cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Расійскае ўварванне ў Крым
Дзеянні на ўнутрыпалітычным узроўні
22 сакавіка в. а. міністра абароны Украіны Ігар Ценюх на сустрэчы з журналістамі пазначыў сваё бачанне сітуацыі ў Крыме: «''Мы не можам і не маем права пакінуць тэрыторыю Крыму, як бы гэтага не хацелася б расійскім войскам і гэтак званаму крымскаму ўраду. У адваротным выпадку Крым будзе для нас страчаны назаўжды. Цяпер у нас адно канкрэтнае заданне — трымаць абарону да адпаведных рашэнняў на палітычным узроўні. Якімі будуць гэтыя рашэнні і калі — я не ведаю. Мая справа — камандаванне арміяй, а не дыпламатыя і палітыка. Гэта цяжка, але загад ёсць загад… Узброеныя сілы прыведзены ў поўную баявую гатоўнасць, мы не дапусцім пранікнення на кантынентальную Украіну ніводнага расійскага салдата. Вышэйшым кіраўніцтвам краіны санкцыянавана прымяненне зброі нашымі вайскоўцамі ў выпадках атакі на воінскія часткі ці спробаў захопу карабля. Але рашэнне адкрыць агонь прымаецца кожным камандзірам на месцы. І калі ў пэўных выпадках такая каманда не даецца, не трэба перакладаць адказнасць на вышэйшае кіраўніцтва… Мы гатовыя да эвакуацыі — створаны адпаведны штаб пад кіраўніцтвам першага віцэ-прэм’ер-міністра Віталя Ярэмы, …рыхтуюцца месцы ў пансіянатах і санаторыях Кіева, Адэсы і іншых гарадоў. Ніякіх новых гарнізонаў і ваенных гарадкоў будаваць не трэба — у нас ёсць магчымасці размясціць на мацерыку неабходную колькасць чалавек''».
24 сакавіка Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны даручыў кабінету міністраў правесці «перадыслакацыю ўкраінскіх вайскоўцаў у Крыме».
26 сакавіка Аляксандр Турчынаў звольніў Сяргея Куніцына з пасады пастаяннага прадстаўніка прэзідэнта ў Крыме «за неналежнае выкананне службовых абавязкаў».
28 сакавіка Аляксандр Турчынаў сустрэўся з афіцэрамі Узброеных Сіл Украіны, якія, паводле яго слоў, былі вызваленыя з палону ў Крыме. Ён адзначыў, што афіцэры выканалі свой абавязак і будуць узнагароджаны за мужнасць і стойкасць, а таксама павышаны па службе.
Знешнепалітычны ўзровень
Раніцай 28 лютага Вярхоўная Рада Украіны прыняла зварот да краін-гарантаў цэласнасці Украіны, якія падпісалі ў 1994 годзе Будапешцкі мемарандум, патрабуючы ад іх «практычнымі дзеяннямі пацвердзіць замацаваныя ў мемарандуме абавязацельствы паводле прынцыпаў заключнага акта СБСЕ паважаць незалежнасць, суверэнітэт і існуючыя межы Украіны». Акрамя таго, Рада запатрабавала ад Расіі «спыніць крокі, накіраваныя на замах на тэрытарыяльную цэласнасць Украіны, і не падтрымліваць сепаратызм». Сакратар Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны Андрэй Парубій пасля пасяджэння СНБА заявіў аб магчымым дачыненні спецназа Чарнаморскага флоту РФ да падзей у Крыме. Пастаянны прадстаўнік Украіны пры ААН Юрый Сяргееў запатрабаваў тэрміновага склікання пасяджэння Савета Бяспекі ААН у сувязі з абвастрэннем сітуацыі ў АРК, якое пагражае тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны.
Міністэрства замежных спраў Украіны перадало расійскаму боку ноту пратэсту ў сувязі з парушэннем паветранай прасторы Украіны і невыкананнем пагаднення аб базаванні ЧФ у Крыме. Таксама было адзначана, што Украіна не звярталася па дапамогу да Расіі для забеспячэння парадку на тэрыторыі Крыму, у сувязі з чым міністэрства запатрабавала неадкладнага вяртання войскаў у месцы іх пастаяннай дыслакацыі. Выконваючы абавязкі прэзідэнта Аляксандр Турчынаў выступіў з тэлезваротам, у якім абвінаваціў Расію ў ваеннай агрэсіі ў Крыме.
МЗС Расіі паведаміў, што расійскі бок перадаў дарадцы-пасланцу пасольства Украіны ў Маскве Руслану Німчынскаму ноту адносна рухаў бронетэхнікі ЧФ РФ у Крыме, «звязаных з неабходнасцю забеспячэння аховы месцаў дыслакацыі Чарнаморскага флоту на тэрыторыі Украіны», якія адбываюцца «у поўнай адпаведнасці з базавымі расійска-ўкраінскімі дамовамі па Чарнаморскім флоце».
1 сакавіка в. а. міністра замежных спраў Украіны Андрэй Дзешчыца звярнуўся да кіраўніцтва НАТА з просьбай разгледзець усе магчымыя спосабы абароны тэрытарыяльнай цэласнасці краіны.
3 сакавіка МЗС Украіны абвінаваціў Расію ў парушэнні пагадненняў аб статусе і ўмовах знаходжання ЧФ РФ на тэрыторыі Украіны.
6 сакавіка Генеральная пракуратура Украіны інкрымінавалася камандуючаму Чарнаморскім флотам Расіі віцэ-адміралу Аляксандру Вітко здзяйсненне злачынстваў на тэрыторыі Аўтаномнай Рэспублікі Крым (падбухторванне да дзяржаўнай здрады і арганізацыя дыверсіі), за здзяйсненне якіх прадугледжана пакаранне ў выглядзе пазбаўлення волі на тэрмін ад 3 да 15 гадоў. Украінскія СМІ паведамлялі, што камандуючы Вітко запатрабаваў ад украінскіх вайскоўцаў здацца пад пагрозай штурму падраздзяленняў і частак узброеных сіл Украіны, якія знаходзяцца на тэрыторыі Крыму.
8 сакавіка было абвешчана аб намеры Украіны выйсці з Садружнасці Незалежных Дзяржаў па прычыне ігнаравання зваротаў краіны ў сувязі з узброеным нападам Расіі. 19 сакавіка Украіна адмовілася ад старшынства ў СНД і пачала працэдуру выхаду з арганізацыі.
11 сакавіка Вярхоўная Рада Украіны звярнулася да краін-гарантам бяспекі Украіны па Будапешцкім мемарандуме з заклікам захаваць тэрытарыяльную цэласнасць краіны, ужываючы ўсе магчымыя меры — дыпламатычныя, палітычныя, эканамічныя і ваенныя меры.
Аляксандр Турчынаў заявіў у інтэрв’ю агенцтву «AFP», што Украіна не будзе праводзіць ваенную аперацыю ў Крыме, каб не падстаўляць пад удар свае ўсходнія межы.
МЗС Украіны выклікаў часовага паверанага ў справах Расіі Андрэя Вараб’ёва і выказаў пратэст з нагоды заявы МЗС РФ аб прызнанні правамернай дэкларацыі аб незалежнасці Крыма і Севастопаля: «''Украіна катэгарычна асуджае прамое ўмяшанне Расійскай Федэрацыі ва ўнутраныя справы нашай дзяржавы. Дзеянні расійскага боку прама супярэчаць фундаментальным прынцыпам міжнароднага права і агульнапрызнаным прынцыпам суіснавання дзяржаў''».
12—13 сакавіка Арсень Яцанюк здзейсніў паездку ў ЗША, дзе правёў перамовы з Баракам Абамам і выступіў на пасяджэнні Савета бяспекі ААН, дзе яшчэ раз заклікаў Расію вывесці войскі з Крыма і сесці за стол перамоваў для ўрэгулявання канфлікту.
13 сакавіка Вярхоўная Рада прыняла зварот да ААН з просьбай аказаць падтрымку тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны. У сваёй заяве парламент абвінаваціў Расію ў неабгрунтаванай агрэсіі і спробе анексаваць частку ўкраінскай тэрыторыі. Рада заклікала ААН неадкладна разгледзець сітуацыю ў Крыме.
17 сакавіка міністэрства замежных спраў Украіны заклікала міжнародную супольнасць не прызнаваць Рэспубліку Крым, абвешчаную Вярхоўным Саветам Крыму «паводле вынікаў антыканстытуцыйнага рэферэндуму, праведзенага з абуральнымі парушэннямі агульнаеўрапейскіх норм і стандартаў правядзення рэферэндумаў». Украіна адклікала для кансультацый свайго пасла ў Расіі. 18 сакавіка МЗС Украіны ўручыў часоваму паверанаму ў справах Расійскай Федэрацыі ва Украіне А. Вараб’ёву ноту пратэсту супраць прызнання Расіяй Рэспублікі Крым і падпісання Дамовы аб прыняцці ў склад Расійскай Федэрацыі Рэспублікі Крым і Севастопаля.
19 сакавіка Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны прыняў рашэнне аб увядзенні візавага рэжыму з Расіяй і выхадзе з СНД. Выконваючы абавязкі сакратара СНБА Андрэй Парубий паведаміў таксама, што «кабінету міністраў прапанавана неадкладна звярнуцца ў ААН з мэтай аб’явы Крыму дэмілітарызаванай зонай і прыняць меры да таго, каб Крым пакінулі войскі РФ, а таксама гарантаваць ўмовы для перадыслакацыі ўкраінскіх войскаў і размяшчэння іх на кантынентальнай частцы Украіны». На наступны дзень Арсень Яцанюк, аднак, заявіў у Бруселі, што «не варта спяшацца» ні з увядзеннем візавага рэжыму з Расіяй, ні з пераходам да паездак у РФ па замежным пашпартам. Яцанюк нагадаў, што Расія сама неаднаразова падымала пытанне аб паездках па замежным пашпартам і ўвядзенні візавага рэжыму ў СНД, таму «наўрад ці падобная ініцыятыва з боку Украіны будзе эфектыўнай» з пункту гледжання ўплыву на Расію, затое «праблема мае важнае гуманітарнае вымярэнне для самой Украіны, так як у захаванні бязвізавага рэжыму зацікаўлена вельмі вялікая колькасць грамадзян Украіны, у першую чаргу на ўсходзе і поўдні нашай дзяржавы, якія ездзяць у Расію на заробкі, маюць роднасныя сувязі па той бок мяжы».
20 сакавіка Вярхоўная Рада прыняла дэкларацыю аб барацьбе за вызваленне краіны, заклікаў сусветную супольнасць не прызнаваць Рэспубліку Крым і анексію Крыму да Расіі. «Ад імя народа Украіны» парламент заявіў, што «''Крым быў, ёсць і будзе ў складзе Украіны. Украінскі народ ніколі і ні пры якіх умовах не спыніць барацьбу за вызваленне Крыму''».
21 сакавіка Аляксандр Турчынаў пасля сустрэчы з генеральным сакратаром ААН Пан Гі Мунам выказаўся за стварэнне ў Крыме «дэмілітарызаванай зоны» і прысутнасць маніторынгавай місіі ААН. На яго думку, дэмілітарызацыя Крыму зможа прывесці да «аднаўлення суверэнітэту Украіны і нармальнага функцыянавання Крыму ў межах суверэннай Украіны, як таго патрабуе канстытуцыя».
Віктар Януковіч
28 лютага Віктар Януковіч на сваёй прэс-канферэнцыі ў Растове-на-Доне заявіў, што падзеі ў Крыме — «натуральная рэакцыя» на «бандыцкі пераварот», які адбыўся ў Кіеве, а «ўзурпацыя ўлады, якая была зроблена купкай радыкалаў, …прывяла да таго, што крымчане не жадаюць падпарадкоўвацца і бандэраўцам». Аднак Януковіч падкрэсліў, што «Крым павінен заставацца ў складзе ўкраінскай дзяржавы з правамі шырокай аўтаноміі».
Януковіч заклікаў расійскае кіраўніцтва «выкарыстаць усе наяўныя магчымасці для таго, каб прадухіліць той хаос, тэрор, які сёння ёсць ва Украіне», але пры гэтым падкрэсліў, што катэгарычна супраць ваеннага ўварвання ва Украіну і парушэння цэласнасці суверэннай дзяржавы.
1 сакавіка Віктар Януковіч падтрымаў зварот уладаў Крыму да прэзідэнта РФ аб аказанні дапамогі і абароны жыхароў Крыма і звярнуўся да прэзідэнта Расіі Уладзіміра Пуціна з просьбай выкарыстоўваць узброеныя сілы РФ «для аднаўлення законнасці, міру, правапарадку, стабільнасці, абароны насельніцтва Украіны».
28 сакавіка ў сваім Звароце да ўкраінскага народу Віктар Януковіч заявіў, што лідары Майдана прыйшлі да ўлады «на плячах нацысцкіх штурмавікоў», а «тысячы малойчыкаў са стваламі, адчулі смак славы і крыві, пачалі раз’язджаць па ўсіх рэгіёнах Украіны, спрабуючы ўсталёўваць „новы парадак“». Узброеныя сотні Майдана і «неадэкватнае кіраванне дзяржаўнымі працэсамі» «выклікалі рэакцыю народа: Украіна так страціла Крым».
2 красавіка Віктар Януковіч даў інтэрв’ю расійскім і замежным СМІ, падчас якога сказаў: «''Усё, што адбылося з Крымам, — гэта заслуга цяперашніх кіраўнікоў Украіны, следства іх радыкальнай пазіцыі ў адносінах да рускай мовы, да рускамоўных тэрыторыях. Спроба дыктаваць ім, як трэба жыць, прывяла да таго, што людзі выступілі з пратэстамі. Гэтая форма пратэсту вылілася ў рэферэндум. Толькі нацыяналісты з іх радыкальнымі падыходамі здольныя былі давесці да падзелу краіны''».
Стаўленне да ўварвання і анэксіі ў Расіі
Кіраўніцтва Расіі аказала ўсялякую ваенную, матэрыяльную, фінансавую, дыпламатычную і псіхалагічную падтрымку крымскім уладам, якія адмовіліся прызнаваць легітымнасць новых улад Украіны, якія абвясцілі самастойнасць і дзяржаўны суверэнітэт Крыма, арганізавалі правядзенне рэферэндуму аб статусе Крыму і звярнуліся да Расіі з просьбай аб далучэнні ў якасці новых суб’ектаў Федэрацыі.
2 сакавіка ў тэлефоннай размове з прэзідэнтам ЗША Уладзімір Пуцін адзначыў, што ў выпадку далейшага распаўсюджвання гвалту на ўсходнія рэгіёны Украіны і Крым Расія пакідае за сабой права абараніць свае інтарэсы і пражываючае там рускамоўнае насельніцтва. 4 сакавіка прэзідэнт Пуцін правёў прэс-канферэнцыю аб сітуацыі ва Украіне, на якой агучыў асноўныя пазіцыі Расіі па сітуацыі ў Крыме. Ён пацвердзіў, што лічыць Сяргея Аксёнава легітымным кіраўніком, адмаўляў, што Расія разглядае магчымасць далучэння Крыма і заявіў, што яго жыхары мае права вызначаць сваю будучыню, паколькі «калі гэта было дазволена зрабіць у многіх частках свету», то «права нацый на самавызначэнне ніхто не адмяняў». Адказваючы на ​​пытанне, калі і ў якім аб’ёме можа быць прыменена ваенная сіла ва Украіне, Пуцін заявіў, што РФ «не збіраецца і не будзе ваяваць з украінскім народам» і «''калі мы прымем такое рашэнне — толькі для абароны ўкраінскіх грамадзян. І няхай паспрабуе хто-небудзь з ліку ваеннаслужачых страляць у сваіх людзей, за якімі мы будзем стаяць ззаду, не наперадзе, а ззаду. Няхай яны паспрабуюць страляць у жанчын і дзяцей! І я пагляджу на тых, хто аддасць такі загад ва Украіне''».
Усе парламенцкія партыі і расійскае насельніцтва ў цэлым падтрымалі далучэнне Крыма, што прадэманстраваў рост рэйтынгу прэзідэнта Пуціна. У той жа час адзначаліся выступу праціўнікаў умяшання Расіі ва ўнутраныя справы Украіны, якое, на іх думку, магло прывесці да шырокамаштабнага ўзброенага канфлікту.
1 сакавіка ля будынка Савета Федэрацыі ў Маскве былі затрыманыя пяць чалавек падчас «адзіночных пікетаў» супраць адабрэння Саветам Федэрацыі просьбы Уладзіміра Пуціна аб дазволе выкарыстання расійскіх войскаў на тэрыторыі Украіны. Некаторыя з іх трымалі ў руках плакаты з надпісамі «Адпраўце на вайну сваіх дзяцей». З заклікамі да міру, супраць магчымай братазабойчай бойні выступілі расійскія рок-музыканты Андрэй Макарэвіч, Барыс Грабеншчыкоў, Юрый Шаўчук. Піяніст Дзяніс Мацуеў заявіў, што радыкалы-нацыяналісты не змогуць разбурыць культурныя сувязі паміж рускім і ўкраінскім народам.
2 сакавіка ў Маскве на Манежнай плошчы і ля будынка міністэрства абароны РФ прайшлі акцыі пратэсту. 362 чалавекі былі затрыманыя праваахоўнымі органамі. Большасці з іх прад’яўленыя абвінавачванні ў парушэнні артыкулаў 19.3 і 20.2 КаАП) . У Санкт-Пецярбургу на антываенным мітынгу было затрымана 35 чалавек . Супраць уводу войскаў ва Украіну таксама выступілі некалькі апазіцыйных партый:, РПР — Парнас, Грамадзянская платформа ,.
У той жа дзень акцыі ў падтрымку выкарыстання ўзброеных сіл Расіі на тэрыторыі Украіны прайшлі ў Маскве, Санкт-Пецярбургу і іншых буйных гарадах; паводле дадзеных арганізатараў, у Маскве ў шэсці прынялі ўдзел каля 20 тысяч чалавек, а ў аўтапрабегу «Сваіх не кідаем» — каля 50 аўтамабіляў. Пасля акцый у шэрагу СМІ з’явіліся паведамленні пра факты прымусу да ўдзелу ў акцыі работнікаў школ і іншых бюджэтных устаноў і іх масавым падвозе арганізаванымі групамі.
Некалькі членаў прэзідэнцкага савета па правам чалавека выказаліся супраць уводу расійскіх войскаў ва Украіну і назвалі інфармацыю аб нападах, беспарадках і забойствах на тэрыторыі Крыму, на падставе якой Савет Федэрацыі санкцыянаваў увод войскаў ва Украіну, недакладнай і перабольшанай. Большасць членаў СПЧ заяву не падтрымалі. Пяць членаў Савета выступілі з асаблівым меркаваннем.
4 сакавіка стала вядома пра звальненне з МДІМА прафесара кафедры філасофіі Андрэя Зубава, які звязаў гэта са сваёй антываеннай калонкай у газеце «Ведамасці». Паводле слоў выкладчыка, кіраўніцтва інстытута прапанавала яму напісаць заяву аб звальненні па ўласным жаданні, альбо чакаць, калі яго звольняць па артыкулу. Прычынай была названая нататка, дзе ён адзначыў падабенства ў адносінах паміж Расіяй і Украінай з аншлюсам Аўстрыі нацысцкай Германіяй у 1938 годзе. Рэктар МДІМА Анатоль Таркуноў абверг гэтыя паведамленні і заявіў, што апавяшчэнняў аб яго звальненні з боку адміністрацыі не паступала. Аднак 24 сакавіка Зубаў быў звольнены адміністрацыяй ВНУ, патлумачыць гэты крок тым, што прафесар «свядома і неаднаразова» парушаў статут ВНУ і іншыя ўнутраныя правілы. Парушэннямі адміністрацыя расцаніла «''шматлікія выказванні і інтэрв’ю Зубава А. Б. аб тым, што адбываецца ва Украіне і аб знешняй палітыцы Расіі''». Як гаворыцца ў заяве МДІМА, «недарэчныя і абразлівыя гістарычныя аналогіі і характарыстыкі», выказаныя прафесарам, «ідуць насуперак з знешнепалітычным курсам Расіі, падвяргаюць безагляднай і безадказнай крытыцы дзеянні дзяржавы, наносяць шкоду вучэбна-адукацыйнаму і выхаваўчаму працэсу».
Ля міністэрства абароны людзі зноў сабраліся на несанкцыянаваны «антываенны сход», паводле вынікаў якога было затрымана 43 чалавекі.
Быў апублікаваны вынік праведзенага парталам «Superjob» апытання 1600 эканамічна актыўных грамадзян РФ, жыхароў усіх акруг краіны: 53 % рэспандэнтаў падтрымалі рашэнне Савета Федэрацыі аб выкарыстанні Узброеных сіл Расіі на тэрыторыі Аўтаномнай Рэспублікі Крым. 31 % апытаных расіян мяркуе, што рабіць гэтага нельга. 16 % не змаглі вызначыцца з адказам.
7 сакавіка мітынг-канцэрт у падтрымку Крыма ў Маскве на Васільеўскім спуску сабраў каля 65 тысяч чалавек. Мітынгі ў падтрымку Крыму прайшлі і ў іншых гарадах. Планіраваліся новыя. Адначасова ў Навапушкінскім скверы ў Маскве адбыўся ўзгоднены з гарадскімі ўладамі пікет, арганізаваны партыяй «Яблык», на які прыйшлі каля сотні праціўнікаў ваеннага рашэння крымскага пытання.
8 сакавіка ў Пецярбургу на Марсавым поле прайшоў мітынг супраць ваеннага ўмяшання Расіі ў справы Украіны.
11 сакавіка ў эфіры тэлеканала «ICTV» прадстаўнік расійскай апазіцыі Барыс Нямцоў заявіў, што дзеянні РФ ствараюць небяспечны прэцэдэнт не толькі ў сусветнай гісторыі пасля Другой сусветнай вайны, але і для цэласнасці самой Расіі, паколькі пасля магчымай анексіі АРК іншыя суб’екты Расійскай Федэрацыі могуць заявіць аб сваім праве на самавызначэнне — Чачня, Дагестан, рэгіёны Далёкага Усходу.
Больш за 500 расійскіх дзеячаў культуры ў афіцыйным лісце міністэрству культуры падтрымалі пазіцыю Уладзіміра Пуціна па сітуацыі ў Крыме.
12 сакавіка рускі зрабіў заяву, у якім паказаў, што пазіцыя расійскага ўрада ўяўляецца яму надзвычай небяспечнай, што расійскія СМІ вядуць дэзінфармацыйную палітыку і ПЕН-цэнтр выступае супраць гэтага.
13 сакавіка былі апублікаваныя вынікі апытання, праведзенага «» 7—10 сакавіка 2014 года па рэпрэзентатыўнай усерасійскай выбарцы гарадскога і сельскага насельніцтва сярод 1603 чалавек ва ўзросце 18 гадоў і старэй у 130 населеных пунктах 45 рэгіёнаў Расіі. На пытанне аб падтрымцы ўвядзення расійскіх войскаў у Крым і ў іншыя рэгіёны Украіны станоўчы адказ далі 58 % апытаных, адмоўны — 26 %. 79 % пагадзіліся з тым, што пасля правядзення рэферэндуму ў Крыме Расіі варта прыняць яго ў свой склад.
У гэты ж дзень з’явіўся «Зварот ініцыятыўнай групы па правядзенні Кангрэса інтэлігенцыі „Супраць вайны, супраць самаізаляцыі Расіі, супраць рэстаўрацыі таталітарызму“».
15 сакавіка ў Маскве адбыліся два мітынгі: у падтрымку і з асуджэннем палітыкі расійскіх уладаў у Крыме. У антываенным шэсці і наступным мітынгу «Марш міру», паводле ацэнак арганізатараў, удзельнічала 50 тыс. чалавек. У той жа час, ГУ МУС па Маскве прыводзяць лічбу ўсяго ў 3 тыс. чалавек. На акцыю ў падтрымку знешнепалітычнага курсу «за рускую Украіну», арганізаваную рухам «Сутнасць часу» Сяргея Кургіняна, прыйшло, паводле дадзеных ГУ МУС, 15 тыс. чалавек. Акрамя таго, мітынгі супраць вайны былі праведзены ў Санкт-Пецярбургу, Екацярынбургу і Самары.
26 лютага 2015 года прэзідэнт РФ Уладзімір Пуцін усталяваў 27 лютага — Дзень Сіл спецыяльных аперацый. Шэраг СМІ, у прыватнасці дзяржаўная «», звязалі вызначаную дату з захопамі будынкаў парламента і ўрада АРК узброенымі людзьмі без знакаў адрознення, якія адбыліся год таму.
У свеце
[[Файл:Crimea reaction clean.svg|thumb|800px|center|Рэакцыя сусветнай супольнасці на Крымскі крызіс
]]
Пазіцыя заходняй супольнасці ў цэлым («Вялікая сямёрка», дзяржавы-члены НАТА, Еўрасаюза, Савета Еўропы) складалася ў асуджэнні расійскага ўзброенага ўмяшання ва ўнутраныя справы Украіны («расійскай агрэсіі») і падтрымцы тэрытарыяльнай цэласнасці і суверэнітэту Украіны. Расіі былі прад’яўленыя патрабаванні: выконваць нормы міжнароднага права і існуючыя міжнародныя абавязацельствы, у тым ліку ў рамках Будапешцкага мемарандума, спыніць умяшальніцтва ва ўнутраныя справы Украіны і перайсці да вырашэння ўсіх спрэчных пытанняў з Украінай праз палітычны дыялог — у прыватнасці, у рамках так званай кантактнай групы па Украіне. Расійскае кіраўніцтва, са свайго боку, адмаўлялася прызнаваць легітымнасць фактычных новых улад Украіны, якія, на яго думку, прыйшлі да кіравання краінай шляхам неканстытуцыйнага ўзброенага перавароту і не валодаюць агульнанацыянальным мандатам, а таму Расія адмаўлялася разглядаць іх як раўнапраўнага ўдзельніка знешнепалітычнага дыялогу. Расія заклікала краіны Захаду, якія выступілі гарантамі пагаднення аб урэгуляванні палітычнага крызісу, падпісанага прэзідэнтам Януковічам з апазіцыяй 21 лютага 2014 года, да строгага выканання палажэнняў гэтага пагаднення — перш за ўсё наконт канстытуцыйнай рэформы, стварэння ўрада нацыянальнага адзінства і правядзення выбараў ужо пасля канстытуцыйнай рэформы. Адмова Расіі прыняць патрабаванні заходняй супольнасці прывяла да рэзкага астуджэння адносін з НАТА, Еўрасаюзам, Саветам Еўропы і дзяржавамі-членамі гэтых арганізацый, а ў далейшым — да ўвядзення палітычных і эканамічных санкцый супраць Расіі і шэрагу расійскіх фізічных і юрыдычных асоб і арганізацый, якія маюць дачыненне, на думку краін Захаду, да дэстабілізацыі сітуацыі ва Украіне.
26 лютага міністэрства замежных спраў Турцыі, якая гістарычна падтрымлівае цесныя кантакты з крымскататарскай суполкай Крыма, заклікала да пошуку шляхоў пераадолення крызісу ў рамках тэрытарыяльнай цэласнасці і канстытуцыйнага ладу Украіны. 7 сакавіка намеснік міністра замежных спраў Турцыі Алі Кемаль Айдын заявіў, што Крым з’яўляецца «неад’емнай часткай Украінскай дзяржавы».
Савет Бяспекі ААН, скліканы 28 лютага на пазачарговае пасяджэнне ў сувязі з сітуацыяй ва Украіне, выказаў падтрымку яе тэрытарыяльнай цэласнасці, заклікаў усе бакі да палітычнага дыялогу і нагадаў пра неабходнасць выкананні міжнародных дамоваў, у тым ліку Будапешцкага мемарандума. Афіцыйнага рашэння паводле вынікаў гэтага закрытага пасяджэння прынята не было, а замест стэнаграфічнай справаздачы было апублікавана толькі камюніке, у якім афіцыйна было канстатавана толькі тое, што СБ ААН заслухаў выступ Памочніка Генеральнага сакратара ААН па палітычных пытаннях Оскара Фернандэса-Таранка, а таксама выступ прадстаўніка Украіны. У далейшым СБ ААН рэгулярна абмяркоўваў сітуацыю ва Украіне і ў Крыме, пры гэтым афіцыйных рашэнняў прынята не было з прычыны пагрозы прымянення права вета з боку пастаянных членаў СБ ААН, якія займаюць супрацьлеглыя пазіцыі па гэтых праблемах. 1 сакавіка адбылася тэлефонная размова прэзідэнта Пуціна з генеральным сакратаром ААН Пан Гі Мунам. Бакі прыйшлі да высновы аб недапушчальнасці эскалацыі канфлікту на тэрыторыі Украіны. Пан Гі Мун заклікаў прэзідэнта РФ ўступіць у прамы дыялог з новымі ўладамі Украіны. 4 сакавіка першы намеснік генеральнага сакратара ААН Ян Эліясан сустрэўся ў Кіеве з Аляксандрам Турчынавым і Арсеніем Яцанюком. Як паведамілі ў прэс-службе ААН, на перамовах была падкрэслена важнасць мірнага ўрэгулявання крызісу і неабходнасць захавання правоў усіх жыхароў краіны. Па ўказанні Эліасана ў Крым адправіўся спецпрадстаўнік генеральнага сакратара ААН Роберт Серы, які, зрэшты, быў вымушаны пакінуць Крым у той жа дзень. 15 сакавіка адбылося чарговае пасяджэнне Савета Бяспекі ААН, на якім праект рэзалюцыі па Украіне быў вынесены на галасаванне. У праекце падкрэслівалася прыхільнасць Савета прынцыпам адзінства, суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці. 13 дзяржаў-членаў Савета прагаласавалі «за», Кітай устрымаўся, а Расія скарысталася правам вета.
Генеральная Асамблея ААН 27 сакавіка 2014 года прыняла рэзалюцыю аб тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны. З 193 дзяржаў — членаў ААН за дакумент прагаласавала 100, супраць — 11, устрымалася — 58, 24 не галасавалі. Рэзалюцыя падкрэслівае, што «рэферэндум, праведзены ў Аўтаномнай Рэспубліцы Крым і горадзе Севастопаль 16 сакавіка 2014 года, не маючы законнай сілы, не можа быць асновай для любой змены статусу Аўтаномнай Рэспублікі Крым ці горада Севастопаля». Рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі маюць рэкамендацыйны характар ​​і не з’яўляюцца абавязковымі для выканання.
28 лютага прэзідэнт ЗША Барак Абама зрабіў заяву з нагоды сітуацыі ва Украіне і дзеянняў Расіі, паказаўшы, што «любое парушэнне суверэнітэту Украіны будзе глыбока дэстабілізуючым, што не адпавядае інтарэсам ні Украіны, ні Расіі, ні Еўропы». ЗША падтрымліваюць суверэнітэт, тэрытарыяльную цэласнасць і дэмакратычную будучыню Украіны. 1 сакавіка Дзяржаўны дэпартамент ЗША выступіў з заявай, якая асуджае «ўварванне Расійскай Федэрацыі і акупацыю тэрыторыі Украіны». 2 сакавіка Абама падчас паўтарагадзіннай тэлефоннай размовы з Уладзімірам Пуціным, паводле звестак прэс-службы Белага дома, заявіў, што «далейшае парушэнне суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны з боку Расіі адмоўна адаб’ецца на становішчы Расіі ў міжнароднай супольнасці і прывядзе да яшчэ большай палітычнай і эканамічнай ізаляцыі». 3 сакавіка Барак Абама абмеркаваў са сваімі бліжэйшымі дарадцамі магчымыя крокі па «далейшай ізаляцыі Расіі» ў адказ на яе дзеянні ў Крыме. Удзельнікі нарады разглядалі розныя варыянты ў дачыненні да Расіі, закліканыя пераканаць яе «распачаць неадкладныя крокі па дээскалацыі» сітуацыі. У адваротным выпадку, папярэджваюць у Белым доме, гэта будзе мець для Масквы «палітычныя і эканамічныя наступствы». 5 сакавіка Кіеў наведаў дзяржсакратар ЗША Джон Керы, які правёў сустрэчу з Аляксандрам Турчынавым. Бакі абмяняліся думкамі адносна сітуацыі ў Крыме. Дзяржсакратар «высока ацаніў дзеянні ўкраінскай улады па стабілізацыі сітуацыі ў краіне». «Хачу, каб вы ведалі: мы надзвычай сур’ёзна ставімся да сваіх абавязкаў перад Украінай, якія ўзялі на сябе яшчэ ў 1994 годзе, выступіўшы гарантам суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці вашай краіны», — заявіў Дж. Керы. У пачатку сакавіка Дж. Керы правёў з міністрам замежных спраў Расіі Сяргеем Лаўровым і міністрамі замежных спраў краін ЕС серыю перамоў па сітуацыі ва Украіне, якія, аднак, не прывялі да істотных зрухаў у пазіцыях бакоў. 6 сакавіка прэзідэнт ЗША падпісаў выканаўчы ўказ, які дазваляе ўжываць санкцыі супраць асоб, якія, з пункту гледжання Вашынгтона, нясуць адказнасць за парушэнне суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны.
Міністр замежных спраў Вялікабрытаніі, які наведаў Кіеў 3 сакавіка, абвінаваціў Расію ў ваеннай інтэрвенцыі ва Украіне. Паводле яго слоў, сітуацыя, якая склалася, стала найбуйнейшым еўрапейскім крызісам у XXI стагоддзі. Хейг прызнаў, што па дамове з Украінай Расія мае права на размяшчэнне ў Крыме ваеннага кантынгенту і караблёў Чарнаморскага флоту, але лічыць, што яна павінна неадкладна забяспечыць вяртанне ўсіх ваеннаслужачых РФ да месцаў дыслакацыі.
5 сакавіка Джон Керы, міністр замежных спраў Вялікабрытаніі Уільям Хейг і в. а. кіраўніка МЗС Украіны Андрэй Дзешчыца правялі сустрэчу ў Парыжы. Вялікабрытанія, ЗША і Украіна прыйшлі да дамоўленасці аб неадкладным размяшчэнні міжнародных назіральнікаў ва ўсходніх украінскіх рэгіёнах і Крыме. Бакі таксама прызналі неабходнасць правядзення прамых перамоў паміж прадстаўнікамі Масквы і Кіева пры пасярэдніцтве міжнароднай супольнасці, якія будуць мець ключавое значэнне для ўрэгулявання супярэчнасцей паміж Расіяй і Украінай. Пасля перамоў была зроблена сумесная заява: «''Расія абрала шлях аднабаковых і ваенных дзеянняў. Вялікабрытанія і ЗША будуць працягваць падтрымліваць суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць Украіны, і мы ўхваляем новы ўрад Украіны за ўстрыманне ад крокаў, якія маглі б прывесці да эскалацыі сітуацыі. Няспынныя парушэнні суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны з боку Расіі могуць толькі пагоршыць міжнароднае становішча Расіі і прывесці да яшчэ больш сур’ёзных палітычных і эканамічных наступстваў''». Вялікабрытанія і ЗША распачалі намаганні з мэтай пераканаць Лаўрова сустрэцца ўвечары 5 сакавіка з Дзешчыцай — на гэтай сустрэчы, як меркавалася, бакі маглі б абмеркаваць пытанні выканання Будапешцкага мемарандума. Гэтыя намаганні, аднак, не ўвянчаліся поспехам — Расія не праявіла жадання весці перамовы з новымі ўкраінскімі ўладамі.
2 сакавіка генеральны сакратар НАТА Андэрс Фог Расмусэн заявіў, што дзеянні Расіі ва Украіне нясуць пагрозу міру ва ўсёй Еўропе. Паўночнаатлантычны саюз папярэдзіў Расію, што яе дзеянні супраць Украіны супярэчаць міжнароднаму праву, НАТА асуджае ваенную эскалацыю Расіі ў Крыме і выказвае глыбокую занепакоенасць дазволам расійскага парламента на выкарыстанне ваеннай сілы Расіі ва Украіне. Прадстаўнікі краін НАТА на тэрміновай сустрэчы заклікалі Расію вярнуць войскі ў месцы пастаяннай дыслакацыі і спыніць умяшанне ў падзеі ва Украіне. 5 сакавіка Андэрс Фог Расмусэн паводле вынікаў пазачарговага пасяджэння Савета НАТА па Украіне паведаміў, што НАТА мае намер перагледзець «увесь спектр» супрацоўніцтва з Расіяй з-за яе палітыкі ў адносінах да Украіны; у прыватнасці, гаворка ідзе аб прыпыненні сумеснай місіі па знішчэнні сірыйскіх хімічных узбраенняў. НАТА прыпыніла «правядзенне ваенных і грамадзянскіх сустрэч з Расіяй і планаванне сумесных ваенных місій», за выключэннем пасяджэнняў Савета Расія-НАТА (СРН) на ўзроўні паслоў. Савет НАТА таксама прыняў рашэнне пашырыць практычнае супрацоўніцтва з Украінай, уключаючы правядзенне сумесных вучэнняў «у знак падтрымкі гэтай краіны і працэсу дэмакратычных рэформаў». Ён таксама паабяцаў аказаць садзейнічанне ў павышэнне ваенных магчымасцей Украіны.
Краіны «Вялікай сямёркі» прыпынілі ўдзел у мерапрыемствах па падрыхтоўцы да саміту G8, які ў чэрвені павінен быў прайсці ў Сочы і асудзілі «відавочнае парушэнне Расійскай Федэрацыяй суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны». 12 сакавіка была апублікавана заява лідараў краін «Вялікай сямёркі» і Еўрасаюза, якія заклікалі РФ «спыніць усе намаганні, накіраваныя на змяненне статусу Крыма насуперак з украінскім заканадаўствам і ў парушэнне міжнароднага права», «неадкладна спыніць падтрымку правядзення рэферэндуму ў дачыненні да статусу Крыма, які наўпрост парушае Канстытуцыю Украіны», і «неадкладна пачаць дээскалацыю канфлікту ў Крыме і іншых частак Украіны, вярнуць свае войскі назад на базы і гарнізоны, дзе яны знаходзіліся да крызісу, і пачаць прамыя перамовы з урадам Украіны».
АБСЕ па просьбе Украіны сфармавала місію назіральнікаў на перыяд з 5 па 12 сакавіка. Праграмай знаходжання місіі было прадугледжана наведванне ваенных аб’ектаў Узброеных Сіл Украіны і расійскага Чарнаморскага флоту на тэрыторыі Крыму. 6 сакавіка місія адправілася ў Крым, аднак была спыненая ўзброенымі людзьмі без знакаў адрознення на блакпосце на мяжы Херсонскай вобласці і Крыму і была вымушана вярнуцца ў Херсон. 7 сакавіка назіральнікі АБСЕ распачалі другую спробу трапіць у Крым, аднак, як і раней, ваенныя без знакаў адрознення не далі ім гэтага зрабіць, заяўляючы, што ў назіральнікаў няма паўнамоцтваў на ўезд у Крым. Пры гэтым былі зроблены стрэлы ў паветра. 7 сакавіка Астрыд Торс выказала асцярогі, што «сітуацыя, якая склалася на Крымскім паўвостраве, нясе пагрозу бяспецы і жыцці мясцовым крымскататарскай і ўкраінскай суполкам». Пры гэтым яна не выявіла ніякіх доказаў парушэнняў або пагроз для правоў рускамоўных грамадзян. 11 сакавіка АБСЕ таксама адмовіла крымскім уладам у напрамку сваіх назіральнікаў на рэфэрэндум аб статусе Крыму, які яна прызнала нелегітымным.
У падтрымку тэрытарыяльнай цэласнасці, незалежнасці, суверэнітэту і існуючых меж Украіны, супраць расійскага ваеннага ўмяшання выказаліся прадстаўнікі Албаніі, Балгарыі , Грэцыі , Грузіі , Ірландыі , Іспаніі , Італіі , Румыніі  , Фінляндыі  , Чарнагорыі , Швецыі , Канады      , Аўстраліі  , Новай Зеландыі.
Рэзка негатыўную рэакцыю на дзеянні Расіі прадэманстравалі краіны Цэнтральнай Еўропы і Прыбалтыкі — Чэхіі   , Польшчы , Латвіі  , Літвы   , Эстоніі. Вышаградская група назвала дзеянні Расіі ваеннай інтэрвенцыяй і заклікала Еўрапейскі саюз і НАТА дапамагчы Украіне.
Прадстаўнік КНР Цынь Ган выказаў заклапочанасць сітуацыяй, якая склалася ва Украіне, а таксама асудзіў гвалтоўныя акты, якія мелі месца. Ён заявіў, што Кітай здаўна прытрымліваецца прынцыпу неўмяшання ва ўнутраныя справы, паважае незалежнасць, суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць Украіны. 7 сакавіка афіцыйнае кітайскае інфармацыйнае агенцтва «» ў сваім каментарыі адзначыла, што «на прыкладзе Украіны людзі іншых краін свету ў чарговы раз убачылі, як адна вялікая краіна раскалолася на часткі з-за грубых і эгаістычных паводзін Захаду». У каментары сцвярджалася, што ва ўкраінскім пытанні Расія «абараняе свае легітымныя інтарэсы», а «Украіна знаходзіцца на парозе хаосу і развалу, справакаванага Захадам». Заходнія краіны, адзначае агенцтва, «недаацанілі гатоўнасць Расіі абараняць свае асноўныя інтарэсы ва Украіне, а расійскія лідары яшчэ раз пацвердзілі свой аўтарытэт і праніклівасць пры падрыхтоўцы і правядзенні эфектыўных контрзахадаў». Як гаворыцца ў заяве МЗС КНР, 10 сакавіка старшыня КНР Сі Цзіньпін у тэлефоннай размове з прэзідэнтам ЗША Баракам Абамам заявіў, што Кітай выступае за вырашэнне сітуацыі, якая склалася ва Украіне, «палітычнымі і дыпламатычнымі сродкамі». «''Кітайскі бок ва ўкраінскім пытанні прытрымліваецца аб’ектыўнай і справядлівай пазіцыі. Сітуацыя ва Украіне надзвычай складаная, у цяперашніх умовах усім бакам неабходна захоўваць халаднакроўнасць і стрыманасць, пазбягаць крокаў, якія могуць прывесці да росту напружанасці. Неабходна захоўваць курс на вырашэнне крызісу палітычнымі і дыпламатычнымі сродкамі''», — падкрэсліў Сі Цзіньпін. Раней МЗС КНР заяўляў, што выступае супраць практыкі пагрозы санкцыямі ў міжнародных адносінах. 15 сакавіка, пасля галасавання ў Савеце Бяспекі па праекце рэзалюцыі, якая асуджае правядзенне рэферэндуму аб статусе Крыму, пастаянны прадстаўнік Кітая пры ААН Лю Цзеі заявіў, што «''замежнае ўмяшанне з’яўляецца важным фактарам, якія прыводзяць да жорсткіх сутыкненняў на вуліцах Украіны і крызісу ў краіне. Невыкананне дамоўленасці ад 21 лютага яшчэ больш пагоршыла беспарадкі ва Украіне, прывёўшы да сур’ёзных сацыяльна-эканамічных наступстваў для краіны», асудзіў «усё экстрэмісцкія і гвалтоўныя дзеянні''» і агучыў кітайскі план урэгулявання праблемы. Кітай прапанаваў заснаваць міжнародную структуру для выпрацоўкі палітычнага вырашэння праблемы Крыму. Да стварэння падобнай групы ўсе ўдзельнікі канфлікту (уключаючы Расію) павінны былі б устрымацца ад аднабаковых дзеянняў.
6 сакавіка заявіла, што Індыя ўважліва сочыць за падзеямі ва Украіне. «Мы занепакоеныя эскалацыяй напружанасці… Індыя заклікае да дыпламатычных намаганняў з тым, каб існуючыя праблемы паміж Украінай і суседнімі краінамі вырашаліся шляхам канструктыўнага дыялогу». заявіла, што Пакістан спадзяецца, што палітычны крызіс ва Украіне будзе вырашаны мірным шляхам.
Прэзідэнт Сірыі Башар Асад накіраваў Уладзіміру Пуціну тэлеграму, у якой пацвердзіў «падтрымку Сірыяй рацыянальнага міралюбнага курсу прэзідэнта Пуціна на аднаўленне стабільнасці ў краінах свету і барацьбу з экстрэмізмам і тэрарызмам».
Міністр замежных спраў Кубы Бруна Радрыгес у сваёй заяве падтрымаў РФ і асудзіў умяшанне ЗША і НАТА ва ўнутраныя справы Украіны. Куба, паводле слоў міністра, адхіляе «крывадушнасць, падвойныя стандарты і адкрытыя агрэсіўныя дзеянні і заявы НАТА на гэты конт».
КНДР падтрымала дзеянні Расіі ў Крыме. Пасол КНДР у Маскве Кім Ён Джэ адзначыў, што ЗША і краіны Захаду з’яўляюцца завадатарамі ўсіх бед на планеце і параўнаў іх дзеянні ва Украіне з палітыкай ізаляцыі і задушэння КНДР і абвастрэннем сітуацыі на Карэйскім паўвостраве.
выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з развіццём сітуацыі ва Украіне: «''Казахстан заклікае ўсе залучаныя бакі адмовіцца ад сілавых варыянтаў урэгулявання сітуацыі і распачаць максімальныя палітычныя намаганні ў мэтах вырашэння гэтай праблемы перагаворным шляхам. Дадзенае рашэнне павінна грунтавацца на фундаментальных прынцыпах міжнароднага права''».
12 сакавіка прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка, паводле сцвярджэння «Бі-бі-сі», заявіў, што прызнанне цэласнасці Украіны застаецца прынцыповай пазіцыяй афіцыйнага Мінска, і выказаў гатоўнасць аказаць гуманітарную падтрымку суседняй краіне. Аднак на афіцыйным сайце прэзідэнта Беларусі тэма «цэласнасці Украіны» сфармуляваная некалькі інакш: «Я ў жарт адказваю: […] даручыце нам гэтую краіну, і да канца года мы забяспечым там і стабільнасць, і адзінства народа, і цэласнасць дзяржавы».
Часткова прызнаная Рэспубліка Абхазія выказала падтрымку дзеянням Расіі ва Украіне. «Рашэнні расійскага кіраўніцтва па забеспячэнні бяспекі грамадзян РФ і суайчыннікаў, якія пражываюць ва Украіне, будуць спрыяць палітычнай і сацыяльна-эканамічнай стабільнасці, міжнацыянальнай згодзе, захаванню правоў і свабод чалавека, як ва ўсёй Украіне, так і ў Аўтаномнай Рэспубліцы Крым» — заявіў спікер Валерый Бганба. Прэзідэнт часткова прызнанай Паўднёвай Асеціі падтрымаў рашэнне аб выкарыстанні расійскіх войскаў ва Украіне. «Сітуацыю ва Украіне трэба вярнуць у палітычнае рэчышча і выключыць пагрозу жыццям расійскіх грамадзян», — заявіў Цібілаў 3 сакавіка, у ходзе нарады з кіраўнікамі сілавых структур рэспублікі.
13 сакавіка Еўрапейскі суд па правах чалавека пачаў разгляд заявы ўрада Украіны супраць Расіі адносна прыняцця рашэння аб недапушчальнасці прымянення сілы і ваеннага кантынгенту, якое можа прывесці да парушэння правоў грамадзян і стварэнню небяспекі для іх жыцця і здароўя на тэрыторыі Украіны, і прыняў забяспечваюць меры, фактычна забараніўшы Расіі выкарыстоўваць ваенны кантынгент на тэрыторыі Украіны.
Прызнаваць непарушнасць дзяржаўных межаў Украіны Расію абавязваў таксама Дагавор пра сяброўства, супрацоўніцтва і партнёрства паміж Украінай і Расіяй.
Ваенная рэакцыя
Рашэнні арганізацый
НАТА:
прыняла ўдзел у сумесных з саюзнікамі па НАТА вучэннях у Чорным моры.
накіравала выведвальны самалёт патруляваць мяжу Украіны з Польшчай і Румыніяй.
перакінула 6 знішчальнікаў F-16s у Прыбалтыку.
прыняла ўдзел у сумесных з саюзнікамі па НАТА вучэннях на сваёй тэрыторыі.
прапанавала размясціць на сваёй тэрыторыі дадаткова ад 12 да 15 расійскіх ваенных самалётаў. У адказ Расія перадыслакавала 6 расійскіх знішчальнікаў Су-27 і 3 ваенна-транспартныя самалёты з авіяцыйна-тэхнічным персаналам ў Бабруйск, а таксама самалёт далёкага радыёлакацыйнага выяўлення А-50 у Баранавічы.
Малдова прывяла ў павышаную боегатоўнасць.
Прававая кваліфікацыя
Прававеды, якія выказваюцца супраць Крыму, выкарыстоўваюць розныя аргументы. Так, Крысціян Марксен — доктар права Інстытута публічнага і міжнароднага права Інстытута Макса Планка адзначае, што аднабаковае абвяшчэнне незалежнасці не з’яўляецца само па сабе проціпраўным, як было пацверджана рашэннем Міжнароднага суда ААН па, аднак акалічнасць, пры якіх адбылося такое абвяшчэнне, у прыватнасці акупацыя тэрыторыі, могуць зрабіць абвяшчэнне незалежнасці проціпраўным. Прафесар права Оксфардскага ўніверсітэта Юр Відмар адзначае, што хоць аднабаковае абвяшчэнне незалежнасці Крыму не парушае міжнароднае права і не з’яўляецца проціпраўным, у жыхароў Крыма адсутнічала права на абвяшчэнне незалежнасці, і такім чынам, пытанне прызнання застаецца выключна палітычным. Гэтак жа ён паўтарае аргумент аб незаконным выкарыстанні сілы з боку Расійскай Федэрацыі, як падставе для неправамернасці абвяшчэння незалежнасці. Лаўры Малксоа, прафесар Тартускага ўніверсітэта, лічыць, што хоць фармальна абвяшчэнне незалежнасці Крымам і не парушае міжнароднае права, яго прызнанне з боку Расійскай Федэрацыі ідзе насуперак з прыярытэтам тэрытарыяльнай цэласнасці і суверэннасці над правам на самавызначэнне або правам на незалежнасць, якое абвяшчалася Расійскай Федэрацый. Прафесар права Універсітэта Святога Томаса Роберт Дэлахунці, сцвярджае, што не толькі сецэсія Крыма, але і нават абвяшчэнне незалежнасці Косава было незаконным і павінна разглядацца як выключэнне sui generis і не павінна паўтарыцца.
Расійскія прававеды ў масе сваёй прытрымліваюцца канцэпцыі правамернасці незалежнасці Крыму. Так Сазонава, Талстых і Талкачоў звязваюць правамернасць рэферэндуму з «антыканстытуцыйным пераваротам» у Кіеве ў лютым 2014 года, які на іх думку прывёў да страты Украінай суверэнітэту над часткай тэрыторый. Падобны пункт гледжання, у частцы перавароту займаюць Варонін, Кулябякін і Нікалаеў. У той жа час, Саўрыга адзначае, што хоць само па сабе абвяшчэнне незалежнасці не супярэчыць міжнароднаму праву, незалежна ад таго звязана яно з правам на самавызначэнне або не, яно патрабуе, што б абвяшчэнне незалежнасці адбылося без уплыву звонку, які дазволіў б казаць аб тым, што орган новай дзяржавы, які абвясціў незалежнасць, дзейнічаў пад кантролем трэцяй дзяржавы. Гэтак жа Саўрыга адзначае абсурднасць заяў пра страту суверэнітэту над часткай тэрыторыі або фарміраванні новай дзяржавы ў выніку перавароту, так як міжнароднае права прытрымліваецца дактрыны.
Старое Гарадзішча
Старо́е Гарадзі́шча (, Старое Городище) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гайненскага сельсавета.
Да 24 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Гайненскага сельсавета, да 28 мая 2013 года — у склад Лагазінскага сельсавета.
Шэлег (значэнні)
Шэ́лег (з нямецкай Schilling) — старажытная нямецкая грашовая адзінка (салід), таксама прозвішча.
Карміргюх (Аскеран)
Карміргюх (Կարմիրգյուղ, Гізілоба (Qızıloba) — сяло ў Аскеранскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Джуліян Швінгер
Джуліян Сеймур Швінгер (Julian Seymour Schwinger;, Нью-Ёрк, ЗША — , Лос-Анджэлес, ЗША) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1965) «За фундаментальныя працы па квантавай электрадынаміцы, якія мелі глыбокія наступствы для фізікі элементарных часціц» сумесна з Рычардам Фейнманам і Сін’ітыра Таманагай.
Швінгер зрабіў істотны ўклад у такія раздзелы тэарэтычнай фізікі як ядзерная фізіка, атамная фізіка, фізіка элементарных часціц, статыстычная механіка, класічная электрадынаміка, агульная тэорыя адноснасці.
Басаў
Ба́саў — рускае прозвішча.
Ор’енг (камуна)
Камуна Ор’енг (Årjängs kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Вермланд у цэнтральнай Швецыі на мяжы з Нарвегіей.
Ор’енг 62-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Ор’енг.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 9 838 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 2 гарадскія пасяленні (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Красні
Красні (Քռասնի), Дагдаган (Dağdağan) — сяло ў Аскеранскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Мікалай Генадзевіч Басаў
Мікала́й Гена́дзевіч Ба́саў (, горад Усмань, Тамбоўская губерня — ) — савецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1964). Замежны член Балгарскай АН (1974). Дэпутат Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 9—11 скліканняў ад Масквы.
Біяграфія
У 1958—1972 гадах Басаў з'яўляўся намеснікам дырэктара ФІАН, а з 1973 па 1989 год быў дырэктарам гэтага інстытута. Тут у 1963 годзе ён арганізаваў Лабараторыю квантавай радыёфізікі, якую ўзначальваў да сваёй смерці. У 1962 годзе Басаў быў абраны членам-карэспандэнтам АН СССР, а ў 1966 годзе — акадэмікам АН СССР, пасля абіраўся ў прэзідыум Акадэміі навук (член прэзідыума АН СССР з 1967 па 1990 год, РАН з 1991). Басаў быў галоўным рэдактарам часопісаў «Навука», «Квант», «Квантавая электроніка», «Прырода», у 1978—1990 гадах з'яўляўся старшынёй праўлення Усесаюзнага асветніцкага таварыства «Веды», быў зменены на гэтай пасадзе К. В. Фраловым.
Кятук
Кятук (Քյաթուկ), Аггедык (Ağgədik) — сяло ў Аскеранскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Сыраеўшчына
Сырае́ўшчына (, Сыроевщина) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гайненскага сельсавета.
Да 24 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Кузевіцкага сельсавета, да 28 мая 2013 года — у склад Лагазінскага сельсавета.
Сялец (Лагойскі раён)
Сяле́ц (, Селец) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гайненскага сельсавета.
Да 24 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Гайненскага сельсавета, да 28 мая 2013 года — у склад Лагазінскага сельсавета.
Лебяда белая
Лебяда звычайная, Лебяда белая (Chenopodium album) — кветкавая травяністая расліна сямейства лебядовых. Пустазелле.
Назва
Лебяда звычайная, свіная лабада, лебяда белая, лабада.
Батанічнае апісанне
Аднагадовая расліна. Корань стрыжнёвы, галінасты. Сцябло прамое, галінастае, вышынёй да 10-150 см, з мучністым налётам, нярэдка з чырванаватымі плямкамі каля асновы чаранкоў. Лісце яйцападобна-рамбічнае, падоўжана-чаранковае, няправільна-лопасцевае або няправільна-зубчастае, іншы раз трохлопасцевае. Кветкавыя клубочкі сабраны ў добра разгалінаваную мяцёлку. Размнажаецца насеннем (да 100-200 тыс. з адной расліны).
Пашырэнне
Расце па аблогах, як пустазелле на палях, у садах і агародах, каля платоў, пабудоў, уздоўж дарог. На Беларусі цвіце ў чэрвені-верасні.
Выкарыстанне
Маладыя парасткі спажываюцца. Настой травы — процізапаленчы, абязбольвальны і заспакаяльны сродак.
Чарлз Хард Таўнс
Чарлз Хард Таўнс (Charles Hard Townes; нар., Грынвіл, Паўднёвая Караліна) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1964). Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1956), замежны член РАН (1994). Хрысціянін баптысцкага веравызнання.
Ратушная плошча (Вільнюс)
Ра́тушная плошча (Rotušės aikštė) — плошча ў цэнтральнай частцы Вільні, у Старым Горадзе. На ім збягаюцца вуліцы Вялікая, Шкляная і Нямецкая. Другая гістарычная назва плошчы — Рынак.
Гісторыя
Трохвугольная плошча Рынак утварыўся ў XV ст. у цэнтры Вільні на месцы скрыжавання гандлёвых шляхоў. Побач з Рынкам будаваліся заезныя двары, дамы купцоў і рамеснікаў. На плошчы збудавалі ратушу, якая ўпамінаецца ў крыніцах XVI ст. Да сярэдзіны XVII ст. на плошчы стаялі шыбеніца і эшафот. Пазней іх перанеслі за межы горада. У 1799 годзе скончылася будаванне новай ратушы ў стылі класіцызму паводле праекту архітэктара Лаўрына Гуцэвіча.