cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беларусы Расіі
Масква
Адным з кампактных паселішчаў беларусаў на тэрыторыі Масквы была Мяшчанская слабада, што была заснавана з вывезеных у час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—67) і падпарадкоўвалася Пасольскаму прыказу. Сама назва гэта пайшла ад старабеларускага «места» — горад. Жыхары Мяшчанскай слабады часта служылі пры дыпламатычных прадстаўніцтвах, займаліся фінансавымі аперацыямі, у прыватнасці закупкай у Еўропе талераў для маскоўскай казны. Таксама многія беларусы Масквы займаліся гандлем, рамёствамі. Сярод іх былі ўрачы, мастакі, мехаўшчыкі, якія займаліся гандлем сабалінымі мяхамі з Рэччу Паспалітай. Мяшчанская слабада была самакіраванай адзінкай, мела ўласную школу і царкву.
Падчас Расійскай імперыі і СССР Масква як эканамічны, навуковы цэнтр краіны натуральным чынам прыцягвала кадры ў тым ліку і з Беларусі, якая была далучана да Расіі, а потым СССР. Так, міністрам замежных спраў СССР у найбольш жорсткі час халоднай вайны быў беларус Андрэй Грамыка.
Сёння Масква найбольш актыўна сярод гарадоў замежжа прыцягвае кадры з Беларусі на пастаянную ці часовую працу. Штогод на навучанне ў маскоўскія ўніверсітэты паступаюць сотні студэнтаў з Беларусі.
Санкт-Пецярбург
Пасля далучэння Беларусі да Расійскай імперыі пачалася міграцыя беларусаў у Расію і ў тым ліку ў тагачасную сталіцу імперыі — Санкт-Пецярбург. У Пецярбург на заробкі ехала вялікая колькасць сялян з паўночных і ўсходніх рэгіёнаў Беларусі.
Паводле статыстыкі, за перыяд з 1869 па 1910 год колькасць беларусаў у Санкт-Пецярбургу вырасла ў 23 разы да 70 тыс. чалавек. Да канца азначанага перыяду беларусы сталі другой па колькасці этнічнай групай у горадзе, пасля рускіх.
У другой палове 19 стагоддзя ў Санкт-Пецярбургу з’явіліся некалькі беларускіх аб’яднанняў інтэлігенцыі, студэнцтва. У 1868 годзе з’явілася асветніцкая арганізацыя «Крывіцкі вазок». У 1880-я гады з’явілася першая палітычная арганізацыя беларускай народніцкай інтэлігенцыі «Гоман». У 1906—1912 гадах у Пецярбургу існавала беларускае выдавецтва. Пецярбургскімі вучонымі-беларусамі былі праведзены многія важныя этнаграфічныя даследванні.
Дзейнасць аб’яднанняў беларускай дыяспары ў Ленінградзе працягвалася і пасля рэвалюцыі, да рэпрэсій 1930-х гадоў.
Падчас «Перабудовы» беларускае грамадскае жыццё ў Ленінградзе зноў актывізавалася, з’явіліся некалькі новых беларускіх арганізацый. Сёння Санкт-Пецярбург, хаця і ў меншай ступені, чым Масква, таксама прыцягвае шмат беларускіх студэнтаў і рабочых.
Сібір
Сібір была месцам масавай міграцыі беларусаў у 19 стагоддзі. Спачатку расійскімі ўладамі былі прымусова сасланыя ўдзельнікі паўстанняў 1830—1831 гадоў і 1863—1864 гадоў.
У 1885—1914 гадах у Сібір перасяліліся 550 тыс. беларусаў. Існавалі цэлыя беларускія паселішчы.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі паток перасяленцаў з Беларусі ў Сібір працягваўся. Савецкая ўлада спрабавала надаць перасяленню беларусаў арганізаваны характар і спрыяла даследванням гісторыі, побыту беларусаў Сібіру. У 1929 годзе Акадэмія навук Беларусі арганізавала экспедыцыю ў Сібір. Паводле перапісу 1926 года 371 840 жыхароў Сібіры пазначылі сваё беларускае паходжанне.
У другой палове 1920-х гадоў беларусы на тэрыторыі РСФСР атрымалі магчымасць для развіцця сваёй культуры і мовы. У Сібіры пачалі стварацца беларускія школы. У 1930-я гады, у пачатку 1940-х у Сібір былі дэпартаваны многія раскулачаныя беларускія сяляне і іншыя рэпрэсаваныя.
У канцы 1980-х гадоў нацыянальнае абуджэнне закранула і беларускую Сібір. У Іркуцку было ўтворана Таварыства беларускай культуры імя Яна Чэрскага — на сённяшні дзень самая буйная і актыўная арганізацыя беларускай дыяспары ў Расіі. У Томску жыве выканаўца на традыцыйных беларускіх інструментах, паэт, пісьменнік Зміцер Крэчат.
Іншыя рэгіёны
У 18 стагоддзі беларусы стала жылі ў некаторых губернях еўрапейскай часткі Расіі. Беларускія паселішчы існавалі ў Курскай і Пензенскай губерні, на Урале.
Пасля скасавання прыгоннага права, у другой палове 19 стагоддзя міграцыі з Беларусі набылі масавы характар. Асноўнымі кірункамі былі Паволжжа, Каўказ, Цэнтральная Азія і Сібір.
З другой паловы 1940-х да пачатку 1960-х гадоў многія беларусы перасяляліся ў Карэлію, Архангельскую вобласць, Комі, Калінінград і іншыя рэгіёны ў парадку арганізацыйнага набору.
Змяненне колькасці
Колькасць беларусаў у Расіі
Беларускія тэрытарыяльныя адзінкі ў складзе Расіі
Беларусы Расіі — другая па колькасці этнічная група (пасля ўкраінцаў), якая не мае тэрытарыяльнай нацыянальнай аўтаноміі ў складзе Расійскай Федэрацыі.
Нацыянальна-культурнае развіццё беларусаў Расіі ішло паралельна з стварэннем на тэрыторыі РСФСР беларускіх аўтаномій на ўзроўні сельскіх саветаў. У 1924—1926 гадах у Сібіры быў утвораны 71 беларускі сельсавет. У 1926 годзе ў Далёкаўсходнім краі існавала 26 беларускіх сельсаветаў. На Урале на 1 кастрычніка 1928 года іх было 11. Разам з гэтым рабіліся спробы арганізацыі беларускіх нацыянальных раёнаў. У першай палове 1930-х гадоў у складзе тагачаснай Уральскай вобласці існаваў Таборынскі нацыянальны беларускі раён. Разглядалася пытанне аб стварэнні беларускага раёна на тэрыторыі Омскай вобласці.
У сярэдзіне 1930-х гадоў праектам стварэння беларускіх аўтаномій быў пакладзены канец.
Сучаснасць
З-за культурнай блізкасці да рускіх і слаба выражанай нацыянальнай самасвядомасці беларусы ў большай ступені, чым іншыя нацыянальныя меншасці ў Расіі, падвержаны асіміляцыі. Нягледзячы на сталы прыток мігрантаў з Беларусі цягам апошніх стагоддзяў, у асноўным людзі ў другім-трэцім пакаленні часцей за ўсё губляюць сваю беларускую ідэнтычнасць.
У апошні час працягваецца працэс стварэння беларускіх арганізацый у розных рэгіёнах Расіі.
У 2003 годзе была заснавана рэгіянальнае нацыянальна-культурная аўтаномія «Беларусы Югры» ў Сургуце.
Найбольш шматлікая і актыўная арганізацыя беларускай дыяспары ў Расіі — Таварыства беларускай культуры імя Яна Чэрскага ў Іркуцку. Арганізацыя яднае нашчадкаў беларускіх перасяленцаў у Сібір у 19 стагоддзі, мае некалькі аддзяленняў па Іркуцкай вобласці, выдае газету «Маланка».
У Маскве дзейнічае Таварыства беларускай культуры імя Францыска Скарыны, існуе нефармальны беларускі моладзевы асяродак. У Башкартастане дзейнічае рэспубліканскі беларускі нацыянальна-культурны цэнтр «Сябры», заснаваны ў 1996 годзе. У Калінінградзе існуе беларускае культурнае таварыства «Каралявец».
У апошняе дзесяцігоддзе вызначыўся пэўны падзел арганізацый беларускай дыяспары ў іх стаўленні да рэжыму Аляксандра Лукашэнкі. Больш старыя арганізацыі, што стаяць на нацыянальна-адраджэнскіх пазіцыях, падтрымліваюць беларускую апазіцыю. Іншыя, больш новыя арганізацыі, напрыклад Федэральная нацыянальна-культурная аўтаномія «Беларусы Расіі», падтрымліваюць кантакты з беларускім пасольствам і ўладамі Беларусі.
Акрамя рускіх беларускага паходжання, сёння на тэрыторыі РФ працуюць 400 тысяч грамадзян Беларусі (супраць 100 тысяч рускіх, што працуюць у Беларусі).
Дашагуз
Дашагуз (Daşoguz, раней Ташауз) — горад на паўночным усходзе Туркменістана, адміністрацыйны цэнтр Дашагузскага велаята. Насельніцтва — 210 тыс. жыхароў (паводле афіцыйных дадзеных на 2004 год). Размешчаны на поўначы Туркменістана, на абодвух берагах канала Шават (ірыгацыйнае адгалінаванне ракі Амудар’я). Знаходзіцца ў экалагічна неспрыяльным раёне Аральскага мора. Адлегласць ад Ашгабада — 630 км, да Нукуса — сталіцы Каракалпакстана 101 км. Горад заснаваны ў 1681 годзе як караван-сарай з на ўскраіне Хівінскага ханства.
Люганусэ (воласць)
Лю́ганусэ (Lüganuse, Luggenhusen) — воласць у Эстоніі. Плошча — 105 км², колькасць насельніцтва 1097 человек (2006).
Адміністрацыйны цэнтр — Люганусэ. У склад воласці, апроч іншых, уваходзіць вёска Аа.
Кузнечнае
Кузнечнае (Кузне́чное, да 1948 года Каарлахці, Kaarlahti) — пасёлак гарадскога тыпу ў Прыазерскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі, цэнтр муніцыпальнага ўтварэння «Кузнечнае». Размешчаны на паўночным захадзе вобласці, ва ўсходняй частцы Карэльскага перашыйка, паблізу Ладажскага возера, блізу мяжы з Карэліяй. Чыгуначная станцыя.
Гара
Горы бываюць нізкімі, сярэднімі і высокімі (па вышыні), складкаватымі, глыбавымі, складкавата-глыбавымі і вулканічнымі (па паходжанню). На раўнінных тэрыторыях гарамі называюць таксама і невялікія падняцці, фактычна з'яўляючыяся ўзгоркамі.
Горы займаюць 64 % Азіі, 36 % Паўночнай Амерыкі, 25 % Еўропы, 22 % Паўднёвай Амерыкі, 17 % Аўстраліі і 3 % Афрыкі. У цэлым 24 % зямной поверхні прыходзіцца на горы. 10 % усіх людзей жыве на тэрыторыі гор. У гарах бярэ свой пачатак большасць рэк Зямлі.
Найвышэйшая гара на Зямлі — Джамалунгма (Эверэст) у Гімалаях. Яе вышыня над узроўнем мора складае 8848 метраў.
Элементы горнага мікрарэльефу
У горах, асабліва высокіх, сустракаецца вялікая колькасць выглядаў мікрарэльефа (дробных формы рэльефу, не перавышальных у папярочніку і ў вышыню некалькіх метраў), нехарактэрных для раўнінных пляцовак зямной паверхні.
Да элементаў горнага мікрарэльефу адносяць:
Вышыня гор
У залежнасці ад адноснай і абсалютнай вышыні гары прынята дзяліць на :
Горы і чалавек
У антрапагеаграфічным дачыненні гары ўяўляюць вельмі размаіты і нярэдка складаны комплекс геаграфічных умоў. Пры аналізе гэтых умоў антрапагеаграфія на першы план высоўвае індывідуальна-геаграфічныя ўмовы таго ці іншага горнага ландшафту, і прытым у іх сувязі з умовамі гістарычнымі, эканамічнымі і іншымі. Так, прыкладам, пры выбары для шляхоў зносін тых ці іншых перавалаў гістарычныя, эканамічныя і стратэгічныя ўмовы нярэдка гулялі вялікую ролю, чым умовы прыродныя. Але і сярэднія гіпсаметрычныя і кліматычныя дадзеныя далёка не абыякавыя для антрапагеаграфіі, асабліва сярэднія вышыні над роўнем мора, бо ў залежнасці ад іх стаіць размеркаванне насельніцтва.
Вышыня і населенасць
Некаторыя з гор засяліліся вельмі даўно. У Альпах яшчэ да рымскіх селішчаў былі селішчы лігураў, кельтаў, рэтаў, ілірыйцаў. Цяжкасць існавання ў горах прыводзіць да рэдкасці насельніцтва ў іх і да павольнага ўзросту насельніцтва, а нярэдкае да змяншэння яго, асабліва з тых часоў, як стала развівацца міграцыя з сёл у гарады. Да прыкладу, высакагорныя альпійскія дэпартаменты Францыі адрозніваюцца найбольшым у краіне змяншэннем насельніцтва.
У Еўропе амаль усе прамысловыя вобласці займаюць нізіны і невысокія ўзгорыстыя краіны. У Злучаных Штатах Амерыкі больш усяго насельніцтва жыве ніжэй 300 метраў над роўнем моры, насельніцтва ж, што займаецца гандлем і прамысловасцю, разводзіць бавоўна, рыс і цукровы трыснёг, жыве ніжэй 150 метраў. Толькі паступова насельніцтва займае вялікія вышыні. Сярэдняя вышыня, на якой жыло насельніцтва ЗША у 1870 годзе, была 210 метраў, а ў 1890 годзе — 240 метраў (сярэдняя вышыня тэрыторыі ЗША — 750 метраў). Вышэй 900 метраў у ЗША жылі: у 1870 годзе — 0,4 мільёнаў чалавек, у 1880 годзе — 0,8 млн, у 1890 годзе — 1,5 млн, у 1900 годзе — 2,1 млн чалавек. Змяншэнне шчыльнасці насельніцтва з вышынёй залежыць не толькі ад кліматычных умоў, але таксама і ад абцяжаранасці камунікацый і зносін у горных умовах.
Горы і клімат
Змена асобных кліматычных параметраў адпаведна вышыні не заўсёды з'яўляецца адмоўным з пункту гледжання гаспадарчых інтарэсаў чалавека. Тэмпература з вышынёй зніжаецца, але колькасць ападкаў да вядомай вышыні расце. Сугор'і ва ўмераным клімаце маюць халодны клімат, у смажаніне — умераны, у сухім — вільготны. Адсюль — развіццё сенажацяў на сугор'ях Сярэдняй Азіі, высакагорных культур — у Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы. Дадатным бокам з'яўляецца разнастайнасць кліматычных умоў, што ствараецца разнастайнасцю араграфіі, тады як аднастайная араграфія суправаджаецца і аднастайным кліматам. У гарачым поясе (паўночны край Індыі, трапічныя вобласці Амерыкі) на ўзвышшах да 3—4 км адзін над адным ляжаць гарачы, умераны і халодны паясы.
Разнастайнасць кліматычных умоў у горах узмацняецца ўплывам араграфіі на паветраныя плыні і на сонечнае асвятленне. З прычыны ўзмоцненага выпадзення ападкаў на наветраным боку змяншаецца іх колькасць на зацішнай. Перагароджваючы шлях ветру, горы ствараюць адменныя ўмовы пералівання паветранага струменя праз іх грабяні і скручванні яго па схілах (фён, бора, містраль, нордост). Больш спрыяльнае становішча адноснае сонцы прымушае ўсе вёскі ў альпійскіх далінах мясціцца на сонечным боку, бо на ценевы занадта халоднае. Кліматычны ўплыў гор важны яшчэ ў тым дачыненні, што горы, што ідуць папярок кірункі пераважных вятроў, з'яўляюцца кліматычным бар'ерам, затрымваючы асадкі на наветраным боку і ствараючы такім чынам сухасць зацішных схілаў гор і ляжалых на зацішным боку далін і, асабліва, баронячы ад дзеяння халодных вятроў. Так, Альпійская сістэма ўтварае рэзкую кліматычную мяжу паміж дзвюма кліматычнымі правінцыямі: субтрапічнай Міжземнаморскай і правінцыяй умеранага клімату астатняй Еўропы.
Занальнасць і межы селішчаў
Вышыннай кліматычнай занальнасцю вызначаецца раслінная занальнасць, а паралельнае з ёю — занальнасць гаспадарчая, часам і этнаграфічная.
У Цэнтральнай Азіі зусім розна выкарыстоўваюцца зоны раўнінных стэпаў, горных ускраін і горных вышынь: стэпы заняты качэўнікамі; горныя ўскраіны густа заселены: тут убору з вёскамі земляробаў шмат гарадоў з рамесным і гандлёвым насельніцтвам; на саміх жа горах рэдкае насельніцтва, вядучая прымітыўная земляробская і гавядніцкая гаспадарка. Добрым прыкладам вертыкальнай занальнасці элементаў сельскай гаспадаркі з'яўляецца Закаўказзе. То ж дзяленне назіраецца і ў краінах, дзе знаходзяцца горы Атласа, але тут яно ўскладняецца этнічнай дыферэнцыяцыяй: у пустыні жывуць туарэгі, па ўскраінах гор і ў горах — берберы. У Альпах назіраецца павярховае месцаванне вінаградарства, земляробства, гавядніцтва. На гары Этне (38° з. ш.) у вышынным кірунку адрозніваюць культурную, лясную і пустэльную зоны. Культурная зона распасціраецца да вышыні 1550 метраў (мяжа хлебных раслін), а калі лічыць і ядомы каштан, давалы сурагат хлеба, тое да 1850 метраў. Ніжняя частка культурнай зоны занята вінаграднікамі, апельсінамі, лімонамі і аліўкавымі гаямі; усяго вышэй, да 800 метраў, падымаюцца аліўкавыя дрэвы. Потым вынікае зона садовых дрэў умеранага клімату і хлебных раслін. Вёскі сканчаюцца на Этне ў аліўкавай зоне. Найболей высока заходзяць хаты леснікоў (на вышыню 1400—1500 метраў). У Альпах асобныя вёсачкі ў Ціролі і Швейцарыі падымаюцца амаль да 2000 метраў, але большай часткай на такой вышыні знаходзяцца толькі халупы, што займаюцца пастухамі і сыраварамі ў гадовы сезон, сталыя ж вёскі ў сярэднім сканчаюцца на вышыні 1000—1300 метраў.
Але калі ва ўмераным клімаце ў выглядзе агульнага правіла назіраецца з павелічэннем вышыні рэзкае скарачэнне селішчаў, тое ў трапічных абласцях, дзе жыццё ў нізінах нярэдка з'яўляецца вельмі шкоднай для здароўя, назіраецца канцэнтрацыя насельніцтва на вялікіх вышынях. Вялікая частка гарадоў, у тым ліку буйных, знаходзіцца на вышыні больш 2000 метраў. Ва ўмеранай палосе найболей высокія селішчы знаходзяцца на Каўказе, але і тут яны не заходзяць вышэй 2,5 кіламетра (паселішча Куруш); ёсць гарады на вышыні звыш 1,5 км (Шуша — 1547 м, Ленінакан — 1548 м, Карс — 1776 м). Удвая вялікія вышыні знаходзім у Тыбеце, каля 30-й паралелі: Лхаса на вышыні 3630 метраў, Гарток — каля 4,5 км. У Эфіопіі мяжа гадоўлі хлеба і сталых селішчаў дасягае вышыні 3900 метраў. Такой жа і яшчэ большай вышыні дасягаюць селішчы ў трапічнай частцы Паўднёвай Амерыкі: Сера-дэ-Паска ў Перу ляжыць на вышыні 4350 м, горад Патосі у Балівіі — на вышыні 3960 метраў, а рудакопнае мястэчка пры ім (срэбныя рудні) — на вышыні 5000 метраў над роўнем мора.
Горныя схілы і даліны
Важнай акалічнасцю, што палегчыла засяленне горных абласцей, было тое, што горы рэдка крута падымаюцца над раўнінай. Дзякуючы выветрыванню, размыванню і згладжванню плыннымі водамі, стромкасць схілаў мякчэе, атрымваецца паступовы нахіл ці ступеністы будынак, даліны паглыбляюцца і высока падымаюцца ў горы, утвараючы зручныя шляхі для ўздыму знізу высока ў горы. Таму горы рэдка з'яўляюцца зусім недаступнымі. Культуры нізін могуць па схілах і далінах пракрадацца высока ўгару і глыбока ўнутр горнай краіны, і, назад — горныя культуры спускаюцца ўніз. На пакатых схілах і ў далінах гор расліннасць таму адрозніваецца асабліва вялікай разнастайнасцю. Невысокія схілы, дзякуючы разнастайнасці сваёй расліннасці і добраму абвадненню, а таксама лёгкай даступнасці для зносін, заўсёды былі ўпадабаным месцам рассялення чалавека ў горных абласцях; на невялікіх прасторах тут ствараліся ўмовы для самага размаітага падзелу працы, дзякуючы камбінацыі адрознення прыродных умоў з выгодамі зносін. У вузкіх далінах насельніцтва аддае перавагу схілы падэшве даліны таксама і па кліматычных меркаваннях: яны лепш асветлены і лепш ветраюць, тады як на глыбіні вузкай даліны мала сонца, застойваюцца выпарэнні, доўга стаіць густы туман.
Усё ж жыццё чалавека ў горных краінах засяроджваецца пераважна ў далінах. Па іх ідуць зносіны, уздоўж іх запасіцца найболей густое насельніцтва. Дзякуючы асыпкам і наносам у іх раўней і ўрадлівей зямля; дзякуючы абароненасці ад ветру і ніжэйшаму роўню над роўнем моры — мякчэйшы клімат, чым на грэбені гор; тут ствараюцца больш палегчаныя ўмовы для зносін і па галоўных далінах і па іх разгалінаваннях. Багацце далінамі і іх месцаванне вельмі важныя таму доўжачы засваенні гор.
У складкаватых горах горныя сістэмы прарэзаны доўгімі і большай часткай шырокімі падоўжнымі далінамі. Параўнальная лёгкасць зносін, урадлівасць і шырокасць многіх з такіх далін зрабілі іх гістарычна важнымі (Верхнеронская і Верхнярэйнская даліны, даліны Іна і Адыджэ) (Эча). Масіўныя горы праразаюцца звычайна не падоўжнымі, а папярочнымі далінамі, кароткімі, нешырокімі, замкнёнымі. Такія даліны большай часткай маюць толькі мясцовае значэнне, злучаючы ўнутраныя часткі масіву з яго ўскраінай.
Асабліва важнае антрапагеаграфічнае значэнне маюць пашыраныя катлавіны ў далінах. Звычайна да гэтых катлавін падыходзяць бакавыя даліны, і, тады як уся даліна з'яўляецца шляхам зносін, яе пашыраная частка робіцца іх вузлом. Частка такіх катлавін з'яўляецца правальнымі (у правальных катлавінах ляжаць Фларэнцыя, Вена, Майнц і Любляна). Але найчасцей катлавіна бывае пашыранай часткай, утворанай запрудай даліны, разгалінаваннем даліны на рукавы, упадзеннем бакавых рэк. Звычайна да пашыраных частак даліны і прымеркаваны селішчы, астатняя даліна служыць толькі для перасоўвання. Прыпынкавыя пункты даводзяцца як-разоў на пашыраныя, больш плоскія пляцоўкі.
Але даліны не на ўсім сваім працягу з'яўляюцца бездакорнымі шляхамі. Шырокія пляцоўкі нярэдка змяняюцца вузкімі цяснінамі; паводкі ў горах робяць дарогі па дне даліны непраходнымі. Пасоўванне па вузкіх далінах было ў свой час небяспечна і ў сэнсе рабаўніцкіх налётаў. У эпоху грунтовых дарог, убору з даліннымі дарогамі, існавалі таму і нагорныя. Дарогі гэтыя суправаджаліся мястэчкамі, сцены і вартаўнічыя вежы якіх кажуць пра ранейшую трасу нагорных дарог. Па меры таго як жыццё рабілася спакайней, у даліну з горных уступаў спускаліся прыгарады гарадоў. Сюды пераносіўся цэнтр цяжару гарадскога жыцця, сюды ж спускаліся і галоўныя струмені зносін. Сляды такога перасоўвання ўніз паселішчаў і дарог можна дагэтуль назіраць у Вагезах і ў Шварцвальдзе. Буйнейшыя паселішчы ўзнікалі звычайна па краі гор, там, дзе даліны падыходзілі да раўніны. Тут узнікалі размеркавальныя пункты таварапамену. Тутака ж уладкоўваліся ўмацаванні жыхарамі нізін, якія засцерагалі сябе ад уварвання насельнікаў з гор. Там, дзе выйсці горных далін перасякаліся дарогамі, што ідуць па нізіне ўздоўж падэшвы гор, узнікалі даволі вялікія гандлёвыя гарады (Тбілісі ў Закаўказзе, Мілан у Паўночнай Італіі, Мюнхен у Баварыі, Ліма ў Перу).
Горы і зносіны
На пераадоленне кожнай няроўнасці патрабуецца выдатак лішняй энергіі, таму няроўнасці абцяжарваюць перасоўванне. Асабліва абцяжарвае яго масавая скупнасць няроўнасцяў — гары. Рух таму скіроўваецца галоўным чынам па раўнінах, у горах ідзе па далінах, унікаючы стромкасці. Але цяжкасці, што ствараюцца горамі для руху, з'яўляюцца адноснымі, а не абсалютнымі. Альпы не засталіся назаўжды непраходным бар'ерам для шырання рымлянаў да поўначы і захаду ад іх. Хрыбет Вендыя ў Індастане толькі часова затрымаў перасоўванне арыйцаў. Пры засяленні якой-небудзь краіны асабліва важным з'яўляецца месцаванне гор у адносінах да берага. Горныя хрыбты, што ідуць па ўсходнім і заходнім краі Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі, вельмі доўгае (асабліва ў Паўднёвай Амерыцы) затрымвалі засваенне ўнутраных прастор. Прайшло больш паўстагоддзя, пакуль англійскія асаднікі Аўстраліі пракраліся з усходняга ўзбярэжжа па той бок параўнальна невысокага хрыбта Аўстралійскіх Альп. Але берагавыя горы былі сур'ёзнай перашкодай, асабліва ў пару грунтовых дарог. Пры сучасным роўні тэхнікі няма горных хрыбтоў, праз якія нельга было б пракласці рэйкавых шляхоў. Вялікая ці меншая абцяжаранасць руху праз горы залежыць ад таго, ці з'яўляюцца яны масіўнымі ці рассечанымі. Перавага складкаватых гор складаецца ў багацці іх падоўжнымі далінамі, што дазваляюць глыбока пракрадацца ўнутр горнай краіны. Але нароўні з падоўжнымі далінамі павінны быць і западзіны ў хрыбце, перавалы, што палягчаюць папярочны рух праз хрыбет.
Нават пры невялікай абсалютнай вышыні, горы ствараюць значныя перашкоды для зносін, калі ў іх няма такіх западзін. Такія Юрскія горы, Скандынаўскія, не мелыя значных западзін на працягу 15°, Апалацкія горы, якія маюць толькі адну западзіну на працягу ўсяго даволі высокага хрыбта. Асабліва вялікая цяжкасць ствараецца пры адсутнасці западзін, што палягчаюць папярочны рух, масіўным будынкам гор, як у Скандынаўскіх гор.
Ад багацця пераваламі ці праходамі залежыць даступнасць і праходнасць гор. Пры беднаце гор праходамі наяўныя нешматлікія праходы набываюць сусветнае значэнне, як прыкладам Хайберскі, вядучы з Індыі ў Афганістан. Размеркаванне праходаў вельмі нераўнамернае. У Вагезах няма ніводнага сапраўднага праходу на ўсім працягу паміж Больфарам і Цабернскім праходам. У Заходніх Альпах побач з Коцкімі Альпамі, багатымі праходамі (імі шырока карысталіся ўжо старажытныя рымляне), ляжаць бедныя праходамі Грайские Альпы. На ажыўленасці зносін адлюстроўваецца вышыня і шырыня праходу. У Альпах вышыня праходаў расце з захаду на ўсход. У Пірэнеях праходы вышэй, чым у Альпах. Меншае выкарыстанне пірэнейскіх праходаў у параўнанні з альпійскімі тлумачыцца, аднак, не толькі іх большай вышынёй, але і тым, што па абодва бакі Альп ляжаць значна больш лепшыя па сваіх гаспадарчых асаблівасцях краіны, чым па абодва бакі Пірэнейскіх гор. Дзяржава ці племя, што трымала ў сваіх руках праходы, займала выгаднае становішча ў параўнанні з суседзямі, якія карысталіся гэтымі праходамі. Уладанне найважнымі альпійскімі праходамі было ў свой час важнай перавагай маленькай Швейцарыі. Афрыдыі на паўднёва-усходняй мяжы Афганістана ў мінулым заўсёды збіралі пошліны за праезд праз Хайберскі праход.
Разам з асобнымі праходамі ёсць цэлыя прахадныя горныя краіны. Памірскае сугор'е вышынёй да 4000 метраў, што ляжыць сярод гор, што ўстаюць да 7000—8000 метраў, здаўна было прахадной краінай. Абсалютна Памір уяўляе вялікія цяжкасці для зносін, але адносна, у параўнанні з атачальнымі горамі, умовы для перасоўвання тут здатнае лягчэй. У гэтым дачыненні горныя прахадныя краіны напамінаюць горныя праходы, нярэдка таксама вельмі цяжкія, але лягчэйшыя для пераадолення, чым скалістыя грабні. Але ад праходаў прахадныя горныя краіны адрозніваюцца сваёю шырокасцю. Праз іх ідуць многія дарогі, тады як праз праходы — толькі адна.
Вынікі ізаляцыі жыцця ў горах
Там, дзе горнае насельніцтва адрэзана ад навакольнага свету цяжкасцю зносін, яно доўга застаецца пры старых норавах і звычаях, нават пры малалікасці сваёй можа захаваць свая ўласная мова. Сваны, якія жывуць у вярхоўях Інгуры Цхенісцхалі, утвараюць самабытны ў этнічным і лінгвістычным адносінах народ, хоць налічваюць толькі каля 60 тысяч чалавек. То ж ставіцца да тушаным, павам, хеўсурам, а таксама да асяцінам, займальным найболей высокія даліны вакол Казбека.
Падаючы падвышаныя фізіялагічныя вымогі да сэрца, мускулаў і нерваў, горы ў той жа час падаюць толькі ўмераныя крыніцы існавання. Пачынаючы з пісьменнікаў старажытнасці і да нашых дзён, супрацьстаўляюць загартаваных горных жыхароў спешчаным насельнікам прылеглых нізін, асабліва ў трапічных абласцях (прыкладам у Індыі, дзе энергічныя насельнікі Гімалайскіх гор рэзка адрозніваюцца ад млявых насельнікаў гарачых нізін). Але толькі ў нешматлікіх выпадках горныя жыхары здабывалі верх над насельнікамі раўнін. Гэта тлумачыцца тым, што, у звязку з араграфічнымі асаблівасцямі гор, раздробненай з'яўляецца і жыццё іх насельніцтва. Аднастайнасць умоў існавання ў тых дробных ёмішчах, на якія пабіты горныя краіны, і абцяжаранасць зносін не дапушчаюць развіцця сувязяў паміж асобнымі народцамі.
Толькі выйдучы з вузкіх рамак маленькіх горных западзін на шырэйшыя прасторы, можна было знаходзіць умовы, спрыяльныя для з'яднання і для шырокага грамадскага падзелу працы. Такія ўмовы ўяўляюць плоскія сугор'і сярод гор. Яны ніколі не бываюць зусім плоскімі. Яны не толькі атачаюцца, але і прарэзваюцца горнымі хрыбтамі. Дзякуючы скупнасці ападкаў на гэтых хрыбтах сугор'я атрымваюць дастатковае абвадненне, маюць рэкі і азёры; усім гэтым было магчыма скарыстацца для штучнага абваднення. Такія нагорныя вобласці з'явіліся агменямі ранняй культуры. У прыватнасці гэта ставіцца да амерыканскіх сугор'яў, што яднаюцца ў дзве вялікія групы: адна ідзе ад Мексікі да Юкатана, іншая цягнецца па Андыйскім сугор'ям ад Калумбіі да Балівіі. На гэтых сугор'ях, а не ва ўрадлівых нізінах з іх трапічнымі лясамі і не ў стэпах Лаплатской нізіны, утварыліся агмені ранняй культуры ў Амерыцы. Такія ж агмені ранняй культуры ўтварыліся на сугор'ях Пярэдняй Азіі і на сугор'ях Эфіопіі.
Павэргіў
Павэргіў (Повергі́в) — вёска ў Мыкалаіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Кольмаркт
Кольмаркт (Kohlmarkt — «вугальны рынак») — гандлёвая вуліца ў цэнтры Вены. Злучае Міхаэлерплац з Грабенам. Лічыцца самай дарагой гандлёвай вуліцай аўстрыйскай сталіцы. Тут размешчаны ювелірныя крамы і буцікі вядомых міжнародных марак моднай вопраткі.
Гісторыя Кольмаркта пачынаецца яшчэ ў часы, калі на месцы Вены размяшчаўся лагер рымскіх легіянераў Віндабона, на скрыжаванні цяперашніх Грабена, Кольмаркта і Наглергасэ да 455 года стаялі старажытнарымскія вароты.У першай палове XIV стагоддзя на гэтым месцы ішоў гандаль драўняным вуглём. Пасля ўзвядзення Хофбурга на Кольмаркце, які апынуўся ў непасрэднай блізкасці ад імператарскай рэзідэнцыі, размясціліся вытворцы высакаякасных тавараў і прадметаў раскошы. Да цяперашняга часу на Кольмаркце ў доме 14 размяшчаецца знакамітая венская кандытарская «Дэмэль», калісьці пастаўшчык імператарскага двара. У доме 11 па Кольмаркту ў 1750 годзе пражываў Ёзэф Гайдн, які напісаў тут свае першыя творы, а таксама лібрэціст Моцарта П'етра Метастазіа.
NGC 4496B
NGC 4496B (іншыя абазначэнні — ZWG 42.144, KCPG 343B, VV 76, VCC 1376, PGC 41473) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Мінскі дзяржаўны абласны каледж
Мінскі дзяржаўны абласны каледж — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў аг. Сеніца Мінскай вобласці Беларусі. Размешчаны па адрасе вул. Набярэжная, 59.
Гісторыя
У 1945 годзе на базе эксперыментальнай гаспадаркі Беларускай садавінагароднінай доследнай станцыі была адкрыта Мінская аднагадовая школа садаводаў і агароднікаў.
У 1972 годзе на базе школы садаводаў і агароднікаў была адкрыта Мінская абласная школа павышэння кваліфікацыі сельскагаспадарчых кадраў. А ў 1978 годзе ў в. Сеніца Мінскага раёна пастановай Савета Міністраў Беларускай ССР № 186 было прынята рашэнне арганізаваць на базе Мінскай абласной школы павышэння кваліфікацыі сельскагаспадарчых кадраў Беларускі сельскагаспадарчы тэхнікум па падрыхтоўцы кіруючых кадраў калгасаў і саўгасаў.
Падрыхтоўка спецыялістаў у тэхнікуме вялася па спецыяльнасцях «Аграномія» і «Заатэхнія». У тэхнікум прымалі толькі тых, хто меў стаж работы ў сельскай гаспадарцы не менш як два гады.
Міністэрства сельскай гаспадаркі выдзеліла значныя сродкі для аснашчэння кабінетаў і лабараторый тэхнікума, які стаў вядучай навучальнай установай па падрыхтоўцы кадраў для калгасаў і саўгасаў рэспублікі.
Данашылі
Данашылі  — першая жонка імператара, з’яўлялася дачкой канцлера , які сачыў за ўладай імператара. Была выдадзена замуж за імператара ў якасці прымірэння. Доўга не магла мець дзяцей, неўзабаве была замяшаная ў злачынстве і пакараная смерцю.
Мінскі дзяржаўны абласны каледж
Гісторыя
У 1990 годзе ў тэхнікуме першым сярод ССНУ была адкрыта спецыяльнасць «Камерцыйная дзейнасць», інтэграваная з вышэйшай адукацыяй. Навучэнцы тэхнікума атрымалі магчымасць прадоўжыць навучанне ў Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі па скарочанай форме. Гэта стала штуршком да змянення статусу навучальнай установы і яе перайменавання. 17 сакавіка 1993 г. загадам Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь і Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь Беларускі сельскагаспадарчы тэхнікум па падрыхтоўцы кіруючых кадраў калгасаў і саўгасаў атрымаў статус каледжа і быў перайменаваны ў Мінскі дзяржаўны аграрна-камерцыйны каледж.
Данашылі
Аб гэтай імператрыцы было шмат паданняў, дзе яна прыніжала і жорстка збівала, якая таксама з’яўлялася жонкай імператара.
Мінскі дзяржаўны абласны каледж
Гісторыя
У 1993 годзе адкрылася спецыяльнасць «Вытворчасць, захоўванне і перапрацоўка прадукцыі раслінаводства», а з 1996 года ў каледжы пачата падрыхтоўка па спецыяльнасці «Маркетынг».
У 2001 годзе ў сувязі з неабходнасцю стварэння вучэбнай базы па падрыхтоўцы спецыялістаў з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй для канцэрна «Белдзяржхарчпрам» пастановай № 1147 Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 6 жніўня 2001 года каледж быў уключаны ў склад Беларускага дзяржаўнага канцэрна харчовай прамысловасці «Белдзяржхарчпрам».
У чэрвені 2006 года ў адпаведнасці з загадам канцэрна «Белдзяржхарчпрам» і рашэннем Мінскага раённага выканаўчага камітэта ўстанова адукацыі «Мінскі дзяржаўны аграрна-камерцыйны каледж» была перайменавана ва ўстанову адукацыі «Мінскі дзяржаўны каледж харчовай прамысловасці».
Канцэрн «Белдзяржхарчпрам» выдзеліў значныя сродкі для развіцця матэрыяльна-тэхнічнай базы каледжа. Акрамя таго, многія арганізацыі канцэрна «Белдзяржхарчпрам», такія як ААТ «Мінскі маргарынавы завод», ААТ «Крыніца», СААТ «Камунарка» і інш., выкарыстоўваюцца ў якасці баз для арганізацыі практычнага навучання навучэнцаў.
У 2007 годзе ў каледжы ўпершыню ў рэспубліцы распачата падрыхтоўка па спецыяльнасці «Садова-паркавае будаўніцтва». Каледж стаў першай у рэспубліцы навучальнай установай, якая рыхтуе тэхнікаў па азеляненні з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй.
У 2008 годзе ў каледжы адкрыта завочная форма навучання па спецыяльнасці «Тэхналогія перапрацоўкі расліннай і жывёльнай сыравіны», а ў 2010 годзе па спецыяльнасці «Маркетынг».
У жніўні 2013 года каледж перададзены ў падпарадкаванне Упраўлення адукацыі Мінаблвыканкама.
11 снежня 2014 года рашэннем Упраўлення адукацыі Мінаблвыканкама «Мінскі дзяржаўны каледж харчовай прамысловасці» перайменаваны ў «Мінскі дзяржаўны абласны каледж»
Дзейнасць
Рыхтуе спецыялістаў па спецыяльнасцях: маркетынг; візуальны мэрчэндайзінг; Тэхналогія тлушчаў, эфірных алеяў і парфумерна-касметычнай прадукцыі; вытворчасць, захоўванне і перапрацоўка прадукцыі раслінаводства.
Абду Дыуф
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і паштовага служачага. Атрымаў сярэднюю адукацыю ў ліцэі ў Сен-Луі, затым вучыўся на факультэце права ва ўніверсітэце Дакара і Сарбоне, дзе абараніў дыплом па праве ў 1959 годзе. Затым скончыў французскую школу па падрыхтоўцы адміністрацыйных працаўнікоў для заморскіх тэрыторый. Вярнуўшыся на радзіму, паступіў на дзяржслужбу, заняўшы пасаду намесніка генеральнага сакратара ўрада. У чэрвені 1961 года стаў генеральным сакратаром міністэрства абароны. У тым жа годзе ўступіў у кіруючую партыю Сенегальскі прагрэсіўны саюз (СПС). У 1961—1962 — губернатар вобласці Сінэ-Салум, у 1962—1963 — дырэктар кабінета міністра замежных спраў, у 1963—1965 — дырэктар кабінета і першы сакратар канцылярыі прэзідэнта. У 1968—1970 — міністр планавання і прамысловасці.
З 1968 — член палітбюро СПС, c 1978 — намеснік генеральнага сакратара СПС.
У лютым 1970 года прызначаны на пасаду прэм’ер-міністра, пасля адстаўкі першага прэзідэнта краіны Леапольда Седара Сенгора з 1 студзеня 1981 аўтаматычна змяніў яго на пасадзе. У 1983, 1988 і 1993 гадах пераабраны на ўсеагульных выбарах.
Найбольш прыкметнымі падзеямі яго кіравання былі ўзброеная інтэрвенцыя ў Гамбію, дзе ў ноч з 30 на 31 ліпеня адбыўся бяскроўны ваенны пераварот, арганізаваны «левымі» афіцэрамі і падпольнай марксісцкай Рэвалюцыйнай сацыялістычнай партыяй (у выніку інтэрвенцыі загінула больш за 500 чалавек), стварэнне ў 1982 годзе канфедэрацыі з суседняй Гамбіяй Сенегамбія і памежны канфлікт з Маўрытаніяй ў 1989 годзе, у выніку якога канфедэрацыя распалася.
Мяэтагузэ (воласць)
Мяэтагузэ (Mäetaguse vald) - воласць у Эстоніі на ўсходзе краіны, у складзе павета Іда-Віру.
Барыс Пятровіч Захарчэня
Барыс Пятровіч Захарчэня (, Орша —, Санкт-Пецярбург) — савецкі і расійскі вучоны-фізік, акадэмік Расійскай акадэміі навук.
Біяграфія
Барыс Пятровіч Захарчэня нарадзіўся ў Оршы. У 1932 пераехаў у Ленінград. У 1952 годзе скончыў фізічны факультэт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Затым працаваў у Фізіка-тэхнічным інстытуце АН СССР. У 1963 годзе ўступіў у КПСС. У 1966 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Магнітааптычныя з’явы ў крышталях». З 1972 года выкладаў у Ленінградскім электратэхнічным інстытуце. 23 снежня 1976 г быў абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук СССР. 11 чэрвеня 1992 г быў абраны акадэмікам РАН па спецыяльнасці «фізіка».
Навуковыя дасягненні
Адкрыў штарк-эфект эксітона і іанізацыю эксітонных станаў ў слабых знешніх палях. Сумесна з Я. Ф. Гросам адкрыў асцыляцыі магнітапаглынання ў закісу медзі. Даказаў існаванне квазіаднамерных эксітонаў.
Паляна (Мыкалаіўскі раён)
Паляна (Поля́на) — вёска ў Мыкалаіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Саншу I
Саншу I Партугальскі (,  —, там жа), вядомы як Засяляцель (Sancho I o Povoador) — другі кароль Партугаліі. Саншу атрымаў у спадчыну прастол ад бацькі ў 1185 годзе.
Сын Афонсу I Заваёўніка і яго жонкі Мафальды Савойскай.
Са смерцю Афонсу I у 1185 годзе Саншу I стаў другім каралём Партугаліі. Каімбра была цэнтрам яго каралеўства; Саншу спыніў войны з суседзямі за кантроль над галісійскімі памежнымі тэрыторыямі. Замест гэтага ён звярнуў усе сілы на поўдзень, супраць Маўрытанскіх абшчын. Першапачаткова ён змог прасунуцца далёка, заняўшы Алгарві і Алентэжу, але ў 1190 годзе вымушаны быў адступіць. З дапамогай крыжакоў ён захапіў Сілвеш у 1191 годзе. Саншу загадаў умацаваць горад і пабудаваў крэпасць, якая з’яўляецца сёння важным помнікам партугальскай і сусветнай культурнай спадчыны.
Аднак ваенную ўвагу неўзабаве зноў прыйшлося звярнуць на поўнач, дзе ўзнікла пагроза партугальскім межам з боку Леона і Кастыліі. Сілвеш зноў быў здадзены Маўрам.
Саншу I надаваў шмат увагі адміністрацыйнай арганізацыі новага каралеўства. Ён акумуляваў дзяржаўную казну, падтрымліваў новыя рамёствы і сярэдні клас камерсантаў. Больш таго, ён стварыў некалькі новых гарадоў і паселішчаў і шмат зрабіў для засялення аддаленых земляў у паўночных хрысціянскіх абласцях Партугаліі пераважна фламандцамі і бургундцамі — завошта і атрымаў сваю гістарычную мянушку — Засяляльнік.
Нашчадкі Саншу I
Пабочныя дзеці (уключаючы, але не абмяжоўваючы!)
Югуры
Югуры або жоўтыя ўйгуры (саманазва юйгу ) — народ, насельнікі паўночных адгор'яў Цыляншань у правінцыі Ганьсу, а таксама ля ўзбярэжжа возера Кукунор у правінцыі Цынхай (КНР). Агульная колькасць - 13719 чал. (2000 г.).
Югуры - нашчадкі старажытных уйгураў, якія захавалі качавы лад жыцця і ў адрозненні ад сучасных уйгураў прынялі будызм ламаісцкага кірунку, а не іслам. Да пач. XVIII ст. карысталіся асабістай літаратурнай мовай цюркскага паходжання на аснове сагдыйскай графікі. Але пазней яна была выціскнута літаратурнай тыбецкай мовай.
Сучасныя югуры падзяляюцца на 3 моўныя групы. Большасць складаюць сарыг югур, якія захавалі старажытную гутарковую мову цюркскага паходжання, блізкую да моў сібірскіх хакасаў і шорцаў. Яны насяляюць стэп і горы на ўсход ад Цыляншань, падзяляюцца на стэпавых югураў айлыг і горцаў таглыг. Дзве групы шыра югур жывуць на поўнач ад Цыляншань і ля возера Кукунор. Жыхары поўначы размаўляюць на югурскай мове мангольскага паходжання, а цынхайскія югуры - на дыялекце тыбецкай мовы.
У XVIII - сяр. XX стст. сарыг югур і шыра югур захоўвалі адасобленасць, але ў 1954 г. кітайскія ўлады стварылі ў Ганьсу аўтаномны югурскі павет і распаўсюдзілі на ўсіх югураў адзіную назву юйгу.
Шыпарэзны станок
Шыпарэ́зны станок, або пальцарэзны станок — для ўтварэння  і вушак сталярных злучэнняў. Найбольш пашыраныя віды шыпарэзнах станкоў — рамныя, якія выкарыстоўваюцца для утварэння тыповых элементаў (шчоткі і заплечыкі шыпоў, вушкі) у брусках, што злучаюцца ў рамкі; скрыначныя шыпарэзны станкі — для ўтварэння шыпоў прамых і тыпу «ластаўчын хвост» у дошчачках, якія злучаецца ў вушакі. Рэзальны інструмент шыпарэзнага станка — фрэзы і дыскавыя пілы.
Ліквацыя
Ліква́цыя ў геалогіі (liquatio разрэджванне, плаўленне) — раздзяленне магматычнага расплаву на дзве вадкасці, якія не змешваюцца ніжэй за пэўную тэмпературу.
Напрыклад, сульфіды FeS2, NiS, ZnS і інш. могуць растварацца ў сілікатным расплаве пры тэмпературы больш за 1500 °C. Пры паніжэнні тэмпературы да 1170 °C адбываецца ліквацыя магмы. Сульфідны расплаў, кампаненты якога маюць меншую тэмпературу плаўлення, крышталізуюцца пазней. У працэсе ліквацыйнай дыферэнцыяцыі магмы ў глыбінных і блізпаверхневых умовах утвараюцца ліквацыйныя радовішчы, найбольш важныя з якіх сульфідныя медна-нікелевыя і плацінавыя, прымеркаваныя да магматычных комплексаў асноўнага і ультраасноўнага саставу.
У Беларусі існуе комплекс асноўных і ультраасноўных парод крышталёвага фундаменту, які лічыцца перспектыўным на выяўленне ліквацыйных радовішчаў.
Ліква́цыя ў металургіі: неаднароднасць хімічнага саставу (структуры) зацвярдзелых сплаваў.
Узнікае з-за рознасці тэмператур крышталізацыі фазаў, што ўваходзяць у састаў сплаву. Адрозніваюць мікраскапічную (міжкрышталічную і дэндрытную — у межах аднаго зерня або дэндрыту) і макраскапічную (ліквацыю занальную і ліквацыю па ўдзельнай сіле цяжару). Выклікае неаднароднасць механічных і фізічных уласцівасцяў і пагаршае якасць зліткаў. Каб паменшыць ліквацыю, расплаў перад разліўкай інтэнсіўна перамешваюць, выкарыстоўваюць спецыяльныя спосабы ліцця, робяць гамагенізацыю зліткаў (доўгую вытрымку пры высокай тэмпературы).
Барэнга
Барэнга (Barengo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Насельніцтва складае 942 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 50 чал./км². Займае плошчу 19 км². Паштовы індэкс — 28010. Тэлефонны код — 0321.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Пляшчэева (Сафонаўскі раён)
Пляшчэева (Плещеево) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва — 28 жыхароў (2007).
Фармат ліку
Фармат ліку — від прадстаўлення ліку, вызначаны або апісаннем характарыстыкі ліку, або з дапамогай шаблона.
Пляшчэева (Сафонаўскі раён)
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 3 км на захад ад горада Сафонава, за 1 км на поўдзень ад аўтадарогі. За 1 км на поўдзень ад вёскі чыгуначная станцыя Максімава на лініі Масква — Мінск. Уваходзіць у склад Вышагорскага сельскага паселішча.
Гісторыя
Згадваецца ў духоўнай грамаце князя Івана III у 1503 годзе. У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў верасні 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Радэлычы
Радэлычы (Раде́личі) — вёска ў Мыкалаіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
NGC 4497
NGC 4497 (іншыя абазначэнні — IC 3452, UGC 7665, MCG 2-32-113, ZWG 70.145, VCC 1368, PGC 41457) — галактыка ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гурнас
Гу́рнас (Gurnas) — хутар у Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Наўясісдаўгелішкіскай сянюніі. Размешчана за 7 км ад Наўясіс Даўгелішкіса.
Бебжанскі нацыянальны парк
Бебжанскі нацыянальны парк (Biebrzański Park Narodowy) — нацыянальны парк у Польшчы, утвораны 9 верасня 1993. Самы вялікі нацыянальны парк краіны, плошча 592,23 км². Размешчаны ў Падляскім ваяводстве.
Пад аховай знаходзіцца рака Бебжа, што паволі цячэ па забалочанай катлавіне, багатая арнітафаўна.
Прырода церпіць ад пажараў, якія ўспыхваюць штогод. Увесну 2020 лясныя пажары трывалі амаль тыдзень і панішчылі балоты, дзе жывуць ласі, бабры і ўнікальныя віды птушак. Прычынаю хуткага распаўсюджвання пажару стаў вецер і анамальная засуха. 26 красавіка польскія пажарныя заявілі, што ўдалося затушыць пажар.
Фатонная апканверсія
Фатонная апканверсія — гэта працэс, падчас якога паслядоўнае паглынанне двух або больш фатонаў прыводзіць да выпраменьвання святла з меншай даўжынёй хвалі, чым даўжыня хвалі ўзбуджэння. Такім чынам, гэта выпраменьванне антыстоксавага тыпу (гл. таксама эфект Рамана). Прыкладам можа служыць пераўтварэнне інфрачырвонага святла ў бачнае святло. Апканверсія можа адбывацца як у арганічных, так і ў неарганічных матэрыялах праз розныя механізмы. Арганічныя малекулы, якія могуць ажыццяўляць апканверсію фатонаў праз трыплет-трыплетную анігіляцыю, звычайна з’яўляюцца поліцыклічнымі араматычнымі вуглевадародамі (ПАВ). Неарганічныя матэрыялы, здольныя да апканверсіі фатонаў, часта ўтрымліваюць іёны элементаў d-групы або f-групы. Прыкладамі гэтых іёнаў з’яўляюцца, напрыклад, Ln3+, Ti2+, Ni2+, Mo3+, Re4+, Os4+.
Фізічныя механізмы апканверсіі фатонаў
У неарганічных матэрыялах існуюць тры асноўныя механізмы апканверсіі фатонаў і, па меншай меры, маецца два розныя механізмы ў арганічных матэрыялах. У неарганічных матэрыялах апканверсія фатонаў адбываецца шляхам апканверсіі праз перадачу энергіі (анг. скарачэнне ETU), паглынання з ўзбуджанага стану (анг. скарачэнне ESA) і фатоннай лавіны (анг. скарачэнне PA). Такія працэсы можна назіраць у матэрыялах з вельмі рознымі памерамі і структурамі, уключна з аптычнымі валокнамі, крышталямі або наначасцінкамі, калі яны ўтрымліваюць якія-небудзь з актыўных іёнаў, згаданых вышэй. Арганічныя малекулы могуць ажыццяўляць апканверсію фатонау з дапамогай сенсібілізаванай трыплет-трыплетнай анігіляцыі (сTTA) і аб’яднання энергіі.
Апканверсію традыцыйна адрозніваюць ад двухфатоннага паглынання, параметрычных працэсаў пераўтварэння частаты святла, у тым ліку генерацыі сумарных частот, напрыклад, другой гармонікі, і выпраменьвання антыстоксавай кампаненты падчас эфекту Рамана. Гэтыя фізічныя працэсы маюць падобны вынік да апканверсіі фатонаў (выпраменьванне фатонаў з меншай даўжынёй хвалі, чым у фатонаў хвалі узбуджання), але механізмы, якія ляжаць у іх аснове, адрозніваюцца. У прыватнасці, адрозненне згаданых працэсаў ад апканверсіі палягае ў адначасовым паглынанні двух фатонаў на рэальны (двухфатоннае паглынанне) або віртуальны (генерацыя другой гармонікі) узровень энергіі, або паглынанні аднаго фатона на віртуальны узровень энергіі з узбуджанага вагальнага падузроўню (антыстоксава выпраменьванне у эфекце Рамана), у той час як апканверсія грунтуецца на паслядоўным паглынанні рэчывам двух фатонаў на рэальны узровень энергіі. Ранняя прапанова (цвёрдацельны ІЧ-квантавы лічыльнік) была зроблена Нікаласам Бломбергенам у 1959 годзе, а працэс упершыню назіраў Франсуа Аўзель у 1966 годзе
Таксама магчымы механізм цеплавой апканверсіі. Гэты механізм заснаваны на паглынанні фатонаў з нізкай энергіяй у пераўтваральніку, які награваецца і выпраменьвае фатоны з больш высокай энергіяй. Каб палепшыць гэты працэс, шчыльнасць аптычных станаў апканвертара можа быць старанна сканструявана для забеспячэння частотных і вуглава-селектыўных характарыстык выпраменьвання. Напрыклад, плоская цеплавая апканверсийная платформа можа мець пярэднюю паверхню, якая паглынае нізкаэнергетычныя фатоны, якія падаюць у вузкім вуглавым дыяпазоне, і заднюю паверхню, якая эфектыўна выпраменьвае толькі высокаэнергетычныя фатоны. Гэтыя ўласцівасці паверхні можна рэалізаваць з дапамогай канструкцый фатонных крышталяў, а тэорыі і эксперыменты былі прадэманстраваны на тэрмафотаэлектрыцы і пасіўным радыяцыйным астуджэнні. Тэарэтычная эфектыўнасць пераўтварэння энергіі сонечнага выпраменьвання ў электрычнасць пры выкарыстанні апканвертара можа дасягаць да 73 % з выкарыстаннем спектру AM1,5D і да 76 %, калі сонца разглядаецца як чорнае цела пры тэмпературы 6000 К, для ячэйкі з адным пераходам.
Сенсібілізаваная трыплет-трыплетная анігіляцыя
Апканверсія фатонаў на аснове сенсібілізаванай трыплет-трыплетнай анігіляцыі (сTTA) — гэта дзвюхмалекулярны працэс, які праз некалькі этапаў перадачы энергіі эфектыўна ператварае два нізкачастотныя фатоны ў адзін фатон больш высокай частаты. Сістэмы TTA складаюцца з аднаго паглынаючага рэчыва (сенсібілізатара), і аднаго выпраменьваючага рэчыва (эмітэра або анігілятара). Выпраменьвальнікі звычайна ставяць сабой поліараматычныя храмафоры з вялікім сінглет-трыплетным расшчапленнем узроўняў энергіі, такія як антрацэн і яго вытворныя.
Першы крок у сенсібілізаванай трыплет-трыплетнай анігіляцыі — гэта паглынанне сенсібілізатарам фатона нізкай энергіі. Затым сенсібілізатар запаўняе свой першы трыплетны ўзбуджаны стан (³Sen*) пасля міжсістэмнага перасячэння (ISC). Потым энергія ўзбуджэння з сенсібілізатару перадаецца праз трыплетную перадачу энергіі тыпу Дэкстэра (TET) да эмітэру ў асноўным стане, ствараючы трыплетны ўзбуджаны эмітар (³ Em*). Далей два трыплетныя узбуджаныя эмітэры ўзаемадзейнічаюць у другім працэсе перадачы энергіі, вядомым як трыплет-трыплетная анігіляцыя (TTA). Пасля TTA трыплетныя энергіі зліваюцца, пакідаючы адзін эмітар ва ўзбуджаным сінглетным стане (1Em*), а другі — у асноўным стане. З сінглетнага ўзбуджанага стану эмітар вяртаецца ў асноўны стан праз выпраменьванне фатона. Такім чынам, два фатона нізкай энергіі ператвараюцца ў адзін фатон больш высокай энергіі. Прынцып заснаваны на выкарыстанні доўгажывучых трыплетных станаў для часовага захоўвання энергіі фатонаў. Паколькі малекулярны кісларод эфектыўна гасіць трыплетныя станы, важна, каб узоры былі старанна дэгазаваныя або інкапсуляваныя для эфектыўнага функцыянавання.
Апканверсія фатонаў шляхам сенсібілізаванай трыплет-трыплетнай анігіляцыі мае перавагу ў тым, што яна эфектыўная нават пры нізкай інтэнсіўнасці ўзбуджэння, што робіць яе патэнцыйна карыснай для пераўтварэння сонечнага святла з мэтай павышэння эфектыўнасці сонечных элементаў.
Апканверсійныя наначасціцы
Хаця апканверсія фатонаў спачатку вывучалася ў аб’ёмных крышталях і аптычных валокнах, яно стала больш вядомым з распрацоўкай нанаматэрыялаў. Гэта адбылося дзякуючы мноству спосабаў прымянення нанаструктур са ўласцівасцямі апканверсіі фатонаў. Гэты новы клас матэрыялаў можна ў цэлым назваць апканверсійнымі наначасціцамі.