cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Імперыя Гупта
Чандрагупта II
Пераемнікам Самудрагупты быў яго сын, які заняў пасад у 376 годзе пад імем Чандрагупта II і валадарыў больш за 30 гадоў да 414 года. Ён расправіўся з кушанскім царом, разграміў яго старэйшага брата Рамагупту, ажаніўся з яго жонкай Дхрувадэві. Гэтую гісторыю доўгі час лічылі проста рамантычнай гісторыяй, але яе дакладнасць пацвердзілі знаходкі 20 медных манет Рамагупта з надпісам «цар цароў». Гiстарычная асоба з’яўляецца і Дхрувадэві, жонка Чандрагупта II, якая нарадзіла спадкаемца Кумарагупту I.
Звесткі аб Чандрагупце II знайшлі на нержавеючай жалезнай калоне паблізу Кутубмінара ў ваколіцах Дэлі. Надпіс пачынаецца з аповяду пра тое, як цар разграміў кааліцыю сваіх сапернікаў у краіне Ванг (Усходняя Бенгалія), але асноўнымі напрамкамі знешняй палітыкі былі заходні і паўночна-заходні. У гэты час было знішчана ўлада Заходніх кшатрапаў у раёнах Катхіявара, Гуджарат і Мальвы, дзе намеснікі гупцкага цара пачалі чаканіць сярэбраную манету. Чандрагупта II заваяваў і Пенджаб, «пераправіўшыся праз сем патокаў Інда», і перамог вахлакаў (Бактрыя), усталяваўшы даніну. Такім чынам, на рубяжы IV—V стагоддзяў склалася вялікая дзяржава Гупта, якая працягнулася ад Аравійскага мора да Бенгальскага заліва. Чандрагупта II прымае тытул «Вікрамадыцью» («Сонца доблесці»), наследваючы легендарнага кіраўніка Уджаіна, які паспяхова змагаўся з шакамі і заснаваў так званую эру Вікрама (58 год да н. э.).
Свой уплыў гупцкі кіраўнік распаўсюдзіў на поўдзень ад гор Віндхья і заключыў дынастычны саюз з Вакатакамі. Гэта быў час росквіту гупцкай культуры, пра што сведчаць пераклады, якія звязваюць з царскім дваром жыццё і дзейнасць найбуйнейшых паэтаў і вучоных, названых па традыцыі «дзевяць каштоўнасцей».
Кумарагупта І
Сын Чандрагупты II Кумарагупта I валадарыў з 415 да пачатку 450-х гадоў. Да нас дайшло мала звестак аб яго праўленні. Калі справядлівасць Кумарагупты I атаясамліваюць з Махендрай, які згадваецца ў Пуране, то можна лічыць, што Гупты распаўсюдзілі свой уплыў на Калінгі з прылеглымі абласцямі (сучасная Арыса, Усходняя Індыя). У Гуджарат і Саураштра Кумарагупты зрынуў дынастыю Шарве. Аднак, пры ім, для Гупта былі страчаныя паўночна-заходнія тэрыторыі, аб чым сведчыць адсутнасць тут манет з імем Кумарагупты I.
Скандагупта
Аб дзейнасці сына Кумарагупты I Скандагупце (455—467) распавядаюць запісы, зробленыя ім самім. Ён сцвярджае, што пасля смерці бацькі яму ўдалося разграміць ворагаў і «аднавіць шчасце дынастыі, якое пахіснулася». Верагодна, і атрыманне улады было для яго звязана са значнымі цяжкасцямі. У адрозненне ад агульнай практыкі Скандагупта не паказвае імя сваёй маці, што азначае, што яна не была галоўнай царыцай і гэта пацягнула цяжкасці пры атрыманні улады. Акрамя таго, надпісы і манеты сведчаць аб кароткачасовым праўленні Гхататкачы Гупты, відавочна старэйшага сына Кумарагупты I. Гэта азначае, што Скандагупта быў не адзіным прэтэндэнтам на трон. Скандагупта называе шэраг сваіх ваенных перамог, у тым ліку над чужынцамі і варварамі-млечхамі. Найважнейшым дасягненнем быў адлюстраванне націску эфталітаў у Гандхары.
У надпісы на калоне ў Бхітары панегірыст паведамляе: цар «усю зямлю патрос дзвюма рукамі, калі сышоўся ў бітве з гунамі». Гунскае нашэсце сапраўды было спынены на дзесяцігоддзі. У гэты час дзяржава займала толькі тэрыторыяй даліны Ганга і мела збяднелую дзяржаўную казну, што вызначаецца паступовым пагаршэннем якасці манет. Змест золата ў Дынара Самудрагупты і Чандрагупты II склаў больш за 80 %, а пры пазнейшых Гуптах ледзь дасягаў паловы.
Апошнія кіраўнікі
Пад уладай эфталітаў засталіся толькі Пенджаб і Гандхара. З гэтай цяжкай вайны імперыя Гупта выйшла ўнутрана саслабленай. Пасля смерці Нарасімхагупты яна хутка распалася на часткі. Яго пераемнікі Камарагупта III і Вішнугупта, верагодна, мелі рэальную ўладу толькі ў даліне Ганга. Згодна з джайнскай гістарычнай традыцыяй, канец дынастыі прыпадае на 231 год гупцкай эры. Аднак, у некаторых абласцях (напрыклад, у Арыса) Гупты кіравалі і пазней 550 года. Але яшчэ ў сярэдзіне 8 стагоддзя ў Магадхе ёсць сведчанні аб царах, імёны якіх заканчваліся на «Гупта», аднак іх сваяцтва з дынастыяй Гупта застаецца недаказанай. Наступіў працяглы перыяд раздробненасці.
Палітычная і адміністрацыйная структура дзяржавы
У кіраванне Гупта склаўся разгалінаваны бюракратычны апарат, манапалізаваны радавітай арыстакратыяй пераважна з брахманаў. Адміністрацыйным цэнтрам дзяржавы быў г. Паталіпутра. На месцах кіравалі намеснікі (бхагапаці, упарыка, вішаяпаці г.д.). Мяркуючы па эпіграфікі, пры іх былі ўстановы, названыя адхікаранамі, у якія, акрамя чыноўнікаў, увайшлі прадстаўнікі ад купцоў і рамеснікаў. Гэтыя адхікараны, у прыватнасці, распавядалі продажам дзяржаўнай зямлі. Ніжэй адміністрацыйнай адзінкай было сяло на чале са старастам (грамика). Кітайскі паломнік Фа Сянь, які быў у Паўночнай Індыі ў 405—411 гадах, пісаў, што служачыя дзяржаўнага апарату атрымлівалі ад казначэйства грашовую плату са сродкаў, якія паступалі да яго галоўным чынам ад зямельнага падатку з сялян, апрацоўвалі царскія зямлі.
Дзяржава была падзелена на 26 правінцый, аднак гэта не было сведчаннем існавання адзінага і цэнтралізаванага бюракратычнага апарата.
Імперыя Гупта не была адзінай структуры. Цэнтральны раён яе падпарадкоўваўся вярхоўнаму кіраўніку — далей размяшчаліся вялікія залежныя і паўзалежная тэрыторыі. Мясцовыя князі не былі знішчаныя, іх пазбавілі вялікіх уладанняў, і яны займалі адміністрацыйныя пасады ў гупцкай адміністрацыі. У кожнай з абласцей дзяржавы Гупта палітычная эліта ў асноўным захоўвала свае пазіцыі, нягледзячы на любыя ваенныя дзеянні і змены меж. З’яўляюцца новыя роды, якія паходзілі з мясцовай арыстакратыі. Мясцовыя арыстакраты, прадстаўнікі нязнатных родаў, таксама часта займалі адміністрацыйныя пасады, гэта паслужыла асновай утварэння новых дынастый. На вялікіх тэрыторыях, падуладных Гуптам, складалася новае «кшатрыйства». Сама структура дзяржавы мела «сямейны» характар, так правінцыйнымі намеснікамі часта станавіліся царскія сыны або іншыя сваякі. Гэта пастаянна прыводзіла да сепаратысцкіх рухаў. У дзяржаве не было выразнага парадку пасады ў спадчыну. Як сведчаць вядомыя факты дынастычнай гісторыі, амаль кожная змена кіраўніка выклікала міжусобную барацьбу паміж яго сынамі.
Кіраўнікоў залежных зямель называлі Саманта (літар. «Сусед»). Найбольш магутныя з іх называліся тытулам «вялікі Саманта» і гэты тэрмін практычна атаясамліваецца з Махараджам («вялікі цар»). У працэсе распаду Гупцкай дзяржавы мяжа паміж вярхоўным уладаром і яго намеснікамі сціралася наогул.
Oligolophus tridens
Oligolophus tridens — від сенакосцаў, які належыць да сямейства.
Арэал і спосаб жыцця
Сустракаецца ў цэнтральнай Еўропе. Яны з’яўляюцца драпежнікамі і могуць скараціць папуляцыю тлі на 97 %. Вядома, што прадстаўнікі віду рассейваюць насенне.
Каўказскія мовы
Іберы́йска-каўка́зскія мо́вы, ці каўка́зскія мо́вы — умоўная назва сукупнасці каля 40 аўтахтонных (карэнных) моў Каўказа.
Пашыраны пераважна на Паўночным Каўказе, у Закаўказзі, Турцыі і Іране. Пытанне іх роднасці з іншымі мовамі свету канчаткова не высветлена.
Найбольш пашырана грузінская мова, якая мае старажытнае пісьменства.
Класіфікацыя
Каўказскія мовы падзяляюць на 3 групы: (паводле іншай класіфікацыі нахска-дагестанскую групу падзяляюць на 2 — нахскую і дагестанскую).
Пісьменства
Грузінская мова, найбольш пашыраная з каўказскіх, мае старажытнае пісьменства на аснове ўласнага грузінскага алфавіта. Пасля 1917 года літаратурнымі сталі абазінская, абхазская, аварская, адыгейская, даргінская, інгушская, кабардзінская, лакская, лезгінская, табасаранская і чэчэнская. Алфавіты на арабскай і лацінскай графіцы, у 1936—1939 гг. пераведзены на рускую. Астатнія 25 моў бяспісьменныя (занская, сванская, бацбійская, убыхская і шэраг дагестанскіх моў).
Агульная характарыстыка
Асаблівасць фанетыкі каўказскіх моў — багатая сістэма зычных (напрыклад, ва ўбыхскай мове 82 зычныя).
Марфалогія каўказскіх моў аглюцінатыўная (з элементамі фузіі ў нахска-дагестанскіх і з'явамі полісінтэтызму ў абхаза-адыгскіх мовах); прэфіксальны лад — агульнакаўкаўказская рыса словазмянення і словаўтварэння. Іменныя класы раней былі ўласцівы ўсім іберыйска-каўказскім мовам.
Асаблівасць сінтаксісу — наяўнасць эргатыўнай канструкцыі сказа.
Лексіка ўключае шмат агульных запазычанняў з арабскай, іранскай, цюркскіх і іншых моў.
Таржоцкае залотнае шыццё
Таржоцкае залотнае шыццё — у горадзе Таржку Цвярской вобласці, Расія.
Гісторыя
Промысел вядомы з XIII стагоддзя. Археолагамі ў пласце попелу, які застаўся ад пажару 1238 года, быў знойдзены скарб, які складаецца з сярэбраных упрыгажэнняў, срэбнага лому і фрагментаў жаночага адзення з нашыўнымі срэбнымі і пазалочанымі накладкамі. Жаночае ручное шыццё залатымі і срэбнымі ніткамі абслугоўвала попыт, галоўным чынам, багатага купецтва, баяр і княскі двор.
Найбольшае развіццё атрымаў у другой палове XVIII — першай палове XIX стагоддзяў. Тады таржоцкія майстрыхі вышывалі галаўныя ўборы, кісейныя рукавы, фартухі, паясы, саф’янавы абутак, кашалькі, дэталі народнага касцюма і прадметы царкоўнага ўжытку. Паступалі заказы ад імператарскага двара.
У другой палове XIX стагоддзя з-за змены моды, а таксама высокага кошту попыт на залатую вышыўку паменьшыўся.
Захаваннем традыцыі залотнага шыцця заклапацілася новатаржоцкаяземская ўправа, якая адкрыла ў 1894 годзе майстэрні і забяспечыла збыт. На мяжы XIX—XX стагоддзяў мастацтва было адзначана вышэйшымі ўзнагародамі на выстаўках у Парыжы, Лондане і Турыне.
У 1923 годзе майстэрні атрымалі прафесійна-тэхнічную школу для падрыхтоўкі інструктараў па вышыўцы, а ў 1928 годзе яе выпускнікі аб’ядналіся ў таржоцкую залаташвейную арцель імя 8 Сакавіка, якая выпускала знакі адрознення для Чырвонай Арміі і невялікую колькасць традыцыйных вырабаў —, , дэкаратыўныя падушкі, сумачкі.
У 1960 годзе ўтварылася фабрыка імя 8 Сакавіка, якая выпускала знакі адрознення Савецкай Арміі і малымі накладамі закладкі, пано, ачэшнікі.
У апошнія гады аднавілася шыццё царкоўных убораў і начыння, вышываюцца знакі адрознення для расійскай арміі, эмблемы, сувеніры.
У цяперашні час мастацкія вырабы выпускае фабрыка «Таржоцкія залаташвеі», пры якой адкрыты «Музей залотнага шыцця» і «Дом Пояса». Прафесійныя кадры для фабрыкі рыхтуе гарадское вучылішча.
Арнамент
У XIX стагоддзі для шчыльных тканін ўжывалася, у асноўным, «каванае шво» і шво «ў прыкрэп» па насціле. Найбольш характэрнымі былі раслінныя ўзоры, асноўным матывам якіх была галінка ружы з кветкамі, бутонамі і лісцем, дапоўненыя завіткамі, вусікамі, бліскаўкамі, якія змякчалі пераход ад рэльефнага арнаменту да фону. У канцы 1940-х-пачатку 1950-х гадоў у раслінныя ўзоры сталі ўводзіць таксама элементы савецкай сімволікі — зоркі, серп і молат.
Анатоль Андрэевіч Дзялендзік
Анатоль Андрэевіч Дзяле́ндзік (нар., в. Кулакі, , Мінская вобласць — 29 лістапада 2019, Мінск) — беларускі драматург, сцэнарыст, празаік.
Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў сям’і служачага. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, партызан, разведчык, пазней ад’ютант генерала В. Казлова. У 1957 скончыў лячэбны факультэт Мінскага медыцынскага інстытута. Працаваў урачом у рэспубліканскай псіханеўралагічнай бальніцы ў Мінску (1957-68). Скончыў завочна Літаратурны інстытут імя Горкага ў Маскве (1969). Каля 20 гадоў працаваў членам сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі кінастудыі «Беларусьфільм». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1965.
Творчасць
Піша на рускай і беларускай мовах. У 1963 выйшла першая кніга — зборнік гумарэсак "Пагібель «Тытаніка». Аўтар драм «Выклік багам» («Чатыры крыжы на сонцы», 1967, пастаўлена ў 1965), «Грешная любовь» (Масква, 1970, пастаўлена ў 1967), «Начное дзяжурства» (1972, пастаўлена ў 1970), «Последняя земляника в августе» (пастаўлена ў 1975), «Гаспадар» (пастаўлена ў 1985), камедый «Амазонки» (1974, пастаўлена ў 1972), "Операция «Многоженец» (1976, пастаўлена ў 1974), «Аукцион» (пастаўлена ў 1988), «Гіпапатам» (1981). Напісаў шэраг аднаактовых п’ес («Абы ціха», «Дзяўчына з камвольнага» і інш.). Аўтар сцэнарыяў тэлефільмаў «Познай себя» (пастаўлены ў 1972), «Голубой карбункул» (пастаўлены ў 1979) і мастацкіх фільмаў «Заўтра будзе позна» (з М. Крно, пастаўлены ў 1973), «Неудобный человек» (пастаўлены ў 1985), «Волки в зоне» (пастаўлены ў 1990). Напісаў таксама шэраг радыёп’ес («Шаўковыя травы», «Даўгавечнік», «Дыягназ» і інш.). У 1981 выйшаў зборнік камедый "Аперацыя «Мнагажэнец», у 1985 — «П’есы».
Ужо ў камедыі «Гіпапатам» А. Дзялендзіка адчуваецца істотны паварот да ўмоўнасці, скарыстання сродкаў абсурду. Яго п’еса «Султан Брунея» (паст. 1998) паводле сваіх стылёвых прыкмет цалкам належыць да «камедыі абсурду». Твор прысвечаны рэаліям «пасляперабудовачнага» часу. Аўтар паказвае сацыяльныя кантрасты жыцця, супярэчнасці побыту.
Пастаўлена 26 п’ес («Выклік багам» ішла больш як у 100 тэатрах). Знята 6 мастацкіх фільмаў (сумесна з Чэхаславакіяй фільм «Заўтра будзе позна» — аб нацыянальным героі Славакіі Яне Налепку — атрымаў прэмію на міжнародным кінафестывалі ў Плзене за лепшы сцэнарый, зняты ў Кіеве тэлефільм «Пазнай сябе» атрымаў Гран Пры на міжнародным кінафестывалі ў Варне. Па матывах жыцця двойчы Героя сацыялістычнай працы В. Бядулі на кінастудыі «Масфільм» зняты фільм «Нязручны чалавек».
«Ваўкі ў зоне» стаў першым мастацкім фільмам, прысвечаным чарнобыльскай катастрофе. Карціна «Анастасія Слуцкая» атрымала 17 прызоў на міжнародных кінафестывалях, у тым ліку залаты і плацінавы прызы ў ЗША і прыз «Залаты певень і сто кветак» у Кітаі.
Выдадзена каля 15 кніг (у т.л. зборнік адзінаццаці камедый «Гіпапатам»).
Ядвіга Юльянаўна Раманоўская
Ядвіга Юльянаўна Раманоўская (,  —, ) — беларускі арганізатар музейнай справы, захавальніца літаратурнай і архіўнай спадчыны Янкі Купалы, пляменніца Янкі Купалы.
Біяграфія
На працягу 42 гадоў працавала ў Літаратурным музеі Янкі Купалы (1960—2002), у тым ліку 26 гадоў (1960—1986) галоўным захавальнікам фондаў музея. Вяла актыўны і паспяховы пошук, у тым ліку па-за межамі Беларусі, матэрыялаў аб Янку Купалу (рукапісы, фатаздымкі, асабістыя рэчы, якія належалі вялікаму паэту, і інш.). Збірала ўспаміны сучаснікаў паэта пра Я. Купалу, прымала ўдзел у стварэнні экспазіцый і выставак у філіяла музея ў Вязынцы (1972), галоўнай экспазіцыі музея (1976), філіяла музея ў Ляўках (1977), музея-кватэры Я. Купалы ў Пячышчах (Татарстан, 1975), гісторыка-літаратурнага музея «Над ракой Арэсай» у калгасе «Чырвоная змена» Любанскага раёна (1980).
Складальнік альбома «Янка Купала: Жыццё і творчасць» (1972, разам з І. Жыдовічам), зборніку перакладаў на 82 мовы краін свету верша Я. Купалы «А хто там ідзе?» (1983, з В. Рагойшам), камплекту паштоўкаў «Янка Купала» (1982), адзін са складальнікаў юбілейнага календара «Янка Купала і Якуб Колас» (1982). Аўтар і рэцэнзент шэрагу артыкулаў энцыклапедычнага даведніка «Янка Купала», буклетаў, шматлікіх артыкулаў у перыядычным друку (у тым ліку ў газетах «Літаратура і мастацтва», «Чырвоная змена», часопісах «Беларусь», «Полымя», «Маладосць» і інш.). Кансультавала выданне каталогу «Рукапісная спадчына Янкі Купалы» (2008—2010). Дзякуючы намаганням Я. Раманоўскай усталяваны мемарыяльныя дошкі, ўвекавечаны мясціны, звязаныя з жыццём і творчай дзейнасцю Я. Купалы.
IC 2649-2
IC 2649-2 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Эміль Абдэргальдэн
Эміль Абдэргальдэн ( — ) — нямецкі і швейцарскі біяхімік, фізіёлаг.
У 1904—1945 гг. працаваў у Берліне, Гале. З 1946 года загадчык кафедры фізіялагічнай хіміі Цюрыхскага ўніверсітэта. Аўтар шматлікіх прац, прысвечаных вывучэнню біялагічнай ролі і структуры бялкоў. У 1916 г. ажыццявіў сінтэз поліпептыда з 19 амінакіслот, усталяваўшы разам з Э. Г. Фішэрам падабенства штучных поліпептыдаў з натуральнымі пептонамі. Даследаваў ролю тлушчаў, вітамінаў, гармонаў у харчаванні; адкрыў т. зв. ахоўныя ферменты, якія ўтвараюцца ў арганізме пры цяжарнасці, пухлінах і інш. Аўтар «Падручніка фізіялагічнай хіміі».
Нацыянальны ўніверсітэт «Адэская палітэхніка»
Адэ́скі нацыяна́льны по́літэхнічны універсітэ́т (АНПУ; Одеський національний політехнічний університет) — тэхнічная вышэйшая навучальная ўстанова г. Адэса (Украіна). Заснаваны 18 верасня 1918 года намаганнямі адэскага інжынера і палітыка М. В. Брайкевіча. У 1918—1933 гады — Адэскі політэхнічны інстытут (АПІ), у 1933—1944 гады — Адэскі індустрыяльны інстытут (АІІ), у 1944—1993 гады — Адэскі політэхнічны інстытут, у 1993—2001 гады — Адэскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт (АДзПУ), з 2001 года — Адэскі нацыянальны політэхнічны ўніверсітэт (АНПУ).У 2021 годзе ВНУ атрымала сваю сучасную назву.
Тэйн Сейн
Тэйн Сейн (သိန်းစိန်; ; нар., К'ён-Ку, Бірма) — прэзідэнт М'янмы з 30 сакавіка 2011 года; прэм'ер-міністр у 2007-11. Генерал арміі.
Падчас кіравання ваеннай хунты (Дзяржаўны савет міру і развіцця) быў генералам, у 2007 годзе выконваў абавязкі падчас лячэння прэм'ер-міністра Со Віна, а пасля яго смерці быў прызначаны новым прэм'ер-міністрам (24 кастрычніка 2007). На парламенцкіх выбарах 2010 года, якія не былі прызнаны міжнароднай супольнасцью ў якасці дэмакратычных, партыя Аб'яднанне салідарнасці і развіцця пад яго кіраўніцтвам атрымала большасць месцаў у парламенце. 4 лютага 2011 года парламент М'янмы абраў яго прэзідэнтам краіны. Афіцыйна Тэйн Сейн пачаў працу 30 сакавіка.
Сідар Прыка
Сідар Прыка (4 лютага 1886 — пасля 1939) — сенатар 2-й кадэнцыі (1928—1930), абраны па спісе ББВР ад Палескага ваяводства.
Селянін Давыд-Гарадка на Палессі. Праваслаўны вернік. Ваенным чыноўнік Рускай імператарскай арміі. У 1920-1930-я гады войт гміны Хорск.
1981 год у гісторыі кіно
1981 год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Юзаф Азямблоўскі
Юзаф Азямблоўскі (Józef Oziębłowski;,  — , Вільня) — беларускі і польскі мастак-графік і гравёр.
Біяграфія
У 1825—1829 гадах вывучаў матэматыку ў Віленскім універсітэце, у 1830-я займаўся там жа пад кіраўніцтвам прафесара жывапісу Яна Рустэма. Заснаваў у Вільні літаграфічную майстэрню, дзе ілюстравалі свае кнігі вядомыя пісьменнікі Юзаф Крашэўскі, Тэадор Нарбут і інш.
Творчасць звязана з мастацкім жыццём Беларусі і Літвы. Сярод яго прац — пейзажы, краявіды Вільні, малых літоўскіх і беларускіх гарадоў, жанравыя замалёўкі, партрэты вялікага князя літоўскага Альгерда, польскага караля Жыгімонта II Аўгуста і інш.
Выключнае месца ў творчасці Азямблоўскага займае літаграфія «Славянскі нявольнік, 1840-я» («Беларускі раб»), якую Адам Міцкевіч выкарыстоўваў як ілюстрацыю ў лекцыях пра прыгоннае права ў Расійскай імперыі (арыгінал літаграфіі захоўваецца ў музеі А. Міцкевіча ў Парыжы). Аляксандр Герцэн у кнізе «Хрышчоная ўласнасць» (1853) даў ёй высокую ацэнку і пісаў:
Вышогруд (гміна)
Вышо́груд (Wyszogród) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Плоцкага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Вышогрудзе. Плошча гміны складае 97,93 км². Станам на 2004 год у гміне Вышогруд пражывалі 6048 чалавек, шчыльнасць — 61,8 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 17 салецтваў.
Зенфтэнберг
Зенфтэнберг (Senftenberg, Zły Komorow) — горад на ўсходзе Германіі ў складзе федэральнай зямлі Брандэнбург.
Гэта раённы горад раёна Оберспрэвальд-Лаўзіц, размешчаны на рацэ Шварцэн-Эльстэр і Зенфтэнбергскім возеры, якое з’яўляецца адным з найбуйнейшых тэхнагенных азёр Германіі. Сам Зенфтэнберг знаходзіцца ў Ніжняй Лужыцы і з’яўляецца яе чацвёртым па велічыні горадам, а некаторыя гарадскія раёны, заснаваныя ў 2001 годзе, знаходзяцца ў Верхняй Лужыцы.
З 9 верасня 2016 года Зенфтэнберг быў прызнаны курортам.
Горад размешчаны на заходнім ускрайку афіцыйнага арэала сорбаў.
К’ель Абель
К’ель Абель (Kjeld Abell;, Рыбе — , Капенгаген) — дацкі , стваральнік філасофска-сімвалічнай драмы. З 1927 быў тэатральным мастаком. У камедыі «Згубленая мелодыя» (1935), «Ева адбывае сваю дзіцячую павіннасць» (1936) выказваецца думка пра грамадскае прызначэнне чалавека. Аўтар антынацысцкіх п’ес «Ганна Сафі Хельвіг» (1939) і «Сількебарг» (1946) пра дацкі Супраціў. У алегарычнай драме «Дні на воблаку» (1947) Абель перасцерагае пра небяспеку атамнай вайны. Драмы «Андэрсан, або Казка яго жыцця» (1955), «Дама з камеліямі» (1959) прасякнуты песімізмам.
Тэарэма Баеса
Тэарэ́ма Ба́еса — адна з асноўных тэарэм тэорыі імавернасцей, якая вызначае імавернасць наступлення падзеі, калі вядома толькі частковая інфармацыя пра падзею. Названа ў гонар Томаса Баеса.
Формула Баеса: дзе
Формула выводзіцца з азначэння ўмоўнай імавернасці:
Чывітакампамарана
Чывітакампамарана (Civitacampomarano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кампабаса.
Насельніцтва складае 676 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 18 чал./км². Займае плошчу 38 км². Паштовы індэкс — 86030. Тэлефонны код — 0874.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Liberatore.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Мэтаўская хвоя
Мэ́таўская хвоя — батанічны помнік прыроды мясцовага значэння ў Беларусі, размешчаны ва ўрочышчы Мэто ў Жабінкаўскім раёне. Дрэва хвоі веймутавай (Pinus strobus). Вышыня хвоі складае каля 30 м, дыяметр 0,7 м, узрост каля 70 гадоў. Каштоўная дэкаратыўная культура. Ахоўны статус нададзены ў 1982 годзе.
Сіманас Даўкантас
Сі́манас Да́ўкантас (Simonas Daukantas, Szymon Dowkont, 17 (28) кастрычніка 1793 года, Кальвяй, цяпер Скуодаскага раёна — 24 лістапада (6 снежня) 1864, Папіле, цяпер Акмянскага раёна) — літоўскі гісторык і пісьменнік-асветнік, збіральнік фальклору, адзін з першых ідэолагаў літоўскага нацыянальнага адраджэння; аўтар першых прац па гісторыі Літвы, напісаных на літоўскай мове.
Біяграфічныя звесткі
Скончыў Віленскі ўніверсітэт (1822). Працаваў у Рызе (1825—34) і Пецярбургу (1835—50).
Публічны сектар
Публічны сектар — гэта частка эканомікі, якая забяспечвае розныя ўрадавыя сервісы. Змесціва грамадскага сектару можа змяняцца ў залежнасці ад краіны, але для большасці краін публічны сектар уключае такія сэрвісы як армія, паліцыя, інфраструктура (публічныя дарогі, масты, тунэлі, водазабеспячэнне, каналізацыя, электра сетка, телекамунікацыі і інш.), публічны транспарт, публічная адукацыя, разам з аховай здароўя, з дзяржаўнымі служачымі і тымі, хто займае выбарныя пасады. Публічны сектар можа прадастаўляць сэрвісы, якія не аплочваюцца, але не могуць быць выключаны з паслуг (напрыклад, вулічнае асвятленне), якія задавальняюць патрэбы ўсяго грамадства, чым асобных індывідаў, выкарыстоўшваючых гэты сэрвіс.
Бізнэсы і арганізацыі, якія не з'яўляюцца часткай публічнага сектара — гэта прыватныя сектар. Да прыватнага сеткара адносіцца бізнэс сектар, які мае на мэце прыносіць прыбытак для яго ўладальнікаў, а таксама валанцёрскі сектар, які ўключае дабрачынныя арганізацыі.
Арганізацыя
Арганізацыя публічнага сектара (публічнай уласнасці) можа прымаць некалькі формаў, уключаючы:
Іван Паўлавіч Азёмша
Іван Паўлавіч Азёмша (, Вёска Лучыцы, Петрыкаўскі раён — ) — беларускі казачнік.
У рэпертуары казкі, легенды, паданні і апавяданні на фантастычныя і касмаганічных сюжэты. Многія з твораў уяўляюць сабой сатыру на эксплуататарскія класы («Шкадоблівая пані», «Зайздросны поп», «Мужык, пан і ксёндз»). З 80 твораў у зборніку Аляксандра Казіміравіча Сержпутоўскага «Казкі і апавяданні беларусаў-палешукоў» (1911) 32 запісаныя ад Івана Паўлавіча Азёмшы.
Мікалай Іванавіч Ільініч
Мікалай Іванавіч Ільініч (? — каля ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, у 1494—1498 менскі намеснік, у 1495 маршалак гаспадарскі, у 1499 смаленскі намеснік.
З роду Ільінічаў герба «Корчак», сын намесніка драгічынскага, а потым віцебскага і смаленскага Івана (Івашкі) і Ганны Даўгірдаўны.
Быў жанаты на Ганне, дачцэ Міхала Нацовіча і Кацярыны, спадчынніцы Зэльвы і іншых маёнткаў, і меў сына Мікалая і трох дачок:
Акадэмічнае веславанне
Гонкі праводзяцца па прамой трасе галоўным чынам на 2000 м для мужчын і на 1000 м для жанчын. Спаборніцтвы праводзяцца на парных суднах (спартсмен вяслуе дзвюма вёсламі) — адзіночкі, двойкі, чацвёркі, і расхінных (кожны вяслуе адным вяслом) — двойкі, чацвёркі і васьмёркі, з рулявым (апрача адзіночкі) ці без яго.
Акадэмічнае веславанне ўзнікла ў Англіі ў 1-й пал. ХІХ ст. Міжнародная федэрацыя веславання заснавана ў 1892. У праграме Алімпійскіх гульняў з 1900 (для жанчын з 1976), чэмпіянаты свету з 1962, Еўропы з 1893.
IC 2650
IC 2650 — галактыка тыпу P (особлива галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Высмяжыцы (гміна)
Высмяжы́цы (Wyśmierzyce) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Бялабжэгскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Высмяжыцах. Плошча гміны складае 104,31 км². Станам на 2004 год у гміне Высмяжыцы пражывалі 2909 чалавек, шчыльнасць — 27,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 12 салецтваў.
Універсітэт Вілануэва
Універсітэт Вілануэва (Universidad Villanueva) — іспанская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Мадрыдзе. Афіляваны з Каталіцкім Касцёлам (прэлатура Opus Dei).
Юзаф Пац
Юзаф Пац (? — кастрычнік ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў з магнацкага роду Пацаў герба «Газдава». Нарадзіўся ў сям’і Яна Казіміра Паца і Людвікі Тэрэзы з Шуйскіх.
Кашталян жамойцкі з 1748 года, стараста хвейданскі, зёлаўскі і шырвінцкі.
Іосіф Уладзіслававіч Тарашкевіч
Іосіф Уладзіслававіч Тарашкевіч (—) — дзеяч савецкіх спецслужбаў.
Біяграфія
З чэрвеня 1918 года супрацоўнік ВЧК. З 12(27) мая 1919 года старшыня Мінскай губернскай ЧК (змяніў на гэтай псадзе Вацлава Багуцкага). У красавіку 1919 года працаваў на пасадзе старшыні Надзвычайнай камісіі (ЧК) Літоўска-Беларускай ССР, на якой супрацьстаяў антыбальшавіцкім групам памешчыка і П. Бермант-Авалава. У выніку польскага наступлення ЧК Літоўска-Беларускай ССР эвакуіравалася ў Смаленск, і пасля распаду структур Літоўска-Беларускай ССР, узначаліў з 1 верасня 1919 года Смаленскую губернскую надзвычайную камісію (ЧК). Пад старшынствам Тарашкевіча губЧК нібыта раскрыла аддзяленне манархічнага саюза «Наша Радзіма» ў Смаленску, якая на думку чэкістаў, планавала звяржэнне бальшавіцкай улады ў заходніх губерніях РСФСР і усталяванне ваеннай дыктатуры.
З сакавіка 1922 да сакавіка 1923 года працаваў начальнікам Смаленскага гарадскога аддзела ДПУ, начальнік Пензенскага губернскага аддзела АДПУ. З 1929 года начальнік Вяцкага акруговага аддзела АДПУ. У 1931—1932 гадах памочнік паўнамоцнага прадстаўніка АДПУ па Ніжагародскім краі па міліцыі, начальнік Ніжагародскага краявога ўпраўлення рабоча-сялянскай міліцыі. З 11 снежня 1934 да канца 1935 года начальнік Сароўскага папраўча-працоўнага лагера УНКУС па Горкаўскім краі (па стане на 1 студзеня 1935 у лагеры налічвалася 3 349 зняволеных; год праўлення І. Тарашкевіча перажылі толькі 2310). Са жніўня 1937 года — ў адстаўке ў Маскве.
Мяднянскія ельнікі
Мядня́нскія ельнікі — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Беларусі, размешчаны ў Мяднянскім лясніцтве Брэсцкага раёна. 6 участкаў зеленамошна-чарнічна-кісліцавых ельнікаў, у якіх пераважае хуткарослая карпацкая елка. Плошча складае 21,8 га. Узрост елак 70—100 гадоў, вышыня да 40 м, дыяметр 0,3— 0,4 м. Унікальныя астраўныя ельнікі на поўдзень ад мяжы суцэльнага пашырэння елкі. Ахоўны статус нададзены ў 1966 годзе.
Грыдзюшкі Вялікія
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Лужкі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Чорная металургія Беларусі
Чорная металургія Беларусі — асноўная з падгалін металургічнай галіны прамысловасці Беларусі. Найбуйнейшае прадпрыемства чорнай металургіі ў рэспубліцы — Беларускі металургічны завод (БМЗ). Беларусь не мае уласнай сыравіннай базы для чорнай металургіі, таму сыравінай для БМЗ служыць металалом, які збіраецца па ўсёй краіне, а таксама імпартуецца.
Беларускія прадпрыемствы чорнай металургіі вырабляюць сталь, пракат, стальныя трубы (у тым ліку бясшоўныя), ферасплавы, металакорд, сталёвы дрот розных гатункаў, металічны вырабы прамысловага прызначэння. Ліцейныя цэхі прадпрыемстваў ажыццяўляюць чыгуннае і стальное ліццё (каля 30 % ад усёй металургіі). Таксама на машынабудаўнічых прадпрыемствах развіта парашковая металургія. Прадукцыя чорнай металургіі Беларусі экспартуецца ў Расію, ЗША, Германію, Вялікабрытанію, Кітай і інш.
Гісторыя
На Беларусі прамысловы выпуск чыгуна і жалеза пачаўся з канца XVIII ст. на заводах Тызенгаўза ў Брэсцкім павеце, Вішнеўскім і Налібоцкім заводах Ашмянскім павеце, Уладзіміраўскім заводзе Чэрыкаўскім павеце, якія была абсталяваны вадзянымі і паравымі рухавікамі і выкарыстоўвалі мясцовыя балотныя руды і драўняны вугаль.
Развіццё ў 2-й палове XIX стагоддзя чорнай металургіі ва Украіне і Расіі на базе мінеральнага паліва прывяло да спынення металургічай вытворчасці на Беларусі. Адраджэнне пачалося ў 1920-я гады, калі ў Магілёве быў пабудаваны трубаліцейны завод, які з 1937 пачаў выпускаць і ліставую сталь. У 1940 годзе вытворчасць сталі ў рэспубліцы складала 5,2 тыс. т, пракату — 4,1 тыс. т. У Барані да 1941 г. функцыянаваў буйны драцяна-цвіковы завод.
У пасляваенны перыяд металургічная вытворчасць на Беларусі была прадстаўлена ліцейнымі цахамі машынабудаўнічых гігантаў. Хуткае развіццё машынабудавання ўвесь час павялічвала запатрабаванне ў метале, адначасова расла і колькасць металаадходаў. У 1984 у Жлобіне пачало працу спецыялізаванае металургічнае прадпрыемства — Беларускі металургічны завод (дакладней, яго першая чарга).
У структуры прамысловасці Беларусі доля металургіі ў савецкі перыяд складала менш за 1 %, але з 1995 года гэты паказчык пачаў расці і дасягнуў у 2010 годзе 3,7 %. У 2013 годзе працавала 15 прадпрыемстваў, на якіх было занята 17 тыс. чал., з іх амаль тры чацвёртых прыходзілася на БМЗ. У другой палове 2010-х гадоў галіна апынулася ў крызісе ў выніку антыдэмпінгавых законаў, прынятых на захадзе ў дачыненні да беларускай прадукцыі.
Сыравіна
Патрэбных для развіцця галіны сыравіны і паліва ў Беларусі або няма (каксуючыся вугаль), або паклады не распрацоўваюцца (Аколаўскае і Навасёлкаўскае радовішчы жалезных руд). Зроблена стаўка на другасную металургію — на выкарыстанне металічнага лому. Прамысловае аб’яднанне «Белдругчармет» нарыхтоўвае штогод 1,2 млн т лому і адходаў чорных металаў. У пасёлку Гатава каля Мінска створана прадпрыемства «Другчармет», якое збірае і часткова перапрацоўвае металалом. Рэшта металалому (55 %) імпартуецца. У 2017 прэзідэнт Беларусі падпісаў дэкрэт, накіраваны на стымуляванне збору лому ў насельніцтва. Ліцейныя цэхі выкарыстоўваюць імпартныя чыгунныя і сталёвыя загатоўкі.
Беларускі металургічны завод
На БМЗ вырабляюць вырабляюць сталь, пракат, металакорд, сталёвы дрот розных гатункаў. Па праграме імпартазамяшчэння Беларускі Беларускі металургічны завод наладзіў вытворчасць бясшоўных труб. 80 % прадукцыі БМЗ ідзе на экспарт.
Статыстыка
У 2017 годзе выраблена чыгуннага ліцця 225 тыс. т, сталі 2432 тыс. т, гатовага пракату 2201 тыс. т, стальных труб 236 тыс. т, металакорду 95 тыс. т., 422 тыс.тон сталёвага дроту.
Вялікая Ракавіца
Вялі́кая Ра́кавіца (, Великая Раковица) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчана за 24 кіламетры на паўночны захад ад Брэста, 7 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.
Гісторыя
У 18 стагоддзі вёска, цэнтр аднайменнага маёнтка ў Брэсцкім павеце і ваяводстве ВКЛ. Уладанне князей Шуйскіх, якія ў 1740 годзе перадалі вёску стольніку П.Талочку. Пасля 3-га падзела Рэчы Паспалітай у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — Гродзенскай губернях. Паводле рэвізскіх матэрыялаў 1858 года 34 сялянскія душы, уласнасць пані Талачковай. У 1897 годзе дзейнічалі хлебазапасны магазін, вятрак і кузня. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Непадалёку ад вёскі знаходзіўся маёнтак (20 жыхароў). Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 5 жыхароў.
У складзе прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр „Заходні“».
Žygimont VAZA
žygimont VAZA — беларускі музычны рок-гурт.
Гісторыя
Гурт заснаваны ў 1987 годзе і першапачаткова існуе пад назвай «Bastinda». У 1989 годзе яны змянілі назву žygimont VAZA. Першапачатковы склад гурта: Сяргей «Скрыпа» Скрыпнічэнка — гітара, вакал; Уладзімір «Вула» Зарубкін — вакал; Сяргей «Серы» — бас-гітара; Леанід Патэнт — ударныя.
На працягу гадоў разам з гуртам выступалі: Аляксандр «Цімоха» Цімошчанка — гітара, вакал (1991-1993); Дзяніс «Аліса» Борбух (1992-1993); Уладзімір Мулявін-малодшы (1993); Яўген «Руды» Собалеў (1989-1992); Алег «Паганіні» Усціновіч (1994 год, раней група YYY); Вадзім «Вад» Юрэвіч (1993-1994); Юрый «Грандж» Касьянаў (1994-1997); Павел Зарушэўскі (2002) — бас-гітара; Сяргей Ражноў (1992-1993); Віктар Літвіноўскі (1993-1994); Хатаб (1994 год); Цыпрыян «Цыпрык» Натовіч (1995-2000); Ёнас Буткявічус (2000, 2004 год) — ударныя; Дамінікас «Хілеп» Антанаўскас —— бас, віяланчэль, духавыя інструменты (1995-2000); Аляксандр Памідораў — вакал (2002).
На пачатку 2005 года гурт складалаўся з Сяргея Скрыпнічэнкі, Андрэя Сапаненкі — ударныя (таксама ў гурце P.L.A.N.), Канстанціна Калеснікава — бас-гітара (з 2003 года, адначасова ўдзельнічаў у гуртах IQ48 і Пару рублей), Марыі «Жар» Лагодзіч — вакал, Паўла Яноўскага — гітара (таксама ў гурце Пару рублей), Вольгі Самусік — вакал (з 2007 года, таксама гурт Тарпач).
Рэпертуар гурта заснаваны на песнях Сяргея Скрыпнічэнкі. У сваіх тэкстах Сяргей Скрыпнічэнка распавядае гісторыю пра краіну са слаўным мінулым, шэрым і змрочным цяперашнім часам і няяснай будучыняй.
Гурт запісаў 11 альбомаў. Дзесяты альбом — Distortion, стаў першым альбомам, які быў запісаны разам з Вольгай Самусік. Альбом увайшоў у топ-10 альбомаў 2007 года па версіі партала Experty.by.
Апошні альбом — «Agromegapolis», выйшаў у 2014 годзе, праз шэсць гадоў пасля фактычнага спынення існавання калектыва. Гурт разваліўся ў 2008 годзе, і пасля гэтага больш ніколі не збіраўся, не рэпетыраваў і не выступаў.
Моўчадскае насаджэнне лістоўніцы еўрапейскай
Моўчадскае насаджэнне лістоўніцы еўрапейскай — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Беларусі, размешчаны ў Моўчадскім лясніцтве ў Баранавіцкім раёне. Насаджэнне лістоўніцы еўрапейскай (90 %) з дамешкам хвоі веймутавай (10 %). Плошча складае 1,6 га. Узрост дрэў каля 110 гадоў, вышыня 40 м, дыяметр каля 0,5 м. Унікальны па ўзросту і прадукцыйнасці ўчастак каштоўных інтрадуцэнтаў. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.
Хепры
Хепры (Хепера, Хепра, Хапер) — у егіпецкай міфалогіі сонечны бог, маляваўся ў выглядзе жука-скарабея. З-за сваіх паводзін (жукі лепяць з гною шарыкі і коцяць іх да свайго жытла) скарабеі асацыяваліся з сіламі, якія коцяць Сонца па небасхіле. Ноччу Хепры не спыняў сваю працу і каціў Сонца пад Зямлёй.
З прычыны, што скарабеі адкладаюць яйкі ў трупы жывёл і ў гной, старажытныя егіпцяне верылі, што скарабеі з'яўляюцца з мёртвай плоці, таму Хепры увасабляў перанараджэнне, новае жыццё і ўваскрашэнне з мёртвых.
У сучаснай культуры
У фэнтэзійнай кнізе Чайны Мьевіля «Станцыя згубленых сноў» дзейнічае гуманоідная раса хепры — людзей з жуком-скарабеем замест галавы.
Дзяржаўная акадэмія выяўленчага мастацтва Карлсруэ
Дзяржаўная акадэмія выяўленчага мастацтва Карлсруэ (Staatliche Akademie der Bildenden Künste Karlsruhe) — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай у горадзе Карлсруэ.
Атэніа Абель
У 1911 годзе Геалагічнае таварыства Лондана прысудзіла навукоўцу ганаровую ўзнагароду — Медаль Бігсбі.
IC 2651
IC 2651 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Коле-д’Анкізэ
Коле-д'Анкізэ (Colle d'Anchise) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кампабаса.
Насельніцтва складае 818 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 52 чал./км². Займае плошчу 16 км². Паштовы індэкс — 86020. Тэлефонны код — 0874.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Сікст II, Папа Рымскі.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Вулька (гміна)
Ву́лька (Wólka) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Любэльскага павета Люблінскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Якубавіцах Мураванэ. Плошча гміны складае 72,65 км². Станам на 2014 год у гміне Вулька пражывалі 11126 чалавек, шчыльнасць — 153 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 19 салецтваў.
Алькаласкі ўніверсітэт
Алькаласкі ўніверсітэт (Universidad de Alcalá) — іспанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Алькала-дэ-Энарэс каля Мадрыда.
Грыдзюшкі Малыя
Грыдзю́шкі Малы́я (, Гридюшки Малые) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лужкоўскага сельсавета.
Аперацыя Safe Haven
Аперацыя Safe Haven — аперацыя па перасяленню 15,570-21,000 з 200.000 венгерскіх бежанцаў марской пяхотай Злучаных Штатаў з мэтай эвакуяваць іх у Злучаныя Штаты пасля венгерскага паўстання 1956 г. праз паветраны мост, які быў замоўлены Дуайтам Эйзенхаўэрам 10 снежня 1956 г., як адказ пасля падаўлення СССР венгерскага паўстання.
Гэта было сумеснае мерапрыемства Службы ваенна-паветраннага транспарту ЗША, ВМС ЗША, а таксама розных камерцыйных авіякампаній. З 1 студзеня 1957 г. самалётамі 1608-ай авіятранспартнай эскадрыллі з базы ў Чарльстане Паветраных сіл ЗША (Паўднёвая Караліна) і 175 самалётамі з 1611-ай паветрана-транспартнай эскадрыллі (штат Нью-Джэрсі), у ЗША былі перавезены 9,700 бежанцаў (кіраўніцтва паветраным мастом генерал-маёр Джордж Б. Дані). У дадатак да паветранага транспарту, з 18 снежня 1956 г. па 14 лютага 1957 гг., караблямі Ваенна-марской транспартнай службы ВМФ (USNS Eltinge, Haan, Marine Carp і Walker) перавезена 8,944 бежанцаў з Брэмерхафэна, Германія, у Нью-Ёрк, ЗША. Гэтыя ўцекачы былі працаўладкаваныя Дэпартаментам працы ЗША пасля прыбыцця ў Злучыныя Штаты.
Антуан Ларан Лавуазье
Антуан Ларан Лавуазье (фр. Antoine Laurent de Lavoisier; 26 жніўня 1743, Парыж — 8 мая 1794, Парыж) — заснавальнік сучаснай хіміі. Удзельнічаў (сумесна з А. дэ Фуркруа і інш.) у распрацоўцы новай рацыянальнай хімічнай наменклатуры.
Эксперыментальна даказаў, што паветра ёсць не проста цела, як лічылася ў той час, а сумесь розных па ўласцівасцях газаў. Прапанаваў назву «кісларод» і растлумачыў яго ролю ў працэсах абпалу, гарэння, дыхання. Прывёў вызначэнне хімічнага элементу, усталяваў хімічны склад вады, аксідаў азоту, шматлікіх мінералаў. Даказаў закон захавання масы рэчыва. Склаў першую табліцу простых рэчываў. Антуан, акрамя таго, з'яўляецца адным з заснавальнікаў тэрмахіміі. У 1789 годзе Лавуазье апублікаваў падручнік «Элементарны курс хіміі», цалкам заснаваны на кіслароднай тэорыі гарэння і новай наменклатуры, які стаў першым падручнікам новай хіміі.
Лавуазье быў пакараны смерцю на гільятыне ў перыяд Французскай рэвалюцыі па абвінавачванні ва ўдзеле «ў змове з ворагамі Францыі супраць французскага народа, якая ставіла мэтай выкрасці ў нацыі велізарныя сумы, неабходныя для вайны з дэспатамі». У 1796 годзе Лавуазье быў пасмяротна рэабілітаваны.
Афгана-іранскія сутыкненні (2021)
1 снежня 2021 года на мяжы Афганістана і Ірана адбыліся ўзброеныя сутыкненні паміж іранскімі памежнікамі і Талібанам.
Гісторыя канфлікту
Адносіны паміж Іранам і талібамі не былі добрымі на працягу ўсёй гісторыі. Падчас першага праўлення талібаў у Афганістане з 1996 па 2001 год, 10 іранскіх дыпламатаў у консульстве горада Мазары-Шарыф былі пакараны смерцю баевікамі. Афіцыйны Тэгеран пачаў мабілізацыю, але эскалацыі ўдалося пазбегнуць пры пасярэдніцтве ААН.
У 2001 годзе, калі адбылося ўварванне ЗША ў Афганістан, Іран, нягледзячы на складаныя адносіны з Белым домам, супрацоўнічаў з амерыканцамі для барацьбы з талібамі, а іранскі спецназ падтрымліваў Паўночны альянс падчас захопу Герата. Летам 2021 года талібы аднавілі сваю ўладу на фоне сыходу амерыканскай арміі.
Сутыкненні
Са слоў неназванага іранскага чыноўніка, сутыкненні пачаліся пасля таго, як баевікі Талібану адкрылі агонь па іранскіх фермерах, якія перасеклі памежную сцяну паміж дзвюма краінамі, што прывяло да серыі перастрэлак паміж іранскімі памежнікамі і баевікамі Талібану з ужываннем цяжкай і сярэдняй зброі. Падчас сутыкненняў афганскія баевікі атакавалі памежны пункт Дахраес і захапілі яго разам з некалькімі іншымі пастамі і вайсковай базай на іранскай тэрыторыі. Неўстаноўленая колькасць камбатантаў была забіта з абодвух бакоў падчас сутыкненняў. Падзеі скончыліся на наступны дзень пасля пагаднення бакоў.
Ягор Ягоравіч Замыслоўскі
Ягор Ягоравіч Замыслоўскі (,  — ) — гісторык, археограф, педагог. Прафесар гісторыі Пецярбургскага ўніверсітэта, сапраўдны стацкі саветнік, член-карэспандэнт Пецярбургскай Акадэміі Навук (з 1888 г.).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і чыноўніка. Скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (1862). З 1864 г. выкладчык у Паўлаўскім жаночым інстытуце, Аляксандраўскім ліцэі і іншых навучальных установах. З 1869 г. выкладчык гісторыка-філалагічнага інстытута. Абараніў дысертацыю на ступень магістра рускай гісторыі (1871), працаваў штатным дацэнтам Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1878 годзе чытаў курс гістарычнай геаграфіі ў Археалагічным інстытуце. Абараніў доктарскую дысертацыю «Герберштэйн i яго гістарычна-геаграфічныя звесткі пра Расію» (1884), зацверджаны ардынарным прафесарам Пе­цярбургскага ўніверсітэта, чытаў лекцыі па гісторыі Расіі 17 ст., помніках старажытнарускага права, гістарыяграфіі і гістарычнай геаграфіі. У 1880—1889 гг. выкладаў рускую і ўсеагульную гісторыю будучаму цару Мікалаю II. З 1888 года — член-карэспандэнт Акадэміі навук. У 1890 годзе пакінуў службу ва ўніверсітэце з-за хваробы.
Дзейнасць
Аўтар прац «Летапіс заняткаў Археаграфічнай камісіі» (т. 5—7. 1871, 1875, 1877), «Апісанне Літвы, Самагіціі, Русі і Масковіі Себасцьяна Мюнстэра ў XVI ст.» (1880), «Зносіны Расіі з Польшчай у цараванне Фёдара Аляксеевіча» (1887), «Пра зносіны з Захадам пры Іване Грозным» (1889) i інш. Склаў «Гісторыю расійскіх ордэнаў» (1899), а таксама тэхнічны слоўнік для карыстання дакументамі часоў царавання Пятра I і вучэбны атлас па рускай гісторыі (апошні некалькі разоў перавыдаваўся). У сваіх працах Я. Замыслоўскі трымаўся г.зв. нарманскай тэорыі, перацэньваў ролю геаграфічнага фактара ў гісторыі.
Я. Замыслоўскі — адзін з першых рускіх гісторыкаў, які прапанаваў лічыць рубяжом Новага ча­су для гісторыі Расіі Смутны час, пазней ён прапаноўваў на гэты ру­беж да 1-ю трэць 16 ст. У працы «Герберштэйн…» крытычна аналізаваў звесткі С. Герберштэйна і яго папярэднікаў пра Усходнюю Еўропу. Адзначыў ролю Расіі ў вялікіх геаграфічных адкрыццях Сярэднявечча. Лічыў, што каланізацыя, рост і фарміраванне дзяржаўных органаў у пэўнай ступені залежалі ад прыродных і геаграфічных умоў, што на працэс феадальнай раздробленасці ўплывалі этнічныя адрозненні. У класавых рухах 17 ст. ўлічваў нацыянальны фактар. Падрабязна даследаваў руска-польскія адносіны ў 1-й палове 17 ст., сувязі Расіі з Англіяй, Даніяй і Швецыяй у 16—17 ст. і прыйшоў да высновы, што ўдзел Расіі ў справах Цэнтральнай Еўропы прасочваецца ўжо з сярэдзіны 16 ст. Сцвярджаў, што 1670—1680-я гады, якія прыпадалі на га­ды праўлення цара Фёдара Аляксеевіча, не былі застойным часам у асвеце і культуры Расіі.
Рыньск (гміна)
Рыньск (Ryńsk), да 31 снежня 2016 года Вамбжэ́зьна (Wąbrzeźno) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Вамбжэскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Вамбжэзьне. Плошча гміны складае 200,78 км². Станам на 2004 год у гміне Вамбжэзьна пражывалі 8603 чалавекі, шчыльнасць — 42,8 чал./км².
Юрый Міхайлавіч Лотман
Юрый Міхайлавіч Лотман (Ю́рий Миха́йлович Ло́тман; Juri Lotman; 28 лютага 1922, Петраград — 28 кастрычніка 1993, Тарту) — эстонскі і савецкі літаратуразнаўца, культуролаг і семіётык.
Адзін з заснавальнікаў Тартуска-маскоўскай семіятычнай школы. Член-карэспандэнт Брытанскай акадэміі навук (1977), член Нарвежскай акадэміі навук (1987), акадэмік Шведскай каралеўскай акадэміі навук (1989) і член Эстонскай акадэміі навук.
У канцы 1980-х гадоў стварыў серыю пазнавальных тэлевізійных перадач «Гутаркі аб рускай культуры».
Памёр Лотман ў Тарту 28 кастрычніка 1993 г​​. Пахаваны на могілках Раадзі ў Тарту.
Станіслаў Станкевіч
Станіслаў Станкевіч:
Ліпск (археалагічны помнік, Ляхавіцкі раён)
Ліпск — археалагічны помнік — стаянка фінальнага палеаліту і ранняга мезаліту за 2 км на поўдзень ад в. Ліпск Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці, на краі нізкай правабярэжнай тэрасы р. Шчара. Выявіў у 1986 годзе М. М. Чарняўскі.
Даўжыня 500 м, шырыня каля 100 м. Знойдзены масіўны крамянёвы інвентар: высокія канцавыя скрабкі, рэтушныя разцы, рэжучыя прылады, аднапляцовачныя нуклеусы.
Літаратура
Чарняўскі, М. М. Ліпск / М. М. Чарняўскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 19. — ISBN 978-985-11-0354-2.
Агата Крысці
Агата Мэры Кларыса Малоўэн, (Agatha Mary Clarissa, Lady Mallowan), пры нараджэнні Мілер (Miller), больш вядомая паводле прозвішча мужа як Агата Крысці ( — ) — англійская пісьменніца. Сусветна вядомая аўтарка дэтэктыўнай прозы.
Біяграфічныя звесткі
Да шлюбу Агата працавала медсястрой у шпіталі, што наклала своеасаблівы адбітак на яе кнігі: 83 злачынствы ў дэтэктывах Крысці былі ўчыненыя шляхам атручання. Першы шлюб Агаты з палкоўнікам Арчыбальдам Крысці скончыўся разводам, другі муж — археолаг Макс Малоўэн — быў маладзейшы за яе на 15 гадоў; пра гэта сама місіс Малоўэн заўважыла, што для археолага жанчына мусіць быць як мага старэйшай, бо яе каштоўнасць тады значна ўзрастае.
Творчасць
Дэбютавала раманам «Таямнічая гісторыя» (1920). Шматлікія раманы (больш за 60) «Пуаро расследуе» (1924), «Таямніца камінаў» (1925), «Забойства Роджэра Экрайда» (1926), «Усходні экспрэс» (1934), «Забойства па алфавіце» (1936), «Смерць на Ніле» (1937), «Дзесяць негранят» (1939), «Н ці М?» (1941), «Труп у бібліятэцы» (1942), «Крывая хаціна» (1949), «Кот сярод галубоў» (1959) і інш., п’есы «Пастка», «Сведка абвінавачання» (абедзве 1954), «Бледны конь» (1961), «Трэцяя» (1966) і інш. напісаны ў жанры т.зв. інтуітыўнага дэтэктыва. Злачынства ў іх выкрываецца не з дапамогай фактаў і рэчавых доказаў, а дзякуючы выключнай псіхал. праніклівасці і незвычайнай назіральнасці герояў — Джэйн Марпл і прафесійнага сышчыка Эркюля Пуаро. Творам Агаты Крысці ўласцівы тонкі гумар, дакладнасць дэталяў у абмалёўцы калізій і персанажаў.
Ацэнкі
За літаратурную творчасць ёй нададзены дваранскі тытул.
Герой 33 раманаў і 51 апавядання Крысці Эркюль Пуаро стаў адзіным прыдуманым героем, на якога на першай старонцы «Нью-Ёрк Таймс» стаяў некралог.
IC 2652
IC 2652 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Леў.