cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Адам Гурыновіч
Біяграфія
У той жа час Гурыновіч напружана працаваў над пытаннямі грамадскага жыцця, вывучаў перадавую філасофскую літаратуру, у т.л. марксісцкую. Ён прымаў актыўны ўдзел у рэвалюцыйным руху, у студэнцкім «Гуртку моладзі польска-літоўска-беларускай і маларускай», які ўтварыўся ў 1889 і хутка эвалюцыяніраваў ад зямляцкай арганізацыі культурна-асветнага характеру ў бок падпольнай антыўрадавай арганізацыі, цесна звязанай з іншымі рэвалюцыйнымі арганізацыямі Пецярбурга, сярод якіх былі і групы першых расійскіх марксістаў (у іх складзе блізкія сваякі Ф. Багушэвіча муж і жонка Г. і Ю. Радзевічы). Блізкімі таварышамі Гурыновіча па падпольнай рабоце былі Ю. Бурачэўскі, К. Акуліч і І. Непакайчыцкі. Як адзін з кіраўнікоў гуртка ён у лісце да сяброўкі С. Пяткевіч у Цюрых (1892) прасіў арганізаваць дастаўку для гуртка вялікай партыі рэвалюцыйнай літаратуры на беларускай, польскай, рускай і ўкраінскай мовах, прац Маркса, Энгельса, Пляханава, Ласаля, Лібкнехта. Пісьмо было перахоплена паліцыяй, якая пачала сачыць за членамі гуртка.
У 1893 годзе Гурыновіч быў арыштаваны ў сваім доме ў Вільні, дзе пры вобыску знайшлі нямала забароненай літаратуры, у тым ліку нататкі, звязаныя з паўстаннем 1863 года. Яго даставілі спачатку ў Віленскую цытадэль, потым неадкладна адправілі пад вартай у Пецярбург, дзе трымалі ў доме папярэдняга зняволення, а па некаторых звестках у Петрапаўлаўскай крэпасці. У тым жа годзе ён выпушчаны зза хваробы і высланы пад нагляд паліцыі ў бацькоўскі фальварак Крыстынопаль, дзе неўзабаве памёр ад чорнай воспы.
Творчасць
Як беларускі дзеяч і паэт Гурыновіч сфарміраваўся пад уплывам народніцкага «Гомана» і творчасці Францішка Багушэвіча. Пэўны ўплыў на яго мелі таксама традыцыі паўстання 1863 года, ідэі Кастуся Каліноўскага. Пад уздзеяннем марксісцкай тэорыі ў поглядах Гурыновіча знайшлі далейшае развіццё рэвалюцыйна-дэмакратычныя, народніцкія ідэі.
У гісторыю беларускай літаратуры Гурыновіч увайшоў як паэт-рэвалюцыянер, пясняр народнай нядолі, які заклікаў да рашучай барацьбы з панамі і самаўладствам, першы з беларускіх літаратараў звярнуўся да рабочай тэмы.
Своеасаблівым паэтычным маніфестам гучыць прысвечаны Багушэвічу верш «Дзякуй табе, браце Бурачок Мацею…»:
Нягледзячы на шляхецкае паходжанне, у сваіх вершах выступае супраць «паноў» ад імя тых, каго і шляхта, і чыноўнікі спрадвеку «абдзіралі»:
Які ж выхад бачыць Гурыновіч з дадзенай сітуацыі?
Ён адзін з пачынальнікаў беларускай дзіцячай паэзіі. Плённай была таксама спроба пісьменніка ў перакладах з польскіх, рускіх, украінскіх твораў. Пераклаў на беларускую мову асобныя творы А. Пушкіна, І. Крылова, М. Някрасава, А. Талстога, А. Міцкевіча, Э. Ажэшкі, Я. Каспровіча, І. Франко.
Значная частка творчай спадчыны Гурыновіча загінула. Частка рукапісаў і пісьмаў зберагаецца ў Цэнтральным дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва Рэспублікі Беларусь і рукапісным аддзеле бібліятэкі АН Літвы.
Упершыню яго творы апублікаваў Браніслаў Тарашкевіч (з уступным артыкулам) у 1921 г. (газета «Беларускі звон»).
Ушанаванне памяці
Імем паэта названа вуліца ў Мядзелі (Беларусь). У вёсцы Золькі пастаўлены мемарыяльны знак памяці Адама Гурыновіча.
NGC 1062
NGC 1062 — зорка ў сузор’і Трыкутнік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Чавускія павятовыя маршалкі
Спіс маршалкаў дваранства Чавускага павета.
Калініна (Пухавіцкі раён)
Калі́ніна (, Калинино) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Турынскага сельсавета.
Гісторыя
Паводле перапісу 1926 г. пасёлак.
У часе Другой сусветнай вайны з канца чэрвеня 1941 г. да ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.
Тэбю (камуна)
Камуна Тэбю (Täby kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Стакгольм у цэнтральнай Швецыі.
Тэбю 278-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Тэбю.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 65 364 чалавек (станам на студзень 2013 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 2 гарадскія пасяленні (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Прэмія імя Алеся Адамовіча
Прэмія імя Алеся Адамовіча — штогадовая літаратурная прэмія Беларускага ПЭН-цэнтра. Заснаваная ў 1995 годзе і ўручаецца за найлепшую публіцыстычную кнігу года.
Напачатку ўручалася 3 верасня — у дзень народзінаў культавага беларускага пісьменніка, пазней — у дзень яго смерці 26 студзеня.
Мае выгляд медаля, дыплома і грашовай сумы. З 1996 лаўрэатамі прэміі сталі Сяргей Пятроўскі, Рыгор Барадулін, Віталь Тарас, Аляксандр Ступнікаў, Людміла Хейдарава, Ігар Гермянчук, Барыс Хамайда, Герман Кірылаў, Жанна Літвіна, Сяргей Дубавец, Міхась Скобла, Сяргей Шупа.
Акрутава
Акрутава (Окрутово) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Собалеўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Чарэйскі раён
Чарэ́йскі раё́н — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка БССР у 1924 — 1931 гг. Цэнтр — мястэчка Чарэя.
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Чарэя. 20 жніўня 1924 года падзелены на 12 сельсаветаў: Абчугскі, Вялікахальнявіцкі (Хальнявіцкі), Вяцерскі, Гільскі (Гілянскі), Дубоўскі, Заборскі, Замацкі, Лукомльскі, Слідчанскі, Смародзінскі (Смардзянскі), Стражэвіцкі і Чарэйскі. З 9 чэрвеня 1927 года раён у складзе Аршанскай акругі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года раён скасаваны: Абчугскі, Вялікахальнявіцкі (Хальнявіцкі), Дубоўскі, Заборскі, Смародзінскі (Смардзянскі) сельсаветы перададзены Крупскаму раёну; Вяцерскі, Гільскі (Гілянскі), Замацкі, Лукомльскі, Слідчанскі, Стражэвіцкі, Чарэйскі сельсаветы — Чашніцкаму раёну.
Грэвенмахер (акруга)
Грэвенмахер (Grevenmacher, Gréiwemaacher) — адна з трох акругаў Люксембурга.
Геаграфія
Размешчаны ва ўсходняй частцы краіны. На поўначы і ўсходзе мяжуе з Германіяй, на поўдні з Францыяй, на захадзе з акругамі Люксембург і Дзікірх.
Складаецца з кантонаў Эхтэрнах, Грэвенмахер і Рэміх.
Армяна-турэцкая вайна
Армяна-турэцкая вайна — ваенны канфлікт паміж Рэспублікай Арменія, з аднаго боку, і Турцыяй і РСФСР — з іншай, які доўжыўся з 24 верасня па 2 снежня 1920 года.
Вайна скончылася паразай узброеных сіл Рэспублікі Арменія ад саюзных войскаў кемалістаў і Чырвонай арміі і падпісаннем Александропальскага міру, па якім Заходняя Арменія адыходзіла Турцыі. Астатняя частка Арменіі была занята 11-ай арміяй РСФСР пад канец лістапада — пачатку снежня 1920 года.
5 снежня 1920 года ў Ерэване ўлада перайшла Рэўкаму, які складаўся галоўным чынам з этнічных армян з Азербайджана, што дэ-факта спыніла незалежнасць Рэспублікі Арменіі
Галіна Яўгенаўна Багель
Галіна Яўгенаўна Багель (нар. 1937) — беларуская ўрач-фізіятэрапеўт. Доктар медыцынскіх навук (1983), прафесар.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя працы па электрадыягностыцы, электратэрапіі, рэабілітацыі хворых з паралічамі і парэзамі.
Гомельскі тралейбус
Гомельскі тралейбус — сістэма тралейбусных ліній у Гомелі. Пачала дзейнічаць 20 мая 1962 года.
Станам на 2014 год тралейбусны рух ажыццяўляецца камунальным унітарным прадпрыемствам «Гарэлектратранспарт». У склад прадпрыемства ўваходзяць два тралейбусныя дэпо на 225 машына-месцаў, 17 лінейных цягавых падстанцый і 135,5 км кантактнай сеткі. Працягласць сілкавальнай сеткі пастаяннага току — 72,8 км.
На долю электратранспарту ў горадзе прыпадае амаль 60 % аб'ёму гарадскіх перавозак, станам на сярэдзіну 2000-х гадоў штодзённы аб'ём перавозак пасажыраў склаў каля 300 000 чалавек.
Гісторыя
Тралейбусны рух у Гомелі запушчаны ў 1962 годзе. Першы маршрут «Вакзал — Дэпо № 1» (цяпер — «Вакзал — Гідрапрывад») быў адкрыты 20 мая 1962 года, яго абслугоўвалі 10 тралейбусаў. У 1976 годзе быў адкрыты другі тралейбусны парк. Першымі мадэлямі тралейбусаў, што абслугоўвалі тагачасныя маршруты, былі ЗІУ-5 (адзін з якіх быў захаваны як музейны экспанат). У 1970—1980-я гады пачалося абнаўленне парка рухомага саставу тралейбусамі ЗіУ-9 (ЗіУ-682). У 1990—2000-я гады пачалося чарговае абнаўленне парка рухомага саставу тралейбусамі вытворчасці Мінскага завода «Белкамунмаш», а менавіта АКСМ-201, АКСМ-213 і АКСМ-321.
У 1999 годзе на балансу КУП «Гарэлектратранспарт» налічвалася 213 тралейбусаў (з іх на лініі 155), у 2006 годзе — 235 (на лініі 179), а ў 2017 годзе - 212.
Канфігурацыя сеткі
Сетка гомельскага тралейбуса — радыяльная. Агульная працягласць кантактнай сеткі складае 135,5 км. Станам на 3 верасня 2022 года колькасць лінейных цягавых падстанцый (ЛЦП) складае 29 — гэта:
Маршруты
Маршрутная сетка Гомеля ўключае ў сябе 31 маршрут.
Агульная працягласць вулічнай сеткі з транспартнымі лініямі складае 72,8 км, працягласць тралейбусных маршрутаў — 584 км, сярэдняя даўжыня маршруту — 21,7 км, сярэдняя эксплуатацыйная хуткасць — 17,4 км/г.
Еліткова
Елітко́ва (Jelitkowo) — мясцовасць у Гданьску ў раёне Аліва на ўзбярэжжы Гданьскага заліву. Курорт.
Масляк
Масляк (Suillus) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства балетавых.
Еліткова
Агульная характарыстыка
Назва, верагодна, паходзіць ад прозвішча першага ўладальніка і заснавальніка паселішча. Размешчана ў мезарэгіёне Кашубскага ўзбярэжжа. Паўночная мяжа Еліткова — гэта ўжо мяжа горада Гданьска, за якой ужо пачынаецца горад Сопат. На пляжы арганізавана летняя марская зона для адпачынку і купання, якая ахоплівае 200 м берагавой лініі.
Масляк
Апісанне
Пладовае цела — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 5—10 см, гладкая, ліпка-слізкая, белаватая, шараватая, бурая, жоўтая, жоўта-бурая. Ножка суцэльная, цыліндрычная, часта з кольцам. Спараносны слой трубчасты, прырослы. Мякаць тоўстая, мяккая, з прыемным пахам і смакам. Споры эліпса-верацёнападобныя, гладкія, светлыя, жаўтавата-бураватыя.
Віды і экалогія
Адрозніваецца каля 50 відаў, усе ядомыя. Пашыраны ў Еўразіі, Амерыцы, Аўстраліі; на Беларусі 5 відаў:, , , і. Трапляюцца пераважна ў хваёвых лясах. Пладовыя целы з’яўляюцца з мая па кастрычнік.
NGC 1061
NGC 1061 (іншыя абазначэнні — MCG 5-7-36, ZWG 505.39, KUG 0240+322, PGC 10303) — спіральная галактыка (Sd) у сузор’і Трыкутнік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Бабруйскі тралейбус
Бабруйскі тралейбус — сістэма тралейбусных ліній у Бабруйску, рух па якіх быў распачаты 30 жніўня 1978.
Сёлета тралейбусныя перавозкі ажыццяўляюцца УКПП «Бабруйская тралейбуснае ўпраўленне». Агульная плошча, якую займае прадпрыемства — 9,6053 га. Вытворчыя магутнасці дэпо — на 50 рамонтных месцаў тралейбусаў. У цяперашні час працягласць тралейбусных ліній складае 40,7 км.
Сярод прадпрыемстваў гарэлектратранспарту Рэспублікі Беларусь УКПП БТУ на працягу шматлікіх гадоў займае адно з кіроўных месцаў па сваіх тэхніка-эканамічных паказчыках.
Маршруты
У горадзе працуюць 3 маршруты:
Люксембург (акруга)
Люксембург (Luxemburg, Luxembourg, Lëtzebuerg) — адна з трох акругаў Люксембурга.
Геаграфія
Размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы краіны, на поўначы мяжуе з акругай Дзікірх, на ўсходзе з акругай Гревенмахер, на поўдні з Францыяй, на захадзе з Бельгіяй.
Складаецца з кантонаў: Капелен, Эш-сюр-Альзет, Люксембург, Мерш.
Коласаўка (Пухавіцкі раён)
Ко́ласаўка (, Колосовка) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Турынскага сельсавета.
Гісторыя
30 ліпеня 1964 года вёска Пусты Вугал была перайменавана ў вёску Каласоўка.
Тырэшэ (камуна)
Камуна Тырэшэ (Tyresö kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Стакгольм у цэнтральнай Швецыі.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 43 764 чалавек (станам на студзень 2013 года).
Гермафрадыт (міфалогія)
Гермафрадыт (грэч. Ερμαφρόδιτος) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі сын Гермеса і Афрадыты, юнак незвычайнай прыгажосці. У 15-гадовым узросце падарожнічаў па Малой Азіі. У Карыі, калі ён купаўся ў крыніцы, німфа Салмакіда страсна закахалася ў юнака. Але ўзаемнасці яна не дачакалася, і тады багі злілі Салмакіду з Гермафрадытам у адну двухполую істоту.
Тырэшэ (камуна)
Населеныя пункты
Комуну формують 4 гарадскія пасяленні (tätort):
Гермафрадыт (міфалогія)
У сучасным уяўленні, гермафрадыт — індывід, які мае другасныя палавыя прыкметы абодвух полаў. Гермафрадытызм
NGC 1060
NGC 1060 (іншыя абазначэнні — UGC 2191, MCG 5-7-35, ZWG 505.38, PGC 10302) — галактыка ў сузор’і Трыкутнік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Брэсцкі тралейбус
Рухомы склад
Паводле даных сайта СТТС, станам на ліпень 2017 года ёсць 79 тралейбусаў:
Таксама раней эксплуатаваліся тралейбусы наступных мадэляў: АКСМ-101А, АКСМ-101ПС, ЗиУ-682В, ЗиУ-682В [В00], ЗиУ-682В-012[В0А], ЗиУ-682Г [Г00], ЗиУ-АКСМ (АКСМ 100).
Mirina confucius
Mirina confucius — від матылькоў сямейства. Ён сустракаецца ў горных лясах паўночнага В’етнама, паўночнага Тайланда і.
Ізамерыя атамных ядраў
Ізамеры́я а́тамных я́драў — з’ява існавання ў ядраў атамаў метастабільных (ізамерных) узбуджаных станаў з досыць вялікім часам жыцця.
Ізамерныя станы адрозніваюцца ад звычайных узбуджаных станаў ядраў тым, што імавернасць пераходу ва ўсе ніжэйшыя станы для іх моцна падушаны правіламі забароны па спіну і цотнасці. У прыватнасці, падушаныя пераходы з высокай мульціпольнасцю (гэта значыць вялікім змяненнем спіна, неабходным для пераходу ў ніжэйшы стан) і малой энергіяй пераходу. Часам з’яўленне ізамераў звязана з істотным адрозненнем формы ядра ў розных энергетычных станах (як у 180Hf).
Ізамеры абазначаюцца літарай m (ад metastable) у індэксе масавага ліку (напрыклад, 80mBr) або ў правым верхнім індэксе (напрыклад, 80Brm). Калі нуклід мае больш аднаго метастабільнага ўзбуджанага стану, яны пазначаюцца ў парадку росту энергіі літарамі m, n, p, q і далей па алфавіце, альбо літарай m з даданнем нумара: m1, m2 і г. д.
Найбольшую цікавасць уяўляюць адносна стабільныя ізамеры з часам паўраспаду ад 10−6 сек да многіх гадоў.
Конікі (Мядзельскі раён)
Ко́нікі (, Коники) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Княгінінскага сельсавета.
Гісторыя
У 1868 г. вёска Княгінінскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 5 двароў, 50 жыхароў. У 1904 г. у вёсцы 110 жыхароў, у 1908 г. — 19 двароў, 107 жыхароў. У 1921 г. вёска Крывіцкай гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства, 21 двор, 89 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Княгінінскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей, з 25.12.1962 г. у Мядзельскім раёне. У 1940 г. 24 двары, 96 жыхароў. У верасні 1943 г. гітлераўцы поўнасцю спалілі вёску (24 двары), забілі 2 жыхароў. Пасля Вялікай айчыннай вайны вёска была адноўлена.
У 1950 г. у вёсцы створаны калгас «1 Мая». З 1971 вёска на тэрыторыі птушкафабрыкі «Зара камунізму» (цэнтр — вёска Выгалавічы).
Леанід Міхайлавіч Лабанок
Леанід Міхайлавіч Лабанок (, в. Слабодка, Любанскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996), доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар (1993).
Біяграфія
Скончыў Гродзенскі медыцынскі інстытут (1966).
У 1975—1983 гадах вучоны сакратар, у 1983—1987 гадах старшы навуковы супрацоўнік, вядучы навуковы супрацоўнік сектара геранталогіі АН БССР. У 1987—2003 гадах загадчык лабараторыі фізіялогіі Інстытута радыебіялогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З 2004 гадах прафесар кафедры ўстановы адукацыі «Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт».
Навуковая дзейнасць
Асноўныя працы прысвечаны геранталогіі, радыебіялогіі, фізіялогіі. Створаны ўяўленні аб дынаміцы ў антагенезе скарачальнай функцыі сэрца, яе нейрагумаральнай рэгуляцыі, развіцці адаптацыйных механізмаў да фактараў, спадарожным старэнню. Выяўлены асаблівасці эфектаў іанізуючых выпраменьванняў у залежнасці ад дозы і яе магутнасці ў сэрцы, сасудах, кардыяміяцытах, гладкамышачных клетках сасудаў, форменных элементах крыві, плазматычных мембранах. Устаноўлены заканамернасці змяненняў цэнтральных і перыферычных механізмаў рэгуляцыі сардэчна-сасудзістай сістэмы на розных этапах пацярпелага перыяду. Вынікі даследаванняў радыамадыфікуючых уласцівасцяў злучэнняў прыроднага паходжання паслужылі асновай для стварэння харчовых дабавак і прадуктаў спецыяльнага прызначэння. Паказаў ролю аксіду азоту ў рэгуляцыі функцыянальнага стану сэрца і сасудаў пры дзеянні на арганізм стрэсу, масіўных доз катэхаламінаў, гіпаксіі, іанізуючых выпраменьванняў, вызначыў агульныя прынцыпы мадыфікацыі рэгулятарных сістэм пры ўзнікненні перадпаталагічных і паталагічных станаў.
Аўтар больш за 270 навуковых прац, у т.л. 3 манаграфій, 4 вынаходстваў.
NGC 1057
NGC 1057 (іншыя абазначэнні — UGC 2184, MCG 5-7-33, ZWG 505.37, NPM1G +32.0111, PGC 10287) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Трыкутнік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Юрый Міхайлавіч Міхневіч
Ю́рый Міха́йлавіч Міхне́віч (,  —, ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр культуры БССР (1971—1988).
Біяграфія
У лютым 1943 года добраахвотна сышоў у рады Савецкай Арміі. Вайну скончыў на Эльбе ў раёне г.Магдэбург. Быў паранены.
У 1951 годзе скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
З 1950 года сакратар Кастрычніцкага РК, Мінскага ГК ЛКСМБ. У 1955—1962 гг. намеснік дырэктара Мінскага індустрыяльнага тэхнікума працоўных рэзерваў, намеснік загадчыка аддзела культуры Мінскага гарвыканкама, намеснік загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі Мінскага гаркама КПБ, начальнік упраўлення культуры Мінскага аблвыканкама. У 1962—1966 гг. загадчык аддзела прапаганды і агітацыі Мінскага абкама КПБ.
З 1966 года намеснік міністра, а з лістапада 1971 года міністр культуры БССР.
Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1971—1990).
Дзейнасць на пасадзе Міністра культуры БССР
Падчас яго кіраўніцтва Міністэрствам культуры БССР атрымалі росквіт і заваявалі ўсесаюзную папулярнасць такія беларускія вакальна-інструментальныя ансамблі як «Песняры», «Верасы», «Сябры». Юрый Міхайлавіч садзейнічаў развіццю Вялікага тэатра оперы і балета Беларускай ССР, балетмайстрам якога стаў малады Валянцін Елізар’еў, а таксама спрыяў стварэнню і развіццю аркестра Міхаіла Якаўлевіча Фінберга, які ў той час займаў пасаду галоўнага дырыжора аркестра Беларускага дзяржаўнага цырка.
Асаблівую ўвагу надаваў развіццю мастацкай і клубнай самадзейнасці, лічачы, што павышэнне культурнага ўзроўню з’яўляецца ключом да развіцця ўсяго беларускага народа.
Упландс-Бру (камуна)
Камуна Упландс-Бру (Upplands-Bro kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Стакгольм у цэнтральнай Швецыі.
Красны Пахар (Пухавіцкі раён)
Кра́сны Па́хар (, Красный Пахарь) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Турынскага сельсавета.
Упландс-Бру (камуна)
Упландс-Бру 232-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Кунгсенген.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 24 353 чалавек (станам на студзень 2013 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 5 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
Царква Уверавання Фамы ў Васкрэсенне Хрыстова на Мячыне
Царква Уверавання Фамы ў светлае свята Васкрэсення Хрыстовага на Мячыне — каменны храм 12 ст. на возеры ў Ноўгарадзе. Некалі належаў Васкрасенскаму жаночаму манастыру, цяпер не дзейнічае.
Гісторыя
Каменная царква была закладзена восенню 1195 года, ужо ў 1196 годзе будаўніцтва было завершана. Пасля спалення манастыра ў 1386 годзе ў царкве вяліся аднаўленчыя работы. К сярэдзіне XV ст. царква прыйшла ў трухлявы стан і ў 1463 годзе пабудавана зноў (летапіс Аўрамкі пад 6971 і 6972 гадамі).
Аўтар, будаўнікі і заказчык невядомыя. У час шведскага спусташэння манастыр быў зруйнаваны і пуставаў 15 гадоў. У 1626 годзе царква была адрамантавана і асвечана. У 1752 годзе манастыр быў скасаваны, у 1763 годзе царква Уверавання Фамы пераведзена ў прыхадскую.
У гады Вялікай Айчыннай вайны помнік выкарыстоўваўся нямецка-фашысцкімі захопнікамі як агнявая кропка. Да правядзення кансервацыйна-аднаўленчых работ ён знаходзіўся ў аварыйным стане.
Царква чатырохстоўпная, трохапсідная, квадратная ў плане, аднакупальная з падцаркоўем. Фасады раздзеленыя лапаткамі на тры няроўныя часткі. Заходні фасад мае па тры акны. Яны ўяўляюць сабой нішу з арачнай перамычкай. У другім і трэцім ярусах аконных праёмаў няма. У другім ярусе цэнтральнай трэці дзвярны праём XV стагоддзя з паўкруглым завяршэннем. Да партала ў старажытнасці прымыкаў ганак. Ні ганак, ні яго падмурак не захаваліся, бо ў час вайны пры будаванні бліндажа грунт быў перакапаны. Справа ад дзвярнога праёма маецца ўкладны крыж з дугападобнымі парасткамі, якія ідуць ад яго асновы да канцоў бакавых галін («расквітнелая галіна»). Другі ўкладны крыж, які знаходзіўся на сярэдняй паўднёвай лапатцы, быў страчаны ў час вайны.
У старажытнасці царква не мела хораў. Была распісана. Фрагменты фрэсак выяўлены на сценах і слупах на ўзроўні падлогі XIV стагоддзя.
У 1959 годзе ад удару маланкі абвалілася абліцоўка паўднёва-заходняга кута. А вясной 1960 года, з-за дрэннага даху, абвалілася цэнтральнае скляпенне царквы разам з барабанам і галоўкай. Праваліўся дах, а па сценах пайшлі вялікія вертыкальныя трэшчыны. Магло адбыцца поўнае абвальванне будынка. Кансервацыя прыпыніла далейшае разбурэнне.
Знаменская царква (Дубровіцы)
Будаўніцтва храма
Царква будавалася з мясцовага белага каменя, які паўсюль сустракаецца ў Падольскім краі. У будаўніцтве ўдзельнічалі замежныя майстры, запрошаныя князем Галіцыным спецыяльна для гэтай мэты. Архітэктар і некалькі разьбяроў і скульптараў, верагодна, былі запрошаны з-за мяжы, а асноўнымі іх памагатымі былі прыгонныя рускія муляры. Імя галоўнага архітэктара невядома, існуе мноства здагадак, але даць адназначны адказ з-за адсутнасці дакументаў да гэтага часу не ўдалося. Працы па ўзвядзенні царквы вяліся толькі ўлетку. У зімовы перыяд працавалі ў бараках, дзе адны майстры выконвалі разьбярства па камені, а іншыя — таўклі шкло і алебастр, якія дадаваліся ў вапну пры кладцы блокаў сцяны.
Царква выканана з рэдкім мастацкім майстэрствам у стылі. Вялікае асвячэнне царквы здзейсніў 11 (22) лютага 1704 года экзарх, мітрапаліт Разанскі і Мурамскі. На богаслужэнні ў гэты дзень прысутнічалі цар Пётр I і яго сын царэвіч Аляксей, духоўныя і шляхетныя свецкія асобы. Урачыстасці з гэтай нагоды працягваліся цэлы тыдзень і на іх запрасілі ўсіх мясцовых жыхароў.
Новыя ўладальнікі сядзібы
Да сярэдзіны XVIII стагоддзя на паўднёвы захад ад царквы была пабудавана трох’ярусная званіца. Пад званіцай у 1780-х гадах была асвечана цёплая царква ў імя святых мучанікаў Адрыяна і Наталлі. Пры ўнуку Б. А. Галіцына ў 1750–1753 гадах пабудаваны сядзібны дом, конны двор, чатыры флігелі, гаспадарчыя пабудовы. У 1781 годзе сядзібу купіў генерал-аншэф князь Рыгор Аляксандравіч Пацёмкін. Яму не давялося доўга валодаць сядзібай. Улетку 23 чэрвеня (4 ліпеня) 1787 года імператрыца Кацярына II наведала Дубровіцы, каб купіць сядзібу і падарыць яе свайму фаварыту. Пры Аляксандры ў Дубровіцах быў перабудаваны сядзібны палац у стылі класіцызму. Пасля смерці Аляксандра сядзібу атрымаў у спадчыну яго сын Мацвей.
У 1812 годзе ў Дубровіцах пабывалі французы. Невялікі атрад конніцы маршала Іаахіма Мюрата пакінуў Дубровіцы 10 (22) кастрычніка 1812 года. Царква тады не пацярпела. На паўночны ўсход ад царквы быў створаны курган і пасаджаны на ім акацыі. Пасля Французска-рускай вайны 1812 гады на кургане штогод здзяйснялася паніхіда па загінуўшых у Барадзінскай бітве. Граф быў адным з самых знакамітых і найбагацейшых людзей Расіі. У пачатку 1820-х гадоў Мацвей правёў перабудову сядзібы накшталт сярэднявечных рыцарскіх замкаў. Вакол сядзібы была пабудавана каменная зубчастая агароджа. Пры Мацвеі царква доўга пуставала, вельмі састарэла. Рамы ўсё пагнілі і амаль усе вываліліся, ляпніна ад дажджу і снегу размокла і падала на падлогу. Званы пайшлі на гарматы. Спатрэбілася тэрміновая рэстаўрацыя царквы. У перыяд, калі граф знаходзіўся пад апекай у Маскве, адбылася першая рэстаўрацыя (1848—1850) царквы.
Рэстаўрацыйнымі працамі кіраваў архітэктар. Ён імкнуўся перарабіць царкву ў «старарускім» стылі. Лацінскія вершы былі заменены на царкоўнаславянскія тэксты. Асвячэнне абноўленай царквы здзейсніў 27 жніўня (8 верасня) 1850 года мітрапаліт Маскоўскі і Каломенскі. У 1863 годзе ўладальнікам Дубровіц стаў князь. У гэты час у сядзібе абнавілі палац і сядзібны парк. Частка сядзібы была аддадзена пад дачы. Пры царкве дзейнічала трохгадовая царкоўна-прыходская школа, а таксама багадзельня для маламаёмасных сялян.
Пасля рэвалюцыі 1917 года
Пасля рэвалюцыя 1917 года ў Расіі царква больш за дзесяць гадоў была дзейнай, пакуль у 1929 годзе ў ёй не спыніліся богаслужэнні. У верасні 1931 года званіца была ўзарвана. Царква моцна пацярпела ў 30-х гадах, многія скульптуры святых і статуі анёлаў былі пашкоджаны. З 1930 па 1990 гады быў перыяд закрыцця царквы. У канцы 1950-х гадоў царква знаходзілася ў запусценні. У жніўні 1960 года сядзіба Дубровіцы і царква былі прызнаны помнікамі архітэктуры і ўзяты пад ахову дзяржавы. У 1961 годзе ў Дубровіцах размясціўся. Царква перайшла ў распараджэнне гэтага інстытута. Памяшканне царквы выкарыстоўвалася інстытутам у якасці склада. У ходзе рэстаўрацыйных работ 1967—1972 гадоў аднавілі палац і гаспадарчыя будынкі, а рэстаўрацыя царквы, зацягнуўшыся на некалькі дзесяцігоддзяў, і не была завершана. У 1990 годзе царкву вярнулі вернікам.
Аднаўленне богаслужэння ў храме
22 ліпеня 1990 года, пасля доўгага перапынку, адбылося першае богаслужэнне, а 13 кастрычніка пробашч здзейсніў малебен ля сцен алтара з малым асвячэннем храма. Мітрапаліт Круціцкі і Каломенскі благаславіў адкрыццё царквы. Дзіцячая нядзельная школа пры храме існуе з 2003 года, ёсць праваслаўны маладзёжны клуб і тэатральная студыя. У 2002-2003 гадах былі праведзены рэстаўрацыйныя работы пры падрыхтоўцы да 300-годдзя царквы. Было выканана абнаўленне інтэр'ераў царквы, праведзена добраўпарадкаванне прылеглай тэрыторыі. Адрэстаўравалі купальны крыж, старую згнілую карону замянілі новай. Курган, які знаходзіцца каля царквы, уладкавалі і размясцілі на яго вяршыні назіральную пляцоўку. Унутры царквы, аднавілі гарэльефныя кампазіцыі і скульптуры, на сцены вярнулі лацінскія вершы, адрэстаўравалі іканастас і хоры. Іконы рэстаўравалі ў майстэрні Дзяржаўнага Гістарычнага музея і ў майстэрні Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі. Аднаўленне знешняга ўбрання царквы засталося незавершаным. 7 кастрычніка 2009 года Сусветны фонд помнікаў уключыў царкву ў спіс аб’ектаў, якія знаходзяцца пад пагрозай знішчэння. Царква атрымала за намаганні па аднаўленні ўзнагароду 2010 года ад Фонду паслоў ЗША па захаванні культуры. У 2022 годзе пры Знаменскім храме узноўлена разбураная ў 1931 годзе званіца. У ніжнім ярусе званіцы ўладкованы храм у гонар пакутнікаў Адрыяна і Наталлі. 8 лістапада 2022 года Свяцейшы Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Кірыл асвяціў гэты хрысцільны храм.
Экстэр’ер
Знаменская царква з’яўляецца адным з самых неардынарных помнікаў рускага царкоўнага дойлідства. Яна адрозніваецца ад іншых рускіх храмаў мяжы XVII—XVIII стагоддзяў накіраванай уверх цэнтральнай кампазіцыяй, крыжападобным планам і высокай цэнтральнай вежай, увянчанай металічнай пазалочанай каронай. У архітэктурным ансамблі сядзібы царква з’яўляецца дамінантай, таму што знаходзіцца ў цэнтры кампазіцыйнай восі: парк — палац — царква — курган. Знаменская царква стаіць на высокім беразе мыса, утворанага зліццём рэк Дзясна і Пахра.
У намеры дойліда, на думку дырэктара Маскоўскай Аружэйнай палаты, пісьменніка, было стварыць падабенства старажытнай базілікі, з усімі ўпрыгожваннямі каталіка-гатычных храмаў. Высокі белакаменны будынак царквы ў плане ўяўляе сабой роўнаканечны крыж з закругленымі канцамі; канцоўкі падзелены на тры часткі. Цэнтрычны тып храма гэтай формы быў шырока распаўсюджаны ў каталіцкіх краінах і выказваў асноўныя рысы еўрапейскага барока XVII стагоддзі.
Па тыпе архітэктурнай кампазіцыі царква ўяўляе сабой васьмярык (вежа) на чацверыку (база). Цэнтральная частка будынка мае форму правільнага квадрата і злучаецца з алтаром і прытворамі арачнымі пралётамі, якія ператвараюць сцены царквы ў чатыры пілона. Гэтая кампазіцыя ў асноўным выкарыстоўвалася ў афармленні рускіх праваслаўных храмаў.
Васьмігранная вежа мае гарызантальнае дзяленне карнізамі на тры светлавыя ярусы і завяршаецца купалам, які нясе ажурную «вогненную» карону. Вышыня купала —, крыжа —. Завяршэнне храма каронай зусім не ў рускай традыцыі. Ніжні ярус вежы адзначаюць выступоўцы прастакутныя вокны са скругленай верхняй часткай. Такія ж вокны ёсць у сярэднім ярусе, а ў верхнім яны — невялікія, васьмівугольныя, багата упрыгожаныя разьбой. На купале можна ўбачыць чатырохпялёсткавыя вокны. Вышыня царквы з купалам —.
Вонкавыя сцены царквы ўпрыгожаны рэльефным мурам у стылі рустыка. Фасад багата дэкараваны: розныя калоны, рэльефныя завіткі і пэндзлі, італьянскія ракавінкі, высечаныя ў камені экзатычныя кветкі і плады, лісце міжземнаморскага аканта. Усё гэтае ўпрыгожванне заканчваецца выявамі крылатых херувімаў. Многія з гэтых дэкаратыўных элементаў ніколі раней не сустракаліся ў рускім царкоўным дойлідстве.
Восем статуй апосталаў устаноўлены у ніжнім ярусе васьміграннай вежы, паміж вокнамі. Апосталы перш трымалі, акрамя кніг, прылады Мук Хрыстовых. Сёння многія статуі страцілі гэтыя атрыбуты. Апосталаў цяжка апазнаць, бо статуі не маюць подпісаў персанажаў. Скульптурныя выявы біблейскіх персанажаў не былі традыцыйнымі для рускага царкоўнага дойлідства. На даху царквы на франтонах па ўсім перыметры ўстаноўлены ілжывыя вокны. Над кожным ілжывым паддашкавым акном размешчаны чатыры маленькія фігуркі анёлаў. Паміж ілжывымі вокнамі стаяць статуі херувімаў на пастаментах-шарах. Гэтыя восем херувімаў, усталяваных на даху царквы, трымаюць у руках прылады Мук Хрыстовых: Дзіда, Усходы, Крыж, Цвікі, Цярновы Вянок, Губку і інш. З часам у большасці херувімаў адламаліся прадметы, якія яны некалі трымалі ў руках.
Першы паверх царквы пастаўлены на высокім падмурку; у царкве таксама ёсць падвал. Вакол царквы, паўтараючы контур яе плана, ідзе вузкая галерэя, якая ўзвышаецца над зямлёй на дзесяць прыступак і абгароджана высокім парапетам. Цокаль і парапет пакрыты цэлай сеткай пышнага рэльефнага арнаменту, скамбінаванага на цокалі з волют, лісця і гронкі вінаграда, а на парапеце — з лісця аканта. Па баках царквы чатыры шырокія веерападобныя лесвіцы, якія вядуць да дзвярэй (у тым ліку з усходняга боку). Ёсць тры ўваходныя дзверы, размешчаныя на захадзе (галоўны ўваход), поўначы і поўдні. Ва ўсходняй сцяне замест дзвярэй уладкована ніша. У глыбіні гэтай нішы раней змяшчалася Распяцце з фігурамі Іаана Багаслова і Багародзіцы. Цяпер Распяцце знаходзіцца ўнутры царквы. Парталы апраўленыя буйна руставанымі камянямі. Ліштвы партала упрыгожаны двума карынфскімі калонамі, якія падтрымліваюць арнаментальны фрыз.
Царква ўпрыгожана скульптурай у поўны рост. Скульптуры прадстаўляюць высокіх старцаў, апранутых у мантыі. Каля галоўнага ўваходу, па баках заходняй лесвіцы, устаноўлены дзве белакаменныя статуі. З левага боку знаходзіцца статуя свяціцеля Іаана Залатавуста, пад яго пятай мяшок з грашыма, а з правага боку статуя свяціцеля Рыгора Багаслова з кнігай і лампадай ля ног. На даху, прама над заходнім уваходам, знаходзіцца статуя свяціцеля Васіля Вялікага з кнігай і мітрай ля ног. У цяперашні час у гэтых статуй адсутнічаюць часткі рук.
Ля самай зямлі, на невысокім подыуме, па кутах цокаля, стаяць моцна пашкоджаныя статуі чатырох евангелістаў: Марк, Лука, Іаан і Матфей. Гэтыя статуі зроблены вельмі мастацка, але ў цэлым усе яны непрапарцыйна кароткія. Каменныя фігуры (леў, вол, арол і анёл), якія знаходзяцца ля ног евангелістаў, узнаўляюць адно з увасабленняў (міфічнага крылатага дэмана з бачанняў прарока Іезекііля). Калі прайсці па гадзіннікавай стрэлцы ад галоўнага ўваходу царквы ўздоўж цокаля, то статуі евангелістаў будуць такімі: з паўночна-заходняга боку — Матфей з анёлам; на паўночным усходзе — Лука з валом; з паўднёва-ўсходняга боку — Іаан з арлом; з паўднёва-заходняга боку — Марк са львом.
Iнтэр’ер
Унутраныя аб’ёмы царквы раскошныя. Першае, што прыцягвае ўвагу ў царкве, — гэта адсутнасць асобных калон, так бы мовіць, безапорная прастора. Чатыры магутныя паўкруглыя аркі разам з чатырма парусямі служаць падставай для якія сыходзяць уверх ярусаў цэнтральнай вежы. Інтэр’ер царквы багата ўпрыгожаны мноствам рэльефных кампазіцый, надпісамі на латыні, майстэрска выразаным іканастасам і хорамі ў стылі барока.
На чатырох пілонах апорных арак размешчаны рэльефныя фігуры: на ўсходняй сцяне направа ад іканастаса — Іосіф Абручнік (муж Марыі) з кветкай лілеі ў руцэ; налева — Маці Божая, якая прынесла ў храм Дзіцятка Хрыста. Наадварот, па баках хор, на паўночна-заходнім пілоне,, які трымае на руках Дзіцятка —. А на іншым, паўднёва-заходнім, пілоне старазапаветная. Фігуры размешчаны такім чынам, што здаецца, быццам яны рухаюцца насустрач адна адной.
У парусях на скляпеністых паверхнях змешчаны фігуры чатырох евангелістаў у клубячых аблоках і ў асяроддзі пуці: справа над іканастасам — Матфей з анёлам, злева — Іаан з арлом. Наадварот, над хорамі — Лука з валом, і на другім баку — Марк са львом. Яны намаляваны тымі, хто сядзіць і пішуць Евангелле.
Адмысловую ўнікальнасць Знаменскай царквы надае наяўнасць на ўсходняй сцяне гарэльефнага на ўсю вышыню вежы. Яно ўключае чатыры сцэны з цыкла Мукі Хрыстовы: над іканастасам сцэна Укрыжаванне Ісуса — цэнтральны сюжэт цыкла; Над Укрыжаваннем — Уваскрэсенне Хрыстова. Яшчэ вышэй — і сцэна. Скульптурны малюнак біблейскіх персанажаў не з’яўляўся традыцыйным для тагачаснай рускай царкоўнай архітэктуры.
Рэльефныя кампазіцыі інтэр’еру выкананы ў тэхніцы стука, яны вельмі разнастайныя, але ў іх ёсць адно агульнае: усе яны заснаваны на біблейскіх матывах і размешчаны ў пэўным парадку па ярусах вежы. У першым ярусе — Ўвянчанне цярновым вянком, і. Сцэна Ўвянчанне цярновым вянком знаходзіцца на заходняй сцяне, прама над хорамі. Над гэтай сцэнай можна ўбачыць змешчаны ў акенца твар маладога чалавека з доўгімі валасамі і ў італьянскай шапачцы. Мяркуюць, што гэта партрэт галоўнага майстра, які стварыў гэтыя рэльефныя кампазіцыі, а магчыма і ўсё ўбранне царквы. Над паўночнай аркай — сцэна Крыжовы шлях; над паўднёвай аркай знаходзіцца сцэна Палажэнне ў труну. Паміж сцэнамі ў картушах зроблены лацінскія надпісы, пазначаныя двума гуллівымі пуці. На арках ёсць медальёны з барэльефнымі партрэтамі князя Б. А. Галіцына, яго жонкі і сына.
У наступным ярусе вежы — старазапаветныя прарокі. З’яўленне ў інтэр’еры царквы скульптур прарокаў можна растлумачыць тым, што многія падзеі з Мукі Хрыстовы былі прадказаны прарокамі Старога Запавету і самім Ісусам Хрыстом. У кутах вежы, паміж вокнамі, змешчаны фігуры шасці прарокаў у поўны рост. Злева ад Укрыжавання стаіць цар Давід у кароне, са скіпетрам і арфай. На другім баку постаць цара Саламона — у кароне і са скіпетрам, якім ён паказвае на сцэну Палажэнне ў труну. Прарокі Майсей са і Ільля з поясам у руцэ змешчаныя на паўночнай і паўднёвай сцяне адпаведна. На заходняй сцяне знаходзяцца фігуры старазапаветных. Бліжэй да Іллі — Захарый са скруткам, бліжэй да Майсея — Аарон з. Рэалістычныя рысы персанажаў гавораць аб еўрапейскай школе пластыкі. Паўкружныя вокны ў сваёй верхняй частцы маюць раслінны арнамент або выява птушкі Фенікс.
У трэцім ярусе, над прарокамі, можна ўбачыць пад кожным акном трох пуці, якія трымаюць палатно з лацінскімі вершамі, якія тлумачаць сілу прылад Мук Хрыстовых. Грані апошняга яруса запоўнены фігурамі анёлаў, пастаўленымі над вокнамі. Анёлы нясуць прылады Мук Хрыстовых — Дзіда, Слуп, Бізун, Цярновы Вянок, Молат, Цвікі і Губу. У купале вакол чатырохпялёсткавых акенцаў-люкарн развяваюцца пышныя раслінныя гірлянды, якія падтрымліваюцца пуці. У самым купале царквы, дзе мацуецца ланцуг для, вылеплены чатыры пухлыя пуці, размешчаныя па баках свету. Колькасць розных скульптур, гарэльефаў і тэкстаў на невялікай паверхні сцен вежы большая, чым у еўрапейскіх цэрквах.
У царкве асабліва шануецца драўлянае паліхромнае скульптурнае Распяцце — яму ўжо больш за трыста гадоў. Добра захаваўся чатырох’ярусны іканастас. Ва ўбранні іканастаса прысутнічаюць разнастайныя раслінныя і дэкаратыўныя ўзоры, месцамі са скульптурнымі выявамі анёлаў. Іканастас запоўнены старажытнымі іконамі, акружанымі пазалочанай разьбой. Іконы выдатна гармануюць з разьбявай часткай іканастаса. Адзінаццаць абразоў з дваццаці шасці, якія раней знаходзіліся ў іканастасе, захаваліся; многія іконы ўжо адрэстаўраваны, а некаторыя напісаны нанава. Самы ўшанаваны абраз —.
У верхняй частцы заходняга прытвора знаходзяцца масіўныя драўляныя двух’ярусныя хоры. Яны цалкам пакрытыя вытанчанай пазалочанай разьбой. Ніжні ярус выкананы ў выглядзе галерэі, верхні — у выглядзе балкона, які абапіраецца на калоны гэтай галерэі. Для паведамлення ніжняга яруса хору з верхнім уладкованыя шрубавыя ўсходы, складзеная ў драўляную трубу.
У супрацьлегласць цэнтральнай вежы прытворі адрозніваюцца прастатой аздаблення. Тут няма нават намёкаў на ляпніну, і ўся прыгажосць заключаецца толькі ў хупавым спалучэнні паверхняў сцен і скляпенняў.
Спасылкі
<div style="border:1px solid #ccc; background: #fff; border-right:3px solid #ccc; border-bottom:3px solid #ccc; text-align: center; padding:3px; font-size: smaller; line-height: 1.3; margin-right: 4px; width: 250px;"> <span title="Аб’ект культурнай спадчыны РФ" style="margin-left: 0.2em; font-size: 100%;">Аб’ект культурнай спадчыны РФ № 501410413080086 (руск.)
Сейлавіцкі бой
Сейлавцкі бой — бой партызанскага атрада імя М. А. Шчорса, які ўваходзіў у склад 27-й партызанскай брыгады імя В. І. Чапаева і нямецкага гарнізона вёскі Сейлавічы Нясвіжскага раёна 7—8 верасня 1943 года.
Перадумовы
Знішчэнне добра ўмацаванага гарнізона ў вёсцы Сейлавічы (каля 100 салдат) павінна было аблегчыць перадыслакацыю і баявыя рэйды партызанскіх фарміраванняў на захадзе Беларусі. Вакол гарнізона праціўнікам была створана сістэма дзотаў, бункераў, ліній траншэй, з некалькімі радамі калючага дроту, асобныя ўчасткі абароны былі замініраваны.
Бой
Аперацыю па разгрому гарнізона ажыццяўляў атрад імя Шчорса пад камандаваннем А. І. Колчанкі, які налічваў 350 байцоў, якія мелі на ўзбраенні акрамя вінтовак, 15 ручных кулямётаў, 25 аўтаматаў і 45-міліметровую гармату з абмежаванай колькасцю снарадаў. Раніцай 7 верасня 1943 партызанская разведка паведаміла, што 60 нямецкіх салдат накіраваліся з вёскі Сейлавічы ў гарадскі пасёлак Гарадзея Нясвіжскага раёна. Вечарам таго ж дня партызанскі атрад скрытна выйшаў на паўднёвы ўзлесак Язвінскага лесу і ў 23 гадзіны з трох напрамкаў атакаваў гарнізон праціўніка. Да гадзіны ночы 8 верасня 1943 года гарнізон быў разбіты, яго страты склалі 28 забітых. Партызаны захапілі зброю, боепрыпасы і без страт арганізавана адышлі.
Корчыц
Ко́рчыц - прозвішча
Гісторыя Польшчы
Утварэнне Польскай дзяржавы
У 9—10 ст. на сучаснай тэрыторыі Польшчы жылі розныя заходнеславянскія плямёны, сярод якіх вылучаліся вісляне і паляне. Першыя займалі тэрыторыю з цэнтрам у Кракаве, другія — з цэнтрам у Гнезна. Менавіта паляне ў 10 ст. здолелі аб’яднаць вакол сябе сваіх суседзяў і паклалі пачатак дзяржаве, якая ад іх і празвалася Польшчай. Старажытныя легенды, запісаныя польскімі летапісцамі, расказваюць пра князя Крака, у гонар якога быў названы горад Кракаў, пра князя Папеля, які быў выгнаным за свае злачынствы. Існуюць легенды і пра Земавіта, сына хлебароба Пяста, па імені якога была названа першая гістарычная польская кіруючая дынастыя. З нашчадкаў Пяста выйшаў князь Мешка I (960—992), першы гістарычна вядомы князь. Валоданні Мешка ўключалі ў сябе Вялікую Польшчу (вобласць рассялення палян), а таксама землі па сярэднім цячэнні Віслы. У 965 Мешка ажаніўся з дачкой чэшскага князя Баляслава I — Дабравай, а ў 966 — прыняў хрысціянства па заходнім абрадзе. Для таго, каб паслабіць залежнасць ад германскага імператара, васалам якога Мешка I прызнаў сябе ў 963, польскі князь на падставе Дароўнага акту аддаў Польшчу пад заступніцтва Святога Прастола. На карысць Святога Прастола Польшча з гэтага часу плаціла штогадовую даніну — «лепту Св. Пятра».
Сын Мешка — Баляслаў Храбры (992—1025) працягнуў будаўніцтва польскай дзяржавы, аб’яднаўшы пад сваёй уладай усе польскія плямёны. У 1000 годзе ён заключыў дагавор з Атонам I (германскім каралём, з 962 — імператарам свяшчэннарымскім), паводле якой стваралася самастойнае архібіскупства з цэнтрам у Гнезна. Тым самым была пацверджана незалежнасць польскіх земляў ад імперыі. У 1025 годзе Баляслаў прыняў каралеўскі тытул. Да таго часу Польшча ўяўляла сабою краіну з развітой сістэмай замкаў і гродаў, пачынае складацца і польскае рыцарства (milites), якое атрымлівала зямлю за службу князю, і nobiles — шляхта.
Аднак пасля смерці Баляслава пачаліся міжусобіцы. Дробныя польскія князі патрабавалі ад Мешка (Мячыслава) II (1026—1034) вылучыць ім долі. Патрабаванні былі здаволены, але беспарадкі не спыніліся і амаль уся дынастыя Пястаў была знішчана. Скарыстаўшыся ўнутранымі праблемамі, суседзі Польшчы захапілі частку земляў, якія належылі ёй да таго часу: немцы — усё заваяваныя Баляславам зямлі ўздоўж цячэння Эльбы, датчане — Памор’е, чэхі — узнавілі сваю незалежнасць, а кіеўскі князь Яраслаў Уладзіміравіч — Червеньскія гарады.
Казіміру Узнавіцелю (1034—1058) удалося выправіць сітуацыю. Абапіраючыся на саюз з Руссю, ён вярнуў Польшчы Мазовію і Сілезію. У той жа час у перыяд яго кіравання адбылося адно з самых буйных народных паўстанняў таго часу (1037—1038). Паўстанне было накіравана супраць царкоўных і свецкіх улад і для падаўлення яго спатрэбілася дапамога імператара Конрада II.
Баляслаў II (1058—1079), празваны Смелым, імкнуўся працягнуць палітыку свайго прадзеда — Баляслава I Храбрага, выкарыстаючы спрыяльную міжнародную сітуацыю. У барацьбе паміж імператарам Генрыхам IV і папам Рыгорам VII ён выступіў на боку апошняга. Гэта прынесла свой плён: у 1075 у Польшчу прыбыў папскі пасланец, каб канчаткова замацаваць правы Гнезненскага архібіскупства, а ў 1076 Баляслаў II быў каранаваны. У гэтых умовах ён не адважыўся адхіліць просьбу папы, які прасіў яго дапамагчы князю Ізяславу ў барацьбе за кіеўскі сталец. У 1077 Баляслаў здзейсніў паход на Кіеў. Горад быў узяты, Ізяслаў зоў стаў кіеўскім князем. Аднак як толькі палякі вярнуліся дадому, браты Ізяслава зноў выступілі супраць яго і князь загінуў у бітве (1078). Валадаранне самога Баляслава скончылася катастрофай. Пасля забойства абвінавачанага ім у здрадзе біскупа кракаўскага Станіслава ў краіне пачаўся мяцеж магнатаў і Баляслаў змушаны быў збегчы ў Венгрыю. Сталец заняў яго брат — Уладзіслаў Герман (1079—1102), падчас кіравання якога цэнтральная ўлада моцна саслабла. Сам Уладзіслаў Герман насіў не каралеўскі, а княжацкі тытул, а справамі пры ім запраўляў ваявода Сецех, які нават чаканіў уласную манету. Пры яго сыне — Баляславе III Крывавусным (1102—1138) ізноў узяла верх тэндэнцыя да аб’яднання. Па завяшчанні свайго бацькі ён атрымаў у кіраванне толькі частку земляў — Малую Польшчу і Сілезію, вялікапольскія землі дасталіся яго старэйшаму брату — Збігневу. Збігневу належыла і вярхоўная ўлада ў дзяржаве. Паміж братамі пачаліся канфлікты і сітуацыя абвастрылася настолькі, што, каментуючы яе, чэшскі храніст пісаў: «Двух катоў нельга адначасова пасадзіць у адзін мяшок». Баляслаў склаў цесны саюз з Кіевам, ажаніўшыся на дачцы кіеўскага князя — Збыславе, і ўсталяваў добрасуседскія адносіны з венграмі. Маючы такіх саюзнікаў, ён вымусіў Збігнева пакінуць Польшчу і падпарадкаваў польскія землі, якія было адышлі, акрамя Памор’я. У 1109 у Польшчу, сумесна з чэхамі, уварваліся імператарскія войскі. Пад відам аднаўлення ў правах Збігнева, імператар спадзяваўся аднавіць свае правы ў Польшчы, аднак гэтым надзеям не наканавана было ажыццявіцца. Выгнаўшы немцаў з краіны і склаўшы ў 1114 мір з чэхамі, Баляслаў III аднавіў наступ на Памор’е і далучыў да Польшчы яго ўсходнюю частку, а ў 1121 вымусіў князя Заходняга Памор’я прызнаць сябе васалам Польшчы.
Феадальная раздробленасць
У 1138 завяшчаннем Баляслава III быў узаконены парадак сеньёрыята. Дзяржава падзялілі на ўдзелы паміж сынамі, але старэйшы ў родзе адначасова станавіўся вялікім князем. Акрамя асабістага ўдзелу, ён атрымліваў велікакняжацкі — з гарадамі Гнезнам і Кракавым. З гэтага часу для Польшчы можна гаварыць аб перыядзе феадальнай раздробненасці.
Колькасць удзелаў расла, улада цэнтральнай адміністрацыі слабела. З 12 ст. узмацніўся націск немцаў на славянскія землі за Эльбай. На захопленых землях было створана маркграфства Брандэнбург, з тэрыторыі якога здзяйснялася далейшае прасоўванне на ўсход. Сітуацыя ўскладнялася бесперапыннымі ўсобіцамі паміж сынамі Баляслава III. У 1157 адзін з іх — Уладзіслаў Выгнаннік — заклікаў на дапамогу імператара Фрыдрыха I Барбаросу. Выкарыстаўшы спрыяльную магчымасць, Фрыдрых паставіў Польшчу ў ленную залежнасць ад імперыі. У 1226 удзельны князь Конрад Мазавецкі запрасіў рыцараў Тэўтонскага ордэна для барацьбы з прусамі. Тэўтонскі ордэн заваяваў зямлю прусаў і стварыў на іх тэрыторыі моцную дзяржаву, якая павяла барацьбу за панаванне ў Прыбалтыцы.
Аліварыя
Піўзавод Аліварыя — найстарэйшая піваварная кампанія Беларусі, якая размешчана ў Мінску.
Гісторыя Польшчы
Феадальная раздробленасць
У 1240 у Польшчу ўварваліся мангола-татары, у сакавіку 1241 імі быў узяты і спалены Кракаў. У 1257 і 1287 набегі паўтарыліся.
Перыяд феадальнай раздробненасці быў і перыядам развіцця прадукцыйных сіл. Для засваення пустуючых земляў землеўласнікі сталі запрашаць каланістаў з іншых краін. Сярод кланістваў пераважалі немцы, якія прынеслі з сабою нямецкае права. Сялянскія павіннасці ў карысць феадала выразна фіксаваліся. Выплаціўшы чынш і выплаціўшы іншыя ўскладзеныя на яго абавязкі, селянін мог пакінуць вёску. Нямецкае права распаўсюдзілася і на прынцыпы самакіравання. На чале вёскі стаяў стараста — солтыс, які займаўся ўладкаваннем каланістаў і здзяйсняў суд па дробных справах. Расла колькасць гарадоў, якія, пачынаючы з 13 ст., таксама набывалі правы самакіраванні (г.зв. Магдэбургскае права).