cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чжу Сі
Жыццё
У 33 гады Чжу Сі ўжо ўдастоіўся першай аўдыенцыі ў імператара і быў прызначаны прафесарам ваеннай акадэміі, аднак цераз два гады пакінуў гэтую пасаду. Нягледзячы на пастаяннае імкненне ўладаносных асоб прыцягваць яго да дзяржаўнай службы, ён рэгулярна адмаўляўся ад падобных прапаноў, аддаючы перавагу заняткам навуковай, літаратурнай і педагагічнай дзейнасцю.
Пасля 14 гадоў знаходжання ў адстаўцы ў 1178 годзе Чжу Сі вярнуўся ўсё ж на дзяржаўную службу. Будучы ў 1179—83 гадах начальнікам акругі Нанькан (у правінцыі Цзянсі), Чжу Сі адрадзіў шырока вядомую тады ў Кітаі школу «Бай-лу дун». Пасля неаднаразова, але ненадоўга прызначаўся на высокія адміністрацыйныя пасады.
Чжу Сі любіў голасна спяваць гераічныя песні пасля выпіўкі ў час баляў. Так у штодзённым жыцці прарываўся наверх яго бурны тэмперамент, які ў палітыцы выяўляўся ў непрымірымай пазіцыі ў адносінах да галоўнага тады ворага Кітая — чжурчжэньскай дзяржавы Цзінь. Гэта супярэчыла магістральнай лініі ўлады на супакаенне ваяўнічага суседа. У выніку Чжу Сі толькі 9 гадоў знаходзіўся на службе і 46 дзён пры двары ў якасці лектара. У 1195 годзе, прадчуваючы будучыя беды пасля напісання чарговага крытычнага дакладу трону, ён паваражыў па «Чжоў і», выпала гексаграма (гуа) № 33 Дунь (Уцёкі), — пазней ён уключыў яе ў свой псеўданім Дунь-вэн (Уцякаючы стары).
Большую частку жыцця знаходзячыся ў адстаўцы, ён заўсёды жыў бедна і быў вымушаны зарабляць на жыццё кнігавыдавецкай дзейнасцю, якая не лічылася дастойным заняткам для канфуцыянца. Разам з тым такім чынам Чжу Сі дасягаў яшчэ адной мэты — максімальнай папулярызацыі сваіх ідэй. Чжу Сі быў адным з самых пладавітых аўтараў. Ён напісаў каля 80 твораў, яго захаваная эпісталярная спадчына ўключае ў сябе каля 2 тысяч пісем, а запіс яго дыялогаў, які складаецца са 140 раздзелаў, з’яўляецца самым вялікім у кітайскай літаратуры. У яго было 467 вучняў — больш, чым у любога іншага неаканфуцыянца. Ён заснаваў рэкордную колькасць навучальных устаноў і прымаў удзел у дзейнасці 21 акадэміі. Чжу Сі пакінуў нашчадкам вялізную колькасць каліграфічных надпісаў і сам быў адлюстраваны на шматлікіх партрэтах, выкананых на паперы і ў камені.
У 1196 годзе незалежныя паводзіны Чжу Сі, якія праявіліся, у прыватнасці, у невыкананні рытуальнага меню пры прыёме аднаго высокапастаўленага чыноўніка, справакавалі абвінавачванне філосафа адразу ў дзясятку злачынстваў: ад сыноўскай непачцівасці і непавагі да імператара да распаўсюджвання ерэтычных ідэй. У выніку ён быў пазбаўлены ўсіх чыноў і званняў, а яго вучэнне было забаронена. Аднак ў 1199 годзе, за год да смерці, Чжу Сі быў рэабілітаваны, у 1209 атрымаў ганаровае пасмяротнае імя Вэнь (Культура), ў 1230 годзе тытул Хуй-го-гун (дзяржаўны князь), У 1241 прылічаны к найвялікшым канфуцыянскім аўтарытэтам усталяваннем шыльды з яго імем у, а з 1313 пры праўленні іншароднай (мангольскай) дынастыі Юань яго вучэнне было афіцыйна ўключана ў сістэму дзяржаўных экзаменаў на вучоныя ступені і чыноўніцкія пасады (кэ цзюй).
Чжу Сі памёр 23 красавіка 1200 года ў Каоціне ў правінцыі Фуцзянь.
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Гудзевічы)
Свята-Раства-Багародзіцкая царква — праваслаўны храм у вёсцы Гудзевічы Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю.
Гісторыя
Першая царква была драўлянай і з’явілася прыкладна ў XVI стагоддзі. У канцы XVII стагоддзя быў пабудаваны новы храм, які пазней перанеслі у вёску Семярэнкі, дзе ён згарэў. Спачатку ён быў праваслаўны, потым стаў уніяцкі. У 1830-я гады царква стала зноў праваслаўнай.
Цяперашняя царква была збудавана ў 1852 годзе па праекце Віктара Міхаэліса. Аднак неўзабаве былі выяўлены расколіны ў сценах — вынік нядобрасумленна выкананых пры мураванні сцен работ. Намаганнямі святара Віктара Абрамовіча ў 1877 годзе былі выкананы работы па перабудове сцен храма, затым зроблены дзве прыбудоўкі, дзякуючы чаму царква прыняла крыжападобную форму.
Праект перабудовы ў 1866 годзе распрацаваў архітэктар Уласаў, але не быў зацверджаны, і ў 1873 годзе архітэктар Якуб Фардон склаў новы праект царквы на 700 чалавек. У 1909 годзе архітэктар Вільгельм Срока выканаў праект званіцы.
Архітэктура
Вырашана прамавугольным аб’ёмам, франтальны фасад якога завершаны двух’яруснай чацверыковай званіцай пад шатром з макаўкай (прыбудавана замест драўлянай). Галоўны ўваход вырашаны старажытнарускім рундуком на здвоеных калонах-дыньках. У тым жа стылі і кілепадобныя ліштвы арачных аконных праёмаў.
Мантальта-дэле-Маркэ
Мантальта-дэле-Маркэ (Montalto delle Marche) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Асколі-Пічэна.
Насельніцтва складае 2313 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 67 чал./км². Займае плошчу 34 км². Паштовы індэкс — 63034. Тэлефонны код — 0736.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Акшынка
Акшы́нка (, Акшинка) — былая вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Свяцілавіцкага сельсавета.
У 1926—1991 гадах цэнтр Акшынкаўскага сельсавета. Ліквідавана ў 2011 годзе.
Картахенскі політэхнічны ўніверсітэт
Картахенскі політэхнічны ўніверсітэт (Universidad Politécnica de Cartagena) — іспанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Картахена ў аўтаномнай супольнасці Мурсія.
Дубнякі (Сенненскі раён)
Дубнякі́ (, Дубняки) — былая вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Беліцкага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Латыгальскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Ульянавіцкага сельсавета.
Скасавана 14 мая 2022 года.
1965 год у гісторыі літаратуры
1965 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Першамайск (Шчучынскі раён)
Першамайск (, Першемайск, да 1954 года — Сабакінцы, да 2011 года — Першамайская ) — аграгарадок у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Першамайскага сельсавета.
Царква Тройцы (Нью-Ёрк)
Царква Тройцы (Trinity Church) — царква, размешчаная ў горадзе Нью-Ёрку, ЗША, на скрыжаванні вуліц Брадвей і Уол-стрыт. Сучасны будынак царквы пабудаваны ў 1846 годзе.
Гісторыя
Першы будынак царквы ўяўляў сабой сціплы будынак, пабудаваны ў 1698 годзе. У 1776 царква была знішчана «Вялікім пажарам Нью-Ёрка». Будаўніцтва другога будынка царквы пачлося ў 1788 годзе, а ўжо праз два гады, у 1790, яе асвяцілі. Канчаткова будынак быў пабудаваны ў 1846 годзе Рычардам Апджонам ў стылі неаготыкі. На момант пабудовы, ён быў самым высокім будынкам Нью-Ёрка, маючы 85 метраў вышыні разам са шпілем і крыжам. Ён заставаўся рэкардсменам па вышыні да 1890 года.
Першамайск (Шчучынскі раён)
Геаграфія
Знаходзіцца за 54 км у напрамку на поўнач ад горада Шчучын, за 72 км ад Гродна, за 39 км ад чыгуначнай станцыі Скрыбаўцы.
Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Сабакінцы (пад назвай Заблоцце) датуецца 1540 годам, калі яны знаходзіліся ў трыманні Сымона Мацкевіча. У 1550 годзе паселішча перадалі ўцекачу з Маскоўскай дзяржавы Міхалу Сабакіну, ад прозвішча якога і ўтварылася новая назва. З даўніх часоў існавала царква, якая мела звон са славянскім надпісам (1506) і не менш старажытны цудоўны абраз Маці Божай. У 1676 кароль і вялікі князь Ян Сабескі надаў Сабакінцам Магдэбургскае права, пацверджанае ў 1755 Аўгустам Сасам.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Сабакінцы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Лідскага павета Віленскай губерні. Станам на 1866 год у мястэчку было 8 будынкаў; уладанне нашчадкаў Кіпрыяна Шалевіча. На 1886 год — валасная ўправа, царква, школа (у 1886—1887 гг. 41 вучань), крама, карчма. З 1901 г. працавала аднакласая царкоўна-прыходская школа. Побач знаходзіўся аднайменны маёнтак, уладанне Шалевічаў (346 дзесяцінаў зямлі).
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Сабакінцы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства. Станам на 1921 разам з фальваркам мястэчка лічыла 65 будынкаў. У 1931 годзе паселішча атрымала статус горада; дзейнічалі гмінная ўправа, касцёл, царква, пошта; кожны тыдзень адбываліся таргі.
У 1939 годзе Сабакінцы ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 г. сталі цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. У гэты час існавалі аднайменныя вёска (113 двароў) і хутар (10 двароў). 16 ліпеня 1954 г. савецкія ўлады перайменавалі Сабакінцы ў Першамайскую, а сельсавет у Першамайскі. Станам на 1 студзеня 2001 г. тут было 185 двароў.
Інфраструктура
У Першамайскай працуюць сярэдняя школа і бальніца.
Ніўкі (прыпыначны пункт)
Ні́ўкі (, Нивки)  — прыпыначны пункт Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Размешчаны за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Ніўкі; на лініі Полацк — Маладзечна, паміж станцыяй Княгінін і прыпыначным пунктам Стражы.
Уладзімір Аляксеевіч Рыкалін
Уладзімір Аляксеевіч Рыкалін (, г. Краснае Сяло,  — ) — беларускі жывапісец. Маляваў гарадскія і індустрыяльныя пейзажы. Член Саюза мастакоў СССР з 1967 г. Ганаровы грамадзянін Гомеля.
Біяграфія
У 1946 годзе скончыў Адэскую мастацкую школу, а з 1948 па па 1953 гг. вучыўся ў Мінскім мастацкім вучылішчы. У гэтым жа годзе прыехаў у Гомель. Працаваў у Доме народнай творчасці.
Удзельнік выстаў з 1954 года. Карціны мастака захоўваецца ў дзяржаўнай установе «Карцінная галерэя Г. Х. Вашчанкі»
Званне «Ганаровы грамадзянін Гомеля» прысвоена 5 студзеня 1993 года.
Камасінцы
Камасінцы (саманазва калмажи́) — самадыйскі народ з групы саянскіх самадыйцаў. Жыў на паўночных адгор'ях Саянаў і ў Мінусінскай катлавіны на поўдні Сібіры.
Камасінцы насялялі разам з енісейцамі ўсходнюю частку Мінусінскай катлавіны і бліжэйшыя адгор'і Усходніх Саянаў. У XVII ст. іх агульная колькасць набліжалася да 500 чалавек. Камасінцы падзяляліся на лясных, што займаліся пераважна паляваннем, аленегадоўляй і рыбалоўствам, а таксама на стэпавых — жывёлагадоўцаў і земляробаў. Ужо ў запісах Г. Ф. Мілера стэпавыя камасінцы вызначаліся сталымі кантактамі з цюркскім насельніцтвам Мінусінскай катлавіны і, відавочна, былі ім асіміляваны. У XIX ст. А. Кастрэн сустрэў толькі лясных камасінцаў, якіх назваў Kagmásche.
Рыгор Канстанцінавіч Ігнаценка
Творчасць
Друкавацца пачаў з 1961 г. У 1964 г. у выдавецтве «Беларусь» выйшаў першы зборнік апавяданняў «Лясныя тынкоўшчыкі». Галоўная тэма творчасці пісьменніка — чалавек і прырода. Яго творы прысвечаны дзецям, напісаны лаканічна, паэтычна і займальна.
Камасінцы
У XVII ст. лясныя камасінцы жылі ў канічных чумах, крытых звярынымі скурамі і карой бярозы, сезонна перамяшчаліся з адгор'яў у даліны. У якасці цяглавай сілы выкарыстоўвалі свойскіх аленяў, вазоў ня ведалі. Звычайная сям'я мела каля 10 аленяў, багатая — каля 20, вельмі багатыя сем'і — да 50. Ежа складалася з малака аленяў, мяса дзікіх жывёл і птушак, рыбы, ягад і ядомых карэнняў. Аленяў забівалі на мяса толькі ў галодныя гады. У 1629 г., калі адбыўся першы кантакт з рускімі, на чале камасінцаў стаяў князь Байга, прымушаны казакамі выплочваць ясак. З 1640 г. выплаты сталі рэгулярнымі.
З павелічэннем аселага рускага насельніцтва камасінцы згубілі частку сваіх зямель. Яны прымалі хрысціянства і звычаі земляробаў, заключалі сумесныя шлюбы. У 1824 г. налічвалася 357 камасінцаў, што захоўвалі качавы лад жыцця, і 195 камасінцаў, што займаліся земляробствам. Да 1887 г. колькасць камасінцаў скарацілася да 261 чалавека. З-за хвароб аленяў яны былі вымушаны канчаткова змяніць лад жыцця і сяліцца сярод рускіх сялян.
Адным з апошніх прытулкаў камасінцаў у XX ст. з'яўлялася вёска Абалкава ў сучасным Краснаярскім краі. У 1925 г. з 32 двароў у вёсцы 20 належылі лясным камасінцам. У 1963 г. экспедыцыя Уральскага ўніверсітэта знайшла там старых, якія памяталі камасінскую мову. Сярод іх працавалі мовазнаўцы. Апошняя носьбіт камасінскай мовы памерла ў 1989 г.
У расійскай гістарыяграфіі звычайна падкрэсліваецца, што знікненне камасінцаў было наступствам мірнай асіміляцыі, але замежныя даследчыкі адзначаюць, што мужчыны-камасінцы знішчаліся ў выніку палітычных і сацыяльных падзей.
Салома
Салома — сухія сцёблы злакавых і бабовых зерневых культур, якія застаюцца пасля малацьбы, а таксама сцёблы льна, канопляў, кенафа і іншых раслін, вызваленыя ад лісця, суквеццяў, насення.
Віды саломы
Адрозніваюць азімую і яравую салому, злакавую і бабовую, а па відах раслін — пшанічную, жытнюю, ячменную, ільняную, канапляную і інш. Добрая злакавая салома — светлая, бліскучая, пругкая; доўгаляжаўшая — крохкая, пыльная, часта з рэзкім пахам.
Склад
Хімічны склад і пажыўнасць залежаць ад віду раслін, клімату, спосабаў уборкі, малацьбы, захоўванні і іншых фактараў. У саломе 35—45 % клятчаткі і іншых складаных цяжкапераварымых вугляводаў, 2—6 % пратэіна (у бабовай 4—9 %), 1,2—2 % тлушчу, 4—7 % залы. У 100 кг прасяной саломы ў сярэднім 40 кармавых адзінак і 2,3 кг пераварымага пратэіну, у ячменнай — 33 кармавыя адзінкі і 1,3 кг пераварымага пратэіну. У яравой саломе больш пратэіну, менш клятчаткі, таму пажыўнасць яе вышэй, чым у азімай.
Народная творчасць
Выдатным вынаходствам народнай дэкаратыўнай творчасці з’яўляюцца падвясныя ўпрыгожванні з саломы, якія вывешваліся пад час калядных святаў. Сабраныя з саламяных трубачак, яны бязважкія і ажурныя. Падвешаныя за нітку ці конскі валасок за столевую балку над сталом, яны нагадваюць павуціну. Мабыць таму і называюць іх беларусы часцей за ўсё «павукамі». Падвясныя «павукі» мелі не толькі дэкаратыўнае значэнне. Іх паходжанне звязваюць з земляробчай сімволікай саломы.
Выкарыстанне ў якасці корму
Салому зерневых культур выкарыстоўваюць у кармленні, у асноўным буйнога рагатага ската. З прычыны невысокай пажыўнасці і пераварымасці, салому выкарыстоўваюць, галоўным чынам, для надання рацыёну неабходнага аб’ёму, або як дадатак да рацыёнаў з вялікай колькасцю сакавітых кармоў. Для павелічэння спажыўнасці саломы ўжываюць розныя спосабы падрыхтоўкі — драбненне, запарванне, абмешванне, апрацоўку хімічнымі рэчывамі. Распаўсюджанае таксама грануляванне саломы ў сумесі з канцэнтратамі і штучна высушанай травой. Скату можна скормліваць усе віды саломы, акрамя грэчкавай, якая часам выклікае пачырваненне скуры, сып, пухліны суставаў.
Тэкстыльныя валокны
Салома льну, канопляў — сыравіна для атрымання трасты, з якой вылучаюць тэкстыльныя валокны.
Выкарыстанне ў якасці хімічнай сыравіны
У Германіі праводзіліся даследаванні па выкарыстанні саломы ў якасці сыравіны для сухой перагонкі.
Плянты
Пля́нты (, Плянты) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Шчучынскага сельсавета.
З 23 ліпеня 1965 года па 10 снежня 2002 года цэнтр Шчучынскага сельсавета.
Ордэн Аляксандра Неўскага (СССР)
О́рдэн Алякса́ндра Не́ўскага — савецкая ўзнагарода часоў Вялікай Айчыннай вайны. Заснаваны указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 ліпеня 1942 г. адначасова з ордэнамі Суворава і Кутузава для ўзнагароджвання каманднага саставу Чырвонай Арміі за выдатныя заслугі ў арганізацыі і кіраўніцтве баявымі аперацыямі і за дасягнутыя ў выніку гэтых аперацый поспехі ў баях за Радзіму.
Статут ордэна
Ордэнам Аляксандра Неўскага ўзнагароджваліся камандзіры Чырвонай Арміі, якія праявілі ў баях за Радзіму ў Айчыннай вайне асабістую адвагу, мужнасць і храбрасць і ўмелым камандаваннем забяспечваюць паспяховыя дзеянні сваіх часцей.
Узнагароджанне ордэнам Аляксандра Неўскага ажыццяўлялася Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР.
Ордэнам Аляксандра Неўскага ўзнагароджваліся камандзіры дывізій, брыгад, палкоў, батальёнаў, рот і ўзводаў: Ордэн Аляксандра Неўскага носіцца на правым баку грудзей і размяшчаецца пасля ордэна Багдана Хмяльніцкага III ступені.
Апісанне ордэна
Знак ордэна Аляксандра Неўскага ўяўляе сабой выпуклую, пакрытую рубінава-чырвонай эмаллю, пяціканцовую зорку на фоне дзесяціканцовай правільнай фігуры, на паверхні якой размешчаны разбежныя паліраваныя прамяні. Чырвоная зорка мае пазалочаныя абадкі. У сярэдзіне зоркі — круглы акованы шчыт з рэльефнай выявай Аляксандра Неўскага і надпісам па акружнасці выпуклымі літарамі: «АЛЕКСАНДР НЕВСКИЙ». Шчыт абрамлены лаўровым пазалочаным вянком. Ніжнія канцы галін вянка пакрытыя фігурным шчытком з пазалочаным выявай на ім сярпа і молата. На фоне прамянёў дзесяціканцовай фігуры намаляваныя канцы двух пазалочаных бярдышаў, перакрыжаваных ззаду круглага шчыта. У ніжняй частцы ордэна скрыжаваныя ззаду фігурнага шчытка пазалочаныя: меч, дзіда, лук і калчан са стрэламі.
Знак ордэна Аляксандра Неўскага вырабляўся з срэбра. Срэбнага ўтрымання ў ордэне — 37,056±1,387 г. Агульная вага ордэна — 40,8±1,7 г.
Памер ордэна паміж канцом чырвонай зоркі і супрацьлеглай вяршыняй дзесяціканцовай фігуры — 50 мм. Адлегласць ад цэнтра ордэна да вяршыні любога з эмалевых прамянёў пяціканцовай зоркі — 26—27 мм.
Першапачаткова ордэн Аляксандра Неўскага насіўся на прамавугольнай калодцы, абцягнутай чырвонай муаравай стужкай. Калодка выраблялася двух памераў: 30×21 мм або 29,5×20 мм. У чэрвені 1943 года калодкі былі адмененыя, і ордэн стаў вырабляцца з наразным штыфтам з гайкай для прымацавання ордэна да адзежы.
Стужка ордэна, для нашэння на ордэнскай планцы замест ордэна, шаўковая муаровая блакітнага колеру з падоўжанай чырвонай паласой пасярэдзіне. Шырыня стужкі — 24 мм, шырыня палоскі — 5 мм.
Гісторыя ордэна
У Расійскай імперыі існаваў ордэн Святога Аляксандра Неўскага, якім узнагароджваліся як ваенныя, так і грамадзянскія асобы. У 1917 годзе ён быў скасаваны разам з іншымі царскімі ордэнамі.
29 ліпеня 1942 года ў СССР быў заснаваны новы ордэн Аляксандра Неўскага як ваенны ордэн для ўзнагароджвання каманднага саставу Чырвонай Арміі.
Эскіз ордэна, абраны для выканання, намаляваў старэйшы архітэктар інстытута «Цэнтрваенпраект» Ігар Сяргеевіч Цялятнікаў. Паколькі не захавалася прыжыццёвых партрэтаў палкаводца, Цялятнікаў змясціў на ордэн профільны малюнак артыста Мікалая Чаркасава, які выканаў ролю Аляксандра Неўскага ў аднайменным фільме. Малюнак ордэна быў зацверджаны 20 ліпеня 1942 года.
У статуце першапачаткова вызначалася, што ордэнам могуць узнагароджвацца толькі камандзіры воінскіх частак ад ўзвода да палка ўключна. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 лістапада 1942 года магчымасць ўзнагароджання ордэнам ўстаноўлена і для камандзіраў дывізій і брыгад.
Ордэн Аляксандра Неўскага з'яўляўся малодшым з «палкаводчых» ордэнаў. Ён быў адзіным сярод іх, маючым толькі адну ступень.
Ордэнам Аляксандра Неўскага № 1 быў узнагароджаны камандзір батальёна марской пяхоты 154-й марской стралковай брыгады старшы лейтэнант (пасля падпалкоўнік) Іван Назарович Рубан за адбіванне атакі цэлага фашысцкага палка, падтрыманай танкамі, у раёне лукавіны Дона ў жніўні 1942 года (Указ ад 5 лістапада 1942 года). Рубан падзяліў свой батальён на тры групы, і, выкарыстоўваючы адну з груп як прынаду, прывабіў буйныя сілы праціўніка ў засаду, пасля чаго застаўшыяся дзве групы атакавалі ворага. Батальён Рубан знішчыў 7 танкаў і больш за 200 варожых салдат.
За подзвігі і заслугі, учыненыя ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны, было выраблена больш за 42 тысяч узнагароджанняў ордэнам Аляксандра Неўскага. У ліку ўзнагароджаных гэтым ордэнам больш за 1470 воінскіх частак і злучэнняў Савецкай Арміі і Ваенна-Марскога Флоту.
Пасля распаду Савецкага Саюза ордэн быў захаваны ў сістэме дзяржаўных узнагарод Расійскай Федэрацыі пастановай Вярхоўнага Савета ад 20 сакавіка 1992 года № 2557-I, аднак да 2010 года расійскі ордэн не меў статута і афіцыйнага апісання, узнагароджання ім не праводзіліся. 7 верасня 2010 года указам Прэзідэнта Расіі № 1099 «Аб мерах па ўдасканаленні дзяржаўнай узнагароднай сістэмы Расійскай Федэрацыі» зацверджаны статут і апісанне ордэна. У адпаведнасці з новым статутам ордэн Аляксандра Неўскага стаў агульнаграмадзянскай узнагародай, а яго знак цяпер узнаўляе дызайн дарэвалюцыйнага ордэна.
Іншаземцы — кавалеры ордэна Аляксандра Неўскага
Злучаныя Штаты Амерыкі: Вялікабрытанія: Румынія: Францыя: Чэхаславакія:
Роднае Сяло
Ро́днае Сяло́ (, Родное Село) (да 30 ліпеня 1964 года Дзяру́гі ) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багушэўскага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Багушэўскага пассавета.
Ладдзя «рух» з Ваўкавыска
Ладдзя з Ваўкавыска — шахматная фігурка ладдзі XII ст. знойдзеная ў Ваўкавыску. Фігурка выразана з касці, у нізе мае прамавугольную аснову, а зверху — два фігурныя выступы. Выступы сімвалізвалі ўзнятыя крылы птушкі. У старажытнасці арабы па назве фантастычнай птушкі з персідскага казачнага эпасу называлі фігурку ладдзі рухам. Ладдзя з Ваўкавыска нагадвае арабскі «рух», але мае і свае асаблівасці.
Расна (Дрыбінскі раён)
Ра́сна (, Рясно) — аграгарадок у Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, на рацэ Вербаўцы, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага сельсавета.
Расна — даўні павятовы горад, пазней — мястэчка гістарычнай Мсціслаўшчыны. Знаходзіцца за 15 км на паўднёвы ўсход ад Дрыбіна, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Цёмны Лес (лінія Орша — Крычаў), на скрыжаванні аўтамабільных дарог Магілёў — Мсціслаў і Дрыбін — Доўгавічы. Насельніцтва на 2018 год — 756 чалавек.
Вялікае Княства Літоўскае
Паводле адной з версій, назва паселішча паходзіць ад стараславянскага прыметніка «расны», што азначала «урадлівы», «багаты» і ўзнікла ў сувязі з дзейнасцю рамеснікаў і купцоў, занятак якіх прыносіў добры прыбытак. На думку В. А. Жучкевіча, тапонім з’яўляецца мясцовай назвай расліны расіцы.
Расна ўпершыню згадваецца ў XIV стагоддзі як горад, які ў 1335 годзе быў спалены па загадзе маскоўскага князя Івана Каліты ў помсту ліцвінам за нападзенне на Наваторжскую воласць. У 1430 годзе паселішча значылася сярод уладанняў вялікага князя літоўскага Свідрыгайлы, а ў 1499 годзе Аляксандр Ягелончык перадаў Расну мсціслаўскаму князю Міхалу Жаслаўскаму. 30 сакавіка 1507 года князь разам са сваёй жонкай Ульянай фундаваў тут драўляную праваслаўную царкву Святога Фёдара, якую перадаў святару Цімафею «з зямлёю, пашняю і бортняю».
У 1508 годзе Расна становіцца павятовым горадам Мсціслаўскага княства, які ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў увайшоў ў склад Мсціслаўскага ваяводства. На той час у ім рэгулярна праводзіліся кірмашы, пражывалі рамеснікі 27 спецыяльнасцяў: ганчары, збройнікі, ткачы, гарбары і іншыя.
Месцазнаходжанне горада на мяжы з Маскоўскім княствам прывяло да таго, што ў XVI—XVII стагоддзях пасяленне неаднаразова падвяргалася нападам і разбурэнням у ходзе ваенных дзеянняў паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Рускім царствам. Так, у 1535 годзе маскоўскія войскі пад камандаваннем Васіля Шуйскага захапілі і спалілі Расну, а падчас Лівонскай вайны рускія часткі двойчы разбуралі паселішча. 16 лістапада 1655 года, у ходзе Трынаццацігадовай вайны, расійскія жаўнеры разрабавалі горад і ўзялі ў палон 10 рамеснікаў, частка жыхароў загінула. Замак ў Расне на той час меў важнае абарончае значэнне.
У час Паўночнай вайны ўлетку 1706 года ў горадзе знаходзілася расійская кавалерыя Праабражэнскага і Сямёнаўскага палкоў. 17 ліпеня 1708 года Расну наведаў Пётр І, які прыехаў на агляд войска, пасля чаго накіраваўся ў Чавусы. У другой палове XVIII стагоддзя горад перайшоў у валоданне да шляхецкага роду Пацеяў, якія заснавалі ў Расне езуіцкую місію, пры якой адкрылася школа і місіянерскі дом, пачаў дзейнічаць касцёл. Згадваецца ў 1756 годзе як горад, уласнасць вялікага князя, з езуіцкай місіяй (з касцёлам і кляштарам), сінагогай, царквой, шпіталём, Старым і Новым рынкамі ў Мсціслаўскім ваяводстве ВКЛ.
Пад уладай Расійскай імперыі
Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Расна апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Чавускім павеце Магілёўскай губерні. Праз год у паселішчы была ліквідавана езуіцкая місія, а мясцовы касцёл пераведзены ў шэраг парафіяльных. Па звестках 1784 года, статус горада быў паніжаны да мястэчка, у якім меліся 65 двароў, царква, касцёл і школа. Жыхары займаліся земляробствам, кузнецкім, партняжным, ганчарным промысламі, побач знаходзілася сяльцо Расна з панскім домам.
З 1861 года Расна — цэнтр воласці, у самім мястэчку налічваліся 93 двары, царква, касцёл (пабудаваны ў 1818 г.), сінагога, 2 малітоўныя школы. Падчас нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863—1864 гадоў аддзел Людвіка Звяждоўскага раніцай 26 красавіка 1863 года заняў мястэчка і спаліў справы царскай паліцыі. 30 сакавіка аддзел быў акружаны і разбіты, а некаторыя вяскоўцы за дапамогу паўстанцам пасаджаны ў магілёўскую турму.
Станам на 1882 год, у Расне існавалі вадзяны млын, сукнавальня, крупадзёрка, маслабойня, крама і карчма. Паводле вынікаў перапісу 1897 года, тут было 137 двароў, 2 конныя крупадзёркі, вадзяны млын з сукнавальняй, паштова-тэлеграфная кантора, царква, касцёл, сінагога, царкоўна-прыходская школа, 3 яўрэйскія малітоўныя дамы, багадзельня, 39 крамаў, 2 карчмы. У 1909 годзе ў мястэчку налічвалася 320 будынкаў. Праз Расну праходзіла паштовая дарога з Магілёва ў Мсціслаў.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Расна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года паводле пастановы I з’езду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Гомельскай губерні БССР. 16 студзеня вёска разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі апынулася ў складзе Смаленскай губерні РСФСР, але ў выніку першага ўзбуйнення БССР 1924 года, Расну вярнулі Беларусі. 17 ліпеня таго ж года яна зрабілася цэнтрам раёна Калінінскай акругі і аднайменнага сельсавета. Пасля скасавання Расненскага раёна паселішча 25 ліпеня 1931 г. адыйшло да Мсціслаўскага раёна, 12 лютага 1935 г. — да Дрыбінскага.
У міжваенны час у Расне дзейнічалі крэдытнае таварыства, сінагога, дзіцячы сад, хата-чытальня, пракатны пункт сельгасмашын, медычны пункт з бальніцай, народны дом, бібліятэка, школа, ветэрынарны пункт, рынак. У 1928 годзе была адчынена шавецкая майстэрня арцелі «Серп і молат», арганізаваны арцелі возчыкаў, будаўнікоў, краўцоў («Чырвоная ігла»), пабудаваны масларобчы завод, у 1930 г. — бровар. Істотнай падзеяй для жыхароў мястэчка стаў прыезд народнага паэта Беларусі Якуба Коласа ў сакавіку 1925 года, які прачытаў сваю новую паэму «Сымон-музыка».
Падчас Другой сусветнай вайны вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Адразу было арганізавана яўрэйскае гета. 3 сакавіка 1942 года каля 600 яўрэяў было забіта. У час вайны было спалена 109 двароў.
На цяперашні час у Расне працуюць сярэдняя і дапаможная школы, дашкольная ўстанова, бальніца, паліклініка, дом культуры, бібліятэка, аптэка, пошта, лясніцтва.
IC 1305
IC 1305 — галактыка тыпу EN (эмісійная туманнасць) у сузор’і Лісічка.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
1966 год у гісторыі літаратуры
1966 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Лесаўня
Лесаўня́ (, Лесовня) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Зажэвіцкага сельсавета.
Да 23 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Новацярушскага сельсавета.
Новагрод
Новагрод (Nowogród) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Ламжынскага павета Падляскага ваяводства. З’яўляецца сядзібай вяскова-гарадской гміны Новагрод. Займае плошчу 20,55 км².
Гісторыя
У 1975—1998 гадах уваходзіў у Ламжынскае ваяводства.
Сігнатурка
Сігнатурка (позн. signatura — подпіс, ад signo — паказваю, пазначаюць) — невялікая вежачка (звычайна са звонам, які таксама завецца сігнатуркай), якая узвышалася над прэзбітэрыем (у меншых храмах) касцёла ці месцам перасячэння галоўнага нефа з трансептам (у большых храмах).
Сігнатуркай часам таксама завуць невялікую (звычайна без гадзінніка) вежу ратушы.
Крышталяхімія
Крышталяхімія — навука аб крышталічных структурах і іх сувязі з прыродай рэчыва. Крышталяхімія вывучае прасторавае размяшчэнне і хімічную сувязь атамаў у крышталях, а таксама залежнасць фізічных і хімічных уласцівасцей крышталічных рэчываў ад іх будовы. Будучы часткай хіміі, крышталяхімія цесна звязана з крышталяграфіяй. Крыніцай эксперыментальных дадзеных аб крышталічных структурах з'яўляюцца галоўным чынам рентгенаструктурны аналіз, структурная электронаграфія і нейтронаграфія, з дапамогай якіх вызначаюць абсалютныя велічыні міжатамных адлегласцей і вуглы паміж лініямі хімічных сувязей (валентныя вуглы). Крышталяхімія мае шырокі матэрыял аб крышталічных структурах дзясяткаў тысяч хімічных рэчываў, у тым ліку такія складаныя аб'екты, як бялкі і вірусы. Па стане на 1 студзеня 2009 года ўстаноўлена крышталічная структура прыкладна злучэнняў, з іх каля 200 тысяч (42 %) складаюць арганічныя злучэнні (астатнія — неарганічныя).
Асноўныя задачы крышталяхіміі: сістэматыка крышталічных структур і апісанне назіраемых у іх тыпаў хімічнай сувязі; інтэрпрэтацыя крышталічных структур (высвятленне прычын, якія вызначаюць будову таго ці іншага крышталічнага рэчыва) і іх прадказанне; вывучэнне сувязі фізічных і хімічных уласцівасцей крышталёў з іх структурай і характарам хімічнай сувязі.
Крышталяхімія з'явілася разам з рэнтгенаўскім метадам вызначэння структур крышталёў. Ідэя метаду была прапанавана Лаўэ, у гонар якога дыфракцыйная карціна пучка з непарыўным спектрам называецца лаўэграмай. Першыя расшыфроўкі структур былі зробленыя бацькам і сынам Брэг. У далейшым яны зрабілі выдатны ўклад у развіццё навукі аб крышталічных структурах, за што ўдастоіліся Нобелеўскай прэміі. Як самастойная навука крышталяхімія аформілася ў 20-х гадах 20-га стагоддзя.
Бігосаўскі сельсавет
Біго́саўскі сельсаве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Бігосава.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дрысенскага раёна Полацкай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Дрысенскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Росіцкага сельсавета. 25 снежня 1962 года Дрысенскі раён перайменаваны ў Верхнядзвінскі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 37 населеных пунктаў. 8 красавіка 2004 года ў склад Сар’янскага сельсавета перададзены вёскі Ворзава, Крывасельцы, Ліпаўкі і Росіца.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2285 чалавек, з іх 85,9 % — беларусы, 11,4 % — рускія.
Мантапонэ
Мантапонэ (Montappone) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Ферма.
Насельніцтва складае 1745 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 171 чал./км². Займае плошчу 10 км². Паштовы індэкс — 63020. Тэлефонны код — 0734.
Мурсійскі ўніверсітэт
Мурсійскі ўніверсітэт (Universidad de Murcia) — іспанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Мурсія ў аднайменнай аўтаномнай супольнасці.
Эйфелева вежа
Э́йфелева ве́жа (la tour Eiffel) — металічная вежа на Марсавым полі ў Парыжы, спраектаваная і пабудаваная кампаніяй інжынера Густава Эйфеля. Сам канструктар называў яе проста — 300-метровай вежай (tour de 300 mètres). З’яўляецца сусветна вядомым сімвалам Францыі і Парыжа ў прыватнасці, месцам паломніцтва турыстаў.
Вежа была ўзведзена да Сусветнай выстаўкі 1889 года (дата заканчэння пабудовы: 24 кастрычніка 1889), прысвечанай стагоддзю Французскай рэвалюцыі (1789), і служыла ўваходнай аркай. Першапачаткова планавалася, што праз 20 год вежа будзе знесена. Аднак з развіццём радыё і тэлебачання вежай пачалі карыстацца як пляцоўкай для антэн.
Першапачаткова вышыня Эйфелевай вежы складала 300 метраў. Аднак пазней на яе вяршыні была ўсталявана антэна і разам з ёй вышыня вежы складае 324 метра.
1967 год у гісторыі літаратуры
1967 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Крышталяоптыка
Крышталяоптыка — навука, якая вывучае праходжанне святла праз крышталі і інш. анізатропныя асяроддзі. Сфарміравалася на стыку дзвюх навук — оптыкі і крышталяфізікі. Даследуе заканамернасці такіх з'яў як: палярызацыя святла, плеахраізм, падвойнае прамяняпераламленне, кручэнне плоскасці палярызацыі і інш.
На Беларусі ў інстытуце фізікі НАН РБ пад кіраўніцтвам Ф. І. Фёдарава распрацавана агульная тэорыя распаўсюджвання святла ў крышталях, дадзена рашэнне многіх прынцыповых задач.
Крышталічныя сланцы
Крышталічныя сланцы — метамарфічныя горныя пароды, якія маюць крышталічную будову і характарызуюцца паласатай структурай.
Віды крышталічных сланцаў за мінералагічным складам: амфіболавыя, талькавыя, слюдавыя і іншыя. Гэтыя сланцы выкарыстоўваюць у якасці будаўнічага матэрыялу і вогнеўстойлівай сыравіны.
GM Electrovan
GM Electrovan — першы ў свеце аўтамабіль, які працуе на вадародных паліўных элементах. З’явіўся ў 1966 годзе. Праект быў зачынены па прычыне неверагодна высокага кошту вытворчасці і поўнай адсутнасці інфраструктуры для такіх аўтамабіляў.
Канструкцыю аўтамабіля скаладалі дзве крыягенныя ёмістасці — з вадкім вадародам і кіслародам, 32 паліўных элемента, цягавы электраматор на 115 к.с. Каб размясціць на шасі грувасткія агрэгаты, за аснову быў узяты мінівэн GMC Handivan. Карыснага грузу аўтамабіль на борт фактычна не браў — амаль ўвесь грузавы адсек займалі балоны з кіслародам і вадародам, а таксама сам электрахімічны генератар.
Адзіны дзейсны асобнік выкарыстоўваўся толькі на тэрыторыі завода GM. У ходзе выпрабаванняў аўтамабіль развіў хуткасць 110 км/г. Да 100 км/г ён разганяўся за 30 секунд і меў запас ходу прыкладна ў 230 кіламетраў.
На працягу многіх гадоў Electrovan знаходзіўся на складзе на халодным захоўванні. Затым ён быў дастаўлены ў цэнтр спадчыны General Motors. У апошні час GM Electrovan знаходзіцца ў Petersen Automotive Museum (Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія).
Быкавец
Быкаве́ц (, Быковец) — былая вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Свяцілавіцкага сельсавета.
Ліквідавана ў 2011 годзе.
Дойна
Дойна — малдаўская і румынская лірычная народная песня. Узнікненне дойны адносіцца да эпохі ранняга феадалізму. Пашырана таксама ў яўрэяў-ашкеназаў, паўднёвых славян і заходніх украінцаў. Звычайна дойна складаецца з дзвюх частак — павольнай першай і хуткай другой.
Апісанне
Адрозніваюць вакальныя дойны, пры выкананні якіх удзел прылады неабавязковы, і інструментальныя дойны, што выконваюцца на флуеры, чымпоі, наі, скрыпцы і іншых музычных інструментах. Мелодыі дойны часцяком разгортваюцца як імправізацыя: яны адрозніваюцца багаццем ладавай асновы і рытмічнай свабодай. Для дойны вельмі характэрны паўтор адных і тых жа кароткіх меладычных элементаў, а таксама актыўнае выкарыстанне арнаментацыйных прыёмаў. Англійскі клезмер Мерлін Шэпард кажа: «Выконваючы дойну, Вы павінны, іграючы на інструменце, расказаць слухачам вельмі сумную і трагічную гісторыю з жыцця».
Этымалогія
Паходжанне слова «дойна» дакладна невядомае. Мяркуецца, што яно мае інда-еўрапейскія карані, бо існуе літоўская народная песня з падобнай назвай — дайна.
Поплава
По́плава (, Поплово) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Шчучынскага сельсавета.
У 1976 годзе вёска перададзена з Каменскага сельсавета ў Шчучынскі сельсавет.
Тычына (рака)
Тычына (Tessin, Ticinus, Ticino) — рака ў Швейцарыі і Італіі, левы прыток По.
Даўжыня 248 км, плошча басейна каля 7,2 тыс. км². Сярэдні расход вады каля 350 м³/с ля Понтэ-дэла-Бека і 69 м/с ля Магадзіна.
Бярэ пачатак на масіве Сен-Гатард у Швейцарыі. Упадае і выцякае з Лага-Маджорэ. Упадае ў По ў некалькіх кіламетрах ад Павіі. У Швейцарыі на рацэ маецца гідраэлектрастанцыя. У Італіі выкарыстоўваецца пераважна для ірыгацыі.
Pain
Pain (бел. Боль) — шведскі музычны гурт, які грае ў стылі індастрыял-метал з элементамі электроннай музыкі і тэхна. Адзіным пастаянным удзельнікам гурта з'яўляецца Петэр Тэктгрэн, стваральнік мелодык дэз-метал гурта Hypocrisy.
Гісторыя
Гурт дэбютаваў на сцэне ў 1997 годзе, і з тых часоў выпусціў сем студыйных альбомаў і 2 DVD. Пачынаючы ад другога, усе альбомы Pain станавіліся вядучымі ў шведскіх чартах.
У 2008 калектыў падарожнічаў разам з фінскім рок-гуртам Nightwish. На працягу гэтага тура, вакаліст Петэр Тэктгрэн, ударнік Дэвід Волін і басіст Ёхан Гусгафвель падвергліся нападу з боку ўзброенай групы ў Лейпцыгу. Тэктрэну нанеслі 10 шнараў на твар, Волін атрымаў сатрасенне мозгу, а Гусгафвелю разбілі нос.
Pain далучыўся да Nightwish ў другой частцы тура ў падтрымку альбома Dark Passion Play разам з фінскім поп-рок гуртам Indica, пачынаючы ад першага канцэрта ў Лондане 11 сакавіка 2009 года. Таксама яны далучыліся да тура ў падтрымку альбома Imaginaerum, які пачаўся ў лістападзе 2012 года.
Аляксей Мікалаевіч Нічыпар
Аляксей Мікалаевіч Нічыпар (нар. ) — беларускі лёгкаатлет. Спецыялізуецца ў штурханні ядра. Майстар спорту Беларусі.
Дасягненні
Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі 2016 года ў штурханні ядра з вынікам 19.75.
Срэбраны прызёр Кубка Беларусі 2016 года ў штурханні ядра з вынікам 19.60.
Чэмпіён Беларусі ў памяшканні 2017 года ў штурханні ядра з вынікам 19.97, які абнавіў яго асабісты рэкорд.
1968 год у гісторыі літаратуры
1968 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Святы Піран
Святы Піран (Sanctus Piranus, Peran; памёр каля 480) — корнскі абат, імаверна, ірландскага паходжання. Лічыцца апякунам здабытчыкаў волава, а таксама адным са святых патронаў Корнуала.
Ягоны дзень памяці 5 сакавіка святкуецца як дзень Корнуала, а корнскі чорны сцяг з белым крыжам назваюць «сцягам святога Пірана».
IC 1306
IC 1306 — галактыка тыпу *Grp (вялікая група зорак) у сузор’і Лебедзь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Доўгае (возера, Шумілінскі раён)
Доўгае — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Будавесць (цячэ праз возера), за 10 км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, каля вёскі Пабеда.
Плошча паверхні 0,22 км².Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,34 км, даўжыня берагавой лініі 3,3 км.
Катлавіна возера моцна выцягнутая з захаду на ўсход. Берагі нізкія, пясчаныя. Вакол возера вузкая забалочаная пойма. Ва ўсходняй частцы Доўгае злучана пратокай з возерам Лоўжа. На поўдні ўпадае ручай.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, гусцяра, плотка, лінь і іншыя віды рыб.
Новая Грамата
Но́вая Гра́мата (, Новая Грамота) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Зажэвіцкага сельсавета.
Да 23 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Новацярушскага сельсавета.
Заполле (Сенненскі раён)
Запо́лле (, Заполье) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.
Гісторыя
Згадваецца ў 1641 годзе як вёска ў складзе маёнтка Вейна ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Беліцкага сельсавета, да 7 жніўня 1979 года — у склад Раснянскага сельсавета.
Талант
Тала́нт (τάλαντον, літаральна "вага") — адзінка масы і абменнага разліку у старажытным свеце.
Ад вагі да здольнасцяў
Ад слова "талант" паходзіць слова "талент". Паводле Новага Запавета, Ісус Хрыстос апавядаў прыпавесць аб чалавеку, які даў сваім рабам на захаванне таланты. Адсюль у хрысціянстве распаўсюдзілася атаесамленне таланта з дарам божым.
Тромб
(ТЭЛА), эмбал
Тромб (θρόμβος), або згустак крыві, ці крывяная бляшка, — з’яўляецца канчатковым прадуктам згортвання крыві ў сістэме гемастазу. Гэта дасягаецца за кошт актывацыі сістэмы фактараў згортвання крыві (гумаральны кампанент) і агрэгацыі трамбацытаў (клетачны кампанент), якія ўтвараюць тромб. Тромбаўтварэнне — нармальная з’ява ў выпадку траўмы, што ўключае знешняе або ўнутранняе пашкоджанне крывяноснага сасуда. Таксама выдзяляюць паталагічнае тромбаўтварэнне пры якім прыжыццёвы згустак крыві ўтвараецца ў прасвеце крывяноснага сасуда ці ў паражніне (поласці) сэрца не ў адказ на траўму, а як самастойны паталагічны працэс. У медыцынскай літаратуры часцей за ўсё слова «тромб» ужываецца ў паталагічным сэнсе, таму наступнае вызначэнне тромба найбольш распаўсюджана:
Тромб — паталагічны прыжыццёвы згустак крыві ў прасвеце крывяноснага сасуда ці ў поласці сэрца.
Жыццёвы цыкл тромба
Адрыў, закаркоўванне і рэканалізацыя неабавязковыя ступені. Тромб можа «спыніцца» на ступені росту. Або, напрыклад, закаркоўванне можа наступіць без адрыву (на месцы росту) з наступнай рэканалізацыяй, або без яе.
Мантэдзіновэ
Мантэдзіновэ (Montedinove) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Марке, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Асколі-Пічэна.
Тромб
Прафілактыка і лячэнне
Прафілактыку можна раздзяліць на медыкаментозную і немедыкаментозную.
Мантэдзіновэ
Насельніцтва складае 560 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 47 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 63030. Тэлефонны код — 0736.
Тромб
Немедыкаментозная прафілактыка
Каб прадухіліць магчымае развіццё тромба, неабходна сачыць за здароўем і своечасова лячыць захворванні, якія прыводзяць да ўтварэння тромбаў. Нядаўнія даследаванні паказалі, што хімічныя рэчывы, змешчаныя ў прадуктах такіх, як цыбуля, яблыкі і апельсіны могуць дапамагчы прадухіліць утварэнне тромбаў і\або запаволіць іх рост. Даследчыкі сцвярджаюць, што рутын знойдзены ў чорным і зялёным чаі таксама дапамагае прадухіліць утварэнне тромбаў і, такім чынам, з’яўляецца сродкам працэдур для абароны ад удараў і сардэчных прыступаў, а таксама эмбаліі лёгачнай артэрыі ў будучыні.
Мантэдзіновэ
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Лаўрэнцій.
Тромб
Лячэнне
Лячэннем трамбозаў займаюцца флеболагі і ангіахірургі (сасудзістыя хірургі).
Мантэдзіновэ
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Тромб
Прагноз
Утварэнне тромба можа мець адно з пяці працягаў: распаўсюджванне, эмбалізацыя, растварэнне, арганізацыя, рэканалізацыя (арганізацыя з рэканалізацыяй) :
Катод
Катод (ад κάθοδος — ход уніз; вяртанне) — электрод прыбора, далучаны да адмоўнага полюсу крыніцы току.
Катод у электрахіміі
У электрахіміі катод — электрод, на якім адбываюцца рэакцыі аднаўлення. Напрыклад, пры электралітычным рафінаванні металаў (медзі, нікелю і інш.) на катодзе адкладваецца вычышчаны метал.
Катод у вакуумных электронных прыборах
У вакуумных электронных прыборах катод — электрод, які з'яўляецца крыніцай свабодных электронаў, звычайна з прычыны тэрмаэлектроннай эмісіі. У электронна-прамянёвых прыборах катод уваходзіць у склад электроннай гарматы.
1969 год у гісторыі літаратуры
1969 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Рыбнае (Сенненскі раён)
Ры́бнае (, Рыбное) (да 30 ліпеня 1964 года Худале́і ) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багушэўскага сельсавета.
Да 20 мая 1960 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Багушэўскага пассавета.
Сяргей Мікалаевіч Мартынаў
Сярге́й Мікала́евіч Марты́наў (, Гюмры, Арменія) — беларускі дзяржаўны дзеяч і дыпламат. Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь з 21 сакавіка 2003 года па 20 жніўня 2012 года.
Зарубіна (археалагічны помнік)
Зарубіна — археалагічны помнік каля вёскі Зарубіна Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці.
Гарадзішча
Знаходзіцца за 0,9 км на поўнач ад вёскі, за мастом цераз раку Аржаніца, на яе левым забалочаным беразе. Займае пагорак даўжынёй 80 м і шырынёй 35-40 м. Вышыня над поймай да 7 м. Валы не прасочваюцца. Выявіў у 1972 годзе М. А. Ткачоў, абследавала ў 1981 годзе Л. У. Дучыц. Культурны пласт у цэнтры пляцоўкі да 0,3 м, па краях — да 0,6-0,7 м, на паўднёвым краі ссунуўся на схіл гарадзішча і часткова на луг. Знойдзены фрагменты ляпной керамікі, перапаленыя косці жывёл і попел. Датуецца раннім жалезным векам.
Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.
Курганны могільнік-2
Знаходзіцца за 0,4 км на поўнач ад вёскі. Тры курганы дыяметрам 10 м, вышынёй 1,3 м. Вядомы з канца XIX стагоддзя. Абследаваў у 1972 годзе М. А. Ткачоў. Раскопкі не праводзіліся.
Баі ў Ньяле (2023)
Баі ў Ньяле — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў Абдэля аль-Бурхана і Махамеда Дагала, звязаны з барацьбой за горад, адміністрацыйны цэнтр правінцыі.
Напярэдадні
Падчас Дарфурскай вайны Ньяла была прытулкам для бежанцаў. Горад пацярпеў ад нападаў як з боку ўрадавых сіл, так і баевікоў. Ньяла, нароўні з, стала адным адным з самых пацярпелых гарадоў ва ўсім Дарфуры.
Сутыкненні
15 красавіка 2023 года, адначасна з Хартумам і іншымі часткамі Судана, у горадзе ўспыхнулі баявыя дзеянні. Тут адбыліся адны з самых жорсткіх сутыкненняў ва ўсёй краіне. У сувязі з сітуацыяй усе рынкі і школы прыпынілі дзейнасць, а мірных жыхароў заклікалі заставацца ў сваіх дамах. Урадавыя войскі сцвярджалі, што адбілі напад праціўніка на Міжнародны аэрапорт Ньяла і размешчаныя побач з ім рэгіянальныя камандныя базы суданскай арміі.
16 красавіка каля 18:30 САП узялі пад свой кантроль базу 16-й пяхотнай дывізіі і мясцовы аэрапорт. Апошні захоплены пасля 90-хвілінная атакі, калі паўстанцам атрымалася адкінуць праціўніка да ўсходніх кварталаў. У той дзень сутычкі таксама адбыліся каля гарадской бальніцы.
17 красавіка атрады прыхільнікаў Дагала захапілі будынак Міністэрства фінансаў Паўднёвага Дарфура.
18 красавіка войскі, лаяльныя Бурхану, адбілі ваенную базу. Працягваліся баі вакол паветранай гавані, аднак у асноўным ваенныя дзеянні часткова сціхлі.
Станам на 19 красавіка сутыкненні амаль не фіксаваліся. САП захавалі за сабой аэрадром, а УСС — армейскую базу. Ноччу мясцовае насельніцтва паўстала супраць ваенных фракцый, але беспарадкі атрымалася здушыць.
Рабаванні
На другі дзень па горадзе прайшла хваля рабаванняў. Да 17 красавіка злачынствы і хаос толькі ўзмацніліся. САП разрабавалі офісы УВКБ ААН, ЮНІСЕФ і «Урачоў без межаў». 18-га чысла мяцежнікі захапілі і разрабавалі вялікі склад, у якім захоўвалася зброя, медыкаменты, транспартныя сродкі і іншы ваенны рыштунак.
Наступствы
Прыпыненню сутыкненняў спрыяла заключанае бакамі перамір’е. Дзякуючы гэтаму, аднавіла дзейнасць гарадская бальніца. Зноў пачаў працаваць і рынак, хоць цэны былі выстаўлены высокімі. Тым часам вязняў мясцовай турмы вызвалілі з-за недахопу ежы. Аднак 21 красавіка, нягледзячы на дамоўленасці, быў спалены будынак Міністэрства адукацыі.
6 мая сутычкі аднавіліся, калі паўстанцы разрабавалі зброевы склад у раёне Аль-Нахба. Да 7-га чысла сітуацыя стабілізавалася, паколькі суданская армія выціснула праціўніка з Ньялы. 18 мая адбыўся бой ля цэнтральнага банка.