cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Акацукі (касмічны апарат)
Канструкцыя апарата
Галоўны корпус гэта скрынка памерам 1,04 × 1,45 × 1,44 м з двума сонечнымі батарэямі, кожная з плошчай каля 1,4 м2. Сонечныя батарэі забяспечваюць больш за 700 Вт энергіі на арбіце Венеры. Агульная маса апарата на старце складала 517,6 кг. Маса навуковага абсталявання складае 34 кг.
Экзарх
1. Кіраўнік хору ў Старажытнай Грэцыі, пазней тытул кіраўнікоў у жрэчаскім саслоўі.
Акацукі (касмічны апарат)
Канструкцыя апарата
Рух забяспечваецца арбітальным манеўровым рухавіком магутнасцю 500 Н на двухскладовым паліве гідразін/тэтраксід діазота і дванаццаць гідразінавых рухавікоў кіравання арыентацыі, восем з 23 Н і чатыры з 3 Н цягі. Гэта першы касмічны апарат, у якім выкарыстоўваецца керамічны (з нітрыду крэмнію) рухавік. Поўная маса паліва пры старце складала 196,3 кг.
Экзарх
2. Тытул кіраўніка, у прыватнасці, вярхоўнага жраца ў Старажытным Рыме (пантыфіка).
3. Назва адной са ступеняў іерархіі ва ўсходняй царкве часоў Сусветных Сабораў. Згадваецца ў гістарычных дакументах ад Антыяхійскага сабору 445 года. Межы ўлады і юрысдыкцыі экзарха дакладна не высветленыя. Ён быў старшынёй г.зв. вялікіх сабораў дыяцэзу (μείζων συνόδος), якім падпарадкоўваліся мітрапаліты епархіяў і гарадоў. Пасля дыяцэзы былі падпарадкаваныя канстанцінопальскаму патрыярху і тытул экзарха перастаў згадвацца ў дакументах. Пазней, каля 1193, тытул экзарха зноў надаецца некаторым мітрапалітам. У 12 ст. тытул надаецца епіскапам Кесарыі Кападакійскай, Фесалонік, Эфеса, Карынфу.
Акацукі (касмічны апарат)
Канструкцыя апарата
Сувязь ажыццяўляецца праз 8 ГГц, 20-ватны транспондер X-дыяпазону з выкарыстаннем 1,6 метровай антэнай з высокім узмацненнем. Антэна з высокім узмацненнем плоская, каб прадухіліць назапашванне ў ёй цяпла ад Сонца. Акацукі таксама мае пару рупарных антэн з сярэднім узмацненнем усталяваных на паваротных кружэлках, і дзве антэны з нізкім узмацненнем для прымання каманд з Зямлі. Рупарныя антэны сярэдняга каэфіцыента ўзмацнення выкарыстоўваюцца для адпраўкі даных калі мацнейшая антэна не скіравана да Зямлі.
Інструменты
Навуковая нагрузка складаецца з шасці прыбораў. Пяць камер даследуюць Венеру ў даўжынях хваль ад ультрафіялетавага да сярэдняга інфрачырвонага дыяпазону:
Экзарх
5. У кіраванне Канстанціна Пурпурароднага (9 ст.) — цырыманіймейстар імператарскага двара ў Візантыі.
Акацукі (касмічны апарат)
Публічны ўдзел
Ў перыяд з кастрычніка 2009 па студзень 2010 Планетарным таварыствам і JAXA была праведзена публічная кампанія каб заахвоціць людзей адправіць сваё імя і паведамленне на борце Акацукі. Імёны і паведамленні друкавалісь дробнымі літарамі на алюмініевай пласціне і размяшчаліся на борце Акацукі. 260 214 чалавек прынялі ўдзел у акцыі, і каля 90 алюмініевых пласцін было створана для размяшчэння ўсіх імёнаў і паведамленняў.
Экзарх
6. У 9 ст., пасля ўсталявання ў Балгарыі хрысціянства, тытул царкоўнага першаіерарха. З узмацненнем Балгарскага царства заменены тытулам патрыярха, пасля захопу Балгарыі туркамі ў 15 ст., тытул патрыярха зноў заменены на тытул экзарха. Захаваўся за першаіерархам балгарскай царквы і пасля таго, як яна набыла аўтакефалію ад канстанцінопальскага патрыярхату.
7. У Праваслаўі — глава асобнай царкоўнай акругі (экзархату). У Расіі тытул экзарха нададзены ў 1700, пасля адмены патрыяршаства, мітрапаліту Стэфану Яворскаму, местаблюсціцелю патрыяршага прастолу. Далей праваслаўная царква выкарыстоўвае тытул экзарха для першаіерархаў аўтакефальных ці памесных цэркваў невялікіх самастойных дзяржаў, або вялікіх рэгіёнаў дзяржавы, якія маюць структуру, адрозную ад рэшты дзяржавы (напрыклад, Грузія ў Расійскай імперыі).
8. У гістарычных актах Візантыі — надзвычайны ўпаўнаважаны прадстаўнік патрыярха, пасыланы з рознымі даручэннямі і рэвізіямі.
Акацукі (касмічны апарат)
Запуск
Касмічны апарат быў запушчаны 20 мая 2010 г. у 21:58:22 (UTC) з касмічнага цэнтра Танегасіма, пасля пераносаў з-за надвор’я на два дні пазней першапачаткова запланаванай даты.
Няўдача замацавання на арбіце
Планавалася пачаць аперацыі па выхаду на арбіту Венеры шляхам запальвання рухавіка арбітальнага манеўравання 6 снежня 2010 у 23:49:00. Праца рухавіка павінна была доўжыцца дванаццаць хвілін да фармавання пачатковай венерыянскай арбіты з вышынёй апацэнтру 80 000 км, перыцэнтру 300 км і арбітальным перыядам 30 гадзін.
Было пацверджана, што манеўр выхаду на арбіту пачаўся своечасова, але пасля чаканага разрыва сувязі з-за зацямнення Венерай сувязь з зондам не аднавілася, як планавалася. Было выяўлена, што зонд знаходзіцца ў бяспечным рэжыме, у стане стабілізацыі кручэннем з частатой 10 хвілін на абарот. З-за нізкай хуткасці сувязі праз антэну з нізкім каэфіцыентам узмацнення спатрэбіўся час, каб вызначыць стан зонда. 8 снежня JAXA заявіла, што манеўр вываду Акацукі на арбіту не атрымаўся. На прэс-канферэнцыі 10 снежня афіцыйныя асобы паведамілі, што рухавік працаваў менш за тры хвіліны, што значна менш чым патрабавалася для выхаду на арбіту Венеры. Далейшыя даследаванні паказалі, што верагоднай прычынай няспраўнасці рухавіка сталі адклады соляў, якія закаркавалі клапан паміж геліевым і паліўным бакамі. У выніку згаранне рухавіка стала багатым на акісляльнік, з-за чаго высокія тэмпературы згарання пашкодзілі гарлавіну камеры згарання і сопла. Падобная праблема з уцечкай пары знішчыла зонд NASA Mars Observer у 1993 годзе.
У выніку касмічны апарат апынуўся на геліяцэнтрычнай арбіце, а не на арбіце Венеры. Паколькі атрыманая арбіта мела арбітальны перыяд 203 дні, крыху меншы чым арбітальны перыяд Венеры ў 225 дзён, апарат дрэйфаваў вакол Сонца ў параўнанні з Венерай.
Намаганні па выпраўленню
JAXA распрацавала планы паспрабаваць яшчэ адзін выхад на арбіту, калі апарат зблізіцца з Венерай у снежні 2015 года. Для гэтага патрабавалася перавесці зонд у «спячы» або бяспечны рэжым, каб падоўжыць яго тэрмін службы адносна першапачаткова планаванага 4,5-гадовага перыяду працы. JAXA выказала ўпэўненасць у захаванні працаздольнасці зонда, указваючы на паменшаны знос батарэі, паколькі зонд у той час круціўся вакол Сонца, а не на арбіце Венеры.
Тэлеметрычныя даныя няўдачнай спробы сведчылі аб тым, што гарлавіна асноўнага рухавіка, арбітальнага манеўравальнага рухавіка (OME) у значнай ступені была цэлай, таму двойчы, 7 і 14 верасня 2011 года, былі выкананы пробныя запускі рухавіка. Аднак яго цяга складала ўсяго каля 40 Н,10% ад чаканага. Пасля гэтых выпрабаванняў было ўстаноўлена, што для арбітальнага манеўравання OME будзе недастаткова ўдзельнага імпульсу. Быў зроблены вывад, што пакінутая гарлавіна камеры згарання была цалкам разбурана ў выніку выпрабавальнага запальвання рухавіка. У выніку абраная стратэгія заключалася ў выкарыстанні чатырох гідразінавых рухавікоў кіравання палажэннем (RCS) для вываду зонда на арбіту вакол Венеры. Паколькі рухавікі RCS не маюць патрэбы ў акісляльніку, астатнія 65 кг акісляльніка (MON) быў спушчаны за борт у кастрычніку 2011 года, каб паменшыць масу апарата.
10 і 21 лістапада 2011 года былі выкананы тры перы-венерыянскія арбітальныя манеўры з выкарыстаннем рухавікоў RCS. Агульны імпульс манеўраў змяніў хуткасць апарата на 243,8 м/с. Паколькі ўдзельны імпульс рухавікоў RCS нізкі ў параўнанні з удзельным імпульсам OME, выхад на нізкую арбіту з першапачатковых планаў стаў немагчымым. Замест гэтага новы план заключаўся ў тым, каб размясціць зонд на высокаэліптычнай арбіце з апацэнтрам у сто тысяч кіламетраў і перыцэнтрам у некалькіх тысячах кіламетраў ад Венеры. Інжынеры планавалі, што альтэрнатыўная арбіта будзе праграднай (у напрамку супервярчэння атмасферы) і ляжаць у плоскасці арбіты Венеры. Метад і арбіта былі анансаваныя JAXA ў лютым 2015 года з датай выхаду на арбіту 7 снежня 2015 года Зонд дасягнуў самай аддаленай ад Венеры кропкі 3 кастрычніка 2013 года і з таго часу набліжаўся да планеты.
Выхад на арбіту
Пасля выканання апошняга з серыі з чатырох манеўраў карэкцыі траекторыі ў перыяд з 17 ліпеня па 11 верасня 2015 года, зонд апынуўся на траекторыі пралёту міма Венеры. Планавалася правесці манеўр выхаду на арбіту планеты падчас максімальнага да яе набліжэння, 7 снежня 2015 года. Патрэбны для гэтага імпульс быў дасяжны праз 20-ці хвіліннае ўключэнне чатырох рухавікоў карэкцыі арыентацыі, хаця такі рэжым працы для іх не быў уласцівы. Замест таго, каб займець арбіту з перыядам у 30 гадзін, як было першапачаткова запланавана, згодна новаму плану Акацукі павінен быў пасля карэкціроўкі ў сакавіку 2016 года трапіць на арбіту з перыядам у дзевяць дзён.
Пасля таго, як інжынеры JAXA вымералі і разлічылі атрымаўшуюся пасля манеўру 7 снежня арбіту апарата, JAXA абвясціла, што Акацукі паспяхова выйшаў на запланаваную эліптычную арбіту з апацэнтрам вышынёй 440 000 км ад Венеры і перыцэнтрам у 400 км, з арбітальным перыядам у 13 дзён і 14 гадзін.
Наступнае ўключэнне рухавікоў было праведзена 26 сакавіка 2016 году і знізіла апацэнтр Акацукі прыкладна да 370 000 км, вышыня перыцэнтру стала пераменнай у дыяпазоне ад 1 000 км да 10 000 км, а арбітальны перыяд скараціўся з 13 да прыкладна 10 дзён.
Статус
Арбітальны апарат пачаў свой двухгадовы перыяд запланаванай навуковай дзейнасці ў сярэдзіне мая 2016 года. З 9 снежня 2016 года камеры блізкага інфрачырвонага дыяпазону 1 мкм і 2 мкм перасталі працаваць з-за электроннага збою. Даўгахвалевая інфрачырвоная камера, ультрафіялетавая камера і камера маланак і свячэння паветра працягваюць працаваць у звычайным рэжыме.
Па стане на снежань 2021 года, Акацукі працягвае працаваць без запланаванай даты заканчэння місіі.
Навука
Праз тры гадзіны пасля прыбыцця ў снежні 2015 года і ў красавіку—мае 2016 году прыборы аўтаматычнай станцыі зафіксавалі «дугападобную асаблівасць у атмасферы даўжынёй 6000 міль, амаль ад полюса да полюса — усмешка ўбок». Навукоўцы, якія ўдзельнічалі ў праекце, назвалі гэтую асаблівасць «гравітацыйнай хваляй» у вятрах планеты над рэгіёнам зямлі Афрадыты з рыфтавымі далінамі і горамі, якія дасягаюць вышыні больш за 4 км. Місія збірае даныя ва ўсіх адпаведных дыяпазонах спектру ад ультрафіялету (280 нм) да сярэдніх інфрачырвоных даўжынь хваль (10 мкм).
Выявы з Акацукі паказалі нешта падобнае на вышынныя струменевыя плыні ў вобласці нізкай і сярэдняй воблачнасці, якая знаходзіцца ад 45 да 60 км па вышыні. Хуткасць ветру была максімальнай каля экватара. У верасні 2017 года навукоўцы JAXA назвалі гэтую з’яву «Венерыянскімі экватарыяльнымі струменямі». Яны таксама апублікавалі вынікі назірання экватарыяльных вятроў на ўзроўні вяршыні аблокаў шляхам адсочвання аблокаў у УФ-спектры. Значным вынікам у 2018 годзе стала знаходжанне тоўстых аблокаў з дробных часціц каля пераходу паміж верхнімі і сярэднімі аблокамі, што было апісана як «новая і загадкавая марфалогія складанага воблачнага покрыва». Да 2017 года навуковая група апублікавала 3D-карты структуры атмасферы Венеры. Атрыманыя фізічныя велічыні ўключаюць ціск, тэмпературу, шчыльнасць пары H2SO4, іанасферную электронную шчыльнасць і іх варыяцыі. Да 2019 года былі апублікаваны першыя вынікі аб марфалогіі, часавых зменах і вятрах у сярэдніх аблоках Венеры, паведамляючы пра нечакана высокія кантрасты, якія могуць паказваць на наяўнасць паглынальнікаў, такіх як вада.
Каб зняць маланку, арбітальны апарат накіроўвае камеру на начны бок Венеры, прыкладна на 30 хвілін кожныя 10 дзён. Па стане на ліпень 2019 года ён назапасіў 16,8 гадзін назіранняў начнога боку, і за ўвесь час назіранняў не было выяўлена ніводнай маланкі.
Сітнік скучанакветкавы
Сітнік скучанакветкавы (Juncus nastanthus) — від кветкавых раслін роду раслін сямейства.
Малік
Малік (ملك - malik) — арабскі манархічны тытул. У адрозненне ад іншых тытулаў, такіх як эмір або султан, не перакладаемых на замежныя мовы, тытул малік звычайна перакладаюць як «кароль». Так, каралямі завуць малікаў-кіраўнікоў Саудаўскай Аравіі, Іарданіі і Марока, а самі гэтыя краіны, званыя па-арабску «малікствамі» (ملكة — mamlakah) мянуюць каралеўствамі.
Спіс аб’ектаў PGC (918001—919000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (918001—919000)
1994 год у гісторыі літаратуры
1994 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Сітнік худы
Сітнік худы (Juncus tenuis) — від кветкавых раслін роду  сямейства.
Апісанне
Шматгадовая травяністая расліна, 10—40 см вышынёй. Расліна ўтварае густыя дзярніны. Сцеблы тонкія, ля аснавання пакрытыя бурымі похвамі; ніжняе лісце з маленькай шылападобнай пласцінкай. Суквецце шчыткападобна-мяцёлкавае, шматкветкавае. Лісточкі зяленага калякветніка тонка завостраныя. Каробачка карацей калякветніка.
Распаўсюджанне
Радзімай віду з’яўляюцца Канада, ЗША і Мексіка; натуралізаваны ў Цэнтральнай Амерыцы, Паўднёвай Амерыцы, Еўропе, Азіі, Аўстраліі, Новай Зеландыі, Макаранезіі, ПАР, Мадагаскары, Маўрыкіі, в. Святой Алены.
Ва Украіне від расце на лугах і балотах — у Закарпацці, Аполлі, Правабярэжным Палессі і Правабярэжным лесастэпе, вельмі рэдка.
Гай (Маладзечанскі раён)
Гай (, Гай) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета.
Кармэн Арваль
Кармен Арваль - старажытнарымскі гімн арвальскіх братоў.
Вазіла
Вазіла (Канькач, Табуннік, Вісуснік) — прапанаваны фалькларыстам П. Шпілеўскім конскі апякун у беларускай міфалогіі. Беларусы быццам ўяўлялі яго ў чалавечым абліччы з конскімі вушамі і капытамі, у чалавечым адзенні. Кожны гаспадар мае свайго Вазілу, які клапоціцца пра размнажэнне коней і засцерагае ад хвароб і прыпадкаў. Вазіла большую частку жыве ў конскіх хлявах, але таксама заўсёды прысутнічае на начлегах, калі коні пасуцца вялікімі табунамі. Пастухі раней забівалі на месцы начлега вялізны шост і надзявалі на яго конскі чэрап, спадзеючыся, што гэта сімвалічная выява Вазілы выратуе табун ад усіх магчымых небяспек.
Кармэн Арваль
Арвальскія жрацы пакланаяліся багіне земляробства Дэа Дзіе і прыносілі ёй ахвярапрынашэнні каб забяспечыць вялікі ўраджай. Браты заўсёды абіраліся з сямей патрыцыяў, у той час як імператар у часы Рымскай імперыі заўсёды быў магістрам арвальскіх жрацоў.
Вазіла
Беларусы асабліва паважалі Вазілу за тое, што ён нібыта ноччу прывозіў на сабе нейкую асаблівую траву і падмешваў у корм коням, ад якой тыя дужэлі і раслі.
Кармэн Арваль
Тэкст гэтага старажытнага гімна захаваўся ў запісе, які датуецца 218 годам н.э., які ўтрымлівае тэксты аб паседжаннях «братоў». Запісы зроблены архаічнай формай лацінскай мовы, якая ўжо ў эпоху імперыі была незразумелай.
Папаўдні «браты» апраналі свае тогі, збірталіся ў храме, прыносілі ахвярапрынашэнні, з'ядалі свіней і пілі кроў. потым яны ішлі ў лес, дзе пад кіраўніцтвам протамагістра забівалі тлустую аўцу і даследвалі яе ванторбы. Вярнуўшыся ў храм, спраўлялі лібацыі каля урн і перад храмам. калі ўсе вярталіся да алтара храма, кожны арвальскі брат атрымоўваў за ўдзел у цырымоніі ўзнагароджанне ў 100 дзенарыяў. Пасля яшчэ некалькіх рытуалаў «браты» зачынялі храм, з якога выходзілі ўсе пабочныя. Зачыніўшыся ў храме жрацы паднімалі да пояса прэтэксты, бралі набажэнскія кнігі і таньчылі, пяючы:
Лары, прыйдзіце да іх на дапамогу.
Марс, не дазволь напасці на натоўп смерці і разарэнню.
Насыцся, жорсткі Марс. Ты (звяртаючыся да аднаго з братоў) ускоч на парог. Стой! Бі парог.
Асуахай
Асуахай — традыцыйны карагодны кругавы танец якутаў. Падчас яго людзі, якія танцуюць, узяўшы адзін аднаго за рукі перамяжоўваюцца з нагі на нагу рухаючыся ў марудлівым тэмпе. Тэмп руху нясталы, рэгулюецца вядоўцам і паскараецца на прыпеве. У карагодзе прысутнічае вядоўца (осуохайдьыт), у чые абавязкі ўваходзіць выкананне песень і рэгуляванне тэмпу руху карагода.
Кармэн Арваль
Вы, а потым вы, заклікайце ўсіх дэманаў (абагатвораных нябожчыкаў ці вясковых багоў).
Асуахай
У 2012 годзе на нацыянальным свяце якутаў ысыах быў усталяваны рэкорд Гінэса па колькасці людзей якія адначасна выконваюць танец.
Кармэн Арваль
Ты ж, Марс, прыйдзі да нас на дапамогу.
Скачыце!
Пасля танца ўваходзілі грамадскія рабы і забіралі кнігі.
Гл. таксама
Трыумф
Драні (Маладзечанскі раён)
Драні́ (, Драни) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета.
Мец шэн (Мартакерт)
Мец шэн (Մեծշեն) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Масявічы (Капыльскі раён)
Масявічы — колішняя вёска Бабаўнянскага сельсавета Капыльскага раёна.
Перад Другой сусветнай вайной у вёсцы 32 двары, 138 жыхароў. У лютым 1943 года падчас карнай аперацыі «Erntefest» нямецка-фашысцкія захопнікі знішчылі вёску разам з жыхарамі (130 чалавек). Пасля вайны паселішча не аднавілася.
Жарлакі
Жарлакі́ (, Жерлаки) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета.
Фёдар Нічыпаравіч Гаўрыленка
Фёдар Нічыпаравіч Гаўрыленка (, в. Касцюкоўка, Гомельскі раён — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Вілейскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Біяграфія
З 1929 на савецкай і адміністрацыйна-гаспадарчай працы. Са жніўня 1941 у тыле ворага, выконваў спецыяльныя заданні. З ліпеня 1943 ў партызанах: камісар атрада, у красавіку-ліпені 1944 камандзір партызанскай брыгады імя М. І. Калініна, адначасова ў жніўні 1943 — ліпені 1944 1-ы сакратар Міёрскага падпольнага РК КП(б)Б.
У 1944-67 на партыйнай, савецкай і гаспадарчай працы.
Дар-эс-Салам
Дар-эс-Салам (Dar es Salaam; دار السلام, Dār as-Salām — Дом міру) — самы буйны горад у Танзаніі, важны эканамічны і фінансавы цэнтр краіны.
Размешчаны на ўсходнім узбярэжжы Афрыкі, на беразе Індыйскага акіяна. З'яўляецца буйнейшым портам Танзаніі і адным з буйнейшых усходняй Афрыкі. Да 1981 быў сталіцай краіны (перанесеная ў Дадому), але і сёння тут застаецца большая частка ўрадавых структур.
Султан
Султан (سلطان) — ісламскі тытул, з некалькімі гістарычнымі значэннямі.
Мусульманскі манарх
Тытул нясе маральны груз і рэлігійную ўладу, паколькі роля кіраўніка была вызначаная ў Каране. Султан, аднак, не абавязкова з'яўляецца рэлігійным настаўнікам і рэлігійным главой. У Візантыйскай Імперыі і традыцыйных сферах Усходняга Артадаксальнага Хрысціянства, супастаўнае адзінства царквы і дзяржавы ў асобе кіраўніка завуць цэзарапапізм. Апошнім Заходнім кіраўніком з сумешчанай уладай быў Мікалай II, апошні цар Расіі, хоць фармальна (калі не практычна) брытанскі манарх уяўляе падобны звяз царквы і дзяржавы, быўшы і главою дзяржавы і Главою Англіканскай царквы; у рэальнасці каралева — проста намінальны лідар царквы і дзяржавы. <!-- The title carries moral weight and religious authority, as the ruler's role was defined in the Qur'an. The sultan however was not a religious teacher himself. In the Byzantine Empire and the traditional spheres of Eastern Orthodox Christianity, a comparable unity of church and state in the person of the ruler is termed Caesaropapism. The last Western ruler with comparable authority was Nicholas II, the last Tsar of Russia, though formally (if not in practice) the British monarch represents a similar union of church and state, being both the head of state and the Supreme Governor of the Church of England; in practice, the Queen is merely the titular leader of church and state.
At later stages, lesser rulers assumed the styling "sultan", as was the case for the earlier leaders of today's royal family of Morocco. Today, only the Sultan of Oman, the Sultan of Brunei, and some titular sultans in the southern Philippines, Java, and in the former Malay States which are now part of Malaysia still use the title. The sultan's domain is properly called a sultanate. A feminine form, used by Westerners, is Sultana or Sultanah; the very styling misconstrues the roles of wives of sultans. In a similar usage, the wife of a German Field-Marshal might be styled Feldmarschallin.
Among those modern hereditary rulers who wish to emphasize their secular authority under the rule of law, the term is gradually being replaced by 'king'.
Princely title
In the Ottoman dynastic system, every close relative, male and female, of the ruling Padishah (in the west also known as Great Sultan), was styled Sultan, either before or after the name, so equivalent to a western prince of the blood.
Military rank
In a number of post-caliphal states under Mongol of Turkic rule, there was a feudal type of military hierarchy, often decimal (mainly in larger empires), using princely title as mere rank denominations.
Former sultans and sultanates
East Africa
Southeast Asia
India
-->
Лічыцца што тытул Султана ніжэй тытула халіфа, аднак у Егіпецкім Султанаце з 1261 па 1517, рэальная ўлада прыналежыла Султану, а ўлада Халіфа дынастыі Абасідаў абмяжоўвалася духоўнай. У дзяржавах, дзе кіравалі Чынгідзы, тытул султана звычайна лічыўся ніжэй ханскага.
Наступным пасля тытула Султана з'яўляецца тытул эміра.
Мехмана
Мехмана (Մեհմանա,, Mehmana) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Падзішах
Падзішах (ад стараж.-перс. уладар + перс. цар) ― тытул манарха ў шэрагу краін Блізкага і Сярэдняга Усходу. Узнік y старажытным Іране. Тытул Падзішаха насілі правіцелі Асманскай імперыі (XV ст. — пачатак XX ст.), Магольскай імперыі (XVI ст. — XIX ст.), Майсура (2-я палова XVIII ст.), Афганістана (1926—1973) і іншых.
Ізабеліна (Маладзечанскі раён)
Ізабе́ліна (, Изабелино) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета.
Халіф
Халіф (намеснік) — назва самога высокага тытула ў мусульман.
У розныя часы погляды на ўтрыманне гэтага тытула былі рознымі. Для Амейядаў і Абасідаў халіф — гэта спадчынны тытул кіраўніка, які злучае ў сабе неабмежаваную вышэйшую духоўную і свецкую ўладу. Для харыджытаў — тытул выбарнага кіраўніка, абмежаванага воляй мусульманскай абшчыны. У Егіпецкім султанаце халіфы з'яўляліся выключна духоўнымі лідарамі, пакідаючы свецкае кіраванне султанам.
Тытул халіфа быў скасаваны з скасаваннем Турцыяй Асманскага халіфата у 1924.
Мірза
Мірза, мурза :
Сітнік растапыраны
Сітнік растапыраны  (Juncus squarrosus) — від шматгадовых травяністых раслін сямейства.
Апісанне
Карэнішчы кароткія, разгалінаваныя. Сцеблы прамыя, да 50 см. Лісце амаль ўсё базальнае, шаравата-зялёнае, 7-30 см х 1-2 мм, амаль скурыстае, краі цэлыя. Самыя нізкія прыкветкі нашмат карацей, чым суквецці. Суквецці тэрмінальныя, 7-40-кветкавыя, 3-10 х 1-2 см. Лісточкі калякветніка аднолькавыя, белыя або жаўтлява-шэрыя. Каробачка карычневая зваротнаяйкападобная, ад яйкападобнай да эліпсоіднай, 4-5 х 2,3-3 мм. Насенне бурае, эліпсоіднае, 0,6-0,9 мм.
Распаўсюджанне
Від распаўсюджаны ў Марока, Еўропе (у тым ліку Украіне). Натуралізаваны: Тасманія, Новая Зеландыя, Грэнландыя, Вісконсін. Засяляе балоты, верасовыя пусткі, расце на кіслай глебе.
Ва Украіне распаўсюджаны пераважна на Палессі. На тэрыторыі Украіны праходзіць усходняя мяжа распаўсюджання віду.
Капачы (Маладзечанскі раён)
Капа́чы (, Копачи) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета.
Бей
Бей — цюркскі тытул і званне, ваеннае і адміністрацыйнае, ідучае першапачаткова ад цюркскага тытула «бег» — кіраўнік, правадыр, князь, гаспадар. Як звычайна ў цюркскіх мовах, гэты тытул мае прамы раўналежнік у тэрмінах, вызначальных сямейныя адносіны — муж, супруг, глава сям'і. Першапачаткова глава самастойнага радавога, рода-племяннога і нават палітычнага (дзяржаўнага) тэрытарыяльнага падпадзялення. У ранніх цюркскіх мовах існавала нават паняцце «беглербегі» («князь князёў»), якое адпавядае больш распаўсюджаным тытулам султана, шаханшаха і г. д. У буйных цюркскіх палітычных аб'яднаннях — каганатах, султанатах і г. д. бег (бей) займаў вызначаную іерархічную пазіцыю сярод тытулаваных адміністратараў. У Асманскай імперыі пачатковы парадак быў такім (хоць і не на ўсім працягу існавання імперыі) — паша, бей, ага, эфендзі. Тытул бея, як індывідуалізаванае званне, маглі насіць князі (гаспадары) Малдавіі, Валахіі, вострава Самос.
У сучаснай Турцыі слова бей набыла сэнс ветлівага звароту да паважанай асобы (аналаг еўрапейскіх зваротаў містар, месье, сіньёр, пан і г. д.).
Эмір
Эмір або амір (امير — ’amir — уладар, правадыр) — у некаторых мусульманскіх краінах Азіі і Афрыкі тытул кіраўніка, князя, а таксама наогул асоб, якія носяць гэты тытул.
Да ўзнікнення ісламу эмірамі зваліся ваяводы, пазней — кіраўнікі, якія ажыццяўлялі дзяржаўную і духоўную ўладу (бухарскі эмір, эмір Афганістана і інш.).
Тытул эміра прысвойваецца прынцам у арабскіх манархіях (напрыклад, у Саудаўскай Аравіі).
Эмірамі (амір аль-хаджы — «правадыр паломнікаў») завуць таксама правадыроў вялікіх груп паломнікаў у Мекку.
Персідскі тытул мірза з’яўляецца скарочаным варыянтам эмір задэ (перс.امیر زادح) — amir zadah) — «сын эміра».
2006 год у гісторыі літаратуры
2006 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Даман
Даман (दमन, маратхі: दमण, Daman, Damão) — горад у Індыі, цэнтр саюзнай тэрыторыі Дадра і Нагархавелі і Даман і Дыу. Насельніцтва (разам з навакольным раёнам, 2011 г.) — 113 989 чал.
Гісторыя
Тэрыторыя Дамана вядома з пісьмовых крыніц з 1 тысячагоддзя да н. э. У XIII - XV стст. яна аспрэчвалася паміж мусульманскімі валадарамі Дэлі і індуісцкімі валадарамі Гуджарата.
У 1523 г. на даманскі бераг выпадкова трапіў партугальскі губернатар Цэйлона, пасля чаго тут была заснавана невялікая гандлёвая калонія. У 1535 г., калі супрацьстаянне паміж індуісцкімі і мусульманскімі валадарамі ўзнавілася, партугальцы як саюзнікі Гуджарата атрымалі фармальны дазвол на будаўніцтва крэпасці. Яна стала адным з галоўных цэнтраў партугальскай Індыі.
Улада Партугаліі працягвалася да 19 снежня 1961 г., калі Даман у выніку ваеннай аперацыі "Віджай" быў далучаны да незалежнай Індыі. 30 мая 1987 г. Даман стаў адміністрацыйным цэнтрам саюзнай тэрыторыі Даман і Дыу. З 2020 г. у складзе тэрыторыі Дадра і Нагархавелі і Даман і Дыу.
Клімат
Клімат трапічны вільготны. Сярэднегадавая тэмпература паветра трымаецца каля +26,8°C. Найбольш спякотны месяц — май, калі слупок тэрмометра трымаецца каля +30,6°C. У студзені ён паніжаецца да +22,3°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў дасягае 1899 мм. Большая частка ападкаў здараецца ў зімовыя месяцы.
Кіраванне
Даман кіруецца адміністратарам саюзнай тэрыторыі Дадра і Нагархавелі і Даман і Дыу, які прызначаецца прэзідэнтам Індыі.
Эканоміка
Эканоміка Дамана заснавана пераважна на дробных машынабудаўнічых, электратэхнічных, хімічных, фармацэўтычных, папяровых і тэкстыльных прамысловых прадпрыемствах. У Дамане вырабляюць дызельныя рухавікі, лекі, аўдыё- і відэатэхніку, клей, фарбы, касметычную прадукцыю, джутавыя тканіны і г. д.
Сельскагаспадарчыя тэрыторыі, якія ўваходзяць у склад адміністрацыйнай мяжы Дамана, займаюць 3720 га. Тут вырошчваюць пшаніцу, бананы, фасолю, манга і інш. У сферы паслуг асобае месца займаюць гандаль і турызм. Даман наведваюць пераважна жыхары суседніх рэгіёнаў падчас святаў, каб скарыстацца свабодным гандлем алкагольных напояў. Аднак горад таксама цікавы сваімі каланіяльнай архітэктурай і пясчанымі пляжамі.
Нацыянальная опера Грэцыі
Нацыянальная опера Грэцыі (Εθνική Λυρική Σκηνή - Нацыянальная лірычная сцэна) — дзяржаўны тэатр, які знаходзіцца ў Афінах на вуліцы Харылааса Трыкупіса. Кіраванне тэатрам ажыццяўляе непасрэдна Міністэрства культуры Грэцыі, Саветам папячыцеляў і мастацкім дырэктарам.
Гісторыя заснавання
У канцы 1880-ых гадоў першая грэчаская опера была прадстаўлена старым тэатрам Букура ў Афінах. Паміж 1888 і 1890 годам грэчаская опера гарстралявала па рэгіёнам света, ддзе жылі шматлікія грэчаскія дыяспары, у прыватнасці ў Егіпце, Турцыі і Румыніі з операмі Моцарта, Даніцэті, Беліні.
У 1924 годзе пасля гастроляў у ЗША і канчатковага замацавання як выдатнай кулурнай установы у Грэцыі і заграніцай, грэчаскі ўрад пачаў аказваць падтрымку тэатру. Ужо ў 1939 годзе была афіцыйна заснавана Нацыянальная опера Грэцыі пад кіраўніцтвам Косціса Бесціаса, а з 1944 года опера дзейнічала як аўтаномная арганізацыя ў яе цяперашнім выглядзе.
У перыяд з 1982 па 1986 год членам савета дырэктараў нацыянальнай оперы быў значны новагрэчаскі празаік Меніс Кумантарэас.
Сучасны этап
Нацыянальная опера нясе адказнасць за шырокае кола мерапрыемтсваў, між іншым за прэзентацыі оперных спектакляў, балетных пастановак, спецыяльныя прэзентацыі оперных і балетных спектакляў для дзяцей. Тэатр арганізуе нацыянальны архіў музыкі, музыкальныя бібліятэкі і музей уластна Нацыянальнай оперы Грэцыі, экспануе касцюмы, партытуры і шмат якія іншыя рэчы са спектакляў тэатра. Трупа тэатра гастралюе як у Грэцыі, та і за межамі краіны.
Свае пастаноўкі Нацыянальная опера паказвае на трох сцэнах:
Нядаўна фонд Стаўраса Ніархасома абвясціў, што будзе фінансаваць будаўніцтва новага тэатра для Нацыянальнай оперы, а таксама парка ў раёне Фалірон.
Хор і балет
Хор Нацыянальнай оперы існуе з 1939 года і складаецца з прафесійных спевакоў. У дадатак да асноўных оперных твораў рэпертуар оперы ахоплівае шырокае кола твораў грэчаскіх кампазітараў, аперэт, араторый і рэлігійных музычных твораў.
У дадатак да стандартнага класічнага і рамантычнага рэпертуара, візітнай карткай Нацыянальнай оперы Грэцыі з'яўляецца сучасны грэчаскі танец. Пры падтрымцы дзяржавы, сёння балетная трупа мае сваю ўластную рэпетыцыйную студыю. Асабліва важны ўклад у развіццё балета ў Нацыянальнай оперы ГРэцыі зрабіла харэограф, ураджэнка СССР, Таццяна Мамакі.
Кулёўшчына (Маладзечанскі раён)
Кулёўшчына (, Кулёвщина) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хажоўскага сельсавета.
Свастыка
Свастыка, крывакрыж (svástika, स्वस्तिक) — роўнабаковы крыж, у якога канцы загнутыя ў прамы вугал. Бывае звычайнай (卐) і адваротнай (卍). Часамі таксама рысуецца з паўторна перагнутымі на прамы вугал канцамі.
Найстаражытнейшыя археалагічныя знаходкі з свастычнымі рысункамі адносяць да часоў неаліту. Гэты старавечны знак найчасцей сустракаецца ў індаеўрапейскіх культах і культурах, альбо як рэлігійны сімвал, альбо як звычайны геаметрычны знак для рысавання на матэрыяльных прадметах побыту. Гэты сімвал мае старадаўнюю традыцыю выкарыстання ў шмат якіх сусветных рэлігіях, напрыклад, у індуізме, каталіцтве, будызме і джайнізме.
Свастычны знак выкарыстоўваўся нацыстамі і прыдбаў ад 1930-х гадоў асацыятыўнасць з Трэцім Рэйхам. Гэта негатыўна паўплывала на ўспрыманне некаторымі людзьмі свастыкі ў Еўропе, Паўночнай Амерыцы і ў краінах былога СССР. Усё ж у іншых частках свету такія асацыяцыі не прыхапіліся ў грамадстве, а ў некаторых культурах свастыка нават застаецца адным з сакральных сімвалаў.
У беларускай народнай культуры
У традыцыйных беларускіх арнаментавых узорах свастыка найбольш распаўсюджаная як элемент вясельных строяў жаніха і нявесты. Гэта звязана з тым, што свастычны сімвал меў значэнне ўраджаю, пладавітасці, агню (пачатку ўсяго жыцця), дабрабыту.
Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што гэты сімвал ёсць схематычна выяўленым прыстасаваннем для распальвання агню, якое складалася з двух драўляных брускоў, якія, круцячы, цёрлі адзін аб аднаго, каб здабыць іскру. Агонь, крыніца цяпла і жыцця, меў сакральны сэнс ва ўяўленнях старажытных насельнікаў Беларусі, а таму яго сімвал таксама набыў містычны сэнс.
Пасля падзей Другой сусветнай вайны на тэрыторыі СССР, у тым ліку ў БССР, свастычныя знакі набылі новы сэнс, звязаны з Трэцім Рэйхам і нацызмам. Ад тых часоў пачаўся заняпад выкарыстання гэтага сімвала ў народнай культуры. Таксама мясцовымі партыйнымі органамі праводзілася палітыка фізічнага вынішчэння прадметаў побыту з свастычнымі сімваламі ці іх перахоўванне ў закрытых музейных сховішчах.
Абасы
Абасы́, або абаасы — злыя духі у якуцкай міфалогіі; маюць аблічча чалавека ростам з лістоўніцу або аднаногай, аднарукай, аднавокай пачвары. Усё шкоднае і агіднае створана абасы. Яны спакушаюць і падбухторваюць людзей на злачынствы, насылаюць на іх бедствы і хваробы.
Традыцыйны якуцкі касцюм
Традыцыйны якуцкі касцюм — гэта нацыянальны касцюм якутаў. У ім спалучаюцца культурныя традыцыі розных народаў, ён прыстасаваны для палярнага клімату, што адлюстроўваецца як у кроі адзення, так і ў яго афармленні.
Матэрыялы і канструкцыя
Якуцкае дахрысціянскае адзенне XVII—XVIII стст. выраблялася галоўным чынам з прыродных натуральных матэрыялаў — скуры, замшу, меха свойскай жывёлы, бо асноўным выглядам гаспадарчай дзейнасці якутаў, як цюркскага народа, было табуновая конегадоўля і гадоўля буйнай рагатай скаціны. Шкуры пушных звяроў выкарыстоўваліся для дадатковага ўцяплення ў зімовых вырабах, галоўным чынам, у якасці аздаблення. Футравыя палосы ў два шэрагі нашываліся па краі борта, нізе вырабы і рукавы — прыём афармлення, абумоўлены, перадусім, халодным кліматам і пераняты ў паўночных народаў. Прывазныя шоўкавыя, ваўняныя тканіны імпартнай вытворчасці, атрыманыя шляхам натуральнага памену, ужываліся ў якасці аздаблення, бо былі дарагімі. Кітайская баваўняная тканіна «дабы» ішла на сподняе адзенне, але яе маглі дазволіць сабе толькі багатыя людзі. Бедныя ж людзі выраблялі споднія і летнія вырабы (кашулі, халата-падобнае адзенне) галоўным чынам з тонкіх замшавых скур.
У многіх народаў у грунце крою вырабаў ляжыць просталінейны крый, як найболей рацыянальны і часта абумоўлены формай і памерамі матэрыялу. Традыцыйны якуцкі крой у гэтым сэнсе не з’яўляецца выняткам. Так, штодзённыя вырабы галоўным чынам маюць проста-кроены стан і рукаво. Жаночае адзенне такога крою, у адрозненне ад мужчынскага, дэкаруецца ці нашыўкамі з праразнай скуры па какетцы ці пацеркавымі і футравымі палосамі па краях борта і падола.
Прыбранае, святочнае адзенне якутаў, зазвычай, мае складанейшы крой — звычайна стан робяць пашыраным да нізу, рукавы маюць зборку па акоце. Такія рукавы завуць «бууктаах», то бок, формы «буф», якуты запазычалі яго з рускага гарадскога адзення, таксама як і адкладныя каўнеры.
Палегчаныя каптаны з асіметрычнай зашпількай, характэрныя для прыбайкальскіх народаў, насілі заможныя якуты. Паліто багата дэкаравалася па борце пацеркавым гафтам, металічнымі элементамі і вузкай палоскай дарагога меха.
Адменная цікавасць з пункту гледжання запазычання культурных традыцый касцюмаў іншых народаў уяўляе халата-вобразны выраб з тканіны дабы з суцэльнакроенымі рукавамі, якую насілі кабеты летам. Гэтыя вырабы моцна адрозніваюцца ад пералічаных вышэй вырабаў сваёй канструктыўнай формай. Мусібыць, крый пераняты ва ўсходне-азіяцкіх народаў, не меў вялікага шырання і развіцця з-за нерацыянальнага выдатку тканіны.
Ядловец віргінскі
Ядловец віргінскі (Juniperus virginiana) — від дрэў сямейства.
Батанічнае апісанне
Дасягае вышыні да 30 м, дыяметр ствала да 150 см. Хутка расце. Ігліца цёмна-зялёная, дробная (0,1-0,2 см). Шышкаягады дробныя (да 0,6 см) спеюць у кастрычніку і доўга застаюцца на дрэвах. У натуральных умовах расце ў Паўночнай Амерыцы (ад Канады да Фларыды).
Распаўсюджанне
У натуральных умовах расце на ўсходзе Паўночнай Амерыкі, ад Канады да Фларыды. Ва Украіне самая старая пасадка ядлоўца віргінскага знаходзіцца на Запарожжы.
Выкарыстанне
Дэкаратыўная расліна. Культывуюць у садах і парках. Мае каштоўную драўніну, якая выкарыстоўваецца, у прыватнасці, для вырабу алоўкаў. Таму ядловец віргінскі яшчэ называюць «алоўкавым дрэвам».
Захворванні
Паражаецца грыбам, што ўтварае галы на галінах.
Міхаіл Іванавіч Туган-Бараноўскі
Міхаіл Іванавіч Туган-Бараноўскі (Михайло Іванович Туган-Барановський; 8 (20) студзеня 1865, с. Салонэ, Харкаўская губерня, Расійская імперыя —, Затышша, Херсонская губерня) — выбітны ўкраінскі эканаміст. Першы эканаміст з Усходняй Еўропы, навуковыя тэорыі якога прызналі замежныя навукоўцы розных школ і напрамкаў. Адзін з лепшых знаўцаў кан’юнктурных эканамічных цыклаў, аўтар шматлікіх прац па пытаннях тэорыі кошту, размеркаванні грамадскага даходу, гісторыі гаспадарчага развіцця і кааператыўных асноў гаспадарчай дзейнасці. Доктар эканомікі. Генеральны сакратар фінансаў Украінскай цэнтральнай рады.
Навуковая спадчына
Яго канцэпцыі сталі асновай распрацаванай Дж. М. Кейнсам тэорыі прагназавання рынкавай кан’юнктуры, правядзення эфектыўнай эканамічнай палітыкі. Прадстаўнік «легальнага марксізму». Адзін з самых яркіх прадстаўнікоў ліберальнага руху ва Украіне. Удзельнічаў у заснаванні Нацыянальнай акадэміі навук Украіны. Галоўны праца — «Прамысловыя крызісы ў сучаснай Англіі, іх прычыны і блізкі ўплыў на народнае жыцце» (1894 г.). Кніга тройчы перавыдавалася з рознымі дапаўненнямі і была вельмі станоўча ўспрынятая навуковымі коламі ва ўсёй Еўропе. Навуковая спадчына Туган-Бараноўскага складае каля 140 работ, якія ахопліваюць амаль усе раздзелы эканамічнай навукі. Найбольшае значэнне мае яго тэорыя перыядычных крызісаў, вывучэнню якіх ён прысвяціў шэраг работ, якія з’явіліся і ў перакладах на нямецкай і французскай мовах і прынеслі яму сусветную славу. На аснове яго канцэпцыі кан’юнктурных цыклаў ў Францыі дзейнічаў Пастаянны камітэт для прадбачання прамысловых крызісаў. Менш папулярна яго дуалістычная тэорыя кошту, якая грунтуецца на крытыцы працоўных тэорый Давіда Рыкарда і Карла Маркса і тэорыі гранічнай карыснасці аўстрыйскай эканамічнай школы. Туган-Бараноўскі шмат увагі прысвяціў кааперацыі, дзякуючы даследаванню якой ён увайшоў у шэраг выдатных тэарэтыкаў кааператыўнага руху.
Біяграфія
Нарадзіўся на Харкаўшчыне, у вёсцы Салонэ ў шляхецкай сям’і. Род бацькі паходзіў з татараў ВКЛ (поўнае прозвішча — Туган-Мірза-Бараноўскі), маці — шляхцянка з Палтаўшчыны.
Адукацыю пачаў у Другой Маскоўскай гімназіі, працягнуў У Першай Кіеўскай і скончыў у Другой Харкаўскай. У 1884 г. паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Харкаўскага ўніверсітэта. Скончыў у 1888 г. экстэрнам натуральна-матэматычны факультэт, атрымаў ступень кандыдата навук; а ў 1890 г. — і юрыдычна-эканамічны факультэт Харкаўскага ўніверсітэта, дапаўняў адукацыю ў Вялікабрытаніі (1892 г.).
У 1890 г. у журнале «Юрыдычны Веснік» апублікаваў першую навуковую працу «Вучэнне аб гранічнай карыснасці гаспадарчых дабротаў як прычына іх каштоўнасці», у якой выступіў з крытыкай тэорый працоўнага кошту і гранічнай карыснасці. Вывучаючы эканамічныя тэорыі, апублікаваў біяграфічныя нарысы: «Прудон, яго жыццё і дзейнасць» (1891 г.) і «Д. С. Міль, яго жыццё і навукова-літаратурная дзейнасць» (1892 г.).
З 1893 г. працаваў у Дэпартаменце гандлю і мануфактур Міністэрства фінансаў. У 1894 г. апублікаваў знакамітую працу «Прамысловыя крызісы ў сучаснай Англіі, іх прычыны і ўплыў на народнае жыццё», за якую атрымаў у Маскоўскім універсітэце ступень магістра палітычнай эканоміі.
У 1895 г. уступіў у Вольнае Эканамічнае Таварыства (старшыня яго з 1896 г.) і браў актыўны ўдзел у эканамічных дыскусіях народнікаў і марксістаў. Разам з П. Струвэ стаў найбольш выдатным прыхільнікам т.зв. легальнага марксізму і ў 1890-х гг. надрукаваў шэраг артыкулаў, нярэдка палемічнага характару. З 1895 г. — прыват-дацэнт палітычнай эканоміі ў Пецярбургскім універсітэце, у 1899 г. звольнены за «вальнадумства». У 1898 г. з’явілася яго праца «Руская фабрыка ў мінулым і сучаснасці», у якой пададзеная сінтэза капіталістычнага развіцця Расіі і крытыка поглядаў народнікаў і славянафілаў на ролю сацыяльна-эканамічных інстытутаў, у прыватнасці дробнай прамысловай вытворчасці. За гэтую працу атрымаў дактарат Маскоўскага ўніверсітэта.
У 1901—1905 гг. знаходзіўся ў Палтаўскай губерні і прымаў некаторы ўдзел ва ўкраінскім грамадскім жыцці, у прыватнасці ў Палтаўскім земстве. З 1905 г. — другі раз прыват-дацэнт Пецярбургскага уўніверсітэта, адначасова — прафесар эканамічнага факультэта Пецярбургскага палітэха і камерцыйнага інстытутаў; таксама прыватнага ўніверсітэта Шаняўскага ў Маскве (кафедра кааперацыі). З 1901 г. цалкам адмовіўся ад папярэдніх поглядаў і спыніў супрацоўніцтва з прадстаўнікамі папулярнага тады ў Расіі «легальнага марксізму». У гэты другі перыяд дзейнасці ён схіляўся да поглядаў неакантыянцаў і апублікаваў шмат тэарэтычных і гістарычных прац, у якіх складаныя з’явы грамадска-эканамічнага жыцця звязваў з ідэаламі сацыяльнай справядлівасці, што выразна адбілася ў яго працах кааператывізму.
У 1905 г. звярнуўся да Палтаўскага губернскага земскага сходу з прапановай аб усталёўцы першага ва Украіне помніка Тарасу Шаўчэнку ў Палтаве і пачаў збор сродкаў для гэтай мэты, якую ў будучыні было рэалізавана. Быў аўтарам дэкларацыі УНР «Эканамічная палітыка» (1917 г.).
Памёр раптоўна ў цягніку па дарозе ў Парыж на станцыі Зацішша паблізу Адэсы ад сардэчнага прыступу. Пахаваны ў Адэсе.
Суворавэ (Адэская вобласць)
Суворавэ (Суворове) — пасёлак гарадскога тыпу ў Ізмаільскім раёне Адэскай вобласці Украіны. Заснаваны ў 1819 г. балгарскімі перасяленцамі. Да 1941 г. меў назву Шыкырлі-Кытай (Șichirlichitai). Жыхары пасёлка занятыя пераважна ў сельскай гаспадарцы (вырошчванне збожжа, вінаградарства і вырошчванне буйной рагатай жывёлы). Існуе таксама завод па вытворчасці асфальту і малочная ферма. Большасць жыхароў па нацыянальнасці з'яўляюцца балгарамі.
Рэгія
Рэ́гія (Regia) — будынак у Старажытным Рыме, размешчанае на рымскім форуме. Першапачаткова яна была рэзідэнцыяй цароў Рыма або, прынамсі, іх галоўнай штаб-кватэрай, а пазней — месцазнаходжаннем Вярхоўнага пантыфіка, першасвятара рымскай рэлігіі. Будынак знаходзілася на Свяшчэннай дарозе на ўскраіне Рымскага форума, каля падножжа Палацінскага ўзгорка, насупраць храма Весты і Дома вясталак, побач з храмам Цэзара. Застаўся толькі падмурак рэгіі рэспубліканскага/імперскага перыяду. Як і курыя, яна была разбурана і адбудавана некалькі разоў яшчэ пры царах. Было знойдзена некалькі ўзроўняў падобных пабудоў з больш звычайнымі рысамі, што стала падставай для тэорыі аб тым, што рэспубліканская рэгія мела іншае выкарыстанне.
Гісторыя
У адпаведнасці са старажытным паданнем, яна была пабудавана як царскі палац другім царом Рыма, Нумай Пампіліем. Сапраўды, лацінскае слова regia можа быць перакладзена як «царскі дом». Таксама згадваецца, што ён пабудаваў храм Весты, дом вясталак і «Грамадскі дом» (Domus Publica). Гэта стварыла цэнтр палітычнага і рэлігійнага жыцця ў горадзе і царстве. Калі Юлій Цэзар стаў Вярхоўным пантыфікам, ён выконваў свае абавязкі з рэгіі.
Апроч архіваў пантыфікаў там захоўваліся формулы ўсіх відаў малітваў, клятваў, ахвярапрынашэнняў і г.д., дзяржаўны каляндар свяшчэнных дзён, Аналы — запісы штогадовых падзей для грамадскіх даведак — і законы, звязаныя са шлюбамі, смерцю і завяшчаннямі. На паўднёва-заходняй сцяне былі выразаны консульскія (36 да н.э.) і трыўмфальныя (паміж 18 і 12 да н.э.) фасты.
Рэгія была месцам сходу калегіі пантыфікаў і, часамі, Арвальскіх братоў.
Падчас рабавання Рыма галамі ў 390 да н.э. Рэгія была разбурана. Пасля гэтага яна тройчы гарэла: у 210, 148 і 36 да н.э. пасля смерці Юлія Цэзара, пасля чаго была адноўлена з мармуру на царскім падмурку Гнеем Даміцыем Кальвінам. У 12 да н.э. Актавіян Аўгуст аддаў частку будынка вясталкам. Рэгія гарэла яшчэ некалькі разоў: пры Нероне і Комадзе. Апошняе яе аднаўленне адносіцца да часу Септымія Северы і Каракалы. Руіны будынка былі адкрыты ў 1878. У 1886 Нікальс, Джордан і Х. Гюльзен правялі раскопкі.
Архітэктура
Астатнія руіны на форуме, хутчэй за ўсё, не ад першапачатковага будынка. Знішчаная землетрасеннем, пажарам ці пры рабаванні горада, сапраўдная рэгія магла быць адбудавана ў іншым месцы.
Адбудаваны будынак меў незвычайны закрыты ўнутраны двор, выбрукаваны туфам з драўляным порцікам. Унутранае памяшканне было падзелена на 3 пакоі з уваходам з унутранага двара ў сярэдні пакой.
Заходні квадратны пакой прызначаўся, мяркуючы па захаваным надпісе на паўднёвай сцяне, пасланцам пантыфіка (calatores) і фламінаў.
Усходні пакой у паўднёвай частцы быў свяцілішчам Марса, sacrarium Martis, у якім захоўваўся Анкіл Марса. Тут таксама стаялі прысвечаныя Марсу 12 бронзавых шчытоў і дзіда, hastae Martiae.
Усходні пакой меў свяцілішча Опы — настолькі свяшчэннае, што толькі вярхоўны пантыфік і вясталкі маглі туды ўвайсці.
Уплыў Юлія Цэзара
Паводле легенды, калі дзіды Марса пачыналі дрыжаць, тое павінна было здарыцца штосьці жудаснае. Згадвалася, што яны дрыжалі ўначы 14 сакавіка 44 да н.э. Цэзар, Вярхоўны Жрэц у той час, нягледзячы на ваганні дзід, пакінуў рэгію, каб наведаць паседжанне сената ў Курыі тэатра Пампея. Ён быў забіты групай сенатараў, якія змовіліся з Дэцымам Юніем Брутам і Гаем Касіем Лонгінам, каб пазбавіць Рым ад таго, каго яны лічылі тыранам.
Адзій Шарыпавіч Шарыпаў
Адзі́й Шары́павіч Шары́паў (1912, с. Марынаўка, цяпер Усходне-Казахстанская вобласць — 1993, Алматы, Казахстан) — казахскі пісьменнік і мовазнавец. Заслужаны настаўнік Казахстана (1957), доктар філалагічных навук (1973). У час Вялікай Айчыннай вайны быў партызанам у Беларусі, пра што напісаў 4 аповесці.
Біяграфія
У 1938 годзе скончыў Казахскі педагагічны інстытут у Алматы (Казахская ССР). У 1938—1940 гадах выкладаў у школах Алмацінскай вобласці. У лютым 1940 года яго заклікалі ў Чырвоную армію, дзе служыў у, размешчанай у Ваўкавыску (Беластоцкая вобласць Беларускай ССР). Ад пачатку Вялікай Айчыннай вайны да 6 ліпеня 1941 года адступаў з дывізіяй да Вязьмы (Смаленская вобласць, РСФСР), дзе яе расфарміравалі. У Мухінскіх лясах Ельнінскага раёна стварыў партызанскі атрад, які дзейнічаў у Ершыцкім і Рослаўскім раёнах Смаленскай вобласці. Атрад Сашы, як яго пазней нараклі, увайшоў у склад 2-й Клятнянскай партызанскай брыгады (Бранская вобласць) і падрываў масты ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці (Беларуская ССР). У снежні 1941 года атрымаў аскепкавае раненне ў грудзі. У хаце лесніка Рамана Андзіна лекар выдаліў аскепкі без наркозу. Пасля вайны Шарыпаў напісаў аўтабіяграфічную аповесць «Гісторыя аднаго кажушка», якую прысвяціў Еўдакіі Анодзінай, што падарыла яму свой кажух пасля аперацыі. У пачатку кастрычніка 1943 года 2-я Клятнянская брыгада злучылася з Чырвонай арміяй.
У 1944—1958 гадах быў намеснікам міністра асветы Казахскай ССР. Спрыяў стварэнню падручнікаў на казахскай мове, за што ў 1957 годзе атрымаў званне «Заслужаны настаўнік Казахстана». У 1958—1963 гадах — міністр асветы Казахскай ССР. Адначасна ў 1959—1962 і 1963—1966 гадах быў дэпутатам Вярхоўнага Савета Казахскай ССР 5-га і 6-га скліканняў. У 1963—1966 гадах — міністр замежных спраў і намеснік старшыні Савету міністраў Казахскай ССР. У 1966—1971-м — 1-ы сакратар Саюза пісьменнікаў Казахстану і сакратар Саюза пісьменнікаў СССР. Адначасна ў 1966—1970 гадах быў дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання, дзе займаў пасаду намесніка старшыні Савета Саюза. Напісаў пра беларусаў і Беларусь аповесці «Дачка партызана» (Партизан қызы), «Помста» і «Зоркі ў цямніцы» (Қапастағы жұлдыздар). Сустракаўся з народнымі паэтамі Беларусі Петрусём Броўкам і Максімам Танкам. Стварыў сцэнарый кінафільма «Лясная балада», які паказалі на фестывалях у Алматы і Ташкенце (Узбекская ССР). У 1971—1979 гадах працаваў старэйшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце літаратуры і мастацтва Акадэміі навук Казахскай ССР. У 1973 годзе атрымаў званне доктара філалагічных навук. У 1979—1993 гадах быў кіраўніком Інстытута літаратуры і мастацтва НАН Казахстану. У 1985 годзе наведаў Краснапольскі раён Беларусі. Быў першым казахам, чыё імя ўключылі ў Брытанскую энцыклапедыю.
2013 год у гісторыі літаратуры
2013 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.