cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дзень Незалежнасці Рэспублікі Беларусь
Галоўнае мерапрыемства свята — урачысты парад. Упершыню парад з удзелам ваеннай тэхнікі, авіяцыі і пешых разлікаў прайшоў у Мінску 3 ліпеня 1997 года, тады яго правялі на плошчы Незалежнасці. Парада на галоўнае дзяржаўнае свята не было ў 1999 годзе, мерапрыемства адмянілі з-за трагедыі на Нямізе. У 2021 годзе ваенны парад таксама не прайшоў — тады аб прычыне яго адмены не паведамлялася. У 2022 годзе парад ізноў не адбыўся.
Ніжненямецкая мова
Фаналогія
Ніжэй прыведзена кароткае апісанне гукавога ладу ніжненямецкае мовы на прыкладзе плацкага дыялекту.
У адрозненне ад нямецкае мовы, у ніжненямецкай адсутнічаюць галосныя /ɛː, yː, œ, øː/, у многіх дыялектах таксама /ʏ/. Маюцца дыфтонгі /ɔɪ, ɔʊ, yə/ і дыфтангічныя спалучэнні з вакалізаваным r: /iɐ, eɐ, oɐ, uɐ/ і г.д. Захоўваюцца старажытныя германскія ē, ō. Монафтангізуюцца ai, au (ням. Baum «дрэва», але ніжн.-ням. Bom), захоўваюцца вузкія доўгія галосныя.
Ніжненямецкая мова не мае адзінага набору зычных гукаў. Ніжэй прыведзены склад зычных гукаў паўночна-заходніх гаворак ніжнесаксонскіх дыялектаў :
Адсутнічаюць афрыкаты, увулярнае r, у большасці дыялектаў — палатальнае /ç/, маецца аналагічнае беларускаму /ɣ/. У менаніцкім дыялекце адзначаецца поўны палатальны рад /c, ɟ, ç j, ɲ/. Выпадзенне ў шэрагу слоў насавых спірантаў (гл. вышэй) з наступным падаўжэннем галоснай.
Пісьменнасць
Існуе варыянт адзінай арфаграфіі, распрацаваны арганізацыяй Sass. Гэты варыянт выкарыстоўваецца ў сучасных афіцыйных выданнях і інтэрнэт-сайтах, у тым ліку ў ніжненямецкім раздзеле Вікіпедыі.
Разнастайнасць у арфаграфічных сістэмах выклікана шматвяковай адсутнасцю афіцыйнага ўжытку і геаграфічнай адасобленасцю. Розная арфаграфія стала адным з фактараў падзелу носьбітаў мовы. Большасць гэтых арфаграфічных сістэм засноўваюцца на фанематычным, а не этымалагічным прынцыпе. Акрамя таго, некаторыя пісьменнікі дазваляюць сабе адхіленні ад гэтых арфаграфій.
У 2011 некаторыя ўдзельнікі раздзела Вікіпедыі на ніжнесаксонскіх дыялектах Нідэрландаў распрацавалі свой асаблівы правапіс, як кампрамісны варыянт для ўсіх ніжнесаксонскіх дыялектаў, аднак паўафіцыйныя арганізацыі-рэгулятары гэтых дыялектаў ці не прынялі гэтую сістэму, ці адзначылі, што, на іх думку, яшчэ адна арфаграфічная сістэма скарэй больш заблытае ніжнесаксонскіх пісьменнікаў, чым задаволіць іх. Тым не менш, новая арфаграфія ўстаноўлена ў раздзеле Вікіпедыі па-ніжнесаксонску.
Эльжбета Магдалена Пузына
Эльжбета Магдалена Пузына (у дзявоцтве Агінская; 1700—, Лучай) — грамадская дзеячка Вялікага Княства Літоўскага, мецэнатка.
Біяграфія
Прадстаўніца старэйшай княжацкай лініі роду Агінскіх герба ўласнага, дачка Рыгора Антонія, гетмана польнага літоўскага, і Тэафіліі з Чартарыйскіх.
Атрымала добрую адукацыю. У сваім Лучайскім маёнтку арганізавала астранамічныя назіранні для вызначэння геаграфічнага становішча.
Заснавала астранамічную абсерваторыю ў Вільні і падтрымлівала яе матэрыяльна. У 1755 годзе на гэтыя мэты ахвяравала значныя сумы, а ў 1766 годзе ўклала сродкі, працэнты з якіх у памеры 6000 злотых штогод пералічваліся на патрэбы Віленскай акадэміі. Апроч таго, ахвяравала 3000 злотых наяўнымі. Каб атрымаць гэтыя сумы, прадала свае маёнткі ў Сандамірскім ваяводстве. Ахвяраваныя грошы пайшлі на закупку астранамічных прылад у Англіі.
У 1766 годзе заснавала пры касцёле ў Лучаі дом для місіі езуітаў. Апроч таго, адпісала місіі значную суму грошай і перадала манахам два плошчы для будовы дома і новага касцёла ў гонар Св. Тадэвуша Апостала. Генерал ордэна езуітаў В. Рычы ў гонар шчодрай фундатаркі ўвёў адмысловыя малітвы ва ўсім ордэне.
У культуры
Знакаміты паэт Адам Міцкевіч увасобіў Эльжбету Пузыну ў сваёй паэме «Пан Тадэвуш». Адзін з герояў твора — пан Падкаморы — наступным чынам распавядаў пра часы свайго навучання ў Віленскай езуіцкай акадэміі:
Сям’я
Пабралася шлюбам з Антоніем Пузынам, сынам Андрэя, кашталяна менскага, і Ефрасінні з Хжанстоўскіх. Мела з ім 3 дачкі.
Партрэты
Існуе шэраг партрэтаў Эльжбеты Пузыны: адзін з іх захоўваўся ў Лучайскім касцёле, але да нашага часу яго перавезлі ў Віцебскі мастацкі музей (1992). Яшчэ два партрэты вядомай мецэнаткі захоўваліся ў Віленскай абсерваторыі: у маладым і сталым веку (абодва цяпер у Літоўскім мастацкім музеі); а над галоўным уваходам змяшчаўся барэльеф з яе партрэтам і манаграмай. Апроч таго, у аддзеле гравюраў музея старажытнасцей у Вільні меўся партрэт А. Пузыны з лацінскім надпісам, у якім выказвалася ўдзячнасць езуіцкага калегіума.
Галынка
Назву Галы́нка маюць:
NGC 3654
NGC 3654 (іншыя абазначэнні — UGC 6407, MCG 12-11-22, ZWG 334.29, IRAS11211+6941, PGC 35025) — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кругляны
Назву Кругля́ны маюць:
Статыка
Ста́тыка (ад Στατός, «нерухомы») — раздзел механікі, у якім вывучаюцца ўмовы раўнавагі механічных сістэм пад дзеяннем прыкладзеных да іх сіл і момантаў. Адрозніваюць статыку цвёрдага цела, статыку пругка дэфармаванага цела, гідрастатыку і аэрастатыку.
Вялікі куду
Вялікі куду (Tragelaphus strepsiceros) — афрыканскі від антылоп з падсямейства быкоў (Bovinae).
Знешні выгляд
Поўсць самцоў афарбаваная ў шэра-карычневыя колеры, а ў самак і маладняку светла-карычневага колеру. На футры куду як правіла маецца ад шасці да дзесяці вертыкальных палосак. У куду буйныя акруглыя вушы і часам даволі доўгі хвост. У самцоў на галаве растуць буйныя завінчаныя рогі, які дасягае велічыні да 1 метра. Патомства па знешняму выгляду нагадвае бязрогіх самак. Велічыня ў карку складае каля 1,40 м, а даўжыня каля 2,20 м самцы дасягаюць вагі да 250 кг, самкі — да 200 кг. Вялікага куду знешне лёгка зблытаць з роднаснай яму ньялай, да таго ж іх арэалы распаўсюджвання часткова перакрыжоўваюцца.
Крукаўшчына
Назву Кру́каўшчына маюць:
Навікі
Назву Навікі маюць:
Гродзенская ГЭС
Гродзенская ГЭС — буйнейшая гідраэлектрастанцыя Беларусі. Размешчана на рацэ Нёман каля в. Шчачынава, вышэй па цячэнні за Гродна. Уведзена ў строй у верасні 2012 г. Плошча вадасховішча каля 2,5 тыс. га. Магутнасць — 17 МВт, гадавая выпрацоўка электраэнергii — 84,4 млн кВт*г.
Агульны кошт праекта 167,8 млн руб. у цэнах 1991 г. . Тэрмін акупнасці — больш за 8 гадоў. Будаўніцтва пачалося ў маі 2008 г., генеральны падрадчык будаўніцтва ААТ «Гроднапрамбуд». У ліпені 2009 г. падпісаны кантракт з чэшскай кампаніяй «Мавел» на пастаўку поўнага камплекту гідратэхнічнага абсталявання для Гродзенскай ГЭС у 2010 г. (на суму 15 млн дол. ), у студзені 2010 г. РУП «Гроднаэнерга» і Чэшскі экспартны банк падпісалі крэдытную дамову ў рамках гэтае пастаўкі. На ГЭС усталяваныя 5 гідраагрэгатаў магутнасцю 3,4 МВт кожны. . Абслугоўвае ГЭС 16 чалавек.
Хуан Антоніа Самаранч
Дон Хуан Антоніа Самаранч-і-Тарэльё, маркіз дэ Самара́нч (Don Juan Antonio Samaranch i Torelló, marqués de Samaranch;, Барселона — , Барселона) — іспанскі палітык і бізнесмен, сёмы па ліку Прэзідэнт Міжнароднага алімпійскага камітэта (1980—2001), дзеяч Алімпійскага руху XX ст. Пажыцёвы Ганаровы прэзідэнт МАК.
Саламон Аронавіч Гарэлік
Саламон Аронавіч Гарэлік (,  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, памочнік камандзіра танкавай роты па тэхнічнай часці 1-га танкавага палка 1-й танкавай брыгады Паўднёва-Заходняга фронту, ваентэхнік 1-га рангу, Герой Савецкага Саюза.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і рабочага. Яўрэй.
Пасля заканчэння 5 класаў паступіў у прафесійна-тэхнічную школу па спецыяльнасці токара-інструментальшчыка, якую паспяхова скончыў у 1929 годзе і ўладкаваўся токарам-інструментальшчыкам на Бабруйскі чыгуналіцейны завод.
У Чырвонай Арміі з 1932 года. Скончыў бронетанкавую школу ў Ленінградзе (1932), (1934). Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гг.
На франтах Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. У баях з нямецкімі войскамі праявіў высокую мужнасць і геройства. Ён неаднаразова эвакуіраваў з поля бою падбітыя танкі і перапраўляў іх у палявыя майстэрні. Пад шквальным агнём праціўніка выпраўляў пашкоджанні, а калі таго патрабавала баявая абстаноўка, сам сядаў за руль і вёў машыну ў атаку, выдатна выконваючы абавязкі кіроўцы і камандзіра танка.
20 верасня 1941 года ў баі пад горадам Багадухавам Харкаўскай вобласці ён асабіста знішчыў 8 гармат, 3 мінамётаў і здушыў гусеніцамі свайго танка некалькі кулямётных гнёздаў. Ва ўсіх баях асабістым прыкладам адвагі вёў за сабой іншыя танкавыя экіпажы. У атаках быў толькі наперадзе.
23 кастрычніка 1941 года, на подступах да горада Белгарада, падцягнуўшы свежыя сілы, немцы ўклініліся ў абарону савецкіх войскаў на стыку стралковых падраздзяленняў. 1-я танкавая брыгада атрымала загад знішчыць групоўку праціўніка, якая здолела прарвацца да горада. 5 баявых машын з дэсантам аўтаматчыкаў атакавалі немцаў. Наперадзе ішоў цяжкі танк КВ лейтэнанта Лысенкі, вёў яго ваентэхнік 1-га рангу, памочнік камандзіра роты па тэхнічнай часці 1-га танкавага палка (1-я танкавая брыгада,, Паўднёва-Заходні фронт) С. Гарэлік. Танк уварваўся на пазіцыю варожых артылерыстаў. У баі танк, якім камандаваў С. А. Гарэлік, быў падбіты і загарэўся. 2 гадзіны вялі танкісты агонь з нерухомага танка, а калі скончыліся снарады і патроны, адбіваліся гранатамі. Экіпаж не пакінуў машыны і змагаўся да апошняга. Немцы акружылі машыну, прапанавалі экіпажу здацца ў палон. Атрымаўшы адмову, гітлераўцы падпалілі яе. Гарэлік згарэў разам з камандзірам у падбітым танку.
Пахаваны ў брацкай магіле ў Белгарадзе.
Дзмітрый Канстанцінавіч Кісялёў
Дзмітрый Канстанцінавіч Кісялёў  — расійскі прапагандыст, тэлевядучы, генеральны дырэктар расійскага міжнароднага інфармацыйнага агенцтва «Расія сёння», намеснік генеральнага дырэктара УДТРК.
Біяграфія
Нарадзіўся 26 красавіка 1954 года ў Маскве. У 1978 годзе скончыў аддзяленне скандынаўскай філалогіі філалагічнага факультэта Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Жданава.
9 снежня 2013 года прызначаны генеральным дырэктарам міжнароднага інфармагенцтва «Расія сёння».
Малы куду
Знешні выгляд
Самцы малога куду значна буйнейшыя за самак і дасягаюць вагі да 100 кг пры росце ў карку каля 1 м. Даволі буйныя, завічаныя рогі, якія налічваюць да 75 см, ёсць толькі ў самцоў. Самкі важаць толькі 60 кг. Поўсць ў абодвух полаў шэра-бурая і пакрыта пятнаццаці тонкімі белымі палоскамі. На шыі знаходзяцца два акрэсленыя белыя плямы. Ногі карычневыя з лёгкім аранжавым адценнем. Ратуючыся ўцёкамі, малы куду задзірае свой кароткі хвост, паказваючы яго белы ніжні бок.
Нахаўскі сельсавет
На́хаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Нахаў.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Васілевіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Глінна-Слабадскога, Замосцеўскага і Лозкаўскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 5 красавіка 1935 года ў складзе Мазырскага раёна, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Васілевіцкага раёна Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе Калінкавіцкага раёна. 21 кастрычніка 1968 года ў склад Малааўцюкоўскага сельсавета перададзена вёска Глінная Слабада.
Марк Газоль
Марк Газоль (Marc Gasol; нар., ) — іспанскі прафесійны баскетбаліст, які выступае за каманду Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі «Таронта Рэптарс» і нацыянальную зборную Іспаніі. З’яўляецца выхаванцам «Барселоны», за якую прафесійна выступаў з 2004 па 2006 год, таксама выступаў за «Жырону». Быў абраны пад 48-м нумарам на драфце НБА 2007 года клубам «Лос-Анджэлес Лэйкерс», у лютым 2008 года правы на Марка, які яшчэ выступаў у Еўропе, былі перададзеныя «Мемфіс Грызліс» як частка здзелкі па пераходзе яго старэйшага брата Пау ў «Лэйкерс». З сезона 2008/2009 выступае ў НБА, па выніках свайго дэбютнага сезона быў уключаны ў другую зборную пачаткоўцаў НБА. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2008 года, чэмпіён свету 2006 і 2019 гадоў і Еўропы 2009 года, чэмпіён НБА (2019).
Мостар
Мостар — горад у Босніі і Герцагавіны, адміністрацыйны цэнтр Герцагавінска-Нярэтванскага кантона ў складзе дзяржаўнага ўтварэння Федэрацыя Босніі і Герцагавіны. Насельніцтва складае 68,4 тыс. чал. (2012). Размешчаны ў паўднёвай частцы краіны, на р. Нератва. Важны транспартны вузел, чыгуначнае і аўтамабільнае паведамленне з Сараева і харвацкім портам Плочэ. Міжнародны аэрапорт.
Гісторыя
Першая пісьмовая згадка адносіцца да 1452 года, з 1468 пад уладай туркаў. З 1583 года ў Баснійскім пашалыку, у 1833 увайшоў у створаны пашалык Герцагавіна. Пасля Берлінскага кангрэса 1878 года патрапіў пад кіраванне аўстра-венгерскіх улад, адзін з асноўных цэнтраў харвацкага нацыянальнага адраджэння. У 1908 у складзе анексаваных Аўстра-Венгрыяй Босніі і Герцагавіны. З 1918 у Каралеўстве сербаў, харватаў і славенцаў (з 1929 Югаславія). У 1992—1994 сталіца самаабвешчанага харвацкага дзяржаўнага ўтварэння Герцаг-Босна. Моцна пацярпеў у час вайны ў Босніі і Герцагавіне 1992—1995 гадоў. У 1999 пачалося аднаўленне Мостара.
Славутасці
Захаваліся шматлікія пабудовы часоў турэцкага панавання. Сярод іх Стары мост цераз р. Нератва (1566, арх. Хайрудзін 2-і), які злучае 2 часткі гарады — мусульманскую (на левым беразе) і хрысціянскую. У 17 ст. фланкаваны вежамі Тара і Халебія. Стары мост разбураны ў 1993 і адноўлены ў 2001—2004. Раён Старога моста ў гістарычным цэнтры Мостара уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны Акрамя таго ў асманскія часы ўзведзены мост цераз р. , правы прыток Нератвы (1558; адноўлены ў 2000-я гг.); (1557; рэстаўравана ў 2002—2004) і  (1570), мячэці Несух-Ага Вучакавіц (1564), Каскі-Мехмед-Паша (1617) і інш.; базар (16 ст.),  (каля 1630), лазні, жылыя дамы (у т.л. у квартале Куюнджылук).
У 19 — пач. 20 стст. пабудаваны: праваслаўная царква (1833) ва ўсходняй частцы горада, у перадгор’ях Вележа (Падвележжа), (1874) і францысканскі кляштар,  ў маўрытанскім стылі (1902, арх. ), Зямельнага банка ў стылі мадэрн (1910, арх. ),  (1917). У час ваенных дзеянняў пачатку 1990-х гг. разбураны многія мячэці, біскупскі палац (1847) з вялікай бібліятэкай, каталіцкі касцёл, сербскія Траецкі сабор і царква Раства Багародзіцы (абодва — сяр. 19 ст.).
Культура
Дзейнічае другі па велічыні ў краіне Мостарскі ўніверсітэт, заснаваны ў 1977 (сучасны статус з 1992). Архіў Герцагавіны (1954), Народная бібліятэка. Тэатры: народны, харвацкі нацыянальны, маладзёжны, лялек. Музей Герцагавіны (1950; размешчаны ў вежы Герцагуса, 15 ст.), мастацкая галерэя. Фестывалі: музычна-фальклорны «Мостарскае лета», харвацкай культуры «Мостарская вясна», музычны «Мелодыі Мостара», тэатральны. Манумент на партызанскіх могілках (1965, арх. Б. Багданавіч; адноўлены ў 2008).
Эканоміка
Мостар — важны эканамічны цэнтр краіны. Галоўнае горадаўтваральнае прадпрыемства — алюмініевы завод «Aluminij Mostar» (кіруецца прадстаўнікамі харвацкай абшчыны горада): вытворчасць першаснага алюмінію з імпартнага гліназёму (130 тыс. т у 2011), алюмініевых сплаваў, дроту і нарыхтовак; асноўная частка прадукцыі экспартуецца (каля 1/4 кошту нацыяльнага экспарту краіны). Прадпрыемствы па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, тэкстылю, металавырабаў. Развіты турызм. Цэнтр сельскагаспадарчага раёна — вінаградарства і вінаробства, пладаводства (абрыкосы, персікі, інжыр і інш.).
Каля Мостара — ГЭС «Mostar» (72 МВт) і «Salakovac» (210 МВт) на р. Нератва.
Сусветная ветэрынарная асацыяцыя
Сусве́тная ветэрына́рная асацыя́цыя (World Veterinary Association) — неўрадавая міжнародная ветэрынарная арганізацыя. Заснавана ў 1863 годзе. Штаб-кватэра знаходзіцца у Жэневе. Аб’ядноўвае 65 краін і 12 міжнародных асацыяцый ветэрынарных спецыялістаў. Супрацоўнічае з іншымі міжнароднымі арганізацыямі. Кіруючы орган — Пастаянны камітэт, які штогод збіраецца ў Парыжы на паседжанні, дзе вырашаюцца актуальныя пытанні, а таксама праходзіць падрыхтоўка да кангрэсу. У перыяд паміж паседжаннямі Пастаяннага камітэта кіраўніцтва СВА ажыццяўляе бюро.
1 раз на 4 гады праводзіць Сусветныя ветэрынарныя кангрэсы. Адбыўся 21 кангрэс, першы — ў 1863 годзе ў Гамбургу. На кангрэсах абмяркоўваюцца праблемы інфекцыйнай паталогіі, хірургіі, прафілактыкі і заагігіены, заатэхнічных навук і эканомікі жывёлагадоўлі. Разглядаюцца таксама пытанні стандартызацыі спецыяльнай наменклатуры, ветэрынарнай адукацыі, прапаганды ветэрынарных ведаў і распаўсюджвання фільмаў па ветэрынарыі.
Дагмар Энкельман
Дагмар Энкельман (Dagmar Enkelmann; нар. 5 красавіка 1956) — нямецкі палітык з партыі «Die Linke».
У 2005 годзе Энкельман стала кіраўніком парламенцкага аддзялення партыі «Die Linke» у нямецкім Бундэстагу, якое пакінула ў 2013 годзе пасля страты свайго дэпутацкага месца. У снежні 2012 года яна стала старшынёй Фонду Розы Люксембург.
Раннія гады
Нарадзілася ў Альтландсбергу, невялікім мястэчку недалёка ад Берліна. Дзявочае прозвішча — Эберт. У 1974 годзе скончыла школу ў суседнім Штраўсбергу. Аж да 1979 года з’яўлялася студэнткай гістарычнага факультэта Універсітэта імя Карла Маркса ў Лейпцыгу. Пасля завяршэння вучобы атрымала доктарскую ступень. У перыяд з 1979 па 1985 гг. яна выкладала гісторыю ў «Моладзевай акадэміі Вільгельма Піка FDJ».
Партыйная дзейнасць
У 1977 годзе Дагмар Энкельман уступіла ў САПГ. Яна была кіруючай партыяй у ГДР. Тут Энкельман займалася прафсаюзнай працай. Пасля ўключэння ГДР у склад ФРГ партыя была перайменавана ў Партыю дэмакратычнага сацыялізму (ПДС). Энкельман ўвайшла ў яе, як і многія былыя члены САПГ. З 2003 па 2006 гг. займала пасаду намесніка кіраўніка ПДС.
На рэгіянальных выбарах у Брандэнбургу ў 2004 годзе яна вылучыла сябе ў якасці альтэрнатывы прэзідэнту рэгіянальнага міністра Маціясу Платцэку з левацэнтрысцкай сацыял-дэмакратычнай партыі. Доля партыі ў галасаванні павялічылася да 28 %, што займала другое месца сярод сацыял-дэмакратаў. Гэта быў лепшы вынік, дасягнуты ПДС у Брандэнбургу пасля 1990 года.
У выніку зліцця ў 2007 годзе ПДС і (значна меншым, але ўплывовым) руха WASG, Дагмар Энкельман стала членам партыі «Die Linke».
Дэпутацтва
Пасля ўз’яднання Германіі ў кастрычніку 1990 года, усходнегерманскі Фолькскамер і заходнегерманскі Бундэстаг былі фактычна аб’яднаны. Толькі 143 члена усходнегерманскай палаты на 400 месцаў захавалі месца ў аб’яднаным сходзе. Дагмар Энкельман стала адным з іх. Яна была пераабрана ў Бундэстаг у 1994. У 1998 годзе яна пакінула парламент.
У перыяд з верасня 1999 года па кастрычнік 2005 года была членам Брандэнбургскага рэгіянальнага парламента («Ландтаг»), да 2004 года з’яўлялася членам выканаўчай улады рэгіянальнай партыі, прадстаўніком па пытаннях навакольнага асяроддзя і энергетычнай палітыкі і членам Камітэта па сельскай гаспадарцы і ахове навакольнага асяроддзя. На працягу 2004—2005 гг. Дагмар Энкельман была лідарам групы ПДС у ландтагу Брандэнбурга.
У 2005 годзе Энкельман, пасля перавыбрання ў нямецкі Бундэстаг, стала кіраўніком парламенцкага аддзялення партыі «Die Linke».
Пётр Павел Сапега
Пётр Павел Сапега (Piotr Paweł Sapieha;,  — , ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Стольнік вялікі літоўскі (1732—1744), ваявода смаленскі (з 1744).
Валодаў Ляхавічамі, Косавам, Старым Здзітавам, маёнткамі ў Польшчы, быў старостам здзітаўскім (з 1730).
Біяграфія
З магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Яна Казіміра і Людвікі з Апалінскіх.
У 1726 з дапамогай расійскай імператрыцы Кацярыны I заручыўся з дачкой Аляксандра Меншыкава Марыяй, зрабіўся царскім камергерам; пазней ажаніўся з пляменніцай імператрыцы Соф’яй Скаўронскай (з былых прыгонных Сапегаў у Беларусі).
У 1728 выехаў у Рэч Паспалітую, дзе зрабіўся адным з найбагацейшых магнатаў. Падтрымліваў Станіслава Ляшчынскага ад абрання каралём і вялікім князем да самай абдыкацыі (1736). Далучыўся да Барскай канфедэрацыі, якой перадаў сваю надворную харугву. У 1770 выехаў у Славакію, дзе знаходзіўся эміграцыйны асяродак канфедэрацыі, там і памёр.
Каксіыр
Каксіыр — сяло ў Паўладарскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Экібастуза. Уваходзіць у склад Алянцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 552249400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 131 чалавек (71 мужчына і 60 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 81 чалавек (45 мужчын і 36 жанчын).
Куду
Куду — два віды лясных антылоп (Tragelaphus):
Лідскі раён
Лі́дскі раё́н — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскай вобласці Беларусі. Цэнтр — горад Ліда.
Геаграфія
Раён размешчаны ў цэнтральнай частцы Гродзенскай вобласці. Плошча раёна — 1 543,57 км². Мяжуе з Воранаўскім, Іўеўскім, Навагрудскім, Дзятлаўскім і Мастоўскім раёнамі.
Гісторыя
Раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці БССР. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 20 сельсаветаў: Аполінскі, Беліцкі, Бердаўскі, Ваверскі, Вольшаўскі, Ганчарскі, Гервянікаўскі, Дакудаўскі, Дубровенскі, Запольскі, Лідскі, Мейраўскі, Мыцкі, Нёманскі, Няцецкі, Радзівонішкаўскі, Тракельскі, Траццякоўскі, Фалькавіцкі, Цвермаўскі. З 20 верасня 1944 раён у складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Аполінскі, Вольшаўскі, Запольскі, Лідскі, Мейраўскі, Мыцкі, Нёманскі, Няцецкі, Цвермаўскі сельсаветы, утвораны Белагрудскі, Крупаўскі сельсаветы, Фалькавіцкі сельсавет перайменаваны ў Канюшанскі. 3 красавіка 1959 года скасаваны Гервянікаўскі сельсавет, Тракельскі сельсавет перададзены Воранаўскаму раёну. 17 красавіка 1962 года да раёна далучаны Гасцілаўскі, Голдаўскі і Парэцкі сельсаветы скасаванага Жалудоцкага раёна, 25 снежня 1962 года — далучаны працоўны пасёлак Бярозаўка Навагрудскага раёна, Пескаўскі і Ходаравецкі сельсаветы Шчучынскага раёна, Нагародавіцкі і Стрэльскі сельсаветы Дзятлаўскага раёна. 12 чэрвеня 1964 года пасёлак торфапрадпрыемства «40 год БССР» пераўтвораны ў працоўны пасёлак Першамайскі з перадачай ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Лідскага гарсавета. 6 студзеня 1965 года Нагародавіцкі і Стрэльскі сельсаветы перададзены Дзятлаўскаму раёну. 26 чэрвеня 1965 года ўтвораны Мыцкі сельсавет, скасаваны Парэцкі і Канюшанскі сельсаветы. 11 студзеня 1966 года ўтвораны Дварышчанскі сельсавет, 24 чэрвеня 1968 года працоўны пасёлак Бярозаўка атрымаў статус гарадскога пасёлка. 11 лютага 1972 года скасаваны Мыцкі сельсавет. 12 лістапада 1973 года Белагрудскі сельсавет перайменаваны Тарноўскі. 27 сакавіка 1978 года скасаваны Радзівонішкаўскі сельсавет. 24 красавіка 1978 года ўтвораны Дзітвянскі сельсавет. 21 верасня 1990 года гарадскі пасёлак Бярозаўка набыў статус горада раённага падпарадкавання. 20 верасня 2002 года Хадаравецкі сельсавет перайменаваны ў Ходараўскі, Гасцілаўскі — у Мажэйкаўскі, працоўны пасёлак Першамайскі аднесены да катэгорыі сельскіх населеных пунктаў (пасёлак). 23 снежня 2002 года пасёлак Першамайскі ўключаны ў склад Дубровенскага сельсавета. У 2019 годзе вёска Карытніца выключана з Лідскага раёна і ўключана ў склад Дзятлаўскага раёна. 21 лютага 2023 года скасаваны Бердаўскі і Крупаўскі сельсаветы.
Адміністрацыйны падзел
У складзе раёна гарады Ліда і Бярозаўка, 272 сельскія населеныя пункты, 10 сельсаветаў: Беліцкі, Ваверскі, Ганчарскі, Дварышчанскі, Дзітвянскі, Дубровенскі, Мажэйкаўскі, Тарноўскі, Траццякоўскі, Ходараўскі.
Прырода
Тэрыторыя раёна знаходзіцца ў межах Лідскай раўніны і Нёманскай нізіны. Паверхня раўнінная, пераважаюць вышыні 130—180 м, найвышэйшы пункт — 207 м (за 8 км на поўнач ад Ліды). Агульны нахіл паверхні з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, да даліны Нёмана.
З паўночнага ўсходу на паўднёвы захад уздоўж мяжы з Навагрудскім і Дзятлаўскім раёнамі працякае рака Нёман, якая мае прытокі Гаўя (з Жыжмой), Дзітва (з Лідзеяй), Лебяда, Нарва, Астроўна. На тэрыторыі раёна азёры Вялічкаўскае і Глухава.
Глебы сельгасугоддзяў дзярнова-падзолістыя (50,6 %), дзярнова-падзолістыя забалочаныя (19,5 %), тарфяна-балотныя (14,8 %), дзярновыя забалочаныя (12,7 %) і інш. Пад лесам 27 % тэрыторыі. Пераважаюць лясы хваёвыя, яловыя, бярозавыя, найбольшыя масівы на ўсходзе — частка Нёманскіх лясоў. Балоты займаюць 13,4 % тэрыторыі раёна, з іх асушана каля 7,2 тыс. га; найбольш вялікія Дакудаўскае балота, Жыжма.
Заказнік рэспубліканскага значэння «Дакудаўскі».
Насельніцтва
Нацыянальны склад насельніцтва (паводле перапісу 2009, %): беларусы — 51,4, палякі — 35,3, рускія — 9,4, украінцы — 1,7. Беларускую мову назвалі роднай 53,5 % жыхароў раёна.
Гаспадарка
Галоўны гаспадарчы цэнтр раёна — горад Ліда. У горадзе Бярозаўка працуе шклозавод «Нёман». Дзейнічаюць торфапрадпрыемствы ў Дзітве і Першамайскім. У в. Даржы знаходзяцца ільнозавод і завод мяса-касцяной мукі.
У раёне 16 сельскагаспадарчых прадпрыемстваў, 33 фермерскія гаспадаркі. Вырошчваюць збожжавыя і кармавыя культуры, бульбу, лён. Развіваецца мяса-малочная жывёлагадоўля, свінагадоўля. Працуе Лідская птушкафабрыка.
Славутасці
Ліда
Ракаўскае прадмесце
Ра́каўскае прадме́сце — гістарычная мясцовасць Мінска, размешчаная ўздоўж старадаўняга Ракаўскага шляху. Тут месцілася ўніяцкая царква, кармеліцкі кляштар з касцёлам Святой Марыі Магдалены, Петрапаўлаўскі манастыр, ад якога захавалася Петрапаўлаўская царква. У часы нацысцкай акупацыі частка раёна ўваходзіла ў склад Мінскага гета.
На захадзе ад Ракаўскага прадмесця месціцца Раманаўская Слабада, на поўначы — Татарская Слабада (Пятніцкае прадмесце), на ўсходзе — Замчышча, на поўдні — цэнтральны Нізкі Рынак.
Гісторыя
Ракаўскае прадмесце — адзін з найстарэйшых раёнаў Мінска, які пачаў засяляцца ў XI ст. як гандлёва-рамесніцкі пасад старажытнага горада Полацкага княства. Паводле сведчанняў беларускага падарожніка і краязнаўцы Паўла Шпілеўскага, яшчэ ў сярэдзіне XIX ст. менчукі адносілі Ракаўскае прадмесце разам з Нізкім Рынкам, Траецкай гарой і Пятніцкім (Татарскім) канцом да менскага Старога Горада. У пачатку XX ст. Ракаўскае прадмесце ўваходзіла ў другую паліцэйскую частку горада. Праз прадмесце праходзілі Ракаўская, Нямігская (цяпер вул. Няміга), Нямігска-Ракаўская (Віцебская), Уваскрасенская (Вызвалення). У 1968—1973 гадах савецкія ўлады знеслі большую і найбольш каштоўную частку гістарычнай забудовы былога прадмесця ў сувязі з рэканструкцыяй Нямігі. Захаваліся некаторыя камяніцы, што не прымыкалі непасрэдна да вуліцы Нямігі.
У цяперашні час пра існаванне прадмесця сведчыць Ракаўская вуліца. Мінскія ўлады распрацавалі дзяржаўную праграму па рэстаўрацыі старой забудовы, частка яе ўжо рэалізаваная.
Археалагічныя раскопкі
Археолагі выявілі старажытнае прадмесце на тэрыторыі паміж вуліцамі Ракаўскай, Нямігай, Віцебскай і Вызвалення. Пласт шэрага і цёмнашэрага колеру, насычаны рэшткамі драўлянай забудовы XVI—XIX стст. і прадметамі матэрыяльнай культуры, даследаваў у 1976, 1979, 1980 гадах Валянцін Собаль. Найвялікшая таўшчыня пласта ўздоўж вуліцы Няміга дасягала каля 4,5 м, паступова яна памяншаецца каля вуліцы Раманаўская Слабада да 1—1,5 м. У раёне вуліц Віцебскай, Ракаўскай і Вызвалення таўшчыня пласта складае 0,5—2 м.
Тэрыторыя Ракаўскага прадмесця, паводле археалагічных даследаванняў, была заселеная ў XV ст. Знойдзеныя ганчарны горан і каробчатая кафля канца XVI ст., упрыгожаная раслінавымі і геаметрычнымі ўзорамі, кавалкі гліняных прэсформаў, пры дапамозе якіх выціскалі ўзор на вонкавай пласціне кафлі. Сярод знаходак — побытавая кераміка XV—XVIII стст. Большая частка вырабаў пакрытая палівай зялёнага або карычневага колераў. Трапляюцца чорнаглянцаваныя міскі, талеркі, збаны, а таксама посуд, упрыгожаны ангобным роспісам пад празрыстую зялёную паліву. Знойдзеныя абутак, жалезныя прылады, шкляны посуд, манеты Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі.
Валерый Іосіфавіч Варанецкі
Біяграфія
Нарадзіўся 14 кастрычніка 1963 года ў г. Мінску. Скончыў з адзнакай Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт (1985 г.), аспірантуру гэтага ўніверсітэта (1990 г.) і Дыпламатычную акадэмію Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі (1995 г.) па спецыялізацыі «Міжнародныя эканамічныя адносіны». Кандыдат эканамічных навук.
NGC 3655
NGC 3655 (іншыя абазначэнні — UGC 6396, MCG 3-29-39, ZWG 96.37, KARA 477, IRAS11202+1651, PGC 34935) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Леў.
Валерый Іосіфавіч Варанецкі
Біяграфія
У 1985—1987 гадах — выкладчык Мінскага політэхнічнага каледжа.
NGC 3655
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Валерый Іосіфавіч Варанецкі
Біяграфія
У 1987—1993 гадах — праца на выбарных пасадах у рэспубліканскіх маладзёжных арганізацыях.
У 1993—1995 гадах — слухач Дыпламатычнай акадэміі Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі.
У 1995—1996 гадах — саветнік па пытаннях знешняй палітыкі Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
У 1996—2000 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Бельгія, Прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры Еўрапейскіх супольнасцях.
У 2000—2002 гадах — начальнік упраўлення знешняй палітыкі Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
У 2002—2006 гадах — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Славацкай Рэспубліцы.
У 2006—2011 гадах — намеснік Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь.
Са жніўня 2011 года па 13 кастрычніка 2016 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Аўстрыйскай Рэспубліцы і ў Рэспубліцы Харватыя па сумяшчальніцтве / Пастаянны прадстаўнік Рэспублікі Беларусь пры міжнародных арганізацыях у Вене / Пастаянны прадстаўнік Рэспублікі Беларусь пры АБСЕ, вызвалены ад пасады ў сувязі з пераходам на выбарную пасаду.
З 2016 года — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.
Эстонская Апостальская Праваслаўная Царква
Эстонская апостальская праваслаўная царква (Eesti Apostlik-Õigeusu Kirik) — аўтаномная праваслаўная царква ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхату. Ахоплівае тэрыторыю Эстоніі.
Гісторыя
У 1817 годзе было заснавана Рэвельскае вікарыяцтва Санкт-Пецярбургскай епархіі.
10 мая 1920 года на супольным пасяджэнні патрыярха Ціхана (Бялавіна), Сінода і Вышэйшага царкоўнага савета Расійскай Праваслаўнай Царквы была прынята пастанова прызнаць Эстонскую Праваслаўную Царкву аўтаномнай, Рэвельская дыяцэзія стала самастойнай.
У верасні 1922 года сабор Эстонскай Апостальскай Праваслаўнай Царквы прыняў пастанову пра зварот да Канстанцінопальскага Патрыярха Мялеція IV з прашэннем аб прыняцці ў юрысдыкцыю Канстанцінопальскага Патрыярхату і надання ёй аўтакефаліі. 7 ліпеня 1923 года Патрыярх Мялецій IV уручыў у Канстанцінопалі Томас.
У чэрвені 1940 года Эстонія была ўключана ў склад Савецкага Саюза. Эстонская царква была далучана да Маскоўскага Патрыярхату.
Пасля акупацыі Эстоніі германскімі войскамі мітрапаліт Талінскі Аляксандр (Паўлус) абвясціў аб аднаўленні Эстонскай Аўтаномнай Праваслаўнай Царквы.
У 1944 годзе, калі Эстонія зноў апынулася ў складзе СССР, мітрапаліт і больш 20 праваслаўных святароў былі вымушаны эміграваць на Захад, сінод ЭАПЦ пераехаў у Стакгольм, застаючыся ў падначаленні Канстанцінопальскага патрыярхату.
Эстонская Царква ўвайшла ў склад Маскоўскага Патрыярхату як епархія і ў 1947 годзе была пераназвана ў Талінскую і Эстонскую епархію.
Пасля аднаўлення Эстоніяй дзяржаўнай незалежнасці з’явілася імкненне аднавіць і аўтаномную царкву. 11 жніўня 1993 года эстонскі Дэпартамент па справах рэлігій зарэгістраваў Сінод Эстонскай апостальскай праваслаўнай царквы ў выгнанні як адзінага праўнага правапераемніка міжваеннай Эстонскай апостальскай праваслаўнай царквы.
У 1994 годзе 54 (з 83) праваслаўных прыходаў перайшлі ў юрысдыкцыю Канстанцінопальскага патрыярхату. 22 лютага 1996 года Святы сінод Канстанцінопальскага патрыярхату аднавіў дзеянне Томаса 1923 года.
Кальдэрон
Кальдэрон (Calderón) — прозвішча.
Волжскі (горад)
Волжскі (Волжский) — горад (з 1954 года) у Расіі, абласнога падпарадкавання ў складзе Валгаградскай вобласці. Насельніцтва 308,5 тыс. чалавек (2006). Заснаваны ў 1951 годзе ў сувязі з будаўніцтвам Волжскай ГЭС. Адзін з буйнейшых прамысловых гарадоў у Ніжнім Паволжы.
Горад размешчаны на левым беразе ракі Волгі, за 20 км на паўночны ўсход ад цэнтра Валгаграда.
Хасэ Мануэль Кальдэрон
Хасэ Мануэль Кальдэрон Баралья (José Manuel Calderón; нар., Вільянуэва-дэ-ла-Серэна, Іспанія) — іспанскі прафесійны баскетбаліст, вядомы па выступах у Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі за каманду «Таронта Рэптарс» і іншыя клубы. Гуляе на пазіцыі разыгрываючага абаронцы. У складзе нацыянальнай зборнай Іспаніі выйграваў чэмпіянат свету па баскетболе 2006 года, чэмпіянат Еўропы ў 2011 годзе, двойчы заваяваў срэбныя медалі чэмпіянату Еўропы (2003 і 2007 гадоў) і Алімпійскіх гульняў 2008 і 2012 гадоў.
Крупава
Назву Кру́пава маюць:
Пятніцкае прадмесце
Пятніцкае прадмесце, Пятніцкі канец — найстаражытнейшае прадмесце Мінска. Паводле звестак археалагічных раскопак, гарадскі пасад узнік на гэтым месцы яшчэ ў XII—XIII стст.
На тэрыторыі Пятніцкага канца размяшчалася Пятніцкая царква (пэўна, ад яе і пайшла назва прадмесця) і Пятніцкая вуліца.
З цягам часу частыя паводкі прымусілі жыхароў пакінуць гэтую нізінную мясцовасць. Яна была адведзеная пад могілкі. Паступова дзялянка ўсё больш забалочвалася і ператваралася ў пустэчу. Пазней татарскае насельніцтва заняло гэтыя землі пад агароды.
Новэ (горад)
Новэ (Nowe, Neuenburg — Ноенбург) — горад у Польшчы, размешчаны за 270 км на паўночны захад ад Варшавы і за 85 км на паўночны ўсход ад Быдгашчы на беразе Віслы. Уваходзіць у склад Свецкага павета Куяўска-Паморскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Новэ. Займае плошчу 3,57 км². Насельніцтва 5,9 тыс. чалавек.
Дзень незалежнасці Ізраіля
Дзень Незалежнасці Ізраіля (יום העצמאות, Ём ха-Ацмаут) — галоўнае дзяржаўнае свята Ізраіля, адзначаецца штогод у памяць аб абвяшчэнні Дзяржавы Ізраіль 14 мая 1948 (5 іяра 5708). 5 іяра, прыкладна за 8 гадзін да заканчэння брытанскага мандата ў Палесціне, была падпісана Дэкларацыя незалежнасці Ізраіля, і Давід Бэн-Гурыён (пазней першы прэм'ер-міністр Ізраіля) абвясціў аб стварэнні Дзяржавы Ізраіль. Гэта аб'ява была зроблена з прычыны рашэння Генеральнай Асамблеі ААН, рэзалюцыі 181 ад 29 лістапада 1947.
Напярэдадні свята ва ўсіх гарадах ладзяцца феерверкі. Гэта адзіны афіцыйны нерабочы дзень у Ізраілі, калі працуе гарадскі транспарт, а насельніцтва, якое прытрымлівапецца яўрэйскіх рэлігійных традыцый, можа ездзіць у аўтамабілях і запальваць агонь, таму свята адзначаецца масавым выездам на пікнікі. Дню Незалежнасці папярэднічае Ём Ха-Зікарон — Дзень памінання загінулых салдат Ізраіля і ахвяр тэрору.
Талдыкамыс
Талдыкамыс — сяло ў Паўладарскай вобласці Казахстана. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі Экібастуза. Уваходзіць у склад Алянцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 552249500.
Ан-26
Ан-26 — савецкі ваенна-транспартны самалёт, распрацаваны ў КБ Антонаў, мадыфікацыя зыходнай мадэлі Ан-24. Ан-26 абсталяваны двума турбавінтавымі рухавікамі АІ-24ВТ і адным дадатковым рэактыўным РУ-19А-300, усталяваным у правай гандоле асноўнага рухавіка. Дзякуючы вялікай шырыні праёму грузавога люка (2,4 м) і ўстаноўцы спецыяльнай трап-створкі магчыма зручная пагрузка як з зямлі, так і з кузава аўтамабіля, што значна паскарае і палягчае пагрузачна-разгрузачныя работы. Самы шматлікі самалёт свайго класа.
Катастрофы і здарэнні
Па стане на 2 лістапада 2021 года ў агульнай складанасці ў выніку катастроф і сур’ёзных аварый былі страчаныя 172 самалёты Ан-2. Ан-26 спрабавалі сагнаць два разы, пры гэтым ніхто не загінуў. Усяго ў гэтых здарэннях загінулі 1507 чалавек.
Крупня
Назву Кру́пня маюць:
Сцяг Каба-Вердэ
Сіні колер сцяга сімвалізуе бясконцыя прасторы неба і акіяна, белы - свет, чырвоны - упартасць. 10 зорак - колькасць заселеных астравоў, акружнасць - адзінства дзяржавы.
Піркаўскі сельсавет
Пі́ркаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Піркі.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Сувідавіцкага сельсавета. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Камарынскага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Брагінскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Піркаўскага сельсавета 4 населеныя пункты. 8 студзеня 1987 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Савіцкага сельсавета.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 4 населеныя пункты: вёскі Ляды, Піркі, Сувіды і Чэрнеў.
Паўлу Сезар Кажу
Кар’ера
Паўлу Сезар Ліма нарадзіўся ў фавелах, самых бедных раёнах поўдня Рыа-дэ-Жанэйра.
У 1967 годзе, ва ўзросце 18 гадоў, ён дэбютаваў у камандзе «Батафогу» і выйграў з клубам чэмпіянат штата Рыа-ды-Жанэйра. У фінальнай гульні турніру Паўлу Сезар забіў 3 галы ў вароты «Амерыкі», прынёс тым самым перамогу сваёй камандзе. У тым жа годзе ён дэбютаваў у зборнай Бразіліі, выйшаўшы на поле 19 верасня ў матчы з Чылі. На наступны год Паўлу Сезар выйграў свой другі тытул чэмпіёна штата, а таксама адсвяткаваў перамогу ў кубку Бразіліі. У 1970 годзе ён паехаў у складзе зборнай на чэмпіянат свету, спачатку ён планаваўся галоўным трэнерам каманды Марыу Загалу як ігрок асновы, але затым трэнер зразумеў, што гульня Паўлу Сезара не падыходзіць для схемы каманды і адправіў яго на лаўку запасных, у выніку ён правёў 3 гульні. У 1971 годзе пасля таго, як «Батафогу», за некалькі тураў да канца першынства лідыраваў, але прайграў некалькі матчаў і саступіў чэмпіёнства ў штаце «Флуміненсі», Паўлу Сезар быў абвінавачаны фанатамі каманды, што ўжо загадзя святкаваў перамогу і не паважаў супернікаў. Пасля гэтага Кажу прыняў рашэнне сысці з клуба.
Рабоча-сялянская Чырвоная армія
Рабоча-сяля́нская Чырвоная а́рмія (Рабоче-крестьянская Красная армия), таксама Чырвоная армія (Красная армия) — афіцыяльная назва Узброеных Сіл Савецкай Расіі і СССР з 15 (23) лютага 1918 г. па 25 лютага 1946 г. (пазней — Савецкая армія).
Днём утварэння Чырвонай арміі лічаць 23 лютага 1918 года (гл. Дзень абаронцаў Айчыны). Першым кіраўніком Чырвонай арміі быў Леў Троцкі. Менавіта тады пачалі фарміравацца першыя атрады ЧА, згодна з Дэкрэтам У. І. Леніна, які ён падпісаў загадзя.
Серж Ібака
Серж Ёнас Ібака Нгабіла (Serge Jonas Hugo Ibaka Ngobila; нар., Бразавіль, Рэспубліка Конга) — іспанскі баскетбаліст кангалезскага паходжання, які гуляе на пазіцыі цяжкага форварда ў клубе Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі «Таронта Рэптарс». Быў абраны на драфце НБА 2008 года камандай «Сіэтл Суперсонікс» (у цяперашні час «Аклахома-Сіці Тандэр») пад агульным 24-м нумарам. З’яўляецца любімцам фанатаў з-за неверагодных слэм-данкаў і блок-шотаў, дзякуючы чаму мае агульнапрызнаную мянушку «Iblocka», радзей «Doctor Nasty» і «Chewblocka». Партнёры па камандзе называюць яго Air Congo.
Зак Рычардсан
Зак Рычардсан (Zack Richardson) — англійскі непрафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/8 фіналу рэйтынгавага Пол Хантэр Класік 2016 года.
Крыштаф Міхал Сапега
Крыштаф Міхал Сапега (, — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Падстолі (з 1630) і пісар вялікі літоўскі (з 1631).
Біяграфія
З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Льва, канцлера вялікага літоўскага, і Гальшкі з Радзівілаў. Меў братоў Яна Станіслава і Казіміра Льва.
Навучаўся ў Віленскай акадэміі, разам з братам Казімірам Львом працягваў адукацыю за мяжой у Мюнхене і Інгальштаце.
У 1624 захварэў на сухоты, што прымусіла братоў вярнуцца дадому. Па непрацяглым лячэнні выехаў на вучобу ў Лёвенскі ўніверсітэт, наведаў Брусель, Балонню (1628) і Падую (1629).
Абіраўся паслом на соймы 1629 і 1630. Атрымаў пасады падстолія і пісара вялікага літоўскага. Заўчасна памёр ад сухотаў.
Аўтар твору «Theses politicae ex Aristotelis libris de republica» (Лёвен, 1627).
Радавіш
Радавіш (Радовиш) — горад у Паўночнай Македоніі, цэнтр аднайменнай абшчыны Радавіш. Насельніцтва — 16 223 чалавек. Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы Паўночнай Македоніі, і падножжа гары Плачківіца ў Радавішскай катлавіне. Упершыню Радавіш згадваецца ў 1019 годзе ў грамаце візантыйскага імператара Васілія II Балгарабойцы.
Крупялі
Назву Крупялі́ маюць:
Віктар Іванавіч Сікора
Віктар Сікора (12 ліпеня 1925 — 1 ліпеня 2008) — беларускі грамадскі і вайсковы дзеяч, паэт. Адзін з кіраўнікоў Саюзу беларускай моладзі ў Паставах, лідар Пастаўскай філіі Беларускай незалежніцкай партыі, камандзір партызанскага антысавецкага аддзелу на Пастаўшчыне, вязень ГУЛАГу.
Біяграфія
Нарадзіўся 12 ліпеня 1925 г. у в. Малыя Алашкі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы ў сям’і будучага вядомага беларускага селекцыянера Івана Сікоры.
Скончыў 6 класаў польскай школы. У Другую сусветную вайну ў 1942 г. падчас нямецкай акупацыі скончыў 6-месячныя настаўніцкія курсы і паступіў у Пастаўскую настаўніцкую семінарыю. У ліпені 1943 г. Прайшоў месячныя курсы малодшых кіраўнікоў Саюзу Беларускай Моладзі ў Альбярціне, атрымаў званне грамадовага. Стаў аднім з кіраўнікоў (кіраўніком пры настаўніцкай семінарыі ў Паставах) СБМ у Паставах. У канцы 1943 г. на курсах старэйшых кіраўнікоў СБМ у Мінску пазнаёміўся з Усеваладам Родзькай, Францам Кушалем, Аўгенам Калубовічам, Наталляй Арсеньевай і Радаславам Астроўскім. Увесну 1944 г. далучыўся да БНП, стаў кіраўніком Пастаўскага камітэту партыі. Вядома, што ў тым жа годзе Віктар Сікора прымаў да БНП Яўгена Жыхара. Летам 1944 г. падчас адыходу немцаў застаўся ў Беларусі, атрымаўшы загад ад Усевалада Родзькі застацца ў тылу Чырвонай Арміі для прыёму баявой групы і стварэння беларускага падполля. Прызваны ў Чырвоную Армію, быў пісарам роты ў Белай Царкве ва Украіне, але ў лістападзе 1944 г. дэзерціраваў, хаваўся ў родных мясцінах.
Вясной 1945 г. арганізаваў партызанскі аддзел, які налічваў некалькі дзясяткаў чалавек і меў кулямёты, аўтаматы, вінтоўкі, гранаты і іншую зброю. У жніўні 1945 г. здаўся савецкім уладам, быў амніставаны і жыў пад наглядам у роднай вёсцы. 5 снежня 1945 г. быў арыштаваны, утрымліваўся ў Вілейскай турме. У вілейскай турме, дзе яго моцна катавалі, напісаў такі верш: «І сумна, і цяжка навокал,
І сьцены нямыя вартуюць мяне.
Жыву, як пустыньнік, адзін-адзінока
У Вілейскай страшэннай турме.
І чую я толькі, як вецер здалёка,
Прыбегшы, завые, заплача ў кутку.
Ці грукат калёс ублізі, на мастку…
Зь людзей я ня бачу нікога,
Хоць скрытна гляджу ў акенца сваё.
І стане мне шкода жыцьця маладога,
''Што марна так гіне яно…».
Быў асуджаны паводле арт. 63-I КК БССР да 10 гадоў пазбаўлення волі ў канцлагерах, з паражэннем у правах на 5 гадоў. Працаваў на капальнях золата ў Якуціі, пасля — у тайшэцкім «Азерлагу». Паводле ўспамінаў старэйшай сястры Лідзіі, бацькава слава садавода-селекцыянэра дапамагла Віктару выжыць у зняволенні: калі пра юбілей Івана Сікоры напісала газета Праўда, Віктара перавялі з працаў у капальнях золата і лесанарыхтовак працаваць у лазню.
У канцы 1954 г. вярнуўся ў Беларусь у родную вёску Малыя Апашкі, дзе жыў да канца жыцця. Дапамагаў бацьку, скончыў сельгасакадэмію, пісаў вершы. Пасля вызвалення і вяртання на радзіму сустрэўся і пасябраваў з настаўніцай, а цяпер кіраўнічкай культурна-асветнага цэнтру імя Язэпа Драздовіча ў Германавічах Адай Райчонак. Разам яны стварылі ў Малых Алашках музей Івана Сікоры і даглядалі ягоны сад.
22 мая 1992 г. прэзідыум Віцебскага абласнога суду пастанавіў прысуд ваеннага трыбуналу войскаў МУС Маладзечанскай вобласці ад 8 мая 1946 г. і вызначэнне ваеннага трыбуналу Беларускай Вайсковай Акругі ад 7 жніўня 1956 г. «у адносінах Сікоры пакінуць без зменаў».
Памёр 1 ліпеня 2008 г. Пахаваны 2 ліпеня 2008 г. на могілках у вёсцы Мельніца на Шаркоўшчыне. Не рэабілітаваны.
Памяць
У 2015 г. у горадзе Глыбокае прайшла прэзентацыя кнігі вершаў Віктара Сікоры «Шурпатая дарога», якая была выдадзена намаганнямі грамадскіх арганізацый Глыбоччыны. Мясцовыя шаркоўшчынскія грамадскія актывісты, найперш Язэп Квач, які даследаваў рукапісны архіў Сікоры, са сшыткаў вершаў Віктара Сікоры зрабілі кнігу, вершы падрыхтавала да друку і апрацавала падсвільская паэтка Марыя Баравік. Сярод выдадзеных вершаў ёсць наступны: «Мы зь мёртвых паўстанем,
У шэрагі станем,
У бітву мы пойдзем
I долю там знойдзем.
За люд наш бяздольны
Усе мы супольна,
За хату, сялібу.
Спаць хопіць, прачніся!
Мёртвыя клічуць,
Змагацца бярыся!».
Неманаўская ГЭС
Неманаўская ГЭС — гідраэлектрастанцыя плануемая да будаўніцтва ў 2017  г. у Беларусі на рацэ Нёман.
Паводле адных звестак, планаваная пляцоўка знаходзіцца ў 15 км ніжэй па цячэнні за Гродна каля в. Польніца, паводле іншых, у 20 км ніжэй Гродна каля в. Плябанскія.
Плануемая плошча вадасховішча ~500 —720 га. Плануемая вызначаная магутнасць — 19,8 —23 МВт, а штогадовая выпрацоўка электраэнергii ~113 -150 млн. кВт*г, что дазволіць штогод ашчаджаць 35 тыс. т.у.п.. Праект прапануецца да рэалізацыі кітайскім кампаніям, праяўляюць цікаўнасць і еўрапейскія кампаніі.
Плануецца ўсталяваць на ГЭС 5 гарызантальных шахтных агрэгатаў магутнасцю 4,167 МВт кожны (агульная вызн. магутн. ГЭС складзе 19,8 МВт). Пад затапленне пайдзе ~590 га земляў (плошчай люстэрка вдсх. 720 га) і утворыцца вадасховішча аб’ёмам 38 млн куб.м.
Агульны кошт будаўніцтва каля 220 млрд бел. руб. (у коштах 2006 г.). НАНБ і ЦНДІКВВР рабілі ацэнку ўздзеяння ГЭС на навакольнае асяроддзе ў трансгранічным кантэксце, паводле меркавання ЦНДІКВВР, будаўніцтва не паўплывае негатыўна на навакольнае асяроддзе. У кастр. 2009 г. у Літве былі праведзеныя грамадскія слуханні вышэйзгаданай ацэнкі.