cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Асманская імперыя
Дэмаграфія
Незразумела з-за чаго насельніцтва краіны ў XVIII стагоддзі было ніжэй, чым у XVI стагоддзі. Тым не менш насельніцтва імперыі стала павялічвацца і да 1800 дасягнула 25 млн — 32 млн чалавек, з якіх 10 млн пражывала ў Еўропе, 11 млн — у Азіі і 3 млн — у Афрыцы. Шчыльнасць насельніцтва Асманскай імперыі ў Еўропе была ў два разы вышэй, чым шчыльнасць насельніцтва Анатоліі, шчыльнасць якой, у сваю чаргу, была ў 3 разы вышэй, чым у Іраку і Сірыі і ў 5 разоў вышэй, чым у Аравіі. У 1914 годзе колькасць насельніцтва дзяржавы налічвала 18.500.000 чалавек. Да гэтага часу тэрыторыя краіны скарацілася прыкладна ў 3 разы. А гэта значыла, што колькасць насельніцтва павялічылася практычна ў 2 разы.
Аляксандр Аляксандравіч Кольчанка
Рэакцыя ва Украіне і свеце
Міністэрства замежных спраў Украіны 30 мая 2014 года накіравала ў Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі ноту, у якой патрабавала неадкладнага вызвалення ўкраінскіх грамадзян, у тым ліку Сянцова і Кольчанкі.
Асманская імперыя
Дэмаграфія
Да канца існавання імперыі сярэдняя працягласць жыцця ў ёй была 49 гадоў, нягледзячы на тое, што яшчэ ў XIX стагоддзі гэты паказчык быў вельмі нізкім і складаў 20-25 гадоў. Такая малая працягласць жыцця ў XIX стагоддзі была абумоўлена эпідэмічнымі захворваннямі і голадам, якія, у сваю чаргу, былі выкліканыя дэстабілізацыяй і дэмаграфічнымі зменамі. У 1785 годзе каля адной шостай насельніцтва асманскага Егіпта памерла ад чумы. На працягу ўсяго XVIII стагоддзя колькасць насельніцтва Алепа скарацілася на 20%. У 1687-1731 гадах насельніцтва Егіпта галадала 6 разоў, апошні ж голад у Асманскай імперыі адбыўся ў 1770-х гадах у Анатоліі. Пазбегнуць голаду ў наступныя гады атрымалася дзякуючы паляпшэнню санітарных умоў, аховы здароўя і пачатку транспарціроўкі прадуктаў харчавання ў гарады дзяржавы.
Аляксандр Аляксандравіч Кольчанка
Рэакцыя ва Украіне і свеце
Арганізацыя «Аўтаномны супраціў», якая лічыць Кольчанку сваім прыхільнікам, праводзіць шматлікія акцыі ў ягоную падтрымку.
Асманская імперыя
Дэмаграфія
Насельніцтва пачало перабірацца ў партовыя гарады, што было выклікана пачаткам развіцця параходства і чыгунак. У 1700-1922 гадах у Асманскай імперыі ішоў працэс актыўнага росту гарадоў. Дзякуючы паляпшэнню сістэмы аховы здароўя і санітарных умоў, горада Асманскай імперыі сталі больш прывабнымі для жыцця. Асабліва ў партовых гарадах ішоў актыўны рост насельніцтва. Да прыкладу, у Салоніках колькасць насельніцтва павялічылася з 55 000 у 1800 годзе да 160 000 у 1912 годзе, у Ізміры — са 150 000 у 1800 да 300 000 у 1914 годзе. У некаторыя рэгіёнах ішло зніжэнне колькасці насельніцтва. Напрыклад, колькасць насельніцтва Белграда знізілася з 25000 да 8000, прычынай чаго была барацьба за ўладу ў горадзе. Такім чынам, колькасць насельніцтва ў розных рэгіёнах была рознай.
Аляксандр Аляксандравіч Кольчанка
Рэакцыя ва Украіне і свеце
30 чэрвеня 2015 года адбылася акцыя ў падтрымку Аляксандра Кольчанкі ў Парыжы ля расійскага пасольства.
Парламенцкая асамблея АБСЕ на пачатку ліпеня 2015 года заклікала Расію неадкладна вызваліць і вярнуць ва Украіну ўкраінскіх грамадзян, што незаконна ўтрымліваюцца, у тым ліку Аляксандра Кольчанку.
Асманская імперыя
Дэмаграфія
Эканамічная і палітычная міграцыі аказалі адмоўнае ўздзеянне на імперыю. Напрыклад, анэксія рускімі і Габсбургамі Крыма і Балкан прывялі да бежанства ўсіх мусульман, якія засялялі гэтыя тэрыторыі, — каля 200 000 крымскіх татараў бегла ў Дабруджу. У 1783-1913 годзе ў Асманскую імперыю імігравалі 5 000 000 — 7 000 000 чалавек, 3 800 000 з якіх былі выхадцамі з Расіі. Міграцыя моцна паўплывала на палітычную напружанасць паміж рознымі часткамі імперыі, з прычыны чаго больш не існавала адрозненняў паміж рознымі пластамі насельніцтва. Зменшылася колькасць рамеснікаў, гандляроў, прамыслоўцаў і земляробаў. Пачынаючы з XIX стагоддзя, у Асманскую імперыю пачалася масавая эміграцыя ўсіх мусульман (так званае мухаджырства ) з Балкан. Да канца існавання Асманскай імперыі, у 1922 годзе, большая частка мусульман, якія жылі ў дзяржаве, былі эмігрантамі з Расійскай імперыі.
Аляксандр Аляксандравіч Кольчанка
Рэакцыя ва Украіне і свеце
3 жніўня 2015 года міжнароднае таварыства «Мемарыял» прызнала Аляксандра Кольчанку палітычным вязнем у Расіі.
Асманская імперыя
Мовы
Афіцыйнай мовай Асманскай імперыі з'яўлялася асманская мова. Яна была схільная моцнаму ўплыву персідскай і арабскай моў. Найбольш распаўсюджанымі мовамі ў азіяцкай частцы краіны былі: асманская (на якой размаўляла насельніцтва Анатолі і Балкан, за выключэннем Албаніі і Босніі), фарсі (на якой размаўляла шляхта ) і арабская (на якой размаўляла насельніцтва Аравіі, Паўночнай Афрыкі, Ірака, Кувейта і Леванта), у азіяцкай частцы таксама былі распаўсюджаны курдская, армянская, новаарамейскія мовы, пантыйская і кападакійская грэчаская; ў еўрапейскай — албанская, грэчаская, сербская, балгарская і арумынская мовы. У апошнія два стагоддзі існавання імперыі гэтыя мовы ўжо не выкарыстоўваліся насельніцтвам: фарсі была мовай літаратуры, арабская выкарыстоўваўся для рэлігійных абрадаў.
Аляксандр Аляксандравіч Кольчанка
Рэакцыя ва Украіне і свеце
У снежні 2015 года ў межах кампаніі Amnesty International расійскі музыкант Барыс Грабеншчыкоў падпісаў ліст да Генпракурора РФ з заклікам адмяніць прысуды ўкраінскім актывістам Аляксандру Кольчанку, Алегу Сянцову і Генадзю Афанасьеву.
У чэрвені 2018 года сейм Рэспублікі Польшча прыняў рэзалюцыю, якая заклікае Расійскую Федэрацыю вызваліць украінскіх палітвязняў, у тым ліку Алега Сянцова і Аляксандра Кольчанку.
Асманская імперыя
Іслам
Да прыняцця ісламу цюркі былі шаманістамі. Распаўсюджванне ісламу пачалося пасля перамогі Абасідаў ў Таласкай бітве 751 года. У другой палове VIII стагоддзя большая частка агузаў (продкаў сельджукаў і туркаў) прыняла іслам. У XI стагоддзі агузы пасяліліся ў Анатолію, што спрыяла яго распаўсюджванню там.
Аляксандр Аляксандравіч Кольчанка
Вяртанне ва Украіну
Вызвалены 7 верасня 2019 года падчас абмену «35 на 35» палітвязнямі паміж Расіяй і Украінай і вярнуўся ва Украіну. Адразу пасля вызвалення ён прыняў удзел у прэс-канферэнцыі разам з Алегам Сянцовым. Адноўлены ў якасці студэнта ў эвакуіраваным з Крыма Таўрычаскім нацыянальным універсітэце, жыў разам з сям’ёй у інтэрнаце. У лістападзе 2019 года «Фонд Пінчука» купіў для Кольчанкі і яшчэ 4 вызваленых з Расіі кватэры ў Кіеве.
Пасля поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну 2022 года Кольчанка вясной праходзіў баявую падрыхтоўку ў Кіеве, а затым падпісаў кантракт з УСУ. У красавіку ён ажаніўся.
Асманская імперыя
Іслам
У 1514 г. султан Сялім I зладзіў масавую разню шыітаў, якія жылі ў Анатоліі, якіх ён лічыў ерэтыкамі, пры чым было забіта за 40 000 чалавек.
Хрысціянства і іўдаізм
Свабода хрысціян, якія жылі ў Асманскай імперыі, была абмежаваная, так як туркі адносілі іх да «грамадзян другога гатунку». Правы хрысціян і юдэяў лічыліся не роўнымі ў правах туркам: паказанні хрысціян супраць турак не прымаліся судом. Яны не маглі насіць зброю, ездзіць на конях, іх дамы не маглі быць вышэй дамоў мусульман і таксама мелі шмат іншых прававых абмежаванняў. На працягу ўсяго існавання Асманскай імперыі з немусульманскіх насельніцтва спаганяўся падатак — Дэўшырме. Перыядычна, у Асманскай імперыі праходзіла мабілізацыя хлопчыкаў-хрысціян дападлеткавага ўзросту, якія пасля прызыву ўзгадоўваліся як мусульмане. Гэтыя хлопчыкі навучаліся мастацтву кіравання дзяржавай або фарміраваннем кіруючага класа і стварэннем элітных войскаў (янычар).
Згодна з сістэме мілета, немусульмане з'яўляліся грамадзянамі імперыі, але не мелі правоў, якія мелі мусульмане. Сістэма праваслаўнага мілета была створана яшчэ пры Юстыніяне I, і ўжывалася да канца існавання Візантыйскай імперыі. Хрысціяне, як найбольшая немусульманскіх група насельніцтва ў Асманскай імперыі, мелі шэраг асаблівых прывілеяў ў палітыцы і гандлі, і таму плацілі больш высокія падаткі, чым мусульмане.
Пасля падзення Канстанцінопаля ў 1453 годзе Мехмед II не выразаў хрысціян горада, а наадварот, нават захаваў іх інстытуцыі (да прыкладу, Канстанцінопальская праваслаўная царква).
У 1461 годзе Мехмед II заснаваў Армянскі патрыярхат Канстанцінопаля. У часы ж Візантыйскай імперыі армяне лічыліся ерэтыкамі і таму не маглі будаваць царквы ў горадзе. У 1492 годзе падчас Іспанскай інквізіцыі Баязід II накіраваў турэцкі флот у Іспанію для выратавання мусульман і сефардаў, якія неўзабаве аселі на тэрыторыі Асманскай імперыі.
Адносіны Порты з Канстантынопальскай праваслаўнай царквой, у асноўным, насілі мірны характар, рэпрэсіі ж былі рэдкімі. Структура царквы была захавана ў недатыкальнасці, але яна знаходзілася пад строгім кантролем турак. Пасля прыходу да ўлады ў XIX стагоддзі нацыяналістычна настроеных новых асманаў палітыка Асманскай імперыі набыла рысы нацыяналізму і асманізму. Балгарская праваслаўная царква была распушчаная і змешчана пад юрысдыкцыю Грэчаскай праваслаўнай царквы. У 1870 годзе султан Абдул-Азіз заснаваў Балгарскі экзархат Грэчаскай праваслаўнай царквы і аднавіў яе аўтаномію.
Падобныя мілеты склаліся з розных рэлігійных суполак, уключаючы мілет з яўрэяў, на чале якога стаяў галоўны равін і мілет з армян, на чале якога стаяў біскуп.
Войска
Першай ваеннай адзінкай Атаманскай дзяржавы было войска, якое арганізаваў Асман І з супляменнікаў, якія насялялі заходнюю Анатолію. У канцы XIII стагоддзя ваенная сістэма стала заблытанай арганізацыяй з развіцём імперыі. Галоўны корпус Асманскага войска ўключаў янычар, сіпахаў і акунджаў. Асманскае войска была адным з самых перадавых сіл змагання ў міры, было адным з першых, хто выкарыстаў мушкеты і пушкі. Атаманская конніца вызначалася высокай хуткасцю і рухомасцю, без цяжкой брані, выкарыстаючы кароткія мячы на хуткіх аравійскіх канях. Паніжэнне паказчыкаў войска стала відавочным з сярэдзіны XVII ст. і пасля Вялікай турэцкай вайны.
Мадэрнізацыя Асманскай імперыі ў XIX стагоддзі пачалася з узброеных сіл. У 1826 г. султан Махмуд II адмяніў корпус янычараў і заснаваў сучаснае асманскае войска, якое наймала замежных экспертаў і пасылала сваіх афіцэраў на навучанне ў заходнееўрапейскія краіны. Таксама існавалі ваенна-марскі флот і ваенна-паветраныя сілы.
Культура
Асманская імперыя, падчас сваёй магутнасці, прыкладна займала тэрыторыі вакол Міжземнага мора і Чорнага мора. На гэтых землях існавала вялікая колькасць культур, у выніку вызначыць агульную «Асманскую культуру» вельмі цяжка, за выключэннем некаторых рэгіянальных цэнтраў і сталіц.
Уплыў заваёваных культур, асабліва еўрапейскіх, на турэцкі народ быў відавочны, праяўляўся ў архітэктуры і мастацтве.
Кюй
Кюй, Кю (күй) — назва традыцыйнай казахскай інструментальнай п’есы. Спаўняецца на домбре, Кобыз (струнны музычны інструмент) або іншых народных музычных інструментах. Тых, хто выконвае кюи называюць кюйшы (күйші).
Розныя эпічныя паданні, казкі і легенды знайшлі сваё музычнае адлюстраванне ў кюях. З-за гэтага многія з іх з’яўляюцца праграмнымі.
Кюі характарызуюцца просты, змяшанай і зменнай метрыкай і разнастайнымі формамі: ад простага нагульвання да многочастотных пабудоў тыпу ронда. Музыка кюев можа ўключаць у сябе часціцы пентатонных звукорядов і заснавана на диатонике. Большасць кюев з’яўляюцца двухголосыми, аднак сустракаюцца і одноголосые, і трехголосные.
Жойдзікі
Жо́йдзікі (, Жойдики) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Язненскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска, пазней засценак у складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Герке
Герке — прозвішча.
311
311 — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 311 год нашай эры, 311 год 1 тысячагоддзя, 11 год IV стагоддзя, 1 год 2-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 2 год 310-х гадоў.
Афонсу IV
Афонсу IV Храбры (Afonso IV «o Bravo»;,  — , ) — кароль Партугаліі і Алгарві з 7 студзеня 1325 па 28 мая 1357 года, з Бургундскай дынастыі. Сын караля Дыніша I і Ізабелы Арагонскай.
Кіраванне
Перш чым заняць прастол, Афонсу доўга ваяваў са сваім бацькам. Стаўшы каралём, ён варагаваў са сваім пабочным братам Афонсу Санчэсам. Справа дайшла да ўзброеных сутыкненняў. Нарэшце, каралева Ізабела прымірыла іх. Кароль перастаў падазраваць брата і нават пасябраваў з ім.
Аказваў падтрымку простаму народу і падчас страшнага землетрасення ў 1344 годзе, і ў гады эпідэміі чумы, якая пракралася ў краіну ў 1348 годзе.
Сям’я
У 1309 годзе ажаніўся з прынцэсай Беатрыс (1293—1359), дачкой караля Кастыліі Санча IV. Ад гэтага шлюбу нарадзілася 7 дзяцей:
Тракайскі паўастраўны замак
Тракайскі паўастраўны замак — абарончае збудаванне Вялікага Княства Літоўскага ў горадзе Трокі (сучасны Тракай у Літве).
Архітэктура
Тракайскі паўвастраўны замак быў збудаваны, як рэзідэнцыя вялікага князя Кейстута, суваладара Альгерда. Замак складаўся з дзвюх частак - непасрэдна замка або Верхняга і прылеглага да горада Трокаў нашмат большага па памерах прадзамча, або Ніжняга замка. У той час як Верхні замак доўгі час заставаўся драўляным, Ніжні Тракайскі замак быў ужо ў XIV стагоддзі абнесены мурам і 6—7 вежамі. У далейшым на верхнім замку Вітаўт збудаваў велікакняжацкі палац.
Шыбнева (Цёмкінскі раён)
Шыбнева (Шибнево) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Паўлаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Партызанская брыгада «У імя Радзімы»
Партызанская брыгада «У імя Радзімы» — партызанская брыгада, створаная ў кастрычніку 1943 года. Брыгада дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Бранскага, Бельскага, Лапскага, Свіслацкага і Гайнаўскага раёнаў. 17 ліпеня — 1 жніўня 1944 года брыгада паатрадна (623 партызаны, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Склад
Брыгада была створана ў кастрычніку 1943 года на базе атрада «За Радзіму» (арганізаваны ў студзені 1943 года ў складзе 27-й партызанскай брыгады імя Чапаева Мінскай вобласці, у жніўні 1943 года вылучаны з брыгады і ў складзе групы атрадаў П. П. Капусты перадыслацыраваны ў Беластоцкую вобласць. У склад брыгады ўваходзілі:
Дзейнасць брыгады
Партызаны правялі больш за 150 баявых аперацый. У Клецку і яго ваколіцах знішчылі фабрыку шарсцяных і лямцавых вырабаў, аўтарамонтную майстэрню. У верасні 1943 года ў выніку дыверсіі на чыгуначным участку Лунінец — Баранавічы рух быў спынены на 4 сутак. У кастрычніку — лістападзе 1943 года ў час рэйду з Клецкага раёна ў Беластоцкую вобласць на чыгунцы Баранавічы — Брэст разбурылі 2 км чыгуначнага палатна. За ўвесь перыяд баявых дзеянняў пусцілі пад адхон больш за 30 эшалонаў, знішчылі 33 аўтамабілі, 43 масты, вялі сустрэчныя баі. Пасля баёў з ворагам стварылі базу ў Белавежскай пушчы, блакіравалі нямецкі гарнізон у Белавежы, кантралявалі і ахоўвалі рэзерват з зубрамі.
312
312 — высакосны год, пачаўся ў аўторак. 312 год нашай эры, 312 год 1 тысячагоддзя, 12 год IV стагоддзя, 2 год 2-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 3 год 310-х гадоў.
Забока
Забо́ка (, Забока) — пасёлак у Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сласцёнаўскага сельсавета.
MOROP
МОРОП (MOROP — Verband der Modelleisenbahner und Eisenbahnfreunde Europas, «Аб’яднанне чыгуначных мадэлістаў і сяброў чыгункі Еўропы» ), федэрацыйная арганізацыя, якая аб’ядноўвае нацыянальныя федэрацыі чыгуначнага мадэлізму і сяброў чыгункі ў Еўропе. Штаб-кватэра месціцца ў Берне (Швейцарыя); федэрацыя падпарадкоўваецца швейцарскім законам.
Федэрацыя была заснаваная ў 1954 у Генуі (Італія) з мэтай пашырэння уніфікацыі памераў і правілаў у чыгуначным мадэлізме. Федэрацыйны прынцып уведзены ў 1958. У наш час складаецца з 21 федэрацыі з 16 краін, аб’ядноўвае больш за 30 тыс. сяброў. Афіцыйныя мовы — французская і нямецкая.
Федэрацыя выпускае серыю стандартаў NEM, у якой рэгламентуецца рад геаметрычных і электрычных параметраў чыгуначных мадэляў. Супольна з амерыканскай федэрацыяй NMRA выпускае серыю стандартаў на лічбавыя кіравальныя сістэмы чыгуначных мадэляў (DCC, Digital Control Command).
Іскры
І́скры (раней Клапы́тычы, Клапы́чычы), вёска ў Кухчыцкім сельсавеце Клецкага раёна Мінскай вобласці.
Гісторыя
30 ліпеня 1964 года вёска Клапытычы Нясвіжскага раёна была перайменавана ў вёску Іскры.
Да 1980 года вёска ўвахлдзіла ў склад Заляшанскага сельсавета.
Спасылкі
Радзіма.орг: Іскры
Ржышча (Пухавіцкі раён)
Ржышча (, Ржище) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Назва
Назва дадзена ад палявога урочышча, дзе ўзнік населены пункт.
У складзе Расійскай імперыі
У пачатку 20 ст. вядома як засценак Цітвянскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні.
Найноўшы час
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.
У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
Паводле перапісу 1926 года хутар.
Будка Жалезнай Дарогі 57 км
Будка Жалезнай Дарогі 57 км (Бу́дка желе́зной доро́ги 57 км) — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Паўлаўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Стандарты NEM
NEM (Normen Europäischer Modellbahnen «Нормы еўрапейскіх мадэльных чыгунак»), серыя стандартаў, якая выпускаецца федэрацыяй чыгуначнага мадэлізму MOROP.
Стандарты распрацоўваюцца ў Тэхнічнай камісіі МОРОП, частка іх, якая дачыняецца да лічбавых кіравальных сістэм чыгуначных мадэляў (DCC, Digital Control Command), выпрацоўваецца супольна з амерыканскай федэрацыяй NMRA. Стандарты рэгламентуюць рад відавых, геаметрычных і электрычных параметраў чыгуначных мадэляў. Арыгінальныя стандарты публікуюцца на афіцыйных мовах МОРОП, па-нямецку і па-французску. Пры выпуску атрымліваюць статус абавязковых норм (Verbindliche Norm), рэкамендацый (Empfehlung), дакументацый (Dokumentation).
Колышкі
Ко́лышкі (, Колышки) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Дварышчанскага сельсавета.
Гісторыя
Да 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Дубровенскага сельсавета, да 21 лютага 2023 года — у склад Крупаўскага сельсавета.
Заполле (Навагрудскі раён)
Да 25 чэрвеня 2008 года вёска ўваходзіла ў склад Ятраўскага сельсавета.
Комплекс віленскіх замкаў
thumb|270px|Віленскія замкі ў 1740 годзе: Верхні замак: 1. [[Вежа Гедзіміна|Заходняя вежа; 2. Паўднёвая вежа (захаваўся фундамент); 3. Цытадэль (захаваліся руіны)
Ніжні замак: 4. Брама і мост у горад (вуліца Пілес); 5. Дарога і мост да вуліцы Тылтас; 6. Віленская кафедра; 7. Палац Найвышэйшага Трыбунала; 8. Палац біскупаў; 9. Каралеўскі палац; 10. Палацавы сад; 11. Новы арсенал (цяпер з'яўляецца музеем); 12. Паўночнаўсходняя вежа і брама старога арсенала; 13. Двор старога арсенала]] Комплекс віленскіх замкаў (Vilniaus pilių kompleksas або Vilniaus pilys) — група культурных і гістарычных пабудоў, размешчаных на левым беразе Віліі, каля яе злучэння з ракой Вільняй, у Вільні. Збудаванні, якія ўзводзіліся цягам 10—18 стагоддзяў, з'яўляліся аднымі з асноўных абарончых збудаванняў Вялікага Княства Літоўскага.
Сёння ўцалелая вежа Гедзіміна з'яўляецца сімвалам Вільні. Штогод 1 студзеня сцяг Літвы ўздымаюць над вежай у гонар Дня сцяга Літвы. Комплекс замкаў з'яўляецца часткай Нацыянальнага музею Літвы, аднаго з найбуйнейшых музеяў краіны.
Горні замак
У часы Вітаўта быў збудаваны шыкоўны гатычны палац і скончана будаўніцтва мураваных абарончых муроў і вежаў, з якіх толькі вежа Гедзіміна захавалася да сёння, ад усіх астатніх збудаванняў засталіся толькі рэшткі.
Дольны замак
Віленскі Дольны, або Ніжні замак — самы развіты абарончы і прэзентабельны комплекс ВКЛ. Велікакняжацкі палац, Трыбунал ВКЛ, палац Віленска архібіскупа, кафедральны касцёл, якія размяшчаліся на яго тэрыторыі, падкрэслівалі яго цэнтральнае значэнне ў палітычным жыцці ВКЛ.
Дольны замак уяўляў сабой складаны комплекс абарончых, сакральных і грамадскіх пабудоў, абнесены амаль кіламетровай сцяной з магутнымі вежамі. Да нашага часу ад яго захаваліся будынкі старога і новага арсеналаў а таксама адна з абарончых вежаў прыстасаваная пазней пад званіцу кафедральнага касцёла.
Брэбенескуль (гара)
Размешчана пасярэдзіне хрыбта, на мяжы Івана-Франкоўскай і Закарпацкай абласцей, паміж вяршынямі Мунчэль (1998 м) на паўднёвым усходзе і Рэбра (2001 м) на паўночным захадзе.
Вышыня — 2035 м (па іншых дадзеных 2032 ці 2038). Паверхня купалападобная. На схілах распаўсюджаны старажытна-ледавіковыя формы рэльефу, сляды працэсаў марознага выветрывання. Гара пакрыта альпійскімі і субальпийскімі лугамі, характэрныя каменныя россыпы і асыпкі.
На захад вяршыні размешчана самае высакагорнае возера Украіны — Брэбенескуль.
313
313 (трыста трынаццаты) год па юліянскім календары — невысакосны год. Гэта 13 год 4 стагоддзя, 313 год 1 тысячагоддзя.
Заазерцы (Мёрскі раён)
Заазе́рцы (, Заозерцы) — былая вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Язненскага сельсавета.
У 1940—1954 гадах цэнтр Заазерыцкага сельсавета. Ліквідавана ў 2008 годзе.
Кюйшы
Кюйшы (Күйші) — літаральна — «выканаўца кюеў». Кюй — казахская народная інструментальная п’еса, якае выконваецца галоўным чынам на домбры. Кюй увасабляе шматгадовую народную творчасць і адлюстроўвае розныя праявы прыроды ў музычнай форме. Ёсць кюі, якія паказваюць скачкі, палёт птушак, шоргат змей і інш. Іх выконваюць кюйшы, а таксама жыршы і акыны.
Кюі маюць лакальныя стылі, ярка выяўленыя ў інтанацыйным складзе мелодый, відах інструментаў, выканальніцкай тэхніцы. Лепшымі ўзорамі кюеў Заходняга Казахстана з’яўляецца творчасць выбітных кампазітараў-кюйшы Курмангазы, і, для Усходняга і Паўночнага Казахстана —  і Агашаяка, для Паўднёвага — Іхласа, Сугура,  і інш.
Сярод сучасных кампазітараў-кюйшы, , , А Шынгажаеў і інш.
Спецыя (горад)
Спе́цыя, Ла-Спецыя (La Spezia, Speza) — горад і порт на ўзбярэжжы Лігурыйскага мора ў італьянскім рэгіёне Лігурыя, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Традыцыйна лічыцца ўсходняй ўскраіны Рыўеры. Насельніцтва — 95 641 чалавек (2011 год).
Красноўскае
Красноўскае — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 14 км на поўдзень ад горада Мёры, каля вёскі Стары Пагост, у міжрэччы рэк Маціцы і Бярэжы.
Плошча паверхні 1,37 км². Даўжыня 1,76 км, найбольшая шырыня 0,84 км. Найбольшая глыбіня 4,5 м, сярэдняя — 1,6 м. Аб’ём вады ў возеры 2,24 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 4,7 км. Плошча вадазбору 4,6 км².
Porsche AG
Кампанія заснавана вядомым канструктарам Фердынандам Паршэ ў 1931 годзе. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Цуффенхаузене, раёне горада Штутгарт. Мадэльны шэраг Porsche у цяперашні час складаецца з 5 серый: Boxster, Cayman, 911(997), Cayenne sport utility vehicles і Panamera.
Красноўскае
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 8—10 м, пераважна спадзістыя, разараныя, на паўночным захадзе пад лесам. Берагі пясчаныя вышынёй 0,3—0,4 м, на захадзе забалочаныя. Шырыня поймы складае ад 5 да 50 м. На захадзе да поймы прымыкае верхавое балота шырынёй да 500 м. Дно выслана сапрапелем, каля паўночнага і паўднёвага берагоў пясчанае. Вада ў возеры вызначаецца вельмі нізкай мінералізацыяй (каля 50 мг/л). Возера эўтрофнае. Зарастае па ўсёй плошчы (эладэя, рагаліснік, рдзесты). Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці да 50 м. Возера бяссцёкавае.
Porsche AG
Дзейнасць
Кампанія выпускае спартыўныя аўтамабілі класа «люкс», а таксама пазадарожнікі. Вытворчасць Porsche у значнай меры кааперуецца з Volkswagen. Бок аб бок з удзелам у аўтаспорце вядзецца праца над удасканаленнем канструкцыі аўтамабіля (і яго вузлоў) як такога: у розныя гады былі распрацаваныя сінхранізатары механічнай КП, аўтаматычныя КП з магчымасцю ручнога пераключэння (пасля - з кнопкамі пераключэння на рулі), турбанаддуў для серыйнага аўтамабіля, турбанаддуў з змянянай геаметрыяй крыльчаткі турбіны ў бензінавым рухавіку, электронна-кіраваная падвеска і т. д.
Красноўскае
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, краснапёрка і іншыя віды рыб.
Porsche AG
Дзейнасць
100 % акцый кампаніі прыналежыць кампаніі Porsche Automobil Holding SE, якой таксама прыналежыць 50,76% акцый кампаніі Volkswagen AG. Прэзідэнт і галоўны кіраўнік кампаніі з 1993 гады - Вендэлін Відэкінг. Выручка кампаніі за 2006 год склала 7,23 млрд еўра, годам раней — 6, 57 млрд. Чысты прыбытак за 2006 год - 1,393 млрд еўра. Рэалізавана 97,5 тыс. аўтамабіляў. Колькасць працаўнікоў на 2007 год — 11,4 тыс. чалавек.
Таксама кампанія ўжо на працягу доўгага часу вядзе актыўную дзейнасць па арганізацыі спартыўных клубаў (клубы Porsche ёсць у шматлікіх краінах Еўропы і Амерыкі) і спаборніцтваў сярод розных класаў сваіх машын, рэгулярна праводзяцца некалькі кубкавых спаборніцтваў. Гэтаму кірунку яе дзейнасці прысвечаная камп'ютарная гульня Need for Speed: Porsche Unleashed.
Аўтамабілі Porsche удзельнічаюць і ў шматлікіх міжнародных гонках, у тым ліку ў Міжнародным чэмпіянаце па ралі і ў знакамітай 24-гадзіннай гонцы Леман.
1931—1948: пачатак
Да моманту выпуску першага аўтамабіля пад сваім імем Фердынанд Паршэ паспеў назапасіць немалы досвед. Заснаванае ім у 1931 годзе прадпрыемства Dr. ing. h. c. F. Porsche GmbH пад яго пачаткам ужо паспела папрацаваць над такімі праектамі, як 16-цыліндравы гоначны Auto-Union і Volkswagen Beetle, сталы адным з самых прадаваных аўтамабіляў у гісторыі. Напярэдадні Другой Сусветнай, у 1939 годзе, быў распрацаваны самы першы Паршэ - пад азначнікам 64, у якім ужо адгадваліся рысы будучай 356-й мадэлі. Для пабудовы гэтага асобніка Ф. Паршэ выкарыстаў шматлікія кампаненты ад "Жука". На працягу Другой Сусветнай фірма займалася выпускам ваеннай прадукцыі - штабных аўтамабіляў і амфібій. Ф. Паршэ прымаў удзел у распрацоўцы нямецкіх цяжкіх танкаў «Тыгр».
У снежні 1945 года ён быў арыштаваны па абвінавачванні ў ваенных злачынствах (хоць Фердынанд не быў нацыстам). Пакуль ён 20 месяцаў знаходзіўся ў турме, яго сын Фердынанд (кароткае імя Феры) Антон Эрнст вырашае пачаць выпуск уласных аўтамабіляў. На пільні аўстрыйскага горада Гмюнд Феры з дапамогай некалькіх знаёмых інжынераў сабраў прататып 356-й мадэлі з маторам у базе і алюмініевым адчыненым кузавам і пачаў падрыхтоўку да яе серыйнай вытворчасці. У чэрвені 1948 года гэты асобнік быў сертыфікаваны для дарог агульнага карыстання. Як і 9 гадоў назад, тут ізноў былі выкарыстаныя агрэгаты ад VW Beetle, уключаючы 4-цыліндравы матор паветранага астуджэння, падвеску і каробку перадач. У першых серыйных машын было прынцыповае адрозненне - рухавік перанеслі за заднюю вось, што дазволіла патанніць вытворчасць і вызваліць прастору для двух дадатковых месцаў у салоне. Спраектаваны Эрвином Комендой кузаў быў трохі нязграбны на выгляд, але валодаў выдатнай аэрадынамікай - Сх ураўноўваўся 0,29. У 1950-м фірма вярнулася ў Штутгарт. Porsche 356 узору 1948 гады лічыцца першым сапраўдным аўтамабілем маркі, з якога вядзецца гісторыя Porsche як самастойнага аўтавытворцы. Той самы прататып сёння захоўваецца ў музеі Паршэ.
Фірма займалася не толькі аўтамабілямі, пад яе імем выпускаліся і трактары.
1948—1963: эпоха 356-й
З моманту пераезду ў Штутгарт усе кузаўныя панэлі вырабляліся са сталі, ад алюмінія адмовіліся. Завод пачынаў з купэ і кабрыялетаў. Спачатку былі 1100-кубовыя маторы з аддачай усяго ў 40 сіл, але хутка выбар пашырэў: да 1954 г. прадаваліся версіі 1100, 1300, 1300A, 1300S, 1500, і 1500S. Канструкцыя палепшылася: аб'ём і магутнасць рухавікоў працягнулі свой рост, з'явіліся дыскавыя тормазы на ўсіх колах і сінхранізаваная КПП, былі прапанаваныя новыя варыянты кузаваў — хардтопы і родстэры. Агрэгаты ад Фальксвагена паступова замяняліся на ўласныя. Напрыклад, у перыяд выпуску серыі 356А (1955-1959) ужо можна было замовіць рухавік з 4-ма размеркваламі, 2-ма шпулькамі запальвання, і іншымі арыгінальнымі кампанентамі. Серыю А змяніла B (1959-1963), а яе — C (1963-1965). Агульны обьем выпуску ўсіх мадыфікацый склаў больш за 76 тысяч. Раўналежна ствараліся мадыфікацыі для гонак (550 Spyder, 718 і інш.). У 1951 годзе Фердынанд Паршэ ў 75 гадоў памёр ад сардэчнага прыступу — яго здароўе было падарвана знаходжаннем у турме.
1963—1973: зорка 911-й і мадэль 914
У канцы 50-х стала ясна, што трэба пераходзіць на новую базавую машыну. Тады жа быў выраблены прататып будучай 911-й, "695". Аднак у кампаніі на гэты конт не было адзінага меркавання: першынец маркі заслужыў цвёрдую рэпутацыю добрага спартыўнага аўтамабіля, а для такога прадпрыемства, як невялікая сямейная фірма Porsche, пераход на абсалютна новую мадэль быў звязаны з падвышанай рызыкай. Але канструкцыя ўзору 48 года пачынала старэць усё хутчэй і рэзерваў для яе абнаўлення амаль не заставалася; досыць параўнаць яе з Jaguar E-Type 1961 года, на фоне якога "пухлы" кузаў 356-й выглядаў архаічна. Таму ў 1963 годзе на аўтасалоне ў Франкфурце была прадстаўлена 911-я мадэль. Асноўныя моманты ў канструкцыі засталіся тымі ж (задняе размяшчэнне матора і задні прывад), але гэта быў, вядома, сучасны спорткар з класічнымі лініямі кузава ў духу 356-й. Аўтарам дызайну 911 стаў Фердынанд Аляксандр "Бутци" Паршэ, старэйшы сын Феры.
Першапачаткова замест азначніка 911 павінен быў выкарыстацца іншы - 901. Але камбінацыя з 3 лічбаў з нулём пасярэдзіне ўжо была зарэзервавана за Peugeot. Аўтамабіль стаў звацца 911, але лічбы 901 нікуды не зніклі: так сталі зваць 911-ю па ўнутрызаводскай наменклатуры (1964-1973).
Матор у першыя гады быў адзіны, 2-літровы 130-моцны, карбюратарны. У 66-м на канвеер устала мадыфікацыя "Тарга" (разнавіднасць адчыненага кузава); пасля канчатка ў 1965-м выпуску кабрыялетаў 356-й серыі такія не з'яўляліся ў мадэльным шэрагу кампаніі аж да 1982 года. У канцы 60-х колавую базу машыны павялічылі і сталі абсталёўваць маторы павялічанага аб'ему механічным упырскам. Вяршыняй эвалюцыі 901-х сталі "баявыя" мадыфікацыі Carrera RS 2.7 і Carrera RSR пачатку 70-х. Слова Carrera з'явілася ў назве спартыўных версій 356 у сярэдзіне 50-х. Так увекавечылі памяць аб перамозе ў гонцы Каррера Панамерыкана 1954 года, пасля якой марка ўславілася на ўсю Паўночную Амерыку. На прыканцы 60-х была запушчана ў серыю даволі незвычайная мадэль Porsche 914.
У той час Фальксвагену спатрэбілася дадаць у мадэльны шэраг якую-небудзь спартыўную машыну, а Паршэ патрабаваўся пераемнік мадэлі 912 (патаннёны 911-й з маторам ад 356-га). Таму было вырашана аб'яднаць высілкі, і ў 1969 годзе пачаўся выпуск аўтамабіля пад назвай VW-Porsche 914, цэнтральнаматорнай "таргі" з 4-х і 6-ці цыліндравымі маторамі. Стварэнне альянсу не апраўдала чаканняў кіраўніцтва - дзіўная знешнасць і хібная маркетынгавая палітыка (было незразумела, што ж гэта — Фальксваген або Паршэ) не знайшлі разуменні ў пакупнікоў, і праз 7 гадоў выпуск быў спынены. Было выраблена амаль 120 тысяч машын, але разлічвалі на большае.
1972: ператварэнне Паршэ ў буйную кампанію
Тым часам адбылася важная падзея ў жыцці фірмы: у 1972 годзе юрыдычны статут змяніўся з партнёрства з абмежаванай адказнасцю (прадпрыемства ўзначальвалі ўжо немаладыя Ферри Паршэ і яго сястра Луіза Піх) на адчыненую (публічную)кампанію з абмежаванай адказнасцю. Porsche GmbH перастала быць асабліва сямейным прадпрыемствам, і зараз звалася Dr. ing. h. c. F. Porsche AG; сям'я Паршэ згубіла непасрэдны кантроль над справамі кампаніі, аднак дзель капіталу ў ёй у Ферри і яго сыноў разам з Луізай значна перавышала дзель сям'і Пих. Пасля рэструктурызацыі Ф. А. Паршэ з братам Гансам-Петером заснаваў кампанію Porsche Design, якая выпускае эксклюзіўныя ачкі, гадзіннікі, веласіпеды і іншыя прэстыжныя рэчы. Унук Фердынанда Фердынанд Піх перайшоў у Аўдзі, а затым у Фальксваген, дзе пасля стаў генеральным дырэктарам канцэрна і ўплывовым чалавекам у аўтабізнесе.
Першым прэзідэнтам Porsche AG стаў Эрнст Фюрманн, да гэтагаякі працаваў у аддзеле распрацоўкі рухавікоў. Ён быў добрым інжынерам, але яго погляды адносна будучыні маркі не ва ўсім супадалі з меркаваннем Ферри. Першым чынам ён намерваўся замяніць 911-ю серыю спорткарам класічнай кампаноўкі (пярэдні рухавік — задні прывад) — мадэллю 928 з 8-мі цыліндравым маторам. Пасля дэбюту на аўтасалоне ў Парыжы мадыфікацыі Turbo ў 1974 гадзе развіццё лінейкі 911-х (да таго часу ў вытворчасць пайшла мадэрнізаваная серыя 930 (1973-1989) фактычна спынілася да пачатку 80-х, пакуль Эрнст не быў звольнены. Але яго праекты працягвалі выпускацца і далей: апошнія Паршэ з маторам спераду пакінулі сцены заводу толькі ў 95 годзе.
1976—1981: поспех мадэляў 924 і 944
У якасці замены «малодшай» мадэлі ў 1976 годзе дайшлі адразу 2 новыя машыны — 924 і — на ўсякі выпадак — зноў 912 (зараз з маторам VW 2.0). 912-ы ізноў сышоў у нябыт (за год вырабілі ўсяго 2099 штук), 924-му пашанцавала значна больш. Варта заўважыць, што і гэтая машына не была «чыстым» Porsche. Фальксваген не адмаўляўся ад ідэі ўласнага даступнага спорткара і прапанаваў інжынерам Паршэ распрацаваць адпаведны праект. Ім далі поўную волю дзеянняў, акрамя распрацоўкі рухавіка і КПП — імі павінны быў стаць агрэгаты ад Аўдзі. Яшчэ да канчатка працы новае кіраўніцтва Фальксвагена на чале з Тоні Шмюкером засумнявалася ў мэтазгоднасці выпуску такой машыны, бо ў 1973 годзе грымнуў нафтавы крызіс. Тады праект быў выкуплены ў Фальксваген.
У параўнанні з 911-м гэта была зусім іншая канструкцыя: сучасная знешнасць, класічная кампаноўка і развесоўка, блізкая да ідэальнай, эканамічныя 4-х цыліндравыя маторы з вадзяным астуджэннем. Porsche 924 карыстаўся попытам, і ў яго быў добры патэнцыял, што пацвярджаецца сталым абнаўленнем і папаўненнем лінейкі. Ужо праз 3 гады пасля пачатку продажаў у ёй з'явілася версія з турбанаддувам, а яшчэ праз 3 гады сталі выпускаць 944-ю — яе пераемніцу. Хоць увогуле машына засталася той жа, а змены былі эвалюцыйнымі — палепшыліся шматлікія паказчыкі, а ў знешнасці самым прыкметным адрозненнем былі пашыраныя крылы, якія перайшлі па спадчыне ад спецверсіі 924 Carrera GT. Цікава, што гэтыя 2 лінейкі вырабляліся раўналежна цэлых 6 гадоў, пакуль у 88 годзе мадэль не знялі з вытворчасці (усяго прадалі амаль 150 тысяч).
У 944-й была свая гісторыя. І ў адрозненне ад папярэдняй яна ўжо не была «зборнай салянкай» з механізмаў Аўдзі і Фальксваген. Рухавік уяўляў сабой «палоўку» V8 ад 928, іншыя буйныя вузлы таксама замянілі на фірмовыя. За 9 гадоў жыцця выпусцілі 160 тысяч 944-х, з'явілася шмат мадыфікацый — S, S2, Turbo, Cabriolet і т. д. Аднак і на гэтым «серыял» не скончыўся — з 92-га па 95-ы прадавалася 3-е пакаленне — 968.
Але не ў 924-й бачыў будучыню Э. Фюрманн, хоць яна згуляла значную ролю для маркі: дапамагла ўтрымацца на плаву ў цяжкія 70-я, калі стаў падаць попыт на 911-ю. Новай базавай мадэллю павінна была стаць 928-я; яе, дарэчы, распрацавалі нават раней 924-й. І зноў надзеі не апраўдаліся. З 78-га па 95-ы выпусцілі каля 60 тысяч асобнікаў, а 911-х за гэты тэрмін — у некалькі разоў больш. Гэта быў годны Gran Turismo, але вельмі дарагі. Марудны камерцыйны старт гэтага аўтамабіля даў зразумець, што Porsche 911 незаменны.
А датуль, у перыяд 74 — 82 гадоў, у шэрагу 911 назіраўся амаль поўны зацішак. Пры змене пакаленняў 930-я атрымала новыя энергапаглынаючыя бамперы і базавы рухавік 2,7 л. У 76-м ім стаў 3-літровы. На наступны год лінейка была спрошчана — замест мадыфікацый 911, 911 S і 911 Carrera увялі адзіную пад назвай 911SC і паніжанай магутнасцю. У той жа час 911 Turbo атрымаў новы матор — 3.3 літра, 300 сіл. Турбо быў адным з самых дынамічных аўтамабіляў тых гадоў, бо ён разганяўся да 100 км/ч за 5,2 з і дасягаў максімальнай хуткасці ў 254 км/ч. Яшчэ некалькі гадоў назад з'яўленне такога спорткара выглядала зусім не відавочным. Нафтавы крызіс прывёў да чэрг за бензінам, зрабіўшы ўтрыманне магутных машын адчувальна больш тыражным, і дайшло да таго, што ў Германіі ўвялі абмежаванне хуткасці ў 100 км/ч нават на Нюрбургрынге і ўласным выпрабавальным палігоне маркі ў Вайсахе. Хоць час для з'яўлення падобнага прадукта не самае ўдалае, тым не менш спорткары купляць не перасталі, і 930 Turbo знайшоў сваё месца на рынку.
1981—1986: Піцер Шутц эвалюцыя 911-й
Нарэшце, Ферри Паршэ адпраўляе Фюрманна ў адстаўку, і замяняе яго Піцерам Шутцем, амерыканскім менеджарам Porsche. Піцер стаў дзейнічаць па-іншаму, і высілкі інжынераў былі ізноў накіраваныя на эвалюцыю галоўнай машыны фірмы. У 82 годзе з'яўляецца кабрыялет, а праз год базавай становіцца 911 Carrera з 231-моцнай сілавой усталёўкай. Навінка 85-га - версія Turbo-look, яна жа Supersport. Сэнс у тым, што можна было замовіць звычайную Карреру з хадавой і кузавам ад Турбо, які меў шырэйшыя заднія крылы і вялікіх памераў спойлер, які некаторыя менавалі як «столік для пікніка», «паднос» або зусім «кітовы хвост». Праз год увага зноў вяртаецца да Турбо, і яго зараз можна замовіць у версіі SE, або так званай Slantnose са скошаным перадком і з фарамі, якія прыбіраюцца. Затым у Porsche успамінаюць аб спецыялізаваных полугоначных 911-х — у каталогах фірмы з'яўляецца палегчаная 911 Carrera Clubsport, спадчынніца 911 Carrera RS 70-х і папярэдніца сучаснай Porsche 911 GT3. На гэтым жыццё 930-х скончылася. 16-летні аўтамабіль даўно ўжо патрабаваўся ў абнаўленні, таму ў апошні год перад 90-мі на рынак выйшла новае пакаленне з азначнікам 964. Магчыма, яно з'явілася бы і раней, калі бы не праца над унікальным 959-м.
1986—1989: супераўтамабіль Porsche 959
Гісторыя гэтага праекту пачалася ў 1980 годзе, калі ў сусветным чэмпіянаце па ралі была зацверджаная новая «група Б». Цэлы шэраг кампаній (Lancia, Peugeot, Audi, Ford) быў прыцягнуты вельмі ліберальнымі патрабаваннямі — не было амаль ніякіх абмежаванняў, і можна было паказаць увесь свой інжынерны патэнцыял. Адно з нешматлікіх умоў — выпуск 200 асобнікаў, сертыфікаваных для дарог. Porsche не засталася ўбаку. Шутц пачаў абмяркоўваць дэталі праекту з камандай інжынераў, і было вырашана пабудаваць сапраўдны супераўтамабіль. Тэхнічнае начынне было на вышэйшым узроўні: апазітны 6-цыліндравы матор аб'емам 2, 85 л пры дапамозе 2 турбакампрэсараў ККК выдаваў 450 сіл; на кожнае кола паўнапрываднай трансмісіі прыходзілася па 4 амартызатара, кантраляваных камп'ютарам (яшчэ ён размяркоўваў круцячы момант паміж восямі і мог змяняць дарожны прасвет); дэталі кузава вырабляліся з кеўлару — пластыкавага кампазітнага матэрыялу, які быў вельмі трывалы і лёгкі. З цікаўных момантаў — камбінаванае астуджэнне рухавіка: ён заставаўся "паветраным", але для галовак блока цыліндраў прыйшлося ўжыць вадкасную сістэму астуджэння, інакш яны бы проста расплавіліся; у 6-ступеністай КПП было 4 рэжыму працы: сухая дарога, дождж, снег, бездараж. На стадыі даводкі 959-й двойчы ўдзельнічаў у «Дакары» і ў 86 годзе заняў 2 першых месца ў «абсалюце».
Тым часам апынулася, што «групы Б» больш няма: трагічная смерць некалькіх пілотаў і гледачоў на ралі заахвоціла федэрацыю аўтаспорту FISA зачыніць яе. Кампанія апынулася ў цяжкім становішчы, бо абсталяванне для вытворчасці было гатова, але ў самім аўтамабілі ўжо не было ніякага сэнсу. Тым не менш, зачыняць праект таксама было не лепшай ідэяй — трэба было хоць як акупіць вялікія выдаткі на распрацоўку і выпуск. У перыяд з 86-га па 88-й год вырабілі больш запланаваных 200 штук, але сапраўды невядома — сустракаюцца варыянты ў 250, 283 і нават 337 асобнікаў. На яго базе пабудавалі некалькі гоначных прататыпаў 961, і яны таксама апынуліся мёртванароджанымі. У Ле-Мане гэтыя машыны паказалі добрыя і нікому не патрэбныя вынікі — у Porsche і так былі асабліва гоначныя мадэлі 956 і 962.
Унесак 959-га ў гісторыю Паршэ і ўсяго аўтамабілебудавання вельмі вялікі. Да гэтага ні вырабы ад Lamborghini, ні ад Ferrari, ні ад Aston Martin і нават ад самой Porsche не былі настолькі прагрэсіўнымі ў тэхнічным плане. Сучаснікі і найбольш блізкія па дынаміцы да 959-у Lamborghini Countach і Ferrari F40 заставаліся суперкарамі старой школы, у адрозненне ад якіх выраб нямецкіх інжынераў быў значна зручнейшым у кіраванні і стабільным ва ўсіх рэжымах руху. Першымі іх досвед улічылі японцы, калі ў 1989 годзе на канвеер устаў Nissan Skyline GT-R (R32), таксама які меў некалькі перадавых электронных сістэм.
Сучаснасць
Кампаніі ўдалося павялічыць продажы з каля 50 000 адзінак у год у 1999 годзе да крыху больш за 300 000 машын у 2021 годзе. У перыяд паміж 2002 і 2021 гадамі аб’ёмы падалі толькі двойчы: у 2008 годзе, падчас, і з-за пандэміі ў 2020 годзе.
У 2017 г. следчыя пачалі расследаванне па падазрэнні ў махлярстве і вытворчасці рэкламы, якая аперыравала нявернымі паказчыкамі аб утрыманні шкодных рэчываў у выхлапных газах. У верасні 2018 г. кіраўнік кампаніі Олівер Блумэ заявіў, што Porsche адмаўляецца ад дызельных рухавікоў, і з 2019 г. пяройдзе на машыны з электрапрывадам.
У канцы верасня 2022 года Porsche правяла першаснае публічнае размяшчэнне акцый. У ходзе IPO марка прыцягнула 19,5 млрд. еўра (18,99 млрд. $). Высокая ацэнка робіць яе пятай па кошце кампаніяй, зарэгістраванай у Германіі, саступаючы толькі Linde, SAP, Deutsche Telekom і Siemens. Паводле дадзеных Reuters, Porsche 25-я ў спісе самых дарагіх кампаній у Еўропе.
Легкавыя аўтамабілі
Тоўстым шрыфтам вылучаныя мадэлі, якія выпускаюцца па гэты дзень (верасень 2006).
Касцёл Святога Юрыя (Каўнас)
Касцёл Святога Юрыя ў Каўнасе — помнік готыкі Вялікага Княства Літоўскага
Бальдур фон Шырах
Бальдур Бенедзікт фон Шырах ( — ) — кіраўнік моладзевай арганізацыі гітлерюгенду ў Трэйцім рэйху, гаўляйтар і рэйхсляйтар Вены, абвінавачаны і асуджаны ў здзяйсненні злачынстваў супраць чалавецтва.
Касцёл Святога Юрыя (Каўнас)
Архітэктура
Ініцыятарамі будаўніцтва касцёла былі манахі бернардзінцы. Падобны тып храмаў з выцягнутым трохнефным каталіконам, падоўжанай гранёнай апсідай і бязвежавым фасадам паходзіць з Італіі, адкуль прыехалі і самі манахі.
Янка Купала (Пухавіцкі раён)
Я́нка Купа́ла (, Янка Купала) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Бальдур фон Шырах
Партыйная кар’ера
Бальдур фон Шырах далучыўся да Wehrjugendgruppe (ваенізаваная моладзевая група) ва ўзросце 10-ці гадоў, стаў сябрам НСДАП у 1925 годзе. Хутка ён быў пераведзены ў Мюнхен і ў 1929 годзе заняў пасаду нацыянал-сацыялістычнай нямецкай студэнцкай лігі. Фон Шырах атрымаў пасаду рэйхсюгендфюрэра (моладзевага лідара) у НСДАП у 1931 годзе, а ў 1933 годзе Бальдур стаў лідарам Гітлерюгенда і атрымаў званне групенфюрэра СА. Хутка малады чалавек пачаў з’яўляцца на публічных партыйных мерапрыемствах, напрыклад — партыйны сход у Нюрнбергу ў 1934 годзе, дзе ён з’явіўся разам з Гітлерам перад аўдыторыяй юных нацыянал-сацыялістаў. Гэтыя кадры ўвайшлі ў гісторыю дзякуючы фільму Лені Рыфеншталь «Трыумф волі», знятым адмыслова для нацысцкай партыі. Фон Шырах сваёй дзейнасцю задаваў мілітарысцкі тон дзейнасці арганізацыі, моладзь вучылася абыходзіцца са зброяй, жыць у палявых умовах і г.д. Калі маладыя людзі падрасталі, яны станавіліся салдатамі вермахта, але ў канцы Другой Сусветнай вайны з-за недахопу салдат у частках вермахта, пачаўся прызыў хлопчыкаў з 12 гадоў у войска. 12-я танкавай дывізія СС «Гітлерюгенд» была цалкам сфармавана з байцоў гітлерюгенда і адзначылася ў баях за Нармандыю летам 1944 года. Фон Шырах заняў пасаду дзяржаўнага сакратара ў 1936 годзе.
Касцёл Святога Юрыя (Каўнас)
Архітэктура
Храмы падобныя да Юр’еўскага касцёла: Св. Францыска, Св. Яна, Унебаўзяцця Найсв. Марыі ў Вільні і Св. Пятра і Св. Паўла ў Каўнасе былі новай формай і новым крокам наперад сакральнага дойлідства ВКЛ.
Янка Купала (Пухавіцкі раён)
Гісторыя
Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Гарэлецкага сельсавета, у 1939—1954 гадах яго адміністрацыйны цэнтр (пасёлак імя Янкі Купалы).
Бальдур фон Шырах
Партыйная кар’ера
У 1940 годзе галава гітлерюгенда арганізаваў эвакуацыю 5 мільёнаў дзяцей з нямецкіх гарадоў, якія падвяргаліся бамбардыроўкам саюзнікаў. У тым жа 1940 годзе Бальдур далучыўся да войска і служыў у Францыі, дзе за службу атрымаў Жалезны крыж, пасля чаго быў адазваны на партыйную работу. Пасля службы ў арміі Бальдур перадаў пасаду галавы гітлерюгенда Артуру Аксману, а сам быў прызначаны гаўляйтарам Вены, на гэтай пасадзе ён заставаўся да канца вайны. Дзейнасць фон Шыраха адзначалася тым, што галоўная яго мэтай была пастаянная пастаўка яўрэяў у канцэнтрацыйныя лагеры Германіі. За гады яго кіравання Венай было адпраўлена 65 тыс. яўрэяў у канцлагеры Польшчы, а ў сваёй прамове ад 15 верасня 1942 года фон Шырах адзначыў, што дэпартацыя яўрэяў — гэта ўнёсак у развіццё еўрапейскай культуры.
Пазней Бальдур фон Шырах выступаў за паляпшэнне ўмоў існавання остарбайтэраў і сасланых яўрэяў, за што патрапіў у няміласць да кіраўніцтва ў 1943 годзе, хаця сваю пасаду захаваў.
Трыбунал і прысуд
Фон Шырах здаўся ў палон у 1945 годзе. На Нюрнбергскім працэсе Шырах асудзіў дзеянні Гітлера (разам з Альбертам Шпеерам). Бальдур казаў, што нічога не ведаў пра лагеры смерці. Ён прыводзіў доказы, што пратэставаў і падаваў скаргі Марціну Борману аб паляпшэнні ўмоў існавання яўрэяў. Фон Шырах сцвярджаў, што карані свайго антысемітызма ён знайшоў у кнізе Герны Форда «Міжнароднае яўрэйства». Першапачаткова Шыраху было прадстаўлена абвінавачванне ў злачынствах супраць чалавецтва за яго ролю ў фармаванні гітлерюгенда, але быў апраўданы па гэтаму абвінавачванню. Аднак, былы моладзевы лідар быў абвінавачаны ў злачынствах супраць чалавецтва за эпізод дэпартацыі венскіх яўрэяў. Яму прысудзілі 20 гадоў турэмнага зняволення з адбыццём ў турме Шпандау, што ў Берліне. 20 ліпеня 1949 года яго жонка, Генрыета, падала на развод, пакуль той знаходзіўся ў турме.
Ліскава
Да 28 ліпеня 1980 г. з'яўлялася адміністрацыйным цэнтрам Ліскаўскага сельсавета Клецкага раёна.
Анатоль Андрэевіч Грамыка
Анатоль Андрэевіч Грамыка (нар., , Беларуская ССР — 25 верасня 2017, Масква) — расійскі навуковец беларускага паходжання, спецыяліст у пытаннях амерыканістыкі, афрыканістыкі, міжнародных адносін.
Кандыдат юрыдычных навук, доктар гістарычных навук, прафесар. Член-карэспандэнт АН СССР (1981).
Надзвычайны і паўнамоцны пасланнік I класа.
Член Саюза мастакоў Расіі.
Біяграфія
Скончыў з адзнакай Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (1954).
1-ы сакратар Пасольства СССР у Злучаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі (1961—1965). Загадчык сектара Інстытута Афрыкі АН СССР (1966—1969), загадчык секцыяй АН СССР (1969—1976), дырэктар Інстытута Афрыкі АН СССР (1976—1991).
Працаваў на Кіпры (з 1992). Прэзідэнт Цэнтра ацэнак палітыкі Інстытута Афрыкі РАН.
Сям’я
Бацька — міністр замежных спраў СССР Андрэй Андрэевіч Грамыка. Маці — Лідзія Дзмітрыеўна (у дзявоцтве Грыневіч, 1911—2004).
Жонка — Валянціна Алегаўна.
Дзеці: Ігар Анатольевіч — саветнік-пасланнік пасольства РФ у Арменіі (з 2003); Аляксей Анатольевіч Грамыка — кіраўнік Цэнтра брытанскіх даследаванняў РАН; Ганна Анатольеўна.
314
314 — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 314 год нашай эры, 314 год 1 тысячагоддзя, 14 год IV стагоддзя, 4 год 2-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 5 год 310-х гадоў.
Горліўка
Горліўка (Горлівка) — горад у Данецкай вобласці Украіны. З красавіка 2014 г. горад пад кантролем узброенных падзраздзяленняў Данецкай Народнай Рэспублікай.
Распараджэннем Кабінета міністраў Украіны ад 7 лістапада 2014 г. горад унесены ў Спіс населеных пунктаў, на тэрыторыі якіх органы дзяржаўнай улады Украіны часова не ажыццяўляюць свае паўнаважанні.