cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Румыны
Рэлігія
У Трансільваніі, якая трапіла ў склад Венгрыі, з 1000 г. таксама распаўсюджваўся каталіцызм. У XVI ст. актыўна дзейнічалі розныя плыні пратэстантызму. У 1697 г. сінод мясцовай праваслаўнай царквы падпісаў унію з Рымска-Каталіцкім Касцёлам. У 1948 г. пад ціскам улад каля 1,7 млн грэка-каталікоў Румыніі былі далучаны да праваслаўнай царквы. Аднак частка грэка-каталіцкіх святароў працягвала сваю дзейнасць нелегальна і з 1977 г. высоўвала патрабаванні ўзнавіць царкоўную арганізацыю. У 1989 г. грэка-каталікі зноў былі легалізаваны. У наш час дзейнічае 6 грэка-каталіцкіх біскупстваў. Частка вернікаў прытрымліваецца пратэстантызму.
Вусач
Вусач, мірон (Barbus barbus) — рыба сямейства карпавых атрада карпападобных.
Апісанне
Пашыраны ў многіх рэках Еўропы. У Беларусі ёсць у рэках басейна Нёмана, Дняпра і Буга; жыве на ўчастках рэк з галечным і камяністым грунтам і хуткай плынню; занесены ў Чырвоную кнігу. Мясцовыя назвы: на Дняпры — мірон, радзей марэна, марона, на Нёмане — келб, або марскі келб. Даўжыня 40 — 60, часам да 90 см, маса 2 — 3, зрэдку да 10 кг. Цела доўгае, амаль цыліндрычнае, спінка зеленавата-жаўтаватая, аліўкава-зялёная, брушка белаватае, бураватае. Спінны і хваставы плаўнікі цёмныя, астатнія чырванаватыя. На рыле 4 вусікі (адсюль назва).
Корміцца чарвямі, лічынкамі насякомых, малюскамі, ракападобнымі, воднымі раслінамі. Мяркуюць, што ікра ядавітая.
Пашырэнне
Шырока распаўсюджаны ў рэках Еўропы ад паўднёва-ўсходняй Англіі на захадзе да басейнаў рэк Нёман і Дняпро на ўсходзе. Адсутнічае ў рэках Апенінскага, Балканскага і Пірэнейскага паўвостраваў, дзе заменены блізкімі відамі; у Даніі і на Скандынаўскім паўвостраве. Жыве ў рэках, якія ўпадаюць у Балтыйскае мора — Нёман, Вілія, Заходні Буг і іх буйных прытоках (Заходняя Бярэзіна і Шчара). Дняпроўскі вусач жыве ў р. Дняпро і яго прытоках (Бярэзіна, Друць, Прыпяць, Сож).
Промысел
Каштоўны прамысловы від.
Мангола-татарскае нашэсце
Мангола-татарскае нашэсце таксама Мангольская навала на землі Русі ў 1237–1241 — назва гістарычных падзей, якія адбываліся ў XIII–XIV стст. на землях Старажытнай Русі. Пад час тых падзей адбыліся значныя змены ў агульным і дзяржаўным строі Старажытнай Русі, у выніку якіх значная частка рускіх княстваў была ўключана ў склад Мангольскай імперыі, самай вялікай дзяржавы ў свеце на той час. Русь зведала Мангольскую навалу ў 1237–1241 гадах. На працягу зімы 1237–1238 войска Мангольскай імперыі заваявала Разанскае і Уладзіміра-Суздальскае княства, а пасля і ўсе паўночна-усходнія землі Кіеўскай Русі. У 1239 годзе манголы авалодалі Переяславам і Чарнігавам, а ў 1240 годзе штурмам здабылі Кіеў, які быў значна пашкоджаны. А ў наступны 1241 год былі заваяваны Галіцкая і Валынская зямля.
Заваяванне Старажытнай Русі войскамі хана Батыя стала магчымым дзякуючы шматразовай перавазе войскаў манголаў, а таксама размежаванасці княстваў, непадрыхтаванасці большасці гарадоў да абароны. Нашэсце прынесла вялізныя страты насельніцтву Русі, адкінула развіццё Русі на некалькі стагоддзяў назад. У большасці княстваў усталявалася мангольскае іга, якое закансервавала феадальную раздробленасць.
Наступствы нашэсця былі катастрафічнымі для рускіх гарадоў. З 74 гарадоў былой Кіеўскай Русі былі спустошаныя 49, 14 з іх ужо не былі адноўлены, а 15 з часам ператварыліся ў вёскі. У першыя 50 гадоў мангольскага валадарства не было пабудавана ніводнага новага горада, а дамангольскага ўзроўню каменнага будаўніцтва быў дасягнуты толькі праз сто гадоў. Здрахлеў шэраг рамесных спецыяльнасцяў, былі страчаны сакрэты вытворчасці ювелірных вырабаў (эмаль, зернь, чэрнь). Некаторыя раёны спусцелі, паўсюдна скараціліся пасяўныя плошчы, заняпаў гандаль. Мангола-татарскае нашэсце таксама прывяло да значных дэмаграфічных страт, былі знішчаны многія прадстаўнікі рускай эліты.
Малдаўская мова
Малдаўская мова (limba moldoveneasca / лимба молдовеняскэ) — мова ўсходне-раманскай падгрупы раманскіх моў.
Мангола-татарскае нашэсце
Мангола-татарская навала на тэрыторыі Беларусі
Тым не менш паўднёвая частка Беларусі зведала на сабе мангольскую навалу. Пасля ўзяцця гарадоў Уладзіміра-Валынскага і Галіча, манголы павярнулі на поўдзень. Напэўна, тады быў разбураны і спалены жорсткімі заваёўнікамі Гомель. Пры археалагічных раскопках устаноўлена, што ўсе драўляныя пабудовы ў вакольным горадзе і на дзядзінцы загінулі ў вялікім пажары, у тым ліку майстэрня па вырабе зброі. У памяшканнях знойдзены схаваныя каштоўныя рэчы, за якімі іх уласнікі ўжо ніколі не вярнуліся. Наяўнасць у слаях разбурэння абарончага вала крэпасці тыповых мангола-татарскіх стрэл-зрэзняў пераконвае, што горад быў узяты мангола-татарамі штурмам пасля адчайнага супраціўлення яго абаронцаў і зруйнаваны дашчэнту.
У Іпацьеўскім летапісе паведамляецца, што вясной 1241 галіцка-валынскія князі Даніла і Васілька "прыбылі да Берасця і не змаглі яны выйсці на поле, бо быў смурод ад вельмі вялікай колькасці забітых". Выказваюць меркаванне, што горад быў спустошаны, а жыхары забіты.
Малдаўская мова
Была дзяржаўнай мовай Малдовы. Таксама адна з афіцыйных моў самаабвешчанай Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі.
Мангола-татарскае нашэсце
Мангола-татарская навала на тэрыторыі Беларусі
Спазнала мангольскае нашэсце і Тураўскае княства разам з Падляшшам, куды манголы хана Батыя прыйшлі пасля захопу Кіева. Татары знішчылі абодва найстаражытнейшыя на Беларусі манастыры: жаночы Св. Варварын манастыр ды Св. Барыса-Глебскі мужчынскі манастыр, які ніколі больш не дасягнуў велічы з часоў Кірылы Тураўскага. Згодна сінодзіку Варварынага манастыра, татары забілі ўсіх чарняцоў ды святароў. Сем'і тураўскіх баяр і князя схаваліся ў мураваным саборы на Замкавай гары, але татары разбурылі царкоўную браму, знішчылі маладзіц разам з дзецьмі ды зруйнавалі вялікі шасціслупавы трохапсідны храм. З гэтага часу епіскапія перанесена была ў Пінск. Пасля нашэсця ворагі пайшлі на суседні Давыд-Гарадок, які лёгка здабылі. Большасць войска на чале з Гаюком рушыла на захад, дзе пасля злучэння з Батыем татары разрабавалі Бельск, а пасля далей праз Польшчу на Венгрыю ажно да Адрыятычнага мора.
Малдаўская мова
Характарыстыка
З лінгвістычнага пункту гледжання, малдаўская мова з’яўляецца адной мовай з румынскай, яна характарызуецца тымі ж асаблівасцямі граматычнага ладу, на падставе чаго большасць лінгвістаў не вылучаюць самастойнай малдаўскай мовы, а кажуць аб малдаўскім варыянце або дыялекце дака-румынскай мовы (тэрмін, які аб’ядноўвае старарумынскую і малдаўскую мовы, якія ў гэтым выпадку лічацца дыялектамі). Нязначныя адрозненні малдаўскай мовы ад румынскай — на ўзроўні моўнай нормы, збольшага ў фанетыцы, а таксама ў лексіцы (вялікая колькасць запазычанняў з рускай мовы).
Мангола-татарскае нашэсце
Мангола-татарская навала на тэрыторыі Беларусі
Пра татараў захавалася шмат народных паданняў. Паводле аднаго з іх, войска на чале з Койданам рухалася на Менск. На шляху заваёўнікаў знаходзіўся горад Крутагор'е. Тут быццам адбылася бітва, у якой мангольскі военачальнік загінуў і з гэтай нагоды горад перайменавалі ў Койданава. Але больш дакладных звестак аб гэтай падзеі няма. Выклікаюць сумненне некаторыя паведамленні аб бітвах з татарамі (Койданава, Магільна), змешчаныя ў беларуска-літоўскіх летапісах.
Тым не менш, нягледзячы на разбурэнні, Беларусь не была паняволеная мангола-татарамі і не падпарадкоўвалася Залатой Ардзе. А ў 1362 годзе, войска Вялікага Княства Літоўскага пад кіраўніцтвам Альгерда разбіла каля Сініх Водаў войскі трох татарскіх ханаў, у выніку чаго ўкраінскія землі былі вызваленыя ад мангола-татарскай няволі.
Малдаўская мова
Характарыстыка
Вылучаюцца 4 групы гаворак: паўночна-заходняя, ​​паўночна-ўсходняя, ​​цэнтральная і паўднёва-заходняя.
Гісторыя
У 1812 годзе па выніках Бухарэсцкага міру Асманская Імперыя саступіла Расіі ўсходнюю частку Малдаўскага Княства — Бесарабію. У 1861 годзе заходняя частка княства аб’ядналася з Валашскім Княствам. З 1881 года гэта аб’яднанне стала Каралеўствам Румынія. Ва ўсходняй частцы былога Малдаўскага Княства пісьмовасць развівалася на аснове кірыліцы (выкарыстоўваўся рускі грамадзянскі шрыфт), а ў заходняй частцы ў 1862 годзе адбыўся пераход на лацініцу.
З 1918 па 1940 год Бесарабія ўваходзіла ў склад Румыніі. На тэрыторыі Прыднястроўя савецкія ўлады заснавалі Малдаўскую АССР (у складзе Украінскай ССР), яны імкнуліся падкрэсліць адрозненні паміж румынамі і жыхарамі левабярэжжа Днястра.
У 1940 годзе СССР далучыў Бесарабію. На карце ўзнікла Малдаўская ССР. З пачаткам вайны Германіі з СССР рэспубліка была акупавана румынскімі войскамі. Пасля перамогі Малдавія зноў вярнулася пад кантроль Савецкага Саюза.
Малдаўская мова заставалася афіцыйнай да канца 1980-х гадоў. Па рашэнні парламента рэспублікі ад 31 жніўня 1989 года мова вярнулася на лацінскую графіку. Гэты дзень стаў дзяржаўным святам і выхадным днём. На тэрыторыі Прыднястроўя захоўваецца алфавіт на кірылічай аснове.
У Дэкларацыі аб незалежнасці Малдовы ад 27 жніўня 1991 года гаворыцца аб «абвяшчэнні румынскай мовы дзяржаўнай». Нягледзячы на абвяшчэнне румынскай мовы дзяржаўнай, моўнае пытанне канчаткова не было вырашана і стала інструментам палітычнай барацьбы.
У 1994 годзе, калі прымалі Канстытуцыю Малдовы, па патрабаванні левых сіл замест «румынскай мовы» ў ёй была зафіксаваная «малдаўская». Пазней улады настойвалі на тым, што Малдова больш старажытная, чым Румынія, а таму назва мовы павінна заставацца. Супярэчнасць паміж замацаваннем у Дэкларацыі аб незалежнасці румынскай мовы ў якасці дзяржаўнай, а ў Канстытуцыі малдаўскай стала тэмай для разгляду ў Канстытуцыйным судзе. Ён пастанавіў, што Дэкларацыя мае большую юрыдычную моц. 16 сакавіка 2023 года парламент Малдовы прыняў закон, паводле якога дзяржаўнай мовай Рэспублікі Малдова з’яўляецца румынская мова.
Сандро Вілета
У Кубку свету Вілета дэбютаваў у 2006 годзе, у снежні 2008 года першы раз трапіў у дзесятку лепшых на этапе Кубка свету, у камбінацыі. Усяго на сённяшні дзень мае 6 магчымасцяў трапіць у дзесятку лепшых на этапах Кубка свету. Лепшым дасягненнем у агульным заліку Кубка свету з'яўляецца для Вілеты 51-е месца ў сезоне 2009/10.
На Алімпіядзе 2010 у Ванкуверы стартаваў у трох дысцыплінах: камбінацыя — 14-е месца, гіганцкі слалам — 15-е месца, слалам — не фінішаваў.
На Алімпійскіх гульнях у Сочы сенсацыйна стаў чэмпіёнам у суперкамбінацыі — раней на этапах Кубка свету Сандро толькі раз трапляў у тройку лепшых, гэта было ў снежні 2011 года ў супергіганце.
За сваю кар'еру ўдзельнічаў у двух чэмпіянатах свету, лепшы вынік — 6-е месца ў камбінацыі на чэмпіянаце свету 2009 года.
Выкарыстоўвае лыжы і чаравікі вытворчасці фірмы Salomon.
Перамогі на этапах Кубка свету (1)
па стану на 14 лютага 2014 года
Дамброўскі павет
Дамброўскі павет (powiat dąbrowski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Малапольскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Дамброва Тарноўска. Займае плошчу 530 км². Насельніцтва павета складае 60 тыс. чалавек.
Касуенкі (Жанакарганскі раён)
Касуенкі — сяло ў Жанакарганскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт сельскай акругі Касуенкі. Код КАТА — 434054100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 815 чалавек (422 мужчыны і 393 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 940 чалавек (491 мужчына і 449 жанчын).
IC 2247
IC 2247 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Рак.
Вянок
Вяно́к — плеценае ў выглядзе кальца ўпрыгожванне з кветак, лісцяў, галінак (часам таксама і з матэрыялаў, якія імітуюць натуральныя).
Гісторыя
У антычнай Грэцыі вянкамі ўзнагароджвалі пераможцаў музычных і спартыўных спаборніцтваў. Пераможцаў Піфійскіх гульняў узнагароджвалі вянком з лаўровага лісця. Ужо ў V стагоддзі да нашай эры вянок стаў агульнапрынятым сімвалам перамогі.
У Рымскай імперыі вянкі ўручаліся як узнагароды, напрыклад, corona civica (вянок з дубовага лісця) за выратаванне грамадзяніна Рыма з небяспечнага для жыцця становішчы ці corona muralis у выглядзе зубчастага вянка для тых, хто падчас аблогі ці штурму першымі ступілі на варожую гарадскую сцяну.
Пазней сталі замяняць арганічны матэрыял на метал, і з вянка развілася карона. Будучы элементам строя ўдзельнікаў абрадаў ці хатніх жывёльных, жылых і гаспадарчых пабудоў, вянок часта служыў засцярогам ад нячыстай сілы, сурокаў. Рытуальнае выкарыстанне яго звязана з асэнсаваннем вянка як круга, што збліжае вянок з іншымі прадметамі, якія мелі адтуліну (кольца, абруч, калач). Вядомая паганская традыцыя — у дзень Івана Купала дзяўчыны кідалі вянкі ў ваду і варажылі: «вянок, які тоне — смерць, які плыве — замужжа».
Калядны вянок
У шматлікіх краінах у перадкалядны час можна ўбачыць калядны вянок — упрыгажэнне ў форме вянка з яловых галінак з чатырма свечкамі, якія замацоўваецца вертыкальна ці ўстанаўліваецца на стол.
Пахавальны вянок
Атрыбут пахавальных працэсій ці цырымоній. Ускладаецца на магілы, масавыя пахаванні, да помнікаў і манументаў у знак павагі да памяці нябожчыка. Вырабляецца, як правіла, са штучных кветак. Можа мець спецыяльныя жалобныя стужкі з надпісамі.
Kara
«Kara» (카라) — малады паўднёвакарэйскі гёрлз-бэнд, які быў заснаваны ў Сеуле (Паўднёвая Карэя) у 2007 годзе агенцтвам «DSP Media». Назва групы паходзіць ад Chara (χαρά — літ. Радасць), што удзельніцы групы трактуюць як «салодкія мелодыі».
Kara з’явілася ў 2007 годзе як R&B гурт з чатырох дзяўчат, чый вобраз грунтаваўся на прынцыпе «моцная дзяўчына». Першы іх альбом «he First Blooming» выйшаў у 2007 годзе. Пасля сыходу Kim Sunghee па прычыне ціску бацькоў, да групы далучюецца дзве новыя ўдзельніцы — Ку Хара і Кан Джыён. Пасля гэтага дзяўчыны мяняюць вобраз на «прыгожыя, але сапраўдныя», пасля чаго пачынаюць прасоўванне ў чартах з песняй «Honey».
Грынькі
Грынькі́ (, Гриньки) — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Кругліцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1931—1960 гадах цэнтр Лазукоўскага сельсавета.
Славутасці
У 1975 годзе ў вёсцы ў гонар брыгады ўстаноўлена мемарыяльная дошка.
Іон Нікалаеску
Іон Нікалаеску (нар., Кішынёў, Малдова) — малдаўскі футбаліст, нападнік нідэрландскага клуба «Херэнвен» і нацыянальнай зборнай Малдовы.
Клубная кар’ера
Выхаванец кішынёўскага «Зімбру», дэбютаваў у камандзе 20 мая 2016 года ў матчы супраць «Акадэміі», выйшаўшы на замену ў другім тайме. Выступаў таксама за другую каманду «Зімбру-2». У сезоне 2018 года замацаваўся ў асноўным складзе першай каманды, у 12 матчах забіў 5 галоў.
У жніўні 2018 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Шахцёр» з Салігорска. У салігорскай камандзе стаў звычайна выхадзіць на замену. У першай палове 2019 года працягваў выкарыстоўвацца як ігрок ратацыі, а з чэрвеня стаў выступаць за дубль.
Са студзеня 2022 года на правах арэнды гуляў за ізраільскі «Макабі» з Петах-Тыквы, забіў 5 галоў, што не выратавала каманду ад вылету ў другі дывізіён. У ліпені 2022 года вярнуўся ў ДАК 1904, дзе пачаў сезон 2022/23, а ў верасні 2022 года перайшоў у іерусалімскі «Бейтар».
У жніўні 2023 года стаў іграком нідэрландскага «Херэнвена».
Міжнародная кар’ера
Выступаў за юніёрскую і моладзевую зборныя Малдовы.
8 верасня 2018 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Малдовы ў матчы Лігі нацый УЕФА супраць Люксембурга (0:4).
Філіп Хасэ Фармер
Філіп Хасэ Фармер (Philip José Farmer;  — ) — амерыканскі пісьменнік-фантаст. Вядомы фантастычнымі серыяламі «Свет ракі», «Шмат'ярусны свет», «Свет аднаго дня». Таксама аўтар шматлікіх іншых твораў, у тым ліку раманаў, прысвечаных узаемаадносінам розных іншапланетных рас.
Вальтэр Каспер
Вальтэр Каспер (Walter Kasper; нар., г. Хайдэнхайм-ан-дэр-Брэнц, Германія) — каталіцкі кардынал.
Біяграфія
Святарскае пасвячэнне атрымаў у кафедральным саборы Ратэнбурга 6 красавіка 1957 г. Aбараніў дысертацыю на тэму «Філасофія і тэалогія гісторыі ў позняй філасофіі Шэлінга». Узначальваў кафедру дагматычнай тэалогіі на тэалагічным факультэце Мюнстарскага ўніверсітэта. 16 сакавіка 1999 г. Ян Павел ІІ прызначыў Вальтэра Каспера Сакратаром Папскай Рады па садзеянні хрысціянскаму адзінству і віцэ-прэзідэнтам Камісіі па рэлігійным дыялогу з іудаізмам. 21 лютага 2001 г. — стаў кардыналам і 3 сакавіка 2001 г. быў прызначаны Старшынёй Папскай Рады па садзеянні хрысціянскаму адзінству і Камісіі па рэлігійным дыялогу з іудаізмам. 15 мая 2001 г. кардынал Вальтэр Каспер стаў членам Кангрэгацыі па пытаннях веравучэння і Кангрэгацыі па справах Усходніх Цэркваў, а 18 мая таго ж года — членам Папскай Рады па пытаннях культуры. У 2002 г. ён быў прызначаны членам Вышэйшага Папскага касцёльнага суда (Signatura Apostolica).
Аўтар кніг: «Езус Хрыстус» (1974), а таксама «Лексікон тэалогіі Касцёла», які выдаваўся тройчы.
Гунар Нордаль
Гунар Нордаль (Gunnar Nordahl;, Хёрнефарс — , Альгера) — шведскі футбаліст, нападнік. Па версіі МФФІІС займае 46 месца сярод найлепшых футбалістаў свету і 36 сярод найлепшых футбалістаў Еўропы XX стагоддзя (найлепшы ў Швецыі). Быў часткай знакамітага атакавальнага трыа «Мілана» Грэ-Но-Лі. За зборную Швецыі правёў 33 матчы, забіўшы 43 мяча (1,3 мяча за гульню), таксама стаў алімпійскім чэмпіёнам 1948 года. Займае 3 месца сярод найлепшых бамбардзіраў Серыі А за ўсю гісторыю, 225 мячоў (у 291 матчы), 5 разоў быў найлепшым бамбардзірам серыі А і 4 разы найлепшым бамбардзірам чэмпіянату Швецыі. Пасля завяршэння кар’еры гульца працаваў трэнерам.
Фаланга саветаў нацыянальнага сіндыкалісцкага наступлення
Фаланга саветаў нацыянальнага сіндыкалісцкага наступлення (Falange Española de las Juntas de Ofensiva Nacional Sindicalista) — іспанская фашысцкая палітычная партыя. Утворана ў 1934 годзе ў выніку аб’яднання «Іспанскай фалангі» і «». Была асноўнай фашысцкай арганізацыяй часоў Другой Іспанскай Рэспублікі. З пачаткам грамадзянскай вайны знаходзілася на баку паўстанцаў-нацыяналістаў, дзе яе партыйцы і змагаліся на перадавой, і праводзілі рэпрэсіі ў тылах. У 1937 годзе ўвайшла ў склад Традыцыяналісцкай іспанскай фалангі саветаў нацыянальнага сіндыкалісцкага наступлення.
Сант’Агата-дэ’-Гоці
Сант’Агата-дэ'-Гоці (Sant'Agata de' Goti) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Беневента.
Насельніцтва складае 11 435 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 180 чал./км². Займае плошчу 63 км². Паштовы індэкс — 82019. Тэлефонны код — 0823.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Альфонс Марыя дэ Лігуоры.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Уладзімір Мікалаевіч Заграбельны
Уладзімір Мікалаевіч Заграбельны (нар., Свярдлоўск) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Уральскі політэхнічны інстытут у 1962 годзе. Працаваў архітэктарам, галоўным архітэктарам праектаў у Магнітагорскам аддзяленні Чалябінскграмадзянпраекта (1962—1968). З 1968 г. — галоўны архітэктар праектаў Гомельскага філіяла Белдзяржпраекта, галоўны архітэктар майстэрняў Белкамунпраекта, з 1972 года — галоўны архітэктар аддзела Дзіпражыўмаша.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 года. Пражываў у Гомелі.
Творчасць
Запраектаваў шэраг мікрараёнаў, ПДП цэнтра горада, вытворчы корпус тэатра ў Магнітагорску.
Асноўныя працы (самастойна ці ў аўтарскім калектыве): праекты забудовы г.п. Васілевічы, Азарычы, Парычы Гомельскай вобласці, мікрараёна № 5 (1968—1970), будынак філіяла Белжылпраекта (1972), рэканструкцыя заводаў «Гомсельмаш» і станкабудаўнічага ў Гомелі, «Сельгазагрэгат» у Бабруйску і Барысаве, заводы ў Прыбалтыцы, канструктарска-тэхналагічныя інстытуты Мінжыўмаша ў Гомелі, Бабруйску, Брэсце, Умані, Рызе, Чымкенце (1972—1987).
Узнагароды
2-я прэмія на рэспубліканскім конкурсе за праект забудовы цэнтра г. Віцебска (1969, у аўтарскім калектыве).
Колкаўскі сельсавет
Ко́лкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Колкі.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капаткевіцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капаткевіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года па 12 лютага 1935 года ў Петрыкаўскім раёне. З 21 чэрвеня 1935 года ў Капаткевіцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 красавіка 1959 года ў склад Ламавіцкага сельсавета Акцябрскага раёна перададзена вёска Зарыжжа. Пасля скасавання Капаткевіцкага раёна з 25 снежня 1962 года ў складзе Петрыкаўскага раёна.
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета складае 773 чалавекі, з іх 95,7 % — беларусы.
Старазьрэбы (гміна)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 50 населеных пунктаў.
Дэвід Хэй
Дэвід Хэй (англ. David Haye; 13 кастрычніка 1980, Лондан, Англія, Вялікабрытанія) — брытанскі баксёр-прафесіянал, які выступае ў 1-й цяжкай вагавой катэгорыі. Чэмпіён свету ў 1-й цяжкай (версія WBC, 2007-2008; версія WBA, 2007-2008; версія WBO, 2008) вагавой катэгорыі. А гэтак жа чэмпіён свету ў суперцяжкай вазе ў версіі версія WBA (2009-2011).
Шлямы
Шлямы — возера на мяжы Польшчы і Беларусі (Сапоцкінскі пасялковы савет Гродзенскага раёна).
Да берагоў возера падыходзіць Аўгустоўская пушча. Маецца востраў, парослы кустамі і дрэвамі. Жывіць возера рака Шляміца. Адбываецца зарыбленне.
Конрад II (кароль Італіі)
Конрад II (ням.: Konrad; 12 лютага 1074, Герсфельдскае абацтва, Германія — 27 ліпеня 1101, Фларэнцыя, Італія) — кароль Германіі (1087—1098) і кароль Італіі (1093—1098).
Біяграфія
Конрад нарадзіўся 12 лютага 1074 года ў Герсфельдскім абацтве і быў другім сынам імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Генрыха IV і яго жонкі Берты Савойскай. Старэйшы брат Конрада Генрых нарадзіўся ў жніўні 1071 года, і ў гэтым жа месяцы памёр. У 1076 годзе ён стаў герцагам Ніжняй Латарынгіі і маркграфам Турынскім. У гэтым жа годзе ён суправаджаў свайго бацьку на шляху ў Каносу. Конрада даручылі клопату міланскага архібіскупа Тэадальда. У 1087 годзе Конрад быў выбраны каралём Германіі і быў каранаваны 30 мая ў Ахене, стаўшы афіцыйным спадчыннікам свайго бацькі. У 1093 годзе ён быў каранаваны каралём Італіі ў Мілане архібіскупам Ансельмам III. Паводле міланскага гісторыка Ландульфа Луніёра ён быў таксама каранаваны ў Монцы, дзе захоўвалася Жалезная карона.
Пад уплывам маркізы Мацільды Тасканскай і яго мачахі Еўпраксіі Усеваладаўны, дачкі кіеўскага князя Усевалада Яраславіча, Конрад у 1093 годзе далучыўся да Папскага лагера, які стаяў супраць імператара Генрыха IV, такім чынам стаўшы ворагам свайго бацькі. У 1095 годзе на парадзе горада П’ячэнца ён пацвердзіў абвінавачванні Еўпраксіі, у якіх яна сцвярджала, што Генрых уваходзіў у секту нікалаітаў, удзельнічаў у іх оргіях і прапанаваў яму яе займець. Неўзабаве пасля гэтага ў Крэмоне Конрад пакляўся быць лаяльным да Рымскага Папы Урбана II, стаўшы стратарам Папы, гэта значыць стаў вадзіць пад аброці папскага каня, што з’яўлялася сімвалічным жэстам пакоры. У сваю чаргу Урбан абяцаў яму імператарскую карону. У гэтым жа годзе Урбан уладкаваў шлюб Конрада на Канстанцыі Сіцылійскай, дачцы графа Ражэра I Сіцылійскага.
Яго бацька прарэагаваў на гэтыя падзеі такім чынам, што абвясціў у Майнце сваім спадчыннікам малодшага сына Генрыха, будучага імператара Генрыха V. Пасля гэтага Конрад страціў уладу над палітычнымі падзеямі ў Італіі. А 27 ліпеня 1101 года ён памёр у Фларэнцыі ва ўзросце 27 гадоў, ужо не маючы тытулаў караля Рымскага і Італьянскага. Быў пахаваны ў Санта-Рэпарата, цяпер вядомай як Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ.
Дзмітрый Пятровіч Агіцкі
Дзмітрый Пятровіч Агіцкі (Дмитрий Петрович Огицкий;, Пецярбург — , Шчучын) — прафесар Маскоўскай духоўнай акадэміі.
Нарадзіўся ў сям’і святара і настаўніцы, сям’я часта мяняла месцы жыхарства. У 1915 годзе бацька — святар Пётр Агіцкі, быў пераведзены ў пасёлак Селявічы (цяпер Гродзенская вобл.), затым ва Уладзімір, потым змяніў яшчэ некалькі месцаў служэння. Урэшце, летам 1921 года сям’я асела ў Селявічах. У 1922 годзе 13-гадовы Дзмітрый Агіцкі паступіў у 5-ы клас Літоўскай духоўнай семінарыі, у 1927 годзе — на Праваслаўнае багаслоўскае аддзяленне Варшаўскага ўніверсітэта (Studium Teologji Pravoslawnej Universytetu Warszawskego), пасля сканчэння якога паступіў ва Універсітэт Стэфана Баторыя. Адначасова з вучобай ва ўніверсітэце Дзмітрый Агіцкі выкладае ў Віленскай духоўнай семінарыі.
Пасля далучэння Прыбалтыкі і Заходняй Беларусі да СССР, Д. П. Агіцкі перабіраецца ў Шчучын (Гродзенскай вобл.), дзе служыць яго бацька. Выкладаў у пачатковай школе, а па нядзелях разам з вучнямі спяваў у царкоўным хоры. Пасля 2-й сусветнай вайны, калі на тэрыторыі СССР пачалі адкрывацца Духоўныя школы, Д. П. Агіцкі прызначаны выкладчыкам Жыровіцкай (у 1947), а затым Стаўрапольскай Духоўнай семінарыі. У 1960 годзе Стаўрапольскую семінарыю закрылі, у пошуках працы Д. П. Агіцкі едзе ў Патрыярхію і атрымлівае прызначэнне ў Жыровіцкую семінарыю. У 1966 годзе Агіцкі пераходзіць у Маскоўскую духоўную семінарыю і акадэмію, дзе выкладае грэчаскую мову. Неўзабаве становіцца загадчыкам аспірантурай МДА, членам рэдкалегіі «Богословских трудов», членам Камісіі Сіноду па пытаннях хрысціянскага адзінства, атрымлівае навуковую ступень магістра і званне прафесара.
Пасля выхаду на пенсію (1976), летам 1982 года Д. П. Агіцкі пераязджае ў бацькоўскі дом у Шчучын. Апошнія гады жыцця былі азмрочаныя жыццёвымі цяжкасцямі. Яшчэ ў 1949 годзе Д. П. Агіцкі пасяліў у сваім доме сям'ю рэпрэсаванага протаіерэя Барыса Ясінскага, свайго таварыша па Віленскай семінарыі. Сам Агіцкі ў бацькоўскім доме амаль не жыў, бо выкладаў у Жыровічах, Стаўрапалі, Сергіевым Пасадзе. Вярнуўшыся ў Шчучын, стары прафесар трапіў пад ганенні з боку людзей, якім ён калісьці даў прытулак.
Ліманоўскі павет
Ліманоўскі павет (Powiat limanowski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Малапольскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Ліманова. Займае плошчу 951,96 км². Насельніцтва павета складае 130 тыс. чалавек.
Зборхаў
Збо́рхаў — рака ў Беларусі, у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Беседзь (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 8,8 км. Пачынаецца за 1,5 км на захад ад вёскі Новаміхайлаўка, вусце ў вёсцы Вялікія Нямкі. Рэчышча на працягу 2,6 км (ад вытоку да вёскі Антонаўка) каналізаванае. Прыток — ручай Ракуха (справа).
IC 2248
IC 2248 — галактыка тыпу S? (спіральная галактыка) ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Pomacea canaliculata
Pomacea canaliculata — від прэснаводных малюскаў класа Бруханогіх (Gastropoda).
Назва
У англійскай і нямецкай мовах Pomacea canaliculata называюць «яблычным слімаком».
Жыццёвы цыкл
Усяедны. Адкладае яйкі ружовага колеру.
Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
Паходзіць з Паўднёвай Амерыкі. На сённяшні дзень распаўсюджаны ў трапічных краінах. Знішчае і выцясняе папуляцыі мясцовых малюскаў і шкодзіць насаджэнням рысу і Colocasia esculenta.
Практычнае выкарыстанне
Ужываецца ў ежу ў Кітаі і Тайландзе.
Спажыванне непрыгатаванага малюска прыводзіць да заражэння Angiostrongylus cantonensis і захворвання ангіястрангілёзам.
У краі Ісаан, Тайланд, гэтага малюска збіраюць жанчыны і дзеці на працягу дажджлівага сезону ў сажалках, палях і багністых мясцовасцях. У сухі сезон яго трэба даставаць з-пад глею. Сабраных малюскаў мыюць, прапарваюць і аддзяляюць ад ракавіны. Ядуць са смажаным рысам, перцам, рыбным соусам і лаймам.
Джон Тындаль
Джон Тындаль (John Tyndall,, — , ) — брытанскі фізік, хімік.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Лайлін-Брыдж, Ірландыя. Пасля заканчэння сярэдняй школы ў 1839 годзе працаваў тапографам-геадэзістам у брытанскай арміі (1840—1843) і на будаўніцтве чыгунак (1844—1847). Адначасова скончыў (1844) механічны інстытут у Прэстане. У 1847—1848 і 1851—1853 гг. выкладаў у Куінвуд-каледжы (Хэмпшыр). У 1848—1851 гг. слухаў лекцыі ў Марбургскім і Берлінскім універсітэтах. З 1853 г. — прафесар Каралеўскага інстытута ў Лондане (у 1867—1887 гг. — Дырэктар).
Патлумачыў чаму ў неба блакітны колер. Прычына — так званы «эфект Тындаля», пры якім прамень святла, які рассейваецца, мае выгляд блакітнаватага конусу. Аптычныя даследаванні вучонага ляглі ў аснову сучаснай оптавалаконнай сувязі. Тындаль падтрымліваў працы Луі Пастэра па апрацоўцы харчовых прадуктаў.
Жан Піяжэ
Жан Піяжэ (Jean William Fritz Piaget;, , Швейцарыя — , , Швейцарыя) — швейцарскі псіхолаг і філосаф, вядомы працамі па вывучэнні псіхалогіі дзяцей, стваральнік тэорыі кагнітыўнага развіцця і філасофска-псіхалагічнай школы генетычнай псіхалогіі (іншая назва — генетычная эпістэмалогія).
Вучыўся ва ўніверсітэтах Неўшатэля, Цюрыха, Парыжа. У 1926—54 прафесар універсітэтаў Неўшатэля, Жэневы, Лазаны. 3 1929 дырэктар інстытута Ж. Ж. Русо ў Жэневе. Заснавальнік Міжнароднага цэнтра генетычнай эпістэмалогіі ў Парыжы (1955).
Навуковыя працы ў галіне агульнай псіхалогіі, псіхалогіі мыслення і дзіцячай псіхалогіі. Стваральнік канцэпцыі інтэлекту і генетычнай эпістэмалогіі. Распрацоўваў праблемы ўзаемаадносін псіхалогіі і логікі, вывучаў пераўтварэнне ўнутраныя структуры разумовай дзейнасці ў ходзе антагенезу. Лічыў, што функцыянаванне і развіццё псіхікі адбываецца пры адаптацыі індывіда да асяроддзя (асіміляцыі), а таксама прыстасавання да канкрэтных сітуацый (акамадацыі). Аўтар прац «Псіхалогія інтэлекту» (1946), «Уводзіны ў генетычную эпістэмалогію» (т. 1—3, 1949—50) і інш.
Эгацэнтрызм
Эгацэнтрызм (ад ego — «я», centrum - «цэнтр круга») — няздольнасць або няўменне індывіда ўстаць на чужы пункт гледжання. Успрыманне свайго пункту гледжання як адзінага існага. Тэрмін уведзены ў псіхалогію Жанам Піяжэ для апісання асаблівасцяў мыслення, характэрнага для дзяцей ва ўзросце да 8-10 гадоў. Па розных прычынах такая асаблівасць мыслення ў рознай ступені выяўленасці можа захоўвацца і ў больш сталым узросце.
Хейкі Ільмары Савалайнен
Хейкі Ільмары Савалайнен (Heikki Ilmari Savolaine;, Ёэнсу — , Каяані) — фінскі гімнаст, чэмпіён Алімпійскіх гульняў 1948 года, уладальнік ў агульнай складанасці дзевяці алімпійскіх медалёў: двух залатых, адной сярэбранай і шасці бронзавых. Удзельнік пяці Алімпіяд.
Белалобы індры
Белалобы індры, таксама Діядэмавы сіфака (Propithecus diadema) — від сіфакі сямейства індрыевых, велічынёй з сабаку сярэдніх памераў: даўжыня тулава 52 см, хваста 46,5 см, вага ад 6 да 7,25 кг. Мае доўгую поўсць белага колеру, на шыі і макаўцы галавы афарбаванне чорнае. Пярэднія і заднія канцавіны пафарбаваныя ў залацісты колер, ступні чорныя.
Амазонка
Амазонка (Amazonas, Amazonas) — рака ў Паўднёвай Амерыцы, найбуйнейшая ў свеце па памерах басейна, паўнаводнасці і даўжыні рачной сістэмы. Утвараецца зліццём рэк Мараньён і Укаялі.
В’етнамскі донг
В'етнамскі донг — з 3 мая 1978 года афіцыйная валюта В’етнама. Банк-эмітэнт - В'тнамскі дзяржаўны банк.
Амазонка
Даўжыня ад галоўнага вытоку Мараньён 6992,06 км, ад адкрытага ў канцы XX стагоддзя вытоку Апачэта — каля 7000 км, ад вытоку Укаялі звыш 7000 км. Плошча басейна — 7180 тыс. км² (паводле іншых дадзеных 6915 тыс. км²). Гэта прыкметна перавышае басейн эстуарыя Ла-Плата (4140 тыс. км²) і Конга (каля 3700 тыс. км²) і амаль роўна плошчы Аўстраліі.
В’етнамскі донг
Міжнароднае скарачэнне — VND. 1 роўны 10 хао альбо 100 су. У абарачэнні няма манет, самая дробная купюра — 200 донгаў.
Амазонка
Большая частка басейна Амазонкі належыць Бразіліі, паўднёва-заходнія і заходнія раёны — Балівіі, Перу, Эквадору і Калумбіі. Працякаючы большай часткай па Амазонскай нізіне у субшыротным кірунку блізу экватара, Амазонка ўпадае ў Атлантычны акіян, утвараючы адну з самых вялікіх ў свеце дэльт (плошчай звыш 100 тыс. км² і ўключае самы вялікі ў свеце рачны востраў Маражо), па плошчы параўнальны са Швейцарыяй.
В’етнамскі донг
Паходжанне назвы
У в'етнамскай мове слова Đồng абазначае медзь. Гэта звязана з тым, што манеты, якія чаканілі французскія каланізатары, былі з медзі.
Амазонка
Амазонку жывяць шматлікія прытокі; каля 20 з іх даўжынёй больш за 1500 км. Найбольш значныя прытокі: справа — Журуа, Пурус, Мадэйра, Тапажос, Шынгу, Такантынс; злева — Іса, Жапура, Жутаі, Рыу-Негру.
Сярэдні расход у ніжнім цячэнні каля 220 тыс. м³/с (вагаецца па сезонах ад 70 да 300 тыс. м³/с і больш). Сярэднегадавы сцёк каля 7000 км³ (каля 15 % агульнага гадавога сцёку ўсіх рэк зямнога шара). Уздым вады ў паўночных і паўднёвых прытоках Амазонкі бывае ў розны час года. Гэта сур'ёзна згладжвае ваганні ўзроўню Амазонкі, таму яна паўнаводная ўвесь год. Пры ўздыме вады рака затапляе шырокія прасторы, утвараючы непраходныя балоты. Цвёрды сцёк — больш за 1 млрд тон. Прылівы пранікаюць уверх па рацэ на 1400 км і ў вусцевай часткі суправаджаюцца борам (мясцовая назва — парарока).
Паводле дадзеных Дэпартамента геафізікі бразільскай Нацыянальнай абсерваторыі, у адным кірунку з Амазонкай, але на глыбіні 4 тыс. метраў, працякае падземная рака Хамза (Hamza), якая жывіцца грунтавымі водамі. Яе сцёк ацэньваецца ў 3 тыс. м³/с.
Разам з прытокамі Амазонка ўтварае сістэму ўнутраных водных шляхоў агульнай даўжынёй больш за 25 тыс. км. Галоўнае рэчышча Амазонкі суднаходнае на 4300 км (да Анд). Да горада Манаус (1690 км ад вусця) падымаюцца акіянскія караблі. Галоўныя парты (знізу ўверх): Белен, Сантарэн, Обідус, Манаус (Бразілія), Ікітас (Перу).
У 2011 годзе паводле вынікаў сусветнага конкурсу Амазонка прызнана адным з сямі прыродных цудаў свету.
Гісторыя
Першыя звесткі аб існаванні племя амазонак у Паўднёвай Амерыцы прыводзяцца ў дакладзе каралеўскіх чыноўнікаў Хуана дэ Сан Марціна і Антоніа дэ Лебрыхі, якія прынялі асабісты ўдзел у паходзе канкістадораў Гансала Хіменэса дэ Кесада па тэрыторыі Калумбіі (ліпень 1539 года):
Хімэнэс дэ Кесада дзякуючы скажоным звестках індзейцаў лічыў, што каралеву амазонак клікалі Хараціва, і нават адправіў у раён іх пражывання свайго брата Эрнана Перэса дэ Кесада.
Амазонку адкрыў канкістадор Франсіска дэ Арэльяна, які першым з еўрапейцаў перасек Паўднёвую Амерыку ў самай шырокай яе частцы. Улетку 1542 года яго атрад нібыта ўбачыў племя легендарных амазонак і ўступіў з імі ў бітву. Сёння лічыцца, што гэта былі альбо індзейскія жанчыны, якія змагаліся бок аб бок з мужчынамі, альбо проста доўгавалосыя індзейцы, якіх іспанцы прынялі за жанчын. Першапачаткова дэ Арэльяна хацеў назваць раку сваім імем, але пасля бою ён спыніўся на варыянце «Амазонка».
Ужо ў 1553 годзе назва рака [племя] Амазонак згадваецца ў кнізе «Хроніка Перу» Сьеса дэ Леона:
"«Але і цяпер адкрываюцца і выяўляюцца ракі такой дзіўнай велічыні, што яны здаюцца больш залівамі мора, чым рэкамі, бягучымі па зямлі. Так уяўляецца з таго, пра што сцвярджаюць многія іспанцы, якія прайшлі з аделантадо Арэльяна [Orillana], якія кажуць, што рака, спускаецца з Перу да паўночнага мора (тая рака звычайна называецца [ракой племя] Амазонак (de los Amaзonas), або Мараньён (del Maranon) — мае ў даўжыню больш за тысячу ліг, а ў шырыню месцамі больш за 25.»"
Першым з еўрапейцаў праплыў па ўсёй даўжыні ракі ад вусця да вытока ў 1639 годзе партугалец Педру Тэйшэйра. Адзін з яго спадарожнікаў, езуіт Крыстабаль дэ Акуна, надрукаваў першае апісанне падарожжа па Амазонцы.
Цячэнне
Амазонка цячэ па тэрыторыі Перу, Бразіліі і часткова, як памежная рака праз Калумбію. Вытокі Амазонкі знаходзяцца ў Андах, потым рака цячэ на ўсход праз Амазонскую нізіну. Амазонка мае некалькі вытокавых рэк, у залежнасці ад прыняцця адной з іх за галоўную мяняецца і даўжыня. Часцей за галоўную раку прымаюць Укаялі, радзей Мараньён.
У сярэднім цячэнні, ад упадзення Явары да ўпадзення Рыу-Негру, Амазонка мае назву Solimões. Шырыня ракі ў сярэднім цячэнні даходзіць да 20 км, у ніжнім цячэнні да 100 км. Вусце Амазонкі мае выгляд вялікай дэльты з глеістымі, аддзеленымі адзін ад аднаго рукавамі. Найвялікшы рукаў мае пачатак за 350 км ад акіяна. У вусці рака мае шырыню каля 80 км.
Максімальны расход вады ў вусці даходзіць да 300 тыс. м³/с (сярэднегадавы каля 120 тыс. м³/с). Такая вялікая маса прэснай вады выклікае апрасненне акіянічнай вады на адлегласці да 400 км ад вусця.
Флора і фаўна
Амазонія мае багатую фаўну і флору. Прастору насяляе больш за мільён самых розных відаў раслін і жывёл, і гэтую мясцовасць без перабольшання можна назваць сусветным генетычным фондам. Навукоўцы сцвярджаюць, што на 10 км² трапічнага лесу прыходзіцца 1,5 тыс. відаў кветкавых, 750 відаў дрэў, 125 відаў млекакормячых, 400 відаў птушак і незлічоная колькасць насякомых і бесхрыбетных. Шматлікія іх віды нават не апісаныя і не ідэнтыфікаваныя.
У басейне Амазонкі раскінуўся і самы вялікі ў свеце вільготны трапічны лес. Гэта выключнае расліннае прыроднае ўтварэнне апісаў Аляксандр фон Гумбальт падчас свайго падарожжа па Паўднёвай Амерыцы ў 1799—1804 гадах, назваўшы яго гілеяй (ад грэчаскага «гілестон» — лес). Клімат вечназялёнага экватарыяльнага лесу гарачы і вільготны; увесь год тэмпература вагаецца ў межах 25—28 °C, і нават ноччу не апускаецца ніжэй 20 °C. Дажджавыя ападкі тут незвычайна багатыя: іх гадавая сума складае 2000—4000 мм, але часам выпадае і больш. Унутры лесу бязветрана, толькі ў час буры калышуцца верхавіны дрэў. Скрозь густое лісце і перапляценні ліян пад кроны дрэў пранікае мала святла, а буйная расліннасць абцяжарвае рух, цалкам пазбаўляючы арыентацыі. Каб перамясціцца нават на невялікую адлегласць, часта трэба прасякаць дарогу.
Найбольш характэрна для гэтых месцаў багацце ліян — тонкіх, хуткарослых сцёблаў, даўжыня якіх даходзіць да 100 м. Гэтыя расліны абвівае ствалы і галіны дрэў, дасягаюць крон, дзе знаходзяць святло, неабходнае для жыцця; там жа яны разгаліноўваюцца, квітнеюць і пладаносяць. Узбірацца і ўтрымлівацца на дрэвах ім дапамагаюць разнастайныя прыстасаванні (вусы, калючкі, шыпы). Сапраўдным цудам расліннага свету з’яўляецца Victoria regia, велізарная водная лілея, настолькі трывалая, што можа вытрымаць вагу чалавека.
М. І. Вавілаў, які вандраваў па Амазонцы ў раёне Блёкат у 1933 годзе, адзначаў, што па берагах Амазонкі асабліва вялікая разнастайнасць пальмаў, іх там каля 800 відаў. Пальмы растуць як вялікімі групамі, так і асобна. Ён пісаў:
Паблізу рэк часта можна сустрэць капібару — самага буйнога ў свеце грызуна (маса цела каля 50 кг), які вонкава нагадвае марскіх свінак. Жывёл, якія прыходзяць на вадапой, ля берага каравуляць анаконды — гэтыя ўдавы, самыя вялікія з змей, палююць і ў вадзе, дзе могуць задушыць нават каймана. Багаты жывёльны свет Амазоніі прадстаўлены яшчэ прэснаводным рачным дэльфінам інія і нутрыя (у Еўропе гэтага звярка разводзяць на пушных фермах). Каля берагоў Амазонкі можна сустрэць тапіра — прыгожага плыўца, хоць вага яго цела дасягае 200 кг. Часцей за ўсё ён перасоўваецца дарогамі паблізу ракі ў адзіночку. Сілкуецца лісцем, галінкамі і пладамі, многімі відамі водных раслін. Адзін з небяспечных жыхароў джунгляў і найбольш вадалюбівы прадстаўнік сямейства каціных, які здольны нават ныраць — ягуар. Індзейцы племя гуарані называюць яго «d’iaguar» — як і мы.
У Амазонцы і яе прытоках жыве больш за 2 тысячы відаў рыб, якія валодаюць выключным разнастайнасцю. Адсюль родам шматлікія папулярныя акварыўмныя рыбы — напрыклад, гупі, мечаносцы, скаляры і браняковыя. Толькі тут водзяцца рыбы tambaqui, якія сілкуюцца падаючым у ваду насеннем і пладамі каўчукавы дрэў. Сустракаюцца і пратоптэры — адны з апошніх на Зямлі відаў падвойнадыхаючых рыб, а таксама аравана, якая дасягае метровай даўжыні, выскоквае з вады і хапае жукоў з навісаючых над вадой галінак. Аднымі з самых знакамітых насельнікаў Амазонкі з’яўляюцца піранні, невялікія рыбы даўжынёй ад 13 да 40 см, незвычайна пражэрлівыя. Вядуць драпежны лад жыцця. Могуць напасці нават на буйных жывёл (змей або млекакормячых), які перапраўляюцца праз раку. Небяспечныя яны і для людзей — прыцягнутыя пахам крыві, чароды гэтых рыб атакуюць здабычу, вырываючы зубамі кавалкі мяса і абгрызаючы ахвяру да костак.
Такія рыбы, як сом-пляскагаловік і харакі (апошняя з’яўляецца асноўнай прамысловай рыбай Амазонкі), выдаюць гучныя гукі, чутныя над ракой. Мабыць, багацце і разнастайнасць «спяваючых» рыб у Амазонцы тлумачыцца вялікай мутнасці вод ракі з-за прымешак вапнякоў і перегноя. У такіх умовах глядзельныя зносіны рыб немагчымыя, і таму яны выкарыстоўваюць гукі.
Экалогія
Амазонская сельва — незаменная экасістэма, якой, аднак, пагражае масавая высечка дрэў. Найбольшаму спусташэнню падвергнуліся абодва берагі ракі паміж Манаўсам і вусцем. У 70-х гадах ΧΧ стагоддзя значныя лясныя прасторы былі ператвораныя ў пашы, што прывяло да эрозіі глебы. На гэтых тэрыторыях ужо няма некранутых джунгляў. І хоць высечаную або выпаленую расліннасць спрабуюць адрадзіць, але ў такім змененым лесе змяшчаецца толькі частка першапачатковай відавой разнастайнасці.
Ад эксплуатацыі лясоў гінуць многія віды раслін і жывёл. Выключна рэдка зараз сустракаецца выдра Ptesonura brasilensis. У пералік знікаючых відаў патрапілі чырвонае дрэва Rio Palenque і бразільскі палісандр з выдатнай драўнінай, з якой робяць дарагую мэблю.
Даследаванне
У вусця Амазонкі на працягу некалькіх месяцаў у першай палове 1983 года працавала першая савецкая комплексная экспедыцыя, якой было падпарадкавана навуковае судна «Прафесар Штокман».
Вобласць вусця Амазонкі — выдатны аб’ект для вывучэння, так як па сваіх гіганцкіх памерах, вялікімі глыбінямі, выключнай разнастайнасцю расліннага і жывёльнага свету ўяўляе сабой нешта сярэдняе паміж ракой і морам. Па ўплыву на прыродныя працэсы, якія адбываюцца ў вадзе, над сушай і морам, яе можна параўнаць толькі з марскім цячэннем Гальфстрым.
Экспедыцыя была арганізавана Інстытутам акіяналогіі ім. П. П. Шыршова і Інстытутам Лацінскай Амерыкі Акадэміі навук СССР. У яе работах прынялі ўдзел некалькі спецыялістаў з Бразіліі.
Даследаванне ракі праводзіліся ў 67 пунктах, дзе браліся пробы вады і глебы, а таксама вяліся гідралагічныя, гідрахімічныя, гідрабіялагічныя і іншыя назіранні. Акрамя таго, даследаваннем былі ахоплены вобласці шлейфу і асобныя глыбакаводныя ўчасткі акіяна.
Група біягеахімікаў вывучала арганічныя рэчывы, якія выносяцца Амазонкай ў акіян з глыбіні Амазонскай нізіны і іх уплыў на навакольнае акіянскае асяроддзе. Адклады ў асноўным ўяўляюць сабой прадукты жыццядзейнасці амазонскіх джунгляў: бялкі, тлушчы, цукрападобныя рэчывы; збіраючыся на дне акіяна, яны спрыяюць утварэнні радовішчаў карысных выкапняў.
Падземная рака
У Бразіліі на глыбіні каля 4000 метраў навукоўцы выявілі самую доўгую падземную раку ў свеце. Рака, якая бярэ пачатак у перадгор’ях Анд, даўжынёй 6 тысяч кіламетраў цягнецца з захаду на ўсход да ўзбярэжжа Атлантычнага акіяна практычна пад басейнам ракі Амазонкі. Дадзенае навуковае адкрыццё стала здабыткам грамадскасці ў жніўні 2011 года пасля паведамлення, зробленага на пасяджэнні бразільскага геафізічнага грамадства ў Рыа-дэ-Жанейра. Рака неафіцыйна названая Хамза (Rio Hamza, Hamza River) у гонар навукоўца-першаадкрывальніка Валія Хамза (V. Hamza), які нарадзіўся ў Індыі, які больш за 45 гадоў займаўся даследаваннем ракі Амазонкі. Хамза, з’яўляючыся супрацоўнікам Нацыянальнай абсерваторыі ў Рыа-дэ-Жанейра, выявіў першы геалагічна незвычайны і ўнікальны асобнік рачной сістэмы-блізнюка, якая працякае ў Бразіліі на розных узроўнях зямной кары. Вучоны звярнуў увагу на запаволенне некаторых сейсмічных хваль, якое дапамагло выявіць вялікую колькасць вады пад зямлёй (першапачаткова прынятага за «падземны акіян»). Аднак даследаванне тэмпературы вады, праведзенае на глыбіні ў 241-й бяздзейнічаючай нафтавай свідравіне выявіла незвычайную (не характэрную для звычайных свідравін такога тыпу) змену тэмпературы вады, што дазволіла выявіць і вывучыць падземную раку. У ходзе даследавання высветлілася, што за выключэннем напрамкі плыні, р’кі Амазонка (наземная) і Хамза (падземная) валодаюць значна адрознымі характарыстыкамі, найбольш відавочнымі з якіх з’яўляюцца іх шырыня і хуткасць патоку. Тым не менш, хуткасць патоку ў Амазонцы складае пяць метраў у секунду, а хуткасць у падземнай рацэ не перавышае 1 міліметра ў секунду. Такім чынам, рака Хамза вельмі павольна цячэ на глыбіні каля 4 тысяч метраў пад зямлёй скрозь порыстыя грунты паралельна Амазонцы. Паводле папярэдніх падлікаў, шырыня Хамзы дасягае 400 км, а расход вады складае прыкладна 3900 м³/с  — гэта каля 2 % ад дэбіту Амазонкі. Хуткасць плыні Хамзы складае ўсяго некалькі метраў у год. Гэта яшчэ больш павольна, чым рухаюцца ледавікі, так што ракой яе можна назваць даволі ўмоўна. Хамза ўпадае ў Атлантычны акіян на вялікай глыбіні. Вада ракі Хамза мае высокі ўзровень салёнасці.
У існаванні і фарміраванні падземных вадаёмаў такога роду гуляюць важную ролю і некаторыя геалагічныя фактары. Так, падземны акіян, выяўлены ў 2007 годзе, быў сфарміраваны ў выніку зацягвання (апускання) часткі дна Ціхага акіяна пад зямлю і абмежаваннем ўтварыўся прасторы кантынентальнай плітой. Як правіла, вада, якая апынулася на такой глыбіні, імкнецца і «цячэ» ўверх, але незвычайныя ўмовы, якія сфарміраваліся ўздоўж усходняга берага Ціхага акіяна, дазваляюць падземнаму акіяну знаходзіцца ў стане адноснага спакою. У выпадку з падземнай ракой Хамза порыстыя і прапушчальныя аcадкавыя пароды выконваюць ролю трубаправодаў, якія дазваляюць вадзе апускацца на вялікія глыбіні. Разлом, які пралягаў з захаду на ўсход, і карставыя формы рэльефу, якія працягнуліся ўздоўж паўночнай мяжы басейна ракі Амазонкі, гуляюць пэўную ролю ў забеспячэнні вадой падземнай ракі. У сувязі з тым, што непранікальныя для вады геалагічныя пароды практычна перашкаджаюць вертыкальнаму патоку, ухіл порыстых ападкавых парод з захаду на ўсход стварае так званы тапаграфічны градыент, накіроўвалы цячэнне Хамзы ў бок Атлантычнага акіяна. У адрозненне ад Хамзы, 153-кіламетровая падземная рака, размешчаная на паўвостраве Юкатан у Мексіцы, і 8,2-кіламетровая падземная рака Cabayugan ў Нацыянальным парку Puerto Princesa на Філіпінах сваім узнікненнем абавязаны карставаму рэльефу. Вада ў гэтых рэках змяніла кірунак сваёй плыні, знайшоўшы дарогу ўніз дзякуючы растварэнню карбанатных парод і фарміраванні шырокай падземнай рачной сістэмы.
Курт Петэрсен
Курт Арнэ Петэрсен (Kurt Arne Pettersén;, Бурас, лен Эльвсбарг (цяпер у лене Вестра-Гёталанд), Швецыя — , Бурас, лен Эльвсбарг, Швецыя) — шведскі барэц грэка-рымскага і вольнага стыляў, чэмпіён Алімпійскіх гульняў, трохразовы віцэ-чэмпіён Еўропы, дзесяціразовы чэмпіён Швецыі (грэка-рымская барацьба 1936, 1938, 1941, 1943—1946, 1949—1951).
Міхал Кшывіцкі
Міхал Кшывіцкі (, Ракаў, Мінская губерня —, г. Драгічын, Польшча) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч.
Біяграфія
У 1926 годзе стаў выкладчыкам Вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску.
З 1950 года па 1967 год выконваў функцыю адміністратара пінскай дыяцэзіі
Спрошчаная тэхнічная мова
Спрошчаная тэхнічная мова — абмежаваная версія натуральнай мовы, створаная дзяля дасягнення наступных мэт: З’яўляецца разнавіднасцю кантралюемых моў
Хрысціянскі камунізм
Хрысціянскі камунізм — палітычная і тэалагічная тэорыя, згодна з якой асновы камунізму прадстаўляў яшчэ Ісус Хрыстос.