cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нізкая апорная арбіта
Пры вызначэнні вышыні НАА важна паказваць, ад якой мадэлі Зямлі яна адлічваецца. Расійскія балістыкі традыцыйна паказваюць вышыню над эліпсоідам, а амерыканскія - над сферай, у выніку розніца можа дасягаць 20 км (прыкладна адпавядае розніцы экватарыяльнага і палярнага радыусаў Зямлі), а палажэнні апагею і перыгею - перамяшчацца.
Так як сутачнае вярчэнне Зямлі ўдзельнічае ў вывядзенні ракеты-носьбіта на арбіту, то грузападымальнасць залежыць ад нахілу арбіты да плоскасці экватара. Найлепшыя ўмовы дасягаюцца, калі НАА мае нахіл да экватара, які супадае з шырынёй стартавай пляцоўкі, з якой быў ажыццёўлены запуск. Іншыя нахілы арбіты вядуць да памяншэння параметраў ракеты-носьбіта па здольнасці вываду грузу на арбіту. Аднак, не для ўсіх касмадромаў магчымы запуск у найбольш энергетычна выгадным кірунку, так, напрыклад, для Байканура з шыратой каля 46 градусаў немагчымы запуск на нахілу менш 48,5 градусаў з-за абмежаванняў па размяшчэнні тэрыторый падзення частак ракет, што аддзяляюцца (зон адчужэння). Нахіл, які найбольш часта выкарыстоўваецца пры запусках з Байканура - 51,6 градуса, меншыя нахілы выкарыстоўваюцца рэдка.
Час жыцця, або час знаходжання КА на НАА, залежаць ад балістычных параметраў штучнага нябеснага цела і ад актыўнасці Сонца ў гэты перыяд, якая ўплывае на вышыню верхніх слаёў атмасферы Зямлі.
Чым ніжэй арбіта, тым больш маса грузу, які можа вывесці на яе ракета-носьбіт пры іншых роўных умовах. Таму апорную арбіту выгадна рабіць як мага ніжэй. На практыцы час арбітальнага палёту (да ўваходжання ў шчыльныя слаі атмасферы) менш адных сутак можа выклікаць праблемы пры адмовах на борце касмічнага апарата, таму такія нізкія арбіты практычна не выкарыстоўваюцца. Акрамя таго, на мінімальную вышыню апорнай арбіты ўплывае велічыня хібнасці вывядзення, так як пры неспрыяльным спалучэнні памылак вымяральных прыбораў, органаў кіравання і знешніх фактараў арбіта можа апынуцца занадта нізкай і КА вернецца ў атмасферу Зямлі і згарыць, перш чым паспее зманеўраваць. Тым не менш, вядомыя выпадкі вывядзення апаратаў на арбіты з перыядам звароту менш як 88 хвілін і вышынёй перыгея 121-150 км. Напрыклад, на апорную арбіту з перыгеем 129 км была выведзена аўтаматычная станцыя Луна-7. На падобныя арбіты выводзіліся спадарожнікі сямейства KH-7 Gambit.
Паняцце «апорная арбіта» ўвайшло ва ўжытак з пачаткам запускаў чатырохступеністай ракеты 8К78 «Маланка», чацвёртая ступень якой запускалася ў бязважкасці пасля здзяйснення прыкладна 3/4 абарачэння вакол Зямлі, як патрабавалася для міжпланетных і месяцавых АМС.
Выкарыстанне
Нізкая калязямная арбіта можа выкарыстоўвацца не толькі як апорная, але і як рабочая. У агульным выпадку нізкімі лічацца арбіты з вышынёй апагею да 2000 км. Асаблівай разнавіднасцю нізкіх калязямных арбіт з'яўляецца сонечна-сінхронная арбіта. На такія арбіты запускаюцца спадарожнікі дыстанцыйнага зандзіравання Зямлі.
На нізкай калязямной арбіце знаходзіцца МКС. Пасля завяршэння ў 1972 годзе праграмы «Апалон» усё пілатуемыя палёты ў космасе адбываюцца па нізкай калязямной арбіце. У сувязі з інтэнсіўным выкарыстаннем на нізкіх арбітах звяртаецца вялікая колькасць касмічнага смецця, што прыводзіць да ўскладненняў у эксплуатацыі МКС.
Тэрмін існавання спадарожніка на НАА
Час знаходжання спадарожніка на НАА залежыць ад шматлікіх фактараў, асабліва моцна залежыць ад уплыву Месяца і вышыні над шчыльнымі пластамі атмасферы. Напрыклад арбіта ШСЗ «Эксплорэр-6» (ЗША) мянялася кожныя 3 месяцы ад 250 да 160 км, што прывяло да тэрміна службы спадарожніка ў 2 гады, замест 20 запланаваных, гэтак жа першы спадарожнік Зямлі праіснаваў 3 месяца (перыгей 215 км, апагей 939 км). Іншыя фактары ўплываюць на тэрмін службы: вышыня шчыльных слаёў атмасферы можа мяняцца ў залежнасці ад часу сутак і ад арбіты спадарожніка, напрыклад, апоўдні разагрэтыя пласты атмасферы на вышыні ў 300 км маюць шчыльнасць у 2 разы больш, чым у поўнач, а праходжанне спадарожніка над экватарам Зямлі гэтак жа зніжае вышыню перыгея спадарожніка. Калі сонечная актыўнасць узрастае, яна можа прывесці да рэзкага павелічэння шчыльнасці верхняй атмасферы - у выніку спадарожнік тармозіцца мацней, а вышыня яго арбіты зніжаецца хутчэй. Істотную ролю гуляе і форма спадарожніка, а менавіта пляц яго мідэля (папярочнага сячэння); для спадарожнікаў, спецыяльна прызначаных да працы на нізкіх арбітах, часцей выбіраюць стрэлападобныя, аэрадынамічна абцякальныя формы корпуса.
Аскулюючая арбіта
Аскулюючая арбіта аб'екта ў прасторы (у зададзены момант часу) - гравітацыйная кеплеравая арбіта (гэта значыць эліпс ці іншае сячэнне конусу) адносна цэнтральнага цела, якую гэты аб'ект (у адпаведнасці з яго фактычным становішчам і хуткасцю ў зададзены момант часу) меў бы пры адсутнасці ў далейшым якіх-небудзь адхіленняў (звязаных з несферычнасцю цэнтральнага цела, гравітацыйным уздзеяннем трэціх цел альбо сіламі негравітацыйнай прыроды). Тэрмін выкарыстоўваецца ў астраноміі і ў астрадынаміцы.
Карл Шпітэлер
Карл-Фрыдрых Георг Шпітэлер (Carl Friedrich Georg Spitteler) вядомы пад псеўданімам Карл-Фелікс Тандэм (ням. Carl Felix Tandem;, Лісталь — , ) — швейцарскі паэт, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1919) «за непараўнальны эпас „Алімпійская вясна“».
Вывучаў права і тэалогію ва ўніверсітэтах Базеля, Цюрыха, Гайдэльберга. У 1871—1879 гадах жыў у Расіі.
Пісаў на нямецкай мове. У эпічнай паэме ў прозе «Праметэй і Эпіметэй» (1880—1881) заўважна перапляценне матываў антычнай міфалогіі і новых касмалагічных ідэй. Абстрактна-алегарычны характар у зборніка эпічна-фантастычных паэм «Экстрамундан» (1883), пасля якога пісьменнік эвалюцыяніраваў у бок рэалістычна-псіхалагічнага метаду (драмы «Парламенцёр», 1889; «Славалюб», 1892; навелы зборніка «Фрыдлі-скандаліст», 1891; аповесці «Густаў. Ідылія», 1892; «Лейтэнант Конрад», 1898). Паэтычным зборнікам «Матылькі» (1889) і «Балады» (1896) уласцівы памяркоўна-эксперыментальны характар. Галоўныя творы — вершаваны эпас «Алімпійская вясна» (1900—1905, перапрацаванае выданне 1910), у якім узнята тэма ўзаемаадносін мастака і ўлады, і сімвалісцкі раман «Імага» (1906). Аўтар прац па літаратуразнаўстве, эстэтыцы, перапрацовак народных балад, аўтабіяграфічнай прозы і інш.
Развіваючы класічны стыль і ідэалістычны кірунак у нямецкамоўнай літаратуры, прапанаваў арыгінальны варыянт эпічнага апавядання, які меў у перайначаных варыянтах працяг і ў літаратуры XX ст. Яго творчасць была адзначана крытыкамі, а таксама Фрыдрыхам Ніцшэ, які рэкамендаваў яго на пасаду рэдактара мюнхенскага часопіса «Кунстварт» («Мастацкі агляд»).
Яскевічы
Назву Яске́вічы маюць:
Лошніца
Ло́шніца (, Лошница) — аграгарадок у Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Лошніцкага сельсавета.
Размешчана за 18 км на поўнач ад Барысава, 5 км ад чыгуначнай станцыі Прыяміна. 6357 жыхароў, 1858 двароў (1994).
Гісторыя
У 1563 — мястэчка ў Барысаўскім старостве Віцебскага ваяводства ВКЛ. З 1793 у Расійскай імперыі, у Барысаўскім павеце Мінскай губерніі. У вайну 1812 года напалеонаўскія войскі спалілі тут царкву (у 1816 адбудавана). У 1870 — сяло, 126 двароў. У 1885 цэнтр воласці: 834 жыхара, 143 двары, царква, народнае вучылішча (з 1863), млын. У 1908 — 2597 жыхароў, 248 двароў. У лютым-лістападзе 1918 акупіравана нямецкімі, у жніўні 1919—маі 1920 — польскімі войскамі. З 1919 працавала пачатковая, з 1923 7-гадовая школа, хата-чытальня, з 1920 народны тэатр. З 20.8.1924 цэнтр сельсавета ў Барысаўскім раёне Мінскай акругі. З 3.7.1941 да 29.6.1944 акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, якія загубілі 53, вывезлі ў Германію 49 жыхароў. У 1945—1955 у Лошніцы працаваў дзіцячы дом. З 1950 цэнтр калгаса імя Мічурына. У 1972 было 1978 жыхароў, 630 двароў, цэнтр саўгаса «Лошніца». У Лошніцы працуюць Прыямінскі рамонтны завод, сярэдняя і музыкальная школы, Дом культуры, кінатэатр, бібліятэка, бальніца. Брацкая магіла савецкіх воінаў, помнік землякам, якія загінулі ў вялікую Айчынную вайну.
Дарыа Фо
Дарыа Фо (Dario Fo, 24 сакавіка 1926, Санджай — 13 кастрычніка 2016) — італьянскі драматург, рэжысёр, тэарэтык сцэнічнага майстэрства, жывапісец. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1997), ганаровы доктар рымскага універсітэта «Ла Сапіенца» (2006).
Біяграфія
З 1963 года выступаў акцёрам, рэжысёрам, аўтарам скетчаў для кабарэ і вулічных тэатраў, з 1969 кіраваў перасоўнай тэатральнай трупай «Ла Камуна». Быў блізкі да левых сацыялістычных сіл, у 1970 выйшаў з кампартыі Італіі.
NGC 4219
NGC 4219 (іншыя абазначэнні — ESO 267-37, MCG -7-25-5, AM 1213-430, DCL 9, IRAS12138-4302, PGC 39315) — галактыка ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Рудка (Пінскі раён)
Ру́дка (, Рудка) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, на беразе ракі Ясельда. Уваходзіць у склад Мерчыцкага сельсавета.
Геалогія
Аднайменная крыніца, якая знаходзіцца ў Рудцы, мае статус помніка прыроды мясцовага значэння.
Гісторыя
Перад вайной у вёсцы жыло 294 чалавекі ў 68 дварах.
Сабор Святога Себасцьяна (Рыа-дэ-Жанэйра)
Сабор Святога Себасцьяна (Catedral Metropolitana de São Sebastião) — кафедральны сабор у Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія.
Будынак быў пабудаваны ў стылі мадэрн па праекце архітэктара Эдгара Фансекі ў 1964-1979 гг. Сабор прысвечаны Святому Себасцьяну, заступніку горада і з'яўляецца кафедрай архідыяцэзіі Сан-Себасцьян-да-Рыа-дэ-Жанэйра. Да гэтага з сярэдзіны XVIII стагоддзя саборам была царква Кармільскай Маці Божай, сёння — сукафедра.
Свяцец
Свя́цец, Свяцінец — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 23 км на паўночны захад ад горада Полацк, за 0,5 км на поўнач ад вёскі Мікуліна, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.
Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,25 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км.
Вакол возера балота з хмызняком, на ўсходзе — лес.
Хальч
Назву Хальч маюць:
Бельфор-Манбельярскі тэхналагічны ўніверсітэт
Бельфор-Манбельярскі тэхналагічны ўніверсітэт (Université de Bourgogne) — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з кампусамі ў гарадах Бельфор i Манбельяр.
Гісторыя
Бельфор-Манбельярскі тэхналагічны ўніверсітэт з’яўляецца вынікам зліцця Бельфорскай нацыянальнай інжынернай школы, створанай у 1962 годзе, і філіяла Камп’енскага тэхналагічнага ўніверсітэта, створанага ў 1985 годзе ў Севенане, які стаў Севенанскім політэхнічным інстытутам у 1991 годзе. Бельфор-Манбельярскі тэхналагічны ўніверсітэт быў заснаваны ў 1999 годзе. Як і Камп’енскі тэхналагічны ўніверсітэт і Тэхналагічны ўніверсітэт Труа, Бельфор-Манбельярскі тэхналагічны ўніверсітэт з’яўляецца часткай Французскай сеткі тэхналагічных універсітэтаў.
Свята-Петра-Паўлаўская царква і манастыр базыльян (Беразвечча)
Петрапаўлаўская царква і манастыр базыльян — колішняя культавае збудаванне ў мястэчку Беразвечча (цяпер г. Глыбокае), помнік віленскага барока. Царква не захавалася, у манастырскіх карпусах размяшчаецца турма. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.
Гісторыя
Драўляны манастыр базыльянаў на паўночным беразе воз.Вялікае ў мястэчку Беразвечча пабудаваны ў 1643 г. па фундацыі ваяводы мсціслаўскага і старосты дзісненскага Язэпа Львовіча Корсака, які заснаваў таксама ў касцёл і кляштар ордэна кармелітаў босых у Глыбокім.
Архітэктура
Петрапаўлаўская царква ў Беразвеччы ў стылі віленскага барока, уяўляла сабою трохнефную базіліку з трансептам і дзвюхвежавым галоўным фасадам. Храм меў нетрадыцыйную арыентацыю на поўнач, быў нібы звернуты тварам да сонца, якое, высвятляючы хвалістую паверхню галоўнага фасаду, раскрывала якасці яго пластычнай формы. Пры агульнай традыцыйнасці структуры архітэктурны вобраз збудавання смелы і наватарскі. Шырокі цэнтральны неф з паўкруглым алтарным завяршэннем пасярэдзіне перасякаецца роўным з ім па вышыні трансептам з таксама закругленымі тарцамі. У беразвецкай царкве план у верхнім сячэнні адпавядаў форме роўнаканцовага грэчаскага крыжа, чым аддавалася даніна уніяцкаму паходжанню храма. У выніку гэтага стваралася уражанне, што трансепт нетрадыцыйна ссунуты ў бок галоўнага фасада.
Двухсхільны дах на закругленых тарцах завяршаўся выпуклымі франтонамі з пластычным трохпялёсткавым абрысам. Фігурны барочны франтон на тарцы цэнтральнага нефа у адрозненне ад уніяцкага Сафійскага сабора ў Полацку, дзе ён быў упершыню ўжыты ў 1738-1750 гг., больш поўна распрацаваны і шматпланавы. Падобныя фігурныя франтоны меліся і на тарцах манастырскіх будынкаў.
Скульптурная пластычнасць архітэктуры храма спалучалася з канструкцыйнай логікай, дасканалым выкарыстаннем прыёмаў аптычнай карэкціроўкі мастацкага вобраза. Адзін з польскіх даследчыкаў адзначаў, што фасад царквы «пульсуючым нярвовым рытмам выпукла-ўвагнутых акцэнтаў пераважае па мастацкай выразнасці традыцыйныя плоскія і шаблонныя схемы, якіх шмат было ў Цэнтральнай Еўропе аж да канца XVIII ст.». Галоўны паўднёвы фасад беразвецкай царквы быў вырашаны як хвалістая, струменістая, шматпланавая тэатральная куліса, што закрывала ад гледача агульную тэктоніку храма. Канструкцыйна структура фасада адпавядала плоскаму нартэксу, па шырыні роўнаму чацверыкам вежаў, сіметрычна размешчаных па баках. Надзвычайная маляўнічасць фасада, тонкая гульня святла і ценю на яго паверхні дасягалася даволі простымі сродкамі.
Калоны і пілястры былі разгорнуты восямі пад вуглом 45 градусаў да плоскасці фасада, што і надавала яму ілюзорную прасторавую выпукла-ўвагнутую будову. Дзякуючы гэтаму прыёму, пры сонечным асвятленні стваралася тонкая нюансіроўка ўласных і падаючых ценяў.
Трох'ярусныя вежы мелі тэлескапічную структуру, асаблівую стройнасць і ўзнёсласць. На царкоўнай вежы быў вялікі гадзіннік, які званіў праз кожныя 15 хвілін і праз гадзіну.
Двухпавярховы корпус кляштара быў злучаны з 2 царкоўнымі будынкамі, паблізу знаходзіўся вялікі сад з алеямі. Гаспадарчыя забудовы прыстасаваны для вялікай гаспадаркі. Працавалі вінакурны завод, 2 млыны. Для царкоўных служкаў было пабудавана 12 драўляных дамоў.
Надзвычайная ўвага нададзена вытанчанаму малюнку франтонаў, завяршэнням вежаў, валют, капітэляў. Інтэр'ер адрозніваўся цэльнасцю, дакладным размеркаваннем дэкаратыўных сродкаў і кампактнасцю. Маленькія бакавыя нефы кампазіцыйна падпарадкоўваліся кароткаму, але шырокаму цэнтральнаму нефу, які завяршаўся мураванай алтарнай перагародкай. Перагародка складалася з двух ярусаў дынамічна згрупаваных калон, злучаных раскрапаваным антаблементам.
Еўрапейскі Мастэрс 2017 (снукер)
Еўрапейскі Мастэрс 2017 (European Masters 2017) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 2 па 8 кастрычніка 2017 года ў «De Soeverein» у горадзе Ломел, Бельгія. Турнір стаў другім розыгрышам Еўрапейскага Мастэрс. Прызавы фонд турніру склаў €366500, з якіх €75000 атрымаў пераможца.
Міхаіл Пятровіч Дуброўскі
Міхаіл Пятровіч Дуброўскі  — беларускі савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. Кандыдат эканамічных навук.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і рабочага-чыгуначніка. Па заканчэнні сярэдняй школы ў верасні 1939 года паступіў у Ленінградскі электратэхнічны інстытут ім. В. І. Ульянава (Леніна), але з першага курса быў прызваны ў рады РСЧА. Знаходзіўся ў арміі да чэрвеня 1944 года. Быў звольнены з нагоды цяжкага ранення. Удзельнічаў у баях у Вялікай Айчыннай вайне з чэрвеня 1941 па ліпень 1943 года. Атрымаў два лёгкіх і адно цяжкае раненне на фронце. Пасля дэмабілізацыі працаваў на гаспадарчай, савецкай і партыйнай працы. Член КПСС з 1942 года.
У 1954 годзе скончыў завочна Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС, а ў 1971 годзе завочна аспірантуру пры Беларускім навукова-даследчым інстытуце эканомікі і арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. У 1972 годзе абараніў дысертацыю ў Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. Навуковым саветам БСГА прысвоена вучоная ступень кандыдата эканамічных навук.
Пасля дэмабілізацыі з радоў Савецкай Арміі працаваў сакратаром Кастрычніцкага райвыканкама г. Віцебска, інструктарам адміністрацыйнага аддзела Віцебскага абкама КПБ. Пасля заканчэння Рэспубліканскай партыйнай школы пры ЦК КПБ працаваў намеснікам загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі Віцебскага абкама партыі, сакратаром райкама КПБ па зоне Зарубскай МТС. З 1956 па 1965 гады быў старшынёй Дубровенскага і Віцебскага райвыканкамаў. З 1965 па 1973 гады — першы сакратар Віцебскага райкама КПБ. З 1973 да 1987 года працаваў дэканам факультэта павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў Віцебскага ордэна «Знак Пашаны» ветэрынарнага інстытута імя Кастрычніцкай рэвалюцыі.
Патрык Уайт
Патрык Віктар Мартындэйл Уайт (Patrick Victor Martindale White;,  — ) — аўстралійскі пісьменнік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1973) «За эпічнае і псіхалагічнае майстэрства, дзякуючы якому быў адкрыты новы літаратурны мацярык».
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт (1935). Дэбютаваў у 1935.
Творчасць
Аўтар раманаў «Шчаслівая даліна» (1939), «Жывыя і мёртвыя» (1941), «Дрэва чалавечае» (1955), «Фос» (1957), «Седакі калясніцы» (1961), «Амулет» (1966), «Вівісектар» (1970), «Вока буры» (1973), «Пояс цнатлівасці» (1976), «Пра многае ў адным» (1986), а таксама п’ес, зборнікаў апавяданняў і аповесцей, вершаў, аўтабіяграфічнай кнігі «Трэшчыны ў шкле» (1981), у якіх паказана англійская рэчаіснасць, жыццё і норавы аўстралійцаў, праблемы мастака і мастацтва, жыцця і смерці, чалавека і прыроды, прыгожага і пачварнага, велічнага і пакутнага. Яго творы адметныя маштабнасцю сюжэтаў, каларытнасцю персанажаў, прытчавасцю, насычаны складанымі метафарамі і алегорыямі.
Мікалай Фёдаравіч Сарока
Мікала́й Фё́даравіч Саро́ка (нар., в. Асіннікі Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі медык.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў в. Асіннікі Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці. З 1966 года вучыўся на лячэбным факультэце Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута (МГМІ, суч. БДМУ), які з адзнакай скончыў у 1972 годзе
З 1975 года па цяперашні час працуе ў ВУ «Беларускі дзяржаўны медыцынскі універсітэт», дзе прайшоў шлях ад аспіранта да загадчыка кафедры.
Навуковая дзейнасць
М. Ф. Сарока з’яўляецца спецыялістам у галіне тэрапіі і рэўматалогіі, адзін з вядучых вучоных у галіне клінічнай медыцыны. Ён ўнёс значны ўклад у распрацоўку новых метадаў дыягностыкі і лячэння захворванняў унутраных органаў. Асноўныя навуковыя накірункі работы М. Ф. Сарокі маюць як фундаментальны так і прыкладны характар, у асноўным у галіне рэўматалогіі: і фактараў рызыкі, імуналагічныя працэсы, клінічныя праявы, дыягностыка і спосабы лячэння рэўматычныя захворванняў. Ім сфармуляваная арыгінальная канцэпцыя біяхімічнай гетэрагеннасці рэўматоіднага артрыту (РА).
Праведзены буйныя даследаванні у дачыненні да РА па вывучэнні:
Навукова-педагагічная дзейнасць
Пад кіраўніцтвам М. Ф. Сарокі абаронена 22 кандыдацкіх і 3 доктарскіх дысертацыі. У сапраўдным час ажыццяўляе кіраўніцтва ў 1 доктарскай і 4 кандыдацкіх дысертацыях. Аўтар больш за 500 навуковых прац, у тым ліку 22 манаграфій, дапаможнікаў і даведнікаў, 10 брашур, 11 патэнтаў і аўтарскіх пасведчанняў. Пад яго кіраўніцтвам паспяхова выканана 15 праектаў у рамках Дзяржаўных навукова-тэхнічных праграм. У практыку аховы здароўя ўкараніў шэраг новых метадаў дыягностыкі і лячэння. Міністэрствам аховы здароўя зацверджана больш за 20 інструкцый па ўжыванні і метадычных рэкамендацый. Вопытны і высокакваліфікаваны клініцыст ў галіне тэрапіі. На працягу 20 гадоў з’яўляецца кіраўнік рэспубліканскага цэнтра рэўматалогіі, на працягу 15 гадоў былі галоўны пазаштатны рэўматолаг Міністэрства аховы здароўя. Аўтар тыпавых вучэбных праграм для студэнтаў медыцынскіх універсітэтаў краіны па вучэбных дысцыплінах «Унутраныя хваробы» і «Клінічная імуналогія, алергалогія». Актыўна прапагандуе дасягнення навукі і медыцынскіх ведаў у перыядычным друку. Аб высокай міжнародным навуковым аўтарытэце прафесара М. Ф. Сарокі ў галіне тэрапіі сведчыць яго абранне Ганаровым членам асацыяцыі рэўматолагаў Расіі, Украіны і Польшчы, Ганаровым членам амерыканскага каледжа інтерністаў, асацыяцыі інтерністаў Польшчы. Акадэміяй Медыцынскіх Навук Украіны узнагароджаны залатым медалём акадэміка М. Д. Стражэска (2009).
Навукова-арганізацыйная работа
М. Ф. Сарока вядзе вялікую навукова-арганізацыйную работу:
На працягу 6 гадоў быў членам прэзідыума ВАК Беларусі.
з’яўляецца:
Узнагароды і ганаровыя знакі
Узнагароджаны ганаровымі граматамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Дзяржаўнага камітэту па навуцы і тэхналогіі Рэспублікі Беларусь, Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь, Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь і Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.
Мае нагрудныя знакі «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2000) і «Выдатнік друку Рэспублікі Беларусь» (2009).
Двойчы быў удастоены персанальнай надбаўкі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за выдатны ўклад у развіццё аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.
Клачкі (Гродзенскі раён)
Клачкі́ (, Клочки) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Адэльскага сельсавета.
Да 21 жніўня 1989 года вёска ўваходзіла ў склад Каробчыцкага сельсавета, да 20 верасня 2002 года — у склад Баранавіцкага сельсавета.
Фобарг-Мітфюн (камуна)
Фобарг-Мітфюн (Faaborg-Midtfyn Kommune) — дацкая камуна ў складзе вобласці Паўднёвая Данія. Плошча — 637,42 км², што складае 1,48 % ад плошчы Даніі без Грэнландыі і Фарэрскіх астравоў. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2008 года — 51950 чал. (мужчыны — 25965, жанчыны — 25985; іншаземныя грамадзяне — 1379).
Ясная Паляна
Назву Я́сная Паля́на маюць:
Страдубка
Стра́дубка (, Страдубка) — аграгарадок у Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр Страдубскага сельсавета.
Казлоўка (Гагарынскі раён)
Казлоўка (Козловка) — вёска ў Гагарынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гагарынскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Яськавічы
Назву Я́ськавічы маюць:
Севенан
Севенан (Sevenans) — камуна (муніцыпалітэт) у Францыі ў рэгіёне Бургундыя — Франш-Кантэ.
Муніцыпалітэт размешчаны на адлегласці прыкладна за 370 км на паўднёвы ўсход ад Парыжа, за 75 км на паўночны ўсход ад Безансона, за 7 км на поўдзень ад Бельфора. У 1956—2015 гадах муніцыпалітэт уваходзіў у склад рэгіёна Франш-Кантэ. Сёння адносіцца да аб’яднанага рэгіёна Бургундыя — Франш-Кантэ.
NGC 4219A
NGC 4219A (іншыя абазначэнні — ESO 267-38, MCG -7-25-6, DCL 13, IRAS12153-4315, PGC 39484) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Клінчаны
Клінча́ны (, Клинчаны) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Адэльскага сельсавета.
Дзмітрый Іванавіч Лугаўской
Дзмітрый Іванавіч Лугаўско́й (,  —, ) — лётчык Ваенна-паветраных сіл СССР, Герой Савецкага Саюза (13.4.1944).
Нарадзіўся ў Віцебску. Скончыў у 1938 годзе Віцебскі аэраклуб. У Чырвонай Арміі з 1940 года. У 1941 годзе скончыў Чкалаўскую школу пілотаў. У гады Вялікай Айчыннай вайны з 1942 на Каўказскім, Паўночна-Каўказскім, 2-м Прыбалтыйскім франтах. Камандзір эскадрыллі штурмавікоў 502-га штурмавога авіяпалка, капітан Д. І. Лугаўской зрабіў 130 баявых вылетаў, знішчыў 10 танкаў, 26 артылерыйскіх гармат і бронемашын, 80 аўтамашын з войскамі і грузам і іншае, нанёс значныя страты камунікацыям ворага.
У 1948 годзе скончыў Вышэйшыя афіцэрскія лётна-тактычныя курсы. Да 1959 года ў Савецкай Арміі, палкоўнік. Жыў у Мінску.
Кальміўс
Кальміўс (Кальміус) — рака ва Украіне, у Данецкай вобласці. Даўжыня ракі 209 км, плошча воднага басейна складае 5070 км². Рака бярэ пачатак на паўднёвым схіле Данецкага кражу і ўпадае ў Азоўскае мора ў Марыупалі. Нахіл ракі складае 0,91 м/км. Сярэдні сцёк вады складае 8,25 м³/с каля мястэчка Сартана. На рацэ дзейнічае 4 вадасховішча. У верхнім і сярэднім цячэнні даліна Кальміўса пераважна вузкая, глыбокая (да 60 м), разьдзеленая ярамі і бэлькамі, у ніжняй — схілы даліны спадзістыя, шырынёй 2,5 км і больш. Поплава ракі двухбаковая, у месцах звужэння даліны — адсутнічае, шырыня поплавы ад 150 м да 2 км. Рэчышча, акрамя вярхоўя, звілістае, месцамі сустракаюцца парогі; шырыня яго ад 1-1,5 м да 70-80 м (нізоўі). У межах Данецка Кальміўс цячэ ў штучным рэчышчы шырынёй да 7 м. Глыбіня да 1,5-1,7 м.
Жыўленне пераважна дажджавое і крынічнае. Замярзае ў сярэдзіне снежня, ускрываецца пад канец лютага. На рацэ стаяць такія гарады, як Данецк і Марыупаль. На рацэ развіваецца водны турызм, асабліва на парогавых участках.
Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь
Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь — беларуская дзяржаўная ўзнагарода, нагрудны знак Міністэрства аховы здароўя. Заснаваная ў 1998 годзе ў мэтах заахвочвання медыцынскіх і іншых работнікаў органаў і ўстаноў аховы здароўя за ўзорнае стаўленне да працы, актыўны удзел у арганізацыі лячэбна-прафілактычнай дапамогі насельніцтву, развіццё медыцынскай навукі.
Статут
Адзнакай «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» узнагароджваюцца медыцынскія і іншыя работнікі органаў і ўстаноў аховы здароўя незалежна ад ведамаснай падпарадкаванасці за ўзорнае стаўленне да працы, выдатнае выкананне сваіх абавязкаў па медыцынскім і санітарна-эпідэмічнага забеспячэнню насельніцтва, за клопат аб захаванні і аднаўленні здароўя грамадзян Рэспублікі Беларусь, якія маюць вялікія дасягненні ў навуковай працы ў галіне аховы здароўя, а таксама ў арганізацыі лячэбна-прафілактычнай дапамогі насельніцтву.
Апісанне
Знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» вырабляецца з латуні і мае форму васьміканцовай зоркі залацістага колеру, на паверхні якой знаходзіцца круг, пакрыты эмаллю белага колеру з выявай змеі і чары. Белы круг акантаваны эмаллю чырвонага колеру. Пад колам размешчана лаўровая галінка. На чырвонай і белай эмалі нанесеная надпіс «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь». Знак мае на адваротным боку шпількі для мацавання знака да адзення.
Парадак узнагароджання
Узнагароджанне знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» ажыццяўляецца Міністэрствам аховы здароўя па прадстаўленні міністэрстваў, ведамстваў, упраўленняў аховы здароўя аблвыканкамаў і Камітэта па ахове здароўя Мінгарвыканкама. Парадак прадстаўлення да ўзнагароджання знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» зацвярджаецца Міністэрствам аховы здароўя. Знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» носіцца на правым боку грудзей ніжэй дзяржаўных узнагарод. Разам з знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» узнагароджаным выдаецца пасведчанне ўстаноўленага ўзору.
Мікалай Максімавіч Мяшкоў
Мікала́й Максі́мавіч Мяшко́ў (, — ) — дзяржаўны дзеяч БССР, беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1953), прафесар (1968). Член КПСС з 1944 г.
Біяграфія
З 1940 г. у РСЧА. Удзельнік Другой сусветнай вайны. З 1942 года на грамадскай і партыйнай рабоце ў Таджыкскай ССР. З 1945 г. інструктар ЦК КП(б)Б. У 1949 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна, у 1953 — Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС. З 1953 г. намеснік дырэктара, дырэктар Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ, загадчык аддзела навукі, навучальных устаноў і школ ЦК КПБ, дырэктар Мінскай вышэйшай партыйнай школы пры ЦК КПБ.
У 1968—1988 гг. міністр вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР. Член ЦК КПБ у 1960—1991 гг. Дэпутат Вярхоўнага Савета ў 1967—1990 гг.
Узнагароджаны 3 ордэнамі, медалямі.
Навуковыя інтарэсы
Даследаваў гісторыю СССР і БССР, КПСС і Камуністычнай партыі Беларусі, пытанні вышэйшай адукацыі ў Беларусі.
Мокрае складанне
Мокрае складанне - тэхніка складання арыгамі, распрацаваная Акірам Ёсідзавам.
Тэхніка мокрага складання выкарыстоўвае змочаную вадой паперу для надання фігуркам плаўнасці ліній, выразнасці, а таксама цвёрдасці. Да гэтага ідэалам арыгамі было правядзенне дакладна вызначаных плоскіх складак. Лепшая ілюстрацыя падобнай тэндэнцыі - матэматыка арыгамі. Аднак для такіх негеаметрычных аб'ектаў, як жывёлы і кветкі, прамыя лініі хутчэй выключэнне. Мокрае складанне, якое ўзнікла больш за дваццаць гадоў таму назад, застаецца практычна адзіным спосабам стварыць прыгожыя трохмерныя фігуркі, гэтак падобныя на арыгінал.
Яськаўшчына
Назву Я́ськаўшчына маюць:
Міяс (рака)
Міяс (Миа́сс, Мейәс) — рака ў Расіі, на Паўднёвым Урале, у Рэспубліцы Башкартастан, Чалябінскай і Курганскай абласцях, правы, самы буйны прыток ракі Ісець (басейн Іртыша).
Выток Міяса знаходзіцца ў Башкартастане, на ўсходнім схіле хрыбта Нуралі на вышыні 700  м над узроўнем мора. Упадае ў раку Ісець за 20 км на поўнач ад пасёлка гарадскога тыпу Каргаполле (Курганская вобласць), падзенне вышыні ад вытоку да вусця складае 508  м. На рацэ Аргазінскае вадасховішча.
Асноўныя прытокі: Атлян, Вялікі Кіялім, Бішкіль, Зюзелга, Біргільда.
На рацэ гарады Міяс, Чалябінск, Карабаш.
Роберт Брус Мерыфілд
Роберт Брус Мерыфілд (Robert Bruce Merrifield; 15 ліпеня 1921, Форт-Уэрт, Тэхас — 14 мая 2006, Крэскіл, Нью-Джэрсі) — амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1984 года за прапанаваную метадалогію хімічнага сінтэзу на цвёрдых матрыцах.
Дзяцінства і юнацтва
У 1923 годзе, калі Брусу было два гады, яго сям’я пераехала ў Паўднёвую Каліфорнію. Быў час Вялікай Дэпрэсіі, і Мерыфілдам, для пошуку працы бацьку, даводзілася пераязджаць з месца на месца. З-за гэтага Брус часта мяняў школу.
Яго любімымі прадметамі былі фізіка, хімія і астраномія. Асабліва Брусу падабалася праводзіць хімічныя эксперыменты. Скончыўшы каліфарнійскую асноўную школу (9 класаў), Мерыфілд вучыўся ў старэйшых класах у школе Монтэбела (Montebello High School) у 1937—1939 гадах. Пасля двух гадоў у каледжы Пасадэны (Pasadena Junior College) ён перавёўся ў Каліфарнійскі ўніверсітэт у Лос-Анджэлесе (University of California at Los Angeles, UCLA). Атрымаўшы там у 1943 годзе ступень бакалаўра, Брус каля года працаваў у навукова-даследчым фондзе Філіпа Р. Парка, асістуючы ў эксперыментах з кармленнем жывёл сінтэтычнымі амінакіслотамі. Адным з гэтых эксперыментаў быў эксперымент Гейгера(Geiger), які ўпершыню паказаў неабходнасць сумеснай прысутнасці незаменных амінакіслот у корме для нармальнага развіцця жывёл.
Пачатак кар’еры
Праз год Брус паступіў у аспірантуру Каліфарнійскага універсітэта і ў 1944 годзе пачаў дысертацыйныя даследаванні пад кіраўніцтвам прафесара біяхіміі Макса Данна (M.S. Dunn). Апошні вывучаў амінакіслоты і прапанаваў Мерыфілду заняцца гэтай тэмай. Брус стаў працаваць з біяпалімерамі, якія аказваюць уплыў на рост бактэрый роду лактабацыл, якіх выкарыстоўвалі для колькаснага аналізу амінакіслот. У гэтай галіне Дан і Мерыфілд былі першапраходцамі. Брус вызначыў пралін, а таксама вывучыў пірымідынавыя асновы, якія змяшчаюцца у дражджах. За распрацоўку (сумесна са сваім кіраўніком Данам) біяхімічнага метаду колькаснага аналізу пірымідынаў ён атрымаў доктарскую ступень (Ph.D.) у 1949 годзе.
Адразу ж пасля выпуску, 19 чэрвеня 1949 года, ён ажаніўся з Элізабэт Фарлонг (Elizabeth Furlong) і на наступны дзень адбыў у Нью-Ёрк.
Там, пад кіраўніцтвам д-ра Вулі (D. W. Woolley) Брус стаў працаваць асістэнтам-біяхімікам ў Ракфелераўскім інстытуце медыцынскіх даследаванняў (пазней — Ракфелераўскі ўніверсітэт). Ён даследаваў новы бактэрыяльны фактар росту, стрэпагенін, які выявіў яго кіраўнік. Да гэтага часу Сэнгерам была вызначана першасная структура інсуліну, і Мерыфілду, дзякуючы высокай актыўнасці стрэпагеніна, удалося вывучыць два пептыда ад B-ланцуга інсуліну, пентапептыд і гептапептыд, якія змяшчаюць серын.
Метад цвердафазнага сінтэзу пептыдаў
Да сярэдзіны XX стагоддзя найбольш распаўсюджаным метадам сінтэзу пептыдаў быў метад Эміля Фішэра, які першым пачаў працы ў гэтай галіне. У гэтым метадзе да утворанага пептыднага ланцуга паслядоўна дадаюцца амінакіслоты. Цыклы, якія складаюцца з стадый абароны груп, актывацыі, далучэння да пептыднага ланцужку і выдалення ахоўнай групы, паўтараюцца да таго моманту, пакуль не атрымаецца пептыдны ланцужок патрэбнага складу. У працэсе сінтэзу ўтваралася вялікая колькасць пабочных прадуктаў, якія неабходна было выдаляць на кожным этапе. Як правіла, выхад мэтавага пептыда, сінтэзаванага па дадзеным метадзе, быў вельмі невялікім, а сам прадукт моцна забруджаны.
Некаторыя ўдасканалення ў гэтым працэсе былі распрацаваны ў 1930-х гадах. Адным з такіх удасканаленняў стала прымяненне універсальнай бензілоксіарбанільнай групы, якая дазволіла групе Вінсента дзю Віньё сінтэзаваць аксітацын і вазапрэсін.
Пасля сінтэзу пептыдаў на працягу некалькіх гадоў вядомымі на той перыяд часу метадамі, Брус стаў думаць аб стварэнні альтэрнатыўнага, больш шырокага варыянту сінтэзаў. У сваім лабараторным часопісе ў маі 1959 года ён пісаў: Пасля шэрагу эксперыментаў у якасці носьбіта Брус вырашыў выкарыстоўваць палімер стыролу і дзівінілбензолу. Дадзены варыянт носьбіта быў прывабным як высокай растваральнасцю яго ў арганічных растваральніках, так і нізкай ступенню сшыўкі. Да пераваг гэтага носьбіта можна дадаць яшчэ тое, што яго лёгка мадыфікаваць, каб забяспечыць мацаванне першай амінакіслаты да палімера ў выглядзе складанага бензілавага эфіру.
Сярод нешматлікіх даступных да 1960 года ахоўных груп, бензілоксікарбанільная група для новага варыянту сінтэзу пептыдаў была не зусім прыдатнай, бо патрабавала сільнакіслае асяроддзе для адрыву ад прадукту, і тады Брус вырашыў выкарыстоўваць у сваіх эксперыментах дзіцыклагексілкарбадзіімід (DCCI), які стаў прымяняцца незадоўга да гэтага.
У 1963 годзе Мерыфілд публікуе класічны артыкул у часопісе Амерыканскага хімічнага таварыства, у якім ён апісвае метад, названы ім «цвердафазны сінтэз пептыдаў». Гэты артыкул стаў адной з самых цытуемых публікацый у часопісе.
Важным крокам наперад стала канструяванне ўстаноўкі, здольнай аўтаматызаваць сінтэз пептыдаў. Першы працоўны апарат быў выраблены Брусам і яго памочнікам Джонам Сцюартам пры садзейнічанні Н. Джэрнберга ў 1965 годзе.
Публікацыя працы Мерыфілда, якая апісвае атрыманне тэтрапептыда на новай ўстаноўцы, прадставіла цвердафазны сінтэз пептыдаў (SPPS) у якасці альтэрнатыўнага варыянту сінтэзу пептыдаў. Хоць і знайшліся скептычна настроеныя навукоўцы, артыкул прыцягнуў вялікую ўвагу хімікаў па ўсім свеце. Неўзабаве пасля артыкула па тэтрапептыду рушыў услед шэраг публікацый, прысвечаных падрабязнаму апісанню новага метаду. Група, у якой працаваў Брус, з дапамогай распрацаванага імі абсталявання таксама атрымала некалькі пептыдных гармонаў, уключаючы брадыкінін, аксітацын, ангіатэнзін і бялок інсулін. З распаўсюджваннем метаду цвердафазнага сінтэзу пептыдаў на рынку сталі з’яўляцца камерцыйныя мадэлі аўтаматызаваных сінтэзатараў, шмат з якіх былі няякаснымі і моцна дыскрэдытавалі SPPS.
Праціўнікі новага метаду сінтэзу пептыдаў аргументавалі свае погляды тым, што атрыманыя пры дапамозе аўтаматызаванага сінтэзатара Пептыдная прадукты не былі чыстымі. Праблема чысціні прадуктаў стаяла перад Мерыфілдам на працягу ўсёй працы па сінтэзе пептыдаў. Яе рашэнне стала магчымым дзякуючы распрацоўцы метаду высокаэфектыўнай вадкаснай храматаграфіі.
Сінтэз рыбануклеазы
У 1969 годзе Мерыфілд сумесна з Берндам Гутэ паспяхова сінтэзавалі фермент рыбануклеазу. Для правядзення гэтага сінтэзу Мерыфілду і Гутэ спатрэбілася ажыццявіць 369 хімічных рэакцый і 11931 асобных стадый, што патрабавала некалькі тыдняў бесперапыннай працы аўтаматызаванага сінтэзатара. Гэтая праца паслужыла эксперыментальным доказам гіпотэзы Анфінсена, які выказаў здагадку, што першасная структура бялку вызначае яго троесную структуру.
Сінтэз цэкрапіна і яго аналагаў
Метад Мерыфілда стымуляваў вялікі прагрэс біяхіміі, фармакалогіі і медыцыны, зрабіўшы магчымым сістэматычнае даследаванне залежнасці актыўнасці энзімаў, гармонаў і антыцелаў ад іх структуры. Развіццё і ўдасканаленне метаду было асноўнай тэмай даследаванняў у яго лабараторыі, якой ён кіраваў да апошніх дзён свайго жыцця.
Узнагароды
За свае працы Мерыфілд быў абраны членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША у 1972 годзе.
Ён быў узнагароджаны шэрагам прэмій за свае працы па сінтэтычнай хіміі пептыдаў, у ліку якіх:
Асабістае жыццё
Брус быў жанаты на Элізабет Фарлонг (1949 г. н.), з якой ён пазнаёміўся ва ўніверсітэце Лос-Анджэлеса. Атрымаўшы біялагічную адукацыю, яна працавала разам з мужам у Ракфелераўскім Універсітэце больш за 20 гадоў. У 1993 годзе ён апублікаваў аўтабіяграфію «Жыццё ў залаты век пептыднай хіміі». Пасля працяглай хваробы Р. Брус Мерыфілд памёр 14 мая 2006 года ва ўзросце 84 гадоў у сваім доме ў Крэскіл, Нью-Джэрсі. Ён пакінуў пасля сябе 6 дзяцей (Нэнсі, Джым, Бетсі, Кэці, Лоры і Салі) і 16 ўнукаў.
Асецінская Вікіпедыя
Раздзел заснаваны 28 лютага 2005 году. Па стане на 1 2023 года змяшчае  NaN артыкулs.
Мармоліна
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Асецінская Вікіпедыя
Значны рост асецінскай Вікіпедыі давёўся на снежань 2008 і першыя месяцы 2009 года.
У лютым 2010 года асецінская Вікіпедыя атрымала асаблівую ўвагу мясцовай прэсы і блогасферы ў звязку з «падвойным юбілеем» падзелу (пяць гадоў з дня запуску і 5000 артыкулаў). У прыватнасці, вялікі матэрыял пра асяцінскую Вікіпедыю выйшаў 3 сакавіка 2010 года ў штодзённай рэспубліканскай газеце «Паўночная Асеція».
Крычаў
Кры́чаў (афіц. транс.: Kryčaŭ) — горад раённага падпарадкавання ў Магілёўскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Крычаўскага раёна, на р. Сож. За 104 км ад Магілёва. Чыгуначны вузел на Оршу, Магілёў, Унечу і Рослаўль, на аўтадарозе Бабруйск—Рослаўль (Расія). Насельніцтва 26 178 чал. (2017).
Назва
Існуе некалькі версій паходжання тапоніму «Крычаў». Паводле адной з іх, ён утварыўся ад слова «крычнае» (што азначае прафесію) або «крыца», «крычнае жалеза» — назваў балотнай жалезнай руды, якой было багата ў наваколлі. Іншая версія звязвае назву горада з крывічамі. Апроч таго, існуе шэраг легенд і паданняў пра назву і абставіны заснавання Крычава.
Варыянты напісання назвы горада ў гістарычных крыніцах: Крэчут.
Ранняе Сярэднявечча
Першы пісьмовы ўпамін пра Крычаў змяшчаецца ў статуце князя смаленскага Расціслава Мсціславіча і датуецца 1136 годам. У XII — сяр. ХІV стст. горада знаходзілася ў складзе Смаленскага княства.
Вялікае Княства Літоўскае
У 1358 Крычаў далучыўся да Вялікага Княства Літоўскага, дзе ўвайшоў у склад Мсціслаўскага княства. У ХІV—XVIII стст. існавалі Крычаўскія гарадскія ўмацаванні. З кан. ХV ст. горад увайшоў у склад Віленскага ваяводства, дзе стала цэнтрам воласці, уладання вялікіх князёў. У 1507 і 1508 маскоўскія захопнікі безвынікова намагаліся авалодаць Крычавам. У часы Інфлянцкай вайны (1558—1582) у 1564 яны зноў двойчы спрабавалі захапіць горад.
Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Крычаў увайшоў у склад Мсціслаўскага ваяводства. З ХVII ст. ён стаў цэнтрам староства, якое знаходзілася ў валоданні Радзівілаў. У ХVII—XVIII стст. аснову планавальнай кампазіцыі Крычава складаў замак, ад якога цягнуліся вуліцы; было 8 цэркваў, касцёл, сінагога. Сфарміраваўся другі цэнтр горада — Рынак.
У 1614 маскоўскія захопнікі спалілі Крычаў і разрабавалі староства. У 1633 ён зноў моцна пацярпеў ад нападу маскоўскіх войскаў : амаль усіх жыхароў (2000 чал.) гвалтоўна вывезлі ў Маскоўскую дзяржаву, а сам горад спалілі. 23 жніўня 1633 за гераізм і адданасць радзіме кароль і вялікі князь Уладзіслаў Ваза надаў Крычаву Магдэбургскае права і герб: «у чырвоным полі залаты крыж, побач з якім срэбны меч».
З пачаткам вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) Крычаў вытрымаў 2-месячную маскоўскую аблогу, аднак потым мусіў здацца. Па вызваленні (1661) сойм Рэчы Паспалітай на пэўны час скасаваў для горада выплату падаткаў.
Паводле інвентару, на 1671 у Крычаве было 375 дымоў, на 1682 — 456 дымоў. У Вялікую Паўночную вайну (1700—1721) улетку 1708 непадалёк ад горада размяшчаўся лагер расійскіх войскаў на чале з царом маскоўскім Пятром I. На 1720 у Крычаве было 233 жылыя дамы, на 1747 — 429 дымоў, на 1779 — 470 дымоў.
У 1743—1744 гадах у Крычаве і ваколіцах разгарэлася сялянскае антыфеадальнае паўстанне пад кіраўніцтвам Васіля Вашчылы, якое было жорстка задушанае войскам Гераніма Фларыяна Радзівіла.
Расійская імперыя
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Крычаў апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Магілёўскай губерні. Статус паселішча панізілі да мястэчка. У 1776 Кацярына II падаравала Крычаўскае староства графу Р. Пацёмкіну. На 1779 у Крычаве было 470 двароў. У кан. XVIII ст. мястэчка стала важным цэнтрам мануфактурнай прамысловасці (у тым ліку парусінавыя мануфактуры Пацёмкіна і Галынскага і канатная мануфактура, тут працавалі суднаверф, а таксама вінакурны, цагельны, шкляны, гарбарны і медналіцейны заводы, млыны.
На 1847 у Крычаве было 630 двароў, дзейнічалі 6 цэркваў і касцёл, працавала малітоўная школа, штогод праводзіліся 3 кірмашы. Паводле вынікаў перапісу (1897) у мястэчку было 972 двары, дзейнічалі 7 цэркваў, касцёл і 5 сінагог, працавалі 2 народныя вучылішча, 3 гарбарныя і мылаварны завод, 4 крупадзёркі, 4 маслабойні, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазін, 125 крамаў, 5 заезных двароў, штогод праводзілася 4 кірмашы.
Найноўшы час
25 сакавіка 1918 згодна з Трэцяй Устаўной граматай Крычаў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай I з'езду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала горад разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. З 1923 тут утварыўся чыгуначны вузел на лініі Орша — Унеча.
У 1924 Крычаў вярнулі БССР, дзе ён стаў цэнтрам раёна Калінінскай, з 1927 Магілёўскай акругі, з 1938 — у Магілёўскай вобласці. На 1926 тут было 2395 двароў. У 1931 годзе Крычаў атрымаў статус горада. У 1930-я гг. тут збудавалі ЦЭЦ, цэментны, фасфарытавы, крэйдавы заводы, льнозавод.
У Другую сусветную вайну з 17 ліпеня 1941 да 30 верасня 1943 горад знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.
У 1962—1965 гадах Крычаў уваходзіў у склад Мсціслаўскага раёна.
Эканоміка
З 18 ст. вядомы як цэнтр ткацтва. Прадпрыемствы будматэрыялаў, хімічнай, дрэваапрацоўчай, харчовай прамысловасці. Гасцініца «Крычаў».
Транспарт
У Крычаве маецца чыгуначная станцыя і аўтобусны парк, які абслугоўвае 6 гарадскіх, 9 мясцовых і 2 міжгародныя маршруты.
Культура
Дзейнічае 4 дамы культуры, 4 бібліятэкі, Крычаўскі краязнаўчы музей.
Адукацыя
У Крычаве працуюць 9 школаў і 11 дашкольных устаноў, Тэхнікум эканомікі, права і кіравання, Крычаўскі прафесійны агратэхнічны каледж, Магілёўскі абласны ліцэй № 4.
Медыцына
Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва ажыццяўляюць 3 бальніцы і 6 паліклінік.
Забудова
У Крычаве існавалі гістарычныя мясціны Забялышчын і Загарадзішча.
У наш час шаша Бабруйск — Масква падзяляе Крычаў на дзве часткі. Найбольш развітая з іх — паўднёвая, якая прылягае да Сожа, у ёй размяшчаюцца адміністрацыйныя, культурна-побытавыя і гандлёвыя прадпрыемствы. У паўночнай частцы забудоўваецца мікрараён Сож. Горад мае 5 паркаў і 2 скверы.
Трэба жыць
«Трэба жыць» (Надо жить) — беларускі незалежны мастацкі фільм, зняты рэжысёрам Аляксеем Туровічам у 2014 годзе.
Сюжэт
Маладая дзяўчына чакае вяртання з вайны свайго каханага, але хлопец гіне на фронце. Атрымаўшы жудасную вестку, гераіня губляе сэнс жыцця. З гэтага часу ўсё яе існаванне падпарадкавана спробе адпомсціць за зробленае зло…
Ятаўты
Назву Я́таўты маюць:
Фрэдэрысія (камуна)
Фрэдэрысія (Fredericia Kommune) — дацкая камуна ў складзе вобласці Паўднёвая Данія. Плошча — 134,46 км², што складае 0,31 % ад плошчы Даніі без Грэнландыі і Фарэрскіх астравоў. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2008 года — 49463 чел. (мужчыны — 24690, жанчыны — 24773; іншаземныя грамадзяне — 2085).
Возера радасці (значэнні)
Назву Возера радасці маюць:
Аркадзь Іванавіч Грышкевіч
Аркадзь Іванавіч Грышкевіч (нар., Мінск) — беларускі спецыяліст у галіне аўтамабілебудавання. Доктар тэхнічных навук (1974), прафесар (1979).
Біяграфія
Скончыў Ваенная акадэмія бранятанкавых і механізаваных войск Савецкай Арміі (1951). Працаваў у Узброеных Сілах СССР (1942—1971), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (у 1971—1973 — старшы навуковы супрацоўнік праблемнай лабараторыі аўтамабіляў, 1973—1989 — загадчык кафедры «Аўтамабілі», 1990—2004 — прафесар кафедры).
Навуковыя інтарэсы: дынаміка і нагружанасць элементаў транспартных машын; аўтаматызацыя кіравання сістэмамі транспартных машын.
Узнагароды
Званне «Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларускай ССР» (1982), ордэны Айчыннай вайны 1-й ступені (2), Айчыннай вайны 2-й ступені, Чырвонай Зоркі і інш.
NGC 4220
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Святое (возера, Полацкі раён)
Свято́е — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 33 км на паўночны захад ад горада Полацк, за 3,5 км на паўночны захад ад вёскі Новыя Замшаны, у басейне ракі Дрыса.
Плошча паверхні 0,07 км². Даўжыня 0,42 км, найбольшая шырыня 0,32 км. Даўжыня берагавой лініі 1,1 км.
Схілы катлавіны пад лесам, месцамі невыразныя. На захадзе і ўсходзе забалочаная пойма шырынёй 100—150 м. Выцякае ручай у раку Дрыса.
Кінгстан (Антарыа)
Кінгстан (Kingston) — горад на поўдні канадскай правінцыі Антарыа. Насельніцтва 117 207 жыхароў (2006), з прыгарадамі — 152 358. Порт на паўночна-ўсходнім узбярэжжы возера Антарыа, ля вытока ракі Святога Лаўрэнція.
Вываз збожжа, леса. Хімічная прамысловасць, транспартнае машынабудаванне. 3 ВНУ, у тым ліку ўніверсітэт Квінс. 2 тэатры. У XVII стагоддзі на месцы сучаснага Кінгстана знаходзілася індзейскае паселішча; у 1673 годзе заснаваны Форт-Фронтэнак. Захоплены англічанамі падчас сямігадовай вайны.
Непадалёк знаходзіцца ланцуг архіпелага Тысяча астравоў. Часам Кінгстан завуць «Вапняковым горадам» («Limestone City») з-за шматлікіх будынкаў з гэтага мясцовага матэрыялу. Цэнтральная частка гораду размешчаная паміж рэкамі Катаракві (Cataraqui) на ўсходзе і Малая Катаракві (Little Cataraqui Creek) на захадзе. Адміністрацыйны цэнтр акругі Фронтэнак.
Выбітыя асобы
У горадзе нарадзіліся вядомыя хакеісты Дуг Гілмар і Браян Ален, доўгі час жыў Берні Нікалс. Іншы вядомы выхадзец — канадскі рок-музыкант Браян Адамс.
У Кінсгтане пахаваны беларускі грамадскі дзеяч і гісторык Аляксей Грыцук (1910—1976).