cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гравітацыя Месяца
Гравітацыя Месяца ў 6 разоў слабей, чым гравітацыя Зямлі. Месяц нават не ўтрымлівае газы, якія вылучаюцца з яго нетраў, і яны ляцяць у космас. Таму ў Месяца і няма нармальнай атмасферы. Месяцавая гравітацыя даследавалася па яе ўплыву на арбіту штучных спадарожнікаў Месяца. Даследаванні апаратаў «Луна-10» і «Лунар арбітэр» паказалі, што пад паверхняй спадарожніка існуюць залішнія масы — масконы. Мяркуюць, што масконы з'явіліся ў выніку пранікнення шчыльных рэчываў з нетраў ў каляпаверхневыя слаі. Масконы знаходзяцца пад цэнтрам мораў.
Раксалана
Хюрэ́м Хасекі́ Султа́н (خرم سلطان, Hürrem Haseki Sultan), у Еўропе вядомая як Раксала́на (Roxolana). Адна з самых вядомых жанчын свету. Сапраўднае імя невядома, паводле літаратурнай традыцыяй — Анастасія (або Алякса́ндра) Лісо́ўская (Alexandra Lisowska; 1505, Рагацін , Галіцкая зямля, Рускае ваяводства, або Чамяроўцы , Камянецкі павет, Падольскае ваяводства, Каралеўства Польскае — 15 сакавіка 1558 , Стамбул, Асманская імперыя) — адна з жонак султана Асманскай імперыі Сулеймана I Цудоўнага. Трапіла ў султанскі гарэм пасля таго, як у 1518 або 1520 года была палонена крымскімі татарамі. Як жонка Сулеймана I мела вялікі ўплыў на асманскую палітыку, спрыяла ўзыходу на турэцкі сталец свайго сына Селіма II.
Біяграфія
Нарадзілася ў 1505 годзе, бо пэўна вядома, што султан быў на 11 гадоў старэйшы за яе, а ён нарадзіўся ў 1494 годзе. У крыніцах XVI ст. крыніц пра імя будучай жонкі султана няма, першыя з’яўляюцца толькі ў XIX стагоддзі, называючы яе Анастасіяй, польскі пісьменнік Вацлаў Ржавускі — Аляксандрай. Сучасны ўкраінскі гісторык Уладзімір Грабавецкі лічыць, што сапраўднае імя Раксаланы не захавалася, таму ўмоўна ў XIX стагоддзі даследчыкі назвалі яе Анастасіяй Лісаўскай.
Невядома дакладна таксама і месца нараджэння; паводле версіі польскага пісьменніка Самуэля Твардоўскага, які ў 1621 годзе пабываў у Стамбуле, яна паходзіць з сям’і святара з мястэчка Рагатын (цяпер у Івана-Франкоўскай вобласці) ; паводле версіі польскага паэта Маўрыцыя Гаслаўскага — яна родам з мястэчка Чамяроўцы (цяпер у Хмяльніцкай вобласці). Існуе версія, якая сумяшчае абодва варыянты — нарадзіцца Лісоўская магла ў Чамяроўцах, а вырасла — у Рагаціне, куды пераехаў бацька.
Пад час аднаго з набегаў татараў, між 1518 і 1520 гадамі, яна была схоплена ў палон і перапраўленая ў Стамбул. Мажліва, яе абрала Хафса Султан, маці Сулеймана, або ферзь Ібрагім-паша, які пазней і падараваў яе Сулейману.
Напачатку наложніца, Раксалана стала вялікім каханнем султана. Сулейман адрасаваў ёй сваю любоўную паэзію. У гарэме, называным Бабус-саадэ, гэта значыць «Брамы раявання», Раксалану назвалі Хюрэм, па-турэцку — «радасная», «усмешлівая».
Першы сын Сулеймана і Раксаланы нарадзіўся ў 1521 годзе. Паводле законаў веры, султан мог мець чатыры законныя жонкі і столькі наложніцаў, колькі мог утрымліваць. Анастасія (Аляксандра) Лісоўская ў 1530 годзе стала чацвертай яго жонкай пад імем Хюрэм Султан, султан надаў ёй ранг баш-кадуні — галоўнай (а фактычна — адзінай) жонкі, таксама адмыслова для яе тытул хасекі султан, другі па значнасці ў гарэме пасля валідэ.
Па смерці султанавае маці ў 1534 годзе Хюрэм стала загадчыцаю гарэму. Лічыцца, што менавіта яна пасля таго, як у 1541 згарэў Стары палац, загадала збудаваць гарэм пры палацы Тапкапы. Насамрэч жа гарэмнае памяшканне існавала там яшчэ пры Мехмедзе II, Сулейман у 1528—1529 гадах разбудаваў і аднавіў яго, але жанчыны жылі там рэдка. Пры Раксалане гарэм пераехаў у палац Тапкапы.
Раксалана прымала іншаземных паслоў, адказвала на пасланні іншаземных валадароў, уплывовых вяльможаў і мастакоў. У XVI стагоддзі флярэнтыйцы нават змясцілі парадны партрэт Хюрэм, для якога яна пазавала венецыянскаму мастаку, ва ўласнай карціннай галерэі. То быў адзіны жаночы партрэт сярод выяваў барадатых султанаў у цюрбанах.
У апошнія гады жыцця Раксалана цяжка хварэла і перайшла жыць з гарэму ў Стары палац. Памерла ў Стамбуле 15 сакавіка 1558.
Паўднёвыя могілкі (Манчэстэр)
Паўднёвыя могілкі, або Саўтэрн (Southern Cemetery) — вялікія муніцыпальныя могілкі ў раёне горада Манчэстэр (Англія), размешчаныя за 6 км на поўдзень ад. Былі адкрытыя ў 1879 г., з’яўляецца ўласнасцю і кіруюцца. Гэта найбуйнейшыя муніцыпальныя могілкі ў Вялікабрытаніі і другія па велічыні ў Еўропе.
Беларускія дзеячы
Выразных нацыянальных секцый на могілках няма, але большасць (прынамсі 11 з 13 выяўленых на Паўднёвых могілках) беларускіх магіл знаходзіцца ў адным сектары. З 17 пахаваных на могільніку беларусаў толькі пяць жанчын, i ўсе яны народжаныя паміж 1916 i 1926 гадамі. Храналогія мужчынскіх пахаванняў крыху шырэйшая і пачынаецца ад 1909 года, але заканчваецца таксама 1926 годам.
Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Радунь)
Касцёл Маці Божай Ружанцовай — помнік архітэктуры мадэрна. Пабудаваны ў 1929—1933 гг. з бутавага каменю і цэглы ў г.п. Радунь (Воранаўскі раён). Касцёл дзейнічае.
Гісторыя
Касцёл быў заснаваны тут па мецэнацтве каралевы Боны Сфорцы ў 1556, па іншых звестках — у 1538 годзе. Пасля ліхалецця сярэдзіны XVII ст., у 1660 годзе драўляны касцёл быў адноўлены і асвечаны пад гістарычным тытулам Маці Божай Ружанцовай. Чарговыя драўляныя святыні гарэлі і адбудоўваліся нанова ў 1662 (пасля «маскоўскага нашэсця» адноўлены і кансэкраваны б-пам Слупскім), 1752 і 1801 гадах.
Апошні драўляны будынак святыні (фарны) быў узведзены ў 1838 годзе на сродкі парафіян. Асновай гэтай святыні стаў былы пакармеліцкі касцёл з Калеснікаў (сёння Літва), які перанеслі ў Радунь. Пры касцёле дзейнічала парафіяльная школа.
У XIX ст. пры касцёле дзейнічала парафіяльная школа, а да парафіі прыпісвалася філія ў Дубічах (сёння Літва). Была ў тыя часы і драўляная капліца на парафіяльных могілках, аднак у XX ст. як дзеючая яна больш не ўзгадвалася. У 1815 была заснавана капліца пры плябаніі, але з часам звесткі аб ёй таксама знікаюць.
На пачатку XX ст. драўляны касцёл (велічная святыня з трансептам, завершаная невялікай васьміграннай вежай над галоўным фасадам) ужо не задавальняў сваіх парафіян, і ў 1933 годзе над Радунню ўзнеслася велічная дзвюхвежавая базіліка з цэглы і бутавага каменю ў стылі мадэрн (з рысамі неаготыкі).
Пачалі будаваць касцёл у 1929 паводле праекта архітэктара Яна Бароўскага, будаўнічымі працамі кіраваў майстар Антоній Бейка.
Перад Другой сусветнай вайной колькасць радунскіх парафіян перавышала 8000 вернікаў. Будынак былога драўлянага касцёла па-ранейшаму стаяў за некалькі сотняў метраў на паўночным усходзе ад новага каменнага, але выкарыстоўваўся толькі як сховішча. Згарэла былая святыня ўжо пры савецкай уладзе, пасля вайны. Затое побач з новым касцёлам захаваўся драўляны будынак былой плябаніі, дзе сёння месціцца бальніца.
Касцёл Маці Божай Ружанцовай дзейнічаў увесь час, аднак пры савецкай уладзе не быў залічаны да помнікаў архітэктуры.
Архітэктура
Буйнамаштабная трохнефавая дзвюхвежавая базіліка з трансептам і пяціграннай апсідай (даўжыня 58 м, вышыня 48 м, шырыня 35 м); нартэкс вынесены перад галоўным фасадам у самастойны нізкі аб’ём. У складанай шматпланавай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі дамінуюць две тэлескапічныя шмат’ярусныя вежы. Іх дынамічны вертыкальны рух, бакавыя ступеньчатыя контрфорсы-сценкі, круглае вітражнае акно-«ружа» галоўнага фасада, глыбокі стральчаты ўваходны праём, пінаклі даху выклікаюць асацыяцыі з гатычным храмам. У аснове архітэктурнага рашэння геаметрызаваныя аб’ёмы, разнастайнай канфігурацыі вокны ў плоскіх ліштвах, шырокія лапаткі. Каларыстычны эфект будынку заснаваны на спалучэнні паліхромнай бутавай муроўкі сцен і пабеленых атынкаваных ступеньчатых атыкаў, плоскасці галоўнага фасаду, васьмігранных завяршальных ярусаў-вежаў, элементаў архітэктурнага дэкору (ліштваў, прафіляваных карнізных паясоў).
У 1954 г. касцёл быў пафарбаваны ўнутры, у 1986 г. — звонку.
Інтэр’ер
Зала перакрытая дашчаным атынкаваным цыліндрычным скляпеннем, спічастым у сячэнні, на падпружных арках, апсіда — гранёнай конхай. Сяродкрыжжа перакрыта каробчатым скляпеннем на перасечаных велічных спічастых арках. Бакавыя навы маюць эмпоры. Пры ўваходзе галерэя хораў з філянговым парапетам.
Усё размалявана расліннай арнаментыкай у стылі мадэрн. На сценах сяродкрыжжа намаляваны сцэны «Апошняя Вячэра» (на левай сцяне) і «Унясенне ў пячору» (на правай).
Інтэр’ер упрыгожаны ансамблем высокамастацкіх стукавых алтароў з элементамі ракайльнай арнаментыкі і скульптурным стафажам. У базіліцы пяць алтароў у стылі барока, якія захаваліся ад старога касцёла, і яшчэ адзін, «пахавальны», з абразом св. Францішка з Асізі, знаходзіцца пад правай вежай. Галоўны алтар аднаярусны, вырашаны ў выглядзе трыфорыума, завершанага фігурамі Пана Езуса і анёлаў. У цэнтры змешчаны абраз сярэдзіны XVIII ст. (імаверна, сюды ён трапіў з кармеліцкага кляштара ў Калесніках) — Маці Божая перадае шкаплер генералу кармелітаў Сымону Стоку. Па баках усталяваны абразы св. Марыі Магдалены (злева) і св. Тэрэзы ад Крыжа (справа). Два драўляныя двух’ярусныя алтары стаяць пры вуглах травеі сяродкрыжжа: злева — алтар св. Антонія з абразом «Зняцце з Крыжа» наверсе (на менсе алтара ўсталяваны невялікі абраз Езуса са шматлікімі вотамі), справа — св. Юрыя з абразом Пана Езуса ў цярновай кароне ў другім ярусе. Яшчэ два двух’ярусныя алтары — св. Юзафа (злева) і Маці Божай Ружанцовай (справа), дзе Багародзіца перадае ружанец св. Дамініку, а Яе фігура абведзена вянком з кветкавых бутонаў, у сярэдзіне якіх намаляваны сюжэты ўсіх пятнаццаці ружанцовых таямніц (у другім ярусе алтара знаходзіцца абраз святых апосталаў Мацвея і Фамы) — усталяваны ў капліцах, зробленых у крылах трансепта. Над нартэксам знаходзяцца арганныя хоры, раскрытыя ў малітоўную залу велічнай спічастай аркай.
Абразы «Зняцце з крыжа» (2-я палавіна XVIII ст.), «Іосіф з посахам» (XVIII ст.), «Ісус з прыладамі пакут» (мяжа XVIII—XIX ст.), «Марыя Магдаліна» (пачатак XIX ст.), алтарны абраз «Цуд Георгія аб змеі» (1-я палавіна XIX ст.).
Перакоша
Перако́ша — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Сосніца, прыкладна за 28 км у напрамку на ўсход ад Полацка.
Плошча паверхні возера 0,1 км². Даўжыня 0,55 км, найбольшая шырыня 0,19 км, даўжыня берагавой лініі 1,73 км.
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Берагавая лінія ўтварае заліў.
З возера выцякае ручай у Сосніцу.
Спаса-Праабражэнская царква (Ракаў)
Спаса-Праабражэнская царква — праваслаўны храм у в. Ракаў (Валожынскі раён). Размешчана на цэнтральнай плошчы. Помнік архітэктуры пераходнага перыяду ад барока да класіцызму.
Гісторыя
У 1866 г. перабудаваны ў праваслаўную царкву. У другой палове XIX ст. перад царквой, па яе падоўжнай восі, пабудаваная двух'ярусная пірамідальная брама.
Архітэктура
Пры перабудове ў праваслаўную царкву быў надбудаваны купал з цыбулепадобнай галоўкай на драўляным васьмігранным барабане. Храм перакрыты цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі і папружнымі аркамі. Над цэнтральным уваходам хоры, якія апіраюцца на трохпралётную аркаду.
Колер (значэнні)
Назву Колер маюць:
Аляксандр Аляксандравіч Вашкевіч
Аляксандр Аляксандравіч Вашкевіч (, в. Белавежа, Гродзенская губерня, Расійская імперыя —, Германія) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-маёр. Герой Савецкага Саюза.
Пачатковая біяграфія
Аляксандр Аляксандравіч Вашкевіч нарадзіўся 15 (28) жніўня 1901 года ў вёсцы Белавежа Гродзенскай губерні, Расійскай імперыі (цяпер Падляскае ваяводства, Польшча) у беларускай сялянскай сям'і.
Працаваў на паравым млыне.
Грамадзянская вайна
Браў удзел у Грамадзянскай вайне. У 1920 годзе ўступіў у шэрагі ВКП(б).
Міжваенны час
З кастрычніка 1919 па красавік 1920 навучаўся ў кулямётнай школе. Удзельнічаў у Грамадзянскай вайне. У 1922—1924 гадах навучаўся ў Ваеннай пяхотнай школе ў Смаленску, атрымаў званне лейтэнанта. Пасля сканчэння атрымаў у падначаленне ўзвод, а ў 1934—1936 выконваў абавязкі начальніка штабу палка.
Вялікая Айчынная вайна
З 1943 года прымаў удзел у баях на франтах Вялікай Айчыннай вайны.
Ад 15 жніўня 1942 да 2 лютага 1943 кіраваў 739-м палком стралкоў 213-й стралковай дывізіі (другога фарміравання) Стэпавага фронту. З 2 па 15 лютага 1943 кіраваў 182-м палком горных стралкоў 68-й дывізіі горных стралкоў, ад 22 чэрвеня 1943 да 23 ліпеня 1944 — камандуючы 797-га стралковага палку. У ноч на 27 верасня 1943 паспяхова арганізаваў пераправу праз Дняпро ў раёне сяла Дняпровакаменка (Верхнедняпроўскі раён, Днепрапятроўская вобласць); без стратаў у жывой сіле і тэхніцы полк замацаваўся на плацдарме і працягнуў наступ. Пасля кіраваў.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 26 кастрычніка 1943 за ўмелае камандаванне стралковым палком, узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм падпалкоўніку Аляксандру Аляксандравічу Вашкевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая зорка» (№ 1480).
Да 23 ліпеня 1944 года палкоўнік Аляксандр Аляксандравіч Вашкевіч камандаваў 797-м стралковым палком 232-й Сумска-Кіеўскай стралковай дывізіі.
У верасні 1944 у званні палкоўніка быў накіраваны ў Войска польскае. 22 верасня 1944 арганізаваў і ўзначаліў. 3 лістапада 1944 Нацыянальная краёвая рада прызначыла яго генералам брыгады. Дывізія пад яго кіраўніцтвам (у складзе 2 арміі Войска Польскага) узяла ўдзел у зацятых баях пад Баўцэнам у красавіку 1945. У раёне мясцовасці Таўэр штаб 5-й дывізіі пяхоты быў акружаны нямецкімі войскамі; 21 красавіка 1945 цяжка паранены Аляксандр Вашкевіч трапіў у палон. На наступны дзень катаваны і забіты. Знявечаны труп быў знойдзены толькі 4 мая ў лесе непадалёк ад. Пахаваны ў Варшаве на Павонзкаўскіх могілках 28 мая 1945 года.
11 ліпеня 1945 пасмяротна прысвоенае званне генерала-маёра.
Ушанаванне памяці
Імя Аляксандра Вашкевіча носяць галоўная вуліца Белавежы, на якой стаіць яго родны дом, а таксама вуліца ў Пружанах.
Суднамадэльны спорт у Беларусі
Суднамадэ́льны спорт — адзін з тэхнічных відаў спорту, які мае развіццё ў Беларусі.
Ля вытокаў беларускага суднамадэлізму стаялі выдатныя арганізатары-выхавальнікі: Віктар Міхайлавіч Ермакоў (Мінскі гарадскі Палац піянераў), Анатоль Ігнатавіч Паўлаў (Віцебская марская школа), Валянцін Максімавіч Каўтуноў (Рэспубліканская станцыя юных тэхнікаў), Мікалай Аляксандравіч Булыга (Мінская марская школа).
У склад зборнай каманды СССР па суднамадэльным спорце ў розны час уваходзілі і прадстаўнікі Беларускай ССР: Раман Міхайлавіч Шайкоў, Канстанцін Ігаравіч Шчука, Дзмітрый Ігаравічм Шчука, Юрый Віктаравіч Ермакоў, Андрэй Барысавіч Місякоў, Ігар Мікалаевіч Германенка, Дзмітрый Алегавіч Карандашоў, Сяргей Іванавіч Трусевіч, Віталь Мікалаевіч Пучкоўскі і інш.
Лейк-Форэст (Каліфорнія)
Лейк-Форэст (Lake Forest) — горад у акрузе Орындж штата Каліфорнія. Насельніцтва ― 85 858 чалавек (2020).
Ай-Петры
Вяршыня Ай-Петры найветранейшае месца ва Украіны, 125 дзён на год дзьме вецер з хуткасцю не меней за 50 м/с.
Колер (квантавая хромадынаміка)
Колер — квантавы лік, які характарызуе кваркі і глюоны.
Г.зв. "каляровы зарад" вызначае іх моцнае ўзаемадзеянне, якое выклікае прыцягненне дзвюх часціц з процілеглымі колерамі («колер» і «антыколер») або трох часціц з такой камбінацыяй колераў, што дае ў суме «белы» колер. Назва была створана паводле аналогіі з успрыманнем колеру.
Ларкспер (Каліфорнія)
Ларкспер (Larkspur) — горад у акрузе Марын, Каліфорнія, ЗША. Знаходзіцца за 5 км на поўдзень ад адміністрацыйнага цэнтра акругі Сан-Рафел на вышыні 13 м над узроўнем мора. Насельніцтва — 11926 чалавек (перапіс 2010 года). Горад размешчаны на поўнач ад Сан-Францыска побач з гарой Тамальпайс. Мае агульны дэпартамент паліцыі з суседнім горадам Кортэ-Мадэра і горадам Сан-Ансельма.
Заельнае
Зае́льнае (, Заельное) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Асавецкага сельсавета.
Да 29 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Ямінскага сельсавета.
Міляноўскі
Міляноўскі — прозвішча.
Крымчацкая мова
Крымча́цкая мова (часам: яўрэ́йска-крымскатата́рская мова, саманазва: кърымчах тыльы) — адна з моў цюркскай сям’і моў, распаўсюджаная ва Украіне на паўвостраве Крым у асяроддзі крымчакоў, асаблівай этнічнай групы, якая спалучае ў сабе цюркскія і яўрэйскія элементы. Часам можа лічыцца дыялектам крымскататарскай мовы. Колькасць носьбітаў — каля 200 чалавек ; адносіцца да моў, што знаходзяцца на мяжы вымірання.
Як і большасць моў, што вядомыя пад сукупным тэрмінам яўрэйскія мовы (які пазначае не мовы адзінага генетычнага паходжання, а мовы, што ў вялікай ступені гістарычна звязаныя з яўрэйскай культурай і рэлігіяй), крымчацкая мова змяшчае вялікую колькасць гебраізмаў. Перад савецкай эпохай для запісу мовы выкарыстоўвалася яўрэйскае пісьмо, якому ў 1930 годзе ў рамках усесавецкай лацінізацыі моў малых народаў СССР прыйшоў на замену ўніфікаваны цюркскі лацінскі алфавіт. Цяперашняя крымчацкая мова выкарыстоўвае кірылічны алфавіт. Да канца ХІХ ст. крымчакі называлі ўласную мову словам чагатай.
У 2012 годзе ва Украіне пачалі дзейнічаць палажэнні Еўрапейскай Хартыі рэгіянальных моў, крымчацкая мова стала адной з моў, што трапіла ў спіс моў, якім у краіне забяспечваецца падтрымка паводле Хартыі.
Класіфікацыя
Структурна крымчацкая мова можа разглядацца як гаворка сярэдняга дыялекту крымскататарскай мовы, адрозніваючыся ў асноўным наяўнасцю гебраізмаў і некаторымі архаічнымі асаблівасцямі, звязанымі з замкнёным пражываннем крымчакоў у асобнай слабадзе Карасубазару.
Фанетыка, фаналогія
Для фанетыкі мовы ўласцівы некаторы асманскі ўплыў. У гэтай галіне праяўляюцца найбольш прыкметныя асаблівасці мовы: моцная рэдукцыя галоснага пярэдняга шэрагу [i], які ў слабой пазіцыі абазначаецца як ы (быр «адзін», сыз «вы», кытийим «я іду адсюль», кыбык «як»); спірантызацыя q > x у фінальнай пазіцыі (бойдах «халасцяк», къартлых «старасць»); агускі ініцыяльны v (вер «дай», вар «ёсць», вар- «пайсці»); агуская форма дапаможнага дзеяслова ol- «быць»; пераход ініцыяльнага t > č (чыш «зуб», чӱш «сон», чӱшмек «падаць»), некаторая дэпаляталізацыя галосных ö, ü ў першых складох (ач копеклер «галодныя сабакі», мен ишчы дугульым «я не працоўны»).
Марфалогія
Марфалогія мовы супадае з марфалогіяй сярэдняга дыялекту крымскататарскай мовы, яе лад практычна не закрануты агускім уплывам.
Лексіка
Для лексікі мовы ўласцівы пэўныя долі яўрэйскага і агускага ўплываў, таксама вылучаецца спецыфічная лексіка: къысреге «праўдзівы», чешни «смак», русфай «кепскі», опранмах «пакутаваць», мефе «карысць», авода «служба», акибат «надзея», хора «усявышні, Бог», зофра «жоўць», д’иба «шоўк», халт «глупства», арын «проста», могеджет «цуд», бехсун «сумны», эйран ол- «закахацца», исфат «клятва». Рукапісныя зборнікі, вядомыя ў караімаў як мэджума, у крымчакоў называюцца джонк (параўн. з крымскататарскім джонк «альбом»).
Колькасць носьбітаў
Да Другой сусветнай вайны ў Крыме пражывала каля 6 000 крымчакоў, для пераважнай большасці іх роднай мовай з’яўлялася крымчацкая. У часы акупацыі Нацысцкай Германіяй 1941—1944 гадоў сілы нацыстаў знішчылі амаль усіх крымчакоў. Жывымі засталося каля тысячы чалавек — мужчыны, якія сышлі на фронт, і нешматлікія сем’і, якія паспелі эвакуіравацца.
Канскі кінафестываль 1961
14-ы Канскі кінафестываль праходзіў з 3 па 18 мая 1961 года ў горадзе Каны, Францыя. Галоўную ўзнагароду — Залатую пальмавую галіну — атрымалі два фільмы: «» рэжысёра і «» рэжысёра Луіса Буньюэля.
Крымчацкая мова
Колькасць носьбітаў
У маі 1944 года крымскія татары былі дэпартаваны ва Узбекістан, у лік дэпартаваных трапіла вялікая частка крымчакоў, некаторыя з якіх так і засталіся ў краіне. У нашыя часы мова імкліва вымірае. Усеўкраінскі перапіс насельніцтва 2001 года засведчыў наяўнасць 785 чалавек крымчацкай нацыянальнасці, з іх прыкладна 68 чалавек здольныя размаўляць на мове, але існуюць і іншыя звесткі (гл. Ethnologue). Роднай мовай крымчацкая застаецца для значна меншай колькасці людзей, толькі для трох чалавек. Адзін з іх, Давід Рабі, у 2004 годзе выпусціў кнігу з кароткім апісаннем мовы і крымчацка-рускім слоўнікам. Адна з апошніх носьбітак жывога крымчацкага маўлення — Вікторыя (Гурджы) Багінская — памерла 7 студзеня 2012 года ў Краснадары, Расія.
Пісьмовасць
Узнікненне крымчацкай пісьмовасці на аснове арамейскага алфавіта звязанае, відавочна, з неабходнасцю перакладу малітваў з старажытнаяўрэйскай мовы: напрыклад, помнік канца XV — пачатку XVI стст. «Рытуал Кафы». У навучальных дапаможніках, выдадзеных у 1930-х гадах, выкарыстоўваўся лацінскі алфавіт, падобны на г.зв. яналіф («новы алфавіт») — уніфікаваны варыянт лацінскага алфавіта, які ў часы савецкай палітыкі лацінізацыі ўводзіўся для цюркскіх моў СССР. Алфавіт меў наступны выгляд.
Пасля 1936 года кнігавыданне на мове прыпынілася, і мова трапіла ў катэгорыю беспісьменных. Пачынаючы з 1930-х гадоў пры запісе тэкстаў на крымчацкай мове крымчакі ўжывалі расійскі варыянт кірыліцы.
Сучасны праектны крымчацкі алфавіт таксама засноўваецца на кірыліцы. Як і некаторыя іншыя кірылічныя алфавіты цюркскіх моў, ён утрымлівае дыграфы з выкарыстаннем літары ъ і літары з дыякрытычным знакам трэма.
Адукацыя
У пачатку ХХ ст. у Сімферопалі і Карасубазары дзейнічалі дзве пачатковыя школы з навучаннем на крымчацкай мове, першы лемантар і падручнік для пачатковых класаў на крымчацкай мове склаў Ісаак Кая. У 1989 годзе ў Сімферопалі дзейнічала нядзельная школа, дзе слухачы рознага ўзроўню вывучалі крымчацкую мову.
Прыклад
Урывак вершу А. Пушкіна «Хмара» на крымчацкай мове, пераклад В. Багінскай-Гурджы :
Прымаўка на мове, В. Багінская-Гурджы :
Генры Луіс Гейтс
Генры Луіс Гейтс малодшы (Henry Louis Gates, Jr.; нар. ) — амерыканскі літаратурны крытык, гісторык, пісьменнік, прафесар Гарвардскага ўніверсітэта. Першы афраамерыканец, які атрымаў узнагароду фонда Эндру Мелана (Andrew W. Mellon Foundation Fellowship). Вядомы даследчык афраамерыканскай культуры і гісторыі, вядучы некалькіх аўтарскіх тэлеперадач.
Шэкспір і Кампанія (кнігарня)
Шэкспір і Кампанія (Shakespeare and Company) — назвы двух незалежных адна ад адной кнігарняў на левым беразе Сены ў Парыжы. Першая была адкрыта Сільвіяй Біч 19 лістапада 1919 года на вуліцы Дзюпітрэн, 8, а затым, у 1922 годзе, перанесена ў больш прасторнае памяшканне на вуліцы Адэон, 12 у VI акрузе Парыжа. У дваццатых гадах XX стагоддзя ў ёй збіраліся такія пісьменнікі, як Эзра Паўнд, Эрнэст Хэмінгуэй, Джэймс Джойс і Форд Мэдокс Форд. Магазін зачыніўся ў 1940 годзе падчас нямецкай акупацыі ў Парыжы і так больш ніколі і не быў адчынены зноў.
Сцяг Украінскай ССР
Сцяг Украінскай ССР — рэспубліканскі сімвал Украінскай ССР.
Сцяг Украінскай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі зацверджаны першай Канстытуцыяй УССР 10 сакавіка 1919 года: 35. Гандлёвы, марскі і ваенны сцяг УССР складаецца з палотнішча чырвонага (пунсовага) колеру, у левым куце якога — у тронка наверсе — змешчаныя літары «У.С.С.Р.» або надпіс «Украінская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка».
Сцяг адлюстроўваўся з размешчанымі ў тронка наверсе залатымі літарамі У.С.С.Р. (па правілах граматыкі, дзейнічалымі на той момант, у абрэвіятурах пасля кожнай літары ставілася кропка) акрэсленымі справа і знізу залатой аблямоўкай.
У сувязі з утварэннем 30 снежня 1922 года Саюза Сацыялістычных Савецкіх Рэспублік, 15 студзеня 1923 года пастановай УУЦВК (Усеўкраінскі Цэнтральны Выканаўчы Камітэт) зацверджаныя прадстаўленыя НКЮстам (Народны камісарыят юстыцыі) праекты пячаткі, гербу, гандлёвага, рыбалоўчага і дзяржаўнага сцягоў. У адрозненне ад папярэдняга сцяга прыбраная аблямоўка.
У інструкцыі НКУС УССР ад 3 красавіка 1926 года усталяваныя наступныя правілы:
Паводле пастановы УУЦВК і СНК УССР тэкст на дзяржаўным гербе і пячатке УССР вынікала выкладаць на ўкраінскай мове. Хоць аб сцягу ў ім прамова не вялася, але: …варта сказаць, што і на дзяржаўным сцягу УССР тэкст славесных пазначэнняў варта наносіць украінскай мовай, а ў нацыянальна-тэрытарыяльных адукацыях дазваляецца рабіць пазначэнні на дзяржаўным сцягу УССР на ўкраінскай мове і на мове нацыянальнай меншасці.
У 1929 годзе прынятая новая Канстытуцыя УССР, у якой зменена апісанне сцяга: Дзяржаўны сцяг Украінскай сацыялістычнай савецкай рэспублікі складаецца з палотнішча чырвонага (пунсовага) колеру, у левым куце якога, у тронка наверсе, змешчаныя залатыя літары «У.С.Р.Р.» або надпіс «Українська Соціалістична Радянська Республіка».
У Канстытуцыі УССР ад 30 студзеня 1937 года, якая таксама змяніла найменне рэспублікі на — Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка, зноў змянілася апісанне сцягу: Артыкул 144. Дзяржаўны сцяг УССР складаецца з чырвонага палотнішча, у левым куце якога, у тронка наверсе, змешчаныя залатыя серп і молат і літары УРСР.
Сцяг адлюстроўваўся з надпісам УРСР (бяз кропак), як над сярпом і молатам, так і пад ім.
21 лістапада 1949 года прыняты новы сцяг Украінскай ССР і на наступны дзень зацверджана яго апісанне :
6 красавіка 1981 года, указам Прэзідыума ВС УССР, прынята становішча аб дзяржаўным сцягу УССР, якое дапоўніла апісанне сцягу словамі: Серп і молат упісваюцца ў квадрат, бок якога роўны 1/4 шырыні сцягу. Востры канец сярпа прыходзіцца пасярэдзіне верхняга боку квадрата, дзяржальні сярпа і молата ўпіраюцца ў ніжнія куты квадрату. Даўжыня молата з дзяржальняй складае 3/4 дыяганалі квадрату. Пяціканцовая зорка ўпісваецца ў акружнасць дыяметрам у 1/8 шырыні сцягу, датычную верхняга боку квадрата. Адлегласць вертыкальнай восі зоркі, сярпа і молата ад тронка ўраўноўваецца 1/3 даўжыні сцягу. Адлегласць ад верхняй абзы сцягу да цэнтра зоркі — 1/8 шырыні сцягу.
24 жніўня 1991 года Вярхоўная Рада абвясціла незалежнасць Украіны, пацверджаную ўсенародным рэферэндумам 1 снежня 1991 года.
18 верасня 1991 года пастановай Прэзідыума Вярхоўнай Рады, было дазволенае выкарыстанне сіне-жоўтага сцяга.
28 студзеня 1992 года сцяг Украінскай ССР быў канчаткова адменены.
Канскі кінафестываль 1960
13-ы Канскі кінафестываль праходзіў з 4 па 20 мая 1960 года ў горадзе Каны, Францыя. Галоўную ўзнагароду — Залатую пальмавую галіну — атрымаў фільм «» рэжысёра Федэрыка Феліні.
Ла-Мірада
Ла-Мірада (La Mirada) — горад у акрузе Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія, ЗША. Статус горада прысвоены Ла-Мірадзе 23 сакавіка 1960 года. Паводле звестак Бюро перапісу насельніцтва ЗША, горад Ла-Мірада мае агульную плошчу 20,351 км². Насельніцтва - 48 527 чалавек (2010).
Лагуна-Нігел (Каліфорнія)
Лагуна-Нігел — горад у паўднёва-ўсходняй частцы акругі Орындж, штат Каліфорнія, ЗША. Насельніцтва — 64 355 чалавекі (2020).
Лагуна-Біч (Каліфорнія)
Лагуна-Біч (Laguna Beach) — горад у акрузе Орындж, штат Каліфорнія, ЗША. Горад знаходзіцца на беразе Ціхага акіяна, на паўночным захадзе мяжуе з паркам Крышталь-Коў. Першае паселішча, пад назвай Арк-Біч, было заснавана на месцы горада ў 1870-х гадах. У 1887 годзе яно было перайменавана ў Лагонас, а ў 1904 годзе - у Лагуна-Біч.
Ла-Меса
Ла-Меса (La Mesa) — горад у акрузе Сан-Дыега, у штаце Каліфорнія, ЗША. Горад Ла-Меса знаходзіцца на крайнім паўднёвым захадзе Каліфорніі, каля мяжы з Мексікай і побач з узбярэжжам Ціхага акіяна. Насельніцтва — 57065 чалавек (2010).
Наўгальнае
На́ўгальнае (, Навгольное) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Асавецкага сельсавета.
Да 29 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Ямінскага сельсавета.
Delta (ракета-носьбіт)
«Дэльта» (Delta) — сямейства амерыканскіх аднаразовых ракет-носьбітаў, якія эксплуатуюцца з 1960 года. Японія таксама выпускала ліцэнзійныя версіі ракеты (N-I, N-II і H-I) з 1975 па 1992 год. Агулам было запушчана больш за 300 ракет Delta з 95% паспяховасцю. Вытворчасць ракет серыі была спынена на карысць Vulcan Centaur, і па стане на жнівень 2023 года ў эксплуатацыі застаецца толькі Delta IV Heavy.
Вытокі канструкцыі
У арыгінальных ракетах Дэльта ў якасці першай ступені выкарыстоўвалася мадыфікаваная версія PGM-17 Thor (Тор), першай балістычнай ракеты, разгорнутай ВПС ЗША. Тор быў распрацаваны ў сярэдзіне 1950-х гадоў з мэтай патэнцыйнай атакі Масквы з баз у Вялікабрытаніі або іншых саюзных краінах, яго першы цалкам паспяховы запуск адбыўся ў верасні 1957 года. Неўзабаве пачаліся палёты спадарожнікаў і касмічных зондаў з выкарыстаннем першай ступені Тора з некалькімі рознымі верхнімі ступенямі. Чацвёрты варыянт верхняй ступені Тора называўся Тор "Дэльта", што адпавядае чацвёртай літары грэчаскага алфавіту. У рэшце рэшт усю ракету-носьбіт «Тор-Дэльта» сталі называць проста «Дэльта».
NASA планавала Дэльту як «часовую ўніверсальную ракету», якая будзе выкарыстоўвацца для запускаў спадарожнікаў сувязі, метэаралагічных, навуковых, а таксама месячных зондаў у 1960—1961 гадах. Планавалася яе замяніць на больш дасканалую ракету, калі тая будзе распрацаваная. З гэтага моманту сямейства ракет-носьбітаў было падзелена на грамадзянскія варыянты, якія запускаліся з мыса Канаверал, і насілі імя Дэльта, і ваенныя варыянты, якія запускаліся з базы ВПС Вандэнберг (VAFB), і выкарыстоўвалі назву Тор. Канструкцыя Дэльты мела прыярытэтам надзейнасць над эфектыўнасцю, цягам распрацоўкі замяняючы ненадзейныя элементы выяўленыя па выніках запускаў Тора; у прыватнасці, схільную да праблем сістэму інерцыйнага навядзення замянілі наземнай радыёсістэмай навядзення, якая была ўсталяваная на другой ступені замест першай. NASA заключыла першы кантракт з Douglas Aircraft Company у красавіку 1959 года на 12 ракет наступнай канструкцыі:
Delta G
Delta G была Delta E без трэцяй ступені.
Delta J
Delta J выкарыстоўвала большы рухавік Thiokol Star 37D у якасці трэцяй ступені.
Delta N
Delta N была варыянтам Delta M без трэццяй ступені.
Надзейнасць запускаў
З 1969 па 1978 год (уключна) Тор-Дэльта была самай часта запусканай ракетай НАСА з 84 спробамі запуску. З 84 спроб запуску няўдалых або часткова няўдалых было сем, што адпавядае 91,6% поспеху.
Delta была паспяховай ракетай-носьбітам, але яна таксама ўнесла значны ўклад у пашырэнне арбітальнага смецця, паколькі варыянты ракеты з 1970-х гадоў быў схільныя выбухаць на арбіце. Восем другіх ступеней Delta, запушчаных паміж 1973 і 1981 гадамі, былі ўдзельнікамі фрагментацыйных здарэнняў у 1973—1991 гадах. Даследаванні паказалі, што здарэнні былі выкліканы астаткамі паліва ў баках. Прырода паліва і цеплавое асяроддзе, у якім знаходзіліся закінутыя ракеты, рабілі выбухі непазбежнымі. Спальванне астаткаў паліва пачалі выконваць з 1981 году, і пасля гэтага не было выяўлена фрагментацыйных здарэнняў з ракетамі, што рабілі гэтую працэдуру. Тым часам Delta, запушчаная ў 1960-я, мела фрагментацыйнае здарэнне аж праз 50 гадоў пасля запуску.
Сістэма нумарацыі
У 1972 годзе McDonnell Douglas увёў чатырохзначную сістэму нумарацыі, каб замяніць сістэму наймення літарамі. Новая сістэма лепей адлюстроўвала розныя змены і ўдасканаленні ракет Delta і з ёй знікала праблема хуткага сканчэння алфавіту. Лічбы вызначалі (1) тып бака і галоўнага рухавіка, (2) колькасць цвердапаліўных ракетных паскаральнікаў, (3) другую ступень (літары ў наступнай табліцы адносяцца да рухавіка) і (4) трэцюю ступень:
Delta 0100
Delta 0100 была версіяй ракеты з самым першым варыянтам першай ступені, Long Tank Thor, версіі ракеты Thor з павялічанымі паліўнымі бакамі. Ліцэнзійная версія ступені Long Tank Thor з рухавіком MB-3 таксама выкарыстоўвалася для японскай ракеты-носьбіту N-I.
Delta 1000
Delta 1000 спалучала першую ступень Extended Long Tank з абцякальнікам карыснай нагрузкі дыяметрам 2,4 м, да дзевяці Castor 2 і новай другой ступенню Delta P з рухавіком TRW ТР-201. Грузападымальнасць павялічана да 1835 кг для НАА або 635 кг для ГПА. Таксама ступень Extended Long Tank Thor выкарыстоўвалася ў японскіх ракетах-носьбітах N-II і H-I.
Delta 2000
Delta 2000 мела новы галоўны рухавік Rocketdyne RS-27 на першай ступені Extended Long Tank.
Delta 3000
Delta 3000 аб’яднала тую ж першую ступень, што і мадэлі 1000 і 2000, з мадэрнізаванымі цвердапаліўнымі паскаральнікамі Castor 4 і стала апошняй мадэллю Delta, дзе выкарыстоўвалася другая ступень Delta P з рухавіком TRW TR-201. Delta 3000 атрымала цвёрдапаліўны рухавік Star 48B, які пазней быў выкарыстаны ў якасці трэцяй ступені Delta II. Delta 3000 магла адпраўляць карысную нагрузку да 954 кг на геапераходную арбіту.
Delta 4000
Delta 4000 і 5000 былі распрацаваны пасля катастрофы шатла Challenger і складаліся з камбінацыі кампанентаў мадэляў 3000 і Delta-II. Першая ступень мела рухавік MB-3 і Extended Long Tank ад мадэлі 3000 і ўсталяваныя мадэрнізаваныя паскаральнікі Castor 4A. Таксама была распрацавана новая другая ступень Delta K.
Delta 5000
Delta 5000 мела мадэрнізаваныя рухавікі Castor 4A на першай ступені Extended Long Tank з новым галоўным рухавіком RS-27.
Delta II (6000 і 7000)
Delta II была распрацавана пасля катастрофы шатла Challenger у 1986 годзе і складалася з мадэлей Delta 6000 і 7000, з двума варыянтамі (Lite і Heavy) апошняй.
Delta 6000 атрымала першую ступень Extra Extended Long Tank, якая была на 3 метры даўжэйшай за мінулую мадэль, і паскаральнікі Castor 4A. Шэсць паскаральнікаў уключаліся пры ўзлёце і тры пазней у паветры.
Delta 7000 атрымала рухавік RS-27A, які быў мадыфікаваны для падвышэння эфектыўнасці на вялікіх вышынях, а таксама больш лёгкія і магутныя цвердапаліўныя паскаральнікі GEM-40.
Delta III (8000)
Delta III 8000 была сумеснай распрацоўкай McDonnell Douglas і Boeing, каб ісці ў нагу з ростам масы спадарожнікаў:
З трох палётаў Delta III першыя два былі няўдалымі, а трэці нёс толькі інэртны груз.
Delta IV (9000)
У рамках праграмы ВПС Evolved Expendable Launch Vehicle (EELV), McDonnell Douglas / Boeing прапанавалі Delta IV. Многія кампаненты і тэхналогіі былі ўзяты з існуючых ракет.
Delta IV Heavy
Першая ступень Delta IV называецца Common Booster Core (CBC). Delta IV Heavy прымацоўвае два дадатковыя CBC з бакоў першай ступені ў якасці паскаральнікаў.
Зноскі
<references group="" responsive="1">
Канскі кінафестываль 1959
12-ы Канскі кінафестываль праходзіў з 30 красавіка па 15 мая 1959 года ў горадзе Каны, Францыя. Галоўную ўзнагароду — Залатую пальмавую галіну — атрымаў фільм «» рэжысёра.
Магнітнае поле Месяца
Магнітнае поле Месяца за апошнія 20 гадоў актыўна вывучалася чалавекам. Месяц пазбаўлены дыпольнага поля. З-за гэтага міжпланетнае магнітнае поле не заўважае Месяца, і магнітныя лініі свабодна праходзяць скрозь спадарожнік. На Месяцы выяўлена 2 тыпу магнітных палёў: сталыя і зменныя.
Сталыя палі ствараюцца ад намагнічаных парод паверхні. Яны хутка змяняюцца ад аднаго пункта да іншага. А зменныя палі ўзнікаюць у нетрах Месяца з-за міжпланетных магнітных палёў.
Існавала дзве гіпотэзы аб намагнічанасці Месяца. Першая: магнітныя палі ўзнікаюць на паверхні ў выніку сутыкнення з іншымі касмічнымі целамі. Другая: прычынай магнітных палёў спадарожніка з'яўляецца тое, што ў Зямлі было вадкае ядро. Пазней з'явілася новая гіпотэза: «протазямля» сутыкнулася з іншай планетай і ад яе адарваўся кавалак, які пазней стаў яе спадарожнікам Месяцам.
Ла-Каньяда-Флінтрыдж
Ла-Каньяда-Флінтрыдж (La Cañada Flintridge) — горад у акрузе Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія, ЗША. Статус горада — з 30 лістапада 1976 года. Па дадзеных Бюро перапісу насельніцтва ЗША, горад Ла-Каньяда-Флінтрыдж мае агульную плошчу 22,391 км², плошча водных рэсурсаў у межах населенага пункта — 0,044 км². Насельніцтва — 20 573 чалавек (2020).
Карыда (бой быкоў)
Карыда (Corrida ) — масавае відовішча, пашыранае ў Іспаніі і некаторых іншых краінах — бой тарэадора з быком. Вядома са старажытнасці, звязана з тагачасным культам быка. З пачатку 18 стагоддзя — традыцыйнае відовішча ў Іспаніі, Партугаліі, Паўднёвай Францыі і краінах Лацінскай Амерыкі, якое звычайна наладжваецца ў час свят. Адбываецца на спецыяльнай арэне ці абгароджанай пляцоўцы. Кожная карыда праходзіць у некалькі этапаў: спачатку тарэра (удзельнікі карыды) дражняць быка чырвонымі плашчамі, потым пікадоры (конныя тарэра) наносяць жывёле лёгкія ўдары доўгімі пікамі, а бандэрыльё раздражняюць яе кароткімі коп’ямі (бандэрыльямі); завяршае карыду матадор (галоўная фігура карыды), які трапным ударам шпагі ў загрывак забівае раз’юшанага быка. У краінах, дзе пашырана карыда, у яе ёсць шмат праціўнікаў, якія разглядаюць карыду як крывавае, небяспечнае для людзей, негуманнае ў адносінах да жывёлы і таму амаральнае відовішча.
Оўк Парк энд Рывер Форэст Хай Скул
Оўк Парк энд Рывер Форэст Хай Скул (Oak Park and River Forest High School) — грамадская чатырохгадовая сярэдняя школа, размешчаная ў Оўк-Парку (штат Ілінойс), заходнім прыгарадзе Чыкага, у Злучаных Штатах. Адзіная школа ў раёне «Oak Park and River Forest District 200».
Рынг Ларднер
Рынгалд Ларднер (Ringgold Wilmer Lardner;  — ) — амерыканскі пісьменнік, фельетаніст, спартыўны аглядальнік, аўтар кароткіх апавяданняў і аповесцей.
Першы зборнік апавяданняў Ларднера «You Know Me Al» выйшаў у 1916 годзе.
Уладзіслаў Сямёнавіч Міляноўскі
Уладзіслаў Сямёнавіч Міляноўскі (  — ) — інжынер-архітэктар, творчае жыццё якога цесна звязана з Магілёвам.
Адукацыя
Нарадзіўся ў 1830 годзе. Пачатковую адукацыю атрымаў у Ковенскай гімназіі, пасля чаго паступіў у пецярбургскае Будаўнічае вучылішча , якое скончыў у 1853 годзе са званнем архітэктарскага памочніка і з правам на чын X класа.
Творчасць
Найбольш значная тэхнічная дзейнасць яго ставіцца да 1863-75 гадоў, калі ў Паўночна-Захадным краі будавалася шмат храмаў. На працягу гэтых 13 гадоў ім быў пабудаваны па сваіх і часткова па чужых праектах шэраг сабораў, у тым ліку саборы ў павятовых гарадах Магілёве, Рагачове, Сянне, Быхаве, Чэрыкаве, Клімавічах, пяціглавыя мураваныя цэрквы ў мястэчках Хоцімску і Касцюковічах. Усяго ўзвёў больш 15 мураваных і каля 20 драўляных вясковых цэркваў.
У 1883 годзе кіраваў, саўмесна з архітэктарам Высоцкім, перабудовай і прыстасаваннем былога будынка аб’яднаных грамадзянскай і крымінальнай палат пад будынак для акруговага суда ў Магілёве.
У 1885 годзе У. Міляноўскі пабудаваў па ўласным праекце будынак Аляксандраўскага рэальнага вучылішча ў Магілёве, а ў 1887 годзе кіраваў пабудовай пад’язнога шляху ад Оршы да станцыі Маскоўска-Брэсцкай чыгункі.
На працягу ўсёй сваёй службы, акрамя прамых абавязкаў, Уладзіслаў Сямёнавіч не раз выконваў абавязкі гарадскога і епархіяльнага архітэктара, кіраваў пабудовай мастоў і прыватных будынкаў, рамонтам турмаў, бальніц, багаўгодных устаноў, казармаў, гімназій, прысутных месцаў, губернатарскага дома ў Магілёве і іншае.
Грамадская дзейнасць
Больш 20 гадоў займаўся страхавой справай у рускім таварыстве, складаўся дырэктарам магілёўскага папячыцельскага аб турмах камітэту і іншае.
Пярэспа (Любанскі раён)
Пярэ́спа (, Переспа) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Асавецкага сельсавета.
Да 29 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Ямінскага сельсавета.
Атмасфера Месяца
Атмасфера Месяца — вельмі разрэджаная газавая абалонка Месяца, ў 10 трлн разоў менш шчыльная (ціск на паверхні прыкладна 10 нПа) у параўнанні з зямной атмасферай, якая складаецца ў асноўным з вадароду, гелію, неону і аргону. Практычна не ўздзейнічае на Месяц.
Крыніцамі атмасферы з'яўляюцца як унутраныя працэсы (выдзяленне газаў з кары Месяца і вулканізму), так і знешнія — падзенні мікраметэарытаў, сонечны вецер. Месяц не ўтрымлівае ўсе газы, бо мае слабую гравітацыю; хуткасць броўнаўскага руху малекул газаў на паверхні Месяца большая за яго першую касмічную скорасць, таму вялікая частка газаў рассейваецца ў космасе.
Канцэнтрацыя часціц у паверхні Месяца значна змяняецца ў залежнасці ад часу месяцовых сутак: ноччу на 1 см³ прыходзіцца 105 часціц, а ўдзень 104. Для Зямлі гэты паказчык складае 2,7.
У рамках праекта Апалон былі праведзены даследаванні атмасферы Месяца, у выніку якіх была выяўлена прысутнасць у ёй атамаў аргону і гелію ; наступныя назіранні з Зямлі паказалі наяўнасць іонаў натрыю і калію.
Для непасрэднага вывучэння месяцавай атмасферы ў верасні 2013 года быў запушчаны зонд LADEE.
Delta-II
«Delta-II», «Дэльта-2» — другое пакаленне амерыканскай ракеты-носьбіта сямейства «Дэльта». Распрацавана і сканструявана авіябудаўнічнай кампаніяй McDonnell Douglas, знаходзілася ў эксплуатацыі з 1989 па 2018 гады. Мае тры мадыфікацыі: серыя Delta 6000 і два варыянты серыі Delta 7000 (лёгкая і цяжкая).
Больш чым за 20 гадоў эксплуатацыі было здзейснена звыш ста пяцідзесяці запускаў, з якіх толькі два былі прызнаныя няўдалымі. У 1990-х і 2000-х гадах Дэльта-2 з’яўлялася адной з найбольш запусканых ракет-носьбітаў у свеце.
У класе сярэдніх ракет-носьбітаў аналагамі Дэльты-2 з’яўляюцца французская Арыян-4, ужо не лятаючая з 2003 году, а таксама дзеючыя індыйскія GSLV і расійская Саюз-У.
Гісторыя
Упершыню запушчаная ў 1960 годзе, ракета-носьбіт Дэльта выкарыстоўвалася NASA да пачатку 1980-х гадоў як асноўная РН для вываду ў космас камунікацыйных, метэаралагічных і навуковых спадарожнікаў. Аднак пачатак эксплуатацыі шматразовых транспартных касмічных караблёў Спэйс Шатл ў 1981 годзе змяніў касмічную палітыку ЗША. Вытворчасць ракет змяншалася, паколькі для запуску спадарожнікаў NASA планавала выкарыстоўваць пераважна шатлы.
Мёры (гміна)
Гміна Мёры (Gmina Miory) — колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 года ў Навагрудскім ваяводстве, Віленскай зямлі, Віленскім ваяводстве Польскай Рэспублікі (цяпер тэрыторыя Беларусі). Сядзіба размяшчалася ў мястэчку Мёры (422 жых. у 1921 годзе ).
Delta-II
Гісторыя
Перспектывы ракеты змяніліся ў студзені 1986 года, пасля катастрофы шатла Чэленджэр: заява прэзідэнта ЗША Рональда Рэйгана пра тое, што шатлы больш не будуць несці камерцыйную нагрузку, адкрыла шлях для вяртання Дэльты на рынак ракет-носьбітаў.
Мёры (гміна)
У самым пачатку міжваеннага перыяду гміна Мёры ўваходзіла ў склад Дзісенскага павета Навагрудскага ваяводства. 13 красавіка 1922 года гміна разам з астатнім Дзісенскім паветам была ўключана ў склад Віленскай зямлі, ператворанай 20 студзеня 1926 года ў Віленскае ваяводства. 1 студзеня 1926 года гміна з Дзісенскага павета і перададзена Браслаўскага павета таго ж ваяводства.
Delta-II
Гісторыя
У студзені 1987 года кампанія Макдонэл Дуглас атрымала заказ ад ВПС ЗША на вытворчасць 18 ракет Дэльта-2, неабходных для запуску спадарожнікавага сузор’я Navstar GPS, якія раней планавалася запускаць з дапамогай шатлаў. Пасля заказ быў павялічаны да 28 ракет.
Мёры (гміна)
1 красавіка 1927 года ў склад гміны Мёры перададзена частка тэрыторыі скасаванай гміны Чарасы.
Delta-II
Гісторыя
Ў 1990 годзе Макдонэл Дуглас прапанавала ракету-носьбіт Дэльта-2 кампаніі Motorola Satellite Communications Group для вываду на арбіту тэлекамунікацыйных спадарожнікаў Ірыдыум. Ў 1994 годзе быў падпісаны кантракт на суму 400 мільёнаў долараў. Па кантракце Макдонэл Дуглас абавязвалася ажыццявіць восем запускаў да канца 1998 года. У 1995 годзе кампаніі падпісалі пагадненне на запуск дадатковых пяці ракет-носьбітаў. Агулам было выканана 12 запускаў, спадарожнікі Ірыдыум на нізкую калязямную арбіту выводзіла двухступеньчатая мадыфікацыя ракеты Дэльта-2 7920-10C.
З 1 жніўня 1997 года McDonnell Douglas увайшла ў склад кампаніі Boeing. Пасля з’яднання вытворчасць і эксплуатацыя Дэльты-2 працягвалася надалей.
У снежні 2006 года кампаніі Boeing і Lockheed Martin, вытворцы ракет Дэльта і Атлас, сфармавалі сумеснае прадпрыемства United Launch Alliance (ULA) для абслугоўвання дзяржаўных заказчыкаў ЗША. Камерцыйныя запускі Дэльты-2 ажыццяўляў Boeing.
Канструкцыя
Delta II — ракета-носьбіт сярэдняй магутнасці, двух- ці трохступеньчатая. Створана на базе папярэдняй версіі ракеты сямейства Дэльта, Delta-4925. Ад іншых носьбітаў гэтага сямейства Delta II адрознівае, у першую чаргу, іншы маршавы рухавік.
Тыпы рухавікоў і іншых кампанентаў ракеты могуць адрознівацца, у залежнасці ад канкрэтнай мадыфікацыі. У ніжняй частцы першай ступені размяшчаецца вадкасны маршавы рухавік. Вышэй размешчаныя паліўныя бакі: бак для акісляльніка, у якасці якога выступае вадкі кісларод, і бак для газы RP-1. Далей знаходзіцца прамежкавы адсек паміж ступенямі (interstage). Ўнізе першай ступені ўсталёўваюцца цвёрдапаліўныя паскаральнікі. Зверху на першай ступені знаходзіцца рухавік і бакі другой ступені, над якімі размяшчаецца авіёніка ракеты. На самым версе канструкцыі знаходзіцца карысная нагрузка, абгорнутая галаўным абцякальнікам.
Першая ступень
У першай ступені серыі 6000 выкарыстоўваўся адзін вадкасны ракетны рухавік адкрытага цыклу Rocketdyne RS-27, які ўключае ў сябе галоўны рухавік RS2701A/B і два дапаможных рухавіка LR101-NA. Маса рухавіка складае 1027 кг, дыяметр — 1,07 м, даўжыня — 3,63 м. Цяга 971 кН на узроўні мора і 1023 кН у вакууме. Камера згарання падчас працы мае тэмпературу 3315 °C і ціск 48 атм. Яна сканструяваная з аўстэнітнай нержавейкі маркі 347, і выкарыстоўвае рэгенератыўнае астуджэнне. Час гарэння складае 274 с. Дапаможныя рухавікі прызначаныя для кіравання арыентацыяй ракеты ў палёце падчас адключэння першай ступені і перадачы кіравання другой ступені.
У серыі 7000 выкарыстоўваўся мадыфікаваны рухавік Rocketdyne RS-27A, які ўключае ў сябе галоўны рухавік RS2701B і два дапаможных рухавіка LR101-NA. У адрозненне ад свайго папярэдніка RS-27A мае большую даўжыню (3,78 м) і масу (1097 кг). Акрамя таго, ён развівае большую цягу ў вакууме за кошт павелічэння ступені пашырэння сапла, з 8:1 да 12:1.
Даўжыня першай ступені — 26,1 м.
Паліва
У якасці паліва рухавік першай ступені выкарыстоўвае сумесь газы RP-1 і вадкага кіслароду як акісляльніка. Гэтыя кампаненты запраўляюцца ў адпаведныя алюмініевыя бакі з ізагрыднай (ці вафельнай) алюмініевай абалонкай. Акісляльнік і газа змешваюцца ў прапорцыі 2,245:1. За 1 секунду рухавік першай ступені расходуе прыблізна 111 кг газы і 250 кг акісляльніка.
Паскаральнікі
Ва ўсіх мадыфікацыях ракеты-носьбіта Дэльта-2 выкарыстоўваліся цвёрдапаліўныя паскаральнікі, прызначаныя для павелічэння цягі напачатку палёту. Часцей за ўсё іх усталёўвалася дзевяць, хаця ёсць варыянты і з трыма ці чатырма.
У серыі 6000 у якасці паскаральнікаў выкарыстоўваліся цвердапаліўныя ракетныя рухавікі Castor IV-A, сканструяваныя кампаніяй Thiokol. Кожны паскаральнік, у запраўленым стане меў масу 11578 кг, даваў цягу парадку 355,7 кН на ўзроўні мора і 407,2 кН ў вакууме. Для Castor IV-A выкарыстоўвалася сумесевае паліва TP-H8299 на аснове перхларата амонія і сінтэтычнага каўчуку.