cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Транспарт
Аспекты транспарту
У шырокім сэнсе, распрацоўка сетак — задача грамадзянскай інжынерыі і гарадскога планавання, распрацоўка транспартных сродкаў — механічнай інжынерыі і спецыялізаваных падзелаў прыкладной навукі, а кіраванне звычайна спецыялізавана ў межах той ці іншай сеткі, альбо датычыць даследавання кіравання ці сістэмнай інжынерыі.
Транспартныя вузлы
Транспартным вузлом завецца комплекс транспартных канструкцый у пункце стыку некалькіх тыпаў транспарта, што сумесна выконваюць аперацыі па абслугоўванні транзітных, мясцовых і гарадскіх перавозак грузаў і пасажыраў. Транспартны вузел як сістэма — сукупнасць транспартных працэсаў і сродкаў для іх рэалізацыі ў месцах стыкавання двух ці некалькіх магістральных тыпаў транспарта. У транспартнай сістэме вузлы маюць функцыю рэгулявальных клапанаў. Збой у працы аднаго такога клапана можа выклікаць да праблем для ўсёй сістэмы.
Найбуйны транспартны вузел Расіі — Масква. Тут перакрыжоўваюцца шляхі пяці тыпаў транспарта: у Маскве сыходзяцца 11 чыгуначных прамянёў, 15 аўтамагістраляў, 5 газаправодаў і 3 нафтаправода; тут ёсць тры рачных порта, пяць аэрапортаў і дзевяць вакзалаў. Іншы цікавы прыклад — Уладзівасток, дзе сканчаецца Транссібірская чыгунка і пачынаюцца шматлікія марскія шляхі.
Буйныя транспартныя вузлы заўсёды з'яўляюцца буйнымі гарадамі. Справа ў тым, што транспартныя вузлы літаральна прыцягваюць гандаль (эфект, які можна назіраць хоць бы на прыкладзе вакзалаў), тут зручна развіваць прамысловасць (няма праблем з пастаўкамі), ды і самі транспартныя тэрміналы ствараюць шмат працоўных месцаў. Шматлікія гарады паўсталі на скрыжаванні наземных ці водных шляхоў, гэта значыць як транспартныя вузлы, а іншыя дагэтуль існуюць за конт гэтай ролі. Першым чынам гэта гарады-парты, але ёсць і меней звыклыя прыклады. Так, горад Шэнан у Ірландыі асноўным чынам жыве за конт аэрапорта. Некаторыя гарады выконваюць ролю не грузавых, а пасажырскіх транспартных вузлоў, напрыклад, Сімферопаль у Крыме, куды з'язджаюцца шматлікія турысты, што перасаджваюцца там на транспарт, які дастаўляе іх у гарады крымскага ўзбярэжжа.
Транспарт і сувязь
Транспарт і сувязь могуць быць узаемазаменныя і ўзаемадапаўняльныя. Хоць замена досыць развітай сувяззю транспарта тэарэтычна з'яўляецца магчымай (замест асабістага візіту можна было б адправіць тэлеграму, патэлефанаваць, адправіць факс, электроннае паведамленне), але было выяўлена, што гэтыя спосабы камунікацыі ў рэальнасці спараджаюць больш узаемадзеянняў, у тым ліку асабістых. Рост у транспартнай сферы быў бы немагчымы без сувязі, якая жыццёва неабходна для развітых транспартных сістэм — ад чыгунак у выпадку неабходнасці двухбаковага руху па адной каляіне, да кіравання палётамі, дзе патрабуюцца веды пра месцазнаходжанне паветранага судна ў небе. Так, было выяўлена, што развіццё ў адной галіне выклікае рост у іншай.
Транспарт, энергія і навакольнае асяроддзе
Транспарт — адзін з асноўных спажыўцоў энергіі і адна з галоўных крыніц выкідаў двухвокісу вугляроду, парніковага газу, які ўзмацняе глабальнае пацяпленне. Чыннік гэтага — спальванне велізарных аб'ёмаў выкапнёвых тыпаў паліва (у асноўным нафтапрадуктаў, такіх як бензін, газа і дызельнае паліва) у рухавіках унутранага згарання наземных, паветраных і водных транспартных сродкаў.
Сярод іншых адмоўных прыкладаў уплыву транспарта на навакольнае асяроддзе можна назваць: забруджванне паветра выхлапнымі газамі і драбнюткімі цвёрдымі часціцамі, забруджванне грунтавых вод таксічнымі сцёкамі з аўтадарог, аўтамыек і стаянак аўтатранспарту, шумавое забруджванне, страта гарадской жыццёвай прасторы (да 50 % плошчы сучасных гарадоў прыпадае на дарогі, паркоўкі, гаражы і заправачныя станцыі) і разрастанне прыгарадаў, якія паглынаюць месцы рассялення дзікіх жывёл і сельскагаспадарчыя землі.
Грамадскі транспарт і безматорныя тыпы транспарта (напрыклад, пешы ход ці ровар) лічацца больш «экалагічнымі», бо іх уклад у пералічаныя праблемы значна менш а то і зусім нулявы. Транспартныя сродкі з электрычным прывадам (напрыклад, электрацягнікі ці гібрыдныя аўтамабілі) лічацца больш «кліматычна-нейтральнымі», чым іх аналогі на выкапнёвым паліве. Кліматычна-нейтральнага тэхналагічнага вынахаду (паліва ці рухавік) для самалётаў пакуль не існуе, але дырыжаблі прапануюцца ў якасці экалагічнай альтэрнатывы камерцыйнай авіяцыі.
Катэгорыі транспарта
Транспарт падзяляецца на тры катэгорыі: транспарт супольнага карыстання, транспарт несупольнага карыстання і асабісты ці індывідуальны транспарт. Транспарт супольнага карыстання не варта блытаць з грамадскім транспартам (грамадскі транспарт з'яўляецца падкатэгорыяй транспарта супольнага карыстання). Транспарт супольнага карыстання абслугоўвае гандаль (перавозіць тавары) і насельніцтва (пасажырскія перавозкі). Транспарт несупольнага карыстання — унутрывытворчы і ўнутрыведамасны транспарт. Нарэшце, асабісты транспарт — гэта легкавыя аўтамабілі, веласіпеды, яхты, прыватныя самалёты.
Персанальны аўтаматычны транспарт утварае новую катэгорыю, бо злучае ў сабе рысы гарадскога грамадскага транспарта і асабістага аўтатранспарту.
Водны транспарт
Водны транспарт дагэтуль захоўвае важную ролю. Дзякуючы сваім перавагам (водны транспарт — самы танны пасля трубаправоднага), водны транспарт цяпер ахоплівае 60-67 % агульнага сусветнага грузазвароту. Па ўнутраных водных шляхах перавозяць галоўным чынам масавыя грузы — будаўнічыя матэрыялы, вугаль, руду — перавозка якіх не патрабуе высокай хуткасці (тут адбіваецца канкурэнцыя з больш хуткімі аўтамабільным і чыгуначным транспартам). На перавозках праз моры і акіяны ў воднага транспарта канкурэнтаў няма (авіяперавозкі вельмі дарагія, і іх сумарная дзель у грузаперавозках нізкая), таму марскія судны перавозяць самыя розныя тыпы тавараў, але вялікую частку грузаў складаюць нафта і нафтапрадукты, звадкаваны газ, вугаль, руда.
Роля воднага транспарта ў пасажырскіх перавозках значна зменшылася, што звязана з яго нізкімі хуткасцямі. Выключэнні — хуткасныя судны на падводных крылах (якія часам бяруць на сябе функцыю міжгародных аўтобусаў-экспрэсаў) і судны на паветранай падушцы. Таксама вялікая роля паромаў і круізных лайнераў.
Надрадковы тэкст
Аўтамабільны транспарт
''Гл. поўны артыкул: Бязрэйкавы транспарт''
Аўтамабільны транспарт сёння — самы распаўсюджаны тып транспарта. Аўтамабільны транспарт маладзей чыгуначнага і воднага, першыя аўтамабілі з'явіліся пад канец XIX стагоддзя. Пасля Другой сусветнай вайны аўтамабільны транспарт пачаў ствараць канкурэнцыю чыгунцы. Перавагі аўтамабільнага транспарта — манеўранасць, гнуткасць, хуткасць. Грузавыя аўтамабілі перавозяць сёння практычна ўсе тыпы грузаў, але нават на вялікіх адлегласцях (да 5 і больш тыс. км) аўтацягнікі (грузавік-цягач і прычэп ці паўпрычэп) паспяхова канкуруюць з чыгункай пры перавозцы каштоўных грузаў, для якіх крытычна хуткасць дастаўкі, напрыклад прадукты, якія хутка псуюцца.
Асабісты аўтамабільны транспарт
''Гл. поўны артыкул: Асабісты аўтамабіль''
Абсалютная большасць сучасных аўтамабіляў — аўтамабілі індывідуальнага карыстання (легкавыя). Іх выкарыстоўваюць, як правіла, для паездак на адлегласці да двухсот кіламетраў.
Грамадскі аўтамабільны транспарт
Шырока распаўсюджаны таксама аўтобусы (шматмесцавыя пасажырскія аўтамабілі з ёмістасцю ад 10 пасажыраў). Для эксплуатацыі ў гарадах і прыгарадах цяпер выкарыстоўваюцца пераважна нізкападлогавыя гарадскія аўтобусы, а для міжгародных і міжнародных рэйсавых і турыстычных перавозак — міжгародныя і турыстычныя лайнеры. Апошнія адрозніваюцца ад гарадскіх мадэляў кампаноўкай з падвышаным узроўнем падлогі (для змяшчэння пад ім багажных адсекаў), камфартабельным салонам толькі з месцамі для сядзення, наяўнасцю дадатковых выгод (кухні, гардэроба, туалета). У сувязі з падвышэннем пад канец XX стагоддзея камфортнасці турыстычных аўтобусаў, яны даволі паспяхова канкуруюць у галіне перавозкі турыстаў з чыгункамі.
У гарадах распаўсюджана разнавіднасць аўтобуса з электрычным прывадам — тралейбус.
Перавагі і недахопы
Аўтамабільны транспарт патрабуе добрых дарог. Сёння ў развітых краінах існуе сетка аўтамагістраляў — шматпалосных дарог без скрыжаванняў, дзе дазволены хуткасці руху звыш ста кіламетраў у гадзіну.
Нягледзячы на перавагі, аўтамабільны транспарт мае шмат недахопаў. Легкавыя аўтамабілі — самы марнатраўны транспарт у параўнанні з іншымі тыпамі транспарта ў пераліку на выдаткі, неабходныя на перасоўванне аднаго пасажыра. Асноўная дзель (63 %) экалагічнай шкоды планеце належыць аўтатранспарту. Значная экалагічная шкода прычыняецца навакольнаму асяроддзю і грамадству на ўсіх стадыях вытворчасці, эксплуатацыі і ўтылізацыі аўтамабіляў, паліва, маслаў, покрывак, будаўніцтва дарог і іншых аб'ектаў аўтамабільнай інфраструктуры. У прыватнасці, вокіслы азоту і серы, якія выкідаюцца ў атмасферу пры спальванні бензіну, выклікаюць кіслотныя дажджы. Згодна з дадзенымі камітэта па экалогіі Дзяржаўнай Думы РФ, аўтамабільны парк Расіі да пачатку 2000 года склаў 27,06 млн транспартных сродкаў. Велічыня штогадовай экалагічнай шкоды ад функцыянавання транспартнага комплексу РФ складае 3,4 млрд долараў ЗША, ці прыкладна 1,5 % валавага нацыянальнага прадукта. Выкіды забруджвальных рэчываў у атмасферу ад аўтатранспартных сродкаў склалі 12 190,7 тыс. тон.
Чыгуначны транспарт
''Гл. поўны артыкул: Чыгуначны транспарт''
Чыгуначны транспарт быў адначасова і прадуктам, і маторам прамысловай рэвалюцыі. Узнікшы напачатку XIX стагоддзя (першы паравоз быў пабудаваны ў 1804 годзе), да сярэдзіны таго ж стагоддзя ён стаў самым важным транспартам прамысловых краін таго часу. Да канца XIX стагоддзя сумарная даўжыня чыгунак пераваліла за мільён кіламетраў. Чыгункі злучылі ўнутраныя прамысловыя раёны з марскімі портамі. Уздоўж чыгунак вырасталі новыя прамысловыя гарады. Аднак пасля Другой сусветнай вайны чыгункі пачалі губляць сваё значэнне. На грузавых перавозках яна не вытрымлівала канкурэнцыі аўтамабільнага транспарта, на пасажырскіх — самалётаў (на вялікіх адлегласцях) і асабістага аўтамабіля (на кароткіх адлегласцях). Аднак калапсу чыгунак, як прадказваў шмат хто ў пяцідзесятых-шасцідзесятых гадах, не адбылося. Чыгункі маюць шмат пераваг — высокую грузападымальнасць, надзейнасць, параўнальна высокую хуткасць. Цяпер па чыгунках перавозяць самыя розныя грузы, але галоўным чынам — масавыя, такія як сыравіна, сельгаспрадукцыя. З'яўленне кантэйнераў, якія палягчаюць перагрузку, таксама падвысіла канкурэнтаздольнасць чыгунак. На сённяшні дзень самай доўгай працягласцю чыгунак валодаюць ЗША, а самай густой сеткай (км чыгункі на квадратны км тэрыторыі) валодае Германія.
Больш таго, пачынальна з апошняга дзесяцігоддзя XX стагоддзя чыгункі перажываюць своеасаблівы рэнесанс. Спачатку ў Японіі, а зараз і ў Еўропе была створана сістэма хуткасных чыгунак, якія дазваляюць рух з хуткасцямі да трохсот кіламетраў у гадзіну. Такія чыгункі сталі сур'ёзным канкурэнтам авіяліній на невялікіх адлегласцях. Па-ранейшаму высокая роля прыгарадных чыгунак і метрапалітэнаў. Электрыфікаваныя чыгункі (а да цяперашняга часу большасць чыгунак з інтэнсіўным рухам электрыфікавана) нашмат экалагічней аўтамабільнага транспарта. Найбольш электрафікаваны чыгункі ў Швейцарыі (да 95 %), у Расіі ж гэты паказчык даходзіць да 47 %.
Спецыялізаваная лёгкая чыгунка, што ўжываецца ў якасці гарадскога пасажырскага транспарта, завецца трамваем.
Паветраны транспарт
''Гл. поўны артыкул: Паветраны транспарт''
Паветраны транспарт — самы хуткі і ў той жа час самы дарагі тып транспарта. Асноўная сфера ўжывання паветранага транспарта — пасажырскія перавозкі на адлегласцях звыш тысячы кіламетраў. Таксама ёсць і грузавыя перавозкі, але іх дзель вельмі нізкая. Галоўным чынам авіятранспартам перавозяць хуткапсавальныя прадукты і асабліва каштоўныя грузы, а таксама пошту. У шматлікіх цяжкадаступных раёнах (у гарах, раёнах Крайняй Поўначы) паветранаму транспарту няма альтэрнатыў. У такіх выпадках, калі ў месцы пасадкі адсутнічае аэрадром (напрыклад, дастаўка навуковых груп у цяжкадаступныя раёны) выкарыстоўваюць не самалёты, а верталёты, якія не маюць патрэбы ў пасадкавай паласе. Вялікая праблема сучасных самалётаў — шум, што яны вырабляюць падчас узлёту, які значна псуе якасць жыцця насельнікаў размешчаных побач з аэрапортамі раёнаў.
Сёння словы авіяцыя і паветраны транспарт фактычна сталі сінонімамі, бо паветраныя перавозкі ажыццяўляюцца вылучна паветранымі суднамі цяжэй паветра. Аднак першыя паветраныя судны былі лягчэй паветра. У 1709 годзе быў запушчаны першы паветраны шар. Зрэшты, паветраныя шары не мелі кіравання. Да канца XIX стагоддзя дамінаваць у паветры сталі велізарныя паветраныя караблі — дырыжаблі. Іх залатое стагоддзе прыйшлося на першую палову XX стагоддзя, калі пасажырскія дырыжаблі здзяйснялі рэгулярныя пералёты паміж Еўропай і Амерыкай. Эпоха дырыжабляў скончылася ў 1937 годзе, калі прама ў аэрапорце Нью-Ёрка згарэў нямецкі пасажырскі дырыжабль-лайнер «Гіндэнбург». Пад канец XX стагоддзя аднавілася цікавасць да дырыжабляў: зараз замест выбуханебяспечнага вадароду ўжываецца інертны гелій, дырыжаблі хоць і шмат павольней самалётаў, але затое нашмат эканамічней. Тым не менш дагэтуль сфера іх ужывання застаецца маргінальнай: рэкламныя і забаўляльныя палёты, назіранне за дарожным рухам. Дырыжаблі таксама прапануюцца ў якасці кліматычна-прымальнай альтэрнатывы самалётам.
Конны транспарт
Выкарыстанне жывёл для перавозкі людзей і грузаў вядома са старажытных часоў. Людзі могуць ездзіць на некаторых жывёлах конна ці запрагаць паасобку ці групамі ў фурманкі (фурманкі, абозы) ці санкі для перавозкі грузаў ці пасажыраў, альбо наўючваць іх. У якасці транспартных сродкаў выкарыстоўваліся: коні, валы, сланы, вярблюды, ламы, сабакі.
Трубаправодны транспарт
Трубаправодны транспарт даволі незвычайны. Ён не мае транспартных сродкаў, дакладней, сама інфраструктура «па сумяшчальніцтве» з'яўляецца транспартным сродкам. Трубаправодны транспарт танней чыгуначнага і нават воднага. Ён не патрабуе вялікага персанала. Асноўны тып грузаў — вадкія (нафта, нафтапрадукты) ці газападобныя. Трубы ўкладваюць на зямлі ці пад зямлёю, а таксама на эстакадах. Рух грузу ажыццяўляюць помпавыя станцыі.
Існуюць эксперыментальныя трубаправоды, у якіх цвёрдыя сыпкія грузы перамяшчаюцца ў змяшаным з вадой выглядзе. Іншыя прыклады трубаправода для цвёрдых грузаў — пнеўмапошта, смеццеправод. Самы паўсядзённы тып трубаправоднага транспарта — вадаправод і каналізацыя.
Вада, хмель і солад
«Вада, хмель і солад» — студыйны альбом гурта «Стары Ольса», выдадзены ў 2017 годзе.
Крытыка
Музычны крытык Ягор Цывілька адзначыў, што «атрымаўся вясёлы, жвавы праграмны альбом для аматараў піва і сярэдневечных танцаў». Музычны журналіст Мікалай Янкойць лічыць, што «новы дыск гучыць дастаткова цэльна, добра сыграны, нядрэнна запісаны, і ён абавязкова спадабаецца фанатам гурта». Музычны крытык Зміцер Безкаравайны мяркуе, што «дыск цалкам апраўдвае сябе: добры набор песень з патрэбнай дозай весялосці і праніклівасці, дбайныя аранжыроўкі і ідэальны гук». Музычны журналіст Конрад Ярафееў адзначыў, што «чарговы альбом калектыва гучыць у эстэтыцы галівудскага камерцыйнага сярэднявечча».
Спіс аб’ектаў PGC (1772001—1773000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1772001—1773000)
Чхонджы
Чхонджы або Цяньчы (кар. 천지, кіт. 天池, вядома таксама як Нябеснае возера) — кратарнае возера, размешчанае на мяжы КНДР і Кітая. Знаходзіцца ў кальдэры вулканічнай гары Пэктусан, якая з'яўляецца часткай хрыбта Чанбайшань.
З 1979 возера ўваходзіць у склад міжнароднага біясфернага запаведніка.
Апісанне
Нябеснае возера занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса як самае высокае кратарнае возера ў свеце — вышыня паверхні вады складае 2189 м. Возера мае плошчу 9,82 км², з сярэдзіны кастрычніка па сярэдзіну чэрвеня водная паверхня пакрыта лёдам. Вада вельмі празрыстая. У возеры водзіцца некалькі відаў рыб.
Кратар утварыўся ў выніку моцнага вывяржэння ў 969 годзе (± 20 гадоў). Берагі возера вельмі стромкія. Сілкаванне дажджавое, сцёк вады адбываецца праз раку Эрдаабайхэ, якая з’яўляецца адным з прытокаў Сунгары.
Порта-франка
Порта-франка (porto franco — свабодны порт) — порт (або яго пэўная частка, порта-франкаўская зона), які карыстаецца правам бязмытнага ўвозу і вывазу тавараў. Порта-франка не ўваходзіць у склад мытнай тэрыторыі дзяржавы. Часта ствараецца пры стварэнні новага порта з мэтай прыцягнення грузаў і павелічэння тавараабароту. Большасць міжнародных аэрапортаў маюць аналагічныя зоны, хоць яны, як правіла, называюцца інтэрнацыянальнай ці мытнай зонамі (гл. таксама duty free).
Сатэрленд
Са́тэрленд — адзін з самых высокіх вадаспадаў у Новай Зеландыі. Ён знаходзіцца на Паўднёвым востраве ў нацыянальным парку Fiordland. Хоць Сатэрленд часта згадваецца як самы высокі вадаспад у Новай Зеландыі, вадаспад Браўн падае каскадам з вышыні 843 м.
Людміла Уладзіміраўна Лузан
Людміла Уладзіміраўна Лузан (, Івана-Франкоўск, Украіна) — украінская вяслярка на байдарках і каноэ. Сярэбраны і бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2020 года, двухразовая чэмпіёнка Еўропы, шматразовы прызёр чэмпіянатаў Еўропы.
Археаіхтыялогія
Археаіхтыялогія — галіна археазаалогіі. якая вывучае рэшткі рыб. Устанаўленне па касцях і лусцы відаў, памераў, узросту рыб дазваляе рэкаструяваць змяненні ў складзе іхтыяфауны, экалагічныя ўмовы існавання, тып харчавання старажытнага чалавека, спосабы лову, ролю промыслу ў гаспадарчым жыцці. Першыя даследаванні былі зроблены ў сярэдзіне XIX ст. ў Швейцарыі, Даніі, Нідэрландах, Расіі (К. Кеслер — неаліт Ладажскага возера). Важнае значэнне для развіцця археаіхтыялогіі мела заснаванне ў 1981 г. у г. Капенгаген Рабочай групы па вывучэнні касцявых рэшткаў рыб пры Міжнародным савеце па археазаалогіі, які аб’ядноўвае каля 150 даследчыкаў з розных краін. Першапачаткова беларускія матэрыялы з Гродна, Ваўкавыска, гарадзішча Чаплін вывучаліся на біялагічным факультэце Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава ў 1960-я гады. Даследаванні ў археаіхтыялогіі з канца 1990-х гадоў праводзяцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі (вызначэнне касцей) і Інстытуце заалогіі НАН Беларусі (вызначэнне лускі). У беларусі налічваецца каля 50 іхтыялагічных калекцый з археалагічных помнікаў каменнага веку, жалезнага веку і ранняга сярэдневякоўя (гарадзішчы Рацюнкі, Клішына, Мікольцы), раннефеадальных гарадоў, замкаў і вясковых паселішчаў (Гомель, Маскаўцы, Свіслач, Слабодка, Тураў і інш.).
Карчоўскі сельсавет
Назву Карчо́ўскі сельсавет маюць:
Дразацын
Дразацын — гэта антымікробны пептыд, які складаецца з 19 амінакіслот. Упершыню быў вылучаны з гемалімфы пладовай мушкі, пазней было паказана, што яго маюць усе мушкі роду. Дразацын у першую чаргу актыўны супраць грамадмоўных бактэрый. Падобна антымікробным пептыдам піракарыцыну і абаэцыну, дразацын звязваецца з ДНК бактэрый, інгібіруючы клетачны механізм і рэплікацыю. У Drosophila melanogaster наяўнасць Д. важліва для абароны ад інфекцыі Enterobacter cloacae.
Машыў
Машыў (Маші́в, Maszów) — вёска ў Любамльскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
IC 3594
IC 3594 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Суні (муніцыпалітэт)
Суні (Suni) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арыстана.
Насельніцтва складае 1237 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 26 чал./км². Займае плошчу 47 км². Паштовы індэкс — 8010. Тэлефонны код — 0785.
Археалагічная камісія пры Наркам асветы Літ-БелССР
Археалагічная камісія пры Наркам асветы Літ-БелССР. Заснавана 25 сакавіка 1919 г. паводле пастановы ўрада Літ-БелССР для каардынацыі і кіраўніцтва ўсімі даследаваннямі гістарычных і археалагічных помнікаў на тэрыторыі рэспублікі. Асноўныя мэты: пошук помнікаў, іх навуковае вывучэнне, сістэматызацыя і ацэнка, публікацыя атрыманых звестак, ахова гістарычнай і культурнай спадчыны. Камісія атрымала права ствараць даследчыя экспедыцыі, выдаваць навуковыя працы, распаўсюджваць археалагічныя веды сярод насельніцтва, кіраваць працай архіваў, бібліятэк, музеяў. Разгарнуць работу археалагічнай камісіі перашкодзіла акупацыя тэрыторыі Літ-БелССР польскімі войскамі летам 1919 г.
Суні (муніцыпалітэт)
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Паўночны палярны круг
Паўночны палярны круг — адна з пяці галоўных паралеляў, пазначаных на карце Зямлі.
Паўночны палярны круг пазначае паўднёвую мяжу вобласці палярнага дня. У любым месцы на поўнач ад яго Сонца відаць над гарызонтам на працягу 24 гадзін прынамсі адзін раз у год, а некалькі паўночней ёсць месцы, дзе, прынамсі адзін раз у год, яго не відаць над гарызонтам на працягу 24 гадзін. На шыраце палярнага круга гэтыя падзеі, адбываюцца роўна па адным разе ў год, у чэрвені і снежні ў дні сонцастаянняў. Яшчэ паўночней гэтыя падзеі працягваюцца даўжэй, напрыклад, на шыраце Мурманска Палярная Ноч працягваецца 40 сутак (Палярны Дзень — 61). Таксама гэтыя з’явы адбываюцца і ў вобласці Паўднёвага палярнага круга.
У сувязі з суровасцю клімату Арктыкі толькі невялікая колькасць людзей жыве за палярным кругам. Тры найбуйнейшых гарады, размешчаных за Паўночным палярным кругам, знаходзяцца ў Расіі: Мурманск (325 000 жыхароў), Нарыльск (205 000 жыхароў) і Варкута (85 000 жыхароў). Чацвёртым па колькасці жыхароў з’яўляецца нарвежскі горад Тромсё (62 000 жыхароў).
M106 (аб’ект Месье)
M106 (каталог Месье), таксама NGC 4258 — спіральная галактыка ў сузор’і Гончых Псоў.
Руда (Любамльскі раён)
Руда (Руда́, Ruda) — вёска ў Любамльскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Славацкі нацыянальны тэатр
Славацкі нацыянальны тэатр — тэатр у Браціславе, найстарэйшы ў краіне. Размешчаны ў двух будынках — гістарычным будынку тэатра, пабудаваным у 1884—1886 гг. на плошчы Гвездаслава, а таксама ў сучасным будынку, узведзеным у 2007 годзе на ўскрайку цэнтра горада паблізу берага Дуная.
Абаэцын
Абаецын - гэта багаты пралінам антымікробны пептыд, які быў вылучаны з гемалімфы пчол (Apis mellifera). Пептыд складаецца з 34 амінакіслот.
Бельская (значэнні)
Бельская — жаночае прозвішча і тапонім.
Жывыя выкапні
Жывыя выкапні, філагенетычныя рэлікты (ад relictus — «пакінуты») — зборная назва сучасных відаў раслін і жывёл, якія адносяцца да буйных таксонаў, што амаль цалкам вымерлі дзясяткі ці сотні мільёнаў гадоў назад. Жывыя выкапні, як правіла, з'яўляюцца палеаэндэмікамі, бо захаванне старажытных відаў станавіцца лягчэйшым пры ізаляцыі ад больш дасканалых канкурэнтаў ці драпежнікаў. Інтрадукцыя новых відаў на раней ізаляваныя тэрыторыі ў многіх выпадках прыводзіць да далейшага скарачэння арэала відаў жывых выкапняў.
У прыватнасці, адзначаецца рэзкае скарачэнне арэала дзюбагаловых (атрад Rhynchocephalia) гатэрый (Sphenodon punctatum), якія да з'яўлення еўрапейцаў засялялі ўсю Новую Зеландыю. Інтрадукаваныя ў Новай Зеландыі сабакі, кошкі і пацукі нанеслі сур'ёзную шкоду папуляцыі гатэрыі. Гэты від захаваўся толькі на невялікіх астраўках Новазеландскага архіпелага. Да іншых яркіх прадстаўнікоў жывых выкапняў можна аднесці кісцяпёрую рыбу (Crossopterygii) латымерыю і расліну гінкга (Ginkgo biloba).
Жывымі выкапнямі называюць таксама віды, якія застаюцца нязменнымі на працягу працяглага часу (персіставальныя віды). Прыкладамі такіх арганізмаў з'яўляюцца рачкі-шчытні Triops, арганізацыя якіх не падвяргалася прыкметным зменам з трыясавага перыяду (больш за 200 млн гадоў); двухстворкавыя малюскі Leda, Nucula, Modiolus, якія існуюць з каменнавугальнага перыяду (каля 300 млн гадоў); плечаногія (брахіяподы) Lingula, якія не зведалі змен з дэвонскага перыяду (каля 380 млн гадоў). Пры гэтым сярэдні час «жыцця» асобнага віду складае не больш за некалькі мільёнаў гадоў.
Влколінец
Влколінец (Vlkolínec) — жывапісная вёска ў Жылінскім краі Славакіі, цяпер частка горада Ружамберака, якая з'яўляецца тыповым узорам народнай архітэктуры паўночных Карпатаў. Плошча складае 7,97 км², а насельніцтва — 35 чалавек.
Влколінец прадстаўляе тыповую для Цэнтральнай Еўропы вёску з царквой, званіцай і школай 1860 года пабудовы ў цэнтры паселішча, забудаваную больш за 45 драўлянымі хатамі з чарапічным пакрыццём дахаў, якія маюць па два-тры пакоі. Хоць драўляная званіца, якая прымыкае да школы, адносіцца да 1770 года, царква Багародзіцы, пабудаваная ў барочным стылі, была збудавана толькі ў 1875.
2024 год у гісторыі кіно
2024 год будзе адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
Надзвычайная камісія БССР
Надзвыча́йная камі́сія па барацьбе́ з контррэвалю́цыяй, спекуля́цыяй і службо́вымі злачы́нствамі Белару́скай ССР быў утвораны ў снежні 1920 года на базе Мінскай губернскай надзвычайнай камісіі па барацьбе з контррэвалюцыяй, спекуляцыяй і службовымі злачынствамі. Пасля заканчэння Грамадзянскай вайны неабходнасць у спецыяльным органе, які меў надзвычайныя правы і паўнамоцтвы, адпала і НК была скасавана. Яе пераемнікам стала створанае 1 сакавіка 1922 года Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі.
Фінансавы дырэктар
Фінансавы дырэктар (CFO Chief Financial Officer) — адзін з вышэйшых кіраванцаў кампаніі, адказны за кіраванне фінансавымі патокамі бізнесу, за фінансавае планаванне і справаздачнасць. Вызначае фінансавую палітыку арганізацыі, распрацоўвае і ажыццяўляе меры па забеспячэнні яе фінансавай устойлівасці. Кіруе працай па кіраванні фінансамі зыходзячы са стратэгічных мэт і перспектыў развіцця арганізацыі, па вызначэнню крыніц фінансавання з улікам рыначнай кан’юнктуры. У тыповай схеме кіравання кампаніяй займае пасаду віцэ-прэзідэнта па фінансах і падсправаздачны прэзідэнту кампаніі ці генеральнаму дырэктару. Часта з’яўляецца членам савета дырэктараў.
Піракарыцын
Піракарыцын — гэта антымікробны пептыд, вылучаны з гемалімфы жука. Пептыд складаецца з 20 амінакіслот і ў асноўным актыўны супраць грамадмоўных бактэрый.
Сыльнэ (Любамльскі раён)
Сыльнэ (Си́льне, Silno) — вёска ў Любамльскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Сяргей Анатолевіч Мартынаў
Сяргей Анатолевіч Мартынаў (нар., Вярэя, Маскоўская вобласць, РСФСР) — беларускі спартсмен (кулявая стральба). Алімпійскі чэмпіён, удзельнік шасці Алімпійскіх гульняў.
Бронзавы прызёр Алімпіяд 2000 і 2004. Чэмпіён свету 2006 і 2010. Алімпійскі чэмпіён 2012 у стральбе з дробнакалібернай вінтоўкі з 50 метраў у становішчы лежачы.
Чэмпіён свету ў камандным заліку (Масква, Расія, 1990 г. ВМ; Мілан, Італія 1994 УП). Срэбны прызёр ў камандным заліку (Заграб, Харватыя, 1989 г. УП).
Чэмпіён Еўропы ў камандным заліку (Брно, Чэхія, 1993 г. ВМ), у асабістым заліку (Фінляндыя, 1990 г. ВМ).
Уладальнік Кубка свету (1989, 2000 г. ВМ).
Чэмпіён ІХ Спартакіяды народаў СССР (Масква, 1987 г.) ў асабістым заліку (УП) і бронзавы прызёр ў асабістым заліку (ВМ).
Палітычныя погляды
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.
Мартынаў
Мартынаў — рускае прозвішча, распаўсюджанае ў Беларусі і Расіі.
Новавадалажскі раён
Новавадалажскі раён (Нововодолазький район) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Харкаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Нава Вадалага (Нова Водолага).
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 33644 чалавекі, плошча — 1182,74 км².
Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 13 сельскіх саветаў.
Брэст
Назва
Упершыню згадваецца ў «Аповесці мінулых гадоў» пад назваю Бе́рестье, у гістарычных крыніцах таксама сустраюцца напісанні Бересте, Бересть , у нямецкіх летапісах Брэйзіка.
Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы.
Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод». Такое слова магло быць і ў мове яцвягаў, на старадаўняй тэрыторыі якіх цяперашняе Берасце. У Літве вядома паўтара дзясятка гідронімаў тыпу Brasta. Гэтая версія пацвярджаецца народным паданнем пра ўзнікненне Берасця, у якім фігуруе матыў гаці (броду) праз балота.
Гэтае паданне ў сярэдзіне XIX стагоддзя запісаў П. М. Шпілеўскі і ўключыў у кнігу «Падарожжы па Палессі і Беларускім краі». Згодна з паданнем, у няпамятныя часы купец са сваім таварам прабіраўся праз балоты, а каб прабрысці праз яго, загаціў гаць са ствалоў бярозы, заваліў балота бяростай (верхні белы слой бярозавай кары) і так займеў магчымасць прайсці. Месца ён назваў Берасцем. З увагі на балцкую brast-лексіку, у гэтым паданні матыў гаці можа быць ранейшым і больш аўтэнтычным, а матыў бяросты пазнейшым, народна-этымалагічным.
Тыпалагічная паралель берасцейскай назве — назва Браслаў, якая магла пайсці ад латышскага brasla «брод».
Згодна з іншай версіяй, тапонім «Берасце» ўтварыўся ад слова «бе́раст», «бе́расць» (дрэвавая ці куставая расліна сямейства вязавых ). Значэнне мае хутчэй за ўсё зборнае — бераставы гай. На думку географа В. Жучкевіча, назва горада таксама магла паходзіць ад слова «бяроста» — бярозавая кара. Існуюць таксама меркаванні, што назва горада паходзіць ад імя асабовага — Бераст.
У 1696 годзе сейм Рэчы Паспалітай скасаваў статус старабеларускай мовы як дзяржаўнай і такім чынам адкрыў шлях да татальнай паланізацыі. Назвы беларускіх паселішчаў запісваліся толькі графічнымі сродкамі польскай мовы ў характэрнай для яе фанетычнай і граматычнай формах. У такім выглядзе большасць з іх увайшла ў дзяржаўныя дакументы, на карты, выцесніўшы з пісьмовай і картаграфічнай практыкі спрадвечныя формы. Польскі варыянт назвы горада запісваўся як Brześć (вымаўляецца як Бжэсць), пазней, каб пазбегнуць блытаніны з польскім горадам Бжэсць Куяўскі (Brześć Kujawski), пачала выкарыстоўвацца назва Brześć Litewski (літар. Берасце Літоўскае). У лацінамоўных дакументах назвы абодвух гарадоў перадаваліся як Brest, вытворны прыметнік — як Brestensis, радзей Brescensis, часам Brzestensis. Старажытная лацінская форма, відаць, з’яўляецца вытворнай ад назвы польскага Бжэсця. У сучаснай лацінскай мове, якая выкарыстоўваецца як богаслужбовая і навуковая мова Каталіцкай царквы, аднавілі поўнагалосную форму тапоніма: дакументы Берасцейскай уніі выйшлі ў 1970 годзе пад назвай «Documenta Unionis Berestensis eiusque Auctorum (1590—1600)». На еўрапейскіх картах XVII—XVIII стагоддзяў Берасце пазначалася як Brizestije (Антверпен, 1612), Breßia al Brie∫tz (Амстэрдам, 1632), Bres∫ia (Амстэрдам, 1661), Brzesc (Лондан, 1799).
У складзе Расійскай імперыі ні дакументалісты, ні гісторыкі, ні картографы таксама не клапаціліся пра дакладнасць перадачы беларускіх айконімаў на рускую мову. Яны запазычвалі ўжо гатовыя польскія формы і запісвалі іх кірыліцкай графікай. У выніку неаднаразовай перадачы з адной мовы на іншую без уліку арыгінала шэраг беларускіх айконімаў увайшоў у гісторыю ў чужамоўнай ці скажонай форме, з неўласцівымі для іх гукавымі, граматычнымі і словаўтваральнымі рысамі, што нанесла вялікую шкоду ўсёй айканімічнай сістэме Беларусі. У пісьмовай практыцы замацаваліся паланізаваныя формы, так польскі варыянт назвы горада Brześć перанеслі ў рускую мову спачатку як Бржесть, што пазней трансфармавалася ў Брест. Гэтую трансфармацую назвы ў рускай мове зафіксавалі лічбы аб баявых дзеяннях у ваколіцах горада рускага палкаводца А. Суворава і іншых расійскіх чыноўнікаў: спачатку пісалі Бржесць, Бржесть, пазней Бржест і Брест.
Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай з’явілася назва Брестъ-Литовскъ (Брэст-Літоўск), пры гэтым даволі працяглы час паралельна ўжывалася форма Бржестъ. Адной з магчымых крыніц рускай формы Брест (Брэст) разглядаюцца дакументы часоў вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667), у якіх датычна Берасця паслядоўна ўжываецца назва Бресть жаночага роду.
Перад пачаткам Першай сусветнай вайны жыхары горада хадайнічалі перад Дзяржаўнай Думай Расійскай імперыі аб вяртанні гістарычнай назвы Берестье (Берасце). У выдадзеным у горадзе Я. Хмялеўскім даведніку «Календарь-Справочникъ гор. Брестъ-Литовска на 1912 годъ» адзначаецца, што першапачатковая старажытная назва горада «Бэресть» захавалася і па-ранейшаму жыве ў гаворцы мясцовых сялянаў:
Пасля далучэння да Польскай Рэспублікі ў 1921 годзе горад атрымаў назву Бжэсць над Бугам (Brześć nad Bugiem), якая праіснавала да 1939 года. Тым часам у БССР да сярэдзіны 1930-х гадоў і ў беларускай дыяспары на Захадзе дагэтуль ужываюць спрадвечную назву — Берасце. У час нямецкай акупацыі назва горада ў нямецкамоўных дакументах і шыльдах часцей за ўсё пісалася Brest-Litowsk (Брэст-Літоўск).
Ужо пасля 1939 года з рускай мовы ў беларускую была запазычана сучасная афіцыйная беларуская назва Брэст, якая не мае ў сабе кораню, ад якога пайшло першапачатковае імя горада, і застаецца ў беларускай мове ізаляванай і чужароднай. У вусных жа зносінах і зараз стабільна ўжываюцца формы (толькі з некаторымі гукавымі відазменамі), пад якімі горад згадваецца ў ранніх летапісах і іншых старажытнапісьмовых дакументах у сваім усходнеславянскім абліччы — Бе́расце, Бэ́рэсць, Бэ́рысць. У некаторых выданнях можна сустрэць варыянт Бярэсце, які, аднак, не адпавядае традыцыйнаму вымаўленню мясцовых жыхароў.
Ранняе Сярэднявечча
Археалагічныя даследаванні горада паказалі, што як пагранічная крэпасць і апорны пункт славянскай каланізацыі горад быў заснаваны ў канцы Χ стагоддзя. Агульнае аблічча матэрыяльнай культуры старажытнага Берасця пацвярджае яго заснаванне адным з усходне-славянскіх плямён — дрыгавічамі.
Адносна дакладнасці дат першага ўспаміну думкі гісторыкаў разыходзяцца. Дакладна вядома, што звязана першае ўпамінанне з падзеямі 1015—1019, калі кіеўскі князь Святаполк Уладзіміравіч вёў барацьбу за кіеўскі сталец са сваім братам наўгародскім князем Яраславам Уладзіміравічам. Упершыню ўпамінаецца пад 1019 годам. Такога пункту гледжання прытрымліваецца Пётр Лысенка, абапіраючыся на «Аповесць мінулых гадоў» і складзеныя на яе аснове пазнейшыя зборы, дзе пра паход 1017 года ў Пабужжа нічога не сказана. Другая група даследчыкаў — М. Карамзін, С. Салаўёў, Г. Лаўмянскі, Г. Штыхаў і інш. давяраюць сказанаму ў першым спісе Наўгародскага летапісу:.
Старажытнае Берасце, размешчанае на сутоку рэк, кантралявала водныя шляхі па Мухаўцу з усходу, ад дняпроўскага вялікага воднага шляху «з варагаў у грэкі» да Буга і па Бугу — шлях з поўдня, з Валыні — да Балтыйскага мора. З самага пачатку існавання Берасце адыгрывала ролю палітычнага, эканамічнага, адміністрацыйнага і культурнага цэнтра Пабужжа. Горад быў гандлёвым цэнтрам Старажытнарускай дзяржавы на мяжы з польскімі і літоўскім ўладаннямі. З прычыны прыгранічнага размяшчэння часта быў у цэнтры ваенных падзей. У 1020 годзе захоплены польскім князем Баляславам Храбрым. У 1022, 1031 і 1044 гадах кіеўскі князь Яраслаў Уладзіміравіч здзейсніў паходы да Берасця, які, як можна меркаваць, быў заняты палякамі.
Наступны ўспамін Бярэсця ў летапісе звязана з барацьбой Ізяслава Яраславіча з яго братамі Святаполкам і Усеваладам за кіеўскі сталец. У Уладзіміра Манамаха гаворыцца, што ў 1070-я гады яго, па даручэнні праціўнікаў Ізяслава , пасылалі пільнаваць Берасце, спалены палякамі. Пётр Лысенка лічыць, што гэта адбылося ў 1073 годзе, пасля таго як кіеўскі князь Ізяслаў Яраславіч быў выгнаны з Кіева і ўцёк да польскага караля Баляслава II Смелага.
У 1097 годзе вялікі князь кіеўскі Святаполк Ізяславіч выгнаў з Берасця валынскага князя Давыда Ігаравіча. У гэтых паведамленнях Берасце названы горадам, што азначае існаванне там абарончых збудаванняў.
Дзяцінец (трохвугольнай у плане формы, умацаваны з боку поля ровам, замляным валам і частаколам ), найбольш умацаваная старажытная частка Берасця, размяшчалася на мысе, утвораным правым берагам ракі Заходні Буг і левым берагам левага рукава р. Мухавец. Вакольны горад месціўся супраць дзядзінца, на востраве, утвораным 2 рукавамі р. Мухавец у месцы ўпадзення яе ў Заходні Буг. Тут выяўлена неўмацаванае паселішча, якое датуецца матэрыяламі X стагоддзя. На дзяцінцы раскапаны вуліцы з драўляным насцілам, рэшткі больш як 200 жылых і гаспадарчых пабудоў. Знойдзены сведчанні развіцця тут рамёстваў, гандлевых і культурных сувязей з гарадамі старажытнай Русі і суседнімі краінамі.
У 1146 годзе горад у складзе Тураўскага княства. З другой паловы XII стагоддзя Берасце уваходзіла ў склад Уладзіміра-Валынскага княства. З 1199 года ў складзе Галіцка-Валынскага княства. У XII стагоддзі на месцы дзядзінца пабудаваны драўляны замак (адноўлены ў другой палове XIII стагоддзя). На працягу XII—XIII стагоддзяў летапісы неаднаразова адзначалі спробы Берасця стаць цэнтрам самастойнага княства.
Падчас мангола-татарскага нашэсця паблізу Берасця адбылася жорсткая бітва, але горад, відаць, не быў захоплены. З 1272 года Берасцем валодаў валынскі князь Уладзімір Васількавіч, а з 1289 года — Мсціслаў Данілавіч. У 1276—1288 гадах на тэрыторыі замка валынскім князем Уладзімірам Васількавічам была ўзведзена мураваная вежа-данжон (праіснавала да 1831 года, знесена пры пабудове Брэсцкай крэпасці). У XIII стагоддзі сінхронна з вежай у горадзе была змуравана царква Св. Пятра.
Вялікае Княства Літоўскае
У канцы XIII — пачатку XIV стагоддзяў заваяваць Берасце імкнуліся польскія каралі і літоўскія князі. У 1319 годзе вялікі князь літоўскі Гедзімін далучыў Берасце да Вялікага Княства Літоўскага. Неўзабаве Берасце зноў трапіла пад уладу валынскіх князёў. Пасля ўладанне князя Кейстута, у складзе Троцкага княства. У 1349 годзе Берасце захапіў польскі кароль Казімір III Вялікі, але паводле дамовы 1366 года горад вернуты ў склад Вялікага Княства Літоўскага. У 1379 годзе разрабаваны і спалены рыцарамі Тэўтонскага ордэна. З XIV стагоддзя існавалі гарадскія ўмацаванні. У 1382—1384 гадах уладанне князя Скіргайлы, потым князя Вітаўта. У час барацьбы паміж Ягайлам і Вітаўтам у 1388—1392 гадах Ягайла ў 1390 годзе авалодаў Берасцем і 15 жніўня 1390 года дараваў яму магдэбургскае права (першаму з беларускіх гарадоў). Паводле прывілею вялікага князя Ягайлы Брэсту надавалася 60 ланаў (1500 га) ворнай зямлі, уключаючы вёску Казловічы. Пры вымярэнні горада была ўжыта тая ж сістэма, што ў гарадах Памор’я.
У XIV—XVIII стагоддзях цэнтрам абароны Берасця з’яўляўся замак з каменю і дрэва. Яго ўмацоўвалі роў і вал, на якім стаялі абарончыя сцены — гародні і 5 вежаў; замак уваходзіў у комплекс гарадскіх умацаванняў. Берасцейская вежа-данжон XIII стагоддзя месцілася асобна па-за межамі замка.
25 студзеня 1408 года горад атрымаў права на самакіраванне ад Вітаўта. Магдэбургскага права пацвярджалася таксама ў 1511, 1554, 1580, 1607, 1614, 1661 гадах. У XIV стагоддзі існавалі гасціны двор, мураваная кафедральная Мікалаеўская царква, праводзіліся кірмашы , у XV стагоддзі пабудаваны драўляныя Міхайлаўская (ва ўрочышчы Пяскі) і Крыжаўзвіжанская (за Мухаўцом) цэрквы. З пачатку XV стагоддзя існавала сінагога (да 1812 года перабудавана на патрэбы Брэсцкай крэпасці) У 1409 годзе ў Берасці адбылася сустрэча, на якой Вітаўт і Ягайла вырашылі распачаць Вялікую вайну 1409—1411 гадоў супраць Тэўтонскага ордэна. У Грунвальдскай бітве ў 1410 годзе прымала ўдзел Берасцейская харугва. У 1411 годзе паводле фундацыі вялікага князя літоўскага Вітаўта па-за межамі горада, паміж рэкамі Угрынка і Мухавец, былі пабудаваны драўляны Троіцкі касцёл (на месцы ранейшага закладзенага Ягайлам; паводле некаторых даведачных выданняў, касцёл пабудавалі пасля 1380 года) і кляштар каталіцкага манаскага ордэна аўгусцінаў. У 1446, 1454, 1460, 1471, 1478, 1505, 1511, 1515 і 1518 гадах адбываліся соймы Вялікага Княства Літоўскага. У 1450—1480 гадах існавала каля 40 відаў рамёстваў.
У 1500 годзе горад, акрамя замка, разрабаваны і захоплены крымскім ханам Менглі Гірэем. З 1520 года цэнтр павета Падляшскага ваяводства. У 1525 годзе пажар знішчыў цэнтр горада і замак. У 1553 годзе берасцейскі староста Мікалай Радзівіл Чорны заснаваў тут кальвінскі збор, які існаваў у XVI—XVII стагоддзях, і першую на Беларусі друкарню , дзе ў 1563 годзе была выдадзена Радзівілаўская біблія. У 1550—1570-я гады ў Берасці дзейнічалі некалькі друкарняў, мецэнатам большасці з якіх таксама быў Мікалай Радзівіл Чорны. З XVI стагоддзя Берасце карысталася гербам: у блакітным полі сярэбраны лук са стралой. З 1554 года, згодна з прывілеем караля Жыгімонта II Аўгуста, гораду дазвалялася карыстацца гербавай пячаткаю з выявай шатровай вежы пры зліцці дзвюх рэк.
З 1566 года цэнтр створанага Берасцейскага ваяводства. У той час у Берасці існавалі Спаса-Праабражэнская царква, Сімяонаўскі манастыр і манастыр Нараджэння Багародзіцы з 2 цэрквамі, горад складаўся з 3 частак: замка, «места» (на востраве, які ўтвараўся Заходнім Бугам і рукавамі Мухаўца) і Замухавечча (на правым беразе Мухаўца). «Места» авальнай у плане канфігурацыі складалася з цэнтральнай часткі, умацаванай абарончай сцяной, і перыферыйнай, умацаванай валам. Асновай планіроўкі цэнтральнай часткі горада была паўавальная рынкавая плошча, якая злучалася мостам цераз Мухавец з замкам. Усяго ў 1566 годзе ў Берасці налічвалася каля 1 тысяч сядзіб (паводле іншых даных — 26 вуліц, 1091 домаўладальнік, 1166 сядзіб). Горад меў каля 6—7 тысяч жыхароў, сярод якіх рамеснікі 56 рамесных спецыяльнасцей складалі прыкладна 24—25 %.
У адпаведнасці з Люблінскай уніяй 1569 года Берасце ў складзе Вялікага Княства Літоўскага ўвайшло ў Рэч Паспалітую. У 1588 годзе з’явіліся першыя брукаваныя вуліцы, у 1583 годзе адкрыта аптэка. Гарадскія купцы развівалі гандаль з гарадамі Вялікага Княства Літоўскага, Польшчы, Рускай дзяржавы. Берасцейская мытня ў першай палове XVII стагоддзя займала 2-е месца ў даходах дзяржаўнай казны. Берасце таксама з’яўлялася значным рэлігійным цэнтрам. У 1591 годзе пры Мікалаеўскай царкве ўзнікла праваслаўнае брацтва і адчынілася школа пры ім, у якой у 1592—1595 гадах выкладаў беларускі гуманіст-асветнік Лаўрэнцій Зізаній. 9 кастрычніка 1596 года на царкоўным саборы ў берасцейскай Мікалаеўскай царкве была падпісана так званая Берасцейская унія  — спецыяльны акт пра арганізацыйнае аб’яднанне каталіцкай і праваслаўнай цэркваў на тэрыторыі Рэчы Паспалітай, стварэнне уніяцкай царквы. У XIV—XVIII стагоддзях у горадзе дзейнічалі і будавалі свае касцёлы і кляштары каталіцкія манаскія ордэны аўгусцінцаў, бернардзінцаў, бернардзінак, брыгітак, езуітаў, трынітарыяў, дамініканцаў. Пры кляштарах адчыняліся школы.
У 1598 годзе створана Берасцейская эканомія.
У сярэдзіне XVII стагоддзя ў Берасці існавалі 14 цэхаў, якія аб’ядноўвалі майстроў 48 прафесій. Горад быў месцам збору ваенных канфедэрацый у 1605 і 1612 гадоў. З 1615 года ў горадзе з’явілася езуіцкая місія, з 1623 года пры езуіцкай рэзідэнцыі працавала школа, з 1633 года дзейнічаў езуіцкі калегіум, дзе вучыўся беларускі мысліцель, грамадска-палітычны дзеяч і педагог Казімір Лышчынскі. У 1620 годзе пабудаваны касцёл і кляштар базыльян. У 1696—1760 гадах пры калегіуме дзейнічаў тэатр.
У 1653 годзе ў горадзе праходзіў сойм Рэчы Паспалітай. Берасце значна пацярпела таксама ў час Паўночнай вайны 1655—1660 гадоў. У 1657 годзе заняты і спалены шведскімі войскамі, вызвалены 20 жніўня 1658 года атрадам пад камандаваннем М. К. Радзівіла. У 1659 годзе адкрыты манетны двор, дзе ў 1664—1666 гадах чаканілі дробныя медныя манеты (барацінкі). У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў у студзені—чэрвені 1660 года заняты войскамі маскоўскага ваяводы І. А. Хаванскага, якія выразалі ў захопленым замку каля 1,7 тыс. чал. , а сам горад цалкам знішчылі ; у 1661 годзе — польска-літоўскімі войскамі. У выніку ваенных дзеянняў колькасць «дымоў» скарацілася на 42 % — з 1500 да 869.
У час Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў праз Берасце праходзілі расійскія і шведскія войскі, былі створаны правіянцкія склады забеспячэння расійскай арміі. У 1706 годзе горад наведаў Пётр I; пазней Берасце захапілі і разрабавалі шведскія войскі. Разбураны горад вызвалены на 4 гады амаль ад усіх дзяржаўных павіннасцей. Другая палова XVII стагоддзя і першая палова XVIII стагоддзя адзначаны эканамічным заняпадам горада, выкліканым войнамі. Толькі ў другой палове XVIII стагоддзя пачалося ажыўленне гандлю і эканомікі горада, які паступова стаў галоўным рачным портам на Бугу, вывозілі збожжа, пяньку, лес і іншае. Каля 1770 года падскарбій вялікі літоўскі Антоні Тызенгаўз заснаваў у Берасці суконную мануфактуру, у якой на момент закрыцця ў 1780 годзе працавалі 20 рабочых. У канцы XVIII стагоддзя горад налічваў 3,5 тысяч жыхароў. У 1792 годзе тут знаходзілася Генеральнасць (рэзідэнцыя кіраўнікоў) Таргавіцкай канфедэрацыі. З XVIII стагоддзя існавала Берасцейская грэка-каталіцкая епархія. У 1726 годзе створана Берасцейская рымска-каталіцкая епархія. У 1792 годзе у Берасці знаходзілася Таргавіцкай канфедэрацыі.
Пад уладай Расійскай імперыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе горад увайшоў у склад Расійскай імперыі, перайменаваны ў Брэст-Літоўск, абвешчаны павятовым горадам Слонімскай, потым з 1797 года ў Літоўскай, з 1801 года Гродзенскай губерні. У 1797 годзе 623 дамы, з іх 21 мураваны, суконная фабрыка, вінакурня. У 1811 годзе 3596 жыхароў. З пачаткам вайны 1812 года горад стаў арэнай ваенных дзеянняў. Неаднаразова ён быў захоплены часцямі напалеонаўскай арміі. Вызвалены рускай арміяй 25 снежня 1812 года. Вялікія страты гораду і яго жыхарам нанеслі пажары 1802, 1822, 1828, 1835 гадоў. У час пажару 1828 года згарэлі 220 пабудоў, у тым ліку уніяцкая царква, кляштар брыгітак, 150 крам. У 1834 годзе ў Брэсце заснавана метэаралагічная станцыя.
Важнае ваенна-стратэгічнае размяшчэнне Брэст-Літоўска на захадзе Расіі абумовіла выбар яго месцам для будаўніцтва Брэсцкай крэпасці як часткі сістэмы ўмацаванняў на задзе Расійскай імперыі. Праект крэпасці распрацаваны рускім ваенным інжынерамі К. І. Оперманам, Н. М. Малецкім і А. І. Фельдманам (зацверджаны ў 1830 годзе) ; нагляд за будаўніцтвам ажыццяўлялі генерал І. І. Дэн, пазней генерал-фельдмаршал І. Ф. Паскевіч. Першы камень будучай крэпасці закладзены 1 чэрвеня 1836 года, адкрыта 26 красавіка 1842 года. Напачатку былі ўзведзены 4 часовыя ўмацаванні: Цэнтральнае ўмацаванне (Цытадэль) (на месцы былога вакольнага горада) і Валынскае (на месцы былога замка, пабудаванага ў XV стагоддзі з дрэва і каменю) Кобрынскае і Цярэспальскае перадмаставыя ўмацаванні. Крэпасць знаходзілася на 4 астравах, утвораных рукавамі рэк Мухавец, Заходні Буг і сістэмай каналаў. Пры будаўніцтве крэпасці былі пакінуты некаторыя пабудовы старога горада. У перабудаваных будынках кляштараў езуітаў, базыльян, бернардзінцаў размяшчаліся канцылярыя каменданта, афіцэрскае казіно, кадэцкі корпус (у 1841—1860). У 1833—1842 гадах вялася перабудова гэтых умацаванняў. Жылая забудова горада перамясцілася за 2 км ад крэпасці, на 3 фарштаты: Кобрынскі, Валынскі, Забугскі. У 1864 годзе па прапанове генерала Э. І. Татлебена пачалася першая рэканструкцыя крэпасці, у 1911—1914 гадах праведзена другая яе рэканструкцыя, у якой прымаў удзел Дз. М. Карбышаў.