cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рэльеф Беларусі
Агульная характарыстыка
Беларусь знаходзіцца на Усходне-Еўрапейскай раўніне. Рэльеф тэрыторыі Беларусі характарызуецца перавагай плоскіх і спадзіста-хвалістых раўнін і нізін, рачных далін і градава-ўзгоркавых комплексаў рознага памеру і канфігурацыі. Абсалютныя вышыні вагаюцца ад 345 м (гара Дзяржынская) на Мінскім узвышшы да 80 м у даліне Нёмана каля мяжы з Літвой. Сярэдняя вышыня паверхні Беларусі 160 м над узроўнем мора.
Большасць узвышшаў, на якія прыпадае 1/3 тэрыторыі, размешчана ў заходняй і цэнтральнай частцы краіны і мае абсалютныя вышыні 200—300 м. Глыбіня расчлянення паніжаных міжрэччаў звычайна не перавышае 5 м, на прыўзнятых раўнінных тэрыторыях павялічваецца да 5—10 м, на ўзвышшах да 10—40 м і больш. У шэрагу выпадкаў ваганні вышыні могуць быць да 50—100 м (за кошт эразійнага ўрэзу). Густата расчлянення (даўжыня эразійнай сеткі на 1 км² тэрыторыі) на нізінах складае 0—0,2 км/км², на больш прыўзнятых раўнінах — да 0,3—0,5 км/км², на схілах краявых град і каля буйных рачных далін 1—2, радзей 3— 3,5 км/км².
Рэльефаўтваральнымі з’яўляюцца пераважна адклады чацвярцічнага перыяду (уласна ледавіковыя марэны, патокава-ледавіковыя і азёрна-ледавіковыя). Магутнасць іх вагаецца ад некалькіх метраў да 300 м і больш (у сярэднім 75—80 м). Ступень дэнудацыйнага пераўтварэння, марфалагічныя асаблівасці і ўзрост рэльефу змяняюцца ў напрамку з поўначы на поўдзень.
У паўночнай частцы пераважае ледавіковы рэльеф паазерскага зледзянення з мноствам азёр (каля 3 тыс.), бяссцёкавых катлавін, плоскіх забалочаных нізін, акаймаваных і падзеленых групамі ўзгоркаў і сістэмамі звіліста-разгалінаваных краявых град. Абсалютныя вышыні вагаюцца пераважна ад 120—170 м на нізінах і раўнінах да 250 м у межах узвышшаў і град. У цэнтральнай частцы рэгіёна рэльеф дэнудаваны, пераважна ледавіковы сожскага ўзросту. Развіта сістэма краявых узвышшаў і платопадобных раўнін, якія з’яўляюцца часткай водападзелу басейнаў Балтыйскага і Чорнага мораў. Абсалютныя вышыні дасягаюць 200—250 м і больш. На поўдні пашыраны дэнудаваны рэльеф сожскага і дняпроўскага ўзросту, а таксама алювіяльны і азёрна-алювіяльны рэльеф паазерска-галацэнавага ўзросту. Абсалютныя вышыні 120—185 м, зрэдку перавышаюць 200 м. Найбольш нізкія ўзроўні зямной паверхні на ўсёй тэрыторыі рэгіёна прыстасаваны да рачных далін, самыя буйныя з якіх працягваюцца на сотні кіламетраў, з’яўляюцца па сутнасці інтразанальнай катэгорыяй рэльефу. Рэкі Беларусі належаць да басейнаў Чорнага (дрэніруецца 58 % тэрыторыі краіны) і Балтыйскага мораў. У далінах буйных рэк Чарнаморскага басейна звычайна вылучаюцца 2—3-узроўневая пойма і 2 надпоймавыя тэрасы, у рэк Балтыйскага басей-на — 2—3-узроўневая пойма, 2—3 цыклавыя надпоймавыя тэрасы і некалькі лакальных тэрасавых узроўняў (да 8—9 у Нёмана).
Найбольш прыпаднятая цэнтральная частка Беларусі — Беларуская града. Тут размешчана Мінскае ўзвышша, на якім знаходзіцца найвышэйшы пункт Беларусі — гара Дзяржынская (345 м); вышыню больш за 300 м маюць яшчэ шэраг пунктаў — горы Лысая, Маяк і інш. Трохі саступаюць Мінскаму ўзвышшу па абсалютных вышынях Навагрудскае (г. Замкавая — 323 м), Ашмянскае, Віцебскае ўзвышшы. Найбуйнейшыя нізіны на тэрыторыі Беларусі: Палеская, Нёманская, Полацкая, Нарачана-Вілейская.
Асаблівасці рэльефу Беларусі цесна звязаныя з геалагічнай будовай тэрыторыі. Да прыпаднятых участкаў крышталічнага падмурка прымеркаваныя ўзвышшы. Тэрыторыі з глыбокім заляганнем крышталічнага падмурка звычайна занятыя нізінамі.
Першасны выгляд зямной паверхні на значнай частцы тэрыторыі Беларусі відазменены, а месцамі і поўнасцю знішчаны пазнейшымі эразійна-дэнудацыйнымі працэсамі і асабліва тэхнагеннай дзейнасцю. Створаныя чалавекам формы (кар’еры, дамбы, катлаваны, адвалы і інш.) часта па сваіх памерах супастаўныя з формамі натуральнага рэльефу, а па сумарнай плошчы займаюць 4—5 % усёй тэрыторыі. Інтэнсіўнае антрапагенавае ўздзеянне на зямную паверхню прыводзіць да знікнення многіх характэрных форм рэльефу (озы, камы, краявыя ледавіковыя грады і інш.), і гэта робіць вельмі актуальнай дзейнасць па абгрунтаванні і вылучэнні геамарфалагічных помнікаў прыроды, заказнікаў і запаведнікаў.
Фарміраванне рэльефу
Ледавіковыя адклады, транспартаваныя ледавіком, называюць марэнай. Марэнныя адклады на Беларусі складаюцца з пяску і гліны, жвіру, галькі, валуноў. Старажытныя ледавікі сфарміравалі марэнныя ўзгоркі, узвышшы, грады і раўніны. Найбольш характэрныя марэнныя формы рэльефу для Паўночнай і Цэнтральнай Беларусі (Беларуская града, Віцебскае ўзвышша, Браслаўская града і інш.). Патокамі адталых ледавіковых вод створаныя водна-ледавіковыя (флювіягляцыяльныя) раўніны і нізіны (Цэнтральнабярэзінская раўніна і інш.). Іх паверхня складзеная пераважна пясчанымі адкладамі, плоская і слабахвалістая, часта забалочаная. Пасля раставання ледавіка ўзнікалі буйныя прыледавіковыя азёры. Пазней яны былі спушчаны па рэках. Цяпер на іх месцы — азёрна-ледавіковыя нізіны (Полацкая нізіна і інш.).
Яшчэ адным фактарам фармірвання сучаснага рэльефу Беларусі была дзейнасць рэк, якія сфарміравалі рачныя даліны. Буйныя рэкі маюць даліны шырынёй у некалькі кіламетраў. Найбольшай шырынёй адрозніваюцца даліны рэк на Палессі, так шырыня даліны Прыпяці дасягае 75 км.
Сучасны рэльеф змяняецца пад дзеяннем не толькі прыродных, але і антрапагенных фактараў. У месцах здабычы карысных выкапняў узнікаюць кар'еры, а з адвалаў пустой пароды ўтворацца тэрыконы (напр., адыходы калійнай вытворчасці каля Салігорска).
Тыпы і формы рэльефу
Таксанамічныя адзінкі класіфікацыі рэльефу Беларусі:
Геамарфалагічнае раянаванне
Па асаблівасцях прасторавай дыферэнцыяцыі будовы зямной паверхні на тэр. Беларусі вылучаны 4 геамарфалагічныя вобласці:
Вобласць Беларускага Паазер'я вызначаецца пашырэннем плоскіх забалочаных азёрна-ледавіковых нізін і раўнін, мноствам азёр і бяссцёкавых катлавін. Паверхня рэгіёна ў цэлым мае катлавінападобную форму, а ўзнятыя краі створаны ледавіковымі градамі і ўзвышшамі паазерскага зледзянення, якія цягауцца і па-за межы Беларусі — на тэрыторыю Расіі і Літвы. Паўднёвая мяжа вобласці ў асноўным супадае з мяжой пашырэння апошняга ледавіковага покрыва. Абсалютныя адзнакі вышынь у цэнтральнай частцы 120—160 м, па далінах рэк — 100—125 м. Больш узвышаная ўсходняя частка (вышэй за 150 м). Краявыя грады і ўзвышшы дасягаюць 200—260 м над узроўнем мора, а на Віцебскім узвышшы — амаль 300 м. Даволі шырока прадстаўлены формы краявога ледавіковага рэльефу — грады, увалы, узгоркі; найболь вялікія з іх Браслаўская града, Гарадоцкае ўзвышша, Віцебскае ўзвышша і Свянцянскія грады. Палосы краявога рэльефу падзелены азёрна-ледавіковымі, флювіягляцыяльнымі і марэннымі нізінамі і раўнінамі. Азёрна-ледавіковыя нізіны і раўніны пашыраны ўздоўж даліны Заходняй Дзвіны і ў басейне р. Лучоса. Іх паверхня найбольш паніжана на захадзе. Знешнюю аднастайнасць азёрна-ледавіковых нізін парушаюць камавыя ўзгоркі вышынёй 7—8 м, зрэдку 15—20 м, озавыя грады вышынёй 10 м, зрэдку да 30 м. Характэрны таксама ўзгоркава-дзюнныя масівы вышынёй да 20 м. Да краявых частак былых прыледавіковых басейнаў прымеркаваны плоскія абразійныя пляцоўкі шырынёй да 5—7 км з дакладна выяўленым уступам. Па перыферыі Полацкага і Лучоскага прыледавіковых азёр і іншых вадаёмаў у межах паазерскага ледавіка пашыраны флювіягляцыяльныя дэльты вышынёй 2—10 м. Каля берагавых зон сустракаюцца своеасаблівыя кальцавыя формы рэльефу — пінго (гідралакаліты, булгуняхі). Тэрыторыя Беларускага Паазер'я дрэніруецца густой сеткай рэк, якія належаць да басейнаў Заходняй Дзвіны і Нёмана. Рачныя даліны маладыя, вузкія і глыбокія. Паазер'е налічвае каля 3 тыс. азёр. Катлавіны іх маюць разнастайнае паходжанне (падпруднае, лагчыннае, экзарацыйнае, тэрмакарставае, эразійнае і складанае) і дасягаюць максімальных для Беларусі памераў. Паазёрская ландшафтная правінцыя.
Вобласць Палескай нізіны вызначаецца шырокім развіцём моцна забалочаных алювіяльных, азёрна-алювіяльных і водна-ледавіковых раўнін з разнастайнымі формамі эолавай акумуляцыі. Узвышаныя ўчасткі краявых ледавіковых утварэнняў, марэнных і водна-ледавіковых раўнін (за выключэннем Мазырскага ўзвышша і Загароддзя) маюць абмежаванае пашырэнне, але ўтвараюць выцягнутыя ў субшыротным напрамку палосы, якія надаюць рэльефу Палесся хвалісты характар. Рачныя даліны шырокія, поймы дасягаюць значных памераў. Паводле тэктанічнай будовы вобласць падзяляюць на 2 падвобласці: Беларускае Палессе (сфарміравалася пераважна на тэр. з адносна глыбокім заляганнем крышталічных парод) і Украінскае Палессе (характарызуецца больш высокім заляганнем крышталічнага фундаменту). Каркас рэльефу, яго хвалістасць створаны ў асноўным ледавіковымі працэсамі дняпроўскага часу; ва ўтварэнні паўн. краю нізіны прымаў удзел ледавік сожскага часу, паўднёвага — тэктанічныя рухі. Максімальныя абсалютныя вышыні звязаны з краявымі ўтварэннямі, сярод якіх вылучаюцца Мазырскае ўзвышша і Загароддзе. У межах Мазырскага ўзвышша абсалютныя вышыні дасягаюць максімальных для Палесся адзнак — 220,7 м (каля в. Булаўкі Мазырскага р-на), а адносныя вышыні — да 80 м. Характэрная асаблівасць Мазырскага ўзвышша — інтэнсіўная расчлянёнасць ярыста-лагчыннай сеткай (20—30 шт/км²). Найбуйнейшыя лагчыны маюць даўжыню да 3 км і глыбіню ўрэзу да 70 м. Для краявых ледавіковых утварэнняў Загароддзя характэрны градавы рэльеф з плоскімі вяршынямі і спадзістымі схіламі. Пераважаюць абсалютныя вышыні 140—175 м, адносныя — 10—15 м. Ніжэй краявых ледавіковых утварэнняў размешчаны спадзістахвалістыя марэнныя раўніны з абсалютнымі вышынямі 150—160 м (распаўсюджаны абмежавана). Ярусам ніжэй (125—150 м) пашыраны спадзістахвалістыя і плоскія, часта забалочаныя водна-ледавіковыя раўніны і нізіны. На флювіягляцыяльных паверхнях шмат эолавых узгоркаў, град, дзюн вышынёй да 10 м, палёў перавеяных пяскоў. Найбольш нізкі ярус займае плоская, участкамі слабахвалістая паверхня азёрных і азёрна-алювіяльных забалочаных нізін, сярод якіх размешчаны зарастаючыя азёры, затарфаваныя лагчыны і катлавіны былых азёр. Тэрыторыя Палескай нізіны дрэніруецца пераважна рэкамі басейна Прыпяці і ў меншай ступені прытокамі Сажа, Дняпра і Буга.
Інаўроцлаў
Інаўроцлаў (Inowrocław, Inowrazlaw) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Інаўрацлаўскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з'яўляецца сядзібай вясковай гміны Інаўроцлаў.
Займае плошчу 30,42 км². Насельніцтва 72 561 чалавек (на 2019 год).
Гісторыя
Упершыню горад згадваецца ў 1185 годзе як Новы Улацлавак, магчыма, у гонар Уладзіслава I Германа. Акрамя таго, імя можа паходзіць ад Улацлавек. Вядома, што многія жыхары Улацлавака, ратуючыся ад паводкі, пасяліліся ў Інаўроцлаве. У 1238 годзе Інаўроцлаў атрымаў статус горада. Развіццё горада абапіралася на шырокія паклады солі ў непасрэднай блізкасці. Інаўроцлаў быў захоплены Прусіяй у 1772 годзе падчас першага падзелу Рэчы Паспалітай. Пасля Венскага кангрэса ў 1815 годзе вобласць стала часткай правінцыі Позен, якая належыла Прусіі. Горад і вобласць былі перайменаваны ў Гонесальза 5 снежня 1904 года. Гэты раён быў адноўлены ў Польшчы пасля Версальскага дагавора і яго ранейшая назва была адноўлена.
Падчас Другой сусветнай вайны Інаўроцлаў быў захоплены нацыстамі 11 верасня 1939 года і стаў часткай нямецкайй ваеннай акругі. Горад быў уключаны ў склад нямецкага рэйха па 26 лістапада 1939 года, першапачаткова частка Рэйхсгаў Познані (1939), а затым Рэйхсгаў Вартэланд (1939—1945). Нямецкія войскі былі разбіты Чырвонай Арміяй у студзені 1945 года, і горад быў вернуты Польшчы.
Анатоль Сцяпанавіч Бойка
Анатоль Сцяпанавіч Бойка (, в. Комлеўшчына,, Мінская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
Біяграфія
Нарадзіўся 25 студзеня 1954 года ў в. Комлеўшчына Клецкага раёна Мінскай вобласці.
Скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі па спецыяльнасці «Электрыфікацыя сельскай гаспадаркі»; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне».
Працаваў інжынерам-электрыкам, галоўным інжынерам, намеснікам старшыні калгаса «Прагрэс» Клецкага раёна Мінскай вобласці; старшынёй калгаса «Савецкая Беларусь» Клецкага раёна; старшынёй сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Кухчыцы» Клецкага раёна; старшынёй Клецкага раённага выканаўчага камітэта.
У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», шасцю юбілейнымі медалямі, ганаровымі граматамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
Асабістае жыццё
Жанаты, мае дзвюх дачок.
Заброддзе (Буда-Кашалёўскі раён)
Забро́ддзе (, Забродье) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чабатовіцкага сельсавета.
Размяшчэнне
У 28 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 44 км ад Гомеля.
Транспартная сетка
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Жлобін — Гомель.
Планоўка складаецца з кароткай прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой на поўначы далучаецца невялікі адасоблены ўчастак забудовы. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ў складзе эксперыментальнай базы «Пянчын» (цэнтр — вёска Пянчын).
Міхал Слізень
Біяграфічныя звесткі
З роду Слізняў сын Стафана Яна.
Падканюшы літоўскі з 1736 года, палкоўнік, староста крэўскі. Быў 12 разоў паслом на соймы, тройчы дэпутатам Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага.
Валодаў мястэчкам Палошка ў Ваўкавыскім павеце, Манякаўшчынай у Слонімскім павеце, Дзевяткавічамі ў Ашмянскім павеце і інш.
Меў сына Стафана.
Лань Ін
Лань Ін (1585—1666) — кітайскі мастак часоў імперыі Мін, прадстаўнік «школы Чжэ».
У Лань Іна былі псеўданім Tianshu (田叔), Diesou (蜨叟), Shi Toutuo (石頭陀). Сын Лань Ін — Лань Юй і ўнук Лань Шэнь калі падраслі, гэтак жа сталі мастакамі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў павеце Цяньтан (сучасны Ханчжоу, правінцыя Чжэцзян). Звестак пра яго жыццё практычна няма. Лічыцца, што за жыццё ён амаль не пакідаў роднай вобласці і з юных гадоў пачаў займацца жывапісам, стаўшы пасля вядучым жывапісцам «школы Чжэ». Памёр у 1666 годзе.
Захавалася каля 90 работ Лань Іна, большая іх частка выканана ў жанры шань-шуй (кіт. 山水, «жывапіс гор і вод»).
Сан-Валянцін
Сан-Валянцін (San Valentín) — горная вяршыня ў Чылі, вышэйшы пункт Патагонскіх Анд і ўчастка Паўднёвых Анд на працягу больш за 1000 км на поўнач ад вяршыні (да 37° паўночнай шыраты). Вышыня вяршыні дасягае 4058 м. Складзена з гранітаў. На схілах размешчаны 5 ледавікоў і вечныя снягі. Да поўдня ад Сан-Валянціна знаходзіцца Паўночнае Патагонскае ледавіковае плато.
Гаа Ке-гун
Гао Ке-гун (1248 — 1310) — выбітны кітайскі мастак часоў дынастыі Юань.
Біяграфія
Ён паходзіў са старажытнага уйгурскага клана, прадстаўнікі якога жылі на паўночным усходзе Кітая. Адразу пасля абвяшчэння дынастыі Юань Гаа Ке-гун быў прыняты на службу мангольскімі ўладамі. Зрабіў паспяховую кар’еру, даслужыўся да звання гуна, накшталт герцага, а пасля да пасады начальніка Дэпартамента пакаранняў. У 1299 годзе быў уведзены ў штат адноўленай Акадэміі Ханьлінь. Знаходзячыся пры двары, Гаа Ке-гун падтрымліваў цесныя сувязі з саноўнікамі-кітайцамі, у прыватнасці з Чжаа Мэнфу. Памёр у 1310 годзе Даду.
Творчасць
Гаа Ке-гун тварыў у жанрах: шань-шуй (山水, «жывапіс і малюнак гор і вод») і мо-чжу (墨竹, «бамбук, намаляваны тушшу»). У яго кампазіцыях на апошнюю з дзвюх тэм знайшла працяг традыцыя малюнкаў бамбука ў спалучэнні з каменнымі глыбамі і сама стылістычная манера, распрацаваная прадстаўнікамі і паслядоўнікамі школы «мастакоў-літаратараў», у першую чаргу Ван Цінюнем. Вядома некалькі карцін Гаа Ке-гуна ў гэтым жанры, у прыватнасці «Бамбук пад дажджом», «Бамбук і камяні».
Пейзажны жывапіс Гаа Ке-гуна адрозніваецца трохі большай стылістычнай разнастайнасцю, чым яго «бамбукавыя» кампазіцыі. Грунтуючыся на творчых знаходках Мі Фу і іншых прадстаўнікоў «паўднёвай» пейзажнай школы, ён выкарыстаў таксама дасягненні майстроў акадэмічнага пейзажу эпохі Паўночнай Сун, у першую чаргу,. Аб такім падыходзе сведчыць самы вядомы яго твор — карціна «Вясновыя горы ў чаканні дажджу», дзе ўзнаўляецца тыповы для «туманна-хмарнага» стылю пейзаж — горы, якія выступаюць з дымчатай заслоны, і дапоўненыя выразна выпісанымі на пярэднім плане малюнкамі дрэў. Трохі ўзнёслая перспектыва, багацце паветранага асяроддзя, якое запаўняе сабой верхнюю частку скрутка і падзяляе пярэдні і задні планы, ствараючы ўражанне разрэджанасці і глыбіні прасторы.
Аналагічнымі кампазіцыйна-стылістычнымі рысамі адзначана карціна Гаа Ке-гуна — «Хмарныя пікі, пахкія пікі» або іншая назва «Аблокі, якія распасціраюцца над духмянымі пікамі».
Замак Глюксбург
Замак Глюксбург — сямейнае гняздо дынастыі Глюксбургаў. Знаходзіцца каля дацкай мяжы, на самым поўначы Германіі, у горадзе Глюксбург, у 11 км ад Фленсбурга.
Замак стаіць у возеры на 2,5-метровым падмурку, над паверхняй возера, пабудаваў яго архітэктар Нікалаўс Кэрыес (Карыес).
Гісторыя замка
У сярэдзіне XIX стагоддзя знаходзіўся ў валоданні дацкага караля Крысціяна IX.
Сімяонаўская царква (Кажан-Гарадок)
Сімяонаўская царква, Капліца могілкавая — праваслаўны храм у в. Кажан-Гарадок Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці.
Гісторыя
Знаходзіцца на могілках. Пабудавана ў 19 ст. з дрэва.
Архітэктура
Твор народна-этнаграфічнага дойлідства. Першапачаткова 4-сценны зруб быў накрыты чаротавым вальмавым дахам з драўляным крыжам на вільчыку. Фасады расчлянёны лапаткамі і прамавугольнымі аконнымі праёмамі.
Інтэр'ер
У інтэр'еры драўляны разны ківорый, выкананы Іосіфам Астапчыкам пасля 1818 г., абразы 18 ст. «Маці Божая Адзігітрыя Казанская», «Маці Божая з Эмануілам і св. Мікалай», «Святы Пётр», «Святы Павел», «Мікалай Цудатворац».
Балгарыя ў складзе Асманскай імперыі
З заваяваннем Балгарыі туркамі ў 1393 годзе, быў ліквідаваны самастойны Тырнаўскі патрыярхат (прызнаны на Лампсакійскім Саборы 1235 года), які быў падпарадкаваны Канстанцінопальскай патрыярхіі. У 1766 годзе быў ліквідаваны турэцкімі ўладамі Пячскі патрыярхат (у тым ліку ў сваёй епархіі многія балгарскія землі), а ў 1767 годзе была ліквідавана турэцкімі ўладамі і Ахрыдская архіепіскапія (якая лічыцца балгарскай нацыянальнай Царквой). Абедзве Царквы становяцца часткай Канстанцінопальскага патрыярхата ў сувязі з Руска-турэцкай вайной, якая набліжаецца (1768—1774).
Заваёва
У канцы XIV стагоддзя Балгарыя была заваявана Асманскай імперыяй. Спачатку яна знаходзілася ў васальнай залежнасці, а ў 1396 султан Баязід I анэксаваў яе пасля перамогі над крыжакамі ў бітве пры Нікаполі.
Тэрытарыяльная і палітыка-рэлігійная адміністрацыя
У Асманскай імперыі насельніцтва было падзелена на рэлігійныя абшчыны «прававерных» і «няверных», аб'яднаных у мілеты : мусульманскі мілет і праваслаўны мілет (або грэцкі мілет). Праваслаўны мілет уключаў у сябе розныя народы, аб'яднаныя на аснове рэлігійнай прыналежнасці пад вяршэнствам грэцкай патрыярхіі ў Канстанцінопалі. Асманскія законы загадвалі членам кожнага мілета пэўныя правы і абавязкі. Натуральна, асманская дзяржава імкнулася ўсяляк падкрэсліць прымат ісламу і мусульман на яго тэрыторыі. Найбольшымі правамі карысталіся мусульмане. Члены іншых абшчын мелі ў асноўным абавязкі (пэўны колер цюрбанаў, лінія аселасці, гэта значыць пражыванне ў пэўным квартале- гета, забарона на верхавую язду, падатак грашыма або дзецьмі). Разам з пераходам у падпарадкаванне Канстанцінопальскай патрыярхіі ў балгарскіх землях з'явіліся і грэчаскія царкоўныя кнігі, славянская літургія часткова засталася толькі ў сёлах. Дзве незалежныя праваслаўныя цэрквы — Пячскі патрыярхат і Ахрыдская арцыбіскуп — сталі пасля ахвярамі фанарыётаў.
У гэты час была праведзена частковая ісламізацыя балгарскага этнасу, за кошт балгараў, якія прынялі іслам і перайшлі ў мусульманскі мілет. Частка балгараў праваслаўнага веравызнання засталіся верныя Канстанцінопальскаму патрыярхату пасля аднаўлення Балгарскай праваслаўнай царквы. Гэта былі так званыя "грэкаманы". Тым не менш, большасць балгараў захавалі родную мову, веру і традыцыі. Асабліва станоўчую ролю пры гэтым адыграла балгарскае духавенства і манастыры.
Сацыяльна-эканамічнае становішча
Нераўнапраўнае становішча балгараў у Асманскай імперыі падтрымлівалася рознымі спосабамі, найбольш распаўсюджанымі сярод якіх з'яўляліся:
Пад уплывам Асветы ў XIX стагоддзі адбываецца працэс балгарскага нацыянальнага адраджэння, які характарызуецца сацыяльна-эканамічным ростам, нацыянальным яднаннем і вызваленнем балгарскага народа. Адначасова з гэтым пад уплывам Вялікай французскай рэвалюцыі ў Асманскай імперыі ўзнікае асманізм, паслядоўнікі якога заяўлялі неабходнасць роўнасці перад законам, усеагульнай вайсковай павіннасці і абавязковай дзяржаўнай адукацыі для ўсіх падданых імперыі.
Паўстанні і вялікія дзяржавы
У той час як асманы былі на ўзвышэнні, існавала адкрытая апазіцыя іх уладзе. Першае паўстанне пачалося ў той час, калі імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Жыгімонт заснаваў рыцарскі ордэн Цмока ў 1408 годзе, калі два балгарскія шляхцічы Канстанцін і Фружын на некалькі гадоў вызвалілі некаторыя рэгіёны. Самыя раннія сведчанні працяглага мясцовага супраціву датуюцца да 1450 года. Радзік ( альтэрнатыўна Радзіч) быў прызнаны асманамі ваяводам Сафійскай вобласці ў 1413 годзе, але пазней ён павярнуўся супраць іх і лічыцца першым гайдукам у гісторыі Балгарыі. Больш чым праз стагоддзе адбыліся два Тырнаўскія паўстанні - у 1598 ( Першае Тырнаўскае паўстанне ) і 1686 ( Другое Тырнаўскае паўстанне ) вакол старой сталіцы Тырнава. За імі рушылі ўслед каталіцкае Чыпроўскае паўстанне ў 1688 годзе і паўстанне ў Македоніі пад кіраўніцтвам Карпоша ў 1689 годзе, справакаванае аўстрыйцамі ў рамках іх доўгай вайны з асманамі. Усе паўстанні былі няўдалымі і патанулі ў крыві. Большасць з іх выклікала масавыя хвалі выгнанняў, якія часта налічвалі сотні тысяч. У 1739 годзе Бялградскі дагавор паміж Аўстрыйскай імперыяй і Асманскай імперыяй спыніў інтарэс Аўстрыі да Балкан на стагоддзе. Але ў 18 стагоддзі ў гэтым раёне дала аб сабе знаць нарастаючая магутнасць Расіі. Расейцы, як праваслаўныя славяне, маглі апеляваць да балгараў так, як не маглі аўстрыйцы. Кючук-Кайнарджанскі дагавор 1774 г. даў Расіі права ўмешвацца ў асманскія справы для абароны хрысціянскіх падданых султана.
Балгарскае нацыянальнае абуджэнне і адраджэнне
Балгарскае нацыянальнае адраджэнне — перыяд сацыяльна-эканамічнага развіцця і нацыянальнай інтэграцыі балгарскага народа пад уладай Асманскай імперыі. Прынята лічыць, што пачатак з гістарычнай кнігі «История Славяноболгарская », напісанай у 1762 годзе Паісіем, балгарскім манахам з манастыра Хіландар на Афоне, прывяло да нацыянальнага абуджэння Балгарыі і сучаснага балгарскага нацыяналізму і працягвалася. да вызвалення Балгарыі ў 1878 годзе ў выніку руска-турэцкай вайны 1877-78 гг.
Сістэма Мілета — сукупнасць канфесійных суполак Асманскай імперыі. У ім ішла гаворка пра асобныя суды, якія адносяцца да «асабістага права», паводле якога рэлігійным суполкам было дазволена кіраваць сабой у адпаведнасці з іх уласнай сістэмай. Султан лічыў Усяленскага патрыярха Канстанцінопальскага патрыярхату лідэрам праваслаўных хрысціянскіх народаў сваёй імперыі. Пасля рэформаў Асманскага Танзімата (1839–1876 гг.) у Імперыі ўзнік нацыяналізм, і гэты тэрмін выкарыстоўваўся для абароненых законам рэлігійных меншасцей, падобна таму, як іншыя краіны выкарыстоўваюць слова нацыя. Новыя млыты былі створаны ў 1860 і 1870 гг.
Балгарскі экзархат (дэ-факта аўтакефальная праваслаўная царква) быў створаны як асобная балгарская епархія на аснове галасавання этнічнай ідэнтычнасці. Ён быў абнародаваны ў аднабаковым парадку (без блаславення Усяленскага Патрыярха ).
Заснаванне Экзархату стала прамым вынікам барацьбы балгарскага праваслаўнага насельніцтва супраць панавання Канстанцінопальскага грэчаскага патрыярхату ў 1850—1860-х гадах. У 1872 годзе Патрыярхат абвінаваціў Экзархат у тым, што ён унёс этнанацыянальныя асаблівасці ў рэлігійную арганізацыю Праваслаўнай царквы, а аддзяленне ад Патрыярхату было афіцыйна асуджана Саборам у Канстанцінопалі ў верасні 1872 года як раскольніцтва. Тым не менш, балгарскія рэлігійныя лідэры працягвалі пашыраць межы Экзархату ў Асманскай імперыі, праводзячы плебісцыты ў раёнах, якія аспрэчваліся абедзвюма Цэрквамі.
Узброенае супраціўленне асманскаму валадарству абвастрылася ў трэцяй чвэрці 19 стагоддзя і дасягнула апошняй кропкі ў Красавіцкім паўстанні 1876 года, якое ахапіла частку этнічна балгарскіх тэрыторый імперыі. Паўстанне, разам са стратэгічнымі інтарэсамі Расіі на Балканах, стала прычынай руска-турэцкай вайны 1877-1878 гг., якая скончылася стварэннем незалежнай балгарскай дзяржавы ў 1878 г., хоць і значна меншай за тое, на што разлічвалі балгары.
Яўген Гаўрылавіч Навіцкі
Яўген Гаўрылавіч Навіцкі ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).
Біяграфія
Я. Г. Навіцкі нарадзіўся ў вёсцы Копцевічы (сучасны Чашніцкі раён Віцебскай вобласці). Скончыў 7 класаў, затым Маскоўскую лётна-тэхнічную школу. У 1933 годзе Мікалаеўскую школу марскіх лётчыкаў Асавіяхіма, атрымаўшы званнеі інструктара-парашутыста і інструктара-лётчыка. Працаваў пілотам авіяцыі Наркамлесу ў Ленінградзе.
З 1941 г. у Ваенна-Марскім Флоце. Прайшоў навучанне ў 3-м ваенна-марскім вучылішчы ва Уладзівастоку. Быў прызначаны лётчыкам 57-га пікіровачна-штурмавога авіяцыйнага палка(з 1943 года 7-ы пікіровачна-штурмавы авіяполк) 8-й бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады Ваенна-Паветраных сіл Балтыйскага флоту. Удзельнічаў у баях пад Ленінградам, ў Прыбалтыцы, Усходняй Прусіі, Германіі. За час вайны выканаў 72 баявых вылеты на самалёце Іл-2 і 500 на самалёце У-2. Знішчыў і пашкодзіў карабель, 4 транспарты, 6 катараў, кананерскую лодку, 32 танкі і шмат іншай ваеннай тэхнікі і жывой сілы ворага.
Указам Прэзідыума ВС СССР ад 6 сакавіка 1945 г. гвардыі капітану Навіцкаму Яўгену Гаўрылавічу прысвоена званне Героя Савецкага Союза.
Дэмабілізаваны па стану здароўя ў 1946 г. Да 1973 года Я. Г. Навіцкі працаваў у грамадзянскай авіяцыі і на партыйнай рабоце.
Варажская варта
Варажская варта  — агульнае найменне нарвежскіх і англасаксонскіх наёмнікаў у візантыйскай арміі X—XIV ст. Упершыню найменне сустракаецца ў хроніцы Іаана Скіліцы, Мадрыдскім Скіліцы, пад 1034 годам. Варагі прыбывалі ў Візантыю праз Русь. У 988 годзе імператар Васіль II атрымаў ад кіеўскага князя Уладзіміра Святаславіча атрад з 6000 чалавек для барацьбы з узурпатарам Вардам Фокам і арганізаваў з іх тагму. На працягу двух наступных стагоддзяў варагі бралі ўдзел у войнах імперыі і служылі прыдворнай вартай. Месцам іх размяшчэння спачатку быў Вялікі палац, а з эпохі Камнінаў — палацавы комплекс і Влахернскі палац. Варажская варта была адборным падраздзяленнем, вядомым адданасцю валадару, выдатнай фізічнай падрыхтоўкай, узбраеннем, адзеннем і дысцыплінай. Іх афіцэрам давалі прыдворныя званні — напрыклад, Харальд Суровы быў. Кіраўніком варты з тытулам аколуф звычайна быў грэк.
Паняцці
Паходжанне слова «вараг», «вэрынг» (Vaeringjar) і яго дакладнае значэнне дыскусійныя. У грэчаскай мове яно ўпершыню з'яўляецца ў значэнні «нарвежац», а пасля фарміравання з іх вайсковага падраздзялення гэтым словам сталі пазначаць наёмнікаў нарвежскага паходжання. У пазнейшы перыяд, калі ў складзе варажскай варты з'явіліся англасаксы і прадстаўнікі іншых германскіх народаў, паняцце «варагі» распаўсюдзілася і на іх. Звычайна, варагаў атаясняюць са скандынаўскімі вікінгамі і руссю. З грэчаскіх крыніц да XII ст. цяжка разумець, каго храністы называюць «Rhosi». Напэўна, для грэкаў адрозненні паміж усімі прышлымі з поўначы варварамі не былі значнымі.
Ацэньваючы сучасны стан дыскусіі пра паняцці, вядомая медыявістка А. А. Мельнікава лічыць скандынаўскае паходжанне ўласна слова «вараг» несумнеўным. Яго старажытнаскандынаўскі адпаведнік vaeringi не раз сустракаецца ў сагах, скальдычных вершах і хроніках у асноўным значэнні «чалавек на візантыйскай службе». Пры гэтым паняцце «вэрынг» пачынаюць ўжываць пазней за найранейшыя сведчанні пра прысутнасць варагаў у Візантыі — прыкладна з канца 980-х гадоў. Агульная найменне тых, хто пабываў у Грэцыі ў сагах — Grikklandsfari («ездзіў у Грэцыю»), тады як называя кагосьці «вэрынгам» часта рабілі ўдакладненне пра вайсковай характар яго службы. Разам з гэтым складальнікі саг супрацьпастаўляюць «вэрынгаў» і «нарманаў», адрозніваюць іх як прыватнае і агульнае паняцці. Грэчаскае слова Βάραγγοι упершыню сустракаецца ў хроніцы гісторыка Георгія Кедрына пры апісанні падзей 1034 года. Для варагаў англійскага паходжання з XIII ст. у афіцыйных дакументах ужывалася паняцце «англа-варагі».
Наёмнікі ў Візантыі
Да IX ст. візантыйская армія складалася з двух асноўных частак, розных па спосабе фарміравання. Адна частка фармавалася на аснове апалчэння, сабранага ў фемах, якіх да валадарства імператара Феафіла было 11 у азіяцкай частцы імперыі і 12 у еўрапейскай. Воіны, выстаўляныя фемамі, называліся стратыётамі і акрытамі. Пасля ваенных рэформ імператара Канстанціна V (741—775), калі дыслакаваныя ў Канстанцінопалі атрады палацавай варты з выключна цырыманіяльнымі задачамі былі ператвораны ў баявыя падраздзяленні, склаўся падзел рэгулярнай часткі арміі на чатыры тагмы: схол, эскувітаў, (сфарміраваны ў перыяд сумеснага валадарства Канстанціна VI (780—797) і яго маці Ірыны),  (сфарміраваны пры Нікіфары I (802—811)) на чале са сваімі даместыкамі. Акрамя гэтых падраздзяленняў, на службе візантыйскага імператара знаходзіліся атрады замежных наёмнікаў, якія служылі галоўным чынам у асабістай імператарскай варце. Паступовы заняпад фемнай арміі і яе няздольнасць адпавядаць складаным баявым задачам прычыніліся да фарміравання наёмных падраздзяленняў з замежнікаў, пераважна з Заходняй Еўропы. Сфарміраваныя па гэтым прынцыпе тагмы, кожная з якіх ўключала воінаў пэўнай нацыянальнасці, неслі службу або ў Канстанцінопалі, або ў правінцыях. Сталічная этэрыя дзяліліся на 3 (Вялікую, Сярэднюю і Трэцюю этэрыі) або 4 часткі. Як думаюць, Вялікая этэрыя складалася з хрысціянскіх падданых імперыі, прадстаўнікі дружалюбных народаў залічаліся ў Сярэднюю, а іншыя траплялі ў Трэцюю. У канцы IX або пачатку X ст. Трэцяя этэрыя скасавана і большасць наёмнікаў з таго часу служылі ў Вялікай.
Паводле аплаты падраздзяленні візантыйскай арміі таксама адрозніваліся. Фемнае войска атрымлівала асноўную частку сваёй платы з наданых зямельных надзелаў, у рэгулярнай арміі воіны атрымлівалі штогадовае жалаванне (ругу), рознае залежна ад пасады і падраздзялення. Аднак для паступлення на такую службу трэба было ўнесці уступную плату, у сярэднім адпаведную рузе за 3 гады. Пад гэтай жа назвай вядомы і аднаразовыя выплаты, якія здзяйсняліся з экстраардынарных нагод. У найважнейшай крыніцы X ст., трактаце «Пра цырымоніі» імператара Канстанціна Багранароднага (913—959), звесткі якога (разам з іншым трактатам таго ж аўтара, «Пра кіраванне імперыяй») часта з прычыны адсутнасці альтэрнатывы пашыраюць і на іншыя перыяды візантыйскай гісторыі, паведамляецца, што перад марской экспедыцыяй на Крыт ў 902 годзе 700 наёмнікам-русам было выплачана 7200 ругі, гэта значыць прыкладна 11 намісм на чалавека. У Вялікай этэрыі выплата складала прыкладна 40 намісм ў пераліку на месяц. Невядома, ці трэба было плаціць уступны ўзнос для прыёму ў варажскую варту, магчыма пры Васілі II (976—1025) або адным з яго непасрэдных пераемнікаў гэтая неабходнасць была адменена. Для варагаў, які служылі за межамі сталіцы, аплата была значна меншай, 10-15 намісм на месяц. Экстраардынарным спосабам аплаты варагам мог быць або pólotasvarf, названы Сноры Стурлусанам крыніцай велізарнага багацця Харальда Суровага. Сэнс гэтага паняцця не ясны. Па розных версіях гэта магло быць або права ці ажыццёўленая магчымасць рабавання палаца імператара, або права збору нейкага падатку.
З'яўленне варагаў у Візантыі
Упершыню прысутнасць атрадаў вікінгаў (русаў) на тэрыторыі Візантыі адзначана ва ўладарства імператара Феафіла (829—842), калі яны з поўначы дасягнулі Чорнага мора і пагражалі Херсону, сталіцы аднайменнай фемы. Пасля гэтага пра варагаў пры двары візантыйскага імператара паведамляюць Бертынскія аналы, паводле іх да двара імператара Людовіка Набожнага ў Інгельгайме 18 мая 839 года прыбыла дэлегацыя ад візантыйскага двара, у складзе якой былі тыя, хто «свой народ называлі Рос» і чый кароль называецца каган (rex illorum Chacanus vocabulo). Магчыма, гэта былі пасланнікі варажскага конунга, з якімі Феафіл вёў перамовы па запрашэнні атрада наёмнікаў. На думку А. А. Шахматава, іх мэтай было ўстанаўлення прыязных адносін з Візантыяй і шляху ў Швецыю праз Заходнюю Еўропу. Некалькімі гадамі пазней, ва ўладаранне Міхаіла III (842—867) «таўраскіфы» былі на службе імператара і згадваюцца Генезіям як забойцы прыдворнага еўнуха  у 855 годзе. У 860 годзе русы здзейснілі паход на Канстанцінопаль, з чаго Міхаіл III мог зрабіць высновы пра ваенны патэнцыял варагаў, аднак невядома, ці з'явіліся тады варагі на імператарскай службе. У Tactica Leontis, якую прыпісваюць імператару Льву VI (886—912), нічога пра варагаў не паведамляецца. Наступным разам Rhosi з'яўляюцца ў візантыйскіх крыніцах у згаданым вышэй аповедзе трактата «Аб цырымоніях» ў сувязі з экспедыцыяй на Крыт ў 902 годзе. Пад 907 годам «Аповесць мінулых гадоў» апавядае пра паход Алега і двух заключаных пасля гэтага дагаворах. Другі з іх, складзены ў 911 годзе, уключаў палажэнне пра магчымасці найму русаў на візантыйскую вайсковую службу: «Калі ж будзе набор у войска і гэтыя (русы) захочуць шанаваць вашага цара, і колькі б ні прыйшло іх у які час, і захочуць застацца ў вашага цара па сваёй волі, то хай так будзе». У сувязі з аповедам пра падарожжа княгіні Вольгі да двара імператара Канстанціна VII у 955 або 957 годзе аўтар «Аповесці мінулых гадоў» згадвае пра раней выказаную імператарам просьбу аб прысылцы воінаў-варагаў (русаў), а ў «Аб цырымоніях» згадваюцца «ахрышчаныя росы» ў складзе палацавай варты.
Упершыню ўжыванне слова фіксуецца ў грэчаскіх крыніцах у 1034 годзе.
Наёмнікі з іншых народаў
Варагі не былі адным этнічным кампанентам візантыйскай арміі. Кажучы пра яе нацыянальны склад у бітве пры Манцыкерце, арабскія крыніцы называюць грэкаў, русаў, хазар, аланаў, агузаў, печанегаў, грузінаў, армянаў і франкаў. Армянскі гісторык XII ст. Матфей Эдэскі называе таксама «насельнікаў далёкіх астравоў», аднак напэўна ён меў на ўвазе скандынаваў. Паводле афіцыйных дакументаў перыяду ўладарства імператара Міхаіла VII (1071—1078) армія ўключае ў сябе рускія, варажскія, калбяжскія, франкскія, балгарскія і сарацынскія атрады. Аналагічны пералік змешчаны ў хрысавуле ад 1079 года імператара Нікіфара Ватаніята (1078—1081). Пры Аляксеі I Камніне (1081—1118) у 1088 годзе пералік наступны: русы, варагі, калбягі, англічане, франкі, немцы , балгары, сарацыны, аланы, абазгі, «бяссмертныя» і іншыя рамеі і замежнікі. Прырода гэтых дакументаў і спецыфіка візантыйскага юрыдычнай мовы не выключаюць, што ўжытыя ў пераліках найменні народаў не ўзаемавыключальныя. З названых народаў да варагаў традыцыйна адносяць англічан.
Магчыма датычнымі англічан лічацца чатыры згадкі «з варагаў Фулы» у хроніцы Анны Камніны. Аднак яна, паведамляючы пра падзеі пачатку 1080-х гадоў, кажа пра іх, як пра ўжо даўно служачых імперыі. З гэтага В. Р. Васільеўскі робіць выснову, што яна блытаецца ў этнічнай прыналежнасці варвараў, і гаворка ў яе ідзе пра скандынаваў. Аднак, на думку А. А. Васільева, гэта супярэчнасць можа быць вытлумачана тым, што свае ўспаміны Анна Камніна пісала пасля 1148 года, калі перавага англічан сярод варагаў даўно стала фактам. Меркаванне пра тое, што англа-варагі ігралі значную ролю з канца XI ст. аспрэчвае нямецкі візантыст. Дадатковую аргументацыю на карысць значнага прытоку англічан ўжо ў канцы 1070-х гадоў прыводзіць.
Арганізацыя
Начальнік варажскай варты называўся аколуфам або аколітам (acolythus). Вызначэнне гэтай пасады прыводзіцца ў трактаце сярэдзіны XIV ст. «De Officiis» Псеўда-Кадзіна: «аколуф адказны за варангаў: на чале іх ён суправаджае імператара; таму яго і называюць аколуфам, то-бок суправаджальнікам». Гэта званне згадваецца яшчэ трактам Канстанціна Багранароднага «Аб цырымоніях», і тады гэта быў начальнік атрада замежных наймітаў. Гэта была дастаткова важная пасада. Хоць аколуф падпарадкоўваўся друнгарыю віглы, ён быў у значнай ступені незалежны ад яго. Пры Палеалогах аколуф займаў 51-ю пазіцыю ў прыдворнай іерархіі. Належнае паводле рангу адзенне аколуфа таксама апісана ў Кадзіна: цюрбан з залатым шыццём, шаўковы і скаранік з маленькім чырвоным кутасікам. У абавязкі аколуфа ўваходзіла ў пэўных выпадках выкананне важных ваенных задач у ролі военачальніка, а таксама ўдзел у прыдворных цырымоніях і нават дыпламатычныя місіі. Памочнікамі аколуфа было некалькі. Прымікірыю падпарадкоўваліся тэрытарыяльныя падраздзяленні варагаў і, наколькі вядома, гэтую пасаду маглі займаць грэкі. Па назве вядома таксама пасада «вялікага перакладчыка варагаў».
У адрозненне ад аховы імператара з ліку грэкаў, якія складалі тагму экскувітараў, не ўсе варагі размяшчаліся пры двары. З усяго варажскага корпусу адбіралася толькі малая частка, якая размяшчалася ў палацы і несла асабістую варту, служачы целаахоўнікамі або ганаровай вартай. Гэта былі адборныя або палацавыя варагі, якія мелі сякеры на правым плячы, стаялі каля імператарскага стальца і ішлі за імператарам на выхадах. Апроч іх былі яшчэ «вонкавыя варагі», якія неслі страявую службу і жылі ў фемах.
Да смерці Рамана III у 1034 годзе
У 949 годзе караблі русаў («аусіі», ousiai, ) бралі ўдзел у ахове марскога ўзбярэжжа каля Дырахія і ў Далмацыі. У тым жа 949 годзе, 629 русаў пасланы ў складзе экспедыцыі на Крыт. Паводле арабскіх крыніц, у візантыйскай арміі, якая пацярпела 30.10.954 года паражэнне пад ад  былі прадстаўнікі народа русь. На думку французскага гісторыка А. Рэмбо, яны бралі ўдзел і ў папярэднім паходзе ў Сірыі ў 947 годзе. Хоць пацверджанняў гэтаму няма, некаторыя гісторыкі думаюць, што русь брала ўдзел у кампаніях Нікіфара Фокі (963—969) на Кіпры, Сірыі і Сіцыліі у канцы 950-х — пачатку 960-х гадоў. Частае ўпамінанне русаў у працах візантыйскіх гісторыкаў дало падставу біёграфу Нікіфара Фокі, французу Л.-Г. Шлюмбержэ, думаць, што ўжо тады было асобнае варажскае падраздзяленне варты, аднак гэта малаверагодна. У 967 годзе па даручэнні Нікіфара князь Святаслаў Ігаравіч здзейсніў. Яшчэ пра адзін ваенны эпізод уладарання Нікіфара Фокі вядома са словаў Ліўтпранда Крэмонскага, які паведаміў пра адпраўку ў Італію флоту з хеландый, сярод якіх было дзве рускія і дзве гальскія. Напэўна, меліся на ўвазе караблі варагаў і нарманаў. Думка Шлюмбержэ пра тое, што забойства Нікіфара ў снежні 969 года было здзейснена пры ўдзеле варагаў таксама нічым не пацверджана. Ва ўладарства Іаана Цымісхія (969—976) не вядома згадак варагаў на візантыйскай службе, калі не лічыць руска-візантыйскай вайны 970—972 гадоў, якая стала працягам балгарскага паходу Святаслава. Пад 980 годам у «Аповесці мінулых гадоў» ёсць апавяданне пра тое, як князь Уладзімір Святаславіч адправіў з Кіева ў Візантыю варагаў, якія вымагалі выкуп з гараджан. Неўзабаве імператар Васіль II (976—1025) стварыў корпус варажскай варты, таму Д. С. Ліхачоў прымае датаванне, названае летапісам і звязвае гэтыя дзве падзеі, аднак на думку А. А. Шахматава меў месца перанос падзей перыяду пачатку вялікага княжання Яраслава Уладзіміравіча, калі ў 1017 годзе варагі бясчынствавалі ў Кіеве.
Найважнейшай вяхой у гісторыі варажскай варты лічыцца прыбыццё да Васіля II атрада з 6000 «таўраскіфаў» на дапамогу ў падаўленні бунту Варды Фокі, які адбываўся ў 987—989 гадах. Паводле гісторыка 2-й паловы XI ст. Міхаіла Псела, «цар Васіль ганіў няўдзячных рамеяў, і як незадоўга перад тым з'явіўся да яго атрад адборных таўраскіфскіх воінаў, затрымаў іх у сябе, дадаў да іх іншых чужаземцаў і паслаў супраць варожага войска». Акадэмік В. Р. Васільеўскі ў сваёй працы 1874—1875 гадоў «Варага-руская і варага-англійская дружына ў Канстанцінопалі XI і XII стагоддзяў» тлумачыць гэтыя даволі нявызначаныя выразы Псела як указанне на тое, што гаворка ідзе пра тых варагаў, якія былі адпраўленыя з Кіева ў 980 годзе, а ў 989 годзе яны былі арганізаваны ў асобны атрад. Незалежнае ад Псела апавяданне пра гэтыя падзеі змешчана у хроніках гісторыкаў XII ст. Георгія Кедрына і Іаана Зонары, якія адзначалі прычынную сувязь паміж з'яўленнем варажскага атрада, шлюбам князя Уладзіміра з сястрой Васіля II Ганнай і наступным хрышчэннем Русі у 988 годзе. Армянскі гісторык Сцепанас Таранецы пад 1000 годам паведамляе пра сустрэчу імператара Васіля II і абхазскага цара Баграта, калі адзін з суправаджалых імператара «рузаў» пачаў спрэчку з-за сена з іверыйцамі. У выніку «руз» быў забіты, «тады ўвесь народ Рузаў, які быў там, падняўся на бой: іх было 6000 чалавек пешых, узброеных дзідамі і шчытамі, якіх прасіў цар Васіль у цара Рузаў у той час, калі ён выдаў сястру сваю замуж за апошняга. — У гэты ж самы час Рузы паверылі ў Хрыста. Усе князі і васалы Тайк'скія выступілі супраць іх і былі пераможаны». В. Р. Васільеўскі звязвае гэта сутыкненне варагаў (русаў) з грузінамі з тым, што Варда Фока, як вядома ад Псела і Таранецы, абапіраўся, апроч грэкаў, у асноўным на грузінаў. Такім чынам, у 989 годзе грузіны Варды Фокі пацярпелі паражэнне ад варажскага атрада. Адначасова з праблемай храналогіі названых падзей, ёсць дыскусійнае пытанне пра нацыянальны склад дасланага Уладзімірам атрада. Прыхільнікі і праціўнікі нарманскай тэорыі лічаць воінаў з яго або скандынавамі, або славянамі. Паняційную блытаніну пагаршаюць італьянскія аўтары, якія адрозніваюць варагаў на імператарскай службе і русаў, распавядаючы пра дасланую Васілём II дапамогу катепану Італіі.
Ва ўладарства Васіля II простых сведчанняў пра ўдзел варажскай варты ў баявых дзеяннях не вядома, але, на думку ісландскага даследчыка, няма сумненняў, што менавіта дзякуючы ёй імператар мог захоўваць спакой ўнутры імперыі і паспяхова супрацьстаяць знешнім пагрозам. На думку Ю. Кулакоўскага, звесткі ананімнага ваеннага трактата «De re militaris», які прыпісваюць палкаводцу Васіля II, можна разумець як указанне, што ў кампаніях гэтага імператара супраць балгараў брала ўдзел падраздзяленне русаў. Несумнеўным, на думку Блёндаля, з'яўляецца ўдзел варагаў у сірыйскай кампаніі Васіля II у 999 годзе, калі, па словах арабскага храніста Ях'і Антыёхійскага русы падпалілі царкву ў Эмесе разам з жыхарамі, якія схаваліся там. Годам пазней адбыўся апісаны вышэй інцыдэнт з грузінамі. У 1016 годзе ў Балгарыі пры раздзеле багатай здабычы русам была выдзелена трэцяя яе частка. У 1019 годзе пры нарманы былі разбітыя рускімі наёмнікамі.
У хроніцы Георгія Кедрына апісваецца эпізод, які адбыўся незадоўга да смерці Васіля II, калі да яго двара з'явіўся нейкі Хрысахір, сваяк памерлага да гэтага часу князя Уладзіміра Святаславіча, разам з атрадам у 800 чалавек і выказаў жаданне паступіць на наёмную службу. На патрабаванне імператара папярэдне раззброіцца Хрысахір адмовіўся і перайшоў цераз Прапантыду. Там ён высадзіўся ў Абідосе, лёгка перамог мясцовага страціга, але ўрэшце яго атрад быў разбіты.
Непасрэдныя пераемнікі Васіля II, яго брат Канстанцін VIII (1025—1028) і зяць Раман III (1028—1034) не мелі ваенных здольнасцяў і пры іх пра варажскую варту да прыбыцця ў Візантыю Харальда Суровага нічога не вядома. Магчыма, менавіта варагаў меў на ўвазе Кедрын у апавяданні як дзякуючы толькі адвазе варты імператар выратаваўся пасля. У 1032 годзе варагі, магчыма, былі ў войску Георгія Маніяка пры ўзяцці Эдэсы.
Харальд Суровы ў Візантыі, 1034—1043 гады
Паводле цяперашніх уяўленняў, захаваныя рэдакцыі сагі пра знаходжанне Харальда Суровага у Візантыі ўзыходзяць да, які служыў пэўны час разам з Харальдам. У «Кругу Зямным», напісаным нашчадкам Хальдара Сноры Стурлусанам каля 1230 года, Харальду прысвечана асобная сага. Паслядоўнасць падзей жыцця Харальда пасля паразы пры Сцікластадзіры у 1030 годзе вядома даволі добра. Пасля бітвы, у якой ён удзельнічаў 15-гадовым, ён пэўны час хаваўся, лячыўся, затым перабраўся ў Швецыю, а вясной наступнага года адправіўся «на ўсход у Гардарыкі да канунга Ярыцлейва». Там, паводле Сноры Стурлусана, ён стаў «хеўдынгам над людзьмі канунга, якія ахоўвалі краіну», што, на думку С. Блёндаля з'яўляецца відавочным перабольшаннем. Апавяданне з «Гнілой скуры» пра тое, што Харальд «прыплыў на ваенных караблях у Міклагард з вялікім войскам» звычайна датуюць 1034 або 1035 гадамі. Пры якім імператары гэта адбылося візантыйскі і скандынаўскія крыніцы разыходзяцца — паводле Сноры Стурлусана гэта было ў праўленне «Зоэ Магутнай» і «Микьяля Каталакта», гэта значыць імператрыцы Зоі і яе саправіцеля Міхаіла Калафата (1041—1042), аднак сучаснік і сведка падзей сцвярджае, што «Аральт» пажадаў укленчыць і даведацца візантыйскіх парадкаў перад васілеўсам Міхаілам Пафлаганянінам (1034—1041), другім мужам Зоі. Памер «вялікага войска» Харальда паказваецца толькі ў Кекаўмена і, па яго думку, яго складалі «пяцьсот адважных воінаў». Становішча, якое заняў Харальд пры візантыйскім двары, не зусім зразумела. Паводле Кекаўмена, неўзабаве па прыбыцці Харальд адправіўся з войскам на Сіцылію. Абапіраючыся на звесткі скандынаўскіх саг шэраг гісторыкаў, напрыклад прыйшлі да высновы, што малады прынц быў пастаўлены на чале ўсяго варажскага войска. Г. Р. Літаўрын лічыць гэта малаверагодным. На думку В. Р. Васільеўскага «Гаральд са сваімі скандынаўскімі таварышамі … складалі асобны атрад у іншаземным грэчаскім корпусе». Пры гэтым апавяданне Кекаўмена змешчана ў раздзел пра тое, што імператару не варта давяраць замежным наймітам высокіх пасад, і выпадак Харальда, які атрымаў пасля поспеху на Сіцыліі невысокі чын, і ў канцы сваёй службы удастоены звання , таксама не вельмі значнага.