cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Антуан Перэна дэ Гранвела
Біяграфія
Філіп II заўсёды шкадаваў пра гэта рашэнне, лічачы што захаванне Гранвеля ў Нідэрландах прадухіліла б паўстанне правінцый. У Італіі кардынал займаўся перамовамі аб стварэнні «свяшчэннай лігі» супраць турак, якія ўвянчаліся перамогай пры Лепанта. У 1571—1575 гадах ён займаў пасаду віцэ-караля Неапаля, у 1575—1579 гадах кіраваў Італьянскім саветам. Падчас свайго знаходжання ў Рыме ён павыкупляў велізарную колькасць карцін Тыцыяна і медальёнаў Леоні, апекаваўся над Джамбалоньяй і даў месца сакратара ў сваім палацы гуманісту Юсту Ліпсію.
У апошнія гады жыцця цяжка хворы Гранвіль выконваў абавязкі дзяржаўнага сакратара ў Мадрыдзе. Ён прадставіў каралеўскаму двару фламандца Антоніса Мора і прывёз у Мадрыд калекцыю прац Брэйгеля, якога высока шанаваў. Яго апошняй дыпламатычнай перамогай стала дынастычная унія іспанскай і партугальскай карон.
2022 год у гісторыі астраноміі
2022 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Конда
Ко́нда (Ко́нда ) — рака ў Расіі, у Заходняй Сібіры, у Ханты-Мансійскай аўтаномнай акрузе — Югра, левы прыток ракі Іртыш.
Даўжыня ракі 1097 км, плошча вадазборнага басейна 72,8 тыс. км². Сярэдні расход вады — 310 м³/с. Цячэ па Кондынскай нізіне ў шырокай плоскай даліне, рэчышча вельмі звілістае. Сілкаванне змяшанае, з перавагай снегавога. Працяглае разводдзе, расцягваецца да глыбокай восені, замярзае ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада, ускрываецца ў канцы красавіка — сярэдзіне мая. Сплаўная, суднаходная на 744 км (685 км) ад вусця.
Асноўныя прытокі: злева — Мулым'я, Вялікі Тап, Юконда, Кама; справа — Ейцья, Кума.
Драздова (Сычоўскі раён)
Драздова (Дроздово) — вёска ў Сычоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Нікольскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Вяршыня Цёі
Вяршыня Цёі (Верши́на Тёи; Tӧӧ пазы) — пасёлак гарадскога тыпу ў Аскізскім раёне Рэспублікі Хакасія Расіі. Утварае аднайменнае гарадское паселішча.
Насельніцтва — 2935 чал. (2021). Размешчаны за 80 км на захад ад райцэнтра сяла Аскіз, у горна-тайговай мясцовасці. Пасёлак знаходзіцца ля вытоку ракі Цёі. За 3 км на правым беразе ручая Магнітнага знаходзіцца гара Абагас.
Заходняя Сібір
Заходняя Сібір — частка Сібіры, размешчаная паміж Уральскімі гарамі на захадзе і рэчышчам ракі Енісей на ўсходзе. Плошча рэгіёна — 2,6 млн км² (15% тэрыторыі Расіі). Насельніцтва — 15 млн. чалавек (10% насельніцтва Расіі). Шчыльнасць насельніцтва 5,77 чал./1 км². Заходняя Сібір уяўляе сабой тэрыторыю, якая цягнецца на 2500 км ад Паўночнага Ледавітага акіяна да узвышшаў Казахскага дробнасопачніка і на 1900 км ад гор Урала да Енісея. Каля 80% плошчы Заходняй Сібіры размешчана ў межах Заходне-Сібірскай раўніны, якая складаецца з двух плоскіх, чашападобных, моцна забалочаных упадзін, падзеленых падвышанымі да 175—200 м Сібірскім Уваламі. На паўднёвым усходзе Заходне-Сібірская раўніна, паступова падвышаючыся, змяняецца перадгор’ямі Алтая, Салаіра, Кузнецкага Алатау і Горнай Шорыі.
Allium nathaliae
Allium nathaliae — від аднадольных раслін роду сямейства. Упершыню апісаны расійскім батанікам Аляксеем Пятровічам Сярогіным у 2004 годзе.
Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
Эндэмік Крыма, вядомы з паўднёвай часткі паўвострава ад Ялты да гары Кара-Даг.
Батанічнае апісанне
Цыбулевы геафіт.
Цыбуліна формай ад амаль шарападобнай да яйкападобнай, з карычневай ці шаравата-карычневай абалонкай.
Суквецце сферычнае, кампактнае, з кветкамі ружовага колеру.
Плод — каробачка з насеннем чорнага колеру.
Блізкі віду Allium erubescens C. Koch.
У 2006 годзе вылучалася асобная разнавіднасць — Allium nathaliae var. tepekermensis Seregin з гары Тэпе-Кермен, якая адрозніваецца ад іншых экземпляраў віду спіральна закручаным лісцем, аднак пазней A. n. var. tepekermensis сталі лічыць сінанімічнай назвай.
Дэрматалогія
Дэрматалогія (δέρμα, (род. δερματός) — «скура» і λόγος — «вучэнне») — раздзел медыцыны, што вывучае будову і функцыянаванне скуры і яе прыдаткаў — валасоў, пазногцяў, а таксама слізістых абалонак, захворванні скуры, яе прыдаткаў і слізістых, метады іх прафілактыкі і лячэння.
Аднан Захіравіч
Аднан Захіравіч (Adnan Zahirović, нар., , СФРЮ) — баснійскі футбаліст, паўабаронца нямецкага клуба «Нерэсгайм» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Босніі і Герцагавіны.
Клубная
Пачынаў кар’еру ў клубе «Чэлік» з баснійскага горада Зеніца, дзе хутка замацаваўся ў аснове. У пачатку 2011 года перайшоў у клуб расійскай прэм’ер-лігі «Спартак-Нальчык». Застаўся ў клубе і пасля вылету з Прэм’ер-лігі ў 2012 годзе. У лютым 2013 года на правах арэнды перайшоў у мінскае «Дынама». Не здолеў замацавацца ў асноўным складзе мінчан і па завяршэнні арэнды пакінуў клуб. У ліпені 2013 года перайшоў у нямецкі «Бохум».
У 2015—2016 гадах гуляў у Ізраілі, пасля чаго вярнуўся на радзіму, стаўшы іграком «Жэлезнічара». Сезон 2016/17 пачаў у складзе «Спліта», аднак узімку пакінуў клуб. У ліпені 2017 года перайшоў у «Младаст» Добай Какань, пакінуў гэты клуб па заканчэнні сезона 2017/18.
У лютым 2019 года далучыўся да клуба «Віртон» з трэцяга дывізіёна Бельгіі, дзе гуляў да канца сезона 2018/19. У кастрычніку 2019 года стаў іграком нямецкага аматарскога клуба «Нерэсгайм».
Гуляў за моладзевую зборную Босніі і Герцагавіны. У 2010 годзе дэбютаваў за нацыянальную зборную.
Барыс Іванавіч Аляксандраў
Барыс Іванавіч Алякса́ндраў (, г. Менск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Член Саюза архітэктараў Беларусі з 1963 года. Член КПСС з 1968 года.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): крама «Дзіцячы свет» (1966) ; Мінскі аўтарамонтны завод (1972—1974); Беларускі канструктарска-тэхналагічны інстытут мясцовай прамысловасці з вопытнай вытворчасцю (цяпер Белпласт) па вул. Гусоўскага ў Мінску (1976—1979 ; 1982 ); друкарня «Чырвоная зорка» (1979) ; камбінат надомнай працы і лабараторна-бытавы корпус аўтарамонтнага завода (1980) ; адміністрацыйна-бытавы і вытворчы карпусы завода мастацкай керамікі ў Радашковічах (1979—1981); інжынерна-лабараторны корпус навукова-вытворчага аб’яднання па вытворчасці прадуктаў з бульбы ў Мінску (1981) ; фабрыкі мастацкіх вырабаў у Бабруйску (1980) і Слуцку (1981) ; праект оптыка-механічнага завода ў Мінску (1990); праект адміністрацыйна-бытавога і вытворчага карпусоў вопытнай вытворчасці НДІ прыкладных фізічных праблем БДУ (1990). Распрацаваў праекты прамысловых, інжынерна-лабараторных і адміністрацыйна-бытавых будынкаў у Мінску і Волагдзе.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём «За доблесную працу» (1970).
Лоўчы надворны літоўскі
Лоўчы надворны літоўскі (Łowczy nadworny litewski) — прыдворная пасада ў Вялікім княстве Літоўскім, якая існавала ў XVI-XVIII стагоддзях.
Гісторыя
Традыцыю надаваць сваім прыдворным пасаду лоўчага надворнага літоўскага запачтакаваў кароль Жыгімонт ІІІ, але канчаткова аформілася яна пры Уладзіславе IV. Першапачаткова гэтая асоба — заступнік лоўчага вялікага літоўскага — павінна была сачыць за лясамі, у якіх паляваў вялікі князь, павінен быў ствараць паляўнічую службу са спецыялістаў па драпежных паляўнічых птушках, кіраваў правядзеннем паляванняў манарха. З часам гэта была ўжо проста асоба, якая была блізкім сябрам караля, ягоным таварышам па паляваннях, гульнях і іншых забавах тагачасных манархаў.
У XVIII стагоддзі пасада лоўчага надворнага літоўскага трансфармуецца ў звычайную намінальную ганаровую пасаду для прыдворных саноўнікаў без пэўных функцый, якія атрымліваі яе на знак асаблівай ласкі караля.
NGC 232
NGC 232 (іншыя абазначэнні — ESO 474-15, MCG −4-2-40, VV 830, AM 0040-234, IRAS00402-2350, PGC 2559) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) у сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Анніка Свенсан
Анніка Біргіта Тэрэс Свенсан (Annica Birgitta Teres Svensson, нар. ), больш вядомая як Анніка Свенсан (Annica Svensson) — шведская футбалістка, абаронца клуба «Эскільстуна Юнайтэд» і нацыянальнай зборнай Швецыі.
Глотаўка (Ульянаўская вобласць)
Глотаўка (Гло́товка) — пасёлак гарадскога тыпу ў Інзенскім раёне Ульянаўскай вобласці Расіі. Цяпер з’яўляецца цэнтрам Глотаўскага гарадскога паселішча. Чыгуначная станцыя на лініі Інза — Ульянаўск. Насельніцтва — 1815 чалавек (2021).
Першадрук
Сюжэт
Фільм да 500-годдзя беларускага кнігадруку. У 1517 годзе ў Празе Францыск Скарына надрукаваў біблейскую кнігу «Псалтыр», паклаўшы пачатак беларускаму і ўсходнеславянскаму кнігадрукаванню. Гэтая падзея сведчыць аб тым, што Беларусь гістарычна ішла ў рэчышчы агульнаеўрапейскага развіцця. Другі ўрок з грамадскага і асветніцкага подзвігу Скарыны — гэта тое, што ён выдаваў кнігі Бібліі для простага народа, не падзялючы яго па канфесійнай прыналежнасці. Такі запавет Францішка Скарыны актуальны і сёння для адчування і разумення Беларусі як вешчуна талеранцыі.
Cixius
Cixius — род раўнакрылых насякомых з сямейства Cixiidae.
Апісанне
Цела трохі пляскатае ў спінна-брушным кірунку. Дробныя цыкадавыя паўцвердакрылыя насякомыя. Даўжыня 5 — 10 мм. Галава кароткая, вузей пранотума. Лоб шырокі. Сярэдняспінка з 3 кілямі. Пярэднія крылы складваюцца плоска. Зярняткі або грудкі паміж канцамі падоўжных жылак на верхавінным канцы пярэдніх крылаў адсутнічаюць. Ногі даволі стройныя. У мірмекафільных прадстаўнікоў (напрыклад, Cixius nitidus) павялічаная ўздутая галава і розная ступень рэдукцыі галаўных кіляў і крылаў.
Для фаўны Расіі і сумежных тэрыторый паказана 40 відаў.
Біфуркацыя рэк
Біфуркацыя рэк (ад bifurcus — «раздвоены») — падзел рэчышча ракі і рачной даліны на дзве галіны, якія ў далейшым не злучаюцца, утвараюць самастойныя патокі і ўпадаюць у розныя вадаёмы або рачныя сістэмы.
Класічны прыклад біфуркацыі — рака Арынока, ад якой аддзяляецца, якая ўпадае ў раку Рыу-Негру басейна Амазонкі.
Біфуркацыя рэк у асноўным узнікае на плоскіх нізкіх водападзелах.
Падчас разводдзя ці паводак на многіх рэках узнікае сезонная біфуркацыі, знікае пасля падзення ўзроўню вады. Таксама варта адрозніваць біфуркацыі рэк ад перасыхалых рэк з нясталым рэчышчам.
Даргужы
Даргужы́ (, Доргужи) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мілейкаўскага сельсавета.
Да 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Бусяжскага сельсавета, да 1 красавіка 1968 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Косаўскага гарсавета.
Прусы (Пастаўскі раён)
Пру́сы (, Прусы) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Казлоўшчынскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Казлоўшчына Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
Хеганес (камуна)
Камуна Хеганес (Höganäs kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Сконэ ў паўднёвай Швецыі.
Хеганес 265-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Хеганес.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 24 888 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 7 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Жадаўка
Жадаўка (Жадовка) — рабочы пасёлак у Барышскім раёне Ульянаўскай вобласці Расіі, цэнтр Жадаўскага гарадскога паселішча.
Размешчаны на рацэ Самародка каля месца ўпадзення Самародкі ў Барыш.
Насельніцтва — 1543 чал. (2021). Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1967 года.
Юлія Вячаславаўна Ліпніцкая
Юлія Вячаславаўна Ліпніцкая (нар., Екацярынбург, Расія) — алімпійская чэмпіёнка, расійская фігурыстка, якая выступае ў жаночым адзіночным катанні. Алімпійская чэмпіёнка 2014 года ў камандных спаборніцтвах, чэмпіёнка Еўропы 2014 года. Чэмпіёнка свету сярод юніёраў 2012 года і віцэ-чэмпіёнка 2013 года. Сярэбраны прызёр фіналу Гран-пры сезона 2013/2014. Сярэбраны прызёр чэмпіянату Расіі 2012, 2014 гадоў, чэмпіёнка Расіі сярод юніёраў 2012 года, пераможца фіналу Гран-пры сярод юніёраў сезона 2011/2012. Майстар спорту Расіі міжнароднага класа. Па стане на студзеня 2014 займае 3-е месца ў рэйтынгу Міжнароднага саюза канькабежцаў.
Жарноўка (Сычоўскі раён)
Жарноўка (Жерновка) — вёска ў Сычоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Нікольскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Порнасайт
Порнасайт — інтэрнэт-сайт, мэта якога — платнае ці бясплатнае распасюджанне парнаграфіі. Парнасайты звычайна падзяляюцца па кірунках (нішах) для кожнай сексуальнай арыентацыі, па розных сексуальных зацікаўленнях (фетышысты, БДСМ і інш.). Паводле даследаванняў OnlineMBA, на 2010 год 12 % усіх сайтаў у сеціве былі парнаграфічнымі, што складала больш 25 мільёнаў старонак. Пошук у Гугл па слове «porno» выдаваў 215 млн вынікаў.
Італьянская акупацыя Мальёркі
Італьянская акупацыя Мальёркі (Occupazione italiana di Maiorca; Presencia militar italiana en Mallorca) адбылася ў 1936—1939 гадах падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Італія ўступіла ў вайну ў 1936 годзе з мэтай анексіі Балеарскіх астравоў і Сеуты і стварэння на іх тэрыторыі дзяржавы-сатэліта. Яна імкнулася захапіць Балеарскія астравы, бо яны, займаючы стратэгічна важнае становішча, звязвалі Францыю і яе калоніі ў Паўночнай Афрыцы, а таксама Гібралтар і Мальту. У выніку аперацыі італьянцамі былі заняты важныя аэрапорты і парты.
За некаторы час да поўнага ўмяшання Італіі ў грамадзянскую вайну ў Іспанію была паслана дыверсійная група пад камандаваннем лідара чорнакашульнікаў Арканавальда Банакорсі, якая высадзілася на востраве Маёрка і захапіла яго. Банакорсі быў прызначаны праконсулам Балеарскіх астравоў. Ён абвясціў Маёрку бестэрміновым валоданнем Італіі. Банакорсі быў ініцыятарам жорсткага тэрору, у выніку якога было расстраляна больш за 3 000 чалавек (большая частка — камуністы), уключаючы ўсіх зняволеных. Захапіўшы Пальму-дэ-Маёрку, ён перайменаваў галоўную вуліцу ў Via Roma (Рымская вуліца) і ўсталяваў на ёй помнікі Рымскага арла. Пазней за сваю дзейнасць на востраве быў узнагароджаны медалямі.
Мальёрка стала авіябазай для італьянскіх ВПС, якія здзяйснялі налёты на прыбярэжныя гарады мацерыковай Іспаніі, кантраляваныя войскамі рэспубліканцаў. Першапачаткова тут грунтавалася нязначная колькасць самалётаў, каб пазбегнуць узброеных сутыкненняў з Вялікабрытаніяй і Францыяй. Аднак тыя працягвалі не прадпрымаць ніякіх дзеянняў у дачыненні да Італіі, і на востраве былі разгорнуты 12 самалётаў, адзін з якіх пілатаваў сын Беніта Мусаліні — Бруна. Да студзеня 1938 года колькасць італьянскіх ВПС на астравах павялічылася ў 2 разы, і ў сувязі з гэтым пачасціліся іх налёты на караблі краін-інтэрнацыяналістаў, якія ішлі з ваеннай дапамогай для рэспубліканцаў. Павелічэнне колькасці італьянскіх бамбардзіроўшчыкаў на востраве, колькасці налётаў на парты рэспубліканцаў і на інтэрнацыяналісцкія караблі былі ацэнены ўрадам Францыі як правакацыйныя.
11 (або 12) красавіка 1939 года, пасля перамогі Франсіска Франка ў грамадзянскай вайне і ўварвання італьянскіх войскаў у Албанію, Мусаліні аддаў загад аб вывадзе войскаў з Іспаніі. Падставай да гэтага загаду паслужыў хуткі захоп Вермахтам Чэхаславакіі і пачатак падрыхтоўкі войскаў да ўварвання ў краіны Усходняй Еўропы.
Нідэрландская рэвалюцыя
Нідэрландская рэвалюцыя (Tachtigjarige Oorlog — «Васьмідзесяцігадовая вайна») — паспяховая рэвалюцыя Сямнаццаці правінцый ў барацьбе за незалежнасць ад Іспанскай Імперыі. У выніку рэвалюцыі была прызнана незалежнасць Сямі Злучаных Правінцый. Вобласці, цяпер вядомыя як Бельгія і Люксембург (тыя з Сямнаццаці правінцый, якія засталіся пад кіраваннем Габсбургаў), атрымалі назву Паўднёвых Нідэрландаў. Першым лідарам рэвалюцыі быў Вільгельм Аранскі. Нідэрландская рэвалюцыя стала адным з першых паспяховых расколаў у Еўропе і прывяла да з’яўлення першых сучасных еўрапейскіх рэспублік.
Першапачаткова Іспаніі атрымоўвалася стрымліваць усякага роду апалчэнні. Аднак у 1572 годзе паўстанцы захапілі Брыле і ўспыхнула паўстанне. Паўночныя правінцыі набылі незалежнасць, спачатку дэ факта і ў 1648 дэ юрэ. Падчас рэвалюцыі Нідэрландская рэспубліка хутка расла і дужэла, становячыся сусветнай сілай дзякуючы гандлёвым суднам, развіццю эканомікі і навукі, а таксама культурнаму росту.
Паўднёвыя Нідэрланды (сучасная тэрыторыя Бельгіі, Люксембурга і паўночнай Францыі) нейкі час заставаліся пад уладай Іспаніі. Аднак працяглае прыгнятальнае панаванне Іспаніі на поўдні стала прычынай уцёкаў фінансавай, інтэлектуальнай і культурнай эліты на поўнач, што спрыяла поспеху Нідэрландскай рэспублікі. Да канца вайны ў 1648 годзе большая тэрыторыя Паўднёвых Нідэрландаў была захоплена Францыяй, якая пад кіраўніцтвам кардынала Рышэлье і Людовіка XIII уступіла ў саюз з Нідэрландскай рэспублікай у барацьбе супраць Іспаніі ў 1630-х гадах.
Першы этап канфлікту стаў барацьбой Нідэрландаў за незалежнасць. Аднак у цэнтры ўжо наступнага этапу было афіцыйнае аб’вяшчэнне дэ факта незалежных Злучаных правінцый. Гэты этап супаў з уздымам Нідэрландскай рэспублікі як магутнай сілы і станаўленнем Нідэрландскай каланіяльнай імперыі.
Перадгісторыя
Карл V атрымаў у спадчыну ад свайго бацькі Філіпа Прыгожага Нідэрланды, а ад маці — Іспанію. Сам Карл V нарадзіўся на тэрыторыі тагачасных Нідэрландаў, у горадзе Генце. У 1549 годзе ён выдаў Прагматычную санкцыю, якая вылучыла Сямнаццаць правінцый са складу Свяшчэннай Рымскай імперыі і зрабіла іх спадчынным уладаннем дому Габсбургаў. У 1555 годзе ён адрокся ад Нідэрландаў на карысць свайго сына Філіпа II, а ў 1556 годзе і ад іспанскай кароны. Неўраджай 1566 года, павышэнне падаткаў, няцерпнасць да пратэстанцтва, якое набірала абароты, спарадзіла рэакцыю ў выглядзе іканаборскага паўстання, якое было справакавана пратэстанцкімі агітатарамі. У той момант штатгальтарам Нідэрландаў была Маргарыта Пармская. Аднак у 1567 годзе іспанскі кароль адправіў у Нідэрланды з шырокімі паўнамоцтвамі герцага Альбу, чые «антыкрызісныя» меры літаральна падарвалі краіну.
Падаткаабкладанне
У склад Нідэрландаў уваходзілі заможныя тэрыторыі, сярод якіх была і Фландрыя, якая мела развітую эканоміку і доўгі час знаходзілася пад уладай французскіх каралёў. Сусветнай імперыі Карла V належалі буйныя амерыканскія і еўрапейскія тэрыторыі, кантроль і абарона якіх абцяжарвалася велізарнымі памерамі імперыі. Гэта вялікая дзяржава амаль бесперапынна знаходзілася ў стане вайны са сваімі суседзямі ў Еўропе, у першую чаргу, з Францыяй у Італьянскіх войнах і туркамі ў Міжземным моры. Таксама вяліся войны супраць пратэстанцкіх князёў у Германіі. Нідэрланды выплачвалі высокія падаткі для фінансавання гэтых войн, але яны ўспрымаліся як непатрэбныя, а часам і проста шкодныя, паколькі былі накіраваны супраць найбольш важных гандлёвых партнёраў.
Цэнтралізацыя
Зрушэнне балансу сіл у эпоху позняга Сярэднявечча азначала, што шматлікія з нідэрландскіх адміністратараў ужо не былі патомнымі арыстакратамі, а паходзілі з нязнатных сем’яў, якія дасягнулі свайго статусу на працягу апошніх стагоддзяў. У гэтай калекцыі раскіданых арыстакратычных княстваў у саюзе і пад правадырствам бургундскіх герцагаў больш, чым калі-небудзь, вылучалася вышэйшае дваранства і іх кіраўнікі. У пятнаццатым стагоддзі Брусель, такім чынам, стаў дэ-факта сталіцай сямнаццаці правінцый.
Тарыфа
Тарыфа (Tarifa) — горад і муніцыпалітэт на паўднёвым ускрайку Іспаніі, уваходзіць у правінцыю Кадыс, у складзе аўтаномнай супольнасці Андалусія. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Кампа-дэ-Гібралтар. Займае плошчу 419 км². Насельніцтва складае 17 768 чалавек (на 2010 год). Адлегласць 101 км да адміністрацыйнага цэнтра правінцыі.
Нідэрландская рэвалюцыя
Цэнтралізацыя
Яшчэ ў Сярэднявечча раёны Нідэрландаў, прадстаўленыя дваранствам і гандлярамі, карысталіся значнай аўтаноміяй пры прызначэнні адміністратараў. Карл V і Філіп II удасканальвалі кіраванне імперыяй шляхам павышэння аўтарытэту цэнтральнай улады ў пытаннях права і падаткаў, што выклікала падазрэнні сярод дваранства і купецтва. Адным з прыкладаў гэтага з’яўляецца захоп улады ў горадзе Утрэхце ў 1528 годзе, калі Карл V замяніў Савет Гільдыі майстроў, які кіраваў горадам, уласным намеснікам, які ўзяў уладу ва ўсёй правінцыі Утрэхт. Карл загадаў пабудаваць буйны ўмацаваны замак Врэдэнбург для абароны ад княства Гельдэрн і кантролю за грамадзянамі Утрэхта. Пры кіраванні Марыі Аўстрыйскай (1531—1555) традыцыйная ўлада намеснікаў і вышэйшай знаці была заменена прафесійнымі юрыстамі ў Дзяржаўным савеце.
Прэлюдыя да паўстання (1555—1568)
У 1556 годзе Карл перадаў трон свайму сыну Філіпу II. Карла, нягледзячы на суровыя метады, разглядалі ў якасці кіраўніка, які патрэбен Нідэрландам. Філіп жа вырас у Іспаніі і не гаварыў ні па-нідэрландску, ні па-французску. Падчас валадарання Філіпа становішча ў Нідэрландах абвастрылася з-за больш высокага падаткаабкладання, прыгнечання пратэстанцтва і цэнтралізацыі ўлады. Канфлікт дасягнуў пункту кіпення і, у канчатковым выніку, прывёў да вайны за незалежнасць.
Тарыфа
Насупраць горада ляжыць аднайменны востраў. Слова тарыф (збор, мыта) паходзіць ад назвы гэтага вострава. Тут упершыню сталі збіраць зборы з купцоў за тавары, якія дастаўляюцца ў порт.
Нідэрландская рэвалюцыя
Дваранства ў апазіцыі
У рамках высілкаў па стварэнні стабільнага і надзейнага ўрада Нідэрландаў Філіп прызначыў Маргарыту Пармскую штатгальтарам Нідэрландаў. Ён працягнуў палітыку свайго бацькі пры прызначэнні членаў вышэйшага дваранства Нідэрландаў у Дзяржаўны савет — кіруючы орган сямнаццаці правінцый. Главой гэтага савета ён паставіў Антуана Перэна дэ Гранвеля, які быў яго даверанай асобай. Тым не менш, ужо ў 1558 годзе штаты правінцый і генеральны штат Нідэрландаў сталі супярэчыць пажаданням Філіпа, пярэчачы яго падатковай палітыкі і патрабуючы вываду іспанскіх войскаў з поўдня Нідэрландаў. Пры наступных рэформах Філіп сустрэўся з моцнай апазіцыяй. Некаторыя з найбольш уплывовых вяльможаў, у тым ліку граф Эгмант і Філіп дэ Манмарансі, выйшлі са складу Дзяржаўнага савета да таго часу, пакуль яго ўзначальвае Гранвель. У гэты ж перыяд, нягледзячы на ўзмацненне жорсткасці ўлады, раслі рэлігійныя пратэсты.
Тарыфа
Гісторыя
У антычнасці вядомы як калонія Юлія Трансдукта («Юлія за пралівам»). Пасля ўварвання ў Іспанію арабаў умацаваны і пераназваны ў гонар першага мусульманіна Тарыфа ібн Малука, які ступіў на зямлю Іспаніі ў 710 годзе.
Нідэрландская рэвалюцыя
Адраджэнне надзей (1572—1585)
Іспаніі замінаў той факт, што яна была вымушана весці вайну на розных франтах адначасова. Барацьба супраць Асманскай імперыі ў Міжземным моры абмяжоўвала ваенны моц, разгорнуты супраць мяцежнікаў у Нідэрландах. Ужо ў 1566 годзе з дапамогай французскай дыпламатыі (улічваючы франка-асманскі альянс) Вільгельм I Аранскі звярнуўся з просьбай аб падтрымцы да Асманскай імперыі. Асманская імперыя прапануе прамую ваенную дапамогу паўстанцам, па-першае, праз сувязь Іосіфа Назі з пратэстантамі ў Антверпене, а па-другое, праз ліст Сулеймана Цудоўнага «Лютэранам» у Фландрыі з прапановай дапамогі войскамі па першай просьбе. Сулейман нават сцвярджаў, што лічыць сябе рэлігійна блізкім пратэстантам «з прычыны таго, што яны не ўшаноўваюць ідалаў, вераць у адзінага Бога і ваявалі супраць Папы і імператара». Лозунгам гёзаў стаў «Лепш туркі, чым Папа», і яны нават мелі чырвоны сцяг з паўмесяцам, які нагадваў турэцкі сцяг. Туркі працягвалі аказваць падтрымку Нідэрландам разам з французамі і англічанамі, а таксама падтрымлівалі пратэстантаў і кальвіністаў, як адзін са спосабаў супрацьстаяння Габсбургам у Еўропе.
Нягледзячы на гэта, да 1570 годзе іспанцы ў цэлым здушылі мяцеж на ўсёй тэрыторыі Нідэрландаў. У сакавіку 1569 года, у мэтах фінансавання яго войскаў, Альба прапанаваў штатам увесці новыя падаткі, сярод іх «дзясяты пфеніг» — 10 працэнтаў падатку на ўсе продажы, акрамя нерухомасці. Гэта прапанова была адпрэчана штатамі, і было прынята кампраміснае рашэнне. Затым, у 1571 годзе, Альба вырашыў дамагчыся збору «дзясятага пфеніга» незалежна ад пазіцыі штатаў. Гэта выклікала рашучы пратэст каталікоў і пратэстантаў, і падтрымка паўстанцаў вырасла ў тым ліку за кошт вялікай групы бежанцаў, якія беглі з краіны падчас кіравання Альбы. 1 красавіка 1572 года гёзы пад правадырствам свайго лідара графа дэ ла Марк нечакана захапілі амаль неабаронены горад Брыле. Брыле стаў для паўстанцаў плацдарм і, што больш важна, знакам перамогі на поўначы краіны. Гэта быў знак для пратэстантаў ніжняй Галандыі паўстаць яшчэ раз.
Тарыфа
Гісторыя
У XI стагоддзі — у складзе таіф Альхесірас (1031) і Севілья (1057). У 1292 г. захоплены кастыльскім каралём Санча IV. У 1296 г. замак ад націску маўраў абараняў Гусман Добры — родапачынальнік роду Медзіна-Сідонія. Спроба маўраў адваяваць Тарыфу ў 1340 г. таксама не ўвянчалася поспехам.
Нідэрландская рэвалюцыя
Адраджэнне надзей (1572—1585)
Таксама ўзмацніліся рознагалоссі сярод галандцаў. З аднаго боку там была кальвінісцкая ваяўнічая большасць, якая жадала працягнуць барацьбу з каталіком Філіпам II і звярнуць усіх галандскіх грамадзян у кальвінізм. З іншага боку існавала каталіцкая меншасць, якая жадала заставацца вернай кіраўніку і яго адміністрацыі ў Бруселі. Вільгельм Аранскі стаў цэнтральнай фігурай згуртавання гэтых груп у імя агульнай мэты. Урэшце ён быў вымушаны перайсці да больш радыкальных кальвіністаў таму, што кальвіністы былі найбольш фанатычнымі ў барацьбе з іспанцамі. Ён перайшоў у кальвінізм у 1573 годзе.
Генцкае супакаенне
Замест герцага Альбы, які не здолеў зладзіцца з мецяжом, у 1573 годзе быў прызначаны новы намеснік Нідэрландаў Луіс дэ Рэкезенс. Але за тры гады яго кіравання (ён памёр напачатку 1576 года) іспанцам так і не ўдалося змяніць сітуацыю ў барацьбе з паўстанцамі на сваю карысць. У 1575 годзе Іспанія абвясціла пра банкруцтва, што прывяло да затрымкі выплатаў наймітам і 4 лістапада 1576 года вылілася ў мяцеж, які атрымаў назву «Іспанскай лютасці», падчас якога іспанскія салдаты разрабавалі Антверпен і знішчылі каля 8 тысяч яго жыхароў. Гэтыя падзеі ўмацавалі рашучасць паўстанцаў Сямнаццаці правінцый узяць лёс ва ўласныя рукі.
Тарыфа
Гісторыя
У XV—XVII стст. Тарыфай валодалі маркізы з роду Энрыкесаў. У 1810-11 гг. — у цэнтры баявых дзеянняў іспана-французскай вайны.
Нідэрландская рэвалюцыя
Араская унія і Утрэхцкая унія
6 студзеня 1579 года, стаміўшыся ад агрэсіўнага кальвінізму паўночных правінцый, некаторыя паўднёвыя правінцыі (Артуа, Хайнаўлт і так званая Валонская Фландрыя) падпісалі Араскую унію, выражаючы сваю лаяльнасць у адносінах да іспанскага караля. Гэта азначала адмову ад пагадненняў Генцкага супакаення.
Тарыфа
Славутасці
Сярэднявечная крэпасць у Тарыфе, якая носіць імя Гусмана, была закладзена яшчэ пры Абд ар-Рахмане III, пасля дабудоўвалася. Са сцен крэпасці (замка) Гусмана бачны горы Марока па іншы бок Гібралтарскага праліва.
Нідэрландская рэвалюцыя
Араская унія і Утрэхцкая унія
23 студзеня 1579 года ў адказ на Араскую унію Вільгельм аб’яднаў паўночныя правінцыі: Галандыю, Зеландыю, Утрэхт, Гронінген, Гельдэрн ва Утрэхцкую унію. Паўднёвыя гарады, такія як Бругэ, Гент, Антверпен і Брусель, далучыліся да Утрэхцкай уніі. Сямнаццаць правінцый былі падзелены на паўднёвую групу лаяльных да іспанскага караля і мяцежную паўночную групу.
Акт аб клятвенным адрачэнні
Генеральныя штаты спрабавалі знайсці замену Філіпу ў якасці караля. Пратэстанцкая каралева Англіі Елізавета здавалася відавочным выбарам для абаронцы Нідэрландаў. Елізавета, аднак, знайшла ідэю агіднай і не захацела непасрэдна ўмешвацца ў сітуацыю. Генеральныя штаты адказалі на адмову Елізаветы, запрасіўшы малодшага брата французскага караля, герцага Анжуйскага, які павінен быў стаць кіраўніком. Анжу пагадзіўся пры ўмове, што Нідэрланды афіцыйна асудзяць любыя праявы лаяльнасці да Філіпа. У 1581 годзе быў апублікаваны Акт аб клятвенным адрачэнні, які абвясціў, што кароль Іспаніі не выконваў сваіх абавязкаў у Нідэрландах і таму больш не лічыцца законным каралём. Анжу, аднак, выклікаў глыбокі недавер з боку насельніцтва і ўсё больш турбаваўся з прычыны свайго абмежаванага ўплыву. Пасля некаторых высілкаў павялічыць сваю ўладу з дапамогай ваенных дзеянняў Анжу пакінуў Нідэрланды ў 1583 годзе.
Тарыфа
Славутасці
З трох сярэднявечных варот горада захаваліся толькі адны. Цэрквы Дзевы Марыі і Апостала Матфея выбудаваны ў тых месцах, дзе раней былі мячэці.
Нідэрландская рэвалюцыя
Падзенне Антверпена
Адразу ж пасля Акту аб клятвенным адрачэнні Іспанія накіравала новую армію супраць ізноў Злучаных Правінцый. На працягу наступных гадоў герцаг Пармскі заваяваў асноўную частку Фландрыі і Брабант, а таксама значную частку паўночна-ўсходніх правінцый. Рымска-каталіцкая рэлігія была адноўлена на большай частцы гэтай тэрыторыі. У 1585 годзе Антверпен — найбуйнейшы горад у Нідэрландах у той час — паў, у выніку чаго больш за палову яго насельніцтва бегла на поўнач. У перыяд паміж 1560 і 1590 годам колькасць насельніцтва Антверпена паменшылася са 100 тысяч жыхароў да 42 тысяч.
Вільгельм Аранскі, абвешчаны па-за законам Філіпам II у сакавіку 1580 года, быў забіты прыхільнікам караля Бальтазарам Жэрарам 10 ліпеня 1584 года.
Тарыфа
Славутасці
З порта Тарыфа ўвесь час ходзіць паром на афрыканскі кантынент у порт Танжэр. З 2004 г. у горадзе праходзіць штогадовы фестываль афрыканскага кіно.
У Тарыфе размешчаны мыс Марокі, самая паўднёвая кропка кантынентальнай Еўропы. У наваколлях — разваліны старажытнарымскага горада Баэла-Клаўдзія.
Нідэрландская рэвалюцыя
Дэ-факта незалежнасць поўначы (1585—1609)
Злучаныя Правінцыі мелі патрэбу ў дапамозе Францыі і Англіі і з лютага па май 1585 года нават прапанавалі кожнаму манарху суверэнітэт над Нідэрландамі.
Нягледзячы на шматгадовую неафіцыйную падтрымку Англіі, англійская каралева Елізавета I, асцерагаючыся ўскладнення адносін з Іспаніяй, афіцыйна гэтага не прызнавала. За год да гэтага каталікі Францыі падпісалі дагавор з Іспаніяй, які ставіў мэтай знішчэнне французскіх пратэстантаў. Асцерагаючыся, што Францыя падпадзе пад кантроль Габсбургаў, Елізавета пачала дзейнічаць. У 1585 годзе яна адправіла ў Нідэрланды ў якасці лорда-рэгента графа Лестэра, даўшы яму з сабой шасцітысячнае войска, якое ўключала 1000 чалавек кавалерыі. Граф Лестэр апынуўся дрэнным камандзірам і не занадта дальнабачным палітыкам. Ён не разабраўся ў спецыфіцы гандлёвых пагадненняў паміж галандскімі рэгентамі і іспанцамі. Граф Лестэр прыняў бок радыкальных кальвіністаў, што выклікала недавер каталікоў і ўмерана настроеных жыхароў. Спрабуючы ўмацаваць сваю ўладу за кошт правінцый, граф наладзіў супраць сябе нідэрландскіх патрыцыяў, а яшчэ праз год пазбавіўся падтрымкі народа. Граф Лестэр вярнуўся ў Англію, пасля чаго Генеральныя Штаты, быўшы не ў стане знайсці новага рэгента, у 1587 годзе прызначылі 20-гадовага Морыца Аранскага на пасаду камандуючага нідэрландскай арміі. 7 верасня 1589 года Філіп II загадаў перамясціць усе наяўныя сілы на поўдзень, каб перашкодзіць Генрыху Наварскаму стаць каралём Францыі. Для Іспаніі Нідэрланды сталі адным з праціўнікаў у французскіх рэлігійных войнах. Сучасныя межы Нідэрландаў галоўным чынам сфармаваліся ў выніку кампаній Морыца Аранскага. Нідэрландскія поспехі вызначаліся не толькі тактычным майстэрствам, але і фінансавым цяжарам Іспаніі, які ўзнік у выніку замены караблёў, страчаных у катастрафічнай кампаніі іспанскай Армады 1588 года, а таксама неабходнасці пераабсталявання ваенна-марскіх сіл для аднаўлення кантролю над морам пасля наступнай Англійскай контратакі. Адной з найбольш характэрных асаблівасцей гэтай вайны былі хваляванні ваеннаслужачых іспанскай арміі, выкліканыя затрымкай выплатаў: у перыяд з 1570 па 1607 год адбылося сама меней 40 мецяжоў. У 1595 годзе, калі кароль Францыі Генрых IV абвясціў вайну Іспаніі, іспанскі ўрад абвясціў пра банкруцтва. Аднак, аднавіўшы кантроль над морам, Іспаніі ўдалося значна павялічыць пастаўкі золата і срэбра з Амерыкі, што дазволіла ёй узмацніць ваенны ціск на Англію і Францыю.
У рамках фінансавага і ваеннага ціску, у 1598 годзе Філіп саступіў Нідэрланды дачцы Ізабеле і яе мужу і свайму пляменніку Альбрэхту VII Аўстрыйскаму (яны апынуліся вельмі кампетэнтнымі кіраўнікамі) пасля заключэння дагавора з Францыяй. У гэты ж час Морыц вёў захоп важных гарадоў краіны. Пачынаючы з важнага ўмацавання Берген-оп-Зом (1588 г.), Морыц заваяваў Бреду (1590 г.), Зютфен, Дэвентэр, Дэлфзейл і Неймеген (1591 г.), Стэенвік, Кавардэн (1592 г.), Гертрудэнберг (1593 г.), Гронінген (1594 г.), Грунло, Энсхедэ, Аатмарсум, Олджнзал (1597 г.) і Гравэ (1602 г.). Гэта кампанія праводзілася ў памежных раёнах сучасных Нідэрландаў, у сэрцы Нідэрландаў захоўваўся мір, які пасля перайшоў у нідэрландскі Залаты век.
Іспанская ўлада ў Паўднёвых Нідэрландах заставалася моцнай. Аднак кантроль над Зеландыяй дазволіў Паўночным Нідэрландам рэгуляваць рух праз вусце Шэльды, якая звязвала з морам важны порт Антверпен. Порт Амстэрдама атрымаў такую вялікую карысць з блакады порта Антверпена, што гандляры Поўначы пачалі сумнявацца ў мэтазгоднасці заваявання Поўдня краіны. Тым не менш, па прапанове Морыца, кампанія за кантроль над паўднёвымі правінцыямі пачалася ў 1600 годзе. Нягледзячы на тое, што ў якасці прычыны падавалася вызваленне Паўднёвых Нідэрландаў, гэта кампанія была накіравана галоўным чынам на ўхіленне пагрозы для галандскага гандлю, якая ўзнікла ў сувязі з падтрымкай іспанцамі гандляроў Дзюнкерка. Іспанцы ўмацавалі свае пазіцыі ўздоўж узбярэжжа, што прывяло да бітве ў Ньіўпарта.
Армія Генеральных Штатаў заваявала прызнанне для сябе і свайго камандзіра, нанясучы паражэнне іспанскім войскам у адкрытым баі. Морыц спыніў марш на Дзюнкерк і вярнуўся ў паўночныя правінцыі. Падзел Нідэрландаў на асобныя дзяржавы стаў практычна непазбежным. Не здолеўшы ўхіліць пагрозу для гандлю, якая ішла ад Дзюнкерка, дзяржава была вымушана стварыць свае ваенна-марскія сілы для абароны марскога гандлю, які значна ўзрос за кошт стварэння ў 1602 годзе Галандскай Ост-Індскай кампаніі. Умацаванне нідэрландскага флоту стала стрымальным фактарам для ваенна-марскіх амбіцый Іспаніі.
Дванаццаць гадоў перамір’я (1609—1621)
У 1609 годзе было абвешчана спыненне агню, што забяспечыла дванаццаць гадоў перамір’я паміж Злучанымі правінцыямі і паўднёвымі штатамі, якія кантраляваліся іспанцамі, пры пасродніцтве Францыі і Англіі.
Аднаўленне вайны
Перамовам аб міры заміналі два нявырашаных пытання. Па-першае, іспанскаму патрабаванню рэлігійнай свабоды для каталікоў у Паўночных Нідэрландах супрацьпастаўлялася нідэрландскае патрабаванне свабоды для пратэстантаў на поўдні Нідэрландаў. Па-другое, існавалі нязгоды адносна гандлёвых шляхоў у розных калоніях (на Далёкім Усходзе і ў Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы), якія не атрымоўвалася вырашыць. Іспанцы зрабілі адзін апошні высілак для заваявання Поўначы, а нідэрландцы выкарыстоўвалі свае ваенна-марскія сілы, каб пашырыць каланіяльныя гандлёвыя маршруты на шкоду Іспаніі. Вайна аднавілася, стаўшы часткай больш маштабнай Трыццацігадовай вайны.
У 1622 годзе іспанскі напад на важную крэпасць Берген-оп-Зом быў адбіты. Аднак, у красавіку 1625 года Морыц памёр падчас аблогі Брэды іспанцамі пад камандаваннем генерала Амброзіа Спінолы, які быў узяты ў чэрвені 1625 года. Пасля гэтай перамогі зводны брат Морыца Фрэдэрык Генрых, які прыняў камандаванне арміяй, у 1629 годзе захапіў ключавы ўмацаваны горад Хертагенбос. Гэты горад, найбуйнейшы ў паўночнай частцы Брабанта, лічыўся непрыступным. Яго страта стала сур’ёзным ударам па іспанцах.
У 1632 годзе Фрэдэрык Генрых захапіў Венла, Рурмонд і Маастрыхт. Спробы нападу на Антверпен і Брусель, аднак, праваліліся з-за адсутнасці падтрымкі фламандскага насельніцтва. Гэта было звязана як з рабаваннямі падчас ваенных дзеянняў, так і са зваротам новага пакалення жыхароў Фландрыі і Брабанта ў каталіцтва, што спарадзіла недавер да кальвінісцкай Галандыі нават большы, чым да іспанскіх акупантаў.
Мір
30 студзеня 1648 года вайна скончылася падпісаннем Мюнстэрскага дагавора паміж Іспаніяй і Нідэрландамі. 15 мая 1648 года ў Мюнстэры бакі абмяняліся ратыфікаванымі копіямі дагавора. Гэты дагавор стаў часткай еўрапейскага Вестфальскага міру, які завяршаў Трыццацігадовую вайну. У дагаворы баланс сіл у Заходняй Еўропе быў прыведзены ў адпаведнасць з рэальнай расстаноўкай сіл, гэта значыць дэ-юрэ Нідэрландская Рэспубліка была прызнана ў якасці незалежнай дзяржавы і захавала кантроль над тэрыторыямі, заваяванымі на позніх этапах вайны. Мір не быў даўгавечным, узніклі новыя сусветныя дзяржавы. Ужо ў 1652 годзе, праз чатыры гады пасля падпісання міру, Нідэрландская і Англійская рэспублікі пачалі новую вайну.
Канвенцыя супраць катаванняў і іншых жорсткіх, бесчалавечных ці прыніжаючых годнасць відаў абыходжання і пакарання
[[Файл:CAT_members.svg|справа|міні|400xпкс|Краіны, якія падпісалі Канвенцыю
]] Канвенцыя супраць катаванняў і іншых жорсткіх, бесчалавечных ці прыніжаючых годнасць відаў абыходжання і пакарання — канвенцыя ААН, які забараняе катаванні пры любых абставінах, забараняе выдачу асобаў у краіны, дзе для іх існуе сур’ёзная пагроза катаванняў, і ўстанаўлівае абавязак крымінальнага пераследу за катаванні. Прынятая ў 1984 годзе і ўступіла ў сілу ў 1987 годзе. Нагляд за выкананнем канвенцыі ажыццяўляе у складзе дзесяці экспертаў; ён робіць заўвагі па дакладах дзяржаў-удзельніц канвенцыі і разглядае скаргі на тыя дзяржавы-удзельніцы, якія прызналі адпаведную кампетэнцыю камітэта, зрабіўшы заяву згодна з артыкуламі 21 і 22 канвенцыі. У 1992 годзе былі прынятыя папраўкі да канвенцыі, якія не ўступілі ў сілу, па стане на 2016 год.
У 2002 годзе быў прыняты і ў 2006 годзе ўступіў у сілу факультатыўны пратакол да канвенцыі, які стварыў механізм візітаў па мадэлі ЕКПК. Гэтыя функцыі ажыццяўляе Падкамітэт па папярэджанні катаванняў і іншых жорсткіх, бесчалавечных ці прыніжаючых годнасць відаў абыходжання і пакарання Камітэта супраць катаванняў. Таксама пратакол устанаўлівае для дзяржаў-удзельніц абавязак стварыць нацыянальны прэвентыўны механізм.
Па стане на студзень 2016 года ў канвенцыі ўдзельнічае 158 краін, у факультатыўным пратаколе 80. Па стане на сакавік 2009 года, заяву аб прызнанні кампетэнцыі камітэта разглядаць індывідуальныя скаргі зрабілі 64 краіны, разгледжана 379 скаргаў, з іх па 47 канстатаваныя парушэнні.
Ізмайлава
Ізмайлава — тапонім.
Дарога жыцця
Дарога жыцця — падчас Вялікай Айчыннай вайны адзіная транспартная магістраль праз Ладажскае возера. У перыяды навігацыі — па вадзе, зімой — па лёдзе. Звязвала з 12 верасня 1941 па сакавік 1943 года блакадны Ленінград з краінай. Аўтадарога, пракладзеная па лёдзе, часта завецца Лядовай дарогай жыцця (афіцыйна — Ваенна-аўтамабільная дарога № 101). У маяка Асінавец існуе таксама музей «Дарога жыцця».
Фармакалогія
Фармакалогія (ад φάρμακον — «лекі», «яд» і λόγος — «навука», «вучэнне») — медыка-біялагічная навука аб лекавых рэчывах і іх дзеянні на арганізм; ў больш шырокім сэнсе — навука аб фізіялагічныя актыўных рэчывах наогул і іх дзеянні на біялагічныя сістэмы.
Сястра
Сястра́ (таксама родная сястра) — дзяўчынка (жанчына) ў адносінах да іншага дзіцяці (дзяцей) сваіх бацькоў.
Элін Рубенсан
Элін Інгрыд Юхан Рубенсан (Elin Ingrid Johanna Rubensson; нар., Істад, Мальмёхус) — шведская футбалістка, паўабаронца клуба «Гётэбарг» і зборнай Швецыі.
Клубная кар’ера
У мінулым прадстаўляла клуб «Розенгард», таксама вядомы як «Мальмё». Выступала за зборную Швецыі да 19 гадоў, у кастрычніку 2012 года дэбютавала за зборную Швецыі. Выступала на пазіцыі нападаючага, але з траўня 2013 года гуляе на пазіцыі левага абаронцы. У снежні 2014 гады перайшла ў «Гётэбарг».
Кар’ера ў зборнай
На сусветным першынстве 2019 года, які праходзіў у чэрвені ў Францыі, Элін у другім матчы зборнай Швецыі супраць Тайланда забіла гол з пенальці на 90-й хвіліне, што ў выніку прынесла перамогу Швецыі (5:1).
Аляксандр Дзмітрыевіч Каваленя
Аляксандр Дзмітрыевіч Кавале́ня (, в. Кашніцы, цяпер , Гродзенская вобласць —, Менск, НКУС) — беларускі археолаг, гісторык.
Біяграфія
Арыштаваны ў Менску ў 1937 годзе. Прыгавораны «тройкай» НКУС 25 жніўня 1937 года за «шпіёнскую дзейнасць на карысць польскіх разведорганаў» да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны 28 жніўня 1937 года. Рэабілітаваны 16 кастрычніка 1958 года. Асабовая справа К. № 13173-с захоўваецца ў архі­ве КДБ Беларусі.
Навуковая дзейнасць
Адзін з пачынальнікаў беларускай археалогіі. Яшчэ ў студэнцкія гады праводзіў раскопкі на гарадзішчы ў Тураве (1927), вывучаў помнікі розных эпох Тураўшчыны. Даследаваў стаянкі палеаліту (Бердыж, Юравічы), гарадзішчы жалезнага веку (Банцараўшчына і інш.). Вывучаў культуру плямён, якія жылі ў басейне Дняпра, на левых прытоках Прыпяці і Заходняй Дзвіны.
Збіраў матэрыялы для археалагічнай карты Беларусі. Займаўся вывучэннем старажытнага Менска.
Разам з Аляксандрам Ляўданскім, Сяргеем Дубінскім аўтар трохтомнага выдання «Прац» — навуковага зборніка Інбелкульта і АН БССР па археалогіі. Падрыхтаваны вучонымі чацвёрты том «Прац» не пабачыў свет — быў знішчаны органамі НКУС у наборы.
Памяць
У 2001 годзе ў Курапатах усталяваны вялікі дубовы крыж — знак памяці сучаснага пакалення археолагаў пра нявінна забітых калег, якія закладалі падмурак акадэмічнай археалогіі: Аляксандру Ляўданскаму, Аляксандру Каваленю, Сяргею Дубінскаму.
9 сакавіка
9 сакавіка — 69-ы (70-ы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
Ядзерная медыцына
Ядзерная медыцына — раздзел медыцыны, які звязаны з выкарыстаннем радыеізатопаў.
Свідніцкі павет (Ніжнесілезскае ваяводства)
Свідніцкі павет (Powiat świdnicki) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Ніжнесілезскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Свідніца. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 742,89 км². Насельніцтва павета складае 156,9 тыс. чалавек.
Алкалія
Алкалія (Алкалія) — рака ў Малдове і Адэскай вобласці Украіны, упадае ў возера Бурнас. Даўжыня 67 км.
Бярэ пачатак з сажалкі на тэрыторыі Малдовы. Даліна шырокая, рассечана ярамі і балкамі, са старыцамі. Рэчышча ўмерана звілістае, шырынёй 6-8 м; на працягу звыш 30 км расчышчана і выпрастана. Нахіл ракі 1,7 м/км.
Жыўленне мяшанае. Бываюць вясновыя і летнія паводкі, улетку месцамі мялее і перасыхае. Ледастаў няўстойлівы.
Створаны сажалкі.
Метанімія
Метані́мія (Μετονυμία — «перайменаванне», ад μετά — «над» і ὄνομα / ὄνυμα — «імя») — від тропа, словазлучэнне, у якім адно слова замяшчаецца іншым, якое абазначае прадмет (з'яву), які знаходзіцца ў той ці іншай (прасторавай, часовай і да т. п.) сувязі з прадметам, які пазначаецца замешчаным словам. Слова, якое замяшчае, пры гэтым ужываецца ў пераносным значэнні. Ад метафары метанімія адрозніваецца тым, што падобнасць з'яў ці прадметаў тут не мае значэння. Адной з разнавіднасцей метаніміі з'яўляецца сінекдаха. На асаблівасцях метаніміі засноўваюцца характэрныя ўласцівасці антанамазіі, перыфраза, эўфемізма.
Вялікія Шылавічы
Вялі́кія Шы́лавічы (, Великие Шиловичи) — аграгарадок у Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Дзеравянчыцкага сельсавета.
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца за 13 км у напрамку на поўдзень ад горада Слонім, за 161 км ад Гродна.
Зазеркі (Сычоўскі раён)
Зазеркі (Зазерки) — вёска ў Сычоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Нікольскага сельскага паселішча.
Вялікія Шылавічы
Гісторыя
Да 6 жніўня 1979 года Вялікія Шылавічы ўваходзілі ў склад Жыровіцкага сельсавета, да 28 жніўня 2013 года з’яўляліся цэнтрам Вялікашылавіцкага сельсавета.
Зазеркі (Сычоўскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Канструктывізм (мастацтва)
Канструктывізм (ад constructio - пабудова) — кірунак у мастацкай культуры (архітэктура, выяўленчае і тэатральнае мастацтвы, літаратура) Еўропы і Амерыкі першай трэці XX ст., які імкнуўся да «канструявання» навакольнага асяроддзя, якое актыўна накіроўвае жыццёвыя працэсы, да стварэння «мастацтва для ўсяго народа».
Прадстаўнікі канструктывізму проціпастаўлялі прастату і падкрэслены ўтылітарызм новых прадметных форм, рэчаў і інш. паказной раскошы. Найбольшае распаўсюджанне канструктывізм атрымаў у архітэктуры, дзе для яго былі ўласцівы збліжэнне мастацтва з практыкай індустрыяльнага побыту, асіметрычнасць контураў будынкаў, агаленне тэхнічнага боку пабудоў, шырокае выкарыстанне шкла замест сцен, жалезабетону, плоскіх дахаў і г.д.
У Беларусі рысы канструктывізму праявіліся ў 1920-1930-я г. у архітэктуры Віцебска і Мінска, як, напрыклад, комплекс БДУ (1928-1931); стары будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (1932), клуб металістаў у Віцебску, (1932), Дом культуры ў Бабруйску (1927-1930) і інш.
Касцёл Святой Кацярыны (Старогард Гданьскі)
Касцёл Святой Кацярыны — каталіцкі мураваны храм у г. Старогард Гданьскі ў Польшчы. У 2003 годзе будынак занесены ў рэестр помнікаў.
Коўра шэрашчокая
Паганка шэрашчокая ці Коўра шэрашчокая (Podiceps grisegena) — птушка з сямейства атраду.
Апісанне
Cярэдняя даўжыня цела паганкі шэрашчокай дасягае 40-46 сантыметраў. Размах крылаў ад 80 да 85 сантыметраў. Важыць птушка каля 500—800 грам. Галава невялікая, з невялікім чубчыкам на патыліцы. Дзюба чорная, прамая, жаўтаватая каля заснавання. Палавы дымарфізм не вызначаны, самец і самка маюць аднолькавую афарбоўку пер'я.
Жыццёвы арэал
У Цэнтральнай Еўропе шэрашчокая паганка сустракаецца толькі ў Польшчы і Шлезвігу-Гольштэйне, але дастаткова рэдка. Асноўнай тэрыторыяй пашырэння альбо гнездавальнымі рэгіёнамі з'яўляюцца Усходняя Еўропа, на поўначы птушка селіцца да Цэнтральнай Фінляндыі, на поўдні да Чорнага мора. Зімуюць па ўзбярэжжы Балтыйскага мора на вялікіх азёрах, а таксама на ўсходніх частках узбярэжжа Міжземнага мора.
Размнажэнне
Таксама як і альбо  шэрашчокая паганка мае яскрава вызначаныя такавальныя паводзіны. Гняздо птушка будуе з частак расліннасці, якія добра трымаюцца на паверхні вады, і хавае яго ў берагавой вегетацыі. Пад канец красавіка ў гняздзе з'яўляюцца ад 4 да 5 яек. З'явіўшыся на свет, птушаняты адразу ж пачынаюць уцякаць з гнязда, а ў першыя тыдні жыцця перапраўляюцца разам з самкай на яе спіне.
Меры аховы
Рэдкі від, занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Да адной з мер аховы рэдкага віда адносіцца забарона адлову рыбы сеткамі на вадаёмах, дзе гнездіцца шэрашчокая паганка.
Bandai
Bandai (バンダイ) — японская кампанія, якая займаецца вытворчасцю цацак. Заснавана ў 1950 годзе. Адным з самых вядомых яе вынаходстваў з’яўляюцца тамагочы. Вядомая таксама гульнёй «Пучы пучы», імітатарам пузырыстага ўпаковачнага поліэтылену.
Пазнаньскае ваяводства (1945—1975)
Пазнаньскае ваяводства (Województwo poznańskie) — адно з ваяводстваў, якія існавалі ў Польшчы ў 1945—1975 гадах. Сядзібай ваяводскіх улад быў горад Познань.