cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ян Раймундавіч Жаўрыд
Біяграфія
Арыштаваны 21.4.1928 у Бабруйску. Асуджаны 25.3.1929 калегіяй АДПУ «за шпіянаж» да 10 гадоў ППЛ. Этапаваны ў Салавецкі лагер АДПУ Архангельскай вобласці, куды дастаўлены 4.7.1929. Пазней пераведзены на востраў Анзер. Консульскі дэпартамент МЗС Польшчы ў лісце да прымаса Польшчы ад 20.12.1929, дзе быў пададзены спіс ксяндзоў, якія заставаліся на волі ў БССР, інфармаваў аб арышце святара і яго прысудзе, а таксама пераказваў просьбу ксяндза аб дапамозе і даваў адрас: Салаўкі, 2-е аддзяленне, Камандзіроўка Бялуж’я.
Зноў арыштаваны 14.10.1937. Прыгавораны тройкай НКУС Ленінградскай вобласці да ВМП. Расстраляны. Рэабілітаваны 6.6.1991 Вярхоўным судом Беларусі. Асабовая справа Ж. № 15026 захоўваецца ў архіве УКДБ Магілёўскай вобласці.
Манака на конкурсе песні Еўрабачанне
Манака удзельнічала ў конкурсе «Еўрабачанне» з 1959 па 2006 год. Станам на 2020 год Манака з'яўляецца адзінай мікрадзяржавай, якая змагла здабыць перамогу на конкусе.
Падчас свайго дэбюта ў 1959 годзе, краіна заняла апошняе месца, тады дзяржаву прадстаўляў Жак Пілс з песняй «Mon ami Pierrot». Акрамя таго, краіна заняла апошняе месца яшчэ раз, у 1966 годзе. Аднак былі і супрацьлеглыя вынікі, так у 1971 годзе, Манака ўдалося здабыць адзіную перамогу, тады ад краіны ўдзельнічала Северын, з песняй «Un banc, un arbre, une rue». Таксама краіна яшчэ чатыры разы ўваходзіла ў топ-3: у 1960, 1962, 1964 і 1976 гадах.
Нягледзячы на перамогу ў 1971 годзе, Манака адмовілася ад правядзення конкурса 1972 года ў сваёй краіне.
Пасля ўдзелу ў конкурсе 1979 года, Манака адмовілася ад ўдзелу, і вярнулася на конкурс толькі праз 24 гады (у 2004 годзе), а яшчэ праз тры гады, зноў адмовілася ад удзелу, і больш ніколі не вярталася на конкурс.
Гісторыя галасавання
Станам на год гісторыя галасавання Манака выглядае наступным чынам:
Гаўрыіл Іванавіч Галоўкін
Гаўрыіл Іванавіч Галоўкін (Гаврии́л Ива́нович Голо́вкин; 1660—1734) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, граф, першы ў Расіі дзяржаўны канцлер, сваяк царыцы Наталлі Кірылаўны; з 1677 года быў пры царэвічы Пятры Аляксеевічу спачатку стольнікам, а пасля вярхоўным пасцельнічым.
Пры царэўне Сафіі выявіў асаблівую прыхільнасць Пятру і з тых часоў карыстаўся поўным яго даверам.
Суправаджаў цара ў першым падарожжы яго ў чужыя краі і разам з ім працаваў на верфях у Сардаме. У 1709 на Палтаўскім полі цар зрабіў Галоўкіна, які ўжо з 1706 стаяў на чале пасольскага прыказа, дзяржаўным канцлерам. У гэтым званні, якое ён захаваў да самой смерці, Галоўкін прымаў найбліжэйшы ўдзел у зносінах з замежнымі дзяржавамі і суправаджал цара ў яго падарожжах і паходах, паміж іншым і ў Пруцкім.
Пасля ўтварэння калегій (1717) Галоўкін быў прызначаны прэзідэнтам калегіі замежных спраў. Пры Кацярыне I Галоўкін быў членам Вярхоўнага тайнага савета. Імператрыца перадала яму на захаванне сваё духоўнае завяшчанне, якім прызначыла пераемнікам пасаду Пятра II, а яго - адным з апякуноў малалетняга імператара. Пасля смерці Пятра II Галоўкін (1730) спаліў гэты дзяржаўны акт, якім на выпадак бяздзетнай смерці юнага імператара пасад пакідаўся далейшым нашчадкам Пятра I, і выказаўся на карысць Анны Іаанаўны. Асабісты вораг князёў Далгарукіх, Галоўкін быў адным з галоўных чыннікаў няўдачы задумак вярхоўнікаў.
Пры Ганне Іванаўне быў членам кабінета. Граф Рымскай імперыі з 1707 года, Галоўкін у 1710 г. атрымаў расійскую графскую годнасць.
Выбітны царадворац, які здолеў захаваць сваё значэнне пры чатырох царставаннях, Галоўкін валодаў Каменным востравам у Пецярбургу, шматлікімі будынкамі і маёнткамі, але быў надзвычай скупы.
Залаты храм
Залаты храм (Domus Aurea), або Вялікая царква — раннехрысціянскі храм у г. Антыёхія, які ўваходзіў у ансамбль імператарскага палаца на востраве ў паўночнай частцы горада. Кафедральны сабор Антыяхійскага патрыярхату.
Царква закладзена імператарам Канстанцінам Вялікім у 327 годзе, асвячона ў 341 годзе. Разбурана пры землетрасенні 528 года, была адноўлена імператарам Юстыніянам I.
Архітэктура
Царква ўяўляла сабой 8-баковую цэнтрычную пабудову (актагон або тэтраконх), акружаную амбулаторыем, галерэямі і нішамі. Галоўны хрысціянскі помнік горада апісаны Еўсевіем Кесарыйскім як пабудова небывалых памераў і канструкцыі, багата ўпрыгожаная золатам, меддзю і інш. дарагімі матэрыяламі
Прыхільнікі актаганальнай рэканструкцыі храма лічаць яго ўзорам пры будаўніцтве палацавых цэркваў з аналагічнай структурай, пачынаючы з ў Канстанцінопалі да капэлы ў Ахене (каля 800). Калі ж пагадзіцца з рэканструкцыяй у выглядзе падвойнага тэтраконха, то такая кампазіцыя магла стаць асновай шэрагу структурна падобных ці блізкіх саборных храмаў і палацавых цэркваў пачынаючы з царквы Сан-Ларэнца-Маджорэ ў Мілане (376–377). Незалежна ад формы яе лічаць першым узорам хрысціянскіх храмаў з «падвойнай абалонкай», якія шырока вядомыя ў архітэктуры юстыніянаўскай эпохі і паўплывалі на ўнутраную прастору візантыйскіх цэркваў з развітымі хорамі.
Лазанскі ўніверсітэт
Лазанскі ўніверсітэт (Université de Lausanne, UNIL) — універсітэт, размешчаны ў Лазане, у французскай часцы Швейцарыі.
Структура
Лазанскі ўніверсітэт мае сем факультэтаў:
Семянча 1
Семянча́ 1 (, Семенча 1) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Пружанскага сельсавета.
Лазанскі ўніверсітэт
Структура
Лазанскі ўніверсітэт таксама уключае ў сабе наступныя школы і аддзелы:
Маскоўска-беларускі слоўнік
«Маскоўска-беларускі слоўнік» — перакладны слоўнік, складзены М. Гарэцкім і Г. Гарэцкім. Выдадзены ў 1918 годзе ў Смаленску, другое, дапрацаванае выданне выдадзена ў 1921 годзе ў Вільні. Змяшчае каля 4,5 тысяч слоўнікавых артыкулаў.
Каралінгская архітэктура
Каралінгская архітэктура — стыль Паўночна-Еўрапейскай, які адносіцца да перыяду Каралінгскага Адраджэння канца VIII — IX стагоддзяў, калі Каралінгская дынастыя панавала ў Заходнееўрапейскай палітыцы. Гэта была свядомая спроба пераймаць, і з гэтай мэтай майстры запазычылі ад  і візантыйскай архітэктуры, але, тым не менш, увялі і ўласныя новаўвядзенні, надаўшы ў выніку сваім творам ўнікальны характар.
ля ўваходу ў Лоршскі кляштар, пабудаваны каля 800 года, з’яўляецца прыкладам  натхнення для Каралінгскай архітэктуры, пабудаваная як трайная арачная зала, што дамінуе над варотамі, з арачным фасадам, перамежнага калонамі і пілястрамі наверсе
была пабудавана паміж 792—805 і была натхнёная васьмікутнай юстыніянаўскай царквой Сан-Вітале ў Равене, пабудаванай ў VI стагоддзі, але ў Аахене зроблены высокі манументальны заходні ўваходны комплекс, які цяпер называецца вестверк — rаралінгская інавацыя.
Каралінгскія храмы, як правіла, з’яўляюцца базілікамі, як храмы ў Рыме, і звычайна маюць вестверкі, якія, магчыма, сталі папярэднікамі для заходніх фасадаў пазнейшых сярэднявечных сабораў. Арыгінальны вестверк захаваўся сёння ў, пабудаваным у 885 годзе.
Замковы камень
Замковы камень, замок ці ключ - клінаваты або пірамідальны элемент мура ў вяршыні скляпення аркі або плоскай перамычкі, заключаецца ім і замыкае (завяршае) іх, пасля чаго яны вытрымліваюць нагрузкі. Замкавы камень вытрымлівае сціскальныя сілы, дзякуючы гэтым сілам і сваёй форме не можа выпасці ўніз. Часта выступае з плоскасці аркі, вылучаецца памерамі, мае арнаментальную або скульптурную апрацоўку, і гэтым выконвае таксама дэкаратыўную функцыю, служыць упрыгожваннем арак і нават плоскіх перамычак.
Апартэід
Апартэід, апартхейд (apartheid - «раздзеленасць» «адасобленасць», г.зн. раздзельнае пражыванне, праца, інш.) — афіцыйная палітыка расавай сегрэгацыі, што практыкавалася ў Паўднёвай Афрыцы у 1948—1994, у тым ліку на тэрыторыі Паўднёва-Заходняй Афрыкі.
Сутнасць
Апартэід у ПАР прадпісваў народам банту пражываць у спецыяльных рэзервацыях (бантустанах) на тэрыторыі, якая складала каля 30% плошчы рассялення банту на тэрыторыі Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі да прыходу еўрапейцаў. Выезд з рэзервацыі і з'яўленне ў буйных гарадах маглі здзяйсняцца толькі па спецыяльным дазволу або пры наяўнасці працоўнага месца (мясцовае насельніцтва было занята на непрэстыжных і нізкааплатных працах пераважна ў сферы абслугоўвання). У ходзе ўкаранення сістэмы апартэіду чарнаскурыя жыхары ПАР былі пазбаўленыя амаль усіх грамадзянскіх правоў. Сцвярджалася, што паслугі накшталт адукацыі і аховы здароўя былі «паасобнымі, але роўнымі», аднак якасць тых паслуг, што падаваліся чорным, была звычайна нашмат ніжэй. На падобныя папрокі з боку еўрапейскіх «левых» паўднёваафрыканскі ўрад адказваў, што ўзровень медыцынскага абслугоўвання неграў сапраўды ніжэй, пры роўнай і нават больш высокай удзельнай колькасці ўрачоў на душу насельніцтва сярод неграў. Паводле сцвярджэнняў уладаў, прычына гэтага — больш нізкі ўзровень кваліфікацыі негрыцянскіх лекараў. А ён, у сваю чаргу, быў выкліканы ранейшай памылковай дзяржаўнай палітыкай у галіне адукацыі — больш паблажлівым стаўленнем да негрыцянскіх абітурыентаў з мэтай павялічыць лік чорных студэнтаў. Урад меркаваў, што новыя меры цалкам ліквідуюць няроўнасць у узроўні медыцынскага абслугоўвання да пачатку XXI стагоддзя. Але гэтым планам не наканавана было спраўдзіцца.
Пазбаўленне чорнага насельніцтва палітычных правоў было звычайнай практыкай у еўрапейскіх калоніях, аднак пасля дэкаланізацыі Афрыкі стала разглядацца як частка палітыкі апартэіду.
Барацьба з апартэідам стала адной з прыярытэтных задач ААН у 1970-х і 1980-х гадах. Да барацьбы падключыліся і многія іншыя міжнародныя праваабарончыя арганізацыі. У ПАР таксама актыўна дзейнічала ўнутраны дысідэнцкі рух. Падзенне рэжыму апартэіду звязваецца з актыўнай дзейнасцю Нэльсана Мандэлы і яго прыхільнікаў з Афрыканскага нацыянальнага кангрэса (АНК). Пазней Нэльсан Мандэла быў узнагароджаны за сваю барацьбу Нобелеўскай прэміяй міра. Разам з узброенай барацьбой АНК і міжнароднай ізаляцыяй расісцкага рэжыму асноўнымі прычынамі падзення рэжыму апартэіду стала падзенне колькасці белага насельніцтва з 21% у 1940 годзе да 11% у 1990 годзе, а таксама меры па дэмантажы сістэмы апартэіду, якія праводзяцца ў гады кіравання Фрэдэрыка дэ Клерка.
Сімвалам апартэіду лічыцца турма «Робен-Айлэнд», дзе ў часы апартэіду ўтрымліваліся тысячы палітвязняў. Зараз турма з'яўляецца адной з асноўных турыстычных славутасцей ПАР.
Стварэнне сістэмы апартэіду
Наколькі цяпер вядома, упершыню слова «апартэід» (дакладней, «апартхейд», у перакладзе з мовы афрыкаанс — «адасобленасць») ужыў у сваёй прамове ў 1917 годзе Ян Хрысціян Смэтс, які стаў ў 1919 годзе прэм'ер-міністрам ПАС. Хоць звычайна апартэід звязваюць з перавагай афрыканёраў ва ўрадзе з 1948 па 1994 год, Брытанская імперыя яшчэ ў XIX стагоддзі абмяжоўвала правы на перасяленне чарнаскурых афрыканцаў са сваіх тэрыторый у рэгіёны Капскай калоніі і Наталя, занятыя белымі і каляровымі. Чарнаскурым афрыканцам забаранялася не толькі перасяляцца ў гэтыя землі, але і наогул перасоўвацца з адной акругі ў іншай без адпаведнага пропуску, які яны павінны былі заўсёды мець пры сабе. У Кейптаўне і гарадах Наталя ім забаранялася выходзіць на вуліцу пасля заходу.
Тым самым часам сцвярджаецца, што палітыка апартэіду была працягам і пашырэннем той сегрэгацыі, якую практыкавалі белыя ўрады ў Паўднёвай Афрыцы. Сярод прыкладаў гэтай палітыкі можна назваць Зямельны акт 1912 года і абмежаванні на наём чарнаскурых афрыканцаў на працу, з'яўленне якіх было звязана з дамоўленасцямі, дасягнутымі бурскімі рэспублікамі (Трансвааль і Аранжавай свабоднай дзяржавай) з Брытанскай імперыяй пасля англа-бурскай вайны. З іншага боку, існуе меркаванне, быццам спачатку ідэя апартэіду мела на ўвазе толькі палітычны падзел («вялікі апартэід»), але не бытавую сегрэгацыю («дробны апартэід»). Напрыклад, падчас Другой сусветнай вайны ўрад Аб'яднанай партыі Смэтса не надта строга сачыў за выкананнем сегрэгацыянісцкіх законаў.
У ходзе перадвыбарчай кампаніі перад ўсеагульнымі выбарамі 1948 года Нацыянальная партыя (НП) зрабіла асновай сваёй праграмы палітыку апартэіду. НП з невялікім адрывам выйграла выбары, нанёсшы паразу Аб'яднанай партыі Сметса, і сфармавала кааліцыйны ўрад разам з Партыяй афрыканёраў, які ўзначаліў пратэстанцкі святар Д. Ф. Малан.
Урад неадкладна пачаў рыхтавацца да ўкаранення апартэіду. Былі прынятыя законы, якія забаранялі змешаныя шлюбы, ўведзена расавая класіфікацыя ўсіх грамадзян і створана камісія для разгляду цяжкіх выпадкаў. Асновай апартэіду стаў прыняты ў 1950 годзе Закон аб групавых абласцях (Group Areas Act), мэтай якога быў геаграфічны падзел расавых груп. Афармленне сістэмы апартхейда праходзіла ва ўмовах ўздыму антыкаланіяльнай барацьбы ў краінах Азіі і Афрыкі, што не магло не адбіцца на агульным характары палітыкі ўрада Нацыянальнай партыі. Апартхейд павінен быў дапамагчы белым захаваць сваё панаванне праз абмежаванне тэрыторыі пражывання чарнаскурых афрыканцаў адмысловымі тэрыторыямі, хоумлендамі, якія сталі пасля вядомымі як бантустаны. У іх пад кантролем уласных уладаў, якія складаліся з прадстаўнікоў мясцовай афрыканскай палітычнай эліты, павінна была засяродзіцца асноўная частка чарнаскурага насельніцтва, а на тэрыторыях, зарэзерваваных за белымі, заставаліся толькі тыя, чыя праца была неабходнай для працы прамысловых прадпрыемстваў і абслугоўвання белых. У 1953 годзе быў прыняты закон аб паасобных паслугах (Separate Amenities Act), увод паасобных пляжаў, грамадскага транспарту, бальніц, школ і ўніверсітэтаў. Пашпартны рэжым быў яшчэ больш жорсткім: цяпер чарнаскурыя афрыканцы павінны былі заўсёды мець пры сабе пасведчанні асобы, што моцна ўскладняла іх міграцыю ў «белыя» раёны краіны. З увядзеннем гэтага закона чарнаскурым афрыканцам было забаронена без спецыяльнага дазволу жыць у «белых» гарадах і нават проста наведваць іх. Пражыванне ў вялікіх гарадах дазвалялася толькі тым, хто меў там працу, але не членам іх сем'яў.
Ёханэс Стрэйдам, які стаў прэм'ер-міністрам пасля Малана, пазбавіў чарнаскурых афрыканцаў тых нешматлікіх правоў на галасаванне, якія яны мелі. Папярэдні ўрад ў 1951 годзе прыняў Закон аб асобным прадстаўніцтве выбаршчыкаў, аднак яго канстытуцыйнасць была аспрэчана ў судзе групай з чатырох выбаршчыкаў пры падтрымцы Аб'яднанай партыі. Вярхоўны суд Капскай правінцыі адмовіў ім, але Апеляцыйны суд прыняў іх пратэст і прызнаў закон такім, што не мае сілы, паколькі для змены канстытуцыі патрабаваліся галасы за дзве траціны дэпутатаў абедзвюх палат парламента. Тады ўрад прыняў Закон пра парламенцкі вярхоўны суд, даўшы парламенту права адмяняць судовыя рашэнні. Гэта было прызнана незаконным і Апеляцыйным судом, і судом Капскай правінцыі. У 1955 годзе ўрад Стрэйдама павялічыла лік суддзяў у Апеляцыйным судзе з пяці да адзінаццаці, прызначыўшы на новыя месцы суддзяў-прыхільнікаў палітыкі апартэіду. У тым жа годзе з'явіўся Закон аб Сенаце, павялічваецца колькасць дэпутатаў з 49 да 89, прычым у выніку пераразмеркавання у НП аказалася 79 месцаў. Нарэшце на сумесным пасяджэнні абедзвюх палат Закон аб асобным прадстаўніцтве выбаршчыкаў быў прыняты, у выніку чаго ў Капскай правінцыі быў сфармаваны асобны спіс каляровых выбаршчыкаў.
Галоўнымі «законамі апартэіду» былі наступныя:
У той час як іншыя краіны (напрыклад, ЗША) адмянялі дыскрымінацыйныя законы, у Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, насупраць, уводзіліся ўсё новыя акты, якія рэгулююць расавыя адносіны. Збольшага падтрымка апартэіду белымі паўднёваафрыканцаў была звязана з дэмаграфіяй: яны імкнуліся захаваць уладу ў краіне, колькасць белага насельніцтва ў якой у сувязі з натуральнай стратай скарачалася, у той час як прырост чарнаскурых ў XX стагоддзі быў значны.
Штодзённае жыццё
Сістэматыка апартэіду была ўсталяваная законам: усе пералічаныя ніжэй абмежаванні былі замацаваны заканадаўча. Да прыкладу, Закон аб забеспячэнні паасобных паслуг прама дазваляў уладам прадастаўляць розным расам паслугі рознай якасці.
Бальніцы і служба «хуткай дапамогі» таксама былі сегрэгіраваных: бальніцы для белых звычайна фінансаваліся добра і падавалі паслугі высокай якасці, у той час як у шпіталях для чарнаскурых афрыканцаў хранічна не хапала сродкаў і работнікаў. У многіх негрыцянскіх раёнах бальніц не было зусім.
У 1970-я гады дзяржава траціць на адукацыю аднаго чарнаскурага дзіцяці дзясятую долю той сумы, якая прыпадала на аднаго белага. Закон аб адукацыі банту прама прадугледжваў, што чарнаскурым дзецям трэба выкладаць толькі асноўныя навыкі, патрэбныя ў працы на белых. З 1959 года сегрэгацыя была ўведзена і ў вышэйшую адукацыю: усе існуючыя і аўтарытэтныя ўніверсітэты дасталіся белым. Для прадстаўнікоў іншых расавых груп ствараліся свае вышэйшыя навучальныя ўстановы, а для афрыканцаў — нават для кожнай этнічнай групы. Аднак колькасці месцаў для чарнаскурых студэнтаў было вельмі недастаткова. Так, у 1975 годзе ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі налічвалася 170 тыс. студэнтаў. З іх 9 тыс. былі афрыканцы, 6 тыс. індыйцы, 4 тыс. каляровыя, а астатнія — белыя.
Сегрэгацыя праводзілася ў аўтобусах і на чыгунцы: аўтобусы спыняліся на розных прыпынках, а ў цягніках чарнаскурым афрыканцам быў адведзены толькі трэці клас.
Грамадскія пляжы таксама былі падзеленыя па расам, прычым белым даставаліся лепшыя, у той час як пляжы для чарнаскурых афрыканцаў знаходзіліся ў аддаленых раёнах і не мелі ніякіх «выгод». Басейнаў і бібліятэк для чарнаскурых афрыканцаў практычна не было.
Сегрэгацыя распаўсюджвалася таксама на пешаходныя масты, кінатэатры пад адкрытым небам, могілак, паркі, пешаходныя пераходы, грамадскія прыбіральні і таксі.
З 1948 года былі забароненыя сексуальныя кантакты і тым больш шлюбы паміж людзьмі розных рас. Калі белы быў за рулём, ён не мог пасадзіць на пярэдняе пасажырскае сядзенне чарнаскурага афрыканца іншага полу.
Чарнаскурыя афрыканцы не маглі наймаць белых на працу. Чарнаскурыя паліцыянты не мелі права арыштоўваць белых людзей.
У тэатры і кінатэатры «белых раёнаў» (гэта значыць усіх значных гарадоў) не дазвалялася дапускаць чарнаскурых афрыканцаў, у той час як у негрыцянскіх раёнах амаль не было ні тэатраў, ні кіно, ні рэстаранаў. Большасць гасцініц і рэстаранаў у белых раёнах маглі ўпускаць чарнаскурых афрыканцаў толькі ў якасці прыслугі без дазволу ўладаў (неабходнага, напрыклад, для абслугоўвання дыпламатаў іншых афрыканскіх краін).
Спачатку чарнаскурым афрыканцам забаранялася купляць моцны алкаголь, хоць пазней гэта патрабаванне стала больш мяккім.
Чарнаскурым афрыканцам не дазвалялася прысутнічаць у «белых» цэрквах у адпаведнасці з папраўкамі 1957 года да Закону аб тубільцаў і цэрквах. Аднак гэтая забарона ніколі не праводзілася дастаткова жорстка, і ў цэрквах чарнаскурыя афрыканцы з белымі маглі сустракацца на роўных на параўнальна законных падставах.
Хоць прафсаюзы для чарнаскурых і каляровых работнікаў існавалі з пачатку XX стагоддзя, толькі пасля рэформаў 1980-х гадоў сяброўства чарнаскурых афрыканцаў ў прафсаюзах стала законным.
Няроўным чынам былі размеркаваны і падаткі: чарнаскурыя афрыканцы плацілі падаходны падатак з мінімальнай сумы 360 рандаў ў год (R30 у месяц), а белыя — з 750 рандаў (R62,5 у месяц). З іншага боку, белыя плацілі куды большы працэнт.
Апартэід пракраўся не толькі ў закон ПАР, але і ў яе культуру: гэтая ідэалогія актыўна ўкаранялася многімі СМІ. Адсутнасць магчымасці штодзённых зносін таксама аддаляла расы адна ад адной.
Сістэма бантустанаў
Прыхільнікі апартэіду меркавалі, што пасля поўнага ўвядзення гэтай сістэмы чарнаскурыя афрыканцы павінны былі спыніць быць грамадзянамі Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі; замест гэтага яны павінны былі стаць грамадзянамі незалежных псеўдадзяржаў-рэзервацый (англ. homelands). Такім чынам, жыхары бантустанаў, якія працуюць у Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, станавіліся працоўнымі імігрантамі, якія валодаюць часовымі дазволамі на працу.
Урад Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі паспрабаваў падзяліць краіну на некалькі дзяржаў. Прыкладна 87% зямлі (з іх прыкладна 40% займае пустыннае плато Вельд) было адведзена белым, каляровым і індыйцам. Тыя 13%, што засталіся, былі падзелены паміж дзесяццю «рэзервацыі» для чарнаскурых афрыканцаў (якія складалі каля 80% насельніцтва). Некаторым з бантустанаў была прадастаўлена «незалежнасць», не прызнаная, аднак, ні адной трэцяй краінай. Калі чалавек належаў бантустану, які атрымаў незалежнасць, ён губляў грамадзянства ПАР і замест пропуску атрымліваў пашпарт сваёй рэзервацыі. Людзі з «аўтаномных» бантустанаў таксама гублялі частку правоў, звязаных з грамадзянствам ПАР (напрыклад, калі чалавек хацеў зусім пакінуць краіну, ён атрымліваў не пашпарт, а «шляхавыя дакументы»). Урад спрабавала правесці паралель паміж сваімі праблемамі з чарнаскурымі працоўнымі і цяжкасцямі, якія іншыя краіны адчувалі ў сувязі з нелегальнай міграцыяй.
Большасць чарнаскурых афрыканцаў пазбаўляліся грамадзянства ПАР пасля таго, як іх бантустаны абвяшчаліся «незалежнымі». Такім чынам, яны не маглі атрымаць пашпарт ПАР, які дае права выезду за мяжу; зрэшты, і без таго атрымаць гэты пашпарт было складана. Уладанне ім лічылася прывілеем, а не правам, і ўрад не лічыў патрэбным выдаваць чарнаскурым афрыканцам шмат пашпартоў.
Гвалтоўнае высяленне
У 1960-я, 1970-я і ў пачатку 1980-х гадоў ўрад праводзіла палітыку «перасялення», спрабуючы прымусіць людзей адправіцца ў раёны, прызначаныя для пражывання адпаведных груп. Паводле некаторых звестак, колькасць пераселеных у гэты час дасягала трох з паловай мільёнаў чалавек. Высяленню маглі падвяргацца наступныя групы:
Да 1955 года Сафіятаун быў адным з нямногіх гарадскіх раёнаў, дзе чарнаскурым афрыканцам дазвалялася валодаць зямлёй; паступова ён развіваўся ў па-сапраўднаму шматрасавае паселішча. Па меры росту Ёханесбурга Сафіятаун стаў месцам жыхарства для ўсё большай колькасці чарнаскурых рабочых, паколькі ён быў зручна размешчаны паблізу прамысловага цэнтра. Аднак нягледзячы на пратэсты АНК 9 лютага 1955 года пачалося рассяленне Сафіятауна: ранняй раніцай паліцыя ўвайшла ў раён, выгнала жыхароў на вуліцу і пагрузіла іх рэчы на спецыяльна прадастаўленыя грузавікі. Жыхароў адвезлі на набыты ўрадам за два гады да таго ўчастак зямлі прыкладна ў 20 км на паўднёвы-захад ад цэнтра Ёханэсбурга, вядомы як Медоулендс. Сафіятаун быў знесены, а на яго месцы быў уладкаваны прыгарад для белых пад назвай Triomf («Трыюмф»). У наступныя некалькі гадоў падобныя падзеі адбыліся таксама ў Дурбане (Кейт-Манор, або Мкхумбане) і Кейптаўне (55 000 каляровых і індыйцаў Шостага акругі былі пераселены ў новыя прыгарады). Акрамя чарнаскурага насельніцтва, ад Закона аб групавых абласцях пацярпелі 600 000 каляровых, індыйцаў і кітайцаў, а таксама за 40 000 белых.
«Каляровыя»
Усё насельніцтва было па законе падзелена на чатыры групы: чарнаскурыя афрыканцы, белыя, азіяты (галоўным чынам індыйцы) і «каляровыя». У апошнюю групу ўваходзілі людзі змешанага паходжання, чыімі продкамі былі і прадстаўнікі кайсанских народаў, і народаў банту, і еўрапейскіх імігрантаў (а таксама малайцы, асабліва ў заходняй частцы Капскай правінцыі); да «каляровых» адносіліся і некаторыя «чыстакроўныя» кайсаны. Паўднёваафрыканскім ўладамі былі распрацаваны складаныя правілы для вызначэння таго, хто адносіўся да «каляровых». Прыняцце рашэння ўскладалася на дробных чыноўнікаў. Часам члены адной сям'і маглі трапляць у розныя групы. Пасля далейшага расследавання усе каляровыя «каталагізаваныя» па больш дробным падгрупам. У цяперашняй ПАР тэрмін «каляровыя» многім не падабаецца, хоць ён і не мае юрыдычнай афарбоўкі, як раней. У апошнія гады сталі шырока выкарыстоўвацца назвы «так званыя каляровыя» (Sogenaame Kleurlinge) і «карычневыя» (Bruinmense).
У рамках апартэіду каляровыя таксама падвяргаліся дыскрымінацыі: іх перасялялі ў спецыяльныя прыгарады, часам прымушаючы для гэтага пакінуць дамы, якія належалі іх сем'ям вельмі доўгі час. Якасць адукацыі, які прадстаўляе каляровым, была куды горшай, чым якасць адукацыі для белых (хоць і лепшай, чым для чарнаскурых афрыканцаў). Многія каляровыя згулялі важную ролю ў барацьбе з апартэідам: напрыклад, заснаваная ў 1902 году Афрыканская палітычная арганізацыя прымала ў свае шэрагі толькі каляровых.
На працягу амаль усяго часу «афіцыйнага» апартэіду — прыкладна з 1950 па 1983 год — каляровыя былі, як і чарнаскурыя афрыканцы, фактычна пазбаўлены права голасу. У 1983 годзе ў канстытуцыю былі ўнесены папраўкі, згодна з якімі каляровыя і азіяты атрымалі права ўдзельнічаць у выбарах у трохпалатны парламент. Гэтыя папраўкі не атрымалі шырокай падтрымкі. Меркавалася, што «каляровая» меншасць атрымала б права голасу, а прадстаўнікі чарнаскурай большасці стануць грамадзянамі «незалежных» бантустанаў. Такая сітуацыя захоўвалася да адмены апартэіду.
Іншыя меншасці
Складаную праблему для ўрада эпохі апартэіду прадстаўлялі паўднёваафрыканцы ўсходнеазіяцкага паходжання: колькасць іх было зусім невялікай, але іх нельга было з відавочнасцю адносіць ні да адной з чатырох устаноўленых законам груп. Паўднёваафрыканцы кітайскага паходжання, чые продкі прыехалі на руднікі Вітватэрсранд яшчэ ў XIX стагоддзі, звычайна класіфікаваліся як «індыйцы», гэта значыць «небелыя», а імігранты з Тайваня і Японіі, з якімі ПАР падтрымлівала дыпламатычныя адносіны, атрымлівалі статус «ганаровых белых», г. зн. атрымлівалі тыя ж правы, што і белыя. Часам гэты статус атрымлівалі і прадстаўнікі іншых небелых меншасцей (нават чарнаскурыя афрыканцы), калі ўрад лічыла, што гэты чалавек быў «цывілізаваным», цалкам успрыняўшы заходнія каштоўнасці. Часта гэтае правіла ўжывалася да афраамерыканцаў.
Белыя праціўнікі апартэіду
Апартэід быў падтрыманы далёка не ўсімі пластамі белага насельніцтва. Кіраўніцтвамі і выкладчыцкімі складамі ўніверсітэтаў, дзе склад студэнтаў з самага пачатку быў шмарасавы, палітыка апартэіду крытыкавалася і часта сабатавалася, нягледзячы на намаганні ўрада па ўкараненні сегрэгацыі, у прыватнасці, стварэнне асобных «чорных» універсітэтаў.
Актыўна супрацьдзейнічалі апартэіду некаторыя арганізацыі ветэранаў Другой сусветнай вайны, асабліва з прычыны таго, што Нацыянальная партыя ў ваенны перыяд сімпатызавала нацызму і выступала супраць падтрымкі антыгітлераўскай кааліцыі. Былы ваенны лётчык-ас Адольф Малан праводзіў у 1950-я гг. буйныя маніфестацыі, колькасць удзельнікаў якіх дасягала некалькіх дзесяткаў тысяч.
У Паўднёваафрыканскай камуністычнай партыі, якая змагалася супраць апартэіду, было таксама шмат белых (у сілу гістарычных прычын, галоўным чынам яўрэяў). Сярод яе бачных белых дзеячаў былі Джо Слова, Рут Ферст, Абрахам (Брам) Фішэр, Роні Касрылс.
Супраціўленне чорнага насельніцтва
Прыход да ўлады Нацыянальнай партыі ў 1948 годзе і абвяшчэнне апартэіду афіцыйнай палітыкай новага ўрада і ўзмацненне рэпрэсій адносна нябелага насельніцтва прымусіла актывізаваць сваю дзейнасць Афрыканскі нацыянальны кангрэс (АНК), якія прытрымліваўся да таго досыць ўмеранай тактыкі. Да кіраўніцтва ў арганізацыі сталі прыходзіць больш радыкальныя лідары, якія выйшлі з Моладзевай лігі АНК. У 1949 годзе АНК ўпершыню выступіў з праграмай, якая адкрыта прадугледжвала пратэсты ў форме забастовак, пратэстных шэсцяў і акцый грамадзянскага непадпарадкавання. Гэта працягвалася на працягу 1950-х гадоў і часам прыводзіла да беспарадкаў. У чэрвені 1955 года некалькі арганізацый, уключаючы Індыйскі кангрэс і АНК, сабраліся ў Кліптауне каля Ёханэсбургу і прынялі Хартыю свабоды, дзе вылучалася ідэя Паўднёва-афрыканскага саюза (ПАС) як дэмакратычнай дзяржавы без расавай дыскрымінацыі.
Напружаная абстаноўка ў краіне выклікала ў чэрвені 1976 паўстанне чарнаскурых афрыканцаў ў Сауэта — прыгарадзе Ёханэсбургу, якое распаўсюдзілася затым на іншыя гарады. Было ўведзена надзвычайнае становішча, але хваляванні працягваліся амаль цэлы год.
Пасля падзей у Сауэта краіны Захаду ўвялі санкцыі супраць ПАР. У выніку урад пачаў асцярожныя рэформы — была адменена сегрэгацыя на транспарце, у спорце, была легалізаваная дзейнасць афрыканскіх прафсаюзаў. Была прынята новая канстытуцыя, якая зрабіла ПАР прэзідэнцкай рэспублікай і прадугледжвала трохпалатны парламент — для белых, каляровых і індыйцаў (пры тым, што чарнаскурыя складалі большасць насельніцтва, яны права голасу не атрымалі). Натуральна, што чарнаскурыя былі незадаволеныя новай канстытуцыяй і пачалі супраць яе дэманстрацыі, падтрыманыя забастоўкамі.
У сакавіку 1985 года паліцыя зноў расстраляла мірную дэманстрацыю. Гэта выклікала ўсеагульную забастоўку, перарослая ў новае паўстанне чарнаскурых афрыканцаў, якое ахапіла амаль усе гарады ПАР. Нягледзячы на арышты каля 25 тыс. чалавек, ураду не ўдавалася справіцца з хваляваннямі да канца 1986 года.
ААН і Міжнародны крымінальны суд
Рымскі статут вызначае апартэід як адно з 11 злачынстваў супраць чалавечнасці. Грамадзяне большасці дзяржаў (уключаючы ПАР) могуць паўстаць перад Міжнародным крымінальным судом за ўчыненне гэтага злачынства ці спрыянне яму.
Спартыўныя спаборніцтвы
На працягу многіх гадоў спартсмены ПАР не дапускаліся на міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы, перш за ўсё па алімпійскіх відах спорту. Шырока вядомы байкот Алімпійскіх гульняў, арганізаваны афрыканскімі краінамі ў 1976 годзе. Гэты байкот быў формай пратэсту супраць правядзення таварыскага матчу па рэгбі паміж ПАР і Новай Зеландыяй. Дыскваліфікацыі падвяргаліся і спартсмены, якія падтрымліваюць кантакты з ПАР.
Канец эпохі апартэіду (1989-1994 гады)
На адкрыцці сесіі парламента ў лютым 1990 года, Фрэдэрык дэ Клерк, які незадоўга да таго (15 жніўня 1989 года) які стаў прэзідэнтам ПАР, абвясціў аб зняцці забароны на дзейнасць АНК, Панафрыканскага кангрэса і аб поўным вызваленні Нэльсана Мандэлы.
2 мая 1990 года адбылася сустрэча лідараў АНК з урадам Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, на якой было дасягнута пагадненне аб правядзенні амністыі і наступнай рэабілітацыі палітвязняў. Вязні сумлення выпускаліся з турмаў, дысідэнты маглі вольна вярнуцца ў ПАР з-за мяжы. Ім гарантавалася далейшы імунітэт ад судовых пераследаў за палітычныя перакананні. Да 30 красавіка 1991 года было вызвалена 933 «змагара супраць апартэіду», аднак 364 тэрарыста засталіся ў зняволенні з-за сур'ёзнасці здзейсненых імі злачынстваў. Усяго ў Паўднёва-Афрыканскую Рэспубліку вярнулася каля 6000 палітычных эмігрантаў (адмоўлена было толькі 100 экстрэмістам).
У тым жа годзе была прапанавана новая дзяржаўная мадэль, паводле якой кожная расавая група павінна мець роўную вагу ў заканадаўчым органе, з тым, каб ні адна з іх не магла панаваць. Аднак Н. Мандэла рашуча адхіліў гэтую прапанову. У сваім выступе на мітынгу чорных радыкалаў у Кейптаўне ён заявіў: «Фактары, якія зрабілі неабходнай ўзброеную барацьбу, усё яшчэ існуюць сёння, у нас няма іншага выйсця, акрамя як працягваць барацьбу».
Нявызначанасць палітычнай абстаноўкі пастаянна падштурхоўвала дэ Клерка да новых рашучых крокаў. На чарговай сустрэчы з Мандэлай ён падпісаў пратакол, які прадугледжваў, што праект новай Канстытуцыі будзе распрацаваны выбарным канстытуцыйным сходам і што паводле вынікаў выбараў павінны быць сфарміраваны шматрасавы пераходны ўрад. Аналагічныя прапановы высунуў шматпартыйны форум, названы Канвентам за дэмакратычную Паўднёвую Афрыку (КОДЕСА).
Рух «Інката», які цяпер стаў называцца Партыяй свабоды Інката (ПСІ), выступіў супраць гэтага пагаднення, і ў снежні 1992 года правадыр Мангасуту Бутэлезі апублікаваў праект Канстытуцыі будучай дзяржавы ў складзе этнічнага бантустаны Квазулу і правінцыі Натал. Іншыя лідары былых бантустанаў (на той момант дэ-факта незалежных дзяржаў): Бапутатсваны і Сіскея таксама адмовіліся прымаць удзел у стварэнні шматрасавай унітарнай дзяржавы.
Пачаліся масавыя ўзброеныя сутыкненні прыхільнікаў АНК і СПІ.
У той жа час актывізавалі баявыя дзеянні і члены Панафрыканскага кангрэса. Яны перыядычна нападалі на паліцыянтаў і белых фермераў. На мітынгу 27 сакавіка 1993 года кіраўнік ПАК Кларэнс Маквету ў адкрытую ўзяў адказнасць на сваю арганізацыю за забітых незадоўга да гэтага белую жанчыну і двух яе дзяцей, і абвясціў: «Адзін фермер — адна куля! Мы збіраемся забіваць усіх белых — і дзяцей, і старых. Гэта будзе год тэрору!»
Белае насельніцтва між тым актыўна узбройвалася. У 1990-1992 гадах у дзень выдавалася больш за 500 ліцэнзій на нашэнне агнястрэльнай зброі. Быў створаны Афрыканерскі народны блок (АПФ), у які ўвайшлі больш за 20 арганізацый белых. Старшынёй яго савета стаў Ф. Харцэнберг, а дырэктарат ўзначаліў герой вайны ў Анголе, былы камандуючы Сіламі абароны Паўднёвай Афрыкі генерал Констанд Фільюн (Constand Viljoen). Галоўнымі мэтамі АПФ было стварэнне бурскай народнай арміі (з ліку рэзервістаў) і дасягненне самавызначэння для афрыканёраў.
Краіна апынулася на парозе поўнамаштабнай грамадзянскай вайны.
25 ліпеня 1993 года адбыўся тэракт, які меў сур'ёзныя міжнародныя наступствы. Чатыры чарнаскурых ўварваліся падчас набажэнства ў Царкве Святога Якава ў Кейптаўне. Ужыўшы ручныя гранаты і аўтаматы, яны забілі 12 і паранілі 47 чалавек. У ліку загінулых апынуліся двое рыбакоў з украінскага траўлера «Апагей», трое былі цяжка паранены
У сітуацыі, якая склалася, улічваючы моцны міжнародны ціск, Фрэдэрыку дэ Клерку фактычна не заставалася нічога іншага, як пагадзіцца на правядзенне ўсеагульных дэмакратычных выбараў.
Выбары адбыліся 26-29 красавіка 1994. Перамог АНК, атрымаўшы падтрымку большасці выбаршчыкаў — 63%, Нацыянальная партыя набрала 21% галасоў.
9 мая 1994 года Нацыянальная асамблея абрала прэзідэнтам ПАР Нэльсана Мандэлу.
Перыяд апартэіду ў ПАР, які доўжыўся амаль 45 гадоў, завяршыўся.
Пасля апартэіду
Пасля адмены апартэіду карэннае насельніцтва атрымала рэальны доступ да адукацыі, да дзяржаўных пасад і да занятку бізнесам. Былі адмененыя міжнародныя санкцыі супраць ПАР, што выклікала прыток замежных інвестыцый. Асновай канкурэнтаздольнасці ПАР з'яўляецца унікальнае спалучэнне высокапрафесійнага белага менеджменту і таннай чорнай працоўнай сілы. Тым не менш, у 2000-2007 гадах ўзровень беспрацоўя ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы складаў 25-30%.
Пасля адмены апартэіду ў краіне рэзка павялічылася злачыннасць, у прыватнасці колькасць забойстваў. Рэзка вырас як лік чарнаскурых, так і лік белых, якія сталі ахвярамі забойстваў.
Тым не менш, колькасць забойстваў на 100 000 насельніцтва ўсё ж знізілася з 66,9 ў 1994-95 гадах да 39,5 ў 2005-06 гадах.
Урад АНК ажыццяўляў праграмы, пры якіх пры ўладкаванні на працу перавага аддаецца людзям з чорным колерам скуры. Але кампетэнтных спецыялістаў сярод чарнаскурых пакуль мала. Пры гэтым шматлікія высокаадукаваныя белыя спецыялісты эмігрыравалі з краіны, перш за ўсё з-за ўсплёску злачыннасці. З 1995 па 2008 год з ПАР з'ехала каля 800 тыс. белых з тых чатырох з лішнім мільёнаў, што жылі ў ёй на момант адмены апартэіду.
Веракрус (горад)
Веракру́с (Veracruz), афіцыйна Гераічны Веракрус (Heroica Veracruz) — партовы горад і муніцыпалітэт, размешчаны на ўзбярэжжы Мексіканскага заліва ў штаце Веракрус, Мексіка. Горад заснаваны Эрнанам Картэсам 22 красавіка 1519 года. Размяшчаецца за 90 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы штата, горада Халапа-Энрыкес. Найбуйнейшы па насельніцтве горад штата. Насельніцтва — 552.156 жыхароў у межах горада і 702.394 у муніцыпалітэце (перапіс 2010 года).
Антрапасацыягенез
Антрапасацыягенез (ад Ανθρωπος — чалавек + societas — грамадства + Γένεσις — паходжанне), ці паходжанне чалавека і грамадства — раздзел антрапалогіі. Праблема антрапасацыягенеза разглядаецца як прыватнае пытанне біялагічнай эвалюцыі, якая адлюстроўвае гістарычнае развіццё жывой прыроды, уключае змяненні генетычнага складу папуляцый, фарміраванне адаптацый, утварэнне і выміранне відаў, пераўтварэнне біягеацэнозаў і біясферы ўвогуле. Выдзяляюць біялагічную эвалюцыю чалавека — фарміраванне марфалагічных асаблівасцей чалавека (прамахаджэнне, развіццё рукі як органа працы, развіццё мозга з цэнтрамі членараздзельнай мовы) і сацыягенез — станаўленне грамадскіх адносін, характэрных для чалавека (паходжанне форм грамадскай свядомасці, выяўленчага мастацтва, сям'і і інш.).
Тэорыя эвалюцыі была сфармулявана Ч. Дарвінам у 1859 г. у працы «Паходжанне відаў» на падставе ўскосных доказаў блізкасці жывёл і чалавека — рудыментарных органаў і атавізмаў, падабенства псіхічнай дзейнасці чалавека і вышэйшых чалавекападобных малпаў. Пазней яна была пацверджана прамымі доказамі — выкапнёвымі знаходкамі, паводле якіх будуецца эвалюцыйны рад ад ніжэйшых і вышэйшых прыматаў да чалавека. У далейшым рознымі навукамі — генетыкай, малекулярнай і агульнай біялогіяй, палеанталогіяй, геалогіяй і антрапалогіяй — атрыманы дадзеныя, якія дазваляюць лічыць эвалюцыйную тэорыю неабвержным фактам.
Да першапачатковай фазы папярэдніка чалавека аднеслі дрыяпітэкаў — высокаразвітых выкапнёвых малпаў, якіх большасць даследчыкаў лічыць агульнымі продкамі гарылы і шымпанзе. Яны не маюць прамых адносін да лініі сучаснага чалавека, але іх блізкасць абумоўлена асаблівым этапам развіцця, які прайшлі ўсе сучасныя антрапоіды і чалавек. У міяцэне дрыяпітэкі і блізкія да іх формы былі шырока распаўсюджаны на тэрыторыі Еўропы, Каўказа, Азіі, Афрыкі, Індыі і Пакістана. У тых жа месцах былі знойдзены астанкі сівапітэкаў (жылі 10—14 млн. гадоў таму), якіх пачалі лічыць папярэднікам чалавека. Сярод іх выдзяляюць 2 лініі — рамапітэкаморфных, звязаных у большай ступені з азіяцкім кантынентам (у выніку іх развіцця з'явіліся азіяцкія чалавекападобныя - арангутаны і гібоны), і дрыяпітэкаморфных, больш распаўсюджаных у Афрыцы (далі пачатак развіццю афрыканскіх чалавекападобных малпаў і чалавека). У біялагічнай эвалюцыі чалавека выдзяляюць паслядоўныя этапы: аўстралапітэкаў (з'явіліся ў канцы міяцэна, звыш 5 млн. гадоў назад; у т.л. Homo habilis — чалавек умелы, каля 3 млн. гадоў назад), з якімі звязваюць пачатак сямейства чалавека і з'яўленне прамахаджэння; архантрапаў (Homo erectus — чалавек прамаходзячы, каля 1 млн. 200 тыс. гадоў назад), самых старажытных жыхароў Еўропы; палеаантрапаў (жылі больш за 100-35 тыс. гадоў назад); сучаснага чалавека (Homo sapiens — чалавек разумны; з'явіўся больш за 50 тыс. гадоў назад). Найбольш важныя фактары антрапасацыягенеза — прыстасаванне (адаптацыя) да зменлівых умоў навакольнага асяроддзя праз працоўную дзейнасць і пераход ад расліннай ежы да мясной. Гэтыя змены ў паводзінах былі выкліканы пагаршэннем умоў існавання ў ледавіковую эпоху.
Развіццё грамадства (сацыягенез) адбывалася разам з біялагічнай эвалюцыяй чалавека. Першыя прылады працы паявіліся на стадыі чалавека ўмелага. Мова як сродак зносін людзей сфарміравалася на стадыі архантрапа. На стадыі палеаантрапаў пачалі фарміравацца ідэалагічныя ўяўленні, а таксама выявіліся культ, адрозненні — аснова сучасных этнічных адметнасцей, якія прасочваліся ў асаблівасцях вырабу прылад працы.
На тэрыторыі былой СССР стаянкі верхнепалеалітычнага чалавека, які жыў каля 30 тыс. гадоў таму, выявлены ва Украіне, Беларусі, Расіі, на Каўказе, Паміры, Сярэдняй Азіі, у басейнах рэк Кама, Індыгірка, Пячора, Дзясна, на Камчатцы. Неаантрапы знешне ўяўлялі сабой розныя расавыя тыпы. Тэрыторыя Беларусі пачала засяляцца ў палеаліце чалавекам неандэртальскай стадыі, пра што сведчаць археалагічныя стаянкі Бердыж і Юравічы. Пасля адступлення ледніка ў эпоху мезаліту тэрыторыя Беларусі канчаткова засялялі краманьёнцы — людзі сучаснага тыпу.
Адэская епархія ПЦУ
Гісторыя
У лістападзе 1992 года было зарэгістравана ў дзяржаўных органах епархіяльнае ўпраўленне Адэсы.
Спіс прэм’ер-міністраў Паўночнай Македоніі
Спасылкі
Македонія на сайце WORLD STATESMEN.org
Семянча 2
Семянча́ 2 (, Семенча 2) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Пружанскага сельсавета.
Халапа-Энрыкес
Халапа-Энрыкес, або Халапа (Xalapa-Enríquez) — горад у Мексіцы, сталіца штата Веракрус і адміністрацыйны цэнтр муніцыпалітэта Халапа. Размешчаны на аўтатрасе і чыгуначнай лініі Мехіка — Веракрус. Насельніцтва — 424 755 чалавек (перапіс 2010 года). Універсітэт.
Эндрыкас Адольфавіч Юшка
Эндрыкас Адольфавіч Юшка (нар., , Акмянскі раён, Шаўляйская вобласць, Літва)  — беларускі архітэктар. Саветнік Беларускага цэнтра Міжнароднай акадэміі архітэктуры, мастак міжнароднага саюза мастацкай фатаграфіі.
Творчасць
Скончыў у 1974 годзе Палтаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1974—1981 гадах архітэктар Магілёўскага аддзела, у 1981—2001 гадах галоўны архітэктар праектаў інстытута «Магілёўграмадзянпраект», у 2001—2010 гадах намеснік генеральнага дырэктара па архітэктуры ЗАТ «Будпраектінвест».
Член Саюза архітэктараў СССР, пасля член Саюза архітэктараў Беларусі.
Пражывае ў Магілёве па пр. Міру, 10.
Асноўныя творы: 8, 9, 11-павярховы інтэрнат Магілёўскага педагагічнага вучылішча на рагу Піянерскай і Камсамольскай вуліц у Магілёве (1987), навучальны корпус № 16 БДСГА ў Горках , гасцініца ў Дрыбіне , рэканструкцыя будынка Магілёўскага філіяла «Слаўнафтабанк» па вуліцы Ленінскай, 54 , гандлёвы цэнтр «Панарама» з гаражамі па вул. Чэхава (сааўтар Ірына Іванчыкава) ў Магілёве і інш.
Узнагароды
Узнагароджаны і адзначаны прызамі, дыпломамі, медалямі. З іх найважнейшыя: сярэбраны медаль Новазеландскага фотасалона (1989), залаты медаль Лонданскага салона (1990), граматы Беларускага Саюза архітэктараў, дыплом Рэспубліканскага фестывалю архітэктуры (2001).
Марк Нэтан Коэн
Марк Нэтан Коэн — амерыканскі антраполаг і прафесар. Мае ступень пасля заканчэння Гарвард-каледжа (1965) і доктарскую ступень па антрапалогіі (Калумбійскі ўніверсітэт, 1971). У сферу яго навуковых даследаванняў і выкладання ўваходзяць чалавечая эвалюцыя і дэмаграфічная гісторыя, культурная эвалюцыя, біялогія, медыцынская дапамога і судовая антрапалогія. Ён напісаў некалькі кніг у галіне росту колькасці насельніцтва і працягласці жыцця.
Бібліяграфія
Сярод іншых кніг ён напісаў:
Дыхрамат калію
Дыхрамат калію (двухромавокіслы калій, біхрамат калію, тэхн. хромпік) — неарганічнае злучэнне, каліевая соль дыхромовой кіслаты з хімічнай формулай K2Cr2O7, мае выгляд аранжавых крышталяў. Валодае моцнымі акісляльнымі ўласцівасцямі, у сувязі з чым шырока ўжываецца ў хіміі, фатаграфіі, піратэхніцы і розных галінах прамысловасці. Высокатаксічны і канцэрагенны.
Часам хромпікам таксама называюць дыхрамат натрыю (Na2Cr2O7).
Фізічныя і хімічныя ўласцівасці
Аранжавыя крышталі з тэмпературай плаўлення 396 °C. раскладаецца пры нагрэве вышэй 500 °C. раствараецца ў вадзе (г / 100 г): 4,6 (0 °C), 15,1 (25 °C), 37,7 (50 °C), нязначна раствараецца ў этаноле. Моцны акісляльнік.
У кіслым асяроддзі аднаўляецца да соляў хрому (III). Напрыклад, ён акісляе галагенід-іёны галогенводородных кіслот да свабодных галагенаў:
Таксама ў кіслым асяроддзі пры pH 3,0—3,5 валодае здольнасцю акісляць металічнае срэбра:
Крышталічны дыхрамат калію пры награванні з шэрай і вугляродам аднаўляецца да аксіду хрому (III):
Дыхрамат калію — зыходнае рэчыва для атрымання хромакаліевых галын. Іх цёмна-фіялетавыя крышталі ўтвараюцца ў выніку аднаўлення сярністым газам або этылавым спіртам раствора біхрамата, падкісленай сернай кіслатой:
Атрыманьне
Дзеянне хларыду калію на дыхрамат натрыю:
Падкісленай раствора храмата калію:
Прымяненне
Ўжываецца пры вытворчасці фарбавальнікаў, пры вырабу скур і аўчын, як акісляльнік у запалкавай прамысловасці, піратэхніце, фатаграфіі, жывапісу. Хромпік каліевы дадаюць ў астуджальную вадкасць для засцярогі рухавіка ад карозіі і накіпеўтварання. Раствор хромпіка ў сернай кіслаце (т.з. хромавую сумесь) ужываюць для мыцця шкляной посуд ў лабараторыях. У лабараторнай практыцы выкарыстоўваецца ў якасці акісляльніка, уключаючы аналітычную хімію (храматаметрыя).
У чорна-белай фатаграфіі ўжываецца ў якасці адбельвальніка для выдалення металічнага срэбра з эмульсіі. Не ўжываецца ў каляровай фатаграфіі, так як для адбельвання патрабуе кіслага асяроддзя, а пры pH 4 4 фарбавальнікі, якія ўтварыліся ў эмульсіі пры каляровым праяве, абескаляроўваюцца. Замест гэтага ў каляровай фатаграфіі для адбельвання выкарыстоўваюцца склады на аснове гексацыянафеарату (III) калію і жалезнай солі трылона Б.
Бяспека
Высокатаксічны, канцэрагенны, алерген, пырскі яго раствора руйнуюць скурныя пакровы, дыхальныя шляхі і храстковыя тканіны. Сярод злучэнняў шасцівалентнага хрому найбольш таксічны. ГДК складае 0,01 мг / м3 (у пераліку на CrO 3 ). Пры працы з дыхраматам калію неабходна ўжываць абарону органаў дыхання і скуры.
Руска-беларускі слоўнік Гарэцкіх
«Руска-беларускі слоўнік» — перакладны слоўнік, складзены братамі Максімам Гарэцкім і Гаўрылам Гарэцкім. Выдадзены ў 1918 годзе ў Смаленску ў друкарні Аддзела народнай асветы.
У прадмове да свайго слоўніка браты Гарэцкія падкрэслівалі, што яны не мелі філалагічнай адукацыі і не ставілі перад сабой высокіх навуковых задач :
Згодна з А. Літвіноўскай, у гэтым слоўніку ў параўнанні з іншымі лексікаграфічнымі працамі ХХ ст., за выключэннем «Расійска-беларускага слоўніка» 1928 г., пададзена адносна самая вялікая колькасць уласнабеларускіх слоў і «даўніх» запазычанняў з рускай мовы. Сучасная беларуская літаратурная мова значную колькасць уласнабеларускіх слоў, якія ўжываліся ў ёй у 1920-я гг., страціла і адначасова пазбавілася вялікай колькасці русізмаў, які таксама ўжываліся ў той час, таму гэты слоўнік моцна адрозніваецца ад сучасных.
Таццяна Нядбай
Таццяна Нядба́й (сапр. Таццяна Леанідаўна Нятба́ева, нар., ) — беларуская паэтэса, перакладчыца.
Біяграфія
З'яўлялася старшынёй польска – беларускага Фонду Адкрытая культура.
Удзел у грамадскім жыцці
21 сакавіка 2006 арыштаваная за ўдзел у намётавым гарадку, асуджаная на 5 сутак арышту па ч.1 арт.167-1.
Доўскі раён
Гісторыя
Раён утвораны 12 лютага 1935 года ў складзе БССР. Цэнтр — вёска Журавічы. У склад раёна ўключаны 15 сельсаветаў: Абідавіцкі, Баханскі, Вяліказімніцкі (Зімніцкі, Малазімніцкі), Ісканскі, Сялец-Халапееўскі, Хатаўнянскі сельсаветы — з Быхаўскага раёна; Балатнянскі, Журавіцкі сельсаветы — з Кармянскага раёна; Рагоўскі (Рагінскі), Рэкценскі (Ракцянскі) сельсаветы — з Прапойскага раёна; Доўскі, Званецкі, Курганскі, Маластралкоўскі, Свержанскі сельсаветы — з Рагачоўскага раёна. 12 сакавіка 1935 года Рагоўскі (Рагінскі) сельсавет вернуты ў склад Прапойскага раёна. 5 красавіка 1935 года раён перайменаваны ў Журавіцкі раён.
Залатое Евангелле Харлі
Залатое Евангелле Харлі (Брытанская Бібліятэка, Харлі 2788) — каралінгскі ілюмінаваны рукапіс Евангелля, створаны каля 800—825, напэўна, у Ахене, Германія.
Апісанне
Евангелле з’яўляецца адным з рукапісаў, што адносяць да «», названай у гонар Евангелля Ады. Яно мае чатыры пары поўнастаронкавых  і ілюмінаваных старонак-,  і іншую ілюмінацыю. Як і з іншымі прыкладамі, тэкст напісаны залатымі чарніламі.
Новае адзінства
Новае адзінства (Jaunā Vienotība) — правацэнтрычны палітычны саюз у Латвіі. Альянс фармуюць найперш партыя Адзінства, Латгальская партыя і яшчэ чатыры іншыя рэгіянальныя партыі. Саюз арыентаваны на ліберальны кансерватызм і лібералізм.