cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аляксандр Аляксандравіч Багамолец
Раннія гады. Пачатак навуковай кар'еры
Пазней Аляксандр Міхайлавіч павёз сына ў Нежын. Сваю маці Саша Багамолец убачыў толькі ў 1891 годзе, калі яго бацька пры садзейнічанні расійскага пісьменніка Льва Мікалаевіча Талстога атрымаў дазвол наведаць Сафію Багамолец у Сібіры. Неўзабаве яна памерла ад сухотаў. Пасля цяжкай паездкі ў Сібір Аляксандр Багамолец заразіўся на сухоты ад маці.
Пачатковую адукацыю атрымаў дома, затым па вяртанні з Сібіры паступіў у 1892 годзе ў мужчынскую гімназію пры Гісторыка-філалагічным інстытуце князя Безбародкі (цяпер — Нежынскі дзяржаўны педуніверсітэт імя Гогаля). За поспехі ў вучобе Саша Багамолец быў адзначаны пахвальным лістом і кнігай Тургенева «Цыдулкі паляўнічага».
З дзяцінства захапляўся чытаннем.
У 1894 годзе разам з бацькам пераехаў у Кішынёў. Працягнуў навучанне ў Кішынёўскай гімназіі, але на перадапошнім годзе быў адлічаны з афіцыйнай фармулёўкай «за небяспечны кірунак думак». З вялікай цяжкасцю яго атрымалася зладзіць у 1-ю Кіеўскую мужчынскую гімназію, якую ён скончыў з адзнакай у 1900 годзе (да гэтага нейкі час вучыўся ў калегіі Паўла Галагана. Паступіў на юрыдычны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта, маючы намер стаць адвакатам-крыміналістам. Неўзабаве расчараваўся ў юрыспрудэнцыі і перайшоў на медыцынскі факультэт, а ў 1901 годзе ўслед за прафесарам У. В. Падвысоцкім перавёўся ў Адэскі Наварасійскі ўніверсітэт.
Сваю першую навуковую працу — «Да пытання пра будову і мікрафізіялогію брунеравых залоз» — апублікаваў у 1902 годзе. Пад канец вучобы Аляксандра Багамольца ў Адэскім універсітэце ў яго паслужным спісе налічвалася ўжо пяць навуковых прац.
Ва ўніверсітэце ён захапіўся вывучэннем эндакрыналогіі, нервовай сістэмы. Не раз быў на грані выключэння па палітычных матывах. Нягледзячы на перапынкі ў вучобе, звязаныя са студэнцкімі хваляваннямі падчас першай рускай рэвалюцыі, у 1907 годзе Багамолец скончыў універсітэт з адзнакай і ў тым жа годзе стаў асістэнтам на кафедры агульнай паталогіі Наварасійскага ўніверсітэта.
У тым жа годзе Аляксандр Багамолец быў абраны прыват-дацэнтам кафедры агульнай паталогіі медыцынскага факультэта Наварасійскага ўніверсітэта (Адэса).
Неўзабаве пасля нараджэння сына Аляксандр Багамолец быў адпраўлены ў камандзіроўку ў Парыж (у Сарбону) для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. Па вяртанні быў зацверджаны экстраардынарным прафесарам кафедры агульнай паталогіі і бактэрыялогіі Мікалаеўскага ўніверсітэта ў Саратаве.
«Саратаўскі» перыяд
Багамолец сам набраў штат і закупіў за ўласныя сродкі навуковыя прыборы (частку абсталявання ён прывёз з Францыі) для кафедры. Ён таксама пачынае паспяховую выкладчыцкую дзейнасць — яго лекцыі становяцца папулярнымі сярод студэнцтва.
Аляксандр Багамолец арганізаваў у агранамічным і ветэрынарным інстытутах Саратава кафедры мікрабіялогіі і агульнай паталогіі. Пазней уздымаў пытанне пра адкрыццё ў Саратаве спецыяльнага бактэрыялагічнага інстытута.
Удзельнічаў ён і ў грамадскім жыцці: у 1914 годзе Багамолец разам з васямнаццаццю іншымі прафесарамі апублікаваў зварот «Пра лёс жанчын, якія засталіся за сценамі ўніверсітэта».
У 1917 годзе доктар Багамолец узначаліў саратаўскія Вышэйшыя жаночыя Медыцынскія курсы, у арганізацыі якіх прымаў чынны ўдзел.
Адначасова з чытаннем лекцый праводзіў даследаванні для клінік, прымаў хворых, а ў час першай сусветнай вайны праводзіў эпідэміялагічныя даследаванні. Адным з першых звярнуў увагу на сувязь алергіі і імунітэту.
Сын рэвалюцыянераў-народнікаў, ён заўсёды лічыўся «нядобранадзейным», таму бальшавіцкую рэвалюцыю 1917 года ён прыняў адразу. Падчас грамадзянскай вайны Аляксандр Багамолец сам прапанаваў новым уладам Саратаўскай губерні комплекс анты-эпдэтычных мерапрыемстваў.
У кастрычніку 1918 года, працягваючы загадваць кафедрай у Саратаўскім універсітэце, прафесар Багамолец стварае першую ў Расіі навукова-даследчую ўстанова медыцынскага профілю — Дзяржаўны інстытут мікрабіялогіі і эпідэміялогіі Паўднёва-Усходу Расіі («Мікробы»). Інстытут «Мікробы» атрымаў у спадчыну распрацоўкі супраць чумы, халеры, сібірскай язвы, якія вяліся ў Пецярбургу ў так званым «чумным форце»- усё абсталяванне і прэпараты былі перавезены адтуль у Саратаў.
У 1919 годзе быў прызначаны старэйшым эпідэміёлагам Саратаўскага губернскага аддзела аховы здароўя, увайшоў у склад камісіі па барацьбе з сыпным тыфам. Быў таксама прызначаны кансультантам-эпідэміёлагам санітарнага аддзела Паўднёва-Усходняга фронту Чырвонай Арміі і санітарнага аддзела Рязано-Уральскай чыгункі. Кіраваў Саратаўскім эвакапунктам, стварыў першую ў краіне чыгуначную клініка-дыягнастычную лабараторыю.
У Саратаве Аляксандр Багамолец пачаў працу над першым у свеце падручнікам па патафізіялогіі. У яго аснову лёг курс лекцый для студэнтаў універсітэта. Праца над падручнікам працягвалася да канца жыцця доктара Багамольца. «Кароткі курс паталагічнай фізіялогіі», апублікаваны ў 1921 годзе, у выніку разросся да пяцітомніка. За гэту працу Аляксандру Багамольцу была прысуджана Сталінская прэмія (1941).
У 1923 годзе Аляксандр Багамолец арганізаваў у Саратаве першую ў СССР перасоўную супрацьмалярыйную лабараторыю. У тым жа годзе ён заняўся даследаваннямі злучальнай тканкі і яе ролі ў імунных рэакцыях.
У Саратаве Аляксандр Багамолец зрабіў сваё найважнейшае вынаходства — імунную цытатаксічную антырэцікулярную сыроватку, якая паскарае гаенне ран і актывізуе імунную сістэму чалавека. «Сыроватка Багамольца» паспяхова ўжывалася для лячэння інфекцыйных хвароб і пераломаў. Падчас савецка-нямецкай вайны 1941—1945 гг. яна мела асаблівы попыт у савецкіх палявых і эвакуацыйных шпіталях.
«Маскоўскі» перыяд
У 1925 годзе прафесар Багамолец быў прызначаны загадчыкам кафедры патафізіялогіі медыцынскага факультэта Другога Маскоўскага ўніверсітэта.
З 1926 года — стваральнік і кіраўнік аддзялення эксперыментальнай паталогіі ў Інстытуце Вышэйшай нервовай дзейнасці пры Камуністычнай акадэміі, а таксама лабараторыі эксперыментальнай анкалогіі Маскоўскага гарадскога аддзела аховы здароўя.
Працуючы кансультантам патафізіялагічнай лабараторыі пры Дзяржаўным іпадроме ў Маскве, Аляксандр Богомолец працягваў займацца даводкай антырэцікулярнай цытатаксічнай сыроваткі.
Аляксандр Багамолец прыняў удзел у стварэнні Першага ў свеце Інстытута гематалогіі і пералівання крыві (цяпер — Гематалагічны навуковы цэнтр Росздрава), які ўзначаліў пасля смерці яго першага дырэктара — Аляксандра Аляксандравіча Багданава (1873—1928). Там пад кіраўніцтвам Багамольца была распрацавана ўнікальная методыка кансервацыі донарскай крыві, якая да гэтага часу ўжываецца практычна без прынцыповых змен. Тады ж Аляксандр Багамолец і яго вучні ўсталявалі ўніверсальны донарскі характар ​​першай групы крыві. Гэтым інстытутам Багамолец працягваў кіраваць да 1931 года — калі ўжо быў прэзідэнтам Акадэміі навук УССР.
У Маскве Аляксандр Багамолец таксама прымаў удзел у стварэнні Інстытута функцыянальнай дыягностыкі і эксперыментальнай тэрапіі.
У Маскве ім былі створаны работы «Крызіс эндакрыналогіі» (1927), «Загадка смерці» (1927) «Уводзіны ў вучэнне аб канстытуцыі і дыятэзах» (1928), «Пра вегетатыўныя цэнтры абмену» (1928), «Ацёк. Нарыс патагенезу» (1928), «Артэрыяльная гіпертанія. Нарыс патагенезу» (1929). Аляксандр Багамолец таксама значна перапрацаваў і пашырыў падручнік «Паталагічная фізіялогія» (трэцяе выданне, 1929).
Прэзідэнт Акадэміі Навук УССР
У 1930 годзе Аляксандр Багамолец быў абраны прэзідэнтам Акадэміі навук УССР (за год да гэтага — сапраўдным членам Акадэміі навук УССР). Пераехаўшы з групай вучняў у Кіеў, ён стварыў Інстытут эксперыментальнай біялогіі і паталогіі Наркамздраву УССР і Інстытут фізіялогіі. Пад будаўніцтва апошняга было выдзелена 2,661 га зямлі ў цэнтры Кіева. Пасля смерці вучонага абодва інстытута былі аб'яднаны ў Інстытут фізіялогіі АН УССР (1953).
Новаабраны прэзідэнт АН УССР правёў поўную перабудову структуры акадэміі. На базе разрозненых кафедраў і лабараторый ствараюцца цэлыя навукова-даследчыя ўстановы (інстытуты). Да працы ў іх былі прыцягнуты маладыя перспектыўныя навукоўцы. Структура АН Украіны, якую заклаў Аляксандр Багамолец, у агульных рысах захоўваецца і дагэтуль.
У Кіеве Аляксандр Багамолец заснаваў «Фізіялагічны часопіс» АН УССР. Арганізоўваў штогадовыя шырокія навуковыя канферэнцыі па актуальных праблемах медыцыны, удзельнічаў у рэдагаванні шматлікіх навуковых зборнікаў.
За два гады да стварэння дыспансера акадэмік выпусціў брашуру «Падаўжэнне жыцця» (1939). У ёй ён навукова абгрунтаваў магчымасць і рэальнасць працягу чалавечага жыцця на працягу 100 і больш гадоў. Некаторыя ідэі, выкладзеныя ў ёй, Аляксандр Багамолец пачаў распрацоўваць яшчэ ў Саратаве.
Аляксандр Багамолец узначальваў Акадэмію Навук УССР у нялёгкія гады сталінскіх рэпрэсій. Выратаваннем ад НКУС яму былі абавязаныя вядомы ўкраінскі дэмограф Міхаіл Птуха, заснавальнік украінскай эканамічнай геаграфіі Канстанцін Воблый, матэматык Мікалай Крылоў, фізік-ядзершчык Аляксандр Ляйпунскі, які стварыў першы ў СССР ядзерны рэактар на хуткіх нейтронах.
Аляксандр Багамолец таксама змог, хоць і не надоўга, адтэрмінаваць арышт выбітнага ўкраінскага гісторыка і ўсходазнаўца Агафангела Крымскага.
Ужо пасля вайны акадэміку атрымалася дамагчыся вызвалення з турмы мужа сваёй стрыечнай сястры, актрысы Наталлі Міхайлаўны Багамолец-Лазурскай (1880—1958) — жонкі вядомага літаратуразнаўцы Уладзіміра Лазурскага, які сябраваў з паслом Італіі падчас нямецка-румынскай акупацыі Адэсы.
Грамадзянскі подзвіг акадэміка Аляксандра Багамольца становіцца зразумелы яшчэ і таму, што ён і сам быў на валасок ад гібелі. Прычынай таму была яго «няшчасная» з пункту гледжання паходжання радня. Стрыечны брат прэзідэнта АН УССР, Вадзім Міхайлавіч Багамолец (1878—1936), быў генерал-харунжым Украінскай Дзяржавы пры гетмане Паўла Скарападскім.
З пачаткам савецка-нямецкай вайны Акадэмія навук УССР была эвакуіравана ва Уфу. Там Аляксандр Багамолец правёў масавую рэарганізацыю ўкраінскай навукі для патрэб ваеннага часу. Разам з акадэмікам Мікалаем Бурденко ствараў Акадэмію медыцынскіх навук СССР.
Увесну 1944 года Аляксандр Багамолец вярнуўся ў Кіеў, дзе ўзначаліў работы па аднаўленню Акадэміі навук УССР.
Апошнія гады жыцця. «Пасмяротныя» рэпрэсіі
Напружаная праца падарвала здароўе акадэміка Аляксандра Багамольца. У сярэдзіне кастрычніка 1943 года ў яго адбыўся прарыў плеўры і самаадвольны пнеўматоракс на фоне даўняга туберкулёзу, якім ён заразіўся яшчэ ў дзяцінстве ад маці на катарзе. Сітуацыя ўскладнялася тым, што Аляксандр Аляксандравіч, нягледзячы на ​​сухоты, шмат паліў.
Паўторны пнеўматоракс адбыўся ў ліпені 1946 года на дачы. Спробы сяброў і калегаў спыніць хваробу былі беспаспяховымі. 17 ліпеня 1946 акадэмік Аляксандр Багамолец прадыктаваў апошнія распараджэнні сыну, Алегу Аляксандравічу, а 19 ліпеня ў 22 гадзін 15 хвілін яго не стала.
Пахаваны акадэмік у парку, пасаджаным ім і яго вучнямі, каля дома, дзе ён жыў.
Да месца пахавання акадэміка везлі па вуліцах яшчэ не адноўленага пасля бамбёжак Кіева з ваеннымі ўшанаваннямі — на артылерыйскім лафеце.
Смерць акадэміка Багамольца раззлавала Сталіна. Савецкі дыктатар, які цікавіўся ідэямі прэзідэнта ўкраінскай Акадэміі Навук, спадзяваўся, што той дасць яму рэцэпт калі не неўміручасці, то доўгага даўгалецця. Таму калегі і сваякі акадэміка падвергліся ганенням.
Улетку 1950 года ў Кіеве адбылося выязное пасяджэнне Акадэміі Навук СССР і Акадэміі Медыцынскіх Навук СССР у Кіеве. На ім вучэнне Аляксандра Багамольца пра ролю злучальнай тканкі ў фарміраванні імуннай сістэмы чалавека было названа «антынавуковым». Ніякія аргументы навуковага характару не прыводзіліся. Навукоўцу пасмяротна ставілі ў віну насаджэнне ідэалістычна светапогляду і спробы змагацца з вучэннем Івана Пятровіча Паўлава.
Заснаваныя Аляксандрам багамольцаў Інстытут эксперыментальнай біялогіі і паталогіі і Інстытут фізіялогіі апынуліся пад пагрозай знішчэння. Сітуацыю выратаваў парторг Інстытута эксперыментальнай біялогіі і паталогіі, які апынуўся прыстойным чалавекам і змог пераканаць украінскае партыйнае начальства ў абсурднасці абвінавачванняў. Аднак заснаваныя акадэмікам Багамольцам інстытуты ўсе гэтыя гады не працавалі. Аднавілі яны сваю працу толькі пасля смерці Сталіна.
Сям'я
У Аляксандра Аляксандравіча і Вольгі Георгіеўны Багамольцаў быў адзіны сын — Алег Аляксандравіч Багамолец (1911—1991). Украінскі патафізіолаг, член-карэспандэнт Акадэміі Навук СССР, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі УССР.
Стрыечны брат — Вадзім Міхайлавіч Багамолец (1878—1936), ваенны дзеяч УНР і Украінскай Дзяржавы, ваенна-марскі юрыст, прадстаўнік УНР у Румыніі.
Дачка Алега Аляксандравіча, Кацярына Алегаўна (1939-2013) — прафесар кафедры паталагічнай анатоміі Нацыянальнага медыцынскага ўніверсітэта імя Багамольца. Працавала анестэзіолагам у Інстытуце туберкулёзу і грудной хірургіі пад кіраўніцтвам акадэміка Мікалая Амосава.
Яе сястра, Аляксандра Алегаўна (нар. 1958) — дзіцячы лекар-рэаніматолаг, цяпер на пенсіі. Загадвае кватэрай-музеем Аляксандра Аляксандравіча Багамольца.
Дачка Кацярыны Алегаўна — Вольга Вадзімаўна Багамолец (нар. 1966), украінская спявачка, лекар, грамадскі дзеяч. Заслужаны ўрач Украіны. Фундатарка гісторыка-культурнага комплексу "Замак Радомысль"
Юзафполле
Назву Юзафпо́лле маюць:
Сасноваборск (значэнні)
Сасновабо́рск — тапонім у Расіі:
Гродзенскае гета
Гета ў Гродна (лістапад 1941 — май 1943) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў горада Гродна падчас пераследу і знішчэння яўрэяў падчас акупацыі тэрыторыі Беларусі войскамі нацысцкай Германіі ў перыяд Другой сусветнай вайны.
Акупацыя Гродна і стварэнне гета
У 1931 годзе 42,6 % жыхароў Гродна (18 697 чалавек) складалі яўрэі. У 1937 годзе горад быў ужо напалову яўрэйскі — 30 000 з 60 000 жыхароў, і такая ж колькасць яўрэяў захавалася да 1941 года.
Гродна знаходзілася пад нямецкаю акупацыяю 3 гады і 1 месяц — з 23 (24 ) чэрвеня 1941 года да 16—24 (14 ) ліпеня 1944 года. Сілы вермахту захапілі Градна за адзін дзень, у горадзе не спынялася паніка, час для ўцёкаў ужо прайшоў: «''…нават тых яўрэяў, якія паспелі бегчы, немцы дагналі — настолькі хутка яны рухаліся. І яўрэі вярнуліся назад…''».
Для арганізацыі выканання ўказанняў нацыстаў у яўрэйскай абшчыне ў ліпені 1941 года ў Гродна быў створаны юдэнрат. У яго склад спачатку былі ўключаны 10 чалавек, а потым іх лік нацысты павялічылі да 24. На чале юдэнрата акупанты паставілі былога дырэктара гімназіі і выкладчыка школы «Тарбут» Давіда Браўэра (Brawer).
У верасні 1941 года нацысты пачалі арганізаваць у Гродна 2 гета (прыкладна 2 км адно ад іншага), якія занялі плошчу каля 1,5 гектараў (вуліца Іерусалімская (сучасная вуліца Антонава) і раён вуліцы Вялікая Траецкая). Падзел на 2 гета быў зроблены немцамі з мэтай палегчыць сабе ў далейшым ужо запланаванае знішчэнне гродзенскіх яўрэяў: у гета № 1 сагналі кваліфікаваных рабочых, у гета № 2 — «непрадуктыўных» яўрэяў.
Умовы ў гета
Умовы жыцця ў Гродзенскім гета былі надзвычай цяжкія, зневажальныя і нялюдскія. Паводле сведчання выжылага Хаіма Шапіры: «''Надзелі жоўтыя зоркі Давіда спераду і ззаду. Хадзілі толькі па праезнай частцы. Плявалі на нас, маглі забіць, калі немец зловіць. І палякі таксама здзекаваліся страшна. Мы былі людзі па-за законам. Хаджала, устанеш раніцаю, ідзеш і глядзіш — павешаныя на гаўбцах…''» Аднак вязні гэтага гета галадалі адносна менш, чым у шматлікіх іншых гета, і былі забіты пазней, таму што гітлераўцы ўключылі Гродна ў склад Трэцяга рэйха — рэйхскамісарыяту Остланд («Усходнія землі»). Людзі, штодня рызыкуючы жыццём, прымудраліся змяняць рэчы і пажыткі на хоць нейкія прадукты.
У абодвух гета былі ўведзены хлебныя карткі, па якіх яўрэі атрымлівалі каля 200 грам хлеба ў дзень за невялікую плату. Юдэнрат часам, па спецыяльных выпадках, дастаўляў у гета трохі каніны. У склепе Вялікай сінагогі атрымалася стварыць запас бульбы, які таксама патроху размяркоўваўся юдэнратам сярод вязняў.
У першыя месяцы існавання гета забойства не былі прычынай смяротнасці вязняў — вялікая частка памерлых у гэты пачатковы перыяд існавання гета яўрэяў ці скончылі з сабою ад жаху безвыходнасці ці сканалі ад хваробы. Асабліва шмат памірала дзяцей, чый арганізм не вытрымліваў умоў існавання ў гета. Па словах выжылай вязніцы Франы Бройдэ: «''Немцы дамагліся свае мэты. Фізічна і душэўна зламалі яўрэяў. Падпарадкавалі іх цалкам. Забралі маёмасць і здольнасць разважаць. Апатыя, стомленасць, безнадзейнасць, якія авалодалі яўрэямі, палегчылі немцам працэс знішчэння''».
Яўрэяў прымусілі жыць у настолькі страшнай цеснаце, што шматлікім няма дзе было легчы, і яны спалі седзячы. Па гэтым чынніку ў снежні 1941 года нацысты былі нават вымушаны перамясціць частку вязняў з гета № 1 у меней шчыльна заселенае гета № 2.
Знішчэнне гета
Нямецкай грамадзянскай адміністрацыяй дакументальна зафіксавана, што да 1943 года з Гродна вывезлі 20 577 яўрэяў. Хтосьці з іх застаўся ў лагеры Калбасіна, хтосьці — у лагеры смерці ў Польшчы. У Шталаг-353 да восені 1942 года прыганялі толькі яўрэяў, а паводле некаторых звестак, у снежні 1942 года ў гэты лагер прывезлі каля 30 000 яўрэяў з мястэчкаў Беластоцкай акругі (Гродзенскай і Беластоцкай абласцей Беларусі), з якіх каля 27 000 чалавек на працягу тыдня вывезлі і забілі, а 3 000 перавялі ў Гродзенскае гета № 1 і знішчылі пазней.
12 лютага 1943 годзе начальнік гета № 1 Уізэ загадаў юдэнрату вылучыць 400 чалавек нібы для працы за межамі гета. 13 лютага адабраных людзей (сярод іх — усе мужчыны з гета) загналі ў Вялікую сінагогу, якія спрабавалі бегчы расстрэльвалі на месцы. Працаўнікоў юдэнрата і кваліфікаваных рабочых адлучылі і расстралялі; старшыню юдэнрата Бравера застрэліў асабіста Візэ. Пакінутых у жывых 2 500 чалавек гналі калонай з гета да чыгуначнай станцыі па вуліцы Брыгіцкай і павезлі ў лагер смерці Трэблінка (ад Гродна ўсяго 150—160 кіламетраў). Знішчыўшы ўвесь склад юдэнрата, гестапаўцы забілі начальніка яўрэйскай паліцыі гета Серабранскага.
Да 12 сакавіка 1943 года Гродзенскае гета было знішчана, нешматлікіх ацалелых вязняў вывезлі ў Беластоцкае гета (але яшчэ і ў маі 1943 года вылоўлівалі і забівалі асобных яўрэяў). Гродна, паводле нямецкіх данясенняў ад 13 сакавіка 1943 года, стала «юдэнфрай» — «вольнай ад яўрэяў», хоць на момант вызвалення Гоаодні 14 ліпеня 1944 года ў горадзе яшчэ былі жывыя ад 40 да 50 яўрэяў.
Брыгада беларусаў шукала каштоўнасці ва ўжо ліквідаваным гета, старанна выстукваючы сцены і падлогі. Вельмі шанаваліся знаходкі жывых яўрэяў — за кожнае выяўленае сховішча («маліну») немцы шчодра плацілі.
Яўрэяў, забітых у горадзе, хавалі ў прыгонных равах 12 фартоў Гродна і ў ярах. З мэтай утойвання слядоў злачынстваў, з вясны 1944 года нацысты сталі прымушаць пакінутых у жывых яўрэяў і ваеннапалонных маскіраваць месцы масавых забойстваў — разраўноўваць надмагільныя ўзгоркі, высаджваць на іх паверхні кветнікі і гародніны (так было зроблена ў двары турмы). На могільніках Гродна, Калбасіна, Ласосна, форта № 2 і ў іншых месцах цела забітых выкопвалі і спальвалі. Гарадская камісія садзейнічання ЧГК СССР у акце ад 26 чэрвеня 1945 года ўсталявала, што месцы масавых пахаванняў мелі памеры 2-6 м у шырыню і 50-100 м у даўжыню, а забітых укладвалі да сямі шэрагаў у глыбіню.
Выпадкі выратавання
Шматлікія яўрэі беглі ў лясы, але, як правіла, партызаны-неяўрэі іх не прымалі. Па гэтай прычыне некаторыя з уцекачоў былі вымушаны з-за голаду і холада вярнуцца ў гета. Некаторым былым вязням гета атрымлівалася арганізаваць уласныя партызанскія атрады.
Біньямін Котлер перад канчатковай ліквідацыяй гета вывез жонку, дачку і яшчэ некалькі чалавек у бочцы з-пад экскрыментаў і схаваў іх на хрысціянскіх могілках, дзе яны больш за год хаваліся ў яме — і выжылі.
Супраціўленне
Напачатку 1942 года ў Гродзенскім гета была створана арганізацыя супраціву. У гета дзейнічала група інжынера па мянушцы «Кувадла», члены якой выраблялі самаробныя гранаты і бутэлькі Молатава — для самаабароны і перадачы партызанам. Падпольшчыкамі была прадпрынятая няўдалая спроба ліквідаваць камендантаў гета.
Мноства сведкаў распавялі пра гераічны ўчынак Лянкі Прэнскай, якая перад пакараннем смерцю за спробу ўцёкаў з гета, ужо з завесаю на шыі, плюнула ў твар каменданту Віза і сказала яму: «Твой канец будзе горш».
Памяць
Да Катастрофы ў Гродна жылі больш за 30 000 яўрэяў, з іх выжылі каля 300 (да 16 ліпеня 1944 года ў горадзе былі жывыя толькі каля 200 яўрэяў, уключаючы і партызан ), вярнулася жыць у горад прыкладна 15 чалавек.
На магіле «ахвяр фашызму» ў 1965 годзе была абстаўлена стэла.
Сасноваборск (Пензенская вобласць)
Сасноваборск (Сосновоборск) — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Сасноваборскага раёна.
Геаграфія
Размешчаны за 25 км ад Пензы, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Шнаева, па абодвух берагах ракі Мядаеўкі. Пасёлак размешчаны за 147 км на ўсход ад Пензы на рацэ Цешняр (прыток Суры), за 18 км на поўдзень ад пасёлка — чыгуначная станцыя Сюзюм Куйбышаўскай чыгункі (лінія Пенза — Сызрань).
Гісторыя
Заснаваны не пазней за пачатак XIX стагоддзя як сяло Няскучнае на рацэ Алілейцы, якое належыла дваранам Шутавым, Сабуравым і Чымбасавым, і Сурскі хутар на Цешняры, які ўзнік у сувязі з развіццём лесаапрацоўчай прамысловасці і сплаву лесу па Суры.
Пасля адмены прыгоннага права сяло Аляксандраўка (Няскучнае) і вёска Наванікольская (Сурскі хутар) аб’ядналіся пад агульнай назвай сяло Літвіна, якое ўвайшло ў склад Барценеўскай воласці Гарадзішчанскага павета.
У 1928 годзе сяло пераўтворана ў працоўны пасёлак Літвіна і стала раённым цэнтрам Літвінаўскага раёна ў складзе Кузнецкай акругі Сярэдне-Волжскай вобласці (з 1939 года — у Пензенскай вобласці).
У 1940 годзе пасёлак перайменаваны ў Сасноваборск.
Оскар (кінапрэмія, 2007)
79-я цырымонія ўручэння ўзнагарод прэміі «Оскар» за заслугі ў вобласці кінематографа за 2006 год адбылася 25 лютага 2007 года ў тэатры «Долбі» (Галівуд, ). Цырымонія транслявалася ў прамым эфіры тэлерадыёкампаніяй ABC, тэлетрансляцыя сабрала каля 40 мільёнаў гледачоў у ЗША.
Узнагароды прысуджаліся ў 24 катэгорыях. Лідарам па колькасці ўзнагарод, а таксама пераможцам у намінацыях «Найлепшы фільм» і «Найлепшая рэжысура» стаў фільм «Адступнікі» рэжысёра Марціна Скарсэзэ. Сярод іншых пераможцаў «Лабірынт фаўна» удастоіўся трох статуэтак, карціны «Дзяўчаты мары», «Маленькая міс Шчасце» і «Нязручная праўда» атрымалі па дзве ўзнагароды, адной прэміяй былі адзначаны стужкі «Апошні кароль Шатландыі», «Вавілон», «Гісторыя заходняга берага», «Дацкі паэт», «Жыццё іншых», «Каралева», «Кроў акругі Інчжо», «Лісты з Івадзімы», «Марыя-Антуанэта», «Піраты Карыбскага мора: Куфар мерцвяка» і «Шчаслівыя ногі».
Гусінаазёрск
Гусінаазёрск (Гусиноозёрск) — горад (з 1953 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Селенгінскага раёна Бураціі. Насельніцтва 25,4 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1939 годзе.
Размешчаны ў Забайкаллі, на Селенгінскім сярэднягор’і, у Гусінаазёрскай катлавіне, на паўночна-ўсходнім беразе Гусінага возера, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Загустай, за 110 км на паўднёвы захад ад Улан-Удэ.
Старасілля (Корасценскі раён)
Старасілля (Старосі́лля) — вёска ў Лугынскай пасялковай грамадзе Корасценскага раёна Жытомірскай вобласці Украіны.
Гісторыя
У 1906 годзе вёска Лугінскай воласці Оўруцкага павета Валынскай губерні.
Слыхавы апарат
Слыхавы апарат — электронная гукаўзмацняльная прылада. Ужываецца пры парушэнні слыху. Сучасныя слыхавыя апараты з'яўляюцца электраакустычнымі прыладамі і складаюцца з мікрафона, ўзмацняльніка-пераўтваральніка і тэлефона (дынаміка). Ужываюцца тэлефоны паветранага або (і) касцявога гукаправоду. Апарат павінен наладжваць спецыяліст-сурдолаг.
Паводле канструктыўнай будовы адрозніваюць некалькі асноўных тыпаў слыхавых апаратаў:
Пасольства Ісландыі ў Маскве
Акрэдытацыя
Пасольства прадстаўляе інтарэсы Ісландыі ў Расіі, Арменіі, Азербайджане, Беларусі, Грузіі, Казахстане, Кыргызстане, Малдове, Таджыкістане, Туркменістане і Узбекістане.
NGC 2048
NGC 2048 (іншае абазначэнне — ESO 56-*N166) — эмісійная туманнасць со звездой ў сузор’і Залатая Рыба.
Нові Навакы
Нові Навакы (Но́ві Новаки́) — вёска ў Лугынскай пасялковай грамадзе Корасценскага раёна Жытомірскай вобласці Украіны.
Гісторыя
1923—2020 гг. уваходзіла ў склад Лугынскага раёна.
IC 4645
IC 4645 — галактыка тыпу D (карликова галактыка) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Казанская плошча
Казанская плошча — плошча ў Санкт-Пецярбургу. Размешчана паміж Казанскай вуліцай (заходняя мяжа плошчы) і набярэжнай канала Грыбаедава (усходняя мяжа). З поўначы абмежавана Неўскім праспектам, з поўдня — безназоўным праездам ззаду Казанскага сабора, які яднае Казанскую вуліцу з набярэжнай канала Грыбаедава. Першапачаткова — Раждзественская плошча. Назва дадзена 20 жніўня 1739 года ад царквы Раства Багародзіцы (не захавалася). З 1820 па 1868 год — плошча перад Казанскім саборам або плошча Казанскага сабора. З 1829 года — сучасная назва. Дадзена ад Казанскага сабора (дом № 2). З 6 кастрычніка 1923 года па 13 студзеня 1944 года — плошча Пляханава, у гонар Г. В. Пляханава.
Азярніцкі сельсавет
Азярні́цкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Азярніца.
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Слонімскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 28 жніўня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Сялявіцкага сельсавета (6 населеных пунктаў: аграгарадок Сялявічы, вёскі Варонічы, Вецявічы, Вялікая Кракотка, Рудаўка, Юхнавічы).
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (8 населеных пунктаў) — 1091 чалавек, з іх 88,2 % — беларусы, 4,7 % — палякі, 4,2 % — рускія.
Станам на 1.1.2015 года ў сельскіх населеных пунктах сельсавета пражывае 1673 чалавекі, з іх 850 працаздольных, 514 пенсіянераў, 309 дзяцей і падлеткаў.
Спіс самых высокіх будынкаў Тэхаса
Спіс самых высокіх будынкаў Тэхаса ранжыруе па вышыні вышынныя будынкі штата Тэхас, ЗША. Самы высокі будынак Тэхаса — 75-павярховая вежа JPMorgan Chase вышынёй 305 метраў, пабудаваная ў 1982 годзе, якая знаходзіцца ў Х’юстане. Другі і трэці па вышыні будынкі — 71-павярховы небаскроб Wells Fargo Plaza вышынёй 302 метра, Х’юстан і 72-павярховы небаскроб  вышынёй 280 метраў, Далас.
Азярніцкі сельсавет
Інфраструктура
На тэрыторыі сельсавета размешчаны і дзейнічаюць:
Спіс самых высокіх будынкаў Тэхаса
Бум вышыннага будаўніцтва ў Тэхасе прыйшоўся на 1980-я гады. У гэты перыяд былі пабудаваны 21 з 32 будынкаў вышынёй ад 180 метраў, якія існуюць на гэты момант. На гэты момант не будуюцца новыя будынкі вышынёй ад 180 метраў. Прапанавана 3 праекта, вышыня якіх складзе вышэй 180 метраў. У трох гарадах штата Тэхас размешчаны будынкі вышынёй ад 180 метраў: Х’юстан (19), Далас (12), Осцін (1).
Пабудаваныя будынкі
У гэтым спісе пералічаны самыя высокія будынкі Тэхаса вышынёй не меней 180 метраў (вышыня вымяраецца па вышыні верхняга архітэктурнага элемента, гэта значыць да верхавіны шпіля). Элементы, якія не з’яўляюцца архітэктурным працягам будынка, напрыклад антэны, не ўлічваюцца. Знак роўнасці (=) у слупку «месца» (№) азначае аднолькавую вышыню двух будынкаў.
Будуюцца
Па стане на чэрвень 2011 года будаўніцтва новых вышынных будынкаў вышынёй вышэй 180 метраў не вядзецца.
Спіс самых высокіх будынкаў паводле гарадоў Тэхаса
У спісе прадстаўлены самыя высокія будынкі кожнага з гарадоў Тэхаса з насельніцтвам больш 200 000 чалавек.
Тыяры
Тыяры, або тыя (തീയ്യർ) — прадстаўнікі прывілегіраванай касты на Малабарскім ўзбярэжжы Індыі.
Паходжанне
Тыяры звычайна займалі прафесіі, звязаныя з мастацтвам, настаўніцкай дзейнасцю, практыкавалі аюрведу, ваенную справу. Становішча тыяраў у традыцыйным грамадстве Кералы нагадвала становішча большай па колькасці касты ілавараў, таму ў брытанскай каланіяльнай гістарыяграфіі яны разглядаліся як супольная каста. У нашы дні тыяры адвяргаюць сваяцтва з ілаварамі, паколькі маюць розныя міфалагічныя традыцыі адліку продкаў і істотныя адрозненні ў традыцыйным побыце.
Знешнасць тыяраў нагадвае паўднёвых еўрапейцаў, таму ў 1936 г. пісьменнік Шры-Камбіланантхан высунуў гіпотэзу аб іх паходжанні ад мінойцаў, якія мігрыравалі ў Індыю пасля руйнавання іх цывілізацыі. У апошнія гады распаўсюджваецца версія, заснаваная на сапраўдных генетычных даследаваннях, аб паходжанні тыяраў ад выхадцаў з тэрыторыі сучаснага Кыргызстана, што перасяліліся ў Малабар у жалезным веку.
Асаблівасці культуры
Тыяры традыцыйна спавядаюць індуізм у форме шываізму. Падзяляюцца на 8 экзагамных родаў. Шлюбы знутры аднаго і таго ж роду забаронены. Адлік сваяцтва і перадача спадчыны па жаночай лініі. Тыяры не практыкавалі выкуп нявесты або пасаг. У мінулым адрозніваліся ў вопратцы, паколькі не апраналі верхнюю частку цела. Тыяры знакаміты арганізацыяй маляўнічага свята тэям, якое суправаджаецца тэатральнымі і танцавальнымі відовішчамі, спевамі гістарычных песень.
Васіль Іванавіч Казакоў (маршал артылерыі)
Васіль Іванавіч Казакоў (6 [18] ліпеня 1898, вёска Філіпава, цяпер у складзе Бутурлінскага раёна, Ніжагародская вобласць —, ) — савецкі военачальнік, маршал артылерыі (1955). Герой Савецкага Саюза (06.04.1945). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання (1946—1950).
Крысці
Крысці:
Алег Георгіевіч Слука
Алег Георгіевіч Слука (нар., вёска Лабковіца, , Магілёўская вобласць) — беларускі гісторык, журналіст, дзяржаўны дзеяч. Доктар гістарычных навук (1986), прафесар (1989).
Біяграфія
У 1986—1995 гадах дэкан факультэта журналістыкі БДУ. Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (1995—1997). Намеснік Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь (1997—2001). Рэктар Міжнароднага гуманітарна-эканамічнага інстытута (2002—2004). З 2004 года прафесар кафедры гісторыі журналістыкі і літаратуры факультэт журналістыкі БДУ.
Даследуе пытанні гісторыі, тэорыі і практыкі сродкаў інфармацыі, тэорыі ідэалогіі беларускай дзяржаўнасці.
Аўтар прац «Голас рэвалюцыйнай моладзі» (1978), «Слова ў камсамольскім страі» (1980), «Камсамольскі радок»(1984), «Мадэль устойлівага развіцця Рэспублікі Беларусь» (1999, вучэбнага дапаможніка «Беларуская журналістыка» (ч.1, 2000), манаграфіі «Нацыянальная ідэя» (2001)
Узнагароды і званні
Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1980) і Саюза журналістаў Рэспублікі Беларусь (1994). Узнагароджаны Граматай Вярхоўнага Савета БССР (1982), Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2001); званне «Заслужаны журналіст Беларускага саюза журналістаў» (1996).
Узнагароджаны ганаровымі знакамі «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (2001) і «Выдатнік друку Рэспублікі Беларусь» (2006).
Ружыца Сокіч
Ружыца Сокіч, вядомая як Ружа Сода (Ружица Сокић, *, Белград — †, Белград) — сербская актрыса і пісьменніца.
Святлана Бойкавіч
Святлана «Цэца» Бойкавіч (Святлана „Цеца“ Бојковић; нар. 14 снежня 1947, Земун, Сербія) — адна з самых вядомых сербскіх актрыс. Яна вядомая выкананнем галоўных роляў у папулярных тэлесерыялах і сваёй кар'ерай у тэатры.
Біяграфія
Яна нарадзілася ў Земуне ў сям'і бацькі Цветкі, з горада Куманова, афіцэра, вайсковага тапографа, а потым і палкоўніка і мамы Вары Іліч, хатнія гаспадыні з горада Княжэвац. Яна вырасла ў цэнтры Белграда, на Врачары.
Яна атрымала ўзнагароду «Добричин прстен» (найвышэйшая ўзнагарода за жыццёвыя тэатральныя дасягненні ў Сербіі) у 2005 годзе і ўзнагароду «Велика Жанка» ў 2001 годзе.
З 2001 года прафесар ФДМ (Факультэта драматычнага мастацтва) у Белградзе.
Удава актора Мілаша Жуціча і рэжысёра Любаміра Драшкіча. Маці акторкі Катарыны Жуціч.
Навасілкы (Корасценскі раён)
Навасілкы (Новосі́лка) — вёска ў Лугынскай пасялковай грамадзе Корасценскага раёна Жытомірскай вобласці Украіны.
Кіслінг
Кіслінг — прозвішча.
Навасілкы (Корасценскі раён)
Гісторыя
1923—2020 гг. уваходзіла ў склад Лугынскага раёна.
NGC 2049
NGC 2049 (іншыя абазначэнні — ESO 424-11, MCG -5-14-11, AM 0541-300, PGC 17657) — спіральная галактыка (Sa) ў сузор’і Голуб.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кшыштаф Рыбіньскі
Кшыштаф Рыбіньскі (нар., Варшава) — польскі эканаміст.
Спаса-Праабражэнская царква (Трасцяніца)
Спаса-Праабражэнская царква — праваслаўны храм у вёсцы Трасцяніцы Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.
Кшыштаф Рыбіньскі
Біяграфія
Атрымаў ступень доктара эканамічных навук у Варшаўскай школе эканомікі, мае таксама ступень магістра камп’ютарных навук. У розны час працаваў як кансультант Сусветнага банка, дырэктар праграм Фонду Сораса ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, галоўны эканаміст і кіраўнічы дырэктар камерцыйных банкаў.
Спаса-Праабражэнская царква (Трасцяніца)
Гісторыя
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1877 годзе з дрэва паводле праекта архітэктара Мсціслава Барташэўскага.
Архітэктура
Помнік архітэктуры з рысамі рэтраспектыўна-рускага стылю і народнага дойлідства. Вырашана падоўжным прамавугольным зрубам з пяціграннай апсідай з бакавымі невялікімі рызніцамі і прамавугольным прытворам. Над ім узвышаецца васьмярык шатровай званіцы, завершанай макаўкай. Двухсхільны дах з вальмамі над апсідай па цэнтры завершаны цыбулепадобнай галоўкай на гранёным барабане. На фоне фігурна ашаляваных сцен вылучаюцца прамавугольныя аконныя праёмы ў простых дашчаных ліштвах. Вуглы аб’ёмаў дэкарыраваны вертыкальнымі разнымі дошкамі-накладкамі.
Кшыштаф Рыбіньскі
Біяграфія
Пазней перайшоў на працу ў Нацыянальны банк Польшчы, дзе заняў пасаду віцэ-прэзідэнта, а потым стаў адным з партнёраў «Ernst & Young», дзе кіраваў групай эканамічнай стратэгіі.
У перыяд з 2010 па 2015 гады ён быў рэктарам варшаўскай Акадэміі фінансаў і бізнэсу «Вістула», а з 2015 па 2018-ы — рэктарам Новага эканамічнага ўніверсітэта імя Т. Рыскулава ў Казахстане.
У лютым 2023 года стаў рэктарам ЕГУ.
19-ы літоўскі пяхотны полк
19-ы пяхотны полк — полк лінейнай пяхоты, створаны загадам Напалеона летам 1812 года з рэкрутаў і дабраахвотнікаў земляў былога Вялікага княства Літоўскага.
Гісторыя
Рэкруты ў 19-ы пяхотны полк набіраліся ў асноўным з Жамойці. Полк стаяў у Расенах. Шэфам палка прызначаны Канстанцін Ігнатавіч Тызенгаўз. Яго намеснікам быў маёр Антоні Паўлоўскі (Antony Pawlowski) — былы шэф батальёна 17-га пп, камандзірамі батальёнаў былі Аўгустын Радвана (Augustyn Radwana) — былы капітан 17-га пп, Станіслаў Рымінскі (Stanislaw Ryminski) — былы капітан 2-га пп, Юліян Горскі (Julian Gorski) — былы капітан 2-га пп.
Строй
Строй узору 1810 года, як у войску Герцагства Варшаўскага. Курткі гранатавыя, канты кармазінавыя, рабат белы. На рагатыўках ці ківерах над нумарной бляхай Арол з Пагоняй. У 1813 годзе, напэўна, Пагоня.
Сцягі палкавыя
Не захаваўся. Апісанне штандара 19-га пяхотнага палка паводле Гембаржэўскага: чатырохкутнік памерам 75х75 см з сукна кармазінавага з 4-ма клінамі блакітнымі ядвабнымі. Пасярэдзіне арол у кароне гафтаваны срэбрам і часткова золатам. У гары гафтаваны срэбрам надпіс: 19. Pulk piechoty. Аблямаваны штандар срэбранымі фрэдзламі. Дрэўка зроблена з дрэва, пафарбаванага чорным з залочанай куляй, на якой сядзіць пасярэбраны арол з каронай меднай.
У Варшаве захоўваюцца чырвона-блакітныя сцягі з Арлом без нумара палка з часоў 1812 года. Напэўна, сярод іх ёсць сцягі палкоў сфарміраваны на тэрыторыі былога ВКЛ.
Артэфакты з музеяў і прыватных калекцый
Вільня: захоўваецца ківерная бляха ў выглядзе тарчы Мінервы з лічбай 19.
Захаваўся каляровы партрэт шэфа 19-га пяхотнага палка Канстанціна Тызенгаўза.
Колючая зброя
Колючая зброя — халодная зброя, тэхналогія нанясення пашкоджанняў якой зводзіцца пераважна да ўдараў штурхялямі або сячэннем. Як і рэжучая зброя, колючая зброя таксама можа мець рэжучую абзу. Тыповая колючая зброя, такая як багнет, існуе ў розных варыянтах, якія часта дазваляюць выкарыстоўваць і ў якасці рэжучай зброі. Алебарда і шмат іншай зброі нават спалучаюць у сабе розныя функцыі, складаючыся з некалькіх лёзаў.
Колючая зброя ўключае дрэўкавую (мае стрыжань, часцей драўляны) і клінковую.
Віды дрэўкавай зброі:
Раны, нанесеныя колючай зброяй, вельмі небяспечныя для жыцця і дрэнна паддаюцца лячэнню.
Акаванга
Акаванга — рака ў паўднёва-заходняй Афрыцы. Чацвёртая па даўжыні рачная сістэма ў Паўднёвай Афрыцы.
Цячэ ў напрамку на паўднёвы ўсход. Працягласць — 1600 км. Сярэдні расход вады — 475 м³/с. Бярэ свой пачатак у Анголе, дзе яна называецца Кубанга. Паўднёвей па ёй праходзіць частка мяжы паміж Анголай і Намібіяй, пасля чаго рака цячэ па тэрыторыі Батсваны.
Яшчэ да Батсваны зрэз ракі паніжаецца на 4 метра з-за парогаў, вядомых пад назвай Вадаспады Попа.
Акаванга не ўпадае ў аніякае мора. Замест гэтага яна губляецца ў балотах на паўночным захадзе пустыні Калахары, гэта месца звычайна называюць Дэльта Акаванга (балота Акаванга). Плошча дэльты — 15 000 км². Частка рачных водаў напаўняе возера Нгамі. У басейне Акаванга знаходзіцца запаведнік Марэмі (у Батсване), вядомы сваёй багатай дзікай прыродай.
Фелікс Рувімавіч Вількін
Фелікс Рувімавіч Вількін — беларускі мастак і дызайнер.
Біяграфія
У 1962 годзе скончыў Беларускі палітэхнічны інстытут, машынабудаўнічы факультэт. З 1978 удзельнічае ў выстаўках у Расіі (Масква, 1979, 1981).
Ілавары
Ілавары, або ісуа (ഈഴവർ) — прадстаўнікі недатыкальнай касты ў Керале.
Паводле паданняў, ілавары паходзяць са Шры-Ланкі і з'яўляюцца першымі распаўсюджвальнікамі культуры какосавай пальмы на поўдні Індыі. Відавочна, у мінулым былі ваенізаванай супольнасцю, таму маюць некаторыя традыцыі, падобныя з наярскімі. Іх сацыяльна-рэлігійны ранг даволі нізкі. Ілавараў прылічаюць да «людзей без варны» або далітаў.
Лічыцца, што ў мінулым ілавары займаліся зборам какосаў, вытворчасцю алкагольных напояў, працавалі як наёмныя рабочыя або нават рабы. Але ў XIX ст. большасць з іх была дробнымі памешчыкамі і арандатарамі, займалася некаторымі рамёствамі, аказвала медыцынскія і ваенныя паслугі. Дзякуючы высокаму ўзроўню пісьменнасці некаторыя ілавары рабілі кар'еру пры дварах мясцовых манархаў або ў брытанскай адміністрацыі.
У адрозненні ад астатніх малаялі ілавары трымаюцца адліку сваяцтва і перадачы спадчыны па мужчынскай лініі. Іх культура знакаміта маляўнічымі святамі, танцавальным і песенным мастацтвам, ваеннымі адзінаборствамі, лекаваннем.
Клаўс Слютэр
Клаўс Слютэр (Claus Sluter, каля 1340—1350, Харлем, Нідэрланды — студзень, Дыжон) — французскі скульптар.
Біяграфія
Каля 1380 годзе пасяліўся ў Бруселі, з 1385 года працаваў у Дыжон, з 1389 года прыдворны майстар герцага Філіпа Смелага. Каля 1391—1397 гадоў выканаў статуі для партала царквы склепа герцагаў у кляштары Шанмоль у Дыжоне, у тым ліку выявы Філіпа Смелага і яго жонкі Маргарыты, якім уласцівы жвавасць індывідуальных рысаў. У 1394—1406 гадах з пляменнікам К. дэ Вервэ стварыў для таго ж кляштара кампазіцыю «Галгофа».
Творчасць Слютэра паўплывала на развіццё мастацтва Адраджэння ў Францыі, Нідэрландах, Германіі.
Аляксандр Іванавіч Апарын
Аляксандр Іванавіч Апарын (Александр Иванович Опарин;  — ) — савецкі біяхімік, грамадскі дзеяч. Распрацаваў гіпотэзу ўзнікнення жыцця на Зямлі з каацэрватных кропель (каацэрватная гіпотэза). Акадэмік АН СССР (1946, член-карэспандэнт 1939), ганаровы член акадэмій навук Балгарыі, ГДР, Кубы, Іспаніі, Італіі, Герой Сацыялістычнай Працы (1969).
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт у 1917 годзе. З 1929 года — прафесар гэтага ўніверсітэта. У 1935 годзе з А. М. Бахам арганізаваў Інстытут біяхіміі АН СССР, з 1946 года — яго дырэктар. Навуковыя працы па біяхіміі раслін, праблеме ўзнікнення жыцця на Зямлі. Заснавальнік эвалюцыйнай біяхіміі, вучэння пра эвалюцыйнай біяхіміі, вучэння пра хімічную эвалюцыю дабіялагічнага перыяду развіцця жыцця.
Ленінская прэмія (1974). Залатыя медалі імя І. І. Мечнікава (1960) і М. В. Ламаносава (1979).
Стэпаніўка (Корасценскі раён)
Гісторыя
1923—2020 гг. уваходзіла ў склад Лугынскага раёна.
Бабушкін
Ба́бушкін (Бабушкин, Баабушкин хото) — горад (з 1902 г.) у Расіі, у складзе Кабанскага раёна Бураціі. Насельніцтва 4,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1892 годзе.
Размешчаны за 150 км на захад ад Улан-Удэ, на паўднёвым беразе возера Байкал. З 1902 па 1941 год горад зваўся Мысоўск, у 1941 годзе перайменаваны ў Бабушкін у гонар рэвалюцыянера І. В. Бабушкіна.
Чыгуначная станцыя Мысавая на Транссібірскай магістралі. Леспрамгас.
Рыгор Якаўлевіч Кісялёў
Рыго́р Я́каўлевіч Кісялё́ў ( г., в. Мікалаеўка Гомельскай вобласці — ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, кандыдат гістарычных навук (1951), заслужаны дзеяч культуры БССР (1963).
Біяграфія
З 1942 загадчык аддзелам і сакратар Петухоўскага райкама партыі Курганскай вобласці.
З 1945 сакратар райкама, намеснік загадчыка аддзела кадраў Гомельскага абкама КП(б)Б.
З 1947 года ў ЦК КП(б)Б: загадчык аддзела, намеснік начальніка ўпраўлення кадраў, загадчык аддзела навукі і ВНУ.
З 1953 года міністр культуры, з 1964 года міністр асветы БССР, з 1968 года намеснік Старшыні Савета Міністраў БССР.
Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1951—1970).
Пахаваны на Усходніх могілках г. Мінска.
М’ёй (архіпелаг)
М’ёй, або М’ей (မြိတ်မြို့) — група астравоў у Андаманскіх моры ўздоўж паўднёва-ўсходніх берагоў М’янмы. Плошча — каля 3500 км².
Прырода
Архіпелаг сфарміраваўся ў выніку заканчэння апошняга ледавіковага перыяду і наступлення акіяна на кантынентальную сушу. Для геалогіі характэрны комплексы вапнякоў, гранітаў, пясчаніка. Дзякуючы працэсу выветрывання скалістыя берагі астравоў маюць пячоры, прыродныя аркі і выглядаюць вельмі маляўніча. Асабліва вядомы так званыя чорныя скалы. У навакольных водах здабываюць нафту.
Клімат трапічны вільготны, вызначаны дзеяннем сезонных мусонаў. У чэрвені — жніўні сярэдняя колькасць ападкаў дасягае 375—410 мм у месяц. Найбольш сухі месяц — студзень, калі сярэдняя колькасць ападкаў не перавышае 13 мм. Сярэднегадавая тэмпература — +28,5°C.
На многіх астравах захаваліся лясы, населеныя малпамі, яшчаркамі, змеямі, кракадзіламі, рознымі відамі птушак. Для захавання прыроды ў 1997 г. улады М’янмы забаранілі вырубку лясоў.
Культурныя асаблівасці
Архіпелаг М’ёй здаўна населены аўстранезійцамі-мокен, якія захоўваюць качавы лад жыцця, сезонна перамяшчаюцца на лодках паміж астравамі. З 1996 г. развіваецца міжнародны турызм.
IC 4646
IC 4646 — галактыка тыпу Sc (кампактная спіральная галактыка) ў сузор’і Ахвярнік.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Рыгор Логвінавіч Шакулаў
Рыгор Логвінавіч Шакулаў (, в. Паўлавічы, Віцебскі раён, Віцебская вобласць — ) — пісьменнік, паэт.
Біяграфія
Першыя вершы на беларускай мове напісаў у 1931 годзе, калі скончыў Віцебскі педагагічны тэхнікум. Прадоўжыў вучобу ў Ленінградскай лесатэхнічнай акадэміі, стаў захавальнікам зялёнага багацця краіны. У гады Вялікай Айчыннай вайны быў дабраахвотнікам народнага апалчэння Ленінграда. Яго заметкі і вершы друкаваліся у розных ваенных газетах.
Пасля вайны пісаў казкі для дзяцей, якія выданы ў васьмі кніжках.
Матэрыялы пра жыццёвы і творчы шлях Р. Л. Шакулава захоўваюцца ў Літаратурным музеі г. Віцебска.
Тыфенорт
Тыфенорт (Tiefenort) — частка горада Бад-Зальцунген, былая камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Насельніцтва — 4111 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 34,71 км². Афіцыйны код — 16 0 63 075.
Камуна падзяляецца на 5 сельскіх акруг.
NGC 2050
NGC 2050 (іншае абазначэнне — ESO 56-SC170) — рассеянае скопішча ў сузор’і Залатая Рыба.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Яфрэмава
Яфрэмава — тапонім.
Шчарбовічы
Шчарбо́вічы (, Щербовичи) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вольнаўскага сельсавета. Размешчана за 33 км на паўночны ўсход ад Баранавічаў, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы на лініі Баранавічы — Мінск.
Гісторыя
З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі.
Печ
Печ — цаглянае, каменнае або металічнае збудаванне, дзе разводзяць агонь, каб нагрэць памяшканне, згатаваць ежу, а таксама спецыяльнае збудаванне для апрацоўкі якіх-небудзь матэрыялаў награваннем.
Шчарбовічы
Гісторыя
З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.
Печ
Тыпы
Таксама цяперашні свет немагчыма ўявіць без прамысловых печаў разнастайнай канструкцыі і прызначэння.
Шчарбовічы
Гісторыя
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 11 аднавяскоўцаў.