cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Міхаіл Антонавіч Старавойтаў
Біяграфія
Радавы М. Старавойтаў вызначыўся 25 сакавіка 1944 года на тэрыторыі Адэскай вобласці ў раёне сяла Вынаградны Сад. Пасля фарсіравання ракі Паўднёвы Буг 25—26 сакавіка прымаў удзел у адбіцці контратак праціўніка. Быў паранены і памёр ад ран.
Пахаваны ў сяле Райкі Вялікаміхайлаўскага раёна Адэскай вобласці.
Памяць
Імем Героя названы школа ў аграгарадку Мілаславічы Клімавіцкага раёна і вуліца ў горадзе Клімавічы.
Пастарнацкі
Пастарнацкі — прозвішча.
Скары
Скары́ (, Скоры) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарацкага сельсавета.
Дом па вуліцы Максіма Багдановіча, 3
Дом па вуліцы Максіма Багдановіча, 3 — будынак у Мінску, размешчаны ў Траецкім прадмесці. Пабудаваны ў XIX ст. з цэглы.
Архітэктура
Дом № 3 уяўляе сабой двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак з рызалітам у дваровай частцы накрыты двухсхільным дахам. Галоўны тарцовы фасад мае сіметрычную кампазіцыю. Паверхі падзелены карнізным поясам. Вуглавыя часткі ўмацаваны плоскімі лапаткамі. Аконныя праёмы на першым паверсе лучковыя, на другім — прамавугольныя. У цэнтры 2-га паверха невялікі балкон. Галоўны фасад завершаны трохвугольным франтонам, у тымпане якога прарэзана лучковае акно.
Генры Маргентау (малодшы)
Генры Маргентау (Henry Morgenthau; 11 мая 1891 — 6 лютага 1967) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч.
Нарадзіўся ў Нью-Ёрку, ЗША, у яўрэйскай сям’і, сын прадпрымальніка і дыпламата Генры Маргентау старэйшага. Вывучаў сельскую гаспадарку ў Корнелльского універсітэце. У Першую сусветную вайну служыў афіцэрам у флоце. З 1913 складаўся ў сяброўскіх адносінах з Франклінам Рузвельтам.
Падчас губернатарства Рузвельта ў штаце Нью-Ёрк Маргентау стаў дарадцам па сельскай гаспадарцы (1928), а затым — кіраўніком запаведнікамі штата (1930).
У пачатку прэзідэнцтва Рузвельта Маргентау займаў пасады кіраўніка Федэральнага сельскагаспадарчага бюро і сельскагаспадарчага крэдытнага кіравання. У 1933 г — намеснік міністра фінансаў.
Міністр фінансаў ЗША ў перыяд з 1934 па 1945 год. Палітычны і эканамічны саветнік Прэзідэнта ЗША Ф. Рузвельта.
Вядомы як аўтар плана Маргентау, прапанаванага ЗША ў 1944 годзе для пераўтварэння пасляваеннай Германіі ў шэраг невялікіх, аграрных, аслабленых ў прамысловым і ваенных адносінах дзяржаў, якія не здольны больш пагражаць Еўропе і ўсяму свету. План выклікаў вострыя спрэчкі і быў адхілены.
У 1945—1950 прэзідэнт, а ў 1951—1953 гг. — Ганаровы прэзідэнт амерыканскай грамадскай арганізацыі Аб’яднаны яўрэйскі заклік. У 1950—1951 прэзідэнт апякунскага савета Габрэйскага ўніверсітэта ў Іерусаліме, у 1951—1954 — старшыня Амерыканскай карпарацыі па фінансаванні і развіццю Ізраіля.
Аўгустоўскі павет (1919—1939)
Аўгусто́ўскі паве́т (Powiat augustowski) — былы павет Беластоцкага ваяводства Польскай Рэспублікі. Сядзіба — горада Аўгустоў.
Гісторыя
Створаны на аснове былога Аўгустоўскага павета Сувалкаўскай губерні Польскага царства пасля польска-літоўскіх змаганняў за Сувалкію. З самога пачатку ўваходзіў у склад  Беластоцкага ваяводства. У 1940 г. на яго аснове быў створаны Аўгустоўскі раён БССР.
У цяперашні час тэрыторыі павету адносяцца да Аўгустоўскага павета Падляскага ваяводства Польшчы. Толькі самая ўсходняя частка павету прыналежыць да Гродзенскага раёна (Сапоцкіншчына).
Насельніцтва
Паводле звестак перапісу насельніцтва 1921 г. у павеце пражывала ўсяго 62 384 жыхар, з чаго 58 896 (94,41%) палякаў, 2 789 (4,47%) яўрэяў, 531 (0,85%) рускіх, 92 (0,14%) 92 беларусаў, 42 немцаў, 11 літоўцаў, 4 украінцаў і па адным чэху і эстонцу. Для 17 чалавек нацыянальнасць была не пазначаная. 90,4% (56 400) жыхароў павету былі каталікамі, 6,4% (4 036) юдаістамі, 1,5% (932) стараверамі, 1,1%% (683) праваслаўнымі, 0,5% (289) пратэстантамі, 23 уніятамі, 4 атэістамі,  для 17 веравызнанье невызначанае.
Русанаўка
Русанаўка — гістарычны раён Кіева на левым беразе Дняпра ў Дняпроўскім раёне. Знаходзіцца на аднайменным востраве. У Русанаўцы знаходзяцца вуліцы:, , , вуліца.
Гісторыя
Урочышча Русанаўка на левым беразе Дняпра вядомае з даўніх часоў, як уласнасць кіеўскіх манастыроў. Магчыма, назва яно атрымала паводле прозвішча савы Русанавіча, які ў XVI стагоддзі ўлад навакольнымі землямі. Пазней тут існавала вёска Русанаў (Русанів).
Стругалапы
Стругала́пы (, Струголапы) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарацкага сельсавета.
Чорная кошка (Мінск)
Вялікая Айчынная вайна
Некалькі бандытаў былі забітыя ўлетку 1942 года, калі падчас узброенага рабавання іх спрабавала схапіць крымінальная паліцыя.
Цягам лета-восені 1943 года чацвёра бандытаў уступіла ў 13-ы Беларускі паліцыйны батальён СД, а трое зь іх былі залічаныя ў асабістую ахову прэзідэнта БЦР Радаслава Астроўскага. Такім чынам злачынцы атрымалі пэўныя перавагі. Яны атрымалі доступ да інфармацыі пра змены гарнізоннага пароля для бесперашкоднага руху ноччу праз ахову складоў, каторыя яны потым рабавалі і гэтак далей.
Злачынцы беспакарана дзейнічалі таксама ў цэнтры Мінска, займаючыся гвалтаваннем жанчынаў і забойствамі ў раёне вуліцаў Нямігі, Школьнай і Касмадзям’янскай, а гэтаксама ў раёне Камароўкі і Суражскага рынка. У некаторых выпадках мужчынаў вабілі ў дом зводнікі з дапамогай прастытутак.
Каб схаваць сляды злачынстваў, трупы пацярпелых аблівалі сернай кіслатой і спальвалі ў падвалах зруйнаваных дамоў. Следства змагло ўстанавіць трынаццаць фактаў забойства. Ахвярамі злачынцаў былі мужчыны і жанчыны, як жыхары Мінска, так і прыезджыя. Некаторыя з іх засталіся неапазнанымі. Сярод забітых былі й нямецкія вайскоўцы – фельдфебель, паліцыянт, салдат ТОДТа.
Нарабаваную маёмасць або прадавалі, або хавалі. Дакументы забітых людзей і здабытую зброю бандыты прадавалі партызанам, напрыклад атраду імя Сталіна.
У пачатку лютага 1944 года банда была раскрытая.
Пакаранне
У час следства паліцыя арыштавала 29 чалавек. Дзевяць з іх, каторыя ўдзельнічалі ў забойствах, былі асуджаныя да смяротнага пакарання, адна жанчына памерла ад хваробы падчас следства, пяць жанчынаў вызвалілі як невінаватых, астатнія былі адпраўленыя ў канцэнтрацыйны лагер або на працу ў Нямеччыну.
Пасля вайны
Пасля вайны банда была адроджаная ў часткова або цалкам новым складзе. У пасляваенны час мінскія руіны і ацалелыя сутарэнні і лёхі ўяўлялі разам заблытаную сістэму хадоў і сховішчаў.
Ноччу бандыты падыходзілі да дамоў або кватэраў заможных гаспадароў і той бандыт пачынаў крычаць і скуголіць, нібы кошка. Гаспадары прачыналіся і адчынялі дзверы, каб прагнаць надакучлівую жывёлу, становячыся такім чынам ахвярай бандытаў. Пасля злачынцы ўваходзілі ў пакоі і выразалі ўсіх, хто трапляўся пад руку. Сведкаў бандыты не пакідалі. Усю маёмасць забіралі, выносілі і хавалі ў тых глыбокіх падвалах пад руінамі «Еўропы» ці ў іншых месцах. Хадзілі чуткі, што нарабаваную маёмасць прадавалі Суражскім, Старажоўскім, Чэрвеньскім блашэнным рынку.
Хадзілі таксама чуткі, што пасылалі тыя бандыты на вакзал дзяўчатаў з самагонам. У той час Мінскі чыгуначны вакзал служыў галоўным пераправачным пунктам на шляху з Еўропы на Усход. І праз Мінск ездзіла шмат дэмабілізаваных салдатаў і афіцэраў Чырвонай арміі, пры якіх былі розныя тарфеі і захопленая маёмасць з Нямеччыны. Знаходзіліся сярод іх і тыя, хто спакусіўся на танны самагон і даступных дзяўчатаў. Ішлі яны ў непрыкметны дамок, які стаяў на беразе Свіслачы. Пасля іх больш ніхто не бачыў. Забітых салдат кідалі ў Свіслач, і знікалі яны назаўсёды.
Бандыты ўмела карысталіся падземнымі хадамі і доўгі час былі няўлоўныя. Але аднойчы тыя руіны пачалі аточваць аўтаматчыкі, якія знішчылі там усіх бандытаў. Пайшла чутка, што бандыты забілі нейкага высокага вайскоўца. Каб ніхто не даведаўся пра тое, колькі ж сапраўды людзей згубілі тыя бандыты, улады забаранілі выносіць з тых падзямелляў нарабаваныя рэчы.
У Літве
Паводле Юозаса Даумантаса-Лукшы, у Коўне ў 1945 дзейнічала «банда начных рабаўнікаў, якая з’явілася з Беларусі», а праз месяц яна пераехала ў Вільню, а крыху пазней ужо цалкам сыйшла з тэрыторыі Літвы.
У друку
Пра дзейнасць і пакаранне банды пісала тагачасная баранавіцкая рускамоўная газета «Руль» у № 117 ад 25 сакавіка 1944 года (прадублявана ў №122 ад 19 красавіка 1944 года).
Бернард Ферынга
Бернард Лукас «Бэн» Ферынга (Bernard Lucas "Ben" Feringa; нар. ) — нідэрландскі арганічны хімік, які спецыялізуецца на малекулярных нанатэхналогіях і гамагенным каталізе. Працуе ва ўніверсітэце Гронінгена ў Нідэрландах і з'яўляецца членам Каралеўскай акадэміі навук Нідэрландаў. У 2016 годзе стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі разам з Жанам-П'ерам Саважам і Фрэйзерам Стодартам за распрацоўку і сінтэз малекулярных машын.
Помнік Яну Непамуцкаму на Тумскім востраве
'''По́мнік Св. Я́ну Непаму́цкаму''' — помнік аўтарства Яна Юрыя Урбанскага ў гонар святога Яна Непамуцкага на Тумскім востраве ва Вроцлаве. Маючы вышыню 9,5 метраў, з'яўляецца найвялікшым у свеце помнікам гэтаму святому.
Ва Вроцлаве знаходзяцца яшчэ чатыры помнікі святому Яну Непамуцкаму: на вул. Святаянскай, Траўгута, Асабовіцкай і Шэўскай.
Гісторыя
Помнік паўстаў у 1730—1732 гадах на замову ўроцлаўскай кафедральнай капітулы. Пастаўлены на Касцёльнай плошчы, перад касцёлам Св. Крыжа і каталіцкім прытулкам Orphanotropheum. Паводле хронікі, быў адчынены ў маі 1732 года і каштаваў 2049 флорынаў.
Апісанне
Помнік выкананы з пясчаніку ў барочным стылі, у плане нагадвае грэчаскі крыж. На цокалі пастаменту змешчаныя чатыры сцэны з жыцця святога. На першай Ян Непамуцкі спавядае каралеву Сафію, жонку чэшскага караля Вацлава IV Люксембургскага. На другой Непамуцэн паказаны ў адным з эпізодаў паломніцтва, яшчэ адна сцэна датычыць моманту допыту святога ў караля Вацлава, а апошняя — скідання яго ў Влтаву. Вышэй знаходзяцца картушы з запісамі пра фундатараў і з тэалагічнымі каментарамі. Над імі — постаці ангелаў-атлантаў, якія трымаюць пірамідальны блок з постаццю святога Непамуцэна. Ён стаіць на аблоках з паднятай угору рукой, якая трымае крыж. З аблокаў выглядаюць ангелкі. Над галавой святога зоркі, атаясамленыя з тымі зоркамі, што з'явіліся на небе падчас замардавання мучаніка. Помнік агароджаны каменнай балюстрадай.
Стамбул
Стамбул — самы вялікі горад Турцыі, марскі порт, культурны і прамысловы цэнтр краіны. Амаль 13-мільённае насельніцтва робіць яго чацвёртым мегаполісам Еўропы. Адзіны мегаполіс планеты, размешчаны ў двух частка свету (Еўропе і Азіі). Былая сталіца Рымскай імперыі (330—395), Усходняй Рымскай імперыі (Візантыі) (395—1204 і 1261—1453), Лацінскай імперыі (1204—1261), Асманскай імперыі (1453—1922). Мае важнае міжнароднае гістарычнае і культурнае значэнне. Гістарычныя раёны Стамбула ў 1985 унесеныя ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Стамбул з’яўляецца адным з самых вялікіх гарадоў свету, гэта самая вялікая агламерацыя ў Еўропе. З’яўляецца сталіцай правінцыі Істамбул. Горад з’яўляецца прамысловай сталіцай Турцыі, тут вырабляецца ¼ прамысловай прадукцыі краіны. Адначасова гэта і фінансавая сталіца, тут знаходзяцца штаб-кватэры некалькіх дзясяткаў банкаў і біржа каштоўных папер. Стамбул гэта і вялікі транспартны вузел: тут знаходзіцца самы вялікі гандлёвы порт Турцыі, два міжнародныя аэрапорты, праз горад праходзіць транскантынентальная чыгунка.
У горадзе налічваецца 5 універсітэтаў, самы стары з якіх Стамбульскі ўніверсітэт быў заснаваны ў 1453 годзе.
Горад знаходзіцца на ўзбярэжжы Чорнага і Мармуровага мора. Праліў Басфор, які аддзяляе Еўропу ад Азіі адначасова дзеліць і Стамбул на дзве часткі, што робіць Стамбул адзіным у свеце горадам, які знаходзіцца на двух кантынентах. Два вялікія масты злучаюць еўрапейскую і азіяцкую часткі горада (Басфорскі мост, які быў пабудаваны ў 1973 годзе, даўжынёй 1074 метры і мост Мехмета, які быў пабудаваны ў 1988 годзе, даўжынёй 1090 метраў). Заліў Залаты Рог дзеліць еўрапейскую частку горада на паўднёвую частку Стары Стамбул і паўночную Беюглу.
Назва
Самая старажытная назва горада, якую далі грэчаскія каланісты — Візантый (па-грэчаску: Βυζάντιον, па-лацінску: Byzantium). Кароткі час у 3 ст. горад называўся Аўгуста Антаніна, гэту назву даў імператар Септымій Север у гонар свайго сына.
Калі Канстанцін Вялікі зрабіў горад усходняй сталіцай Рымскай імперыі, горад пачаў звацца Другім Рымам (лац.: Secunda Roma, грэч.: Δευτέρα Ρώμη). У 5 ст. выкарыстоўвалася назва Новы Рым (лац.: Nova Roma, грэч.: Νέα Ρώμη).
У ісламскім свеце, горад быў вядомы на арабскай мове як: القسطنطينية, лацініцай: al-Qusṭanṭiniyah, старатурэцкай: قسطنطينيه, лацініцай: Kostantiniyye. Пасля заваявання Канстанцінопаля ў 1453, гэта была афіцыйная назва горада ў турэцкай мове, выкарыстоўвалася да падзення Асманскай імперыі ў 1923. У персідскай і арабскай мовах карысталіся назвамі Rūmiyet al-kubra (вялікі горад рымлян) або Taht-i Rūm (сталіца рымлян) і падобнымі.
Назва Стамбул упершыню згадваецца ў 10 ст. у армянскіх, турэцкіх і арабскіх крыніцах. Назва паходзіць ад грэчаскага паняцця εἰς τὴν Πόλιν або στην Πόλη, што азначае «ў горадзе». Гэтая назва выкарыстоўвалася асманамі да заваявання гэтага горада, выкарыстоўвалася таксама і ў часы асманскага валадарства, хоць афіцыйная назва была قسطنطينيه, (Kostantiniyye). Пасля стварэння Турэцкай Рэспублікі ў 1923, гэта імя абвешчана адзінай афіцыйнай назвай горада. Як у Візантыі, так і ў Асманскай імперыі гораду давалі ганаровыя імёны, напрыклад Дзверы дабрабыту, Высокая Порта, Сталіца прастолу і інш.
Ва ўсходніх і паўднёвых славянскіх мовах, а таксама ў беларускай па-ранейшаму выкарыстоўваецца назва Царград (стараславянск. мова: Цѣсарьградъ, руск. мова: Царьград, балгарск. мова: Цариград, украінск. мова: Царгород, паўднёваславянск. мовы: Цариград). Спалучэнне славянскіх слоў «цар» і «горад», якое, верагодна паходзіць ад грэчаскага тэрміна Βασιλέως Πόλις, што азначае «горад імператара» (або цара).
Сярэдневяковыя вікінгі, іначай варагі, гэты горад называлі нарвежскім імем Miklagarðr (Вялікі Горад). Сёння гэта назва выкарыстоўваецца ў ісландскай мове ў выглядзе Mikligarður.
Першае паселішча
Першым паселішчам чалавека на месцы сучаснага Стамбула лічыцца неалітычнае паселішча, якое было размешчана ў раёне сучаснай станцыі стамбульскага метро Енікапы. Яно датуецца 6500 да н.э.
Самы старажытны помнік культуры знаходзіцца на Анаталійскім беразе Басфора — курган Фіяртэпе, датуецца 5500—3500 да н.э.
Жыроўскі канал
Жыроўскі канал — меліярацыйны канал у Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Пачынаецца з возера Белае на мяжы з Валынскай вобласцю Украіны.
Стамбул
Першае паселішча
Фракійцы, якія засялілі берагі Басфора ў канцы II тысячагоддзя да н.э., пабудавалі паселішчы Семістра і Лігас (апошняе на Палацавым мысе поруч сучаснага палаца Тапкапы (1100 — 1000 да н.э.) У 685 да н.э на мысе Мода грэкі з Мегары заснавалі паселішча Халкідон.
Жыроўскі канал
Пабудаваны ў 1905—1910 гадах для падачы вады ў Дняпроўска-Бугскі канал.
Стамбул
Візантый
У 667 да н.э. на месцы фракійскага Лігаса мегарцы на чале з Бізасам (Бізантам) заснавалі новы горад. У гонар правадыра каланістаў ён атрымаў імя Візантый.
У 512 — 478 да н.э. Візантый знаходзіўся пад уладай Персіі. Пасля вызвалення ўвайшоў у склад Афінскай Архе. У 411 — 409 і 405 — 389 да н.э. — часова знаходзіўся пад кантролем Спарты, у 364 да н.э. — Фіваў. У 357 да н.э. канчаткова выходзіць з падначалення Афін.
У 227 да н.э. горад атакавалі кельты (галы), якія пасля пасяліліся на паўночным беразе Залатога Рога.
У 146 да н.э. Візантый заключыў пагадненне з Рымам, у 74 да н.э. — увайшоў у склад Рымскай рэспублікі. У 193 горад пасля трохгадовай аблогі быў захоплены Септыміем Северам. Ён загадаў разбурыць гарадскія сцены і пазбавіць горад усіх прывілеяў.
Канстанцінопаль
У 324—330 гадах Канстанцін Вялікі пабудаваў на месцы Візантыя новую сталіцу Рымскай імперыі. За час праўлення Канстанціна ў горадзе было пабудавана 30 палацаў і храмаў, 4 тысячы вялікіх жылых дамоў, па паўтары сотні лазняў і пякарань, 8 вадаправодаў, 2 тэатры, цырк і новы іпадром.
Пасля смерці імператара Феадосія I у 395 г. Рымская імперыя канчаткова распалася на дзве часткі. Канстанцінопаль робіцца сталіцай Усходняй Рымскай або Візантыйскай імперыі.
12 ліпеня 400 г. жыхары Канстанцінопаля са зброяй у руках выганяюць з горада кельтаў. У 412 г. Канстанцінопаль і яго абарончыя збудаванні былі пашкоджаны землетрасеннем. Таму ў часы Феадосія II на захад ад «канстанцінавых сцен» былі пабудаваны новыя сцены.
Найвышэйшага росквіту Візантый дасягнуў у часы імператара Юстыніяна I (527—565). Ён разгарнуў у сталіцы грандыёзных маштабаў будаўніцтва. У 532—537 гадах быў пабудаваны сабор Святой Сафіі — па тых часах найбуйны ў свеце хрысціянскі храм.
У 625—626 Канстанцінопаль перажыў цяжкую аблогу — з усходу пад яго сценамі стаялі персы, з захаду — авары. У 670, 674—678, 717—718 гг. горад штурмавалі арабы, у 698 г. яго захапілі і абрабавалі самі візантыйцы — супернікі імператара Ляонція, у 705 г. каля сцен сталіцы стаялі балгары, якім адкрыў вароты сам імператар Юстыніян II. З 726 г. да 843 г. Канстанцінопаль знаходзіўся ў эпіцэнтры грамадзянскай вайны паміж іконаборцамі і прыхільнікамі шанавання абразоў. У 860, 874, 944, 1043 гг. на горад нападалі русы.
Пасля перамогі пад Манцыкертам у 1071 г. над імператарам Раманам IV Дыягенам, турэцкія султаны з дынастыі Сельджукаў захопліваюць Малую Азію. Усходняя мяжа імперыі праходзіла амаль па прадмесцях Канстанцінопаля.
Канстанцінопаль быў пераўтвораны ў сталіцу новай дзяржавы — Лацінскай імперыі. Вярнуць сабе горад грэкі здолелі толькі 15 ліпеня 1261 г., калі жыхары адкрылі вароты імператару нікейскаму Міхаілу VIII Палеалогу.
Аднавіць колішнюю магутнасць Палеалогі не здолелі. Канстанцінопаль заняпаў, яго насельніцтва скарачалася. Асабліва адчувальным адток жыхароў стаў тады, калі суседнія султаны з дынастыі Асманаў сталі аб’ядноўваць пад сваёй уладай да таго разрозненыя турэцкія княствы Малой Азіі і паступова захопліваць візантыйскія гарады і правінцыі.
Сталіца Асманскай імперыі
У 1457—1458 гг. горад стаў сталіцай Асманскай імперыі. Амаль усе жыхары Канстанцінопаля, якія засталіся ў жывых пасля штурму горада, былі ператвораны ў рабоў і прададзены.
Для новай сталіцы спатрэбіліся новыя жыхары. Першымі перасяленцамі сталі туркі з Аксарая, армяне з Бурсы, грэкі з Эгейскіх астравоў і Пелапанеса. У 1461 г. Мехмед II захапіў Трапезунд і мясцовых грэкаў таксама перасяліў у Стамбул.
Ужо 3 чэрвеня 1453 г. султан загадаў перабудаваць у мусульманскую мячэць сабор Святой Сафіі. Тая ж доля чакала і большасць іншых хрысціянскіх храмаў. Побач з імі пачалі будаваць і новыя мячэці, першай з якіх стаў комплекс у гонар Ейюба Ансары. Мячэць Фаціх была пабудавана пад кіраўніцтвам грэчаскага архітэктара Хрыстадула на месцы і з матэрыялаў царквы Святых Апосталаў. Пры Мехмедзе II таксама пачалося будаўніцтва стамбульскага Вялікага рынка. Недалёка ад былога Форума Феадосія пабудаваны Султанскі палац (Эскі-Сарай), аднак у ім султану было цесна, і ў 1466 на месцы былога Акропаля Візантыя пачалося будаўніцтва новага палаца — Тапкапы. Пасля сюды пераехаў сам султан і яго канцылярыя, а двор і Гарэм засталіся ў старым палацы.
Спачатку горад выглядаў маланаселеным, да таго ж у большасці яго жыхароў не было прыстойных умоў для існавання. Не дзіўна, што людзі паміралі ад хвароб, толькі чума штогод забірала некалькі соцень жыццяў. Аднак насельніцтва Стамбула хутка расло, і да канца ХV ст. перавысіла 200 тысяч, амаль у 7 раз больш, чым за апошнія гады існавання Візантыі. Мусульмане пры гэтым не складалі і 60 % жыхароў горада. У 1509 г. сталіца стала ахвярай землетрасення, якое разбурыла больш за сто мячэцей і некалькі тысяч жылых дамоў.
У 1512 г. пры падтрымцы янычараў Стамбул захапіў султан Селім I, які адхіліў ад улады свайго бацьку — Баязіда II. У 1513 г. ён загадаў знішчыць у сваіх уладаннях, і ў сталіцы ў прыватнасці, усіх шыітаў — сапраўдных або падазроных. Затое пасля захопу ў 1517 г. Егіпта ў Стамбул перасялілі тысячы каірскіх рамеснікаў. Хіджаз прызнаў уладу Асманаў і султана ў якасці халіфа мусульман. У пацвярджэнне гэтаму на берагі Басфора перавезлі ісламскія рэліквіі. Стамбул ператварыўся ў цэнтр ісламскага свету.
Сулейман Вялікі і яго нашчадкі
У часы кіравання Сулеймана І у 1520—1566 гг. горад перажывае новы «залаты век». Імперыя, якая працягнулася ад Марока да Індыйскага акіяна, абавязана была трымаць годную сталіцу. У Стамбуле будуюцца новыя мячэці, медрэсэ і іншыя будынкі. Галоўны архітэктар Сулеймана Сінан будуе, у прыватнасці мячэць Шах-задэ (скончана ў 1548 г.) і мячэць Сулеймана, якая ператварылася ў сапраўдны сімвал Стамбула. Разбудоўваецца палац Тапкапы, куды па патрабаванні жонкі султана Раксаланы перабіраецца і султанскі гарэм. Свой палац будуе і вялікі візір Ібрагім-паша — з заходняга боку былога іпадрома.
Пасля смерці Сулеймана Асманская імперыя пачынае хіліцца да заняпаду, але ў сталіцы працягваецца будаўніцтва мячэцей і медрэсэ, рынкаў і лазняў. У часы Ахмеда I, будуецца Блакітная мячэць (1609—1616) — першая ў ісламскім свеце мячэць з шасцю мінарэтамі.
Велізарныя выдаткі на будаўніцтва ў горадзе спусташалі дзяржаўны скарб, а ваеннае шчасце ад імперыі пачало адварочвацца. Асман II у 1622 г., раздражнены паражэннем пад Хоцінам, наогул вырашыў перанесці сталіцу на ўсход — да Дамаска або Алепа. Аднак паўсталі янычары, султана схапілі і пасля катавання забілі ў крэпасці Едыкуле.
Да сярэдзіны XVII ст. Стамбул ператвараецца ў адзін з найбуйных гарадоў тагачаснага свету. У горадзе працавала 23 тысячы майстэрань (80 тысяч рабочых). Толькі буйных купцоў налічвалася 15 тысяч. Ім належала 32 тысячы крам і складоў. Аднак жыллёвае і гаспадарчае будаўніцтва вялося хаатычна і пажары пагражалі ледзь не ўсяму гораду. У 1572 г. быў прыняты нават адмысловы закон, які патрабаваў ад гаспадара кожнага дома мець драбіны і вялікія бочкі з вадой. Тым не менш толькі з 1633 г. да 1698 г. — у Стамбуле адбыўся 21 вялікі пажар, найбольшы — у 1660 г.
Стамбул заставаўся цэнтрам не толькі турэцкай або ісламскай культуры. У горадзе працягвала дзейнічаць Канстанцінопальская Патрыярхія праваслаўнай царквы (рэзідэнцыяй патрыярха з 1456 г. была царква Багародзіцы (у 1587 г. ператвораная ў мячэць), з 1720 г. — царква Святога Георгія). У 1565 г. была адкрыта першая армянская друкарня, у 1627 г. — першая грэчаская. І толькі ў 1727 г. султан Ахмед III, які лічыў сябе вялікім асветнікам, пабудаваў у палацы Тапкапы бібліятэку (1719 г.) і даў дазвол на адкрыццё друкарні для друку кніг на турэцкай і арабскай мовах, пры ўмове што яна не будзе друкаваць рэлігійнай літаратуры (супраць гэтага пярэчыла духавенства).
Вуліца Рыднага (Гомель)
Вуліца Рыднага — вуліца ў Чыгуначным раёне горада Гомеля. Адносіцца да жылога масіву Прудок. Праходзіць ад вуліцы Крупскай да 9-й Навасёлкавай вуліцы. Перасякаецца з вуліцамі 2-я Светлая, 1-я Светлая, 2-я Навасёлкавая, 3-я Навасёлкавая, 4-я Навасёлкавая, 5-я Навасёлкавая, 6-я Навасёлкавая, 7-я Навасёлкавая, 8-я Навасёлкавая. Пераважае індывідуальная забудова сядзібнага тыпу, у тым ліку сумежных вуліц.
Целякі (Мядзельскі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.
У 1989 годзе ўведзена ў дзеянне Нарачанская геафізічная абсерваторыя з мэтай правядзення бесперапынных назіранняў за сейсмічнымі падзеямі.
Вуліца Рыднага (Гомель)
З гісторыі
Правобраз вуліцы з’явіўся яшчэ ў даваенны час, што можна прасачыць па нямецкіх авіяфотаздымках 1941 года. Тады гэта быў праезд між падворкамі адпаведнага ўчастка вуліцы Леніна (будучай Крупскай), які пераходзіў у дарогу між палеткамі, што ішла да Бурага балота. У пасляваенную пару называлася 2-й Праезджай. Цяперашнюю назву атрымала ў гонар С. Р. Рыднага — савецкага воіна-лётчыка, Героя Савецкага Саюза, удзельніка баёў у 1941-1942 гадах супраць нямецкіх нацысцкіх акупантаў. З Гомелем яго асоба звязана месцам службы ў 1940-1941 гадах. На жылым будынку №11 усталявана адпаведная мемарыяльная шыльда.
На вуліцы пэўны час знаходзіўся калгасны рынак, пляцоўка якога застаецца незабудаванай. Станам на 1980-я гады тут месціліся аптэка, піўны бар, крама гаспадарчых тавараў, харчовая крама “Палессе”, швейнае атэлье, ашчадная каса.
Сучаснасць
На вуліцы знаходзяцца:
Стамбул
Сулейман Вялікі і яго нашчадкі
Апошняе дзесяцігоддзе кіравання Ахмеда III атрымала назву «эпохі цюльпанаў» і праславілася модай на ўсё раскошнае і французскае. Па ўзоры Версаля ў Стамбуле і побач з ім, адзін за адным будуюцца султанская палацы ў стылі барока і ракако — Саадабад, Гумаюнабад, Нешабад, Ферахабад і інш.
Рэформы
У XVIII ст. Асманская імперыя знаходзіцца ў стане глыбокага крызісу. Эканамічная дэградацыя дапаўняецца палітычным застоем. Паражэнні ў войнах з Аўстрыяй і Расіяй з’яўляюцца чарговым сведчаннем паглыблення крызісу, але і спробы мадэрнізацыі, найперш, ваеннай арганізацыі (у Стамбуле, у прыватнасці, ствараюць артылерыйскую, інжынерную, навігацыйную і марскую школы) распальваюць барацьбу між сабою пануючых слаёў грамадства. Порта губляе Крым і Паўночнае Прычарнамор’е, на Егіпет замахваюцца адначасова французы і брытанцы, «вялікія» дзяржавы пачынаюць абмяркоўваць будучыню ўсёй імперыі Асманаў (так званае «Усходняе пытанне») і статус чарнаморскіх праліваў. Порту адкрыта пачынаюць зваць «Хворы Басфор».
Усё гэта прымушае султана Селіма III (1789—1807) пачаць сапраўдныя рэформы. У 1793 г. ствараюцца першыя часці рэгулярнага войска, у сталіцы будуюцца новыя казармы, пашыраюцца ваенныя школы, аднаўляецца праца друкарань. Незадаволеныя новаўвядзеннямі, янычары ў 1807 г. скідваюць манарха-рэфарматара і саджаюць на прастол сваіх марыянетак. Прыхільнікі рэформ збіраюць уласнае войска і з яго дапамогай прыводзяць да ўлады Махмуда II, які працягвае справу Селіма. Праўда яму даводзіцца адначасова змагацца з паўстаннем грэкаў, на баку якіх — грамадская думка ўсёй Еўропы, і змяняць чыноўнікаў-фанарыётаў лаяльных туркам. Пасля чарговага мяцяжу янычараў султан канчаткова ліквідуе янычарскі корпус.
Наступны султан Абдул-Меджыд I (1839—1861) 3 лістапада 1839 выдае Гюльханейскі ўказ аб пачатку глыбокіх рэформ, якія атрымліваюць назву «танзімат». Стамбул таксама мяняецца. У 1845 г. пабудаваны першы пастаянны Галацкі мост. У 1846 г. адчыняецца Сельскагаспадарчая школа, 1848 — першае педагагічнае вучылішча, 1850 — таварыства Еджумен і Даніш (Старатурэцкая Акадэмія навук), у моду зноў, але ўжо сярод шырэйшых слаёў, уваходзяць французская мова і еўрапейская адзежа. Тым больш, што ў час Крымскай вайны англічане з французамі становяцца саюзнікамі, і іх салдаты размяшчаліся ў Стамбуле. Пасля перамогі над Расіяй рэзідэнцыю султана ўрачыста пераносяць з палаца Тапкапы ў новую рэзідэнцыю, пабудаваную па еўрапейскім узоры, — палац Далмабахчэ. У 1867 г. пачынае працаваць першы турэцкі прафесійны тэатр, у 1868 г. — Галатасарайскі ліцэй. У 1870 г. афіцыйна адчыняецца ўніверсітэт, праўда праіснаваў ён нядоўга — да канца 1871 г. У 1871 г. у Стамбуле з’яўляецца першая трамвайная лінія, а ў 1875 г. карлікавая лінія метро.
Абдул-Гамід II і «младатуркі»
Новы султан Мурад V абмяжоўваецца амністыяй і фармальнай згодай на абмеркаванне праекта канстытуцыі. Праз тры месяцы адхіляюць ад улады і яго. Новым султанам робіцца Абдул-Хамід II. Ён прызначае Мідхат-пашу вялікім візірам. 23 снежня 1876 г. на ўрачыстай цырымоніі ў Стамбуле ад імя султана аб’яўляюць аб увядзенні канстытуцыі. Але выконваць яе Абдул-Хамід II не збіраўся. У лютым Мідхата адхіляюць ад урада. Абраны парламент прапрацаваў толькі год. Спасылаючыся на новую вайну з Расіяй, дэпутатаў разганяюць, і султан усталёўвае рэжым асабістай дыктатуры, які атрымаў назву «зулюм». Уведзена жорсткая цэнзура, іншадумцаў за малую падазронасць арыштоўваюць, па краіне коцяцца армянскія пагромы.
«Вялікія дзяржавы» на ўсё гэта заплюшчвалі вочы. Бо эканоміка імперыі скора перайшла пад іх кантроль. У 1881 г. у Стамбуле еўрапейцы ствараюць «Адміністрацыю асманскай дзяржаўнай пазыкі», якая атрымлівае права збіраць падаткі з падданых султана для вяртання замежных пазык. Функцыі цэнтральнага дзяржаўнага банка фактычна выконвае Атаманскі банк, які на самай справе з’яўляецца ўласнасцю брытанцаў і французаў. Імперыя адчыняецца Захаду. У 1889 г. у Канстанцінопалі адкрываецца чыгуначны вакзал, які прымае знакаміты «Усходні экспрэс» маршрутам «Парыж-Стамбул». Іншаземцы прымаюць удзел і ў развіцці ўласнай інфраструктуры асманскай сталіцы — у канцы XIX ст. горад атрымлівае сучасную сістэму электра- і водазабеспячэння.
Змаганне супраць рэжыму «зулюма» ўзначальвае партыя «Яднанне і прагрэс» («маладыя туркі»), першая суполка якой была створана ў Стамбуле ў 1889 г. У 1908 г. успыхнула Младатурэцкая рэвалюцыя. 24 чэрвеня Абдул-Хамід II, вымушаны выканаць ультыматум рэвалюцыянераў, выдае ўказ аб узнаўленні канстытуцыі і скліканні парламента. Але ў красавіку 1909 г. у Стамбуле ўспыхвае мяцеж. Младатуркі накіроўваюць у сталіцу войска і фактычна бяруць горад штурмам. Абдул-Хаміда II канчаткова пазбаўляюць стальца.
Лінеатус
Лінеатус (Aplocheilus lineatus) — рыба атрада карпазубых.
Апісанне
Даўжыня да 10 см, самцы драбнейшыя за самак. Цела самцоў найчасцей жаўтавата-карычневае з роўнымі радамі бліскучых залаціста-зялёных кропак па баках і чырвонымі кропкамі спераду. Вочы ярка-зялёныя. Анальны і спінны плаўнікі з залацістымі кропкамі і разводамі, акаймаваны чырвонай паласой, грудны і брушны жоўтыя. Самкі афарбаваны меней выразна, каля асновы спіннога плаўніка маюць зялёную пляму.
Стамбул
Турэцкая рэспубліка
Вайну за незалежнасць Турцыі ўзначаліў Мустафа Кемаль (Атацюрк). Сталіцай новаўтворанай Турэцкай Рэспублікі стала Анкара. У 1930 г. прыняты закон, які забараніў у афіцыйных дакументах выкарыстоўваць назву Канстанцінопаль. Адзінай афіцыйнай назвай горада стала імя Стамбул.
Лінеатус
Пашырэнне
Водзіцца ў невялікіх застойных вадаёмах Шры-Ланкі і ўсходняга ўзбярэжжа Індыі. У Еўропу завезены ў пачатку ХХ ст., вядомы як акварыумная рыба.
Стамбул
Геаграфія
Стамбул размяшчаецца ў паўночна-заходняй частцы Турцыі, у Мармуроваморскім рэгіёне і займае плошчу каля 5,5 тысяч км². Праліў Басфор, які злучае Мармуровае і Чорнае моры, падзяляе горад на дзве вялікія часткі: еўрапейскую, дзе размяшчаюцца гістарычныя і эканамічныя цэнтры горада, і азіяцкую, ці анаталійскую, — такім чынам, Стамбул з’яўляецца адзіным горадам на планеце, які ляжыць у двух частках свету.
Лінеатус
Гадоўля ў акварыумах
Гадуюць у вялікіх акварыумах з раслінамі, якія плаваюць на паверхні. Акварыумы закрываюць зверху шклом, бо рыбы добра скачуць.
Стамбул
Геаграфія
Заходняя частка Стамбула далей раздзяляецца яшчэ і залівам Залаты Рог, натуральнай бухтай у праліве Басфор, вакол якой утварыўся Візантый, а потым Канстанцінопаль. Злучэнне Мармуровага мора, Басфора і Залатога Рогу — гістарычнае сэрца горада і выдатны краявід сучаснага Стамбула.
Клімат
Стамбул размяшчаецца ў зоне ўмеранага клімату. Сярэдняя гадавая тэмпература складае 14,3 °C, сярэдняя гадавая колькасць ападкаў — 844 мм. Мікракліматычныя асаблівасці фарміруюцца ў халмістых, прыморскіх і ўнутраных раёнах горада.
Самым цёплым месяцам з’яўляецца жнівень з сярэдняй тэмпературай 23,5 °C, самым халодным — студзень з тэмпературай у 5,8 °C. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў снежні, у сярэднім 124 мм; найменшая — у чэрвені, у сярэднім 34 мм.
Самая нізкая зарэгістраваная тэмпература склала −16,1 °C (9 лютага 1927). Самая высокая зарэгістраваная тэмпература склала 40,5 °C (12 ліпеня 2000).
Адміністрацыйнае дзяленне
Стамбул дзеліцца на 27 акруг, якія могуць уключаць сельскія прыгарады і асобныя населеныя пункты:
Аўджылар, Кючукчэкмеджэ, Бакыркёй, Бахчэліэўлер, Багджылар, Гюнгёрэн, Эсэнлер, Байрампаша, Зейтынбурну, Фаціх, Эмінёну, Бейёглу, Бешыкташ, Шышлі, Кагытхане, Сарыйер, Газіасманпаша, Эйюп, Ускюдар, Бейкоз, Кадыкёй, Картал, Пендык, Тузла, Юмранійе, Прынцавы астравы і Малтэпе.
Грамадскі транспарт
трамвай
Хуткі трамвай (T1) пачаў перавозкі пасажыраў з 1992, маючы еўрапейскую шырыню каляіны, злучыў Сіркеджы з Тапкапы. Лінія была працягнутая ад Тапкапы ў Зейтынбурну ў сакавіку 1994, і ад Сікерджы да Емін’ёна ў красавіку 1996. 30 студзеня 2005 лінія была падоўжана ад Емін’ёна да Фіндыклі захапіўшы Залаты Рог па Галатыйскаму масту.
Лінія мае 24 станцыі, даўжыню 14 км. Першапачаткова абслугоўвалася 22 цягнікамі лёгкага метро, вытворчасці ABB, якія цяпер пераведзеныя на іншыя лініі, у той час на станцыях былі часовыя высокія платформы. Гэтыя цягнікі былі заменены на 55 вагонаў Flexity Swift вытворчасці Bombardier Transportation у 2003 г. Працягласць поўнай паездкі 42 хвіліны. Штодзённая здольнасць перавозкі 155 000 чалавек. Кошт праекта US $ 110 млн.
У верасні 2006 г. была адкрыта лінія трамвая Т2 кірункам ад Зейтынбурна да BAGCILAR. Лінія абслугоўваецца 14 вагонамі лёгкага метро вытворчасці ABB. Станцыі маюць высокія платформы на ўзроўні падлогі рухомага саставу.
метро
У пачатку XX стагоддзя ў Стамбуле працаваў Цюнель (Tünel) — падземны фунікулёр, першапачаткова ён працаваў на коннай цязе, але ў 1910 быў электрафікаваны.
Будаўніцтва сучаснага падземнага метрапалітэна ў Стамбуле пачалося ў 1992 г. Першая лінія (M2) Taксім — 4-ы Левент уведзена ў эксплуатацыю 16 верасня 2000 г. Даўжыня лініі 8,5 км, мае 6 станцый, пабудаваных аднатыпна, але ў розных колерах. Цяпер працуюць 8 цягнікоў па 4 вагоны ў кожным. Інтэрвал руху 5 хвілін, штодзённая перавозка 130 000 пасажыраў. Працягласць паездкі 12 хвілін. Падземка здольная процістаяць землетрасенням магутнасцю 9 балаў шкалы Рыхтэра.
Паўночная галіна 4-ы Левент — Маслак была адчынена ў студзені 2009 г. Паўднёвая галіна ад Таксіма да Енікапі, перасякае Залаты Рог па мосце і далей вяртаецца пад старым горадам у Чычкан, у цяперашні час цалкам гатовая і, як чакаецца, павінна быць уведзена ў эксплуатацыю ў 2009 г. Участак будзе мець даўжыню 5,4 км і чатыры станцыі.
На азіяцкім боку горада працягваецца будаўніцтва лініі ад Кадыкай да Картал.
Марскі транспарт
Марскі транспарт мае жыццёвую важнасць для Стамбула, бо горад практычна з усіх бакоў абмывае мора: Мармуровае мора і Залаты Рог, Басфор, Чорнае мора. Шмат жыхароў Стамбула жывуць на Азіяцкім боку горада, але працуюць на Еўрапейскім. Знакамітыя прыгарадныя паромы фарміруюць аснову штодзённага перамяшчэння паміж дзвюма часткамі горада — і транспартуюць у дзень больш, чым абодва вісячыя масты цераз Басфор.
IDO (Istanbul Deniz Otobusleri — Стамбульскі марскі аўтобус) быў заснаваны ў 1987 г., дзейнічае паміж еўрапейскім, азіяцкім і некаторымі іншымі прыстанямі ў Мармуровым моры.
Аэрапорты
Стамбул валодае двума міжнароднымі аэрапортамі: большы — гэта Міжнародны аэрапорт Атацюрк, размешчаны ў раёне Ешылкёй (Сан Стэфана) на Еўрапейскім боку, у 24 км ад цэнтра горада. Калі ён быў пабудаваны, то знаходзіўся на захадзе сталічнай вобласці, але цяпер ляжыць у межах горада.
Меншы — Міжнародны аэрапорт Сабіха Гёкчэн размешчаны ў раёне Курткёй, што ў Азіяцкай частцы горада. Знаходзіцца, прыкладна ў 20 км на ўсход ад азіяцкіх кварталаў і 45 км на ўсход ад цэнтра горада.
Адукацыя
У горадзе знаходзіцца шмат універсітэтаў, якія ў асноўным дзяржаўныя, але існуюць таксама і прыватныя ўніверсітэты.
Гарады пабрацімы
Брацкімі гарадамі Стамбула з’яўляюцца 48 гарадоў свету:
Магілёўхімвалакно
З 3 кастрычніка 2022 года пасаду кіраўніка займае Маркаў Уладзімір Іванавіч.
Асноўнымі вырабамі прадпрыемства ёсць:
Малекулярныя машыны
Малекулярная машына альбо нанамашына — любая дыскрэтная колькасць малекулярных кампанентаў, якія вырабляюць квазі-механічныя рухі (выхад) у адказ на спецыфічныя стымулы (уваход). Назва «малекулярныя машыны» часта ўжываецца ў больш агульным сэнсе ў дачыненні да малекул, якія проста імітуюць функцыі, якія адбываюцца на макраскапічным узроўні. Апроч таго, гэты тэрмін распаўсюджаны ў галіне нанатэхналогій, дзе быў прапанаваны цэлы шэраг вельмі складаных малекулярных машын, накіраваных на мэты пабудовы малекулярнага асэмблера. Малекулярныя машыны можна падзяліць на дзве асноўныя групы: сінтэтычныя і біялагічныя.
Малекулярныя сістэмы, здольныя зрушваць з раўнавагі хімічныя або механічныя працэсы, прадстаўляюць сабой важную галіну хіміі і нанатэхналогій. Паколькі дзякуючы гэтаму працэсу можна выконваць карысную працу, такія тыпы сістэм, па азначэнні, з'яўляюцца прыкладамі малекулярных машын.
У 2016 годзе за распрацоўку і сінтэз малекулярных машын Жан-П’ер Саваж, Фрэйзер Стодарт і Бернард Ферынга сталі лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі па хіміі.
Мікалай Сцяпанавіч Ціманоўскі
Мікала́й Сцяпа́навіч Цімано́ўскі (Николай Степанович Тимановский; 1889 год — 18 снежня 1919 года, Растоў-на-Доне) — рускі афіцэр, белагвардзеец, генерал-лейтэнант (1919), удзельнік Руска-японскай вайны, Першай сусветнай і грамадзянскай войнаў. Актыўны ўдзельнік Белага руху на Поўдні Расіі. Удзельнік Першага і Другога Кубанскага паходаў, камандзір 1-га афіцэрскага пяхотнага генерала Маркава палка. Узнагароджаны ордэнам Святога Георгія 4-й ступені і Георгіеўскай зброяй.
Вялікі Узень
Вялікі Узе́нь (Үлкен Өзен, Қараөзен, Большо́й Узе́нь) — рака на паўднёвым усходзе Еўрапейскай часткі Расіі і на захадзе Казахстана.
Даўжыня 650 км, плошча вадазбору — 15,6 тыс. км². Упадае ў бяссцёкавыя Камыш-Самарскія азёры. Жыўленне пераважна снегавое. Сцёк вясной. Летам на асобных участках перасыхае. Ледастаў з канца лістапада да красавіка. Сярэдні расход вады каля горада Наваузенск 6,7 (7,3 ) м³/с. Вада ракі выкарыстоўваецца для арашэння.
Спіс зорак сузор’я Жураўля
У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Жураўля да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.
Земамысл
Земамы́сл (Siemomysł) — паўлегендарны князь палян з дынастыі Пястаў. Земамысл вядомы толькі з хронікі Гала Ананіма, паводле якой ён атрымаў у спадчну прастол пасля смерці свайго бацькі Лешака, быў бацькам першага дакладна вядомага князя Мешкі I і «ў тры разы вышэй падняў памяць пра продкаў сваёй высакароднасцю і годнасцю».
Гістарычнасць Земамысла, як і іншых Пястаў да Мешкі I, ставіцца пад сумнеў. Да нядаўняга часу ў польскай гістарыяграфіі князь называўся няйначай як Ziemomysł (гэта форма атрымала распаўсюджванне дзякуючы папулярнай працы «Генеалогія Пястаў» Освальда Бальцэра (1895), аднак у апошні час у святле найноўшых даследаванняў у вобласці польскай анамастыкі яго імя перадаецца як Siemomysł. Гэта розначытанне звязана з тым, што раней этымалогія імя князя прыводзілася ў значэнні «які думае пра зямлю», тады як больш верагодна паходжанне імя ад славянскага слова «семя» ў значэнні сям'я, род.
Імя жонкі (ці жонак) князя таксама невядома. Па адной з версій, яго жонкай была дачка князя ляхаў Уладзіслава, данніка Старажытнарускай дзяржавы Тым часам, недахоп крыніц не дазваляе гаварыць пра гэту версію сур'ёзна. Паводле чэшскай хронікі Вацлава Гаека, маці Мешкі I была Горка, імя якой у іншых крыніцах не сустракаецца, аднак сумніўнасць гэтага было адзначана яшчэ Бальцэрам.
Вядома пра трох сыноў Земамысла. Верагодна, старэйшым быў Мешка, які стаў князем пасля смерці бацькі, хоць старэйшым мог быць і невядомы па імі сын, які памёр у 964 ці 965 гадах (паводле Бальцэра, у 963 годзе). Малодшым сынам Земамысла быў Чцібар.
Цалкам магчыма, што дачкой Земамысла была жонка невядомага па імі паморскага князя. Гэта версія заснавана ў тым ліку і на тым факце, што імя Земамысл насіў паморскі князь, які згадваецца ў крыніцах пад 1046 годам. Тым часам, некаторыя даследчыкі лічаць, што яна была дачкой Мешкі I.
Освальд Бальцэр у сваёй «Генеалогіі Пястаў» прыпісваў Земамыслу сына Прокуя, які, як лічыцца цяпер, не мае дачынення да дынастыі Пястаў, і дачку Адэлаіду, легендарную «Белую княгіню» — папулярны вобраз у ранняй польскай гістарыяграфіі.
Паводле сачыненняў польскіх гісторыкаў XVI—XVII стагоддзяў, дакладнасць якіх сучасныя гісторыкі падвяргаюць сур'ёзным сумневам, Земамысл аказваў дапамогу Алегу Мараўскаму, нібы, блізкаму сваяку князёў Русі з дынастыі Рурыкавічаў.
Цюкшы
Цюкшы́ (, Тюкшы) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарацкага сельсавета.
Сакольскі павет (1919—1939)
Сако́льскі паве́т (Powiat sokólski) — былы павет Беластоцкага ваяводства Польскай Рэспублікі. Сядзіба — горад Саколка.
Гісторыя
Створаны на аснове былога Сакольскага павета Гродзенскай губерні Расійскай імперыі ўжо ў 1919 г. У 1921 г. на абшары павета знаходзілася 5 гарадоў (Саколка, Дуброва, Сухаволя, Адэльск і Новы Двор) і 12 вясковых гмінаў. У студзені 1940 г. савецкія ўлады канчаткова скасавалі Сакольскі павет як адміністрацыйную адзінку, а на яго месцы былі заснаваны Сакольскі, Крынкаўскі і Дуброўскі раёны Беластоцкай вобласці.
У цяперашні час тэрыторыі павета адносяцца да Сакольскага павета Падляскага ваяводства Польшчы. Самыя ўсходнія часткі былога Сакольскага павета ўваходзяць у склад Бераставіцкага і Гродзенскага раёнаў Гродзенскай вобласці Беларусі.
Насельніцтва
Паводле звестак перапісу насельніцтва 1921 г. у павеце пражывала ўсяго 90 264 жыхар, з чаго 78 889 (87,39 %) палякаў, 6 531 (7,23 %) яўрэяў, 4 522 (5 %) беларусаў, 225 (0,24 %) рускіх, 62 татараў, 14 украінцаў, 9 літоўцаў, 5 немцаў, 4 латышаў, 2 эстонцаў і 1 англічанін. 80 % (72 225) жыхароў павету былі каталікамі,, 10,4 % (9 357) праваслаўнымі, 9,3 % (8 413) юдаістамі, 0,2 % (212) мусульманамі, 31 пратэстантамі і 26 уніятамі.
Вялікія Арлы (вадасховішча)
Плошча паверхні 0,99 км², даўжыня 1,3 км, найбольшая шырыня 1,1 км, найбольшая глыбіня 4,8 м, аб’ём вады 3,5 млн м³. Даўжыня агараджальная дамбы 4,4 км. Вадасховішча наліўное, напаўняецца вадой з Бор-Дубянецкага канала ў час разводдзя і за кошт меліярацыйных каналаў. Ваганні ўзроўню вады на працягу года 3,8 м. Выкарыстоўваецца для рыбагадоўлі, увільгатнення і арашэння зямель.
Бялянка рэпавая
Назва
Назва паходзіць ад рэпы (Rapum) — адной з кармавых раслін вусеняў.
Апісанне
Размах крылаў 35-40 (да 50) мм. Даўжыня пярэдняга крыла 23-27 мм. Крылы белыя, пярэднія з чорнай верхавінкай і адной (у самца) або дзвюма (у самкі) чарнаватымі плямамі. Шэраватае поле зверху ля вяршыні пяредніх крылаў выцягнута ўздоўж пярэдняга краю. Асобіны характарызуююца сезоннай і індывідуальнай зменлівасцю, апісана шмат форм.
Пашырэнне
Арэал віду: Паўночная Афрыка, Еўропа, ўмерены пояс Азіі; інтрадукавана ў Паўночнай Амерыцы і Аўстраліі. Звычайная на ўсёй тэрыторыі Усходняй Еўропы, адзначана нават за Палярным кругам. Насяляе ўзлескі, паляны, узбочыны дарог, сады, паркі, лесаполасы; у антрапагенных біятопах сустракаецца радзей за іншых прадстаўнікоў роду. Матылі кормяцца на кветках астравых, люцэрны і інш.
Асаблівасці біялогіі
Адзначана развіццё з адным — трыма пакаленнямі. На поўначы арэала імага адзінага пакалення лётаюць з канца чэрвеня па канец ліпеня. Два пакаленні сярэдняй паласы актыўныя з траўня або пачатку чэрвеня па верасень (з невялікім перапынкам летам у пачатку ліпеня). Па поўдні рэгіёна від лётае з пачатку красавіка да кастрычніка ў трох пакаленнях.
Самка адкладвае яйцы па адным на ніжні бок лістоў раслін сямейства крыжакветных. Плоднасць у сярэднім складае 150 яец, максімальная — да 500. Яйцо рэпніцы жаўтавата-аранжавае, грушападобнае, з 12 рабрынкамі. Стадыя яйца доўжыцца 4-11 дзён. Вусені матава-зялёная, у далікатных валасках, з цёмнай спінной паласой (жоўтай каля дыхальцаў) і перарывістай светла-зялёнай паласой на кожным баку; ніз цела жаўтавата-зялёны, галава — карычнева-зялёная. Кармавыя расліны вусеняў належаць да родаў Brassica, Cardamine, Lepidium, Raphanus, Reseda, Sinapis і інш. Яны шкодзяць агародным раслінам рэпе, капусце, гарчыцы і інш. Стадыя вусеня, у залежнасці ад умоў надвор’я, доўжыцца 20-30 дзён. Акукліванне адбываецца знізу ліста. Кукалка рэпніцы светла-зяшёная ці бледна-карычневая (у залежнасці ад колеру субстрата), з дробнымі чорнымі кропкамі і жаўтаватымі палоскамі. Стадыя кукалкі працягваецца 7-10 дзён, а ў кукалак, якія зімуюць, — да 10 месяцаў.
Рэйнгальд Гейдэнштэйн
Рэйнгальд Гейдэнштэйн (Reinhold Heidenstein;,   — , , Рэч Паспалітая ) — нямецкі і польскі дыпламат, юрыст і гісторык, сябар Яна Замойскага, у 1582—1612 гадах давераны сакратар польскіх каралёў Стэфана Баторыя і Жыгімонта III.
Біяграфія
Паходзіць з нямецкага роду.
Афінскі ўніверсітэт
Афінскі нацыянальны ўніверсітэт імя Кападыстрыі (Εθνικό και Καποδιετριακο ΠΑνεπιστήμιο Αθηνών), часта называецца проста Афінскі ўніверсітэт — старэйшы з універсітэтаў Грэцыі, заснаваны ў 1837 годзе. Цяпер з'яўляецца другой па велічыні вышэйшай навучальнай установай пасля Універсітэта Арыстоцеля ў Салоніках.
Рэйнгальд Гейдэнштэйн
Біяграфія
У 1566 г. паступіў у Кёнігсбергскі ўніверсітэт, з 1571 вучыўся ў Вітэнбергу, з 1577 г. — у Падуанскім універсітэце. Пасля 1581 наведаў Францыю, дзе быў прадстаўлены маркграфу, рэгенту-герцагу Прусіі (з 1578). З кастрычніка 1583 года прызначаны яго агентам пры польскім двары, у 1583—1611 гг. атрымліваў за гэтую пасаду грашовае забеспячэнне з Прусіі. З 1582 — сакратар польскага караля Стэфана Баторыя. У 1585 г. атрымаў польскае падданства і пацвярджэнне свайго «франкскага дваранства». Карыстаўся заступніцтвам канцлера Яна Замойскага і захаваў сакратарскі ўрад таксама пры каралі Жыгімонце III. Неаднаразова быў пасланнікам, асабліва ў Прусію і Данцыг. Пасля смерці Георга Фрыдрыха (1603), уплыў, дзякуючы свайму падвойнаму становішчу, на прыняцце рэгенцтва у Прусіі праз пасрэдніцтва брадэнбургскіх курфюрстаў.
Афінскі ўніверсітэт
Гісторыя
Афінскі ўніверсітэт быў заснаваны 3 мая 1837 года і размешчаны ў сядзібе архітэктара Стамаціса Клеанціса. Ён стаў першым універсітэтам не толькі ў Грэцыі, але і на Балканах і ва ўсім усходне-міжземнаморскім рэгіёне і меў 4 факультэта: тэалогіі, права, медыцыны і мастацтваў (уключаў прыкладныя навукі і матэматыку). 120 студэнтам выкладалі 33 прафесара.
Рэйнгальд Гейдэнштэйн
Біяграфія
У Лівонскую вайну 1558—1583 гадоў удзельнічаў у паходах Баторыя на і.
Афінскі ўніверсітэт
Гісторыя
Перад тым, як універсітэт атрымаў сваю сучасную назву ў гонар першага прэзідэнта Грэцыі Іаана Кападыстрыі, ён быў вядомы пад імем Отана - па імені першага караля Отана Баварскага. У лістападзе 1841 года заняткі былі перанесены ў новы, толькі што пабудаваны корпус. Праект збудавання выканаў дацкі архітэктар Тэафіл фон Хансэн - вядомы таксама як аўтар Афінскай трылогіі, якую акрамя ўніверсітэта складаюць Нацыянальная бібліятэка Грэцыі і Нацыянальная акадэмія.
Рэйнгальд Гейдэнштэйн
Біяграфія
Пасля смерці Замойскага (1605) яго ўплыў паменшыўся, з 1612, пакінуўшы сакратарскі ўрад, жыў у Заходняй Прусіі. Пабудаваў царкву ў Суленчыне.
Афінскі ўніверсітэт
Гісторыя
Адна з асноўных змен у структуры ўніверсітэта адбылась у 1904 годзе, калі факультэт мастацтваў быў падзелены на два факультэты: уластна мастацтваў і факультэт навук. Апошні ўключаў кафедры матэматыкі і фізікі, а таксама школу фармацыі. У 1919 годзе была створана кафедра хіміі, а школа фармацыі была пераіменавана ў кафедру фармацыі.
Рэйнгальд Гейдэнштэйн
Сям’я
Бацька — Бернард Гейдэнштэйн, валодаў вёскай Суленчына (Салец, Саленчын, Solescium) каля Гданьска. Маці — Ганна фон Крокаў (Krockow).