cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Цяньлун
Паход у Тыбет і Непал
У 1788 годзе непальскія гуркхі ў Тыбет. Будучы не ў сілах адлюстраваць ўварванне самастойна, Тыбет звярнуўся па дапамогу да свайго сюзерэну — Цынскай імперыі. Цынская армія пад кіраўніцтвам не толькі выбіла гуркхаў з Тыбету, але і дайшла да Катманду. Па заключанай у 1792 годзе дамове непальскі кіраўнік абавязаўся не парушаць межаў Тыбету, вярнуць нарабаванае, і прызнаў сябе «даннікам» Цынскай імперыі. Паход у Тыбет і Непал, які абыйшоўся казне ў 6 мільёнаў, істотна абвастрыў Унутраныя цяжкасці імперыі. Перамогу над Непалам у 1792 годзе Хунлі і Хэшэнь выкарыстоўвалі для ўмацавання ў Тыбеце маньчжурскі ўплыў. Цынскія намеснікі атрымалі права ўдзельнічаць у прызначэнні і зняцці міністраў і чыноўнікаў, у кантролі над фінансамі і інспектаванні межаў. Знешнія сувязі Тыбету ў вялікай меры таксама апынуліся ў руках цынскіх намеснікаў. Рэзка павялічылася колькасць гарнізонаў, якія складаліся з мангольскіх, маньчжурскіх і кітайскіх частак. Уплыў маньчжураў у Тыбеце дасягнуў гістарычнага максімуму. Баючыся замежнага, перш за ўсё брытанскага, уплыву ў Тыбеце, цынскія імператары ажыццяўлялі палітыку яго ізаляцыі ад знешняга свету.
Вавілона-асірыйская культура
Асірыя
Цэнтралізацыя ўлады ў руках асірыйскіх цароў спрыяла таму, што мастацтву прад’яўлялі зусім вызначаныя патрабаванні праслаўляць дзеянні цароў-пераможцаў і ваенную моц дзяржавы. У сувязі з гэтым у адрозненне ад мастацтва Егіпта і мастацтва Месапатаміі ранніх перыядаў мастацтва асірыйскай дзяржавы мела больш выразнае свецкае прызначэнне, было, у першую чаргу, мастацтвам прыдворным, хоць многія сюжэты, тэмы, выявы па-ранейшаму нязменна былі звязаны з рэлігіяй.
Цяньлун
Пасольства Дж. Макартні
У канцы XVIII стагоддзя «закрыццё» Цынскай імперыі для знешняга гандлю стала перашкодай для эканамічнай і каланіяльнай экспансіі Вялікабрытаніі, якая хутка ўзмацнялася. Уступіўшы з 1760-х гадоў у стадыю, апошняя шукала шляхі для адкрыцця рынкаў краін Усходу і збыту сваіх тавараў. Імкнучыся прабіць пралом у сістэме ізаляцыі Кітая, урад У. Піта пад націскам гандлёва-прамысловых колаў у 1792 годзе накіраваў у Пекін. Яно павінна было дамагчыся адкрыцця для брытанскага гандлю шэрагу партоў, стварэння складскіх пунктаў, установы дыпламатычнага або гандлёвага прадстаўніцтва Англіі ў сталіцы Цынскай імперыі і адмены некаторых абмежаванняў на гандаль і перамяшчэнне брытанцаў у Кітаі. У правінцыі і ў Пекіне Дж. Макартні ў 1793 годзе прынялі як пасла далёкай і маленькай «варварскай» дзяржавы — чарговага «данніка» богдахана. Хунлі і Хэшэнь адмовіліся весці перамовы з паслом і адкінулі ўсе пісьмовыя патрабаванні брытанцаў. Місія Макартні скончылася ў 1794 годзе безвынікова. Пекінскія кіраўнікі ўсё яшчэ адчувалі сябе вяршыцелямі лёсаў свету, а сваю імперыю — цэнтрам Сусвету, перад якой павінны былі трапятаць як азіяцкія «даннікі», так і «англійскія варвары».
Вавілона-асірыйская культура
Асірыя
У краіне ўзводзілі грандыёзныя храмы, цудоўныя палацы, магутныя крэпасці. Асірыйскія гарады 13—7 стст. да н.э. мелі крапасное аблічча: былі абаронены ад нападаў ворагаў магутнымі сценамі з равамі і вежамі-контрфорсамі.
Цяньлун
Рост ўплыву таемных таварыстваў
З 1685 па 1792 гады маньчжурскія імператары вялі 11 войнаў, якія доўжыліся ў агульнай складанасці 50 гадоў. З 1721 па 1795 гады ў Кітаі адбылося 12 буйных паўстанняў, падаўленне якіх запатрабавала амаль 30 гадоў. Знешнія і ўнутраныя ваенныя дзеянні часцяком працякалі адначасова. Яны вялі да росту падаткаў, да экстраных пабораў, мабілізацыі сялян для адбыцця транспартнай і іншых павіннасцяў.
Вавілона-асірыйская культура
Асірыя
Храмы, якія мелі цэнтральнае памяшканне, былі ўзведзены па шумерскай традыцыі на штучных платформах. Частка храма будавалася па хета-хурыцкім тыпе: яны мелі порцік на фасадзе і памяшканні, згрупаваныя анфіладай. Пры храмах, прысвечаных сямі галоўным багам (як і ў Шумеры), узводзілі зікураты, звычайна ў сем ярусаў, якія былі ярка афарбаваны ў розныя колеры. Цэнтрамі рэгулярных па планіроўцы гарадоў сталі палацы-крэпасці са шматлікімі памяшканнямі вакол адкрытых двароў; парадныя арачныя парталы упрыгожваліся паабапал гарэльефамі ў выглядзе крылатых чалавека-быкоў «шэду».
Цяньлун
Рост ўплыву таемных таварыстваў
За сто гадоў пасля канчатковага заваявання Кітая маньчжурамі насельніцтва краіны павялічылася прыкладна ўтрая, а плошча апрацоўваных зямель, занесеных у кадастры, толькі на дзве траціны. У выніку апрацоўваная плошча зямлі на душу насельніцтва скарацілася амаль на 30 %. Як следства рэзка абвастрылася харчовая праблема, знізіўся жыццёвы ўзровень насельніцтва. У выніку да канца XVIII стагоддзя стала хутка расці маса беднякоў, даведзеных да галечы сялян. Гарады, паселішчы, гандлёвыя і рамесныя цэнтры, дарогі і кірмашы напаўняліся беспрацоўнымі, жабракамі, валацугамі, бежанцамі з раёнаў стыхійных бедстваў і ваенных дзеянняў. Тысячы людзей, якія зняліся з месцаў, натоўпы галодных людзей, што валачыліся па дарогах, згубіўшы маёмасць, былі здольныя на ўсё, служылі гаручым матэрыялам для сацыяльнага выбуху. Абвастрэнне сацыяльнай сітуацыі актывізавала антыманьчжурскія настроі. Нацыянальны патрыятычны рух стаў злучацца з сацыяльнай незадаволенасцю. У выніку другое дыханне набыла дзейнасць такога традыцыйнага інстытута кітайскага соцыума, як таемныя таварыствы (хуэйдан).
Вавілона-асірыйская культура
Асірыя
Сярод найбойльш значных комплексаў — палац Саргана II у Дур-Шарукіне (сучасны г. Харсабад) з храмамі, у т.л. свяцілішча з вежай-зікуратам. Палац размяшчаўся на ўскраіне горада, на штучнай чатырнаццаціметровай тэрасе з цэглы-сырца, абліцаванай каменнем. Частка палаца, асіметрычна размешчанага ў гарадской цытадэлі, выступала за гарадскую абарончую сцяну і таксама была абаронена крапаснымі вежамі, якія стаялі на роўных адлегласцях адна ад адной. У комплекс палаца, агульная плошча якога складала дзесяць гектараў, уваходзіла каля двухсот памяшканняў.
Цяньлун
Рост ўплыву таемных таварыстваў
Улады жорстка пераследвалі таемныя таварыствы. Насельніцтву пад страхам смяротнага пакарання забаранялася ўступаць у іх. Тым не менш колькасць іх членаў, іх новых адгалінаванняў і груп, іх тэрытарыяльны ахоп і аўтарытэт у насельніцтва бесперапынна раслі.
У 1770-х гадах у Паўночным Кітаі актывізаваліся розныя адгалінаванні секты «» (Байлянь цзяа). Адно з іх-секта «Белага сонца» (Баян цзяа — у 1774 годзе арганізавала паўстанне ў правінцыі Шаньдун. Паўстанцы захапілі шэраг акруговых і павятовых цэнтраў, галоўны горад вобласці, аблажылі і ўзялі горад на Вялікім канале, блакаваўшы маньчжурскі гарнізон. Тым самым паўстанцы перакрылі падвоз з поўдня харчавання ў Пекін. Вельмі устрывожаны Хунлі загадаў сцягнуць сюды з розных правінцый адборныя войскі. Узначаленыя канцлерам Шухэжэ, яны разграмілі паўстанцаў паблізу Ліньцына і ўварваліся ў горад. Каб не трапіць у рукі карнікаў, асноўныя кіраўнікі паўстання самі спалілі сябе ў падпаленым доме; іншых кіраўнікоў паўстання павезлі ў Пекін і там пакаралі смерцю. У правінцыі Шаньдун было пакарана звыш тысячы палонных.
Вавілона-асірыйская культура
Асірыя
Для пластыкі Асірыі характэрны манументальныя рэльефы (часам фарбаваныя) з фрызавымі кампазіцыямі. Палацавыя рэльефы высечаны на алебастравых плітах, так званых артастатах, якімі абліцоўвалі панізе асноўны мур сцен з цэглы-сырца. Пры гэтым стваралі шматметровыя, звязаныя паміж сабой па сэнсе і па сюжэтах кампазіцыі — своеасаблівыя пано на камені. Кампаноўка асірыйскай скульптуры была падпарадкавана архітэктоніцы будынкаў. У рэльефах таго ж часу ў сувязі з іх афіцыйнай значнасцю, пануе ўрачыстая запаволенасць, статычнасць рухаў і поз. Склаўся нерэлігійны канон цудоўнага, фізічна незвычайна магутнага чалавека, воіна-пераможца. Фігуры і галоўнае, твары ўсіх людзей, у тым ліку і цароў, ідэалізавалі і тыпізавалі: стваралі тып асірыйца з правільнымі рысамі, з густымі кучаравымі валасамі і барадой. Агульнай плоскасна-дэкаратыўнай трактоўцы выяў быў падпарадкаваны і ўмоўны разварот фігур, таксама кананізаваны да 9 ст. да н.э.: галаву, ніжнюю частку корпуса і ногі перадавалі ў профіль, вока — у фас, блізкае да пярэдняга плана плячо — у профіль, дальняе — у фас. Гіпертрафіраваная трактоўка мускулатуры і прапорцый чалавечага цела ў рэльефах 9 — пач. 8 ст. да н.э. ( у Кальху) змянілася ў 2-й пал. 8 — пач. 7 ст. да н.э. рэльефамі больш свабоднай кампазіцыі апавядальнага характару (палац Сінахерыба ў Ніневіі). Рэльефы 7 ст. да н.э. вылучаюцца жыццёвай выразнасцю вобразаў, дынамізмам (сцэны палявання на львоў у палацы Ашурбаніпала ў Ніневіі). Гэтыя насценныя рэльефы ўяўляюць надзвычайную каштоўнасць для разумення і ацэнкі выяўленчай творчасці Асірыі.
Цяньлун
Рост ўплыву таемных таварыстваў
У 1775 годзе іншае адгалінаванне «Белага Лотаса» — секта «Чырвонага сонца» (Хун’ян цзяа) — актывізавала сваю дзейнасць у наваколлях Пекіна і ў Мукдэне. Арыштаваўшы кіраўнікоў секты і многіх яе членаў, улады здолелі прадухіліць нарасталую небяспеку. У 1786 годзе яшчэ адно адгалінаванне «Белага Лотаса» — секта «Восем трыграм» (Багуа цзяа) — падняла паўстанне ў вобласці правінцыі. Захапіўшы абласны цэнтр і перабіўшы чыноўнікаў, паўстанцы высунулі лозунг звяржэння дынастыі Цын, але пацярпелі паражэнне. У 1788 годзе ўладам удалося пры дапамозе арыштаў сарваць падрыхтоўку паўстання гэтай секты ў раёне, які ляжаў на мяжы правінцый Шэньсі і Хэнань. На працягу двух наступных гадоў тут ішлі арышты яе членаў.
Вавілона-асірыйская культура
Асірыя
Гарманічна ўключаны ў арнаментальны рытм рэльефаў, у іх плоскасць палосы клінапісных надпісаў. Пры тонкай мадэліроўцы аб’ёмаў фігур і арнаментальнай прачэрчанасці шматлікіх дэталей у іх, адзіны галоўны прыём перадачы: падпарадкаванне ўсіх рэльефных выяў плоскасці сцяны, эфекту верхнебакавога асвятлення. Яшчэ больш падкрэслівала вялікія плоскасці, аб’ёмы і арнаментальна перададзеныя дэталі рэльефаў размалёўка (якая амаль нідзе не захавалася) чорным, чырвоным, сінім, зялёным і жоўтым па белым фоне. Чорна-карычневыя контуры адцянялі сілуэты ўсіх фігур людзей, жывёл і іншых выяў. Нешматлікім помнікам круглай скульптуры (каменныя статуі цароў) уласцівы строгая кананічнасць, манументальнасць, арнаментальна-дэкаратыўная трактоўка валасоў, адзення, атрыбутаў (статуі Ашурнасірпала II, Саламанасара ІІІ з Ашура). Галоўнае ў пластычнай трактоўцы і канструкцыі скульптур — іх урачыста-велічнае «стаянне» ці «сядзенне» на троне і, такім чынам, падпарадкаванне круглай пластыкі ясна выяўленай архітэктоніцы інтэр’ераў будынкаў. Абагульнены, манументаваны іх асноўныя аб’ёмы, адцененыя невялікай колькасцю арнаментальна-дэкаратыўна прарэзаных дэталей. Кампазіцыя іх строга франтальная, выявы ідэалізаваны: праслаўляецца веліч і велізарная фізічная сіла цароў.
Цяньлун
Рост ўплыву таемных таварыстваў
У канцы 1780-х гадоў з-за цяжару падатковага прыгнёту і чыноўніцкага самавольства абвастрылася абстаноўка на Тайвані. Вялікім уплывам тут карысталася «Таварыства Неба і Зямлі», якое дзейнічала ў Фуцзяні. Калі ў 1787 годзе супраць кіраўніка заснавальніка аддзялення гэтага таварыства на Тайвані быў пасланы карны атрад, ён быў разгромлены паўстанцамі, якія захапілі шэраг адміністрацыйных цэнтраў. У руках паўстанцаў апынулася амаль уся заходняя частка Тайваня. Паўстанцы стварылі свой дзяржапарат, які складаўся з членаў тайнага таварыства, абвясцілі аднаўленне парадкаў і звычаяў дынастыі Мін. Аднак яны не змаглі ўзяць галоўны горад -Тайваньфу (Тайнань). Калі на востраў з мацерыка прыбыло два атрады карнікаў-паўстанцы знялі аблогу Тайваньфу і, адступіўшы ўглыб вострава, сталі ўмацоўваць свае сілы. З мацерыка да карнікаў таксама бесперапынна прыбывалі падмацаванні, і да канца 1787 года на востраве дзейнічала 100-тысячная армія са «сцяжных» частак і адборных войскаў сямі правінцый. Ёю камандаваў. У наступным годзе асноўныя групоўкі паўстанцаў былі разгромленыя, іх кіраўнікі схопленыя, адпраўленыя ў клетках у Пекін і там пакараныя. Імкнучыся ўмацаваць сваё становішча на Тайвані, маньчжуры ў 1792 годзе спецыяльна ўнеслі ў Крымінальны кодэкс імперыі «» найстражэйшую забарону на дзейнасць «Таварыства Неба і зямлі». Прыналежнасць да яго каралася смяротным пакараннем або пажыццёвай ссылкай.
Вавілона-асірыйская культура
Асірыя
Пра жывапіс Асірыі можна меркаваць па фрагментах фрэсак з палаца ў («Два асірыйскія саноўнікі», «Паляванне на льва» і інш., 9—8 ст. да н.э.). Развіваліся таксама мастацкае ткацтва, разьба па косці і дрэве, апрацоўка металу.
Цяньлун
Завяршэнне заваявання Паўднёва-Заходняга Кітая
Нягледзячы на няўдачы на поўдні, у цэлым ваенная экспансія імператара Цяньлуна амаль удвая павялічыла тэрыторыю і без таго велізарнай імперыі Цын і аб’яднала многія неханьскія народы, такія як уйгуры, казахі, кіргізы, эвенкі і манголы. Гэта таксама было вельмі дарагое прадпрыемства, сродкі імперскай казны амаль усе былі накіраваны на ваенныя экспедыцыі. Нягледзячы на тое, што войны былі паспяховымі, яны не былі такімі ў пераважнай большасці. Цынская армія прыкметна скарацілася і ёй было цяжка сутыкнуцца з некаторымі ворагамі: заняла 2-3 гады — спачатку цынская армія была разгромлена, хоць  (нашчадак Юэ Фэя) пазней узяў кантроль над сітуацыяй. Бітва з джунгарамі прайшла ў шчыльным баі, былі панесены вялікія страты з абодвух бакоў.
У канцы прыгранічных войнаў цынская армія пачала значна слабець. У дадатак да больш мяккай ваеннай сістэмы ваеначальнікі сталі задаволены сваім ладам жыцця. Паколькі большасць ваенных дзеянняў ужо адбылася, ваеначальнікі больш не бачылі прычын для падрыхтоўкі сваіх армій, што прывяло да хуткага ваеннага заняпаду да канца праўлення імператара Цяньлуна. Гэта было галоўнай прычынай няздольнасці цынскіх вайскоўцаў здушыць, якое пачалося ў канцы праўлення імператара Цяньлуна і працягнулася да праўлення імператара Цзяцына.
Адрачэнне Хунлі
У лютым 1796 года, на шасцідзесятым годзе свайго кіравання, ва ўзросце 85 гадоў імператар Хунлі адрокся ад пасаду. Лічачы для сябе недазваляльным кіраваць даўжэй, чым яго вялікі дзед Сюанье, Хунлі перадаў уладу свайму пятнаццатаму сыну Юн’яню. Новы імператар атрымаў разам з тронам у спадчыну ад бацькі яго ўсемагутнага фаварыта Хэшэня. Не жадаючы засмучаць састарэлага Хунлі, Юн’янь быў вымушаны трываць яго ўлюбёнца. яшчэ на працягу трох гадоў — аж да смерці экс-імператара ў 1799 годзе — захоўваў у сваіх руках кіраванне ўсімі справамі дзяржавы.
Памёр на 88-ым годзе жыцця 7 лютага 1799 года ў Пекіне.
Еўрапейскія стылі
Для імператар Цяньлун даручыў італьянскаму езуіту Джузэпэ Кастыльёне пабудаваць  — асабняк у заходнім стылі, каб задаволіць свой густ да экзатычных будынкаў і аб’ектаў. Ён таксама даручыў французскаму езуіту спраектаваць серыю гідравузлоў і фантанаў з падземным абсталяваннем і трубамі для забавы імператарскай сям’і. Французскі езуіт таксама стаў мастаком імператара, як і. Разам з Кастыльёне і ён распрацаваў Медныя гравюры са сцэнамі бітваў.
Заўвагі
<references group="заўв"/>
Галубы (Бурыньскі раён)
Галубы (Голуби́) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Малышаў
Малышаў — прозвішча.
Ігарыўка (Бурыньскі раён)
Ігарыўка (І́горівка) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Дзякіўка (Бурыньскі раён)
Дзякіўка (Дякі́вка) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
Куты (Маладзечанскі раён)
Куты́ (, Куты) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мясоцкага сельсавета.
Кутляны
Да 3 жніўня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад Рэдзькавіцкага сельсавета Ільянскага раёна, пасля ў складзе Вялікасельскага сельсавета Маладзечанскага раёна.
Новы Мыр (Бурыньскі раён)
Новы Мыр (Нови́й Мир) — вёска ў Бурыньскім раёне Сумскай вобласці Украіны.
SVT1
SVT1 — асноўны тэлеканал шведскага грамадскага вяшчальніка Sveriges Television у Швецыі.
Гісторыя
Канал пачаў вяшчанне ў 1956 годзе і быў вядомы як Radiotjänst TV. Праз год ён быў перайменаваны ў Sveriges Radio TV. У 1969 годзе быў запушчаны другі тэлеканал TV2, і існуючы канал стаў TV1. Абодва каналы сталі часткай Sveriges Television (SVT) 1 ліпеня 1979 года.
Лазавец
Лазаве́ц (, Лозовец) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мясоцкага сельсавета.
Вініпег
Ві́ніпег, або Уі́ніпег (Winnipeg) — горад Канадзе. Размешчаны на поўдні краіны, на р. Асінібайн пры яе упадзенні ў р. Рэд-Рывер. Адмiнiстрацыйны цэнтр правiнцыi Манітоба. Насельніцтва складае 633 тыс. жыхароў (2006).
Назва паходзіць ад індзейскага племені вінебага. Першае паселішча еўрапейцаў на месцы Вініпега заснавана ў 1738 года; назву атрымаў у 1873 годзе. Важны вузел трансканадскіх чыгунак і шашэйных дарог. Горад абслугоўваецца міжнародным аэрапортам імя Джэймса Рычардсана. Два ўніверсітэты.
Эканоміка
Гандлёва-размеркавальны цэнтр стэпавых тэрыторый Канады. Рынак збожжа (пераважна пшаніцы) сусветнага значэння. Развіты харчовая (мясакансервавая, мукамольная, малочная, маслабойная), швейная, мэблевая, паліграфная, хімічная, электратэхнічная, нафтаперапрацоўчая, металаапрацоўчая, машынабудаўнічая прамысловасць.
Веспасіянаўскі Псалтыр
Веспасіянаўскі Псалтыр (Лондан, Брытанская бібліятэка, Котанаўская калекцыя Веспасіяна A I) — англа-саксонскі ілюмінаваны Псалтыр, аформлены ў часткова і створаны ў другой або трэцяй чвэрці VIII стагоддзя. Ён змяшчае на Стараанглійскай, якія з’яўляецца найстарэйшым захаваным англійскім перакладам якой-небудзь часткі Бібліі. Рукапіс быў створаны ў паўднёвай Англіі, магчыма, у Абацтве Святога Аўгусціна, Кентэрберыйскім Саборы ці ў прыходзе, і гэта самы ранні манускрыпт, створаны ў «», які захаваўся.
Псалтыр належыць да групы рукапісаў з Паўднёвай Англіі вядомай як «Тыберыйская група», у якую таксама ўваходзяць Стакгольмскі Залаты Кодэкс, Евангелле Барберыні, , Беда Тыберыя і Наннамінстэрская кніга.
Апісанне
Псалтыр уключае Кнігу псалмоў разам з лістамі Святога Ераніма, гімны і спевы. Галоўны пісец быў таксама мастаком мініяцюр. Рукапіс быў напісаны на латыні на вялені, з дапамогай паўднёвагаўнцыяльнага почырку з рустычнымі рубрыкамі. Там прысутнічаюць дапаўненні, зробленыя пісарам па імені англійскім каралінгскім мінускулам. Англійскія былі напісаныя  спічастым мінускулам.
Гэты мае памер 235 на 180 мм. Тэкст напісаны на плоўчы каля 175 на 135 мм. Маецца 160 фоліа.
Існуе некалькі асноўных ініцыялаў, якія аформлены сюжэтна, зааморфна або з выкарыстаннем іншых відаў дэкарацыі. Вялікія ініцыялы у пачатку псалмоў 1, 51 і 101. Гэты трохчасткавы падзел характэрны для Псалтыроў. Акрамя таго, псалмы пачатку кожнага літургічнага аддзелу Псалтыра прыводзяцца буйныя ініцыялы. Першыя літары іншых псалмоў маюць драбнейшыя ініцыялы, якія дэкарыраваны, часам зааморфна, і зроблены ў стылі, які часам завуць «antenna style».
На адзінай захаванай поўнастаронкавай мініяцюры намаляваны цар Давыд з яго прыдворнымі музыкамі, гэта старона фоліа верса 30. Цалкам магчыма, што гэтая мініяцюра была першапачаткова або адкрываючай мініяцюрай з Псалтыра, а аформленая старонка- у пачатку псалмоў адсутнічала, гэтак жа як дывановая старонка ў канцы. Сэр Роберт Котан змясціў выразку з Брэвіярыя на фоліа 160v. Ён таксама уставіў мініяцюру з богаслужбовай Псалтыры XIII стагоддзя як фоліа 1.
Гісторыя
Рукапіс быў створаны ў другой чвэрці VIII стагоддзя, і, верагодна, з’яўляецца самым раннім з групы Тыберыя. Почырк стараанглійскіх глосаў з’яўляецца тыповым почыркам, якім карысталіся ў Кентэрберыйскім скрыпторыі прыкладна ад 820 да 850. , які ўнёс дапаўненні ў рукапіс, быў у пачатку XI стагоддзя манахам у Крайст-Чэрч, Кентэрберы. Храніст XV стагоддзя пакінуў запіс пра Псалтыр у Кентэрберы, якім, магчыма, быў Веспасіанаўскі Псалтыр.
Рукапіс знаходзіўся ў Кентэрберы ў 1553 годзе. Каля 1556 года яго ўладальнікам стаў сэр, які даў яе ў карыстанне Мэцью Паркеру, архібіскупу Кентэрберыйскаму. У 1599 манускрыпт патрапіў у валоданне да сэра Роберта Котана, які падпісаў яе на фоліа 12 рэкта. Ён стаў нацыянальным здабыткам, разам з астатнімі манускрыптамі Котанаўскай бібліятэкі ў 1702 годзе і быў уключаны ў Брытанскі музей, калі ён быў заснаваны ў 1753 годзе. Том стаў першым у Веспасіянаўскай секцыі ў рамках бібліятэчнай індэксацыі імён па набору бюстаў рымскіх імператараў на верхняй частцы паліцы.
Зікурат ва Уры
Вялікі зікурат ва Уры (зікурат Этэменігуру ) — найбольш захаваны храмавы комплекс Старажытнага Двурэчча. Збудаваны ў XXI стагоддзі да н.э. (каля 2047 да н.э.) у горадзе Уры мясцовымі царамі Ур-Наму і Шульгі, як і свяцілішча Экішнугаль, у гонар месяцавага бажаства Нана. Пазней не раз перабудоўваўся, быў значна пашыраны новававілонскім царом Набанідам.
Архітэктура
Першапачаткова зікурат узвышаўся, верагодна, на 60 м, трыма манументальнымі ўступамі, лаканічнымі па аб’ёмах і выразнымі па сілуэце. На верхняй з тэрас знаходзіўся невялікі храм — «жыллё бажаства». Верхняя пляцоўка служыла таксама жрацам для назіранняў за зоркамі. Унутры сцен, якія падтрымлівалі платформы, знаходзілася мноства пакояў, дзе жылі святары і служкі храма.
Ніжняя тэраса была афарбавана бітумам у чорны колер, другую абліцоўвала абпаленая чырванаватая цэгла, трэцяя тэраса была пабелена, а сцены храма, наколькі можна судзіць, напрыклад, па сведчаннях Герадота, пакрываў звонку слой сіняй паліванай цэглы. Відавочна, расфарбоўка мела сімвалічнае значэнне. На першую тэрасу, па фасадным яе боку, вялі тры лесвіцы, якія сустракаліся на вышыні 15 м дзе мелася невялікая пляцоўка. Дзве з іх прылягалі да бакавой плоскасці платформы. Мерны рытм ступеняў трэцяй сярэдняй лесвіцы, перпендыкулярнай да аб’ёму зікурата, працягваўся затым у лесвічных маршах на другую і трэцюю тэрасы, ствараючы адчуванне бясконцага шляху ў нябесную вышыню. Першы даследчык збудавання, Леанард Вулі, лічыў, што гэтыя лесвіцы былі ў старажытнасці абсаджаны дрэвамі, каб усё збудаванне нагадвала жыхарам алювіяльнай раўніны свяшчэнную гару. Накіраванасць увысь была падмацавана вертыкалямі лапатак, мерна размеркаваных па паверхні платформы, а таксама лёгкім нахілам бакавых плоскасцей.
Не выключана, што або сам зікурат Этэменігуру, або пабудаваны па яго ўзоры зікурат у Вавілоне паслужылі правобразам апісанай у Бібліі Вавілонскай вежы.
Сучасны стан
Да нашых дзён захавалася велічная ніжняя тэраса, плошчай 65x43 м і вышынёй у 20 м. У XX стагоддзі экспедыцыя Леанарда Вулі з Брытанскага музея ачысціла зікурат ад шматвяковых напластаванняў, пасля чаго ён быў часткова рэканструяваны. У двары зікурата Вулі адкрыў рэшткі храмавага архіва — гліняныя таблічкі з інфармацыяй пра гандлёвыя здзелкі, у якіх жрацы выступалі прадстаўнікамі месяцавага бажаства.
На мяжы XXI стагоддзя помнік падвергся новым выпрабаванням. Па распараджэнні Садама Хусейна ў 60-я гады XX стагоддзя былі адноўлены фасады будынка і манументальная лесвіца, што сказіла яго аблічча. Побач з зікуратам размешчаны разваліны храма Навухаданосара II.
Белдзіпрамясамалпрам
Белдзіпрамясамалпрам — колішні праектны інстытут у Мінску. Размяшчаўся па адрасе вуліца В. Харужай, 31а.
Гісторыя
Заснаваны ў лютым 1968 года як Мінскі комплексны праектны аддзел Дзяржаўнага інстытута па праектаванні прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці (Дзіпрамяса) Галоўнага ўпраўлення па праектаванні прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці Міністэрства мясной і малочнай прамысловасці СССР, са студзеня 1970 — Ленінградскага дзяржаўнага інстытута па праектаванні прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці (Лендзіпрамясамалпрам).
З 1 сакавіка 1972 года Мінскі філіял Лендзіпрамясамалпрама Міністэрства мясной і малочнай прамысловасці СССР, з 18 чэрвеня 1980 года Беларускі філіял Лендзіпрамясамалпрама, з 30 лістапада 1981 года філіял Дзіпрамяса. З 19 сакавіка 1987 года Дзяржаўны інстытут па праектаванні прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці ў Паўночна-Заходніх раёнах СССР (Паўнзахдзіпрамясамалпрам) Дзяржаграпрама СССР.
З 3 верасня 1990 года Беларускі дзяржаўны інстытут па праектаванні прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці (Белдзіпрамясамалпрам) Дзяржкамсельгасхарча БССР, з 9 ліпеня 1991 года — Мінсельгасхарча БССР, з 19 верасня 1991 года — Мінсельгасхарча Рэспублікі Беларусь.
З 27 лістапада 1996 года Дзяржаўнае прадпрыемства «Інстытут „Белдзіпрамясамалпрам“» Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь, з 20 верасня 2000 года праектнае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства.
У верасні 2002 года аб’яднаны з праектнымі інстытутамі «Белдзіпрахарчпрам» і «Белаграпраект» у адкрытае акцыянернае таварыства «Белдзіпрааграхарчпрам» у сістэме Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь.
Дзейнасць
Асноўныя кірункі дзейнасці: праектаванне новых і рэканструкцыя дзеючых прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці, распрацоўка схем развіцця прадпрыемстваў галіны і інш.
Гідраэнергетыка Беларусі
Гідраэнергетыка Беларусі — галіна энергетыкі Беларусі, у аснове якой ляжыць выкарыстанне гідраэнергіі.
Гісторыя
У мінулым гідраэнергетычныя рэсурсы на тэрыторыі Беларусі актыўна выкарыстоўваліся праз вадзяныя млыны і пільні, так у 1941 годзе іх дзейнічала больш за 1000.
У 1950—1960-я гады ў БССР была пабудавана 179 малых ГЭС агульнай вызначанай магутнасцю 21 тыс. кВт (найбольш буйная — Асіповіцкая ГЭС) са штогадовай выпрацоўкай электрычнасці 88 млн кВт*г. Але за развіццём Беларускай энергетычнай сістэмы большасць з іх закінутая або закансерваваная. У Пінскім гідратэхнікуме навучалі па спецыяльнасці «будаўніцтва сельскіх ГЭС і гідрамеліярацыя». Цяпер некаторыя з колішніх малых ГЭС аднаўляюць, таксама будуюцца новыя.
На пачатак 2004 года вызначаная магутнасць 21 ГЭС на балансе ДВА «Белэнерга» склала 10,9 МВт, а іх гадавая выпрацоўка электраэнергіі — ~29 млн кВт*г (0,1 % ад выпрацоўкі ўсёй энергасістэмай), што адпавядае ~8 тыс. т.у.п. На канец 2010 г. у краіне дзейнічала 36 малых ГЭС агульнай магутнасцю 13,5 МВт і выпрацоўкай звыш 33 млн кВт*г у год. У 2011 годзе колькасць ГЭС у Беларусі плануецца павялічыць да 48. Паводле «Канцэпцыі энергетычнай бяспекі Рэспублікі Беларусь», да 2020 года плануецца выйсці на паказчыкі атрымання за кошт гідраэнергетыкі да 0,8—0,9 млрд кВт*г у год, што адпавядае 220—250 тыс. т.у.п. і будзе складаць ~8 % у выпрацоўцы электраэнергіі ўсёй энергетычнай сістэмай. Каб дасягнуць гэтых паказчыкаў плануецца не толькі ўзнаўленне і рэканструкцыя ўсіх мэтазгодных колішніх малых ГЭС, а і будаўніцтва каскадаў ГЭС у т.л. каскадаў малых ГЭС на малых рэках — так у перыяд 2004—2020 плануецца пабудаваць 9 ГЭС агульнай вызначанай магутнасцю 200,4 МВт і 8 малых ГЭС агульнай вызначанай магутнасцю 1,44 МВт.
У 2010-х былі адкрыты тры вялікіх па беларускіх маштабах ГЭС. Найбольшыя з іх — Віцебская ГЭС (40 МВт) і Полацкая ГЭС (22 МВт), што сталі першынцамі ў каскадзе на Заходняй Дзвіне. Гродзенская ГЭС (17 МВт) на р. Нёман. Асіповіцкая ГЭС на р. Свіслач і Чыгірынская ГЭС (1,5 МВт) на р. Друць. Да 2020 г. плануецца давесці сумарную магутнасць гідраэлектрастанцый да 200 МВт.
Эканамічныя паказчыкі
Эканамічны гідраэнергетычны патэнцыял Беларусі ацэньваецца ў 325 МВт або 1,5 млрд кВт*г у год (2007). Да 2010-х наяўны патэнцыял быў асвоены толькі на 3 % (2003), тымчасова як у Літве на 14 %, у Германіі — 70 %, Бельгіі — 75 % (2007). Пачынаючы з 212012, на Нёмане і Заходняй Дзвіне былі ўзведзены тры адносна вялікіх ГЭС сумарнай магутнасцю 80 МВт, што павысіла выкарыстанне патэнцыялу да 25 %. На 2004 года доля ГЭС у выпрацоўцы электраэнергіі энергетычнай сістэмай складае толькі 0,1 %, на 2007 — 0,3 %, на 2017 — ужо 1,2 %.
Невысокія лічбы гідраэнергапатэнцыялу абумоўлены асаблівасцямі рэльефу — тэрыторыя Беларусі раўнінная, таму могуць быць выкарыстаны толькі нізканапорныя гідраэнергетычныя аб'екты. На самым Дняпры і ў басейне Прыпяці магчымасці будаўніцтва гідраэлектрастанцый абмежаваныя з-за вялізных плошчаў, якія будуць затопленыя пры стварэнні вадасховішчаў, але на прытоках Дняпра, а таксама ў басейнах Заходняй Дзвіны і Нёмана ёсць умовы для стварэння досыць эканамічных і экалагічна бяспечных гідраэлектрастанцый. У перспектыве гідраэнергетыка ў Беларусі можа развівацца ў напрамку будаўніцтва гідравузлоў комплекснага выкарыстання — стварэння вадасховішчаў для рэгулявання сцёку пры адначасовым выкарыстанні іх у мэтах энергетыкі, водазабеспячэння, воднага транспарту, меліярацыі і аховы вод.
Будаўніцтва 1 кВт гідраэнергетычных магутнасцей у 2,1 разы (2006) даражэй за будаўніцтва магутнасцей традыцыйнай (газавай) энергетыкі, але цэны на газ няўхільна павышаюцца, таму з пункту гледжання энергетычнай бяспекі краіны гідраэнергетыка перспектыўная галіна. Навукоўцы Інстытута энергетыкі АПК НАНБ распрацавалі электрагенератар для мікра ГЭС вызначанай магутнасцю 15 кВт. Выпрабаванні эксперыментальнага ўзору генератара выявілі, што яго ККД на 10—15 % вышэйшы чым у аналагаў.
Дрыжыкі
Дрыжыкі — выкліканае спазмам паверхневых (скурных) крывяносных сасудаў адчуванне, якое суправаджаецца мышачнай дрыготкай (галоўным чынам жавальных цягліц, затым цягліц плечавага пояса, спіны і канечнасцяў) і спазмам скурных цягліц («»).
Бежалі
Бежалі (Бежали) — вёска ў Краснінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Малееўскага сельскага паселішча.
Дрыжыкі
Прычына ўзнікнення
Дрыжыкі часта ўзнікаюць пры пераахаладжэнні, а таксама ў пачатку ліхаманкі пры інфекцыях, і іншых захворваннях.
Расійская гвардыя
Расійская гвардыя, падраздзяленні расійскай арміі, якія адносяцца да гвардыі — адборнай прывілеяванай часткі войскаў. Першае згадванне аб расійскіх гвардзейскіх часцях, прыводзіцца ў гістарычным летапісе расійскай арміі, у сувязі з баявымі паходамі пятроўскіх войскаў пад Азоў і Нарву.
XVIII стагоддзе
Гвардыя заснаваная ў пачатку царствавання Пятра Вялікага з палкоў Праабражэнскага і Сямёнаўскага. У архіве Сямёнаўскага палка ёсць звесткі, што ён ужо ў 1698 годзе называўся Сямёнаўскай лейб-гвардыяй. У 1700 годзе пры паразе расійскіх войскаў пад Нарвай 2 гвардзейскіх палка на працягу 3 гадзін стрымлівалі шведаў, за што обер-афіцэры гэтых палкоў узнагароджаныя знакам адзнакі (самым старажытным у Расіі) з надпісам: «1700, лістапада 19».
У царстваванне Пятра I гвардыя папаўнялася пераважна дваранамі; толькі пасля значных страт у бітвах сталі дапушчаць у ёй пераводы з арміі і прыём рэкрутаў. Кожны дваранін, які паступіў на вайсковую службу, перш чым зрабіцца афіцэрам арміі, павінен быў паступіць радавым у адзін з гвардзейскіх палкоў і праслужыць у гэтым званні пакуль Гасудар не зацвердзіць балатаванне яго ў афіцэры, на якім засноўвалася ў то час узвядзенне ў чыны.
Пры Кацярыне I была заснавана кавалергардыя, і, акрамя таго, да складу гвардыі прылічаны лейб-гвардыі батальён, які знаходзіўся ў Маскве і складзены з няздольных да службы чыноў гвардзейскіх палкоў. Пры Ганне Іванаўне лейб-рэгімент пераіменаваны ў лейб-гвардыі конны полк, і сфарміраваны гвардзейскі пяхотны полк, названы Ізмайлаўскім. Адмысловы гвардзейскі атрад удзельнічаў у паходзе супраць турак 1737—1739 гадоў.
Імператрыца Лізавета Пятроўна прыняла сама званне палкоўніка ўсіх гвардзейскіх палкоў, а грэнадзёрскую роту праабражэнцаў, якая спрыяла яе ўступленню на прастол, аддзяліла ад палка і назвала лейб-кампаніяй. Пры Пятры III лейб-кампанія была скасавана. Пры Кацярыне II распушчаны Маскоўскі л.-гв. батальён, ўзамен якога заснаваная інвалідная каманда ў Мураме, названая лейб-гвардыі мурамскай (1764). Гвардыя прымала дзейны ўдзел у швецкай вайне.
Імператар Павел I узмацніў гвардзейскія палкі, уключыўшы ў іх склад часці войскаў, якія знаходзіліся пры ім у Гатчыне да яго ўсшэсця на прастол; створаны былі таксама лейб-гвардыі артылерыйскі батальён, лейб-гвардыі егерскі батальён і палкі: лейб-гвардыі гусарскі (1796) і лейб-гвардыі казачы (1798), а з няздольных да палявой службы гвардзейскіх ніжніх чыноў складзены лейб-гвардыі гарнізонны батальён.
Пры Аляксандры I
Пры імператары Аляксандры I з лейб-гвардыі Егерскага батальёна сфарміраваны лейб-гвардыі Егерскі полк; у 1806 годзе з удзельных сялян бліжэйшых да Пецярбурга вотчын сфарміраваны батальён імператарскай міліцыі, які атрымаў за адзнаку ў вайне 1808 года права гвардыі; у 1811 годзе з яго сфарміраваны лейб-гвардыі Фінляндскі полк. У тым жа года ад Праабражэнскага палка аддзелены 1 батальён на фарміраванне лейб-гвардыі Літоўскага палка, пераіменаванага ў 1817 годзе ў лейб-гвардыі Маскоўскі, у тым жа 1817 годзе ў Варшаве сфарміраваныя палкі лейб-гвардыі Літоўскі і лейб-гвардыі Валынскі полк.
У 1810 годзе заснаваны Гвардзейскі экіпаж, а ў 1812 годзе — лейб-гвардыі Сапёрны батальён. У 1813 годзе палкі лейб-Грэнадзерскі і Паўлаўскі за адзнаку далучаныя да гвардыі, прычым іх афіцэрам дадзена перавага аднаго чыну перад ваеннымі; палкі гэтыя ўтварылі новую, або маладую гвардыю, у адрозненне ад якой ранейшыя палкі зваліся старой гвардыяй.
У 1809 годзе сфарміраваныя лейб-гвардыі Драгунскі полк і лейб-гвардыі Уланскі полк, а ў 1814 годзе — лейб-гвардыі Коннаегерскі полк. У Варшаве сфарміраваны ў 1817 годзе лейб-гвардыі Падольскі кірасірскі полк і лейб-гвардыі Уланскі полк Яго Высокасці Цэсарэвіча, а ў 1824 годзе (на правах маладой гвардыі) — лейб-гвардыі Гродзенскі гусарскі. Акрамя таго, сфарміраваны гвардыі Жандарскі паўэскадрон (1815), гвардыі Коннапіанерны эскадрон (1819) і лейб-гвардыі Інвалідная брыгада (1824).
За адзнакі, аказаныя ў вайне з французамі, да складу маладой гвардыі прылічаны (1813) лейб-Кірасірскага Яго Вялікасці полк. У 1805 годзе створана лейб-гвардыі Конная артылерыя, у 1811 годзе — лейб-гвардыі Артылерыйская брыгада, ў 1816 годзе падзеленая на 1-ю і 2-ю брыгады. У 1817 годзе ў Варшаве сфарміравана гвардзейская батарэйная рота, якая ўвайшла ў 1821 годзе ў склад зводнай гвардзейскай і грэнадзерскай артылерыйскай брыгады. Гвардыя прымала года ва ўсіх войнах, якія вяліся ў царстваванне Аляксандра I, акрамя турэцкай і персідскай.
Пры Мікалаі I
Пры імператары Мікалаі I, у 1829 годзе да складу маладой гвардыі прылічаны фінскі вучэбны стралковы батальён з пераіменаваннем у лейб-гвардыі фінскі стралковы батальён. Яму, роўна як палкам лейб-гвардыі грэнадзерскаму і паўслаўскаму, дараваны ў 1831 годзе за адзнакі ў Польскай кампаніі права старой гвардыі. Тады ж грэнадзерскім палкам Санкт-Пецярбургскаму, караля Фрыдрыха Вільгельма III і Кексгольмскаму імператара аўстрыйскага повелено знаходзіцца пры гвардзейскім корпусе.
У 1827 годзе сфарміраваны лейб-гвардыі крымска-татарскі эскадрон і лейб-гвардыі каўказска-горскі эскадрон. У 1831 годзе лейб-гвардыі кірасірскага Яго Вялікасці полк злучаны з лейб-гвардыі падольскім кірасірскім пад агульным назвай лейб-гвардыі кірасірскі Яго Вялікасці і з правамі старой гвардыі. Адначасова з гэтым дараваны правы: старой гвардыі — палкам лейб-гвардыі конна-егерскаму і гродзенскаму гусарскаму, а маладой гвардыі — атаманскаму казачаму. Лейб-гвардыі драгунскі полк пераіменаваны ў лейб-гвардыі конна-грэнадзерскі, а лейб-гвардыі коннаегерскі — у лейб-гвардыі драгунскі.
Пры Аляксандры II
Пры імператары Аляксандры II у 1856 годзе ва ўсіх гвардзейскіх пяхотных палках сфарміраваныя стралковыя роты, па адной на батальён, і тады жа сфарміраваныя ізноў лейб-гвардыі першы і другі стралковыя батальёны, з якіх першы ў 1858 годзе названы лейб-гвардыі 1-м стралковым Яго Вялікасці батальёнам.
У 1856 годзе да складу гвардыі (на правах маладой гвардыі) прылічаны лейб-гвардыі стралковы імператарскай фаміліі батальён, сфарміраваны падчас Усходняй вайны 1853—1856 гадоў з удзельных сялян. Батальёны гэтыя ў 1870 годзе злучаныя разам з лейб-гвардыі фінскім стралковым батальёнам у адну гвардзейскую стралковую брыгаду. Гвардзейская інвалідная брыгада расфарміраваная ў 1859 годзе. З лейб-гвардыі гарнізоннага батальёна ў 1873 годзе сфарміраваны кадравы батальён лейб-гвардыі рэзервовага пяхотнага палка.
У 1856 годзе лейб-гвардыі кірасірскаму Яе Вялікасці палку падараваныя правы маладой гвардыі; для ўласнага Яго Вялікасці канвою сфарміраваныя 3 лейб-гвардыі казачых эскадрона (1 — на службе, 2 — на палёгцы), а лейб-гвардыі крымска-татарскі эскадрон расфарміраваны. Пры імператары Аляксандры II гвардыя ўдзельнічала ў паходзе для прыгнечання польскага паўстання 1863 года і ў руска-турэцкай вайне 1877—1878 гадоў Пасля заканчэння гэтай вайны 17 красавіка 1878 года лейб-гвардыі атаманскаму спадчынніка Цэсарэвіча палку падараваныя правы старой гвардыі, а ў 1884 годзе тыя жа правы атрымалі лейб-гвардыі кірасірскі Яе Вялікасці полк і лейб-гвардыі 4-й стралковы Імператарскай фаміліі батальён. З 1864 па 1874 гады гвардыя не складала карпусоў або карпусы, у 1874 годзе адноўлены гвардзейскі корпус.
ХХ стагоддзе
1-я Гвардзейская Пяхотная дывізія
2-я Гвардзейская Пяхотная дывізія
3-я Гвардзейская Пяхотная дывізія
1-я Гвардзейская Кавалерыйская дывізія
У 1918 годзе гвардзейскія часці былі расфарміраваны. Зноў гвардыя ў Расіі з'явілася ў час Вялікай Айчыннай вайны. Восенню 1941 года за масавы гераізм, мужнасць асабістага складу, высокае воінскае майстэрства, выяўленыя падчас кровапралітных баёў Смаленскай бітвы, паводле рашэння Стаўкі ВГК загадам Наркама Абароны Саюза ССР ад 18 верасня 1941 года № 308, чатыры стралковыя дывізіі 100-я,127-я, 153-я і 161-я былі пераназваныя ў 1-ю, 2-ю, 3-ю і 4-ю гвардзейскія. У далейшым статус гвардзейскі аотрымалі іншыя часці і злучэнні.
Дзівасіл шурпаты
Дзівасіл шурпаты  (Inula hirta) — від травяністых раслін роду Дзівасіл сямейства, распаўсюджаны ў паўднёвай і сярэдняй Еўропе і заходняй Сібіры. Уся расліна (лісце і сцеблы) моцна валасатая; характарызуецца жорсткімі валасінкамі; лісце знізу выразна сеткаватае. Этымалогія: hirtus — «валасаты».
Апісанне
Шматгадовая расліна 30-65 см вышынёй. Уся расліна пакрыта доўгімі адсталымі рудаватымі жорсткімі валасінкамі. Кошыкі параўнальна буйныя (у квітнеючым стане да 5-5.5 см у дыяметры), адзінкавыя або, радзей, яшчэ 2-3 кошыкі на бакавых галінах. Кветкі залаціста-жоўтыя. Крайнія язычковыя кветкі шматлікія, 20-30 мм даўжынёй.
Распаўсюджанне
Від расце на большай частцы Еўропы, акрамя поўначы, а таксама ў Заходняй Сібіры.
Ва Украіне расце на стэпавых участках, травяністых схілах, лугах і ўзлесках лясоў на ўсёй тэрыторыі, рассеяна. Уваходзіць у пералікі відаў, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення на тэрыторыі Днепрапятроўскай і Запарожскай абласцей.
Балтуціна (Краснінскі раён)
Балтуціна (Болтутино) — вёска ў Краснінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Малееўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Багданаўка (Краснінскі раён)
Багданаўка (Богдановка) — вёска ў Краснінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Малееўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Руска-персідскія войны
Руска-персідская вайна:
Віндхук
Віндхук (Windhoek) — сталіца і найбуйны горад Намібіі. Насельніцтва складае 233 529 чалавек (2001). Віндхук з'яўляецца сацыяльным, эканамічным і культурным цэнтрам краіны. Штаб-кватэры кожнага намібійскага нацыянальнага прадпрыемства, дзяржаўнага органа, адукацыйных і культурных устаноў знаходзіцца тут.
Этымалогія
Слова «Windhoek» адбылося з афрыкаанса і азначае «ветраны куток» (Windecke). Упершыню гэта назва, пасля шматлікіх пераймензванняў, была выкарыстана ў лісце Яна Ёнкера Афрыканера, шостага правадыра нама.
Раней, на мове гэтага племя Віндхук называўся ǀAi-ǁGams («гарачая крыніца»). Горад быў названы так, таму што непадалёку знаходзілася геатэрмальная крыніца. Па гэтай жа прычыне на мове ачыгерэра ён быў названы Otjomuise («месца пары»).
Гісторыя
Паселішча на месцы Віндхука пад уладай правадыра нама ўзнікла ў 1800 годзе, але афіцыйнай датай заснавання горада лічыцца 1890 год, калі ён быў абвешчаны сталіцай Германскай Паўднёва-Заходняй Афрыкі. З пачатку Першай сусветнай вайны і да 21 сакавіка 1990 года Віндхук знаходзіўся пад уладай ПАР. Пасля абвяшчэння незалежнасці 21 сакавіка 1990 года горад стаў сталіцай Намібіі.
Клімат
Горад размешчаны ў паўпустынным кліматычным рэгіёне. Падчас летніх месяцаў днём варта сухая спякота, ночы халаднаватыя. Максімальная дзённая тэмпература ўлетку — 31 °C. Узімку (месяцы чэрвень, ліпень і жнівень) звычайна выпадае невялікая колькасць дажджу. Мінімальная тэмпература вагаецца ад 5 °C да 18 °C. Ночы халодныя, але тэмпература рэдка падае ніжэй нуля і амаль ніколі не ідзе снег. Максімальная тэмпература днём — каля 20 °C.
Сярэднегадавая тэмпература, 19,47 °C, з'яўляецца адносна высокай для горада, размешчанага на такой вышыні на мяжы трапічнай зоны. Гэта абумоўлена дамінаваннем цёплага паўночнага паветранага цячэння і горамі, размешчаным на поўдзень ад горада, якія надзейна абараняюць Віндхук ад халодных паўднёвых ветраў.
Сярэднегадавая колькасць ападкаў, каля 330 мм, не дазваляе развіццё садоў і зялёных насаджэнняў у горадзе без інтэнсіўнага штучнага паліву. У раёне горада пераважае стэпавая расліннасць са шматлікімі кустамі. Часта здараюцца засухі.
Габаронэ
Габаронэ — сталіца і самы вялікі горад Батсваны, адначасова сталіца Паўднёва-ўсходняй акругі. Колькасць жыхароў 227 тыс. чалавек (2011). Назва паходзіць ад імя мясцовага кіраўніка XIX стагоддзя.
Горад Габаронэ атрымаў статус сталіцы замест Мафекінга, былой сталіцы Бэчуаленда. Горад размешчаны на вышыні 1100 м. Сярэдняя тэмпература студзеня 12 °C, ліпеня 24 °C. Штогод выпадае 500 мм ападкаў.
Горад мае выцягнуты выгляд з поўначы на поўдзень уздоўж чыгункі. З захаду на ўсход яго перасякае бульвар, які злучае вакзал з аэрапортам.
Новая сталіца вырасла на месцы невялікага паселішча за тры гады. Былі пабудаваны ўрадавыя ўстановы, электрастанцыя, бальніца, школы і г. д.
У наш час Габаронэ адзін з самых хутка развіваючыхся гарадоў Афрыкі.
Ітуры (лес)
Іту́ры (Ituri) — масіў трапічных дажджавых лясоў на паўночным усходзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Большая частка знаходзіцца на тэрыторыі аднайменнай правінцыі. Агульная плошча — каля 63 000 км².
Лес Ітуры месціцца на аднайменных схілах вышынёй ад 700 м да 1000 м паабапал ракі Ітуры. Мясцовы ландшафт пачаў фарміравацца ў дакембрыйскі перыяд. Для Ітуры характэрны экватарыяльны клімат з сярэдняй тэмпературай на працягу года каля +31°C. Вылучаюцца сухі і вільготны сезоны, прычым сухі сезон цягнецца ўсяго 2 месяца. Пераважаюць гліністыя глебы з чырвоным або белым колерам. Пласт гумусу даволі тонкі, паколькі частыя дажджы вымываюць значную частку біялагічных рэчываў, робяць глебу кіслай.
Важную ролю ва ўзбагачэнні ўрадлівасці адыгрываюць зараснікі дрэваў Caesalpinioideae і Gilbertiodendron з шырокімі кронамі і моцнымі каранямі. Яны спыняюць вылугоўванне глебы, захоўваюць яе ўстойлівасць. Шырока распаўсюджаны альбіцыя, фікусы, крапіўныя, папараці, розныя ліяны. Прадстаўнікамі фаўны з'яўляюцца лясны афрыканскі слон, акапі, буйвал, гіена, шымпанзэ, павіян і іншыя рэдкія жывёлы.
Ітуры здаўна быў населены людзьмі. Мясцовыя пігмеі бамбуці захавалі лад жыцця паляўнічых і збіральнікаў да нашых дзён. Большасць іншых насельнікаў складаюць банту. Яны традыцыйна займаюцца падсечным земляробствам, здабычай каштоўнай драўніны і рыбалоўствам.
Для захавання ўнікальнай прыроды Ітуры былі створаны нацыянальны парк Маіко і запаведнік Акапі. Апошні з'яўляецца часткай сусветнай спадчыны.
Сіпіл
Забела Танеляні-Асатур (Զաբել Հովհաննեսի Ասատուր;, Канстанцінопаль — , Стамбул, народжаная Ханджан (Խանճեան), больш вядомая пад літаратурным псеўданімам Сіпіл (Սիպիլ)) — армянская паэтка, празаік, выдавец, педагог і філантроп
Біяграфія
Нарадзілася 23 ліпеня 1863 года ў Канстанцінопалі. Скончыла Скутарскую акадэмію ў Канстанцінопалі ў 1879 годзе. Стала адным з арганізатараў таварыства, мэтай якога ставілася адукацыю армянскіх дзяўчынак ва ўсіх армянскіх раёнах Асманскай імперыі. Выкладала ў правінцыі, а затым вярнулася для працягу педагагічнай дзейнасці ў Канстантынопаль.
У 1879 годзе напісала падручнік «Практычная граматыка для сучаснага сучаснайармянскага мовы», які стаў класічным дапаможнікам, неаднаразова перавыдаваўся пры падтрымцы мужа, Гранта Асатура. Адначасова Сіпіл публікавала артыкулы па адукацыі і педагогіцы, а таксама вершы для дзяцей.
У 1898 годзе сумесна з пісьменнікам і палітычным дзеячам Крыкорам Захрабам і Грантам Асатурам аднавіла выданне літаратурнага часопіса «Масіс» (Մասիս), дзе апублікавала біяграфіі многіх вядомых заходнеармянскіх літаратурных дзеячаў. У 1901 годзе Сіпіл выйшла замуж за пісьменніка, журналіста і інтэлектуала Гранта Асатура. У 1921 годзе гэтыя біяграфіі з часопіса «Масіс» былі выдадзеныя асобнай кнігай, якую Грант Асатур назваў «Дзімаствернер».
Памерла 19 чэрвеня 1934 года ў Стамбуле.
Творчасць
Вядомасць Сіпіл прынеслі літаратурныя творы. Яна прымыкала да Парнаскай школы французскай паэзіі. Для твораў Сіпіл характэрныя гарманічнае спалучэнне лірычных і эпічных элементаў, жаноцкая вытанчанасць, прадуманая мовау. У 1880-х гадах Сіпіл публікавала вершы ў часопісы «Масис» і «Айрэнік». У 1891 годзе выйшаў раман «Сэрца дзяўчыны», у 1902 — зборнік вершаў «Пробліскі», які ў асноўным складаўся з рамантычных і патрыятычных твораў. Яна таксама пісала кароткія апавяданні, часта пра жанчын. З работ для тэатра адной з самых вядомых з’яўляецца п’еса «Нявеста». Літаратурнай спадчынай пісьменніцы таксама сталі шматлікія любоўныя лісты, якмі яна абменьвалася з Грантам Асатурам.
Караліна Відэрстром
Караліна Алівія Відэрстром (швед. Karolina Olivia Widerström; 10 снежня 1856 — 4 сакавіка 1949) — шведскі ўрач і гінеколаг. Яна была першай жанчынай-урачом з універсітэцкай адукацыяй, якую атрымала ў сваёй краіне. Яна таксама была феміністкай і палітыкам, займалася пытаннямі сэксуальнай адукацыі і выбарчага права жанчын. Яна была старшынёй Нацыянальнай асацыяцыі выбарчага права жанчын і членам гарадской рады Стакгольма.
Біяграфія
Караліна Відэрстром была дачкой настаўніка гімнастыкі і ветэрынара Ота Фрэдрыка Відэрстрома і Алівіі Эрыкі Дылен. Сям’я пераехала ў Стакгольм у 1873 годзе.
Адукацыя
Жанчыны былі афіцыйна прыняты ва універсітэты Швецыі ў 1870 годзе. Бацька пажадаў, каб яна стала такой, як ён, настаўніцай гімнастыкі. У 1873—1875 гадах Караліна Відэрстром была студэнткай Каралеўскага цэнтральнага гімнастычнага інстытута, а ў 1875—1877 гадах — асістэнтам прафесара Брантынга. Яна таксама актыўна займалася медыцынскай гімнасткай. У 1879 годзе яна здала экзамен у Валінскай школе, а ў 1880 годзе — экзамен па медыцынскай філасофіі ва Упсальскім ўніверсітэце. У маі 1884 года яна здала медыцынскі экзамен у Каралінскім інстытуце ў Стакгольме.
Актывізм
Занепакоеная здароўем жанчын, яна была рашучай прыхільніцай Шведскай асацыяцыі рэформы адзення і гучнай сілай у напісанні медыцынскіх артыкулаў, у якіх яна выступала супраць шчыльна зашнураваных гарсэтаў, што на той момант было сур’ёзнай праблемай для здароўя.
Прыблізна з 1900 года Відэрстром актыўна змагалася за адмену так званай рэгламентацыі прастытутак, гэта значыць прымусовай рэгістрацыі і рэгулярнага абследавання венерычных захворванняў прастытутак — сістэмы, якая ў той час актыўна абмяркоўвалася сярод актывістак правоў жанчын у Svenska Federationen, каб супрацьстаяць гэтаму.
Палітычная актыўнасць
Караліна Відэрстром была абрана ў гарадскую раду Стакгольма ў 1912 годзе ад лібералаў, дзе працавала да 1915 года. Яна была абрана старшынёй Шведскага таварыства выбарчых правоў для жанчын у 1918 годзе, за год да таго, як у 1919 годзе ў Швецыі было прадастаўлена выбарчае права жанчынам, і стала яго апошняй старшынёй, калі пакінула пасаду пасля таго, як арганізацыя была распушчана ў 1921 годзе, калі мэта арганізацыі была выканана, і абодва пола рэалізавалі выбарчае права на выбарах 1921 года.