cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вячаслаў Максімавіч Чарнавол
Біяграфія
Нарадзіўся 24 снежня 1937 года ў сям'і настаўнікаў. У савецкія часы сям'я Чарнавола не адзін раз была рэпрэсавана. Так, напрыклад, быў арыштаваны і пасля, не вярнуўся з няволі брат бацькі Вячаслава, Пётр Іосіфавіч Чарнавол. У 1946 годзе паступіў у школу ў другую класу, бо чытаў з чатырох гадоў. Ён скончыў яе ў 1955 годзе з залатым медалём. У тым жа годзе Вячаслаў паступае ў Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі на філалагічны факультэт, але з другога курсу пераходзіць на факультэт журналістыкі. Ужо ва ўніверсітэце меў сур'ёзныя праблемы праз свае палітычныя погляды. У 1958 годзе вымушаны быў узяць «адпачынак» (ездзіў на будаўніцтва ў Жданаў, цяпер Марыупаль). У 1960 годзе скончыў універсітэт. З ліпеня 1960 па май 1963 працаваў на Львоўскай студыі тэлебачання. Спачатку — рэдактарам, потым старэйшым рэдактарам моладзевых праграм. Пачаткаў выступаць як літэратурны крытык. У прыватнасці, вывучаў творчасць Тараса Шаўчэнкі, Барыса Грынчэнкі. У маі 1963 года пераехаў у Выжгарад, дзе працаваў на будаўніцтве Кіеўскай гідраэлектра станцыі (да верасня 1964 года). У 1964 годзе прайшоў па конкурсе ў аспірантуру Кіеўскага педагагічнага інстытута, але не быў дапушчаны да вучобы праз палітычныя погляды.
Вячаслаў — выбітны дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху ва Украіне. Ён выступаў за адраджэнне ўкраінскай культуры і мовы, дзяржаўнага суверэнітэту Украіны. Прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці Кіеўскага клуба творчай моладзі. 4 верасня 1965 года выступаў разам з Янам Дзюбам і Васілём Стусам у кінатэатры «Украіна» на прэм'еру фільма Параджанава «Цені забытых продкаў» з пратэстам супраць арыштаў украінскай інтэлігенцыі. Далей — ператрусы і допыты. У верасні 1965 года за ўдзел у праваабарончым руху звольнены з працы ў газеты «Маладая гвардыя». Але яму атрымалася ўладкавацца літаратурным працаўніком у газеце «Сябар чытача». У сувязі з адмовай даваць звесткі на зачыненым судзе супраць братоў Горыніў Вячаслава Чарнавола засудзілі да трох месяцам прымусовай працы. У маі 1966 года напісаў кнігу «Правасуддзе або рэцыдывы тэрору». У лістападзе 1967 года атрымаў тры гады турмы ў лагеры строгага рэжыму (прычынай стала дакументальнае складанне «Гора з розуму», дзе былі сабраны матэрыялы, аб рэпрэсаваных дзеячах украінскай культуры). Пасля таго, як кніжку надрукавалі за мяжой, сусветная супольнасць пачынае адстойванне правоў палітвязняў перад савецкім урадам. Таму шматлікім з тагачасных палітвязняў менавіта дзякуючы Чарновілу атрымалася выжыць. Пасля вызвалення ў 1969 годзе з вялікімі складанасцямі яму атрымалася ўладкавацца на робату. З 1970 года Вячаслаў працаваў назіральнікам на метэаралагічнай станцыі ў Закарпаці, грабаром археалагічнай экспедыцыі ў Адэскай вобласці, потым працаваў на чыгуначнай станцыі Скнылаў у Львове. У 1970 годзе Чарнавол пачаў падпольна выдаваць «Украінскі веснік», часопіс, у якім друкаваліся апазіцыйныя матэрыялы. У 1972 годзе, падчас агульнаўкраінскай «зачысткі», ён ізноў пападае пад арышт. Ён быў сасланы ў лагер ЖХ-385/17-А (вёска Азёрнае) і ЖХ 385/3 (вёска Барашэво) тэрмінам на шэсць гадоў. Там ён быў арганізатарам і ўдзельнікам масавых акцый пратэсту і галадовак. Таксама ён вёў барацьбу за наданне статусу палітвязня.
Загінуў 25 сакавіка 1999 года ў аўтамабільнай аварыі. Пахаваны ў Кіеве на Байкавых могілках.
Барысфен Магілёў
Дасягненні
Кубак Беларусі па баскетболе
Опенгеймер (фільм)
«Опенгеймер» — біяграфічны фільм 2023 года сцэнарыста і рэжысёра Крыстафера Нолана.
Фільм распавядае пра кар’еру амерыканскага фізіка-тэарэтыка Дж. Роберта Опенгеймера, навуковага кіраўніка Манхэтэнскага праекта.
Галоўную ролю ў фільме выканаў Кіліян Мэрфі. Таксама ў стужцы з’яўляюцца Эмілі Блант, Мэт Дэйман, Роберт Даўні-малодшы.
Водгукі крытыкаў
Крытыкі высока ацанілі «Опенгеймера» перш за ўсё за сцэнарый, майстэрства актораў і візуальнае афармленне. Кансэнсус крытыкаў на Rotten Tomatoes наступны: «Опенгеймер» адзначае яшчэ адно захапляльнае дасягненне Крыстафера Нолана, якое выйграе ад неймавернага выканання Мэрфі і ашаламляльных візуальных эфектаў».
Паўліна Сурвіла
Паўліна Марыя Сурвіла (, Мадрыд — ) — амерыканскі этнамузыколаг і мастачка беларускага паходжання. Доктар у галіне музыказнаўства, прафесар.
Біяграфія
Нарадзілася 2 лютага 1964 года ў Мадрыдзе. Дачка Янкі Сурвілы і Івонкі Шыманец-Сурвілы. Жыла ў Іспаніі, Францыі, з канца 1960-х г. у Канадзе, затым у ЗША. Служыла музыкай у канадскім войску. Скончыла ўніверсітэт у ЗША (штат Мічыган; 1992).
Выкладала ва ўніверсітэце Паўночнай Караліны. Даследавала беларускую музыку Мінска, Палесся, Беласточчыны і іншых мясцін. Займалася жывапісам (найбольш значная мастацкая выстаўка ў 1996 у штаце Агая, ЗША), малявала на беларускія сюжэты. Аўтар шэрагу публікацый у амерыканскім друку пра беларускую традыцыйную і рок-музыку.
Памерла ў красавіку 2020 года на 57-м годзе жыцця ад цяжкай хваробы. У Паўліны Сурвілы застаўся муж Эрык, прафесар музыкі, музыкант, і два сыны.
Бальцары
Ба́льцары (, Бальцеры) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Аляхновіцкага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Гарадок Вілейскага павета, пазней у складзе (1927) Маладзечанскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Клавс Чаварс
Клавс Чаварс (Klāvs Čavars) (нар., г. Вэнтспілс, Латвія) — латвійскі баскетбаліст, цэнтравы.
Кар’ера
Прафесійную кар’еру ў 2011 годзе ў студэнцкай камандзе «Вэнтспілса», якая выступала ў 2 дывізіёне чэмпіянату Латвіі. Пасля чаго цэнтравы перабраўся ў «Ліепаі/Трыабет», дзе замацаваўся ў стартавай пяцёрцы. У яго кар’еры таксама былі іспанская «Гран Канарыя», турэцкі «Генчлік» і 2 гады ў рыжскім ВЭФе.
Сезон 2019/20 правёў у родным для яго «Вэнтспілсе», дзе таксама пачынаў гульню з першых хвілін. У Латвійска-Эстонскай Лізе цэнтравы правёў 20 сустрэч з сярэдняй статыстыкай 9.7 ачкоў, 6.5. падбораў, 1.5 перадачы і 2.2 блок-шоты за 20 хвілін. У Кубку ФІБА-Еўропа — 12 гульняў з сярэднімі паказнікамі 11.3 ачкі, 7.4 падборы, 2.3 блок-шоты за 21 хвіліну. Пры гэтым у матчы супраць «Прышціны» гулец набраў 26 ачкоў, зрабіў 13 падбораў, 3 перадачы і 5 блок-шотаў.
Выступаў за моладзевыя каманды зборнай Латвіі U-16, U-18 і U-20. А ў 2017 і 2020 гадах выступаў і за галоўную каманду краіны.
У чэрвене 2020 года падпіса кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».
Свята-Міхайлаўская царква (Рубель)
Свята-Міхайлаўская царква — праваслаўны храм у в. Рубель (Столінскі раён). Помнік драўлянага дойлідства з рысамі стылю барока.
Гісторыя
Пабудавана ў 1796 годзе, спалучае традыцыі ўсходнепалескай архітэктуры і рысы стылю барока. У 1989 годзе царква аддадзеная вернікам, зроблены рамонт, дзейнічае. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.
Архітэктура
Трохзрубны храм глыбінна-прасторавай кампазіцыі складаецца з прамавугольнага ў плане бабінца, васьміграннага выцягнутага па папярочнай восі цэнтральнага і пяціграннага алтарнага (з рызніцай з поўначы) зрубаў. У XIX ст. да бабінца і бакоў асноўнага зруба прыбудаваны прамавугольныя ў плане тамбуры, што надало збудаванню крыжовы план. Завяршэнні цэнтральнага зрубу двух'яруснае («васьмярык на чацверыку»), бабінца і алтара аднаяруснае васьмерыковае. Кожны верх увянчаны складаным барочным двух'ярусным купалам. Тамбуры накрытыя двухсхільнымі, рызніца — аднасхільным дахамі. Сцены вертыкальна ашаляваныя, прамавугольныя вокны аздобленыя плоскімі ліштвамі з трохвугольнымі франтончыкамі ў завяршэнні.
Інтэр’ер
У інтэр'еры пануе трохсветлавая прастора малітоўнай залы, у якую адкрываецца складаная парусна-бэлечная канструкцыя падтрымкі васьміграннага барабана. Аналагічна вырашана перакрыцце бабінца і апсіды. У бабінцы вылучаны ярус для хораў, якія адкрыты ў залу вялікім праёмам з балюстраднай агароджай. Апсіда вылучана разным іканастасам. Абразы XVIII—XIX стст.: «Маці Божая Адзігітрыя», абраз-таблетка «Маці Божая Адзігітрыя» і «Святы Мікалай Цудатворац», «Хрышчэнне», «Спас Пантакратар»; Евангелле ў абкладзе 1773 г.
Званіца
На захад ад царквы размешчаная трох'ярусная званіца (верхні ярус васьмерыковы, ніжнія чацверыковыя), накрытая гранёным купальным дахам.
БТР-60МБ1
БТР-60МБ1 — адзін з беларускіх варыянтаў мадэрнізацыі савецкага бронетранспарцёра БТР-60ПБ.
Распрацоўка мадэрнізаваных варыянтаў БТР-60ПБ для ўзброеных сілаў краіны і замежных заказчыкаў пачалася на 140-м рамонтным заводзе МА РБ у горадзе Барысаў у пачатку 2000-х гадоў, да 2015 года вытворчасць БТР-60МБ1 была засвоена. У ходзе пераабсталявання БТР-60ПБ ў БТР-60МБ1 праведзены капітальны рамонт, рэматарызацыя (два бензінавых рухавіка ГАЗ-49П замяняюць на два дызельных рухавіка), таксама усталёўваюць 5-ступеністую аўтаматычную каробку перадач з новай карданнай перадачай, новыя прыборы панэлі кіравання (уключаючы тахометр і лічыльнік мотагадзін) і змененую сістэму выпуску адпрацаваных газаў. Акрамя таго, магчымая ўстаноўка новага радыёабсталявання (радыёстанцыі Р-173, радыёпрымача Р-173П і апаратуры ўнутранай сувязі і камутацыі Р-174).
Крыстафер Клайберн
Крыстафер Клайберн (нар., Дэтройт, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст, абаронца.
Кар’ера
Пачынаў займацца баскетболам у старэйшай школе Ромулуса (штат Мічыган), а праз горад перабраўся ў школу Фітчбурга.
Прафесійная кар’ера гульца пачалася ва Універсітэце Невады (UNLV), дзе ён правёў 3 сезоны за мясцовую каманду. Статыстыка ў апошнім для сябе студэнцкім сезоне 2018/19 — 14.1 ачкі ды 5.3 падборы. Абаронца не быў абраны на драфце-2019, але паспрабаваў свае сілы ў Летняй Лізе за «Мілуокі».
Сезон 2019/20 правёў у быдгошчскай «Асторыі». Абаронца сыграў 21 сустрэчу ў польскай лізе са статыстыкай 15.3 ачкі, 4.6 падборы за 28.1 хвіліны на пляцоўцы.
У чэрвене 2020 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».
Туркі ў Балгарыі
Туркі ў Балгарыі (таксама балгарскія туркі; Българи мусулмани; Bulgaristan'daki Türkler) — другая па колькасці этнічная, моўная і рэлігійная група ў складзе насельніцтва сучаснай Рэспублікі Балгарыя пасля ўласна балгараў. Паводле апошняга перапісу насельніцтва 2011 года туркі складалі 8,5 % насельніцтва краіны ці 588 тыс. чалавек. Паводле веравызнання пераважна — мусульмане-суніты, маюцца таксама шыіты — каля 50,000 чалавек, і невялікая колькасць хрысціян (праваслаўныя, пратэстанты і каталікі). Пражываюць кампактна на паўднёвым усходзе краіны (Фракія); у горадзе Кырджалі складаюць 62 % насельніцтва, у Кырджалійскай вобласці — 66,2 %. Шмат туркаў пражывае таксама ў такіх гарадах як Разград, Шумен, Сілістра і ў сельскай мясцовасці на паўночным усходзе краіны (Паўднёвая Дабруджа), у Разградскай вобласці — 50,0 %. Родная мова — турэцкая, многія валодаюць таксама балгарскай, рускай, нямецкай і інш. мовамі. Балгарскія туркі паўднёвага ўсходу краіны — нашчадкі турэцкіх перасяленцаў (юрукі); на паўночным усходзе краіны — нашчадкі асіміляваных балгараў і прадстаўнікоў качавых цюркскіх плямёнаў самага разнастайнага паходжання (куманы, печанегі, полаўцы, туркі, урумы, рознага роду мухаджыры і інш.
Гісторыя
Доўгі час займаючы прывілеяванае становішча ў грамадстве асманскай Балгарыі, мусульмане наогул і туркі ў прыватнасці вымушаны былі змірыцца са стратай палітычнай улады пасля незалежнасці Балгарыі ў 1878 годзе і паступовым правядзеннем палітыкі балгарызацыі ў краіне. Асаблівую вядомасць атрымала кампанія ўрада Жыўкава, вядомая як Адраджэнскі працэс, падчас якой турак прымушалі змяняць імёны на балгарскія. Многія з іх вырашылі пераехаць у Турцыю, дзе ў наш час пражывае 326 тыс. турэцкіх выхадцаў Балгарыі.
Сучаснасць
На працягу апошніх некалькіх гадоў туркі Балгарыі беспаспяхова дамагаюцца дазволу ўлад на арганізацыю штодзённай 10-хвіліннай турэцкамоўнай перадачы навін на дзяржаўным тэлеканале. Гэтаму пярэчыць Нацыянальны саюз «Атака» і яго лідар Волен Сідэраў, тады як кіраўнік кіруючай партыі Грамадзяне за еўрапейскае развіццё Балгарыі Бойка Барысаў лічыць, што для вырашэння гэтага пытання неабходна правесці ўсенародны рэферэндум.
Пол Лорэнс Данбар
Пол Лорэнс Данбар (Paul Laurence Dunbar,, Дэйтан — , Вашынгтон) — афраамерыканскі пісьменнік. Нарадзіўся ў сям’і былога раба, працаваў ліфцёрам. Пасля выхаду першай кнігі вершаў («Дуб і плюшч», 1893) стаў бібліятэкарам у Вашынгтоне. Аўтар некалькіх зборнікаў апавяданняў, рамана «Забава багоў» (1902) і інш. Першы афраамерыканскі пісьменнік, які атрымаў шырокую вядомасць; найбольш папулярныя былі яго вершы, напісаныя на дыялекце — народнай гаворцы амерыканскага Поўдня: зборнікі «Старэйшыя і малодшыя» (1895), «Лірыка сціплага жыцця» (1896) і інш. Паэзія прасякнута шчырай любоўю да свайго народа. У некалькіх апавяданнях і вершах гучыць пратэст супраць дыскрымінацыі і тэрору афраамерыканцаў.
Бортнікі (Маладзечанскі раён)
Бо́ртнікі (, Бортники) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Аляхновіцкага сельсавета.
Кляштар базыльянаў (Ружаны)
Кляштар базыльянаў — праваслаўны манастыр у гарадскім пасёлку Ружаны Брэсцкай вобласці. Пабудаваны ў 1784—1788 гг. (архітэктар Я. С. Бекер) з паўднёвага боку царквы па фундацыі канцлера вялікага літоўскага Аляксандра Сапегі.
Архітэктура
Будынак прамавугольны ў плане, двухпавярховы, накрыты вальмавым дахам. Рытм галоўнага фасада ствараецца прамавугольнымі аконнымі праёмамі, завершанымі трохвугольнымі і паўкруглымі сандрыкамі (на першым паверсе), пілястрамі. Цэнтральная частка сіметрычнага галоўнага фасада вылучаная рызалітам, які быў завершаны трохвугольным франтонам. Дваровы і бакавыя фасады без архітэктарскага дэкору. Планіроўка першага паверху анфіладная, другога — калідорная, першы паверх перакрыты крыжовымі скляпеннямі на папружных арках, перакрыццё другога — плоскае.
Царква дзейнічае, у манастыры гарадская ўстанова.
Уільям Данбар
Уільям Данбар (William Dunbar, 1459/1460, Лотыян — каля 1517, Эдынбург) — шатландскі паэт. Прыдворны паэт Якава IV. Аўтар алегарычных паэм «Чартапалох і ружа» (1503) на шлюб Якава IV і «Залаты шчыт» (1503), сатыры «Дзве жанчыны і ўдава» і інш. У алегорыях сатыры «Танец сямі смяротных грахоў» (1507), напісанай у жанры сімвалічных сярэднявечных «скокаў смерці», паэт асудзіў норавы двара. Песімістычны матыў тленнасці ўсяго зямнога гучыць у элегіі «Плач пра паэтаў».
Астрожская сотня
Астрожская сотня — адна з 15 соцень Магілёва і найбольш буйная частка Нагорскага пасада ў межах Бліжняга вала.
На яе тэрыторыі знаходзіліся замак, гандлёвая плошча, будынак магістрата з ратушай, гарадская турма, гасцінны купецкі дом , Спаская , пабудаваная першапачаткова ў 1478 годзе з манастыром , і Богаяўленская цэрквы з манастыром, пабудаваная ў 1636 годзе , першы каталіцкі фарны касцёл , пабудаваны ў 1610 годзе на месцы цяперашняй ATС, езуіцкі касцёл, пабудаваны ў 1680-1690 гадах , цэхавыя будынкі брацтваў. Тут жа пры царквах і касцёлах размяшчаліся прыходскія могілкі.
У гэтай сотні жыла найбольш заможная частка насельніцтва: купцы, члены магістрата, шляхта і духавенства, дамы якіх не захаваліся. Да яе ж адносілася насельніцтва, якое жыло пад Замкавай гарой на левабярэжжы Дубравенкі ад вусця да моста па вуліцы Лазарэнкі.
Шчыльна забудаваныя вуліцы (Вялікая Шклоўская, Спаская, «Няхведаўская» і інш.) утваралі невялікія кварталы няправільнай формы. У 1604 годзе ў сотні было 110 прыватнаўласніцкіх зямельных надзелаў.
Цяпер на тэрыторыі былой сотні знаходзяцца парк імя Максіма Горкага, плошча Славы, пачатак Першамайскай і Ленінскай вуліц да Камсамольскай, вуліцы Вал Чырвонай Зоркі (да вуліцы Болдзіна), а таксама цяперашні спуск да Дняпроўскага моста.
Чжаа І
Чжаа І (1727—1814) — кітайскі, тэарэтык літаратуры, , дзяржаўны служачы часоў імперыі Цын.
Біяграфія
Паходзіў з купецкай сям’і. Нарадзіліся ў павеце Уцзін. У юнацтве выявіў талент да навучання. У 1741 годзе страціў бацьку. Пасля некалькіх няўдалых спроб у 1750 годзе паспяхова здаў правінцыйны экзамен, а ў 1761 годзе -імператарскі, атрымаўшы вышэйшую навуковую ступень цзіньшы. Пасля гэтага яго вызначылі на дзяржаўную службу. У 1766 годзе ён займаў пасаду інспектара ў прэфектурах Гуансі, потым у Гуанчжоу, Гуйчжоу.
У 1772 годзе ў сувязі з хваробай маці сыходзіць у адстаўку. Праз некалькі гадоў вяртаецца на службу. У 1787 годзе прызначаецца памочнікам губернатара Тайваня. У 1812 годзе ў сувязі з хваробай канчаткова пакідае службу. У 1814 годзе памірае.
Творчасць
У спадчыне шмат твораў, сярод якіх — «Разважанні аб паэзіі», «Храналогія жыцця Лу Ю», паэта XII стагоддзя, гістарычныя працы «Заўвагі да дваццаці двух дынастыйных гісторый».
Лічачы, што развіццё літаратуры звязана з развіццём грамадства, Чжаа І ставіў сучасныя яму творы вышэй старажытных. Вершы танскіх паэтаў Лі Бо і Ду Фу, пісаў ён, прыгожыя, але цяпер яны не могуць выглядаць такімі свежымі і новымі, як падчас іх стварэння, таму няма чаго ім пераймаць.
Падзяляючы погляды свайго сябра Юань Мэя на паэзію як на сродак выказвання індывідуальных пачуццяў і думак, Чжаа І стварыў мноства выдатных вершаў, якія перадалі дух часу — «Чытаю кнігі», «Жыву, свабодны ад спраў» і да таго падобнае. У шэрагу яго вершаў гучыць спачуванне сялянам, насмешкі над чыноўнікамі, сатыра на педантаў — канфуцыянцаў і ілжэвучоных.
Аперацыя ў заліве Свіней
Аперацыя ў заліве Свіней, вядомая ў Лацінскай Амерыцы як высадка ў заліве Качынас (Invasión de Playa Girón або Invasión de Bahía de Cochinos, Bay of Pigs Invasion) — няўдалая ваенная аперацыя на Кубе, ажыццёўленая парамілітарнай групай «Брыгада 2506», якую спансавала ЦРУ, у красавіку 1961.
Перадгісторыя
Амаль адразу пасля кубінскай рэвалюцыі (1 студзеня 1959 года) ЗША сталі разглядаць магчымасці звяржэння рэвалюцыйнага ўрада Фідэля Кастра. Ідэя праграмы барацьбы з кубінскай уладай спачатку складалася ў падтрымцы кубінскай апазіцыі, пры гэтым планавалася, што з боку падзенне Кастра будзе здавацца вынікам яго ўласных памылак. У гэтую праграму ўваходзілі паветраныя бамбавання эканамічных мэтаў на Кубе, якія праводзіліся кубінскімі бежанцамі. У пачатку студзеня 1960 года дырэктар ЦРУ А. Далес прадставіў прэзідэнту Эйзенхаўэру праграму сабатажу на цукровых заводах Кубы. Эйзенхаўэр пагадзіўся з тым, што настаў час актыўных дзеянняў, але прапанаваў распрацаваць больш амбіцыйныя і агрэсіўныя дзеянні супраць Кастра.
Падрыхтоўка да ўварвання
Падрыхтоўка праходзіла ў поўнай сакрэтнасці, па словах самога Эйзенхауэра, «кожны павінен быў быць гатовы паклясціся, што ён нічога пра гэта не чуў». Планаванне аперацыі праводзілася падобна PBSUCCESS, спецыяльным падраздзяленнем ўнутры Дырэктарата планаў, практычна без удзелу Дырэктарата выведкі.
Агульнае кіраўніцтва аперацыяй (якая атрымала кодавае найменне аперацыя «Плутон») ажыццяўляў дырэктар ЦРУ Ален Далес. Адказным за распрацоўку і рэалізацыю аперацыі з’яўляўся генерал Рычард М. Бісел, які займаў пасаду намесніка дырэктара ЦРУ па планаванні пры гэтым Далес прадаставіў Біселу шырокую свабоду дзеянняў у аператыўных пытаннях. Дзеянні дзярждэпартаменту па падрыхтоўцы ўварвання каардынаваў памочнік дзяржаўнага сакратара ЗША Уайтынг Уілауэр. Кіраўніком праекта (групы WH/4) усярэдзіне ЦРУ быў Дж. Эстэрлайн.
ЦРУ дало распараджэнне арганізаваць падрыхтоўку кубінцаў, якія ўцяклі ад рэжыму Кастра і якія знаходзіліся ў эміграцыі на тэрыторыі ЗША і ў краінах Лацінскай Амерыкі, а таксама пастаўляць ім зброю і боепрыпасы.
У другой палове сакавіка 1960 гады ў Маямі была створана аператыўная група ЦРУ з ліку тых супрацоўнікаў, хто ў свой час працаваў на Кубе і добра ведаў краіну. Першапачаткова «аператыўная група» налічвала 10 чалавек, але ўжо праз некалькі тыдняў яе колькасць была павялічана да 40 і пасля працягвала расці.
1 жніўня 1960 года Вашынгтон прадставіў Міжамерыканскага камітэту свету мемарандум «Адказнасць кубінскага ўрада за павелічэнне міжнароднай напружанасці ў Заходнім паўшар’і».
Для размяшчэння і падрыхтоўкі кубінскіх наймітаў былі створаны сем ваенных лагераў у аддаленых раёнах на Ціхаакіянскім узбярэжжы Гватэмалы; улады краіны далі ЦРУ права карыстацца аэрадромам. Таксама ўлады Нікарагуа падалі ЦРУ аэрадром і порт.
У гэты ж час былі зроблены значныя намаганні для кансалідацыі палітычных праціўнікаў Кастра (ужо якія стварылі каля 60 аб’яднанняў і груп). У выніку быў створаны «Дэмакратычны рэвалюцыйны фронт» («Frente»), у які ўвайшлі пяць груповак, яго кіраўніком стаў Мануэль А. Верона.
У лістападзе 1960 гады пад падставай «абароны Нікарагуа і Гватэмалы ад магчымага нападу з боку Кубы» ЗША адправілі да ўзбярэжжа Кубы групу ваенных караблёў ваенна-марскіх сіл ЗША, што з’яўлялася чарговым этапам падрыхтоўкі да дэсантнай аперацыі ў заліве Свіней.
Падрыхтоўка аперацыі не засталася незаўважанай. Асобныя згадкі пра ваеннай падрыхтоўцы кубінскіх эмігрантаў з’явіліся ў адкрытай друку. 31 снежня 1960 г. на пасяджэнні сесіі Генеральнай Асамблеі ААН і 4 студзеня 1961 г. на пасяджэнні Савета Бяспекі ААН міністр замежных спраў Кубы Рауль Кастра зрабіў заяву аб падрыхтоўцы амерыканскімі спецслужбамі ўзброенага ўварвання на Кубу.
Пасля ўступлення на пасаду прэзідэнта Дж. Ф. Кенэдзі, 20 студзеня 1961 года А. Далес і Р. Бісел азнаёмілі яго з планам дэсантнай аперацыі («аперацыя Трынідад»), і прэзідэнт выказаў пажаданне, каб план быў дадаткова вывучаны экспертамі Пентагона. 26 студзеня адбыўся нарад, у выніку якога быў зацверджаны некалькі зменены варыянт плана аперацыі, які прадугледжваў павелічэнне колькасці дэсантнікаў з 800-1000 да 1443 чалавек, і прадастаўленне ім бульдозераў і інструментаў для падрыхтоўкі палявога аэрадрома, а таксама дадатковага ўзбраення.
3 красавіка 1961 года дзярждэпартамент ЗША апублікаваў т. зв. «Белую кнігу» з мэтай дыскрэдытаваць урад Кубы і пазбавіць яго міжнароднай падтрымкі, а таксама даць тэарэтычнае абгрунтаванне ўварвання.
4 красавіка 1961 года быў зацверджаны канчатковы варыянт плана аперацыі («Operation Zapata»):
8 красавіка 1961 года ў эфіры прагучала радыёзварот да кубінскага народу і ўрадаў краін Лацінскай Амерыкі з заклікам пачаць ўзброеную барацьбу супраць Кастра.
9 красавіка 1961 года пачалося вылучэнне «брыгады 2506» з трэніравальных лагераў на тэрыторыі Гватэмалы — на базу «Трамплін» (у порце Пуэрта-Кабесас) для пагрузкі на караблі.
Перад аперацыяй
Перад пачаткам аперацыі на Кубе актывізавалася «пятая калона» праціўнікаў кубінскай рэвалюцыі (якія атрымалі сярод рэвалюцыянераў пагардлівае мянушку «гусанас», gusanos — літар. «чарвякі»).
14 красавіка
14 красавіка 1961 года амерыканскі самалёт-разведчык U-2 здзейсніў фотаздымку кубінскіх аэрадромаў, у выніку якой было ўстаноўлена месцазнаходжанне 15 з 24 самалётаў кубінскай авіяцыі.
15 красавіка
У выніку зенітнага агню кубінцаў два B-26 атрымалі пашкоджанні — адзін з іх упаў у мора ў 50 км на поўнач ад Кубы (экіпаж у складзе двух чалавек загінуў), другі пашкоджаны самалёт здзейсніў пасадку на авіябазе ў Кі-Уэст, але у далейшым у аперацыі ўдзелу не прымаў
Трэці B-26 здзейсніў пасадку ў міжнародным аэрапорце Маямі. Пілот гэтага самалёта зрабіў заяву, што ён і яго паплечнікі з’яўляюцца дэзертырамі з ВПС Кубы, пасля чаго звярнуўся да ўладаў ЗША з просьбай аб прадастаўленні палітычнага прытулку. Аднак механізм дэзінфармацыі не спрацаваў, бо запрошаныя журналісты заўважылі адрозненні які прызямліўся варыянту B-26 ад тых, якія складаліся на ўзбраенні ВПС Кубы, і звярнулі ўвагу на тое, што, насуперак аповяду пілотаў, кулямёты бамбавіка не ўжываліся (ствалы былі чыстымі). Інцыдэнт выклікаў значны міжнародны рэзананс.
Паўторны налёт на Кубу быў адменены па распараджэнні прэзідэнта Дж. Ф. Кенэдзі.
16 красавіка
У ноч з 15 на 16 красавіка «атрад спецыяльнага прызначэння» з 168 эмігрантаў пад камандаваннем І. Дыяса, дастаўлены на ўзбярэжжы Кубы на амерыканскім судне «Плайя» пад коста-рыканскім сцягам, павінен быў высадзіцца ў правінцыі Ар’ентэ і адцягнуць на сябе ўвагу частак берагавой абароны. Аднак паколькі бераг патрулявалі, высадзіць дэсант не атрымалася, і група вярнулася назад. Тым не менш, пасля атрымання інфармацыі аб з’яўленні караблёў і магчымай высадцы дэсанта, урад Кубы накіравала ў гэты раён 12 пяхотных батальёнаў.
У другой палове дня 16 красавіка, у «кропцы сустрэчы Зулу» (Rendezvous Point Zulu), на адлегласці 65 км ад узбярэжжа Кубы флот ўварвання «кубінскіх экспедыцыйных сіл» сустрэўся з злучэннем амерыканскіх баявых караблёў і працягнуў рух у іх суправаджэнні. Непасрэдна перад высадкай дэсанта амерыканскія караблі спыніліся.
У склад злучэння ВМС ЗША пад агульным камандаваннем адмірала Бэрка ўваходзілі два эсмінца, а таксама авіяносцы «Эсэкс» і «Баксёр» (на борце апошняга ў баявой гатоўнасці знаходзіўся батальён марской пяхоты). Акрамя таго, у гэты раён быў накіраваны авіяносец «Шангры-Ла» з некалькімі караблямі эскорту.
У складзе флоту «кубінскіх экспедыцыйных сіл» налічваліся два дэсантных карабля (LCI «Blagar» і LCI «Barbara J») і пяць грузавых судоў - «Х’юстан» (кодавае абазначэнне «Aguja»), «Рыа Эскандыда» (кодавае абазначэнне «Ballena» ), «Карыбы» (кодавае абазначэнне «Sardina»), «Атлантыка» (кодавае абазначэнне «Tiburón») і «Лэйк Чарлз». На дэсантных караблях былі ўсталяваныя радары і зенітныя кулямёты, на транспартных судах — зенітныя гарматы.
17 красавіка
Каля паўночы 17 красавіка пачалося выступленне дэсантаванне «брыгады 2506» у раёне заліва Свіней. У адпаведнасці з планам аперацыі, высадка марскога дэсанту адначасова выраблялася на трох участках:
Мясцовыя сілы самаабароны, якія спрабавалі перашкодзіць дэсантнай аперацыі (спачатку патруль 339-га батальёна з пяці чалавек, а затым мясцовы атрад «народнай міліцыі» колькасцю каля 100 чалавек), панеслі страты і былі вымушаныя адступіць. Аднак ужо ў 03:15 пра дэсант даведалася вышэйшую кубінскае кіраўніцтва, якое здолела хутка зарыентавацца ў сітуацыі.
На тэрыторыі краіны было ўведзена ваеннае становішча і аб’яўлена ўсеагульная мабілізацыя. Фідэль Кастра звярнуўся з радыёзвароце да грамадзян краіны з заклікам даць адпор сілам уварвання. У раён высадкі былі накіраваны атрады народнай міліцыі з раёнаў Крусес, Сьенфуэгас, Агуада-дэ-Пасахероса, Матансаса, Кардэнас і іншых, а таксама армейскі пяхотны батальён (900 чал.). Але становішча ўскладнялася тым, што бліжэйшыя часткі кубінскай арміі (пяхотны полк, танкавы батальён і артдывізіёна) знаходзіліся ў горадзе Санта-Клара, у 120 км ад месца высадкі.
З надыходам світання самалёты ВПС Кубы (два T-33, два B-26 і тры Sea Fury) нанеслі некалькі ўдараў па месцы высадкі, былі патоплены 2 транспартных судна ( «Х’юстан», на якім знаходзіўся ў поўным складзе пяхотны батальён, і «Рыа -Эсксндада», які перавозіў большую частку баепрыпасаў і цяжкага ўзбраення «брыгады 2506») і 2 дэсантныя баржы. У выніку выбуху «Рыа-Эскандвда» брыгада страціла 145 тон бпепрыпасаў і 3 тыс. галонаў паліва. Падчас авіаналетаў супрацоўнік ЦРУ ЗША Лінч, які знаходзіўся на «Х’юстане», прымаў непасрэдны ўдзел у баявых дзеяннях супраць Кубы, ён вёў па кубінскім самалётам агонь з 12,7-мм зенітнага кулямёта.
Каля 07:30 шэсць ваенна-транспартных самалётаў (пяць C-46 і адзін C-54) у адпаведнасці з планам «Сокал» вырабілі выкід 1-га паветрана-дэсантнага батальёна «брыгады 2506» (177 чал.) у раёне Сан-Блас.
У сярэдзіне дня 17 красавіка наступ дэсантнікаў быў спынены сіламі ўрада Кастра, якія выкарыстоўвалі супраць іх танкі, гаўбічнай артылерыю і авіяцыю. У гэты дзень трыма стрэламі з супрацьтанкавых гранатамётаў быў знішчаны адзін танк Т-34-85 — гэта быў адзіны знішчаны танк кубінскай арміі за ўвесь час баявых дзеянняў.
Увечары 17 красавіка па дэсанту было выпушчана больш за 2 тыс. 122-мм снарадаў, аднак артабстрэл доўгага і вузкага фронту апынуўся малаэфектыўным, паколькі дэсантнікі ўжо паспелі акапацца.
18 красавіка
На працягу 18 красавіка 11-ы батальён кубінскай арміі выбіў парашутыстаў з Саплільяра і пачаў прасоўванне на Кайа-Рамона; 12-ы кубінскі батальён пры падтрымцы танкаў і артылерыі выбіў суперніка з Плайя-Ларга. Да зыходу дня сілы ўварвання былі блакаваныя ў трыкутніку Плайя-Хірон — Кайа-Рамона — Сан-Блас, іх далейшае прасоўванне было спынена.
19 красавіка
У ноч з 18 на 19 красавіка на падрыхтаваную грунтавую пасадачную паласу ў Плайя-Хірон сеў C-46, які даставіў зброю і баепрыпасы, а таксама забраў некалькі параненых.
19 красавіка арганізатары ўварвання прынялі рашэнне аб бамбардзіроўцы пазіцый кубінскіх войскаў пяццю самалётамі B-26. Паколькі лётчыкі-гусанпс адмовіліся ляцець на выкананне самагубнай, на іх думку, задачы, у чатыры самалёта селі амерыканскія пілоты.
Бамбавікі павінны былі суправаджаць рэактыўныя знішчальнікі ЗША з авіяносца «Уэсекс», але самалёты размінуліся, і два B-26 з экіпажамі з грамадзян ЗША (пілотамі Нацыянальнай гвардыі штата Алабама) былі збітыя кубінскімі ВПС.
У другой палове дня два амерыканскія эсмінцы, USS Eaton (кодавае абазначэнне Santiago) і USS Murray (кодавае абазначэнне Tampico) наблізіліся да ўзбярэжжа заліва Свіней з мэтай эвакуіраваць асабісты склад сіл ўварвання, аднак пасля некалькіх стрэлаў у іх бок з танкавых гармат караблі сышлі ў адкрытае мора.
19 красавіка 1961 года ў 17.30 баявыя дзеянні былі скончаны, «брыгада 2506» спыніла супраціў (хоць прочёсывание мясцовасці і затрыманне асобных хаваліся наймітаў працягвалася на працягу пяці наступных дзён).
У перыяд з 19 па 22 красавіка амерыканскія самалёты здзейснілі некалькі разведвальных вылетаў у раён заліва Свіней з мэтай удакладніць аператыўнае становішча і выявіць на ўзбярэжжы, прыбярэжных рыфах або ў моры ацалелых членаў «брыгады 2506».
Паўстанне Налівайкі
Паўстанне Налівайкі 1594—1596 гг. — паўстанне казацтва і сялянства ва Украіне і Беларусі пад правадырствам Севярына Налівайкі супраць улады Рэчы Паспалітай.
Ход паўстання
У чэрвені 1594 года пасля вяртання з атрадам казакоў з паходу ў Молдавію супраць турак, Севярын Налівайка заклікаў запарожцаў выступіць супраць польскага валадарства ва Украіне. Да паўстанцаў далучыўся атрад казакоў, пад камандваннем Рыгора Лабады. У кастрычніку паўстанцкі рух ахапіў усю Брацлаўшчыну, Кіеўшчыну і Валынь. Казацкае войска, якое налічвала 12 тысяч чалавек, захапіла Кіеў, Гусяцін, Канеў, Бар, Луцк і іншыя гарады. Увосень 1595 года паўстанцы рушылі на Валынь, потым — у Беларусь. Баркулабаўскі летапіс паведамляе, што ў лістападзе 1595 года атрадамі Налівайкам быў захоплены Магілёў, мноства будынкаў было разбурана, многія жыхары забіты.
У снежні 1595 года ўрад Рэчы Паспалітай накіраваў на прыгнечанне паўстання войска пад камандаваннем Станіслава Жалкеўскага. У канцы студзеня 1596 года Налівайка з невялікім атрадам у 1500 чалавек адступіў на Валынь, а адтуль у Белую Царкву. Там атрады Налівайкі, Шаўлы і Лабады злучыліся і ў бітве пад Белай Царквой разбілі перадавыя атрады шляхецкага войска. Ва ўрочышчы Востры Камень каля Трыполля днём пазней адбылася яшчэ адна бітва. Пасля яе паўстанцы адступілі да Лубнаў, аднак шлях да далейшага адступлення быў адрэзаны новымі харугвамі Кароны.
Корба
Корба, крывашып — звяно (дэталь) шарнірнага механізма, якое можа рабіць поўны абарот вакол нерухомай восі.
З дапамогаю корбаў утвараюцца многія тыпы плоскіх чатырох- і шматзвенных шарнірных механізмаў — ці толькі з вярчальнымі парамі (двухкрывашыпныя, крывашыпна-каромыславыя), ці з вярчальнымі і паступальнымі парамі (крывашыпна-шатунныя, крывашыпна-кулісныя і інш.).
Корба складаецца з карэннай шыйкі, якая верціцца ў нерухомых карэнных падшыпніках, і крывашыпнай шыйкі, злучаных паміж сабою шчакой.
Гойжава
Го́йжава (, Гойжево) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Аляхновіцкага сельсавета.
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Рось)
Касцёл Святой Тройцы — помнік дойлідства класіцызму. Пабудаваны ў 1801 г. у г.п. Рось (Ваўкавыскі р-н) з цэглы. Касцёл дзейнічае.
Гісторыя
Паселішча вядома на пачатку XVI ст. належала канцлеру Гераніму Хадкевічу. Яго намаганнямі ў канцы XVI ст. у Росі быў пабудаваны першы касцёл. Згодна з фундушам плябана «на ўтрыманне вікарыя і трох слуг касцельных» ахвяраваўся фальварак Гарасімоўшчына, цяпер Плябанаўцы (Ваўкавыскі раён).
Драўляны касцёл, першапачаткова асвечаны пад тытулам Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі, стаяў насупраць двара, пры дарозе ў Краснае Сяло (цяпер Краснасельскі), на месцы, дзе раней стаяла царква, якую перанеслі ў суседнюю в. Агароднікі (цяпер вул. Агародніцкая).
Касцёл меў крыжова-купальную кампазіцыю, арганныя хоры былі змешчаны пры прэзбітэрыі, што нехарактэрна для нашых святынь. У інтэр’еры пад размаляванай столлю было 3 алтары: галоўны з тытульным абразом і абразом Найсвяцейшай Тройцы ў акружэнні разьбяных фігур Апосталаў, левы бакавы з абразамі святых Ганны і Марыі Магдалены і правы з разьбянай фігурай Маці Божай Ларэтанскай. З XVII ст. у прэзбітэрыі касцёла згадваецца цудадзейная фігура Езуса Журботнага. Званіца стаяла асобна.
Новы драўляны касцёл на тым самым месцы быў пабудаваны ў 1682 па фундацыі тагачаснага ўладальніка Росі Марцыяна Агінскага і асвечаны пад новым тытулам — Найсвяцейшай Тройцы. Гэта была аднавежавая святыня на каменным падмурку, крытая гонтам. Распісаны інтэр’ер змяшчаў 4 алтары. У галоўным алтары былі размешчаны абразы Святой Тройцы і Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі, у левым бакавым алтары была ўсталявана знакамітая фігура Езуса (першы цуд зафіксаваны яшчэ ў 1618 годзе, у 1700 г. была адзначана 32 вотамі, а ў 1775 г. — 210, цяпер іх каля 250), у правым — фігура Маці Божай Ларэтанскай з абразом Маці Божай Балеснай наверсе. Яшчэ адзін алтар, з абразом св. Ганны, стаяў у прэзбітэрыі насупраць сакрыстыі. 14 чэрвеня 1772 г. цудадзейная фігура Езуса Журботнага была ўрачыста перанесена ў галоўны алтар, у другім ярусе застаўся тытульны абраз Найсвяцейшай Тройцы.
У 1740 годзе ў Росі заснавана місія шчучынскага піярскага калегіума, але ў хуткім часе піяры пакінулі Рось. Пры росскай парафіі функцыянавалі школа і шпіталь.
Мураваны касцёл у Росі пачалі будаваць пры канцы 1770 года па фундацыі новага ўладальніка мястэчка графа Яўхіма Патоцкага, але будаўніцтва зацягнулася — у 1796 святыня была вымуравана толькі да вокнаў (спачатку была збудавана ўніяцкая царква, потым тут быў касцёл піяраў, а парафіяльным касцёл стаў у 1801 годзе). Новы этап будаўніцтва распачаўся ў 1802 годзе, а ў 1807 будаўніцтва скончылася. 12 ліпеня 1808 года касцёл, узнесены ў стылі класіцызму, асвяціў кс. Францішак Цыбульскі. У 1838 побач са святыняй пабудавалі апошнюю драўляную званіцу.
У галоўным алтары свя­тыні, як і раней, уста­лявалі фігуру Езуса Жур­ботнага, у бакавых капліцах знаходзіліся алтары Найсвяцейшай Панны Марыі і св. Яна Непамука. У 1852 пажар знішчыў дах касцёла, але ў тым жа годзе ён быў адрамантаваны. У 1872 касцёльны ўчастак абнеслі новай драўлянай агароджай. Грунтоўны рамонт касцёла здзейснілі ў 1901-03 гады. Паводле праектаў варшаўскага архітэктара Каятана Патрызя выканалі новы галоўны алтар у рэне­сансавым стылі, два ба­ка­выя алтары, хрысцільню, стацыі Крыжовага шляху і адрэстаўравала амбону, касцёл таксама быў пафарбаваны звонку і ўнутры. З канца XVIII ст. на мясцовых парафіяльных могілках узгадваецца капліца (ёй карысталіся і ўніяты). Першапачаткова яна была драўляная, крытая гонтай, бязвежавая, у стылі класіцызм; у алтары было змешчана разьбянае Укрыжаванне, а над уваходам — хоры на слупах.
У 1914 годзе справа перад уваходам у кас­цёл была ўзведзена мураваная двух’ярусная званіца ў эклектычным стылі з рысамі неакласіцызму, дзе змясцілі 3 званы (самы старэйшы ў 1597 года). Званіца ўяўляла сабой цаглянае атынкаванае двухузроўневае збудаванне, перакрытае чатырохсхільным дахам. Каменная плябанія па-за касцёлам была пабудавана яшчэ ў 1808.
Перад Другой сусветнай вайной роская парафія налічвала больш за 2500 вернікаў, да 1939 года дзейнічаў манаскі дом Сясцёр Місіянерак Святой Сям’і. Пры савецкай уладзе святыня не была зачынена, але плябанію забралі, а ксяндзу пакінулі толькі адзін пакой з тамбурам, які служыў кухняй. Цалкам плябанію вярнулі парафіі ў 1990-х гадах, у 1999—2002 будынак быў рэканструяваны і набыў сучасны выгляд.
Рамонтныя працы ў касцёле праводзіліся ў 1924 — дах пакрыты новай гонтай, 1928 — сабралі сродкі на новую мураваную агароджу, 1958 — рамонт даху з заменай крокваў, 1985 — дах пакрыты бляхай, 2002 — дах пакрыты чырвонай металачарапіцай, касцёл пафарбаваны звонку, 2003-04 — выкананы грунтоўны рамонт інтэр’ера.
16 красавіка 2017 г. невядомыя асобы апаганілі сцяну касцёла разнастайнымі надпісамі, якія былі выяўлены зранку ў Велікодную нядзелю. Самі надпісы былі аператыўна знішчаныя.
Капліца з чырвонай вонкавай цэглы ў стылі неараманікі была ўзнесена па фундацыі тагачаснага ўладальніка мястэчка Стэфана Патоцкага і яго сястры Ядзвігі Браніцкай. Яе будаўніцтвам займаўся ў 1901-02 гадах будаўнічы Тэафіл Луба. Мастак Францішак Эйсмант запраектаваў вітражы, дубовы алтар у раманскім стылі з Укрыжаваннем, намаляваў алтарны абраз св. Стэфана. У 1904 годзе капліца асвечана пад тытулам св. Стэфана. У крыпце капліцы ў 1910 годзе ў саркафагу быў пахаваны фундатар С. Патоцкі. Агароджа могілак і ўваходная брама былі пабудаваны на пачатку 1903, але да сённяшняга дня не захаваліся. У пасляваенныя гады ўлады забаранілі вернікам карыстацца капліцай, і з часам яна ператварылася ў руіны. З 1989 прыкладаюцца намаганні па аднаўленні святыні. У 2005 была скончана рэстаўрацыя фасадаў, плануюцца працы ў інтэр’еры.
Архітэктура
Храм уяўляе сабою выцягнуты бязвежавы прамавугольны ў плане аб’ём з нязначна выступаючым трансептам і паўцыркульнай апсідай, дзе змешчана сакрысція, і трансептам, які ўтвараюць 2 капліцы. Святыня арыентавана алтаром на поўнач. Галоўны (паўднёвы) фасад завершаны трыгліфным фрызам з развітым карнізам, над якім атыкавы франтон з паўцыркульным аконным праёмам у тымпане. Бакавыя фасады дэкарыраваныя рустоўкай і завершаныя прафіляваным карнізам. Залавы інтэр’ер перакрыты цыліндрычным скляпеннем.
Інтэр’ер
Інтэр’ер зальны, перакрыцце — драўляныя цыліндрычныя скляпенні. Уздоўж 6акавых сцен праходзіць галерэя з драўлянай агароджай. Сцены завершаныя масіўным карнізам з сухарыкамі. У інтэр’еры над уваходам — хоры на чатырох цыліндрычных калонках. На сценах, скляпеннях асноўнага аб’ёму і алтарнай часткі размешчаныя жывапісныя кампазіцыі на біблейскія тэмы і дэкаратыўна-дойлідская размалёўка, выкананыя варшаўскай майстэрняй Уладзіслава Тварды ў 1901 годзе), якая стварае ілюзорнае ўяўленне прасторы. На скляпенні левай капліцы адлюстраваны «Цуд св. Міхала Арханёла», на скляпенні правай — «Маці Божая Анёльская», у сакрыстыі — «Усябачнае Вока», на сценах адлюстраваны выявы дванаццаці Апосталаў у ілюзорных нішах.
Драўляны разны алтар двух’ярусны, расчлянёны калонамі карынфскага ордэру, дэкарыраваны накладной пазалочанай разьбой і скульптурай. Даследчыца А. К. Лявонава вылучае скульптуру Марыя з дзіцем, якая па агульным выглядзе набліжаецца да кракаўскага тыпу.
Над уваходам знаходзяцца арганныя хоры на чатырох круглых калонах і двух прысценных паўкалонах дарычнага ордэра.
У левым крыле трансепта знаходзіцца мармуровы надмагільны помнік Соф’і з Пацаў (1849—1909).
Падлога з керамічных плітак выкладзена ў 1901, аб чым сведчыць дата «A.D. 1901» на падлозе пад нартэксам, а арыгінальны чарцёж раскладкі пліткі захоўваецца ў парафіяльным архіве.
Капліца
Капліца ўяўляе сабой адносна невялікае прамавугольнае ў плане збудаванне з паўкруглай апсідай і трансептам. Тарцы ўсіх фасадаў завяршаюцца шчытамі, над уваходным размешчана невялікая сігнатурка. Інтэр’ер перакрыты крыжастымі нервюрнымі скляпеннямі на падпружных арках. Пад капліцай зроблена крыпта, хораў над уваходам не было.
Янка Сурвіла
Янка Сурві́ла (, Белевічы, Смаргонскі раён — ) — беларускі грамадскі дзеяч у эміграцыі.
Біяграфія
У 1942 годзе ўзначальваў пачатковую беларускую школу (спалена партызанамі). Пасля вайны ў лагеры перамешчаных асобаў у нямецкім Ватэнштэце заснаваў і рэдагаваў часопіс «Шляхам жыцьця». Потым эміграваў у Францыю. Там у 1948 годзе, на Першым з’ездзе беларускай эміграцыі ў Парыжы, пазнаёміўся Івонкай Шыманец, якая праз 10 гадоў стала яго жонкай.
Атрымаўшы стыпендыю Мадрыдскага ўніверсітэта, Янка Сурвіла вывучае там эканоміку і робіць захады ў справе арганізацыі беларускамоўных праграм Іспанскага радыё. 25 сакавіка 1952 года ён выходзіць у эфір з першай скіраванай на Беларусь перадачай. У 1958—1965 гадах вядзе з Іспаніі штодзённыя беларускія радыёперадачы.
Пасля пераезду Сурвілаў у Канаду працаваў тут на беларускай палітычнай і грамадскай ніве. Захапляўся мастацкай фатаграфіяй, пакінуў галерэю партрэтаў беларускіх літаратараў-эмігрантаў, у тым ліку партрэт Наталлі Арсенневай.
Дачка — Паўліна Сурвіла — этнамузыколаг і мастачка.
Пахаваны на могілках Олд Чэлсі ў мястэчку Чэлсі, Квебек.
Сурвіла
Сурвіла — беларускае прозвішча.
Ефрасіння Мсціслаўна
Ефрасіння Кіеўская (каля 1130 — каля 1193) — каралева Венгрыі (1146—1162). Дачка вялікага князя кіеўскага Мсціслава Уладзіміравіча, унучка Уладзіміра Манамаха.
Біяграфія
Па смерці Іштвана III дамагалася каранавання свайго малодшага сына Гезы, аднак старэйшы сын Белы, які жыў пры двары візантыйскага імператара Мануіла I Камніна, дабіўся сваёй каранацыі 13 студзеня 1173 і арыштаваў свайго брата, а пазней і маці. Спачатку Бела III саслаў Ефрасінню ў крэпасць Бранічава, і неўзабаве вызваліў, але вымушаны быў пакінуць краіну. Яна пастрыглася ў манашкі ў Іерусаліме і жыла ў кляштары гаспітальераў, а пасля ў базыльянскім манастыры святога Савы. Пахавана ў царкве Феатокаса пры Лаўры Святога Феадосія.
Музей-панарама «Барадзінская бітва»
Музей-панарама «Барадзінская бітва» — музей, які знаходзіцца на тэрыторыі былой вёскі Філі (цяпер Кутузаўскі праспект). Аснову мемарыяльнага комплексу складае хата савета ў Філях, адноўленая пасля пажару ў 1887 годзе, і сама панарама Барадзінскай бітвы, завершаная Францам Аляксеевічам Рубо ў 1912 годзе.
Кутузаўская хата ў Філях
Знакамітая хата селяніна Фралова згарэла 7 чэрвеня 1868 года разам з вялікай часткай становішча, былой падчас ваеннага савета. На месцы згарэлай хаты 8 лістапада 1883 года быў пастаўлены помнік.
Захавалася апісанне Кутузаўскай хаты, зробленай яшчэ да пажару: « Як вонкавы, так і ўнутраны выгляд хаты захаваўся і па цяперашні час, у тым жа самым выглядзе, у якім яна была падчас 1812 года. Па ранейшаму абабітая дошкамі і афарбаваная дзікай фарбаю (дзікая фарба — шараватая, шэрая, попельная з блакітна — шэрым адценнем), з дашчанаю дахам, таксама афарбаваныя, з трыма створкавымі вокнамі на вуліцу і з святлічкай. Абрешочаны ганак з навесам і пяццю прыступкамі…» Вядомы і адзіны дакладны графічны малюнак Кутузаўскай хаты — маленькі эцюд Аляксея Кандрацьевіча Саўрасава, які, магчыма, напісаны ў 1866—1867гадах, калі сямейства Саўрасава адпачывала ў летнія месяцы у ваколіцах Мазілава пад Масквой.
Па паведамленні М. А. Шаміна, урачыстае асвячэнне хаты, адноўленай па праекце інжынера М. Н. Літвінава і архітэктара Н. Д. Струкава, якія выкарыстоўвалі малюнак Саўрасава, адбылося 3 жніўня 1887 года.
Гісторыя
Да стагоддзя Айчыннай вайны 1812 года па замове імператара Расійскай імперыі Мікалая II мастак Франц Рубо напісаў панараму "Барадзінская бітва". Праца над ёй ішла пры ўдзеле І. Р. Мясаедава і кансультанта Б. М. Колюбакіна. Першапачаткова панарама была адкрыта 1912 годзе ў спецыяльна пабудаваным архітэктарам П. А. Варанцова-Вельямінава павільёне на Чыстых прудах у Маскве (на месцы сучаснага дома № 12а па Чыстапрудным бульвары). Ажурную купальную канструкцыю павільёна распрацаваў інжынер Е. Ізраіловіч. У 1918 годзе панарама была дэмантаваная і пасля працяглай рэстаўрацыі мастаком П. Д. Корыным зноў адкрыта да 150-годдзя бітвы ў 1962 годзе ў будынку музея-панарамы на Кутузаўскі праспект. 1 снежня 2007 года адкрыты аддзел Музей Герояў.
Данды
Данды́ (Dundee, Dùn Dèagh) — чацвёрты па велічыні горад у Шатландыі, адміністрацыйны цэнтр вобласці Данды. Насельніцтва 154 674 чалавек (2001). Размешчаны на ўсходнім узбярэжжы краіны, на паўночным беразе заліва Ферт-оф-Тэй. З паўднёвым берагам звязаны аўтамабільным і чыгуначным мостам.
У горадзе сфарміраваўся музычны гурт Snow Patrol.
Кюры (адзінка вымярэння)
Кюры́, пазасістэмная адзінка вымярэння актыўнасці радыеактыўных рэчываў, роўная актыўнасці такога прэпарату, у якім адбываецца 3,7 ∙ 1010 актаў распаду за 1 сек. Такім чынам,
Прыблізная такая актыўнасць 1 грама ізатопа радыю 226Ra.
Ужываюцца таксама долевыя і кратныя адзінкі: мікракюры (мккюры), мілікюры (мкюры), кілакюры (ккюры), мегакюры (Мкюры). Назва — у гонар П. Кюры і М. Складоўскай-Кюры.
Сант’яга Бернабеу (стадыён)
Стадыён «Сант'яга Бернабеу» (Estadio Santiago Bernabéu) — футбольны стадыён, размешчаны ў сталіцы Іспаніі Мадрыдзе. З'яўляецца хатняй арэнай футбольнага клуба «Рэал Мадрыд», таксама часам на ім праводзіць матчы зборная Іспаніі.
Стадыён мае 4-ю, вышэйшую катэгорыю УЕФА. Змяшчае 81,044 гледачоў.
Пабудаваны ў 1947 годзе, пазней быў названы ў гонар прэзідэнта «Рэала» Сант'яга Бернабеу, у гады праўлення якога клуб выйграў шэсць Кубкаў еўрапейскіх чэмпіёнаў і мноства ўнутраных трафеяў.
«Сант'яга Бернабеу» прымаў фіналы чэмпіянату Еўропы 1964 і чэмпіянату свету 1982 года. Таксама на арэне чатыры разы праходзіў фінал самага прэстыжнага клубнага спаборніцтвы Еўропы - Лігі чэмпіёнаў: у 1957, 1969, 1980 і 2010 гадах.
Грэка-турэцкі абмен насельніцтвам
Грэка-турэцкі абмен насельніцтвам — прымусовы абмен насельніцтвам Грэцыі, Турцыі і Балгарыі ў 1923 годзе. Стаў вынікам паражэння Грэцыі ў Другой грэка-турэцкай вайне 1919—1922 і заключэння Лазанскага мірнага дагавора. У грэчаскую гістарыяграфію ўвайшоў як «Малаазіяцкая катастрофа» (Μικρασιατική καταστροφή).
Абмен закрануў каля 2 мільёнаў чалавек і насіў прымусовы характар, асабліва ў стаўленні да грэчаскага насельніцтва Малой Азіі і Усходняй Фракіі. Галоўная мэта абмену — гамагенізацыя нацыянальнага складу дзяржаў, якія ўтварыліся на тэрыторыі былой Асманскай імперыі і прадухіленне развіцця сепаратызму з боку патэнцыйных этнарэлігійных меншасцей.