 409 год нашай эры, 409 год 1 тысячагоддзя, 9 год V стагоддзя, 9 год 1-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 10 год 400-х гадоў.
Ясная Паляна (Чэрыкаўскі раён)
Я́сная Паля́на (, Ясная Поляна) — былая вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Верамейскага сельсавета.
Ліквідавана 6 сакавіка 2012 года.
Тайвін Ланістэр
Лорд Та́йвін Ланістэр (Tywin Lannister) — глава дому Ланістэраў, лорд Уцёса Кастэрлі, Шчыт Ланіспарта і Захавальнік Захаду. Тайвін — адзін з наймагутных лордаў Сямі Каралеўстваў і, без сумневу, самы багаты. Глава дому Ланістэраў — халодны, цвёрды і ашчадны чалавек, які ўмеў падпарадкоўваць сабе атачэнне, бліскучы стратэг, які пралічвае намеры праціўнікаў на шмат хадоў наперад. На момант з’яўлення ў апавяданні Тайвіну амаль шэсцьдзесят гадоў.
Тайвін шмат гадоў служыў правіцай каралю Эерысу II Таргарыену, аднак пазней з ім пасварыўся і нават ваяваў супраць яго ў паўстанні Баратэана, хоць і далучыўся да мяцежнікаў на самым апошнім этапе. Кароль Роберт Баратэан жанаты з дачцы Тайвіна, Серсеі Ланістэр, і лорд Тайвін з’яўляецца не толькі цесцем караля, але і галоўным крэдыторам кароны — казна павінна яму мільёны залатых.
Сям'я
Тайвін — старэйшы сын папярэдняга лорда Уцёса Кастэрлі, Тытаса Ланістэра. У сям'і Тытаса было пяцёра дзяцей: сам Тайвін, яго браты Ківан, Тайгет і Герыён, і сястра Джэнна. Тайвін быў жанаты з сваёй кузінай Джаан Ланістэр, у шлюбе з якой стаў бацькам блізнят Серсеі і Джэймэ, а таксама карліка Тырыяна.
Асоба
Без малога шасцідзесяцігадовы Тайвін — адзін з самых уладных і харызматычных лідараў Сямі каралеўстваў, які ўмее падпарадкоўваць сабе людзей і будаваць стратэгічныя планы на шмат хадоў наперад. Устаўшы ў маладосці на чале дому Ланістэраў, Тайвін здолеў аднаасобна аднавіць высокае становішча і дабрабыт свайго дому, прэстыж якога пацярпеў за час кіравання бацькі Тайвіна — лорда Тытаса Ланістэра. З тых часоў глава роду прыклаў усе высілкі для падтрымання аўтарытэту і ўмацаванню ўлады свайго дому. Казачнае багацце Тайвіна і яго здольнасць адшукваць усе новыя крыніцы даходаў спарадзіла жарт, які часта патараецца ў жыцці, але не пры самым Тайвіне, пра тое, што лорд Тайвін нават спаражняецца золатам.
Тайвін душы не чуў у сваёй жонцы, Джаане Ланістэр. Пагаворвалі, што лорд Тайвін у сваю бытнасць правіцай пры каралі Эерысе II кіраваў Сям'ю Каралеўствамі, а лордам Тайвінам кіравала Джаана. Ён таксама любіў сваіх дзяцей-блізнят, Джэймэ і Серсею, але ставіўся з пагардай да свайго другога сына Тырыяна з-за смерці сваёй жонкі. Лічылася, што пасля смерці лэдзі Джааны пры нараджэнні Тырыяна Тайвін Ланістэр ніколі больш не ўсміхаўся.
Як чалавек Тайвін Ланістэр — вельмі разумны, вельмі напышлівы, вельмі прагны, стрыманы, жорсткі і бязлітасны, які ніколі не забывае крыўды і сляпы да ўсяго, што не адпавядае яго ідэалам. Але пры ўсім сваім розуме ён мала ацэньвае ўсе наступствы сваіх дзеянняў. Асноўнай яго марай было ўзвышэнне свайго дому і дынастыя — якая будзе кіраваць тысячы гадоў. Тайвін Ланістэр мае шмат агульнага з іншым былым правіцай — сірам Ота Хайтаўэрам.
Знешнасць
Нягледзячы на немалады ўзрост, Тайвін усё яшчэ дужы, здаровы мужчына з шырокімі плячамі і плоскім жыватом. Пачаўшы лысець, ён стаў галіць галаву дагала. Акрамя таго, ён голіць вусы і бараду, але носіць густыя бакенбарды, якія пакрываюць яго шчокі да самых вушэй. Вочы ў яго бледна-зялёныя з залатымі крапінкамі.
На вайне Тайвін носіць раскошныя, хоць і не занадта практычныя, даспехі, пакрытыя пурпурной эмаллю і золатам, з велізарным залатым плашчом, які пакрывае круп і заднія ногі каня.
Юнацтва
Бацька Тайвіна, Тытас Ланістэр, хоць і захоўваў тытулы вярхоўнага лорда Заходніх земляў, быў слабым кіраўніком, які лёгка ішоў на саступкі. Тайвін нават у дзяцінстве адкрыта спрачаўся з бацькам. Калі ў 252 годзе Уолдэр Фрэй выпрасіў у лорда Тытаса руку яго дачкі Джэнны, малодшай сястры Тайвіна, для свайго другога сына Эмана, няроўным шлюбам былі абураны многія, але толькі дзесяцігадовы Тайвін адкрыта выказаўся супраць яго. Хлопчык змог увагнаць бацьку ў чырвань, а Уолдэра Фрэя ў дрыжыкі — што, зрэшты, не перашкодзіла шлюбу адбыцца.
Праз некалькі гадоў, калі Тытас вырашыўся пасадзіць пад варту самага непакорлівага свайго сцяганосца, — лорда Тарбека, жонка апошняга, Элін Рэйн, захапіла ў закладнікі траіх Ланістэраў, уключаючы Стафарда, пляменніка лорда Тытаса і стрыечнага брата Тайвіна. Тайвін параіў бацьку пакараць смерцю Тарбека і вярнуць жонцы яго цела рассечаным на тры кавалкі — па адным за кожнага закладніка. Тытас не адважыўся пайсці на такі крок і адпусціў зняволенага.
У 262 годзе Тарбекі сумесна з іншым заходнім домам, Рэйнамі з Кастамерэ, паднялі ўжо адкрытае паўстанне супраць свайго сюзерэна. Тайвін, яшчэ не быўшы лордам, асабіста ўзяўся за яго прыгнечанне і пакараў мяцежнікаў з надзвычайнай жорсткасцю, знішчыўшы непакорлівыя дамы да апошняга чалавека і разбурыўшы іх замкі; пра гэта была складзена знакамітая песня «Рэйны з Кастамерэ». Жорсткасць расправы над мяцежнікамі была дэманстратыўнай — пасля яе ніхто ў Заходніх землях не адважваўся выступаць супраць свайго сюзерэна. Калі лорд Фарман праз некалькі гадоў паспрабаваў праявіць сваволле, яму замест ліста быў дасланы ад Тайвіна спявак з лютняй, які выканаў «Рэйны з Кастамерэ». Гэты змрочны напамінак пра лёс папярэднікаў вельмі напалохаў лорда Фармана, і ён «выправіўся».
Правіца караля
У год, калі ўзыйшоў на прастол малады кароль Эерыс II Таргарыен, уразіўшыся здольнасцямі спадчынніка Уцёса Кастэрлі, прызначыў дваццацігадовага Тайвіна сваім правіцай; на гэтай пасадзе Тайвін заставаўся на працягу двух дзясяткаў гадоў. Выбар апынуўся ўдалым: Тайвін паказаў сябе здольным і праніклівым кіраванцам, які прынёс краіне дваццаць гадоў міру і дабрабыту. Асабліва дзівіліся яго здольнасці знаходзіць золата ўсюды, дзе толькі можна.
Тайвін ажаніўся са сваёй стрыечнай сястрой Джаанай Ланістэр, якую вельмі кахаў; у 266 годзе ў яе нарадзіліся блізняты — Серсея і Джэймэ. У дзіцячыя гады Серсеі і Джэймэ ён увесь час жыў у Каралеўскай Гавані, пры двары караля Эерыса.
У 267 годзе лорд Тытас, бацька Тайвіна, памёр ад разрыву сэрца, падымаючыся ў пакоі сваёй палюбоўніцы. Гэта палюбоўніца, дачка свечачніка, карысталася велізарнай уладай пры двары Ланістэраў: не быўшы замужам за лордам Тытасам, яна папіхала слугамі і нават гаварыла ад імя лорда, калі яму нядужылася. Пасля смерці бацькі Тайвін наведаў ва Уцёс Кастэрлі, каб прыняць тытул лорда, і знайшоў, што дачка свечачніка носіць сукенкі і каштоўнасці памерлай маці Тайвіна. Паводле слоў Серсеі Ланістэр, Тайвін сарваў з палюбоўніцы бацькі ўсё да апошняй ніткі, і яе два тыдні вадзілі голай па вуліцах Ланіспарта, прымушаючы казаць кожнаму сустрэчнаму мужчыну, што яна «зладзейка і распусніца».
У 278 годзе Тайвіну зноў прыйшлося душыць мяцеж — паўстанне Змрочнага Дола. Пакуль кароль Эерыс знаходзіўся ў палоне ў паўстанцаў, Тайвін з вялікім войскам мог толькі трымаць Змрочны Дол у аблозе, але калі сір Барыстан Селмі здолеў выратаваць караля, мяцеж быў жорстка падушаны. .
Разрыў з Эерысам і паўстанне Роберта
Цеснае сяброўства караля і правіцы паступова давала трэшчыну за трэшчынай. У 276 годзе на турніры ў Ланіспарце Эерыс нанёс Тайвіну сур'ёзную абразу, адмовіўшыся заручыць свайго сына, кронпрынца Рэегара, з дачкой Тайвіна Серсеяй. Па загадзе Эерыса быў скалечаны сір Ілін Пейн, рыцар з Заходніх земляў, які ў той час займаў пасаду капітана гвардыі Ланістэраў; калі ён неасцярожна пахваліўся, што дзяржавай замест караля кіруе лорд Тайвін, Эерыс загадаў вырваць Пейну язык.
У 281 годзе Эерыс паведаміў Тайвіну пра тое, што прызывае пятнаццацігадовага Джэймэ Ланістэра ў рыцары Каралеўскай Гвардыі. Угневаны Тайвін пад нейкай надуманай падставай склаў з сябе паўнамоцтва правіцы і пакінуў сталіцу, забраўшы з сабой Серсею. Два наступныя гады яны правялі ва Уцёсе Кастэрлі.
Паўстанне Баратэана, якое адбылося на наступны год Тайвін практычна праігнараваў, не далучаючыся да паўстанцаў, але і не аказваючы дапамогі каралю. Пасля перамогі Роберта Баратэана ў вырашальнай бітве на Трызубцы Тайвін вырашыўся ўступіць у гульню: з дванаццацітысячным войскам ён падышоў да Каралеўскай Гавані. Кароль Эерыс загадаў адчыніць вароты гарады, але Тайвін прыйшоў не для таго, каб ратаваць караля: як толькі салдаты Тайвіна апынуліся ў сценах горада, яны пачалі забіваць абаронцаў Каралеўскай Гавані. У той час, як авангард паўстанцаў пад камандаваннем Эдарда Старка толькі падыходзіў да горада Чырвоны замак быў узяты штурмам. Эерыс быў забіты Джэймэ Ланістэрам, які дзейнічаў па ўласнай ініцыятыве; рыцары Ланістэраў Грыгар Кліган і Амары Лорх забілі ўнукаў караля — Эегана і Рэйніс, а таксама іх маці Элію Мартэл. Тайвін асабіста прадставіў Роберту Баратэану трупы Эегана і Рэйніс, загорнутыя ў чырвоныя плашчы ланістэрскай гвардыі. Мартэлы лічылі, што Тайвін і быў тым, хто аддаў загад на гэта забойства. Тайвін пазней у гутарцы з Тырыянам тлумачыў, што далучыўся да Роберта з запазненнем і павінен быў даказаць яму сваю вернасць — «калі я паклаў гэтыя целы перад тронам, ніхто больш не мог сумнявацца, што мы парвалі з домам Таргарыенаў назаўжды».
У часы кіравання Роберта
Тайвін арганізаваў вяселле сваёй дачкі Серсеі Ланістэр з новым каралём Робертам Баратэанам. Узмацніўшы такім чынам становішча і палітычны ўплыў Дому Ланістэраў. Валодаючы велізарным багаццем, Тайвін неаднаразова рабіў пазыкі каралеўскай казне — у канчатковым выніку, да моманту турніру правіцы ў 298 годзе пасля З. Э. карона была вінна дому Ланістэраў звыш трох мільёнаў залатых (і кошт турніру дадаў да гэтай сумы яшчэ сто тысяч); кароль быў акружаны прадстаўнікамі дому Ланістэраў, нават збраяносцам Роберта быў Лансель, пляменнік лорда Тайвіна. Пасля смерці Джона Арэна Тайвін дамогся права забраць малалетняга Роберта Арэна ў якасці выхаванца ва Уцёс Кастэрлі, чаму, аднак, не наканавана было збыцца — Ліза Арэн пасля смерці мужа неадкладна, без дазволу караля, збегла з сынам у Арлінае Гняздо.
У 297 годзе Тайвін са світай прыязджаў на турнір у гонар імянін прынца Джофры, без сумневу, спадзяючыся, што пераможцам стане Джэймэ Ланістэр. Аднак той быў у фінальным паядынку пераможаны Лорасам Тырэлам, і Тайвін адбыў расчараваным.
Гульня прастолаў
У 298 годзе Кейтылін Старк, жонка лорда Эдарда Старка, выпадкова сутыкнулася з сынам Тайвіна Тырыянам Ланістэрам на Каралеўскім гасцінцы. Тырыян ехаў на поўдзень у суправаджэнні дзвюх слуг. Кейтылін Старк, уведзеная Петырам Бейлішам у зман, лічыла, што замах на яе сына Брана арганізаваў менавіта Тырыян. Лэдзі Старк з дапамогай падарожных рыцараў і салдат — васалаў яе бацькі, лорда Хостэра Талі, арыштавала Тырыяна і павезла яго ў невядомым кірунку (як пазней высвятлілася, у Даліну Арэн).
Атрымаўшы вестку пра захоп малодшага сына, лорд Тайвін быў вымушаны распачаць меры ў адказ для абароны гонару Дому Ланістэраў. Ён склікаў сцягі да Уцёса Кастэрлі. Да таго часу на Захад ужо прыехаў Джэймэ, і якому было даручана кіраўніцтва другой арміяй. Занепакоены зборам войскаў у суседзяў, Эдмур Талі паслаў на Уцёс здзіўлены ліст з патрабаваннем адкрыць намеры, але адказу не атрымаў. Насупраць, высланыя лордам Тайвінам лятучыя атрады, у тым ліку байцы Грыгара Клігана, пачалі рабаваць Рачныя Зямлі. Такім чынам, Тайвін спрабаваў выбавіць са сталіцы лорда Эдарда Старка, каб узяць яго ў палон і абмяняць на Тырыяна Ланістэра. Аднак Эдард паслаў замест сябе атрад Берыка Дандарыяна.
Тайвін і Джэймэ сабралі два вялікія войскі — як за кошт скліканых сцяганосцаў з іх атрадамі, так і нанятых на золата Уцёса вольных вершнікаў і прафесійных наймітаў. Арміі ўварваліся ў Рачныя Землі з поўдня і з захаду. Войска Джэймэ пайшло ад Залатога Зуба на Рыверан. Сам жа Тайвін разам з братам Ківанам павёў дваццацітысячную армію, перарэзаўшы Каралеўскі гасцінец і паглыбіўшыся ў Рачныя Зямлі. Вялікі атрад Ланістэраў, які ўзначальваў Грыгар Кліган, знішчыў людзей Берыка Дандарыяна ля Блазнерскага Броду. Большасць замкаў Рачных Земляў пала вельмі хутка.
Тырыян, які вызваліўся з палону і сабраў атрад горцаў з Месяцавых гор, сустрэў войска бацькі каля гасцініцы на скрыжаванні. Лорд Тайвін не збіраўся спыняць вайну нават з вызваленнем сына — тым больш, што менавіта ў гэты момант яму прынеслі вестку пра тое, што войска Роба Старка рухаецца на поўдзень. Ён нават без вялікіх намаганняў угаварыў горцаў Тырыяна далучыцца да сваёй арміі.
З узыходжаннем Джофры Баратэана адным з першых жа ўказаў лорд Тайвін Ланістэр быў адноўлены на пасадзе правіцы замест арыштаванага Эдарда Старка. Адначасова з гэтым Тайвін завочна вылучыў з уласных земляў на поўнач ад Ланіспарта зямлю, золата і людзей для звольненага з Каралеўскай Гвардыі сіра Барыстана Селмі — відавочна, каб прывязаць да сябе аднаго з самых услаўленых рыцараў каралеўства ў якасці ўласнага лорда-сцяганосца; аднак сір Барыстан з пагардай адпрэчыў дар.
Напярэдадні вырашальнай бітвы з паўночнікамі Тайвін даў сваім камандзірам банкет, на якім Тырыяну было заяўлена, што ён пойдзе ў авангардзе, прычым пад камандаваннем буянага Грыгара Клігана. На наступную раніцу на беразе Зялёнага Зубца адбылася бітва; Тайвін у ёй камандаваў рэзервам з 5 тысяч пешых і конных. Завяршальны ўдар ён узначаліў сам у кліне з пяцісот рыцараў. Тырыян знайшоў пераможнага Тайвіна ля ракі; тут жа Адам Марбранд прынёс лорду Ланістэру вестку пра тое, што Роб Старк са сваёй конніцай падышоў да Рыверана — гэта значыць тактычная перамога Старога Льва абярнулася стратэгічным пройгрышам.
Тайвін распачаў адчайную спробу перахапіць паўночнікаў, ірвануўшы са сваёй конніцай на поўдзень па Каралеўскім Гасцінцы, але ў той жа самай гасцініцы на скрыжаванні атрымаў вестку пра разгром войска Джэймэ пад Рыверанам і паланенне самога Джэймэ. Улічваючы, што ў гэты ж час Рэнлі Баратэан заручыўся падтрымкай Тырэлаў і абвясціў сябе каралём, справы лорда Тайвіна прынялі зусім благі абарот. Лічачы свайго старэйшага сына ўжо амаль нябожчыкам, Тайвін нехаця звярнуўся да малодшага — Тырыяна. Ён вырашыў і далей кіраваць войскам, адыходзячы да Харэнхала, а Тырыяна адправіў у Каралеўскую Гавань — прыняць абавязкі правіцы.
Бітва каралёў
Тайвін са сваёй дваццацітысячнай арміяй засеў за сценамі Харэнхала і стаў чакаць. Яго фуражыры арудавалі ў Рачных Землях, звозячы ў Харэнхал харч на пракорм арміі Тайвіна і спальваючы на корані тое, што не маглі вывезці; яго конныя атрады — Грыгара Клігана, Амары Лорха, Бравых Хлопцаў — наводзілі жах на Рачныя Зямлі, тэрарызуючы вёскі. Тайвін спадзяваўся, што такім чынам вымусіць Роба Старка адправіцца ў паход на Харэнхал ці, прынамсі, выйграе час да фарміравання і ўступлення ў вайну новай заходняй арміі Стафарда Ланістэра. Ён распарадзіўся прыгнаць мясцовых жыхароў у якасці рабочых і прыслугі і заняўся аднаўленнем замка. У час знаходжання ў Харэнхале лорд Тайвін жыў у вежы Каралеўскі Касцёр, самай высокай і велічнай з усіх. Любыя беспарадкі ў арміі вельмі жорстка спыняліся — так, былі павешаны на браме тры ўдзельнікі панажоўшчыны. Звычайна Стары Леў праводзіў час за зачыненымі дзвярамі з ваенным саветам, хоць Ар'я Старк часам бачыла, як ён стаіць на арцы крытай галерэі, шпацыруе па крапасной сцяне ці выязджаюе ў лагер за сценамі замка.
Тым не менш, гэта чаканне апынулася не самым лепшым крокам. Роб Старк не паддаўся на правакацыю і накіраваўся ў Заходнія Зямлі, абыйшоў Залаты Зуб і разбіў Стафарда Ланістэра у бітве ля Окскраса. Цяпер уласныя землі Тайвіна засталіся безабароннымі, і лорд Ланістэр быў вымушаны выступіць у паход на захад, які сам і ўзначаліў. Тым не менш, яму не ўдалося перабрацца праз Трызубец — Эдмур Талі сарваў усе спробы заходнікаў пераправіцца, а выпатрабаваны з Блізнят Русэ Болтан змовіўся з Бравымі Хлопцамі і ўзяў Харэнхал. Аднак, калі Станіс Баратэан аблажыў сталіцу, Тайвін апынуўся ў стане злучыцца з Тырэламі, падысці да Каралеўскай Гавані і прыняць удзел у бітве, прычым ён сам з правым флангам злучанай арміі пераправіўся на паўночны бераг Чарнаводнай. Як пераможца Тайвін заехаў у тронную залу Чырвонага Замка ў парадных даспехах і на баявым кані; урачыстасць моманту была трохі сапсавана тым, што конь выпусціў некалькі яблыкаў у самага трона. Кароль Джофры Баратэан назваў Тайвіна збавіцелем горада і аднавіў яго на пасадзе правіцы караля. Тайвін наведваў цяжкапараненага Тырыяна, хоць той прыняў гэты візіт за сон. У Чырвоным Замку лорд Ланістэр пасяліўся ў вежы правіцы.
Бура мячоў
Тайвін кіраваў пасяджэннем Малога савета, дзе абмяркоўвалася становішча спраў, ход вайны і дзяржаўная палітыка, у тым ліку — размеркаванне ўладанняў прыхільнікаў Станіса Баратэана. Пазней, адпусціўшы членаў Малога савета, Тайвін правёў ужо ўнутрысямейны савет дому Ланістэраў, дзе агучыў свае рашэнне пра шлюбы для сваіх дзяцей. Глава дому намерваўся выдаць Серсею за Уіласа Тырэла, а Тырыяна ажаніць з Санса Старк. Тайвін прысутнічаў на вяселлі Тырыяна з Сансай і раздражнёна, але эфектыўна спыніў канфлікт паміж Тырыянам і Джофры Баратэанам, адмяніўшы традыцыйныя праводзіны маладых у спальню. Пазней Тайвін выклікаў Тырыяна да сябе, загадаўшы яму як толькі што прызначанаму майстру над манетай знайсці грошы на пышнае вяселле Джофры з Маргеры Тырэл; ён таксама загадаў вялікаму мейстару Піцэлю напісаць у Начны Дазор ліст з адмовай даць людзей і завэлюмаванай рэкамендацыяй выбраць Янаса Слінта лордам-камандуючым.
Пасля Чырвонага вяселля Тайвін прыняў Ківана, Тырыяна, Серсею, Джофры і мейстара Піцэля ў сваіх пакоях, дзе паказаў ім ліст ад Уолдэра Фрэя, які эзопавай мовай паведамляў пра гібель Роба Старка. Джофры нечакана выступіў супраць дзеда, адкрыта заявіўшы Тайвіну, што той баяўся караля Эерыса. Тайвін, здушыўшы гнеў, загадаў вывесці ўнука. Затым у гутарцы з Тырыянам, гаворачы і пра Чырвонае вяселле, і пра шаснаццацігадовай даўнасці забойства сям'і Рэегара Таргарыена, Тайвін адхрысціўся ад гэтых злачынстваў, у другім выпадку ўсклаўшы віну на ўжо мёртвага да гэтага моманту сіра Амары Лорха.
Тайвін сустрэў Джэймэ Ланістэра, які вярнуўся ў горад з атрадам Уолтана Жалезныя Лыткі, у сваіх пакоях. Ён быў узрушаны тым, што яго сын страціў руку. Аднак глава дому неадкладна паспрабаваў атрымаць карысць з трагедыі Джэймэ. Старэйшаму сыну было загадана пакінуць шэрагі Каралеўскіх Гвардзейцаў і адправіцца ва Уцёс Кастэрлі ў якасці спадчынніка дому Ланістэраў. Джэймэ наадрэз адмовіўся, заявіўшы, што ён цяпер лорд-камандуючы Каралеўскай Гвардыі і нікім іншым быць не жадае (гэта прызначэнне адбылося па жаданні Серсеі адразу пасля ўзыходжання Джофры, у той час Джэймэ быў у палоне). Тайвін адпусціў Джэймэ, сказаўшы яму — як раней Тырыяну — «ты мне не сын».
На судзе над Тырыянам Тайвін займаў месца старшыні. Ён выйшаў з сябе, калі Тырыян замест абяцанага прызнання запатрабаваў суду паядынкам, а Серсея гэта права пацвердзіла — Тайвін, не ў сілах нічога сказаць, толькі стаў цямней хмары і стукнуў кулаком па стале. Ён прысутнічаў і на самім судовым паядынку паміж Аберынам Мартэлам і Грыгарам Кліганам; пасля таго як Аберын быў забіты, а сір Грыгар паміраў ад яду, Тайвін загадаў мейстару Піцэлю ў што б там ні стала захаваць Грыгару жыццё.
Калі Джэймэ і Варыс арганізавалі Тырыяну Ланістэру ўцёкі з вязніцы, Тырыян знайшоў ход у пакоі свайго бацькі. У ложку Тайвіна ён да свайго здзіўлення знайшоў сваю няверную палюбоўніцу Шаю і задушыў яе; затым, узброіўшыся арбалетам з панавешанай на сценах зброі, знайшоў бацьку ў прыбіральні і запатрабаваў адказу: што той зрабіў з Тышай, першым каханнем Тырыяна. Тайвін калі і спалохаўся накіраванай на яго зброі, то віду не падаў, на пытанне аб Тышы адказаўшы, што загадаў адправіць яе туды, «куды ўсе распусніцы адпраўляюцца». Тырыян, па волі ці мімаволі націснуўшы на спуск, патрапіў Тайвіну ў жывот вышэй пахвіны, забіўшы бацьку.
Тэлесерыял
Ролю Тайвіна Ланістэра ў тэлесерыяле выканаў Чарлз Дэнс, якога прадзюсары серыяла Беньяф і Уайс з самага пачатку кастынгу прапаноўвалі яго на гэту ролю. Тайвін у серыяле не лысы і не носіць бакенбард. У яго залізаныя назад валасы, невялікія вусы і бародка. Ваенныя даспехі Тайвіна, як і яго сыноў і гвардзейцаў, чорна-чырвоныя, а не чырвона-залатыя, як у кнізе; замест залатога ў баі ён носіць чырвоны плашч, перакінуты праз плячо і перахоплены рамянём на поясе.
Лю Чэньвэй
Лу Чэньвэй (呂琛瑋; нар., Кітай) — кітайскі прафесійны гулец у снукер.
Пятрова (Усходскае сельскае паселішча)
Пятрова (Петрово) — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Угранскага сельскага паселішча.
Фуксія балівійская
Фуксія балівійская (Fuchsia boliviana) — від раслін з сямейства.
Пятрова (Усходскае сельскае паселішча)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Русанаўскага сельскага паселішча.
Фуксія балівійская
Вызначаецца доўгімі кветкамі аднастайнага каралава-чырвонага колеру, згрупаваных гронкамі на сцябле. Завязаныя кветкі ўтвараюць шматлікія мясістыя цыліндрычнай формы плады, якія па меры паспявання ператвараюцца з пачатковага светла-зялёнага колеру ў чорна-фіялетавы. Лісце светла-зялёнае. Расліны звычайна ўтвараюць групы, разрастаючыся да густых хмызнякоў.
Даніла Чаплінскі
Данііл Чаплінскі, Даніла Чаплінскі, Даніэль Чаплінскі (Daniel Czapliński (Czaplicki); Брацлаўшчына) — літоўска-беларуска-польскі шляхціц, вайсковец, ураднік Рэчы Паспалітай і Князства Літоўскага. Падстароста Чыгірынскі ( 1646 ), ротмістр, кіруючы Аляксандра Канецпольскага на Украіне. Асабісты вораг Багдана Хмяльніцкага.
Фуксія балівійская
Радзімай віду з'яўляецца Балівія. Балівійская фуксія расце звычайна ў гарыстай мясцовасці на вышынях ад 2000 да 3000 метраў над узроўнем мора.
Адчувальная да холаду расліна, таму яе вырошчванне ў Еўропе магчыма выключна ў цяплічных умовах.
Шчарбіцкія
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска Шчарбіцкія ІІ у складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Allium clausum
Allium clausum — від травяністых раслін сямейства, эндэмік Кыргызстана.
Ракаўшчына (Поразаўскі сельсавет)
Ра́каўшчына (, Раковщина) — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Поразаўскага сельсавета.
Да 14 лютага 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Гарнастаевіцкага сельсавета, да 18 кастрычніка 2013 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Поразаўскага пассавета.
Гравітамагнетызм
Гравітамагнетызм, гравімагнетызм, часам гравітаэлектрамагнетызм — агульная назва некалькіх эфектаў, выкліканых рухам гравітуючага цела.
Вольга Анатольеўна Уласава
Вольга Анатольеўна Уласава (нар., Гродна) — галоўны трэнер нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па скачках на батуце, член прэзідыума Беларускай асацыяцыі гімнастыкі.
Гравітамагнетызм
Гравітамагнетызм ў агульнай тэорыі адноснасці
У адрозненне ад ньютанаўскай механікі, у агульнай тэорыі адноснасці (АТА) рух пробнай часціцы (і ход гадзінніка) у гравітацыйным полі залежыць ад таго, ці круціцца цела — крыніца поля. Уплыў кручэння адбіваецца нават у тым выпадку, калі размеркаванне мас у крыніцы не змяняецца з часам (існуе цыліндрычная сіметрыя адносна восі вярчэння). Гравітамагнітныя эфекты ў слабых палях надзвычай малыя. У слабым гравітацыйным полі і пры малых скарасцях руху часціц можна асобна разглядаць гравітацыйную («гравітаэлектрычную») і гравітамагнітную сілы, якія дзейнічаюць на пробнае цела, прычым напружанасць гравітамагнітнага поля і гравітамагнітная сіла апісваюцца ўраўненнямі, блізкімі да адпаведных ураўненняў электрамагнетызму.
Вольга Анатольеўна Уласава
Біяграфія
Пачала займацца спартыўнай гімнастыкай у трэнера Ірыны Бараноўскай, пазней разам з ёй перайшла ў скачкі на батуце. Лічылася перспектыўнай спартсменкай. У 1993 годзе па запрашэнні трэнера Уладзіміра Швальбо пераехала ў Віцебск.
Гравітамагнетызм
Гравітамагнетызм ў агульнай тэорыі адноснасці
Разгледзім рух пробнай часціцы ў наваколлі сферычна сіметрычнага цела, якое верціцца, з масай
Вольга Анатольеўна Уласава
Біяграфія
З 2000 года працуе старэйшым трэнерам-выкладчыкам у дзяржаўнай вучэбна-спартыўнай установе «Віцебская спецыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзерву № 1».
Гравітамагнетызм
Гравітамагнетызм ў агульнай тэорыі адноснасці
M
Вольга Анатольеўна Уласава
Біяграфія
З’яўляецца суддзёй міжнароднай катэгорыі, мае вышэйшую кваліфікацыйную катэгорыю трэнера-выкладчыка па скачках на батуце. Займае пасаду намесніка старшыні Прэзідыума Беларускай асацыяцыі гімнастыкі. Галоўны трэнер нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па скачках на батуце.
Гравітамагнетызм
Гравітамагнетызм ў агульнай тэорыі адноснасці
і момантам імпульсу
Вольга Анатольеўна Уласава
Біяграфія
Вольга Уласава падрыхтавала 6 майстроў спорту міжнароднага класа, 9 майстроў спорту, 24 кандыдаты ў майстры спорту. Яе вучні ўваходзяць у склад нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь, з’яўляюцца пераможцамі і прызёрамі чэмпіянатаў свету і Еўропы.
Сярод яе выхаванцаў — алімпійскія чэмпіёны Уладзіслаў Ганчароў (Рыа-дэ-Жанэйра, 2016) і Іван Літвіновіч (Токіа, 2020), пераможцы і прызёры першынстваў свету і Еўропы Арцём Смірноў, Антон Шайко, Арцём Жук, Мікіта Форменка, Мікіта Ільін, Себасцьян Станкевіч, Кацярына Яршова, Паліна Шадзько і іншыя.
Гравітамагнетызм
Гравітамагнетызм ў агульнай тэорыі адноснасці
L
Вольга Анатольеўна Уласава
Палітычныя погляды
Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.
Гравітамагнетызм
Гравітамагнетызм ў агульнай тэорыі адноснасці
. Калі часціца масай
Вольга Анатольеўна Уласава
Узнагароды і званні
Узнагароджана ордэнам Айчыны II (2022) і III ступеняў (2016), медалём «За працоўныя заслугі» (2014). Удастоена ганаровых званняў «Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь» (2019), «Ганаровы грамадзянін горада Віцебска» (2016) і ганаровым званнем Віцебскага аблвыканкама «Чалавек года Віцебшчыны» (двойчы: 2014, 2016) — за вялікі ўклад у развіццё фізічнай культуры і спорту, высокі прафесіяналізм у падрыхтоўцы спартсменаў высокага класа. Лаўрэат спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «Беларускі спартыўны Алімп» (2017) — за падрыхтоўку спартсменаў высокага класа, пераможцаў і прызёраў Алімпійскіх гульняў, чэмпіянатаў свету і Еўропы. Мае нагрудны знак Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь «За развіццё фізічнай культуры і спорту ў Рэспубліцы Беларусь» (2014).
Прызнана найлепшым трэнерам Беларусі 2016 года — пераможцам адпаведнай катэгорыі конкурса «Трыумф. Героям спорта».
Гравітамагнетызм
Гравітамагнетызм ў агульнай тэорыі адноснасці
m
рухаецца са скорасцю v\ll c (
c
— скорасць святла), то на часціцу, акрамя гравітацыйнай сілы, будзе дзейнічаць гравітамагнітная сіла, накіраваная, падобна сіле Лорэнца, перпендыкулярна як скорасці часціцы, так і напружанасці гравітамагнітнага поля Bg
Bg
Пры гэтым, калі маса, якая верціцца, знаходзіцца ў пачатку каардынат і
r
— радыус-вектар, напружанасць гравітамагнітнага поля роўная:
дзе
G
— гравітацыйная пастаянная.
Апошняя формула супадае (за выключэннем каэфіцыента) з аналагічнай формулай для поля магнітнага дыполя з дыпольным момантам
.
У АТА гравітацыя не з'яўляецца самастойнай фізічнай сілай. Гравітацыя АТА зводзіцца да скрыўлення прасторы-часу і трактуецца як геаметрычны эфект, прыраўноўваецца да метрычнага поля. Такі ж геаметрычны сэнс атрымлівае і гравітамагнітнее поле
У выпадку моцных палёў і рэлятывісцкіх скарасцей гравітамагнітнае поле нельга разглядаць асобна ад гравітацыйнага, гэтак жа як у электрамагнетызме электрычнае і магнітнае палі можна падзяляць толькі ў нерэлятывісцкіх гранічных статычных і стацыянарных выпадках.
Ураўненні гравітаэлектрамагнетызму
Згодна з агульнай тэорыі адноснасці, гравітацыйнае поле, спароджанае аб'ектам, што верціцца, у пэўным гранічным выпадку можа быць апісана ўраўненнямі, якія маюць тую ж форму, што і ўраўненні Максвела ў класічнай электрадынамікі. Зыходзячы з асноўных ураўненняў АТА і мяркуючы, што гравітацыйнае поле слабае, можна вывесці гравітацыйныя аналагі ўраўненняў электрамагнітнага поля, якія можна запісаць у наступнай форме:
дзе:
— гравітацыйнае поле (у рамках дадзенай аналогіі таксама называецца «гравітаэлектрычным»);
E
— электрычнае поле;
Bg
B
— магнітнае поле;
— шчыльнасць масы;
ρem
— шчыльнасць току масы (
, дзе
vρ
— поле скарасцей масы, якая генеруе гравітацыйнае поле);
Jem
— шчыльнасць электрычнага току;
G
— гравітацыйная пастаянная;
c
— скорасць распаўсюджання гравітацыі (роўная у АТА скорасці святла).
m
— маса пробнай часціцы;
v
— яе скорасць.
Каэфіцыент 2 пры
ва ўраўненнях для гравітамагнітнай сілы, якога няма ў аналагічных ураўненнях для магнітнай сілы, узнікае з-за таго, што гравітацыйнае поле апісваецца тэнзарам другога рангу, у адрозненне ад электрамагнітнага поля, якое апісваецца вектарам (тэнзарам першага рангу). Часам гравітамагнітным полем называюць велічыню
2Bg
— у гэтым выпадку каэфіцыент 2 знікае з ураўненняў для сілы, а ва ўраўненнях для гравімагнітнага поля з'яўляецца каэфіцыент.
Bg/c
, і ў гэтым выпадку яно мае размернасць частаты, а прыведзеныя вышэй ураўненні для слабага гравітацыйнага поля пераўтвараюцца ў іншую форму, падобную з ураўненнямі Максвела ў сістэме СІ.
Характэрныя велічыні поля
З прыведзеных вышэй ураўненняў гравітамагнетызму можна атрымаць ацэнкі характэрных велічынь поля. Напрыклад, напружанасць гравітамагнітнага поля, індукаванага кручэннем Сонца (
=1,6 кг·м²/с), на арбіце Зямлі складае 5,3 м/с², што ў 1,3 разоў менш паскарэння свабоднага падзення, выкліканага прыцягненнем Сонца. Гравітамагнітная сіла, якая дзейнічае на Зямлю, накіравана ад Сонца і роўная 3,1 Н. Гэтая велічыня, хоць і вельмі вялікая з пункта гледжання паўсядзённых уяўленняў, на 8 парадкаў менш звычайнай (ньютанаўскай — у дадзеным кантэксце яе называюць «гравітаэлектрычнай») сілы прыцягнення, якая дзейнічае на Зямлю з боку Сонца. Напружанасць гравітамагнітнага поля паблізу паверхні Зямлі, індукаванага кручэннем Зямлі (яе вуглавы момант
L
=7 кг·м²/с), роўная на экватары 3,1 м/с², што складае 3,2 стандартнага паскарэння свабоднага падзення. Круцільны момант Галактыкі ў наваколлі Сонца індукуе гравітамагнітнае поле напружанасцю ~2 м/с², прыкладна на 3,5 парадку менш цэнтраімклівага паскарэння Сонца ў гравітацыйным полі Галактыкі.
Гравітамагнітныя эфекты і іх эксперыментальны пошук
У якасці асобных гравітамагнітных эфектаў можна вылучыць:
. Дадатковы член у гамільтаніяне пробнай часціцы апісвае ўзаемадзеянне яе спінавага моманту з момантам цела, якое верціцца:
па аналогіі з магнітным момантам у магнітным полі, у неаднародным гравімагнітным поле на спінавы момант дзейнічае гравімагнітная сіла Штэрна — Герлаха. Гэтая сіла, у прыватнасці прыводзіць да таго, што вага часціцы на паверхні Зямлі, якая верціцца, залежыць ад кірунку спіна часціцы. Аднак рознасць энергій для аднолькавых часціц з праекцыямі спіна  на паверхні Зямлі не перавышае
10−28 эВ