cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Людовік Вялікі Дафін
Людовік Вялікі Дафін (Louis le Grand Dauphin; —) — адзінае законнае дзіця Людовіка XIV ад Марыі-Тэрэзіі Іспанскай, якое не памерла ў маленстве, і яго спадчыннік (дафін Францыі). Памёр за чатыры гады да смерці бацькі і не валадарыў.
Для выхавання дафіна па загадзе Людовіка была складзена 64-томная бібліятэка класічнай літаратуры Ad usum Delphini («для карыстання дафіна»), «вычышчаная» ад «нясціплых» выразаў. Выдатны военачальнік Вайны за іспанскую спадчыну.
Сям’я і нашчадства
У 1680 годзе ажаніўся з Марыяй Ганнай Баварскай (1660—1690). Сыны:
Пасля смерці жонкі Людовік уступіў у другі законны марганатычны шлюб з Марыяй Эміліяй Тэрэзай дэ Жалі дэ Шуэн. Другая жонка дафіна не насіла тытул «дафіны». Дзяцей ад гэтага шлюбу не было.
Вялікі Дафін меў таксама трох пазашлюбных дочак, усе яны нарадзіліся пасля смерці першай жонкі:
Тарб
Тарб (Tarbes, Tarba) — адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Верхнія Пірэнеі, Францыя. Размешчаны крыху на поўнач ад Лурда і іспанскай мяжы. Насельніцтва — 45 613 жыхароў (2009). Тарб быў важным цэнтрам пры рымлянах, затым ім валодалі вестготы і арабы. З X стагоддзя сталіца графства Бігор. Спустошаны падчас Стагадовай вайны англічанамі, потым у час Рэлігійных войнаў. Герцаг Велінгтан разграміў французаў ля Тарба ў 1814 годзе. У Тарбе нарадзіліся пісьменнік Тэафіль Гацье і маршал Фош.
Персідская кампанія
Персі́дская кампа́нія Пе́ршай сусве́тнай вайны́ — ваенныя дзеянні, якія адбываліся падчас Першай сусветнай вайны на тэрыторыі Персіі паміж войскамі краін Антанты (Расійская імперыя, Брытанская імперыя) з аднаго боку і турэцкімі войскамі — з другога. Для расійскіх войскаў гэтыя ваенныя дзеянні былі часткай Каўказскай кампаніі, а для брытанскіх — часткай Месапатамскай кампаніі.
Сітуацыя ў пачатку вайны
Персія на працягу Першай сусветнай вайны захоўвала нейтралітэт. Аднак яе тэрыторыя стала месцам ваенных дзеянняў адразу пасля ўступлення Асманскай імперыі ў вайну. Прычынай гэтага было тое, што Персія займала важнае стратэгічнае становішча і мела істотныя запасы нафты.
Да 1914 года Іран, перажыўшы перыяд заняпаду, ператварыўся ў паўкалонію еўрапейскіх дзяржаў. Брытанская і Расійская імперыя падзялілі яго на сферы ўплыву: Расія атрымала паўночную частку, а Брытанія — паўднёвую, з выключным правам распрацоўкі нафтавых радовішчаў у гэтых рэгіёнах. Стратэгічныя планы Цэнтральных дзяржаў у Персіі складаліся ў тым, каб паспрабаваць адрэзаць сваіх праціўнікаў ад іранскай і азербайджанскай нафты і стварыць супраць іх адзіны фронт ісламскіх краін. З дапамогай Турцыі, якая абвясціла краінам Антанты джыхад, Германская імперыя збіралася прыцягнуць на свой бок мусульманскія краіны Цэнтральнай Азіі — Іран, Афганістан, паўночна-заходнюю частку Індыі (Пакістан); а таксама Егіпет. Для гэтай мэты ў Стамбуле было заснавана Усходняе разведвальнае бюро (Nachrichtenstelle für den Orient). У прыватнасці, у Іране немцы ўскладалі вялікія надзеі на свайго консула Вільгельма Васмуса, які атрымаў мянушку «нямецкі Лоўрэнс». Ён пераконваў сваё начальства ў Стамбуле ў тым, што здолее падняць у Персіі паўстанне супраць Брытанскай імперыі.
30 кастрычніка 1914 года караблі турэцкага флоту, у ліку якіх былі і нямецкія «Гёбен» і «Брэслаў», абстралялі расійскія парты на Чорным моры. Такім чынам, Асманская імперыя ўступіла ў Першую сусветную вайну на баку Германіі. 1 лістапада абвясціла вайну Турцыі Расія, 5 лістапада — Брытанская імперыя, саюзнік Расіі па Антанты, а 8 лістапада падраздзяленні турэцкай 3-яй арміі (3-я і 5-я пяхотныя дывізіі, узмоцненыя курдскімі коннымі атрадамі), уварваліся на тэрыторыю Іранскага Азербайджана. У гэты час на поўначы Ірана знаходзілася невялікая групіроўка рускіх войскаў пад камандаваннем генерала Назарбекава. Праўзыходныя сілы турак і курдаў пад камандаваннем Халіл-бея ўзялі горад Урмію і захапілі каля тысячы рускіх палонных.
Баявыя дзеянні ў студзені — жніўні 1915 года
У 1915 годзе германа-турэцкае камандаванне мела намер працягваць наступ у Паўночнай Персіі з мэтай выхаду на тэрыторыю Іранскага Азербайджана і Афганістан. 14 студзеня туркі і курды раптоўнай атакай захапілі Тэбрыз. Расійскае камандаванне, ацаніўшы стратэгічнае значэнне персідскага ўчастка фронту, выдзеліў для яго абароны 4-ы Каўказскі корпус. Ён складаўся ў асноўным з казацкай конніцы, а таксама армянскіх добраахвотніцкіх батальёнаў. Ужо 30 студзеня ў Тэбрыз ўвайшлі рускія войскі пад камандаваннем генерала Ф. Чарназубава.
У красавіку Халіл-бей зноў паспрабаваў узяць Тэбрыз. Тады адбылася адна з першых буйных бітваў паміж армянамі і туркамі: 1-ы армянскі батальён пад камандаваннем Андраніка Азаняна паспяхова адбіваў турэцкія атакі да падыходу асноўных сіл рускай арміі. У Дыліманскай бітве (15 красавіка) генералу Назарбекову ўдалося разграміць турак і выцесніць іх з тэрыторыі Ірана.
У гэты час у тыле ў турак успыхнула паўстанне хрысціянскага насельніцтва — армян і асірыйцаў. 5-я дывізія корпуса Халіл-бея, кінутая супраць іх, акружыла паўстанцаў у горадзе Ван. Рускае камандаванне вырашыла прыйсці на дапамогу паўстанцам і працягнула наступленне. У маі-чэрвені рускія войскі прасунуліся на 80-100 кіламетраў, узяўшы Урмію і зняўшы аблогу з Вана (18 мая). Аднак летам 1915 года сілы рускіх былі паслабленыя з-за недахопу боепрыпасаў і перакідання часткі войскаў на германскі фронт, дзе ў гэты час ішло адступленне. У выніку ў ліпені 4-ы Каўказскі корпус быў вымушаны перайсці да абароны.
З боку турак наступленне вяла ўдарная групоўка Абдул Керым-пашы. Яе мэтай было абыйсці рускіх з поўначы і ўзяць іх у кальцо. Для процідзеяння гэтаму з рэзервовых часцей быў сфарміраваны атрад пад камандаваннем генерала Баратава. Але ён вёў наступ недастаткова энергічна, таму турэцкая ўдарная групоўка не змагла выканаць пастаўленай задачы, але і не была разбіта, паспеўшы адступіць і заняць абарончыя пазіцыі. Тым не менш, руская армія захавала амаль усе тэрыторыі, занятыя вясной гэтага года.
Брытанскія войскі ў жніўні 1915 года занялі Бушыр.
Хамаданская аперацыя
Восенню 1915 года сітуацыя ў Персіі стала выклікаць непакой саюзнікаў. Дзейнасць агентаў Цэнтральных дзяржаў пачала прыносіць вынікі. У лістападзе на іх баку пачалі актыўна дзейнічаць атрады персідскай жандармерыі. У брытанскай зоне ўплыву яны захапілі горада Шыраз, Езд і Керман. Махамад Такі, камандуючы жандармерыяй у Хамадане, уступіў у бітву з Персідскай казацкай брыгадай (якая была адным з асноўных інструментаў расійскага ўплыву ў Іране). Жандары здолелі раззброіць казакоў, і некаторыя з іх нават перайшлі на бок Махамада Такі, выслухаўшы вымаўленую ім патрыятычную прамову. З дапамогай сваіх людзей у іранскім урадзе туркі спадзяваліся падняць усеагульнае паўстанне супраць рускіх і англічан і атрымаць згоду на ўвод у Персію турэцкіх войскаў, што дало б магчымасць скаардынаваць дзеянні персідскай жандармерыі і турэцкай арміі. Вільгельм Васмус быў арыштаваны ў брытанскай зоне ўплыву, але здолеў збегчы. Для ўстанаўлення поўнага ваеннага кантролю на поўначы Персіі рускае камандаванне сфармавала кавалерыйскі корпус, камандаванне якім даручыў генералу Мікалаю Баратову. У склад корпуса ўваходзілі 3 батальёна, 39 сотняў і 20 гармат. Корпус быў перапраўлены ў Персію з Баку па Каспійскім моры, і 30 кастрычніка 1915 года высадзіўся ў порце Энзелі. 11 лістапада корпус увайшоў у Казвін, адкуль павёў наступленне на Кум і Хамадан. Персідская жандармерыя была не ў стане супрацьстаяць яму. Хамадан быў заняты рускімі ў снежні, пранямецкія атрады адступілі да Керманшаха. Мэта аперацыі была дасягнутая, аднак у гэты час у Эль-Куце (Месапатамія) туркамі была блакаваная дзесяцітысячная групіроўка брытанскіх войскаў пад камандаваннем генерала Таўнсэнда, і корпус Баратава па просьбе англічан працягнуў наступленне.
У Харасан быў накіраваны рускі атрад з Туркестанскай ваеннай акругі (100 чалавек пры 4 гарматах). Дзейнічаючы сумесна з брытанскім атрадам у Сістане, яны кантралявалі ўсю Усходнюю Персію, не дазваляючы агентам Цэнтральных дзяржаў пранікаць у Афганістан і Індыю.
Падзеі 1916—1918 гадоў
Корпус Баратава працягваў наступленне і 16 лютага ўвайшоў у Керманшах, а ў канцы красавіка — у Ханекін, у Месапатаміі (150 кіламетраў ад Багдада). Аднак дапамагчы Таўнсенду ён ужо не паспяваў — 29 красавіка брытанскія войскі ў Эль-Куце здаліся. У маі Персія была цалкам ачышчана ад пранямецкіх атрадаў жандармерыі, іх удзельнікі былі вымушаныя сысці ў Асманскую імперыю. Махамад Такі паступіў на службу ў нямецкі паветраны флот, у далейшым збіў 25 самалётаў праціўніка і быў узнагароджаны Жалезным крыжам.
Сотня Гамалія здзейсніла найцяжэйшых паход з Керманшаха ў Месапатамію, прайшоўшы каля 1000 вёрст па тылах турэцкай арміі за 10 сутак. Страты склалі 1 афіцэр і 7 казакоў. Мэта была дасягнута — насустрач нібыта тым, што ідуць на поўдзень расійскім войскам былі накіраваны значныя турэцкія сілы, што дазволіла брытанцам выйграць некалькі сутак. Сканцэнтраваўшы за гэты час у дзесяць разоў наймацнейшыя па колькасці войскі, брытанцы выціснулі турак з даліны Тыгра. За праяўленую мужнасць і адвагу Гамалій атрымаў ордэн Георгія 4-й ступені і брытанскі ордэн, афіцэры сотні былі ўзнагароджаны залатой георгіеўскай зброяй, а ўсё ніжнія чыны — георгіеўскімі крыжамі. Гэта быў другі выпадак у гісторыі, калі георгіеўскімі ўзнагародамі ўзнагароджвалі цэлае падраздзяленне (першы — экіпаж крэйсера «Вараг»).
У ліпені 1916 года супраць корпуса Баратава пайшла ў наступленне 6-я турэцкая армія, якая вызвалілася пасля ўзяцця Эль-Кута. Корпуса Баратава, хоць ён і быў да таго часу ўзмоцнены (13 батальёнаў і дружын, 65 эскадронаў і сотняў, 35 гармат), прыйшлося адступіць на 300 кіламетраў, пакінуўшы Керманшах, Кум і Хамадан. У лістападзе ў Тэгеране адбылася спроба дзяржаўнага перавароту, аднак Султан Ахмад-шах схаваўся ў расійскім пасольстве, а войскі генерала Баратава задушылі паўстанне. Члены Меджліса, якія ўдзельнічалі ў перавароце, бесперашкодна беглі на захад. У снежні Баратаў зноў ачысціў ад пранямецкіх сіл Кум і Хамадан, у сакавіку 1917 — Керманшах, а 4 красавіка зноў узяў Ханекін. У кампанію 1917 года планавалася сумеснае наступленне корпуса Баратава з англічанамі праз Багдад на Масул. Аднак на гэты раз планы парушыў нездаровы клімат Месапатаміі, вымусіўшы Баратава вярнуць свой корпус у Персію, каб правесці там лета.
Да таго часу ў Расіі ўжо адбылася Лютаўская рэвалюцыя з яе загадам № 1, які адмяняў адзінаначалле ў арміі. Так што на працягу 1917 года руская армія паступова развальвалася, а пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Расія абвясціла аб неадкладным выхадзе з вайны. Таму Месапатамскую кампанію англічане завяршалі самастойна. Пасля развалу Расійскай імперыі англічане сталі адзінай сур'ёзнай ваеннай сілай у Персіі.
У канцы 1917 года ў персідскім порт Энзелі з мэтай «саветызацыі» расійскага корпуса ў Персіі высадзіўся дэсант матросаў-бальшавікоў пад камандаваннем Ф. Раскольнікава. Аднак гэты атрад быў акружаны падраздзяленнямі Персідскай казачай дывізіі і быў вымушаны вярнуцца ў Расію. Расійскія войскі былі выведзеныя з Персіі ў канцы 1917 — пачатку 1918 года.
Вадалюб вялікі
Вадалюб вялікі (Hydrophilus aterrimus) — буйны водны жук сямейства.
Апісанне
Даўжыня цела 32—43 мм. Цела вугальна-чорнага ці зеленавата-чорнага колеру. Па баках брушка з рудымі плямкамі. Вусікі тоўстыя, булавападобныя, прымяняюцца для захопу паветра пры ўсплыванні. Заднія ногі плавальныя.
Лічынка конусападобнай формы, даўжыня цела 7—9 см.
Спосаб жыцця і харчаванне
Насельнік стаячых вадаёмаў, зарослых воднай расліннасцю. Дарослыя жукі вядуць водны спосаб жыцця, але плаваюць не занадта добра, аддаючы перавагу поўзанню па водных раслінах. Для абароны ад ворагаў ўжываюць густую чорную вадкасць, якая выбрасваецца з брушка, і шыпенне.
Лічынкі таксама не любяць плаваць, у асноўным сядзяць на месцы або поўзаюць па дне.
Імага кормяцца лісцем водных раслін, а лічынкі ў асноўным дробнымі малюскамі.
Арэал
Сустракаюцца ў Еўразіі аж да Далёкага Усходу.
Уваравічы (археалагічны помнік)
Уваравічы (археалагічны помнік) — гарадзішча і курганны могільнік каля г.п.Уваравічы Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці. Гарадзішча — 1 VII ст. да н.э. — I ст. н.э. мілаградскай і зарубінецкай культур. На паўднёвай ускраіне г.п. Уваравічы, ва ўрочышчы Гарадок, на мысе карэннай правабярэжнай тэрасы р. Уза. Пляцоўка падпрамавугольная памерам 65х67 м, вышынёй 8 м над поплавам. З трох бакоў умацавана валам, які захаваўся на вышыні да 2 м, шырынёй у аснове да 9 — 10 м, з усходу і захаду захаваліся сляды рова шырынёй да 2 — 3 м, глыбінёй да 1 м. Помнік вядомы з 1910 г. Даследаваў у 1988—1990 А. М. Драбушэўскі. Культурны пласт 1,2 — 1,3 м. Паводле стратыграфічных даных вылучаны 3 асноўныя будаўнічыя перыяды (верхні — зарубінецкі, 2 ніжнія — мілаградскія). Выяўлены рэшткі 5 пабудоў (2 з іх зарубінецкай культуры), некалькі дзясяткаў гаспадарчых і слупавых ям. Амаль у цэнтры пляцоўкі выяўлены сляды доўгага дома, аналагі яму вядомы ў юхнаўскай культуры Падзясніння, з уплывам якой звязаны знаходкі «рагатых цаглін» і некаторых форм глінянага посуду. Знойдзены рэшткі бронзаліцейнай вытворчасці — фрагменты домніц, тыгляў, льячак, ліцейных форм для бранзалетаў, кавалкі шлакаў і іншае. У адной з пабудоў выяўлены невялікі скарб бронзавых упрыгожанняў, у складзе якога была літая фігурка каня. Знойдзеныя матэрыялы сведчаць пра больш шырокі характар кантактаў насельніцтва Беларускага Падняпроўя і Падзясніння ў I-м тысячагоддзі да н.э., чым лічылася раней, і пра тое, што ў раннім жалезным веку гарадзішча з'яўлялася важным гандлёва-вытворчым цэнтрам Верхняга Падняпроўя. Гарадзішча — 2. За 1 км на усход ад г.п. Уваравічы. Пляцоўка амаль квадратная, памер 90х80 м, з закругленымі вугламі і выпуклымі бакамі. Па ўсім перыметры насыпаны вал. З трох бакоў гарадзішча ўмацавана ровам глыбінёй 1 — 1,5 м, шырынёй 6 — 9 м, з 4-га боку балоцісты поплаў р. Уза. З боку поля поплаву — 8 — 9 м. Выявіў і абследаваў у 1893 г. Е. Р. Раманаў, абследаваў у 1976 г. Я. Г. Звяруга. Курганны могільнік канец X — пачатак XII стст. 34 насыпы (раней было 150) вышынёй 0,5 — 1,7 м, дыяметрам 5 — 12 м. За 500 м на поўдзень ад гарадскога пасёлка, на левым беразе р. Уза. Адкрыў у канцы XIX ст. Е. Р. Раманаў, даследаваў у 1892 г. мясцовы настаўнік, у 1976 г. абследаваў Я. Г. Звяруга. Пахавальны абрад — трупапалажэнне. Знойдзены падвескі, нож, гліняны гаршчок, арабскія манеты 933 г. Датуецца канцом X — пачатак XII стст.
Allium aegilicum
Allium aegilicum — від травяністых раслін сямейства ; эндэмік Грэцыі.
Батанічнае апісанне
Кветкі ружовыя. Цвіце восенню.
Распаўсюджанне
Эндэмік Грэцыі — востраў.
Го Сі
Го Сі (каля 1020 — каля 1090) — кітайскі мастак эпохі Сун.
Творчасць
Го Сі, лепшы кітайскі пейзажыст XI стагоддзя, увайшоў у гісторыю мастацтва, як завяршальнік традыцыі манументальнага манахромнага пейзажа, якая ідзе ад яго папярэднікаў — Гуань Туна, Лі Чэна, Фань Куаня, Цзюйжаня.
Яго рэалістычныя нацюрморты багатыя на даасісцкую сімволіку.
Уваравіцкі раён
Ува́равіцкі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка БССР у 1926—1962 гадах. Цэнтр — гарадскі пасёлак Уваравічы.
Гісторыя
Раён утвораны 8 снежня 1926 года падчас другога ўзбуйнення БССР у складзе Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Уваравічы. У склад раёна ўключана 39 сельсаветаў: Аздзелінскі, Альхоўскі, Асобінскі, Бацунскі, Блюдніцкі, Борхаўскі, Галееўскі, Глазаўскі, Задораўскі, Іванаўскі, Івольскі, Калінінскі, Кленавіцкі, Крыўскі, Лапіцкі, Ліпскі, Лугініцкі, Міхалёўскі, Новагусявіцкі, Пераходскі, Пыцькаўскі, Пянчынскі, Рагоўскі, Радзееўскі, Рудзянецкі, Рудня-Целяшоўскі, Сінічынскі, Смычкоўскі, Старабеліцкі, Старабудскі, Старагусявіцкі, Троцкі, Уваравіцкі, Хаўхлянскі, Целяшоўскі, Цярэніцкі, Чабатовіцкі, Чарнянскі, Якімаўскі. 4 жніўня 1927 года Чарнянскі сельсавет перададзены ў склад Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года ў выніку рэарганізацыі і ўзбуйнення сельсаветаў Гомельскай акругі замест 38 сельсаветаў у раёне зацверджаны 21 сельсавет: Аздзелінскі, Бацунскі, Блюдніцкі, Борхаўскі, Бярвёнаўскі, Глазаўскі, Гусявіцкі, Івольскі, Калінінскі, Крыўскі, Лапіцкі, Ліпскі, Пянчынскі, Рудзянецкі, Смычкоўскі, Старабеліцкі, Троцкі, Уваравіцкі, Целяшоўскі, Цярэніцкі нацыянальны рускі, Чабатовіцкі. У 1931 годзе Троцкі сельсавет перайменаваны ў Сталінскі. У 1937 годзе Цярэніцкі нацыянальны рускі сельсавет рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 годзе раён у складзе Гомельскай вобласці. 27 верасня 1938 года Уваравічы атрымалі статус гарадскога пасёлка, Уваравіцкі сельсавет скасаваны. 24 жніўня 1950 года ўтвораны рабочы пасёлак Бальшавік. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Бацунскі, Лапіцкі, Пянчынскі, Рудзянецкі сельсаветы. 6 кастрычніка 1960 года Борхаўскі сельсавет перададзены Рэчыцкаму раёну. 20 снежня 1961 года Сталінскі сельсавет перайменаваны ў Акцябрскі. 17 красавіка 1962 года раён скасаваны, гарадскі пасёлак Уваравічы, Акцябрскі, Блюдніцкі, Бярвёнаўскі, Глазаўскі, Гусявіцкі, Івольскі, Калінінскі, Крывіцкі, Ліпскі, Смычкоўскі, Чабатовіцкі сельсаветы перададзены Буда-Кашалёўскаму раёну, рабочы пасёлак Бальшавік, Аздзелінскі, Старабеліцкі, Целяшоўскі, Цярэніцкі сельсаветы — Гомельскаму раёну.
Іван Масагэ
Іван Масагэ Орта (Iván Massagué i Horta; нар., Барселона) — іспанскі акцёр.
Біяграфія
Іван Масагэ Орта нарадзіўся 4 верасня 1976 года ў Барселоне (Каталонія). З 1996 по 1999 год Масагэ вучыўся ў барселонскай тэатральнай школе «Nancy Tuñón». Вядомасць прыйшла да Масагэ дзякуючы яго інтэрпрэтацыі Джоні ў апошняй частцы тэлесерыяла «» (2005—2006). Пазней ён зняўся ў ролі Марка ў серыяле «» (2007—2009), а затым у ролі Бурбуджы ў тэлесерыяле «» (2011—2013).
У 2006 годзе Масагэ сыграў заіку ў фільме Гільерма дэль Тора «Лабірынт фаўна». У 2013 годзе выканаў ролю Лукаса ў навукова-фантастычным фільме «». У 2019 годзе сыграў галоўную ролю ў сацыяльным фантастычным фільме «».
Лапацін
Лапацін — рускае прозвішча.
Патрык Дэмаршэлье
Патрык Дэмаршэлье (Patrick Demarchelier;  — ) — французскі фатограф, адзін з найважнейшых майстроў моднай фатаграфіі.
Біяграфія
З 1975 года жыў у Нью-Ёрку. Бацька траіх дзяцей. Працаваў для найбуйнейшых амерыканскіх, французскіх і брытанскіх выданняў, звязаных са светам моды — Harper’s Bazaar, ELLE, Vogue, Rolling Stone, Newsweek, Life і інш. Супрацоўнічаў з вядомымі моднымі брэндамі; здымаў рэкламныя кампаніі для такіх фірм, як Polo Ralph Lauren, Cutty Sark, Calvin Klein Inc., Armani, Chanel, Gap, Versace, L’Oréal, Elizabeth Arden, Revlon, Lancôme.
Парламенцкія выбары і рэферэндум у Германіі (1936)
Безальтэрнатыўныя выбары парламента Германіі і плебісцыт аб рэмілітарызацыі Рэйнскай вобласці (Reichstagswahl und der Volksabstimmung über die Ermächtigung zur Rheinlandbesetzung) — усенароднае галасаванне ў Германіі па абранні новага складу Рэйхстагу і ўхваленню прынятага ўрадам рашэння аб увядзенні ўзброеных сіл у дэмілітарызаваную ў адпаведнасці з міжнароднымі пагадненнямі вобласць Райнланд, якая знаходзіцца на мяжы з Францыяй. Адбыліся 29 сакавіка 1936 года.
Да выбараў быў дапушчаны адзіны спіс кандыдатаў ад Нацыянал-сацыялістычнай нямецкай рабочай партыі, у які былі ўключаныя па спецыяльных запрашэннях таксама і беспартыйныя кандыдаты. Дзейнасць іншых партый да моманту правядзення галасавання з’яўлялася незаконнай.
Палітычны кантэкст выбараў
Пасля 1933 года Германія прадпрымала намаганні па аднаўленні суверэнітэту над абласцямі на захадзе краіны-Саарам і Рэйнландам, якія пасля заканчэння Першай сусветнай вайны па рашэнні дзяржаў-пераможцаў выконвалі ролю буфера на мяжы з Францыяй. У выніку рэферэндуму 13 студзеня 1935 года Саарская вобласць, якая знаходзілася пад кіраваннем Лігі Нацый, была вернутая ў склад Германіі (з 1 сакавіка).
7 сакавіка 1936 Германія ў парушэнне Лакарнскага пагаднення ўвяла войскі ў дэмілітарызаваную Рэйнскую вобласць, не сустрэўшы супраціву з боку Францыі і Вялікабрытаніі.
Прызначанае на 29 сакавіка галасаванне было заклікана замацаваць знешнепалітычны поспех Гітлера.
Вынікі выбараў-плебісцыту
За аб’яднаны спіс нацыянал-сацыялістаў і беспартыйных кандыдатаў выказалася пераважная большасць германскіх выбаршчыкаў — 44 462 458 чалавек (98,8 %). Абранымі былі абвешчаныя 741 дэпутат новага склікання парламента. Паколькі выбарчы бюлетэнь утрымліваў толькі поле «за», галасамі «супраць» умоўна можна лічыць незапоўненыя і сапсаваныя бюлетэні, якіх па афіцыйных дадзеных аказалася 540 244.
Ціхаміраў
Ціхаміраў — прозвішча.
Спіс зорак сузор’я Паўднёвага Трыкутніка
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор'я Паўднёвага Трыкутніка да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, уяўляючыя пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Пра рыцара, што нікога не баяўся
«Пра рыцара, што нікога не баяўся» — беларускі анімацыйны фільм, зняты Студыяй мультыплікацыйных фільмаў кінастудыі «Беларусьфільм».
Сюжэт
Хорар-мультфільм, сюжэт якога нагадвае «Дон Кіхота».
Чэрвен (старажытны горад)
Чэрвен, Чэрвень — летапісны горад (град) у Валынскай зямлі, цэнтр так званых Чэрвенскіх гарадоў. Размяшчаўся каля вусця Сінюхі, на левым беразе ракі Гучвы (басейн Заходняга Буга). Сёння — гарадзішча каля сяла Чэрамна Цішавецкай гміны Люблінскага ваяводства Польшчы.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў Аповесці мінулых часоў пад 981 годам, калі Уладзімір Святаславіч захапіў яго ў «ляхаў» (у летапісе назва горада мае толькі форму «Червенъ»). У 1018 годзе, пасля смерці Уладзіміра Чэрвенскія гарады былі вернуты Святаполкам польскаму князю Баляславу Храбраму за дапамогу ў вяртанні Кіева. У 1031 годзе Яраслаў Мудры і Мсціслаў Храбры атрымалі Чэрвенскія гарады ад палякаў у абмен на дапамогу ў далучэнні Мазовіі. У XII ст. Чэрвен быў добра ўмацаваным горадам, які граў вялікую ролю ў сутыкненнях «русі» з «ляхамі». Уваходзіў у склад Валынскага княства. У ходзе барацьбы за ўладу ў Галіцка-Валынскай дзяржаве па смерці Рамана Мсціславіча на кароткі час захоплены польскім князем Лешкам Белым, але затым вернуты Данілам Раманавічам. У 1240-я гады Чэрвен быў спустошаны манголамі, пасля чаго прыйшоў у заняпад. У апошні раз згадваецца пад 1289 годам.
Археалогія
Чэрвен атаясамляюць з комплексам археалагічных помнікаў (да якога адносіцца гарадзішча Вялікае Замчыска) каля сяла Чэрамна Тамашоўскага павета Люблінскага ваяводства Польшчы. Першыя раскопкі ў 1940 годзе ажыццявіў украінскі археолаг Леўка Чыкаленка. У 1952, 1976—1979, 1985, 1997, 2010—2011 гады даследаванні праводзіліся польскімі археолагамі.
Культурны слой на дзядзінцы і вакольным горадзе дасягае 2—2,5 м і датуецца Х—ХІІІ стст. У ім выяўлены рэшткі жылых і гаспадарчых пабудоў, печы і агмяні, ва ўсходняй частцы дзядзінца даследаваны могільнік і зафіксаваны сляды мураванага храма. Найбольш багата прадстаўлены матэрыялы ХІІ—ХІІІ стст. — перыяду росквіту горада.
У апошнія гады метадам дэтэктарнага зандавання праведзена дэтальная планіграфічная фіксацыя на плошчы 10 га ў межах дзядзінца і вакольнага горада. Выяўлена каля 2,5 тысяч прадметаў, у тым ліку больш 400 так званых дарагічынскіх пломб (гл. таксама Дарагічын), 20 свінцовых пячатак, якія звязваюць з валынскімі і кіеўскімі князямі (Давыдам Ігаравічам, Яраславам Святаполчычам, Рурыкам Расціславічам і інш.), энкалпіёны (складныя крыжы, у якія змяшчалі часткі мошчаў), абразкі, рамесныя прылады, прадметы побыту, зброю і іншае.
Сярод найцікавейшых знаходак на дзядзінцы — два скарбы ўпрыгожанняў (срэбныя з пазалотай бранзалеты-наручы, колты, завушніцы, пярсцёнкі і інш.), якія належалі жанчынам з княжацка-баярскага асяроддзя.
Місісіпскі ўніверсітэт
Місісіпскі ўніверсітэт (University of Mississippi) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца каля горада Оксфард у штаце Місісіпі.
Агульная характарыстыка
Гэта старэйшы дзяржаўны ўніверсітэт штата і самы вялікі па колькасці студэнтаў.
24 лютага 1844 года заканадаўчы сход штата Місісіпі заснаваў універсітэт, і праз чатыры гады ён прыняў першыя 80 студэнтаў.
Падчас Грамадзянскай вайны ўніверсітэт дзейнічаў як шпіталь Канфедэрацыі і ледзь пазбег разбурэння войскамі генерала Гранта.
У 1962 годзе падчас руху за грамадзянскія правы ва універсітэцкім кампусе адбыліся расавыя бунты, калі прыхільнікі сегрэгацыі спрабавалі перашкодзіць залічэнню афраамерыканскага студэнта Джэймса Мэрэдыта.
Універсітэт цесна звязаны з пісьменнікам Уільямам Фолкнерам і кіруе яго былым домам, які разам з абсерваторыяй Барнарда і гістарычным раёнам Лісэй-Серкл унесены ў Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў ЗША.
Сёння ўніверсітэт кіруе адзіным у ЗША заводам па вытворчасці канабіса, зацверджаным Упраўленнем па кантролі за харчовымі прадуктамі і лекамі ЗША.
Яго медыцынскі цэнтр правёў першую перасадку лёгкіх і сэрца ад жывёлы да чалавека.
Сярод выпускнікоў і выкладчыкаў універсітэта 10 губернатараў штатаў, 5 сенатараў ЗША, кіраўнікі урада і лаўрэаты Нобелеўскай прэміі. Іншыя выпускнікі атрымалі такія ўзнагароды, як Эмі, Грэмі і Пулітцэраўская прэмія.
Агда Росэль
Агда Віёла Росэль (Agda Viola Rössel; 4 лістапада 1910, Gällivare, Швецыя — 27 мая 2001, Стакгольм, Швецыя) — шведская палітычная дзяячка, сацыял-дэмакрат, пасол Швецыі.
Біяграфія
Росэль вырасла на станцыі Кілво ў сям’і чыгуначнага рабочага Эміля Ёдэрстрома і Ніны Ліндстром. У 1943—1951 гадах яна была замужам за пісьменнікам Джэймсам Росэлем (1912—1998). Пасля атрымання дыплома сацыёлага па адміністратыўных пытаннях у Сацыяльным інстытуце Стакгольма ў 1939 годзе Агда Росэль працавала кансультантам па персанале ў Stockholm Hotel Group. У 1941 годзе яна становіцца амбудсменам Асацыяцыі жанчын-тэлефонных служачых, а пасля кансультантам на выпадак надзвычайных абставін у Стакгольмскім рабочым савеце і ў Савеце па рынку працы. У 1948 годзе яна пачала працаваць офісным інспектарам, а ў 1957—1958 годах — першым офісным інспектарам. Працягваецца і палітычная дзейнасць Агды. Яна была старшынёй YSF у 1948—1952 гадах, кіраўніком міжнародной дабрачыннай арганізацыі «Выратуйце дзяцей» у 1948—1951 гадах, членам праўлення Swedish European Aid, віцэ-старшынёй Міжнароднай федэрацыі жанчын-прадпрымальнікаў і жанчын-спецыялістаў у 1950—1956 гадах і яе старшынёй у 1954—1956 гадах. Гэтая федэрацыя сабрала шэраг уплывовых асоб — жанчын-сацыял-дэмакратаў, у тым ліку Альву Мюрдал, Інгу Торсан і Улу Ліндстром. Усе яны былі часткай бліжэйшага кола сябровак Агды Росэль і выступалі за разбраенне, дэкаланізацыю, дапамогу ў мэтах развіцця і больш актыўны ўдзел у ААН. Агда становіцца членам дэлегацыі Швецыі ў Камісіі ААН па правах чалавека ў 1951—1953 гадах і па прававому статусу жанчын у 1954 годзе. Якрамя таго, яна актыўна ўдзельнічала ў Генеральнай Асамблеі ААН у 1952 і 1954 гадах.
У 1958 годзе Агда Росэль была прызначана Паслом Швецыі ў ААН, якім яна заставалася да 1964 года. Для яе гэта была нечакана, бо яна не была прафесійным дыпламатам, і, такім чынам, стала першай жанчынай, якая заняла на пастаяннай аснове кіруючую пасаду у ААН. Падчас сваёй работы ў ААН Агда Росэль выступала за адмену смяротнага пакарання і супраць жаночага абразання. Пасля работы ў ААН яна была прызначана Паслом Швецыі ў Белградзе (1964-69), у Празе (1969—1973), а пасля ў Афінах (1973—1976). Агда Росэль адыграла адну з галоўных роляў у так званай «справе Ведэна» у 1968 годзе, калі яе сакрэтны ліст аб Свене Ведэне, старшыні Шведскай народнай партыі, прывёў да драмы Агда Росэль змагла працаваць з рознымі людзьмі на ўсіх узроўнях, стварала кантакты з вядучымі палітыкамі краін дзякуючы свайму прафесіяналізму і цеплыні і гасціннасці ў рэзідэнцыях і пасольствах. Яна была вядома добра падрыхтаванымі дыпламатычнымі рэпартажамі. Адным з прыкладаў з’яўляецца тое, што ў справаздачы Міністэрству замежных спраў Швецыі яна прадбачыла падзел Югаславіі на незалежныя дзяржавы. У Грэцыі яе работа прыпала на часы ваеннай хунты. Яна набыла сяброў за афіцыйным колам і пастаянна кантактавала з апазіцыяй. Яе рэзідэнцыя стала сваеасаблівым сховішчам для руху дэмакратычнага супраціву. Яна рабіла гэта ў адпаведнасці з інструкцыямі шведскага ўрада і ў адпаведнасці са шведскай знешняй палітыкай і сваімі перакананнямі. Сама Агда Росэль назвала гады працы ў Чэхаславакіі самымі цяжкімі ў сваёй кар’еры. У інтэрв’ю газеце ў 1977 годзе, калі яна выйшла на пенсію пасля 18 гадоў работы паслом, яна сказала, што псіхалагічна было цяжка супрацоўнічаць з чэшскім урадам і ў той жа час бачыць прыгнёт да дысідэнтаў. Пасля выходу на пенсію яна на некалькі гадоў стала кансультантам Шведскага гандлёвага савета. Агда Росэль памёрла ў Стакгольме ў 2001 годзе. Яна пахавана на могілках Norra begravningsplatsen ў Сольне.
Вадалюб чорны
Вадалюб чорны (Hydrophilus piceus) — від насякомых сямейства ).
Апісанне
Даўжыня цела насякомага да 47 мм. Цела бліскучае, шэра-чорнае з аліўкавым адценнем. Адзін з найбуйнейшых жукоў Еўропы.
Экалогія
Дарослыя жукі любяць стаячыя вадаёмы і сілкуюцца воднымі раслінамі. Самкі адкладаюць да 50 яек у коканы, якія плаваюць па паверхні вады, прымацаваныя да якой-небудзь расліны. Лічынкі вядуць драпежніцкі лад жыцця, нападаючы на малявак рыб.
Бурк-ан-Брэс
Бурк-ан-Брэс (Bourg-en-Bresse, Bôrg) — горад на ўсходзе Францыі, прэфектура дэпартамента Эн. Насельніцтва — 40,7 тыс. жыхароў. Размешчаны на рацэ Рэсуз, на захад ад горнага масіва Юра. У XIII стагоддзі Бурк атрымаў статус вольнага горада. З XV стагоддзя — сталіца правінцыі Брэс у складзе герцагства Савоя. Захоўваў гэты статус і пасля далучэння да Францыі па выніках Ліёнскага міру да Вялікай французскай рэвалюцыі. Горад знаходзіцца на скрыжаванні значных транспартных шляхоў агульнаеўрапейскага значэння.
Асноўная прамысловая вытворчасць — завод грузавых аўтамабіляў «Рэно».
Правы чалавека ў Албаніі
Бягучыя праблемы, якія тычацца правоў чалавека ў Албаніі, уключаць хатні гвалт, выпадкі катавання і жорсткасць паліцыі, агульны стан турмаў, гандаль людзьмі і секс-гандаль, а таксама парушэнні правоў ЛГБТ.
Гісторыя
Падчас кіравання Энвера Ходжы (1944—1985) камуністычная Албанія лічылася адной з самых рэпрэсіўных краін ва Усходняй Еўропе, аднак з 1992 года пад кіраўніцтвам Дэмакратычнай партыі было праведзена некалькі рэформаў па лібералізацыі.
Гандаль людзьмі
Выпадкі гандлю людзьмі з’яўляюцца адным з парушэнняў правоў чалавека ў Албаніі. Канец камунізму прывёў да росту гандлю людзьмі, большасць ахвяр з якіх — жанчыны, вымушаныя займацца прастытуцыяй.
Албанія з’яўляецца краінай, чыіх людзей прадаюць з мэтай сексуальнай эксплуатацыі (у асноўным, гэта жанчыны і дзеці). Акрамя гэтага Албанія выступае ў якасці транзітнай краіны для гандлю людзьмі. Урад Албаніі прадэманстраваў пэўную прыхільнасць барацьбе з гандлем людзьмі, але падвергнулася крытыцы за тое, што не цалкам выконвае мінімальныя стандарты па выкараненні гандлю людзьмі і не можа распрацаваць эфектыўныя меры па абароне сведак.
Катаванні з боку ўладаў
З пачатку 1994 года Amnesty International атрымлівала паведамленні аб інцыдэнтах, у якіх супрацоўнікі албанскай паліцыі нібыта жорстка абыходзіліся з людзьмі падчас арышту або ўтрымання пад вартай, а некаторыя зняволеныя нават памерлі. Паведамляецца, што затрыманыя часта атрымлівалі траўмы (сінякі, зламаныя зубы, парэзы), некаторыя з якіх патрабавалі шпіталізацыі. Некаторыя выпадкі жорсткага абыходжання былі прызнаныя катаваннямі. Шмат з гэтых парушэнняў былі накіраваны супраць членаў ці прыхільнікаў Сацыялістычнай партыі (пераназванай Камуністычнай партыі). Сярод іншых ахвяр — гомасэксуалісты, прадстаўнікі грэчаскай меншасці і былыя палітычныя зняволеныя. Судовы пераслед супрацоўнікаў паліцыі за катаванні або жорсткае абыходжанне сустракаецца рэдка.
Акрамя таго, Amnesty International адзначае, што катаванні і жорсткае абыходжанне з затрыманымі распаўсюджаныя ў Албаніі нават сёння.
Гвалт і дыскрымінацыя ў дачыненні да жанчын
Каля 60 % жанчын у сельскай мясцовасці пакутуюць ад фізічнага ці псіхалагічнага гвалту і амаль 8 % — ад сексуальнага гвалту. Абарона насельніцтва пры гэтым часта не працуе. У 2014 годзе Албанскі Хельсінкскі камітэт паведаміў, што колькасць ахвяр сярод жанчын па-ранейшаму вялікая.
Камісар па абароне ад дыскрымінацыі выказаў занепакоенасць правамі жанчын з-за закона аб рэгістрацыі сем’яў. У выніку наспадары, якімі ў пераважнай большасці з’яўляюцца мужчыны, маюць права мяняць месца жыхарства сям’і без дазволу сваіх партнёраў.
Гвалт над дзецьмі
У 2015 годзе ЮНІСЕФ паведаміў, што 77 % дзяцей падвяргаліся той ці іншай форме хатняга гвалту. Сотні дзяцей прымушаюцца да жабрацтва або падвяргаюцца іншым формам прымусовай працы ўнутры краіны і нават за мяжой.
Боязь помсты
Прынамсі 70 сем’яў знаходзяцца ў добраахвотным зняволенні праз боязь помсты.
Парушэнні правоў чалавека грэчаскай меншасці
Правы чалавека ў Албаніі парушаюцца урадам, які, па паведамленнях праваабарончых арганізацый, пераследуе грэцкую меншасць з дапамогай паліцыі і сакрэтных службаў. Дамы грэчаскіх абшчын былі знесены ў выніку меркаваных этнічных нападаў на грэкаў Паўночнага Эпіра з Паўднёвай Албаніі. Таксама, паводле звестак Amnesty International, мелі месца выпадкі жорсткага абыходжання з прадстаўнікамі грэчаскай меншасці з боку ўладаў.
Акрамя таго, этнічная грэцкая меншасць скардзілася на нежаданне ўрада прызнаць гарады этнічных грэкаў за межамі «зон меншасцяў» камуністычнай эпохі, выкарыстоўваць грэцкую мову ў афіцыйных дакументах і на грамадскіх знаках у раёнах пражывання этнічных грэкаў ці ўключыць больш этнічных грэкаў у дзяржаўную адміністрацыю. У 2008 годзе ўрад устанавіў некалькі новых дарожных знакаў у раёне Хімара, напісаных на албанскай і англійскай мовах, але не на грэчаскай. Этнічны грэцкі мэр Хімары загадаў прыбраць гэтыя знакі, але ўрад абвінаваціў яго ў знішчэнні дзяржаўнай уласнасці.
У штогадовай справаздачы ЗША за 2012 год згадваецца, што з’яўленне рэзкіх нацыяналістычных груп, такіх як Альянс чырвоных і чорных, узмацніла этнічную напружанасць у дачыненні да груп грэчаскай меншасці.
Гор-Аполле
Гор-Аполле (Гор-Аполье) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Вязгінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 36 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 27 км на поўнач ад Смаленска, за 21 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Аполенка. За 27 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Ракітная на лініі Масква — Мінск.
Гарбуны (Волакаўскае сельскае паселішча)
Гарбуны (Горбуны) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Валокаўскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 19 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 31 км на паўночны захад ад Смаленска, за 16 км на поўнач ад аўтадарогі Арол — Віцебск. За 12 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Леляквінская на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Allium aeginiense
Allium aeginiense — від травяністых раслін сямейства ; эндэмік Грэцыі.
Волаты (Смаленскі раён)
Волаты (Волоты) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Вязгінскага сельскага паселішча. Станам на 2007 год пастаяннага насельніцтва не мае.
Allium aeginiense
Таксанамія
Класіфікацыя Кронквіста (1988) адносіла гэты род да, пазней паводле вынікаў філагенетычных даследаванняў род быў выдзелены ў асобнае сямейства  , аднак у больш позняй Сістэме класіфікацыі APG III (2009) роды, якія ўваходзілі ў гэта сямейства, былі ўключаны ў сямейства.
Распаўсюджанне
Эндэмік Грэцыі.
Волаты (Смаленскі раён)
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 26 км на поўнач ад Смаленска, за 19 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Жараспея. За 26 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Чырвоны Бор на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Мулен (Алье)
Мулен (Moulins) — горад у цэнтры Францыі, прэфектура (адміністрацыйны цэнтр) і трэці па велічыні горад дэпартамента Алье. Гістарычная сталіца герцагаў Бурбонскіх і былой правінцыі Бурбонэ. Назва перакладаецца як «Млыны». Насельніцтва — 21,9 тыс. жыхароў. Размешчаны на правым беразе ракі Алье. Горад знаходзіцца на поўнач ад гор Цэнтральнага масіва, але мясцовасць у гэтым раёне толькі злёгку пагорыстая. Мулен — адна з нямногіх камун у Францыі, часткі якіх належаць да розных кантонаў (кантоны Мулен-Захад і Мулен-Поўдзень).
Алекс Юшчанка
Алекс Юшчанка, сапр. Аляксей Якаўлевіч Юшчанка (, с. Харужаўка, Недрыгайлаўскі раён, Сумская вобласць, Украіна — ) — украінскі паэт. Заслужаны работнік культуры БССР (1980).
Біяграфія
Скончыў Нежынскі настаўніцкі інстытут (1939).
Творчасць
Дэбютаваў у друку ў 1935 годзе. Аўтар паэтычных зборнікаў «Да роднай зямлі» (1945), «Мая вясна» (1949), «Над шырокім Дняпром» (1951), «Людзі і кветкі» (1959), «Шаўчэнка ідзе па свеце» (1964), «Споведзь» (1971), «Родныя зоры» (1972), «Слова пра сяброў» (1976), «Цішыня ў росным вянку» (1981), «Высокая хваля» (1984) на тэмы дружбы народаў, працоўных будняў, Вялікай Айчыннай вайны. Аўтар гумарыстычнага зборніка «Дружным пяром» (1973), кніг нарысаў і ўспамінаў «Бяссмертнікі» (кн. 1—3, 1974—1982), «У памяці маёй» (1986). Аўтар вершаў пра Беларусь, артыкулаў пра творчасць В. Быкава, А. Зарыцкага, Я. Коласа, І. Мележа, Р. Няхая, М.Танка. Прысвяціў вершы Я. Купалу, Я. Коласу, М. Танку, баладу «Абеліск у стэпе» В. Быкаву. Перакладаў на ўкраінскую мову творы беларускіх пісьменнікаў. На беларускую мову яго асобныя творы пераклалі Р. Барадулін, Х. Жычка, А. Зарыцкі, Г. Каржанеўская, Г. Кляўко, М. Маляўка, М. Міровіч, В. Рагойша, М. Танк, М. Чарняўскі, У. Шахавец.
Сезон 2021 ЖФК Нёман Гродна
У 2021 годзе жаночы футбольны клуб «Нёман» з горада Гродна прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Склад каманды
Дадзеныя на 28 кастрычніка 2021 года.
Зеленагурскае ваяводства (1950—1975)
Зеленагурскае ваяводства (Województwo zielonogórskie) — адно з ваяводстваў, якія існавалі ў Польшчы ў 1950—1975 гадах. Сядзібай ваяводскіх улад быў горад Зялёна Гура.
Ваяводства ўтворана 6 ліпеня 1950 года з заходняй часткі Пазнаньскага ваяводства. Больш за 40 % тагачасных жыхароў ваяводства складалі вымушаныя перасяленцы польскай нацыянальнасці з былых даваенных усходніх ваяводстваў (крэсы ўсходнія), астатнія паходзілі пераважна з Пазнаньскага ваяводства (звыш 20 %).
Аляксей Пятровіч Юшнеўскі
Аляксей Пятровіч Юшнеўскі (, Падольская губерня, Украіна — ) — дзекабрыст. Вучыўся ў Маскоўскім універсітэце. З 1805 г. служыў у Калегіі замежных спраў. З 1819 г. генерал-інтэндэнт 2-й арміі, з 1823 г. стацкі саветнік. Член «Саюза працвітання», адзін з заснавальнікаў «Паўднёвага таварыства дзекабрыстаў» і член яго дырэкторыі (1822 г.), прадстаўнік радыкальнага крыла дзекабрыстаў, рэспубліканец. Удзельнічаў у напісанні «Рускай праўды» П.І.Песцеля. З 1839 г. на пасяленні, займаўся педагагічнай дзейнасцю.
Зеленагурскае ваяводства (1975—1998)
Зеленагурскае ваяводства (Województwo zielonogórskie) — адно з ваяводстваў, якія існавалі ў 1975—1998 гадах у Польшчы. Яго цэнтрам быў горад Зялёна Гура. У 1999 годзе тэрыторыя была ўключана ў склад Любушскага ваяводства.
Гарады
Найбуйнейшымі гарадамі ваяводства станам на 1998 год былі:
Кадрые Нурмамбет
Кадрые Нурмамбет (Kadriye Nurmambet, Qadriye Nurmambet; 12 жніўня 1933, Базаржык, Каралеўства Румынія — 31 студзеня 2023, Бухарэст, Румынія) — румынская крымскататарская выканаўца народных песень і фалькларыстка. У сябе ў краіне атрымала мянушку Салавей Дабруджы.
Біяграфія
Кадрые нарадзілася 21 жніўня 1933 года ў рэгіёне Дабруджа Каралеўства Румыніі (цяперДобрыч, Балгарыя) ў крымскататарскай сям’і. Яе бацька быў афіцэрам-артылерыстам. Калі Румынія саступіла Паўднёвую Дабруджу Балгарыі ў пачатку Другой сусветнай вайны, сям’я кадры пераехала на поўнач у Меджыдыю, дзе яе бацька быў прызначаны камандзірам гарнізона.
Яна вывучала права ў Бухарэсцкім універсітэце, скончыла яго ў 1957 годзе. Яна стала першай крымскататарскай жанчынай-юрыстам у Румыніі, служыла ў Канстанцы ў калегіі адвакатаў.
Нурмамбет мела цікавасць да фальклору і народнай музыкі яшчэ з дзяцінства, і з ранняга ўзросту выступала ў складзе крымскататарскіх і румынскіх фальклорных калектываў. У 1950 годзе яна выступіла на сцэне Румынскага атэнэума разам з шэрагам вядомых у краіне артыстаў.
У 1954 годзе прафесар Нацыянальнага ўніверсітэта музыкі ў Бухарэсце Тыберыў Аляксандру пахваліў яе выступ, і дзякуючы яму голас Кадрые загучаў на радыё. Яе першая пласцінка была выпушчаная ў 1960 годзе пад лэйблам Electrecord, за ёй рушылі ўслед іншыя: у 1963, 1974, 1980, 1982 і 1989 гадах.
Кадрые даведалася пра першыя народныя песні ад яе маці. Пазней яна праявіла моцную зацікаўленасць у збіранні традыцыйных песень. Яна падарожнічала па вёсках Дабруджы і шукала мясцовых жыхароў-носьбітаў крымскататарскай, нагайскай і турэцкай культуры. У 1957 годзе яна была запрошана для запісу больш за 90 традыцыйных татарскіх і турэцкіх песень для Залатога гукавога архіва Інстытута этнаграфіі і фальклору ў Бухарэсце. На працягу ўсяго свайго жыцця яна прыкладала вялікія намаганні, накіраваныя на захаванне традыцыйнай музыкі туркаў і татараў з Румыніі, навучаючы выканаўцаў фальклору.
Яе апошні студыйны альбом пад назвай Татарскія і турэцкія традыцыйныя народныя песні быў выпушчаны ў 2009 годзе пад лэйблам Electrecord.
Вадажук
Вадажук (Hydrobius fuscipes) — від жукоў сямейства, які сустракаецца на большай частцы ўмеранага Паўночнага паўшар’я.
Апісанне
Чорны з бронзавым адценнем, рыжымі нагамі, з целам даўжынёй 6-7 мм.
Вадалюб малы
Вадалюб малы (Hydrochara caraboides) — водны жук сямейства.
Апісанне
Невялікі жук даўжынёй 13—18,5 мм. Асноўны колер афарбоўкі аліўкава-чорны або некалькі цямней. Цела выпуклае, яйкападобнае. Заднія ногі слаба пакрытыя валасінкамі. Сківічныя шчупікі аднакаляровыя, цёмнаафарбаваныя.
Распаўсюджанне
Амаль паўсюдна ў Еўропе, Усходняя Еўропа (за выключэннем крайняй поўначы), Крым, Паўднёвы Урал, Заходняя Сібір.
Біялогія
Лічынкі з’яўляюцца драпежнікамі і сілкуюцца рознымі воднымі арганізмамі. Акукліваюцца ў глебе на беразе вадаёмаў.
Юрый Анатольевіч Балабанаў
Біаграфія
У 1988 годзе скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры.
Чэмпіён свету 1985 года ў камандным заліку ў складзе каманды СССР. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету па спартыўнай гімнастыцы 1985 года (на кольцах). Абсалютны чэмпіён СССР (1985). Чэмпіён СССР 1983, 1984, 1986 гг. — на кольцах, 1958 года — у мнагаборстве, 1984 года — на брусах. Сярэбраны прызёр чэмпіянату СССР па спартыўнай гімнастыцы 1982, 1984 гг. — на перакладзіне, 1986 года — на брусах. Бронзавы прызёр чэмпіянату СССР па спартыўнай гімнастыцы 1982 года — на кольцах, 1983 года — у вольных практыкаваннях. Пераможца турніру «Дружба» 1984 года ў камандным заліку.
Завяршыў спартыўную кар’еру ў 1986 годзе. Працаваў трэнерам у ЗША.
Памёр 10 мая 2006 года ад сардэчнага прыступу.
Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў ЗША
Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў (National Register of Historic Places) — гэта афіцыйны спіс раёнаў, мясцін, будынкаў, збудаванняў і аб'ектаў, якія лічацца вартымі захавання з-за іх гістарычнай значнасці або мастацкай каштоўнасці, які складаецца Федэральным урадам ЗША.
Стварэнне рэестра
Амерыканскі Закон аб ахове нацыянальнай гісторыі ў 1966 годзе стварыў рэестр і даў пачатак працэсу ўнясення да яго звестак аб аб'ектах. З больш чым паўтара мільёна аб'ектаў, якія знаходзяцца ў рэестры, 95 тысяч значацца індывідуальна. Астатнія ўнесены як часткі гістарычных раёнаў.
На працягу большай часткі сваёй гісторыі рэестр кіраваўся Службай нацыянальных паркаў ЗША — дзяржаўным агенцтвам у складзе Міністэрства ўнутраных спраў ЗША. Яго мэты — дапамагаць уласнікам маёмасці і зацікаўленым бакам, а таксама каардынаваць, выяўляць і абараняць гістарычныя месцы ў Злучаных Штатах. Нягледзячы на тое, што прысутнасць у рэестры мае ў асноўным сімвалічнае значэнне, такоее прызнанне значнасці аб'екта забяспечвае пэўны фінансавы стымул для ўласнікаў маёмасці, якая знаходзіцца ў спісе. Ахова маёмасці дзяржавай не гарантуецца. У працэсе вылучэння пэўныя аб'екты ці месцы ацэньваюцца з пункту гледжання чатырох крытэрыяў. Прымяненне гэтых крытэрыяў было прадметам крытыкі з боку навукоўцаў, а таксама грамадскасці і палітыкаў. Часам таксама ў яго могуць уключацца і гістарычныя мясціны за межамі краіны, але звязаныя са Злучанымі Штатамі (напрыклад, Амерыканская місія ў Танжэры).
Рэестр класіфікуе агульныя спісы па адным з пяці тыпаў: раён, мясціна, будынак, збудаванне або аб'ект. Некаторыя аб'екты аўтаматычна дадаюцца ў рэестр, калі яны трапляюць пад кіраванне Службы нацыянальных паркаў ЗША. Да іх адносяцца нацыянальныя гістарычныя помнікі, нацыянальныя гістарычныя месцы, нацыянальныя гістарычныя паркі, нацыянальныя ваенныя паркі, нацыянальныя мемарыялы і некаторыя помнікі.
Крытэрыі
Для таго, каб аб'ект мог быць уключаны ў рэестр, ён павінен адпавядаць як мінімум аднаму з чатырох асноўных крытэрыяў:
Гарбуны (Вязгінскае сельскае паселішча)
Гарбуны (Горбуны) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Вязгінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 43 жыхары (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 31 км на поўнач ад Смаленска, за 25 км на поўнач ад аўтадарогі, на беразе ракі Аполенка. За 32 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Чырвоны Бор на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.