cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вількамір (клуб гістарычнай рэканструкцыі)
«Вількамір» — клуб гістарычнай рэканструкцыі ў Беларусі, база якога знаходзіцца ў Мінску. Клуб «Вількамір» займаецца рэканструкцыяй матэрыяльнай і духоўнай культуры Вялікага Княства Літоўскага, а менавіта атрада князя Жыгімонта Карыбутовіча ў перыяд Грунвальдскай бітвы, Гусіцкіх войнаў і Грамадзянскай вайны ў ВКЛ, г.зн. у перыяд паміж 1410 і 1435 гадамі. У сваёй дзейнасці імкнецца сумясціць эксперыментальна-гістарычны кірунак, так званую «жывую гісторыю», і спартыўны кірунак — гістарычны сярэднявечны бой.
Гісторыя
З’яўляецца спадчыннікам клуба «Гівойт», які быў заснаваны гісторыкам Уладзімірам Лічко 22 верасня 2008 года.
3 мая 2019 года клуб «Гівойт» пераўтварыўся ў клуб «Вількамір» і далучыўся да аб’яднання «Божыя воіны».
18 ліпеня 2019 года да клубу далучыўся клуб «Шчыт веры».
Удзельнікі
Аляксей Шыраеў — кіраўнік клуба.
Аляксандр Казлоў, Алег Смайкевіч, Дмітрый Дьяконов, Аляксей Якубовіч, Андрэй Матвееў, Іван Курэц, Деніс Демьянавіч, Аляксандр Зарубо, Нікалай Кобілецкій, Уладзіслаў Фёдаравіч, Ліза Чугаеўская, Юля Курэц, Марына Шамецько, Дар'я Траяноўская, Аляксандр Краўчэнко, Вера Туманава, Уладзіслаў Бурмістронак, Вячаслаў Макарэвіч, Яўгеній Кремез, Екацярына Пацаева, Цімафей Кірдяноў, Максім Паўзун, Серафім Капскій, Яўгеній Кремез, Уладзіслаў Тарайковіч, Уладзімір Шумский.
Гародна (возера, Віцебскі раён)
Гаро́дна — возера ў Беларусі ў Віцебскім раёне ў басейне ракі Лучоса.
Плошча паверхні возера 0,87 км², даўжыня 1,35 км, найбольшая шырыня 0,92 км. Найбольшая глыбіня 8 м. Катлавіна возера Гародна тэрмакарставага тыпу мае акруглую форму. Вышыня схілаў ад 5—7 да 10 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая даўжынёй 4,05 км. Берагі нізкія, пясчаныя. Літараль шырокая. Глыбіні да 2 м займаюць каля 20%, 4—6 м каля 55% плошчы возера. Найбольшыя глыбіні ў паўночнай частцы возера. Да глыбіні 2—4 м дно пясчанае, глыбей пакрыта глеем.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Падводная расліннасць прысутнічае да глыбінь у 3 м. Уздоўж берагоў да глыбіні 1 м расце чарот, трыснёг.
У возеры Гародна водзяцца лешч, шчупак, плотка, лінь, язь, мянтуз і інш.
Аляксей Мельнікаў
Аляксей Мельнікаў:
Палац дожаў
Палац дожаў (Palazzo Ducale) у Венецыі — помнік італьянскай гатычнай архітэктуры (XIV - XV стагоддзяў). Верагодным архітэктарам першага варыянту палаца быў Філіпа Календарыя. Асноўнае будаўніцтва было ажыццёўлена ў 1309-1424 гг.
Гэты галоўны будынак Венецыі быў перш за ўсё рэзідэнцыяй Дожаў рэспублікі. У палацы засядалі Вялікі савет і сенат, працаваў Вярхоўны суд і вяршыла свае справы таемная паліцыя. На першым паверсе размяшчаліся таксама канторы юрыстаў, канцылярыя, службы цэнзараў і марское ведамства.
Надбудаваны зверху балкон служыў святочнай трыбунай, з якой дож выходзіў да народа. Госці горада, якія прычальвалі да палаца з боку П'яцэты, аказваліся, такім чынам, каля ног кіраўніка Рэспублікі.
Разам з саборам Святога Марка, бібліятэкай Сан-Марка і іншымі будынкамі ўтварае галоўны архітэктурны ансамбль горада.
Гісторыя
Акрамя таго, каб выконваць функцыі рэзідэнцыі Дожаў, у палацы гэтак жа размяшчаліся палітычныя інстанцыі рэспублікі да акупацыі горада войскамі Напалеона ў 1797 годзе.
У цяперашні час будынак з'яўляецца музеем.
Вішнёўка (Бараўскі сельсавет)
Вішнёўка (, Вишнёвка) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўскага сельсавета.
Zatoczka
«Zatoczka» («Заточка») — беларускі ска-панк гурт з Магілёва, які атрымаў вядомасць дзякуючы скандальным песням «Шэрыя», «Хуліганы» і «Бацька Гуляе ў Хакей».
Апроч еўрапейскіх фестываляў і клубных шоу, гурт выступаў у амерыканскім пасольстве, студыі «», на фестывалі «Be Free», прэзентацыі телеканала «», а ў 2012 годзе стаў адзіным беларускім андэграўдным калектывам, які адыграў на адкрыцці чэмпіянату Еўропы па футболе ў Гданьску.
Карлаўка (Брагінскі раён)
Ка́рлаўка (, Карловка) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Камарынскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 58 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 12 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 188 км ад Гомеля.
Транспартная сістэма
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.
Планоўка складаецца з прасталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой далучаюцца 3 завулка. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Ёлчанскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. Паводле перапісу 1897 года вёска Карлаўка Кацічаў.
З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Карлаўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў баях за вызваленне вёскі і яе наваколлі загінулі 18 салдат (пахаваны ў брацкіх магілах на могілках). У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камарынскі» (цэнтр — гарадскі пасёлак Камарын). Ёсць бібліятэка, крама.
Піліп Іванавіч Голікаў
Піліп Іванавіч Голікаў (16 ліпеня (29 ліпеня) 1900, Барысава, цяпер Курганская вобласць —, ) — савецкі военачальнік, Маршал Савецкага Саюза (8 мая 1961).
Біяграфія
Скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ ў 1933 годзе. У арміі з 1918 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны, паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Украіну ў 1939 годзе. Член Ваеннага савета БВА (1938). З ліпеня 1940 года намеснік начальніка Генштаба, кіраўнік савецкай ваеннай місіі ў Англіі і ЗША. У Вялікую Айчынную вайну з кастрычніка 1941 года на фронце: камандзір 10-й і 4-й арміямі, войскамі Бранскага і Варонежскага франтоў.
Хірамантыя
Хірамантыя (ад χείρ — рука і  — варажба, прароцтва) — прадказанне будучыні і вызначэнне характару чалавека па лініях і бугарках на далонях рук.
Брыта Тот
Брыта Олафсдотэр Тот (Brita Olovsdotter Tott; Birgitte Olufsdatter Tott; памёрла пасля 3 сакавіка 1498) ― дацкая і шведская дваранка, землеўладальніца і адміністратар каралеўскага графства. Яе судзілі за здраду і падробку пячатак. Яна была адной з найбуйнейшых землеўладальнікаў у Скандынавіі, і яе маёнткі адыгрывалі ролю ў палітыцы ў Швецыі і Даніі.
Біяграфія
Брыта была старэйшай дачкой з сям’і дацкіх дваран; бацька ― дзяржаўны дзеяч Олаф Аксельсан Тот (пам. 1464), маці ― Карэн Енсдотэр Фальк (пам. 1429). Яе сям’я была адной з самых магутных у Скандынавіі: яе бацька меў палітычны ўплыў як у Швецыі, так і ў Даніі, а маці была спадчынніцай замка Валё. Яна была ў сваяцтве са шведскай супругай-рэгентам лэдзі Інгеборг Тот (пам. 1507), супругай шведскага рэгента Стэна Стуры Старэйшага. У 1442 годзе яна выйшла замуж за шведскага шляхецкага саветніка Эрынгісла Нільсана (пам. 1469). Ён атрымаў у спадчыну маёнтак Хамерста ў Нінесхамне і сядзібу Хамерстахус пасля смерці бацькі ў 1406 годзе.
Здрада
Падчас вайны паміж Швецыяй і Даніяй (1451—1452) яна перапісвалася з ворагамі шведскага караля Карла VIII і ўдзельнічала ў змове супраць караля. Падчас вайны яе муж быў губернатарам Эрэбру. Калі датчане ўварваліся ў Вестэргётланд, Брыта Олафсдотэр вяла з імі перапіску і паведамляла ім пра кожны рух шведскай арміі, які, сярод іншага, даваў магчымасць дацкай арміі захапіць крэпасць Лёдэзэ і пазбегнуць выгнання шведскай арміяй. Яе абвінавацілі ў фальсіфікацыі шэрагу дакументаў. Яе аддалі пад суд за здраду кароне ў сабраным судзе ў Стакгольме ў 1452 годзе. Яе прызналі вінаватай у дзяржаўнай здрадзе і прысудзілі да спалення на вогнішчы. Затым прысуд быў зменены, і яна правяла некаторы час у манастыры Святога Яна ў Кальмары. Пасля вызвалення яна фінансавала карціны царквы Ёсмо ў Седэрманландзе ў якасці пакаяння; адна з карцін, як кажуць, з’яўляецца яе ўласным вобразам.
Памешчык і павятовы адміністратар
У 1469 годзе яна аўдавела і сама кіравала маёнткамі. Наступныя гады былі затрачаны на кіраванне яе вялікімі маёнткамі і ўладаннямі, што з-за іх памеру было прадметам абмеркавання ў шведскім савеце. Яе пасербы паставілі пад сумнеў яе права на шведскія маёнткі яе нябожчыка мужа, а мачыха, удава яе бацькі Ганна Енсдотэр Прэзент (пам. 1484), паставіла пад сумнеў яе права на дацкія маёнткі, атрыманыя ў спадчыну ад маці. У 1475 годзе яна аддала Хамерсту царкве і пакінула замак Валё дацкай кароне.
Пакуль Брыта Олафсдотэр карысталася падтрымкай сваіх магутных сваякоў, яна магла адстойваць сваю пазіцыю. Яе падтрымлівалі яе магутныя дзядзькі, браты Тот, альбо яшчэ вядомыя як Аксельсаны. Аднак Олаф Аксельсан памёр у 1464 годзе, а Аке Аксельсан памёр у 1477 годзе. Эрык Аксельсан (Тот), які быў рэгентам Швецыі, памёр у 1481 годзе. У 1479 годзе ў Стакгольме яе судзілі за падроб дакументаў і прызналі вінаватай у незаконным продажы маёнтка Валё дацкай кароне. Яна атрымала літасць і была вызвалена. Гэты выпадак выклікаў змены ў заканадаўстве: у 1483 годзе манарху было забаронена атрымліваць дваранскія маёнткі.
У 1484 годзе яна была прызначана адміністратарам акругі ў каралеўскім маёнтку Дронінгхольм Слот вед Арэсё, гэтую пасаду яна займала да 1495 года. У 1495 годзе яна з’ехала з Даніі ў Швецыю, дзе і правяла апошнія гады жыцця. Яна была адной з найбуйнейшых землеўладальнікаў у Швецыі свайго часу, і яе маёнткі адыгрывалі ролю ў палітыцы і былі, магчыма, добра вядомымі судовымі справамі ў гэтай галіне свайго часу. Даты яе нараджэння і смерці невядомыя, але яна была яшчэ жывая 3 сакавіка 1498 года. У сваім завяшчанні яна пакінула маёнтак як шведскаму рэгенту Стэну Стуры Старэйшаму, так і Упсальскаму сабору, што выклікала вялікую збянтэжаннасць.
Забароўка (Паўладарская вобласць)
Забароўка — сяло ў Шчарбакцінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Сасноўскай сельскай акругі. Код КАТА — 556857400.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 251 чалавек (126 мужчын і 125 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 172 чалавекі (89 мужчын і 83 жанчыны).
Бацька (значэнні)
Бацька (разм. тата) — мужчына ў адносінах да сваіх дзяцей.
Борга-Сан-Сіра
Борга-Сан-Сіра (Borgo San Siro) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 1057 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 61 чал./км². Займае плошчу 17 км². Паштовы індэкс — 27020. Тэлефонны код — 0382.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Мікіта Пятровіч Баратынскі
Мікіта Пятровіч Баратынскі (Иван Михайлович Барятинский; ? — 1630) — рускі вайсковы і дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў з роду князёў Баратынскіх. Нарадзіўся ў сям’і Пятра Іванавіча.
Хроніка Іаана Малалы
Хроніка Іаана Малалы складзена антыяхійскім клірыкам Іаанам у VI ст.; уключае 18 кніг, у якіх пададзена старагрэчасая, візантыйская і рымская гісторыя ад старажытных часоў да 563 г. (праўленне імператара Юстыніяна); магчыма, магчыма, меўся працяг да 742 г.; у 1, 2, 4, 5-й кнігах падаваліся антычныя міфы і апавядалася пра Траянскую вайну, 3-я прысвячалася біблейнай гісторыі, у астатніх распавядалася пра ўсходніх і візантыйскіх цароў і царыц; славянскі пераклад «Хронік» зроблены, верагодна, каля X ст., але на старажытнай Русі твор стаў вядомы з пачатку XII ст.; урыўкі з «Хронікі» ўвайшлі ў склад розных усходнеславянскіх летапісаў, хранаграфічных сачыненняў і іншае.
Аўтар імкнуўся спалучыць антычную і хрысціянскую гісторыю і насычаў твор разнастайнымі міфалагічнымі сюжэтамі. Яго Хроніка была разлічана на запатрабаванні шырокіх чытацкіх мас. Малалу цікавілі цудоўныя і незвычайныя з'явы, войны, подзвігі святых — усё, што ўражвала, прываблівала навізной, нечаканасцю і фантастыкай. Сусветная гісторыя пераўтвараецца ў пераказе Іаана Малалы ў казку, прымітыўную і часам абсурдную, але не пазбаўленую займальнасці. Фантазія Малалы пераважна аперыруе вобразамі цароў і царыц, не знаходзячы сабе матэрыялу ў свеце грэка-рымскай старажытнасці — з усёй гісторыі рэспубліканскага Рыму Малалу прыцягвае толькі нашэсце галаў.
Характарыстыкі рымскіх і візантыйскіх імператараў, самі сродкі і прыёмы стварэння іх слоўных партрэтаў служылі ўзорам для ўсходнеславянскіх пісьменнікаў — аўтараў «Казання пра Барыса і Глеба», Галіцка-Валынскага летапісу (артыкул пад 1288 г.) і інш.
Праз «Хроніку Іаана Малалы» чытач знаёміўся з міфамі пра Зеўса, Геракла, Тэзея і Арыядну, пра Арфея, Дэдала і Ікара, даведваўся аб трагічных гісторыях Эдыпа і Агамемнана, аб прыгодах Адысея. У Хроніцы чытаецца таксама і аповесць «Траянскія дзеі», крыніцай якой былі апавяданні ўдзельніка Траянскай вайны эліна Дыкціса.
Нэп
Новая эканамічная палітыка (скар. НЭП або нэп) — эканамічная палітыка, якая праводзілася ў 1920-х гадах у Савецкай Расіі і СССР.
Прынята 14 сакавіка 1921 года X з'ездам РКП(б), змяніўшы палітыку ваеннага камунізму, якая праводзілася падчас Грамадзянскай вайны і інтэрвенцыі, якія прывялі Савецкую Расію да эканамічнага заняпаду. Галоўны змест нэпа — замена харчразвёрсткі харчовым падаткам у вёсцы (пры харчразвёрстцы канфіскоўвалі да 70 % збожжа, пры харчпадатку — каля 30 %), выкарыстанне рынку і розных формаў уласнасці, прыцягненне замежнага капіталу ў форме канцэсій, правядзенне грашовай рэформы (1922—1924), выніку якой рубель стаў свабодна канвертуемай валютай.
Перад савецкай дзяржавай стаялі праблемы фінансавай стабілізацыі, а значыць, прыгнечанне інфляцыі і дасягненне збалансаванага дзяржаўнага бюджэту. Стратэгія дзяржавы, накіраваная на выжыванне ва ўмовах крэдытнай блакады, вызначыла прыярытэты СССР у складанні балансаў вытворчасці і размеркаванні прадуктаў. Новая эканамічная палітыка прадугледжвала дзяржаўнае рэгуляванне змешанай эканомікі з выкарыстаннем планавых і рыначных механізмаў. У аснове нэпа ляжалі ідэі прац У. І. Леніна. НЭП дазволіў хутка аднавіць народную гаспадарку і эканоміку, разбураныя Першай сусветнай і Грамадзянскай войнамі.
Ідэі новай эканамічнай палітыкі аказалі ўплыў на Дэн Сяапіна і наступнае бурнае эканамічнае развіццё Кітая з 1980-х гадоў.
NGC 6013
NGC 6013 (іншыя абазначэнні — UGC 10080, MCG 7-33-4, ZWG 223.7, PGC 56287) — спіральная галактыка з перамычкай (SBb) ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Атэнс
Атэнс (Athens) — горад у акрузе Кларк штата Джорджыя ў ЗША. У горадзе месціцца кампус Універсітэта Джорджыі, а таксама батанічны сад штата.
Назва
Горад атрымаў сваю назву ад грэцкіх Афін — у час яго заснавання ў Амерыцы было папулярна даваць новым паселішчам назвы, якія былі б сугучныя з назвамі вядомых еўрапейскіх гарадоў (у розных штатах ЗША прыблізна тады ж з'явіліся таксама свае Парыж, Масква, Санкт-Пецярбург, Сіракузы, Адэса, Варшава і інш.). Але ў той час, як па-англійску напісанне іх назваў цалкам супадае, то па-беларуску назва горада ў ЗША пішыцца ўжо ў адпаведнасці з фанетычным прынцыпам.
Дэмаграфія
Паводле перапісу 2010 года, у горадзе жылі 115,5 тысяч асоб. Шчыльнасць насельніцтва складала 377 асоб/км². Расавы склад насельніцтва: 61,8% "белыя" / еўрапейцы, 26,6% - "чорныя" / афраамерыканцы, 4,2% — азіяты, 0,2% - карэнныя амерыканцы, 0,1% паходзяць з астравоў Ціхага акіяна, 5,0% — прадстаўнікі іншых рас. Доля іспанамоўных склала 10,5% усіх жыхароў.
Васіль Раманавіч Баратынскі
Васіль Раманавіч Баратынскі (Василий Романович Барятинский; ? — 1634) — рускі вайсковы дзеяч.
Біяграфія
Паходзіў з роду князёў Баратынскіх. Нарадзіўся ў сям’і Рамана Васілевіча.
У 1617 годзе палкавы соценны галава, пасланы з сотняй пад Дарагабуж, дзе даў бой атраду ВКЛ, паланіў С. Я. Масальскага і Раткевіча.
Срэценка (Паўладарская вобласць)
Срэценка — сяло ў Шчарбакцінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Сасноўскай сельскай акругі. Код КАТА — 556857600.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 186 чалавек (98 мужчын і 88 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 63 чалавекі (32 мужчыны і 31 жанчына).
Влёра
Влёра (Vlora, Αυλώνας — Аўлон, Valona) — горад на поўдні Албаніі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Влёра і акругі Влёра. Порт на беразе заліва Влёра (Влёрская бухта) Адрыятычнага мора. Насельніцтва — 134 тыс. жыхароў (2010).
Гісторыя
Першыя помнікі антычнасці ў горадзе Влёра датуюцца VI стагоддзем да н.э.. На працягу IV стагоддзя да н.э. часта згадваецца ў якасці важнага порта для караблёў, якія плылі з Атранта і Брындзізі і пераправачнага пункта паміж двума іншымі антычнымі гарадамі ў Албаніі Бутрынтам і Апалоніяй.
У 1481 г. грэчаскі военачальнік на неапалітанскай службе Кракодылас Кладас пры падтрымцы мясцовых грэчаскіх і албанскіх паўстанцаў адбіў горад у туркаў. Горад знаходзіўся пад кантролем Неапалітанскага каралеўства дзесяць гадоў.
28 лістапада 1912 года Ісмаіл Кемалі абвясціў у Влёры незалежнасць краіны і горад стаў першай сталіцай незалежнай Албаніі.
З 1955 па 1962 год порт Влёра выкарыстоўваўся ВМФ СССР як ваенна-марская база, але затым у сувязі з выхадам Албаніі з Варшаўскага дагавора ў гэтай якасці быў страчаны.
У 1997 годзе горад апынуўся адным з месцаў пачатку беспарадкаў, якія атрымалі шырокую вядомасць.
Тэры Нельсан (музыкант)
Тэры Нельсан Скінер (нар. 24 жніўня 1947, Расэлвіль, Алабама, ЗША) — былы амерыканскі дыджэй. Разам з гуртом студыйных музыкаў Нэльсан выпусціў сінгл у 1971 годзе пад назвай «C. Company featuring Terry Nelson». Сінгл пад назвай «The Battle Hymn of Lt. Calley» уяўляў сабой вусны запіс з музычным суправаджэннем, які абараняў Уільяма Кэлі і бойню ў Сангмі. Першапачаткова выпушчаны на невялікім мясцовым лэйбле Quickit Records.
Дыск быў прададзены накладам больш за мільён копій ўсяго за чатыры дні і 15 красавіка 1971 года атрымаў Залаты дыск ад Асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі Амерыкі.
Хірургічныя інструменты
Хірургічныя інструменты — інструменты і прыстасаванні, якія выкарыстоўваюцца пры хірургічных аперацыях. Падзяляюцца на агульныя і дапаможныя.
Да агульных адносяць хірургічныя інструменты для раз'яднання тканак, фіксацыі і злучэння іх: скальпелі (у тым ліку лазерныя, плазмавыя), нажніцы, электранажы, пілы (ліставыя, стужачныя, дыскавыя, драцяныя), іголкі (прамыя і выгнутыя, колючыя, рэзныя, атраўматычныя); для спынення крывацёку — заціскачкі і апараты, лігатурныя іголкі і іншае; для зандзіравання ран, раскрыцця касцявых поласцей.
Дапаможныя інструменты: пінцэты, расшыральнікі, брушныя і пячоначныя люстэркі, лапаткі-прымальнікі і іншыя. Хірургічныя інструменты з аптычным прыстасаваннем служаць для дыягностыкі і аператыўнага лячэння, узяцця матэрыялу на аналіз і іншага. Існуюць таксама спецыяльныя хірургічныя інструменты — нейрахірургічныя, мікрахірургічныя, сасудзістыя і іншыя.
Плошча Леніна (Магілёў)
Плошча Леніна (площадь Ленина) — плошча ў цэнтры Магілёва, на скрыжаванні вул. Першамайскай і праспекта Міру. Размешчана ў Ленінскім раёне.
Архітэктура
Ансамбль сфарміраваны ў 1938—1940 гг. Адзін з першых ансамбляў савецкай архітэктуры даваеннага часу. Уключае Дом Саветаў, адміністрацыйны будынак, жылы дом на рагу вул. Першамайскай і праспекта Міру. Кампазіцыйны цэнтр — помнік У. І. Леніну перад будынкам Дома Саветаў. У 1950—1960 гг. пабудаваны 5-павярховыя жылыя дамы ў паўднёвай і ўсходняй частках плошчы. Значную ролю ў ансамблі адыгрывае азеляненне: кветнік і газоны перад помнікам У. І. Ленінку, партэрны сквер у цэнтры плошчы, 2 скверы па тарцах (плошча сквера па вул. Ленінскай складае 0,4 га ).
Базнаска
Базнаска (Bosnasco) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 620 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 130 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 27049. Тэлефонны код — 0385.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Madonna del Carmine.
Венецыянская школа жывапісу
Венецыянская школа жывапісу — адна з галоўнейшых італьянскіх жывапісных школ. Найбольшае развіццё атрымала ў XІV—XVIІІ стст. Для гэтай школы жывапісу ўласціва перавага маляўнічых пачаткаў, яркіх каларыстычных рашэнняў, дэкаратыўных арнаментаў, паглыбленае валоданне пластычна выразнымі магчымасцямі алейнага жывапісу. На пачатку ў ёй спалучаліся гатычныя і візантыйскія традыцыі. У 15 стагоддзі ўзнікаюць рэнесансныя тэндэнцыі, узмоцненыя фларэнційскім уплывам. Найбольшага росквіту школа дасягнула ў 1-й палове 16 стагоддзя (Джарджонэ, Тыцыян). У 17 стагоддзі школа перажывала спад. Новы яе росквіт выявіўся ў манументальна-дэкаратыўным і жанравым жывапісе (гл.ведута).
Прадстаўнікі
Вылучаюць наступных яркіх прадстаўнікоў школы:
Феадосій Пячэрскі
Феадосій Пячэрскі (каля 1008, г. Васількаў пад Кіевам, цяпер Украіна — ) — старажытнарускі пісьменнік і царкоўны дзеяч; адзін з заснавальнікаў Кіева-Пячэрскай лаўры.
З 1057 г. ігумен Кіева-Пячэрскага манастыра. Упершыню на Русі ўвёў статут супольнага жыцця манастыра. Аўтарства Феадосія Пячэрскага лічыцца ўстаноўленым для 11 пісьмовых помнікаў: 2 пасланні да князя Ізяслава Яраславіча, 8 «слоў» і «павучанняў» манахам і малітва. Прапаведаваў асновы хрысціянскай маралі. Творы Феадосія Пячэрскага вядомыя ў рускім і паўднёва-славянскім спісах, самыя старажытныя з іх адносяцца да XIII—XV ст. Звесткі пра Феадосія Пячэрскага ў «Жыціі… Феадосія» Нестара (1080-я) і ў «Аповесці мінулых гадоў».
Кацічаў
Каці́чаў (, Катичев) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Камарынскага сельсавета.
Размяшчэнне
У 54 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 10 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 172 км ад Гомеля.
Транспартная сістэма
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.
Планоўка складаецца з прасталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўдні далучаецца завулак. Забудова няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя. У 1811 годзе згадана як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні, валоданне Ракіцкіх. У 1850 годзе валоданне абшарніка Празора. Паводле перапісу 1897 года вёска Карлаў-Кацічаў. У 1908 годзе ў Ёлчанскай воласці.
З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Кацічаўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная кветка», працавалі конны млын і гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 23 жыхара вёскі. У памяць пра загінулых у 1979 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны абеліск. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска Краснае).
Сямейскія
Сямейскія, хоць і трымаліся адасоблена, аднак часта дапускалі шлюбныя сувязі з навакольным насельніцтвам пры ўмове прыняцця апошнімі стараверскай веры. Такім чынам праходзіла ўзаемапранікненне і ўзаемаўзбагачэнне рускай і бурацкай культур.
У гаворках сямейскіх адчувальны беларуска-украінскі ўплыў. У цяперашні час колькасць сямейскі ацэньваецца прыкладна ў 100 тысяч чалавек. Жывуць у асноўным у Бураціі (у Бічурскім, Мухаршыбірскім, Тарбагатайскім аймаках), а таксама ў Чыцінскай вобласці і на Далёкім Усходзе.
Яўген Паўлавіч Крылатаў
Яўге́н Па́ўлавіч Крыла́таў (23 лютага 1934, Лысьва, Свярдлоўская вобласць, РСФСР — 8 мая 2019, Масква, Расія ) — савецкі і расійскі кампазітар. Напісаў музыку болей чым да 120 фільмаў і мультфільмаў. Член Саюза кампазітараў, Саюза кінематаграфістаў і Саюза тэатральных дзеячаў Расіі. Жыў і працаваў у Маскве.
Біяграфія
Нарадзіўся 23 лютага 1934 года ў горадзе Лысьва Свярдлоўскай вобласці. Бацька — Павел Крылатаў (1908 г. нар.), маці — Зоя Крылатава (1912 г. нар.). Калі Яўгену было 2 рокі, сям’я пераехала ў Матавіліху — рабочае прымесце Пярмі, дзе ягоныя бацькі працавалі на заводзе.
Скончыў Матавіліхінскую музычную школу, Пермскае музычнае вучылішча. У 1953—1959 — у Маскоўскай кансерваторыі па класе сачынення ў прафесара М. І. Чулакі і па класе фартэпіяна. Сярод ягоных дыпломных прац — фартэпіянны канцэрт, «Памірскае капрычыё», балет «Цветик-семицветик».
Працаваў у драматычным тэатры, ягоныя творы пачынаюць гучаць па радыё. Яўген Крылатаў пісаў музыку да спектакляў Малога тэатра, Рыжскага тэатра рускай драмы, ТЮЗа і інш.
Пачаткам яго шырокай кампазітарскай вядомасці стала музыка да мультыплікацыйных фільмаў «Умка» (1965) і «Дзед Мароз і лета»; кінафільмаў «Пра каханне» (1970), «Здабытак рэспублікі» (1971), «Вох ужо гэтая Наста» (1971).
Напісаў музыку да мастацкіх карцін «И тогда я сказал — нет…» (1973), «Ищу человека» (1973), «Не болит голова у дятла» (1974), «Смятение чувств» (1977), «И это всё о нём» (1977), «С любимыми не расставайтесь» (1979), «Приключения Электроника» (1979), «Гостья из будущего» (1985), «Лиловый шар» (1987), «Не покидай…» (1989), «Первый мост» (1995), «Дети понедельника» (1997), мультыплікацыйнай трылогіі «Трое из Простоквашино» і шматлікіх іншых. З’яўляецца аўтарам музыкі да болей чым 140 фільмаў — дакументальных, мастацкіх і мультыплікацыйных.
Сям’я
Жонка — Сявіль Крылатава (1936 г. нар.), юрыст. Сын — Павел Крылатаў (1958 г. нар.), кінасцэнарыст, аўтар сцэнарыяў да фільмаў «Бабнік», «Паварот ключа» і інш. Дачка — Марыя Крылатава (1965 г. нар.) — музыказнаўца паводле адукацыі, прысвяціла сябе вывучэнню хрысціянства.
Воўка
Во́ўка (, Волка) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўскага сельсавета.
NGC 6014
NGC 6014 (іншыя абазначэнні — IC 4586, UGC 10091, MCG 1-41-2, ZWG 51.7, IRAS15535+0604, PGC 56413) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Змяя.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Эпістэмалогія
Эпістэмалогія (ад грэч. ἐπιστήμη [эпіст'еме] веды + логія), Гнасеалогія (ад грэч. γνῶσις веды + логія) — вучэнне аб пазнанні; філасофскі тэрмін, які ўжываецца для абазначэння тэорыі навуковага пазнання. Вывучае суадносіны суб'екта і аб'екта ў працэсе пазнавальнай дзейнасці, магчымасці і межы пазнання свету чалавекам, шляхі і сродкі дасягаення ісціны.
У навуковы ўжытак увёў шатландскі філосаф Дж.Фер’е («Асновы метафізікі», 1854 г.), які падзяляў філасофію на анталогію і эпістэмалогію. У дачыненні да гісторыі — тэорыя гістарычнага пазнання.
Гнасеалогія даследуе: месца і ролю ведаў у адносінах чалавека да сусвету, у развіцці індывідуальнасці чалавека (асобы) і ў эвалюцыі грамадства, яго трансфармацыі; асаблівасці пазнання як спецыялізаванай дзейнасці і шляхі яго ўваходжання ў іншыя віды дзейнасці; суадносіны пачуццёвага і рацыянальнага ў працэсе пазнання, перадумовы і крытэрыі сапраўднасці ведаў, суадносіны паміж ісціннасцю і памылковасцю апошніх.
Гісторыя вучэння фактычна пачынаецца з пытання аб тым, што такое веды, чым яны забяспечваюцца (пачуццямі ці розумам). Платон сцвярджаў, што сапраўдныя веды маюць агульнаабавязковы характар, г. зн. не залежаць ад індывідуальных асаблівасцей суб'екта. Арыстоцель абгрунтоўваў тэзіс пра адзінства ведаў і прадмета пазнання, пра лагічную структуру пазнавальнага працэсу. У XVII—XVIII ст. Ф. Бэкан, Р. Дэкарт, Г. Лейбніц, Д. Дзідро і інш. раскрылі вялікую ролю навуковых метадаў, своеасаблівасць спалучэння пачуццёвых і рацыянальных момантаў у пазнавальным працэсе, суадносіны з рэчаіснасцю. Прадстаўнікі нямецкай класічнай філасофіі ХІХ ст. (І. Кант, Г. Гегель і інш.) абгрунтавалі неабходнасць пераадолення разрыву паміж гаасеалагічнай і анталагічнай праблематыкай, дыялектычнае адзінства эмпірычнага і рацыянальнага ў працэсе пазнання, наяўнасць узаемапераходаў гэтых катэгорый, узаемасувязь тэарэтычнага і практычнага розуму. Марксісцкая гнасеалогія асабліва падкрэслівала дзейсную прыроду пазнання, ролю практыкі як асновы і крытэрыю сапраўднасці ведаў, значэнне пазнання ў перабудове навакольнага асяроддзя, перш за ўсё сацыяльнай рэчаіснасці. Філасофская фенаменалогія (Э. Гусерль і інш.) лічыць, што найбольш фундаментальнай характарыстыкай пазнавальнага працэсу з'яўляецца інтэнцыяльнасць — скіраванасць свядомасці на прадмет пазнання. У сярэдзіне і канцы ХХ ст. прадстаўнікі аналітычнай філасофіі (Б. Расел, Дж. Мур, Р. Карнап і інш.) прааналізавалі месца і ролю знакава-сімвалічных сродкаў навуковага мыслення, спосабы верыфікацыі навуковых ведаў. Усё большае значэнне аддаецца распрацоўцы агульнаметадалагічных праблем развіцця навукі, яе сацыяльнай прыроды.
Тыпалогія і асаблівасці
З пункту гледжання таго, якія праблемы знаходзяцца ў фокусе ўвагі пры даследаванні, адрозніваюць класічную і некласічную эпістэмалогію; для кожнага з названых тыпаў характэрныя пэўныя асаблівасці.
Асаблівасці некласічнай эпістэмалогіі
У канцы XX стагоддзя пачала фарміравацца так званая некласічная эпістэмалогія, даволі радыкальна адрозная ад класічнай. Глабальныя змены ў сучаснай культуры загадваюць новае разуменне ведання і пазнання разам з іншым стаўленнем эпістэмалогіі да іншых навуках; адпаведна, змяняюцца праблематыка і метады, якія выкарыстоўваюцца ў даследаваннях. Некласічная эпістэмалогія характарызуецца наступнымі асаблівасцямі:
Тэорыя пазнання на працягу многіх стагоддзяў развівалася ў рамках філасофіі. На думку М. А. Розава, важнай тэндэнцыяй сучаснай эпістэмалогіі з'яўляецца распрацоўка навуковага падыходу да даследавання працэсаў пазнання. У вывучэнні чалавечага пазнання, як гэта адбылося, напрыклад, з фізікай або біялогіяй, паступова вылучаюцца праблемы, даступныя для даследавання навуковымі метадамі, і фарміруецца асобная навука аб чалавечым спазнаньні. У ёй, як і ў любой навуцы, павінны праводзіцца эмпірычныя даследаванні і павінны развівацца тэарэтычныя ўяўленні, якія тлумачаць эмпірычны матэрыял
Гісторыя эпістэмалогіі
Пазнанне ўвогуле і навуковае пазнанне у прыватнасці зрабілася прадметам асабліва пільнай увагі філосафаў задоўга да з'яўлення «эпістэмалогіі/гнасеалогіі».
Антычная філасофія
Адным з першых эпістэмалагічную праблему ставіць Парменід, уводзячы адрозненні паміж ісцінай і меркаваннем. Ісціна — гэта веданне быцця, таму яе галоўнымі крытэрыямі з'яўляюцца несупярэчлівасць, нязменнасць і пазачасавай. Сакрат распрацоўвае адзін з першых метадаў пазнання — майеўтыку — які абапіраецца на ўяўленне аб перадіснаванні ісціны, якая схавана ад канкрэтнага суб'екта яго меркаваннем. Платон тлумачыў сапраўднае веданне як успамін, магчымы з прычыны былой датычнасьці душы да свету ідэй. Арыстоцель закладвае асновы рацыяналізму, распрацоўваючы такі метад пазнання як аналітыка.
Сярэднявечная філасофія
Еўрапейская сярэднявечная філасофія разглядае веданне як ласку, выходную ад Бога. Бог сябе выяўляе ў стварэнні і ў адкрыцьці, таму эпістэмалогія становіцца герменеўтыкай — мастацтвам інтэрпрэтацыі Бібліі. Арыген распрацоўвае вучэнне аб трох узроўнях разумення. Схаласты распрацоўваюць канцэпцыю дэдуктыўнага спосабу атрымання ведаў.
Новаеўрапейская філасофіі
У новаеўрапейскай філасофіі ажыццяўляецца г. зв. гнасеалагічны паварот, гэта значыць пытанні пазнання становяцца цэнтральнай тэмай філасофіі. Тут канкуруюць традыцыі рацыяналізму (Дэкарт, Лейбніц) і эмпірызму (Бэкан, Лок, Юм), першая з якіх працягвае схаластычную традыцыю дэдуктыўнага пазнання, а другая сцвярджае тэзіс, згодна з якім усякае веданне адбываецца з вопыту.
Неакантыянства
Толькі да канца XIX стагоддзя тэрмін «гнасеалогія» уваходзіць ва ўжытак у якасці абазначэння асаблівай навукі, асаблівай вобласці даследаванняў. Канстытуяванне гнасеалогіі ў асаблівую навуку і гістарычна, і па сутнасці звязана з шырокім распаўсюджваннем неакантыянства, якое на працягу апошняй трэці XIX стагоддзя становіцца найбольш уплывовым напрамкам філасофскай думкі Еўропы і ператвараецца ў афіцыйна прызнаную школу прафесарска-універсітэцкай філасофіі спачатку ў Германіі, а потым ва ўсіх тых раёнах свету, адкуль па традыцыі ездзілі ў германскія ўніверсітэты людзі, адчайна спадзяваліся атрымаць там сур'ёзную прафесійна-філасофскую падрыхтоўку.
Своеасаблівай рысай неакантыянства была спецыфічная форма праблемы пазнання, якая, нягледзячы на ​​ўсе рознагалоссі паміж рознымі адгалінаваннямі школы, зводзіцца да наступнага: «…вучэнне пра веданне, высвятляе ўмовы, дзякуючы якім становіцца магчымым бясспрэчна існае веданне, якое ў залежнасці ад гэтых умоў усталёўвае межы, да якіх можа распасцірацца якое б там ні было веданне і за якімі адкрываецца вобласць аднолькава недаказальных меркаванняў, прынята называць «тэорыяй спазнання» ці «гнасеалогіяй»… Вядома, тэорыя пазнання разам з толькі што названай задачай мае права паставіць сабе яшчэ і іншыя — дадатковыя. Але, калі яна хоча быць навукай, якая мае сэнс, то перш за ўсё яна павінна займацца высвятленнем пытання аб існаванні або неіснаванні межаў ведаў…».
Дадзенае вызначэнне, якое належыць рускаму неакантыянцу А. І. Увядзенскаму, дакладна і выразна паказвае асаблівасці навукі, якую «прынята называць» гнасеалогіяй у літаратуры неакантыянскага напрамку і ўсіх тых школ, якія ўзніклі пад яго пераважным уплывам.
Марксізм
Развіваючы пункт гледжання Гегеля, марксізм разглядае логіку роўнай тэорыі пазнання. З гэтага пункту гледжання логіка з'яўляецца не чым іншым, як тэорыяй, якая высвятляе ўсеагульныя схемы развіцця пазнання і пераўтварэнні матэрыяльнага свету грамадскім чалавекам. Як такая, яна і ёсць тэорыя пазнання; усякае іншае вызначэнне задач тэорыі пазнання непазбежна прыводзіць да той ці іншай версіі кантыянскага прадстаўлення. На думку Ф. Энгельса, «…з усёй ранейшай філасофіі самастойнае існаванне захоўвае яшчэ вучэнне пра мысленне і яго законах — фармальная логіка і дыялектыка. Усё астатняе ўваходзіць ў станоўчую навуку аб прыродзе і гісторыі» (Маркс К., Энгельс Ф. Мн. 2-е выд., Т, 20, с. 25). Марксізм мяркуе, што спецыфічна чалавечае адлюстраванне свету ў свядомасці — гэта пазнавальнае адлюстраванне, таму, як падкрэсліваў У. Ленін, тэорыя пазнання павінна абапірацца на шырокае філасофскае абагульненне антагенезу і філагенезу пазнання, на аналіз гісторыі пазнання і культуры ў цэлым.
Сучасная філасофія
У сучаснай філасофіі эпістэмалогія разбіваецца на дзве плыні:
Тэорыі пазнання
Тэорыя пазнання, або гнасеалогія — раздзел філасофіі, які вывучае ўзаемаадносіны суб'екта і аб'екта ў працэсе пазнавальнай дзейнасці, стаўленне веды да рэчаіснасці, магчымасці пазнання свету чалавекам, крытэрыі праўдзівасці і дакладнасці веды. Тэорыя пазнання даследуе сутнасць пазнавальнага адносіны чалавека да свету, яго зыходныя і ўсеагульныя падставы.
Тлумачэнне і разуменне
Праблема тлумачэння і разумення вынікае з праблемы суадносінаў веры і веды, дзе вера паступова саступае месца інтуіцыі. Тлумачэнне заснавана на лагічнай мадэлі падзеі, пабудаванай па аналогіі з іншымі падзеямі. Разуменне мае на ўвазе інтуітыўнае пазнанне падзеі ў яго унікальнасці і непаўторнасці.
Паданія
Паданія (італ. Padania) — назва П’емонта, Ламбардыі і іншых паўночных абласцей Італіі (Паданская раўніна), дзе распаўсюджаны паўночнаітальянскія мовы (ламбардская, венецкая, п'емонцкая, лігурская, эмільяна-раманьёльская). Утворана ад лацінскай назвы галоўнай паўночнаітальняскай ракі По — Padus.
Гэты кніжны тэрмін увайшоў у шырокі ўжытак у 1990-я гады, калі партыя сепаратыстаў Ліга Поўначы запатрабавала аддзялення Паданіі ад аграрнага Поўдня, стварыла «ценявы» парламент у Мантуі і правяла падабенства выбараў у яго.
Сафіеўка (Паўладарская вобласць)
Сафіеўка — былое сяло ў Шчарбакцінскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Скасавана 22 лістапада 2017 года. Уваходзіла ў склад Сасноўскай сельскай акругі. Код КАТА — 556857700.
Бухтармінцы
Бухтармінцы, або каменшчыкі — этнаграфічная група рускіх, па паходжанні — стараверы паволжскіх і цэнтральных рускіх губерній, якія бяжалі ад ніканаўскіх рэформ у Сібір. Пасяліліся ў гарах («у камнях») па рэкам Бухтарма і Уймон на Алтаі (на тэрыторыі сучаснага ўсходняга Казахстана). У сувязі з цяжкадаступнасцю мясцовасці бухтармінцы доўгі час заставаліся невядомымі ўладам і толькі ў 1791 годзе былі афіцыйна ўключаны ў рускае падданства.
Даніла Афанасьевіч Баратынскі
Даніла Афанасьевіч Баратынскі (Даниил Афанасьевич Боря́тинский; ? — пасля 1688) — рускі вайсковы дзеяч.
Бухтармінцы
Шматлікія элементы матэрыяльнай і духоўнай культуры бухтармінцаў адрозніваліся захаваннем шэрагу архаічных рыс, што з’яўляецца вынікам пражывання іх у цяжкадаступных горных далінах у адрыве ад асноўнага масіва рассялення рускага народа і замкнутага ладу жыцця.
Даніла Афанасьевіч Баратынскі
Біяграфія
Паходзіў з роду князёў Баратынскіх. Нарадзіўся ў сям’і Афанасія Сямёнавіча.
Сафіеўка (Паўладарская вобласць)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 372 чалавекі (178 мужчын і 194 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 72 чалавекі (34 мужчыны і 38 жанчын).
Даніла Афанасьевіч Баратынскі
Біяграфія
У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў у 1659 годзе 3-і ваявода ў Смаленску. У 1662 годзе ў Смаленску таварыш князя П. А. Далгарукава, быў пасланы ваяваць пад Полацк. У 1664 годзе ваявода, пасланы пад Віцебск. У 1665 годзе ваявода ў Вялікіх Луках. У 1665 годзе ў Віцебску з Наўгародскім палком. 3 1688 года баярын.
Бухтармінцы
У выніку кантактаў (у тым ліку шлюбных) з мясцовымі этнасамі (казахамі і алтайцамі) часткова змяніліся некаторыя элементы культуры і быта (напрыклад, з’явіліся шаравары ў жанчын, арнамент).
Брала-дзі-Прэгола
Брала-дзі-Прэгола (Brallo di Pregola) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Павія.
Насельніцтва складае 776 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 16 чал./км². Займае плошчу 46 км². Паштовы індэкс — 27050. Тэлефонны код — 0383.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Андрэй Іванавіч Яроменка
Андрэ́й Іва́навіч Яро́менка (, с. Маркаўка, цяпер Луганскай вобласці —, ) — Маршал Савецкага Саюза (1955), Герой Савецкага Саюза (1944), кандыдат у члены ЦК КПСС. У Савецкай Арміі з 1918 года. Адзін з найслынных палкаводцаў Вялікай Айчыннай вайны і Другой сусветнай вайны ў цэлым.
Сяхновіцкі крухмальны завод
Сяхно́віцкі крухмальны завод — прадпрыемства, якое дзейнічала з 1903 па 1920-я гады ў вёсцы Сяхновічы Кобрынскага павета (цяпер Вялікія Сяхновічы ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі).
У 1908—1920 гадах меў паравы лакамабіль. У 1913 годзе працавала 12 рабочых, выраблена 25 тысяч пудоў крухмалу. Пры заводзе была сыраварня. Сыравіна пастаўлялася з маёнтка памешчыка.
Падканюшы літоўскі
Падканюшы літоўскі (vice-praefectus stabuli) — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім, які наглядаў за вялікакняскімі табунамі і стайнямі, кіраваў конюхамі. Урад вядомы з пачатку 17 стагоддзя. Першапачаткова прызначаўся канюшым, пазней — вялікім князем.
Падканюшымі літоўскімі былі:
Аднадворцы
Аднадворцы — катэгорыя дзяржаўных сялян у Расійскай імперыі.
Утварылася з нашчадкаў служылых людзей, якія ў 16-17 ст. сяліліся на паўднёвых мяжах Рускай цэнтралізаванай дзяржавы для яе абароны ад набегаў крымскіх і астраханскіх татараў. У сувязі з перамяшчэннем мяжы на поўдзень апынуліся унутры краіны. Да сяр. 19 ст. налічвалася каля 1,3 млн аднадворцаў, на пач. 20 ст. пражывалі ў асноўным у Курскай, Тамбоўскай, Тульскай, Разанскай, а таксама інш. губерніях.
На тэрыторыі Беларусі ў 19 ст. у стан аднадворцаў, паводле закону ад 19.10.1831 г., залічвалі шляхту, якая не прайшла зацвярджэння дваранскіх правоў. Аднадворцы плацілі штогадовы падатак і падлягалі рэкруцкай павіннасці, большасць з іх не мела сваёй зямлі.
У 1868 аднадворцы пераведзены ў сельскія і гарадскія абшчыны і як асобная катэгорыя перасталі існаваць.
Бужа
Бу́жа — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. У басейне ракі Друйка, за 7 км у напрамку на паўночны захад ад горада Браслаў, каля вёскі Крукі. Уваходзіць у Браслаўскую групу азёр.
Катлавіна возера падпруднага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 12 м, пад лесам і хмызняком, заходнія разараныя. Вакол возера пойма шырынёй ад 8 м на поўначы да 250 м на паўднёвым-захадзе, сухая, моцна завалуненая, парослая хмызняком і сухадольнымі травамі. 16 астравоў агульнай плошчай 24,9 га. Каля берагоў і астравоў дно пясчанае, каля ўрэзу вады часта галечнікавае і камяністае. Возера эўтрофнае. Зарастае слаба. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці да 70 м. Злучана ручаямі (пратокамі) з азёрамі Саванар, Рака і Чэкуць.
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, плотка, краснапёрка, мянтуз, карп, карась, лінь, амур белы і іншыя рыбы.
Каля возера вёскі Бужаны, Мар’янполле.
Азёры Беларусі
На тэрыторыі Беларусі знаходзіцца больш за 10 тыс. азёр. Іх агульная плошча складае каля 2 тыс. км², агульны аб’ём вады — каля 6 км³. Азёр плошчай больш за 10 км² налічваецца 20.
Самае вялікае па плошчы возера Нарач (79,6 км²), самае глыбокае — Доўгае возера (глыбіня 53,7 м). Да найбольшых належаць азёры Асвейскае (52,8 км²), Чырвонае (40,8 км²), Лукомскае (37,7 км²), Дрывяты (36,1 км²) і інш. Найбольш азёр на поўначы краіны — у Беларускім Паазер’і і на поўдні — у Беларускім Палессі. У асобных раёнах (Браслаўскі, Ушацкі) пад азёрамі да 10 % тэрыторыі.
Многія азёры ўтвараюць групы або ланцужкі, звязаныя невялікімі рэкамі і пратокамі, у іх ліку Ушацкая група азёр, якая ўключае каля 40 азёр, сістэма Браслаўскіх азёр (больш за 50), якую звязвае рака Друйка.
Паходжанне
Катлавіны беларускіх азёр найчасцей маюць ледавіковае (пераважна на поўначы), рачное і карставае паходжанне. Азёры паўночнай часткі краіны звычайна размешчаны ў межах марэнных узвышшаў і раўнін на вышыні да 160—180 м над узроўнем мора. У большасці яны маюць добра выражаныя берагі, стромкія, высокія схілы.
Вылучаюцца наступныя тыпы ледавіковых катлавін:
Па ўсёй краіне, асабліва ў басейне рэк Дняпро і Прыпяць, шмат рачных азёр-старыц. Карставыя (Вулькаўскае, Свіцязь, Сомінскае возера, Лукаўскае возера і інш.) і суфазійныя катлавіны звязаны з вышчалочваннем вапнякоў, мелу, вымываннем гліністых часціц і прасадкай грунту. Самыя буйныя азёры Беларускага Палесся мелкаводныя. Гэта азёры-разлівы, якія ляжаць у плоскіх забалочаных паніжэннях і акружаныя тарфянымі балотамі (Чырвонае, Арэхаўскае, Олтушскае, Выганашчанскае возера і інш.).
Азёры паўночнай часткі краіны звычайна размешчаны ў межах марэнных узвышшаў і раўнін на вышыні да 160—180 м над узроўнем мора. У большасці яны маюць добра выражаныя берагі, стромкія, высокія схілы. Самыя буйныя азёры Беларускага Палесся ляжаць у плоскіх забалочаных паніжэннях і акружаныя тарфянымі балотамі (Чырвонае, Арэхаўскае, Олтушскае, Выганашчанскае і інш.).
Жыўленне
У водным жыўленні азёр Беларусі пераважаюць паверхневы сцёк і атмасферныя ападкі, роля падземных вод малазначная. Узровень вады ў азёрах на працягу года амаль пастаянны, звычайна вагаецца ад 1 да 1,5 м; вясной узровень вады павышаецца, зімой і летам паніжаецца.
Флора і фауна
Да азёрнай расліннасці належыць фітапланктон (больш за 500 відаў), прадстаўлены дыятомавымі і сінезялёнымі водарасцямі. Макрафіты ўтвараюць палосы расліннасці, найчасцей уздоўж берага.
Прадстаўнікі зоапланктону займаюць сярод жывёльных арганізмаў азёр самую нізкую ступень, найбольш пашыраны галінаставусыя, весланогія рачкі. Сярод насельнікаў дна (бентас) — малюскі, алігахеты, хіранаміды, ракападобныя. У азёрах Беларусі больш за 20 відаў прамысловых рыб, найбольш каштоўныя з іх: лешч, сазан, шчупак, судак. Прамысловае значэнне маюць таксама віды, што ўзнаўляюцца або папаўняюцца штучна (напр., еўрапейскі вугор).
Выкарыстанне
Азёры выкарыстоўваюцца як крыніцы і збіральнікі вады, для рыбалоўства і рыбагадоўлі, арашэння зямель, рэгулявання сцёку, добраўпарадкавання населеных пунктаў і стварэння воднарэкрэацыйных сістэм, турызму.
Кубік Рубіка
Кубік Рубіка — механічная галаваломка, вынайдзеная ў 1974 (запатэнтаваная ў 1975) венгерскім скульптарам і выкладчыкам архітэктуры Эрна Рубікам.
Гісторыя кубіка Рубіка пачалася 13 ліпеня 1944 у Будапешце.
У гэты дзень нарадзіўся Эрна Рубік. Яго бацька быў авіяінжынерам на заводзе ў Эстергоме, маці — паэтэса. У 1967 годзе Эрна скончыў тэхнічны ўніверсітэт у Будапешце па спецыяльнасці інжынер-будаўнік, працягнуў навучанне ў аспірантуры на скульптара і дызайнера. У 1971—1975 гадах працаваў архітэктарам, затым зноў вярнуўся ў акадэмію і атрымаў званне прафесара. Тады Эрна ніяк не мог утлумачыць студэнтам матэматычную тэорыю груп. Яна іх не захапляла. Займаючыся групамі, Рубік аднойчы зрабіў 27 драўляных кубікаў, размаляваў кожны ў шэсць колераў. Нечакана апынулася даволі цяжка скласці з іх адзін куб, каб кожная грань была афарбаваная ў свой колер. Сам Рубік біўся над задачай цэлы месяц.
Але самым складаным апынулася прыдумаць механізм — як прымусіць асобныя рознакаляровыя кубікі вольна круціцца на сваіх месцах, не парушаючы канструктыўнага адзінства ўсёй прынады? Перш чым заняцца будаўніцтвам вялікага куба 3х3х3, Рубік апрабаваў мадэлі 2х2х2, элементы якіх былі змацаваныя пругкімі гумовымі сцяжкамі. Зрэшты, даследаваліся магчымасці ўжывання магнітаў, складаных выступаў і паглыбленняў, але неабходнай волі перасоўвання кожнага элемента атрымаць не атрымоўвалася. Досвед паказаў, што падобныя варыянты непрацаздольныя. Натхненне прыйшло гультаяватым летнім днём, калі ў роспачы Рубік сядзеў на беразе Дуная і ўзіраўся ў прахалодныя бруі. Гісторыя гэтая нагадвае класічныя выпадкі навуковага азарэння — Ньютонавы яблык або архімедавую ванну.
Погляд творцы прыцягнула звычайная рачная галька. Падумалася, што яе вострыя грані са часам змываюцца плынню, пакуль яны не здабудуць простую і дасканалую форму. І Рубік вырашыў, як след абтачыць свае кубікі.
Натуральна, прыйшлося адкінуць усё лішняе. Як лёгка падлічыць, 26 маленькіх кубікаў маюць у агульнай складанасці 156 граняў. З іх Рубік адважна адсек больш ста і пакінуў усяго 54 вонкавыя грані: аднакаляровыя ў шасці цэнтральных кубікаў, двухколерныя ў дванаццаці бакавых, і трохкаляровыя ў васьмі кутніх.
На вакантнае месца адзінага «унутранага» кубіка быў змешчаны цыліндрычны замацавальны механізм, які быў трывала звязаны са ўсімі вонкавымі кубікамі, але дазваляў ім вольна круціцца адзін адносна другога.
Пры гэтым злучны механізм непасрэдна злучаны толькі з цэнтральнымі кубікамі, а вуглавыя і бакавыя трымаюцца за іх і адзін за аднога пры дапамозе выступаў сапраўды разлічанай формы. Геаметрыя куба такая, што яго элементы можна круціць толькі папластова, гранямі, дзевяць штук адразу, затое адносна любы з восяў каардынат. Натуральна, распрацоўка дасканалай сістэмы мацавання запатрабавала вызначанага часу, але гэта было ўжо справай тэхнікі.
Пабочным вынікам знойдзенай залатой сярэдзіны паміж шчыльнасцю змацавання і воляй перасоўвання з’явіўся тое невымоўнае храбусценне, пад акампанемент якога адбываюцца ўсе маніпуляцыі з кубікам Рубіка. Заўважым таксама, што новенькі і ўдосталь выкарыстаныя кубікі храбусцяць трохі па-рознаму.
Перш чым спыніцца на звыклых шасці колерах, Рубік апрабаваў «размалёўку» пры дапамозе лікаў і малюначкаў, але гэтыя варыянты апынуліся не занадта ўдалымі. Калі жа са ўсёй канструктарскай працай было нарэшце пакончана (у 1974-м), імгненна стала відавочнай унікальная асаблівасць цікавага прадмета.
Спачатку, пры налепцы на грані куба рознакаляровых налепак, яны рабіліся аднатоннымі. Але каштавала толькі трохі пакруціць свежы куб, і дамагчыся першапачатковай аднастайнасці станавілася вельмі складана. Для паспяховай зборкі патрабавалася сістэматызаваць варочанне. Рубік вырашыў задачу за месяц. Як высвятлілася пазней, пры хаатычным перасоўванні граняў яму не хапіла бы і ўсяго жыцця: магчымыя 43 квінцільёна розных расфарбовак граняў і адзіная — правільная. Калі нават круціць кубік на нерэальнай хуткасці 1000 пазіцый у секунду, то каб пераспрабаваць усе пазіцыі, запатрабуецца каля 1,3 мільярда гадоў!
У якасці першых зборшчыкаў галаваломкі выступалі сябры Рубіка і студэнты падведамнай Акадэміі.