cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён
Гісторыя
У канцы 5 ст. Сіньцзян стаў часткай каганата Жужана, у сяр. 6 ст. — Цюркскага каганата, у сяр. 7 ст. — пратэктарата ў складзе кітайскай імперыі Тан. Ва ўсходняй частцы Сіньцзяна (Турфан, Хамі) рэзка ўзрасла колькасць кітайскага насельніцтва і ўплыў кітайскай культуры. Зноў актывізаваўся шаўковая гандаль, асаблівую ролю ў якім гулялі сагдыйцы. Уздоўж караванных шляхоў адбывалася актыўнае ўзаемадзеянне культур; напр. з Сіньцзяна ва «ўнутраныя землі» Кітая былі запазычаныя песні, танцы, музычныя інструменты і інш. У паўднёва-заходняй частцы Сіньцзяна ўладу Кітая аспрэчвала Тыбецкая імперыя, якой у апошняй чвэрці 7 ст. ўдалося падпарадкаваць сваёй улады Кашгар.
Пасля паразы кітайскіх войск ад арабаў на р. Талас (751) і паўстання Ань-Лушань (755—763), якія падарваліся моц імперыі Тан, кітайцы пайшлі з Сіньцзяна, які патрапіў пад уладу Уйгурскага каганата і Тыбецкай імперыі. Пад яго ўладай ўзмацніўся прыток цюркаў ў аазісы Сіньцзяна. У 840 Уйгурскі каганат быў знішчаны Енісейская кыргызамі, частка уйгураў знайшла прыстанак у Турфане, дзе сфармавалася Турфанскае ўйгурскае княства. На захадзе Сіньцзяна ўзнік Карлукскі каганат, у сяр. 10 ст. карлукі першымі з цюркаў прынялі іслам, і ў Сіньцзяне пачалося паступовае выцясненне будызму. У 1134 на поўначы Сіньцзяна, у стэпах Джунгарыі, сфармавалася дзяржаўнасць каракітаеў (Заходняя Ляо, Сі-Ляо), аснову якой склалі кідані, уцекачы з Паўночнага Кітая і Маньчжурыі пасля разгрому чжурчжэнямі кіданьскай імперыі Ляо. Каракітайскія гурханы ўсталявалі свой пратэктарат над аазісамі поўдня Сіньцзяна.
У пач. 13 ст. Сіньцзян стаў часткай Мангольскай імперыі: у 1209 васалам Чынгісхана прызнаў сябе ўйгурскі кіраўнік Турфана, ў 1211 — карлукі, у 1218 пад кантроль імперыі патрапілі зямлі каракітаеў, якія ператварыліся ў асноўны плацдарм Мангольскіх заваяванняў у Сярэдняй Азіі. Пасля смерці Чынгісхана землі Сіньцзяна ў асноўным увайшлі ва ўлус яго сына Чагатая, пашыраны ў 1264 за кошт зямель Сярэдняй Азіі, але цэнтр улуса застаўся ў г. Алмалык на паўночным захадзе Сіньцзяна. У 1266-71 ўнук Угэдэй Кайда усталяваў кантроль над тэрыторыяй Чагатайскага ўлуса, яго войскі руйнавалі ўсходнія аазісы Сіньцзяна (у асн. Турфан), якія знаходзіліся пад уладай вялікага хана Хубілая. У 1301 войскі Кайда былі разбітыя, Чагатайскі ўлус адноўлены, яго сталіца перанесена на захад — у Маверанахр. У сяр. 14 ст. дзяржава распалася на часткі — заходнюю (у басейне Амудар’і) і ўсходнюю, якая ў хуткім часе пачала называцца Магулістанам. Кіраўнікі Магулістана захавалі качавыя традыцыі (аснову дзяржавы складалі стэпавыя землі на поўначы Сіньцзяна), але хутка цюркізаваліся. Кантроль нашчадкаў Чагатая над аазісамі поўдня Сіньцзяна не быў трывалым; з часоў Чынгісхана там кіравалі Эмір цюрка-мангольскага племені дуглат. У кан. 1465 яны разарвалі свае васальныя абавязацельствы і заснавалі дзяржаву са сталіцай Яркенд, якая таксама ўключала хота і Кашгар. У 1514 чагатайскім ханам удалося здушыць супраціў мяцежнікаў, аднак неўзабаве Чагатайскі ўлус распаўся на 2 княствы са сталіцамі Яркенд і Турфан і страціў свае стэпавыя тэрыторыі ў Джунгарыі, дзе з пач. 15 ст. ўзмацніўся племянны саюз 4 плямёнаў айратаў. У 16 ст. ўзмацненне манголаў прывяло да паслаблення айратскай дзяржавы, аднак у пач. 17 ст. яна адрадзілася як Джунгарскае ханства. Джунгарскія стэпы спусцелі і былі заселеныя зноў казахамі і кітайскімі пасяленцамі. У кан. 18 ст. у даліне Або пасялілася частка мангольскага племені Чахар (да гэтага месца пражывання — непадалёк ад Пекіна); у Джунгарыі былі расселены калмыкі, уцекачы ў 1771 з Расійскай імперыі. Некаторыя аазісы поўдня (у т.л. Турфан) добраахвотна прынялі маньчжурскую ўладу, іншыя аказалі супраціў. Да 1759 ўвесь Сіньцзян апынуўся пад уладай імперыі Цын. Адным з асноўных механізмаў прадухілення паўстанняў стала перасяленне Цінскімі ўладамі вялікіх груп жыхароў аазісаў на поўнач Сіньцзяна, у асноўным у даліну Ці, у раён г. Кульджы (цяпер Інін). Менавіта ілійскія цюркі-таранчы пасля сталі адной з асноўных складовых частак уйгурскага этнасу.
У 1862 у шэрагу рэгіёнаў імперыі Цын пачаліся паўстанні кітайскіх мусульман (дунганаў), перакінуўшыся і на Сіньцзян. У 1865 прызваны на дапамогу какандскага генерала Якуб-бек захапіў уладу і заснаваў уласную дзяржаву, да 1870 аб’яднаў пад сваёй уладай увесь Сіньцзян, акрамя Джунгарыі. У 1871 Сямірэчча, дзе знаходзілася адна з дзяржаў паўстанцаў — Ілійскі (Таранчынскі) султанат са сталіцай Кульджа, — анэксаваны Расійскай імперыяй, абяцана вярнуць іх пасля таго, як Кітай адновіць парадак на сваёй тэрыторыі. У сяр. 1870-х гадоў імперыя Цын задушыла паўстанне дунганаў ў цэнтральным Кітаі, а ў 1878 знішчыла дзяржаву Якуб-бека. У 1881-83 расійскія войскі пакінулі амаль увесь Ілійскі край. У 1884 заміраныя тэрыторыі былі абвешчаныя правінцыяй імперыі Цын — Сіньцзян са сталіцай ва Урумчы.
Пасля Кітайскай рэвалюцыі 1911 г. аднавіўся рух за незалежнасць. У 1933 г. была абвешчана Усходне-Туркестанская Ісламская Рэспубліка, а ў 1944 г. — Усходне-Туркестанская Рэспубліка. У жніўні 1949 г. урад Усходне-Туркестанскай Рэспублікі загінуў пад час палёту ў Пекін для перагавораў над тэрыторыяй СССР. У 1955 г. быў створаны Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён у складзе КНР.
У 1990-ыя гг. узнік новы ўйгурскі рух за адраджэнне, аднак угурскія нацыянальныя арганізацыі значна раз’яднаны, да таго ж існуюць культурная, рэлігійная і нацыяналістычная плыні, якія дамагаюцца ці то большай аўтаноміі, ці то поўнай незалежнасці ўйгураў. У 2009 г. кітайскія ўлады жорстка падавілі выступленіі ўйгураў ва Урумчы.
Як адзначаецца ў «Белай кнізе» аб барацьбе з тэрарызмам і экстрэмізмам і абароне правоў чалавека, апублікаванай у 2019 годзе Прэс-канцылярыяй Дзяржсавета КНР, з 2014 года ў Сіньцзяне было абясшкоджана 1588 гвалтоўных і тэрарыстычных груповак, арыштавана 12995 тэрарыстаў, канфіскавана 2052 выбуховыя прыстасаванні, за 4858 незаконных рэлігійных мерапрыемстваў пакарана 30645 чалавек і канфіскавана 345229 незаконных рэкламных матэрыялаў рэлігійнага характару.
Сотні тысяч уйгураў змешчаныя ў папраўчыя лагеры: афіцыйны Кітай называе іх лагерамі перавыхавання, прэса і самі уйгуры называюць іх канцэнтрацыйнымі лагерамі.
У 2021 годзе Еўрасаюз увёў санкцыі супраць Кітая за парушэнне правоў чалавека ў Сіньцзяне, дзе кітайскія ўлады праводзілі рэпрэсіўную палітыку ў адносінах да ўйгураў і іншых этнічных меншасцяў рэгіёна пераважна мусульманскага веравызнання. Па словах праваахоўнікаў, рэпрэсіі ўключаюць у сябе затрыманні без суда і прымусовую працу на дзяржаўных фабрыках. Кітай адмаўляе ўсе абвінавачванні ў парушэнні правоў чалавека і адзначае, што лагеры для інтэрніраваных з’яўляюцца цэнтрамі прафесійнай падрыхтоўкі, накіраваныя на барацьбу з тэрарызмам і рэлігійным экстрэмізмам.
Статак
Ста́так — група дзікіх або свойскіх жывёл аднаго віду з узаемазвязанымі паводзінамі, якія захоўваюць блізкасць адзін да аднаго, маюць аднолькавы рытм актыўнасці і напрамак руху.
У літаратуры тэрмінам «статак» у больш шырокім сэнсе абазначаюць любыя буйныя групы жывёл (напрыклад, статак рыб).
У жывёлагадоўлі
У жывёлагадоўлі статак — гэта група сельскагаспадарчых жывёл аднаго віду, адабраных па ўзросту, полу, вытворчаму прызначэнню групам, сфарміраваная для асобнага ўтрымання, адкорму і пасьбы. Статак з авечак — атара, з коней — табун. У гадоўлі буйной рагатай жывёлы вылучаюць дойныя статкі, нагульныя (гурт), статкі цялят і маладняку.
28 сакавіка
28 сакавіка — восемдзесят сёмы (восемдзесят восьмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Конкані (мова)
Ко́нкані (саманазва Kōṅkaṇī, कोंकणी भास) — індаеўрапейская мова, родная для народа конкані. Агульная колькасць носьбітаў — каля 2 млн чалавек.
Гісторыя
Конкані як асобная літаратурная мова склалася ў сярэднявеччы ў рэгіёне Конкан. Першы надпіс быў зроблены ў 1187 г. У новы час прымалася як частка або нават канкурэнт мовы маратхі. Асобны статус у Індыі быў прызнаны ў 1975 г. З 1987 г. з'яўляецца афіцыйнай мовай Гоа.
Дыялекты
Вылучаецца 6 рэгіянальных дыялектаў, кожны з якіх карыстаецца адрозным пісьмом. Пісьмовасць на гоанскім дыялекце на аснове дэванагары.
Зундэрн (Заўэрланд)
Зундэрн (Sundern) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Хохзаўэрланд. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 192,86 км². Афіцыйны код — 05 9 58 044.
Горад падзяляецца на 18 гарадскіх раёнаў.
Х’юстан Рокетс у сезоне 2018/2019
Сезон 2018/2019 стаў 52-м сезонам у НБА ў гісторыі франшызы Х’юстан Рокетс.
Бакас
Бака́с, чэпік, пякур (Gallinago gallinago) — птушка сямейства бакасавых атраду сеўцападобных.
Апісанне
Даўжыня цела 27-29 см, маса 100—125 г. Апярэнне карычнявата-бурае з вохрыстымі стракацінамі, брушка белае. Дзюба доўгая (каля чвэрці агульнай даўжыні), прамая.
Голас вясной «ч-п… ч-п…». Пры такаванні самца ў палёце рулявыя пёры вібруюць і выдаюць гукі, падобныя да бэкання ягняці (адсюль народная назва баранчык, козка).
Палёт імклівы, з зігзагамі пасля ўзлёту.
Пашырэнне
Распаўсюджаны ў лесатундры, лясной і стэпавай зонах. Арэал ахоплівае Галарктыку (акрамя поўдня і крайняй поўначы), ізаляваныя папуляцыі сустракаюцца ад паўднёва-ўсходняга Афганістана да поўначы Індыі, жыве і ў Паўночнай Амерыцы.
Жыве каля вады. Насяляе вільготныя лугі, тарфянікі, багны, пад час пералётаў таксама глеістыя берагі вадаёмаў і спушчаныя сажалкі, а таксама іншыя вільготныя месцы. У Беларусі звычайны гнездавальны і пералётны від. Адлятае ў жніўні—верасні.
Асаблівасці біялогіі
Корміцца чарвямі, слімакамі, жукамі, лічынкамі насякомых, карэньчыкамі травяністых раслін.
Гняздо ў купіне асакі (часцей за ўсё вакол яе плыткая вада), добра схаванае з бакоў. Скупая высцілка з кавалкаў асакі.
Яйкі звычайна 4 (часам 2-5), авальныя да грушападобных з тупым вузейшым канцом, розных адценняў аліўкава-зялёнага альбо аліўкава-карычневага; глыбокія плямы — шэрыя альбо шэра-аліўкавыя (вялікія, звычайна больш густыя на шырокім канцы), паверхневыя — карычневыя або чырвона-карычневыя.
Аб’ект палявання
Даўней мяса бакаса лічылася ў шляхецкай кулінарыі найсмачнейшым з усіх дзікіх птушак. Мяса перад прыгатаваннем вымагае бардзіравання або марынавання (даўней бакасаў марынавалі на зіму пасля запякання вытрыбушанымі на ражне).
Н’ярдвік
Н'ярдвік (Njarðvík, у пер. — «бухта Н'ёрда») — горад у Ісландыі.
Горад Н'ярдвік знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы Ісландыі, на захадзе паўвострава Рэйк’янес. Адміністрацыйна ён уваходзіць у склад абшчыны Рэйк'янесбэр рэгіёна Судурнэс. Колькасць насельніцтва — 4.398 жыхароў (на 1 снежня 2007 года).
Горад знаходзіцца на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна. Рыбалоўчы порт, у горадзе знаходзяцца рыбаперапрацоўчыя прадпрыемствы. Н'ярдвік падзелены на 2 гарадскіх раёны — Унутраны Н'ярдвік і Знешні Н'ярдвік. Ва Унутраным Н'ярдвіку захавалася каменная царква 1886 года.
Краўчанкі
Кра́ўчанкі (, Кравченки) — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Туркоўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Мікалаёва Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
З 16 верасня 1960 года да 26 сакавіка 1973 года хутар знаходзіўся ў складзе Узменскага сельсавета.
Сацыялістычная вуліца (Гродна)
Працягласць — каля 1000 метраў ад вуліцы Ажэшка да вуліцы Парыжскай камуны. Пачала фарміравацца ў першай палове 19 ст., захавалася забудова 1880—1930 гг. У 1958-63 гг пабудаваны квартал чатырохпавярховых жылых дамоў. На вуліцы размешчаны адзін з карпусоў Гродзенскага ўніверсітэта, першы гродзенскі кінатэатр «Чырвоная зорка», кафэ, крамы. На вуліцы ходзіць грамадскі транспарт: аўтобус, тралейбус.
Літаратура
Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.
Юльюш Клос
Ю́льюш Клос (Julijusz Kłos; , Варшава —, Вільня) — польскі архітэктар, фатограф, гісторык архітэктуры, прафесар Універсітэта Стэфана Баторыя.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і архітэктара Якуба Клоса і Валерыі з Сандэпёраў. Скончыў гімназію ў Калішы, у 1899 годзе паступіў на інжынерна-будаўнічы факультэт Варшаўскай палітэхнікі, адкуль праз два гады перабраўся ў Вену вучыцца архітэктуры ў Hochbauschule. 21 студзеня 1908 года атрымаў дыплом інжынера-архітэктара. З пачатку 1909 года два гады працаваў у будаўнічым дэпартаменце Граца. У 1912 годзе перабраўся ў Варшаву, дзе стварыў уласнае праектнае бюро. На замову князя Януша Радзівіла стварыў у 1912 годзе праект пашырэння палаца ў Нябораве (праз пачатак 1-й сусветнай вайны праект не быў рэалізаваны). У 1912—1914 гадах браў актыўны ўдзел у дзейнасці Таварыства апекі над помнікамі мінулага, быў сакратаром секцыі кансервацыі, таксама правёў інвентарызацыю шматлікіх касцёлаў і палацаў. Займаўся таксама педагагічнай дзейнасцю, у 1914 годзе арганізаваў курсы для архітэктараў у Варшаве. У 1915 годзе арганізаваў у Варшаве выставу «Вёска і мястэчка». У 1916—1918 гадах праводзіў спецыяльныя курсы пра адбудове польскіх гарадоў і вёсак. З 1916 года быў дацэнтам факультэта архітэктуры Варшаўскай палітэхнікі, з 1918 года кіраваў аддзелам архітэктуры Міністэрства мастацтва і культуры.
Улетку 1919 года кансультаваў праект Фердынанда Рушчыца па стварэнні факультэта прыгожых мастацтваў у адноўленым Віленскім універсітэце, у лістападзе 1919 года запрошаны прачытаць ва ўніверсітэце Стэфана Баторыя цыкл лекцый пра польскую архітэктуру. Па ініцыятыве Фердынанда Рушчыца перабраўся ў 1920 годзе ў Вільню, дзе атрымаў пазіцыю прафесара ва ўніверсітэце.
Прафесар Універсітэта Стэфана Баторыя з 1920 года. Падчас савецка-польскай вайны браў удзел у бітве за Варшаву як сапёр-добраахвотнік. У студзені 1921 года вярнуўся ў Вільню, 16 студзеня прачытаў інаўгурацыйную лекцыю «У чым заключаецца польскасць у архітэктуры?». Узначаліў кафедру польскай архітэктуры, якая была пераўтворана ў секцыю архітэктуры. Быў дэканам факультэта вытанчаных мастацтваў, загадчыкам кафедры архітэктуры (1920—1929), пазней выкладаў гісторыю архітэктуры, чарчэнне.
У 1922 годзе, калі паўстала пытанне дзяржаўнага статусу Вільні, падрыхтаваў мемарандум «Польская Вільня», які быў перакладзены на польскую і англійскую мовы, ілюстраваны фотаздымкамі Яна Булгака, і быў скарыстаны ў дыскусіях пра лёс горада ў Лізе Нацый.
У 1923 годзе займаўся рэканструкцыяй двара Пятра Скаргі ансамбля Віленскага ўніверсітэта, перапланіроўкай галерэй будынка Віленскага ўніверсітэта для выкарыстання як аўдыторый і кабінетаў. У гэтым жа годзе выпусціў краязнаўчы гід па Вільні, які вытрымаў некалькі выданняў (выдаваўся ў 1923, 1929, 1937 гадах, таксама рэпрынтам).
У 1921—1923 гадах вызначыў месцазнаходжанне «келлі Конрада» ў базыльянскіх мурах (дзе ў вязніцы знаходзіўся Адам Міцкевіч), пасля чаго разгарэлася дыскусія паміж польскімі даследчыкамі (С. Пігань, Ю. Клос) і беларускімі дзеячамі (А. Луцкевіч, У. Талочка) наконт месца размешчэння гэтай «келлі». Не зважаючы на тое, што ў 1930-я гады «келля Конрада» была рэканструявана, у нашыя часы яна перанесена на тое месца, якое вызначалі беларускія дзеячы.
У 1923 годзе запраектаваў драўляны касцёл Маці Божай Анёльскай у Мяжанах, пабудаваны ў 1925—1928 гадах у закапанскім стылі (касцёл згарэў у 1985 годзе ад траплення маланкі, адбудаваны ў 1990-х з арыентацыяй на праект Клоса).
У 1927 годзе па рашэнні міністэрства была ліквідавана кафедра архітэктуры, што стала для Клоса цяжкім ударам.
Перад падрыхтоўкай каранацыі Маці Божай Вострабрамскай у 1927 годзе быў навуковым кіраўніком кансервацыі Вострай Брамы і касцёла Святой Тэрэзы.
Юльюш Клос цесна супрацоўнічаў з віленска-наваградскімі акруговымі кансерватарамі Е. Рэмерам (1922—1929) і С. Лорэнцам (1929—1935). У абавязкі гэтых службоўцаў уваходзіў шырокі спектр заданняў. Апроч апекавання агульных пытанняў культурнага жыцця акругі ім было трэба весці інтэнсіўную працу па інвентарызацыі і кансервацыі помнікаў. У абавязкі кансерватара ўваходзіў нагляд за археалагічнымі раскопамі, кантроль стану рухомых і нерухомых помнікаў ад сярэднявечча да XIX стагоддзя ўключна. Пры гэтым, праз нястачу сродкаў у бюджэце, дапаможныя штатныя адзінкі кансерватару не дазваляліся. Юльюш Клос дапамагаў ім у зборы інфармацыі, палявых імпрэзах, абмеркаванні праблемных пытанняў. Даследаваў архітэктурныя помнікі Паўднёва-Усходняй Літвы і Заходняй Беларусі, фатаграфаваў іх, рабіў дыяпазітывы, складаў альбомы, якія цяпер як каштоўны іканаграфічны матэрыял захоўваюцца ў архівах і музеях.
У 1929 годзе быў намінаваны на звычайнага прафесара, але рашэнне так і не было зацверджана, магчымай прычынай былі абвінавачванні ва злоўжыванні алкаголем.
У 1931 годзе кіраваў аднаўленчымі працамі ў віленскім кафедральным саборы, падчас якіх былі знойдзены каралеўскія пахаванні, спраектаваў каралеўскі маўзалей у крыпце сабора.
Праз публічную крытыку (у першую чаргу віленскага «Слова») у 1932 годзе адмовіўся ад навуковага кіраўніцтва працамі ў кафедральным саборы.
5 студзеня 1933 года зваліўся з лесвіцы ва ўласным доме і загінуў. Пахаваны на могілках Роса ў Вільні.
У сваіх мемуарах віленска-наваградскі акруговы кансерватар помнікаў Станіслаў Лорэнц характарызуе Ю. Клоса як вельмі добрага і прыемнага ў камунікаванні чалавека, захопленага гісторыяй, архітэктурай, мастацтвам і фатаграфіяй.
Калоніі ў Браславе і Дунілавічах
Вынікамі яго працы сталі не толькі матэрыялы фіксацыі помнікаў, але і шматлікія праекты будынкаў, распрацаваныя на аснове лакальных традыцый гарадоў і мястэчак. Напрыклад, для Браслава ім у 1924—1926 гады быў адмыслова спраектаваны і збудаваны ансамбль для калоніі польскіх службоўцаў і іх сем’яў, які ўключаў калодзежны шацёр, два свіраны, жылыя дамы і іншыя будынкі. У «доме спорту», дзе сёння размяшчаецца раённая бібліятэка, была глядзельная зала для правядзення канцэртаў і дэманстрацыі кінастужак, а побач знаходзіліся тэнісныя корты. Унікальны архітэктурны ансамбль мястэчка так моцна ўражваў адпачывальнікаў, што яны жартам сталі зваць Браслаў паўночнай Ніцай. Таксама па яго праектах былі пабудаваная ўрадавая калонія ў Дунілавічах і комплекс кашар у Беразвеччы.
Дзяніс Віктаравіч Грачыха
Дзяніс Грачыха (нар. ) — беларускі футбаліст, паўабаронца барысаўскага БАТЭ і нацыянальнай зборнай Беларусі.
Клубная кар’ера
З 2017 года, пасля выхаду магілёўскага «Дняпра» ў Вышэйшую лігу, пачаў гуляць за дубліруючы склад клуба. У жніўні 2017 года разам з іншымі маладымі ігракамі падпісаў паўнавартасны трохгадовы кантракт з магіляўчанамі. Неўзабаве стаў прыцягвацца і да асноўнага складу, дэбютаваў у Вышэйшай лізе 23 кастрычніка 2017 года ў хатнім матчы супраць БАТЭ (0:2), адгуляўшы ўсе 90 хвілін на пазіцыі правага абаронцы. У сезоне 2018 замацаваўся ў стартавым складзе магіляўчан.
У лютым 2019 года, пасля таго як стала вядома пра аб’яднанне «Дняпра» з мінскім «Промнем», накіраваўся на прагляд у аб’яднаную каманду. У сакавіку 2019 года афіцыйна стаў іграком аб’яднанай каманды, якая атрымала назву «Дняпро», а ў красавіку быў аддадзены ў арэнду брэсцкаму «Руху». У жніўні 2019 года перайшоў у «Рух» на трывалай аснове, падпісаўшы трохгадовы кантракт. У якасці іграка асновы дапамог брэсцкай камандзе выйсці ў Вышэйшую лігу, у 2020—2021 гадах гуляў за «Рух» у Вышэйшай лізе, трывала з’яўляючыся ў стартавым складзе.
У сакавіку 2022 года, пасля таго як брэсцкі клуб зняўся з Вышэйшай лігі, некаторы час трэніраваўся з «Мінскам», а неўзабаве папоўніў склад мінскага «Дынама». Хутка замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У чэрвені 2022 года па заканчэнні кантракта пакінуў сталічны клуб. У ліпені 2022 года трэніраваўся з падмаскоўнымі «Хімкамі», аднак бакі не дамовіліся аб пераходзе, і хутка футбаліст вярнуўся ў «Дынама», падпісаўшы новы кантракт да канца сезона 2022.
У снежні 2022 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Дынама» і неўзабаве стаў іграком барысаўскага БАТЭ.
Міжнародная кар’ера
14 лістапада 2018 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, выйшаўшы на замену ў другім тайме таварыскага матча супраць Харватыі (1:3). У далейшым стаў асноўным іграком моладзевай зборнай.
З 2021 года пачаў прыцягвацца да нацыянальнай зборнай Беларусі, аднак упершыню згуляў за яе 3 чэрвеня 2022 года, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча Лігі нацый УЕФА супраць Славакіі (0:1).
Крамяні
Крамяні́ (, Кремени) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Турынскага сельсавета.
Пад уладай Расійскай імперыі
Паводле перапісу 1897 г. у Кліноцкай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.
У жніўні 1919 года - ліпені 1920 года вёска знаходзілася пад польскай уладай.
У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 да 2 ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай Германіяй. У 1942-1943 гг.
У 1964 г. да вёскі Крамяні была далучаны в. Замасточча.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ананіцкага сельсавета.
Адам Афцэліус
А́дам Афцэ́ліус, ці Аўцэліус (Adam Afzelius, 7 кастрычніка 1750, Лары, лен Вестра-Гёталанд, Швецыя — 30 студзеня 1837, Упсала, Швецыя) — шведскі батанік, вучань Лінея.
Брат Ёхана Афцэліуса і Пера Афцэліуса.
У 1792 адправіўся з прыродазнаўча-навуковай мэтай на заходняе ўзбярэжжа Афрыкі, у прыватнасці, у англійскую калонію Сьера-Леонэ, дзе з прычыны нападу і рабавання, учыненага французамі, ён страціў усе свае калекцыі.
У 1797—1798 быў сакратаром шведскага пасольства ў Лондане.
Пасля вяртання, у 1799 стаў акадэмічным выкладчыкам батанікі ва Упсальскім універсітэце і атрымаў у 1812 званне прафесара materia medica.
У 1802 быў абраны прэзідэнтам Лінееўскага інстытута («Заафіталітычнага таварыства»).
Як батанічны пісьменнік, Афцэліус вядомы шматлікімі сваімі творамі, роўна выдадзенай ім у 1823 аўтабіяграфіяй Лінея.
Яго імем названы роды раслін: і мноства відаў.
Этнаграфічныя і батанічныя калекцыі Афцэліуса былі набыты Упсальскім універсітэтам.
Жалейка (зборнік)
«Жалейка» — першы зборнік Янкі Купалы, выдадзены ў пачатку 1908 года ў Санкт-Пецярбургу выдавецкай суполкай «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ» тыражом 4300 асобнікаў, дзе былі надрукаваныя 95 лірычных вершаў 1905—1907 гг. і паэма «Адплата кахання». У зборніку ўпершыню публікуецца праграмны верш паэта «А хто там ідзе?», які заняў асаблівае месца ў творчасці Купалы, на доўгі час стаў неафіцыйным беларускім гімнам і з'яўляецца перакладзеным на 82 мовы свету. Зборнік двойчы канфіскоўваўся царскімі ўладамі. Публікацыя «Жалейкі» адыграла надзвычайную ролю ў станаўленні беларускай літаратуры і творчага крэда яе аўтара. Літаратурны крытык Леў Клейнбарт адзначыў, што «Жалейка» выражала нацыянальны ўздым тагачаснага грамадства.
Крытычныя водгукі
Зборнік быў з энтузыязмам успрыняты беларускім культурным асяродкам. У сваім 17-м нумары газета «Наша Ніва» адгукнулася на выхад кнігі рэцэнзіяй Владака з Казіміраўкі (Уладзіміра Самойлы), які акрэсліў своечасовасць і значэнне гэтага зборніка тагачаснай Беларусі:
Творы Янука Купалы дагэтуль друкавала толькі «Наша Ніва», але цяпер песні яго выйшлі ў свет у асобнай кніжцэ, каторую малады пясняр наш назваў «Жалейкай». Песні Купалы — гэта люстра, ў каторым свеціцца душа беларуса, яго жыцце, яго родны край; гэта праўдзівы, непадроблены голас, што выходзіць з самай глыбі народнай душы, гэта — «крык, што жыве Беларусь!»
Як і ў 1909 годзе, найбольш увагі звяртае на сябе Я. Купала; звяртае не толькі велічынёй сваёй здольнасці, але гібкасцю яе, здатнасцю да ўсестаронняга развіцця <…> Каб даць паняцце аб усёй моцы жыццёвых сокаў яго таленту, мы на мінуту вернемся аж да першых крокаў яго пісьменніцкай працы.
Пачаў ён з шурпатых вершаў, амаль не зусім зліваўшыхся з тагачасным слоем беларускай паэзіі; напісаныя пад Бурачка, залішне расцягненыя, слаба апрацаваныя з боку формы і мовы, яны ўвесь час перапявалі некалькі адных і тых жа тэм.
Брылон
Брылон (Brilon) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Хохзаўэрланд. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 228,99 км². Афіцыйны код — 05 9 58 012.
Горад падзяляецца на 17 гарадскіх раёнаў. Славутасцю горада з’яўляецца царква св. Пятра і Андрэя, пабудаваная ў 1220 годзе.
Сліжы (Лідскі раён)
Сліжы́ (, Слижи) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварышчанскага сельсавета.
Да 3 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Бердаўскага сельсавета Лідскага раёна, да 11 студзеня 1966 года — у склад Тракельскага сельсавета Воранаўскага раёна.
Хацетава
Хаце́тава (, Хотетово) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбавіцкага сельсавета.
Гісторыя
З 1927 года і да вайны цэнтр сельсавета (у 1927—1929 гадах — Антонаўскага, з 1929 года — Хацетаўскага).
Альберт Віктар Ёзэфавіч Вейнік
Альберт-Віктар Ёзэфавіч Вейнік (, Ташкент —, Мінск) — член-карэспандэнт Акадэміі навук Беларускай ССР, доктар тэхнічных навук, прафесар.
Вядомы ў Беларусі і за мяжой як адзін з заснавальнікаў тэорыі цеплафізікі ліцейных працэсаў, а таксама аўтар кнігі «Тэрмадынаміка рэальных працэсаў», якія зазналі крытыку навуковай супольнасцю.
Біяграфія
Віктар-Альберт Вейнік (менавіта так запісана ў пасведчанні аб нараджэнні) нарадзіўся ў Ташкенце. 7 кастрычніка 1919 года быў ахрышчаны бацькамі па каталіцкаму абраду. Бацька — Вейнік Ёзэф Антонавіч (1892—1980), па нацыянальнасці славенец, былы ваеннапалонны першай сусветнай вайны, быў механікам, матагоншчык, артыстам Маскоўскага цыркавога аб’яднання. Маці — Вейнік (народжаная Стыўрына) Генуефа Вінцэнцьеўна (1901—1985), латышка (Латвія, Даўгаўпілс), у дзіцячым узросце перавезена з Латвіі ў Сярэднюю Азію па сталыпінскаму перасяленню 1908—1909 гадоў.
У 1944 годзе скончыў Маскоўскі авіяцыйны тэхналагічны інстытут (МАТІ), атрымаўшы кваліфікацыю інжынера-тэхнолага па авіяматорабудаўніцтву і абараніўшы дыплом на тэму «Выпрабаванне аднацыліндровай эксперыментальнай устаноўкі для даследавання пытання аб астуджэнні выхлапных клапанаў авіярухавікоў».
У 1953 годзе стаў доктарам тэхнічных навук, тэма дысертацыі — «Цеплавыя асновы тэорыі ліцця».
У 1956 годзе быў абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук Беларускай ССР па аддзяленні фізіка-матэматычных і тэхнічных навук.
Пасля пераезду ў Мінск у 1957—1969 гадах — загадчык кафедры тэарэтычных асноў цеплатэхнікі Беларускага політэхнічнага інстытута. Паралельна ў 1956—1963 гадах — загадчык лабараторыі «Цеплафізіка і атамная энергетыка» Інстытута энергетыкі АН БССР, з 1958 года — загадчык лабараторыі «Прамысловая цеплафізіка» у тым жа інстытуце, у 1963—1990 гадах — загадчык лабараторыі «Фізіка кантактных з’яў» Фізіка-тэхнічнага інстытута АН БССР.
У 1990 годзе вярнуўся ў Інстытут цепла- і масаабмену імя А.В. Лыкава НАН Беларусі загадчыкам лабараторыі «Цеплафізіка», але на грамадскіх пачатках, дзе прапрацаваў да канца свайго жыцця.
Сям’я
15 верасня 1944 года А. Ё. Вейнік ажаніўся з Арловай Таццянай Мікалаеўнай, развёўся з ёй 23 лістапада 1950 года. 27 ліпеня 1945 года нарадзіўся сын Віктар.
У 1958 годзе А. Ё. Вейнік ажаніўся з Сыцінай Верай Уладзіміраўнай. 27 ліпеня 1959 нарадзіўся сын Віталь. 1 кастрычніка 1961 года нарадзіўся сын Аляксандр, пры родах ў Маскве жонка памерла.
Пераход у праваслаўе
У 1992 годзе А. Ё. Вейнік прыняў праваслаўе (атрымаў імя Віктар) і, як гаворыцца ў біяграфіі ў яго на сайце, «цалкам аддаўся вывучэнню асаблівасцяў узаемадзеяння матэрыяльнага і духоўнага светаў. Усе апошнія гады свайго жыцця вучоны працаваў над кнігай пра „тонкія міры“ і іх кіраванні біяарганізмамі (біясферай Зямлі), асабліва аб кіраванні духоўным светам кожнага чалавека, гэта значыць мэтанакіраваным фарміраваннем духоўнага складніка Сусвету.»
Смерць і пахаванне
24 лістапада 1996 года а шостай гадзіне раніцы на Кастрычніцкай плошчы горада Мінска (каля скрыжавання праспекта Ф. Скарыны з вуліцай Энгельса) Вейнік быў збіты легкавым аўтамабілем, другі легкавый аўтамабіль давяршыў трагедыю. Гэты дзень быў днём тэзаімянінаў А. Ё. Вейніка, ён спяшаўся да ранняй літургіі ў Сабор святых апосталаў Пятра і Паўла. 27 лістапада ў саборы святых апосталаў Пятра і Паўла горада Мінска адбылося адпяванне. Ён быў пахаваны на могілках за Крупіцай.
Крытыка
У красавіку 1969 года ў часопісе «Поспехі фізічных навук» апублікаваны артыкул і  «Першы малаток» пра А. Ё. Вейніка, прысвечаны яго падручніку «Тэрмадынаміка» (3 выданне), дзе гаварылася: «Самае дзіўнае ў тым, што гэтае сярэднявечнае схаластычнае трызненне было выдадзена накладам 15000 асобнікаў і рэкамендавана Міністэрствам вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР у якасці навучальнага дапаможніка для студэнтаў універсітэтаў, тэхнічных і педагагічных ВНУ»
В. С. Сцёпін адзначаў:
У канцы 1970-х — пачатку 1980-х гг. член-карэспандэнт Беларускай акадэміі навук Вейнік надрукаваў шэраг адыёзных кніг, у якіх выкладаў нейкую «агульную тэорыю руху». Вытокам яго дамаганняў было ўжыванне ім формул тэорыі электрычнага патэнцыялу пры вырашэнні шэрагу задач тэрмадынамікі ліцця. Ён палічыў, што адкрыў універсальныя формулы, якія апісваюць любы від руху. І з гэтых пазіцый абвясціў пра рэвалюцыйныя змены ў навуцы.
Бібліяграфія, працы
Працы А. Ё. Вейніка (устаноўлена на 29.09.2005):
Кароткі і папулярны выклад агульнай тэорыі А. Ё. Вейника (інакш «тэрмадынамікі рэальных працэсаў»):
Канан Дагдэвірэн
Джанан Дагдэвірэн (Canan Dağdeviren; 4 мая 1985, Стамбул, Турцыя) — турэцкая жанчына акадэмік, фізік, навуковец па матэрыялах і дацэнт Масачусецкага тэхналягічнага інстытута, дзе ў цяперашні час працуе.
Яна з’яўляецца першым турэцкім навукоўцам ў гісторыі Гарвардзкага таварыства, які стаў малодшым стыпендыятам у Таварыстве стыпендыятаў Гарвардскага ўніверсітэта. Як выкладчык, яна кіруе ўласнай навукова-даследчай групай у лабараторыі інстытута. Група працуе на перакрыжаванні матэрыялазнаўства, тэхнікі і біямедычнай тэхнікі. Яны ствараюць механічна адаптыўныя электрамеханічныя сістэмы, якія здольны цесна інтэгравацца з мэтавым аб’ектам, што ўяўляе цікавасць для зандавання, прывядзення ў дзеянне і збору энергіі сярод іншых прыкладанняў. Дагдэвірэн вылучала гіпотэзу, што жыццёва важная інфармацыя ад прыроды і чалавечага цела закадавана ў розных формах фізічнай структуры. Яе даследаванні засяроджаны на стварэнні сумяшчальных дэкодэраў, якія могуць дэкадаваць гэтыя ўзоры ў карысныя сігналы і энергію.
Вялікая Русілаўка
Вялі́кая Русі́лаўка (, Великая Русиловка) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пятрэвіцкага сельсавета.
Тэль-аль-Убейд
Тэль-аль-Убейд (تل العبيد) — помнік археалогіі на поўдні Ірака. Уяўляе сабою пагорак штучнага паходжання памерамі 500 м на 300 м.
Адкрыты ў 1919 г. брытанскімі археолагамі. Археалагічныя раскопкі вядуцца з 1923 г. Яго даследаванне прывяло да адкрыцця культуры, што папярэднічала раннедынастычнаму перыяду Шумера. Ад назвы Тэль-аль-Убейда паходзіць найменне Убейдскага перыяда гісторыі Месапатаміі.
У раннедынастычны перыяд на месцы пагорка знаходзіўся горад, назва якога не захавалася. Ён быў пакінуты да XXVI ст. да н. э., пасля чаго валадар Ура ўзвёў на пагорке храм.
Свейнб’ёрн Свейнб’ёрнсан
Свейнб'ёрн Свейнб'ёрнсан (Sveinbjörn Sveinbjörnsson, 28 чэрвеня 1847—23 лютага 1927 — ісландскі кампазітар, аўтар музыкі для гімна Ісландыі.
Вывучаючы тэлогію, Свейнб'ёрн сустрэў нарвежскага кампазітара Юхана Свенсэна, які спрыяў яго паездцы ў Лейпцыг і Капенгаген для навучання музыцы. У Даніі яго настаўікам быў вядомы кампазітар Карл Райнеке. Кар'еру кампазітара Свейнб'ёрн пачаў у 1874 годзе, калі напісаў музыку для гімна Ісландыі. У перыяд з 1873 па 1919 ён працаваў музычным педагогам у Эдынбургу, пасля пасяліўся ў Канадзе. Аднак пасля 1922 года вярнуўся ў Ісландыю. Свейнб'ёрн быў жанаты, меў двух дзяцей.
Бабар (астравы)
Баба́р (Pulau-Pulau Babar) — архіпелаг з 6 астравоў на захадзе Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Малуку. Плошча — 813 км². Насельніцтва (2010 г.) — 8640 чал.
Асноўную плошчу архіпелага займае цэнтральны востраў Бабар, які мае вулканічнае паходжанне. Астатнія больш дробныя астравы месцяцца вакол яго. Яны сфарміраваліся ў выніку накаплення арганічных рэчываў на вулканічным плыткаводдзі, пазней выштурхнутым у выніку тэктанічных працэсаў над узроўнем акіяна. Рэльеф найбуйнейшага вострава вызначаны старажытнай кальдэрай, сцены якой утвараюць кальцавы хрыбет. Найвышэйшы пункт — 833 м. У цэнтры вострава Бабар маецца даліна. Меньшыя па плошчы астравы значна больш нізкія. На схілах гор і пагоркаў растуць дажджавыя лясы.
Клімат трапічны, вельмі вільготны.
Архіпелаг населены некалькімі народамі аўстранезійскага паходжання. Асноўныя заняткі — рыбалоўства і сельская гаспадарка. Каля вострава Масела знойдзены значныя радовішчы прыроднага газу. Плануецца будоўля прадпрыемства па вытворчасці звадкаванага газу на востраве Бабар.
Ночаглядзельная труба Ламаносава
Ночаглядзельная труба Ламаносава (рус.:"Ночезрительная труба" Ломоносова) — аптычны апарат, створаны М. В. Ламаносавым паводле падабенства марской падводнай трубкі. Прылада прызначана для разгляду прадметаў ва ўмовах слабога асвятлення. У гэтых умовах успрыманыя ўласцівасці вока пагаршаюцца ў параўнанні з дзённымі ўмовамі, а менавіта мінімальны вугал зроку, пры якім вачэй здольны адрозніваць два пункты аб’екта як розныя. Блізарукая трубка павялічвае вугал агляду, павялічваючы здольнасць адрозніваць аб’екты пры розным асвятленні.
Асноўныя звесткі
Значным дасягненнем у жыцці М. В. Ламаносава было стварэнне новай схемы тэлескопа. У 1762 годзе навукоўцы распрацаваў уласную мадэль тэлескопа-рэфлектара. Аб’ектыў ў ім — парабалічнае люстэрка — нахілена так, што фокус знаходзіцца па-за галоўнай трубы тэлескопа. Гэтая схема лепш схемы Ньютана тым, што ў ёй няма паваротнага люстэрка, загароджваюць частку светлавога патоку. Аднак з-за нахілу галоўнага люстэрка да восі тэлескопа ўзнікае кома (прамяні, якія прыходзяць пад вуглом да аптычнай восі, збіраюцца не ў адной кропцы). У 1789 годзе падобны тэлескоп сканструяваў ангельскі астраном Уільям Гершэль.
У 1756 годзе на пасяджэнні Акадэміі навук Ламаносаў прадэманстраваў вынайдзены ім глядзельную трубу, прызначаную «для таго каб адрозніваць у начны час скалы і караблі». Сваё вынаходства Ламаносаў назваў «ночаглядзельнай трубой». Акадэмікі, якія ўважліва разглядалі новую трубу, пераканаліся ў тым, што «прадмет, пастаўлены ў цёмную пакой, адрозніваецца праз гэтую трубу ясней, чым без яе».
У наш час значэнне вынаходкі Ламаносава цалкам ацэнена. У флоце для назірання ноччу, у зенітных батарэях для разгледжвання які патрапіў у прамень пражэктара самалёта, падчас начных стрэльбаў прымяняюцца прыборы, якія былі ўпершыню прапанаваныя дзвесце гадоў таму Ламаносавым.
Але лёс «ночаглядзельнай трубы» гэтак жа сумная, так і лёс многіх іншых выдатных прац Ламаносава. Не зразумеўшы думак, «навукоўцы» сучаснікі прыпісалі яму жаданне надзяліць ночаглядзельную трубу цудоўнымі якасцямі, якія не маюць сэнсу з навуковага пункту гледжання. У той жа час сам Ламаносаў сцвярджаў толькі, што яго труба дае магчымасць ясней адрозніваць прадметы пры дрэнным асвятленні, што, як паказваў вопыт, адпавядала праўдзе. Праціўнікі Ламаносава не ўлічвалі таго абставіны, што чалавечае вока на змярканні і ўначы працуе інакш, чым днём.
Труба, прызначаная для начных назіранняў, павінна мець па магчымасці вялікі аб’ектыў, вялікае павелічэнне, а акуляр вельмі маленькі, якi не перавышае памеру зрэнкі чалавечага вочы ў цемры.
Старонныя крытыка спрыяла таму, што вынаходніцтва Ламаносава не было прызнана і хутка забыта. Толькі ўжо ў наш час акадэмік С. І. Вавілаў даказаў правату Ламаносава, і пад яго кіраўніцтвам былі пабудаваны ночаглядзельныя біноклі і трубы.
LNER Class A4 4468 Mallard
Паравоз Mallard № 4468 Лондан-Паўночна-Усходняй чыгункі класа A4 4-6-2 Pacific — хуткасны паравоз, пабудаваны ў Данкастэры (Англія) у 1938 годзе.
Mallard быў распрацаваны сэрам Найджэлам Грэйслі ў якасці лакаматыва, спецыяльна прызначанага для руху хуткасных цягнікоў. Абводы яго абцякальніка былі правераны ў аэрадынамічнай трубе на хуткасцях звыш 100 міль у гадзіну (160 км/г). Mallard выкарыстоўваўся ў цягніковай працы да сваёй адстаўкі ў 1963 годзе. За час эксплуатацыі ён прайшоў амаль паўтары мільёны міль (2,4 мільёна кіламетраў).
У 1980-х гадах Mallard быў адноўлены да працоўнага стану, але выкарыстоўваўся толькі для руху некалькіх экскурсійных цягнікоў паміж Ёркам і Скарбара ў ліпені 1986 года і пары прабегаў паміж Ёркам і Харагейтам / Лідс на Вялікдзень ў 1987 годзе. Mallard з'яўляецца адзіным пакінутым паравозам тыпу A4, выфарбаваным у фірмовыя колеры LNER і адноўленымі ў першапачатковым стане бакавымі абцякальнікамі (хоць рэплікі A4 таксама маюць бакавыя абцякальнікі).
У цяперашні час Mallard з'яўляецца часткай Нацыянальнай Калекцыі ў Нацыянальным Чыгуначным Музеі Злучанага Каралеўства ў Ёрку.
Лакаматыў разам з тэндарам мае даўжыню 70 футаў і важыць 165 імперскіх тон. Ён афарбаваны ў колеры LNER - блакітны корпус, чырвоныя колы і дышаль сталёвага колеру.
Гільяшыраванне
Гільяшыраванне — механічнае гравіраванне на паверхні металу сеткі крывых (хвалістых) ліній, якія пераплятаюцца ў заканамернай паслядоўнасці. Робіцца на спецыяльным гільяшыравальным станку, у якім стол, які нясе матэрыял для друкавальнай формы, і разец здзяйсняюць адначасовы складаны рух. Гільяшыраванне выкарыстоўваецца пры вырабе пячатных формаў для друкавання сетак на грашовых знаках, гербавых і паштовых марках, каштоўных паперах і дакументах.
Прыкладам адбітка з гільяшыраваных друкавальных формаў могуць служыць маркі «консульскай пошты» Расійскай імперыі (№ 41—48), фон марак СССР № 1017—1022 (ордэны і медаль мацярынства) і інш. Гільяшыраванне друкавальных формаў для паштовых марак зараз прымяняецца параўнальна рэдка. Як адзін са сродкаў абароны ад падробак, яно захавалася для друкавання грашовых знакаў, аблігацый, пашпартаў і г. д.
Аляксандр Аляксандравіч Корзюк
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і служачых. Скончыў Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт (1999) па спецыяльнасці «Гісторыя і замежная мова», у 2003 годзе — аспірантуру па спецыяльнасці «Тэорыя і методыка навучання і выхавання (гісторыя)». У 1994—2008 гадах працаваў настаўнікам гісторыі і замежнай мовы, намеснікам дырэктара па вучэбнай рабоце гімназіі № 11 у Мінску.
З 2008 года працаваў у БДПУ выкладчыкам, з 2009 года — загадчык кафедры дапаможных гістарычных дысцыплін і методыкі выкладання гісторыі, у 2015—2022 гадах — загадчык кафедры сусветнай гісторыі і методыкі выкладання гісторыі.
У 2009 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Фарміраванне ўстойлівага пазнавальнага інтарэсу вучняў у працэсе вывучэння гісторыі Беларусі ў 7-8 класах». У 2012 годзе прысвоена вучонае званне дацэнта па спецыяльнасці «Педагогіка».
Са студзеня 2022 года — галоўны рэдактар «Беларускага гістарычнага часопіса», па сумяшчальніцтве дацэнт кафедры ўсеагульнай гісторыі і методыкі выкладання гісторыі БДПУ.
Са студзеня 2023 года — таксама галоўны рэдактар навукова-метадычнага часопіса «Гісторыя і грамадазнаўства».
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы — дыдактыка гісторыі, вучэбна-пазнавальная дзейнасць вучняў на ўроках гісторыі і грамадазнаўства, навукова-метадычнае забеспячэнне адукацыйнага працэсу па гісторыі ў сярэдняй школе, гістарычная адукацыя ў краінах свету, параўнальная методыка выкладання гісторыі і грамадазнаўства.
Аўтар больш за 300 публікацый, у тым ліку 3 аднаасобных, 2 калектыўных манаграфій, 40 вучэбна-метадычных дапаможнікаў для ўстаноў сярэдняй і вышэйшай адукацыі, у т. л. серыі вучэбна-метадычных дапаможнікаў «Изучение вопросов культуры в курсе всемирной истории» (5-9 класы, 2016—2021), першага ў Беларусі вучэбна-метадычнага комплексу па методыцы выкладання грамадазнаўчых дысцыплін (вучэбна-метадычны дапаможнік, 2018; рабочы сшытак, 2020, 2021, 2022, 2023), першай у Беларусі «Настольнай кнігі настаўніка гісторыі» (2023).
Кіруе студэнцкай навукова-даследчай лабараторыяй «Кліа».
Пер Лёфлінг
Пер Лёфлінг (Pehr Löfling,  — ) — шведскі батанік, адзін з «апосталаў Лінея».
Біяграфія
Пер Лёфлінг нарадзіўся 31 студзеня 1729 года.
З 1743 года ён вучыўся ва Упсальскім універсітэце. Яго настаўнікам быў выбітны шведскі вучоны Карл Ліней. У 1750 годзе Пер Лёфлінг атрымаў ступень кандыдата медыцынскіх навук.
У 1751 годзе Пер Лёфлінг адправіўся ў Іспанію і стаў прафесарам у Мадрыдзе. З 1751 па 1756 год ён браў удзел у экспедыцыі ў Іспаніі і ў Паўднёвай Амерыцы.
Пер Лёфлінг памёр у Венесуэле 22 лютага 1756 года.
Навуковая дзейнасць
Пер Лёфлінг спецыялізаваўся на насенных раслінах.
Ушанаванні
Карл Ліней назваў у гонар Пера Лёфлінга род раслін Loeflingia з сямейства Гваздзіковыя (Caryophylláceae).
Шмаленберг
Шмаленберг (Schmallenberg) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Хохзаўэрланд. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 303,00 км². Афіцыйны код — 05 9 58 040. Горад падзяляецца на 83 гарадскія раёны.
Намінал (філатэлія)
Наміна́л у філатэліі — намінальная вартасць, якая змешчана на знаку паштовай аплаты. Намінал у філатэліі, як правіла, паказваецца ў грашовых адзінках краіны або тэрыторыі паштовага звароту знакаў паштовай аплаты.
У большасці выпадкаў (за рэдкімі выключэннямі) намінал уяўляе сабой прадажны кошт паштовай маркі ў паштовым аддзяленні. Звычайна ён адпавядае франкіровачнаму кошту, гэта значыць вызначае суму паштовага тарыфу за перасылку паштовага адпраўлення і кошту іншых паслуг пошты. Часам намінал можа быць вышэй франкіровачнага кошту (у выпадку знакаў паштовай аплаты з надбаўкай, калі паказаны яшчэ і дадатковы намінал. Але нават і ў такіх выпадках намінал такіх знакаў паштовай аплаты можа быць паменшаны на суму надбаўкі (гэта значыць раўняцца франкіровачнаму кошту), калі паштовая адміністрацыя, каб хутчэй распрадаць паштовую марку, адмовілася ад такой надбаўкі.
Адсутнасць наміналу
Калі на паштовай марцы не пазначаны намінал, гэта можа азначаць, што марка спецыяльна выпушчаная без ўказання наміналу для аплаты кошту канкрэтнай паштовай паслугі, альбо што дадзеная марка не з’яўляецца паштовай. У такім выпадку гэта можа быць непаштовая марка, да прыкладу, рэкламныя віньеткі (або постэрная марка) або дабрачынныя віньеткі.
Змена наміналу
У некаторых выпадках паштовае ведамства можа змяніць намінал знака паштовай аплаты ў сілу якіх-небудзь абставінаў. Да прыкладу, на запасах паштовых марак аднаго наміналу можа быць зроблена наддрукоўка для ўказання іншага наміналу, у якім у той час адчуваецца недахоп. Наддрукоўкі на паштовых марках новых наміналаў таксама змянялі іх наміналы ў перыяды гіперінфляцыі па меры абясцэньвання марак наяўных наміналаў.
28 снежня
28 снежня — трыста шэсцьдзесят другі (трыста шэсцьдзесят трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Суцькі (Лідскі раён)
Су́цькі (, Сутьки) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварышчанскага сельсавета.
Да 11 студзеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Тракельскага сельсавета Воранаўскага раёна.
Лічбавы грамадзянін
Лічбавы грамадзінін — гэта персона, якая выкарыстоўвае інфармацыйныя тэхналогіі (ІТ) для таго, каб удзельнічаць у грамадскіх і палітычных справах. K. Масбергер (Mossberger) вызначае лічбавых грамадзян як «тых, хто рэгулярна і эфектыўна выкарыстоўвае інтэрнэт». Персона, вызначаная як лічбавы грамадзянін, павінна ведаць, дастаткова навыкаў і ведаў для выкарыстанна інтэрнэтам праз камп'ютары, мабільныя тэлефоны і іншыя вэб-прылады для ўзаемадзеяння з прыватнымі і публічнымі арганізацыямі.
Лічбавы грамадзянін — гэта той, хто ведае сваё тэхналагічнае атачэнне.
Індывіды, якія характаразуюць сябе, як лічбавыя грамадзяне, часта інтэнсіўна выкарыстоўваюць інфармацыйныя тэхналогіі, ствараюць блогі, выкарыстоўваюць сацыяльныя сеткі, удзельнічаюць на журналістскіх вэб-сайтах. Хаця, лічбавае грамадзянства пачынаецца, калі дзіця, падлетак або/ці дарослы заводзіць сабе электронную пошту, размяшчае фота анлайн, і/або ўдзельнічае ў любым Бізнес-Спажывец (B2C) або Бізнес-Бізнес (B2B) узаемадзеянні, працэс станаўлення лічбавым грамадзянінам ідзе далей, чым проста інтэрнэт актыўнасць.
Добра развітыя дзяржавы набываюць магчымасці звязваць іх урады з лічбавымі накірункамі. Такія накірункі функцыянуюць па шляхах, робячы празрыстым апошняе заканадаўства, адукоўваючы бягучыя і будучыя палітычныя мэты, пазычаючы дзейнасць для палітычных кандыдатаў і дазваляючы грамадзянам галасаваць самастойна палітычным метадам. Таксама гэта пакаленне звязана з павызаючай адвакацыяй галасавання. Недахоп дасягу да лічбавага грамадзяніна можа быць сур'ёзным недахопам прыводзіць, калі шмат базавых працэдур такіх як падаткавыя справаздачы, рэгістрацыя нараджэння і выкарыстанне вэба-для падтрымкі кандыдатаў у палітычных кампаніях (электронная дэмакратыя) і іншыя маглі быць перададзены толькі праз інтэрнэт. Больш за той шмат камерыцйных і культурных арганізацый пульікуюць інфармацыю толькі на вэб-старонках. Нялічбавыя грамадзяне не змогуць атрымаць гэту інфармацыю і гэта можа прывесці да сацыяльнай ізаляцыі і эканамічнай стагнацыі. Прорва паміж лічбавымі грамадзянамі і нелічбавымі грамадзянамі часта называецца лічбавае падзяленне. Сёння лічбавае падзяленне — гэта прадмет акадэмічных дэбатаў як доступ да інтэрнэта ўзрос, але месца з якога інтэрнэт даступны (праца, дом, публічная бібліятэка і інш.) мае вялікае ўздзеянне як гэты доступ будзе выкарыстаны, калі нават спосабам суадносна грамадзянскасці. Апошнія даследванні суадносяць жаданне быць тэхналагічна прасунутым з вялікай верай у роўны дасяг да камп'ютара і такім чынам да лічбавага грамадзянства (Шэйлі (Shelley)).
У развіваючыхся краінах лічбавыя грамадзяне няроўна размекаваны. Яны складаюцца з людзей, якія выкарыстоўваюць тэхналогіі для пераадолення іх мясцовых перашкод, якія ўключаюць праблемы развіцця, карупцыі, і нават ваенныя канфлікты. Напрыклад, арыканскія грамадзяне, якія выкарыстоўваюць мабільныя тэлефоны, дзе няма ліній перадач або адпаведная інфраструктура слаба развіта, або палітычныя актывісты на бліжнім усходзе падчас рэвалюцыі ў Егіпце.