cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
IC 2027
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Дзёрэнтруп
Дзёрэнтруп (Dörentrup) — камуна ў Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Ліпэ. Насельніцтва — 8219 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 49,79 км². Афіцыйны код — 05 7 66 024.
Камуна падзяляецца на 5 сельскіх акруг.
Варадугу
Варадугу (Worodougou) — адзін з дзевятнаццаці рэгіёнаў Кот-д’Івуара, які размяшчаецца ў цэнтральнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр — Сегела. Плошча — 21 900 км², насельніцтва складае 456 708 чалавек (на 2007 год).
Дзюльмен
Дзюльмен (Dülmen) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Мюнстэр. Уваходзіць у склад раёна Косфельд. Насельніцтва — чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 184,49 км². Афіцыйны код — 05 5 58 016.
Нова-Арлоўскі лесапарк
Нова-Арлоўскі лесапарк — лесапарк на паўночным захадзе Санкт-Пецярбурга ў Прыморскім раёне. З 25 жніўня 2015 г. — дзяржаўны прыродны заказнік рэгіянальнага значэння.
У лясным масіве лесапарку пераважае сасна.
Геаграфія
Размешчаны ў гістарычных раёнах Шувалава і Каламягі, на захад ад Суздальскіх азёр і на ўсход ад Шувалаўскага і Арлоўскага кар’ераў.
У паўднёва-заходняй частцы лесапарку размешчаны садоўніцтва ГП «Дзяржрэзерву» і СНТ «Святлана», з поўдня да яго прымыкае асфальтабетонны завод № 1. Па паўночнай мяжы лесапарку працякае рака Каменка, а праз яго цэнтральную частку праходзяць Запаведная вуліца і прамысловая лінія чыгункі.
На ўсход ад лесапарку размешчаны станцыя Шувалава і платформа Азяркі Акцябрскай чыгункі.
Шклоўскі тэатр Зорыча
Шклоўскі тэатр графа С. Зорыча — самы вялікі прыгонны тэатр на ўсходзе Беларусі. Дзейнічаў у Шклове ў 1778—1800 (памяшканне пабудавана ў 1780).
Гісторыя
Пасля смерці графа Сямёна Гаўрылавіча Зорыча прыгонны тэатр перастаў існаваць. Аркестр разам з кадэцкім корпусам пераехаў у Гродна, а балетная трупа засталася без справы. У 1800 годзе пасля перагавораў спадчыннікаў графа з гофмаршалам і дырэктарам імператарскіх тэатраў А. П. Нарышкіным у Шклоў быў камандзіраваны рускі балетмайстар, які адабраў з балета 14 чалавек і вывез іх у Санкт-Пецярбург. З закрыццем шклоўскага тэатра ў 1799 годзе скончылася эпоха прыгоннага балета на тэрыторыі Беларусі.
Будынак
Тэатральныя паказы ішлі ў спецыяльным тэатральным будынку, пабудаваным у 1780 годзе, і ў залах пры аранжэрэі.
Акцёрскі склад
З 1778 да 1780 года тут сфарміравалася дзве трупы — балетная і драматычная, быў хор і тры аркестры.
У драматычных спектаклях выступалі замежныя гастралёры, навучэнцы кадэцкага корпуса, арганізаванага Зорычам, прыгонныя выканаўцы. Таксама прымалі ўдзел дваране-аматары. Вядома, што ў спектаклях стала ўдзельнічалі графіня Меліна і княгіня К. А. Далгарукая, а пастаноўка оперы «Апякун ашуканы» была арганізавана «сіламі шляхты». Асабліва славіўся як драматычны акцёр князь П. В. Мяшчэрскі, выканальніцкая манера і майстэрства якога паўплывалі на творчасць рэфарматара рускай сцэны М. Шчэпкіна.
Вядомасць набылі прыгонныя акцёры — сёстры Пелагея і Кацярына Азарэвіч, Г. і Р. Бекеры, К. Буткевіч, М. Бушынская, Г. Максімовіч, Я. Палітыка, К. Скарабагаты, Н. Соніна, Л. Суворава, Я. Чуцікаў, Ф. Шамборскі, А. Янкілевічавай.
Прадстаўленні
Менавіта ў Шклове праходзілі першыя выступленні замежных артыстаў, прыехаўшых у Расію. сведчыў: «Ніводны слаўны музыкант, спявак або спявачка не маглі прыехаць з Еўропы ў расійскія сталіцы, не даўшы некалькі канцэртаў у Зорыча. Ен дарыў іх шчодра і так хораша з імі абыходзіўся, што многія жылі ў яго па некалькі месяцаў і з ўдзячнасцю давалі настаўленні ўласным яго музыкантам».
У тэатры ўсё было па-сапраўднаму: калі па сцэнарыі ішла бітва — на сцэну заязджалі воіны на конях; калі гэта была водная баталія — дзеянне перамяшчалася ў велізарны басейн. Усяго за спектакль адбывалася да 70 змен дэкарацый. Аднак гледачоў прываблівала не столькі багацце пастановак, колькі майстэрства шклоўскіх артыстаў: на спектаклі балетнай трупы з’язджаліся аматары з Вены, Варшавы, Масквы.
У 1787 годзе афармленнем спектакляў займаўся тэатральны мастак Антоній Главацкі.
Водгукі
Гісторык рускага тэатра так адгукаўся пра шклоўскі тэатр:
Джавані Бакача
Джавані Бакача  (іт.: Giovanni Boccaccio) (16 чэрвеня 1313 – 21 снежня 1375) — італьянскі паэт і празаік, яскравы прадстаўнік гуманізму Ранняга Адраджэння. Пазашлюбны сын фларэнтынскага купца. Дзяцінства правёў у Фларэнцыі, потым вывучаў права і гандаль у Неапалі. Пасля навучання вярнуўся ў Фларэнцыю. Сябраваў з Петраркам. Быў вялікім знаўцам класікі, перш за ўсё Тацыта і Тыта Лівія. Пачаў пісаць вершы і паэмы для арыстакратычнай публікі каралеўскага двара, якія зрабілі яго вядомым паэтам.
Прэзідэнцкія выбары
Прэзідэнцкія выбары — выбары кіраўніка дзяржавы з рэспубліканскай формай праўлення. У ходзе прэзідэнцкіх выбараў выбаршчыкі вырашаюць, хто будзе ўзначальваць дзяржаву на працягу тэрміну, прадпісанага асноўным законам (канстытуцыяй) краіны. Паўнамоцтвы прэзідэнта кожнай краіны прапісваюцца таксама ў канстытуцыі: у некаторых краінах прэзідэнт з’яўляецца кіраўніком дзяржавы і выконвае пераважна цырыманіяльныя функцыі.
Тэрмін паўнамоцтваў
Тэрмін паўнамоцтваў залежыць ад заканадаўства краіны, якое таксама можа перажываць змены:
Выбары
Існуюць два спосабу выбару прэзідэнта:
Тофія
Тофія (Toffia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыа, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рыеці.
Насельніцтва складае 1020 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 91 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 2039. Тэлефонны код — 0765.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Лаўрэнцій.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Сезон 2018 ЖФК Бабруйчанка
У 2018 годзе жаночы футбольны клуб «Бабруйчанка» з Бабруйска прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Ляхі (Ушацкі раён)
Ляхі́ (, Ляхи) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сарочынскага сельсавета.
У 2004 — 2005 гадах у складзе Вяркудскага сельсавета.
Жалагашскі раён
Жалагашскі раён (Жалағаш ауданы; раней Джалагашскі) — адміністрацыйная адзінка, раён у складзе Кызылардзінскай вобласці Казахстана.
IC 2028
IC 2028 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральная галактыка) ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Пан (зварот)
Пан — ветлівая форма звароту ў Польшчы, Славакіі, Беларусі і Украіне. У Беларусь слова пан прыйшло з Польшчы і шырока распаўсюдзілася — так звярталіся адзін да аднаго шляхцічы і незнаёмыя людзі іншых станаў. Слова пан ужываецца ў Беларусі і сёння.
Польская мова
Польскае слова «пан» (pan) ужываецца:
Таксама польскае «пан» мае значэнне «Вы». Аднак у польскай гэты зварот ужываецца не з дзеясловамі II асобы множнага ліку, а з дзеясловамі III асобы адзіночнага ліку: «Вы жывеце ў Мінску?» — «Mieszka Pan w Mińsku?». Ёсць магчымасць ужывання звароту «пан» і з дзеясловамі II асобы адзіночнага ліку (напрыклад, «Mieszkasz pan w Mińsku?»), аднак гэтая форма мае агрэсіўны, абразлівы характар.
Як і ў шмат якіх мовах (напрыклад, Miss, Mrs), польская форма ветлівага звароту ў жаночым родзе мае дзве формы:
Ёсць таксама формы множнага ліку:
Ужыванне
Палякі надаюць вялікае значэнне ўжыванню формаў ветлівага звароту. Ужываная форма залежыць ад сацыяльнага, іерархічнага статуту, а таксама ад ступені знаёмства або блізкасці роднасных сувязяў паміж людзьмі.
Так, найбольш ветлівае (але і афіцыйнае) — ужыванне «пан» (або «пані») разам з поўным імем суразмоўцы, напрыклад: пан Анджэй Петрашэўскі (pan Andrzej Pietraszewski), пані Эва Шыкульска (pani Ewa Szykulska). Варта адзначыць, што на пісьме (пры звароце да суразмоўцы) «пан» заўсёды пішацца з вялікай літары (як беларускае «Вы» пры асабістым звароце).
Гэтая жа форма ўжываецца пры ўказанні адрасата ў лістах; у такім разе слова «пан» таксама пішацца толькі з вялікай літары. Больш ветлівая (але троху архаічная форма) — іменаванне адрасата з ужываннем абрэвіятур «WSz» (Wielсe Szanowny — глыбокапаважаны) або «Sz» (Szanowny — паважаны). Напрыклад: WSz Pan Zbigniew Cybulski, Sz Pani Anna Chojnicka.
Меней афіцыйная форма — іменаванне суразмоўцы «пан» і прозвішчам: пан Краеўскі (pan Krajewski), пані Ляшчэвіч (pani Leszczewicz). У адрозненне ад беларускай мовы, у якой зварот па прозвішчы носіць афіцыйны характар, у польскай гэта форма лічыцца агульнаўжывальнай паміж людзьмі, не дужа знаёмымі.
У звароце да калег, знаёмых, да старэйшых узростам, «пан» ужываецца разам з імем: пан Юзаф (pan Józef), пані Ядзвіга (pani Jadwiga). Яшчэ меней фармальнае — ужыванне «пан» з памяншальнай формай імя: пан Юзак (памяншальнае ад «Юзаф» — pan Józek), пані Ядзя (памяншальнае ад «Ядзвіга» — pani Jadzia).
Іменаванне суразмоўцы толькі імем, без ужывання «пан» або «пані» мае нефармальны характар і ўжываецца толькі паміж сябрамі, роднымі і блізкімі, у моладзевым асяроддзі.
Варта таксама адзначыць, што пры асабістым звароце ў польскай мове ўжываецца клічны склон. Гэта правіла тычыцца ўсіх формаў слова «пан». Напрыклад, у звароце «пан Лісоўскі» (panie Lisowski) слова «пан» мае форму клічнага склону — «пане Лісоўскі».
Людзінггаўзен
Горад падзяляецца на 2 гарадскія раёны.
Раканявіцы (гміна)
Раканяві́цы (Rakoniewice) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Градзіскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Раканявіцах. Плошча гміны складае 201,01 км². Станам на 2004 год у гміне Раканявіцы пражывалі 13 012 чалавек, шчыльнасць — 64,73 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 25 салецтваў.
Біньямін Нетаньяху
Біньямін Нетаньяху (іўр. בנימין נתניהו — Бін'ямін Нэтан'ягу; нар. 21 кастрычніка 1949 года, Тэль-Авіў) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Ізраіля. Прэм’ер-міністр Ізраіля ў перыяд з 1996 па 1999 год, прэм’ер-міністр Ізраіля з 2009 па 2021 год. Лідар партыі Лікуд (1993—1999 і з 2005). Тры разы займаў пасаду міністра фінансаў Ізраіля; 9 жніўня 2005 года сышоў з гэтай пасады ў адстаўку на знак пратэсту супраць ліквідацыі ізраільскіх паселішчаў у сектары Газа. У снежні 2005 года стаў лідарам апазіцыі ў Кнэсеце.
Паходжанне. Сям’я
Продкі паходзяць з Беларусі. Яго прадзед Натан Мілейкоўскі нарадзіўся ў мястэчку Крэве (цяпер Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць). Жаніўся тры разы, першы раз з Міхаль Вейцман, ад яе мае дачку Ноа (нар. 29 красавіка 1978). У 1981 годзе развёўся з Міхаль і ажаніўся з Флор Кейтс. Яна з Брытаніі, не была яўрэйкай, але перад шлюбам перайшла ў іўдаізм. Трэцяй жонкай стала Сара Бен-Арцы. Яна нарадзіла Біньяміну дваіх сыноў: Яіра і Аўнера.
Дзяцінства і маладосць
Нарадзіўся ў Ізраілі ў горадзе Тэль-Авіў. Яго бацькі няверуючыя яўрэі. Маці — Цыля Сегаль (1912—2000). Тата — Бенцыён Нетаньяху (1910—2012) паходзіў з Варшавы (Прывіслініскі край, Расійская імперыя; цяпер Польшча). Яны мелі трох дзяцей. Біньямін быў другім дзіцём. Сям’я з 1956 па 1958 і зноў з 1963 па 1967 жыла ў ЗША ў ваколіцах Філадэльфіі (штат Пенсільванія). У маладосці служыў у войску дзяржавы Ізраіль, браў удзел у вайсковых аперацыях. Потым вучыўся ў ЗША, скончыў Масачусецкі тэхналагічны інстытут. Мае вышэйшую эканамічную адукацыю.
Пачатак кар’еры
Пасля заканчэння ВНУ працаваў у ЗША дарадцам у Бостанскай кансалтынгавай фірме. Вярнуўся ў Ізраіль, дзе ў 1978 заснаваў Інстытут імя Ёнатана Нетаньяху (названы ў гонар брата, які загінуў падчас антытэрарыстычнай аперацыі). З 1980 па 1982 працаваў камерцыйным дырэктарам у гандлёвай фірме ў Іерусаліме.
Дзяржаўная служба
З 1982 па 1984 гады служыў намеснікам пасла ў ЗША. З 1984 па 1988 гады Б. Нетаньяху быў прадстаўніком Ізраіля ў Сувязі аб’яднаных народаў. У 1993 годзе стаў старшынём партыі Лікуд.
Першы ўрад
У 1996 годзе перамог на выбарах і стаў самым маладым старшынём урада Ізраіля. Кіраваў з чэрвеня 1996 па ліпень 1999. У 1999 годзе з-за паражэння на выбарах (дзе перамог Эхуд Барак) пакінуў дзяржаўную службу.
Другі ўрад
Вярнуўся ва ўрад Ізраіля ў 2002 годзе, пасля таго як прэм’ер-міністрам стаў Арыэль Шарон. Б. Нетаньяху быў міністрам замежных спраў (2002—2003) і міністрам фінансаў (2003—2005). У 2005 годзе падаў у адстаўку. У тым жа годзе ўзначаліў партыю Лікуд з-за таго, што яе колішні старшыня А. Шарон перайшоў у партыю Кадзіма.
Трэці ўрад. Старшыня
10 лютага 2009 года на выбарах у Кнэсет Ізраіля партыя Лікуд перамагла. Б. Нетаньяху стаў старшынёй урада. Займае гэтую пасаду і ў 2018 годзе; кіруе ўрадам даўжэй, чым усе іншыя прэм’ер-міністры ў гісторыі Ізраіля.
Погляды
Б. Нетаньяху лічыцца палітыкам правых поглядаў. З’яўляецца прыхільнікам захавання за Ізраілем земляў, што знаходзяцца паміж ракой Іардан і Міжземным морам. Выступае за адзіны і непадзельны Іерусалім, які павінен застацца сталіцай Ізраіля, за захаванне Ізраіля як нацыянальнай яўрэйскай дзяржавы. У той жа час пад яго кіраўніцтвам ва ўрадзе Ізраіля працавалі і працуюць неяўрэі (напрыклад, друз Аюб Кара).
Вале-дзю-Бандама
Вале-дзю-Бандама (Vallée du Bandama) — адзін з дзевятнаццаці рэгіёнаў Кот-д’Івуара, які размяшчаецца ў цэнтральнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр — Буаке. Плошча — 28 530 км², насельніцтва складае 1 523 855 чалавек (на 2007 год).
IC 2029
IC 2029 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Груман
«Гру́ман» (Grumman) — колішняя авіякасмічная кампанія ў ЗША. Заснаваная пад назвай «Груман-Эркрафт-Інджынірынг-Карпарэйшан» (Grumman Aircraft Engineering Corporation) кіраўніцтвам Л. Грумана і В. Швендлера 2 студзеня 1930 у Болдвіне, штат Нью-Ёрк. Купленая кампаніяй «Нортрап» у 1994.
У 1930-я гады кампанія пусціла ў серыйную вытворчасць рад мадэляў знішчальнікаў і гідрасамалётаў (FF-1/JF-1, JF-2, F2F, F3F, G-21 «Гуз»). Сталыя ваенныя заказы дазволілі кампаніі не скарачаць вытворчасці нават у часы гаспадарчага спаду 1930-х гадоў — у 1937 кампанія пераехала ў г. Бетпейдж і збудавала новы завод. Увосень 1941 кампанія мела 6,5 тыс. работнікаў.
Вельмі значным рынкам для кампаніі з канца 1950-х стала касмічная вытворчасць. У 1960-я кампанія выпускала серыю касмічных тэлескопаў ААА (OAO) і месяцавыя модулі апаратаў «Апалон».
У сяр. 1960-х гадоў кампанія наймала 37 тыс. работнікаў. У 1970-х гадах кампанія вярнула сабе ролю пастаўшчыка асноўнага знішчальніка марской авіяцыі (F-14 «Томкет»). У 1980-х кампанія адчула фінансавыя цяжкасці, а канец халоднай вайны і скарачэнне ваенных заказаў канчаткова падарвалі эканамічнае становішча кампаніі. У 1994 годзе кампанія была цалкам купленая «Нортрапам».
Першы серыйны прадукт: самалёт FF-1. Вядомыя і шырокаўжываныя прадукты: самалёты FF-1, JF-1, JF-2, F2F, F3F, G-21, F4F, F6F, TBF, F9F, S2F/WF-2, E-2, A-6/EA-6, F-14; КА OAO, Апалон (месяцавы модуль).
Ныраб
Ныраб (Ны́роб)— пасёлак у Чардынскім раёне на поўначы Пермскага края Расіі. Насельніцтва — 3294 чал. (2021).
Узгадваецца ў пісьмовых крыніцах з 1579 года. Месца ссылкі і смерці Міхаіла Мікіціча Раманава — дзядзькі першага рускага цара з роду Раманавых, Міхаіла Фёдаравіча. Таксама месца ссылкі будучага маршала Кліма Варашылава (1913).
Пётр Ягоравіч Кандраценка
Пётр Ягоравіч Кандраценка ( — ) — старшы сяржант Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Пётр Кандраценка нарадзіўся 1 студзеня 1923 года ў вёсцы Ажогіна (цяпер Дзямідаўскі раён, Смаленская вобласць). Атрымаў пачатковую адукацыю, пасля працаваў у калгасе. У 1940 годзе прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З чэрвеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да чэрвеня 1944 года сяржант Пётр Кандраценка быў сапёрам 1122-га стралковага палка 334-й стралковай дывізіі 43-й арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту. Вызначыўся падчас фарсіравання Заходняй Дзвіны.
У перыяд з 23 па 26 чэрвеня 1944 года Кандраценка удзельнічаў у фарсіраванні Заходняй Дзвіны ў Шумілінскім раёне, зрабіў 4 праходы ва варожых драцяных загародах і мінных палях, асабіста зняў 387 мін, ліквідаваў 1 агнявую кропку, знішчыў 21 нямецкага салдата і афіцэра, яшчэ 24-х узяў у палон.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 ліпеня 1944 года сяржант Пётр Кандраценка быў удастоены звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».
Пасля заканчэння вайны ў званні старшага сяржанта Кандраценка быў дэмабілізаваны. Пражываў у Віцебску. Памёр у 1994 годзе.
Ганаровы грамадзянін Віцебска. Быў таксама узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені і шэрагам медалёў.
Спіс самых высокіх будынкаў Аўстраліі
Q1 Tower у Голд-Кост, Квінслэнд на гэты момант з’яўляецца самым высокім будынкам у Аўстраліі са спічаком. Eureka Tower у Мельбурне, штат Вікторыя з’яўляецца самым высокім па паверхні даху.
Найвышэйшыя будынкі Аўстраліі
Гэта спіс 25 самых высокіх будынкаў Аўстраліі. Назіральныя вышкі, радыёмачты, дымавыя трубы і падобныя аб’екты не ўключаны. Вышыня азначае структурную вышыню, уключаючы архітэктурныя элементы, але не ўключаючы камунікацыйныя шпілі ці радыёантэны.
Жоўцекамянёвая хвароба
Жоўцекамянёвая хвароба (ЖКХ) — утварэнне камянёў у жоўцевым пузыры праз парушэнне халестэрынавага абмену, складу жоўці і дзейнасці жоўцевага пузыра, інфекцыю. Ускладненнем хваробы выклікаецца жоўцевая (пячоначная) коліка, жаўтуха, гнойны халецыстыт, запаленне сценкі і парушэнне цэласнасці жоўцевага пузыра, што ўяўляе смяротную пагрозу. Ад хваробы пакутуе прынамсі 10% насельніцтва свету.
Прычыны
Узнікненню хваробы спрыяе адсутнасць сняданка і прыём вострай, смажанай і тлустай ежы.
Праявы
Хвароба выяўляецца праз горыч у роце, млоснасць і боль у правым падрабрынні.
Крыштаф Эйнаровіч
Крыштаф (Францішак) Эйнаровіч (Krzysztof (Franciszek) Eynarowicz; 15 лютага 1664, Троцкае ваяводства — 22 красавіка 1714, Коўна) — святар, педагог.
Уступіў у Таварыства Ісуса 30 лістапада 1681 г. у Вільні. Выкладаў філасофію ў Варшаве (1698—1700), філасофію (1700—1703) і тэалогію (1703—1706) у Віленскай акадэміі. Рэктар калегіума ў Крожах (1706—1709). Рэгент Папскай семінарыі і прафесар палемічнай тэалогіі ў Браневе (1709—1710). З 1710 па 1713 гг. — рэктар Полацкага езуіцкага калегіума.
Нова-Пецяргофскі мост
Нова-Пецяргофскі мост — аўтадарожны рамны мост цераз Абводны канал у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Безыменны востраў і левы бераг Абводнага канала. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння.
Размешчаны ў створы Лермантаўскага праспекта, злучаючы яго з плошчай Балтыйскага вакзала. Побач з мостам размешчаны Балтыйскі вакзал, ансамбль будынкаў правіянцкіх складоў Ізмайлаўскага палка, Мікалаеўскага кавалерыйскага вучылішча. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Балтыйскі мост, ніжэй — Краснаакцябрскі мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (230 м) — «Балтыйская».
З 1860 да 1914 года мост называўся Штыгліцкім, ад імя А. Л. Штыгліца, які пабудаваў Пецяргофскую чыгунку. Сучасная назва — з 1870-х гадоў і дадзена ад Нова-Пецяргофскага праспекта (сучасны Лермантаўскі праспект).
Кваква звычайная
Кваква звычайная, чапля-кваква (Nycticorax nycticorax) — птушка сямейства чаплевых.
Апісанне
Невялікая чапля. Даўжыня цела да 60 см, маса 500—700 г, размах крылаў 1,05—1,12 м. Адзін з найбольш прыгожых прадстаўнікоў сямейства. Ад іншых чапляў адрозніваецца каржакаватым целаскладам і кароткай шыяй. Спіна і верх галавы чорныя, крылы шэрыя, надбрыўная палоса, лоб і брушка белыя. Дзюба чорная, вочы чырвоныя. Вясной на патыліцы ўтвараецца чубок з доўгіх пёраў.
Пашырэнне
Пашырэнне: Еўразія, Афрыка, Паўночная і Паўднёвая Амерыка. Ва ўсходняй Галарктыцы праз Беларускае Палессе, Ніжняе Паволжа і Казахстан праходзіць паўночная мяжа пашырэння. Месцы пражывання: хмызнякі і зараснікі трыснягу ў поймах рэк. Зрэдку селіцца ў калоніях іншых відаў чапляў.
Кваквы, якія жывуць у Еўропе, — пералётныя. Зімуюць у экватарыяльнай Афрыцы.
Асаблівасці біялогіі
Тыпова начная птушка. Корміцца рыбай, жабамі, воднымі і наземнымі насякомымі, мышападобнымі грызунамі.
Гняздуецца пераважна на дрэвах, пры іх адсутнасці — на кустах вярбы або на заломах трыснягу і іншай прыбярэжнай расліннасці. У кладцы 3—5 яек памерамі 49,2 x 35,5 мм.
Зарэчанскі сельсавет
Зарэ́чанскі сельсавет (да 1994 — Зарэцкі сельсавет ) — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лагойскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Зарэчча. Размяшчаўся на захадзе раёна.
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Зарэцкі сельсавет у складзе Плешчаніцкага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Плешчаніцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Лагойскага раёна. У 1994 годзе перайменаваны ў Зарэчанскі сельсавет. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Акцябрскага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 739 чалавек, з іх 96,3 % — беларусы, 2,6 % — рускія.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 15 населеных пунктаў: вёскі Гаравец, Глыбачаны, Дунаі, Замошша, Зарэчча, Канюхі, Кацялі, Ляда, Палосы, Пасадзец, Пушча, Рэпішча, Селішча, Скарады і Франуліна.
Палазна
Пала́зна (Пола́зна) — найбуйнейшы пасёлак у Дабранскай гарадской акрузе Пермскага края (Расія). Размешчаны на беразе Камскага вадасховішча пры ўпадзенні ў яго ракі Палазна, за 45 км ад Пермі і 25 км на поўдзень ад Дабранкі. Насельніцтва — больш за 13 тысяч чалавек. У пасёлку 15 жылых мікрараёнаў і 72 вуліцы агульнай працягласцю больш за 85 км.
Ракшава (гміна)
Ракша́ва (Rakszawa) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ланьцуцкага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ракшаве. Плошча гміны складае 66,37 км². Станам на 2011 год у гміне Ракшава пражывалі 7288 чалавек, шчыльнасць — 108,6 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 4 салецтвы.
Ордэн «За заслугі перад Айчынай»
Ордэн «За заслугі перад Айчынай» — дзяржаўная ўзнагарода Расійскай Федэрацыі.
Прызначаны для ўзнагароджання грамадзян за асабліва выдатныя заслугі, звязаныя з умацаваннем расійскай дзяржаўнасці, сацыяльна-эканамічным развіццём краіны, навукова-даследчай дзейнасцю, развіццём культуры і мастацтва, выбітнымі спартыўнымі дасягненнямі, умацаваннем міру, дружбы і супрацоўніцтва паміж народамі, за значны ўклад ва ўмацаванне абараназдольнасці краіны.
Дэвіз ордэна «Карысць, гонар і слава» паўтарае дэвіз імператарскага ордэна Святога Уладзіміра.
Ордэн «За заслугі перад Айчынай» заснаваны 2 сакавіка 1994 года Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі № 442.
З 1994 года і да ўстановы ордэна святога апостала Андрэя Першазванага у 1998 годзе (Указ Прэзідэнта РФ № 757 ад 1 ліпеня 1998 года) ордэн «За заслугі перад Айчынай» з’яўляўся вышэйшай дзяржаўнай узнагародай Расійскай Федэрацыі.
7 верасня 2010 года быў выдадзены Указ прэзідэнта РФ № 1099 «АБ мерах па ўдасканаленні дзяржаўнай узнагароднай сістэмы Расійскай Федэрацыі». У шырокі дакумент былі ўключаныя палажэнне аб дзяржаўных узнагародах краіны, парадак іх уручэння, захоўвання, атрымання ў спадчыну і ўстаноўлены парадак нашэння знакаў адрознення. У Статут і апісанне ордэна «За заслугі перад Айчынай» таксама былі ўнесены змяненні і дапаўненні.
Статут ордэна
1. Ордэнам «За заслугі перад Айчынай» узнагароджваюцца грамадзяне за асабліва выбітныя заслугі, звязаныя з умацаваннем расійскай дзяржаўнасці, сацыяльна-эканамічным развіццём краіны, навукова-даследчай дзейнасцю, развіццём культуры і мастацтва, выбітнымі спартыўнымі дасягненнямі, умацаваннем міру, дружбы і супрацоўніцтва паміж народамі, за значны ўклад ва ўмацаванне абараназдольнасці краіны.
2. Ордэн «За заслугі перад Айчынай» мае чатыры ступені:
3. Ордэн «За заслугі перад Айчынай» I і II ступені мае знак і зорку, III і IV ступені — толькі знак.
4. Узнагароджанне ордэнам «За заслугі перад Айчынай» ажыццяўляецца паслядоўна, ад ніжэйшай ступені да вышэйшай.
Асобы, якія прадстаўляюцца да ордэна «За заслугі перад Айчынай» IV ступені, як правіла, павінны быць узнагароджаны медалём ордэна «За заслугі перад Айчынай» I і II ступені.
За асабліва выбітныя заслугі перад дзяржавай ордэнам «За заслугі перад Айчынай» IV ступені без узнагароджання медалём ордэна «За заслугі перад Айчынай» I і II ступені могуць быць узнагароджаны асобы, нанараваныя звання Героя Расійскай Федэрацыі, Героя Працы Расійскай Федэрацыі, Героя Савецкага Саюза або Героя Сацыялістычнай Працы, а таксама асобы, якія ўзнагароджаны ордэнамі Святога Георгія, Аляксандра Неўскага, Суворава, Ушакова або якім прысвоена ганаровае званне Расійскай Федэрацыі катэгорыі «народны».
У выключных выпадках прэзідэнт Расійскай Федэрацыі можа прыняць рашэнне аб узнагароджанні ордэнам «За заслугі перад Айчынай» асобы, раней не ўзнагароджанай дзяржаўнай узнагародай Расійскай Федэрацыі.
5. Вайскоўцы за адрозненні ў баявых дзеяннях узнагароджваюцца ордэнам «За заслугі перад Айчынай» з мячамі.
51. Узнагароджанне ордэнам «За заслугі перад Айчынай» з мячамі можа быць здзейснена пасмяротна.
Зоркі ордэна «За заслугі перад Айчынай» I і II ступені носяцца на левым баку грудзей і размяшчаюцца ніжэй ордэнаў, якія носяць на калодках, і пры наяўнасці ў узнагароджанага зоркі ордэна Святога Георгія — пад ёй.
Пры наяўнасці ва ўзнагароджанага ордэна «За заслугі перад Айчынай» I і II ступені носіцца толькі зорка ордэна «За заслугі перад Айчынай» I ступені.
Знакі ордэна «За заслугі перад Айчынай» II і III ступені носяцца на шыйнай стужцы.
Знак ордэна «За заслугі перад Айчынай» IV ступені носіцца на калодцы на левым баку грудзей і размяшчаецца пасля знака ордэна Святога Георгія IV ступені.
Пры наяўнасці ва ўзнагароджанага некалькіх ступеняў ордэна «За заслугі перад Айчынай» носіцца толькі знак ордэна вышэйшай ступені, за выключэннем знакаў ордэна з мячамі.
Пры ўзнагароджанні ордэнам «За заслугі перад Айчынай» медалі дадзенага ордэна не носяцца, за выключэннем медаля ордэна «За заслугі перад Айчынай» з мячамі.
8. Для асаблівых выпадкаў і магчымага паўсядзённага нашэння прадугледжваецца нашэнне мініяцюрнай копіі знака ордэна «За заслугі перад Айчынай» IV ступені.
Пры нашэнні мініяцюрнай копіі знака ордэна «За заслугі перад Айчынай» IV ступені яна размяшчаецца пасля мініяцюрнай копіі знака ордэна Святога Георгія IV ступені.
Кірсанаў
Кірсанаў — прозвішча, тапонім.
Ордэн «За заслугі перад Айчынай»
Статут ордэна
9. Пры нашэнні на форменнай вопратцы стужкі ордэна «За заслугі перад Айчынай» на планцы яна размяшчаецца пасля стужкі ордэна Святога Георгія. Пры гэтым носіцца толькі стужка, якая адпавядае вышэйшай ступені гэтага ордэна, які ёсць ва ўзнагароджанага.
10. Пры нашэнні на цывільным касцюме стужкі ордэна «За заслугі перад Айчынай» у выглядзе разеткі яна размяшчаецца на левым баку грудзей. Пры гэтым носіцца толькі стужка, якая адпавядае вышэйшай ступені гэтага ордэна, які ёсць ва ўзнагароджанага.
Апісанне
Ордэн «За заслугі перад Айчынай» I і II ступені мае знак і зорку, III і IV ступені — толькі знак. Аўтар дызайну ўзнагароды — мастак Яўген Ухналёў. Стужка ордэна шаўковая, муаровая, цёмна-чырвонага колеру.
Знак ордэна з срэбра з пазалотай. Уяўляе сабой раўнаканцовы крыж з пашыранымі канцамі, з асабовага боку пакрыты лалавай эмаллю. Па баках крыжа — вузкі выпуклы рант. На адным баку знака, у цэнтры, — накладная выява Дзяржаўнага герба Расійскай Федэрацыі. На адваротным баку знака, пасярэдзіне, — круглы медальён, па акружнасці якога-дэвіз ордэна: «ПОЛЬЗА, ЧЕСТЬ И СЛАВА». У цэнтры медальёна — год заснавання ордэна — «1994». У ніжняй частцы медальёна — малюнак лаўровых галін. На ніжнім канцы крыжа — нумар знака ордэна.
Адлегласць паміж канцамі крыжа на знаку ордэна II ступені — 50 мм. Знак ордэна прымацоўваецца да стужкі шырынёй 45 мм.
Адлегласць паміж канцамі крыжа на знаку ордэна III ступені — 50 мм. Знак ордэна прымацоўваецца да стужкі шырынёй 24 мм.
Адлегласць паміж канцамі крыжа на знаку ордэна IV ступені — 40 мм. Знак ордэна прымацоўваецца пры дапамозе вушка і кальца да пяцікутнай калодкі, абцягнутай стужкай шырынёй 24 мм.
Зорка ордэна срэбная, васьміпрамянёвая, з паліраванымі прамянямі — штраламі. У цэнтры зоркі — круглы срэбны медальён з рэльефнай пазалочанай выявай Дзяржаўнага герба Расійскай Федэрацыі. Па акружнасці медальёна, на чырвоным эмалевым полі з срэбнай акантоўкай, — дэвіз ордэна: «ПОЛЬЗА, ЧЕСТЬ И СЛАВА» (на зорцы адсутнічае коска пасля слова «польза») і лаўровыя галіны. На адваротным баку зоркі, у ніжняй частцы, — нумар зоркі.
Адлегласць паміж канцамі процілеглых прамянёў зоркі ордэна I ступені — 82 мм.
Адлегласць паміж канцамі процілеглых прамянёў зоркі ордэна II ступені — 72 мм.
Зорка пры дапамозе шпількі мацуецца да адзення.
Да знаку ордэна «За заслугі перад Айчынай», які ўручаецца ваеннаму за адрозненні ў баявых дзеяннях, да кальца над крыжам мацуюцца два перакрыжаваных пазалочаных мяча. Даўжыня кожнага мяча — 28 мм, шырыня — 3 мм.
Да мініяцюрнай копіі знака ордэна «За заслугі перад Айчынай» IV ступені з мячамі да кальца паміж калодкай і крыжам мацуюцца з дапамогай вушка два перакрыжаваных пазалочаных мяча. Даўжыня кожнага мяча — 10,8 мм, шырыня — 1,15 мм.
Пры нашэнні стужак ордэна выкарыстоўваецца планка вышынёй 12 мм, Шырыня стужкі: I ступені — 45 мм; II і III ступені — 32 мм; IV ступені — 24 мм.
Стужка ордэна «За заслугі перад Айчынай» I ступені на планцы мае ў цэнтры мініяцюрную ўмоўную выяву ордэнскай зоркі з золата.
Стужка ордэна «За заслугі перад Айчынай» II ступені на планцы мае ў цэнтры мініяцюрную ўмоўную выяву ордэнскай зоркі з срэбра.
Стужка ордэна «За заслугі перад Айчынай» на цывільным адзенні носіцца ў выглядзе разеткі.
На стужцы ордэна «За заслугі перад Айчынай» I ступені мацуецца мініяцюрны малюнак зоркі ордэна, пры гэтым прамяні зоркі не выходзяць за межы разеткі. Дыяметр разеткі — 16 мм.
На стужцы ордэна «За заслугі перад Айчынай» II ступені ў выглядзе разеткі мацуецца мініятурны малюнак зоркі ордэна. Дыяметр разеткі —15 мм.
Стужка ордэна «За заслугі перад Айчынай» III ступені ў выглядзе разеткі мае па цэнтры малюнак крыжа ордэна рубінавага колеру. Адлегласць паміж канцамі крыжа — 13 мм. Дыяметр разеткі — 15 мм.
Стужка ордэна «За заслугі перад Айчынай» IV ступені ў выглядзе разеткі мае па цэнтры мініятурны малюнак крыжа ордэна з металу серабрыстага колеру. Адлегласць паміж канцамі крыжа — 13 мм. Дыяметр разеткі — 15 мм.
Для ўзнагароджаных за адрозненні ў баявых дзеяннях на стужцы ў выглядзе разеткі дадаткова размяшчаюцца два мініяцюрных перакрыжаваных пазалочаных мяча, якія не выходзяць за межы разеткі.
Кавалеры
Першым кавалерам ордэна (II ступені) стаў Міхаіл Калашнікаў, першым кавалерам ордэна I ступені — Жак Шырак
Сюд-Камаэ
Сюд-Камаэ (Sud-Comoé) — адзін з дзевятнаццаці рэгіёнаў Кот-д’Івуара, які размяшчаецца ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны, мяжуе з Ганай. Самы маленькі паводле плошчы рэгіён Кот-д’Івуара. Адміністрацыйны цэнтр — Адыяке. Плошча — 7 278 км², насельніцтва складае 612 129 чалавек (на 2007 год).
Бен Чыфлі
Джозеф Бенедыкт Чыфлі (Joseph Benedict Chifley;  — ) — аўстралійскі палітык і 16-ы прэм'ер-міністр Аўстраліі, быў адным з найбольш уплывовых прэм'ер-міністраў Аўстраліі.
Вук Стэфанавіч Караджыч
Вук Стэфанавіч Караджыч (серб. Вук Стефановић Караџић;  — ) — сербскі лінгвіст, рэфарматар сербскай мовы.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Тршычы. Адукацыю атрымаў у Лозніцы, а пасля ў манастыры. Але бацька хутка вярнуў яго дадому, бо ў манастыры ён больш займаўся гаспадаркай, чым вучыўся. Вучыцца ў гімназіі ў Петрыне. Пазней вучыўся ў Бялградзе. У хуткім часе захворвае і ад’язджае на лячэнне ў Пешт. Падчас знаходжання ў Вене знаёміцца з Ернеем Копітарам, які дапамагае яму ажыццяўляць запланаванае. Там Караджыч пачаў працу па рэфармаванні мовы і правапісу і ўвядзенні народнай мовы ў мастацкую творчасць. Праз забарону друкавацца ў Сербіі і Аўстрыйскай імперыі з’язджае ў Расію, дзе мае магчымасць працаваць. Пахаваны ў Вене, прах перавезены ў Бялград.
Філалагічныя працы
У першай палове 19 стагоддзя Вук Караджыч з дапамогай вядучых тагачасных філолагаў (у тым ліку братоў Грым) і аўстрыйскай улады, якую прадстаўляў Ерней Копітар, рэфарміраваў сербскі правапіс. Працы Караджыча, сярод якіх першае (1818) і другое пашыранае (1852) выданні сербскага слоўніка, пераклад Новага запавету (1847), заклалі падмурак сучаснай стандартнай сербскай мовы, а таксама значна паўплывалі на фарміраванне сучаснай стандартнай харвацкай мовы. Вук Караджыч намагаўся наблізіць літаратурную мову да народнай, настойваў на прыманні ў літаратурную мову народных элементаў. Прапанаваў перарваць традыцыю пісьмовага маўлення, якое не мае апірышча ў народнай гаворцы, заснаваць новую літаратурную норму на базе жывой мовы. Намагаўся ачысціць сербскую мову ад царкоўнаславянізмаў як ненатуральных элементаў, а базай зрабіць наваштокаўскія дыялекты.
Рэформа кірыліцы
Да іх дадаў: Ј ј, Љ љ, Њ њ, Ћ ћ, Ђ ђ и Џ џ
Ніжні замак (Вільнюс)
Віленскі Дольны, або Ніжні замак (Lietuvos valdovų rūmai) — рэзідэнцыя вялікіх князёў літоўскіх і каралёў польскіх у складзе комплексу віленскіх замкаў. Размешчаны на Кафедральнай плошчы, на ўсход ад сабора.
Гісторыя
Паўстаў у часы валадарання Аляксандра Ягелончыка ў познегатычным стылі паміж кафедральным саборам і Горнім замкам. Кароль Жыгімонт I Стары загадаў перабудаваць яго ў рэнесансным стылі, будаўнічыя працы былі даручаны архітэктарам Барталамеа Берэці, Бернарзіна Дзанобі дэ Дж'яноцісу і Бенедыкту з Сандаміра.
У 1610 годзе палац згарэў і быў адноўлены пры Жыгімонце III Вазе ў стылі маньерызму. У 1624 годзе перабудаваны пад кіраўніцтвам Кастантэ Тэнкалы ў стылі ранняга барока.
Знішчаны падчас вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавы 1655—1661 гг. і больш не аднаўляўся. Пасля ўваходжання Вільні ў склад Расійскай імперыі ў выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) рэшткі палаца былі знесены ў 1799—1803 гг. па загадзе губернатара Івана Рыгоравіча Фрызеля. Цэгла з разабранага палаца была выкарыстана пры будаўніцтве дамоў. Захавалася толькі частка ўсходняга крыла, якая была набыта і перабудавана ў жылы дом яўрэйскім купцом Абрамам Шлосбергам. Пасля здушэння Лістападаўскага паўстання на месцы палаца была ўзведзена крэпасць.
Аднаўленне
У 1987 г. на тэрыторыі замка былі праведзены археалагічныя раскопкі. У 2001 г. Сейм Літоўскай Рэспублікі вырашыў аднавіць замак у якасці рэзідэнцыі Прэзідэнта. Будаўнічыя працы пачаліся ў 2002 годзе, а 17 сакавіка 2004, прэм’ер-міністр Альгірдас Бразаўскас і мэр Вільнюса Артурас Зуокас урачыста заклалі першы камень у яго фундамент. 6 ліпеня 2009 года адбылося сімвалічнае адкрыццё замка, у рамках святкавання тысячагоддзя першага гістарычнага ўпамінання пра Літву. Кошт рэканструкцыі, які першапачаткова ацэньваўся крыху большым за 100 млн. літаў, але перавысіў 176 млн.
Рыцу Доан
Рыцу Доан (堂安 律; нар. ) — японскі футбаліст. З 2018 года выступае за нацыянальную зборную Японіі.
Мажэйчына
Мажэ́йчына (, Мажейчино) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сарочынскага сельсавета.
У 2004 — 2005 гадах у складзе Вяркудскага сельсавета.
Абу аль-Хусейн аль-Хусейні аль-Курашы
Далучыўся да групоўкі ў 2013 годзе. Пасля смерці папярэдняга лідара Абу аль-Хасана абвешчаны халіфам.
30 красавіка 2023 года прэзідэнт Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган абвясціў, што напярэдадні, 29 красавіка, Нацыянальная разведвальная арганізацыя Турцыі высачыла і забіла Абу аль-Хусейна.
3 жніўня афіцыйны прадстаўнік Ісламскай дзяржавы Абу Хузейфа аль-Ансары абвясціў пра смерць Аль-Курашы.
IC 2030
IC 2030 — галактыка тыпу NF (у працэсе падцверджання) ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Друйка (возера)
Возера Друйка, Браслаўскае вадасховішча — вадасховішча ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 16 км на паўночны ўсход ад горада Браслаў, паміж вёсак Веркаўшчына і Чэрнева. Уваходзіць у склад Нацыянальнага парку «Браслаўскія азёры».
Апісанне
Вадаём знаходзіцца ў басейне ракі Друйка, якая працякае праз возера. Другое па велічыні возера сярод вадаёмаў Браслаўскай групы. Плошча возера складае 0,52 км². Даўжыня — 2,8 км, шырыня складае каля 0,31 км. Даўжыня берагавой лініі — каля 6 км. На паўночным захадзе ў возера ўпадае ручай.
Берагі возера — пясчаныя, пераважна нізкія, парослыя хмызнякам і лугавой расліннасцю. Возера мае пясчанае і працяглае мелкаводдзе, на большых глыбінях дно высланае глеем.
З іхтыяфаўны ў возеры водзяцца ляшчы, шчупакі, карасі, ліні, плоткі, краснапёркі, акуні.
Радаслаў Ковач
Радаслаў Ковач (нар., Прага, Чэхаславакія) — чэшскі футбаліст, паўабаронца. Былы ігрок нацыянальнай зборнай Чэхіі.
Тарычэла-ін-Сабіна
Тарычэла-ін-Сабіна (Torricella in Sabina) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыа, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рыеці.
Насельніцтва складае 1362 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 53 чал./км². Займае плошчу 26 км². Паштовы індэкс — 2030. Тэлефонны код — 0765.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Святы Ян Хрысціцель.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Ракаў (гміна)
Ра́каў (Raków) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Кялецкага павета Свентакшыскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Ракаве. Плошча гміны складае 195,52 км². Станам на 2011 год у гміне Ракаў пражывалі 5988 чалавек, шчыльнасць — 30,6 чал./км².
Рапануі
Рапану́і (саманазва Rapanui) — карэннае палінезійскае насельніцтва вострава Рапануі ў Ціхім акіяне. Частка рапануі жыве ў Чылі, каля 500 чал. — у Французскай Палінезіі. Агульная колькасць (2012 г.) — 5700 чал.
Паходжанне
Нарвежская даследчыца-генетык Эрыка Хагельберг даследавала косці ў старажытных пахаваннях і прыйшла да высновы, што продкі рапануі маюць палінезійскае паходжанне. Генетычныя даследаванні, якія праводзіліся пазней, паказалі ў некаторых рапануі наяўнасць ДНК, характэрнай для індзейцаў Паўднёвай Амерыкі, але, як мяркуюць генетыкі, сувязь з індзейцамі з'явілася не раней за XIX ст., калі востраў Рапануі наведвалі экспедыцыі з Еўропы і Паўднёвай Амерыкі. Радыевугляродны аналіз паказаў, што вуглі на месцы найстаражытнейшых вогнішчаў адносяцца да прамежку часу VII — XIII стст. Такім чынам, большасць сучасных вучоных прытрымліваецца думкі, што рапануі — нашчадкі перасяленцаў з Палінезіі (найбольш імаверныя месцы, адкуль яны прыбылі — Маркізскія астравы, астравы Гамб'е, астравы Тубуаі).
Гісторыя
У вусных паданнях астравіцян сцвярджаецца, што ініцыятарам перасялення з далёкай прарадзімы Хівы на востраў Рапануі быў правадыр Хоту Мату'а, які пад ціскам знешняй пагрозы быў вымушаны шукаць новае месца жыхарства. Хоту Мату'а спярша выслаў на Рапануі разведчыкаў. Хаця тыя паведамілі, што востраў дрэнна прыстасаваны для засялення, правадыр спяшаўся. Яго караблі ўвайшлі ў бухту Анакена, на беразе якой былі пабудаваныя хаціна і печ для смажання ежы. Разам з ім высадзілася больш за 200 чал. З Хівы перасяленцы прывезлі клубяні харчовых раслін, парасткі банана, цукровы трыснёг, расліны, з якіх здабывалі фарбу і валокны, а таксама курэй і пацукоў. Апошнія з'яўляліся важным аб'ектам палявання.
Хоту Мату'а некалькі разоў мяняў месца жыхарства на востраве, а пад канец жыцця падзяліў яго паміж шасцю сынамі. Пасля смерці правадыра на востраве таксама з'явіліся новыя «даўгавухія» прышэльцы (ханау эпе), якія не мелі сваіх жанчын і таму былі вымушаны браць шлюб з першапасяленкамі.
Да прыходу людзей востраў Рапануі быў пакрыты лясамі. Вулканічныя глебы выдатна падыходзілі да земляробства. Прахалодны клімат вострава не дазваляў вырошчваць какосавую пальму і многія іншыя трапічныя культуры, што адыгрываюць вызначальную ролю ў забеспячэнні харчам жыхароў астатняй Палінезіі. Асноўнай ежай на Рапануі сталі клубневыя культуры. Астравіцяне таксама лавілі рыбу, разводзілі курэй, палявалі пацукоў. Праблема нястачы пітной вады (на востраве Рапануі няма рэк, а ападкі хутка ўсмоктваюцца ў порыстую зямлю) была вырашана ўжо першым пакаленнем перасяленцаў. Хоту Мату'а і яго паслядоўнікі будавалі каменныя калодзежы для збору дажджавой вільгаці.
Пра поспех палінезійскіх пасяленцаў на Рапануі сведчыць стварэнне імі складанай культуры. У прамежак часу паміж 1250 і 1500 гг. імі былі ўсталяваны вялізарныя каменныя статуі — мааі. Іх прызначэнне, выраб і перавозка дагэтуль з'яўляюцца найбольш спрэчнымі пытаннямі сярод археолагаў і гісторыкаў. Але ў XIV — XV стст. рапануі напаткала экалагічная катастрофа. Адбылося поўнае знішчэнне лесу. Гэта магло адбыцца з-за павялічэння колькасці насельніцтва (да 12 тысяч чал.) і пашырэння плошчы сельскагаспадарчых палеткаў, вынішчэння лесу для перавозкі мааі, дзейнасці завезеных чалавекам пацукоў, якія з'елі насенне мясцовых дзікіх раслін. Хутчэй за ўсе, мелі месца адначасова ўсе згаданыя фактары, да таго ж не выключаны часовыя кліматычныя змены.
Адсутнасць дрэў на Рапануі азначала таксама змены ў жыцці людзей. Яны страцілі магчымасць будаваць марскія судны для далёкіх плаванняў па акіяне, а значыцца апынуліся ў ізаляцыі ад астатніх палінезійцаў, не маглі будаваць драўляныя жытлы, вырабляць драўляную зброю і прадметы паўседзённага побыту. Паміж рознымі групамі астравіцян разгарнуліся кровапралітныя войны. Найбольш вядома вайна паміж «даўгавухімі» ханау эпе і «караткавухімі» ханау мамока (XVII ст.). У пазнейшыя часы даследчыкі апісвалі яе як барацьбу паміж прадстаўнікамі розных рас або паміж высакароднымі ханау эпе і прыгнечанымі ханау мамока. На самой справе, у фальклоры рапануі размова ідзе толькі пра дзве падобныя групы насельніцтва, якія адрознівалі сябе па паходжанню ад розных перасяленцаў, але не па расавых прыкметах і не па сацыяльнаму статусу. Вайна скончылася перамогай ханау мамока. Ацалеў толькі адзін ханау эпе, нашчадкі якога і ў нашы дні жывуць на Рапануі.
5 красавіка 1722 г. востраў Рапануі быў адкрыты галандскай экспедыцыяй на чале з Якабам Рогевенам і названы ім востравам Вялікадня. Галандцы былі вельмі ўражаны наяўнасцю мааі і выказалі сумненне, што карэнныя насельнікі маюць дачыненне да іх стварэння. Паміж маракамі і рапануі адбылася сутычка, падчас якой загінула каля дзесятка тубыльцаў. З гэтага часу востраў наведваўся рознымі еўрапейскімі экспедыцыямі, прычым кантакты з еўрапейцамі прывялі да з'яўлення невядомых дагэтуль эпідэмічных захворванняў, у выніку чаго колькасць абарыгеннага насельніцтва значна скарацілася. Найгоршыя наступствы мелі напады перуанскіх гандляроў рабамі ў 1860-ых гг. Яны сілком або хітрасцю вывезлі каля 2 тысяч чал. 90 % з іх памерла ў рабстве. На баку астравіцян паўсталі каталіцкая царква і французскія ўлады Таіці. Перуанскі ўрад быў вымушаны вызваліць выжыўшых рапануі, але вернутыя на радзіму яны прывезлі з сабою воспу. Новая эпідэмія знішчыла вялікую колькасць астравіцян (засталося каля 600 чал.), выклікала эканамічны, культурны і сацыяльны разлад.
З 1864 г. сярод рапануі актыўна дзейнічалі каталіцкія і пратэстанцкія місіянеры. Супраць іх выступіў французскі авантурыст Жан-Батыст Анеі́мі Дзютру-Барнье, які імкнуўся падпарадкаваць сабе мясцовых жыхароў. Дзютру-Барнье вывозіў рапануі на іншыя астравы Акіяніі для працы на плантацыях, праводзіў палітыку, што вяла да далейшых кровапраліццяў. Ён быў забіты астравіцянамі толькі ў 1877 г., калі насельніцтва вострава скарацілася дзякуючы яго дзейнасці да 111 чал. Дзейнасць місіянераў і прыняцце хрысціянства садзейнічалі распаўсюджанню новых культурных раслін і авечкагадоўлі. Місіянеры склалі першыя слоўнікі мовы рапануі і алфавіт на аснове лацінкі, сабралі гістарычныя казанні, але таксама выкаранялі рэшткі мясцовых традыцый.
9 верасня 1888 г. на Рапануі высадзіліся чылійцы, якія абвясцілі востраў уладаннем сваёй краіны. У 1896 г. адбылося афіцыйнае далучэнне Рапануі да Чылі. Чыліец Энрыке Мерле стварыў авечкагадоўчую кампанію, якая ў 1903 г. шатландскім прадпрымальнікам Вільямсанам Бальфурам была пераўтворана ў Кампанію Вострава Вялікадня. Яна адабрала ў астравіцян большую частку зямель. Вакол Хангароа быў пабудаваны каменны плот, за які рапануі не дазвалялася выходзіць. Кампанія мала клапацілася пра становішча тубыльцаў. У чылійскіх газетах пісалі пра іх гаротны стан. Але спробы астравіцян пратэставаць супраць прадпрымальнікаў заканчваліся высылкай на кантынент. У 1944—1958 гг. 41 рапануі збег на лодках у Французскую Палінезію.
У 1953 г. востраў Рапануі быў перададзены пад кантроль чылійскіх ваенных. У 1965 г. быў пабудаваны грамадзянскі аэрадром. У 1966 г. сталі праводзіцца выбары мясцовай адміністрацыі. Адкрытасць вострава прывяла да эміграцыі. Некаторыя рапануі пераехалі ў Чылі ў пошуках адукацыі або працы. Чылійскі закон 1993 г. прызнаў рапануі карэнным насельніцтвам і гарантаваў ім дадатковыя правы ў сферах эканомікі і культуры. Некаторыя эканамічныя перавагі для рапануі былі замацаваны мясцовым заканадаўствам.
Традыцыйная культура
Асноўным заняткам рапануі ў XVIII — XIX стст. з’яўлялася земляробства. Асноўнымі земляробчымі культурамі былі клубневыя, асабліва батат-кумара. Мясцовыя жыхары казалі, што с самага нараджэння ядуць батат, потым працягваюць есці батат і пад канец паміраюць. Даволі распаўсюджаная ў іншых месцах Палінезіі расліна тара, якая патрабуе вільготную глебу, на сухой порыстай зямлі дае малы ўраджай, таму яе амаль не вырошчвалі. Рапануі трымалі курэй. Будавалі для іх каменныя хованкі. Курынае мяса ўжвалі рэдка, у вельмі асаблівыя моманты жыцця. Продкі астравіцян завезлі на новую радзіму палінезійскіх пацукоў. На іх палявалі. Пацучынае мяса лічылася дэлікатэсам. Назапашвалі яйкі дзікіх птушак.
Яшчэ адным важным заняткам было рыбалоўства. Яно патрабавала пэўных навыкаў з-за стромкіх скалістых берагоў і адсутнасці надзейных лодак. Рыбу лавілі сеткамі, касцянымі і каменнымі крукамі або проста рукамі. Лодкі майстравалі з кароткіх дошак і чароту. Нават вёслы складвалі з дзвюх кароткіх дошчачак. Падобна іншым палінезійцам, лодкі забяспечвалі балансірам.