cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Альбрэхт Дзюрэр
Аўтапартрэты
З імем Дзюрэра злучана станаўленне паўночнаеўрапейскага аўтапартрэта як самастойнага жанру. Адзін з лепшых партрэтыстаў свайго часу, ён высока ставіў жывапіс за тое, што ён дазваляў захаваць вобраз пэўнага чалавека для будучых пакаленняў. Біёграфы адзначаюць, што, маючы прывабны выгляд, Дзюрэр асабліва любіў маляваць сябе ў маладосці і маляваў сваё аблічча не без «ганарыстага жадання спадабацца гледачу». Жывапісны аўтапартрэт для Дзюрэра — сродак падкрэсліць свой статус і вяха, што адзначае пэўны этап яго жыцця. Тут ён паўстае чалавекам, які стаіць па інтэлектуальным і духоўным развіцці вышэй таго ўзроўню, які быў вызначаны яго саслоўным становішчам, што было нехарактэрна для аўтапартрэтаў мастакоў той эпохі. Апроч таго, ён яшчэ раз сцвярджаў высокую значнасць выяўленчага мастацтва (несправядліва, як ён лічыў, выключанага з ліку «сямі вольных мастацтваў») у той час, калі ў Германіі яно яшчэ прылічалася да рамяства.
Рысункі
Дзюрэр нястомна практыкаваўся ў кампаноўцы, абагульненні прыватнасцей, пабудове прасторы. Яго анімалістычныя і батанічныя малюнкі адрознівае высокае майстэрства выканання, назіральнасць, правільнасць перадачы прыродных форм, уласцівыя навукоўцу-натуралісту. Большая іх частка старанна прапрацавана і ўяўляе сабою скончаныя творы, тым не менш, па звычаі мастакоў таго часу, яны служылі дапаможным матэрыялам: усе свае штудзіі Дзюрэр выкарыстоўваў у гравюрах і карцінах, неаднаразова паўтараючы матывы графічных прац у буйных творах. У той жа час яшчэ Г. Вёльфлін адзначаў, што Дзюрэр амаль нічога не перанёс з наватарскіх знаходак, зробленых ім у пейзажнай акварэлі, у свае жывапісныя працы.
Графіка Дзюрэра выканана рознымі матэрыяламі, часта ён выкарыстоўваў іх у камбінацыі. Ён стаў адным з першых нямецкіх мастакоў, якія працавалі пэндзлем бяліламі па каляровай паперы, папулярызаваўшы гэту італьянскую традыцыю.
Гравюры
Альбрэхт Дзюрэр стварыў 374 ксілагравюры і 83. Друкаваная графіка стала для яго пэўным сродкам заробку. Апроч таго, не звязаны вымогамі, якія падавалі заказчыкі жывапісных твораў, Дзюрэр мог свабодна ўвасобіць усе свае задумы менавіта ў гравюры. У ёй, у адрозненне ад жывапісу, раней з’явіліся і лягчэй прырасталіся новыя жанры. Для мастака яна была не толькі сродкам тыражавання твораў і ілюстравання кніг, даступнай шырокім пластам насельніцтва, але і самастойнай галіной выяўленчага мастацтва. Апроч традыцыйных біблейскіх і новых антычных, Дзюрэр распрацоўваў у гравюры і побытавыя сюжэты.
Дзюрэр стаў першым нямецкім мастаком, хто працаваў адначасна ў абодвух выглядах гравюры — на дрэве і на медзі. Незвычайнай выразнасці ён дасягнуў у ксілаграфіі, рэфармаваўшы традыцыйную манеру працы і выкарыстоўваючы тэхнічныя прыёмы, што склаліся ў гравюры на метале. Да Дзюрэра ў ксілаграфіі панаваў контурны малюнак, ён жа перадаваў форму прадметаў, аб’ём і святлацень з дапамогай размаітых рысак, усё гэта ўскладняла заданне разьбяра. Дзюрэр меў магчымасць карыстацца паслугамі лепшых разьбяроў Нюрнберга, а на думку часткі даследчыкаў, некаторыя гравюры ён рэзаў сам. Пад канец 1490-х гадоў Дзюрэр стварыў шэраг цудоўных ксілаграфій, у тым ліку адзін са сваіх шэдэўраў — серыю з пятнаццаці гравюр на дрэве «Апакаліпсіс» (1498), увасабленне перажыванняў канца стагоддзя, у якой удала спалучаны познагатычная мастацкая мова і стылістыка італьянскага Адраджэння.
З часам жарсныя выявы ў творчасці Дзюрэра змяняюцца спакойным аповедам: экспрэсія, рэзкія кантрасты саступаюць плыўным пераходам, што дасягалися шчыльнейшай штрыхоўкай. Дзеянне разгортваецца ў прасторы, пабудаванай з выкананнем законаў перспектывы, такая, прыкладам, серыя гравюр «Жыццё Марыі». Мастак намаляваў тыповых прадстаўнікоў гарадскога асяроддзя, у «Жыцці Марыі» любосна перададзены шматлікія побытавыя дэталі, усё гэта рабіла твор бліжэй да гледача, зацікаўляла яго; серыя была вельмі папулярная ў сучаснікаў. Пад уплывам твораў Дзюрэра, што сталі узорам для сучасных яму мастакоў, многія нямецкія майстры звярнуліся да мастацтва ксілаграфіі.
Шэдэўрам разцовай гравюры на метале ў выкананні Дзюрэра лічыцца гравюра «» (1504), працуючы над якой, мастак выкарыстоўваў малюнкі з антычных статуй Апалона і Венеры. У 1513—1514 гадах Дзюрэр стварыў тры графічныя лісты, шэдэўры разцовай гравюры, што ўвайшлі ў гісторыю мастацтва пад назвай «Майстэрскія гравюры»: «Рыцар, смерць і д’ябал», «Святы Іеранім у келлі» і «». Яднаюць гэтыя творы, не злучаныя міжсобку адным сюжэтам, блізкія памеры, віртуознае выкананне і тое, што да цяперашняга часу яны ўяўляюць загадку для мастацтвазнаўцаў, якія прапануюць для іх самыя розныя тлумачэнні.
У сваім дыялогу «Пра слушнае вымаўленне ў грэчаскай і лацінскай мовах» Эразм Ратэрдамскі напамінае, што Дзюрэра часта параўноўваюць з Апелесам, але ў апошняга былі фарбы: "«Дзюрэру ж можна дзівіцца яшчэ і ў іншым дачыненні, бо чаго толькі не можа ён выявіць у адным колеры, то бок чорнымі рыскамі? Цень, святло, бляск, выступы і паглыбленні дзякуючы чаму кожная рэч паўстае перад позіркам гледача не адной толькі сваёю мяжой»."
Як мастак эстампа Дзюрэр меў моцны ўплыў на ўсіх сучасных майстроў, а таксама майстроў наступных пакаленняў. Яго працы капіяваліся, матывы і сюжэты, кампазіцыйныя знаходкі Дзюрэра шырока выкарыстоўваліся іншымі гравёрамі. Яшчэ пры жыцці ён сутыкнуўся з падробкай сваёй друкаванай графікі і быў змушаны звярнуцца ў Нюрнбергскі гарадскі савет за дапамогай. 3 студзеня 1512 года Дзюрэр атрымаў прывілеі на выданне сваіх гравюр, фальсіфікатарам яго твораў пагражала кара.
Экслібрысы
У першыя гады XVI стагоддзя мастак заняўся вырабам друкаваных кніжных знакаў, усяго вядома 20 экслібрысаў аўтарства Дзюрэра, з іх — 7 у праекце і 13 гатовых. Першы экслібрыс Дзюрэр рабіў для свайго сябра, літаратара і бібліяфіла Вілібальда Піркгеймера, праца не была завершана, эскіз у наш час захоўваецца ў бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта. Знакамітым стаў другі (тыражаваны) экслібрыс Піркгеймера — геральдычны знак з дэвізам у цэнтральнай падлозе «Сабе і сябрам» (дэвіз, які пазней выкарыстоўвалі многія бібліяфілы). Уласны экслібрыс з гербам Дзюрэраў мастак выканаў у 1523 годзе. Выява адчыненых дзвярэй на шчыце паказвае на прозвішча «Дзюрэр». Арліныя крылы і чорная скура мужчыны — знакі, што часта сустракаюцца ў паўднёванямецкай геральдыцы; яны выкарыстоўваліся таксама нюрнбергскай сям’ёй маці Дзюрэра, Барбары Хольпер. Дзюрэр быў першым мастаком, які стварыў і выкарыстоўваў свой герб і знакамітую манаграму (вялікая літара A і ўпісаная ў яе D), пазней у яго з’явілася ў гэтым мноства пераймальнікаў.
Вітражы
Невядома, ці прымаў Дзюрэр асабісты ўдзел у працах па шкле. Ён пакінуў вялікі ўнёсак у вітражную справу як дызайнер: па яго схемах і накідах стваралі вітражы іншыя шкляры. Меркавана, ён азнаёміўся з вітражнай справай яшчэ ў Міхаэля Вольгемута. Настаўнік Дзюрэра кіраваў майстэрняй, што дасталася яму пасля жаніцьбы з ўдавой, які займаўся таксама і вітражамі.
Незадоўга до пачатку навучання Дзюрэра (1486) у майстэрні быў выкананы адзін з найбуйнейшых вітражных заказаў у Нюрнбергу: афармленне цэрквы Святога Лаўрэнція. Адным з найлепшых узораў працы майстэрні Вольгемута можа лічыцца вакно Канхофера, аплачанае Конрадам Канхоферам у 1479 годзе для ўсталёўкі ў крытай галерэі хораў. Яно складаецца з 36 асобных кампазіцый, што паказваюць святых і сцэны з легенды пра. Аднак працы Дзюрэра бліжэй па кампазіцыі да іншага вітража — аднаму з так званых Страсбургскіх вокнаў (Stroßpurg finster) працы страсбургскага майстра і яго калег па гільдыі, заказанага Пітэрам Фалкамерам для хораў царквы Святога Лаўрэнція. Яно малюе дрэва Іесея, па розныя бакі якога адлюстраваны пакутніцтва Св. Себасцьяна і бітва Св. Георгія з цмокам. Кожная з гэтых сцэн займае больш за чатыры панэлі і ўпрыгожана краявідам на заднім плане. Сам Дзюрэр цесна супрацоўнічаў з майстэрні (1461—1525), які навучаўся ў страсбургскіх майстроў.
Першым эскізам вітража, выкананым Дзюрэрам, лічыцца «Святы Георгій, які забівае цмока», намаляваны паміж 1496 і 1498 гадамі. Адпаведны вітраж не дайшоў да нашых дзён і невядома, ці існаваў ён зусім. Наступная яго праца, вітраж вышынёй больш за 3-я метры — Майсей, які атрымлівае дзесяць запаведзяў — была рэалізавана ў шкле ў майстэрні Хіршфогеля ў 1500 годзе для. Абедзве гэтыя працы яднае выхад за межы традыцыйнай кампаноўкі вітража са мноства асобных кампазіцый. Заказчыкі абедзвюх прац невядомы, дароўны надпіс на вітражы з Майсеем быў выдалены ў позныя часы. Меркавана, захаваны вітраж быў выкуплены сямействам Хаберкофераў са Штраўбінга, якія ў мінулым ужо рабілі заказы ў Плейдэнвурфа.
Захавалася адзінаццаць з, прынамсі, дваццаці шасці малюнкаў для «Бенедыктынскай серыі», выкананай на заказ бенедыктынскага манастыра (вітражы, якія захаплялі, былі разбураны падчас пажару ў 1696 годзе).
Па эскізе Дзюрэра выкананы парны вітраж, заказаны для афармлення дома вядомага нюрнбергскага гуманіста (Sixtus Tucher), які стаў ігуменам цэрквы Святога Лаўрэнція ў 1496 годзе. На левай панэлі паказана смерць у выглядзе вершніка з лукам, што цаляе ў ігумена, паказанага на правай панэлі. На панэлях прысутнічаюць эпіграмы, напісаныя Тухерам пра веру ў перамогу хрысціяніна над смерцю.
Так званае Бамбергскае вакно адрозніваецца ад іншых Дзюрэраўскіх вітражоў, з’яўляючыся выяўнай данінай традыцыям познай готыкі. Яно складаецца з шаснаццаці блокаў, кожны з якіх уяўляе сабою асобную кампазіцыю. Дзюрэр стварыў выявы чатырох бамбергскіх біскупаў, святых, Пятра, Паўла і Георгія, а таксама імператарскай пары Генрыха і Кунігунды ў атачэнні гербаў. Стыль завершанага вітража кантрастуе з агульнай кампазіцыяй, што паказвае на працу розных шкляроў над адной канцэпцыяй. Кожны вітраж заўсёды плён супольных высілкаў мастака-дызайнера і шкляра, якому часта даводзілася выконваць паўторны малюнак у поўны памер будучага вакна перад пачаткам працы. Адрозненнем вітража ў Бамбергу з’яўляецца прамалёўка Дзюрэрам кампазіцыі ў поўны памер, пра што сведчыць захаваны эскіз фігуры Святога Пятра.
Матэматыка
Дзюрэр заслужыў шырокую слыннасць як матэматык, перадусім, геометр (у той час нямецкія навукоўцы амаль не займаліся рашэннем геаметрычных заданняў), які вывучаў тэорыю перспектывы, пабудовы геаметрычных фігур і распрацоўку шрыфтоў. Атрыманыя ім вынікі высока ацаняліся ў працах наступных стагоддзяў, а ў другой палове XIX стагоддзя быў зроблены іх навуковы аналіз. Паводле слоў Іагана Ламберта, пазнейшыя працы па тэорыі перспектывы не дасягнулі дзюрэраўскіх вышынь. У гісторыі матэматыкі Дзюрэр ставіцца ў адзін шэраг з вядомымі навукоўцамі свайго часу і лічыцца адным з заснавальнікаў тэорыі крывых і начартальнай геаметрыі.
Дзюрэр не вучыўся ва ўніверсітэце. Яго выточныя спазнанні ў матэматыцы, магчыма, былі абмежаваны знаёмствам з «Бамбергскай арыфметыкай» ці «Хуткім і прыгожым рахункам для купецтва». Вядома, што ў другім італьянскім вандраванні ён набыў «Пачаткі» Эўкліда — гэта праца ляжала ў аснове ўніверсітэцкага курса геаметрыі. «Пачаткі» былі дэталёва вывучаны мастаком, аднак, не без праблем: напэўна, Дзюрэру не хапала ведаў у лаціне, і ён звяртаўся за дапамогай да Нікаласа Кратцера, які перакладаў кнігу Эўкліда на нямецкую мову. Дзюрэр чытаў таксама «Дзесяць кніг пра дойлідства» Вітрувія, працы Архімеда і іншых антычных аўтараў, чаму спрыялі знаёмствы, завязаныя падчас італьянскіх вандраванняў і сяброўства з нямецкімі гуманістамі (у прыватнасці, Піркгеймер і Шэдэль валодалі багатымі бібліятэкамі, да якім Дзюрэр меў доступ). Веды, запазычаныя ў Вітрувія, былі выкарыстаны для выявы чалавечага цела, архітэктурных элементаў і арнаментаў, у працах па фартыфікацыі. Ён цікавіўся таксама працамі сучаснікаў, у прыватнасці Альберці і Пачолі, ліставаўся з Вернерам, і іншымі вядомымі матэматыкамі і інжынерамі таго часу.
Магічны квадрат Дзюрэра
Дзюрэр склаў так званы магічны квадрат, паказаны на адной з самых дасканалых яго гравюр — «Меланхоліі». Заслуга Дзюрэра палягае ў тым, што ён здолеў так размясціць лікі ад 1 да 16, што сума 34 атрымваецца не толькі пры іх складанні па вертыкалі, гарызанталі і дыяганалі, але і ўва ўсіх чатырох чвэрцях, у цэнтральным чатырохвугольніку і нават пры складанні лікаў з чатырох вуглавых клетак. Сума кожнай пары сіметрычна размешчаных адносна цэнтра квадрата лікаў роўная 17. Дзюрэр знайшоў месца ў табліцы і для года стварэння гравюры «Меланхолія» (1514).
Зорная і геаграфічная карты Дзюрэра
У 1515 годзе Дзюрэр выканаў тры знакамітыя гравюры на дрэве, з выявай карт паўднёвага і паўночнага паўшар’яў зорнага неба і усходняга паўшар’я Зямлі. Гэтыя творы мастацтва з’яўляюцца адначасна найкаштоўнымі помнікамі навукі. Праца над гравюрамі праходзіла супольна з бачнымі нямецкімі навукоўцамі Іаганам Стабіем, які быў ініцыятарам праекта, і Конрадам Хейнфогелем (Konrad Heinfogel).
На геаграфічнай карце Дзюрэра, таксама выкананай у супрацы з Стабіем і Хейнфогелем, выяўлены «Стары Свет» — Еўропа, Азія і Афрыка, то бок тыя ж вобласці, якія былі картаграфаваны Пталемеем.
Тэарэтычныя працы
З 1507 года мастак пачаў працу над стварэннем падручніка жывапісу. У захаваных рукапісах застаўся план гэтай працы, мяркуючы па ім, Дзюрэр меў намер напісаць кнігу, якая па поўнасці ахопу праблем, што стаяць перад жывапісцам, не мела аналагаў. Магчыма, менавіта з-за сваёй шырокасці, задума гэтак і не была ўвасоблена ў жыццё, тым не менш, Дзюрэр стварыў некалькі трактатаў, якія сталі першымі на поўначы Еўропы працамі, прысвечанымі тэарэтычнаму сістэматызаванню ведаў пра мастацтва. Дапамогу ў працы над гэтымі кнігамі зрабілі сябры мастака з ліку навукоўцаў.
«Кіраўніцтва да вымярэння цыркулем і лінейкай»
Дзюрэраўская праца «Кіраўніцтва да вымярэння цыркулем і лінейкай», якая ўпершыню выйшла з друку ў 1525 годзе, прызначалася аўтарам у першую чаргу для мастакоў. «Кіраўніцтва…» пазней перакладалася на лацінскую мову і вытрымала шматлікія выданні цягам наступных стагоддзяў. Яго важнай асаблівасцю было выкарыстанне гутарковай нямецкай мовы, а не лаціны: такім чынам, яно стала першым падручнікам геаметрыі на нямецкай мове, а ўведзеная Дзюрэрам тэрміналогія пакладзена ў аснову сучаснай.
«Кіраўніцтва…» складаецца з чатырох кніг, якія абагульняюць дасягненні антычнасці і сярэднявечча (часам Дзюрэр спасылаецца на няпэўных папярэднікаў ці згадвае рамеснікаў, якія выкарыстоўваюць тыя ці іншыя прыёмы), а таксама ўлучаюць асабістыя адкрыцця Дзюрэра. У першай даюцца вызначэнні найпростых геаметрычных паняткаў у планіметрыі і стэрэаметрыі і разглядаюцца заданні на пабудову, злучаныя з акружнасцямі і адразаннямі. У другой кнізе абмяркоўваюцца метады пабудовы правільных шматвугольнікаў дакладнымі метадамі і набліжанымі для тых фігур, дакладная пабудова якіх толькі з дапамогай цыркуля і лінейкі немагчыма. Пасля Кеплер абапіраўся на іх у сваіх працах. Трэцяя кніга ўяўляе сабой кіраўніцтва па выкарыстанні астралябіі і якабштаба, разглядаюцца сонечныя гадзіннік. У канцы трэцяй кнігі трактата Дзюрэр крануў пытанне надпісаў на архітэктурных будаваннях, а таксама дэталёва і ў той жа час даступна апісаў пабудову шрыфтоў: капітальнага лацінскага (антыквы), што атрымаў назву «шрыфт Дзюрэра» і гатычнага. У чацвёртай кнізе выкладаюцца пачаткі тэорыі перспектывы, да якой Дзюрэр выяўляў асаблівую цікавасць. Дзюрэрам упершыню было вырашана заданне выявы трохвымернай фігуры на плоскасці: было прапанавана ўжываць артаганальнае праектаванне на тры ўзаемна перпендыкулярныя плоскасці, як гэта робіцца ў сучасным рысаванні. Спасылаючыся на «старажытных», Дзюрэр будаваў крывыя другога парадку як канічныя сячэнні.
Конхаіда Дзюрэра
У «Кіраўніцтве да вымярэння цыркулем і лінейкай» Дзюрэрам была пабудавана крывая, што пасля атрымала назву конхаіды ці ракавіны Дзюрэра (Dürer's conchoid ці Dürer's shell curve адпаведна). Другая назва злучана з тым, што хоць сам Дзюрэр зваў яе Muschellinie (што ў перакладзе з нямецкай азначае «конхаіда»), гэта крывая не з’яўляецца сапраўднай конхаідай. Ракавіна Дзюрэра будуецца наступным чынам. Абіраюцца кропкі Q (q,0) і R (0,r) такія, што q+r=b, дзе b — нейкая канстанта. На прамой, што праходзіць праз Q і R абіраюцца кропкі P1 і P2, адлегласць ад якіх до Q роўна a. Тады геаметрычнае месца кропак P1 і P2 утварае ракавіну Дзюрэра. Яна апісваецца сістэмай ураўненняў ці, пасля выключэння канстант q і r, Дзюрэр выкарыстоўваў значэнні a=16, b=13 і знайшоў толькі адну з двух магчымых у гэтым выпадку галін крывой. Ёсць некалькі адмысловых выпадкаў, што апісваюцца гэтай формулай :
Ператварыўшы каардынаты, ўраўненне крывых можна запісаць у больш кампактным выглядзе:
«Чатыры кнігі пра прапорцыі»
Яшчэ ў 1500 годзе венецыянскі мастак Якапа Барбары, які працаваў у той час у Нюрнбергу, паводле слоў Дзюрэра, паказаў яму фігуры, намаляваныя з дапамогай вымярэнняў, аднак не пажадаў вытлумачыць спосабу іх стварэння. Дзюрэр пачаў уласныя даследаванні, якія працягваў да канца жыцця. Серыя шматлікіх малюнкаў паказвае яго доследы ў пабудове чалавечай фігуры, займаўся ён таксама вывучэннем прапорцый каня. Спачатку Дзюрэр выкарыстоўваў указанні Барбары і Вітрувія ў комплексе з прынятай у сярэднявечча пабудовай чалавечага цела на грунце геаметрычных фігур (пазней ён адмовіўся ад спалучэння гэтых метадаў). Так, на звароце малюнка «Адам» (1507, Альберціна, Вена) выяўлена фігура чалавека, створаная з дапамогай дуг, акружнасці, квадратаў. Адзін з вынікаў даследаванняў мастаком будовы цела чалавека — вядомая гравюра «Адам і Ева» (1504). Ранейшая «Немязіда» дэманструе тып жанчыны, далёкай ад класічных канонаў прыгажосці, яе фігура, тым не менш, мяркуючы па рыхтавальным малюнку (1501—1502, Брытанскі музей, Лондан), створана ў адпаведнасці з рэкамендацыямі Вітрувія — поўны ўзрост чалавека роўны васьмі галавам.
Вядомы план больш кароткага варыянту кнігі, у якім Дзюрэр збіраўся разгледзець прапорцыі цела чалавека, жывёлы (каня) і шэраг пытанняў, што мелі прамое дачыненне да працы мастака. У 1512—1513 гадах і гэты план быў ім перагледжаны: Дзюрэр вырашыў пачаць з апісання прапорцый чалавека, а пазней перайсці да «іншых рэчаў». Сваю працу ён завяршыў толькі ў апошнія гады жыцця, а самі"Чатыры кнігі пра прапорцыі" (Vier Bücher von Menschlicher Proportion) выйшлі ўжо пасля смерці мастака.
У першую кнігу аўтар уключыў абмеры пяці чалавечых фігур з дапамогай дзельніка. У другой кнізе, услед за Альберці, для вымярэння чалавечай фігуры Дзюрэр выкарыстоўвае шкалу, падобную так званай «эксемпеды Альберці». Аднак, у адрозненне ад Альберці, Дзюрэр абмярае не фігуру, блізкую да ідэальнай, а розныя яе варыянты (усяго восем). У трэцяй кнізе трактата ён апісвае спосабы пабудовы рэальнай фігуры чалавека з ужываннем перакручванняў прапорцый. Завяршае трэцюю кнігу «Эстэтычны экскурс», у якім мастак раскрывае свае мастацкія прынцыпы.
Частка іншых раздзелаў кароткага плана (праблемы выявы архітэктуры, перспектывы і святлаценю) ўвайшла ў трактат «Кіраўніцтва да вымярэння цыркулем і лінейкай» (Vnderweysung der messung mit dem zirckel vnd richtscheyt, выдадзены ў 1525 годзе, другое выданне з папраўкамі і дадаткамі Дзюрэра выйшла ў 1538).
Фартыфікацыя
У апошнія гады жыцця Альбрэхт Дзюрэр надаваў шмат увагі ўдасканаленню абарончых умацаванняў, што было выклікана развіццём агнявой зброі, у выніку якой многія сярэднявечныя збудаванні сталі неэфектыўнымі. У сваёй працы «Кіраўніцтва да ўмацавання гарадоў, замкаў і цяснін», выпушчанай у 1527 годзе, Дзюрэр апісвае, у прыватнасці, прынцыпова новы тып умацаванняў, які ён назваў бастэя. Стварэнне новай тэорыі фартыфікацыі, паводле слоў самога Дзюрэра, было абумоўлена яго клопатам пра абарону насельніцтва «ад гвалтаў і несправядлівых уціскаў». На думку Дзюрэра, збудаванне ўмацаванняў дасць працу гаротным і выратуе іх ад голаду і галечы. У той жа час ён адзначаў, што галоўнае ў абароне — устойлівасць абаронцаў.
Спадчына і ўплыў
Праз майстэрню Дзюрэра прайшлі ўсе колькі-небудзь значныя мясцовыя мастакі (самым выбітным з яго вучняў стаў Ганс Бальдунг Грын). Аднак ніводны з іх не стаў такім шматгранным майстрам, як сам настаўнік, прызнаны сучаснымі вывучальнікамі сучаснасцю ўніверсальным чалавекам, «паўночным Леанарда Да Вінчы». Тым не менш, кожны з вучняў Дзюрэра працягнуў адзін з кірункаў выяўленчага мастацтва, у якіх працаваў апошні.
У вобласці друкаванай графікі Дзюрэр не ведаў сабе роўных. Яго наватарскія прыёмы ў ксілаграфіі наблізілі па сродках мастацкай выразнасці гэты від гравюры да гравюры на метале. Гравюры Дзюрэра мелі шырокае шыранне і стварылі мастаку ўжо пры жыцці агульнаеўрапейскую слыннасць. Разам з тым, як адзначае Ф. Дзеры, дакладныя межы, у якіх мелі хадню эстампы Дзюрэра, у наш час вызначыць немагчыма, таму немагчыма зразумець праўдзівы маштаб яго ўплыву на развіццё выяўленчага мастацтва таго часу.
Памяць
У гонар Дзюрэра і Піркгеймера на плошчы Максплатц у Нюрнбергу ў 1821 годзе па праекце архітэктара быў збудаваны. Да 400-годдзя з дня смерці Дзюрэра нямецкім  быў выраблены памятны медаль.
Нюрнбергскі ў Цысельгасэ (цяпер — вуліца Альбрэхта Дзюрэра, 39), дзе ён жыў і працаваў з 1509 года до сваёй смерці, быў набыты горадам у 1826 годзе. Спачатку ў ім быў абсталяваны мемарыяльны пакой мастака. У 1871 годзе, да яго юбілею, дом быў перададзены Таварыству дома Альбрэхта Дзюрэра, з гэтага часу ў ім працуе музей. У час Другой сусветнай вайны дом моцна пацярпеў, але быў адноўлены. У музеі экспануюцца копіі найважнейшых твораў мастака. Пачатак гэтаму сходу быў пакладзены ў 1627 годзе, калі Нюрнберг беспаспяхова прапанаваў баварскаму курфюрсту Максіміліяну копію «Чатырох апосталаў» замест арыгінала, што захоўваўся ў яго мюнхенскай калекцыі. Пазней калекцыя папоўнілася і іншымі копіямі карцін Дзюрэра. Тутака ж захоўваецца Графічны сход горада. У Доме Дзюрэра таксама праходзяць часовыя выстаўкі арыгінальных прац мастака. Плошча Тыргертнерторплатц, поруч з якой ён размешчаны, носіць неафіцыйную назву «плошча Дзюрэра».
У 2003 годзе нямецкі скульптар-канцэптуаліст па выпадку 500-годдзя Альбрэхта Дзюрэра стварыў усталёўку пад назвай «Das große Hasenstück» з 7000 тысяч трохвымерных зялёных зайцоў на галоўнай рынкавай плошчы Нюрнберга ў Германіі. Усталёўка заняла тэрыторыю ў 2500 квадратных метраў. У 2014 годзе гіганцкая ружовая копія зайца Дзюрэра ад Хёрля была ўсталявана на вуліцах Вены.
Вывучэнне біяграфіі і творчасці
Найранейшымі біяграфіямі Дзюрэра сталі працы Нейдзёрфера, Штрэйля і Камерарыя, якія зафіксавалі падзеі яго жыцця, аднак практычна не далі ацэнак яго творам. Першым, хто звярнуўся да творчасці мастака і, насамперш, яго гравюр, стаў Вазары. у сваёй працы «Teutsche Academie der Edlen Bau-, Bild- und Mahlerey-Künste» (1674—1679) стварыў ідэалізаваны вобраз мастака. Вывучэнне біяграфіі і творчасці Дзюрэра на навуковым грунце пачалося ў XIX стагоддзі.
Першы каталог з апісаннем гравюр Дзюрэра выпусціў (Вена, 1808). Нягледзячы на некаторыя памылкі, дапушчаныя ў гэтым выданні, усе наступныя каталогі гравюр мастака абапіраліся на працу Барча. Адзін з найболей поўных каталогаў з копіямі гравюр выдаў у Лейпцыгу Гелер (1827—1831).
У 1860 годзе ў Парыжы выйшла чатырохтамовая манаграфія Эміля Галішона (Emile Galishon) «Альбрэхт Дзюрэр: яго жыццё і творчасць». У гэтым жа годзе ў Нёрдлингене была апублікавана праца «Leben und Wirken Albrecht Dürers». У сваёй двухтамовай працы (Лейпцыг, 1876; другое выданне — 1884) зрабіў спробу звязаць жыццёвы і творчы шлях мастака з падзеямі сучаснай яму эпохі. У другой палове XIX стагоддзя быў пакладзены пачатак перавыданню трактатаў Дзюрэра і публікацыі яго эпісталярнай спадчыны, дзённікавых запісаў, чарнавікоў навуковых складанняў. Лепшымі выданнямі яго літаратурных прац на нямецкай мове сталі выданні і  (Dürers schriftlicher Nachlass, Halle, 1893) і  (Albrecht Dürers schriftlicher Nachlass, Berlin, 1910).
У гістарыяграфіі творчасці мастака ў XIX стагоддзі аформілася два кірункі. Адна частка даследчыкаў (у тым ліку, Б. Хендке) лічыла, што ў Германіі не было перыяду Адраджэння, і Дзюрэр і яго сучаснікі ставіліся да мастакоў познай готыкі. Іншыя (Г. Вёльфлін,, ) пачыналі адлік эпохі Адраджэння ў Германіі з канца XV стагоддзя і лічылі Дзюрэра яе прадстаўніком. Г. Вёльфлін у сваёй працы («Мастацтва Італіі і Германіі эпохі Рэнесансу») прасачыў на прыкладзе яго творчасці, як складалася нямецкая культурная свядомасць пад ідэямі італьянскага Адраджэння. , наследуючы метаду, вывучаў сувязь формы і зместу ў творах мастака. У манаграфіях Э. Флехзіга і В. Вэтцольда асаблівая ўвага навяртаецца на праблемы стаўлення Дзюрэра да Рэфармацыі і сялян.
Да пяцісотгоддзя з дня нараджэння Альбрэхта Дзюрэра выйшлі ў свет некалькі складанак з артыкуламі пра яго кантакты з сучаснікамі-гуманістамі, уплыў мастака на развіццё еўрапейскага мастацтва, паходжанне яго сям’і. Пад канец XX стагоддзя даследчыкі Ф. Вінцынгер,, Э. Ульман рэканструявалі яго жыццё і творчасць, абапіраючыся на дакументы, лісты, аповеды пра сваё жыццё, пакінутыя самім мастаком. На мяжы стагоддзяў шырокае шыранне атрымала вывучэнне асобных выяўленчых тым, выкарыстоўваных Дзюрэрам, у тым ліку з гендарнага пункту погляду.
IC 4295
IC 4295 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
NGC 1646-2
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
NGC 1204
NGC 1204 (іншыя абазначэнні — MCG -2-8-45, IRAS03022-1232, PGC 11583) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Марашчанка
Марашчанка (Мараща́нка) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Сонечнае зацьменне 4 студзеня 1973 года
Зацьменне 4 студзеня 1973 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1973 годзе і 167-ым у XX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 10 ліпеня 1972 года, наступнае — 30 чэрвеня 1973 года.
Герб Паўднёвай Асеціі
Герб самаабвешчанай рэспублікі Паўднёвая Асеція прыняты ў 1998 годзе. Яго дызайн засноўваецца на гербе Рэспублікі Паўночная Асеція-Аланія, які быў створаны грузінскім навукоўцам, князем Вахушці Багратыоні ў 1735 годзе.
Апісанне
Герб уяўляе сабой круглы шчыт.На шчыце на чырвоным фоне намаляваны леапард жоўтага колеру, на фоне белых гор Каўказа. Вакол шчыта напісана назва тэрыторыі на двух мовах: на рускай («Республика Южная Осетия») зверху і на асецінскай («Республикæ Хуссар Ирыстон») знізу. Колеры белы, чырвоны і жоўты абраныя як колеры сцяга Паўднёвай Асеціі.
Азермарка
Азермарка (Azərmarka) — дзяржаўная кампанія Азербайджана, якая адказвае за вытворчасць і распаўсюджванне паштовых марак і іншых знакаў паштовай аплаты краіны.
Апісанне
Пачынаючы з 1992 года «Азермарка» выпускае мноства стандартных і камемарацыйных марак, якія адлюстроўваюць агульную і мясцовую філатэлістычную тэматыку. Кампанія таксама выдае канверты першага дня і суцэльныя рэчы.
Не варта адносіць гэту кампанію да паштовай кампаніі Азербаджана, «Азерпочте», якая з’яўляецца асобнай арганізацыяй.
Герб Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі
Дзяржаўны герб Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі ўяўляе сабой выяву перакрыжаваных сярпа і молата, якія сімвалізуюць адзінства працоўных і сялян, у прамянях сонца, якое ўзыходзіць над Днястром, апраўленых па акружнасці гірляндай з каласоў і катахаў кукурузы, садавіны, вінаградных гронак і лоз, лісця, пазначыных чырвонай стужкай з надпісамі на тальмахі на трох мовах:
Рэ (правінцыя Вербана-Кузіа-Асола)
Рэ (Re) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Вербана-Кузіа-Асола.
Насельніцтва складае 786 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 29 чал./км². Займае плошчу 27 км². Паштовы індэкс — 28030. Тэлефонны код — 0324.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Мшана Дольна
Мшана Дольна (Mszana Dolna) — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 55 км на поўдзень ад цэнтра Кракава і за 350 км на поўдзень ад Варшавы. Уваходзіць у склад Ліманоўскага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Мшана Дольна. Чыгуначная станцыя. Плошча 27,1 км². Насельніцтва 8 тыс. чалавек.
Установа (фільм, 1966)
«Установа» (Urząd) — чорна-белы дакументальны фільм, зняты ў 1966 годзе польскім кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім.
Апісанне фільма
Стойка дзяржаўнай страхавой касы, перад акенцам выстрайваецца чарга і супрацоўніца паўтарае пытанне: «Што вы зрабілі ў жыцці?». Сатыра на непрыступнасць бюракратыі.
Манастыр Святой Кацярыны
Манастыр Святой Кацярыны (Сінайскі манастыр, Μονὴ τῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης, دير سانت كاترين) — адзін з самых старажытных бесперапынна дзеючых хрысціянскіх манастыроў у свеце. Заснаваны ў IV стагоддзі ў цэнтры Сінайскага паўвострава ля падножжа гары Сінай (біблейская Харыў). Умацаваны будынак манастыра пабудаваны па загадзе імператара Юстыніяна ў VI стагоддзі. Насельнікамі манастыра ў асноўным з'яўляюцца грэкі праваслаўнага веравызнання.
Першапачаткова называўся манастыром Праабражэння або манастыром Неапалімай купіны. З XI стагоддзя, у сувязі з распаўсюджваннем шанавання святой Кацярыны, мошчы якой былі здабыты Сінайскім манахамі ў сярэдзіне VI стагоддзя, манастыр атрымаў новую назву — манастыр Святой Кацярыны.
У 2002 годзе манастырскі комплекс быў уключаны ЮНЕСКА ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны.
Нюрба
Нюрба (Нюрба) — горад (з 1997 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Нюрбінскага улуса Якуціі. Насельніцтва 10,1 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1930 годзе.
Нюрба размешчана на рацэ Вілюй, за 587 км па прамой ад Якуцка. Алмазагранільны завод, харчовая, лёгкая прамысловасць.
Горад звязаны з іншымі гарадымі Якуціі воднымі шляхамі (у перыяд навігацыі), зімнімі аўтадарогамі і паветранымі маршрутамі.
Рэчкі (Чэрвеньскі раён)
Рэ́чкі (, Речки) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.
Рагнеда Вікенцьеўна Аляхновіч
Рагнеда Вікенцьеўна (Вінцэнтаўна) Аляхновіч (дзявочае прозвішча Грышкевіч; 9 жніўня 1931, г. Вільня — 13 студзеня 2013) — беларускі педагог, грамадская дзяячка, спецыяліст у галіне выкладання беларускай літаратуры ў школе. Аўтар вучэбных і метадычных дапаможнікаў.
Біяграфія
Нарадзілася 9 жніўня 1931 года ў Вільні ў сям’і беларускага дзеяча Вінцэнта Жук-Грышкевіча і Ксеніі Лапіцкай. Бацька ў канцы верасня 1939 года быў арыштаваны савецкімі ўладамі, зняволены ў лагерах. Рагнеда ў той час была на вакацыях у сваякоў на Дзісеншчыне, на пачатку верасня туды прыехала і мама. Дадому, у Вільню, вярнуліся, калі там ужо гаспадарылі літоўцы. Навучанне ва ўніверсітэце, дзе маці вучылася на пятым курсе агранамічнага факультэта, перавялі на літоўскую мову. Давялося ехаць ва Украіну, дзе яна скончыла агранамічны факультэт Львоўскай політэхнікі. Працавала аграномам на Львоўшчыне.
У 1942 г. бацька як польскі грамадзянін быў вызвалены, ваяваў у арміі генерала У. Андэрса. Маці, якая нічога не ведала пра лёс мужа, вырашыла пры набліжэнні Чырвонай Арміі ўцякаць. Ад’язджалі, як успамінала Рагнеда, ці не апошнім цягніком — на адкрытай платформе. Але дабраліся толькі да Вільні, бо Рагнеда захварэла на ангіну. Пакуль яна хварэла, маці праводзіла ў эміграцыю свайго роднага брата, святара Мікалая Лапіцкага з сям’ёй, стрыечнага брата Івана Касяка. На Захадзе пасля вайны таксама застанецца бацька, што выратуе яму жыццё.
У Вільні маці з дачкой перажылі савецкія ды нямецкія бамбардзіроўкі, хаваліся з іншымі людзьмі ў сутарэннях. Яны вярнуліся ў Вілейку, дзе прытуліліся ў старой лазні, бо дом, у якім раней мелі пакой, згарэў. Ксенія Грышкевіч пайшла працаваць у Абласны зямельны аддзел, але ўжо ў жніўні 1944 года яе з працы прывялі двое вайскоўцаў, якія ўчынілі ператрус і забралі жанчыну.
Рагнеду забралі да сябе сваякі з Вілейшчыны. Для навучання дзяўчынкі знялі для яе кватэру ў Вілейцы, падвозілі харчы. Рагнеда з раніцы яна хадзіла на ўрокі, а пасля заняткаў — з перадачай для маці — да турэмных муроў. Маці загіне ў вілейскай турме, паводле афіцыйнай інфармацыі, ад тыфу, але магчыма, што ад катаванняў.
Яшчэ ў трынаццаць гадоў Рагнеда Грышкевіч захапілася паэзіяй. Да 10 класа ў яе назбіраўся цэлы сшытак з вершамі і паэмай пра казацкае паўстанне на Беларусі. Школьніца не мела з кім параіцца наконт сваёй творчасці і таму вырашыла звярнуцца адразу да Якуба Коласа, які ўнёс свае праўкі.
У 1948 паступіла на беларускае аддзяленне філфака БДУ. У 1951 годзе выключылі з 3 курса ўніверсітэта, як дачку рэпрэсаваных «за ўтойванне фактаў з біяграфіі». У біяграфічным апавяданні «Воўк прагне крыві» Вячаслаў Адамчык успамінаў выпадак з выключэннем Рагнеды як «маё першае, найбольш балючае адчуванне непарушнага, абвеянага пакорным страхам, сталінскага рэжыму, які неспатолена прагнуў чалавечай крыві». Скончыць ВНУ змагла толькі завочна ў 1954 годзе, пасля смерці Сталіна.
З 15 жніўня 1952 па 7 верасня 1954 года працавала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры ў сярэдняй школе вёскі Моўчадзь Гарадзішчанскага раёна. 3 16 верасня 1954 года працавала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры ў СШ № 23 г. Мінска. 10 снежня 1954 года пераведзена працаваць настаўніцай беларускай мовы і літаратуры ў школу працоўнай моладзі № 15, 20 верасня 1954 пераведзена працаваць настаўніцай беларускай мовы і літаратуры ў СШ № 43.
3 1 жніўня 1967 года была метадыстам Гарадскога інстытута ўдасканальвання настаўнікаў па беларускай мове і літаратуры. З 15 жніўня 1970 па 3 студзеня 1972 года працавала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры ў СШ № 19. 3 3 студзеня 1972 года навуковы супрацоўнік НДІ педагогікі МА БССР. 1 кастрычніка 1987 года выйшла на пенсію.
Памерла 13 студзеня 2013 года ад цяжкай невылечнай хваробы.
Грамадская дзейнасць
Вяла актыўную грамадскую работу. 3 30 студзеня 1993 сябра БНФ «Адраджэньне», таксама была сябрам Усебеларускага Міжнароднага Фонду Святой Ефрасінні Полацкай, узначальвала ТБШ Фрунзенскага раёна, была сябрам Канцылярыі ТБШ, Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына».
Навуковая дзейнасць
Аўтар падручнікаў («Родная літаратура». 6 клас. 1990 г. і інш.), метадычных дапаможнікаў («Янка Брыль у школе» і інш.), метадычных распрацовак, чытала лекцыі настаўнікам.
Іофе
Іофе — прозвішча.
NGC 1206
NGC 1206 (іншыя абазначэнні — NPM1G -09.0143, PGC 11644) — эліптычная галактыка (E) у сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Новы Мылятын
Новы Мылятын (Нови́й Миля́тин) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
NGC 1646-3
NGC 1646-3 (іншыя абазначэнні — 2ZW 22, PGC 3084954) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Эрыдан.
Кацярына Александрыйская
Святая Кацярына або Кацярына Александрыйская (ἡ Ἁγία Αἰκατερίνη ἡ Μεγαλομάρτυς;  — ), да хрышчэння Даратэя — хрысціянская святая, вялікамучаніца. Памяць здзяйсняецца ў Праваслаўнай царкве 7 снежня (24 лістапада па юліянскім календары), у Каталіцкай царкве — 25 лістапада.
Мошчы святой Кацярыны цяпер знаходзяцца ў манастыры яе імя на гары Сінай у Егіпце. Манастыр — буйны духоўны цэнтр, дзе размешчаны старажытны архіў і вялікая бібліятэка старадрукаў і царкоўных рарытэтаў. Святая Кацярына лічыцца заступніцай настаўнікаў і навукоўцаў.
Новы Рыпніў
Новы Рыпніў (Но́вий Рі́пнів) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Сонечнае зацьменне 10 ліпеня 1972 года
Сонечнае зацьменне 10 ліпеня 1972 года — поўнае сонечнае зацьменне 126 сараса.
Зацьменне мела велічыню 1,0379 і дасягнула свайго максімуму ў 19:46:38 UTC у пункце з каардынатамі 64° пн. ш. 94° з. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 2 хв. 36 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 175 км.
Зацьменне 10 ліпеня 1972 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 1972 годзе і 166-ым у XX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 16 студзеня 1972 года, наступнае — 4 студзеня 1973 года.
Жазэ Фонты
Жазэ́ Міге́л да Ро́ча Фо́нты (José Miguel da Rocha Fonte; нар., Пенафіел, Партугалія) — партугальскі футбаліст, абаронца французскага клуба «Ліль» і нацыянальнай зборнай Партугаліі.
Уральск
Уральск (Орал) — горад у еўрапейскай частцы заходняга Казахстана, на рацэ Урал (у мінулым — Яік). Уральск з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Заходне-Казахстанскай вобласці, займае паўночную частку Прыкаспійскай нізіны. Агульная плошча, з уключэннем навакольных сельскіх тэрыторый, падпарадкаваных гарадской адміністрацыі, каля 700 квадратных кіламетраў.
IC 4296
IC 4296 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Герб Гернсі
Герб Гернсі уяўляе сабой чырвоны шчыт, на якім намаляваныя тры брытанскіх льва. Наверсе герба па цэнтру намаляваны залаты парастак.
Герб Гернсі адначасова нагадвае гербы Нармандыі, Джэрсі і Вялікабрытаніі.
Левая Лясная
Пачынаецца на паўднёвым захадзе ад вёскі Мыльніск (Пружанскі раён), вусце за 0,5 км на ўсход ад вёскі Вугляны (Камянецкі раён). Пры зліцці з ракой Правая Лясная, утварае раку Лясная. Цячэ па Прыбужскай раўніне.
Рэчышча каналізаванае, шырыня яго 6—8 м, у нізкай плыні месцамі да 20 м. Берагі нізкія, вышынёй 0,3—0,5 м, параслі хмызняком.
Даліна ракі шырынёй 1,6—2,5 км, у сярэдняй плыні месцамі невыразная; схілы спадзістыя, вышынёй 7—9 м, парэзаныя ручаямі, лагчынамі і канавамі. Абалона нізкая, забалочаная (шырыня 0,3—0,5 км), перасечаная старыцамі і асушальнымі каналамі. У паводку затапляецца вадой на глыбіню да 0,6 м на 15—30 дзён.
Сасноўшчына (Чэрвеньскі раён)
Сасно́ўшчына (, Сосновщина) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.
Лясны неаліт
Лясны неаліт — лакальная разнавіднасць неаліту, характэрная для лясной зоны Усходняй Еўропы. Адрозніваецца кансерватызмам, захаваннем «перажытачных» рысаў мезаліту і адсутнасцю «бурных» формаў неалітычнай рэвалюцыі, характэрных для стэпавага ці класічнага неаліту (пераходу да вытворчых формаў гаспадаркі, з'яўленне пісьменнасці і протагарадоў). У лясным неаліце захоўваецца вядучая роля палявання і рыбалоўства, а таксама выкарыстанне каменных прылад працы, аднак з'яўляецца кераміка і аселыя паселішчы рыбаловаў, якія складаюцца з зямлянак.
Острыў (Бускі раён)
Острыў (О́стрів) — вёска ў Бускім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Мікалай Рыгоравіч Каваленка
Мікалай Рыгоравіч Каваленка (нар., в. Чарсцвяды, Ушацкі раён — ) — беларускі навуковец. Кандыдат філалагічных навук (1969).
Біяграфія
Закончыў Полацкае педагагічнае вучылішча (1954), Полацкі педагагічны інстытут (1959). У 1959—1962 гадах працаваў настаўнікам у Кубліцкай сярэдняй школе Ушацкага раёна, завучам і настаўнікам Княжыцкай сярэдняй школе Віцебскага раёна. У 1962—1986 гадах выкладчык беларускай мовы Віцебскага педінстытута імя С. М. Кірава.
У 1969—1970 гадах навуковы супрацоўнік Інстытута педагогікі Міністэрства асветы БССР. У 1970—1972 гадах навуковы рэдактар літаратурна-кантрольнай рэдакцыі выдавецтва «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя». 3 1972 года старшы выкладчык кафедры стылістыкі і літаратурнага рэдагавання факультэта журналістыкі Беларускага дзяржаўнага універсітэта.
Навуковая дзейнасць
Аўтар шматлікіх навукова-метадычных прац, адна з іх «Інфармацыйна-даведачны дапаможнік у беларускай мове».
NGC 1208
NGC 1208 (іншыя абазначэнні — MCG -2-8-47, IRAS03037-0943, PGC 11647) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Гана
Га́на (Ghana), Рэспу́бліка Га́на (Republic of Ghana) — краіна ў Заходняй Афрыцы. Ранейшая назва — Залаты бераг.
Гісторыя
У 16 стагоддзі на Залаты бераг прыходзілася 10 % здабычы золата ў свеце, таму за валоданне ім ішло змаганне між еўрапейскімі каланіяльнымі дзяржавамі, чые купцы таксама набывалі ў краі нявольнікаў. У выніку працяглага змагання ў 1874 годзе Англія ўсталявала пратэктарат над гэтай тэрыторыяй.
У 1957 годзе краіна атрымала незалежнасць. Першы яе незалежны ўрад узначаліў Квамэ Нкрума. У 1960 годзе Нкруму абралі прэзідэнтам. У 1961 годзе Квамэ Нкрума абвясціў сябе генеральным сакратаром і пажыццёвым старшынёй «Народнай партыі Канвенту». У 1964 годзе ў краіне ўсталяваўся аднапартыйны дзяржаўны лад, а Квамэ Нкруму абвясцілі пажыццёвым прэзідэнтам. У 1966 годзе, калі Квамэ Нкрума быў з візітам у Пекіне, у Гане адбыўся вайсковы пераварот.
Да 1967 краінай кіраваў генерал-маёр Артур Анкра. Яго змяніў Аманкваа Афрыфа, які кіраваў краінай, пакуль не быў абвінавачаны ў карупцыі і зняты з пасады ў 1970. У 1979 годзе яго расстралялі разам з яшчэ двума былымі кіраўнікамі краіны: шостым — генералам Ачымпонгам і сёмым — генералам Квазі Акуфа.
У 1979 г. адбыўся чарговы вайсковы пераварот, які прывёў да ўлады Джэры Джона Роўлінгса. Роўлінгс за арганізацыю няўдалага перавароту быў прыгаворны да смяротнага пакарання. Але быў вызвалены сваімі прыхільнікамі. Агулам Джэры Роўлінгс удзельнічаў у 3 вайсковых пераваротах, два з якіх былі накіраваныя супраць дэмакратычна абранага кіраўніцтва краіны. Роўлінгс тройчы станавіўся прэзідэнтам. У 1981 годзе Джэры Роўлінгс прыйшоў да ўлады надоўга й заставаўся на пасадзе кіраўніка краіны да 2001 году.
Апошніх двух прэзідэнтаў абралі дэмакратычна. У студзені 2009 года прэзідэнтам стаў Джон Ата-Мілз.
Сонечнае зацьменне 16 студзеня 1972 года
Сонечнае зацьменне 16 студзеня 1972 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 121 сараса.
Зацьменне 16 студзеня 1972 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 1972 годзе і 165-ым у XX стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 20 жніўня 1971 года, наступнае — 10 ліпеня 1972 года.
Навікоўскі сельсавет (Бешанковіцкі раён)
Навіко́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Навікі.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бешанковіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года ў склад Мішкавіцкага сельсавета Ульскага раёна перададзена вёска Парэчча. 16 верасня 1957 года ў склад Бешанковіцкага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (Заручэўе, Мурашкі і Яцукі). 20 мая 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бешанковіцкага (10 населеных пунктаў: Бонькі, Вусы, Дворышча, Доўгія, Заграмадзіна, Кавалеўшчына, Саўчонкі, Узрэчча, Юдзіна і пасёлак цагельнага завода) і Каўлякоўскага (21 населены пункт: Альшанікі, Аўхіменкі, Барэц, Белькава, Бондарава, Бялянкава, Васток, Гаравыя, Дубінкі, Загор’е, Зарэчча, Застарынне, Звязда, Кародзіна, Кудраўка, Любічы, Мясаеды, Навікі, Полькавічы, Свярдлы і Старына) сельсаветаў.
Петр Чэх
Петр Чэх (Petr Čech; ); нар. ,, Чэхаславакія) — былы чэшскі футбаліст, брамнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Чэхіі (2002—2016). Шырокую вядомасць атрымаў па выступам за «Чэлсі», у 2005 і 2007 гадах Чэх быў прызнаны найлепшым брамнікам Лігі чэмпіёнаў УЕФА. Раней выступаў за «Хмел», «Спарту», «Рэн», апошнія гады правёў у «Арсенале».
«Вікторыя» Пльзень
Чэх пачынаў як паўабаронца за моладзевую каманду пльзенскай «Вікторыі», зрэдку гуляючы ў варотах. Зламаўшы сабе нагу ў 10 гадоў, ён выбраў пазіцыю брамніка.
«Хмел»
Дэбют Чэха на прафесійным узроўні адбыўся ў 17 гадоў за футбольны клуб «Хмел» (Блшаны) у 1999 годзе.
«Спарта»
Транcфер на суму 700 тысяч еўра дазволіў клубу «Спарта» набыць брамніка, які паставіў нацыянальны рэкорд: 855 хвілін без прапушчаных галоў.
«Рэн»
Пасля ўсяго аднаго сезона ў пражскай «Спарце» Чэх быў набыты французскім клубам «Рэн» за 5 млн еўра ў ліпені 2002 года. Дзякуючы выдатнай гульні чэшскага брамніка, каманда дасягнула паўфіналу Кубка Францыі і заняла 9-е месца ў вышэйшым дывізіёне ў сезоне 2003/04.
«Чэлсі»
У студзені 2004 года Петр Чэх пагадзіўся на летні пераход у «Чэлсі» за 10,3 млн еўра, падпісаўшы пяцігадовы кантракт.
Прыехаўшы ў «Чэлсі», Чэх не адразу стаў асноўным брамнікам, таму што ў клубе ўжо быў Карла Кудзічыні, які лічыўся найлепшым брамнікам Англійскай Прэм’ер-лігі. Аднак Карла Кудзічыні здзейсніў некалькі памылак падчас перадсезоннай падрыхтоўкі, і Чэха паставілі ў створ брамы. У 2005 годзе Петр пабіў рэкорд Петэра Шмейхеля, не прапусціўшы ніводнага голу на працягу 11 гульняў і 35 хвілін (1025 хвілін).
Пасля атрымання цяжкай траўмы галавы (уціснуты пералом чэрапа), якую яму зрабіў ігрок «Рэдынга» Стывен Хант, кар’ера галкіпера знаходзілася пад пагрозай. Аднак Петр здолеў акрыяць ад пашкоджання раней пакладзенага тэрміна і працягнуў дэманстраваць выбітную гульню ў браме. У пазбяганне атрымання паўторнай траўмы галавы брамнік, аж да цяперашняга часу, выходзіць на поле ў спецыяльна вырабленым для яго ахоўным шлеме.
У сезоне 2014/15 Чэх страціў месца ў аснове, саступіўшы яго Цібо Куртуа, які вярнуўся з арэнды ў мадрыдскім «Атлетыка». Месца другога брамніка не задавальняла Чэха, але ў зімовае трансфернае акно 2014/15 ён застаўся ў «Чэлсі». У канцы сезона ж прадметную цікавасць да брамніка стаў праяўляць лонданскі «Арсенал».
«Арсенал»
Амаль увесь чэрвень 2015 года цягнуўся пераход Чэха з аднаго лонданскага клуба ў іншы. Нарэшце, 29 чэрвеня 2015 года было афіцыйна абвешчана аб падпісанні кантракта з «Арсеналам». Кантракт быў падпісаны тэрмінам на 4 гады, сума трансферу не была абвешчана, але ацэньваецца ў 10 млн фунтаў стэрлінгаў.
У канцы сезона 2018/19 Чэх абвясціў аб завяршэнні кар’еры па заканчэнні сезона. У чэрвені 2019 года заняў пасаду тэхнічнага саветніка ў «Чэлсі».
Дасягненні
«Чэлсі»:
«Арсенал»:
Асабістае жыццё
Жанаты, мае дачку.
NGC 1647
NGC 1647 (іншае абазначэнне — OCL 457) — рассеянае скопішча ў сузор’і Цялец.
Агракліматычныя вобласці Беларусі
Агракліматычныя вобласці Беларусі - вылучаныя на тэрыторыі краіны рэгіёны, якія характарызуюцца пэўнай аднастайнасцю найбольш істотных для земляробства кампанентаў клімату.
Вызначэнне агракліматычных абласцей
Вылучаюцца на аснове фізіка-геаграфічных правінцый. Пры гэтым улічваюцца сумы тэмператур паветра за цёплы перыяд года (перыяд з тэмпературамі паветра вышэй 10°C), каэфіцыент увільгатнення Іванова (адносины колькасці ападкаў за цёплы перыяд года да велічыні выпаральнасці за гэты ж перыяд), кантынентальнасць клімату, колькасць дзён з тэмпературамі паветра ад 5° да 15 °С і іншыя паказчыкі. Вылучаны тры вобласці, якія падзяляюцца на падвобласці і раёны.
Паўночная вобласць
Паўночная вобласць амаль супадае з Беларуска-Валдайскай фізіка-геаграфічнай правінцыяй. Каэфіцыент увільгатнення за цёплы перыяд больш 1. У адрозненне ад іншых абласцей ніжэйшыя тэмпературы паветра круглы год. Сярэдняя тэмпература ліпеня 17,2°—18°, сту. ад -6,5° да -8,5 °С. Ападкаў пераважна 560—650 мм у год. Вегетацыйны перыяд 180—189 сутак. Устойлівае снежнае покрыва на захадзе ўтвараецца звычайна 15—20 снежня, на ўсходзе ў першай палове снежня; снег сыходзіць 15—20 сакавіка на захадзе, на ўсходзе і паўночным усходзе ў канцы сакавіка — пачатку красавіка.
З-за агульнага пацяплення адбыўся распад паўночнай вобласці са з'яўленнем цяплейшай вобласці на поўдні Палесся. Яна характарызуецца самай кароткай і цёплай зімой у межах Беларусі і найбольш працяглым і цёплым вегетацыйным перыядам.