cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арэналь (возера)
Арэналь (Lago Arenal) — самае вялікае возера Коста-Рыкі. Размешчана прыблізна ў 90 км на паўночны захад ад сталіцы краіны — горада Сан-Хасэ, на мяжы правінцый Гуанакастэ і Алахуэла. Вышыня над узроўнем мора — 600 м. Ля ўсходняга берага знаходзіцца вулкан Арэналь. Выцякае рака Арэналь, якая належыць да басейна Карыбскага мора.
Плошча возера павялічылася ў 3 разы пасля будаўніцтва дамбы ГЭС у 1979 годзе і складае 80 км². Даўжыня возера — 30 км, шырыня — 5 км. Сярэдняя глыбіня — 30—60 м. Падчас запаўнення вадасховішча было затоплена некалькі невялікіх гарадоў. ГЭС вырабляе 70 % электраэнергіі ў Коста-Рыцы. Возера Арэналь забяспечвае вадой рэгіён і правінцыю Гуанакастэ.
Кушлева (Ашмянскі раён)
Ку́шлева (, Кушлево) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавета.
Красная Іскра
Кра́сная І́скра (, Красная Искра) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Паўночна-Фрызскія астравы
Паўночна-Фрызскія астравы (Nordfriesische Inseln, Nordfrisiske Øer, Nuurdfresk eilunen) — група прыбярэжных астравоў у Паўночным моры, якую аддзяляе ад мацерыка Ватавае мора. Астравы размешчаны ўздоўж узбярэжжа федэральнай зямлі Шлезвіг-Гольштэйн (Германія). Нямецкія астравы з’яўляюцца часткай гістарычнага рэгіёна Паўночная Фрысландыя, а таксама часткай нацыянальнага парку.
Дацкія астравы Ватавага мора каля паўднёва-заходняга ўзбярэжжа Ютландыі таксама адносяць да Паўночна-Фрызскіх астравоў, аднак фрызы на іх ніколі не пражывалі.
Часам да Паўночна-Фрызскіх астравоў адносяць Гельгаланд.
Лядзешня (Дрыбінскі раён)
Лядзе́шня (, Ледешня) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.
Гімн Маршалавых Астравоў
Forever Marshall Islands (Маршалавы Астравы Назаўсёды) — дзяржаўны гімн Маршалавых Астравоў. Зацверджаны ў 1991 г. Аўтар словаў і музыкі — першы прэзідэнт Маршалавых Астравоў, Амата Кабуа.
Тэкст гімна
На англійскай мове:
На маршальскай мове:
Котава (Віцебскі раён)
Ко́тава (, Котово) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Латавічы
Ла́тавічы (, Латовичи) — хутар у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавета.
Да 20 чэрвеня 1988 года хутар уваходзіў у склад Палянскага сельсавета.
Котава (Віцебскі раён)
Гісторыя
22 мая 1943 г. у рамках карнай аперацыі «Майская навальніца» каля вёскі завязаўся бой паміж адступаючай савецкай партызанскай групай (каля адной тысячы чалавек) і 150-ю салдатамі 1-га батальёна 638-га ахоўнага (французскага) палка пад камандаваннем Раўля Дагасціні. Абодва бакі панеслі цяжкія страты. Па прычыне колькаснай перавагі партызан, французскія салдаты не змаглі спыніць іх і змушаны былі выбірацца з акружэння самі.
У 1924—1960 гадах цэнтр Котаўскага сельсавета.
Энстан
Паўночны Энстан (Anston) — вёска ў Англіі.
Энстан ужо быў усталяваны як паселішча да моманту кнігі Страшнага суда (1086), калі Паўднёвы і Паўночны Энстаны знаходзіліся ва ўласнасці Роджэра дэ Буслі. Назва Энстан, як мяркуецца, паходзіць ад слова «камень» «an stan» (a stone).
Ліпаўка (Ашмянскі раён)
Лі́паўка (, Липовка) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавета.
Ляскоўка (Дрыбінскі раён)
Ляско́ўка (, Лесковка) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.
Мікольск (Дрыбінскі раён)
Міко́льск (, Микольск) — вёска ў Беларусі, у Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.
Лебартова
Лебарто́ва (, Лебартово) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Сезон 1992 ФК Беларусь Мар’іна Горка
У 1992 футбольны клуб «Беларусь» з Мар’інай Горкі прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
Склад каманды
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Латыгава (Віцебскі раён)
Латы́гава (, Латыгово) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Да 12 мая 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Янавіцкага сельсавета, да 22 снежня 1960 года — у склад Котаўскага сельсавета.
Bluebell Wood (дзіцячы хоспіс)
Дзіцячы хоспіс «Bluebell Wood» — імя хоспіса, які знаходзіцца ў веданні зарэгістраванай дабрачыннай арганізацыі «Рычард Фаўндэйшн». У хоспісе аказваюцца паліятыўная дапамога і падтрымка дзецям і моладзі з прагназуемым неспрыяльным зыходам захворвання. Bluebell Wood аказвае падтрымку ўсёй сям’і непастрэдна ў хоспісе ў Ротэрдаме і ва ўласных дамах сямей.
Bluebell Wood знаходзіцца ў Паўночным Энстане, Ротэрдам, і сфера іх дзеяння ахоплівае ўвесь Паўднёвы Іаркшыр, Паўночны Дэрбішыр, Паўночны Нотынгемшыр і асобных частках Паўночнага Лінкальншыра.
Міхееўка (Дрыбінскі раён)
Міхе́еўка (, Михеевка) — аграгарадок у Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.
Малыжана
Малы́жана (, Малыжено) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Новае Прыбужжа
Но́вае Прыбу́жжа (, Новое Прибужье) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.
Міхайлова (Віцебскі раён)
Міхайло́ва (, Михайлово) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Манулкі
Ману́лкі (, Манулки) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Лусцішкі
Лу́сцішкі (, Лустишки) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавета.
Геалогія
Каля паўночна-заходняй ускраіны вёскі заходзіцца Лусцішкаўскае радовішча пяскоў. Паклад звязаны з алювіяльнымі адкладамі паазерскага і канцова-марэннымі адкладамі сожскага зледзяненняў. Вылучаюцца сярэдне- і дробназярністыя пяскі з праслоямі пясчана-жвіровай пароды.
Палоскі
Пало́скі (, Полоски) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.
Планка Пікаціні
Планка Пікаціні (Picatinny rail) — сістэма рэйкавага інтэрфейсу, кранштэйны, выкарыстоўваецца на розных відах стралковага ўзбраення для забеспячэння уніфікацыі мацавання прыцэлаў (аптычных, каліматарны') і іншых дапаможных прылад, у тым ліку тактычных ліхтароў, лазерных мэтапаказальнікаў, сошак і інш. Ваенны стандарт MIL -STD — 1913 распрацаваны і апублікаваны дзяржаўным арсеналам «Пікатыні Арсенал». Распаўсюджаны і ўжываецца ў краінах НАТА ў адпаведнасці з пагадненнем па стандартызацыі STANAG 2324. З нядаўняга часу ўжываецца ў расійскай стралковай зброі (АК−12).
Прывольная
Прыво́льная (, Привольная) (да 30 ліпеня 1964 года Сапуны́ ) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Пералогі
Перало́гі (, Перелоги) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.
Лэйлубка
Лэ́йлубка (, Лейлубка) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавета.
Назва
Назва вёскі паходзіць ад назвы рэчкі Лэйлубкі (Лэйлупкі), на якой вёска знаходзіцца.
Дакладны аналаг гэтаму гідроніму — назва літоўскай рэчкі Lail-upė ля Кярнаве, ад lailėti «расці слабым; марнець», upė «рака». Варыянт таго ж кораня Leil- у прускай назве возера Leylisken.
Такім жа чынам утвораныя назвы Індрубка, Болтуп.
Люгоўшчына
Люго́ўшчына (, Люговщина) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавета.
Да 20 чэрвеня 1988 года вёска ўваходзіла ў склад Палянскага сельсавета.
Гелерт (гара)
Геле́рт (Gellért-hegy) — гара (узгорак) вышынёй 235 м, з якой адкрываецца від на Дунай, у Будапешце (Венгрыя). З’яўляецца часткай 1-га і 11-га раёнаў Будапешта.
Гара была названа ў гонар Герарда Венгерскага (Sagredo Gellért) — каталіцкага святога, асветніка Венгрыі, забітага язычнікамі. На яе вяршыні знаходзіцца, з якой адкрываецца від на абодва бакі Дуная.
Гісторыя
У XVIII стагоддзі схілы гары Гелерт былі пакрыты вінаграднікамі. Раён Табан ля падножжа ўзгорка быў важным цэнтрам вінаробства ў Будзе. Паводле даных 1789 года, вінаграднікамі былі пакрыты 128 га на ўзгорку (і толькі 7,62 га былі выкарыстаны ў якасці пашаў).
У XVIII стагоддзі на вяршыні ўзгорка была пабудавана невялікая кальварыя, якая была адноўлена каля 1820 года. У велікодныя панядзелкі рэгулярна праходзілі працэсіі: людзі падымаліся па стромкай дарозе, якая вядзе да кальварыі, каб адсвяткаваць уваскрэсенне Хрыста.
Цытадэль была пабудавана пасля Венгерскага паўстання 1848—1849 кіруючай дынастыяй Габсбургаў, з прычыны таго, што яна была галоўным, стратэгічным аб’ектам для абстрэлу як Буды, так і Пешта ў выпадку будучага паўстання.
Рыбакі (Вымнянскі сельсавет)
Рыбакі́ (, Рыбаки) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Малыя Шумілішкі
Малы́я Шумі́лішкі (, Малые Шумилишки) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавета.
Геаграфія Грузіі
Рэльеф і карысныя выкапні
Большая частка Грузіі занята гарамі. На поўначы працягваецца горная сістэма Вялікага Каўказа з вышынямі да 4500-5000 м над у.м. Найвышэйшы пункт Грузіі — гара Шхара (5068 м). У верхніх частках хрыбтоў Вялікага Каўказа шмат леднікоў. Да восевай водападзельнай часткі гор прымеркаваныя вядомыя горныя перавалы.
Хрыбты паўднёвага схілу Вялікага Каўказа падзяляюцца глыбокімі рачнымі далінамі. Тут ва ўмовах цёплага і вільготнага клімату ў карбанатных пародах развіты карст. Толькі на нізкіх хрыбтах (ніжэй 1000 м над у.м.) налічаецца больш 470 карставых пячор, уключаючы самую вялікую Новаафонскую (даўжынёй 3,3 км). На паўднёвым схіле Вялікага Каўказа знаходзяцца буйныя радовішчы марганцу, срэбна-свінцовых і цынкавых руд, барыту, каменнага вугалю, мармуру.
Паміж Вялікім і Малым Каўказам размешчаная субшыротная зона міжгорных катлавін, дзе засяроджаныя найбольш урадлівыя глебы Грузіі. На захадзе вылучаецца моцна забалочаная Калхідская нізіна, на ўсходзе — раўніны, на якіх здаўна склаліся гістарычныя правінцыі Імярэтыя, Картлі і Кахетыя. З усходу Калхідскую нізіну замыкае Ліхскі (Сурамскі) хрыбет, які з'яўляецца прыроднай мяжой, што аддзяляе заходнія раёны Грузіі ад усходніх.
Горы Малога Каўказа на поўдні краіны маюць сярэднія вышыні 2000-3000 м. У межах Паўднёва-Грузінскага (Джавахецкага) нагор'я сустракаюцца лававыя плато і азёры вулканічнага паходжання.
У шматлікіх раёнах Грузіі маюцца выхады мінеральных крыніц, якія выкарыстоўваюцца ў бальнеялогіі (Баржомі, Цхалтуба і інш.).
Тэрыторыя Грузіі адрозніваецца падвышанай сейсмічнасцю, у некаторых раёнах адбываюцца землетрасенні сілай да 5-7 балаў (асабліва ва ўсходніх раёнах).
Клімат
У заходніх раёнах, якія знаходзяцца пад уздзеяннем Чорнага мора, лета — вільготнае і цёплае, з сярэднімі тэмпературамі ліпеня 22-24 °C. Зімы мяккія, сярэднія тэмпературы студзеня 4-7 °C. Выпадае вялікая колькасць ападкаў (1000—2000 мм у год) з максімумам у Аджарыі (да 3200 мм). Пераважная частка ападкаў прыходзіцца на вясну.
Ліхскі хрыбет перахапляе вільгаць паветраных мас, якія рухаюцца з захаду на ўсход. Ва ўсходніх раёнах Грузіі клімат фарміруецца пад уплывам кантынентальных паветраных мас. На раўнінах лета больш працяглае і гарачае, з сярэднімі тэмпературамі ліпеня 23-25 °C. Зімы прахалодныя, з сярэдняй тэмпературай студзеня ад +1 да −2 °C. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў 400—600 мм, максімум прыходзіцца на канец вясны і пачатак лета.
На схілах гор Грузіі сярэднія тэмпературы ліпеня паніжаюцца да 4-6 °C, у высакагор'ях сярэднія тэмпературы студзеня могуць дасягаць −10 −16 °C. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў вагаецца ад 1600—2800 мм на захадзе да 1000—1800 мм на ўсходзе Вялікага Каўказа і да 600—700 мм на Паўднёва-Грузінскім нагор'і. Надвор'е ў гарах хутка змяняецца. Раптоўныя пахаладанні суправаджаюцца моцнымі снегападамі, ліўнямі, градам і фёнамі (моцнымі, цёплымі вятрамі, якія дзьмуць з гор у даліны).
Гідраграфія
У Грузіі ёсць шматлікія рэкі, многія з іх выкарыстоўваюцца для вытворчасці электраэнергіі і як крыніцы арашэння. Яны жывяцца галоўным чынам за кошт талых снежных і ледніковых вод і атмасферных ападкаў. У прадгорных раёнах, складзеных карбанатнымі пародамі, значную ролю ў сілкаванні рэк маюць падземныя воды. Рэкі Заходняй Грузіі мнагаводныя на працягу ўсяго года, а на ўсходзе ўзімку і ўлетку рачны сцёк скарачаецца.
Бoльшая частка рэк (Рыёні, Інгуры, Бзыб, Кеда і інш.) належыць вадазборнаму басейну Чорнага мора, меншая — Каспійскага мора (Кура з прытокамі Алазані, Іоры і інш.). Самая доўгая і шматводная рака Заходняй Грузіі — Рыёні (327 км) бярэ пачатак на Вялікім Каўказе і ўпадае ў Чорнае мора каля Поці. Рака Кура (па-грузінску Мтквары) пачынаецца ў гарах на поўначы Турцыі, перасякае паўднёвую і ўсходнюю Грузію і на тэрыторыі Азербайджана ўпадае ў Каспійскае мора.
Азёры ў Грузіі нешматлікія. Самыя буйныя з іх — Паравані (37,5 кв. км) і Табацкуры (14,2 кв. км) на Джавахецкім нагор'і і Палеастомі (18,2 кв. км) на чарнаморскім узбярэжжы, у вусці р. Рыёні.
Глебы
У Грузіі выдзяляюць тры асноўныя глебава-геаграфічныя вобласці: заходнюю, усходнюю і паўднёвую.
Ва ўсходняй вобласці пераважаюць старажытныя алювіяльныя глебы. На Ніжнекартлійскай раўніне распаўсюджаны каштанавыя глебы, прыдатныя для вырошчвання гародніны, пладовых і збожжавых культур. Чарназёмы і карычневыя глебы Кахетынскай раўніны выкарыстоўваюцца пад пасевы збожжавых культур і вінаграднікі.
Паўднёвая вобласць прымеркаваная да перадгор’яў і паўднёвых схілаў Малога Каўказа і Паўднёва-Грузінскага нагор’я. Для яе характэрна спалучэнне карычневых і горна-лугавых глеб.
Расліннасць
Флора Грузіі вельмі разнастайная: толькі кветкавых тут сустракаецца больш 5000 відаў. У залежнасці ад кліматычных асаблівасцяў і абсалютнай вышыні мясцовасці вылучаюцца некалькі зон і вертыкальных паясоў расліннасці (ад стэпавага да альпійскага). Лясы распаўсюджаныя пераважна ў гарах і займаюць прыкладна трэцюю частку краіны. На захадзе Грузіі яны спускаюцца да самога мора, а на ўсходзе іх ніжняя мяжа знаходзіцца на вышынях ад 600 да 800 м. Асабліва багатыя і разнастайныя лясы Заходняй Грузіі. У іх ніжнім поясе (да 1000—1200 м) пануюць шыракалістыя пароды (дуб, граб, каштан, клён, бук і інш.) з вечназялёным падлескам. Для гэтага тыпу лесу, званага калхідскім, характэрна багацце ліян — месцамі ён становіцца непраходным. У забалочаных лясах Калхідскай нізіны пераважае алешына. На некаторых участках узбярэжжа Абхазіі сустракаюцца эндэмічныя віды, напрыклад хвоя піцундская. На працягу апошніх тысячагоддзяў у далінах распаўсюджваўся вінаград і пладовыя культуры. У Заходняй Грузіі да верхняй мяжы лесу (1700—1800 м) распаўсюджаныя змяшаныя лясы, у якіх спалучаюцца букавыя і ялова-піхтавыя, радзей хваёвыя пароды.
Лясы Усходняй Грузіі фларыстычна менш багатыя. У верхнім поясе гор (да 2300—2400 м) распаўсюджаны елка і піхта, а ў больш усходніх раёнах — толькі хваёвыя і хваёва-бярозавыя лясы. Ніжэй хваёвыя лясы саступаюць месца букавым, а затым дубова-грабавым. На крайнім усходзе краіны сустракаюцца невялікія ўчасткі сухіх стэпаў і ксерафітных рэдкалессяў з такімі відамі, як фісташка, гранат і інш. Яшчэ больш абмежаванае распаўсюджванне маюць паўпустыні. У далінах Куры, Алазані і іншых рэк захаваліся поймавыя тугайныя лясы з асіны, вярбы, серабрыстай таполі, дуба, кізіла.
Субальпійскія і альпійскія лугі на захадзе Грузіі падымаюцца да 2800-3000 м, на ўсходзе — да 3600 м над у.м. Для субальпійскіх лугоў Заходняй Грузіі тыпова пышнае высокатраўе з вялікім удзелам парасонавых і бабовых. Нізкатраўныя альпійскія лугі распаўсюджаны фрагментарна, чаргуючыся з каменнымі россыпамі, выхадамі скал і леднікамі.
Жывёльны свет
Жывёльны свет Грузіі прадстаўлены больш як 100 відамі млекакормячых, 330 — птушак і 160 — рыб. Шматлікія прадстаўнікі фаўны з'яўляюцца эндэмікамі, напрыклад, тур кубанскі (рогі якога ў Грузіі выкарыстоўваюцца як пасудзіны для віна).
Вельмі своеасаблівая фаўна стэпаў Усходняй Грузіі. Да нядаўняга часу там сустракаўся джэйран, які захаваўся толькі ў асобных мясцовасцях. Часам сустракаецца паласатая гіена. З іншых драпежнікаў варта адзначыць лісіцу, шакала, чаротавага ката. У жывёлагадоўчых раёнах распаўсюджаныя ваўкі. Для стэпаў тыповыя грызуны: тушканчыкі, палёўкі, хамякі. Сярод птушак звычайныя палявы верабей, шэрая курапатка, перапёлка, стэпавы арол. Характэрна багацце яшчарак і чарапах, а таксама змей.
Найбольш багаты жывёльны свет лясоў. У шматлікіх раёнах распаўсюджаныя каўказскі алень, казуля, дзік, заяц-русак, вавёрка, а з драпежнікаў — буры мядзведзь, воўк, шакал, рысь, лясны кот і лісіца. Лясы Грузіі славяцца багаццем і разнастайнасцю птушак. Звычайныя тут берасцянка, вялікая сініца, зелянушка, чорны дрозд і інш. З драпежных відаў птушак, занесеных у Чырвоную кнігу Грузіі, сустракаюцца барадач, беркут, белагаловы сіп, чорны грыф і інш. У некаторых мясцовасцях Калхіды і Кахетыі яшчэ можна ўбачыць фазана. З паўзуноў у лясах Грузіі найбольш шматлікія яшчаркі, балотныя чарапахі і змеі.
Высакагорная фаўна лепш захавалася ў межах Галоўнага Каўказскага хрыбта. У яго заходняй частцы водзіцца кубанскі тур, ва ўсходняй — дагестанскі. Абодва віды на зіму спускаюцца ў лясны пояс. Амаль паўсюдна распаўсюджаная сарна, а на ўсходзе сустракаецца безааровы казёл. З характэрных птушак высакагор'яў можна адзначыць каўказскага цецярука, кекліка, барадача.
У горных рэках і азёрах водзяцца стронга, вусач, сазан і інш.
Старакожаўка
Старако́жаўка (, Старокожевка) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.
Людзвінова (Ашмянскі раён)
Людзвіно́ва (, Людвиново) — хутар у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавета.
Гісторыя Даніі
Гісторыя Даніі — падзеі на тэрыторыі сучаснай Даніі з моманту пачатку рассялення там людзей і да сённяшняга дня.
Ранняя гісторыя
Як сведчаць археалагічныя знаходкі, людзі стала засялілі Скандынавію не пазней як 12 800 год таму, па адыходзе апошняга ледавіка; земляробства з'явілася тут каля 3 тыс. гадоў да н.э. Прыкладна 200 н.э. датаваныя першыя знойдзеныя рунічныя надпісы. Целы сваіх памерлых насельнікі тагачаснай Даніі, як і многія іншыя паганцы-індаеўрапейцы, спальвалі і хавалі ў курганах — ажно да ХІ стагоддзя н.э., да хрысціянізацыі Даніі каля 980 года каралём Гарольдам Чарназубым (ад яго мянушкі бярэ сваю назву сучасная тэхналогія Bluetooth). Цягам ХХ стагоддзя ў балотах Даніі (як і Англіі) неаднаразова знаходзілі «балотныя целы» — выдатна захаваныя з дахрысціянскіх часоў у кіслым асяроддзі трупы людзей, забітых і кінутых (часам з вяроўкай на шыі) у балота.
Эпоха вікінгаў
Шырока разрэкламаваным перыядам дацкай (роўна як і шведскай) гісторыі з'яўляецца «эпоха вікінгаў» (793–1066 гг. н.э.), падчас якой піраты са Скандынавіі рабавалі землі па ўзбярэжжах кантынентальнай Еўропы, служылі наймітамі візантыйскіх імператараў, каланізавалі Ісландыю, Фарэрскія астравы, Грэнландыю і ўсходняе ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі, а дацкія каралі некаторы час кіравалі Англіяй. Канец гэтай эпохі звычайна датуецца годам нарманскай заваёвы Англіі; аб'ектыўнымі прычынамі заняпаду сталі ваеннае і сацыяльнае развіццё феадальнага грамадства ў Еўропе, а таксама няўхільнае пагаршэнне клімату ў Паўночнай Атлантыцы, асабліва ад XIII стагоддзя — наступленне Малога ледавіковага перыяду. Падвышанай увагай да «эпохі вікінгаў» і да ўласна піратаў-вікінгаў — якія нават для тагачаснага скандынаўскага насельніцтва былі хутчэй маргіналамі — мы абавязаныя, напэўна, значна пазнейшым акалічнасцям: рамантычным у ХІХ стагоддзі і турыстычным у ХХ стагоддзі.
Сярэднявечча
У час Сярэднявечча перыяды грамадзянскіх войнаў чаргаваліся з перыядамі цэнтралізацыі ўлады, падвышэння падаткаў і дзяржаўнага будаўніцтва; вяліся войны — пераважна з нямецкімі княствамі на поўдні і суседняй Швецыяй. Вальдэмар Вялікі (1131–1182), чарговы «моцны» кароль, пабудаваў замак у вёсцы Havn, адкуль і пачаўся цяперашні Капенгаген — København — і здзейсніў некалькі «крыжовых паходаў» дзеля падпарадкавання земляў сучаснай Эстоніі (распаўсюджаная легенда аб паходжанні дацкага сцяга, Данеброгу, сцвярджае, што ён нібыта ўпаў з нябёсаў у 1219 годзе ў пераломны момант адной з сутычак у Эстоніі). З 1397 па 1521 гады Данія, Нарвегія і Швецыя (а таксама сённяшняя Фінляндыя, Ісландыя, Фарэрскія астравы і Грэнландыя) былі аб'яднаныя уніяй (вядомай як Кальмарская унія) і фактычна знаходзіліся пад уладай дацкіх манархаў.
Новы час
Рэфармацыя пачалася ў Даніі ў 1536 годзе, і хутка Лютэранская царква стала афіцыйнай дзяржаўнай царквой Даніі; па канфіскацыі зямель, што належалі Рымска-каталіцкаму касцёлу, даходы караля ўзраслі ўтрая. Як апірышча пратэстанства, Данія была ўцягнутая ў Трыццацігадовую вайну і ў выніку паразы (1658) згубіла, у прыватнасці, свае найбагацейшыя правінцыі на поўдні сучаснай Швецыі, у Сканіі — гістарычна дацкія землі. Першай дацкай «далёкай» калоніяй было невялічкае паселішча і форт Транкебар на паўднёвым узбярэжжы Індыі (ад 1620 года; у 1845 прададзены Вялікабрытаніі). Данія пабудавала таксама чатыры замкі на заходнім узбярэжжы Афрыкі (у адным з тых замкаў, захаваным дасёння, размяшчаецца рэзідэнцыя прэзідэнта Ганы) і каланізавала некалькі астравоў у Карыбскім моры. Прыгоннае права ў Даніі праіснавала з 1733 па 1788 гады і было скасавана на просьбы шырокіх буржуазных мас. Падчас Напалеонаўскіх войнаў Данія ўзяла бок Францыі і ў выніку ў 1814 годзе страціла Нарвегію.
Найноўшы час
У неспакойны для Еўропы рэвалюцыйны час кароль Фрэдэрык VII (а дацкіх каралёў ад пачатку XVI стагоддзя называюць па чарзе толькі Хрысціянамі і Фрэдэрыкамі) падпісаў 5 чэрвеня 1849 года Канстытуцыю і ператварыў Данію з абсалютнай у канстытуцыйную манархію. Апошняя тэрытарыяльная страта — зямлі Шлезвіг-Гольштайн у выніку вайны з Прусіяй — адбылася ў 1864 годзе. Падчас Першай Сусветнай вайны Данія трымалася нейтралітэту і цалкам захавала свае людскія і матэрыяльныя рэсурсы; больш за тое, ёй прапанавана было вярнуць Шлезвіг-Гольштайн, але кіраўніцтва краіны з'ініцыявала рэферэндум сярод жыхароў аспрэчанай правінцыі, паводле вынікаў якога ў 1920 годзе ад Германіі да Даніі адышоў толькі паўночны Шлезвіг. У 1940 амаль без супраціву здалася Германіі і карысталася, прынамсі да 1943 года, значнай самастойнасцю ва ўнутранай палітыцы. Вызваленая амерыканскімі войскамі 5 мая 1945 года; пасля вайны адмовілася ад палітыкі нейтралітэту і ўступіла ў НАТА. З'яўляецца, поруч з Беларуссю, краінай-заснавальніцай ААН, уваходзіць у Еўрасаюз (хоць і адмовілася на рэферэндуме ў 2000 годзе ад уводу еўра), ратыфікавала Шэнгенскія пагадненні.
Ілля Паўлавіч Мазурук
Ілля Паўлавіч Мазурук (, Брэст-Літоўск —, Масква) — савецкі палярны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1937), генерал-маёр авіяцыі (1946). Заслужаны палярны лётчык (1937).
Біяграфія
І. П. Мазурук нарадзіўся ў горадзе Брэст-Літоўск Гродзенскай губерні (зараз горад Брэст у Беларусі). З 1915 г. жыў у горадзе Льгоў (зараз у Курскай вобласці Расіі), дзе скончыў пачатковую школу. У 1919—1920 гг. працаваў на чыгуначнай станцыі Льгоў. У 1923—1924 гг. працаваў у Ліпецку, у 1926—1927 гг. намеснік загадныка агітацыйна-прапагандыстскім аддзелам Арлоўскага гаркама партыі.
У Чырвонай Арміі з 1927 года. У 1928 г. скончыў Ленінградскую ваенна-тэарэтычную школу ВПС, у 1929 г. — Барысаглебскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў і быў дэмабілізаваны. У 1930—1938 гг. І. П. Мазурук камандзір атрада Грамадзянскага паветранага флоту і Упраўлення Паўночнага марскога шляху. Асабліва вызначыўся ў якасці камандзіра самалёта ТБ-3 падчас высадкі першай дрэйфуючай палярнай станцыі «Паўночны полюс-1» у 1937 годзе. У 1938—1941 гг. начальнік палярнай авіяцыі.
У 1939 г. І. П. Мазурук скончыў Курсы ўдасканалення каманднага саставу пры Ваенна-паветранай акадэміі імя М. Я. Жукоўскага. Падчас савецка-фінляндскай вайны ў снежні 1939 — сакавіку 1940 г. у якасці камандзіра асобнай эскадрыллі начных бамбардзіроўшчыкаў, на самалёце ТБ-3 зрабіў некалькі баявых вылетаў. З 1943 г. камандзір авіядывізіі і намеснік начальніка трасы Аляска — Сібір па дастаўцы самалётаў у СССР па ленд-лізу з ЗША. Пасля вайны зноў на пасадзе начальніка Упраўлення Паўночнага марскога шляху і адначасова начальнік Упраўлення Палярнай авіяцыі. У 1947—1953 гг. І. П. Мазурук намеснік начальніка НДІ Грамадзянскага паветранага флоту. З лістапада 1949 года — начальнік лётнай інспекцыі — намеснік начальніка Упраўлення Палярнай авіяцыі.
З лютага 1953 г. генерал-маёр І. П. Мазурук у запасе. У 1955—1956 гг. узначальваў лётны атрад 1-й савецкай Антарктычнай экспедыцыі. Здзейсніў 254 палёты на дрэйфуючыя станцыі «Паўночны полюс». У студзені 1956 года І. П. Мазурук першым у свеце здзейсніў пасадку самалёта Ан-2 на вяршыню айсберга ў Антарктыдзе.
Жыў у Маскве. Памёр 2 студзеня 1989 г. Пахаваны на Траекураўскіх могілках.
Мішуткі
Мішу́ткі (, Мишутки) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, на аўтадарозе Віцебск – ДППП «Стайкі» (мяжа з Расійскай Федэрацыяй). Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета. Праз вёску праходзіць аўтадарога, якая вядзе да г. п. Янавічы.
Да 12 мая 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Янавіцкага сельсавета, да 22 снежня 1960 года — у склад Котаўскага сельсавета.
Сакольнікі (Вымнянскі сельсавет)
Сако́льнікі (, Сокольники) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Да 12 мая 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Янавіцкага сельсавета, да 22 снежня 1960 года — у склад Котаўскага сельсавета.
Еўклідава геаметрыя
Еўклі́дава геаме́трыя (або элементарная геаметрыя) — геаметрычная тэорыя, заснаваная на сістэме аксіём, упершыню выкладзенай у «Пачатках» Еўкліда (III ст. да н. э.).
Асноўныя звесткі
Элементарная геаметрыя — геаметрыя, якая вызначаецца ў асноўным групаю перамяшчэнняў (ізаметрый) і групаю падобнасці. Але змест элементарнай геаметрыі не вычэрпваецца названымі пераўтварэннямі. Так, да элементарнае геаметрыі таксама адносяць пераўтварэнне інверсіі, пытанні сферычнай геаметрыі, элементы геаметрычных пабудоў, тэорыю вымярэння геаметрычных велічынь і іншыя пытанні.
Аксіяматыка
Праблема поўнай аксіяматызацыі элементарнай геаметрыі — адна з праблем геаметрыі, якая узнікла яшчэ ў Старажытнай Грэцыі ў сувязі з крытыкаю гэтай першай спробы пабудаваць поўную сістэму аксіём так, каб усе сцвярджэнні еўклідавай геаметрыі вынікалі з гэтых аксіём чыста лагічным вывадам без нагляднасці чарцяжоў.
У «Пачатках» Еўкліда была дадзена наступная аксіяматыка:
Даследаванне сістэмы аксіём Еўкліда ў другой палавіне XIX ст. паказала яе непаўнату.
У 1899 годзе Давід Гільберт прапанаваў першую дастаткова строгую аксіяматыку еўклідавай геаметрыі. Спробы палепшыць еўклідаву аксіяматыку прадпрымаліся да Гільберта Морыцам Пашам, Шурам, Джузэпэ Пеана, Джузэпэ Веранезе, але падыход Гільберта, пры ўсёй яго кансерватыўнасці ў выбары паняццяў, аказаўся больш паспяховым.
Старое Прыбужжа (пасёлак)
Старо́е Прыбу́жжа (, Старое Прибужье) — пасёлак у Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.
Амерыка (гістарычны раён Гомеля)
Амерыка — гістарычны раён горада Гомеля, былая яго ўскраіна. Меў асаблівую канфігурацыю, якую складалі вуліца Кавальная (зараз Інтэрнацыянальная) (паўночны усход, усход і паўднёвы усход), Конная плошча (зараз тэрыторыя Цэнтральнага рынку) (поўнач) і палатно Лібава-Роменскай чыгункі да адпаведнага вакзала (паўночны захад, захад, паўднёвы захад, поўдзень). Як праходзіў адзін з адрэзкаў мяжы на паўночным усходзе (вуліца Замкавая), у краязнаўчай літаратуры пачатку ХХ стагоддзя не згадваецца. Адзін з пачынальнікаў гомельскага краязнаўства Л. Вінаградаў прыводзіў у сваёй працы (1900 г.) варыянт назвы раёна — Новая Амерыка, варыяцыя якой — Нова-Амерыка — сустракаецца ў гомельскай прэсе пачатку ХХ ст.
Спецыфіка крыніц, складзеных на рускай мове, не дазваляе меркаваць аб асаблівасцях вымаўлення гомельцамі асноўнай назвы ў часы яе бытавання, г.зн. невядома, існавала яна выключна ў форме «Америка» ці мела іншыя маўленчыя формы. Указанне на месцазнаходжанне ў азначаным раёне перадавалася па-руску канструкцыяй «на Америкѣ».
Асноўныя вуліцы — Гагарына, Кісялева, Чырвонаармейская, Сялянская, Чырвонаармейскі праезд, Маісеенкі (былая Палявая, Жданава), Новаветраная, Педчанкі, Рэчыцкая, Рэчыцкі праезд, Сянная, Сталярная і інш.
Гісторыя раёна
Раён «Амерыка» сфарміраваўся ў 2-й пал. XIX — пач. XX стагоддзяў як своеасаблівая «рэспубліка», густа заселеная гарадской беднатой, рамеснікамі, рабочымі. У пачатку ХХ стагоддзя раён лічыўся цэнтрам гомельскіх меламедаў. Тагачасныя публіцысты называлі «Амерыку» ў шэрагу мясцін Гомеля, дзе жылі катрыншчыкі.
З’яўленне найменняў тыпу «Амерыка», «Канада», «Новы свет», да ліку якіх адносіцца і гомельская Амерыка, на тэрыторыі Беларусі (сустракаецца таксама ў Польшчы і Прыбалтыцы) звязана з міграцыйным рухам за акіян. Узнікненне метафарычнай унутрыгарадской назвы ў Гомелі, верагодна, абумоўлена спецыфічным складам насельніцтва, а таксама наяўнасцю шматлікіх прамысловых майстэрняў, невялікіх заводаў, кузняў і лясных двароў.
Разам з тым, знаходзіліся тут і ўстановы, дзейнасць якіх не была звязана з прамысловасцю: напр., кантора перыядычных выданняў Г. Л. Каганскага (вул. Кавальная, д. 12), дзе прымалася падпіска «на ўсе газеты і часопісы свету па рэдакцыйных цэнах» (1911 г.). Станам на 1913 г. у межах гомельскай Амерыкі знаходзіліся: чыгуналіцейны і машынабудаўнічы завод М. Фруміна і сыноў, прыказчыцкі малітоўны дом, танная сталоўка і прытулак для састарэлых яўрэйскіх мужчын і жанчын, дом яўрэйскага таварыства дапамогі бедным «Талмуд-Тора», павятовая рада земскай управы і Мікалаеўскі банк, «Ілюзіён» (кінатэатр) «Чыгуначны», чыгуначнае тэхнічнае вучылішча, жаночае царкоўна-прыходскае вучылішча «на память Мельниковых», старыя скасаваныя рымска-каталіцкія могілкі.
У лістападзе 1918 г. у адной з сінагог па вуліцы Кавальскай былі выяўлены тыфозныя хворыя з ліку бежанцаў, што знайшлі там прытулак. Гарадская ўправа неадкладна закрыла культавую ўстанову і зладзіла яе дэзынфекцыю, каб недапусціць пашырэння хваробы.
Цяпер тэрыторыя гэтай гарадской ускраіны размешчана ў Цэнтральным раёне горада. Яе забудова мяшаная: сучасныя жылыя кварталы перамяжоўваюцца з кварталамі індывідуальнай сядзібнай забудовы, але каларыт колішняй гарадской ускраіны у параўнанні з пачаткам 1990-х гадоў паступова страчваецца.
Мікуцяны
Мікуця́ны (, Микутяны) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавета.
Філіпкава
Філі́пкава (, Филипково) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Тадуліна (Віцебскі раён)
Таду́ліна (, Тадулино) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Халіпы (Дрыбінскі раён)
Халі́пы (, Халипы) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.
Сала-і-Гомес
Сала-і-Гомес (Isla Sala y Gómez) — невялікі незаселены вулканічны востраў у Ціхім акіяне, належыць Чылі. Лічыцца самай усходняй кропкай Палінезіі. Востраў з'яўляецца вяршыняй двух скал, злучаных вузкім перашыйкам (некалькі дзясяткаў метраў). Плошча вострава — 15 га, вышыня — да 270 метраў над узроўнем мора. Працягласць вострава ў даўжыню — каля 800 метраў. На востраве адсутнічаюць крыніцы прэснай вады. Сала-і-Гомес размешчаны ў 3220 км на захад ад Чылі і ў 391 км на поўнач ад вострава Рапануі.
Купалка едкая
Купалка едкая (Erigeron acris)  — від кветкавых раслін з роду, сямейства.
Назвы
Народныя назвы: доля, дольнік, загадкі , даля , загадка, купала, сіналой  , пушкі , купалка.
Адна з назваў расліны — шчасце. Дзяўчаты падчас жніва затыкаюць яго за пояс, каб прыносіла ім спор і хуткасць у працы. У засцянковай шляхты таксама называецца шчасце, але ўжываецца інакш. Калі расцвіце ўплеценае ў дзявочыя валасы, то каханне будзе ўзаемнае.
Распаўсюджанне
Расце на лугах, палях, пры дарогах, на ўскрайку лясоў. Цвіце з мая па жнівень. Валодае антысептычнымі, супрацьзапаленчымі якасцямі. Выкарыстоўваецца наземная частка расліны ў выглядзе настою для паласкання горла пры ангіне. Збіраюць падчас цвіцення.
У культуры
Сабраныя на Яна галінкі купалкі з нераскрытымі кветкамі прыносілі ў хату, утыркалі за абразы, у шчыліны між бярвёнамі ці за бэлькі. Калі кветкі распускаліся, гэта значыла, што дзяўчына выйдзе замуж альбо задуманае ёю збудзецца.
Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2009
Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2009 (UK Championship 2009, таксама вядомы як Pukka Pies UK Championship 2009 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 5 па 13 снежня 2009 года ў міжнародным цэнтры Тэлфарда, у Тэлфардзе, Англія. Турнір стаў 33-м розыгрышам чэмпіянату Вялікабрытаніі, які штогод праходзіць з 1977 году. Прызавы фонд турніру склаў £625,000, з якіх £100,000 атрымаў пераможца.
Пераможцам турніру стаў Дзін Цзюньхуэй з Кітая, які перайграў на сваім шляху да тытула Майка Дана (9:5), леташняга пераможцу Шона Мёрфі (9:3), Алістэра Картэра ў чвэрцьфінале (9:8) і шатландцаў Стывена Магуайра ў паўфінальным матчы (9:5) і чэмпіёна свету Джона Хігінса ў напружаным фінальным паядынку (10:8). Такім чынам, 22-гадовы кітаец стаў двухразовым пераможцам другога па значнасці рэйтынгавага турніру, выйграў свой пяты прафесійны і чацвёрты рэйтынгавы тытул, а таксама першае прафесійнае спаборніцтва за паўтара года (у чэрвені 2008 года ён стаў пераможцам нярэйтынгавага турніру Цзянсу Класік).
Турнір
Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2009 года стаў 33-м розыгрышам турніру, які быў засанаваны ў 1977 годзе і з 1984 года стаў рэйтынгавым спаборніцтвам. Турнір з'яўляецца адным з трох турніраў Трайной снукернай кароны (разам з Мастэрс і чэмпіянатам свету), а таксама самым прэстыжным і самым высокааплатным рэйтынгавым турнірам пасля чэмпіянату свету. З самога заснавання чэмпіянат Вялікабрытаніі праходзіў у такіх гарадах Англіі, як Блэкпул (1977), Прэстан (1978—1997), Борнмут (1998—2000) і Ёрк (2001—2006). З 2007 года першынства стала праходзіць у Тэлфардзе ў Міжнародным цэнтры Тэлфарда
Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2009 праходзіў пад эгідай сусветнай асацыяцыі прафесійнага більярда і снукера (англ.: World Professional Billiards and Snooker Association) і ўваходзіў у каляндар мэйн-тура, а таксама з'яўляўся трэцім рэйтынгавым турнірам снукернага сезона 2009/2010.
Рэйтынгавыя ачкі
Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2009 меў найвялікшае размеркаванне рэйтынгавых ачкоў сярод усіх спаборніцтваў пасля чэмпіянату свету. Пераможца турніру атрымаў 8000 ачкоў (пераможца чэмпіянату свету атрымліваў 10000 балаў).
Павел (Панамароў)
Мітрапаліт Павел (свецкае імя: Георгій Васілевіч Панамароў, Георгий Васильевич Пономарёв; нар., Караганда, Казахская ССР) — епіскап Рускай праваслаўнай царквы; мітрапаліт Кацярынадарскі і Кубанскі (з 2020), мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі (2013—2020).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і рабочых. Вучыўся ў сярэдняй школе. Пасля заканчэння сярэдняй школы служыў у радах Савецкай Арміі. Пасля дэмабілізацыі працаваў слесарам і шафёрам.
У 1973 годзе паступіў у Маскоўскую духоўную семінарыю, якую скончыў у 1976 годзе. 17 снежня 1977 года прыняў пострыг у Троіца-Сергіевай Лаўры. 5 сакавіка 1978 года пасвечаны ў сан іерадыякана. 6 мая 1978 года пасвечаны ў сан іераманаха.
У 1979 годзе прызначаны рэферэнтам Аддзела знешніх царкоўных зносін Маскоўскага патрыярхата. У 1980 годзе скончыў Маскоўскую духоўную акадэмію са ступенню кандыдата багаслоўя.
У верасні 1981 года накіраваны ў Рускую духоўную місію ў Іерусаліме. З ліпеня 1982 года — намеснік начальніка місіі.
У 1983 годзе ўзведзены ў сан ігумена. У жніўні 1986 узведзены ў сан архімандрыта.
З ліпеня 1986 года — начальнік Рускай духоўнай місіі ў Іерусаліме. У жніўні 1988 года прызначаны намеснікам Пскова-Пячэрскага манастыра.
Архірэйства
Пастановай патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Алексія II і Свяшчэннага сінода РПЦ ад 19 лютага 1992 года прызначаны служыць епіскапам Зарайскім, вікарыем Маскоўскай епархіі, якая кіравала Патрыяршымі прыходамі ў ЗША і часова ў Канадзе. 21 сакавіка 1992 названы, а 22 сакавіка таго ж года года хіратанісаны ў епіскапа Зарайскага, вікарыя Маскоўскай епархіі, кіраўніка прыходамі Маскоўскага патрыярхату ў ЗША і Канадзе. Хіратанію ў Богаяўленскім кафедральным саборы здзейснілі Свяцейшы Патрыярх Алексій II, мітрапаліты Круціцкі і Каломенскі Ювеналій (Паяркаў), Растоўскі і Новачаркаскі Уладзімір (Сабадан), Пскоўскі і Велікалуцкі Уладзімір (Катляроў), архіепіскап Сонечнагорскі Сергій (Фамін), епіскапы Істрынскі Арсеній (Епіфанаў) і Падольскі Віктар (П'янкоў).
З снежня 1999 года — епіскап Венскі і Аўстрыйскі. З красавіка 2000 года — епіскап Венскі і Будапешцкі.
З 7 мая 2003 года — архіепіскап Разанскі і Касімаўскі. 5 кастрычнікa 2011 года ў сувязі з утварэннем Касімаўскай і Скопінскай епархіі тытул зменены на Разанскі і Міхайлаўскі.
На чале Беларускай праваслаўнай царквы
25 снежня 2013 года прызначаны мітрапалітам Мінскім і Слуцкім, Патрыяршым экзархам усяе Беларусі.
Прызначэнне главой БПЦ чалавека без беларускага грамадзянства і ведаў беларускай мовы было раскрытыкавана шэрагам грамадскіх актывістаў Беларусі. Мітрапаліт паабяцаў атрымаць беларускі пашпарт і заняцца вывучэннем мовы.
16 снежня 2014 года святары Мінскай мітраполіі Беларускай Праваслаўнай Царквы на чале з Патрыяршым Экзархам Паўлам агучылі намер хадайнічаць перад Найсвяцейшым Патрыярхам Маскоўскім і ўсяе Русі Кірылам і Святым Сінодам аб прадастаўленні Беларускай Праваслаўнай Царкве статусу самакіравальнай Царквы ў складзе Маскоўскага Патрыярхата па ўзоры Латвіі, Малдовы і Эстоніі, што выклікала бурную рэакцыю ў Расіі. Таксама Павел заклікаў настаяцеляў кантраляваць дзейнасць прадаўцоў царкоўных лавак не толькі з фінансавага боку, але і з боку іх узаемадзеяння з пакупнікамі, забараніў рэалізацыю любой літаратуры, што мае палітычную скіраванасць, у тым ліку антыбеларускую, і змяшчае інфармацыю, якая наўпрост не адносіцца да веравучэння Царквы, яе гісторыі і культуры, ікон не прызнаных Царквой святых, выяў з некананічнай або неправаслаўнымі сюжэтамі, абярэгаў і талісманаў.
10 жніўня 2020 года Мітрапаліт Павел павіншаваў Аляксандра Лукашэнку з перамогай на шостых прэзідэнцкіх выбарах, аднак неўзабаве выбачыўся за заўчаснае віншаванне. 17 жніўня 2020 года ён наведаў людзей, якія пацярпелі ў ходзе пратэстных акцый, якія адбыліся пасля выбараў.
25 жніўня 2020 года Свяшчэнны сінод Рускай праваслаўнай царквы прыняў прашэнне Патрыяршага экзарха ўсяе Беларусі Паўла аб вызваленні ад пасады мітрапаліта Мінскага і Заслаўскага. Мітрапаліт Павел быў прызначаны кіраўніком Кубанскай мітраполіі.
Фокіна (Віцебскі раён)
Фо́кіна (, Фокино) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавета.
Навасёлкі (Жупранскі сельсавет)
Навасёлкі (, Новосёлки) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавета.
Язычкава
Язы́чкава (, Язычково) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.
Турнэ
Турнэ́ (Tournai), Дорнік (Doornik, Tornai) — горад на захадзе Бельгіі, у правінцыі Эно. Насельніцтва каля 70,0 тыс. чал. (2015). Размешчаны на р. Шэльда, каля граніцы з Францыяй. Транспартны вузел. Рачны порт. Франкамоўны Турнэ ўваходзіць у склад франка-бельгійскай агламерацыі Вялікі Ліль.
Гісторыя
Вядомы з рымскіх часоў як Турыс-Нервіёрум (Turris Nerviorum), ці Тарнак (Tornacum). У першай палове V ст. заваяваны салічнымі франкамі, адна з рэзідэнцый Меравінгаў. Каля 466 г. тут нарадзіўся Хлодвіг I. Грабніца яго бацькі Хільдэрыка была выпадкова адкрыта ў адной з цэркваў у 1653 г.
З пачатку VI ст. цэнтр біскупства. У сярэдзіне IX—XII стст. пад уладай графаў Фландрыі, затым у складзе французскага каралеўскага дамена. Атрымаў гарадскую хартыю ад Філіпа II Аўгуста. У 1513—1518 гадах захоплены англійскім каралём Генрыхам VIII, у 1521 годзе — імператарам Карлам V і ўключаны ў склад Нідэрландаў.
З 1543 года ў Турнэ пачаў распаўсюджвацца кальвінізм, і у час Нідэрландскай рэвалюцыі гараджане цвёрда трымалі бок паўстанцаў. Калі княгіня Крысціна дэ Лялен зачынілася ў горадзе ад іспанцаў, ён быў абложаны і ўзяты сіламі Алесандра Фарнезэ. Французы не раз прадпрымалі спробы вярнуць сабе Турнэ. У 1667 г. Людовік XIV заняў горад і даручыў Вабану ўмацаваць яго на выпадак аблогі.
Паводле ўмоў Утрэхцкага міру 1713 года перайшоў да аўстрыйскіх Габсбургаў. Турнэ зноў быў заняты французамі з 1745 па 1748 і з 1794 па 1814 гг. Пазней у складзе Нідэрландскага каралеўства 1815—1830, затым у незалежным дзяржаве Бельгія.
Адукацыя
(1756). Вышэйшая школа мастацтваў (1878).
Эканоміка
Важны цэнтр турызму. Лёгкая (у т.л. тэкстыльная), харчовая, паліграфічная прамысловасць, металаапрацоўка, выпуск будматэрыялаў.
Славутасці
Стары горад, акружаны рэшткамі сцен (13 ст., 1667, 1814; з 1860 заменены кольцам бульвараў), размешчаны на берагах Шэльды, злучаных мастамі, у т.л. (1281—1329, адноўлены ў 1947—1948).
Асноўныя помнікі захаваліся на левым беразе, у т.л. раманска-гатычны кафедральны сабор Нотр-Дам (1110—1223; гатычныя хоры, 1243—1255, і порцік канца XIII стагоддзя; сабор уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны) з пяццю вежамі трансепта, скульптурай парталаў, фрэскамі (усё XII—XIII стст.), вітражамі (кан. 15 ст., 19 ст.), рэнесансным амбонам (1568—1575, К. Флорыс) і рэлікварыямі.
На плошчы  — найстарэйшая ў Бельгіі (1187—1188, перабудавана каля 1294, 1392—1394; разам з іншымі званіцамі Бельгіі і Францыі ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны),  (1610—1616, арх. К. Рат, адноўлены ў 1884),  (канец 12 — пачатак 13 стст., хоры — 13-15 стст.).
Таксама захаваліся: падмуркі і фрагменты сцен антычных пабудоў 1-4 стст., былое (11 ст., зачынена ў 1797; крыпта 12 ст.; будынак — 1763, цяпер Ратуша), цэрквы Сен-Брыс (12 ст.; хоры — 13-15 стст.; заходняя вежа — 1482),  (12 ст., хоры перабудаваныя каля 1370),  (12-13 стст.; хоры — 1368), Сен-Нікала (канец 12 — пачатак 13 стст.; вежа — каля 1366), Сент-Мары-Мадлен (13-14 стст.), званіца  (13 ст.), вежа англійскага караля Генрыха VIII (1515—1518), дамы з другой паловы 12 ст.
Сярод пабудоў 17-20 стст.: (цяпер семінарыя; 17 ст.), шпіталь Нотр-Дам (1758),  (1874—1879), Музей вытанчаных мастацтваў (1912—1928, арх. В. Орта).
Ярыгі
Яры́гі (, Ярыги) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.
Арэшанкі
Арэ́шанкі (, Орешенки) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Задуброўскага сельсавета.
Да 6 кастрычніка 1981 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Суражскага пассавета.
Навасяды (Жупранскі сельсавет)
Навася́ды (, Новосяды) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавета.
Аўтушкава
Аўту́шкава (, Автушково) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, на аўтадарозе Віцебск – ДППП «Стайкі» (мяжа з Расійскай Федэрацыяй). Уваходзіць у склад Задуброўскага сельсавета.
Да 6 кастрычніка 1981 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Суражскага пассавета.
Бір (Дрыбінскі раён)
Бір (, Бирь) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Первамайскага сельсавета.
Вялікія Барадзенкі
Вялі́кія Барадзе́нкі (, Великие Бороденки) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Первамайскага сельсавета.
Белікі
Бе́лікі (, Белики) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Задуброўскага сельсавета.
Да 22 снежня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Ботаніцкага сельсавета, да 6 кастрычніка 1981 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Суражскага пассавета.
Міжнародны аэрапорт Гейдара Аліева
У адрозненні ад большасці іншых міжнародных аэрапортаў, ёсць крамы «Duty Free» не толькі ў вылетах, але і ў зоне прылёту. Для таго, каб адпавядаць высокім стандартам аэрапорта і павысіць узровень абслугоўвання пасажыраў, крамы бяспошліннага гандлю далучыліся да службы папярэдняга заказу «MyDutyFree». Плацяжы прымаюцца з дапамогай крэдытнай карты, а таксама могуць быць зробленыя ў азербайджанскіх манатах, далярах ЗША, еўра і расійскіх рублях.
Бакінскі міжнародны аэрапорт Гейдара Аліева адпавядае міжнародным патрабаванням. Дзякуючы свайму выгаднаму геаграфічнаму становішчу, ён стаў рэгіянальным аэрапортам нумар адзін для трансферных рэйсаў паміж Усходам і Захадам, Поўначчу і Поўднем. Афіцыйны сайт аэрапорта: www.airport.az.
Галавічы (Дрыбінскі раён)
Галаві́чы (, Головичи) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Первамайскага сельсавета.
Жакаўка
Жа́каўка (, Жаковка) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Первамайскага сельсавета.
Ліканкабур
Ліканкабур (Licancabur) — стратавулкан на мяжы Чылі і Балівіі (пераважна ў Чылі). Суседнічае з вулканам Хурыкес і возерам Лагуна-Вердэ. Вулкан мае форму даволі правільнага конуса вышынёй 5916 м над узроўнем мора. На вяршыні знаходзіцца 400-метровы кратар з невялікім (каля 90×70 м) возерам. Тэмпература вады ў ім — 6 ° C. Гэта адно з самых высокіх азёр Зямлі. Хоць яно знаходзіцца ў самай сухой пустыні планеты, Атакама, яно існуе ўжо не менш за 500 гадоў. У ім выяўленыя экстрэмафільныя арганізмы. Руіны збудаванняў інкаў, размешчаныя на вяршыні, сведчаць пра адсутнасць буйных вывяржэнняў за апошнія 500—1000 гадоў. Папулярны турыстычны аб’ект.
Навашышкі
Навашы́шкі (, Новошишки) — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавета.
Да 20 чэрвеня 1988 года вёска ўваходзіла ў склад Палянскага сельсавета.
Лоа
Ло́а (Río Loa) — самая доўгая (440 км) рака Чылі.
Даўжыня ракі 440 км. Вадазборны басейн мае плошчу каля 33 600 км². Расход вады ля вусця — каля 6 м³/с, у сярэднім цячэнні — 2,43 м³/с. Вытокі знаходзяцца ў Андах на вышыні больш за 4 тыс. м над узроўнем мора на схілах вулкана Мін’ё, што належыць хрыбту Кардыльера Дамейка. Далей Лоа цячэ праз пустыню Атакама, па берагах утвараючы аазісы. Упадае ў Ціхі акіян. Падзенне ракі — 4277 м, сярэдні нахіл воднай паверхні — 9,72 м/км.
Лоа служыць мяжой паміж чылійскімі рэгіёнамі Тарапака і Антафагаста.
Уільям Элман Уілер
Уільям Элман Уілер (William Almon Wheeler,, Мэлаўн, Нью-Ёрк — , Мэлаўн) — палітык ЗША, віцэ-прэзідэнт ЗША ў 1877—1881 гг., член Рэспубліканскай партыі.
Уільям Уілер скончыў Універсітэт Вермонта і ў 1845 годзе быў дапушчаны да юрыдычнай практыкі ў сваім родным горадзе. У 1850 годзе ён быў абраны ў асамблею штата Нью-Ёрк, у 1858—1860 гг. быў членам Сената штата. У 1861—1863 і ў 1869—1877 гадах — дэпутат Палаты прадстаўнікоў.
Ботанічы
Бо́танічы (, Ботаничи) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Задуброўскага сельсавета. За 21 км на паўночны ўсход ад Віцебска, 27 км ад чыгуначнай станцыі Віцебск.