cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Томас Пірмайр
Клубная кар’ера
30 красавіка 2015 года падпісаў кантракт з футбольным клубам «Мінск», тым самым стаўшы першым у гісторыі аўстрыйскім легіянерам у чэмпіянаце Беларусі. У «Мінску» быў прызваны часова замяніць сербскага паўабаронцу Ніколу Лукіча, які атрымаў траўму ў матчы першага тура (11 красавіка) і выбыў на працяглы тэрмін. У ліпені, па аднаўленні Лукіча ад траўмы і заканчэння тэрміну кантракта, Пірмайр пакінуў мінскі клуб.
У жніўні 2015 года стаў іграком клуба «Бекешчаба» з элітнага дывізіёна Венгрыі, пакінуў яго праз год. У студзені 2017 года далучыўся да складу дэбютанта Алсвенскан — клуба «АФК Эскільстуна». Аднак па выніках сезона 2017 шведскі клуб выбыў у другі дывізіён, і ў студзені 2018 года Пірмайр стаў іграком клуба трэцяга аўстрыйскага дывізіёна «ЛАСК Юніярс ОЁ». У ліпені 2018 года перайшоў у «Алімпіякос» з Нікасіі.
У ліпені 2019 далучыўся да клуба «Вінер-Нойштат».
Міжнародная кар’ера
У 2009—2010 гадах выступаў за моладзевую зборную Аўстрыі.
Сальнэ (Ніжынскі раён)
Сальнэ (Са́льне) — вёска ў Ніжынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзяць у склад Ласыніўскай пасялковай абшчыны.
Муа Марцінсан
Муа Марцінсан, сапр. Хельга Марыя Свартс, часам пішацца як Сварц ( — ) — шведская пісьменніца, адзіная за наібольш вядомых аўтараў пралетарскай літаратуры. Яе жаданне было змяніць грамадства сваімі творамі і адлюстраваць умовы рабочага класа, а таксама асобаснае развіццё жанчын. Яе працы былі прысвечаны мацярынству, каханню, беднасці, палітыцы, рэлігіі, урбанізацыі і цяжкім умовам жыцця жанчын працоўнага класа.
Адаптацыі
Фільмы
Тэлесерыялы
Валянціна Іванаўна Казяба
Валянціна Іванаўна Казяба (дзявоч. Дарошка нар., в. Паставічы, Старадарожскі раён, Мінская вобласць) — Герой Сацыялістычнай Працы (1951).
Біяграфія
Да пачатку Вялікай Айчыннай вайны змагла атрымаць толькі пачатковую адукацыю ў мясцовай школе. З лета 1944 года прымала ўдзел у аднаўленні мясцовага калгаса імя Сталіна і адначасова наведвала пяты клас школы. У 1947 годзе стала працаваць у паляводчай брыгадзе. У пасляваенныя гады асноўнай спецыялізацыяй гаспадаркі з’яўлялася вырошчванне кок-сагызу, які ў той час быў важнай сельскагаспадарчай культурай. У 1948 годзе ўзначаліла спецыялізаванае звяно па вырошчванні кок-сагызу.
Узнагароды
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 3 ліпеня 1951 года за атрыманне высокіх ураджаяў каранёў кок-сагызу было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і молат».
Яе імя занесена ў Кнігу народнай славы Старадарожскага раёна Мінскай вобласці. З 2010 года ў яе гонар праводзяцца раённыя спаборніцтвы за дасягненне высокіх вынікаў у вытворчасці прадукцыі раслінаводства.
NGC 7710
NGC 7710 (іншыя абазначэнні — PGC 71844, MCG -1-60-10) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Каўшова (Мастоўскі раён)
Каўшо́ва (, Ковшово) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубненскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Харціцкага сельсавета.
Басманава (Цёмкінскі раён)
Басманава (Басманово) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Бацюшкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Далматаўскага сельскага паселішча.
Барысаўскія павятовыя маршалкі
Спіс маршалкаў дваранства Барысаўскага павета.
Эстляндская губерня
Эстляндская губерня (Eestimaa kubermang) — губерня Расійскай імперыі, самая паўночная з трох губерняў Прыбалтыйскага края, цягнулася паласой з усходу на захад уздоўж паўднёвага берагу Фінскага заліва і канчалася архіпелагам астравоў.
Амберг
Амберг (Amberg) — горад акруговага падпарадкавання ў федэральнай зямлі Баварыя (Германія). Насельніцтва 44,65 тыс. чалавек (2005). Горад размешчаны на 60 кіламетраў на ўсход ад Нюрнберга, на рацэ Фільс. У Амбергу і Вайдэне знаходзіцца вышэйшая тэхнічная школа.
Катак
Катак (Cuttack, କଟକ) — горад на ўсходзе Індыі, у штаце Арыса. Адміністрацыйны цэнтр акругі Катак. Размешчаны за 28 км на паўночны ўсход ад Бхубанешвара, сталіцы Арыса. Тут знаходзіцца Высокі суд Арысы. Плошча горада — 138 км². Заснаваны ў 989 годзе н. э., Катак быў сталіцай Арысы на працягу амаль тысячы гадоў да яе пераносу ў Бхубанешвар у 1948 годзе.
Зубачыстка
Зубачыстка — завостраная палачка (драўляная, бамбукавая або пластмасавая), прызначаная для выдалення рэшткаў ежы, якія затрымаліся паміж зубамі. Часта падаецца ў рэстаранах у канцы трапезы.
Самае старажытнае сведчанне выкарыстання зубачыстак навукоўцы выявілі, даследуючы выкапнёвую сківіцу Homo antecessor, старажытнага чалавека, які жыў 1,2 мільёна гадоў таму. Паміж зубамі былі выяўленыя драўняныя валокны, што, па словах навукоўцаў, сведчыць аб тым, што старажытныя людзі карысталіся кавалачкамі дрэва ў якасці зубачыстак.
Раней зубачысткі таксама рабілі з срэбра і нават каменя. Напрыклад, персанаж старажытнарымскага рамана «Сатырыкон» (I стагоддзе н. э.) Трымалхіён на балі калупае ў зубах срэбнай зубачысткай, а ў ісламскіх краінах зубачысткі робяць з халцэдону.
У 1872 годзе Сілас Нобле і Дж. П. Кулі запатэнтавалі першую машыну для вытворчасці зубачытак.
Артышок
Батанічнае апісанне
Шматгадовыя травяністыя расліны. Сцябло галінастае, прамое, вышыня 0,5—1 м. Лісце буйное, лопасцевае або перыстарассечанае. Трубчастыя фіялетавыя, сінія або белыя кветкі сабраны ў буйны кошык дыяметрам да 10 см. Сакавітыя нераскрытыя кошыкі з мясістым кветаложам (маюць да 4 % бялку, 7—15 % вугляводаў (да 12 % цукру), 3—11 % вітаміну С, 0,4 мг% каратыну, вітаміны В1 (0,18 мг %) і В2, С — 5 мг %, правітамін А, інулін, мінеральныя і араматычныя рэчывы, 0,74 % клятчаткі, да 80 % вады), ачышчаныя чаранкі, галоўныя жылкі лісця і карані спажываюць вараныя і кансерваваныя (далікатэсная страва). Сырыя артышокі (перад ужываннем абдаюць кіпенем) выкарыстоўваюць у салатах. Суквецці артышока зрэзваюць да поўнага іх раскрыцця. Пасля адварвання ў салёнай вадзе іх можна есці з маслам або соусам або падсмажваць у топленым або сметанковым масле і пасыпаць сухарамі або зелянінай. Выкарыстоўваюць таксама артышокі для прыгатавання розных соусаў. Ядуць рукамі, з кветкі абламваюць па адным лістку, мачаюць у соус і спажываюць. Калі лісткі з'едзеныя, з дапамогай відэльца ядуць сцябло, неядомыя часткі кладуць на бераг сваёй талеркі.
Выкарыстанне
Артышок вядомы як стымулявальны і дыўрэтычны лекавы сродак; ужываюць пры дыябеце, атэрасклерозе, хваробах печані; плады — проціяддзе опіуму. Артышок карысны людзям сталага ўзросту і хворым атэрасклерозам, пакольку гліказыд цынарын, якім багата расліна, зніжае колькасць халестырыну ў крові і мае жоўча- і мачагонныя якасці.
Джон Керы
Джон Форбс Керы (John Forbes Kerry; нар. 11 снежня 1943, Арор, штат Каларада) — амерыканскі палітык, член Дэмакратычнай партыі, 68-ы Дзяржаўны сакратар ЗША з 1 лютага 2013 па 20 студзеня 2017.
Талалаіўка (Ніжынскі раён)
Талалаіўка (Талала́ївка) — вёска ў Ніжынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
У ХІХ стагоддзі сяло Талалаіўка было ў складзе Талалаіўскай воласці Ніжынcкага павета Чарнігаўскай губерні.
Цэнтральны канал (Францыя)
Цэнтральны канал (Le Canal du Centre) — канал у дэпартаменце Сона і Луара (Бургундыя). Канал быў пабудаваны ў 1784-1791 гадах і злучае рэкі Сона і Луара, мае даўжыню 112 км і 61 шлюз. Пачынаецца канал у Шалон-сюр-Соне на рацэ Сона, канчаецца, злучаючыся з Бакавым (абводным) каналам Луары ў Дзігуэне. Вышэйшы пункт - 301 м над узроўнем мора, найнізкі - 175 м у Шалон-сюр-Соне. Важнейшыя парты - Дзігуэн, Монса-ле-Мін, Шаньі, Шалон-сюр-Сон.
Мейры
Ме́йры (, Мейры) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ваверскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Мейраўскага сельсавета.
Полацкі дзяржаўны прафесійны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці
Полацкі дзяржаўны прафесійны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці — установа прафесійнага навучання ў гарадскім пасёлку Ветрына.
Гісторыя
20 мая 1952 года ў вёсцы Загаране Мехаўскага раёна была арганізавана школа механізацыі. Дырэктарам гэтай школы ў жніўні 1953 года быў прызначаны Пётр Філіпавіч Сапроненка. Першыя вучні навучаліся па дзвюх спецыяльнасцях: «Трактарыст-машыніст шырокага профілю» і «Электраманцёр сельскай электрыфікацыі і сувязі».
У 1954 годзе Загаранская школа была перайменавана ў вучылішча механізацыі сельскай гаспадаркі № 13. У сакавіку 1954 года вучылішча была пераведзена з вёскі Загаране ў Полацк.
У 1963 годзе Полацкае вучылішча механізацыі сельскай гаспадаркі № 13 было ператворана ў сельскае прафесійнае вучылішча № 13 горада Полацка. У 1968 годзе вучылішча было пераведзена ў гарадскі пасёлак Ветрына Полацкага раёна.
У 1973 годзе былі пабудаваны новы корпус вучылішча, інтэрнат і майстэрні.
З 1 верасня 1984 года Полацкае сельскае прафтэхвучылішча было ператворана ў Полацкае сярэдняе прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 167. А ў 1989 годзе ўстанова адукацыі стала называцца «Полацкае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 167 механізацыі сельскай гаспадаркі».
У лютым 2006 года ўстанова адукацыі стала звацца УА «Полацкі дзяржаўны прафесійны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці».
У ліцэі працуе 15 факультэтаў, 10 гурткоў. У ліцэі маюцца аўтатрактарны парк; 23 навучальныя кабінеты, 12 вучэбна-вытворчых майстэрняў, 2 камп’ютарныя кабінеты, актавая зала на 300 пасадачных месцаў, інтэрнат, сталовая, аўтадром, трактарадром. Спартыўная база ўключае спартыўную залу, трэнажорную залу, лёгкаатлетычны гарадок, пляцоўкі для баскетбола і гандбола. Маецца бібліятэка з чытальнай залай і кнігасховішчам. Маецца сад, цяпліца і вучэбная гаспадарка.
Дар’я Сяргееўна Навумава
Да́р'я Сярге́еўна Наву́мава (нар., п. Патока, , Магілёўская вобласць, Беларусь) — беларуская цяжкаатлетка. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2016 года.
Біяграфія
Вучылася ў Слабодскай базавай школе. Да 10 класа школы Дар’я займалася штурханнем ядра і кіданнем дыска, затым перайшла ў цяжкую атлетыку, патлумачыўшы гэта тым, што з-за невысокага росту ёй цяжка было канкураваць на дарослым узроўні. Затым скончыла Бабруйскае вучылішча алімпійскага рэзерву. У наш час вучыцца на факультэце фізічнага выхавання ў Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя А. А. Куляшова.
Дэбютавала на міжнароднай арэне ў 2012 годзе на чэмпіянаце Еўропы сярод юнакоў у катэгорыі да 69 кг. У далейшым выступала ў катэгорыі да 75 кг. На чэмпіянаце Еўропы 2014 года спартсменка заняла 4-е месца, а на Чэмпіянаце свету 2015 года — 5-е месца.
Жыве ў Бабруйску.
Павел Віктаравіч Галавенка
Павел Галавенка (нар., ) — беларускі футбаліст, брамнік польскага клуба «Жырардавянка» з Жырардава.
Клубная кар’ера
Выхаванец футбольнага клуба «Мінск», з 2014 года пачаў выступаць за дубль. У 2015 годзе стаў таксама прыцягвацца да асноўнай каманды, гуляў за «Мінск» у Юнацкай лізе УЕФА. 21 верасня 2016 года дэбютаваў у асноўнай камандзе «Мінска» ў матчы 1/8 фіналу Кубка Беларусі супраць «Баранавічы» (3:2), правёўшы на полі ўсе 120 хвілін (з дадатковым часам). 2 кастрычніка 2016 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў матчы супраць «Гарадзеі» (3:1), выйшаўшы на замену на 34-й хвіліне замест атрымаўшага траўму Андрэя Клімовіча.
У сезоне 2017 працягваў выступаць за дубль сталічнага клуба, прыцягваўся да асноўнай каманды ў якасці другога брамніка. За асноўную каманду двойчы выхадзіў на поле — 30 чэрвеня ў Вышэйшай лізе супраць «Крумкачоў» (0:0) і 5 ліпеня ў матчы 1/16 фіналу Кубка Беларусі супраць пінскай «Хвалі» (1:0). У сезоне 2018 згуляў у чатырох матчах чэмпіянату і адным кубкавым.
У студзені 2019 года падоўжыў кантракт з «Мінскам». У жніўні 2019 года перайшоў у «Ліду», дзе быў запасным брамнікам і не з’яўляўся на полі.
У пачатку 2022 года далучыўся да клуба «Жодзіна-Паўднёвае» ў Другой лізе, а ў верасні перабраўся ў польскую «Жырардавянку».
Міжнародная кар’ера
10 лістапада 2017 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, правёўшы на полі ўсе 90 хвілін у таварыскім матчы супраць Літвы (0:0).
Выр’е
Выр’е (Вырье) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Бацюшкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Далматаўскага сельскага паселішча.
Цэнтральны фронт
Цэнтральны фронт — аператыўнае аб’яднанне савецкіх войскаў з 15 лютага да 20 кастрычніка 1943 года (камандуючы — генерал арміі Канстанцін Ракасоўскі), у Другой сусветнай вайне.
Войскі фронту вялі баявыя дзеянні на тэрыторыі Курскай і Арлоўскай абласцей, удзельнічалі ў 1943 годзе ў Курскай бітве, пры Чарнігаўска-Прыпяцкай наступальнай аперацыі нанеслі галоўны ўдар ворагу на Канатопскім кірунку і ў жніўні 1943 года ўступілі на землі Украіна. На працягу жніўня-верасня яны адваявалі частку Сумскай, Чарнігаўскай і Кіеўскай абласцей. 20 кастрычніка 1943 года Цэнтральны фронт перайменаваны ў Беларускі фронт (пазней — Першы Беларускі фронт).
Скопішча Дзевы
Скопішча Дзевы — скопішча галактык, размешчанае на адлегласці ад 15 да 22 мегапарсекаў, бліжэйшае да Мясцовай групы буйное скопішча. Яно складаецца не менш, чым з 1300 (хутчэй за ўсё, каля 2000) галактык. На назіраным небе скопішча мае вуглавы памер каля 8° з цэнтрам у сузор'і Дзевы, адсюль і назва. Частка скопішча размешчана ў сузор'і Дзевы, а частка — у сузор'і Валасы Веранікі (з ім не варта блытаць скопішча Волас Веранікі — іншае буйное скопішча галактык у гэтым сузор'і). Скопішча Дзевы, як і Мясцовая група, уваходзіць у склад Мясцовага звышскопішча галактык.
Ганна Вітлак
Ганна Вітлак (Anna Whitlock, , Стакгольм —, Стакгольм) — шведская журналістка, педагог, феміністка, суфражыстка.
Скопішча Дзевы
Першыя аб'екты скопішча былі апісаны яшчэ ў каталогу Месье, напрыклад, гіганцкая эліптычная галактыка M87. Група галактык гэтага скопішча М 84, М 86, NGC 4477, NGC 4473, NGC 4461, NGC 4458, NGC 4438, NGC 4435 цікавая тым, што меркавана ўтварае фізічна звязаную сістэму і завецца ланцужком Маркарана па імі астранома, які прапанаваў і абгрунтаваў у 1961 годзе гэту гіпотэзу.
Ганна Вітлак
Адукацыйная дзейнасць
У 1878 годзе заснавала ў Стакгольме школу для дзяўчынак. З 1893 года сумесна з Элен Кей (Ellen Key) пераўтварае школу ва ўстанову з сумесным навучаннем, дзе рабіўся акцэнт на выкладанні прыродазнаўчых навук для дзяўчынак і гуманітарных ведаў для хлопчыкаў. У школе выкарыстоўваліся новыя метады навучання: студэнцкае самакіраванне, разнастайнасць тэарэтычных і практычных работ. У школе прытрымліваліся прынцыпаў свабоды веравызнання.
Памерла 16 чэрвеня 1930 года. Пахавана на Паўночных могілках Стакгольма.
Scythris disparella
Scythris disparella — від матылькоў сямейства Scythrididae. Быў апісаны Ёханам Марцінам Якабам фон Тэнгстромам у 1848 годзе. Ён насяляе ў Еўропы (дзе сустракаецца ў Скандынавіі, Латвіі, Эстоніі, Беларусі, Украіне, Малдове, у Паўночнай Македоніі, Босніі і Герцагавіне, Харватыі, Славакіі, Чэхіі, Аўстрыі, Германіі, Францыі і Іспаніі) на Паўднёвым Урале.
Размах крылаў складае 10-12 мм. Лёт імага з мая па ліпень.
Пётр Іванавіч Купрыянаў
Пё́тр Іва́навіч Купрыя́наў (, Жодзіна, Беларусь —, Кулдыгскі раён, Латвія) — Герой Савецкага Саюза (пасмяротна), разведчык 3-га батальёна 53-й мотастралковай брыгады 29-га танкавага корпуса 5-й гвардзейскай танкавай арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту, яфрэйтар. Загінуў, закрыўшы сваімі грудзьмі амбразуру варожага дзота.
Біяграфія
Пётр Іванавіч Купрыянаў нарадзіўся ў 1926 годзе ў Жодзіне (Мінская вобласць, БССР) у сям'і селяніна. Беларус. Член УЛКСМ. Скончыў сельскую школу. Працаваў у калгасе.
З мая 1943 года па 3 ліпеня 1944 года Купрыянаў быў сувязным, а затым кулямётчыкам партызанскага атрада «Радзіма» брыгады «Разгром». У брыгадзе быў добрым разведчыкам, займаўся падрыўной справай, удзельнічаў у разгроме нямецкіх гарнізонаў. У першай жа гарачай сутычцы з фашыстамі ён здабыў сабе зброю. Пранікаў у фашысцкія гарнізоны, збіраючы важныя разведданыя. Без Пятра Купрыянава не абыходзілася ні адна буйная аперацыя па разгрому варожых гарнізонаў і карных атрадаў эсэсаўцаў. Юны партызан Купрыянаў прымаў актыўны удзел у рэйкавай вайне, пускаў пад адхон варожыя эшалоны. Адзін з яго подзвігаў у партызанскай брыгадзе — стрэлам з супрацьтанкавага стрэльбы вывеў са строю тры паравозы, якія везлі да фронту склады з боепрыпасамі, танкамі і жывой сілай гітлераўскіх войскаў. Быў узнагароджаны медалём «Партызану Айчыннай вайны» 2-й ступені.
У ліпені 1944 года, калі Беларусь была вызвалена ад фашыстаў, Купрыянаў пайшоў добраахвотнікам на фронт. Служыў разведчыкам 3-га батальёна 53-й мотастралковай брыгады 29-га танкавага корпуса 5-й гвардзейскай танкавай арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту, яфрэйтар.
Воінская часць, у якой служыў Пётр Купрыянаў, з баямі прасоўвалася да Балтыйскага мора, раз'яднаць нямецка-прыбалтыйскую групоўку на дзве часткі. Пасля доўгага маршу частка ўступіла ў баі за балтыйскі горад Шаўляй. Тут, у перапынку паміж баямі, Пятра Купрыянава прымаюць у камсамол. 10 кастрычніка 1944 года разведчык Купрыянаў разам са сваім узводам першым выйшаў да берага Балтыйскага мора. Порт быў вызвалены. Ефрейтору Пятру Купрыянаву была аказана гонар зачэрпнуць пляшку марской вады і гэты дарагі сувенір адправіць камандуючаму 1-м Прыбалтыйскім фронтам генералу арміі Баграмяну.
У лістападзе 1944 года батальён, у якім служыў Пётр Купрыянаў, удзельнічаў у баях па ліквідацыі акружанай фашысцкай групоўкі ў Прыбалтыцы. 2 лістапада 1944 года на адным з участкаў, у вышыні каля пасёлка Нікратцэ Кулдыгскага раёна Латвіі, наступаючыя падраздзяленні сутыкнуліся з сур'ёзным супраціўленнем фашыстаў. Было прадпрынята некалькі спроб стралковых атак, але ўсе спробы былі спыненыя шчыльным кулямётным агнём.
Вопытны партызанскі разведчык яфрэйтар Купрыянаў разам з групай іншых салдат атрымаў загад знішчыць агнявыя кропкі праціўніка. Яны пачалі прабірацца да вышыні. Імі было знішчана два фашысцкіх кулямёта, але батальён наступаць па-ранейшаму не мог: кулямёт з дзота, размешчанага на вяршыні вышыні, зноў адкрыў агонь па наступаўшым. Некалькім байцам удалося падпаўзці да дзоту на 30 м, але «пагасіць» агнявую кропку аказалася немагчымым: амбразура дзота была вузкая, і выбухі гранат не прычынялі шкоды ні кулямёту, ні фашысцкага куляметчыку.
Пётр Купрыянаў схаваўся ў варонцы ад выбуху недалёка ад дзота. Раптам ён падняўся, дабег да дзота і ўпаў грудзьмі на амбразуру. Байцы, якія бачылі подзвіг свайго баявога таварыша, кінуліся наперад і авалодалі вышынёй. Батальён працягваў выконваць баявую задачу.
Цела Купрыянава было пахавана паблізу, каля скрыжавання дарог. Пазней Пётр Купрыянаў быў перапахаваны на брацкіх могілках савецкіх воінаў у саўгасе «Нікрацэ» ў Кулдыгскам раёне Латвіі.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і гераізм яфрэйтару Купрыянаву Пятра Іванавіча пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Купрыянаў навечна залічаны ў спісы стралковай роты палка, у якім служыў.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Леніна, медалём «Партызану Айчыннай вайны» 2-й ступені.
Памяць
На яго магіле і на месцы яго гібелі ўстаноўлены абеліскі, у горадзе Слуцк — бюст. У Жодзіна ўстаноўлены помнік маці Купрыянава і пяці яе загінуўшым у гады вайны сынам. Жыццю і подзвігу героя прысвечаны дакументальны фільм «Пётр Купрыянаў». Школа ў Жодзіна, вуліцы ў гарадах Мінск, Слуцк, Смалявічы, Жодзіна, Вілейка, Полацк, Кулдыга носяць імя Героя.
Так ж у Мінску яго імя было прысвоена сярэдняй школе № 20, імя носіць сярэдняя школа № 1 у горадзе Жодзіна.
Варта
Ва́рта (Warta) — рака ў Польшчы, правы прыток Одры (Одэра).
Даўжыня — 808 км, плошча басейна — 53 700 км². Выток на Малапольскім узвышшы, перасякае Кракаўска-Чэнстахоўскае ўзвышша, далей цячэ па Велікапольскай нізіне. Ледастаў нерэгулярны. Расход вады 215 м³/сек. На працягу 350 км зарэгулявана шлюзамі. Суднаходная да горада Познань.
На Варце размешчаны гарады Чэнстахова, Познань, Гожаў-Велькапольскі.
Рэгуларэс
Рэгуларэс (Regulares), поўная назва Рэгулярныя тубыльныя сілы (Fuerzas Regulares Indígenas) — элітнае падраздзяленне Узброеных Сіл Іспаніі. У цяперашні час базуецца на іспанскім баку Міжземнамор’я ўздоўж ўзбярэжжа Марока, на астравах і ў іспанскіх уладаннях на поўначы Афрыкі.
Гісторыя
Пасля прадастаўлення Марока незалежнасці ў 1956 годзе 8 палкоў («Grupos») «Рэгуларэс» былі расфармаваны. У цяперашні час захаваны толькі два палка. Вайскоўцаў вярбуюць з жыхароў іспанскіх эксклавом Сеута і Мелілья.
«Рэгуларэс» у цяперашні час часта прымаюць удзел у міратворчых місіях (у тым ліку ААН) у розных рэгіёнах свету.
Арганізацыя
«Рэгуларэс» — як і раней — традыцыйна падпадзяляюцца на палкі (Grupos) і батальёны (Tabores). Гэта:
Уніформа
«Рэгулярэс» носяць форму колеру хакі з белым каўняром-буркай (т. зв. «альквісель» (Alquicel)), з чырвонай перавяззю і чырвоную феску на галовах. Дзякуючы каларытнай уніформе ва ўсходнім стылі і іх традыцыйнаму запаволенага маршавага кроку (60 крокаў у хвіліну) шэсця «Рэгулярэс» з’яўляюцца ўпрыгожваннем парадаў і іншых урачыстасцяў.
Тэрэшкіўка (Ніжынскі раён)
Тэрэшкіўка (Тере́шківка) — вёска ў Ніжынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзяць у склад Ласыніўскай пасялковай абшчыны.
Празароцкая дзіцячы сад–сярэдняя школа імя І. Ц. Буйніцкага
Гісторыя
Гісторыя школы пачынаецца з XVII стагоддзя, калі манахі заснавалі ў Празароках францысканскі кляштар. Пры кожным кляштары ў той час існавала школа.
У 1885 годзе у аграгарадку з’явілася гмінная школа. Яна ўтрымлівалася за кошт дзяржаўнага казначэйства і сялян.
У 1900 годзе было адкрыта народнае вучылішча. У сярэднім настаўнік у той час праводзіў 30 урокаў у тыдзень, гадавы заробак складаў 360 рублёў. У 1900—1901 навучальным годзе вучылішча наведвалі 57 хлопчыкаў і 7 дзяўчынак. Навучальны год працягваўся 127 дзён.
У 1920—1930 гадах у Празароках дзейнічала школа з сямігадовым тэрмінам навучання.
У другой палове 1930-х гадоў для сямігодкі быў пабудаваны новы будынак, у якім было 7 класных пакояў, вестыбюль, калідор, настаўніцкая і кватэра для дырэктара з асобным уваходам. У школе карысталіся наступнымі падручнікамі: «Біблія», «Слова божае», «Агародніцтва», «Анатомія чалавека». Навучанне вялося на польскай мове. У школе навучалася больш за 200 дзяцей. Са студзеня 1940 года выкладанне вялося на рускай і беларускай мовах. У 1947 годзе школа набыла статус сярэдняй.
У 1950-х гадах установа адукацыі размяшчалася ў 3-х драўляных будынках, адзін з якіх быў двухпавярховым. На першым паверсе размяшчаліся настаўніцкая, бібліятэка, кабінет дырэктара, на другім — 3 класныя пакоі.
У 1964 годзе быў пабудаваны сучасны будынак школы.
Вільгельм IV (кароль брытанскі)
Вільгельм IV (William IV, Wilhelm IV; 21 жніўня 1765 — 20 чэрвеня 1837) — кароль Вялікабрытаніі і Гановера з 26 чэрвеня 1830 і да сваёй смерці. Вільгельм быў трэцім сынам Георга III і малодшым братам Георга IV. Ён з’яўляўся апошнім брытанскім каралём Гановерскай дынастыі.
У маладосці будучы кароль служыў на флоце, пасля насіў мянушку «Кароль-марак». Ён служыў у Паўночнай Амерыцы, але ў ваенных дзеяннях практычна не ўдзельнічаў. Вільгельм атрымаў у спадчыну трон пасля смерці двух старэйшых братоў, не якія пакінулі законных нашчадкаў, ва ўзросце 64 гадоў. За сем гадоў яго кіравання было праведзена некалькі важных рэформ: перагледжана заканадаўства пра бедных, праведзена дэмакратызацыя муніцыпалітэтаў, упершыню абмежаваны дзіцячая праца, а ва ўсёй Брытанскай імперыі адменена рабства. Вільгельм быў апошнім брытанскім манархам, які прызначаў прэм’ер-міністра супраць волі парламента. Каралеўству Гановер ён дараваў ліберальную канстытуцыю.
Абодва законных дзіцяці Вільгельма IV памерлі ў дзяцінстве, таму брытанскі прастол атрымала ў спадчыну яго пляменніца Вікторыя, а каралём Гановера стаў яго малодшы брат Эрнст Аўгуст.
Раннія гады
Вільгельм, трэцяе дзіця караля Георга III і каралевы Шарлоты, нарадзіўся раніцай 21 жніўня 1765 года ў Бакінгем-хаусе. У яго былі два старэйшыя брата, Георг і Фрэдэрык, таму Вільгельм не разглядаўся як спадчыннікі прастола. Ён быў хрышчоны ў Сент-Джэймскім палацы 20 верасня 1765 года, яго хроснымі былі дзядзькі: герцаг Глостэр і прынц Генрых (пасля герцаг Камберленд), а таксама цётка, прынцэса Аўгуста.
Большую частку дзяцінства прынц Вільгельм правёў у Рычмандзе і палацы К’ю, дзе яго адукацыяй займаліся прыватныя педагогі. У трынаццаць гадоў прынц паступіў у каралеўскі флот мічманам, у 1780 годзе ён прысутнічаў пры бітве ля мыса Сент-Вінсент. Хоць на борце карабля Вільгельма суправаджаў настаўнік, яго марскі вопыт мала адрозніваўся ад службы іншых мічманаў, так ён нароўні з усімі ўдзельнічаў у гатаванні ежы і нават быў арыштаваны разам з іншымі членамі каманды за п’яную бойку ў Гібралтары (хоць прынца адпусцілі адразу ж, як усталявалі яго асобу).
Падчас вайны за незалежнасць ЗША прынц служыў у Нью-Ёрку. Рэвалюцыянеры з ухвалення Джорджа Вашынгтона планавалі выкрасці прынца, пакуль ён знаходзіўся ў Амерыцы. Аднак брытанцам стала вядома пра гэтыя планы выкрадання, пасля чаго да Вільгельма, які раней перамяшчаўся па Нью-Ёрку без суправаджэння, прыставілі ахову.
Вільгельм атрымаў званне лейтэнанта ў 1785 годзе, а праз год стаў капітанам фрэгата Pegasus. У канцы 1785 года прынц служыў у Вест-Індыі пад камандаваннем Гарацыа Нэльсана, які высока адклікаўся пра прафесійныя якасці Вільгельма. Вільгельм і Нэльсан сталі добрымі сябрамі, практычна кожны вечар разам вячэралі, прынц быў сведкам на вяселлі Нэльсана. У 1788 годзе Вільгельм стаў капітанам фрэгата Andromeda, а праз год разам са званнем контр-адмірала атрымаў камандаванне над лінейным караблём Valiant.
Вільгельм жадаў атрымаць герцагскі тытул, падобны да тых, што мелі яго старэйшыя браты, і, як следства, атрымаць месца ў Палаце лордаў. Аднак кароль Георг III не спяшаўся ўзваодзіць трэцяга сына ў герцагі, асцерагаючыся, што ён далучыцца да парламенцкай апазіцыі. Тады Вільгельм прыстрашыў, што будзе абірацца ў Палату абшчын ад акругі Тотнес у Дэвоне. Пад ціскам Георг здаўся, і 16 мая 1789 года Вільгельм атрымаў тытулы герцага Кларэнса і Сент-Эндрус і эрла Мунстэра. Вільгельм як і яго старэйшыя браты, прынц Уэльскі і герцаг Ёркскі, публічна падтрымліваў апазіцыйную ў адносінах да караля партыю Вігаў, але, як і шматлікіх палітыкаў таго часу, палітычная арыентацыя прынца была вельмі зменлівая, таму нельга адназначна прыпісаць яго да нейкай адной партыі.
Служба і палітыка
У 1790 годзе Вільгельм пакінуў службу на флоце. Калі ў 1793 годзе Вялікабрытанія ўступіла ў вайну з Францыяй, прынц быў гатовы служыць сваёй краіне і разлічваў прыняць у гэтай вайне ўдзел, але яму не быў дадзены карабель. Магчыма, прычынай таму было падзенне п’янага прынца з лесвіцы, у выніку якога ён зламаў руку, а таксама выступленне перад Палатай лордаў, у якім Вільгельм выступаў супраць вайны. У наступным годзе прынц выказваўся ўжо ў падтрымку вайны, але Адміралцейства праігнаравала яго просьбу пра вяртанне на службу. Вільгельм не пакідаў спроб прыняць актыўны ўдзел у вайне, але нават атрыманае ім у 1798 годзе званне адмірала было чыста фармальным. Падчас Напалеонаўскіх войнаў прынцу таксама не ўдалося дамагчыся каманднай пасады. У 1811 годзе ён атрымаў ганаровае званне адмірала флоту. У 1813 годзе Вільгельм прыбыў з візітам у размяшчэнне брытанскіх войскаў у Паўднёвых Нідэрландах. Назіраючы са званіцы за бамбардзіроўкай Антверпена, прынц сам патрапіў пад абстрэл. Куля прабіла яго мундзір.
У Палаце лордаў Вільгельм выступаў супраць адмены рабства, якое, хоць і было незаконным у Вялікабрытаніі, усё яшчэ існавала ў брытанскіх калоніях. Шмат падарожнічаючы, прынц бачыў, што свабодныя людзі на поўначы Шатландыі жывуць горш, чым рабыні ў Вест-Індыі, таму лічыў, што свабода нічога добрага рабам не прынясе. Шматлікія парламентарыі лічыліся з меркаваннем прынца, прымаючы да ўвагі яго вопыт жыцця ў Вест-Індыі. Выступаючы ў Палаце лордаў, Вільгельм заявіў, што ўсе прыхільнікі ідэй абаліцыянізму, і ў прыватнасці Уільям Уілберфорс, з’яўляюцца або фанатыкамі, або крывадушнікамі. У іншых пытаннях прынц часцей за ўсё займаў больш ліберальную пазіцыю.
Кіраванне
На прастол Вільгельм IV уступіў ва ўзросце без малога 65 гадоў — ён быў самым пажылым брытанскім манархам у момант узыходжання.
Нягледзячы на шаноўны ўзрост і нядоўгае кіраванне, Вільгельм паспеў даволі шмат. Пры ім былі прадпрынятыя важныя рэформы: перагледжана заканадаўства пра бедных, праведзена дэмакратызацыя муніцыпалітэтаў, упершыню абмежаваны дзіцячая праца, а ва ўсёй Брытанскай імперыі адменена рабства. Акрамя таго, па акце 1832 года была зменена электаральная сістэма Брытаніі. Вільгельм быў апошнім каралём, які прызначаў прэм’ер-міністра супраць волі парламента (1834).
Са смерцю Вільгельма спынілася асабістая унія Вялікабрытаніі і Гановера: як брытанскаму манарху яго спадчынніцай стала пляменніца Вікторыя, дачка яго малодшага брата Эдуарда Кенцкага, які памёр у 1820 годзе аднак яна не магла атрымаць у спадчыну яшчэ і каралеўства Гановер, дзе дзейнічаў салічны закон, і наступным гановерскім каралём стаў яшчэ адзін малодшы брат Вільгельма, герцаг Камберлендскі Эрнст Аўгуст.
Сям’я
У 1791—1811 гадах ён быў у фактычным шлюбе з актрысай Дораці Джордан (1761—1816), ад якой меў нашчадства — 10 дзяцей (па прозвішчы Фіцкларэнс, «фіц» — традыцыйная старафранцузская прыстаўка да імя незаконнанароджаных дзяцей). Пасля ўступлення на прастол Вільгельм прысвоіў свайму старэйшаму сыну Джорджу тытул графа Мунстэра (род згас у 2002 годзе)
Пасля смерці пляменніцы, прынцэсы Шарлоты, у 1817 годзе (што ставіла пад пагрозу будучыня дынастыі), разам з шэрагам іншых сваіх братоў спешна абзавёўся законнай сям’ёй і 11 ліпеня 1818 года ажаніўся з Адэлаідай Саксен-Мейнінгенскай (13 жніўня 1792 — 2 снежня 1849). Ад гэтага шлюбу нарадзіліся дзве дзяўчынкі, але ніводная з іх не выжыла.
1 красавіка
1 красавіка — дзевяноста першы (дзевяноста другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.
NGC 7711
NGC 7711 (іншыя абазначэнні — PGC 71836, UGC 12691, MCG 2-60-4, ZWG 432.7) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Лугаўцы (Мёрскі раён)
Лугаўцы́ (, Луговцы) — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаёўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мікалаёва Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Шатура (Ніжынскі раён)
Шату́ра (Шату́ра) — вёска ў Ніжынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзяць у склад Ласыніўскай пасялковай абшчыны.
Далматава (Цёмкінскі раён)
Далматава (Долматово) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Бацюшкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Далматаўскага сельскага паселішча.
Цэнтрамера
Цэнтрамера — участак храмасомы, які характарызуецца спецыфічнай паслядоўнасцю нуклеатыдаў і структурай. Цэнтрамера грае важную ролю ў працэсе дзялення клеткавага ядра і ў кантролі экспрэсіі генаў.
Функцыі
Цэнтрамера прымае ўдзел у злучэнні сястрынскіх храматыд, фарміраванні кінетахора, кан'югацыі гамалагічных храмасом і ў кантролі экспрэсіі генаў.
Менавіта ў вобласці цэнтрамеры сястрынскія храматыды злучаны ў прафазе і метафазе мітозу і гамалагічныя храмасомы ў прафазе і метафазе першага дзялення меёзу. На цэнтрамерах адбываецца фарміраванне кінетахораў: бялкі, якія звязваюцца з цэнтрамерай, фармуюць пункт прымацавання для мікратрубак верацяна дзялення ў анафазе і целафазе мітозу і меёзу.
Адхіленні ад нармальнага функцыянавання цэнтрамеры вядуць да праблем ва ўзаемным размяшчэнні храмасом ядры, якое дзеліцца, у выніку гэта вядзе да парушэнняў працэсу сегрэгацыі храмасом (размеркавання іх паміж даччынымі клеткамі). Гэтыя парушэнні прыводзяць да анеуплаідыі, якая можа мець цяжкія наступствы (напрыклад, сіндром Дауна ў чалавека, звязаны з анеуплаідыяй (трысоміяй) па 21-й храмасоме).
Мікуты
Міку́ты (, Микуты) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ваверскага сельсавета.
Ракавец
Пятровіч — прозвішча.
Аспартам
Аспартам, E951 — сінтэтычны замяняльнік цукру, невугляводнай прыроды (метылавы эфір амінакіслот: аспартавай і фенілаланіну).
Саладзей за цукар у 160 разоў, прадаецца пад гандлёвымі назвамі NutraSweet, Equal, Canderel і г.д. У прысутнасці вады і кіслот аспартам расшчапляецца, таму непрыдатны ў выпечцы, шырока ўжываецца ў вытворчасці “дыетычных” прахаладжальных напояў, дадаецца ў каву і гарбату. Прапануецца дыябетыка, але небяспечны хворым на фенілкетонурыю (пакунак мусіць абавязкова папярэджваць пра наяўнасць фенілаланіну ў аспартаме).
Аспартам адкрыты ў 1965 і доўгі час лічыўся канцэрагенам. Застаецца пад забаронай або следствам у некаторых краінах, бо яго ўздзеянне на арганізм застаецца да канца не высветленым. Некаторыя адчуваюць смак аспартаму вельмі непрыемным — лічыцца, што гэта генетычна абумоўленая асаблівасць пэўных асоб. Норма бяспечнага спажывання, рэкамендаваная Сусветнай арганізацыяй аховы здароўя — не больш за 0,15 г аспартаму на 1 кг вагі чалавека штодзень.
Уздзянка
Уздзя́нка, Жэсць, Жыццё — рака ў Дзяржынскім і Уздзенскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Уса (басейн Нёмана).
Даўжыня ракі 57 км. Плошча вадазбору 334 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км.
Асноўны прыток — Алёхаўка.
Пачынаецца каля паўднёва-заходняй ускраіны вёскі Віцкаўшчына Дзяржынскага раёна, цячэ па Стаўбцоўскай раўніне, праз горад Узда, упадае ва Усу за 0,5 км на ўсход ад вёскі Сямёнавічы Уздзенскага раёна. У верхнім цячэнні называецца Жэсць. Даліна ў вярхоўі невыразная, на астатнім працягу трапецападобная, яе шырыня 400—600 м. Да вёскі Дуброўка рака цячэ па асушаным балоце, ніжэй пойма роўная, адкрытая (шырыня 40—50 м), месцамі адсутнічае. Рэчышча на працягу 18 км каналізаванае: 14 км ад вытоку і 4 км ад пункта за 1,2 км на паўночны захад ад вёскі Аляксандрова да вёскі Чурылава. Каля вёскі Краснае магчымы пераліў у ручай без назвы. Каля вёсак Дабрынёва і Узрэчча на рацэ сажалка.
На рацэ горад Узда.
Базіліка Святога Марціна (Амберг)
Базіліка Святога Марціна (Die Basilika St. Martin) — царква ў Амбергу.
Базіліка была пабудавана ў 1421 жыхарамі горада ў распаўсюджанай у той час гатычным стылі. Будынак размешчаны на паўднёвай баку рыначнай плошчы Амберга, мае даўжыню 72 м, шырыню 20 м, а вышыня вежы дасягае 92 м у 1544 годзе ў эпоху Рэфармацыі ў царкве пачалі праводзіцца пратэстанцкія набажэнствы. У 1557 годзе па загадзе курфюрста Ота Генрыха кальвіністамі з базілікі былі вынесеныя статуі і знішчаны фрэскі.
У перыяд Контррэфармацыі ў базіліцы быў адноўлены алтар, выкананы ў стылі барока.
У базіліцы 9 званоў, 7 у ніжняй званіцы і 2 у верхняй. Самы ранні звон выраблены яшчэ ў 1318, апошні — у 1897 годзе.
Пячоры Азербайджана
На тэрыторыі Азербайджана размешчана досыць вялікая колькасць пячор, што абумоўлена эрозіяй і высокай вулканічнай актыўнасцю ў дадзеным рэгіёне.
Сярод азербайджанскіх пячор найбольшую вядомасць набыла пячора Азых, падчас археалагічных раскопак былі выяўлена два мусцьерскія (асацыяваныя з неандэртальцамі) і два ашэльскія культурныя пласты. Верхні ашэльскі пласт ўтрымлівае секлы, грубыя скрэблы, востраканечнікі, ніжні пласт больш архаічны.
Спіс пячор Азербайджана
Спіс пячор Азербайджана.
Спіс пячорных комплексаў Азербайджана
Спіс пячорных комплексаў Азербайджана.
Жыліна (Цёмкінскі раён)
Жыліна (Жилино) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Бацюшкаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
У 2004—2017 гадах у складзе Далматаўскага сельскага паселішча.
Мікалай Андрэевіч Чаркашын
Мікалай Андрэевіч Чаркашын (нар., г. Ваўкавыск) — журналіст і пісьменнік-марыніст, аўтар гістарычных расследаванняў, афіцэр-падводнік.
Біяграфія
Скончыў філасофскі факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, а затым аспірантуру МДУ па спецыяльнасці «гісторыя рускай філасофіі». Служыў на Паўночным флоце на 4-й эскадры падводных лодак — самым буйным у свеце злучэнні падводных лодак. Удзельнічаў у далёкіх марскіх паходах у Атлантычным акіяне і Міжземным моры. Капітан 1-га рангу запасу. Супрацоўнічаў з газетамі «Комсомольская правда», «Красная звезда», «Российская газета», часопісамі «Наш современник» і «Воин».
Творчасць
Чаркашын прысвяціў сваю творчасць гераічнай і драматычнай гісторыі Расійскага флоту. Трагедыю атамнай падводнай лодкі «Камсамолец» пісьменнік прыняў асабліва востра. Як былы падводнік, ён добра разумеў, што прыйшлося перажыць членам экіпажа. Аповесць «Полымя ў адсеках», якая распавядае аб катастрофе каля вострава Мядзведжы, аб гераічнай барацьбе экіпажа за жывучасць падводнага карабля, аб бедах і праблемах выратавальнай службы, — абавязак памяці пісьменніка перад маракамі-падводнікамі.
Аўтар больш 30 кніг, сцэнарыя мастацкага фільма «Крык дэльфіна» (1987), 10 дакументальных фільмаў, сярод якіх «Форс-мажор» (1990), «Ратуйце нашы душы» (1993), « Наталлін камень» (1996), «Раманс Калчака» (1997).
Узнагароды
Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола (1982) — за кнігі «Соль на пагонах», «Лёс ў зялёнай фуражцы» і публіцыстычныя творы пра савецкіх воінаў, Усесаюзнага літаратурнага конкурсу імя М. Астроўскага (1980), Літаратурнай прэміі Міністэрства абароны СССР (1985, 1988), міжнароднай літаратурнай прэміі «Залаты марскі корцік» (1987), прэміі імя Г. К. Жукава за выдатны ўклад у развіццё і ўмацаванне абараназдольнасці Расейскай Федэрацыі. Узнагароджаны Міжнароднай прэміяй Андрэя Першазванага (1992) за сукупную літаратурную дзейнасць на карысць Расейскай дзяржавы.
Лаўна
У 1940—1954 гадах цэнтр Лаўненскага сельсавета. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Харціцкага сельсавета.
Мікалай Андрэевіч Чаркашын
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам «За службу Родине в Вооруженных Силах СССР» III і II ст., 5 медалямі.
Tegeticula yuccasella
Tegeticula yuccasella - від молей сямейства Prodoxidae. Від можа быць знойдзены ў Паўночнай Амерыцы ад Тэхаса да Паўднёвай Канады.
Апісанне і спосаб жыцця
Размах крылаў складае 18-27 мм. Пярэднія крылы шырокія і тупыя, звычайна белыя, але адценне зменлівае. Крылы светла-карычнева-шэрыя.
Лічынкі харчуюцца на Yucca filamentosa, Yucca flaccida, Yucca glauca, Yucca arkansana, Yucca constricta, Yucca rupicola, Yucca pallida, Yucca reverchonii і Yucca aloifolia. Яны харчуюцца на насенні, якое развіваецца. Акукліванне адбываецца ў кокане ў глебе.
Хлорбензол
Хлорбензол (фенілхларыд) C6H5Cl — араматычны галагензмяшчальны вуглевадарод.
Бясколерная вадкасць з характэрным пахам, тэмпература плаўлення — −45,58 °C, тэмпература кіпення +131,7 °C. Добра раствараецца ў арганічных растваральніках, з вадой утварае азеатропную сумесь. Мае ўласцівасці араматычных злучэнняў. Атрымліваюць каталітычным хлараваннем бензолу. Выкарыстоўваюць у вытворчасці фенолу, дыхлорбензолаў, фарбавальнікаў, некаторых пестыцыдаў. Таксічны, выклікае галаўны боль, галавакружэнне, санлівасць, разлады стрававання, пры трапленне на скуру — экзэму. ГДК у паветры рабочай зоны 2 мг/м³, у вадаёмах гаспадарча-бытавога прызначэння 0,02 мг/л.
Адам Адамавіч Клюбко
Адам Адамавіч Клюбко (, в. Кармазы, Старадарожскі раён, Мінская вобласць — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1951).
Біяграфія
У гады Вялікай Айчыннай вайны быў партызанам атрада імя Даватара партызанскай брыгады імя Чкалава, потым у Чырвонай Арміі. Вярнуўся на Старадарожчыну, а праз некаторы час пераехаў у Любанскі раён, дзе на доўгія гады звязаў свой лёс з саўгасам «Любанскі».
Спачатку працаваў трактарыстам, потым узначаліваў звяно па вырошчванню бульбы.
У 1965 годзе звяно А. А. Клюбко атрымала ўраджай бульбы па 317 ц/га.
Узнагароды
На ВДНГ СССР атрымаў сярэбраны медаль. За працоўныя дасягненні ў 1966 годзе прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.
Занесены ў Кнігу Народнай Славы раёна.
Бобрык (Ніжынскі раён)
Бо́брык (Бо́брик) — вёска ў Ніжынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзяць у склад Вэрцііўскай вясковай абшчыны.
NGC 7712
NGC 7712 (іншыя абазначэнні — PGC 71850, UGC 12694, IRAS23333+2320, MCG 4-55-30, KARA 1028, ZWG 476.73, KUG 2333+233) — галактыка ў сузор’і Пегас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аточыны
Аточыны — тонкі нутраны свіны тлушч, які пакрывае (аточвае) кішкі, страўнік, часам сэрца.
Аточыны на кішках паводле знешняга падабенства могуць мець назвы сейка, брыжы, а вакол страўніка — чапец. Аточынамі называюць кішачны тлушч і ва Украіне і Славакіі (otoky, otocky).
Аточыны адбіраюць ад кішак вельмі асцярожна, калі трэба, мыюць, вымочваюць, потым дробна рэжуць і пражуць у чыгуне. Пражыць трэба доўга, пакуль скварачкі не стануць жоўта-карычневымі, толькі тады аточыны будуць добра захоўвацца. Калі ператопленыя аточыны спажывалі ў ежу, то іх пражылі з прыправамі — цыбуляй, бабковым лістом, каб пазбавіцца непрыемнага паху. Пазней, як і цяпер, ператопленыя аточыны выкарыстоўваюць у гаспадарчых мэтах, напрыклад, змазваюць выме карове.
Кавалентная сувязь
Кавале́нтная су́вязь — тып хімічнай сувязі, якая ажыццяўляецца парай электронаў, агульных для двух атамаў. Абумоўлена наяўнасцю на валентных арбіталях атамаў (групы атамаў) няспараных электронаў.
У залежнасці ад колькасці агульных электронных пар паміж атамамі адрозніваюць простую кавалентную сувязь (адна электронная пара) і кратную сувязь.
Кавалентная сувязь паміж аднолькавымі атамамі (напрыклад, у малекуле вадароду Н2, кіслароду О2) з'яўляецца непалярнай, паміж рознымі (напрыклад, у малекуле вады Н2О, аміяку NH3) — палярнай. У выпадку непалярнай кавалентнай сувязі электронная шчыльнасць агульнай пары электронаў сіметрычна размеркавана адносна ядраў абодвух атамаў, а ў выпадку палярнай кавалентнай сувязі — зрушана да больш электраадмоўнага атама.
Асноўныя ўласцівасці кавалентнай сувязі:
Пажарнае дэпо (Магілёў)
Гісторыя
У час нямецкай акупацыі ў гады Другой сусветнай вайны, па ўспамінах Б. Антошкіна, які ўзначальваў пажарную ахову вобласці ў 1966—1984 гадах, некаторыя працаўнікі былі прызваны немцамі ў ізноў арганізаваную пажарную каманду. Магілёўскія пажарнікі ў 1943 годзе звязаліся з падпольшчыкамі горада, а праз іх — з партызанамі. У сярэдзіне кастрычніка 1943 года каля апоўначы падпольшчыкі арганізавалі пажар у прадмесці горада — вёсцы Зацішша. Пяць пажарных машын, загадзя загружаных соллю, паперай, запчасткамі (была нават пішучая машынка) для партызан, на чале з начальнікам пажарнай каманды К. А. Крышнёвым выехалі з двара і хутка панесліся праз горад у бок вёскі, дзе іх сустрэлі партызаны. Тыя селі ў машыны і неўзабаве прыбылі ў 121 партызанскі атрад. Пасля гэтага пажарнай каманды ў горадзе не было аж да вызвалення Магілёва.
Апісанне
Двухпавярховы будынак (№ 6Б), які выходзіць тарцом на завулак, узведзены ў XIX стагоддзі і хутчэй за ўсё з’яўляецца першым пажарным дэпо. Пасля завяршэння яго рэканструкцыі з 2014 года тут размешчаны рэстаран «101», у якім інтэр’ер выкананы ў пажарнай тэматыцы.
У аднапавярховым будынку (№ 6 корпус 1), які выходзіць фасадам на завулак, у савецкі перыяд размяшчаліся службова-адміністрацыйныя памяшканні пажарнай часці і клуб са сцэнай для пажарнікаў, які выкарыстоўваўся і як зала пасяджэнняў пры правядзенні абласных ці гарадскіх нарад, семінараў пажарнікаў. З 25 ліпеня 2014 года будынак пасля завяршэння рэканструкцыі адкрыты для наведвальнікаў як зала гісторыі пажарнай службы Магілёўскай вобласці. На плошчы 250 кв. м музея размясціліся звыш 200 экспанатаў, большасць з якіх сучасныя копіі. Сярод унікальных рэчаў поршневая помпа сярэдзіны XIX стагоддзя, якая давала струмень вады даўжынёй 12 метраў, у той час як скураныя і драўляныя вёдры — 3,5 — 5 м. Тут жа прадстаўлена форма пажарнікаў, гістарычныя фатаграфіі і дакументы, розныя мадэлі пажарнай тэхнікі. Плануецца стварэнне дыярамы магутнага пажару 1910 года ў раёне Лупалава, у якім загінула больш за 20 чалавек, сярод якіх былі і пажарнікі, і згарэла больш за 600 дамоў.
У 1961 годзе ў глыбіні двара для пажарнага дэпо пабудаваны двухпавярховы будынак з падвалам (№ 6), разлічаны на 3 машыны. Да 2007 года выкарыстоўваўся па прамым прызначэнні, на першым паверсе размяшчалася пажарнае дэпо, на другім — службовыя і адміністрацыйныя памяшканні. У час рэканструкцыі будынка пад дэпо для размяшчэння на першым паверсе дзеючай пажарнай аварыйна-выратавальнай часці, а на другім і трэцім — Цэнтра бяспекі, надбудаваны трэці паверх.
Міхнаўцы
Міхнаўцы́ (, Михновцы) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ваверскага сельсавета.
Казуары
Казуары (Casuarius) — сямейства бескілявых птушак атрада казуарападобных. 3 віды. Пашыраны ў лясах Аўстраліі і блізкіх да яе астравоў.
Вышыня да 1,8 м, маса да 90 км. Пер’е рассуканае, чорнае. Дзюба сціснутая з бакоў. На галаве шлеманосага казуара рагавы выраст, які засцерагае ад шыпоў і калючак у час бегу. Крылы рудыментарныя. Ногі трохпальцыя, моцныя, унутраны палец з вострым кіпцюром для абароны. Бегаюць хутка, да 40 км/гадз., хутка плаваюць.
Кормяцца пладамі, насеннем, насякомымі.
Манагамы. Нясуць 3-8 яец. Наседжвае самец.
Знаходзяцца пад аховай.