cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зварот супраць рэпрэсій
Тэкст звароту
Агучаныя фармальныя падставы звальнення супрацоўнікаў выклікаюць у нас абгрунтаваныя сумненні. Мы ўпэўненыя, што страта дадзеных навуковых кадраў выкліча заўважнае зніжэнне якасці даследаванняў па напрамках, якія развівалі вучоныя з прыкладзенага спісу. Тым больш што многія тэмы даследаванняў уяўляюць сёння істотны інтарэс для беларускага грамадства і дзяржавы. Апрача гэтага, абставіны падобных звальненняў кідаюць цень на рэпутацыю Акадэміі навук і яе інстытутаў, падрываюць давер вучоных да кіраўніцтва і ствараюць негатыўную працоўную атмасферу.
Мы заклікаем кіраўніцтва Акадэміі навук і яе інстытутаў адмовіцца ад практыкі палітычна матываваных скарачэнняў і ціску на вучоных, заклікаем адшукаць магчымасць працягнуць кантракты пералічаным ніжэй супрацоўнікам.
Спіс рэпрэсіраваных
Тэкст звароту быў прадубліраваны на англійскай, рускай, партугальскай і нямецкай мовах. Станам на снежань 2020 года зварот падпісалі 831 чалавек. Ніякай афіцыйнай рэакцыі на Зварот ад кіраўніцтва Нацыянальнай акадэміі навук і дырэктараў навукова-даследчых інстытутаў, дзе працавалі звольненыя супрацоўнікі, не з’явілася.
Хісасі Като
(加藤 久; нар. ) — японскі футбаліст. У 1978—1987 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Вядомыя асобы Маларыты
Вядомыя ўраджэнцы Маларыты:
Свята-Мікалаеўскі сабор (Сянно)
Свята-Мікалаеўскі сабор — колішні мураваны праваслаўны храм у горадзе Сянне Віцебскай вобласці.
Гісторыя
Мікалаеўскі сабор быў пабудаваны ў цэнтры горада ў 1867 годзе. У 1934 годзе па загадзе Сенненскага райкама КП(б)Б храм быў разабраны. У 1935 годзе з цаглін ад храма быў пабудаваны Дом культуры, які стаіць да гэтага часу.
На месцы царквы спачатку быў разбіты парк, пастаўлены помнікі У. І. Леніну і І. В. Сталіну, якія стаялі да 1941 года. У 1961 годзе была пабудавана школа № 2.
Архітэктура
Мікалаеўскі сабор быў пабудаваны па ўзорах тыпавых праектаў рускага дойлідства XVII стагоддзя.
Крыжова-купальнае збудаванне мела пяць купалоў. Структура храма складалася з узаемнага перасячэння двух цыліндрычных нефаў, перакрытых крыжовымі скляпеннямі. У сілуэце храма панаваў цыбулепадобны «дуты» купал на светлавым цыліндрычным барабане, узведзеным над сяродкрыжжам.
Кожная званіца выглядала як чатырохграннік, па абодвух баках якога знаходзіліся па адным асобным праёме. Усе аконныя праёмы былі зроблены ў выглядзе выгнутых паўцыркульных арак, над якімі размяшчаліся круглыя аконныя праёмы-люкарны. Сцены званіц і нефаў былі ўпрыгожаны пілястрамі (плоскімі калонамі і карнізамі). Вежы званіц мелі тры ярусы, абмежаваныя карнізамі.
Трэці ярус званіц уяўляў вежачкі-чатырохграннікі са скошанымі вугламі і шырокімі арачнымі праёмамі з чатырох бакоў. У іх знаходзіліся званы. Вежачкі мелі завершаныя купалы ў выглядзе цыбулін. На ўзроўні вежачак у сярэдзіне перакрыжаванняў нефаў узвышаўся барабан круглай формы, а пад ім — купал-цыбуліна складанай формы.
Пярэдні фасад будынка выходзіў на вуліцу Ветраную (зараз — Кастрычніцкая). З правага боку царквы ў 1889 годзе была збудавана каменная каплічка ў памяць аб шчаслівым выратаванні імператарскай сям’і 17 кастрычніка 1888 года. Царква была агароджана драўляным плотам з цаглянымі слупамі. З левага боку знаходзілася крама для гандлю свечкамі і кнігамі духоўнага зместу.
У царкве стаялі скульптуры Аляксандра Неўскага і Дзмітрыя Данскога, створаныя майстрам Карпам з Ульянавіч.
Ларс Нельсан
Ларс Нельсан (Lars Nelson, нар. ) — шведскі лыжнік, алімпійскі чэмпіён Алімпіяды 2014 у Сочы ў лыжных гонках.
Вірусы
Вірусы (ад virus — яд) — няклетачныя, найбольш прымітыўныя формы жыцця.
Мамадыш
Мамадыш (Мамадыш, Мамадыш) — горад (з 1781) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мамадышскага раёна Татарстана. Насельніцтва 14,0 тыс. чал. (2007). Заснаваны ў 1391 годзе.
Размешчаны на левым беразе ракі Вятка (прыток Камы), за 167 км ад Казані.
Вірусы
Вірусы здольныя жыць і размнажацца выключна ў клетках іншых арганізмаў і за іх межамі жыццядзейнасці не праяўляюць. Вірусы з’яўляюцца аблігатнымі паразітамі, яны не здольныя размнажацца па-за клеткай. На сёння вядомы вірусы, якія размнажаюцца ў клетках жывёл, грыбоў і бактэрый. Выяўлены таксама вірус, які паражае іншыя вірусы.
Пытанне аб таксанамічным статусе вірусаў і, увогуле, належнасці іх да жывых арганізмаў да нашага часу застаецца спрэчным. Паходжанне вірусаў дакладна не ўстаноўлена. Прыхільнікі адной гіпотэзы лічаць іх прадуктам рэгрэсіўнай эвалюцыі мікаплазмаў або іншых бактэрый; прыхільнікі другой сцвярджаюць, што іх продкамі з’яўляюцца генетычныя структуры тыпу плазмідаў і транспазонаў; згодна з трэцяй гіпотэзай, іх лічаць за першасную даклетачную форму жыцця, якая пасля з’яўлення клетачнай формы перайшла да паразітычнага спосабу жыцця.
Будова
Знаходзячыся ў клетцы-гаспадары, вірус уяўляе сабой малекулу нуклеінавай кіслаты (ДНК або РНК), таму вірусы падзяляюць на ДНК- і РНК-утрымальнікі. У свабодным стане цалкам сфарміраваная вірусная часціца, здольная да інфіцыравання клеткі-гаспадара, знаходзіцца ў форме вірыёна. Вірыён, акрамя нуклеінавай кіслаты, мае ахоўную бялковую абалонку (капсід). У некаторых вірусаў, такіх, як вірусы герпесу або грыпу, прысутнічае яшчэ і дадатковая ліпапратэідная абалонка (суперкапсід), якая фарміруецца з цытаплазматычнай мембраны клеткі-гаспадара. Памеры вірусаў вагаюцца ад 20 да 500 нм. Большасць вірусаў мае крышталічную форму.
Нуклеінавыя кіслоты, якія ўваходзяць у склад вірусаў, могуць мець самую разнастайную форму і памеры. Напрыклад, ДНК вірусаў могуць быць як лінейнымі, так і кальцавымі, могуць як складацца з двух ланцугоў, так і быць адналанцуговымі. РНК у вірусах часцей лінейнай формы і могуць быць як адналанцуговымі, так і двухланцуговымі. Большая частка вядомых вірусаў з’яўляецца РНК-утрымальнікамі. Да ДНК-утрымальнікаў адносяцца вірусы гепатыту В, герпесу і інш. РНК-утрымальнікі прадстаўлены вірусамі грыпу, імунадэфіцыту чалавека (ВІЧ), гепатыту А і інш.
Пранікненне ў клетку-гаспадара
Вірусы могуць размнажацца, толькі трапіўшы ў клеткі бактэрый, раслін і жывёл. Пры гэтым яны выкарыстоўваюць біясінтэтычную і энергетычную сістэмы клеткі-гаспадара. Для пранікнення віруснай часціцы ў клетку важнай умовай з’яўляецца наяўнасць на паверхні клеткі спецыфічнага бялку-рэцэптара, які забяспечвае далучэнне віруса да клетачнай мембраны. У сваю чаргу спецыфічныя бялкі, якія ўваходзяць у састаў бялковай абалонкі віруса (капсіда), таксама выконваюць рэцэпторную ролю і распазнаюць спецыфічныя структуры на паверхні клеткі-гаспадара. У выпадку, калі «распазнаванне» адбылося паспяхова, вірусная часціца звязваецца з рэцэптарамі клеткі-мішэні праз хімічныя сувязі. Таму пэўныя вірусы небяспечныя для адных арганізмаў і абсалютна бясшкодныя для другіх. Такі працэс рэцэпторнага ўзаемадзеяння віруса з клеткай-гаспадаром называецца абсорбцыяй віруса.
Далей адбываецца зліццё віруснай абалонкі з клетачнай мембранай, і генетычны матэрыял віруса пранікае ўнутр клеткі-гаспадара. Трапіўшы ў клетку, вірус губляе бялковую абалонку. Генетычны матэрыял (геном) віруса, прадстаўлены ДНК альбо РНК, змяшчае ад некалькіх генаў у простых да трохсот генаў у складаных вірусаў. Гены віруснага геному здольны кадзіраваць бялкі з рознымі функцыямі, напрыклад структурныя бялкі, бялкі-ферменты. Генетычны матэрыял віруса вельмі актыўны, і пасля пранікнення ў клетку дастаткова хутка ўбудоўваецца ў яе геном.
Пасля гэтага вірус пераходзіць у фазу правіруса (латэнтную фазу) — такі стан віруса, калі клетка-гаспадар заражана, а размнажэнне віруса і якія-небудзь бачныя пашкоджанні ў клетцы не адбываюцца. Латэнтная фаза доўжыцца ад некалькіх гадзін (у віруса грыпу) да некалькіх гадоў (у віруса імунадэфіцыту чалавека). Далей яна пераходзіць у фазу бачных праяў захворвання, што звязана з актывацыяй віруснага генетычнага матэрыялу і пачаткам размнажэння віруса.
Размнажэнне
Многія РНК-утрымальнікі сінтэзуюць фермент полімеразу, якая ўдзельнічае ў сінтэзе новых часціц віруснай РНК. Гэта РНК пераходзіць на рыбасомы і кантралюе сінтэз бялкоў віруснай абалонкі — капсіда. Як бачна, такім вірусам для размнажэння і перадачы генетычнай інфармацыі ДНК не патрабуецца.
Трапляючы ў клеткі жывых арганізмаў, вірусы з’яўляюцца прычынай шэрага небяспечных захворванняў раслін, жывёл і чалавека. Пашкоджваючы сельскагаспадарчыя расліны, вірусы істотна паніжаюць іх ураджай і пагаршаюць іх якасць. Прыкладамі вірусных захворванняў раслін з’яўляюцца мазаічная хвароба тытуню і таматаў, жаўтуха буракоў і бульбы, якая праяўляецца скручваннем лістоў і карлікавасцю раслін, і інш. Сярод небяспечных вірусных захворванняў жывёл і чалавека можна адзначыць ветраную воспу, поліяміэліт, шаленства, вірусны гепатыт, грып, СНІД і інш. Многія вірусы, да якіх адчувальны чалавек, не пашкоджваюць жывёл і наадварот. Акрамя таго, некаторыя жывёлы могуць быць пераносчыкамі вірусаў чалавека і пры гэтым самі не хварэюць (птушкі пераносяць розныя формы віруса грыпу, да якіх адчувальны чалавек).
Віроіды і бактэрыяфагі
Бактэрыяфагі, або фагі, — група вірусаў, якія пашкоджваюць бактэрыяльныя клеткі. Многія бактэрыяфагі пакрыты бялковай абалонкай і складаюцца з галоўкі, ад якой адыходзіць полы стрыжнепадобны адростак. Унутраную частку галоўкі фага складае ДНК або РНК, якая ўяўляе сабой шчыльна скручаную нітку.
У шэрагу бактэрыяфагаў бялковая абалонка (чахол), якая пакрывае адростак, здольна скарачацца, агаляючы яго ніжнюю частку, дзе размяшчаецца базальная пласцінка з выступамі рознай формы. Ад яе адыходзяць тонкія доўгія ніткі, прызначаныя для прымацавання фага да бактэрыі. Бактэрыяфагі маюць спецыфічныя антыгенныя ўласцівасці, адрозныя ад антыгенаў бактэрыяльнай клеткі, якая паражаецца, і іншых фагаў.
Выкарыстоўваючы ніткападобныя адросткі, якія адыходзяць ад базальнай пласцінкі, бактэрыяфаг прымацоўваецца да клетачнай сценкі бактэрыі. У месцы прымацавання з дапамогай ферментаў ён растварае клетачную сценку. Затым у выніку скарачэння бялковага чахла нуклеінавая кіслата фага ўпырскваецца праз канал стрыжнепадобнага адростка ў бактэрыяльную клетку. Далей, прыкладна праз 10 хвілін, пад уплывам нуклеінавай кіслаты фага змяняецца метабалізм клеткі бактэрыі. Яна пачынае выпрацоўваць замест уласнага генетычнага матэрыялу генетычны матэрыял бактэрыяфага, а таксама сінтэзаваць фагавыя бялкі. Гэты працэс заканчваецца ўтварэннем прыблізна 1000 фагавых часціц, і клетка бактэрыі гіне.
Эвалюцыя вірусаў
Асаблівасцю эвалюцыі вірусаў з’яўляюцца высокія тэмпы, цесныя ўзаемасувязь і ўзаемаўплыў з эвалюцыяй гаспадароў. Асабліва высокія тэмпы эвалюцыі адзначаны ў вірусаў з фрагментаваным геномам, у РНК-вірусаў, якія ўтвараюць ДНК-копію генома, вірусаў з аднанітачным РНК-геномам. У першым выпадку яны вызначаюцца высокай частатой рэкамбінацый пры змешанай інфекцыі, у другім і трэцім — частымі памылкамі пры транскрыпцыі генетычнай інфармацыі. У сучасны перыяд тэмпы эвалюцыі вірусаў яшчэ больш паскорыліся ў выніку ціску антрапагенных фактараў, якія ўзмацняюцца.
Юрый Антонавіч Траян
Юрый Антонавіч Тра́ян (нар., Мінск) — беларускі артыст балета, харэограф. Народны артыст Беларускай ССР (1979).
Біяграфія
У 1966 годзе скончыў Беларускае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча. Стажыраваўся ў Ленінградскім акадэмічным тэатры оперы і балета імя С. М. Кірава. У 1968—1988 гадах вядучы саліст Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета БССР. У 21 год атрымаў званне заслужанага артыста Беларусі.
Ян Мікалай Аскерка
Ян Мікалай Аскерка быў адным з найбагацейшых магнатаў Вялікага Княства Літоўскага. Валодаў Нароўляй і вёскамі вакол яе. Кавалер Ордэна Св. Станіслава (1781) і Ордэна Белага Арла.
Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Аскеркаў герба «Мурдэліа», сын Рафала Алойзы і Анэлі з Паўшаў. Меў брата Антоні Яўхіма, разам з якім навучаўся ў Варшаве.
Юрый Антонавіч Траян
Біяграфія
У 1988—1989 гадах — дырэктар Беларускага дзяржаўнага харэаграфічнага вучылішча, з 1990 года — намеснік дырэктара Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра балета Рэспублікі Беларусь. З 2008 года — галоўны балетмайстар, з 2009 года — мастацкі кіраўнік балета Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра балета Рэспублікі Беларусь
Ян Мікалай Аскерка
Біяграфія
У 1756—1763 гадах удзельнічаў у Сямігадовай вайне. У 1764 годзе разам з усёй сям’ёй падтрымаў Станіслава Панятоўскага на выбарах караля, быў паслом на элекцыйным сойме ад Мазырскага павета; атрымаў пасаду мазырскага суддзі каптуровага. Быў паслядоўна мазырскім пісарам земскі (з 1768), падстолім (з 1769), войскім (1771—1781).
Юрый Антонавіч Траян
Танцоўшчык
Рознабаковасць даравання артыста найбольш выразна раскрылася ў балетах з сучаснай пластыкай. Сярод партый: Юнак («Пасля балю» Г. Вагнера), Машэка, Тыль («Выбранніца», «Тыль Уленшпігель» Я. Глебава), Зігфрыд, Дезірэ, Прынц («Лебядзінае возера», «Шчаўкунок», «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Жан дэ Брыен («» А. Глазунова), Альбер («» А. Адана), Джэймс («» Х. Левенскольда), Вацлаў («» Б. Асаф’ева), Хазэ («» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына), Адам («Стварэнне свету» А. Пятрова), Паэт («» на музыку К. Орфа), Рамео («Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева), Спартак («Спартак» А. Хачатурана), а таксама ў аднаактовым балеце «Адажыета» Г. Малера.
Ян Мікалай Аскерка
Біяграфія
У 1793 годзе быў адным з арганізатараў падрыхтоўкі шляхты Мазырскага павета да паўстання; удзельнічаў у яе з’ездзе ў Хойніках. У 1795 годзе арыштаваны расійскімі ўладамі і сасланы ў Сібір, яго маёнткі Барбароў, Нароўля (Нароўля, Галоўчыцы, Антонаў, Вуглы, Карпавічы і Мухаеды), Канатоп і Гарбавічы былі канфіскаваны. Памёр у 1796 годзе ў Табольску. Яго сын Дамінік Аскерка здолеў вярнуць сабе ад расійскай улады невялікую частку бацькавых уладанняў — вёску Канатоп.
Юрый Антонавіч Траян
Харэограф
З’яўляецца пастаноўшчыкам балетаў «Крылы памяці» У. Кандрусевіча, «» Б. Асаф’ева, «» Р. Вагнера, «Князь Вітаўт» А. Дударава, а таксама канцэртных нумароў і танцаў у кінастужках.
Ян Мікалай Аскерка
Сям’я
У шлюбе з Барбарай Ракіцкай меў двух сыноў — Рафала Міхала і Дамініка — а таксама дачку Анелю, жонку Ігнацыя Прозара.
Валійцы
Валі́йцы, таксама уэ́льсцы (ад Welsh), кембры́йцы (Cambriānae), кі́мры (Cymry) — кельцкі народ, карэннае насельніцтва Уэльса. Жывуць пераважна ў Вялікабрытаніі, а таксама ў Ірландыі, ЗША, Канадзе, Аўстраліі, Аргенціне і г. д. Агульная колькасць (2012 г.) — 1 314 000 чал. Родная мова — валійская.
Паходжанне
Насельніцтва Уэльса з'яўляецца найстаражытнейшым на Брытанскіх астравах. Генетыкі прасочваюць продкаў валійцаў да 10 тысячагоддзя да н. э., эпохі заканчэння апошняга ледавіковага перыяда.
У 1 тысячагоддзі да н. э. Уэльс занялі кельцкія плямёны брытаў, непасрэдных моўных продкаў сучасных валійцаў. Рымляне называлі наступныя брыцкія плямёны Уэльса — сілурыйцы, дземеты, дзеканглы, ардавікцы і ганганы. У 48 - 78 гг. н. э. яны ўвайшлі ў склад Рымскай Імперыіі. Рымскае валадарства працягвалася да 410 г., пакуль легіянеры не пакінулі Уэльс для абароны іншых рымскіх тэрыторый. Аднак за гэты час адбыліся істотныя змены. Культура мясцовых жыхароў была значна раманізавана. Знік ранейшы падзел на асобныя плямёны.
Пасля зыходу рымскіх салдат Уэльс уваходзіў у склад каралеўстваў брытаў. Тут імкліва распаўсюджвалася хрысціянства. Аднак брыты зведалі націск з боку ірландцаў і германскіх плямёнаў. Ірландцы занялі паўднёвы захад Уэльса, але пазней фактычна ўліліся ў склад валійскага народа. У 577 г. брыты пацярпелі паражэнне ад саксаў, а ў 616 г. — ад караля Нартумбрыі. Уэльс страціў сухапутныя сувязі з Корнуалам і Паўночнай Камбрыяй. Гэта садзейнічала гуртаванню мясцовага насельніцтва супраць адзінай пагрозы з усходу і паступоваму фарміраванню асобнай валійскай мовы і культуры. Упершыню яны былі падрабязна апісаны ў канцы XII ст. Гіральдам з Камбрыі.
Асаблівасці культуры
Традыцыйна Уэльс падзяляецца на 2 буйныя гаспадарчыя рэгіёны:
Галоўнай галіной сельскай гаспадаркі здаўна была жывёлагадоўля. У паўночным рэгіёне разводзілі пераважна авечак і кароў. На поўдні — авечак, кароў і свінняў. У мінулым даенне кароў лічылася зневажальным заняткам для мужчын. Гэтую працу выконвалі жанчыны. На поўначы, дзе горныя пашы знаходзяцца далёка ад населенных пунктаў, а пастушы занятак разглядаўся як выключна мужчынскі, малака амаль не ўжывалі. Тут развівалася мясная жывёлагадоўля. З-за асаблівасцяў прыродных умоў земляробства мае важнае значэнне толькі на поўдні, дзе вырошчваюць авёс, ячмень, бульбу і розную гародніну.
У сярэднявеччы валійцы славіліся як добрыя кавалі і рудазнаўцы. Пазней найбольш распаўсюджанымі рамёствамі сталі ткацтва, разьбярства, ганчарства, вышыванне і вязанне спіцамі. Да нашага часу распаўсюджаны самаробныя драўляныя "лыжкі для каханых", якія закаханыя хлопцы дораць дзяўчатам. Хаця валійская кераміка вельмі простая і амаль не мае ўпрыгожванняў, гэтае рамяство захавалася ў гарадах. Валійскія ганчары вырабляюць цацкі, а таксама так званыя святочныя гарлачы для піва.
Насельнікі сельскай мясцовасці жывуць пераважна на фермах хутарскога тыпу або ў невялікіх вёсках, пабудаваных вакол касцёлаў. Аднак большасць сучасных валійцаў — гараджане. Старыя валійскія гарады і мястэчкі будавалі ў форме зоркі. У XVIII - XIX стст. узніклі новыя віды паселішчаў — шахцёрскія пасёлкі без выразнай планіроўкі, а таксама буйныя прамысловыя гарады з рашэцістай планіроўкай або пабудаваныя вакол 1 - 2 галоўных вуліц. Для валійцаў характэрныя так званыя доўгія жытлы, дзе жылая хаціна і гаспадарчыя пабудовы аб'яднаны адным дахам. На поўначы распаўсюджаны каменныя і цагляныя пабудовы, складзеныя без раствору. На поўдні — каркасныя.
Народны жаночы строй складаецца з дзвюх спадніц, верхняй і ніжняй, цёмнай кофты з доўгімі рукавамі і белага каптура, які ў мінулым часцяком упрыгожвалі кветкамі. У святы жанчыны апраналі цыліндрычныя капялюшы з доўгімі палямі. Верхнія спадніцы прынята падтыкаць каля таліі, так што добра бачна ніжняя спадніца. Мужчынскі строй уключае скураныя або тканныя штаны, светлую кашулю, яркі гальштук, паласатую камізэльку і капялюш з доўгімі палямі.
У валійцаў не была распаўсюджана кланавая сістэма. Сем'і пераважна нуклеарныя. У XVI ст. распаўсюдзілася сістэма прозвішч, складзеных з імя бацькі і прыставак ап, аб (ад mab, літаральна "сын") і вер (ад verch, літаральна "дачка"). Да XIX ст. гэта традыцыя амаль знікла, але яе адрадзілі літаратары эпохі рамантызму ў дачыненні да гістарычных персанажаў. Спадчына размяркоўваецца пароўну паміж сынамі і дочкамі.
Валійская народная кухня даволі простая — мясныя супы з аўсом і гароднінай, аўсяная каша, тушанае і смажанае мяса, вараная гародніна.
Валійскі фальклор прадстаўлены эпічнымі казаннямі (найбольш вядомы эпас пра кельцкага караля Артура), баладамі, гімнамі. Распаўсюджаны харавыя спевы. Народныя музычныя інструменты — арфа, дуда, жалейка, а таксама арыгінальная валійская скрыпка крыс. Са старажытных часоў ва Уэльсе праводзяцца конкурсныя фестывалі-эйстэдфоды. У наш час, акрамя рэгіянальных эйстэдфодаў, вядомы агульнавалійскі (Eisteddfod Genedlaethol Cymru). Ён святкуецца раз на год. Графствы яго прымаюць па чарзе. Галоўны эйстэдфод суправаджаецца змаганнем бардаў. Пераапранутыя друіды саджаюць пераможца на дубовае крэсла.
Рэлігія
Большасць вернікаў прытрымліваюцца розных плыняў пратэстантызму.
Пруднікі Нізавыя
Пру́днікі Нізавыя, да 2013 года Пру́днікі (, Прудники) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавета.
Да 23 чэрвеня 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Стайкаўскага сельсавета, да 28 мая 2013 года — у склад Сакаўшчынскага сельсавета.
К’яверана
К'яверана (Chiaverano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 2198 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 200 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 10010. Тэлефонны код — 0125.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Teodora.
Каравоніка
Каравоніка (Caravonica) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лігурыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Імперыя.
Насельніцтва складае 315 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 64 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 18021. Тэлефонны код — 0183.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Архангел Міхаіл.
Звышкрытычная вадкасць
Звышкрытычны флюід (ЗКФ), звышкрытычная вадкасць — стан рэчыва, пры якім знікае адрозненне паміж вадкай і газавай фазай. Любое рэчыва, якое знаходзіцца пры тэмпературы і ціску вышэй крытычнага пункта, з’яўляецца звышкрытычнай вадкасцю. Уласцівасці рэчыва ў звышкрытычнам стане прамежкавыя паміж яго ўласцівасцямі ў газавай і вадкай фазе. Так, ЗКФ валодае высокай шчыльнасцю, блізкай да вадкасці, нізкай глейкасцю, і пры адсутнасці міжфазавых меж паверхневае нацяжэнне таксама знікае. Каэфіцыент дыфузіі пры гэтым мае прамежкавае паміж вадкасцю і газам значэнне. Рэчывы ў звышкрытычнам стане могуць прымяняцца ў якасці заменнікаў арганічных растваральнікаў у лабараторных і прамысловых працэсах. Найбольшую цікавасць і распаўсюджванне ў сувязі з пэўнымі ўласцівасцямі атрымалі звышкрытычная вада і звышкрытычны дыяксід вугляроду.
Уласцівасці рэчываў у звышкрытычнам стане
Адна з найбольш важных уласцівасцей звышкрытычнага стану — гэта здольнасць да растварэння рэчываў. Змяняючы тэмпературу або ціск флюіда, можна змяняць яго ўласцівасці ў шырокім дыяпазоне. Так, можна атрымаць флюід, па ўласцівасцях блізкі альбо да вадкасці, альбо да газу. Растваральная здольнасць флюіда павялічваецца з павелічэннем шчыльнасці (пры пастаяннай тэмпературы). Паколькі шчыльнасць узрастае пры павелічэнні ціску, то змяняючы ціск, можна ўплываць на растваральную здольнасць флюіду (пры пастаяннай тэмпературы). У выпадку з тэмпературай залежнасць уласцівасцей флюіду некалькі больш складаная — пры пастаяннай шчыльнасці растваральная здольнасць флюіду таксама ўзрастае, аднак паблізу крытычнага пункта нязначнае павелічэнне тэмпературы можа прывесці да рэзкага падзення шчыльнасці, і, адпаведна, растваральнай здольнасці. Звышкрытычныя флюіды неабмежавана змешваюцца адзін з адным, таму пры дасягненні крытычнага пункта сумесі сістэма заўсёды будзе аднафазнай. Прыблізная крытычная тэмпература бінарнай сумесі можа быць разлічана як сярэдняе арыфметычнае ад крытычных параметраў рэчываў
= (мольная доля
A
) ×
TcA
B
TcB
.
Калі неабходна вялікая дакладнасць, то крытычныя параметры могуць быць разлічаны з выкарыстаннем ураўненняў стану, напрыклад, з дапамогай.
Гісторыя
Упершыню звышкрытычны стан рэчыва выявіў Каньяр дэ ла Тур ў 1822 годзе, награваючы розныя вадкасці ў паравым аўтаклаве Папена. Унутр аўтаклава ён змясціў крэмніевы шарык. Сам дэ ла Тур працаваў у галіне акустыкі — у прыватнасці, яму належыць вынаходніцтва сірэны. Пры ўстрэсванні аўтаклава ён чуў усплёск, які ўзнікаў, калі шарык пераадольваў мяжу падзелу фаз. Паўтараючы ўстрэсванне ў працэсе далейшага награвання, Каньяр дэ ла Тур заўважыў, што гук, які выдаецца шарыкам пры сутыкненні са сценкай аўтаклава, у пэўны момант рэзка змяняецца — становіцца глухім і больш слабым. Для кожнай вадкасці гэта адбывалася пры строга вызначанай тэмпературы, якую сталі называць пунктам Каньяра дэ ла Тура.
У двух апублікаваных дэ ла Турам артыкулах у Annales de Chimie et de Physique апісаны яго эксперыменты па награванні спірту ў запаяных шкляных трубках пад ціскам. Ён назіраў, як па меры награвання аб’ём вадкасці павялічваўся ў два разы, а затым яна наогул знікала, ператвараючыся ў нешта падобнае да газу і становячыся празрыстай, так што здавалася, што трубка пустая. Пры астуджэнні назіралася ўтварэнне шчыльных непразрыстых аблокаў (з’ява, якую цяпер прынята называць крытычнай ). Таксама дэ ла Тур устанавіў, што вышэй пэўнай тэмпературы павелічэнне ціску не прыводзіць да ўтварэння вадкасці.
У наступных працах дэ ла Тур паведамляе аб серыі падобных вопытаў з рознымі рэчывамі. Ён эксперыментаваў з вадой, спіртам, эфірам і дысульфідам вугляроду.
Фарадэй па заслугах ацаніў выкананую працу — у прыватнасці, у сваім пісьме Уільяму Уэвелу ён піша: «Cagniard de la Tour made an experiment some years ago which gave me occasion to want a new word»; таксама ў гэтым лісце ён паказвае на тое, што пункт пераходу вадкасці ў стан флюіду не быў названы дэ ла Турам. У сваіх далейшых працах Фарадей называе звышкрытычны стан «станам дэ ла Тура», а сам пункт фазавага пераходу пунктам дэ ла Тура.
У сваіх працах Д. І. Мендзялееў ў 1861 г назваў крытычную тэмпературу тэмпературай абсалютнага кіпення.
Тэрмін «звышкрытычны флюід» (supercritical fluid) быў упершыню ўведзены ў працах Т. Эндруса ў 1869 годзе. Праводзячы вопыты ў таўстасценных шкляных трубках, ён вымяраў залежнасць аб’ёму ад ціску і пабудаваў лініі суіснавання дзвюх фаз для вуглекіслаты.
У 1873 году Ван дэр Ваальс паказаў, што эксперыментальна знойдзеныя ўраўненні стану Эндруса могуць быць растлумачаны колькасна з выкарыстаннем пашыранай мадэлі ідэальнага газу, дзе ў простай форме ўлічаны малекулярныя прыцягненне і адштурхванне на блізкіх адлегласцях.
У пачатку ХХ стагоддзя ўсе метады пабудовы ўраўненняў стану, заснаваныя на прыбліжэнні сярэдняга поля, былі сістэматызаваны ў фенаменалагічнай тэорыі Л. Д. Ландау, якая апісвае у тым ліку і звышкрытычныя фазавыя пераходы сістэмы.
Першая прамысловая вытворчасць на аснове прымянення звышкрытычных флюідаў запрацавала ў 1978 годзе — гэта была ўстаноўка па дэкафеінізацыі кавы, за ім ў 1982 годзе рушыла ўслед прамысловая экстракцыя хмеля (для піваварнай прамысловасці).
Прыхабы (Бялыніцкі раён)
Прыхабы — вёска ў складзе Лебядзянкаўскага сельсавета Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобл.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала яе разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У сакавіку 1924 года вёску вярнулі БССР, з 17 ліпеня 1924 года ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года), з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці.
У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецкімі войскамі. У вёсцы базіраваўся нямецкі апорны пункт, які быў разгромлены 113-м партызанскім атрадам.
NGC 5337
NGC 5337 (іншыя абазначэнні — UGC 8789, MCG 7-29-4, ZWG 219.12, PGC 49275) — галактыка ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Іван Майсеевіч Траццяк
Іван Майсеевіч Траццяк ( — ) — генерал арміі, былы намеснік міністра абароны СССР — галоўнакамандуючы войскамі СПА.
Біяграфія
Нарадзіўся 20 лютага 1923 года ў вёсцы Малая Папоўка Харольскага раёна Палтаўскай вобласці (Украіна) ў сялянскай сям’і. Украінец. Член ВКП (б)/КПСС з 1943 года.
У Чырвоную Армію быў прызваны ў 1939 годзе. У 1941 годзе скончыў Астраханскае стралкова-кулямётныя вучылішча.
На франтах Вялікай Айчыннай вайны са снежня 1941 года. Удзельнічаў у баях на Заходнім і 2-м Прыбалтыйскім франтах, камандаваў ротай, быў намеснікам камандзіра, а з ліпеня 1943 — камандзірам стралковага батальёна. Асабліва вызначыўся пры фарсіраванні ракі Вялікая і пры вызваленні горада Апочка Пскоўскай вобласці.
Генры Эйрынг
Генры Эйрынг (Henry Eyring,  — ) — амерыканскі хімік-тэарэтык мексіканскага паходжання, спецыяліст у галіне вывучэння хуткасцей хімічных рэакцый і прамежкавых злучэнняў, член Міжнароднай Акадэміі Квантава-Малекулярных Даследаванняў.
Біяграфія
Эйрынг нарадзіўся ў 1901 годзе ў мармонскай суполцы Калоніі-Хуарэс у Мексіцы. Бацька Генры быў паспяховым фермерам і разводзіў буйную рагатую жывёлу. Аднак пачатак мексіканскай рэвалюцыі ў 1910 г. дэстабілізавала палітычную сітуацыю да такой ступені, што сям’я Генры разам з іншымі каланістамі мігравала ў Эль-Паса штата Тэхас у сярэдзіне ліпеня 1912 года.
Праз два гады бацька Генры купіў невялікую ферму паблізу Пімы ў Арызоне. Генры працягнуў навучанне, якое пачаў яшчэ ў Мексіцы, у Піме ў 1914 годзе. Затым вучыўся ў Гільскай Акадэміі — царкоўнай школе каля Пімы, якую скончыў у 1919 годзе. Ён рабіў вялікія поспехі ў матэматыцы і прыродазнаўчых навуках і вырашыў атрымаць інжынерную спецыяльнасць ва Універсітэце Арызоны.
Пасля заканчэння бакалаўрыяту ў 1923 годзе па спецыяльнасці «горны інжынер» Эйрынг працягнуў вучобу ва Універсітэце Арызоны і атрымаў ступень магістра ў галіне металургіі вясной 1924 года. Далей Генры выкладаў хімію ва Універсітэце Арызоны адзін навучальны год (1924—1925). Ва ўніверсітэце Берклі ён атрымаў доктарскую ступень (Ph.D., 1927).
На хімічным факультэце Універсітэта Вісконсіна ён працягнуў пачатую ў Берклі працу па вывучэнні ўзаемадзеяння газаў з альфа-часціцамі. У 1928 г. ён пачаў працаваць у лабараторыі Фэрынгтана Дэніэльса, дзе вывучаў разлажэнне N2O5 у розных растваральніках. Менавіта тут ён пачаў даследаванні ў галіне хімічнай кінетыкі.
Альмквіст
Альмквіст — прозвішча.
Сафі Дагін
Сафі́ Дагі́н (Sophie Marguerite Daguin,  — ) — шведская балерына і харэограф французскага паходжання. Лічылася самай выбітнай балярынай Швецыі ў першай палове XIX стагоддзя. Першая жанчына-балетмайстар Каралеўскага балета.
Біяграфія
Сафі Дагін нарадзілася ў Парыжы. Яе бацька быў бібліятэкарам у Парыжскай оперы.
Пасля 6 гадоў навучання танцам, у тым ліку ў Дзідло, Сафі прыбыла ў Стакгольм, дзе яе прынялі ў Каралеўскую оперу, і дзе яна ў 1815 годзе з поспехам выступіла ў балеце Жана Даберваля «Марная засцярога».
У 1820—1843 гадах Сафі была прымай-балерынай. У 1827—1830 гадах працавала балетмайстрам у Каралеўскім балеце, стаўшы тым самым першай жанчынай-балетмайстрам Каралеўскага балета. Гэтую пасаду яна дзяліла з. Гэтую пасаду Сафі пакінула ў 1830 годзе і да 1856 года была кіраўніцай Балетнай школы. Сярод яе вучаніц былі Шарлота Норберг і Тэрэза Эльфорс.
Адной з сябровак Сафі была Эмілі Хёгквіст, і ў 1834 годзе яны разам здзейснілі паездку ў Парыж для набыцця гарнітурнага адзення, прычым паездка была прафінансавана каралём Карлам XIV Юханам, які тым самым хацеў разлучыць Эмілі са сваім сынам Оскарам.
Да 1840-х гадоў Сафі Дагін была адной з лепшых танцоўшчыц Стакгольма разам з Адальфінай Фегерстэт, Каралінай Гранберг і Шарлотай Альм, і лічылася ўзорам для пераймання. У сваіх пастаноўках, напрыклад, у «Max och Emma» (1842) Сафі выкарыстоўвала французскую традыцыю балета. Да яе лепшых выступаў адносяцца «Jenny eller Engelska inbrottet i Skottland», «Den lilla slavinnan», «», «Dansvurmen», «Hemkosten», «Le Lac des fées». У 1843—1856 гадах Сафі танцавала пантаміму.
Сафі Дагін ніколі не была замужам, а таму па звычаях тых часоў не магла мець законных правоў. Але яна магла падаць заяўку на правы паўналетняй і атрымала іх у 1832 годзе.
Памерла ў Стакгольме ў 1881 годзе.
Вышкаў (Польшча)
Вышкаў (Wyszków) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Вышкоўскага павета Мазавецкага ваяводства, частка Варшаўскай агламерацыі. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Вышкаў. Займае плошчу 20,78 км². Насельніцтва — 26 948 чалавек (на 2004 год). Горад знаходзіцца на ўсходзе Польшчы на беразе ракі Буг. Першыя згадкі пра паселішча Вышкаў адносяцца да 1203 года. Правы горада былі нададзены ў 1502 годзе.
Андрэй Авяр’янавіч Куцак
Андрэ́й Авяр’я́навіч Куца́к (, в. Жэрдэніўка, Падольская губерня, Расійская імперыя, цяпер Гайсынскі раён Вінніцкай вобласці Украіны) —, ) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч. Член УКП(б).
Біяграфія
У 1925—1928 гадах на службе ў РСЧА.
Пасля дэмабілізацыі паступіў у Тыфліскі лесатэхнічны інстытут, пасля яго заканчэння працаваў на Гомельскім дрэваапрацоўчым камбінаце , літаральна праз тры гады стаўшы яго дырэктарам, прайшоўшы шлях ад майстра цэху і галоўнага інжынера.
У 1939 годзе быў абраны трэцім сакратаром Гомельскага гаркама КП(б)Б, са студзеня 1941 года — сакратар Гомельскага абкама КП(б)Б па кадрах.
У жніўні 1941 — лістападзе 1942 года знаходзіўся на пасадзе сакратара Гомельскага падпольнага абкама КП(б)Б, узначальваў надзвычайную камісію па эвакуацыі прадпрыемстваў , з ліпеня 1942 года камісар групы партызанскіх атрадаў.
У жніўні 1943 года быў прызначаны ўпаўнаважаным ЦК КП(б)Б і ЦШПР на Цэнтральным фронце.
Пасля вызвалення Беларусі быў зноў абраны сакратаром Гомельскага абкама КП(б)Б, з 1948 года — другі сакратар абкама.
З верасня 1952 года па студзень 1954 года працаваў старшынёй Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта, пасля па ліпень 1956 года быў першым намеснікам старшыні.
З діпеня 1956 года ў Мінску — працаваў у дрэваапрацоўчай прамысловасці: быў прызначаны міністрам утворанага Міністэрства папяровай і дрэваапрацоўчай прамысловасці БССР, пасля яго скасавання ў 1957 годзе працаваў начальнікам Галоўнага ўпраўлення папяровай і дрэваапрацоўчай прамысловасці Беларускага СНГ, затым да 1963 года быў першым намеснікам начальніка.
Кандыдат у члены ЦК КПБ (1940—1960), дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1951—1959).
Узнагароды
Андрэй Куцак узнагароджаны :
Уйгурскае пісьмо
Уйгу́рскае пісьмо́, ці старо́е уйгу́рскае пісьмо́ — літарна-гукавое пісьмо, якім карыстаюцца цюркамоўныя народнасці Усходняга Туркестана.
Склалася на аснове сагдыйскага пісьма, якое ў сваю чаргу развілося з арамейскага пісьма.
Першыя датаваныя помнікі вядомы з пачатку 8 ст. Пашырэнне атрымала ў 9—13 ст. у цюркскіх плямён, якія вызнавалі будыйскую рэлігію. Пасля прыняцця гэтымі народамі ісламу яно было выцеснена арабскім пісьмом, але ў будыйскіх манастырах уйгурскае пісьмо выкарыстоўвалі і ў 18 ст.
У 13 ст. уйгурскае пісьмо было запазычана манголамі, у якіх яно было пераўтворана ў мангольскае пісьмо. На аснове уйгурскага пісьма створана і маньчжурскае пісьмо.
Поўня (фаза Месяца)
Поўня — фаза Месяца, пры якой рознасць экліптычных даўгот Сонца і Месяца роўная 180°. Гэта азначае, што плоскасць, праведзеная праз Сонца, Зямлю і Месяц, перпендыкулярная плоскасці экліптыкі. Калі ўсе тры аб'екта знаходзяцца на адной лініі, адбываецца месяцавае зацьменне. Месяц у поўні мае выгляд правільнага святлівага дыска.
Аліна Віктараўна Васільева
Аліна Віктараўна Васільева (нар., Маларыта, Беларусь) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі. Майстар спорту. Скончыла СШ № 3 г. Маларыта.
Поўня (фаза Месяца)
У астраноміі момант поўні разлічваецца з дакладнасцю да некалькіх хвілін; ў побыце поўняй называюць звычайна перыяд некалькіх сутак, на працягу якіх Месяц візуальна амаль не адрозніваецца ад поўнага.
Аліна Віктараўна Васільева
Клубная кар’ера
Выхаванка футбольных секцый у Маларыце і Брэсце, першы трэнер — Аляксандр Сяргеевіч Лядзінскі. У 2004 годзе выступала за Віцебскую вучылішча алімпійскага рэзерву. У 2005 годзе гуляла за віцебскі « Універсітэт».
На прафісійным ўзроўні пачала выступаць у брэсцкіх клубах «Жамчужына» і «Вікторыя-86» у вышэйшай лізе Беларусі. У 2011 годзе перайшла ў ЖФК «Мінск», у якім выступала наступныя чатыры сезоны, была чэмпіёнкай краіны (2013, 2014) і срэбным прызёрам (2012), уладальніцай (2013, 2014) і фіналісткай (2012) Кубка Беларусі, уладальніцай нацыйнага Суперкубка (2014). У складзе «Мінска» брала ўдзел у матчах еўракубкаў. Пасля сыходу са сталічнай каманды, у 2015—2016 гадах гуляла за клуб «Надзея-Дняпро» (Магілёў), стала двухразовым бронзавым прызёрам чэмпіянату Беларусі.
Пасля вяртання ў Беларусь правяла яшчэ адзін сезон у складзе «Мінска», з якім стала чэмпіёнкай, уладальніцай Кубка і Суперкубка Беларусі 2018 года. Потым гуляла за клубы «Бабруйчанка» (Бабруйск) і «Зоркая-БДУ» (Мінск).
З 2004 года выступала за нацыйную зборную Беларусі.
Альхова
Альхова — тапонім.
Новыя Войкавічы
Гісторыя
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 4 вяскоўцы.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Мядзеневіцкага сельсавета.
Мендзялееўск
Мендзялееўск (Менделеевск, Менделеевск) — горад (з 1967) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мендзялееўскага раёна Татарстана. Насельніцтва 22,0 тыс. чал. (2007). Заснаваны ў 1868 годзе. Размешчаны на правым беразе ракі Камы, за 238 км ад Казані.
Вышагор
Вышагор — тапонім.
Тасіё Мацуура
(松浦 敏夫; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1981—1987 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Універсітэт імя Херыёта і Вата
Універсітэт імя Херыёта і Вата (Heriot-Watt University) — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Эдынбург у Шатландыі. Названы ў гонар ювеліра і філантропа Джорджа Херыёта і інжынера-вынаходніка Джэймса Вата.
Агульная характарыстыка
Ён быў заснаваны ў 1821 годзе як Эдынбургская школа мастацтваў, першы ў свеце інстытут механікі, а затым атрымаў статус універсітэта каралеўскай граматай у 1966 годзе. Гэта восьмая старэйшая ўстанова вышэйшай адукацыі ў Вялікабрытаніі. Універсітэт вядомы сваёй накіраванасцю на навуку і тэхніку, гэта адзін з 39 "старых" універсітэтаў у Вялікабрытаніі, які ўваходзіць у другі кластар элітных універсітэтаў пасля Оксфарда і Кембрыджа.
Мазавецкае княства
Мазавецкае княства (Księstwo Mazowieckie) — адно з пяці княстваў, на якія падзялілася Польшча ў 1138 годзе паводле тэстаменту Баляслава Крывавуснага. Першым мазавецкім князем стаў Баляслаў Кучаравы, сын Баляслава Крывавуснага і вярхоўны князь польскі ў 1146–1173 гады. Далей княствам амаль чатыры стагоддзі кіравала мясцовая галіна Пястаў. Калі ў 1526 годзе, не пакінуўшы спадчыннікаў, памёр Януш III Мазавецкі, княства было далучана да Польшчы як Мазавецкае ваяводства.
Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Заходняга фронту
Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Заходняга фронту (мае таксама назвы — Рэвалюцыйны камітэт, Часовы ваенна-рэвалюцыйны камітэт, ВРК Заходняй вобласці, Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Мінска і Заходняга фронту, Мінскі ВРК, Ваенрэўком Мінскага Савета, Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Паўночна-Заходняй вобласці і Заходняга фронту) — часовы рэвалюцыйны орган па правядзенні ўзброеннага паўстання на тэрыторыі беларускіх губерняў і Заходнім фронце ў кастрычніку—лістападзе 1917. Прыкладам для арганізацыі паслужыў Петраградскі ВРК. Рашэнне аб утварэнні ВРК Заходняга фронту бальшавікі Мінска прынялі 26 кастрычніка (8 лістапада) 1917. Ядро камітэта склалі прэзідыум Мінскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, бюро Абласнога выканаўчага камітэта Саветаў Заходняй вобласці, бальшавіцкая фракцыя камітэта Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняга фронту, прадстаўнікі Мінскага раённага чыгуначнага камітэта і ўсіх вайсковых часцей Мінска.
У загадзе № 2 ВРК Заходняга фронту ад 3(16) лістапада 1917 гаварылася, што камітэт «пашырае свой уклад: у яго запрашаюцца па адным прадстаўніку ад кожнага Савета рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Паўночна-Заходняй вобласці…» і па адным ад ваенна-рэвалюцыйных камітэтаў Заходняга фронту. 5(18) лістапада 1917 газета «Звязда» паведамляла, што «Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Заходняга фронту ўжо аформіўся і прыступіў да работы».
У склад камітэта ўваходзілі лідары бальшавікоў беларускіх губерняў І. Я. Алібегаў, С. І. Берсан, В. В. Вашкевіч, М. І. Калмановіч, В. В. Каменшчыкаў, В. Г. Кнорын, М. І. Крывашэін, К. І. Ландар (старшыня бюро ВРК), А. Ф. Мяснікоў, П. М. Палукараў, М. У. Рагазінскі, У. С. Селязнёў, У. М. Фрэйман, А. М. Цярэнцьева, С. Я. Шчукін і інш. (усяго больш за 25 чал.). Выдаваў «Бюллетень Военно-революционного комитета Западного фронта».
Адначасова з выкананнем функцый задушэння супраціўлення контррэвалюцыйных сіл ВРК займаўся адміністрацыйна-гаспадарчай дзейнасцю. З мэтай стварэння пастаянных і адзіных краявых і франтавых органаў бальшавіцкай улады, ажыццяўлення мерапрыемстваў па нармалізацыі гаспадарчага жыцця ў складзе камітэта былі адддзелы:
Агульнае кіраўніцтва работай аддзелаў ажыццяўляла бюро ВРК, у якое ўваходзілі прадстаўнікі ад кожнага аддзела. ВРК расшырыў свае паўнамоцтвы на ўсе адміністрацыйныя ўстановы, суд, пошту, тэлеграф, вырашаў розныя канфлікты, пасылаў сваіх прадстаўнікоў для арганізацыі рэўкомаў на месцах. Накіраваў на дапамогу Мінскаму Савету браняпоезд, браневікі, рэвалюцыйны 60-ы Сібірскі полк. 4(17) лістапада 1917 распусціў эсэра-меншавіцкі Камітэт выратавання рэвалюцыі, удзельнічаў у ліквідацыі Стаўкі Вярхоўнага галоўнакамандуючага ў Магілёве, блакіраваўяе сваімі войскамі з поўдня ў раёне Жлобіна, паставіў пад кантроль сваіх камісараў работу чыгуначных станцый. Ажыццяўляў кантроль над штабам Заходняга фронту, арыштаваў ваеннага камісара Часовага ўрада на Заходнем фронце, змясціў галоўнакамандуючага Заходнім фронтам П. С. Балуева, які адмовіўся падпарадкавацца бальшавіцкай уладзе, і назначыў на яго месца члена ВРК В. В. Каменшчыкава. Неаднаразова звяртаўся да салдат з заклікам накіраваць свае намаганні на барацьбу за хутчэйшае падпісанне міру, накіраваў у штаб нямецкага Усходняга фронту дэлегацыю, якая 21 лістапада (4 снежня) 1917 падпісала ў мяст. Солы дагавор пра перамір’е на Заходнем фронце.
Прымаліся самыя жорсткія меры для спынення сабатажу на прадпрыемствах і ва ўстановах Мінска. Паводле загада № 14 ВРК Заходняга фронту былі распушчаны камітэт Усерасійскага земскага саюза. Ва ўправу Мінскага губернскага прадуктовага камітэта «для кантролю і ажыццяўлення ўсіх распараджэнняў ВРК і Савета Народных Камісараў» быў назначаны прадстаўнік ВРК салдат Т. Швалёў. На прадметы першай неабходнасці і прадукты былі ўстаноўлены цвёрдыя цэны. Загады ВРК паведамляюць пра суровыя меры пакарання, што прымаліся ў дачыненні да грабежнікаў, хуліганаў і п’яніц, забарону продажу і вырабу спіртнога і інш. Каравульная служба была арганізавана «па ўсёй строгасці гарнізоннага статута».
У адпаведнасці з законам аб друку ВРК Заходняга фронту закрыў некалькі антыбальшавіцкіх газет, у т.л. «Гомельскую жизнь», «Новое Варшавское утро», «Минскую жизнь», «Минскую искру» і інш. Праводзіў работу па падрыхтоўцы і скліканні з’езда Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў Заходняй вобласці, Трэцяга з’езда Саветаў сялянскіх дэпутатаў Мінскай і Віленскай губерняў, Другога з’езда армій Заходняга фронту, якія выбралі органы бальшавіцкай улады.
Спыніў дзейнасць ВРК Заходняга фронту 26 лістапада (9 снежня) 1917 пасля стварэння Абласнога выканаўчага камітэта Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняй вобласці і фронту (Аблвыкамзаха) і Савета народных камісараў Заходняй вобласці і фронту.
Савічы (Валожынскі раён)
Савічы́ (, Савичи) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Вішнеўскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сакаўшчынскага сельсавета.
Камандорскія астравы
Камандорскія астравы (Командорские острова) — група з 2 буйных астравоў (Берынга і Медны) і мноства дробных астраўкоў і скал у Берынгавым моры. Уваходзяць у склад Камчацкага края Расіі, дзе фарміруюць адміністрацыйную адзінку — Алеуцкі раён. Агульная плошча — 1846 км². Адзіны населены пункт — Нікольскае. Насельніцтва (2010 г.) — 676 чал.
Геаграфія
Камандорскія астравы фактычна з’яўляюцца заходняй ускраінай Алеуцкай астраўной дугі. Знаходзяцца ў 340 км на захад ад астатняй часткі Алеуцкіх астравоў, якія ўваходзяць у склад ЗША, у 537 км на паўночны ўсход ад Петрапаўлаўска-Камчацкага, у 6832,3 км ад Масквы і 7309,3 км ад Мінска. Архіпелаг складаецца з 2 буйных астравоў — Берынга (1667 км²) і Меднага (186 км²). Паміж імі прасціраецца праліў Адмірала Кузняцова. Астатнія астравы (Тапаркоў, Арый Камень, Камень Алеут, Сівучыя Камяні, Бабровыя Камяні і інш.) уяўляюць сабою невысокія надводныя скалы, населеныя марскімі птушкамі.
Камандорскія астравы маюць вулканічнае паходжанне. Сфарміраваліся ў выніку субдукцыі тэктанічных пліт (гл. Тэктоніка пліт). На іх знешняе аблічча паўплывалі буйныя разломы паўночна-ўсходняга і субшыротнага прасцірання. Яны вызначылі розніцу ў складзе паўночнай і паўднёвай частак вострава Берынга, а таксама ў накіраванасці рачных далін.
Лічыцца, што вулканічная актыўнасць у мінулым падзялялася на 3 перыяды:
На поўнач ад вострава Берынга знаходзіцца група падводных вулканаў, якія, відавочна, застаюцца актыўнымі. У наш час назіраецца паступовае падняцце сушы. Яно суправаджаецца землятрусамі.
Карысныя выкапні: гіпс, пуцалан, медзь (на востраве Медным), агат, яспіс, зялёныя туфы і г. д. Яны не маюць прамысловага значэння, але могуць выкарыстоўвацца ў мясцовым будаўніцтве і рамеснай вытворчасці.
Для паўднёвай часткі вострава Берынга і вострава Меднага ўласцівы скалісты ўзгоркавы рэльеф. На поўначы вострава Берынга высокія горы спалучаюцца з далінамі. Найвышэйшы пункт — гара Стэлера (755 м) — знаходзіцца на востраве Берынга.
На Камандорскіх астравах шмат рэк і азёр. Асабліва вылучаецца вялікае возера Саранае на поўначы вострава Берынга.
Клімат марскі вільготны. Знаходзіцца ў залежнасці ад халодных акіянічных плыняў. Зіма пачынаецца ў кастрычніку і працягваецца да канца красавіка. Для яе характэрна вялікая колькасць снежных ападкаў, аднак узровень тэмператур адносна высокі. Сярэднія тэмпературы вагаюцца ад −4° C у лютым да +10° C у жніўні.
Прырода
Флора астравоў бедная. Пераважаюць травяністыя і хмызняковыя расліны. Спробы вырасціць на астравах прывезеныя дрэвы скончыліся няўдачай. Хмызняковыя формы бяроз, верб і рабіны сустракаюцца пераважна ўздоўж рэк і рэдка перавышаюць 1,5 м. Астатнія землі заняты тундрай, дзе можна знайсці палеглыя формы хвояў і ядлоўца.
На Камандорскіх астравах адсутнічаюць земнаводныя і рэптыліі. Затое мясцовая фаўна багата на марскіх птушак і ластаногіх. На сушы сустракаюцца блакітныя пясцы, амерыканскія норкі, чырвоныя палявыя мышы, пацукі і паўночныя алені. У рэках і азёрах нерастуюць ласосепадобныя.
Для аховы ўнікальнай прыроды астравоў у 1993 г. быў арганізаваны біясферны запаведнік, які ахоплівае большую частку Камандораў, акрамя паўночнай часткі вострава Берынга, дзе жывуць людзі.
Гісторыя
Камандорскія астравы атрымалі сваю назву ў гонар капітана-камандора Вітуса Берынга, які адкрыў іх 4 лістапада 1741 г. падчас сваёй другой экспедыцыі. Сам В. Берынг і значная частка экіпажа былі хворыя на цынгу. Экспедыцыя спынілася ў адной з бухт вострава Берынга і разбіла лагер. 8 снежня 1741 г. В. Берынг памёр. Асноўныя даследаванні вострава, які быў ненаселены, правёў Георг Вільгельм Стэлер. Экспедыцыя пакінула востраў Берынга толькі 14 жніўня 1742 г.