cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ТГМ 3Т
Мадыфікацыі
Канструкцыя машыны мяркуе магчымасць яе шырокага мадыфікавання, у прыватнасці — стварэнне варыянтаў з пяццю і шасцю апорнымі коўзанкамі, з адкрытым і закрытым корпусам, з усталяванымі вадамётным або шрубавым рухавікамі для фарсіравання водных перашкод.
Гектар (міфалогія)
Ге́ктар (Ἕκτωρ, «трымальнік»), у старажытнагрэчаскай міфалогіі найхрабрэйшы правадыр траянскай войска, галоўны траянскі герой у «Іліядзе», сын Прыяма і Гекубы. Паводле Стэсіхара, Еўфарыяна і Аляксандра Эталійскага, сын Апалона, тое ж у Івіка і Лікафрона.
Муж Андрамахі. Быў велізарнага росту. Паводле даўніяў і пеўкетаў, насіў валасы доўгія ззаду і кароткія спераду.
Забіў Патрокла, сябра Ахіла, і сам быў забіты Ахілам, які некалькі разоў працягнуў яго цела сваёй калясніцай вакол сцен Троі і затым за выкуп выдаў Прыяму. Паводле некаторых аўтараў, цела Гектара выкуплена роўнай вагай золата (паводле Гамера — большай вагай).
Яго косці былі паводле вяшчання аракула перанесены з Іліёна ў Фівы, там яго магіла ў крыніцы Эдыподыі. Гай Гектара знаходзіўся ў Афрыніі (Траада). Іншую магілу паказвалі ў Троі.
Дзеючая асоба трагедый Еўрыпіда «Аляксандр», Псеўда-Еўрыпіда «Рэс», Астыдаманта Малодшага «Гектар», трагедыі Невія «Гектар, які сыходзіць».
У фільме «Троя» яго ролю выканаў Эрык Бана.
У гонар Гектара названы астэроід (624) Гектар, адкрыты ў 1907 годзе.
У масавай культуры У сярэдневяковай Францыі, дзе прыкладна ў XIV стагоддзі з'явіліся сучасныя ігральныя карты («класічныя», або «французскія»), «карцінкі» (карты з персанажамі — каралямі, дамамі і валетамі) былі звязаны з тымі ці іншымі гістарычнымі або легендарнымі персанажамі. Званковы валет адпавядаў Гектару.
Тэксты пірамід
Тэксты Пірамід — найстаражытнейшы твор егіпецкай рэлігійнай і памінальнай літаратуры, які дайшоў да нас. Назву яны атрымалі паводле месца свайго знаходжання: яны пакрываюць сцены ўнутраных памяшканняў пірамід, размешчаных у Сакары, некропалі фараонаў Мемфіса, і пабудаваных дзесьці паміж 2350 і 2175 гг. да н.э. У гэтых пірамідах былі пахаваны: фараон Унас (V дынастыя, сярэдзіна XXIV ст. да н.э.) і чатыры фараоны VI дынастыі — Тэці, Пепі I, Мерэнра і Пепі II Неферкара (XXII ст. да н.э.). Такім чынам, піраміды, якія змяшчаюць Тэксты, былі ўзведзены на працягу паўтара стагоддзя. Самі тэксты хутчэй за ўсё старэйшыя за піраміды, і былі створаны задоўга да аб'яднання Паўночнага і Паўднёвага Егіпта (каля 3000 г. да н.э.).
Адкрыццё
Тэксты Пірамід былі адкрыты часткова Марыэтам у 1880, калі ён пачаў абследаванне пірамід Сакары па ініцыятыве Гастона Масперо. Пасля смерці Марыэта Масперо працягнуў у 1881 г. раскопкі і к 1894 г. выдаў усе знойдзеныя ім тэксты, дадаўшы да іх пераклады.
Пераклад
Нягледзячы на тое, што параўнальна невялікая колькасць тэкстаў пацярпела ад часу і рабаўнікоў грабніц, іх чытанне, пераклад і тлумачэнне да сённяшняга дня ствараюць нямала праблем. Тэксты вельмі складаныя як у граматычным, так і ў лексічным планах, а арфаграфія незвычайная (з-за сваёй старажытнасці). У іх змяшчаецца шмат намёкаў на невядомыя нам міфы і легенды. Першая спроба перакладу тэкстаў належыць Гастону Масперо, які ў 1882 г. пачаў па чарзе публікаваць іерагліфічныя тэксты і іх пераклады. Пазней яны былі выдадзены адным томам у 1894 г.
У 1910 г. Курт Зетэ ажыцявіў наступнае выданне «Тэкстаў». Ён сістэматызаваў іх, згрупаваўшы ў «Выслоўі» (Sprüche), пранумараваў (яго нумарацыя тэкстаў выкарыстоўваецца навукоўцамі дагэтуль). Тэксты выдаваліся і перакладаліся на французскую (Г. Масперо, Л. Спелеерс), нямецкую (К. Зетэ), англійскую мовы (С. А. Б. Мерсер, Р. А. Фолкнер, А. П'янкаў).
Змест
С. Мерсер вылучае сярод Тэкстаў Пірамід наступныя сюжэты : Доўгі час навукоўцы лічылі, што асобныя тэксты пірамід ніяк адзін з адным не звязаны, не складаюць адзінага тэксту, і іх размяшчэнне ўнутры піраміды абумоўліваецца толькі жаданнем таго, хто іх там пісаў. Аднак М. Э. Мацье ў 1947 г. прапанавала новы парадак чытання тэкстаў (ад уваходу ў піраміду да саркафага фараона). Таксама яна выказала пункт гледжання, што Тэксты Пірамід — гэта словы адзінага памінальнага рытуалу, якія прамаўляліся ў час той часткі гэтай цырымоніі, якая адбывалася ўнутры піраміды.
Андрэй Іванавіч Цёмкін
Андрэ́й Іва́навіч Цё́мкін (, п. Ветранка — ) — савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Скончыў Інстытут чырвонай прафесуры (1932).
Удзельнік Грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войнаў. З 1922 года на савецкай і партыйнай рабоце. З 1932 года на палітрабоце ў Чырвонай Арміі, з 1935 года ў Аб'яднанай беларускай ваеннай школе—пампаліт.
У 1937—1938 гадах — 1-ы намеснік Старшыні Савета Народных Камісараў Беларускай ССР.
У студзені 1939 года быў прызначаны Старшынёй Арганізацыйнага камітэта Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР па Мінскай вобласці, праз год стаў Старшынёй Мінскага абласнога выканаўчага камітэта.
У 1941—1946 гадах — у Чырвонай Арміі: начальнік палітаддзела тылу 6-й гвардзейскай арміі.
З 1946 года быў прызначаны начальнікам Упраўлення па справах сельскага і калгаснага будаўніцтва пры Савеце Міністраў БССР.
З 1950 года — намеснік міністра камунальнай гаспадаркі БССР, у 1958—1959 гадах — намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння пры Савеце Міністраў БССР.
Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання.
Гарбаніян ап Коэль
Га́рбаніян (Garbonian; каля 390 — каля 460) — сын Коэля Старога, караля Эбрука. У 420 годзе яго бацька памёр і каралём Эбрука стаў яго старэйшы брат Кенеу. Гарбаніян атрымаў паўночна-ўсходнія землі. У сярэдзіне V стагоддзя ён выкарыстоўваў англасаксаў, пад правадырствам Эсы, у якасці наймітаў для войнаў супраць піктаў. Гарбаніян памёр у сярэдзіне V стагоддзя. Яго спадчыннікам стаў Дыўнуал, які мог даводзіцца яму як сынам, так і пляменнікам (сынам Кенеу).
Абак
Аба́к, аба́ка, аба́кс (ἄβαξ,, abacus — дошка) — дошка з жалабкамі, па якіх перасоўваліся каменьчыкі або косткі, выкарыстоўвалася для арыфметычных вылічэнняў у Старажытнай Грэцыі і Старажытным Рыме з 4 стагоддзя да н. э. У Заходняй Еўропе выкарыстоўвалася да 18 стагоддзя.
Абрахам Артэлій
Абрахам Артэ́лій (Abraham Ortelius, таксама Ortels, Oertel, Orthellius, Wortels; 14.4.1527, Антверпен―28.6.1598, Антверпен), сярэднявечны фламандскі географ і картограф, называны сучаснікамі «Пталемеем 16 стагоддзя». Аўтар атласа свету «Theatrum Orbis Terrarum» (1570), які, фактычна, быў першым сапраўдным атласам. Удзельнічаў ва ўкладанні атласа Браўна.
Аляксандр Сяргеевіч Свірэпа
Аляксандр Свірэпа (нар., Мар’іна Горка) — беларускі футбаліст, абаронца мінскага «Дынама».
Клубная кар’ера
Выхаванец Пухавіцкай ДЮСШ, першы трэнер Дзмітрый Анатолевіч Ламака, у 2015 годзе пачаў прыцягвацца да складу мар’інагорскай «Вікторыі» ў Другой лізе.
У 2016 годзе далучыўся да першалігавай «Зоркі-БДУ». З верасня 2019 года замацаваўся ў стартавым складзе каманды, аднак на наступны сезон страціў месца ў складзе клуба, які змяніў назву на «Энергетык-БДУ». У сезоне 2018 зрэдку з’яўляўся на полі, часцей заставаўся на лаўцы запасных, аднак каманда заваявала месца ў Вышэйшай лізе.
Сезон 2019 пачынаў у дублі «Энергетыка-БДУ». 21 чэрвеня 2019 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у матчы супраць мінскага «Тарпеда» (2:1). У далейшым у сезоне 2019 працягваў часам з’яўляцца на полі, а ў 2020 годзе ўжо трывала выхадзіў у стартавым складзе.
У пачатку 2022 года стаў капітанам каманды. Тады ж стаў выкарыстоўвацца на пазіцыі паўабаронцы (раней заўсёды гуляў у абароне), у выніку за сезон адзначыўся сямю галамі і стаў другім бамбардзірам каманды пасля Бабура Абдыхалікава, чым дапамог «Энергетыку-БДУ» упершыню ў гісторыі заваяваць сярэбраныя медалі.
У снежні 2022 года падпісаў трохгадовы кантракт з мінскім «Дынама».
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2017 года ў складзе юніёрскай зборнай Беларусі (да 19 гадоў) прымаў удзел у адборачным раўндзе чэмпіянату Еўропы.
4 верасня 2020 года правёў сваю адзіную сустрэчу за моладзевую зборную Беларусі, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у адборачным матчы чэмпіянату Еўропы супраць Нідэрландаў (0:7)
Канстанцін Уладзіміравіч Бялоў
Канстанцін Бялоў (Константин Владимирович Белов; нар., г. Ашгабат, Туркменістан) — расійскі футбаліст, нападнік.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Ашхабадзе, дзе і пачаў займацца футболам. Потым патрапіў у школу маскоўскага «Лакаматыва», выхаванцам якой і з’яўляецца. Выступаў за моладзевы склад пермскага «Амкара» і «Масквы», Разанскую «Зорку», «Хімкі», латвійскую «Юрмалу», санкт-пецярбургскі «Петротрэст», беларэчанск «Хімік», «Каломну» і «Афіпс» з г/п Афіпскі.
У 2016 годзе далучыўся да «Іслачы». У ліпені 2016 года быў на праглядзе ў гродненскім «Нёмане», але ў выніку кантрак не быў падпісаны.
IC 3692
IC 3692 — галактыка тыпу SBa (кампактная выцягнутая галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Апелдорнскі тэалагічны ўніверсітэт
Апелдорнскі тэалагічны ўніверсітэт (Theologische Universiteit Apeldoorn) — нідэрландская вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Апелдорн.
Агульная характарыстыка
Універсітэт — нідэрландская тэалагічная ВНУ хрысціянскай рэфармацкай (пратэстанцкай) царквы. Курс навучання доўжыцца шэсць гадоў. Першыя тры гады студэнт вучыцца на бакалаўра. Навучанне ўключае мовы грэчаскую, лацінскую мовы і біблейскі іўрыт. У наступнай трохгадовай магістарскай праграме разглядаюцца далейшыя даследаванні і спецыялізацыя. Навучанне спецыяльна накіравана на адукацыю пастараў для хрысціянскіх рэфармацкіх (пратэстанцкіх) цэркваў. Праграма навучання складаецца з такіх прадметаў, як этыка, апалагетыка, Стары і Новы Запавет, кананічныя студыі, дагматыка, царкоўная гісторыя, царкоўнае права і інш.
Фрыц Вальтэр
Фрыдрых (Фрыц) Вальтэр (Friedrich «Fritz» Walter;  — ) — нямецкі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1954 у складзе нацыянальнай зборнай ФРГ.
Тонкая кішка
Тонкая кішка у дарослага чалавека ў сярэднім дасягае некалькіх метраў. Даўжыня тонкай кішкі ў нябожчыка на 50% даўжэй, бо пры смерці страчваецца мышачны тонус. У дыяметр тонкая кішка дасягае 2,5—3 см. Паверхня тонкай кішкі можа павялічыцца з-за сваёй асаблівай структуры, і можа скласці каля 6 метраў у даўжыню.
Дзяленне
Тонкая кішка складаецца з трох структурных частак: дванаццаціперснай, худой і падуздышнай кішак.
Дванаццаціперсная кішка
Дванаццаціперсная кішка пачынаецца пад печанню на ўзроўні 12 груднога або 1 паяснічнай пазванка, справа ад пазваночага слупа. Пачынаючыся ад страўніка, кішка ідзе злева направа і ззаду, затым паварочвае ўніз і спускаецца зьпераду да правай ныркі да ўзроўню другога або верхняга аддзела 3 паяснічнага пазванка; тут яна паварочвае налева, размяшчаючыся амаль гарызантальна і перасякаючы спераду ніжнюю полую вену, а затым ідзе на ўскос да брушной аорты, і, нарэшце, на ўзроўні цела першага або другога паяснічнага пазванка, злева ад яго, пераходзіць у худую кішку. Такім чынам, дванаццаціперсная кішка ўтварае падкову або няпоўнае колца, якое ахоплівае галоўку і збольшага цела падстраўнікавай залозы.
Пачатковы аддзел кішкі называецца верхняй часткай (Pars superior), другі аддзел — сыходнай часткай (Pars descendens), апошні аддзел — гарызантальнай або ніжняй часткай (Pars horisontalis, inferior), якая непасрэдна пераходзіць ва ўзыходную частку (Pars ascendens). Пры пераходзе верхняй часткі ў сыходную ўтвораецца верхні выгіб дванаццаціперснай кішкі (Flexura duodeni superior), пры пераходзе зыходнай часткі ў гарызантальную ўтвораецца ніжні выгіб (Flexura duodeni inferior), і, нарэшце, пры пераходзе кішкі ў худую ўтвораецца круты выгіб (Flexura duodenojejunalis).
Худая кішка
Сярэднім аддзелам тонкай кішкі, які размяшчаецца паміж дванаццаціперснай і падуздышнай кішкамі, з'яўляецца худая кішка. У сценцы худой кішкі размяшчаюцца два пласты мышачнай тканкі, як знешні падоўжны і ўнутраны цыркулярны. Акрамя таго, гладкацягліцавыя клеткі ёсць у слізістай абалонцы кішкі. Даўжыня худой кішкі ў дарослага чалавека дасягае 0,9—1,8 метраў. У жанчын яна карацей за мужчынскія. У жывога чалавека кішка знаходзіцца ў танічнымі напружаным стане. Пасля смерці яна расцягваецца і яе даўжыня можа дасягаць 2,4 метры.
Якой-небудзь выразна выяўленай анатамічнай структуры, якая падзяляла б худую і падуздышную кішкі не існуе. Аднак маюцца выразныя адрозненні паміж гэтымі двума аддзеламі тонкай кішкі, напрыклад, падуздышная мае большы дыяметр, яе сценка таўшчэй за сценку худой і яна больш багата забяспечаная сасудамі.
Падуздышная кішка
Падуздышная кішка размяшчаецца ў правай ніжняй частцы брушной поласці ў правым боку падуздышнай ямкі, паміж худой кішкай і сляпой кішкай, якая з'яўляецца верхнім аддзелам тоўстай кішкі. Ад апошняй яна аддзяляецца ілеацэкальным клапанам.
Тоўстая кішка
То́ўстая кішка́ (Intestinum crassum) — ніжняя, канцавая частка страўнікава-кішачнага тракта, менавіта ў ніжняй частцы праходзіць у асноўным усмоктваньне вады і фармавання з ежавай кашыцы (хімуса) афорлеменнага калу. З'яўляецца вытворным задняй кішкі.
Тоўстая кішка мае такую назву, бо яе сценкі таўшчэй за сценкі тонкай кішкі за кошт большай таўшчыні цягліцавага і злучальнатканкавага слаёў, а таксама таму, што дыяметр яе ўнутраннага прагала, ці паражніны, таксама больш за дыяметр прагала тонкай кішкі.
Фунцыі
Працэс праходжання ежы праз тоўстую кішку займае каля 16 гадзін. У ёй з астаткаў ежы выдаляюцца вада і некаторыя пажыўныя рэчывы, перад тым, як прадукты стрававання будць выдаленыя з арганізму. Тоўстая кішка паглынае вітаміны, якія ўтвараюцца абадочнымі бактэрыямі, як вітамін К, вітамін В12, тыямін і рыбафлавін. У тоўстай кішцы таксама ўшчыльняюцца фекаліи да тога стану пакуль яны не змогуць быць вызваленыя праз анус у працэсе дэфекацыі.
1865 год у гісторыі астраноміі
1865 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Клаўт
Клаўт (Claut) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Пардэнонэ.
Насельніцтва складае 1076 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 6 чал./км². Займае плошчу 166 км². Паштовы індэкс — 33080. Тэлефонны код — 0427.
Заступнікам населенага пункта лічыцца Святы Георгій Перамаганосец.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Вольга Мікалаеўна Даманава
Біяграфія
Скончыла Мінскае мастацкае вучылішча ў 1978 годзе. Вучылася ў А. Малішэўскага. Удзельніца мастацкіх выстаў з 1980 года. З 2007 жыве і працуе ў Японіі.
Творчасць
У ранняй творчасці сімволіка-алегарычнае асэнсаванне рэчаіснасці (серыя з 9 работ «Успамін пра Русь», 1989—1990). У творах «Збіральнікі галля» (1994), «Збіральнікі камення» (1995), «Малітва» (1997) і інш. асацыятыўна-філасофская трактоўка вобразаў, увасобленая праз нюансавы колеравы лад. Працуе таксама ў плакаце («Не парушаць экалагічную раўнавагу!», «У што веру?»).
Работы знаходзяцца ў Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, фондах БСМ.
Аўтар шэрагу выставак, у т.л. персанальных, у Беларусі і за мяжой, у Японіі.
Знак Скарыны
Знак Скарыны — асабісты сігнет Францыска Скарыны, на якім былі выяўлены прамяністае Сонца анфас з прытуленым справа маладзіком з тварам у профіль. Мяркуецца, што гэтым, магчыма, сімвалізавалася сонечнае зацьменне 1486 года, і што Скарына такім чынам паказваў год свайго нараджэння. З гэтым спрачаецца думка, паводле якой сонца — сімвал асветы, святла, цяпла, вечнасці, а малады (а не ветахавы) месяц — росту і маладосці.
Хенгіст Кенцкі
Хе́нгіст, або Хе́нгест (Hengest «жарабец»; памёр каля 488) — легендарны першы кароль Кента, брат Хорсы і бацька Эска.
Абел Янсзан Тасман
Ушанаванне памяці
У памяць аб Абелу Янсзане Тасмане названыя:
Хенгіст Кенцкі
Гістарычны Хенгест
Паводле «Гісторыі брытаў» валійца Ненія (гл. 31, 36-38, 43-46), Хенгест і Хорса былі запрошаны Вортыгернам на трох караблях для абароны ад скотаў, піктаў, а таксама ад рымлян, у тым ліку і ад прэтэнзій Амвросія Аўрэліяна; іх пасялілі на востраве Танет. Брыты абавязаліся забяспечваць англасаксаў харчом, але паколькі колькасць наймітаў вырасла (відавочна, паколькі яны запрашалі да сябе суродзічаў), правізіі стала бракаваць. Хенгест выдаў замуж за Вортыгерна сваю дачку і пераканаў яго наняць іншых сваіх сваякоў і перадаць ім для пасялення вобласць Кантый (Кент). Англасаксы ўшчэнт разбілі піктаў і скотаў. Вортымер, сын Вортыгерна, некалькі разоў змагаўся з англасаксамі з пераменным поспехам, спрабуючы вярнуць Кент, і загінуў у бітве. Пад маркай заключэння міру з Вортыгернам англасаксы вынішчылі брыцкую знаць і ўзялі Вортыгерна ў палон.
Найстаражытная брыцкая крыніца — Гільда, аўтар трактата «Пра пагібель Брытаніі» (першая палова VI ст.) не называе імя Хенгеста, але пацвярджае агульную схему падзей (гл. 23-24): англасаксы былі запрошаны «напышлівым тыранам», іх колькасць бескантрольна ўзрастала, яны сталі жаліцца на недахоп прыпасаў, «перабольшваючы асобныя выпадкі сваёй хітрасцю» і неўзабаве збунтаваліся, разрабавалі і спалілі брыцкія гарады.
Хенгест з’яўляецца ў дзвюх стараанглійскіх паэмах — «Беавульфе» і «Бітве пры Фінсбургу». Паводле гэтых легенд, Хенгест — таксама датчанін, спадарожнік караля Гнефа, які пасля яго гібелі паспяхова захапіў фрызскі горад Фінсбург. Аднак Хенгест легенд і Хенгест, згаданы ў хроніках — не абавязкова адна і тая ж асоба; рэальнасць існавання Хенгеста-караля нярэдка ставіцца пад сумнеў. Існуе версія і пра тое, што Хенгест (жарабец) і Хорса (конь) — адна асоба. Несумнеўна толькі тое, што Кент у V стагоддзі сапраўды быў заселены германамоўнымі перасяленцамі з кантынента.
Хенгест у міфалогіі
Радавод Хенгеста і Хорсы называе іх прапраўнукамі Одзіна. У міфалогіі многіх індаеўрапейскіх народаў прысутнічаюць блізняты-заснавальнікі дзяржаў ці праайцы плямёнаў: гэта Ромул і Рэм, правадыры вандалаў — Ібар і Агіян (пра іх распавядае Павел Дыякан) і іншыя. Ёсць сведчанні і пра культ боскіх блізнят, якія ў многіх традыцыях звязаны з коньмі: старажытнаіндыйскія Ашвіны, блізняты Кастар і Палідэўк (Дыяскуры), якіх уяўлялі вершнікамі на белых конях. Тацыт паведамляе пра культ «Кастара і Полукса» ў германскіх плямёнаў: германцы называлі гэтых багоў «Алкі», і яны шанаваліся «як браты і юнакі». Выказвалася таксама здагадка, што мянушкі «Хенгест і Хорса» звязаны са сцягамі (штандарамі) правадыроў варварскіх войскаў, на якіх нярэдка маляваліся розныя жывёлы.
Атабаскі Вугровай ракі
Атабаскі Вугровай ракі (Eel River Athapaskan peoples) — супольная назва плямён ваілаке, сінкёне, ласік, нангатль, якія да сярэдзіны XIX ст. насялялі ўзбярэжжа Вугровай ракі ў Каліфорніі (ЗША) і размаўлялі на супольнай мове атабаскага паходжання.
Паходжанне атабаскаў Вугровай ракі даволі спрэчнае. Мяркуецца, што іх продкі перасяліліся ў Каліфорнію з Аляскі 8 - 10 стагоддзяў таму. Асноўным заняткам было збіральніцтва жалудоў і арэхаў, лоў ласасёвых рыб і паляванне на сухапутную дзічыну. Жылі ў сталых паселішчах. Лічыцца, што ў першай палове XIX ст. агульная колькасць паселішчаў дасягала 125. Кожная буйная вёска з'яўлялася самастойным тэрытарыяльным аб'яднаннем на чале правадыра.
Пасля 1851 г. атабаскі Вугровай ракі былі пераселены ў рэзервацыі, дзе іх нашчадкі жывуць разам з пома, вінтун і іншымі малымі індзейскімі народамі Каліфорніі.
Джузэпэ Арчымбольда
Джузэпэ Арчымбольда (Giuseppe Arcimboldo), (1527, Мілан — 11 ліпеня 1593, Мілан) — італьянскі мастак.
Жыў у Вене, Празе, Мілане. Майстар фрэсак, жывапісец, тэатральны дэкаратар, графік. У маньерыстычным кірунку вынайшаў свой алегарычны стыль адлюстравання, звязаны з парадаксальнай фантазіяй. Выканаў серыі партрэтаў, складзеных з раслін, прадметаў, сімвалаў і г.д. Сярод вядомых работ: «Лета», «Зіма» (1569), «Флора» (1589), «» (1590) і інш. Творчасць мастака — унікальны прыклад позняга маньерызму, у якой угледжваюць прадбачанне сюррэалізму.
IC 3693
IC 3693 — галактыка тыпу E? (эліптычная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Бруж
Бруж (Bruges, Bruge) — камуна на паўднёвым захадзе Францыі, у дэпартаменце Жыронда рэгіёна Новая Аквітанія. Бруж размешчаны на захад ад Бардо, з’яўляецца яго прыгарадам і ўваходзіць у т.зв. Вялікі Бардо (гарадская супольнасць Бардо). На поўдні мяжуе з камунай Ле-Буска, на захадзе — з камунай Эзін і на поўначы — з камунай Бланкфор. Назва Bruges паходзіць ад лацінскага brucaria («верас»). У даследаванні Эрнеста Негра, прысвечаным тапаніміцы Францыі, прыводзіцца таксама версія паходжання назвы ад гасконскага bruche (у значэнні «хмызняк»).
Свята-Міхайлаўская царква (Расна)
Свята-Міхайлаўская царква — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Расна Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры паселішча.
Гісторыя
Пабудавана ў 1991—1997 гадах з цэглы. У 1867 годзе на гэтым месцы існаваў мураваны Троцкі храм, створаны архітэктарам К. Гросманам.
Насупраць царквы знаходзіцца капліца, якая была пабудавана ў XX стагоддзі з цэглы. Капліца з’яўляецца помнікам народнага дойлідства. Кампактная 4-гранная пабудова пад шатровым дахам з макаўкай і лучковым уваходным праёмам.
Архітэктура
Вырашана ў стылізаваных формах царкоўнай архітэктуры другой паловы XIX стагоддзя. У аснове падоўжна-восевай кампазіцыі храма — цэнтрычны 4-гранны аб’ём малітоўнай залы, завершаны 5-купаллем. Праз кароткую трапезную да якога далучана ўзведзеная над прытворам 2-ярусная 8-гранная шатровая званіца з макаўкай. Да алтарнай сцяны далучаны 3 паўкруглыя апсіды са сферычнымі пакрыццямі. Бакавыя фасады падзелены на 3 праслы з закамарамі, прарэзанымі вузкімі і высокімі арачнымі аконнымі праёмамі.
Ян Вісліцкі
Ян Вісліцкі (каля 1485 — ) — сярэдневяковы літаратар, паэт-лацініст ВКЛ і Польшчы.
Біяграфічныя звесткі
Сын небагатага шляхціча. Ян Вісліцкі нарадзіўся, верагодна, на тэрыторыі летапіснай Літвы паміж Клецкам і Пінскам, дзе цячэ рака Вісліца. Іншыя даследчыкі лічаць месцам яго нараджэння Польшчу.
Апублікаваў у Кракаве новалацінскую паэму «Пруская вайна», прысвечаную перамозе над Тэўтонскім ордэнам у Грунвальдскай бітве (1410) аб'яднаных войскаў Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы.
Творчасць
Ян Вісліцкі пісаў оды, эпіграмы, элегіі, пасланні («Ода да караля Жыгімонта», «Элегія да багародзіцы дзевы Марыі», «Эпіграма на зайздросніка»).
Аўтар эпічнай гістарычнай паэмы «Пруская вайна» (1515), у якой уславіў перамогу над крыжакамі, здабытую як народнае змаганне. Твор вызначаецца манументальнасцю батальных сцэн, пластычнасцю вобразаў прыроды. Паэма стаіць каля вытокаў жанру эпапеі ў беларускай, польскай і літоўскай літаратурах.
Скароднае (Дзяржынскі раён)
Скаро́днае (, Скородное) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Негарэльскага сельсавета. За 24 км ад Дзяржынска, 53 км ад Мінска, 8 км ад чыгуначнай станцыі Энергетык. У 1876 г. належала В. І. Філіпаву. У пачатку XX ст. засценак у Койданаўскай воласці Менскага павета, 2 двары, 17 жыхароў. На 1 студзеня 2004 г. 10 двароў, 12 жыхароў. Помнік на магіле ахвяр нацызму.
Кампенскі тэалагічны ўніверсітэт
Кампенскі тэалагічны ўніверсітэт (Theologische Universiteit Kampen) — нідэрландская вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Кампен.
Агульная характарыстыка
Для таго, каб быць высвечаным на пастара ў пратэстанцкіх цэрквах Нідэрландаў, патрабуецца шасцігадовае навучанне, уключаючы ступень бакалаўра і магістра багаслоўя. Побач з гэтымі праграмамі ВНУ прапануе гадавыя магістарскія праграмы па некалькіх дысцыплінах. Большасць магістарскіх праграм можна прайсці на англійскай мове. З 2015 года ўніверсітэт таксама прапануе поўную англійскую праграму: магістр міжкультурнай пратэстанцкай тэалогіі, якая прыцягвае як замежных, так і нідэрландскіх студэнтаў. Аспірантура, якую прапануе ўніверсітэт, звычайна складае чатыры гады.
Ракаўка (Рослаўльскі раён)
Ракаўка (Раковка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прыгор’еўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ракаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Епішоўскага сельскага паселішча.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны
Тавары́ства белару́скай мо́вы імя́ Франці́шка Скары́ны, скарочана ТБМ — добраахвотная масавая грамадская арганізацыя, у якой аб’ядналіся грамадзяне з мэтай культурна-асветніцкай дзейнасці ў галіне адраджэння беларускай мовы ў Беларусі і праз яе — усёй беларускай нацыянальнай культуры.
ТБМ атрымала статус рэспубліканскага грамадскага аб’яднання, якое дзейнічае на ўсёй тэрыторыі Рэспублікі Беларусь (і мае шэраг сяброў і структур за яе межамі) праз свае арганізацыйныя структуры. ТБМ арганізуе сваю работу на прынцыпах дэмакратызму, плюралізму, самакіравання, галоснасці, падтрымлівае і развівае творчую актыўнасць і ініцыятыву яго сяброў і дзейнічае супольна з дзяржаўнымі, навуковымі ўстановамі, грамадскімі арганізацыямі Рэспублікі Беларусь. ТБМ было створана 27 чэрвеня 1989 года, з’яўляючыся, такім чынам, адным з найстарэйшых няўрадавых беларускіх грамадскіх аб’яднанняў. За гады сваёй дзейнасці ТБМ дасягнула значных поспехаў у пашырэнні ўжывання беларускай мовы ў сучасным беларускім грамадстве. 8 лістапада 2021 года Вярхоўны суд Беларусі прыняў рашэнне аб ліквідацыі ГА «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны».
Стварэнне ТБМ
Станам на другую палову 1980-х гг. працэс русіфікацыі Беларусі, ініцыяваны цэнтральным урадам СССР як працяг шавіністычнай палітыкі Расійскай імперыі, быў цалкам завершаны: ужо ў канцы 1960-х гг. аніводная школа ні ў адным горадзе і гарадскім пасёлку БССР не працавала на беларускай мове. Увогуле на працягу ўсіх пасляваенных дзесяцігоддзяў сфера грамадскага ўжытку мовы карэннага насельніцтва Беларусі ўвесь час і няспынна звужалася і выцяснялася з усіх галін вытворчасці, з адукацыі і навукі, з дзяржаўных і партыйна-савецкіх устаноў, транспартнай сістэмы і інш. Гэта натуральна выклікала вялікі неспакой нацыянальна свядомых колаў творчай і навуковай інтэлігенцыі, якія ўсё часцей пачалі выказваць свой пратэст, у тым ліку публічна. Варта адзначыць, што гэта ў спалучэнні з узрушэннем народа ад Чарнобыльскай катастрофы, агучвання фактаў масавых рэпрэсій у БССР (у тым ліку ад адкрыцця Курапатаў), сацыяльна-эканамічнай нестабільнасці прывяло да імклівага ўзрастання нацыянальнай самасвядомасці беларусаў.
У той жа час у СССР была разгорнута палітыка перабудовы і галоснасці. Гэта дало магчымасці для адкрытага дыялогу з уладамі па пытаннях нацыянальных культур і моў саюзных рэспублік. Было відавочна, што агучаная Сталіным шавіністычная ідэя зліцця народаў СССР у, гэтак званую, «новую гістарычную супольнасць — адзіны савецкі народ» на падставе рускага народа і яго мовы знаходзілася ў крызісным стане і пачала ствараць цэнтральнаму ўраду больш перашкод, чым плёну. У якасці ідэйнай альтэрнатывы пачалі абмяркоўвацца ідэі нацыянальнага адраджэння народаў Саюза. Беларускі народ не стаў выключэннем.
Беларускі паэт Ніл Гілевіч, якога прынята вызнаваць за ініцыятара стварэння Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны, успамінаў:
II Магілёўскі губернскі з’езд Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў
Перадумовы
Савецкая ўлада ў Магілёўскай губерні ўсталёўвалася ў жорсткай барацьбе з контррэвалюцыяй. У Магілёўве размяшчалася Стаўка вярхоўнага галоўнакамандуючага на чале з М. М. Духоніным, вакол якога яб’ядналіся сілы рэакцыі. Тут былі ваенныя місіі Вялікабрытаніі, ЗША, Францыі. Стаўка стала цэнтрам антысавецкай змовы. года Савецкі ўрад адхіліў М. М. Духоніна ад пасады вярхоўнага галоўнакамандуючага і прызначыў на яе бальшавіка М. В. Крыленку. З Петраграда ў Магілёў быў накіраваны атрад матросаў Балтыйскага флоту, чырвонагвардзейцаў Петраградскага гарнізона і салдат Літоўскага палка, а таксама атрады рабочых-добраахвотнікаў і салдат з Полацка, Мінска, Гомеля і інш. гарадоў. года адбылося расшыранае пасяджэнне Магілёўскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, якое пры падтрымцы рэвалюцыйных салдат і рабочых прызнала Савецкую ўладу. Быў перавыбраны выканкам Савета. Улада ў Магілёве і кантроль над Стаўкай перайшлі ў рукі ваенна-рэвалюцыйнага камітэта. Вечарам года ў горад прыбыў М. В. Крыленка са штабам новай Стаўкі, начальнікам якой быў прызначаны генерал М. Д. Бонч-Бруевіч. Новая Стаўка пачала працаваць года.
Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны
Стварэнне ТБМ
Такім чынам 27 чэрвеня 1989 г. у Мінску адбыўся Устаноўчы з’езд Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны.
На з’ездзе былі зацверджаны Статут Таварыства, абраны яго кіраўнічыя органы — Рэспубліканская рада ТБМ (27 чалавек), Сакратарыят Рады (13 чалавек, старшыня — Ніл Гілевіч, намеснікі — Аляксандр Падлужны, Пётр Садоўскі, Яўген Цумараў) і Рэвізійная камісія (9 чалавек, старшыня — М. Кійка).
II Магілёўскі губернскі з’езд Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў
Памяць
У 1957 годзе на будынку былой гарадской управы ўстаноўлена мемарыяльная дошка ў гонар II губернскага з’езда Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў.
Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны
Стварэнне ТБМ
Былі створаны наступныя камісіі ТБМ:
З’езд звярнуўся з хадайніцтвам да Вярхоўнага Савета БССР аб неадкладным наданні беларускай мове ў Рэспубліцы статусу дзяржаўнай.
З’езд прыняў «Зварот да грамадзян Беларускай ССР, да беларусаў, якія жывуць за межамі Рэспублікі, да ўсіх прыхільнікаў беларускага слова», дзе, у прыватнасці, адзначалася:
1989 год
Ліпень: рэгістрацыя першай замежнай арганізацыі ТБМ
У г. Прыазёрску (Казахстан) мясцоваму беларускаму зямляцтву нададзены статус Прыазёрскай гарадской арганізацыі ТБМ імя Францішка Скарыны на чале з Прыазёрскай гарадской радай ТБМ імя Францішка Скарыны (старшыня рады — Станіслаў Суднік, які ў той час знаходзіўся ў Казахстане на вайсковай службе).
Верасень
Сябры Прыазёрскай гарадской арганізацыі ТБМ (Казахстан) сабралі 21 подпіс за дзяржаўнасць беларускай мовы і накіравалі ліст з гэтымі подпісамі на адрас Вярхоўнага Савета БССР. Гэты ліст быў уключаны ў даклад Ніны Мазай на XIV сесіі Вярхоўнага Савета БССР.
Снежань: пашырэнне колькасці арганізацый ТБМ у Беларусі
1990 год
29 студзеня 1990 г. XIV сесія Вярхоўнага Савета БССР прыняла закон «Аб мовах у Беларускай ССР», у другім артыкуле якога было напісана:
Закон адразу пасля прыняцця быў выпушчаны ў свет масавым накладам мінскім выдавецтвам «Беларусь». Варта адзначыць, што руская мова не вынішчалася з жыцця грамадства: за ёй захоўвалася права мовы міжнацыянальных зносін, яна працягвала выкладацца ў школах і выкарыстоўвалася агульнасаюзнымі ведамствамі.
Сакавік: заснаванне «Нашага слова»
Выйшаў з друку першы нумар бюлетэня ТБМ імя Францішка Скарыны «Наша слова» — выдання безганарарнага і штомесячнага. Наклад нумара складаў 6500 асобнікаў. Старшынёй рэдакцыйнай калегіі бюлетэня быў Ніл Гілевіч, сябрамі рэдкалегіі — Янка Брыль, Уладзімір Дамашэвіч, А. Камароўскі, Анатоль Клышка, І. Лапцёнак, Генадзь Мацур, Зміцер Санько, М. Супрановіч, Алесь Траяноўскі, Генадзь Тумаш, Яўген Цумараў, Генадзь Цыхун.
Май
11—12 мая ў сталічным Доме літаратара праходзіла навукова-практычная канферэнцыя «Дзяржаўнасць беларускай мовы: праблемы і шляхі ажыццяўлення», падрыхтаваная Рэспубліканскай Радай ТБМ сумесна з Міністэрствам народнай адукацыі БССР. Мэта канферэнцыі — садзейнічаць камісіі Саўміна ў распрацоўцы праграмы ажыццяўлення ў Рэспубліцы Закона «Аб мовах». Удзельнікі прынялі зварот да народных дэпутаў БССР, які заканчваўся так: «Мы верым, што ў Вас хопіць дзяржаўнай мудрасці, каб зрабіць Беларусь суверэннай дзяржавай не толькі на паперы, але і фактычна, каб яна вызначалася […] і сваёю дзяржаўнаю моваю».
Жнівень
Выйшаў у свет шосты нумар бюлетэня ТБМ «Наша слова», амаль цалкам прысвечаны 500-годдзю з дня нараджэння Францішка Скарыны.
Камісія Вярхоўнага Савета БССР па адукацыі, культуры і захаванні гістарычнай спадчыны, якую ўзначальваў Ніл Гілевіч, звярнулася са зваротам да грамадзян краіны з заклікам аддаваць сваіх дзяцей у беларускамоўныя класы.
У Прыазёрску ў Казахстане выйшаў першы нумар газеты «Рокаш» (гэта было першае выданне ТБМ пасля «Нашага слова»), якую выдавала мясцовая арганізацыя ТБМ.
Верасень
Бюлетэнь ТБМ імя Францішка Скарыны «Наша слова» для афармлення падпіскі быў уключаны ў каталог перыядычных выданняў СССР пад індэксам 74975.
У Прыазёрску ў Казахстане была адчынена першая за межамі Беларусі беларуская нядзельная школа. Школу адчыніла мясцовая арганізацыя ТБМ.
Лёзненская раённая арганізацыя ТБМ падрыхтавала ў мясцовай газеце «Патрыёт» старонку «Неруш», дзе асвятлялася дзейнасць грамадскага аб’яднання.
1991 год
Студзень: удасканаленне «Нашага слова»
Накладам у 8 тысяч асобнікаў выйшаў з друку першы (адзінаццаты ўвогуле) нумар «Нашага слова», які істотна адрозніваўся ад сваіх папярэднікаў. Матэрыялы пачалі падавацца сістэматызавана. З’явіліся сталыя рубрыкі «Рэха», «З лякарні спадара Алеся». У праграмным звароце да чытачоў новага рэдактара Э. Ялугіна гаварылася: ''«У хуткім часе „Наша слова“ пачне выходзіць часцей. З безганарарнага бюлетэня яно пераўтвараецца ў паўнавартасны штотыднёвік са штатнымі літаратурнымі супрацоўнікамі»''.
Часопіс «Беларуская мова і літаратура ў школе» адкрыў дыскусію аб правапісе.
Люты: Савет Міністраў БССР пашырае дзейнасць ТБМ
12 лютага Савет Міністраў БССР прыняў спецыяльную пастанову (№ 56), накіраваную на пашырэнне дзейнасці ТБМ імя Францішка Скарыны. Пастанова абавязвала выканкамы, міністэрствы, ведамствы Рэспублікі аказваць дапамогу Таварыству ў стварэнні на месцах сваіх новых арганізацый. ТБМ атрымала права мець уласныя прадпрыемствы, якія пачалі выпускаць сувенірную прадукцыю і вырабы культурна-побытавага прызначэння, сродкам масавай інфармацыі Беларусі даручалася прапаганда дзейнасці Таварыства.
Сакавік: «Наша слова» становіцца штотыднёвікам
З трэцяга (увогуле трынаццатага) нумара (6—12 сакавіка) «Наша слова» стала штотыднёвікам. На Ленінскім праспекце (цяпер гэта праспект Незалежнасці) у Мінску пачаў працаваць кіёск ТБМ.
Красавік
Сакратарыят ТБМ арганізаваў бясплатныя двухмесячныя курсы па інтэнсіўным авалоданні беларускай мовай.
Коштам ТБМ імя Францішка Скарыны быў перавыдадзены «Расійска-Крыўскі (беларускі) слоўнік» Вацлава Ластоўскага, які ўпершыню ўбачыў свет у 1924 г. Наклад перавыдання склаў 10 тысяч асобнікаў.
Май
У «Нашым слове» № 12 быў апублікаваны зварот Рэспубліканскай Рады ТБМ да народных дэпутатаў Рэспублікі ўсіх узроўняў, да ўсіх грамадзян Беларускай ССР, да прыхільнікаў беларускага слова «Каб людзьмі звацца!» У дакуменце звернута ўвага на тое, што аснова культуры беларускага народа — нацыянальная мова — знаходзіцца ў небяспецы, бо артыкулы і палажэнні прынятага Закона «Аб мовах» чыноўніцтвам па-ранейшаму ігнаруюцца.
На канец мая ў Сакратарыяце ТБМ імя Францішка Скарыны былі зарэгістраваныя наступныя рэгіянальныя арганізацыі Таварыства: па Магілёўскай вобласці — 8 раённых і гарадскіх рад, па Мінскай — 17, па Гомельскай — 6, па Гродзенскай — 11, па Брэсцкай — 7, па Віцебскай — 12, у Мінску — 9 раённых рад і 6 асобных арганізацый, якія мелі правы раённых, а таксама 19 калектыўных сябрын.
Чэрвень
3 чэрвеня пачала працу правапісная камісія ТБМ (працавала па 5 лістапада 1992 г.) у наступным складзе: Генадзь Цыхун (старшыня), Сяргей Запрудскі (сакратар), Вінцук Вячорка, Ала Сакалоўская, Марына Лычкоўская, Аляксандр Падлужны, Алесь Яскевіч, Зміцер Санько, Сяргей Санько, Я. Войніч, С. Нефідовіч. На асобных пасяджэннях камісіі прысутнічалі таксама В. Мароз, Здзіслаў Сіцька, Іван Саверчанка, айцец Аляксандр Надсан. Камісія правяла 27 пасяджэнняў і вынесла на абмеркаванне III з’езду ТБМ «Рэкамендацыі па ўдасканаленні правапісу беларускай мовы», якія былі ў жніўні 1993 г. выкарыстаны ў працы Дзяржаўнай камісіі па ўдакладненні правапісу беларускай літаратурнай мовы. У студзені 1994 г. выйшаў «Выніковы дакумент Дзяржаўнай камісіі па ўдакладненні правапісу беларускай літаратурнай мовы», які паўтараў рэкамендацыі правапіснай камісіі ТБМ у васьмі пунктах з дванаццаці.
14—15 чэрвеня ў Мінску адбываўся II з’езд Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны. На з’ездзе выступалі больш за 40 кандыдатаў са ўсіх рэгіёнаў Беларусі, а таксама беларусы замежжа. Галоўнымі тэмамі з’езду былі: патрабаванні да чыноўнікаў аб паслядоўным выкананні прынятага Закона «Аб мовах», рэформа беларускага правапісу з мэтай «вярнуць беларускай літаратурнай мове яе нацыянальнае аблічча», інтэнсіфікацыя працы па стварэнні суполак і мясцовых арганізацый ТБМ. Старшынёй ТБМ быў зноў абраны Ніл Гілевіч. Праз пэўны час пасля з’езду сябрамі ТБМ імя Францішка Скарыны сталі 13 народных дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР і некалькі дзясяткаў народных дэпутатаў мясцовых саветаў усіх узроўняў.
Верасень
У Прыазёрскай беларускай нядзельнай школе ў Казахстане працавалі 3 класы, у якіх вучыліся больш за 40 вучняў і працавалі 6 выкладчыкаў. Усе выкладчыкі былі беларускімі афіцэрамі.
19 верасня Вярхоўны Савет БССР прыняў гістарычнае рашэнне: Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка стала афіцыйна называцца Рэспубліка Беларусь, былі прынятыя дзяржаўны герб — Пагоня — і дзяржаўны сцяг — бела-чырвона-белы. Гэта было пазітыўна ўспрынята ў ТБМ як стварэнне рэальных перадумоў для адраджэння беларускай нацыянальнай культуры і мовы — асновы беларускай дзяржаўнасці.
1992 год
Студзень
У «Нашым слове» з’явілася пастаянная тэматычная старонка «Вучымся», на якой даваліся практычныя парады ўсім, хто самастойна вывучаў беларускую мову.
У горадзе Цвер (Расія) была адчынена беларуская нядзельная школа. Заснавальнікамі былі сябры ТБМ — беларускія ваенныя.
Люты
У Прыазёрску (Казахстан) намаганнямі сяброў ТБМ выйшаў з друку «Шыхтовы статут беларускага войска» — першы аматарскі пераклад беларускага вайсковага статута ў незалежнай Беларусі.
Май
У Мінску адбылася навукова-практычная канферэнцыя «Беларуская мова і нацыянальна-дзяржаўны суверэнітэт», якая была арганізавана ТБМ імя Францішка Скарыны сумесна з Камісіяй Вярхоўнага Савета па адукацыі, культуры і захаванні гістарычнай спадчыны, на якой Ніл Гілевіч — старшыня ТБМ — выступіў з дакладам «Незалежнасць немагчыма без нацыянальнай мовы».
Кастрычнік
Лістапад
19—20 лістапада ў Мінску Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа АН Беларусі, Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, ТБМ імя Францішка Скарыны і Саюз беларускіх пісьменнікаў правялі рэспубліканскую навуковую канферэнцыю «Праблемы беларускага правапісу».
1993 год
Студзень
20 студзеня газета «Наша слова» (№ 3) пад агульнай назвай «Няма мовы, няма і нацыі» на дзвюх палосах змясціла падборку лістоў студэнтаў філалагічнага факультэта БДУ ў абарону беларускай мовы, якія былі накіраваныя на адрас Вярхоўнага Савета.
Люты
3 лютага газета «Наша слова» (№ 5) пад рубрыкай «Гісторыя Айчыны — вайскоўцам» пачала друкаваць у скарочаным выглядзе раздзелы па гісторыі Беларусі з новага вучэбнага дапаможніка для вайскоўцаў. Публікацыі былі разлічаныя не толькі на воінаў Узброеных сіл, але і на школьнікаў, студэнтаў і іншых чытачоў газеты. Варта адзначыць, што матэрыялы рэзка адрозніваліся ад тыповых поглядаў на гісторыю Беларусі часоў СССР.
Сакавік: III з’езд Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны
26—27 сакавіка ў сталічным Доме літаратара адбыўся III з’езд ТБМ імя Францішка Скарыны. У гэты раз галоўным пытаннем стала дзейнасць Таварыства па ажыццяўленні Закона «Аб мовах». Старшынёй ТБМ зноў быў абраны Ніл Гілевіч.
Ліпень: I з’езд беларусаў свету
Верасень
24—25 верасня ў Брэсце адбылася Рэспубліканская навуковая канферэнцыя, якая была арганізавана ТБМ і Міністэрствам адукацыі і была прысвечана беларускамоўнаму выкладанню навучальных дысцыплін у ВНУ.
1994 год
Студзень
Полацкая гарадская рада ТБМ накіравала ў Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь ліст пратэсту супраць спроб надаць рускай мове статус дзяржаўнай.
26 студзеня старшыня Мінскай гарадской арганізацыі ТБМ Мікола Савіцкі звярнуўся ў Пракуратуру, Вярхоўны Савет, Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь па факце дыскрымінацыі беларускай мовы і правоў чалавека, які меў месца падчас арганізацыі і правядзення міжнароднай канферэнцыі «Адукацыя XXI стагоддзя. Праблемы павышэння кваліфікацыі работнікаў адукацыі». Аўтар ліста быў пазбаўлены права выступіць па-беларуску, бо беларуская мова не была зацверджана ў якасці рабочай, таксама і тэзісы на адзінай дзяржаўнай мове Рэспублікі Беларусь не прымаліся.
Тым часам у Літве мясцовая рада ТБМ наладзіла курсы па вывучэнні беларускай мовы, літаратуры і гісторыі для беларусаў, якія скончылі віленскія школы.
Сакавік: прыняцце артыкула Канстытуцыі № 17
Май
Чэрвень
8 чэрвеня ў «Нашым слове» (№ 23) змешчаны зварот творчай суполкі ТБМ «Нясвіж» да дэпутатаў Вярхоўнага Савета Беларусі з наказамі, сярод якіх: «не дапусціць ганебнага і зневажальнага для беларусаў двухмоўя, прыняць пастанову аб неадкладным пераходзе на беларускую мову ва ўсіх галінах народнай гаспадаркі, культуры і інш.»
Кастрычнік
12 кастрычніка быў прыняты зварот да прэзідэнта Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем спыніць крытыку дзяржаўнай мовы і дзяржаўных сімвалаў.
Лістапад
Сябры Заводскай суполкі ТБМ г. Мінска накіравалі кіраўніцтву Мінскага аўтазавода з прычыны таго, што на прадпрыемстве прыпынілася работа па стварэнні беларускамоўнага асяроддзя.
4 лістапада рада ТБМ Савецкага раёна г. Мінска прыняла зварот да Міністэрства адукацыі і навукі Рэспублікі Беларусь, які называўся «Беларусы і сёння не маюць магчымасці атрымліваць адукацыю ў ВНУ на роднай мове».
1995 год
Студзень
Каардынацыйны камітэт па абароне беларускай мовы, у склад якога ўваходзілі ТБМ і яшчэ 19 грамадскіх арганізацый, звярнуўся да Вучонай Рады Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта і Міністэрства адукацыі і навукі Беларусі з патрабаваннем з 1 верасня 1995 года перавесці БДУ цалкам на беларускую мову навучання. Зварот меў назву «Закон абавязковы для ўсіх». Бацькоўскі камітэт беларускамоўных школ і класаў г. Мінска, які ўзначальваў Алесь Шамак, сабраў каля 1000 подпісаў у падтрымку выкладання ў ВНУ па-беларуску. Палова з тых подпісаў была даслана на імя прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
Люты
16 лютага Жлобінская раённая рада ТБМ імя Францішка Скарыны і мясцовыя арганізацыі БНФ, БСДГ, аб’яднаных і нацыянальных дэмакратаў прынялі заяву да грамадскасці ў абарону беларускай мовы.
Сакавік
Споўнілася 5 гадоў ад часу заснавання «Нашага слова».
Маладзечанская рада ТБМ прымае зварот да грамадзян Беларусі з назвай «Спыніць наступ антыбеларускіх сіл».
Красавік
Дэлегаты канферэнцыі Маладзечанскай філіі ТБМ прынялі зварот «Не стварайце канфрантацыі вакол моўнага пытання!» да прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі і старшыні Вярхоўнага Савета Мечыслава Грыба.