cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
E (лік)
, якая заключана паміж значэннямі аргумента
і
x = k
— такі лік, натуральны лагарыфм якога роўны 1. Ёсць і іншыя іншыя азначэнні.
Пастаянную
часам называюць Эйлеравым лікам у гонар швейцарскага матэматыка Леанарда Эйлера (не блытаць з
γ
— пастаяннай Эйлера-Маскероні, якую іншы раз называюць проста пастаяннай Эйлера). Лік
таксама вядомы як пастаянная Непера, бо першыя вядомыя ўпамінанні гэтага ліку былі знойдзены ў працах Джона Непера, які выкарыстоўваў гэты лік у якасці асновы лагарыфма. Абазначаць лік літарай
Сіняўскі сельсавет
Назву Сіня́ўскі сельсавет маюць:
E (лік)
пачаў Эйлер. Лік
мае вялікае значэнне ў матэматыцы і па важнасці стаіць побач с такімі лікамі як 0, 1, пі і [[уяўная адзінка|ўяўная адзінка
i
]]. Усе пяць лікаў сустракаюцца, мабыць, ва ўсіх галінах матэматыкі. Цікава, што ўсе яны ўваходзяць у тоеснасць Эйлера: Як і пастаянная ,
— ірацыянальны лік: г.зн. яго нельга запісаць у выглядзе дзелі двух цэлых лікаў. Больш таго, ён трансцэндэнтны: г.зн. не існуе ненулявога мнагачлена з рацыянальнымі каэфіцыентамі, для якога лік
быў бы коранем.
Лікавае значэнне
з дакладнасцю 50 дзесятковых знакаў пасля коскі:
Гісторыя
Першыя ўскосныя ўпамінанні Эйлерава ліку сустракаюцца ў табліцах ў дадатку Неперавай працы па лагарыфмах, апублікаванай у 1618 годзе. Праца ўтрымлівала не саму пастаянную, а проста спіс лагарыфмаў, вылічаных па аснове, прыблізна роўнай
1/e
. Мяркуюць, што табліцу напісаў Уільям Оўтрэд. Адкрыццё самой пастаяннай прыпісваецца Якабу Бернуллі, які спрабаваў знайсці значэнне граніцы (якая раўняецца
e
):
. Леанард Эйлер ужыў літару
для абазначэння асновы натуральных лагарыфмаў у пісьме да Хрысціяна Гольдбаха 25 лістапада 1731 года. Эйлер пачаў абазначаць пастаянную літарай
недзе ў 1727 ці 1728 годзе, у неапублікаванай працы па выбуховых сілах у гарматах,, а першым з'яўленнем
ў публікацыі была Эйлерава Mechanica (1736). І хоць у наступныя гады некаторыя даследчыкі абазначалі лік літарай
c
, абазначэнне
было больш распаўсюджаным і ў выніку стала агульнапрынятым.
Складаны працэнт
Якаб Бернулі адкрыў пастаянную, рашаючы задачу аб складаным працэнце:
Калі працэнты пераводзяцца на рахунак двойчы ў год, сума будзе прырастаць на 50% кожныя 6 месяцаў, і такім чынам пачатковы $1 дамнажаецца на 1.5 двойчы, даючы $1.00×1.52 = $2.25 у канцы года. Паквартальнае накапленне дае $1.00×1.254 = $2.4414..., а штомесячнае накапленне дае $1.00×(1+1/12)12 = $2.613035... Калі ёсць
n
прамежкаў накаплення, працэнт на кожным прамежку будзе
100%/n
і сума ў канцы года складзе $1.00×
(1 + 1/n)n
.
Бернулі заўважыў, што гэта паслядоўнасць прыбліжаецца да граніцы з ростам
і, адпаведна, са здрабненнем прамежкаў налічэння. Штотыднёвае налічэнне (
n = 52
) дае $2.692597..., тады як штодзённае налічэнне (
n = 365
) дае $2.714567..., толькі на два цэнты больш. Граніца пры неабмежаваным нарастанні
і ёсць лік, вядомы цяпер як
e
R
долей пасля
t
гадоў дадуць у выніку
— доля, а не працэнт. Так што, для 5% гадавых,
.)
Выпрабаванні Бернуллі
Лік
ўзнікае і ў тэорыі імавернасцей. Няхай гулец робіць стаўкі ў гульнявым аўтамаце. Імавернасць выйгрышу пры адном запуску аўтамата роўная 1 на
n
. Ігрок робіць стаўку
разоў. Тады для вялікіх
(напрыклад, мільёна) імавернасць, што гуляка прайграе ўсе стаўкі прыблізна раўняецца
1/e
. Так, для
n = 20
гэта ўжэ 1/2.72.
Гэта прыклад выпрабаванняў Бернуллі. Кожны раз, калі ігрок кідае манетку ў аўтамат (робіць стаўку), шанц выйграць — адзін на мільён. Запуск аўтамата мільён разоў мадэліруецца бінаміяльным размеркаваннем, якое цесна звязана з біномам Ньютана. Імавернасць
разоў выйграць пры мільёне спроб роўная: У прыватнасці, імавернасць ні разу не выйграць (
k = 0
Беспарадкі
Пастаянная
e
ўзнікае і ў камбінаторыцы. Прыкладам можа служыць т.зв. задача аб беспарадках, таксама вядомая як задача разбору шапак, якою займаліся Якаб Бернуллі і П'ер Раймонд дэ Мантмор (Pierre Rémond de Montmort). Вось як гучыць гэта задача:
n
гасцей. У дзвярах кожны госць аддае сваю шапку дварэцкаму, які затым ложыць яе ў адну з
скрынь, кожная з якіх пазначана іменем аднаго з гасцей. Але дварэцкі не знае гасцей па імёнах (а мо проста чытаць не ўмее) і таму кідае шапкі ў скрыні як папала. Задача дэ Мантмора — знайсці імавернасць таго, што ні адна шапка не трапіла ў патрэбную скрыню. Адказ такі:
Калі лік гасцей
імкнецца да бесканечнасці,
pn
прыбліжаецца к
1/e
. Больш таго, колькасць спосабаў раскідаць шапкі па каробках так, каб ні адна не папала куды трэба, для любога
раўняецца ліку
n!/e
, акругленаму да найбліжэйшага цэлага.
Асімптотыкі
Лік
e
натуральным чынам узнікае ў сувязі з мноствам задач, якія закранаюць асімтотыку. Выдатным прыкладам з'яўляецца формула Сцірлінга для асімптотыкі фактарыяла, куды ўваходзяць і
, і пі: Адсюль можна атрымаць:
Лік

e

 ў аналізе
[[Image:Ln+e.svg|thumb|right|Натуральны лагарыфм у пункце

e

 ў аналізе
e

e

 ў аналізе
,

e

 ў аналізе
Важнасць ліку

e

 ў аналізе
ў аналізе тлумачыцца найперш патрэбай ажыццяўляць дыферэнцаванне і інтэграванне паказчыкавых функцый і лагарыфмаў. Паказчыкавая функцыя агульнага выгляду

e

 ў аналізе
мае вытворную, якая задаецца як граніца: Самая правая граніца ў выразе не залежыць ад зменнай

e

 ў аналізе
x

e

 ў аналізе
a

e

 ў аналізе
. Калі аснова роўная

e

 ў аналізе
вызначаецца з ураўнення:

e

 ў аналізе
Адсюль відаць, што паказчыкавая функцыя з асновай

e

 ў аналізе
асабліва зручная пры ажыццяўленні розных аперацый у аналізе. Выбар ліку

e

 ў аналізе
ў якасці асновы паказчыкавай функцыі значна спрашчае разлікі, у якіх неабходна знаходзіць вытворную.

e

 ў аналізе
Выкарыстанне ліку

e

 ў аналізе
ў якасці асновы таксама спрашчае інтэграванне і дыферэнцаванне лагарыфмічных функцый. Вылічым вытворную функцыі

e

 ў аналізе
loga x

e

 ў аналізе
па азначэнню, г.зн. як граніцу: дзе на апошнім кроку зроблена падстаноўка

e

 ў аналізе
. Апошняя граніца ў гэтым ланцужку роўнасцей ізноў залежыць толькі ад асновы

e

 ў аналізе
, і калі аснова —

e

 ў аналізе
, граніца раўняецца адзінцы. Такім чынам, У гэтым выпадку лагарыфм называецца натуральным і абазначаецца як

e

 ў аналізе
. Ён зручнейшы за лагарыфмы па іншых асновах, бо пры аперацыях дыферэнцавання і інтэгравання не прыходзіцца ўсюды цягаць нязручныя множнікі выгляду

e

 ў аналізе
ln a

e

 ў аналізе
.

e

 ў аналізе
Такім чынам, лік

e

 ў аналізе
з дапамогай паняцця вытворнай можна вызначыць двума спосабамі. Першы з іх — прыняць, што вытворная паказчыкавай функцыі

e

 ў аналізе
роўная

e

 ў аналізе
ax

e

 ў аналізе
, і адсюль знайсці

e

 ў аналізе
. Другі — сказаць, што вытворная лагарыфма з асновай

e

 ў аналізе
раўняецца

e

 ў аналізе
1/x

e

 ў аналізе
і адтуль знайсці

e

 ў аналізе
. Абодва спосабы раўназначныя і даюць аднолькавы вынік.
Іншыя азначэнні
[[Image:hyperbola E.svg|thumb|right|Плошча паміж воссю
x
ад
да
роўная 1.]]
Лік
e
можна вызначыць і іначай: як граніцу паслядоўнасці, ці як суму бесканечнага рада, ці праз нейкія інтэгралы. Вышэй было прыведзена толькі два раўназначныя азначэнні (уласцівасці) ліку
, а іменна:
1. Лік
— гэта адзіны дадатны рэчаісны лік, такі што
2. Лік
Можна паказаць, што наступныя тры азначэнні раўназначныя дадзеным раней:
3. Лік
— гэта граніца паслядоўнасці:
Ці граніца функцыі:
4. Лік
— гэта сума бесканечнага рада дзе
n!
— фактарыял ліку
n
.
5. Лік
— адзіны дадатны рэчаісны лік, такі што
Аналіз
Паказчыкавая функцыя
ex
і такім чынам, яе першаісная таксама роўная:
Ступенна-паказчыкавыя функцыі
[[Image:Xth root of x.svg|thumb|right|250px|[[Глабальны максімум]] функцыі \sqrt[x]{x} дасягаецца ў пункце
.]] Глабальны максімум функцыі
дасягаецца ў
. Гэтак жа,
— пункт, дзе дасягаецца глабальны мінімум функцыі
x
.
Больш агульна,
будзе пунктам глабальнага мінімума функцыі
для любога
n > 0
Па тэарэме Леанарда Эйлера, бесканечная ступенная вежа
збягаецца, калі і толькі калі
(або прыблізна паміж 0.0660 і 1.4447).
Тэорыя лікаў
Лік
e
ірацыянальны. Эйлер даказаў гэта, паказаўшы, што яго раскладанне ў просты непарыўны дроб бесканечнае. (Гл. таксама [[Доказ ірацыянальнасці e|доказ ірацыянальнасці ліку
]], які даў Жан Фур'е.)
Больш таго, па тэарэме Ліндэмана — Веерштраса
— трансцэндэнтны лік, г.зн. ён не з'яўляецца коранем ніякага ненулявога мнагачлена з рацыянальнымі каэфіцыентамі. Гэта быў першы лік, чыя трансцэндэнтнасць была даказана, і які пры гэтым не быў адмыслова пабудаваны для гэтае мэты (як напрыклад лікі Ліувіля). Трансцэндэнтнасць ліку
Была выказана здагадка, што лік
нармальны, г.зн. калі запісаць лік
ў сістэме злічэння для адвольнай асновы, магчымыя лічбы будуць раўнамерна размеркаваны (сустракаюцца з аднолькавай імавернасцю ў любой паслядоўнасці дадзенай даўжыні).
Камплексныя лікі
Паказчыкавую функцыю
ex
можна запісаць у выглядзе рада Тэйлара:
Гэты рад дазваляе выявіць мноства важных уласцівасцей функцыі
, нават калі
x
прымае камплексныя значэнні, яго звычайна выкарыстоўваюць, каб пашырыць азначэнне
на ўсе камплексныя лікі. Рад для паказчыкавай функцыі разам з радамі Тэйлара для сінуса і косінуса, дазваляе вывесці формулу Эйлера: справядлівую для ўсіх
. Асобны выпадак пры
Больш таго, карыстаючыся правіламі ступенявання, атрымліваем тоеснасць якая называецца формулай Муаўра.
Дыферэнцыяльныя ўраўненні
Функцыя агульнага выгляду ёсць рашэнне дыферэнцыяльнага ўраўнення:
Прадстаўленні
e
можна задаць рознымі спосабамі: як бесканечны рад, бесканечны здабытак, непарыўны дроб, ці граніцу паслядоўнасці. Як правіла, асабліва ў курсах матэматычнага аналізу, пастаянную азначаюць як граніцу ці як суму рада якая атрымліваецца з вышэйзгаданага ступеннага рада для
ex
у
.
Менш вядома прадстаўленне ліку
непарыўным дробам, якое атрымаў Леанард Эйлер:
што ў звычайным запісе выглядае як:
А гэты ланцуговы дроб
збягаецца ў тры разы хутчэй:
або ў разгорнутым запісе:
Вядома таксама многа іншых прадстаўленняў ліку
ў выглядзе непарыўных дробаў, радоў, граніц паслядоўнасцей, бесканечных здабыткаў.
Стахастычныя прадстаўленні
Акрамя дакладных аналітычных выразаў для ліку
e
, ёсць і імавернасныя метады ацэнкі ліку
. Вось адзін з іх: няхай ёсць бесканечная паслядоўнасць незалежных выпадковых велічынь
X1
,
X2
..., кожная з якіх раўнамерна размеркавана на адрэзку [0, 1]. Няхай
V
n
членаў паслядоўнасці большая за 1: Тады матэматычнае спадзяванне велічыні
раўняецца
Колькасць вядомых дзесятковых разрадаў
e
рэзка ўзрасла. Гэта стала магчыма як дзякуючы росту вылічальных магутнасцей, так і дзякуючы ўдасканаленню алгарытмаў.
У камп'ютарнай культуры
У сучаснай інтэрнэт-культуры як асобы, так і арганізацыі часта аддаюць даніну павагі ліку
e
.
У IPO кампаніі Google у 2004 годзе было аб'яўлена, што кампанія мае намер павялічыць свой прыбытак на $2,718,281,828, што ўяўляе сабой першыя 10 лічбаў ліку
. Google таксама прафінансавала рэкламныя шчыты, якія з'явіліся ў цэнтры Крэмніевай даліны, а пазней у Кембрыджы (штат Масачусетс); Сіэтле (штат Вашынгтон) і Осціне (штат Тэхас). На шчытах было напісана
}.com Па-беларуску гэта гучала б як:
}.com Рашэнне гэтай задачы і наведванне рэкламуемага сайта (цяпер не існуе) вяло да яшчэ больш складанай задачы, рашыўшы якую можна было трапіць на сайт Google Labs, дзе наведвальніку прапаноўвалася пакінуць сваё рэзюме. Першы 10-разрадны просты лік у дзесятковым запісе
— 7427466391, і пачынаецца ён на 99-й лічбе.
Яшчэ цікавы прыклад, Дональд Кнут прысвойвае сваёй праграме Metafont нумары версій, якія прыбліжаюцца к ліку
. Паслядоўныя версіі пры гэтым выглядаюць так: 2, 2.7, 2.71, 2.718 і гэтак далей. Падобным жа чынам назначаюцца і нумары версій яго TeXа, якія пачынаючы з версіі 3.0 прыбліжаюцца к ліку : 3.0, 3.1, 3.14, 3.141 і г.д.
Спасылкі
e
] для нематэматыкаў
з дакладнасцю 1], 2 і 5 мільёнаў знакаў пасля коскі
»]
] (2 мільярдаў даступных для пошуку лічбаў лікаў
, і √2)
Такасі Сімода
(下田 崇; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 1999 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Карабаны (Брэсцкі раён)
Карабаны́ (, Карабаны) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чэрнінскага сельсавета. Размешчаны за 18 км на паўночны ўсход ад Брэста, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні.
У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. Чэрні).
Гісторыя
У XIX стагоддзі невялікая вёска, казённая ўласнасць у Кобрынскім павеце Гродзенскай губерні. У 1870 годзе адносілася да Пяткоўскай сельскай грамады.
У 1905 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Збіражскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР.
Сіняўскі сельсавет (Мірскі раён)
Сіня́ўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мірскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Сіняўская Слабада.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мірскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ярэміцкага сельсавета.
Тамоюкі Хірасэ
(平瀬 智行; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 2000 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Ярэміцкі сельсавет
Ярэ́міцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Ярэмічы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мірскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Сіняўскага і Скорыцкага сельсаветаў. З 17 снежня 1956 года ў складзе Карэліцкага раёна, з 25 снежня 1962 года ў складзе Навагрудскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Карэліцкага раёна. 16 сакавіка 1987 года скасавана вёска Воўчае Балота (злілася з вёскай Зарэчча).
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1277 чалавек, з іх 95,9 % — беларусы, 2,9 % — рускія.
Тамоюкі Сакаі
(酒井 友之; нар. ) — японскі футбаліст. У 2000 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Залессе (Брэсцкі раён)
Зале́ссе (, Залесье) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чэрнінскага сельсавета. Размешчана за 18 км на паўночны ўсход ад Брэста, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні.
Гісторыя
Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях.
У 1861 годзе вёска ў складзе маёнтка Збірагі, прыватнае ўладанне графа Грабоўскага. У 1889 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета; тут размяшчалася Збіражская валасная ўправа. У 1890 годзе сяляне Залескай сельскай грамады мелі 118 дзесяцін зямлі. Працавала школа граматы.
У 1905 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Збіражскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.
З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну 5 вяскоўцаў загінулі на фронце, 1 — у партызанах.
Кэніці Уэмура
(上村 健一; нар. ) — былы японскі футбаліст. У 2001 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Спіс аб’ектаў PGC (2217001—2218000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2217001—2218000)
Ацухіро Міура
(三浦 淳宏; нар. ) — японскі футбаліст. У 1999—2005 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Масасі Матояма
(本山 雅志; нар. ) — японскі футбаліст. У 2000—2006 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.
Скорыцкі сельсавет
Ско́рыцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мірскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Скорычы.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мірскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ярэміцкага сельсавета.
Слабодскі сельсавет (Мірскі раён)
Слабо́дскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мірскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Вялікая Слабада.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мірскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Турэцкага сельсавета.
Беларускае слова (газета)
«Беларускае слова=Byelorussian Word» — газета беларускай дыяспары, неафіцыйны орган Беларускай цэнтральнай рады. Заснавана ў Германіі (Міхельсдорф) 17 снежня 1948. Напачатку выходзіла як дадатак «Appendix to the Ukrainian newspaper» да газеты «Ukrainian News», з 25 сакавіка 1949 (№ 4 (5)) — як самастойнае выданне. З сакавіка 1950 да сакавік 1954 не выдавалася. Выданне адноўлена 25 сакавіка 1954, а з № 3 (32) (снежань 1956) выдавалася ў Саўт-Рыверы. Апошні нумар (№ 2 (39)) выйшаў у снежні 1958.
Мікалай Пятровіч Каманін
Мікала́й Пятро́віч Кама́нін (Николай Петрович Каманин; —) — савецкі лётчык і военачальнік, генерал-палкоўнік авіяцыі (1967), адзін з сямёркі першых Герояў Савецкага Саюза (1934). Удзельнік аперацыі па выратаванні экспедыцыі парахода «Чэлюскін» (1934). Арганізатар і кіраўнік падрыхтоўкі першых савецкіх касманаўтаў (1960—1971).
Турэцкі сельсавет
Турэ́цкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Турэц.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мірскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Слабодскага сельсавета. З 17 снежня 1956 года ў складзе Карэліцкага раёна, з 25 снежня 1962 года ў складзе Навагрудскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Карэліцкага раёна.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1739 чалавек, з іх 95,3 % — беларусы, 3,0 % — рускія.
Ракытнэ (Ровенская вобласць)
Ракытнэ ці Ракітна (Рокитне) — пасёлак гарадскога тыпу ў Ровенскай вобласці Украіны, цэнтр Ракытніўскага раёна.
Гісторыя
Узнікненне паселішча прыпадае на час прамысловага ажыўлення 1880-х гг. Да 1922 г. сяло было вядома пад назвай Ахотнікава, што пайшло ад прозвішча ўласніка зямлі, у якога бельгійскі прадпрымальнік габрэйскага паходжання Розенберг у 1888 г. купіў невялікі ўчастак кварцавых пяскоў, прыдатных для шклаварэння, і адкрылі тут прымітыўную гуту.
Штуршком да хуткага развіцця паселішча стала збудаванне ў 1898 г. завода і пракладка ў пачатку 1900 г. чыгуначнага шляху Кіеў-Ковель. Лінія прайшла праз вёску, і тут збудавалі чыгуначную станцыю. Вёска ўваходзіла ў Оўруцкі павет Валынскай губерні. Паводле Рыжскай мірнай дамовы ў 1921 г. вёска адышла да Польшчы.
1 кастрычніка 1933 г. горад быў пашыраны за кошт далучэння часткі тэрыторыі гміны Кісорычэ з размешчанымі на ёй казармамі Корпуса памежнай варты. У верасні 1939 г. паселішча ў складзе Заходняй Украіны была далучаная да СССР.
Пасля ўз'яднання Заходняй і Усходняй Украіны праводзілася праца па размежаванні раёнаў, і ў 1940 г. быў утвораны Ракытніўскі раён. Пачалі працаваць першыя дзяржаўныя органы ўлады. У красавіку 1986 г. пасёлак пацярпеў ад наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС і адносіцца да трэцяй катэгорыі населеных пунктаў, якія пацярпелі ад гэтай катастрофы.
Нацыянальны парк Камода
Нацыянальны парк Камода (Taman Nasional Komodo) — прыродны нацыянальны парк у Інданезіі, створаны ў 1980 г. для аховы камодскага варана і іншых рэдкіх дзікіх жывёл. Уключае астравы Камода, Падар, Рынча і іншыя шматлікія малыя астравы паміж астравамі Флорэс і Сумбава. Агульная плошча — 219 322 га.
Геаграфія
Нацыянальны парк Камода месціцца на некалькіх астравах Малога Зондскага архіпелага і таксама ўключае навакольную марскую прастору. Найбуйнейшыя астравы — Камода, Падар, Рынча, Гілі-Матанг. Часткова населены толькі Камода і Рынча. Усе астравы маюць вулканічнае паходжанне, характарызуюцца ўзвышшамі. Найвышэйшая гара Араб (823 м) знаходзіцца на востраве Камода.
Клімат трапічны. Вільготны сезон працягваецца са снежня да пачатку красавіка. У студзені сярэдняя колькасць ападкаў набліжаецца да 278 мм. Астатні перыяд засушлівы. Сярэдняя гадавая тэмпература 30°C — 32°C.
Прырода
Флора нацыянальнага парка Камода тыповая саванная. Доўгі засушлівы сезон спрыяў развіццю ксерафітаў. Найбольш вядомы жыхар астравоў — камодскі варан. Нацыянальны парк насяляе прыкладна 5700 гэтых жывёл. Іншыя наземныя жывёлы — дзікія буйвалы, алені, макакі, кажаны, коні, дзікі, цыветы, шматлікія птушкі. Марскую прастору нацыянальнага парка Камода насяляюць прыкладна 1000 відаў розных марскіх жывёл, у тым ліку рэдкія каралы, акулы, скаты, марскія чарапахі і г. д.
Сароцкі сельсавет (Любанскі раён)
Саро́цкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Любанскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2008 г. вёска) Сарачы.
Створаны 20 жніўня 1924 года як Рэдкавіцкі сельсавет у складзе Любанскага раёна Слуцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Рэдкавічы. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Любанскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Любанскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Любанскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. 28 лютага 1974 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сарачы, сельсавет перайменаваны ў Сароцкі.
28 мая 2013 года межы сельсавета былі пашыраныя ў выніку далучэння да яго тэрыторыі часткі скасаванага Ляхаўскага сельсавета з наступнымі населенымі пунктамі : Аляксандраўка, Горбач, Запалле, Лісцёнка, Новыя Юрковічы, Сялец, Старыя Юрковічы.
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (8 населеных пунктаў) — 2862 чалавек, з іх 97,5 % — беларусы.
Іван Васілевіч Даронін
Іван Васілевіч Даронін (Ива́н Васи́льевич Доро́нин; -) — лётчык савецкай палярнай авіяцыі, палкоўнік, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, сёмы Герой Савецкага Саюза (1934).
Біяграфія
Нарадзіўся 22 красавіка (5 траўня) 1903 года ў вёсцы Каменка Мікалаеўскага павета Самарскай губерні (цяпер Пугачоўскі раён, Саратаўская вобласць) у сям’і селяніна. Рускі.
У ВМФ з 1920 года (Балтыйскі флот). Камандзіраваны ў Ягор’еўскую авіяцыйна-тэарэтычную школу, адкуль пераведзены ў Севастопальскую лётную школу, пасля заканчэння якой у 1925 годзе служыў лётчыкам на Чарнаморскім флоце, затым інструктарам у школе марской авіяцыі. Член ВКП(б)/КПСС з 1934 года.
З 1930 — у грамадзянскай авіяцыі, быў камандзірам транспартнага самалёта на лініі Іркуцк — Якуцк — Бадайбо. Браў удзел у экспедыцыі па даследаванні Карскага мора. Першым праляцеў над Верхаянскім хрыбтом, праклаў лінію Іркуцк — Усць-Срэднекан (на Калыме). За праяўленыя пры выратаванні чэлюскінцаў мужнасць і адвагу 20.04.1934 года прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. У 1939 годзе скончыў Ваенна-паветраную інжынерную акадэмію.
Памёр 2 лютага 1951 года на 48-м годзе жыцця. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках (4-ы ўчастак).
Армянскі нацыянальны савет
Армянскі нацыянальны савет — выканаўчы орган армянскага нацыянальнага руху, абраны армянскім нацыянальным з'ездам (Тбілісі, канец верасня — пачатак кастрычніка 1917 года), у якім узялі ўдзел звыш 200 дэлегатаў (большасць — ад партыі «Дашнакцуцюн»).
У Нацыянальны савет ўвайшлі 15 членаў: Арам Манукян, Аветыс Агаранян, Нікол Агбалян, X. О. Карджыкян (Карчыкян), Рубен Тэр-Мінасян і А. Бабалян («Дашнакцуцюн»); А. Стамбалцян і А. Тэр-Аганян (эсэры); М. Гарабекян і Г. Тэр-Газаран (сацыял-дэмакраты); С. Аруцюнян і М. Бабаджанян (Армянская народная партыя); С. Маміканян, Т. Бегзадзян і П. Закаран (беспартыйныя).
Прадстаўнікі Армянскага нацыянальнага савета ўваходзілі ў склад Закаўказскага камісарыята — кааліцыйнага ўрада Закаўказзя, створанага ў Тбілісі 15 (28) лістапада 1917 года з удзелам грузінскіх меншавікоў, эсэраў, армянскіх дашнакаў і азербайджанскіх мусаватыстаў, — камісарам фінансаў быў прызначаны X. О. Карджыкян (Карчыкян), камісарам харчу — Г. Тэр-Газаран.
13 снежня 1917 гады новы галоўнакамандуючы Каўказскім фронтам генерал-маёр Лебядзінскі утварыў добраахвотніцкі армянскі корпус, камандуючым якога быў прызначаны генерал Фама Назарбекаў, а начальнікам штаба — генерал Вышынскі. Па просьбе Армянскага нацыянальнага савета асобым камісарам пры галоўнакамандуючым Назарбекаве быў прызначаны «генерал Дро».
10 (23) лютага 1918 года ў Тыфлісе Закаўказскім камісарыятам быў скліканы Закаўказскі сойм. У яго склад увайшлі дэпутаты, абраныя ад Закаўказзя ва Усерасійскі заснаваўчы сход, і прадстаўнікі мясцовых палітычных партый, у тым ліку 27 прадстаўнікоў партыі «Дашнакцуцюн». Падчас палітычных дэбатаў дашнакская фракцыя прапанавала пакінуць Закаўказзе ў складзе Расіі на правах аўтаноміі, падзеленай на нацыянальныя кантоны, а ў адносінах з Турцыяй — настойваць на самавызначэнні Заходняй Арменіі. Пасля правалу сепаратных Трапезундскіх перагавораў і з прычыны турэцкага наступлення, у выніку якога турэцкія войскі аднавілі кантроль над Заходняй Арменіяй, перайшлі мяжу 1914 года і пагражалі акупацыяй усяго Закаўказзя, 9 (22) красавіка на пасяджэнні Закаўказскага сойма, нягледзячы на супраціў армянскай дэлегацыі, было прынята рашэнне абвясціць Закаўказзе самастойнай Дэмакратычнай Федэратыўнай Рэспублікай. Новаму ўраду А. І. Чхенкелі было даручана выпрацаваць умовы перамір'я з Турцыяй.
Перамовы, што праходзілі ў Батумі з 11 па 26 мая, выявілі вострыя замежнапалітычныя нязгоды паміж Нацыянальнымі саветамі Грузіі, Арменіі і Азербайджана.
На перамовах Турцыя падала яшчэ цяжэйшыя ўмовы, чым агадваў Брэст-Літоўскі дагавор, — Закаўказзе павінна было саступіць Турцыі дзве траціны тэрыторыі Эрыванскай губерні, Ахалцыхскі і Ахалкалакскі паветы Тыфліскай губерні, а таксама кантроль над Закаўказскай чыгункай.
26 мая Закаўказскі сойм абвясціў пра самароспуск. У рашэнні Сойма казалася: «З прычыны таго, што па пытанні пра Вайну І Мір выявіліся карэнныя разыходжанні паміж народамі, што стварылі Закаўказскую Незалежную Рэспубліку, і таму стаў немагчымы выступ адной аўтарытэтнай улады, што гаворыць ад імя Закаўказзя, Сойм канстатуе факт распадання Закаўказзя і складае свае паўнамоцтвы».
28 мая Армянскі нацыянальны савет у Тыфлісе абвясціў сябе «вярхоўнай і адзінай уладай армянскіх паветаў».
Да гэтага часу, аднак, Турцыя ўжо акупавала значную частку Закаўказзя, у тым ліку тэрыторыю Арменіі. Дашнакскі урад быў змушаны падпісаць сепаратнае мірнае пагадненне. 4 чэрвеня ў Батумі быў складзены так званы «Саюз міра і сяброўства» паміж турэцкім урадам і Арменіяй. Па гэтым пагадненні тэрыторыя, падуладная дашнакскаму ўраду, абмяжоўвалася Эрыванскім і Эчміядзінскім паветамі, што складала 12 тыс. км². Астатняя тэрыторыя Арменіі была захоплена турэцкімі войскамі.
Уладзімір Брылеўскі
Уладзімір Брылеўскі (, в. Лоск, Ашмянскі павет, Віленская губерня, цяпер Валожынскі раён, Мінская вобласць —, Галівуд, Фларыда, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст.
Біяграфія
Скончыў афіцэрскую школу ў Дэмбліне, вучыўся ў сельскагаспадарчым інстытуце ў Пулавах.
Падчас нямецкай акупацыі Беларусі быў начальнікам Смаргонскага, потым Жодзішкаўскага паветаў. Летам 1943 арыштаваны, некаторы час утрымліваўся ў Вілейскай турме, затым адпраўлены ў канцлагер, аднак па дарозе ў яго ўцёк. Паўлеальна пераехаў у Рыгу, дзе працаваў карэктарам часопіса «Новы шлях». З канца 1944 — эміграваў у Германію. Арганізаваў беларускую школу ў Гановеры.
З канца 1940-х пераехаў у ЗША, жыў у Саўт-Рыверы, браў удзел у грамадскім жыцці, супрацоўнічаў з польскім часопісам «Культура» (Парыж, галоўны рэдактар Ежы Гедройц). Надрукаваў у газеце «Беларус» і часопісе «Беларуская думка» ўспаміны пра дзеячаў беларускага нацыянальнага руху — Вацлава Іваноўскага, Радаслава Астроўскага, Вінцэнта Гадлеўскага, Хведара Ільяшэвіча, Канстанціна Езавітава. Спрычыніўся да заснавання парафіі Св. Еўфрасінні Полацкай.
Разам з жонкай Лянгінай пахаваны на Беларускіх могілках у Саўт-Рыверы.
Рачэнскі сельсавет
Рачэ́нскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Любанскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Рачэнь.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Любанскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Любанскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Любанскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Любанскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў Мінскай вобласці. У 1971 годзе скасаваны хутары Васькава Гара, Кацічава і Свісціна, у 1980 годзе — хутар Папарыха.
28 мая 2013 года межы сельсавета былі пашыраныя ў выніку далучэння да яго тэрыторыі часткі скасаванага Ляхаўскага сельсавета з наступнымі населенымі пунктамі : Асавец, Барок, Дубілаўка, Жораўка, Ляхаўка, Песчанец 1, Песчанец 2, Слабодка, Турок, Фёдараўка. 16 кастрычніка 2018 года скаваны хутар Каценін.
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (32 населеныя пункты) — 3039 чалавек, з іх 97,3 % — беларусы.
Мірскі сельсавет
Мі́рскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — гарадскі пасёлак Мір.
12 кастрычніка 1940 года ўтвораны Мірскі пассавет у складзе Мірскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 17 снежня 1956 года ў складзе Карэліцкага раёна. 2 снежня 1961 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага Прылуцкага сельсавета. З 25 снежня 1962 года ў складзе Навагрудскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Карэліцкага раёна. 21 красавіка 1977 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага Сімакаўскага сельсавета (3 населеныя пункты: вёскі Азерскае, Аюцавічы і Сімакава). 23 ліпеня 1979 года ў склад пассавета з Жухавіцкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (вёскі Вялікая Мядзвядка, Засценкі, Малая Мядзвядка і Хлюпічы). 29 лістапада 2011 года скасавана вёска Засценкі. 26 снежня 2013 года Мірскі пассавет рэарганізаваны ў Мірскі сельсавет.
Насельніцтва пассавета паводле перапісу 2009 года (17 населеных пунктаў без Міра) — 1348 чалавек, з іх 96,5 % — беларусы, 1,3 % — рускія, 1,0 % — палякі.
Вараш
Вараш (Вараш) — горад абластнога значэння ў Ровенскай вобласці Украіны на рацэ Стыр, у 1977-2016 гг. горад называўся Кузнэцоўск, горад-спадарожнік Ровенскай атамнай электрастанцыі.
Гісторыя
Сяло расцягнулася на некалькі кіламетраў уздоўж ракі Стыр. У гістарычнай літаратуры Вараш згадваецца пераважна ў сувязі са старажытнай Свята-Міхайлаўскай царквой. Асобныя даследчыкі сцвярджаюць, што тут знаходзіліся унікальныя іконы. Царква была пабудавана з дрэва ў 1776 г. У 1961 г. у ёй адбылася апошняя служба, пазней царкву зруйнавалі.
Найстарэйшымі дакументамі, якія захоўваюцца ў архіўным аддзеле гарвыканкама, ёсць пагаспадарскія кнігі Варашскага сельскага савета дэпутатаў працоўных за 1947-1949 гг. Па іх дадзеных да Варашскага сельскага савета ў 1947-1949 гг. акрамя вёскі Вараш ўваходзіла яшчэ пяць хутароў. У 1947 г. на тэрыторыі Варашскага сельскага савета пражывала 897 чалавек. Першым старшынёй сельскага савета быў Пашко Аляксандр Максімавіч. У сяле Вараш дзейнічала пачатковая школа, таму пісьменнымі былі палова жыхароў вёскі. 15 сакавіка 1973 г. указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета УССР быў зацверджаны праект поўнай перабудовы паселішча з наступным знішчэннем гістарычных каштоўнасцяў.
25 мая 1973 г. міністр энергетыкі і электрыфікацыі П. Непарожны забіў першы сімвалічны калок на месцы, дзе павінна быць пабудавана атамная электрастанцыя. 10 жніўня 1973 г. пачалося будаўніцтва станцыі і, адначасова, горада. 14 лістапада 1973 г. загадам міністра энергетыкі і электрыфікацыі дырэктарам атамнай электрастанцыі прызначаны У.А. Кароўкін, які кіраваў ёю на працягу 29 гадоў. У 1974 г. адкрыты першы магазін і сталовая, уведзена ў дзеянне першая артэзіянская свідравіна, за два месяцы пабудаваны і здадзены ў эксплуатацыю будынак музычнай школы, якая стала на некаторы час агульнаадукацыйнай і 56 вучняў — дзяцей будаўнікоў, якія яшчэ жылі ў суседніх вёсках, — уступілі ў яе класы, запрацавала ЛЭП-35, здадзена ў эксплуатацыю першая кацельня пасёлка, 30 снежня здадзены першы жылы дом № 6 з газавымі плітамі. У лютым 1975 г. адкрыты першы магазін «Бярозка», пазней сталовая. 16 лістапада 1975 г. уведзены ў строй першы дзіцячы сад, у жнўні 1976 г. закладзены першы кубаметр бетону ў падмурак РАЭС. 30 снежня 1976 г. здадзены кацёл на ПРК - першы прамысловы аб'ект РАЭС.
15 сакавіка 1977 г. указам Прэзідыума Вярхоўнага савета Украінскай ССР новазбудаванаму населенаму пункту было прысвоена найменне пасёлак Кузнэцоўск.
У студзені 1978 г. у пасёлку пражываюць 5,5 тыс. жыхароў. У 1978 г. адкрыты дзіцячы сад № 2; уведзены ў дзеянне комплекс збудаванняў медыка-санітарнай часткі; пачынае складаць турбіну. У пачатку 1979 г. дастаўлены корпус рэактара, у 1979 г. уведзены ў дзеянне гарадскія ачышчальныя збудаванні; у пасёлку адкрываюцца новыя аб'екты: ўводзяцца новыя жылыя дамы, дзіцячы сад № 3, адкрываецца новая бальніца. У снежні 1979 г. праведзены пробны пуск першага турбагенератара. 22 снежня 1980 г. ажыццёўлены пуск першага энергаблока. У 1980-1981 гг. ва ўзмоцненых тэмпах праходзіць будаўніцтва другога энергаблока, пачата будаўніцтва трэцяга. 22 снежня 1981 г. уключаны турбагенератар № 3. 30 снежня 1981 г. уключаны турбагенератар № 4; уведзены ў строй другі энергаблок станцыі магутнасцю 440 тыс. кВт. 4 лютага 1982 г. закладзены першы кубаметр бетону ў рэактарнае аддзяленне трэцяга энергаблока. У 1980-1986 г. пабудаваны дзіцячыя сады № 4, 5, 6, 7, школы № 1, 2, 3, прафесійна-тэхнічнае вучылішча, прафілакторый, сталовыя, крамы, кінатэатр "Палессе" і шэраг іншых аб'ектаў, выраслі новыя жылыя масівы горада.
У 1984 г. пасёлак атрымлівае статус горада. У 1985 г. зацверджаны генеральны план горада. 10 жніўня 1986 г. закладзены падмурак чацвёртага энергаблока РАЭС. 22 снежня 1986 г. уведзены ў строй трэці энергаблок магутнасцю 1 млн кВт. У 1987 г. здадзены ў эксплуатацыю гатэль з рэстаранам, у 1989 г. адкрыта школа № 4, у 1992 г. адкрыта школа № 5; уведзена ў эксплуатацыю водазаборнае збудаванне пітной вады; адкрыты Палац культуры, у 1999 г. створана першая ўстанова новага тыпу - гімназія. 3 чэрвеня 2016 г. Вярхоўная Рада Украіны вярнула гораду гістарычную назву - Вараш.
Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)
Спаса–Праабражэнская царква або Спаса-Ефрасіннеўская царква — праваслаўнае сакральнае збудаванне ў Полацку, узведзенае ў XII ст. і часткова перабудаванае ў XVII—XIX стст. (змянілася канструкцыя даху і форма купала). Аб'ект Дзяржаўнага спісу гістарычна-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. Знаходзіцца ў цэнтры комплексу Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра.
Гісторыя
На просьбу Ефрасінні Полацкай мясцовы епіскап выдзяліў для будаўніцтва царквы вёску Сяльцо за межамі Полацка каля епіскапскай пахавальні, «идеже братия наша лежа, преже нас бывши епископи». «Жыціе Ефрасінні Полацкай» дае падставу меркаваць, што Ефрасіння магла распачаць узвядзенне ў 1128—1129 гадах па блаславенні епіскапа Міны. Імаверна, царкву заклалі пасля смерці бацькі Ефрасінні, князя Святаслава Усяславіча ў 1128 годзе :
Магчыма, царкву асвяціў паміж 1133 годам і пачаткам 1140-х гадоў епіскап Ілія, які ў гэты час (да 1145) займаў полацкую кафедру. Паводле іншых меркаванняў, царкву мог асвяціць пераемнік епіскапа Іліі Казьма, які быў полацкім епіскапам з 1143 па 1166 год. Аўтар «Жыція» апісвае гэту падзею наступным чынам:
Дакладна вядома, што царкву за 30 тыдняў збудаваў полацкі дойлід Іаан («муж нарочит именем Иоан, приставник над делатели церковными», т.зв. кіраўнік арцелі ўзвядзення цэркваў) па заказу прападобнай ігуменні Ефрасінні Полацкай.
У 1563—1579 гадах у манастыры ўжо не было манахаў, у 1580 годзе кароль і вялікі князь Стэфан Баторы перадаў яго будынкі Полацкаму езуіцкаму калегіуму. Вядома, што езуіты атрымалі комплекс у зруйнаваным стане. Неўзабаве яны аднавілі старажытную царкву і пакінулі ёй стары тытул — Панскага Перамянення.
У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) пасля захопу Полацка маскоўскім войскам у 1656 годзе па загаду цара Аляксея Міхайлавіча Спаса–Праабражэнская царкву паўторна асвяцілі як праваслаўную. Пасля вызваленне горада яна зноў знаходзілася ва ўладанні езуітаў, якія выкарыстоўвалі будынак як касцёл. Паміж 1728 і 1734 гадамі, а таксама ў 1786 годзе ордэн праводзіў аднаўленчыя работы. У 1800—1803 гадах будынак грунтоўна рэканструяваў прафесар архітэктуры езуіт Войцех Абрампольскі. У вайну 1812 года царква пацярпела, але неўзабаве яе аднавілі. Паводле тагачаснага інвентара збудаванне мела наступны выгляд:
Пасля скасавання ордэна ў 1820 годзе будынак перайшоў да іншых гаспадароў, і толькі ў 1832 годзе расійскія ўлады перадалі царкву Маскоўскаму патрыярхату. У 1833 годзе пад кіраўніцтвам архітэктара А. Порты яе часткова перабудавалі. Асвячэнне «благолепно отремонтированного Спасова храма» адбылося 30 ліпеня 1839 года.
У 1918 годзе савецкія ўлады закрылі манастыр. Сваю дзейнасць царква аднавіла ў 1990 годзе ў складзе Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату.
Архітэктура
Царква атрымала вельмі выразнае кампазіцыйнае рашэнне. Гэта быў выцягнуты ў плане крыжова-купальны 3-нефны шасцістоўпны аб’ём (даўжыня без апсіды 14,4 м, з апсідай 18,2 м, шырыня 9,8 м, таўшчыня выкладзеных плінфай сценаў (1,24—1,8 м). У плане сабор мае амаль базілікальную выцягнутасць прапорцый па восі ўсход — захад, што таксама характэрна і для іншых заходнерускіх храмаў XII ст., такіх як Дабравешчанская царква ў Віцебску і Барысаглебская царква Бельчыцкага манастыра ў Полацку. Гэта дазваляе гаварыць пра фарміраванне ў гэты перыяд у Полацкіх зямлях сваёй архітэктурнай традыцыі, а, магчыма, і пра прыналежнасць гэтых храмаў да адной будаўнічай арцелі . Як і ў будынках Барысаглебскага манастыра, падкупальная прастора сабора ссунута ад цэнтра на захад, а яго сцены выкладзены з плінфы ў тэхніцы муроўкі «са схаваным радам».
Цэнтральны неф храма з усходу завяршаўся паўкруглай апсідай, крапаванай тонкімі паўкалонкамі. Бакавыя апсіды малых памераў паўцыркульныя, звонку нябачныя. Бакавыя паўднёвы і паўночны фасады падзяляюцца пілястрамі з паўкалонамі на 2 вузкія і 2 шырокія прасценкі, іх праразаюць 2 ярусы аркавых аконных праёмаў, дэкараваных броўкамі. Аконныя праёмы ніжняга яруса ў паўтара разы большыя за верхнія, з броўкамі з 4 радоў плінфы. Барабан купала абапіраўся на кубічны пастамент. Моцна высунутая паўкруглая апсіда рытмічна падзяляецца 6 тонкімі паўкалонкамі, на барабане ў прасценках вузкіх аркавых аконных праёмаў — прамавугольныя ў сячэнні лапаткі. Будынак мае 2 уваходныя парталы — заходні галоўны і паўднёвы дадатковы.
Царква захавалася амаль цалкам, пэўныя перабудовы адбыліся толькі ў верхняй частцы. Праведзеныя ў другой палове XX ст. даследаванні храма дазволілі прыйсці да высновы, што ён меў не двухсхільны дах, які з’явіўся ў выніку перабудоў XIX ст., а пазакамарнае перакрыцце асноўнага аб’ёма і больш нізкага прытвора з захаду. Акрамя гэтага, архітэктарам былі выкарыстаны кілепадобныя какошнікі, якія забяспечвалі паступовы пераход да кубічнага пастамента-асновы для барабана і купала. Такое канструкцыйнае і кампазіцыйнае рашэнне надавала ўсяму будынку вежападобнасць, дынамічнае нарастанне мас. Вынікам перабудовы стала замена закамарнага пакрыцця насценным, увядзенне ў афармленне атынкаваных фасадаў гафрыраванага фрызавага пояса, які наклалі на старажытны раманскі; салярнага арнамента ў пазухах вялікіх закамараў, капітэлей пілястраў з вертыкальный гафраваннем, збіўка паўкалонак на вуглавых лапатках. Апроч таго, з аконных праёмаў прыбралі броўкі паўцыркульнага абрысу з бакавымі гарызантальнымі ўсёкамі (г. зв. — сірыйскага тыпу).
Інтэр'ер
Унутраная прастора падзяляецца 6 масіўнымі апорнымі слупамі (унізе васьмігранныя, вышэй — чатырохгранныя) на 3 нефы, бакавыя з якіх вузейшыя і завяршаюцца паўкруглымі эксэдрамі ў тоўшчы ўсходняй сцяны. Кампазіцыя плану характарызуецца рытмічным падзелам унутранай прасторы: шырокі прытвор, потым вузкі нартэкс, далей зноў шырокая малітоўная зала і, нарэшце, вузкая апсіда. Прытвор адмяжоўваецца ад малітоўнай залы 3 невысокімі аркамі, над якімі размяшчаюцца хоры, на якія ідзе лесвічны ход у тоўшчы заходняй сцяны. Па іх баках 2 маленькія крыжападобныя ў плане перакрытыя купальнымі скляпеннямі на ветразях келлі, адна з якіх (справа ад уваходу), паводле падання, прызначалася для Ефрасінні Полацкай, другая — для яе сястры Еўпраксіі. Перакрыцці нефаў — цыліндрычныя скляпенні. Пад царквой скляпеністая крыпта.
Роспісы
Асаблівую гістарычна-мастацкую каштоўнасць маюць фрэскавыя роспісы XII ст. — унікальны твор манументальнага мастацтва сусветнай значнасці, якія па поўнасці захаванасці могуць быць параўнальныя хіба што з фрэскамі Спаса-Праабражэнскага сабора Міражскага манастыра (каля 1140 г.). Роспісы яшчэ часткова знаходзяцца пад алейнымі запісамі, але нераскрытымі застаюцца менш чвэрці ад іх агульнай плошчы, што дазваляе скласці досыць дакладнае ўяўленне аб іх складзе і іконаграфічнай праграме і вызначыць большасць сюжэтаў. Старажытныя фрэскі таксама ўпрыгожвалі вонкавую паўднёвую сцяну (не збераглася).
Рэліквіі
У царкве захоўваўся напрастольны крыж, зроблены ў 1161 годзе. Разам з цудоўным абразом «Маці Божая Эфеская-Карсунская» крыж забраў маскоўскі гаспадар Аляксей Міхайлавіч у паход на Рыгу ў 1656—1667 гадах (крыж вярнулі ў манастыр у 1659 годзе, абраз вывезлі ў Маскву).
Сучаснасць
У наш час праводзіцца рэстаўрацыя царквы, навуковым кіраўніком якой з’яўляецца Г. Лаўрэцкі. Лаўрэцкі выступае за захаванне выгляду будынка, які той набыў у XIX стагоддзі
У 2007 годзе надбудаваны ўладамі Расійскай імперыі драўляны купал-цыбуліну дэмантавалі, а на яго паставілі новы, абшыты пад золата (супраць гэтага купала сваё меркаванне выказвалі найбольш аўтарытэтныя беларускія навукоўцы). Праз павелічэнне вагі канструкцыі пачалося разбурэнне скляпенняў і муроў царквы. З гэтай прычыны ЮНЕСКА адмовіла Беларусі ва ўключэнні царквы ў спіс Сусветнай спадчыны.
У верасні 2011 года ў царкве раскрылі фрэску XII стагоддзя з выявамі святых князёў-пакутнікаў Барыса і Глеба, якія былі братамі, і святога чэшскага князя Вацлава.
Цыпі Ліўні
Цыпо́ра (Цыпі) Ма́лка Лі́ўні (ציפורה (ציפי) ליבני;, ) — ізраільскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, дэпутат Кнэсета ад цэнтрысцкай партыі «Га-Тнуа», якую ўзначаліла ў 2012, былы дэпутат Кнэсета ад партый «Лікуд» і «Кадзіма». З 17 верасня 2008 была лідарам партыі «Кадзіма» (займала гэтую пасаду да 2012 года).