cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бітва пад Коркгаўзам (1298)
На Сёмуху (25 мая) рыжскае войска, злучанае з войскам архіепіскапа і літоўскім атрадам пад камандаваннем Віценя, перайшло Трэйдэн (Аа) і спустошыла тамтэйшыя ордэнскія ўладанні, забіваючы шмат людзей і беручы вялікі палон ; быў узяты і спалены ордэнскі замак Каркус-Коркгаўз, які абаранялі некалькі рыцараў Ордэна і малалікі гарнізон; загінулі ці былі забіты 4 рыцары і ўсе простыя воіны. Нямецкія хронікі падкрэсліваюць шырокі абшар і бязлітаснасць спусташэнняў, якія чыніла літоўскае войска ў Лівоніі: пажары, апаганьванні цэркваў, забойствы святароў і пад.
Сцяг Тэхаса
Сімволіка сцяга
Згодна з законам аб сцягу сіні колер сімвалізуе вернасць, белы - чысціню, чырвоны - адвагу. Зорка сімвалізуе ўвесь штат Тэхас і адзінства бога, штата і краіны. «Самотная зорка» - сімвал, узяты з папярэдняга сцяга, які сімвалізаваў салідарнасць тэхасцаў у барацьбе за незалежнасць ад Мексікі. Цяпер гэта трактуецца як знак незалежнага духу штата Тэхас. «Самотная зорка» дала мянушку штату - «Штат самотнай зоркі».
Бітва пад Коркгаўзам (1298)
На зваротнай дарозе (1 чэрвеня) саюзнае войска было нагнана і атакавана атрадам ландмайстра Бруна каля вытокаў Трэйдэна (Аа).
У першым сутыкненні загінула 800 літоўцаў, і перамога хілілася на бок Ордэна; былі адбіты 3 тыс. палону. Аднак разгневаны Віцень загадаў новую атаку, у якой на дапамогу літоўцам прыйшло рыжскае войска; супраціўленне рыцараў было зломлена і літоўцы ўзялі вялікую перамогу. Загінула 1,5 тыс. крыжацкага войска, 22 ордэнскія рыцары (у некат. крыніцах — 60) і сам Бруна. Пасля перамогі літоўскае войска ўчыніла новыя рабункі і гвалты ў наваколлі — калі перад тым страты Ордэна ацэньваліся як 10 тыс. сярэбраных марак, а пасля бітвы яны ацэньваліся ўжо як 20 тыс. . Саюзнікі працягвалі развіваць свой поспех, але ў канцы чэрвеня былі разгромленыя пад Ноймюлем.
Карэліцкі раён
Карэ́ліцкі раён — адміністрацыйная адзінка ў складзе Гродзенскай вобласці. Утвораны ў лістападзе 1940 года. Мяжуе з чатырма раёнамі — Навагрудскім, Стаўбцоўскім, Нясвіжскім, Баранавіцкім. Агульная плошча 1,1 тыс.км². Працягласць раёна з поўначы на поўдзень — 28 км, з захаду на ўсход — 40 км. У складзе раёна пассавет і дзевяць сельсаветаў. Цэнтр раёна — гарадскі пасёлак Карэлічы, размешчаны за 200 км на ўсход ад абласнога цэнтра г. Гродна і за 125 км на захад ад Мінска. Праз раён праходзяць аўтамагістралі на Мінск, Гродна, Баранавічы, Навагрудак, Любчу.
Прырода
Карысныя выкапні прадстаўлены пясчана-жвіровымі матэрыяламі, пакладамі торфу і жалезнай руды. На тэрыторыі раёна знаходзіцца рэспубліканскі геалагічны заказнік «Міранка», а таксама помнік прыроды рэспубліканскага значэння Смольчыцкія кангламераты.
Гісторыя
Карэліцкі край мае багатае гістарычнае мінулае. Першае згадванне ў летапісах аб Карэлічах і Міры адносіцца да 1395 года. У той час яны ўваходзілі ў склад Вялікага княства Літоўскага, затым Рэчы Паспалітай. У 1793 годзе Карэлічы і Мір апынуліся ў складзе Расійскай імперыі. З 1921 па 1939 год знаходзіліся пад уладай буржуазна-памешчыцкай Польшчы. Мяняліся і іх уладальнікі. Спачатку Карэлічы належалі вялікім князям літоўскім, затым перайшлі да буйных магнатаў Чартарыйскіх, ад іх да Радзівілаў, а пасля гэтага — да князёў Вітгенштэйнаў, у час знаходжання ў складзе Польшчы — да графа Жалтоўскага. Далёка за межамі краю ведалі пра габелены, сатканыя на мануфактурах у Карэлічах і Міры. Самыя вядомыя з іх прысвечаны роду Радзівілаў.
15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці БССР утвораны Валеўкаўскі раён з цэнтрам у вёсцы Валеўка. 12 кастрычніка 1940 года раён падзелены на 14 сельсаветаў: Асташынскі, Валеўкаўскі, Варанчэўскі, Велікакосіцкі, Дальняруцкі, Запольскі, Карэліцкі, Малюшыцкі, Машэвіцкі, Міратыцкі, Райцаўскі, Руткевіцкі, Цырынскі, Ятраўскі. 25 лістапада 1940 года цэнтр раёна перанесены ў вёску Карэлічы, раён перайменаваны ў Карэліцкі. З 8 студзеня 1954 года раён у складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Велікакосіцкі, Міратыцкі і Руткевіцкі сельсаветы, Дальняруцкі сельсавет перайменаваны ў Паланаеўскі, Асташынскі сельсавет — у Кайшоўскі. 17 снежня 1956 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак Мір, Жухавіцкі, Лукскі, Прылуцкі, Сімакаўскі, Турэцкі, Ушанскі, Ярэміцкі сельсаветы скасаванага Мірскага раёна. 30 красавіка 1958 года вёска Карэлічы атрымала статус гарадскога пасёлка, Карэліцкі сельсавет скасаваны. 2 снежня 1961 года скасаваны Кайшоўскі, Малюшыцкі і Прылуцкі сельсаветы. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Навагрудскага раёна. 6 студзеня 1965 года раён утвораны зноў, уключаў гарадскія пасёлкі Карэлічы, Мір, Варанчэўскі, Жухавіцкі, Запольскі, Зарэцкі, Лукскі, Паланаеўскі, Райцаўскі, Сімакаўскі, Турэцкі, Ушанскі, Цырынскі, Ярэміцкі сельсаветы Навагрудскага раёна. 30 верасня 1968 года Зарэцкі сельсавет перайменаваны ў Баранавіцкі. 21 красавіка 1974 года скасаваны Сімакаўскі сельсавет. 23 ліпеня 1979 года Баранавіцкі сельсавет перайменаваны ў Малюшыцкі, Ушанскі сельсавет скасаваны. 16 сакавіка 1987 года скасаваны Паланаеўскі сельсавет, Запольскі сельсавет перайменаваны ў Красненскі. 21 жніўня 1989 года скасаваны Варанчэўскі сельсавет, які 28 верасня 1995 года адноўлены пад назвай Варанчанскі сельсавет. 4 красавіка 2017 года скасаваны Варанчанскі сельсавет.
Насельніцтва
У 161 сельскім населеным пункце і гарпасёлках Карэлічы і Мір пражываюць 28,1 тыс. чалавек (у г.п. Карэлічы — 7,4 тыс., г.п. Мір — 2,5 тыс.).
У раёне пражываюць: беларусы (93,7 %), рускія (3 %), палякі (2 %) і іншыя нацыянальнасці (украінцы, яўрэі, татары).
Гаспадарка
Аснову эканомікі раёна складае сельскагаспадарчая вытворчасць, прадстаўленая 11 сельскагаспадарчымі вытворчымі кааператывамі, РСУП "Племзавод «Карэлічы», фермерскай гаспадаркай «Ніва+», ААТ «Карэліцкая сельгастэхніка», прыватным унітарным прадпрыемствам "Птушкафабрыка «Чырвонаармейская».
Раён спецыялізуецца на вытворчасці малака, мяса, збожжа і лёну, з'яўляецца пераможцам рэспубліканскага спаборніцтва па вытворчасці лёну.
У сістэме прадукцыйнай жывёлагадоўлі малочная жывёлагадоўля займае вядучае становішча. Пагалоўе буйной рагатай жывёлы складае 34,6 тыс. галоў, у тым ліку 9,7 тыс. галоў кароў. Шчыльнасць пагалоўя буйной рагатай жывёлы на 100 га сельгасугоддзяў складае 50,3, у тым ліку кароў — 14,3. Шчыльнасць свіней на 100 га ворыва 78,5.
Захоўваецца тэндэнцыя нарошчвання аб'ёмаў вытворчасці жывёлагадоўчай прадукцыі. Павялічваюцца рады клуба даярак 4-7-тысячніц. Вытворчасці канкурэнтаздольнай прадукцыі садзейнічае ўкараненне новых тэхналогій. Вядзецца рэканструкцыя малочнатаварных ферм з беспрывязным утрыманнем жывёлы, бульдозерным выдаленнем гною, даеннем у даільных залах.
Прамысловасць раёна прадстаўлена буйным ільноперапрацоўчым прадпрыемствам ААТ «Карэлічы-Лён», Варанчанскім філіялам РУП «Гродзенскі лікёра-гарэлачны завод», РУП «Мірскі спіртавы завод», філіялам ААТ «Навагрудскі масларобны камбінат» «Карэліцкі масларобны завод», ПУП «Карэліцкі каапрам».
Будаўнічыя арганізацыі: рамонтна-будаўнічае прадпрыемства РБП-12; МПМК-152. Функцыянуе дарожнае рамонтна-будаўнічае ўпраўленне № 158.
Транспартная галіна ў раёне прадстаўлена даччыным унітарным прадпрыемствам «Аўтамабільны парк № 8». Ён абслугоўвае 17 прыгарадных і 8 міжгародніх маршрутаў.
Асноўнай гандлёвай арганізацыяй раёна з'яўляецца раённае спажывецкае таварыства, удзельная вага якога ў тавараабароце раёна складае 61 %. Прадпрыемства прадстаўлена 129 гандлёвымі аб'ектамі, з якіх 85 размешчаны ў сельскай мясцовасці, 21 магазін прадуктовы, 14 — прамтаварных, астатнія 79 — магазіны па продажы змешаных тавараў.
Бытавыя паслугі насельніцтву аказвае унітарнае камунальнае прадпрыемства бытавога абслугоўвання насельніцтва, у склад якога ўваходзяць 2 Дамы быту (г.п. Карэлічы, г.п. Мір), 14 сельскіх комплексных прыёмных пунктаў. Усяго насельніцтву аказваецца 16 відаў паслуг.
У раёне функцыянуюць раённы вузел электрычнай сувязі і раённы вузел паштовай сувязі. Ёсць 2 гарадскія АТС і 16 сельскіх ёмістасцю 9648 нумароў, у разрэзе на 100 чалавек 33,9 тэлефоннага нумара. Насельніцтва абслугоўваюць 20 аддзяленняў сувязі, 73 даставачныя участкі, дзейнічае тэлевізійная кампанія ТАА «Анкор-ТБ». Кабельнае тэлебачанне трансліруе 11 каналаў.
Віцебскі летапіс
Твор быў складзены на польскай мове ў 1768 жыхаром Віцебска Стэфанам Гаўрылавічам Аверкам на аснове летапісу Міхала Пaнцырнага (звесткі за перыяд 896—1709), кароткіх гістарычных запісаў Яна Чарноўскага (за перыяд 1601—1633) і Гаўрылы Аверкі (за перыяд 1733—1757), а таксама аўтарскіх матэрыялаў.
Карэліцкі раён
Ахова здароўя
У наваколлі возера Свіцязь размешчаны дзіцячы аздараўленчы лагер «Вясёлка» на 160 месц, паблізу ракі Нёман — дзіцячы спартыўна-аздараўленчы лагер «Алімпіец» на 80 месц.
Віцебскі летапіс
Твор носіць кампіляцыйны характар, і складаецца пераважна з кароткіх сціслых паведамленняў, месцамі размешчаных нелагічна. Звесткі аб гістарычных падзеях запазычаны з польскіх хронік. Мэтай аўтара была рэгістрацыя фактаў і падзеяў, але ў межах гісторыі Віцебска ў дзейнасці каралёў Рэчы Паспалітай і ў войнах. Таму летапіс фіксуе амаль усе падрабязнасці: пастаўкі харчавання, пастой войскаў, удзел гараджан у бітвах. Таксама адзначаны выпадкі пажараў і эпідэміяў.
Карэліцкі раён
Адукацыя
Сістэма адукацыі раёна ўключае ўстанову адукацыі «Дзяржаўная гімназія», 15 агульнаадукацыйных школ, 5 комплексаў школа-сад, 12 дзіцячых дашкольных устаноў, вучэбна-вытворчы камбінат у г.п. Мір, Дом пазашкольнай работы, дзіцяча-юнацкую спартыўную школу, Цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі, дзіцячы сацыяльны прытулак. 9 школ, 4 дзіцячыя дашкольныя ўстановы, 2 школы-сад ажыццяўляюць інавацыйную і эксперыментальную дзейнасць па 12 напрамках.
Віцебскі летапіс
Найбольшую каштоўнасць уяўляе арыгінальная інфармацыя па беларускай гісторыі, асабліва тая, якая датычыцца ваенна-палітычных падзеяў канца 17 — пач. 18 ст. У канцы летапісу знаходзяцца спісы членаў віцебскага магістрата 1579 года, віцебскіх ваявод за 1516-1753 гады і іншыя гісторыка-дакументальныя матэрыялы.
Карэліцкі раён
Адукацыя
На тэрыторыі раёна размешчаны два прафесійна-тэхнічныя вучылішчы — вучылішча № 125 будаўнікоў у г.п. Карэлічы і Мірскае дзяржаўнае мастацкае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 234 будаўніча-рэстаўрацыйных работ, у якіх навучаюцца 421 і 403 навучэнцы адпаведна.
Віцебскі летапіс
Упершыню Віцебскі летапіс апублікаваны А. Сапуновым у зборніку дакументаў «Віцебская даўніна» ў 1883 годзе ў перакладзе на рускую мову.
Карэліцкі раён
Адукацыя
У ПТВ-125 навучанне праводзіцца па спецыяльнасцях: прадавец, аўтакранаўшчык, зваршчык, сталяр, аддзелачнік; у МПТВ-234 — па спецыяльнасцях: сталяр, разьбяр па дрэве; рэстаўратар помнікаў драўлянага дойлідства; мастак размалёўкі па дрэве, інкрустацыя саломкай; рэстаўратар дэкаратыўна-мастацкага малявання, тынкавальных і ляпных вырабаў; ганчар, вытворца мастацкіх вырабаў з керамікі.
Культура
Сетка ўстаноў культуры прадстаўлена раённым і гарадскім Домам культуры, Домам рамёстваў, 12 сельскімі Дамамі культуры, Мядзвядкаўскім клубам-музеем, 10 сельскімі клубамі, 15 Дамамі сацыяльных паслуг, раённым краязнаўчым музеем «Зямля і людзі», 2 дзіцячымі музычнымі школамі, 2 школамі мастацтваў, 11 філіяламі музычных школ, 26 бібліятэкамі, 3 клубамі-бібліятэкамі.
Кніжны фонд раённай цэнтралізаванай бібліятэчнай сістэмы складае 460 тыс. экзэмпляраў, ім карыстаецца больш як 19 тыс. чалавек. У кожнай бібліятэцы створаны сацыяльна-інфармацыйныя цэнтры, пры цэнтральнай бібліятэцы працуе публічны цэнтр прававой інфармацыі. Для паляпшэння якасці абслугоўвання карыстальнікаў навінкамі літаратуры раённая бібліятэка падключылася да сусветнай інфармацыйнай сеткі Інтэрнэт.
Фізкультура і спорт
Для арганізацыі фізкультурна-аздараўленчай работы ў раёне ёсць 143 спартыўныя збудаванні. Працуюць 47 калектываў фізкультуры. Фізічнай культурай і спортам займаюцца 3 тыс. чалавек. Штогод праводзіцца больш як 50 спартыўна-масавых мерапрыемстваў, у якіх прымаюць удзел каля 8 тыс. чалавек.
Дзейнічае Карэліцкая ДзЮСШ.
Выдатныя мясціны
Палацава-замкавы комплекс 16 ст. ў Міры, які з'яўляецца філіялам Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. З 2000 года замкавы комплекс «Мір» унесены ў Спіс сусветнай культурна-гістарычнай спадчыны ЮНЕСКА. Дзякуючы гэтаму помніку архітэктуры г.п. Мір стаў месцам правядзення ў верасні 2002 года Дня беларускага пісьменства, а з мая 2003 года — Беларускага фестывалю мастацтваў «Мірскі замак». Каля сцен замка праводзяцца рыцарскія турніры, міжнародныя фестывалі мастацтваў.
Вядомыя асобы
На Карэліччыне нарадзіліся: Янка Брыль, Аляксандр Мілюць, Аляксандр Бажко, Уладзімір Калеснік, Вольга Іпатава, Раман Тармола, Анатоль Дзяркач. Сярод мясцовых ураджэнцаў Ігнат Дамейка, вучоны з сусветным імем у галіне прыродазнаўчых навук, першы рэктар універсітэта ў Сант’яга, нацыянальны герой Чылі; Барыс Кіт — акадэмік Міжнароднай акадэміі астранаўтыкі; Ян Чачот — беларуска-польскі паэт і фалькларыст. З раёнам цесна звязана творчасць вялікага паэта Адама Міцкевіча. У яго вершах услаўлены возера Свіцязь, вёскі Варонча, Цырын, Плужыны. Карэліччына — радзіма беларускага спевака Пятра Конюха. У Міры Уладзіслаў Сыракомля напісаў свой вядомы верш, які ў далейшым быў перакладзены на рускую мову і стаў папулярнай песняй «Ямшчык». Тут вырас акцёр народны артыст СССР Аляксандр Ільінскі.
Ураджэнец раёна Герой Савецкага Саюза Уладзімір Зянонавіч Царук, член Баранавіцкага падпольнага абкама партыі, камандзір Стаўбцоўска-Мірскага партызанскага злучэння ў гады вайны, чыім імем названы сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў і краязнаўчы музей у в. Вялікая Вобрына. У раёне жыў і працаваў савецкі і партыйны работнік Павел Арсенцьевіч Жалезняковіч.
Іншыя вядомыя асобы:
Вуліца Някрасава (Мінск)
Вуліца Някрасава — вуліца ў Савецкім раёне Мінска. Названа ў гонар Мікалая Аляксеевіча Някрасава (1821—1877), рускага паэта, пісьменніка і публіцыста.
На вуліцы Някрасава размяшчаюцца штаб-кватэра ААТ «Белтрансгаз», Акадэмія паслядыпломнай адукацыі, політэхнічная гімназія, дзяржаўны праектны інстытут «Белкамунпраект», гандлёвы цэнтр «Някрасаўскі».
Алендскія
Алендскія — мазавецкі шляхецкі род герба «Равіч». Першапачаткова перасяліўся на Падляшша, маёнтак Аленды Браньскага павета, з 1520-х гадоў у Ваўкавыскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. Ад сярэдзіны XVI стагоддзя прадстаўнікі роду актыўныя вызнаўцы кальвінізму. Валодалі маёнткамі пераважна ў Ваўкавыскім павеце, а таксама перыядычна ў Расіенскім, Шавельскім, Ковенскім і Менскім паветах. Мелі гарадскія пляцы ў Ваўкавыску і Вільні.
Сонечнае зацьменне 1 лютага 1813 года
Сонечнае зацьменне 1 лютага 1813 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 118 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,9820 і дасягнула свайго максімуму ў 08:58:27 UTC у пункце з каардынатамі 28° пн. ш. 40° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 1 хв. 53 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 91 км.
Зацьменне 1 лютага 1813 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1813 годзе і 33-ім у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 5 верасня 1812 года, наступнае — 27 ліпеня 1813 года.
Баклан вялікі
Вялікі баклан (Phalacrocorax carbo) — марская птушка з роду бакланаў (Phalacrocorax).
Знешні выгляд
Мажная птушка з перапончатымі лапамі, доўгай шыяй, выгнутай дзюбай і вялікім чорным чубком. Афарбаванне чорнае з зеленаватым адценнем, горла і шчокі белыя. Часам у дарослых галава і шыя шэрыя. Маладыя птушкі шэра-бурыя з белым жыватом. Хвост круглявы, з 14 жорсткіх рулявых пёраў.
Пашырэнне
Арэал: Ісландыя, Фарэрскія астравы, Ірландыя, Брытанскія, Шэтландскія і Аркадскія астравы, паўночная Францыя, Галандыя, Германія, Данія, Скандынавія, Паўднёвая і Цэнтральная Еўропа, Малая Азія, лакальна сутракаецца ў Цэнтральнай, Усходняй і Паўднёвай Азіі, Індыя, Кітай, Японія, Лабрадор, Грэнландыя, Новая Шатландыя, усходняя частка Паўночнай Амерыкі, большая частка Афрыкі, Аўстралія, Тасманія, Новая Зеландыя, астравы Чатэм. У Беларусі з канца 1980-х гадоў адзначаецца гнездаванне і хуткі рост колькасці.
Сустракаецца на азёрах, рыбных сажалках, вялікіх рэках, лагунах, прыбярэжных вадаёмах мораў. Гнездавыя біятопы: старыя дрэвастоі паблізу вялікіх па плошчы вадаёмаў, астравы, парослыя дрэвамі, часам утварае калоніі на зямлі або скалах.
Рэгулярныя пералёты прадпрымаюць толькі цэнтральна-еўрапейскія, амерыканскія, цэнтральна- і ўсходнеазіяцкія папуляцыі. Астатнія аселыя.
Месца зімовак: басейн Міжземнага мора, Францыя, Галандыя, Швейцарыя, Паўднёвая Азія, Малая Азія, Блізкі Усход.
Асаблівасці біялогіі
Добра плавае і нырае. Корміцца рыбай, можа шкодзіць рыбнай гаспадарцы.
Гняздуецца ў калоніі. Гняздо з галін, на высокіх дрэвах або на зямлі, выслана зялёными лістамі дрэў або воднымі раслінамі. Часам займаюць гнёзды чапляў.
Яйкі 3-6, моцна падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, бледна-блакітна-зеленаватыя, густа забруджаныя белым вапнавым налётам, а таксама з карычневымі плямкамі ад водных раслін высцілкі. Памеры: 65 х 41 мм.
Славацкі чувач
Славацкі чувач — парода сабак, якія выкарыстоўваюцца ў якасці ахоўнікаў жывёлы. Гэтая парода была выведзена ў XVII стагоддзі з горных парод былой Чэхаславакіі. Пасля Другой сусветнай вайны гэтыя сабакі апынуліся на мяжы знікнення, але кінолаг Антанін Груда аднавіў гэтую пароду. Гэтыя сабакі таксама выкарыстоўваюцца як каравульныя і ратавальныя. Славацкі чувач таксама выдатна падыходзіць для жыцця ў сям’і, прывязаны да ўсіх членаў сям’і.
Афіцыйна гэтая парода зарэгістраваная ў 1964 годзе. Афіцыйны стандарт на гэтую пароду ў Вялікабрытаніі не прадугледжаны.
Магілёўская хроніка
Магілёўская хроніка — летапіс з ліку беларуска-літоўскіх летапісаў, адзін з гарадскіх летапісаў ВКЛ.
Твор быў складзены ў Магілёве на працягу 17—19 ст. купецкім старастам і лаўнікам Трафімам Раманавічам Суртам (першы летапіс напісаў у 1693 годзе, дапоўніў яго да 1701 года, звесткі за 1526—1701 гады) і рэгентам канцылярыі Юрыем Трубніцкім (звесткі за 1701—1746 гады), прадоўжаны яго сынам Аляксандрам (да 1788 года) і ўнукам Міхаілам (да 1856 года).
Твор апісвае падзеі гісторыі Магілёва, найперш дзеі і праблемы яго гараджанаў у сувязі са знешнімі падзеямі. Ёсць запісы аб Паўночнай вайне (1700—1721), аб асобах Пятра I, Карла XII, А. Меншыкава, І. Мазепы і інш. Улучаныя літаратурныя творы 1-й пал. 18 ст.(вершаваны пасквіль на кардынала М. Радзяёўскага і караля Аўгуста Моцнага, алегарычная сатыра «Карнавал іншаземцаў у Польшчы» і інш.).
Магілёўская хроніка напісана на польскай і рускай мовах. Найбольшую навуковую і гістарычна-літаратурную каштоўнасць мае частка, напісаная першымі двума храністамі (звесткі за 1526—1746 гады), якая захавалася ў рукапісе, датаваным 1747 годам (лісты запісаў за 1705 і 1710—1744 гады страчаны).
Крыніцамі твору былі запісы і ўспаміны сучаснікаў, матэрыялы магілёўскага архіва, хронікі Гваньіні і Стрыйкоўскага, Кіеўскі сінопсіс, асабістыя назіранні аўтараў.
Запісы хронікі адлюстроўваюць высокі ўзровень развіцця беларускага горада ва ўмовах гарадскога самакіравання, цяжкае становішча горада і яго жыхароў у перыяд Паўночнай вайны 1700-21 гадоў. Апісанне многіх падзей мае сацыяльны падтэкст, прасякнута крытычным стаўленнем да феадалаў і гарадской буржуазіі, спагадай да простага чалавека, нянавісцю да іншаземных захопнікаў (асабліва ў хроніцы Юрыя Трубніцкага). Аўтары, у значнай ступені паланізаваныя беларускія мяшчане, не страцілі сувязі з народнымі традыцыямі і беларускай культурнай спадчынай.
Па жанру Магілёўская хроніка — летапіс, які пераходзіць у некаторых месцах у дзённік горада. Складзена з кароткіх штогадовых запісаў і разгорнутых апісанняў значных гістарычных падзей і асобных момантаў жыцця герояў. У ёй шмат бытавых замалёвак, апісанняў анамальных з'яў, таямнічых чутак, учынкаў магіляўчан.
Сымон Міхайлавіч Белы
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1929 годзе ў в. Мікалаеўшчына (цяпер — Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці) ў сялянскай сям’і. Сын Міхася Казіміравіча Белага (1886—1966, вясковая мянушка — Зімок) і Юзэфы Міхайлаўны з Міцкевічаў, роднай сястры Я. Коласа. Меў братоў Міхася і Лявона.
Скончыў сярэднюю школу імя Я. Коласа (1952), Інстытут замежных моў (1956). Па рэкамендацыі Я. Коласа паехаў працаваць у г.п. Радашковічы настаўнікам англійскай мовы. Пражыў у Радашковічах амаль 50 гадоў, з іх 38 гадоў працаваў у школе. Абіраўся дэлегатам Усесаюзнага з’езда настаўнікаў. З 1982 г. — пазаштатны карэспандэнт газеты «Мінская праўда». З 2000 г. — карэспандэнт навукова-практычнага часопіса «Изобретатель». Быў карэспандэнтам «Народнай газеты», на месцы жыхарства арганізаваў карэспандэнцкі пункт, які спыніў існаванне пасля смерці заснавальніка. З 1996 г. — член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Старшыня Міжнароднага фонду Якуба Коласа, сябра Рады ЗБС «Бацькаўшчына».
Памёр 18 кастрычніка 2005 года. Пахаваны ў Радашковічах побач са сваім трохгадовым сынам Сашам.
Творчасць
На пачатку 1970-х гг. пачаў пісаць нарысы, артыкулы, замалёўкі аб працаўніках сельскай гаспадаркі, вытворчай працы, ветэранах Вялікай Айчыннай вайны. Друкаваўся газетах і часопісах: «Полымя», «Маладосць», «Вожык» і інш.
Аўтар кніг «На бацькоўскай зямлі» (1993), «Нам засталася спадчына» (1999), «Родныя карані» (2001). Таксама напісаў кнігу «Коласаў радавод», амаль падрыхтаваў да выдання, але не паспеў выдаць яе пры жыцці, у кнізе шмат унікальных звестак.
Узнагароды
За дасягнутыя ў педагогіцы поспехі неаднакроць узнагароджаны ганаровымі граматамі, у т.л. граматамі Вярхоўнага Савета БССР. Указам Прэзідыума ВС БССР ад 22 сакавіка 1968 г. С. Беламу было прысвоена званне Заслужанага настаўніка БССР.
Кікнур
Кікнур (Ки́кнур) — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кікнурскага раёна і Кікнурскага гарадскога паселішча. Пасёлак размешчаны на правым беразе р. Вялікая Какшага пры ўпадзенні ў яе ракі Ваштранга, за 200 км на паўднёвы захад ад Кірава і за 40 км на захад ад Яранска. Упершыню згадваецца ў 1555 годзе ў Львоўскім і Ніканаўскім летапісах.
NGC 3299
NGC 3299 (іншыя абазначэнні — UGC 5761, MCG 2-27-29, ZWG 65.64, PGC 31442) — галактыка ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Пашына
Пашына — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, уваходзіць у склад Крапівенскага сельсавета.
Вёска з’яўляецца прыгарадам Оршы. Размешчана на левым беразе Дняпра ў 1 км ад аўтадарогі.
Гісторыя
Згадваецца ў 1642 годзе як вёска ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.
Арбаж
Арбаж (Арба́ж) — пасёлак гарадскога тыпу, цэнтр Арбажскага раёна Кіраўскай вобласці Расіі. Размешчаны на абодвух берагах ракі Шуван. Заснаваны ў 1765 годзе перасяленцамі з заходніх губерняў Расіі як вёска. З 1929 года — раённы цэнтр. У 1956 годзе атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу. Перапрацоўка лесапрадуктаў. Хлебазавод.
Эктар Кастра
Эктар Кастра (Héctor Castro;  — ) — уругвайскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1930 у складзе нацыянальнай зборнай Уругвая.
Біяграфія
Ва ўзросце 13 гадоў Эктар Кастра атрымаў траўму электрапілой, у выніку якой пазбавіўся кісці правай рукі, за што атрымаў мянушку Эль Манка (Аднарукі).
Алімпійскі чэмпіён 1928 года. Чэмпіён свету 1930 (адзіны чэмпіён свету ў гісторыі футбола без кісці рукі). Кастра забіў першы гол зборнай Уругвая на чэмпіянатах свету. Двухразовы чэмпіён Паўднёвай Амерыкі. У якасці гульца выйграў 3 чэмпіянаты Уругвая.
Выступаў за «Насьяналь» з Мантэвідэа з 1924 па 1936 год (з перапынкам у 1 сезон). Таксама выступаў за «Літа» і аргенцінскі «Эстудыянтэс».
Пасля завяршэння кар’еры футбаліста стаў трэнерам. Пад яго кіраўніцтвам «Насьяналь» 5 разоў выйграваў чэмпіянат краіны, а ў 1939 годзе Кастра быў памочнікам галоўнага трэнера, калі «Насьяналь» таксама стаў чэмпіёнам.
Яраслаў Ігаравіч Макушынскі
Клубная кар’ера
Пачынаў займацца футболам у калінкавіцкай ДЮСШ-1, у юнацкім узросце перабраўся ў мінскую СДЮШАР «Дынама», пазней стаў выступаць за дубль мінскага «Дынама». У жніўні 2017 года перайшоў у мазырскую «Славію», дзе таксама гуляў за дубль. У лютым 2018 года стаў іграком гомельскага «Лакаматыва» з Першай лігі, дзе гуляў пераважна ў стартавым складзе, у сезоне 2020 стаў часцей выхадзіць на замену.
У ліпені 2020 года, пакінуўшы «Лакаматыў», перайшоў у «Смалявічы», у складзе гэтага клуба 26 ліпеня 2022 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча з салігорскім «Шахцёрам» (0:4). У далейшым часцей гуляў за дубль, часам прыцягваўся і да асноўнага складу. У снежні 2020 года па заканчэнні кантракта пакінуў смалявіцкі клуб.
У лютым 2021 года падпісаў кантракт з бабруйскай «Белшынай», аднак яшчэ да пачатку сезона пакінуў клуб, так і не згуляўшы за яго ў афіцыйных матчах. У выніку першую палову 2021 года правёў у Другой лізе ў складзе калінкавіцкай «Вертыкалі», дзе быў адным з асноўных ігракоў. У ліпені 2021 года перайшоў у сталічны «Энергетык-БДУ», дзе неўзабаве замацаваўся ў стартавым складзе.
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2014 года ў складзе юнацкай зборнай Беларусі (да 17 гадоў) прымаў удзел у адборачным, а ў сакавіку 2015 года ў элітным раўндах чэмпіянату Еўропы.
Бакланы
Бакланы (Phalacrocorax) — род птушак сямейства бакланавых.
Сцяг Фларыды
Сцяг Фларыды (Flag of Florida) — адзін з дзяржаўных знакаў амерыканскага штата Фларыда.
Бакланы
Шырока распаўсюджаныя па ўсім свеце з вялікай біялагічнай разнастайнасцю ў трапічным і ўмераным клімаце. Насяляюць марскія узбярэжжы кантынентаў і астравоў, селяцца таксама па берагах рэк, азёр, на забалочаных тэрыторыях.
Сцяг Фларыды
Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча белага колеру з чырвоным Андрэеўскім крыжам. У цэнтры намалявана пячатка Фларыды.
Сцяг быў прыняты на рэферэндуме, праведзеным у 1900 годзе. У 1985 годзе быў зменены дызайн пячаткі штата, што пацягнула за сабой замену сцяга.
Бакланы
Сілкуюцца ў асноўным рыбай (мойва, анчоусы, селядцы, сардзіны), але могуць ужываць у ежу малюскаў, ракападобных і галавоногіх. Бакланы, якія жывуць на астравах, сілкуюцца рыбай, жабамі, воднымі насякомымі, марскімі змеямі і чарапахамі.
Сцяг Фларыды
Папярэднія сцягі
Пасля таго, як у студзені 1861 Фларыда выйшла са складу Саюза, у карыстанні з’явілася шмат неафіцыйных сцягоў. Генеральная Асамблея штата перадала губернатару штата Мэдысану С. Пэры (Madison S. Perry) дырэктыву, у якой яму прапаноўвалася распрацаваць сцяг Фларыды, які і быў прыняты 13 верасня 1861 года. Звестак аб прымяненнi гэтага сцяга не захавалася, як мяркуецца, ён быў адменены ў 1865 годзе, пасля паразы канфедэратаў ў Грамадзянскай вайне.
Сцяг уяўляў сабой прамавугольнае палотнішча, падзеленае па вертыкалі на дзве часткі. У левай частцы сіняга колеру змяшчалася выява пячаткі штата, правая частка была падзелена на тры роўнавялікія гарызантальныя паласы: крайнія чырвонага і сярэдняя белага колераў.
Другі афіцыйны сцяг быў прыняты 6 жніўня 1868 года, ён уяўляў сабой белае палотнішча (суадносіны бакоў 12:13) з пячаткай штата ў цэнтры. У канцы 1890-х гадоў губернатар штата Фрэнсіс П. Флемінг (Francis P. Fleming) прапанаваў дадаць на сцяг чырвоны Андрэеўскі крыж, каб той не быў падобны на «белы сцяг» паразы.
Бакланы
Марскую птушку, вядомую сваім рыбалоўным майстэрствам, тысячы гадоў сяляне выкарыстоўвалі для лоўлі рыбы ў рэках і азёрах па ўсім Кітаі, перавязваючы ёй горла, каб баклан не змог праглынуць буйную рыбу. Калісьці папулярнае рамяство цяпер ужо страціла сваю актуальнасць і развіваецца як атракцыён для турыстаў.
Тагундайн
Тагундайн — вёска ў нацыянальнай акрузе (штаце) Карэн у М’янме, трэцяя па колькасці насельніцтва вёска акругі. Колькасць насельніцтва 4994 жыхароў (2014 год).
Уладзімір Іванавіч Даль
Уладзі́мір Іва́навіч Даль (, Луганскі Завод, Кацярынаслаўская губерня —, ) — расійскі навуковец і пісьменнік, вядомы як аўтар «Тлумачальнага слоўніка жывой вялікарускай мовы».
Член-карэспандэнт Пецярбургскай акадэміі навук па фізіка-матэматычным аддзяленні (21 снежня 1838), ганаровы член Акадэміі па Аддзяленні прыродазнаўчых навук (1863). Член Таварыства аматараў Рускай славеснасці (з 1868 — ганаровы). Член Таварыства гісторыі і старажытнасцей Расійскіх. Адзін з дванаццаці членаў-заснавальнікаў Рускага геаграфічнага таварыства.
Багуслаў Алендскі
Багуслаў Алендскі (? — ?) — вялікалітоўскі ваенны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», сын Тэафіла і Гэлены Маклакоўны.
Падпісаў элекцыю караля Аўгуста II. Палкоўнік яго каралеўскай мосці, у час вайны са Швецыяй служыў у харугве бацькі, пазней ротмістр ваўкавыскі, як вынікае з ардананса харунжага ваўкавыскага Казіміра Льва з Хлусаў Хлусовіча (1716).
Сям’я
Каля 1710 года ўзяў шлюб з Соф’яй з Незабытоўскіх герба «Любіч», дачкой падчашага калішскага, ад якой меў чатырох сыноў:
Вуліца Лілі Карастаянавай (Мінск)
Вуліца Лілі Карастаянавай — вуліца ў Савецкім і Цэнтральным раёнах Мінска. Названа ў гонар Лілі Карастаянавай (1917—1943), прафесійнай падпольшчыцы, удзельніцы барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі.
Анціпін
Анці́пін — прозвішча.
Ляскоўскі
Ляскоўскі — прозвішча.
Кірылава
Кірылава — жаночая форма прозвішча Кірылаў.
Барвенак
Барве́нак (Vinca) — род кветкавых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Невялікія вечназялёныя ці лістападныя травяністыя расліны і паўкусты з ляжачымі або прыўзнятымі сцёбламі даўжынёй да 1 м, якія лёгка ўкараняюцца. Лісце супраціўнае, эліпсоіднае або яйцападобнае, з суцэльным краем, часта скурыстае, на кароткіх чаранках. Кветкі сінія, фіялетавыя, ружовыя або белыя, адзіночныя ў пазухах лісця. Плод — двухцыліндрычная шматнасенная лістоўка.
Арэал і экалогія
Адрозніваецца 7 (5 ) відаў. Пашыраны пераважна ў Міжземнамор’і. На тэрыторыі Беларусі здзічэлы расце на старых могілках, у садах і парках; інтрадукаваныя  і.
Усе віды — рэлікты трацічных лясоў. Ценевынослівыя і засухаўстойлівыя расліны.
Некаторыя віды — дэкаратыўныя і лекавыя расліны.
Таксанамія
Род Барвенак уваходзіць у трыбу падсямейства  сямейства  парадку.
Віды
Паводле даным сайта Каралеўскіх батанічных садоў К'ю род налічвае 5 відаў:
Выкарыстанне
Вырошчваюцца як дэкаратыўныя расліны (выкарыстоўваюцца для бардзюраў і рабатак). Лекавыя (гіпатэнзіўны і вяжучы сродак) расліны. Ядавітыя (маюць алкалоіды, , мінарын).
NGC 3300
NGC 3300 (іншыя абазначэнні — UGC 5766, MCG 2-27-30, ZWG 65.66, PGC 31472) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Леў.
Іван Пятровіч Данілаў
Іван Пятровіч Дані́лаў (нар. ) — вучоны ў галіне гематалогіі і трансфузіялогіі, тэрапеўт, доктар медыцынскіх навук (1979), прафесар. Акадэмік Міжнароднай акадэміі інфармацыйных працэсаў і тэхналогій (1995).
Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Ляжыткавічы Драгічынскай гміны Палескага ваяводства Польскай Рэспублікі (цяпер ў Брэсцкай вобласці Беларусі). Скончыў 7 класаў школы ў Драгічыне. У час Вялікай Айчыннай вайны з мая 1942 года ў партызанах — сувязны партызанскіх атрадаў імя Шыша, імя Калініна брыгады імя Молатава Пінскага злучэння. З 1944 года ў Чырвонай Арміі — радавы стралковай роты. Быў цяжка паранены. Дэмабілізаваўся ў 1946 годзе. У 1949 годзе скончыў фельчарскую школу ў Пінску і паступіў у Мінскі медыцынскі інстытут. Інстытут скончыў у 1955 годзе і працаваў урачом Поразаўскай раённай бальніцы, галоўным урачом Поразаўскага раёна. У 1958 годзе паступіў у аспірантуру пры кафедры прапеўдэтыкі ўнутраных хвароб Мінскім медыцынскім інстытуце. У 1961—1964 гадах — асістэнт кафедры, з 1963 года — дацэнт. У 1962 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Влияние хронического тонзиллита на состояние сосудистой системы». З 1964 года І. П. Данілаў на пасадзе дырэктара Беларускага навукова-даследчага інстытута гематалогіі і пералівання крыві, якую займаў па 1973 год, і адначасова галоўны гематолаг Міністэрства аховы здароўя БССР. У 1971 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Переливание крови, стабилизированной с помощью фосфатноцитратных целлюлозных сорбентов». З 1974 года на пасадзе загадчыка кафедры прапеўдэтыкі ўнутраных хвароб Мінскага медінстытута. У 1982—1983 гадах кансультант бальніцы ў Мангольскай Народнай Рэспубліцы. У 1983—1989 гадах зноў на пасадзе загадчыка кафедры Мінскага медыцынскага інстытута. У 1990—1993 гадах І. П. Данілаў займаў пасаду загадчыка лабараторыі гематалогіі Навукова-даследчага інстытута радыяцыйнай медыцыны, з 1993 года — галоўны навуковы супрацоўнік гематалагічнага аддзела Навукова-даследчага інстытута гематалогіі і пералівання крыві.
Навуковая і грамадская дзейнасць
Аўтар навуковых прац па гематалогіі, пульманалогіі, трансфузіялогіі, па праблемах удасканальвання метадаў стабілізацыі кансервавання крыві, прызначанай для масавых пераліванняў, праблемах тромбафіліі і рэалогіі крыві пры інфаркце міякарда і хранічных захворваннях лёгкіх і інш. Кіраваў падрыхтоўкай 2 доктарскіх і 18 кандыдацкіх дысертацый.
Аўтар больш за 400 навуковых прац, сярод якіх 6 манаграфій і 14 вынаходніцтваў, а таксама васьмі публіцыстычных выданняў. Сярод апублікаванага:
Старшыня Рэспубліканскага навуковага таварыства гематолагаў і трансфузіёлагаў (з 1968 года), член Саюза беларускіх пісьменнікаў (з 5 лістапада 2009 года). Абіраўся дэпутатам раённага Савета ў Мінску (1968—1971).
Сонечнае зацьменне 5 верасня 1812 года
Сонечнае зацьменне 5 верасня 1812 года — частковае сонечнае зацьменне 151 сараса.
Іван Пятровіч Данілаў
Навуковая і грамадская дзейнасць
Сярод яго кніг «Запіскі заходняга беларуса», «Перажытыя рэжымы: нататкі ўдзельніка і сведкі», «Пастка: разнастайнасць бальшавіцкага тэрору».
Сонечнае зацьменне 5 верасня 1812 года
Зацьменне мела велічыню 0,2874 і дасягнула свайго максімуму ў 19:04:10 UTC у пункце з каардынатамі 72° пн. ш. 4° у. д..
Зацьменне 5 верасня 1812 года стала 4-ым сонечным зацьменнем у 1812 годзе і 32-ім у XIX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 7 жніўня 1812 года, наступнае — 1 лютага 1813 года.
Хасан (возера)
Хаса́н — прэснаводнае возера ў Расійскай Федэрацыі, на поўдні Прыморскага краю (Хасанскі раён). Размешчана на паўднёвы ўсход ад заліва Пасьета, недалёка ад мяжы з Кітаем, у 130 км на паўднёвы захад ад Уладзівастока. Плошча люстэрка 2,23 км². Даўжыня возера каля 4 км, шырыня каля 800 м. Катлавіна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход.
Сцёк у раку Танбагатый.
Марцін Бегайм
Марцін Бегайм (Martin Behaim,, Martinho da Boémia;  — ) — нямецкі вучоны, негацыянт і мараплавец, доўгі час знаходзіўся на партугальскай службе. Стваральнік найстарэйшага глобуса, які захаваўся да нашых дзён.
Вермахт
Вермахт (Wehrmacht, ад  — «зброя», «абарона, супраціў» і  — «сіла, моц; улада, уплыў», «войска») — узброеныя сілы нацысцкай Германіі ў 1935—1945 гг.
Закон аб стварэнні узброеных сіл (ням. «Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht») быў прыняты праз два гады пасля прыходу да ўлады Гітлера, 16 сакавіка 1935 года. «Узброеныя сілы» складаюцца з сухапутных войскаў (ням. Heer), ваенна-марскога флоту (крыгсмарынэ) і ваенна-паветраных сіл (люфтвафэ). На чале іх ствараюцца адпаведныя органы кіравання — Вярхоўныя камандаванні.
Лальск
Лальск (Лальск) — пасёлак гарадскога тыпу ў Лузскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі. Уваходзіць у пералік гістарычных гарадоў Расіі.
Размешчаны на рацэ Лала, прытоку ракі Луза, за 27 км ад раённага цэнтра — горада Луза, з якім звязаны аўтамабільнай дарогай. За 27 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі. Быў утвораны ў 1570 годзе наўгародскімі перасяленцамі. Помнікі архітэктуры XVIII стагоддзя.
Гнэся Львоўна Дазорцава
Гнэся Львоўна Дазорцава (Дозорцева Гнеся Львовна;, Карма — , ) — беларускі вучоны ў галіне акушэрства і гінекалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1945), прафесар (1945).
Біяграфія
Скончыла медыцынскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1927); ардынатар акушэрска-гінекалагічнай клінікі медыцынскага факультэта БДУ (1927—1930); асістэнт кафедры акушэрства і гінекалогіі Беларускага (Мінскага) медыцынскага інстытута (1930—1938), адначасова дырэктар НДІ аховы мацярынства і дзяцінства Наркамздрава БССР, галоўны гінеколаг Мінска (1931—1934).
Дацэнт кафедры акушэрства і гінекалогіі Мінскага медыцынскага інстытута (1938—1941). У гады Вялікай Айчыннай вайны старэйшы ардынатар, начальнік хірургічнага аддзялення эвакашпіталю (1941—1942). Дацэнт кафедры акушэрства і гінекалогіі Кіргізскага медыцынскага інстытута (1942—1943); дацэнт кафедры акушэрства і гінекалогіі Беларускага (Яраслаўль), Мінскага медыцынскага інстытута (1943—1945). Прафесар кафедры акушэрства і гінекалогіі Мінскага медыцынскага інстытута (1945—1954), адначасова загадчыца аддзела мацярынства і дзяцінства НДІ аховы мацярынства і дзяцінства Міністэрства аховы здароўя БССР (1945—1954); навуковы кіраўнік інстытута (1954—1958).
Намеснік старшыні Беларускага навуковага таварыства акушэраў-гінеколагаў; член праўлення Рэспубліканскага таварыства па распаўсюджванню навуковых і палітычных ведаў, рэдакцыйнай калегіі часопіса «Работніца i сялянка».
Навуковая дзейнасць
Г. Л. Дазорцавай належаць навуковыя працы па біялагічных і біяхімічных фактарах і функцыянальнай дыягностыцы хвароб жаночых палавых органаў. Сярод апублікаваных прац:
Восіпаў
Восіпаў — прозвішча.
Камарынская нізіна
Камарынская нізіна — фізіка-геаграфічны і геамарфалагічны раён на Палескай нізіне, займае крайні паўднёвы ўсход Беларусі ў міжрэччы Дняпра і Прыпяці, на поўдні і ўсходзе мяжуе з Украінай. Працягласць да 70 км пры сярэдняй шырыні 30—50 км.
Заходняе Палессе
[[Файл:Рэгіёны_Беларусі.svg|thumb|300пкс|Рэгіёны Беларусі (XIX-пач. XX ст.):
Камарынская нізіна
Мяжуе з Хойніцка-Брагінскай ўзвышанай раўнінай і Васілевіцкай нізінай на поўначы, Мазырска-Лельчыцкай раўнінай на захадзе. На паўднёвым захадзе Прыпяцкай зонай разломаў аддзяляецца ад Жытомірскага Палесся. З паўднёвага ўсходу прылягаюць нізіны Кіеўскага Палесся.
Заходняе Палессе
]] Захо́дняе Пале́ссе (Західне Полісся) — гісторыка-этнаграфічны рэгіён Беларусі. Займае большую частку Брэсцкай вобласці. На поўначы па вярхоўях рэк Нараў і Ясельда мяжуе з Панямоннем, на паўночным усходзе і ўсходзе па лініі на поўнач ад Целяхан і Лунінца і далей па міжрэччы Гарыні і Сцвігі — з Усходнім Палессем.
Паўночныя межы стасуюцца з зонай размежавання мясцовых этніконаў — палешукоў, ці багнавікоў (у зоне Заходняга Палесся), і літвінаў (у межах Панямоння). Прыкладна па той жа занальнай паласе на сярэдневяковых картах пазначаліся межы паміж Палессем і Чорнай Руссю (гістарычнай Літвой).
Камарынская нізіна
Геалогія і рэльеф
Тэрыторыя прымеркавана да трох буйных тэктанічных структур: большую цэнтральную частку займае Брагінска-Лоеўская седлавіна, аддзеленая Лоеўскім разломам ад Дняпроўска-Данецкага прагіна ва ўсходняй і паўднёва-ўсходняй частках нізіны. Заходняя частка займае ўскраіну Прыпяцкага прагіна. Крышталічны фундамент залягае на глыбіні ад 500 да 3000 м, асадкавы чахол складзены найбольш старажытнымі пародамі пермскай і каменнавугальнай сістэм (на поўдні), якія перакрываюцца алігацэнавымі пяскамі і пескавікамі. Чацвярцічныя адклады (магутнасць 40—60 м) прадстаўлены алювіяльнымі, балотнымі, радзей эолавымі паазерскімі і галацэнавымі ўтварэннямі.
Заходняе Палессе
На тэрыторыі Заходняга Палесся вылучаліся мясцовыя этнаграфічныя групы пінчукоў і падлясян (падляшан) з уласцівымі ім самабытнымі рысамі традыцыйнай культуры і побыту.
Камарынская нізіна
Геалогія і рэльеф
У рэльефе пераважае плоская слабанахіленая алювіальная нізіна, прарэзаная далінамі рэк. Сярэднія абсалютныя вышыні да 130 м; вертыкальнае расчляненне рэльефу не перавышае 2 м/км² (толькі ў паўночнай частцы набліжаецца да 5 м/км²), гарызантальнае вагаецца ад 0,2 м/км² у (цэнтры) да 0,6 м/км² (на ўсходзе). Агульны нахіл паверхні накіраваны на поўдзень і паўднёвы ўсход; мясцовыя ўхілы — ад водападзелаў да далін Дняпра, Прыпяці, Брагінкі. Найбольшая разнастайнасць рэльефу сучаснай паверхні назіраецца ў далінах рэк і месцах развіцця эолавых форм, прадстаўленых асобнымі спадзістымі ўзгоркамі і градамі. Інтэнсіўна працякаюць торфаназапашанне і суфазійныя працэсы (на поўначы ў даліне р. Брагінка).
Заходняе Палессе
Межы рэгіёна ў асноўным супадаюць з арэалам заходнепалескіх гаворак.
Гісторыя
На думку некаторых даследчыкаў, Заходняе Палессе з’яўлялася часткай славянскай прарадзімы або адной з зон старажытнай міграцыі праславян. Старажытнае славянскае насельніцтва гэтай вобласці было, відаць, цясней звязана з паўднёва-заходнімі славянскімі групамі, чым з усходнімі, паколькі старадаўняя мяжа ў зоне рассялення праславян праходзіла па рацэ Гарынь. Пазней гэта мяжа перамясцілася на Заходні Буг. У 2-й палове I тысячагоддзя н. э. археалагічныя комплексы Брэсцка-Пінскага і Валынскага Палесся не былі ні тыпова дрыгавіцкімі, ні тыпова валынянскімі, ні тыпова драўлянскімі. Не выключана, што тут знаходзілася асобнае ўсходнеславянскае племя. Відаць, на рубяжы VII—VIII ст. асноўныя групы мясцовага насельніцтва Заходняга Палесся ўвайшлі ў валынянскі саюз. 3 канца X ст. узмацняецца дрыгавіцкі ўплыў, асабліва ў паўночна-заходняй частцы рэгіёна. 3 X ст. мелі месца перасяленні асобных груп ятвягаў з паўночнага захаду. Відаць, быў прыліў насельніцтва з Валыні ў XIII—XV ст.
Насельніцтва Заходняга Палесся этнагенетычна склалася на старажытнаславянскай аснове (валыняне, бужане, дрыгавічы, драўляне) з удзелам асіміляваных яцвягаў, асобных груп мазаўшан і інш. Ва ўмовах адзінай старажытнарускай дзяржавы культурна-бытавыя адрозненні паміж асобнымі групамі плямён паступова сціраліся, дамінаваў працэс этнічнай кансалідацыі.
Сучасныя дыялектныя тыпы заходнепалескіх гаворак, магчыма, адлюстроўваюць пэўныя моўныя асаблівасці старых міграцыйных рухаў. Наклалі адбітак на дыялектны ландшафт Заходняга Палесся і пазнейшыя дзяржаўныя і адміністрацыйныя межы. Так, відаць не выпадкова мяжа паміж заходне- і ўсходнезагародскай дыялектнымі зонамі супадае з мяжой паміж сярэдневяковымі Берасцейскай і Пінскай землямі, мяжа радастаўскай мікразоны — з участкам літоўска-польскай граніцы ў XIV—XVIII ст., мяжа сярэднепагарынскіх гаворак — з мяжой Дубровіцкага княства ў XII—XV ст.
Камарынская нізіна
Глебы і расліннасць
Глебы пераважна тарфяна-балотныя і поймавыя. Лясістасць значная, павялічылася за кошт адчужэння радыяцыйназабруджаных зямель, у цэнтральнай частцы набліжаецца да 60 %.
Заходняе Палессе
Гісторыя
У складзе ВКЛ Заходняе Палессе складала Берасцейскую зямлю, якая захоўвала абласную аўтаномію, мела свае прадстаўнічыя органы (мясцовы сейм).
Камарынская нізіна
Глебы і расліннасць
Тэрыторыя Камарынскай нізіны найбольш пацярпела ад Чарнобыльскай катастрофы (1986). Большую яе частку займае Палескі радыяцыйна-экалагічны запаведнік.
Заходняе Палессе
Гісторыя
Пасля далучэння да Расіі (1793, 1795) землі Заходняга Палесся ўваходзілі ў склад Гродзенскай і Мінскай губерань, у 1921—39 — пад уладай Польшчы (Палескае ваяводства).
Геаграфія
На матэрыяльную і духоўную культуру жыхароў накладвалі адбітак прыродна-кліматычныя ўмовы (шматлікія балоты, рэкі, мяккі клімат), геаграфічнае суседства і даўнія культурна-эканамічныя сувязі з Украінай і Польшчай. Найбольш асвоеныя і густанаселеныя часткі Заходняга Палесся — Загароддзе і раён Падляшша (Пабужжа).
Самабытны куток Пінскага Палесся — Зарэчча, дзе шматлікія рэкі ўпадаюць у Прыпяць на невялікай адлегласці, утвараючы мноства рукавоў, праток, «гнілых» рэчышчаў.
Заняткі
Абмежаванасць ворных зямель, багатая азёрная і рачная фауна абумовілі спецыфіку гаспадарчых заняткаў жыхароў Пінскага Палесся (побач з земляробствам, жывёлагадоўляй важнае значэнне мелі рыбалоўства і збіральніцтва).
Нестар Летапісец
Не́стар Летапі́сец, таксама Не́стар Пячэ́рскі, Не́стар Кі́еўскі (каля 1056—1114) — усходнеславянскі летапісец, агіёграф канца XI — пачатка XII стст., манах Кіева-Пячэрскага манастыра. Традыцыйна лічыцца адным з аўтараў Аповесці мінулых часоў, якая разам з «Чэшскай хронікай» Казьмы Пражскага і «Хронікай і дзеяннямі князёў і ўладароў польскіх» Гала Ананіма, мае фундаментальнае значенне для славянскай культуры.
Рымкі (Аршанскі раён)
Рымкі — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці, уваходзіць у склад Крапівенскага сельсавета.
Знаходзіцца за 8 кіламетраў на паўночны ўсход ад Оршы. Паблізу праходзіць аўтадарога Крычаў — Орша — Лепель.
Нестар Летапісец
Кананізававаны Рускай праваслаўнай царквой у ліку прападобных.
Заходняе Палессе
Паселішчы
Традыцыйная сядзібная забудова Заходняга Палесся — аднарадная (пагоннага тыпу), радзей — не звязаная паміж сабой (скучаная). Двары цесна прымыкалі адзін да аднаго, утвараючы вулічную ці гнездавую сістэмы забудовы. Часам 2—3 дваровыя комплексы, што належалі розным гаспадарам (звычайна сваякам), размяшчаліся ў адзін рад на агульнай сядзібе. Найбольш характэрная структура традыцыйнага жылля: хата + сенцы + камора; хата + сенцы. У 2-й палавіне 19 — пач. 20 ст. яна ўскладнялася вылучэннем у сенцах кухні. У раёне Пабужжа сустракаліся хаты з падсенямі.
Нестар Летапісец
Біяграфія
Тэкст «Аповесці мінулых часоў» у складзе Іпацьеўскага летапісу пачынаецца з узгадкі яе бязыменага аўтара — чарнарызца Пячэрскага манастыра. Імя Нестара маецца толькі ў адным Хлебнікаўскім спісе, знойдзеным у 1809 годзе: «Повѣсти врѣменных лѣт · Нестера черноризца · Феодосьева манастиря печ(е)рьскаго…». Гэты спіс быў складзены ў канцы 1550 — пачатку 1560 гадоў, у ім маюцца ўласнаручныя праўкі кіеўскага мітрапаліта Пятра Магілы ад 1637 года. Двойчы Нестар-летапісец узгадваецца ў сачыненнях в XIII ст. пячэрскага інака Палікарпа, дойдзеных да нас у складзе «Пячэрскага патэрыка». У датаваным 1214—1226 гадамі пасланні Палікарпа да архімандрыта Акіндзіна ўзгадваецца Нестар як аўтар Летапісу («Нестер, »). Другі раз Нестар узгадваецца ў творы Палікарпа пра Даміяна, Ерамію, Мацвея і Ісаака: «блаженный Нестер в Лѣтописци написа о блаженых отцихъ: о Демиане, и Еремѣи, и Матфѣи, и Исакыи». Тыя ж самыя сведчанні прысутнічаюць у «Жыціі прападобнага Антонія», складзеным крыху пазней і складзеным на вусных манастырскіх паданнях.
Заходняе Палессе
Адзенне
Народнае адзенне вызначалася самабытнасцю і маляўнічасцю аздаблення жаночага касцюма (гл. Дамачаўскі строй, Кобрынскі строй, Маларыцкі строй, Мотальскі строй, Пінска-Івацэвіцкі строй). Толькі ў Заходнім Палессі сустракаліся спадніцы з валенай воўны (буркі), блізкія да панёвы фартухі (затулкі), старасвецкія наміткі (хусты) з тонкіх адбеленых нітак, рытуальныя галаўныя уборы. Найбольш распаўсюджаныя спосабы дэкарыравання адзення — узорыстае ткацтва, аплікацыя, гафрыраванне. Арнаментальным вырашэннем блізкія да адпаведных строяў мотальскія ручнікі і пінска-івацэвіцкія ручнікі.
Нестар Летапісец
Біяграфія
З «Аповесці мінулых часоў» вядома, што ў канцы XI ст. Нестар жыў у Пячэрскім манастыры: распавядае пад 1096 годам пра набег полаўцаў на Пячэрскі манастыр, ён кажа: «И приидоша на манастырь Печерьскый, нам сущим по кельям почивающим по заутрени». Акрамя таго, можна зрабіць выснову, што летапісец быў яшчэ жывы ў 1106 годзе: тады, піша ён, памёр «старець добрый» Янь, «у него же аз слышах многа словеса, яже вписах в летописиць». Больш дакладных сведчанняў пра выгляд Нестара няма.
Гісторык В. М. Тацішчаў меркаваў, што Нестар нарадзіўся на Белым Возеры.
Кананізацыя
Кананізаваны (прападобны Нестар) Рускай праваслаўнай царквой; дзень памяці — 27 кастрычніка, паводле юліянскага календара. Мошчы знаходзяцца ў Блізкіх (Антоніевых) пячорах Кіева-Пячэрскай лаўры.
Нестар пад імем Нестар-Летапісец уваходзіць у спіс святых Рымска-каталіцкай царквы.
Памяць
У СССР і ва Украіне былі выдадзены паштовыя маркі, прысвечаныя Нестару.