cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Какосавая вайна
Перадгісторыя
У ліпені 1977 года на чарговай франка-братанскай урадавай канферэнцыі, на якую ўпершыню запрасілі партыі Новых Гебрыд (Партsя Вануаку байкатавала канферэнцыю), было прынята рашэнне аб прадастаўленні Новым Гебрыдам незалежнасці (дата не абмаўлялась). Першым крокам на шляхом да незалежнасці павінны былі стаць новыя выбары ў Асамблею, заснаванне міністраў Новых Гебрыд. Аднак па прычыне таго, што Партыя Вануаку вырашыла байкатаваць выбары і не прадставіла сваіх кандыдатаў, выбары не адбыліся. Партыя абвясціла аб стварэнні Народнага часовага ўрада, які б кантраляваў усе часткі краіны, у якіх перавагаюць прыхільнікі Вануаку. 29 лістапада 1977 года партыя паспрабавала падняць свой сцяг над штаб-кватэрай у горадзе Порт-Віла, аднак сустрэла супраціў сярод прыхільнікаў умеранных.
Брытанская паліцыя, якая асцярожна адносілася да адкрытых сутыкненняў паміж апанентамі, выкарыстала ў Порт-Віле слёзатачывы газ (упершыню ў гісторыі Новых Гебрыд). У студзені 1978 года новая Асамблея выбрала былога афіцэра паліцыі Джорджа Калсакау галоўным міністрам. Партыя Вануаку, якая некалькі месяцаў таму распусціла Народны часовы ўрад, увайшла ў склад урада народнага адзінства. Брытанскі и французскі ўрады ўзгаднілі дату незалежнасці выспаў — 30 чэрвеня 1980 года.
Першы праламент пры новай канстытуцыі быў выбраны на аснове ўсеагульнага выбарчага права ў лістападзе 1979 года. Партыя Вануаку атрымала ў ім большасць, і яе лідэр, Уолтэр Ліні, стаў галоўным міністрам Савета міністраў Новых Гебрыд і ў далейшым — першым прэм’ер-міністрам Республікі Вануату. Наступныя шэсць месяцаў пасля выбараў былі адмененыя шматлікімі бязладзіцамі і пратэстамі ў горадзе Люганвіл, у якіх прыймалі ўдзел прыхільнікі палітычных сілаў, апазіцыйных Партыі Вануаку. 28 траўня 1980 года пратэстоўцы захапілі мясцовую радыёстанцыю, аэрапорт Санта-Пекоа і былы будынак брытанскага акружнога агенцтва ў Люганвіле, а таксама захапілі брытанскага камісара Джоба Дэйлса і 12 паліцэйскіх, пасля чаго абвясцілі на выспе Эспірыту-Санта і некаторых іншых паўночных выспах архіпелага дзяржаву Вемерана, якую ўзначаліў Джымі Стывенс. Таксама бязладзіцы прайшлі на выспе Тана.
Гісторыя
30 чэрвеня 1980 года Каралеўская марская пяхота Вялікабрытаніі і французскія дэсантнікі ўзнялі сцяг Вануату над ураднымі будынкамі ў горадзе Люганвіл. Такім чынам, 30 чэрвеня 1980 года спыніў сваё існаванне франка-брытанскі кандамініум Новых Гебрыд, замест якога на палітычнай карце свету з’явілася незалежная Рэспубліка Вануату. Тым часам бязладзіцы, якія пачаліся за некалькі дзён да агалошання незалежнасці, пераўтварыліся ў паўстанне. Тады паўстанцы блакавалі міжнародны аэрапорт Санта-Пекоа, знішчылі 2 масты і абвясцілі незалежнасць выспы Эспірыту-Санта як «дзяржава Вемерана». Стывенса падтрымалі франкамоўныя землеўладальнікі і амерыканскі бізнес-фонд Фонд Фенікса, які падтрымліваў стварэнне лібертарыянскай падаткавай гавані ў Новых Гебрыдах.
Французскі гарнізон на востраве не адрэагаваў на змену сітуацыі. Урад эвакуаваў з выспы каля 2000 сваіх прыхільнікаў і брытанскіх грамадзян. 8 ліпеня 1980 года прэм’ер-міністр Вальтэр Ліні з Вануа'Аку Паці папрасіў Вялікабрытанію і Францыю адправіць войскі, каб падавіць паўстанне на выспе Эспірыту-Санта. Урад Францыі блакаваў спробы Вялікабрытаніі ўмяшацца ў канфлікт і развярнуць войскі для вырашэння крызіса, а французскія жаўнеры, якія былі дыслакаваныя на Эспірыту-Санту, не распачалі аніякай дзейнасці па нармалізацыі абстаноўцы ў рэгіёне. Такім чынам, па прычыне канфлікту паміж французамі і брытанцамі, іх войскі не прынялі ўдзелу ў падаўленні бунту, а толькі абмежаваліся аховай стратэгічных пунктаў, хаця некаторыя новыя войскі былі перадыслакаваныя на Вануату.
Тады прэм’ер-міністр Вануату Уолтэр Ліні звярнуўся да ўраду Папуа — Новай Гвінеі з прашэннем аб накіраванні войскаў для падаўлення паўстання. 18 жніўня на Эспірыту-Санта высадзіўся адзін батальённы полк (з двума патрульнымі кацярамі і чатырма самалётамі) войскаў Папуа — Новай Гвінеі, якія занялі пазіцыі на Санта. Пасля з’яўлення арміі Папуа — Новай Гвінеі на Эспірыту-Санта, сусветная прэса назвала адбываючыеся падзеі «Какосавымі войнамі». «Какосавая вайна» была кароткачасовай і незвычайнай. На працягу наступных дзён ішлі дробныя сутычкі з сепаратыстамі, але жыхары Эспірыту-Санта традыцыйна падтрымлівалі Папуа — Новую Гвінею як пабрацімаў-меланезійцаў, таму масавага супраціву з’яўленне войскаў Папуа — Новай Гвінеі і прыяднаўшыхся да іх войскаў Саламонавых астравоў не выклікала. Прыхільнікі Стывенса, якія вербаваліся перш за ўсё з меланезійскіх ні-вануату, а таксама з франкамоўнага насельніцтва вострава, не гледзячы на шматлікасць, былі ўзброены толькі прымітыўнай зброяй — дубінкамі, лукамі і састарэлымі стрэльбамі і лукамі, а таксама былі слабадысцыплінаваныя. Па гэтых прычынах у ходзе вайны колькасць ахвяраў была невялікай.
Вайна скончылася нечаканна, калі 30 жніўня 1980 года на адным з блокпастоў арміі Папуа — Новой Гвінеі пры спробе затрымання быў забіты сын Стывенса. На наступны дзень папуаскія атрады занялі бастыёны паўстанцаў у Танафа і Порт-Ольры і тады Джымі Стывенс сдаўся, заявіўшы, што ніколі не думаў, што камусьці будзе нанесена шкода ад яго дзеянняў.
У сярэдзіне верасня 1980 года было ўсё канчаткова скончына з супрацівам прыхільнікаў дзяржавы Вемерана.
На судзе Стывенса былі прадстаўлены доказы падтрымкі руха «NaGriamel» Фонда Фенікса, таксама было даказана, што французскі ўрад таемна падтрымліваў Стывенса ў яго дейнасці. Стывенсу было прысуджана 14,5 гадоў пазбаўлення волі за арганізацыю бязладзіц, ён заставаўся ў турме да 1991 года.
Паўстанне на выспе Тана
Бязладзіцы ахапілі таксама і выспу Тана, які ляжыць на поўдні новагебрыдскава раёна. 26 мая 1980 года мяцежнікі, узброеныя агнястрэльнай зброяй і выбухоўкай, напалі на ўрадавую адміністрацыю ў Ісангеле і ўзялі ў закладнікі. Тады умяшалася брытанская паліцыя. Ноччу 10 чэрвеня група паўстанцаў адправілася з Сульфур-Бэй у Ісангель, каб вызваліць палонных пабрацімаў. Раніцай яны напалі на паліцэйскі ўчастак. У выніку перастрэлкі былі смяротна паранены іх лідар — Алексіс Іолу. З яго смерцю паўстанне на Тане скончылася.
Горадабудаўніцтва
Горадабудаўніцтва — галіна дзейнасці, мэта якой арганізацыя прасторы для жыцця чалавека, развіцця вытворчасці, захавання і ўзбагачэння прыроднага асяроддзя. Яе аб’ектам з’яўляюцца гарадскія і сельскія паселішчы, прылеглыя да іх тэрыторыі, асобныя зоны і сеткавыя састаўляючыя гэтых паселішчаў (жылыя, грамадскія, вытворчыя, рэкрэацыйныя, сетка абслугоўвання, транспарту, інжынерна-тэхнічнага забеспячэння), а таксама размешчаным па-за межамі паселішчаў навуковыя, вытворчыя, лячэбна-аздараўленчым і іншыя комплексы. Горадабудаўніцтва абумоўлена і навукова-тэхнічным прагрэсам, узроўнем эканамічнага развіцця грамадства, што ў сукупнасці вызначае функцыянальныя, тэхнічныя і эстэтычныя патрабаванні і ўмовы прасторавай арганізацыі яе аб’ектаў. Праблемы рацыянальнай прасторавай арганізацыі вялікіх тэрыторый разглядаюцца ў самастойнай галіне дзейнасці горадабудаўніцтва — тэрытарыяльнай (рэгіянальнай або раённай) планіроўцы. 3 улікам прыродна-кліматычных умоў у сучасных гарадах фарміруецца водна-зялёная сістэма. Яе фарміраванне — галіна дзейнасці ландшафтнай архітэктуры. Горадабудаўніцтва як прафесійная дзейнасць рэалізуецца:
Гісторыя
Горадабудаўніцтва — адна са старажытных галін дзейнасці чалавецтва. Першыя гарады ўзніклі ў 4—3-м тысячагоддзях да н.э. (Вавілон у Месапатаміі, Фівы ў Старажытным Егіпце). У 5—4 ст. да н.э. ў Старажытнай Грэцыі склалася рэгулярная сістэма планіроўкі гарадоў, т.зв. «гіпадамава сістэма» (ад імя яе стваральніка архітэктара Гіпадама), заснаваныя на прамавугольнай сетцы вуліц. У Старажытным Рыме рэгулярная сістэма стала вызначальнай. Шэраг рымскіх гарадоў, напрыклад, Пампеі, Остыя, меў геаметрычныя правільныя абрысы (квадрат ці прамавугольнік) і 2 галоўныя вуліцы (кампазіцыйныя восі плана). Каля скрыжавання галоўных вуліц знаходзіўся гарадскі цэнтр з ансамблямі форумаў.
Для многіх гарадоў сярэднявечча характэрна радыяльна-кальцавая планіроўка з вузкімі крывымі вуліцамі, што вялі да гандлёвай плошчы, кафедральнага сабора, ратушы. У эпоху Адраджэння ў Заходняй Еўропе архітэктары распрацоўвалі асновы і прыёмы стварэння архітэктурных ансамбляў, напрыклад, ансамблі плошчы св. Пятра, Капітолія і П’яцца дэль Попала ў Рыме; плошчы Вагезаў і Вандомскай плошчы ў Парыжы.
У пачатку 20 ст. сфарміраваліся тэарэтычныя кірункі горадабудаўніцтва (дэзурбанізм, урбанізм), ствараліся планы рэканструкцыі і развіцця гарадоў, узніклі новыя гарады, гарады-сады, гарады-спадарожнікі.
Беларусь
На Беларусі зараджэнне горадабудаўніцтва звязана з узнікненнем умацаваных паселішчаў — гарадзішчаў. Для горадабудаўніцтва 9—12 стст. характэрны рысы абарончага дойлідства: магутньм драўляна-земляныя абарончыя збудаванні, зрубныя сцены з драўлянымі вежамі (Полацк, Віцебск, Мінск). Планіровачная структура гарадоў 15—16 ст. фарміравалася вакол іх грамадскіх цэнтраў — гандлёвых плошчаў, замкаў. Асноўныя вуліцы былі працягам дарог, якія звязвалі горад з наваколлем. У пачатку такіх вуліц у гарадской сцяне ставіліся брамы (Нясвіж, Стары Быхаў). Пазней радыяльныя вуліцы гарадоў, злучаныя папярочнымі паўкальцавымі вуліцамі, утваралі радыяльна-кальцавую сістэму (Пінск, Магілёў).
У 18 ст. ў кампазіцыі гарадоў пераважалі гандлёвыя і ратушныя плошчы, дзе ставілі адміністрацыйныя, гандлёвыя і культавыя будынкі: іх вышыня, разнастайнасць, манументальнасць у спалучэнні са значнымі памерамі плошчаў садзейнічалі стварэнню сьіуэтнай і кампазіцыйнай структуры горада. Прынцып рэгулярнай планіроўкі, заснаванай на класічных традыцьмх, найбольш выявіўся ў канцы 18 — пач. 19 ст. ў Полацку, Барысаве, Мінску, Гомелі, Оршы, Віцебску, Бабруйску, Брэсце, Чавусах, Бабінавічах, Чэрыкаве, Давыд-Гарадку. Прагрэсіўнымі рысамі тагачаснага горадабудаўніцтва была ансамблевая забудова, стылявое адзінства буйных збудаванняў, вуліц і плошчаў на аснове класіцызму.
У 1920—1930-я гг. пачалася распрацоўка генпланаў гарадоў з удзелам праектных арганізацый Масквы, Ленінграда, Харкава; складаліся праекты планіроўкі і забудовы жылых і прамысловых раёнаў, вуліц, плошчаў. У Вялікую Айчынную вайну многія гарады Беларусі разбураны. У пасляваенныя гады генпланы распрацоўваліся на прынцыпах комплекснай забудовы, будаваліся новыя гарады (Салігорск, Светлагорск, Наваполацк, Жодзіна). Створаны буйныя жылыя раёны і мікрараёны ў Мінску (Чыжоўка, Серабранка, Усход, Зялёны Луг, Паўднёвы Захад), Брэсце, Гомелі, Гродне, Магілёве, жылыя масівы ў Баранавічах, Бабруйску, Мазыры, Маладзечне, Оршы і інш. Але канцэнтрацыя галоўнай увагі на утылітарна-тэхнічных і эканамічных пытаннях стала прычынай аднастайнасці жылой забудовы і страты своеасаблівасці некаторых гарадоў. Ствараліся новыя прамысловыя раёны і вузлы-комплексы прамысловых прадпрыемстваў, аб’яднаных агульнавузлавымі збудаваннямі.
Катастрофа C-130 у Кхамдыку
Катастрофа C-130 у Кхамдыку — авіяцыйная катастрофа, якая адбылася 12 мая 1968 года пры эвакуацыі бежанцаў у Кхамдыке (Khâm đc) самалётам C-130B Ваенна-паветраных сіл ЗША, у выніку якой загінулі 155 чалавек. На момант падзей гэта была найбуйнейшая авіякатастрофа ў свеце.
Сітуацыя
11 мая падчас бітвы за Кхамдык амерыканскія войскі апынуліся блакаваны паўночнав’етнамская арміяй і в’етнамскімі партызанамі на аэрадроме Кхамдык. Раніцай 12 мая партызанам удалося збіць верталёт CH-47, які, зваліўшыся, заблакаваў узлётна-пасадачную паласу. Да 10 гадзін паласу ўдалося ачысціць, але да таго часу партызаны паспелі заняць ключавыя вышыні вакол аэрадрома, што дазваляла ім абстрэльваць самалёты, якія прыбывалі і ляцелі. Тым не менш, у такіх умовах на аэрадроме прызямліліся С-130, якому пры пасадцы была прабіта адна з шын, а таксама C-123, які затым здолеў вылецець. Усяго да 11:10 было эвакуявана 145 чалавек. Экіпажы яшчэ трох C-130 пры падыходзе да аэрадрома прынялі рашэнне не здзяйсняць пасадку.
Катастрофа
У другой палове дня C-130 аднавілі палёты да аэрадрома. У 15:25 у Кхамдыке прызямліўся C-130B з бартавым нумарам 60-0297 (завадскі — 3600, выпушчаны ў лютым 1961 годзе ). Пілатаваў яго экіпаж, камандзірам якога быў маёр Бернард І. Бюхер (Bernard l. Bucher). Нягледзячы на варожы агонь, самалёт прызямліўся з паўднёвага боку. Паводле заяваў амерыканскага боку, вайскоўцаў ЗША і Паўднёвага В’етнама сярод уцекачоў не было: «в’етнамскія бежанцы, пераважна жанчыны і дзеці, кінуліся ў самалёт, шукаючы на ім выратавання». Усяго на борце знаходзіліся 155 чалавек: 150 бежанцаў і 5 членаў экіпажа (па іншых даных — 149 бежанцаў і 6 членаў экіпажа). Пасля таго, як C-130 быў запоўнены, камандзір прыняў рашэнне ўзлятаць у бок поўначы, не ведаючы, што асноўныя сілы арміі Паўночнага В’етнама засяродзіліся менавіта ў гэтым раёне. Прыкладна ў 16:00 самалёт узляцеў з аэрадрома і пачаў быў набор вышыні, як тут жа быў падбіты, пасля чаго, страціўшы кіраванне, упаў у мілі ад тарца паласы і цалкам разбурыўся. Усе 155 чалавек на борце загінулі.
Экіпаж другога C-130 пад камандаваннем падпалкоўніка Уільяма Бойла, убачыўшы катастрофу самалёта Бюхера, прыняў рашэнне ўзлятаць у паўднёва-заходнім кірунку. Нягледзячы на тое, што самалёт таксама быў атакаваны, пашкоджанні на гэты раз апынуліся не крытычнымі, і борт здолеў прызямліцца ў бліжэйшым аэрапорце Чулай.
Значэнне
На момант падзей катастрофа C-130 у Кхамдыке з’яўлялася найбуйнейшай авіякатастрофай у свеце. Таксама на 2015 год яна застаецца найбуйнейшай авіякатастрофай у В’етнаме (нароўні з катастрофай C-5 пад Таншанятам у 1975 годзе).
Клаўдзій
Клаўдзій (,  —, ) — імператар рымскі (41 — 54). Паходзіў з дынастыі Юліяў—Клаўдзіяў, імкнуўся да цэнтралізацыі імператарскай улады і ўмацавання ваеннай дыктатуры. Ён заклаў асновы бюракратычнага імператарскага апарату, але некалькі змякчыў тэрарыстычны рэжым сваіх папярэднікаў — Тыберыя і Калігулы. Падчас яго панавання была заваявана Брытанія (43), у гонар чаго атрымаў імя сын Клаўдзія Брытанік. Быў атручаны сваёй жонкай Агрыпінай Малодшай, якая даводзілася маці ўсыноўленага ім пасынка Нерона.
IC 3153
IC 3153 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Іван Ігнацьевіч Якубоўскі
Іван Ігнацьевіч Якубоўскі (, в. Зайцава,, Магілёўская вобласць — ) — савецкі военачальнік, Маршал Савецкага Саюза. Двойчы двойчы Герой Савецкага Саюза (10.01.1944, 23.09.1944). (30.04.1970).
Дзяцінства і адукацыя
Нарадзіўся 7 студзеня 1912 года ў вёсцы Зайцава (цяпер — Горацкі раён Магілеўскай вобласці) ў сялянскай сям’і шостым дзіцем. Беларус. Працаваў па найму ў вёсцы, скончыў сельскую школу. З 1930 года — сакратар кустовай ячэйкі Макараўскага сельсавета Горацкага павета, затым працаваў на цагляным заводзе ў горадзе Горкі. Скончыў 2 курса Аршанскага педагагічнага тэхнікума ў 1932 годзе.
Член ВКП(б)/КПСС з 1937 года.
Служба ў перадваенныя гады
У 1932 годзе прызваны ў Чырвоную Армію. Скончыў Беларускую Аб’яднаную ваенную школу імя М. І. Калініна ў Мінску ў 1934 годзе, накіраваны служыць камандзірам навучальнага ўзвода ў (Віцебск).
У 1935 годзе скончыў Ленінградскія бранетанкавыя курсы ўдасканалення камскладу імя А. С. Бубнова. Служыў у Беларускай ваеннай акрузе — камандзір танкавага ўзвода, камандзір танкавай роты, начальнік штаба танкавага батальёна, выкладчык Пухавіцкага пяхотнага вучылішча, камандзір навучальнага танкавага батальёна. Камандаваў танкавай ротай у Польскім паходзе РККА ў верасні 1939 года ў складзе войскаў Беларускага фронту і ў савецка-фінскай вайне 1939—1940 гадоў.
Вялікая Айчынная вайна
У Вялікую Айчынную вайну капітан Якубоўскі ўступіў на пасадзе камандзіра вучэбнага танкавага батальёна  Заходняга фронту. Удзельнічаў у абарончых баях у Беларусі, абароне Мінска. У ліпені 1941 года — камандзір 51-га танкавага палка 26-й танкавай дывізіі 20-га мехкорпуса, ваяваў у абложаным Магілёве, быў прадстаўлены да ордэна Чырвонага Сцяга. У ліпені — верасні 1941 года — камандзір танкавага палка 3-й арміі Заходняга фронту (Арлоўскі напрамак). У верасні — снежні 1941 года — у рэзерве.
З сакавіка 1942 года — намеснік камандзіра 91-й асобнай танкавай брыгады, удзельнічаў у. З сакавіка 1942 года — камандзір 91-й танкавай брыгады, вызначыўся ў абарончых баях у Данбасе ўлетку 1942 года, у абарончым і наступальным этапах Сталінградскай бітвы, змагаючыся на Паўднёвым, Паўднёва-Заходнім, Сталінградскім і Данскім франтах. Палкоўнік (30.11.1942).
Увесну 1943 года брыгада была перакінутая на Цэнтральны фронт і ўключана ў склад, у якой ваяваў да канца вайны. На чале брыгады геройску змагаўся на Варонежскім, Бранскім, Цэнтральным, 1-м Украінскім франтах у Курскай бітве на Арлоўскім напрамку, у бітве за Дняпро, у вызваленні і Фастава. За гераізм у баях за Фастаў, дзе брыгада толькі за дзень бою знішчыла 30 танкаў ворага, палкоўніку І. І. Якубоўскаму 10 студзеня 1944 года прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Увесну 1944 года палкоўніка Якубоўскага паспяхова дзейнічала ў.
З чэрвеня 1944 года Якубоўскі — намеснік камандзіра 6-га гвардзейскага танкавага корпуса. Удзельнічаў у, у баях па абароне і пашырэнню Сандамірскага плацдарма, у Вісла-Одэрскай аперацыі ў студзені 1945 года. У гэтых аперацыях камандаваў перадавымі атрадамі корпуса, дзейнічаючы на ​​лязе ўдару танкавай арміі. За геройскія дзеянні ў Львоўска-Сандамірскай аперацыі палкоўніку Якубоўскаму другасна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза указам ад 23 верасня 1944 года.
З красавіка 1945 года — намеснік камандзіра 7-га гвардзейскага танкавага корпуса ў той жа арміі, удзельнічаў у Берлінскай і Пражскай аперацыях. (20.04.1945). Адзначаўся выдатнай асабістай мужнасцю, майстэрствам прыняцця нестандартных рашэнняў, уменнем дзейнічаць самастойна. У гады вайны некалькі разоў быў паранены, гарэў у танку.
Пасляваенны час
Пасля вайны працягнуў службу намеснікам камандзіра танкавага корпуса ў Ленінградскай ваеннай акрузе. У 1948 годзе скончыў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба. З сакавіка 1948 года — камандзір танкавай дывізіі ў Беларускай ваеннай акрузе. З красавіка 1952 года — камандуючы бранетанкавымі і механізаванымі войскамі. (3.05.1953). Са снежня 1953 года камандаваў танкавай арміяй, з красавіка 1957 года — механізаванай арміяй.
Са студзеня 1965 года — камандуючы войскамі Кіеўскай ваеннай акругі.
З красавіка 1967 года — першы намеснік, з ліпеня 1967 года адначасова і Галоўнакамандуючы аб’яднанымі ўзброенымі сіламі дзяржаў — удзельніц Варшаўскага дагавора. 12 красавіка 1967 года, адначасова з прызначэннем А. А. Грэчкі міністрам абароны, а Якубоўскага — яго першым намеснікам, Якубоўскаму прысвоена званне Маршала Савецкага Саюза.
З 1961 года — член ЦК КПСС.
Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР з 1962 года.
Памёр 30 лістапада 1976 года. Пахаваны ў Маскве ў некропалі каля Крамлёўскай сцяны.
Узнагароды і званні
Генерал арміі (27 красавіка 1962). Маршал Савецкага Саюза (12 красавіка 1967).
Ушанаванне памяці
У Горках усталяваны бронзавы бюст І. І. Якубоўскага, на будынку Аршанскага чыгуначнага вучылішча, дзе вучыўся І. Якубоўскі, усталявана мемарыяльная дошка.
NGC 1359
NGC 1359 (іншыя абазначэнні — ESO 548-39, MCG -3-10-7, IRAS03315-1939, PGC 13190) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Летапіс беларускай эміграцыі
«Летапіс беларускай эміграцыі» — часопіс. Выдаваўся з 1947 г. на беларускай мове неперыядычна. Заснавальнік Л.Галяк. Спачатку выходзіў у Германіі, з 1955 г. — у ЗША. У 1947—1980 гг. выйшла 14 нумароў пад назвай «Летапіс». У 1980—1984 гг. не выдаваўся. Адноўлены ў кастрычніку 1984 г. па ініцыятыве і пад рэдакцыяй М.Панькова; выходзіў пад назвай «Летапіс жыцця беларускай эміграцыі». З верасня 1985 г. — «Летапіс беларускай эміграцыі». Друкаваў дакументы і матэрыялы з асабістага архіва заснавальніка, па гісторыі беларускай эміграцыі з 1920-х г., інфармаваў пра навіны беларускага друку. Шэраг матэрыялаў надрукаваны лацінкай, на англійскай і польскай мовах. Пры рэдакцыі існавалі архіў і бібліятэка. Да красавіка 1991 г. выйшла 76 нумароў.
Масавае забойства ў Хамі
Масавае забойства ў Хамі — ваеннае злачынства, здзейсненае ў гады В’етнамскай вайны паўднёвакарэйскімі вайскоўцамі.
25 лютага 1968 г. марскія пяхотнікі Паўднёвай Карэі здзейснілі напад на няўзброеных мірных жыхароў вёскі Хамі (Hà Mỹ), правінцыя Куангнам у Паўднёвым В’етнаме. Ахвяр было 135 чалавек — у асноўным жанчыны, старыя і дзеці, жыхары 30 дамоў. Пасля забойства паўднёвакарэйскія марскія пяхотнікі бульдозерам скінулі целы ў неглыбокую брацкую магілу і зраўнялі з зямлёй.
У снежні 2000 г. на месцы забойства адкрыты мемарыял у памяць 135 ахвяр.
Летні біятлон
Ле́тні біятло́н — разнавіднасць біятлона, у якой лыжная гонка заменена на крос, гонкі на лыжаролерах, велагонку ці іншы тыповы для лета спосаб перамяшчэння. Часам летні біятлон разглядаюць як асобны від спорту, аднак ён не прызнаецца такім Міжнародным алімпійскім камітэтам.
Гісторыя
Першы чэмпіянат свету па летнім біятлоне адбыўся ў 1996 годзе ў Гохфільцэне (Аўстрыя). Праграма спаборніцтваў ўключала індывідуальную гонку і спрынт. Першымі ў гісторыі чэмпіёнамі свету сталі расіяне, якія выйгралі індывідуальную гонку: Аляксей Кобелеў і Алеся Тупіленка.
На наступны год праграма чэмпіянату, які праходзіў у Кракаве, змянілася. Замест індывідуальнай гонкі былі ўведзеныя спрынт і эстафета. У такім фармаце чэмпіянат свету праводзіўся да 2002 года, калі ў праграму спаборніцтваў дадалі мас-старт.
У 2000 годзе на чэмпіянаце свету ў Ханты-Мансійску ўпершыню адбыліся спаборніцтвы сярод юніёраў. Расіяне Цімур Нурмееў і Таццяна Маісеева, якія заваявалі па дзве залатыя ўзнагароды, сталі першымі ў гісторыі чэмпіёнамі свету сярод юніёраў.
Наступны чэмпіянат, які прайшоў у Расіі, зноў стаў гістарычным. У 2006 годзе ва Уфе на чэмпіянаце свету ўпершыню былі разыграныя медалі ў спаборніцтвах на лыжаролерах (спрынт і пераследванне). Трыумфатарам набіраючага папулярнасць віду праграмы стаў Максім Чудаў, які выйграў абедзве гонкі ў мужчын. (У жанчын таксама абедзве гонкі выйграла Наталля Бурдыга, аднак пазней яе дыскваліфікавалі за ўжыванне карфедона). Кросавая праграма чэмпіянату была скарочана да 3 дысцыплін (у тым ліку змешаную эстафету).
З 2007 года праводзіцца Кубак IBU па летнім біятлоне – некалькі этапаў з кросавымі гонкамі і некалькі – з лыжаролернымі. У жніўні 2008 года адзін з лыжаролерных этапаў упершыню прайшоў у Расіі, у горадзе Остраве.
У 2008 годзе на чэмпіянаце ў французскім Ад-Мар’ене адбыўся дэбют змяшанай лыжаролернай эстафеты, якая замяніла ў праграме эстафету кросавую. Такім чынам, упершыню колькасць лыжаролерных гонак (усяго 5 у мужчын і жанчын) перавысіла колькасць кросавых (усяго 4).
У 2009 годзе ў Оберхофе прайшоў апошні чэмпіянат свету, дзе былі разыграныя медалі ў кросавым біятлоне. З 2010 года на чэмпіянатах свету па летнім біятлоне будуць праводзіцца толькі лыжаролерныя гонкі. Кросавыя медалі працягнуць разыгрывацца на чэмпіянатах Еўропы.
Правілы
Міжнародным саюзам біятланістаў вызначаны правілы правядзення кросавых, лыжаролерных гонак і гонак на маўнцін-байках. Афіцыйныя спаборніцтвы (чэмпіянаты свету і Кубак IBU) праводзяцца толькі ў першых двух з пералічаных разнавіднасцяў біятлона.
Крос
Акрамя іншага спосабу перамяшчэння, кросавы біятлон мае наступныя асноўныя адрозненні ад зімовага: Дысцыпліны, у якіх спаборнічаюць спартсмены, якія маюць тыя ж назвы, што і ў зімовым біятлоне, аднак маюцца адрозненні ў рэгламенце.
Індывідуальная гонка
Даўжыня дыстанцыі складае 7 км для мужчын і 6 км для жанчын. Штраф за промах складае 30 секунд.
Спрынт
Даўжыня дыстанцыі складае 4 км для мужчын і 3 км для жанчын.
Гонка пераследвання
Даўжыня дыстанцыі складае 6 км для мужчын і 5 км для жанчын.
Гонка з агульнага старту (мас-старт)
Даўжыня дыстанцыі складае 6 км для мужчын і 5 км для жанчын.
Эстафета
Складаецца з 4-х этапаў. Даўжыня аднаго этапу ў мужчын складае 4 км, у жанчын – 3 км Праводзяцца як «класічныя», так і змешаныя эстафеты.
Лыжаролеры
Акрамя іншага спосабу перамяшчэння, лыжаролерны біятлон мае наступныя асноўныя адрозненні ад зімовага: Рэгламент гонак у лыжаролерным біятлоне не адрозніваецца ад зімовага. З 2006 года ў праграме чэмпіянатаў свету спрынты і гонкі пераследвання. У 2008 годзе ўпершыню праведзена змешаная эстафета. Індывідуальныя гонкі на лыжаролерах па стане на 2010 год на афіцыйных міжнародных спаборніцтвах не праводзіліся і не плануюцца, як і вельмі відовішчныя гонкі з агульнага старту (не ў апошнюю чаргу з-за высокай траўманебяспечнасці масавага старту на лыжаролерах).
Спартсмены
Да 2006 года сфармаваўся даволі дакладны падзел біятланістаў на «летнікаў» і «зімнікаў»: тыя, хто выйграваў на летніх чэмпіянатах, як правіла, не ўваходзілі ў лік фаварытаў зімой. А тыя, хто выйграваў зімовыя чэмпіянаты, аддавалі перавагу падрыхтоўцы летам да маючага адбыцца сезону, а не ўдзельнічаць у спаборніцтвах. З 2006 года, са з’яўленнем афіцыйных міжнародных стартаў на лыжаролерах, гэтая мяжа пачала размывацца.
Найбольш паспяховымі ў кароткай гісторыі летняга біятлону сталі 15-разовая чэмпіёнка свету Наталля Сакалова (выступала за Расію і Беларусь) і 11-разовая чэмпіёнка свету Вольга Назарава (Беларусь), 4-кратны чэмпіён свету Сяргей Прасвірнін (выступаў за Расію), 5-разовы чэмпіён свету Аляксей Катрэнка (выступаў за Расію).
Па стане на 2012 год уладальнікамі найбольшай колькасці ўзнагарод у лыжаролерным біятлоне з'яўляюцца Максім Чудаў (Расія) у мужчын – 3 залатыя і 3 сярэбраныя медалі чэмпіянату свету – і Магдалена Нойнер (Германія) у жанчын – 3 «золата». Максім Чудаў таксама з’яўляецца адзіным спартсменам, які выйграваў медалі ў лыжаролерных дысцыплінах на трох чэмпіянатах свету.
Спаборніцтвы
Міжнародны саюз біятланістаў арганізуе наступныя афіцыйныя спаборніцтвы па летнім біятлоне: Акрамя гэтага, летам праводзяцца значная колькасць камерцыйных стартаў на лыжаролерах, у якіх прымаюць удзел вядучыя біятланісты. Найбольш вядомыя з такіх спаборніцтваў:
Вышгарадскі раён
Вышгарадскі раён (Вишгородський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Кіеўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Вышгарад (Вишгород).
Гісторыя
Утвораны 12 красавіка 1973 года. Насельніцтва раёна на года складае 73172 чалавекі, плошча — 2031 км².
17 ліпеня 2020 года ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены. Да ўзбуйнення тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 28 сельскіх саветаў, у якіх было 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 55 вёсак
Леў Макаравіч Мацыевіч
Леў Макаравіч Мацыевіч (укр. Леў Макаравіч Мацієвич; 1 [13] студзеня 1877, Алэксандрыўка, Чыгірынскі павет, Кіеўская губерня — 24 верасня [7 кастрычніка] 1910, ) — авіятар, падводнік, афіцэр Корпуса карабельных інжынераў Расійскай імперыі, у 1897—1903 гадах — дзеяч украінскага нацыянальнага руху, сузаснавальнік Рэвалюцыйнай украінскай партыі. Загінуў у першай авіяцыйнай катастрофе ў Расійскай імперыі.
IC 3154
IC 3154 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Шкала Данжона
Шкала Данжона выкарыстоўваецца для адзнакі ступені пацямнення Месяца падчас поўнага месяцавага зацьмення. Прапанавана астраномам Андрэ Данжонам у выніку даследавання такой з'явы, як папялістае святло Месяца, калі Месяц асветлены святлом, якое праходзяць праз верхнія пласты зямной атмасферы. Яркасць Месяца падчас зацьмення залежыць і ад таго, наколькі глыбока Месяц увайшоў у цень Землі.
Яўген Фёдаравіч Семянчук
Яўген Семянчук (нар., ) — беларускі футбаліст, абаронца польскага клуба «Одра» з Бытама Аджаньскага.
Клубная кар’ера
Выхаванец гродзенскай СДЮШАР «Нёман», у 2017 годзе перабраўся ў структуру мінскага «Дынама», дзе ў 2019 годзе пачаў выступаць за дубль. У лютым 2021 года быў аддадзены ў арэнду ў рэчыцкі «Спадарожнік». 16 красавіка 2021 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча супраць «Іслачы» (1:5). Гуляў за «Спадарожнік» да ліпеня 2021 года, калі клуб зняўся з турніру.
У пачатку 2022 года праходзіў прагляд у гродзенскім «Нёмане», але беспаспяхова. У ліпені 2023 года далучыўся да польскай «Одры» з Бытама Аджаньскага.
Шкуратоўскае падняцце
Шкурато́ўскае падня́цце (ад назвы вёскі Шкураты ў Брагінскім раёне) — тэктанічная структура ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці, ва ўсходняй скляпеністай частцы Хойніцкага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну, на мяжы з Брагінскім выступам. Выяўлена сейсмаразведкай у 1972 годзе і вывучана па паверхні фундамента і падсалявых дэвонскіх адкладах.
Па паверхні фундамента і падсалявых адкладах Шкуратоўскае падняцце — найбольш высокая паўднёва-ўсходняя частка чатырохвугольнага блока (10×6 км), абмежаванага скідамі амплітудай 400—1400 м і апушчанага на 400—500 м адносна Брагінскага выступу, Лубенікоўскага і Мікуліцкага блокаў, якія прылягаюць да яго на ўсходзе, поўначы і захадзе і паднятага на поўдні на 300 м адносна Астраглядскага блока. Скідамі паўночна-заходняга распасцірання Шкуратоўскае падняцце разбіта на паўднёвы і паўночны блокі. Паўднёвы блок апушчаны на 600 м адносна паўночнага, у яго межах паверхня падсалявых адкладаў апускаецца на паўночны захад ад адзнакі -1800 да -2100 м. У межах паўночнага блока паверхня падсалявых адкладаў апускаецца на поўнач ад -1200 да -2400 м. Па міжсалявых адкладах будова падняцця не вывучана, на большай частцы яны размытыя. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы вывучаны два структурныя насы, якія прымыкаюць з захаду да зоны выкліньвання саляноснай тоўшчы. Яны раздзелены неглыбокім апусканнем і ўскладнены малаамплітуднымі падняццямі, якія не маюць выразнай сувязі з падсалявымі. Па падэшве каменнавугальных адкладаў падняцце не выражана. Сфарміравалася ў познафранскі і фаменскі час позняга дэвону.
Спангана
Спангана (Spongano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лечэ.
Насельніцтва складае 3824 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 318 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 73038. Тэлефонны код — 0836.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Vittoria (romana).
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
NGC 1360
NGC 1360 (іншыя абазначэнні — PK 220-53.1, ESO 482-PN7, AM 0331-260) — планетарная туманнасць у сузор’і Печ.
Валынскае прадмесце
Валы́нскае прадмесце, або Замухавечча (Замухавецкае прадмесце) — паўднёвая частка сярэдневяковага Берасця (Брэста). Была адмежавана ад цэнтральнай часткі горада на поўначы ракой Мухавец, на захадзе — ракой Заходні Буг. Сфарміравалася абапал дарогі на Валынь напрацягу XII—XVIII стст. Тэрыторыя прадмесця цяпер размяшчаецца ў межах земляных валоў і бастыёнаў Валынскага ўмацавання Брэсцкай крэпасці (каля 24 га).
У 1993 годзе даследаваў В. Е. Собаль. Культурныя наслаенні таўшчынёй 0,5—3,6 м. Мацярык уяўляе сабой глей альбо светла-шэры пясок. Найбольш магутныя наслаенні 2—3,6 м канцэнтруюцца вакол комплексу былых кляштараў бернардзінцаў і бернардзінак і на поўнач ад іх бліжэй да Мухаўца. Стратыграфія культурнага слоя парушана забудовай XIX стагоддзя. Выяўлены фрагменты падмуркаў камяніц і рэшткі цаглянай муроўкі. На плане Брэста 1824 года паказана планіроўка і забудова прадмесця. Яе дамінантай з’яўляліся гандлёвая плошча на беразе Мухаўца і бернардзінскія кляштары. Прадмесце злучалася з цэнтрам горада Бернардзінскім мостам, за якім знаходзілася Замухавецкая брама. Па перыметры плошча была забудавана каменнымі і драўлянымі пабудовамі. Ад яе ў паўднёвым накірунку адыходзілі 2 вуліцы — Валынскі паштовы тракт і Манастырская. На ўсход ад тракта невялікі завулак, а на паўднёвы захад — вуліца без назвы, ад якой адгаліноўваліся 3 завулкі (адзін з іх злучаў яе з Манастырскай вуліцай). Усе завулкі былі забудаваны драўлянымі пабудовамі. Паміж вуліцамі і завулкамі змяшчаліся гарадскія фундушавыя пляцы і сады.
Вакол плошчы і кляштараў на тэрыторыі ў 4—4,5 га захаваліся напластаванні XII—XX стст. Пласт таўшчынёй 10—20 см са старажытнай керамікай, шыфернымі прасліцамі, ювелірным пінцэтам, цыліндрычным жалезным замком знаходзіцца ў ніжніх пластах шурфаў. У гэтай частцы прадмесця на паўднёвы ўсход ад дзяцінца ў XII—XIII стст. існаваў адзін з пасадаў старажытнага Берасця. У наслаеннях XIV—XVI стст. таўшчынёй 0,4—1 м знойдзены гліняны посуд, арбалетны болт, кавалкі гаршковай кафлі XV—XVI стст. з круглым і квадратным вусцямі. Слой характарызуецца адсутнасцю цаглянага друзу, які ўтвараецца пры каменным будаўніцтве. За 30—70 м на поўнач ад кляштара бернардзінак зафіксаваны асобныя бярвёны і спарахнелае дрэва. Верагодна, гэта рэшткі драўляных бернардзінскіх кляштараў XVI — пачатку XVII ст.
Наслаенні XVII—XIX стст. таўшч. 0,5—1,7 м насычаны фрагментамі цэглы, кавалкамі вапнавай рошчыны і тынкоўкі, каменнем і распаўсюджаны практычна паўсёй тэрыторыі прадмесця. У гэты перыяд вялося будаўніцтва бернардзінскіх касцёла, кляштара і Брэсцкай крэпасці. У слоі знойдзены разнастайны гліняны посуд: фрагменты кухонных гаршкоў, місак, збаноў, кубкаў, талерак. Сярод керамікі пераважакшь дымлёныя і чорнаглянцаваныя вырабы. Значна менш зялёнапаліванага і чырвонаглінянага посуду. Каробчатая пячная кафля прадстаўлена фрагментамі тэракотавых і зялёнапаліваных вырабаў з рэльефнай і гладкай вонкавай пласцінай. Да канца 19 — пач. 20 ст. адносіцца кафля з гладкай белаэмалевай паверхняй. Знойдзены таксама фрагменты шклянога посуду (бутэлькі, стопкі, кварты), аконных шыб і разнастайныя вырабы з жалеза: падковы, дзвярныя петлі, цвікі, абутковыя падкоўкі, ключ ад навяснога замка і інш.
У паўднёвай частцы прадмесця, непасрэдна каля валоў крэпасці, культурны пласт таўшчынёй 0,3—1 м. На поўначы ад валоў таўшчыня слоя ўзрастае да 1,2—1,8 м. Тут знойдзены рэчы 17—19 стст. Сярод іх фрагменты задымленай і глянцаванай керамікі, пліткі падлогі, жалезных шлакаў, пячной кафлі, шкляных начынняў. Каля паўночна-ўсходняга і ўсходняга валоў Валынскага ўмацавання таўшчыня культурнага пласта з парушанай стратыграфіяй складае 1,5—2 м. Тут знойдзены кавалкі паліхромнай кафлі 17 ст., донца шкляной кварты, манета 17 ст., фрагменты парцэляваных талерак, косці жывёл. Ад часоў будаўніцтва крэпасці захавалася спражка ад салдацкага паяснога рэменя з выявай двухгаловага расійскага арла.
Лосвідскі раён
Ло́свідскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924 годзе. Цэнтр — станцыя Лосвіда.
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Віцебскай акругі БССР з цэнтрам на станцыі Лосвіда. 20 жніўня 1924 года падзелены на 10 сельсаветаў: Бараўлянскі, Віцебскі, Даўжанскі, Дражнаўскі, Заронаўскі, Лятчанскі (Вялікалятчанскі), Мікалаёўскі, Старасельскі, Шалыгінскі, Шніцінскі. 29 кастрычніка 1924 года Шалыгінскі сельсавет перайменаваны ў Міхалёўскі і Лосвідскі раён перайменаваны ў Кузняцоўскі раён, цэнтр раёна перанесены ў горад Віцебск.
Марына Іванаўна Рэмша
Марына Іванаўна Рэмша (нар., Варкута, Комі АССР) — беларускі ўрач, член Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Біяграфія
Скончыла Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «лячэбная справа».
Працоўную дзейнасць пачала санітаркай Лідскай цэнтральнай раённай бальніцы. Працавала ўрачом-інтэрнам пульманалагічнага аддзялення Гродзенскай абласной клінічнай бальніцы, урачом хуткай медыцынскай дапамогі Гродзенскай цэнтральнай раённай бальніцы і Гродзенскага гарадскога клінічнага аб’яднання «Хуткая медыцынская дапамога», участковым урачом-тэрапеўтам, загадчыкам тэрапеўтычнага аддзялення 1-й гарадской паліклінікі горада Гродна. Займала пасады намесніка начальніка аддзела аховы здароўя Гродзенскага гарвыканкама, загадчыка Гродзенскай гарадской паліклінікі № 4 — філіяла ўстановы аховы здароўя «Гродзенская цэнтральная гарадская паліклініка».
З’яўлялася дэпутатам Гродзенскага гарадскога Савета дэпутатаў дваццаць пятага склікання. Выбіралася дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Узнагароды
Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
IC 3155
IC 3155 — галактыка тыпу S0 (спіральная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Молитва
«Молитва» («Малітва») — трэці сінгл сербскай поп-спявачкі Марыі Шэрыфавіч. Быў выпушчаны 27 чэрвеня 2007 года. Аднайменная песня з сінгла прынесла ёй перамогу ў міжнародным конкурсе песні «Еўрабачанне-2007».
Гісторыя
Песня «Молитва» была першай поўнасцю неангламоўнай кампазіцыяй, атрымаўшай перамогу на Еўрабачанні, пачынаючы з 1998 года.
Іншыя версіі
Песня «Молитва» была перакладзена і запісана на трох мовах акрамя сербскай: рускай, англійскай, фінскай. У рускім варыянце — «Молитва», у англійскім — «Destiny» , а ў фінскім — «Rukoilen».
Рышард Браніслававіч Кацынель
Рышард Браніслававіч Кацынель (нар. 1942) — беларускі спецыяліст у галіне будаўніцтва. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (1994). Занесены ў «Кнігу славы Гродзенскай вобласці» (2013).
Біяграфія
Скончыў Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт (1963). У 1967—1973 гадах працаваў у будаўнічым упраўленні № 151 адкрытае акцыянернае таварыства «Гроднапрамбуд» на розных пасадах. Галоўны інжынер абласнога ўнітарнага праектнага прадпрыемства «Інстытут Гроднаграмадзянпраект» з 1973 года.
Яськаўшчынскі сельсавет
Я́ськаўшчынскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Яськаўшчына.
Гісторыя
Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Сутоцкага і Калышкаўскага сельсаветаў. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 19 населеных пунктаў. 23 верасня 2020 года скасаваны вёскі Тупікі і Шлехава.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 887 чалавек, з іх 85,3 % — беларусы, 12,5 % — рускія, 0,9 % — украінцы.
Вектарная прастора
Вектарная (ці лінейная) прастора — матэматычная структура, якая ўяўляе сабой набор элементаў, званых вектарамі, для якіх вызначаны аперацыі складання адзін з адным і множання на лік — скаляр. Гэтыя аперацыі падпарадкаваныя васьмі аксіёмам. Скаляры могуць быць элементамі рэчаіснага, камплекснага або любога іншага поля лікаў. Прыватным выпадкам падобнай прасторы з’яўляецца звычайная трохмерная эўклідавае прастора, вектары якой выкарыстоўваюцца, да прыкладу, для прадстаўлення фізічных сіл. Пры гэтым варта адзначыць, што вектар, як элемент вектарнай прасторы, не абавязкова павінен быць зададзены ў выглядзе накіраванага адрэзка. Абагульненне паняцця «вектар» да элемента вектарнай прасторы любой прыроды не толькі не выклікае змяшэння тэрмінаў, але і дазваляе ўразумець ці нават прадбачыць шэраг вынікаў, справядлівых для прастор адвольнай прыроды.
Вектарныя прасторы з’яўляюцца прадметам вывучэння лінейнай алгебры. Адна з галоўных характарыстык вектарнай прасторы — яе памернасць. Памернасць ўяўляе сабой максімальны лік лінейна незалежных элементаў прасторы, гэта значыць, звяртаючыся да грубага геаметрычнага апісання, лік напрамкаў, невыразным адзін праз другі з дапамогай толькі аперацый складання і множання на скаляр. Вектарную прастору можна надзяліць дадатковымі структурамі, напрыклад, нормай або скалярным здабыткам. Падобныя прасторы натуральным чынам з’яўляюцца ў матэматычным аналізе, пераважна ў выглядзе бясконцамерных функцыянальных прастор, дзе ў якасці вектараў выступаюць функцыі. Многія праблемы аналізу патрабуюць высветліць, ці сыходзіцца паслядоўнасць вектараў да дадзенага вектару. Разгляд такіх пытанняў магчыма ў вектарных прасторах з дадатковай структурай, у большасці выпадкаў — прыдатнай тапалогіяй, што дазваляе вызначыць паняцце блізкасці і бесперапыннасці. Такія тапалагічныя вектарныя прасторы, у прыватнасці, банаховае і гільбертовае, дапускаюць больш глыбокае вывучэнне.
Акрамя вектараў, лінейная алгебра вывучае таксама тэнзары больш высокага рангу (скаляр лічыцца тэнзарам рангу 0, вектар — тэнзарам рангу 1).
Першыя працы, якія апярэдзілі ўвядзенне паняцця вектарнай прасторы, адносяцца да 17 стагоддзя. Менавіта тады сваё развіццё атрымалі аналітычная геаметрыя, вучэнне аб матрыцах, сістэмах лінейных ураўненняў, эўклідавых вектарах.
Вялікая камета
Вялікімі каметамі (Great comets) завуць каметы, якія становяцца асабліва яркімі і прыкметнымі для зямнога назіральніка. У сярэднім, вялікая камета з'яўляецца раз у дзесяцігоддзе.
Цяжка прадказаць, ці стане камета «вялікаю», бо на яркасць могуць моцна паўплываць розныя фактары. Але кажучы наогул, калі ў каметы вялікае і актыўнае ядро, яна падлятае блізка да Сонца і яно не перашкаджае яе назіранню з Зямлі, то ў каметы ёсць усе шанцы атрымаць назву «вялікай».
Міхаіл Іванавіч Махаеў
Міхаіл Іванавіч Махаеў (,  —, ) — рускі мастак, майстар малюнка і гравюры, пераважна архітэктурнага пейзажу.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу, у сям’і святара. У 11 гадоў быў аддадзены ў Акадэмію Навук, дзе навучаўся матэматыцы і геаметрыі. У 1731 годзе быў накіраваны ў майстэрню Калмыкова, створаную пры Акадэміі, «каб рабіць тэадаліт», дзе азнаёміўся з асновамі тапаграфіі. У 1736 годзе разам з іншымі вучнямі выконваў заданне па замалёўцы тушшу і акварэллю прадметаў пятроўскай Кунсткамеры для пераносу на гравюрв. Гэтая праца ўзбагаціла веды мастака па прыродазнаўстве, геаграфіі, дала магчымасць убачыць творы мастацтва (у тым ліку, гравюры Аляксея і Івана Зубавых).
Самастойна вывучаў законы пабудовы перспектывы, маляваў з натуры, хадзіў у вячэрнія класы замежных моў (лацінскагайі нямецкай). Пасля ўтварэння гравіравальнай майстэрні пры Акадэміі, наведваў заняткі па малюнку з аголенай натуры пад кіраўніцтвам мастака Грымеля. З 1742 года быў падмайстрам Унферцахта ў ландкартной майстэрні, дзе навучаўся «рэзанню літар і ландкарт».
IC 3156
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Віктар Міхайлавіч Анішчык
Віктар Міхайлавіч Анішчык (нар., г. п. Наваельня, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук (1990), прафесар (1991). Член экспертнага савета ВАК, член вучоных саветаў БДУ, ІФТТ АН Беларусі.
Біяграфія
З 1990 па 2012 гады працаваў на пасадзе загадчыка кафедры фізікі цвёрдага цела, з 1997 па 2018 гады — дэканам фізічнага факультэта БДУ.
Навуковая дзейнасць
З’яўляецца аўтарам больш як 400 публікацый, у тым ліку 7 манаграфій, 5 навучальных дапаможнікаў, 9 вынаходніцтваў. Падрыхтаваў 15 кандыдатаў і 3 доктараў фізіка-матэматычных навук.
Узнагароды
За навуковую і грамадскую дзейнасць узнагароджаны знакам «Выдатнік народнай адукацыі», з’яўляецца членам Пятроўскай акадэміі навук і мастацтваў (1994), членам Міжнароднай акадэміі навук Еўразіі (1997), прысвоена званне «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь» (1998), сябра Беларускай інжынернай акадэміі (1999), заслужаны работнік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (2011). Узнагароджаны прэміямі Нацыянальных акадэмій навук Беларусі, Украіны і Малдовы (2012), прэміяй імя А. Н. Сеўчанкі (2015). У 2021 годзе ўзнагароджаны медалём Францыска Скарыны.
Міхаіл Сцяпанавіч Маслаў (педыятр)
Міхаіл Сцяпанавіч Маслаў (Михаи́л Степа́нович Ма́слов; 19 [31] мая 1885,  —, ) — расійскі, савецкі педыятр, доктар медыцыны, прафесар, сапраўдны член АМН СССР (1945), заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1935), генерал-маёр медыцынскай службы, старшыня таварыства дзіцячых урачоў Ленінграда, адзін з заснавальнікаў савецкай педыятрычнай школы. Удзельнік Першай сусветнай вайны, жыхар блакаднага Ленінграда.
NGC 1361
NGC 1361 (іншыя абазначэнні — MCG -1-10-5, NPM1G -06.0141, PGC 13218) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Арыя (рака)
А́рыя, Бруськая  — ручай у Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Варонінка (басейн Дняпра).
Даўжыня ручая 10 км. Плошча вадазбору 38,5 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 м/км. Пачынаецца за 1,5 км у напрамку на ўсход ад вёскі Красніца 2. Упадае ў Варонінку каля вёскі Хатмілле. Вадазбор на паўднёвай ускраіне Аршанска-Магілёўскай раўніны.
На рацэ вёска Кузькавічы.
Оршанский вестник
«Оршанский вестник» — штодзённая грамадска-палітычная газета ліберальнага кірунку. Выдавалася з лютага 1915 па красавік 1918 года ў Оршы на рускай мове.
Газета асвятляла ўнутранае і міжнароднае становішча краіны, падзеі на франтах 1-й сусветнай вайны. Прыхільна сустрэла Лютаўскую рэвалюцыю 1917 г., агітавала за падтрымку Часовага ўрада, скліканне Устаноўчага сходу і вайну да пераможнага канца. Выступіла супраць Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. Інфармавала пра беларускі нацыянальны рух, выступленне ў Оршы Першага таварыства беларускай драмы і камедыі (паведамленні «Сярод беларусаў», «Беларускія спектаклі» і інш.). Друкавала лірычныя і прыродаапісальныя вершы, апавяданні і нарысы мясцовых аўтараў.
Выйшла 1040 нумароў.
Беларуская зарніца
«Беларуская зарніца» — царкоўна-грамадскі часопіс. Выдаваўся 1 верасня 1928—1 мая 1929 у Вільні на беларускай мове раз у 2 тыдні. Рэдактар-выдавец А. Коўш.
Ставіў сабе за мэту пераадолець пашыранае за 2 апошнія стагоддзі адчужэнне праваслаўнай царквы на Беларусі ад нацыянальна-вызваленчых імкненняў беларускага народа, яго адраджэння. Праблемы праваслаўнай царквы, хрысціянскага веравучэння асэнсоўваў у грамадскім, гістарычным і агульна-хрысціянскім аспектах (арт. «Беларусізацыя праваслаўнай царквы» Вукалы, «Нацыянальны элемент у хрысціянстве» Латоцкага, «Прычыны падзелу царквы і варункі магчымага злучэння» пад псеўд. Алі, «Царства божае і царства кесарава» М. Бярдзяева, «Сусветная ахвяра» пад крыптанімам «А. К.», «Палажэнне і абавязак вучыцеля веры», «Задачы царквы» і інш.).
Шмат увагі аддаваў тагачаснаму стану хрысціянства, адносінам паміж царквой і дзяржавай, духавенствам і прыхаджанамі (арт. «Царква і дзяржава» і «Думкі проціў нябеснага бязвер'я» пад псеўд, Алі, «Аб «крызісе» хрысціянства» Чарняўскага, «Будучае змаганне хрысціянства з марксізмам» Г. Папандапулы), асвятляў бягучыя пытанні жыцця праваслаўнай царквы ў Польшчы (арт. «Мітрапалітальная рада» пад крыптанімам «А. С», «Віленскі епархіяльны склад» пад крыптанімам «А. К.», «Стан законавучыцельскае справы ў Віленскай епархіі ў 1928 г.», «Балючая справа»). Пісаў пра рэлігійнае выхаванне моладзі, заснаванне кафедры беларусазнаўства на багаслоўскім факультэце Варшаўскага ўніверсітэта, правы беларускай праваслаўнай абшчыны на Пятніцкую царкву ў Вільні і інш.