cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
На ростанях
Пераклады
Трылогія перакладалася на рускую мову, у 1963 годзе выходзіла на балгарскай, у 1928 на харвацкай («У Палескай глушы» ў перакладзе С. Кірына, Заграб), у 1960 — на чэшскай. На ўкраінскую мову трылогію пераклала Г. В. Вігурская, на эстонскую — Олеў Йыгі.
У культуры
Трылогія натхніла на графічныя работы розных мастакоў. Графік Л. П. Асецкі стварыў серыю «Паводле матываў трылогіі Я. Коласа „На ростанях“» у 1973 годзе, а У. Я. Сулкоўскі намаляваў шэраг карцін, тэматычна звянаных з трылогіяй, у тым ліку «Люсінскае наваколле. (Целяшоў дуб)», «Ядвіся».
Насталік
Насталік — адзін з почыркаў каліграфіі арабскай пісьменнасці. Ад стандартнага шрыфта арабскай пісьменнасці — насха, адрозніваецца ўсечаным напісаннем знакаў (ад якіх часцяком застаюцца толькі кропкі), наяўнасцю вялікай колькасці лігатуры, а таксама тым, што сувязныя элементы (групы знакаў) ўнутры словы пішуцца пад пэўным нахілам аж да заканчэння элемента, наступны элемент зноў пачынаецца ў верхняй частцы радка. У арабскіх краінах і па-за персамоўнага свету шырока вядомы як «персідскае пісьмо».
Тыпаграфічны набор (акрамя камп'ютарнага) шрыфтам «насталік» немагчымы, паколькі ў гэтым почырку некалькі суседніх літар ўтвараюць бесперапынную лігатуру, лігатуры, у сваю чаргу, навісаюць адна над адной, у адрозненне ад «насха».
У цяперашні час насталік шырока выкарыстоўваецца ў Іране, Афганістане і Пакістане, дзе ён паспяхова канкуруе са стандартным почыркам насх, паколькі ў гэтых краінах стандартным лічыцца менавіта насталік.
У Афганістане насталік таксама шырока выкарыстоўваецца. Гэта асноўны почырк для дары, пушту, белуджскай, хазара, а таксама для узбекскай і туркменскай моў на тэрыторыі Афганістана. У Сярэдняй Азіі, да масавай у СССР лацінізацыі і наступнай кірылізацыі ў пачатку мінулага стагоддзя (гэтыя працэсы пачаліся ў 1920-я гады, завяршыліся ў канцы 1940-х гадоў), практычна ўсе мовы гэтага рэгіёна таксама выкарыстоўвалі насталік.
Беззаботы
Беззаботы (Беззаботы) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Берднікаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Імперыя Цімурыдаў
Цімурыды — дынастыя нашчадкаў Тамерлана (Цімура), якая кіравала ў Маверанахары, Іране і Індыі з 1370 па 1526 год.
У год смерці Тамерлана (1405) яго сын Шахрух валодаў Харасанам; з унукаў Тамерлана Пір-Мухамед, сын Джэгангіра, кіраваў у Афганістане, Амар і Абу-Бекр (сыны Міран-шаха) — у Азербайджане і Багдадзе, Пір-Мухамед, Рустэм і Іскендэр (сыны Амар-шэйха) — у Фарсе і Эраке Персідскім; сын Міран-шаха, Халіль-Султан, стаяў у Ташкенце з войскам, сабраным для паходу на Кітай.
Цімурыды ў Маверанахры
Халіль-Султан валодаў Маверанахрам з 1405 па 1409 гады, але затым, атрымаў паразу і быў вымушаны прызнаць вярхоўную ўладу Шахруха, абвешчанага султанам у Гераце (1405—1447).
З 1409 па 1449 год Маверанахрам кіраваў сын Шахруха Мірза Улугбек.
Пасля яго смерці, Маверанахрам кіраваў яго сын Абд ал Лаціф, а пасля яго забойства пляменнік Улугбека Абдула ібн Ібрагім султан.
З 1451 па 1457 год Маверанахрам кіраваў Абу Сеід. У 1457 годзе ён здолеў аб'яднаць дзяржавы тымурыдаў у Маверанахры і Харасане ў адну дзяржаву.
З 1469 па 1494 год Маверанахрам кіраваў сын Абу Саіда — Султан Ахмед мірза.
Цімурыды ў Харасане
Багдада Цімурыды пазбавіліся яшчэ ў 1405 годзе, Азербайджана — у 1408 годзе (перамога Кара-Юсуфа, правадыра Кара-Каюнлу); астатнія вобласці паступова падпарадкаваў сваёй ўладзе Шахрух. Пір-Мухамед у 1406 годзе быў разбіты Халіль-Султанам і ў 1407 забіты, пасля чаго Шахрух заняў Харасан. У 1409 годзе ён заваяваў Маверанахар і прызначыў там кіраўніком свайго сына Улугбека, у 1414 годзе ўціхамірыў паўстанне Іскандэра і прызначыў кіраўніком Фарса свайго сына Ібрагіма (1414—1435; пасля яго сын яго Абдалах, 1435—1445).
Шахрух здзейсніў некалькі паходаў на Азербайджан і ў 1436 годзе падпарадкаваў сабе гэту краіну; кіраўніком яе ў якасці васала Шахруха быў прызначаны Джэхан-шах (сын Кара-Юсуфа). Шахрух і яго сыны клапаціліся пра ўзняцце дабрабыту сваіх ўладанняў і заступаліся за асвету (аднаўленне Мэрва ў 1410 годзе; абсерваторыя і астранамічныя табліцы Улугбека).
У канцы валадарання Шахруха смуты аднавіліся, і пасля яго смерці дзяржава распалася; Улугбек у 1449 годзе быў забіты сваім уласным сынам Абд ал Лаціфам. Харасанам авалодаў унук Шахруха, Абу-л-Касім Бабур (1450—1457), Маверанахрам — унук Міран-шаху, Абу-Сеід (1451—1469).
Джэхан-шах, які адпаў ад Цімурыдаў, у 1452 годзе захапіў Фарс, у 1457 — Харасан, але саступіў гэту вобласць Абу-Сеіду, які на кароткі час (1457—1468) аднавіў адзінства дзяржавы Цімурыдаў. Спроба скарыстацца смерцю Джэханшаха (1467) для заваявання Азербайджана была прычынай гібелі Абу-Сеіда: ён быў узяты ў палон (31.01.1469) і забіты Узун-Хасанам, правадыром племя Ак-Каюнлу.
Цімурыды ў Маверанахры і Харасане пры кіраванні Абу-Сеіда і яго пераемнікаў
Сын Абу-Сеіда, Султан Ахмед мірза (1469—1494), валодаў толькі Маверанахрам; іранскія ўладанні Цімурыдаў перайшлі пад уладу іншага нашчадка Цімура (праз Амар-шэйха), Хусайна Байкары (1469—1506), двор якога (у Гераце) застаўся адным з цэнтраў асветы.
Цімурыды — паэты, вучоныя
Некаторыя прадстаўнікі дынастыі ўславіліся як вучоныя і літаратары.
Шэдэўры дойлідства Цімурыдаў
Падчас кіравання Цімурыдаў у Сярэдняй Азіі, Іране, Індыі і Афганістане былі створаны такія шэдэўры сусветнай архітэктуры як маўзалей Гур Эмір у Самаркандзе, мячэць Бібі-ханым у Самаркандзе, медрэсэ Улугбека ў Самаркадзе, маўзалей Хаджы Ахмеда Ясеві ў Туркестане, маўзалей Хумаюна ў Дэлі, маўзалей Тадж-Махал у Агры і інш.
Заіграева
Заіграева (Заигра́ево; Загарай) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Заіграеўскага раёна Рэспублікі Бурація. Утварае гарадское паселішча «Пасёлак Заіграева». Насельніцтва — 5362 чал. (2017). Размешчаны на рацэ Бранка (левы прыток Уды), за 65 км на ўсход ад Улан-Удэ.
Голубеў Мох
Голубеў Мох (Голубев Мох) — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Карабецкага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Бальшая Няжода
Бальшая Няжода (Больша́я Нежо́да) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Берднікаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Тры каралі
У Каталіцкай царквы памяць трох каралёў здзяйсняецца на свята Аб'яўлення Пана (6 студзеня, у некаторых каталіцкіх краінах — выхадны дзень).
Бідайык (Цалінная сельская акруга)
Бідайык — сяло ў Жанааркінскім раёне Карагандзінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Цаліннай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 13 км на ўсход ад раённага цэнтра, пасёлка Атасу. Код КАТА — 354469300.
Віктар Рыгоравіч Ярашэвіч
Віктар Рыгоравіч Ярашэвіч (нар., в. Блудзень, Бярозаўскі раён) — беларускі педагог, спецыяліст у вобласці тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартовага трэнеравання, заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь, суддзя вышэйшай нацыйнай катэгорыі. Кандыдат педагагічных навук, прафесар.
Біяграфія
Скончыў Брэсцкі педагагічны інстытут (1974), Вышэйшую школу трэнераў у Маскве (1982).
Пасля школы працаваў на Бярозаўскім маторарамонтным заводзе, быў трэнерам Брэсцкага абласнога комплекснага цэнтра алімпійскага рэзерву (з 1986), дэканам факультэта спартовых гульняў і адзінаборстваў Беларускага дзяржаўнага інстытута фізічнай культуры (1995—2003).
2004-2008 гадах – старшы трэнер Нацыйнай каманды Рэспублікі Беларусь па лёгкай атлетыцы.
Грыцавічы
Назву Грыцаві́чы маюць:
Тыморскае мора
Тыморскае мора (Laut Timor, Mar Timor — аранжавае мора) — мора ў Індыйскім акіяне. Знаходзіцца паміж Аўстраліяй і востравам Тымор.
Плошча акваторыі — 432 тыс. км². Пераважаюць глыбіні менш за 200 метраў, найбольшая — 3310 метраў. Найбуйнейшы заліў мора — заліў Жазеф-Банапарт. На паўднёвым узбярэжжы мора знаходзіцца горад і порт Дарвін (Аўстралія).
Крывічы (значэнні)
Назву Крывічы маюць:
Пакапалья
Насельніцтва складае 3020 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 177 чал./км². Займае плошчу 17 км². Паштовы індэкс — 12060. Тэлефонны код — 0172.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giusto.
NGC 4763
NGC 4763 (іншыя абазначэнні — MCG -3-33-13, IRAS12507-1643, PGC 43792) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Воран.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Кіла
Кіла — шматзначны тэрмін.
Кабанск
Кабанск (Каба́нск) — сяло ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кабанскага раёна Рэспублікі Бурація і сельскага паселішча «Кабанскае». Насельніцтва — 6038 чал. (2010). Размешчана ў Кударынскім стэпе на левым беразе ракі Селенгі, у верхняй частцы яе дэльты, за 4 км ніжэй упадзення ў яе ракі Кабанья. Знаходзіцца за 108 км на паўночны захад ад Улан-Удэ, за 7,5 км на паўночны ўсход ад станцыі Цімлюй на Транссібірскай магістралі.
Сахачэўскі павет
Сахачэўскі павет (Powiat sochaczewski) — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Мазавецкага ваяводства. Цэнтр павета — горад Сахачаў. Займае плошчу 734,8 км². Насельніцтва павета складае 85,2 тыс. чалавек (на 2018 год).
Федзькавічы
Фе́дзькавічы (, Федьковичи) — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ракітніцкага сельсавета. У вёсцы знаходзіцца пукт збору аплаты за презд па платнай аўтамагістралі.
Гісторыя
Да 4 студзеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Рагозненскага сельсавета.
Бальшое Цішова
Бальшое Цішова (Большое Тишово) — вёска ў Глінкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Берднікаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена падчас Ельнінска-Дарагабужскай аперацыі ў 1943 годзе.
Пупіена
Пупіена́ (Pupiena) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Дзіджасаліскай сянюніі. Размешчана за 8 км ад Дзісны.
Івалгінск
Івалгінск (Иволги́нск; Эбилгэ) — сяло (у 1973—1991 гг. — пасёлак гарадскога тыпу), адміністрацыйны цэнтр Івалгінскага раёна Рэспублікі Бурація і сельскага паселішча «Івалгінскае». Насельніцтва — 7382 чал. (2010). Размешчана ў цэнтры Івалгінскай даліны, за 27 км на паўднёвы захад ад Улан-Удэ, на Кяхцінскім тракце — магістралі федэральнага значэння А340.
Хольцгерлінген
Хольцгерлінген (Holzgerlingen) — горад у Германіі, у зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Штутгарт. Уваходзіць у склад раёна Бёблінген. Насельніцтва — 12 457 чалавек (на 31 снежня 2014 года). Плошча — 13,38 км². Афіцыйны код — 08 1 15 024.
Горад падзяляецца на 4 гарадскія раёны.
Тутмос III
Тутмо́с III — фараон Старажытнага Егіпта, які кіраваў прыблізна ў 1479—1425 гадах да н.э., з XVIII дынастыі. Сын ад наложніцы Ісіды.
Імя (Thutmosis або Thutmoses) з'яўляецца старажытнагрэчаскім варыянтам вымаўлення егіпецкага імя Джэхуцімесу — «бог Тот народжаны» (часам перакладаецца як «народжаны Тотам»). У якасці троннага Тутмос III выкарыстаў імя Менхепера (Мінхеперра), якое перадаецца ў «Амарнскіх пісаннях» як Манахбірыя, або Манахпіра.
Галоўная жонка Тутмоса III —, іх старэйшы сын Аменхатэп стаў пасля фараонам. Вядомыя таксама 3 другарадныя жонкі Тутмаса III:. Іх рэчы былі знойдзены ў пахаванні, амаль не кранутым рабаўнікамі.
Прыход да ўлады і час саўладдзя з Хатшэпсут
Атрыманне ў спадчыну ў перыяд XVIII дынастыі ажыццяўлялася па матчынай лініі, так што па нараджэнні Тутмос III не мог прэтэндаваць на пасад. Законная лінія атрымання пасада падымалася да Хатшэпсут — дачкі Тутмоса I і сястры і, мабыць, жонкі.
Аднак Тутмос III, які не меў відавочных праў на пасад, на адным са святаў у гонар Амона быў абвешчаны фараонам аракулам Амона, нібыта па волі бога. Мабыць, гэта адбылося з-за адсутнасці іншых прэтэндэнтаў мужчынскага полу на пасад.
На 3-м годзе свайго кіравання Тутмос узвёў на месцы старажытнага цаглянага храма у, на поўдзень ад другіх парогаў, новы храм з выдатнага нубійскага пяшчаніку, у якім ён клапатліва аднавіў старажытную памежную пліту Сярэдняга царства, і аднавіў дэкрэт Сенусерта, які забяспечваў прынашэнні храму шляхам сталага даходу. Пры гэтым ён ні адным словам не абмовіўся ў сваёй царскай тытулатуры, якая стаіць у пачатку дароўнага надпісу, пра якое-небудзь суправіцельства з Хатшэпсут. Аднак затым славалюбная ўдава Тутмоса II, верагодна, пры актыўнай падтрымцы фіванскага жрэцтва захапіла ўсю рэальную ўладу ў свае рукі і абвясціла сябе фараонам (мабыць, гэта адбылося ў канцы 4-га года праўлення Тутмоса III).
Пасля гэтага Тутмос практычна цалкам быў адхілены ад кіравання краінай і амаль не згадваецца ў дакументах да самага скону царыцы, якое здарылася ў канцы 20-га года фармальнага праўлення Тутмоса.
Помнікі, якія апавядаюць пра войны Тутмоса ў Азіі
Пасля смерці Хатшэпсут не засталося больш прамых нашчадкаў фараона Яхмаса I, як па мужчынскай, так і па жаночай лініі, і Тутмос працягнуў правіць без усялякіх перашкод ужо аднаасобна. Люта пераследуючы памяць сваёй мачахі, ён загадаў знішчыць усе яе статуі, счасаць яе імя са сцен храмаў. Не было літасці і людзям з акружэння памерлай царыцы, і раней памерлым, як, грабніца якога была разбурана, і яшчэ жывым. Палітычнае жыццё краіны рэзка змянілася. Абапіраючыся, перш за ўсё, на войска і новую служылую арыстакратыю, Тутмос прыступіў да актыўных заваяванняў. Малады фараон быў не толькі незвычайна ваяўнічым, але і вельмі моцным ваяром; ён сцвярджаў, што прастрэліў наскрозь мішэнь з каванай медзі таўшчынёй у 3 пальцы, так што страла выйшла ззаду на 3 далоні.
Пра яго сірыйскія перамогі распавядаюць аналы, напісаныя на сценах у Карнакскім храме Амона і прадстаўляюць здабыванні з падрабязных летапісаў, змешчаных у храмавай бібліятэцы, пра што гаворыцца вызначана наступным чынам:
''«Усё, што зрабіла яго вялікасць адносна горада, адносна гэтага нягоднага ворага-князя і яго бездапаможнага войска — увекавечана ў дзённых запісах пад імем (адпаведнага дня), пад імем адпаведнага паходу. Гэтага занадта шмат, каб увекавечыць лістом у гэтым надпісе — яно ўжо ўвекавечана на скураным скрутку ў храме Амона да сёння».''
Па шчаслівай выпадковасці, нам вядомы нават аўтар гэтых «аналаў», што ўвогуле да крайнасці рэдка ў егіпецкай літаратуры. У Шэйх-Абд-эль-Курна ёсць грабніца вяльможы, сучасніка Тутмоса III, «царскага пісца» (Чаніні), які намаляваны на яе сценах, у час запісвання рэкрутаў, скату, падаткаў і т. п. Ён носіць ганаровыя тытулы і кажа між іншым: ''«я ішоў за добрым богам, царом праўды. Я бачыў перамогі; цара, здабытыя ім ва ўсіх краінах, калі ён зачароўваў князёў фінікійскіх і адводзіў іх у Егіпет, калі ён рабаваў усе гарады іхнія і зразаў дрэвы іх, і ніякая краіна не магла выстаяць супраць яго. Я увекавечыў перамогі, здабытыя ім ва ўсіх краінах, на пісьме, адпаведна дасканаламу…»'' Вядома, не можа падлягаць сумневу, што перад намі сапраўдны аўтар летапісу царскіх паходаў, магчыма, не ўсіх і не з самага іх пачатку, паколькі сустракаюцца згадкі пра тое, што ён яшчэ пры выконваў важныя даручэнні.
У той час Сірыю і Палесціну засяляў вялікі саюз народаў адзінага паходжання, якіх помнікі называюць агульным імем «». Народы гэтыя кіраваліся царкамі, якія сядзелі ва ўмацаваных гарадах. Паміж царкамі асабліва бачную ролю адыгрываў цар горада Кінза (гэты горад больш вядомы пад сваёй егіпецкай назвай — ). Яму як правадыру падпарадкоўваліся іншыя князі і іх народы «ад краіны рэк Нахарыны (Месапатаміі) да вод егіпецкіх».
Да гэтага саюзу народаў рэчэну далучыліся і фінікійцы, якія жылі ў прыморскай паласе, званай егіпцянамі Джахі; галоўным горадам іх быў Арвад. Да таго ж саюзу, мабыць далучыліся і хеты.
Першы паход Тутмоса
Насуперак угаворам сваіх паплечнікаў абраць абходны шлях, Тутмос, не жадаючы праславіцца ў ворагаў баязліўцам, выйшаў да войскаў праціўніка, па найбольш цяжкай, але затое самай кароткай дарозе, прама праз цясніну, дзе пры жаданні лёгка можна было знішчыць усё войска егіпцян. Гэта цясніна была такой вузкай, што воіны і коні вымушаныя былі рухацца па ім у калону па адным, адзін за адным, прычым сам Тутмос узначальваў сваіх ваяроў. Непрыяцель, які ніяк не чакаў такой хуткасці прасоўвання егіпцян, не паспеў перакрыць горныя цясніны і ўсё войска фараона бесперашкодна выйшла на раўніну перад горадам. Гэтакія дзіўныя паводзіны сірыйцаў тлумачацца, магчыма, бояззю пакінуць лагер каля горада, за сцены якога можна было схавацца ў выпадку паразы.
У, якая адбылася на 26-ы дзень паходу (15 мая) кааліцыя мяцежнікаў была разбіта, а варожыя воіны і іх палкаводцы беглі пад ахову сцен Мэгіда, пакідаўшы сваіх коней, свае калясніцы і сваю зброю. Аднак вароты горада, у страху перад егіпецкімі ваярамі, апынуліся зачыненыя і жыхары горада былі вымушаныя падымаць сваіх уцекачоў на сцены з дапамогай звязаных вопраткі і вяровак. Хоць і цар Мэгіда і цар Кадзеша змаглі такім чынам выратавацца, у палон трапіў сын цара Кадзеша. Егіпцяне, аднак, не змаглі скарыстацца выгадным момантам і ўзяць горад з ходу, паколькі заняліся збіраннем кінутага праціўнікам рыштунку і зброі і рабункам пакінутага ім лагера. Егіпцяне захапілі 3400 палонных, больш за 900 калясніц, больш за 2000 коней, царскую маёмасць і мноства ската.
Дыяген Лаэрцкі
Дыяген Лаэрцкі (Διογένης ὁ Λαέρτιος) — познеантычны гісторык філасофіі.
Тутмос III
Першы паход Тутмоса
За час першага паходу Тутмос захапіў таксама тры горада ў Верхнім Рэчэну: Інуаму, Ініугаса і Хурэнкару (дакладнае месцазнаходжанне якіх невядома), дзе было захоплена яшчэ больш за дзве з паловай тысячы палонных і велізарнае багацце ў выглядзе каштоўных металаў і майстэрскіх рэчаў. У дадатак да ўсяго Тутмос заклаў вельмі моцную крэпасць у краіне Рэменен, ён назваў «Мен-хепер-Ра, які звязвае варвараў», прычым ён ужывае той жа рэдкае слова для «варвараў», якое Хатшэпсут прыкладае да гіксосаў. З гэтага відаць, што Тутмос разглядае свой паход супраць сірыйскіх князёў як працяг вайны з гіксосамі, распачатай яго продкам Яхмасам I. У святле гэтага становіцца зразумелым чаму Манефон (у перадачы Іосіфа Флавія) прыпісвае перамогу над гіксосамі Тутмосу III, якога ён называе Місфрагмуфосісам (ад трона імя Тутмоса — Менхепера).
Дыяген Лаэрцкі
Факты біяграфіі
Ніякіх дадзеных пра асобу і біяграфію Дыягена Лаэрцкага не захавалася. Невядомыя нават даты яго жыцця; прыблізная біяграфічная датыроўка магчымая толькі на падставе яго сачыненняў і як мяркуема, паказвае на канец II — пачатак III ст. н. э. Вызначана толькі тое, што ён жыў пасля пісьменніка Секста Эмпірыка (II—III ст.), якога Дыяген згадвае, і да пісьменніка Стэфана Візантыйскага (VI ст.), які цытуе трактат Дыягена.
Тутмос III
Першы паход Тутмоса
Пасля чаго Тутмос вярнуўся ў Фівы, забраўшы з сабой у Егіпет у якасці закладнікаў старэйшых сыноў царкоў, якія выказалі яму пакорлівасць. Такім чынам, Тутмос III даў пачатак практыцы, якой егіпецкая адміністрацыя карысталася на працягу ўсяго Новага царства, паколькі яна адначасова і нейтралізавала магчымасць антыегіпецкіх хваляванняў, і забяспечвала лаяльнасць да ўлады фараона мясцовых кіраўнікоў гарадоў Усходняга Міжземнамор’я, выхаваных пры егіпецкім двары. На сцяне Трэцяга пілона захаваўся амаль поўны спіс сірыйска-палестынскіх гарадоў, якія ўваходзілі ў саюз, разгромлены фараонам ў Мэгіда. Спіс змяшчае 119 назваў, уключаючы такія вядомыя гарады як Кадзеш,, , Дамаск, Хацор, Ака, Берыт, Іопія, , Таанах і многія іншыя. Тут жа змешчаны надпіс:
Дыяген Лаэрцкі
Факты біяграфіі
Гэтак жа загадкава і яго геаграфічнае паходжанне (магчыма, ён ураджэнец кілікійскага Лаэрта). Нельга выключыць, што мы маем справу не з рэальным імем, а з псеўданімам, запазычаным з гамераўскага эпасу: і грэч. διογενής (народжаны ад Зеўса), і стар.-грэч. Λᾱερτιάδης (сын Лаэрта) — эпітэты Адысея.
Тутмос III
Першы паход Тутмоса
Аповяд аб першым паходзе Тутмоса III заканчваецца выявай трыумфу фараона, які вярнуўся ў Фівы са сваім войскам. У гонар сваей грандыёзнай перамогі Тутмос III зладзіў у сталіцы тры святы, якія доўжыліся па 5 дзён. У ходзе гэтых святаў фараон шчодра адарыў сваіх военачальнікаў і праславіліся салдат, а таксама храмы. У прыватнасці, падчас галоўнага 11-дзеннага свята, прысвечанага Амону, — Апет, — Тутмос III перадаў храму Амона тры захопленых у Паўдневай Фінікіі горада, а таксама шырокія ўладанні ў самім Егіпце, на якіх працавалі захопленыя ў Азіі палонныя.
Марыя Герсан-Дамброўская
Марыя Юзэфа Герсан-Дамброўская (24 жніўня 1869, Варшава — 21 студзеня 1942, Варшава) — польская мастачка, скульптарка, пісьменніца, мастацтвавед ды крытык, публіцыстка і асветніца.
Тутмос III
Другі-чацверты паходы
У аналах Тутмоса нічога не захавалася аб 2, 3, 4-м паходах. Мабыць, у гэты час Тутмос умацоўваў сваю ўладу над заваяванымі тэрыторыямі.
Марыя Герсан-Дамброўская
Адукацыя
Скончыла гімназію К. Чарнецкай у Варшаве (1887) і курсы дашкольнага выхавання. Атрымала адукацыю пад кіраўніцтвам бацькі (жывапіс і малюнак), а таксама Іпаліта Марчэўскага і Яна Вайдыгі (скульптура). Затым, у 1895 годзе, пачала навучанне ў Парыжы.
Тутмос III
Пяты паход
На 29-м годзе свайго праўлення Тутмос распачаў свой 5-ы паход у Пярэднюю Азію. Да гэтага часу сіра-фінікійскія княствы ўтварылі новую антыегіпецкую кааліцыю, у якой значную ролю сталі адыгрываць як прыбярэжныя фінікійскія гарады, так і гарады Паўночнай Сірыі, сярод якіх вылучыўся Туніп. З іншага боку, Егіпет, мабілізуючы як свае ўласныя рэсурсы, так і рэсурсы заваяваных раней абласцей Палесціны і ( і Ніжняга Рэчэну), стаў рыхтавацца да новай вялікай ваеннай кампаніі ў Пярэдняй Азіі. Выдатна разумеючы, што Егіпет ніколі не зможа панаваць у Сірыі, калі ён не ўстане трывалай нагой на фінікійскае ўзбярэжжа, Тутмос III арганізаваў флот, задачай якога было заваяванне гарадоў фінікійскага ўзбярэжжа і ахова марскіх камунікацый, якія вялі з Фінікіі ў Егіпет. Вельмі магчыма, што гэтым камандуючым флотам стаў менавіта той стары паплечнік не толькі Тутмоса III, але яшчэ і Тутмоса II, вяльможа Небамон, якога Тутмас III прызначыў камандзірам «усіх караблеў цара». Пяты паход Тутмоса III меў на мэце ізаляваць Кадзеш ад яго моцных саюзнікаў на фінікійскім узбярэжжы і тым стварыць спрыяльныя ўмовы для поўнай блакады і далейшага захопу Кадзеша.
У цяперашні час не ўяўляецца магчымым атаясаміць назву горада Уарджэт (Уарчэт), які, як паказвае летапісец, быў захоплены падчас гэтага паходу. Мяркуючы па далейшым тэксце «Аналаў», можна думаць, што Уарджэт быў даволі буйным фінікійскім горадам, паколькі ў ім, па словах летапісца, быў «склад ахвяр» і, відавочна, акрамя таго, свяцілішча Амона-Харахтэ, у якім фараон прынес ахвяры фіванскаму вярхоўнаму богу. Хутчэй за ўсё, у гэтым вялікім фінікійскім горадзе знаходзілася даволі значная егіпецкая калонія. Маюцца падставы меркаваць, што Уарчэт знаходзіўся параўнальна недалека ад Туніпа, і ўваходзіў у сферу ўплыву гэтага буйнога горада Паўночнай Сірыі, паколькі фараон пры заняцці Уарчэта захапіў разам з іншай вялікай здабычай «гарнізон гэтага ворага з Туніпа, князя гэтага горада». Цалкам натуральна, што кіраўнік Туніпа, эканамічна і палітычна цесна звязаны з гарадамі фінікійскага ўзбярэжжа, баючыся егіпецкага нашэсця, накіраваў у Уарчэт дапаможныя войскі, для таго, каб агульнымі намаганнямі адбіць націск егіпецкіх войскаў.
Імкненне Егіпта захапіць не толькі гарады фінікійскага ўзбярэжжа, але і марскія камунікацыі падкрэслена і урыўкам з «Аналаў», у якім апісваецца захоп егіпцянамі «двух караблеў [разам з іх камандай], нагружаных усякімі рэчамі, рабамі і рабынямі, меддзю, свінцом, белым золатам (волавам?) і усімі выдатнымі рэчамі». Сярод захопленай здабычы пісец адзначыў рабоў, рабынь і металы ў якасці найбольш жаданых для егіпцян каштоўнасцяў.
Марыя Герсан-Дамброўская
Асабістае жыццё
Была дачкой мастака Войцеха Герсана і Наталлі, народжанай Фрыдрых.Сястра Ядвігі Герсан-Бабінскай. З 9 чэрвеня 1903 года была замужам за пісьменнікам і настаўнікам Ігнацы Дамброўскім (1869–1932). Марыя зрабіла яго партрэтную скульптуру на надмагіллі на Паванзкоўскіх могілках у Варшаве, дзе яна і была пахавана.
Тутмос III
Пяты паход
На зваротным шляху егіпецкі фараон спустошыў вялікі фінікійскі горад Іарціту з «яго [запасамі] збожжа, высек усе яго добрыя дрэвы». Перамогі, здабытыя егіпецкімі войскамі над непрыяцелем на фінікійскім узбярэжжы, аддалі ў рукі егіпцянаў багаты земляробчы раён. Па словах летапісца, краіна Джахі, занятая егіпецкімі войскамі, мела шмат садоў, у якіх раслі шматлікія пладовыя дрэвы. Краіна была багатая збожжам і віном. Таму егіпецкае войска было багата забяспечана ўсім тым, што яму належыла атрымліваць падчас паходу. Іншымі словамі, багатае фінікійскае ўзбярэжжа было аддадзена на разрабаванне егіпецкаму войску.
Мяркуючы па тым, што ў апісанні пятага паходу Тутмоса III у Пярэднюю Азію згадваецца толькі аб узяцці аднаго горада Уарджэта і пра спусташэнне аднаго толькі горада Іарціту, астатнія гарады фінікійскага ўзбярэжжа не былі захопленыя егіпцянамі. Менавіта таму егіпецкі пісец, апісваючы багацці краіны Джахі, пералічвае толькі фруктовыя сады, віно і збожжа, якія трапілі ў рукі егіпецкіх воінаў, што і дало магчымасць забяспечыць войска ўсім неабходным. З гэтым пагаджаецца і пералік тых прынашэнняў, якія былі дастаўленыя фараону падчас гэтага паходу. У гэтым спісе прынашэнняў звяртае на сябе ўвагу вялікая колькасць буйной і дробнай рагатай жывёлы, хлеба, збожжа, пшаніцы, цыбулі, «усялякіх добрых пладоў гэтай краіны, аліўкавага алею, мёду, віна», то ёсць галоўным чынам прадуктаў сельскай гаспадаркі. Іншыя каштоўнасці пералічаныя альбо ў вельмі невялікай колькасці (10 сярэбраных талерак) або ў самай агульнай форме (медзь, свінец, лазурыт, зялёны камень).
Відавочна, усё мясцовае насельніцтва схавалася са сваімі каштоўнасцямі за моцнымі сценамі шматлікіх фінікійскіх гарадоў, якія егіпецкае войска не змагло заняць.
Хутчэй за ўсё, менавіта да гэтага паходу ставіцца, які апавядае аб Іопіі егіпецкім палкаводцам. Гэты Джхуці быццам бы выклікаў цара Іопіі і яго салдат да сябе ў лагер для перамоў, і там напаіў іх дап’яна. Тым часам ен загадаў пасадзіць сто егіпецкіх салдат у вялізныя гаршкі з-пад віна і аднесці гэтыя гаршкі ў горад, — нібыта здабычу цара горада. Вядома ж, у горадзе схаваныя салдаты павыскоквалі з гаршкоў і напалі на непрыяцеля; у выніку Іопія была ўзятая. Нельга не ўгледзець у гэтым паданні матыву, агульнага з гісторыяй аб траянскім кані.
Шосты паход
На 30-м годзе кіравання Тутмос прадпрымае свой 6-ы паход з мэтай пашырэння заваяваных тэрыторый і захопу найважнейшага ваенна-палітычнага цэнтра Сірыі — Кадзеша. Паход вырашана было распачаць марскі. Па Міжземным моры караблі даплылі да Фінікіі і можна меркаваць, што егіпецкія войскі высадзіліся ў, бо менавіта адсюль адкрываўся найбольш кароткі і зручны шлях, які вёў па даліне ракі Элейтэраса у даліну Аронта. З іншага боку, захоп вялікага горада Сіміры дазваляў егіпецкім войскам умацаваць свае пазіцыі на Фінікійскім узбярэжжы. Здагадка, што егіпцяне высадзіліся ў Сіміры, пацвярджаецца і тым, што, згодна з «аналамі», егіпецкія войскі пасля аблогі Кадзеша вярнуліся назад у Сіміу, якая названая егіпецкім летапісцам «Джэмара».
З Сіміры егіпецкае войска пайшло на Кадзеш. Кадзеш ляжаў на заходнім беразе Аронта. Невялікі прыток з захаду злучаўся з Аронтам непасрэдна на поўнач ад горада так, што апошні знаходзіўся паміж імі. Папярок касы, на поўдзень ад горада быў прарыты канал, які можна прасачыць яшчэ і зараз і які, несумненна, існаваў у дні Тутмоса, ён злучаў абодва патокі, і дзякуючы гэтаму горад быў з усіх бакоў акружаны вадой. Высокія сцены, у давяршэнне да сказанага, рабілі яго пунктам вельмі умацаваным. Кадзеш быў, верагодна, самай грознай крэпасцю ў Сірыі. Аблога Кадзеша працягвалася з вясны да восені, паколькі егіпцяне паспелі зняць ураджай у ваколіцах горада, але ўзяць горад Тутмос так і не змог, а абмежаваўся толькі руінамі яго ваколіц.
На зваротным шляху ў Сіміру егіпцяне другі раз ўзялі горад Іарціту і цалкам разбурылі яго. Каб канчаткова здушыць супраціў непакорлівых сіра-фінікійскія князёў, Тутмас узяў у якасці закладнікаў іх дзяцей і братоў і адвёў іх з сабою ў Егіпет. «Аналы Тутмоса III» адзначаюць гэтую падзею ў наступных словах: «І вось дастаўлены былі дзеці князёў і браты іхнія, каб утрымлівацца ва ўмацаваных лагерах Егіпта». Фараон стараўся падпарадкаваць гэтых закладнікаў егіпецкаму культурнаму і палітычнаму ўплыву, каб выхаваць з іх будучых сяброў Егіпта. Таму «калі хто-небудзь з гэтых князёў паміраў, то яго вялікасць прыводзіў [сына] яго, каб паставіць на яго месца».
Сёмы паход
На 31-м годзе кіравання быў зроблены 7-ы паход, таксама марскі. У «аналах» вельмі каротка паведамляецца аб тым, што фараон падчас гэтага паходу заняў фінікійскі горад, названы егіпецкім летапісцам Іунрачу, які знаходзіўся блізу Сіміры. Відавочна, Улаза была буйным цэнтрам, вакол якога групаваліся сілы антыегіпецкай кааліцыі сіра-фінікійскіх князёў. Вялікую ролю ў гэтай кааліцыі адыгрываў і сірыйскі горад Туніп, які падчас гэтага паходу падтрымліваў Улазу. У «аналах» паведамляецца, што падчас узяцця Улазы егіпцяне захапілі каля 500 палонных, і сярод іншых «сына гэтага ворага з Туніпа», то ёсць сына князя Туніпа, які, відаць, з атрадам дапаможных войскаў быў пасланы з Туніпа ва Улазу, каб затрымаць далейшае прасоўванне егіпецкіх войскаў. Аднак, нягледзячы на ​​дапамогу сірыйскіх гарадоў, Улаза была занята егіпецкім войскам, як гэта падкрэслена ў «аналах», ''«у вельмі кароткі час. І ўся маёмасць яе стала лёгкай здабычай»'' егіпцян. Адсюль можна зрабіць выснову, што егіпцяне мелі значную колькасную перавагу над кааліцыяй сіра-фінікійскіх князёў не толькі на сушы, але і на моры. Бо згадка пра тое, што непрыяцельскі горад быў захоплены вельмі хутка, сустракаецца ў «аналах» у першы раз.
Мясцовыя царкі зазвычай з'явіліся з выразам пакоры, і Тутмос сабраў з іх амаль 500 кг срэбра, не лічачы вялікай колькасці натуральных прадуктаў. Затым Тутмос паплыў уздоўж берага Міжземнага мора з аднаго порта ў другі, дэманструючы свае сілы і ўсюды арганізоўваючы адміністрацыю гарадоў.
У «аналах» паведамляецца пра тое, што «усе гавані, у якія прыбывала яго вялікасць, былі забяспечаныя выдатнымі лясамі, усялякімі хлябамі, аліўкавым алеем, пахошчамі, віном, мёдам і ўсякімі выдатнымі пладамі гэтай краіны». Відавочна, Тутмос III арганізаваў у гарадах фінікійскага ўзбярэжжа пастаянныя базы прадуктовага забеспячэння егіпецкага войска, якое дзякуючы гэтаму магло здзяйсняць працяглыя паходы ўглыб краіны.
Вярнуўшыся ў Егіпет, Тутмас знайшоў там паслоў з Нубіі, з краін Ганабут і, якія прынеслі яму даніну, што ў асноўным складалася з буйной рагатай жывёлы, але таксама згадваюцца слановыя іклы, чорнае дрэва, шкуры пантэр і іншыя каштоўныя творы гэтых краін.
Восьмы паход
На 33-м годзе кіравання адбыўся 8-ы паход. Заваяванне Палестыны, гарадоў фінікійскага ўзбярэжжа і Паўднёвай Сірыі, нарэшце, пранікненне ў даліну Аронта адкрылі егіпецкім войскам стратэгічна важныя дарогі, якія вядуць на поўнач, у Паўночную Сірыю, і на паўночны ўсход, у даліну сярэдняга Еўфрата, дзе знаходзіліся краіна Нахарына і магутная дзяржава Мітані. Тая акалічнасць, што асноўны стратэгічны ўдар падчас гэтай кампаніі быў нанесены дзяржаве Мітані, досыць ясна падкрэслена ў «аналах». Аўтар «Аналаў», які вельмі скупа апісаў восьмы паход Тутмоса III, у самым пачатку свайго апісання паведамляе аб важнейшых дасягненнях егіпцян, якія выказаліся ў пераходзе праз Еўфрат і спусташэнні краіны Нахарыны. На шчасце, два іншыя надпісы, якія захаваліся ад гэтага часу — надпіс з Джэбель-Баркала і аўтабіяграфія Аменемхеба, дазваляюць хаця б у агульных рысах аднавіць падзеі, якія адбыліся падчас восьмага паходу Тутмоса III у Пярэднюю Азію.
Гэты паход, як гэта відаць з надпісу Аменемхеба, быў зроблены па сушы. Егіпецкія войскі пад начальствам фараона рушылі ад межаў Егіпта да краіны Негеб, якая знаходзілася ў паўднёвай частцы Палестыны. Гэты маршрут тлумачыцца, мабыць, тым, што егіпцянам з прычыны далёкасці паходу неабходна было трывала замацаваць свой тыл і забяспечыць асноўныя сухапутныя камунікацыі. Магчыма таксама, што ў Паўднёвай Палестыне ўспыхнула паўстанне мясцовых плямёнаў супраць егіпецкага панавання, што вымусіла егіпцян даць у Негебе бітву паўстанцам. Падавіўшы паўстанне, егіпецкая армія прайшла праз усю Палестыну і ўступіла ў Паўднёвую Сірыю. «Аналы» у якасці, відавочна, першага буйнога поспеху егіпцян адзначаюць «прыбыццё да вобласці Кедэн». Кедэн, як егіпцяне называлі, быў заняты егіпецкімі войскамі, як гэта можна меркаваць па тэксце «Аналаў», а таксама па фрагменце надпісу, які захаваўся на сёмым пілоне. Узяцце егіпцянамі Катны — вялікага горада, які спрадвеку меў велізарнае гандлёвае і ваенна-палітычнае значэнне — стала буйным ваенным поспехам, які вельмі палегчыў далейшае прасоўванне на поўнач егіпецкага войска. Мяркуючы па тым, што Катна не згадваецца ў «аналах» пры апісанні папярэдніх паходаў Тутмоса III, горад да гэтага часу захоўваў сваю незалежнасць ад Егіпта, што, вядома, вельмі ўскладняла далейшае прасоўванне егіпецкіх войскаў.
Заняўшы Катну, егіпецкае войска рушыла далей на поўнач і каля «вышынь Уана, на захад ад Харабу» (мабыць, Халеба) дало бітву суперніку, які, магчыма, засяродзіў тут даволі буйныя сілы. Апісваючы гэтую бітву, Аменемхеб паведамляе: «Я ўзяў азіятаў у якасці палонных — 13 чалавек і 70 жывых аслоў, а таксама 13 бронзавых сякер, [прычым] бронза была аздобленая золатам». Хутчэй за ўсё, сярод войскаў праціўніка знаходзіліся адборныя войскі небудзь аднаго з буйных гарадоў Сірыі, альбо нават самага мітанійскага цара, узброеныя каштоўнай зброяй, апісанай Аменемхебам. Разбіўшы войскі суперніка егіпецкія войскі занялі Халеб, пасля чаго прасунуліся далей на паўночны ўсход, захапілі ўвесь раён аж да Еўфрата і падышлі да гэтай рацэ, якая з'яўлялася натуральнай мяжой паміж Сірыяй і Месапатаміяй, непадалёк ад. Тут, каля гэтага вялікага і моцнага горада, размешчанага на ўсходнім беразе Еўфрата, егіпецкія войскі, як пра гэта гаворыцца ў надпісы Аменемхеба, далі вялікую бітву войскам непрыяцеля.
Цалкам разграміўшы праціўніка, егіпцяне авалодалі цвярдынямі Кархеміша і пераправай праз Еўфрат, што дало магчымасць егіпецкаму войску ўварвацца ў ваколіцы дзяржавы Мітані, якія знаходзіліся ўжо ў Месапатаміі. Гэты буйны поспех егіпецкай зброі быў справядліва расцэнены сучаснікамі як пераможнае завяршэнне ўсёй кампаніі, зацвердзіў панаванне Егіпта ў Пярэдняй Азіі і аддаў у рукі егіпцян шырокія і багатыя раёны не толькі Паўночнай Сірыі, але і Мітані. Таму аб пераправе праз Еўфрат паведамляецца ва ўсіх трох надпісах, якія апісваюць восьмы паход Тутмоса III. У «аналах» коратка паведамляецца, што фараон на чале свайго войска пераправіўся праз «вялікую перавернутую раку Нахарыны», гэта значыць праз раку, якая цячэ не на поўнач, як звыклы і знаёмы егіпцянам Ніл, а на поўдзень.
У надпісы з Джэбель-Баркала красамоўна апісваецца, як егіпецкае войска спустошыла гэты шырокі раён, прадаўшы агню і мечу ўсе паселішчы, высекшы пладовыя дрэвы і захапіўшы ў якасці рабоў ўсіх жыхароў, а таксама шмат жывёлы і запасы збожжа. У гэтым жа надпісе, які змяшчае шэраг істотна важных дадзеных адносна восьмага паходу Тутмоса III, якіх няма ў іншых надпісах падрабязна апавядаецца пра тое, як фараон загадаў пабудаваць мноства караблёў з трывалага ліванскага кедра, ссечанага «ў гарах краіны бога» каля «Валадаркі Бібла». Затым караблі былі пагружаныя на вялікія вазы, запрэжаныя быкамі, і дастаўлены да берагоў Еўфрата. На гэтых караблях егіпецкія войскі пераправіліся «праз вялікую раку, якая працякае паміж гэтай іншаземнай краінай і краінай Нахарына». Гэтыя апошнія словы выразна ўказваюць на тое, што егіпцяне падчас валадарання Тутмоса III называлі краінай «Нахарына» вобласць, якая ляжыць непасрэдна на ўсход ад сярэдняга цячэння Еўфрата.
Гэтыя буйныя ваенныя поспехі егіпецкага войска і ўдалая пераправа праз Еўфрат аддалі ў рукі егіпцян не толькі заходняе, але і ўсходняе ўзбярэжжа Еўфрата. Мяркуючы па тэксце «Аналаў», Тутмос III, рэалізуючы гэтыя поспехі, рушыў на поўдзень, збольшага плывучы на ​​караблях па рацэ, збольшага рухаючыся пешшу па яе ўсходнім беразе, «захопліваючы гарады, спусташаючы вобласці гэтага ворага пагарджанай краіны Нахарына». «Я запаліў іх, мая вялікасць ператварыла іх у разваліны… Я забраў усіх іх людзей, уведзенных палоннымі, іх жывёлу без ліку, а таксама іх рэчы, я адабраў у іх жыта, я вырваў іх ячмень, я высек усе іх гаі, усе іх пладовыя дрэвы». Відавочна, супраціў мітанійскага войска быў цалкам зламаны. Егіпецкі летапісец вобразна малюе дэмаралізацыю разбітага праціўніка, які імкліва адыходзіць на паўднёвы ўсход, кажучы, што «ні адзін з іх не азіраўся, бо яны беглі і скакалі, як казляняты гор». У надпісы з Джэбель-Баркала поўны разгром мітанійскага войска падкрэслены ўказаннем на тое, што мітанійскі цар прымушаны быў звярнуцца ва ўцёкі і што фараон ''«адшукваў пагарджанага ворага ў іншаземных краінах Мітані. Ён бег ад фараона ад страху ў іншую краіну, у аддаленае месца»''. Адных толькі цароў з іх жонкамі было захоплена 30 персон, таксама патрапіла ў палон 80 прадстаўнікоў шляхты.
Відавочна, Тутмос III абмежаваўся спусташэннем заходняй частцы Мітанійскага царства і не злічыў патрэбным пераследваць мітанійскага цара, уцекача ў далёкія ўсходнія межы сваёй дзяржавы. Лічачы, што егіпецкія войскі цалкам выканалі стратэгічныя задачы дадзенай кампаніі, Тутмос III паставіў два памятных каменя, адзін на ўсходнім баку Еўфрата, іншы каля пліты, якая была пастаўлена Тутмосам I. Аб гэтым паведамляецца як у «аналах», так і ў надпісы з Джэбель-Баркала. Хутчэй за ўсё, устаноўка памятных пліт на берагах Еўфрата была тым урачыстым момантам, які павінен быў адзначыць завяршэнне пераможнага паходу. Дасягнуўшы максімум магчымага фараон павярнуў назад.
Ля фараон вырашыў паляваць на сланоў, якія тады ў лішку вадзіліся ў гэтых месцах. Тутмос на сваёй калясніцы атакаваў велізарны статак у 120 асобін, але ледзь не загінуў падчас гэтага палявання. Велізарны раз'юшаны, відаць, паранены слон, важак гэтага статку, схапіў цара хобатам і гатовы быў кінуць яго на зямлю, каб растаптаць. Аднак верны Аменемхеб, з надпісу ў грабніцы якога нам вядомы гэты інцыдэнт, апынуўся побач. Ён адсек слану хобат і кінуўся бегчы, адцягваючы ўвагу слана на сябе. Фараон ў гэты час змог схавацца.
Аднак на зваротным шляху Тутмосу III прыйшлося пераадолець некаторы супраціў асобных абласцей і гарадоў Сірыі, якія ўсё яшчэ не былі канчаткова заваяваны егіпцянамі. Аменемхеб паведамляе ў сваёй аўтабіяграфіі, што «ён бачыў перамогі цара» «у краіне Сенджэра», калі ён «здзейсніў там вялікае пабоішча». Далей, на гэтым зваротным шляху егіпецкаму войску давялося зноў уступіць у барацьбу з князем Кадзеша, які, відаць, спрабаваў выкарыстаць сітуацыю, каб падняць паўстанне супраць фараона. Аднак, валодаючы ўсё яшчэ досыць буйнымі сіламі, Тутмос III «захапіў горад Кадзеш». Нарэшце, Аменемхеб паведамляе, што ён «зноў убачыў перамогі яго вялікасці ў пагарджанай краіне Тахсі, ля горада Мерыу». Усе гэтыя бітвы, апісаныя Аменемхебам, былі не выпадковымі невялікімі сутычкамі, а даволі значнымі бітвамі, падчас якіх быў канчаткова задушаны супраціў асобных ўсё яшчэ непакорлівых сірыйскіх абласцей і гарадоў. Асабліва істотна тое, што фінікійскія гарады і вобласці павінны былі плаціць штогадовыя падаткі Егіпту. Тым самым гэтыя заваяваныя краіны былі як бы і ў эканамічным дачыненні ўведзены ў склад егіпецкай дзяржавы.
У ходзе восьмага паходу Тутмосу III удалося ўмацаваць егіпецкае панаванне ў Сірыі, Палестыне і Фінікіі, нанесці сур'ёзны ўрон Мітанійскай дзяржаве, ажыццявіўшы пераправу праз Еўфрат і спустошыць яго заходнія вобласці, нарэшце, егіпцяне захапілі велізарную здабычу, пра што сведчаць «Аналы».
Акрамя таго, несумнеўным вынікам восьмага паходу было ўмацаванне ваенна-палітычнага і эканамічнага ўплыву Егіпта ў Пярэдняй Азіі. Гэта выявілася ў тым, што Асірыя і Хецкае царства (Вялікая Хета) даслалі сваю «даніну» у Егіпет. Вядома, гэтыя дзяржавы не былі падуладныя Егіпту. У якасці самастойных дзяржаў яны не былі абавязаныя пасылаць сваю даніну Егіпту. Але паколькі і Асірыя, і Вялікая Хецкая дзяржава вялі пастаянную барацьбу з Мітані, то пасылкай дароў фараону яны як бы салідарызаваліся з яго палітыкай у Пярэдняй Азіі, ставілі сябе ў становішча яго саюзнікаў, прызнавалі яго заваёвы і ў той жа час як б адкупляцца ад грозных войскаў фараона. Гэта быў адзін з момантаў найвышэйшага напружання ваенна-агрэсіўнай палітыкі егіпецкай дзяржавы, калі палітыка бесперапынных заваявальных паходаў Егіпта ў Пярэднюю Азію дасягнула свайго кульмінацыйнага пункта.
Дзевяты паход
У 34-ы год праўлення Тутмос прадпрымае свой 9-ы паход. Пасля буйных перамог, атрыманых у Паўночнай Сірыі і Паўночна-Заходняй Месапатаміі падчас восьмага паходу Тутмоса III, егіпецкім войскам мелася быць задача ўтрымліваць занятыя пазіцыі і душыць паўстанні, што было неабходна, каб умацаваць становішча Егіпта ў заваяваных краінах. Таму, натуральна, што падчас наступных паходаў Тутмас III стараўся толькі захаваць захопленае і не лічыў патрэбным прасоўвацца ўглыб заваяваных краін. Падчас дзевятага паходу егіпецкія войскі занялі галоўны горад вобласці і два іншых другарадных горада той жа вобласці.
У «аналах» паведамляецца, што фараон захапіў горад Ініугаса, прычым «людзі іншага горада, які знаходзіцца ў яго вобласці, уціхаміраныя цалкам яго вялікасцю, прыйшлі да яго з паклонам». Далей у прыкладзеным пераліку «гарадоў, захопленых у гэтым годзе», згадваюцца ''«два горада і горад, які здаўся ў гэтай вобласці Ініугаса. Усяго тры [горада].»'' Гэты раён меў вялікае эканамічнае значэнне, бо тут праходзілі важныя гандлёвыя шляхі, што злучалі даліну Еўфрата з паўночнафінікійскім узбярэжжам і глыбінныя вобласці Паўночнай Сірыі. Краіна Нухашэ мела, вядома, і вялікае стратэгічнае значэнне ў якасці памежнага раёна, які знаходзіўся на стыку сфер уплыву трох буйных дзяржаў: Егіпта, Мітані і Хецкага царства. Таму трывалы занятак гэтага фарпоста забяспечвала егіпцянам панаванне ва ўсім шырокім раёне паміж сярэднім цячэннем Еўфрата і паўночнафікікійскім узбярэжжам.
Пералік даніны, атрыманай Тутмосам III на 34-м годзе яго кіравання, дзівіць колькасцю і разнастайнасцю. З Фінікіі (Джахі) егіпцяне па-ранейшаму атрымлівалі «усялякія выдатныя рэчы», якімі былі багатыя ўсе фінікійскія гавані. У дадзеным выпадку ўяўляе вялікую цікавасць згадка летапісца аб тым, што ўсе прадукты і тавары адпраўляліся на разнастайных караблях: на караблях (крыцкія караблі), на біблейскіх караблях і на марскіх (можа быць, нават баявых) караблях. У прыватнасці, гэтыя караблі былі нагружаныя мачтамі, драўлянымі слупамі і вялікімі бэлькамі для буйных царскіх пабудоў. Відавочна, пісец меў на ўвазе ў дадзеным выпадку падкрэсліць развіццё марскога гандлю Егіпта, які ўсталёўваў цяпер больш трывалыя гандлёвыя сувязі з Крытам і Фінікіяй. Гэта пацвярджаецца тым, што ў далейшых радках «Аналаў» гаворыцца аб дастаўцы «даніны» або аб атрыманні адмысловых паставак (літаральна: «прынашэнняў») з краіны Ісі (відавочна, Кіпра), адкуль егіпцяне атрымлівалі ў першую чаргу медзь, а затым свінец, лазурыт, слановую косць і каштоўнае дрэва «чагу». Таксама дары даслаў у гэтым годзе, і цар Асірыі.
Дзесяты паход
У 35-ы год праўлення — 10 паход. Тутмос III быў вымушаны распачаць гэты паход у Сірыю, з тым каб здушыць паўстанні ў паўночнай частцы гэтай краіны і ў прылеглых абласцях Паўночна-Заходняй Месапатаміі, на якія распаўсюджваўся некалькі невыразны і расплывісты егіпецкі геаграфічны тэрмін «Нахарына».
Галоўным ворагам егіпцян ў гэтым годзе быў «гэты агідны вораг з Нахарыны», які, па словах летапісца, сабраў вялікую армію «з канцоў краіны», прычым воіны праціўніка былі «больш шматлікія, чым пясок на беразе». Відавочна, на гэты раз Егіпту ў Сірыі супрацьстаяла даволі значная кааліцыя паўночнасірыйскіх і, магчыма, мітанійскіх абласцей і гарадоў на чале з адным з мясцовых князеў. Бітва адбылася каля «горада краіны Іяраіяны», месцазнаходжанне якой дакладна вызначыць у цяперашні час нельга.
У «Аналах» апісваецца бліскучая перамога егіпецкага войска, пасля якой ворагі «беглі, падаючы адзін на аднаго». Аднак, відаць, на самай справе бітва была ўпартай, і толькі саступаючы ваеннаму майстэрству егіпецкай арміі, сірыйцы адышлі пад прыкрыццё сцен горада. Але гэта адступленне не было панічным бегствам, як пра тое сказана ў аналах, а, відавочна, праходзіла арганізавана, паколькі егіпцяне змаглі захапіць ўсяго 10 палонных, затое 180 коней і не менш за 60 калясніц.
У выніку замірэння егіпецкімі войскамі непакорлівых абласцей Паўночнай Сірыі краіны Рэчэну і Рэменен (Сірыя і Ліван), а таксама іншыя азіяцкія краіны паслалі свае прынашэнні і падаткі егіпецкаму фараону, прычым у прыведзеных летапісцам пераліках каштоўнасцяў варта адзначыць золата, залатыя пасудзіны, пахошчы, калясніцы, коней, нарэшце, вялікую колькасць аліўкавага алею і віна. Сістэматычна душачы супраціў народаў Пярэдняй Азіі, егіпцяне з года ў год выпампоўвалі з гэтых багатых абласцей мноства саміх разнастайных прадуктаў і каштоўнасцяў, што не магло ў некаторым сэнсе не ўмацаваць матэрыяльную базу егіпецкай рабаўладальніцкай гаспадаркі і ваенную моц егіпецкай дзяржавы.
Трынаццаты паход
Паход 38-га года адзначыўся толькі адной буйной ваеннай падзеяй, якую летапісец палічыў годнай адзначыць у сваіх кароткіх запісах. Гэта было спусташэнне гарадоў у вобласці Ініугаса, якая была ўпершыню захоплена Тутмосам III падчас яго першага паходу. Аднак гэты раён Сірыі неаднаразова паўставаў супраць панавання егіпцян. Падчас дзевятага паходу фараон зноў пакарыў гэтую вобласць; нарэшце, на заходзе свайго шматгадовага кіравання ён прымушаны быў зноў нанесці моцны ўдар гэтым непакорным паўночнасірыйскім гарадам.
У пераліках багатай даніны, атрыманай царом з розных краін і абласцей Пярэдняй Азіі пасля трынаццатага паходу, згадваюцца (Рэменен), Фінікія (Джахі), востраў Кіпр (Ісі). Разам з імі сустракаецца ўпершыню назва «краіны Іарарэх».
Чатырнаццаты паход
На 39-м годзе свайго валадарання Тутмос зноў здзейсніў паход у Пярэднюю Азію, аб якім мы вельмі мала дасведчаныя. У летапісе ў дадзеным выпадку згадваецца толькі, што падчас чатырнаццатага пераможнага паходу цара ў краіну Рэчэну егіпецкія войскі сутыкнуліся з «пераможанымі ворагамі краіны », якіх прынята звычайна лічыць «бедуінамі». Зразумела, гэтыя плямены шасу не маюць ніякага дачынення да сучасных бедуінаў. Магчыма, што пад словам, «шасу» егіпцяне мелі на ўвазе качэўнікаў пустынных раенаў Пярэдняй Азіі. Аднак у дадзеным выпадку маюцца на ўвазе плямены якой-небудзь пэўнай краіны, як гэта відаць з адпаведнага іерогліфа, што іх абазначае.
Падзеі наступных двух гадоў амаль нічым не адзначаны ў «Аналах Тутмоса III». Тэкст, які адносіцца да 40-га года, складаецца ўсяго толькі з аднаго дрэнна захаванага радка, у якім можна спрабаваць убачыць згадку пра пятнаццаты паход. Пад 41-м годам у захаваных радках летапісу наогул не гаворыцца аб якім-небудзь паходзе, а адразу прыводзіцца «пералік прынашэнняў князеў Рэчэну», затым апісваецца забеспячэнне гаваняў, прычым, згадваецца, як звычайна, «ураджай з Джахі», далей паведамляецца пра прынашэнне з «Вялікай Хеты», нарэшце, прыводзіцца пералік павіннасцяў з краін Куш і. Асабліва істотна ў дадзеным выпадку згадка пра прынашэнні з Вялікай Хеты, з якой егіпцяне з гэтага часу ўсталёўваюць больш цесныя, чым раней, эканамічныя сувязі.