cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ржаўка 1
Гісторыя
Старажылы сведчаць, што вёска была ўжо да прыгону, назву атрымала ад балоцістай мясцовасці — іржавая вада. Паводле другога падання, Ржаўка перад адменай прыгоннага права называлася Луб-Камочышча (Лубкамочышча). З 1774 уласнасць князя Галіцына. У 1906 знойдзены скарб, што складаўся з пражскіх грошаў. У 1924—1961 гадах цэнтр Ржаўкаўскага сельсавета.
Полацкае ляда
Выдавала літаратурны альманах «Ксэракс Беларускі». Суполкай выдадзена больш дваццаці кніг, сярод іх: «Зямля Ханаан», «Зваротныя правакацыі» Славаміра Адамовіча, «Развітанне з Танталам», «Выпрабаванне развоем» Алеся Аркуша, «апошнія вершы леаніда галубовіча» Леаніда Галубовіча, «Зімовыя сны» Вінцэся Мудрова, «Водар цела», «Твар Тутанхамона» Юрыя Гуменюка, «Настурцыі» Ганны Брэскай, «Рысасловы» Людкі Сільновай, «Саната Арганата» Ігара Сідарука і іншыя.
Ржаўка 1
Інфраструктура
Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.
Самуіл Іванавіч Маскевіч
Самуіл Іванавіч Маскевіч (, в. Сэрвач, Наваградчына — ) — аўтар аднаго з першых на тэрыторыі Беларусі польскамоўных помнікаў мемуарнай літаратуры — «Дыярыуша». Дэпутат Галоўнага Трыбунала ВКЛ ад Наваградскага павета (1617—1618), пазней — наваградскі земскі пісар.
Паходзіў са шляхецкай засцянковай сям'і. Адукацыю атрымаў у Наваградку. Па-за часам вайсковай службы быў пры дварах магнатаў А. Вішнявецкага і Радзівілаў; шмат падарожнічаў.
Дыярыуш
У творы ахопленыя падзеі з 1594 па 1621 гг., у т.л. Маскоўскай вайны (1609—1618), але запісаныя на падставе ўспамінаў аўтара, а не адразу за падзеямі. Пытанні вялікай палітыкі аўтарам не закранаюцца.
Адзначаецца аб'ектыўнасць Маскевіча пры характарызацыі ўсіх бакоў гістарычных падзеяў — так, у падрабязным апісанні аблогі Смаленска падкрэсленая мужнасць абаронцаў горада, асабліва яго ваяводы М. Шэйна, крытычна ацэнены дзеянні ваенаначальнікаў Рэчы Паспалітай; значнае месца ў творы займае апісанне побыту маскоўскіх баяраў, станоўча ацэненыя іх меркаванні наконт польскіх шляхецкіх вольнасцяў як шляхецкага свавольства. Аўтар апраўдвае жорсткую рэакцыю рускага сялянства ў дачыненні да войска Рэчы Паспалітай як помсту за прынесеныя войскам бедствы вайны.
Вішневагорск
Вішневагорск (Вишневого́рск) — рабочы пасёлак у Каслінскім раёне Чалябінскай вобласці Расіі. Размешчаны ля возера Сунгуль на схіле Вішнёвых гор, за 20 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Маук (на лініі Екацерынбург — Чалябінск), за 25 км ад горада Каслі і 7 км ад горада Снежынск. У 1949 годзе населены пункт атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу і сучасную назву — Вішневагорск.
Масліна еўрапейская
Масліна еўрапейская, Масліна культурная (Olea europaea) — вечназялёнае субтрапічнае дрэва роду Масліна (Olea) сямейства Маслінавыя (Oleaceae).
Расліна са старажытнасці вырошчваецца для атрымання аліўкавага алею, у дзікім выглядзе не сустракаецца. Алей вырабляецца цягам выціскання спелых аліў — пладовай часткі і костак. Адно аліўкавае дрэва прыносіць ад 5 да 10 кг аліў у год. Гэтага дастаткова для вытворчасці 1-2 літраў аліўкавага алею. Пладовая частка алівы ўтрымлівае 30-50% алею, ядро — 5%.
Аляксандр Аляксандравіч Бейлінсон
Аляксандр Аляксандравіч Бейлінсон (Alexander Beilinson; нар., ) — савецкі і амерыканскі матэматык, працуе ў галіне алгебраічнай геаметрыі і матэматычнай фізікі, член Нацыянальнай АН ЗША (2017), лаўрэат прэміі Астроўскага (1999) з Хельмутам Хоферам), прэміі Вольфа па матэматыцы (2018, з У. Г. Дрынфельдам), прэміі Шаа (2020).
Біяграфія
Нарадзіўся 13 чэрвеня 1957 года ў Маскве ў яўрэйскай сям’і, сын матэматыка Аляксандра Аляксеевіча Бейлінсона.
Вучыўся ў школе № 2. Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт, кандыдат фізіка-матэматычных навук («Алгебраічная геаметрыя і тэорыя струн», 1988). Пасля заканчэння каля 6 гадоў працаваў ва Усесаюзным кардыялагічным навуковым цэнтры ў Маскве. З 1989 года працаваў у Інстытуце тэарэтычнай фізікі імя Л. Д. Ландау, а таксама ў Масачусецкім тэхналагічным універсітэце (ЗША).
У 1994 годзе і з 1996 па 1998 гады працаваў у Інстытуце перспектыўных даследаванняў у Прынстане (штат Нью-Джэрсі). З 1998 года працуе ў Чыкагскім універсітэце. Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (2008).
У 1983 годзе - дакладчык на Міжнародным матэматычным кангрэсе ў Варшаве. У 2018 годзе разам з У. Г. Дрынфельдам атрымаў прэмію Вольфа па матэматыцы, а ў 2020 годзе падзяліў прэмію Шаа з Давідам Кажданам.
Весіярві
Весіярві (Vesijärvi) — возера на поўдні Фінляндыі. Знаходзіцца на тэрыторыі правінцый Пяят-Хямэ (паўднёвая, большая частка возера) і Кескі-Суомі (паўночная частка возера). У паўночнай частцы, у раёне камуны Асікала, аддзелена ад возера Пяянэ (Päijänne) перашыйкам, скрозь які праходзіць шлюзаваны канал Вяаксю (Vääksyn kanava, даўжыня 1,3 км), які злучае возера. Канал даступны для суднаў з асадкай да 2,4 м, шырынёй да 8,3 м.
Грымайліў
Грымайліў (Гримайлів) — пасёлак гарадскога тыпу ў Чарткіўскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны, цэнтр аб’яднанай тэрытарыяльнай грамады.
Агульная характарыстыка
Пасёлак — кампактны населены пункт, у цэнтры якога размешчаны пасялковы савет, бальніца, тры школы, гандлёвыя прадпрыемствы, аўтобусная станцыя, каўбасны цэх, адміністрацыя запаведніка «Медаборы».
Праз Грымайлаў пралягла аўтадарога Цярнопаль — Скалат — Жванец (Камянец-Падольскі раён), з мястэчка пачынаецца аўтадарога Грымайлаў — Харосткіў — Яблуніў.
Гісторыя
Спачатку ў мястэчку існавала два рамесных цэха: муляроў і цесляроў. Штогод дазвалялася праводзіць 8 кірмашоў і штотыдзень ажыццяўляць таргі быдлам, збожжам, рамеснымі вырабамі і інш. У першай палове XVIII ст. ужо існавала 7 рамесных цэхаў: ганчарны, бондарскі, кавальскі, ткацкі, кушнерскі, кравецкі і шавецкі.
У 1831 г. маёнтак купіў Антым Нікаравіч, камендант акадэмічнага корпуса народнай гвардыі ў Львове. Яго дачка Юлія выйшла замуж за графа Леанарда Пінінскага, які назаўжды асел у Грымайлаве і праславіўся як добры, разважлівы гаспадар. Ён пабудаваў першы паравы млын у Усходняй Галічыне. Менавіта гэты ўласнік заклаў велізарны і стыльны парк у англійскім стылі. Яшчэ да закладкі парку Нікаравіч перабудаваў замак на палац, зваліўшы тры крыла і дзве вежы, пакінуўшы толькі дзве вежы і паўднёвае крыло, і прыбудаваўшы цыліндрычную высокую гадзіннікавую вежу. Пасля смерці графа Леанарда Пінінскага Грымайліў наведаў яго сын Леон, намеснік Галічыны і рэктар Львоўскага універсітэта.
Іван Дзмітрыевіч Бяляеў
Іван Дзмітрыевіч Беляеў (1810—19 лістапада 1873) — рускі гісторык і мысляр, прафесар Маскоўскага ўніверсітэта (1852—1873). Адзін з распрацоўшчыкаў вучэння славянафілаў. З пазіцыі славянафілаў напісана яго галоўная праца — «Сяляне на Русі», першая сістэматычная праца ў рускай гістарыяграфіі па гісторыі сялянства з часоў Кіеўскай Русі да XVIII ст. Бяляеву належаць працы па гісторыі рускага права, гаспадаркі, вайскоўца справы, летапісання. Бяляеў сабраў багатую калекцыю старажытнарускіх актаў і рукапісных кніг, якія цяпер захоўваюцца ў Аддзеле рукапісаў РДБ.
Папоўцы (геалагічнае агаленне)
Агаленне «Папоўцы» — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Уяўляе сабой эталонны разрэз перыгляцыяльных алювіяльных і лімнагляцыяльных адкладаў паазерскага зледзянення. Размешчана ў пяціметровым уступе тэрасы правага берага р.Нарач, мае працягласць 60 метраў і распасціраецца за 1 км на поўнач ад в.Папоўцы Вілейскага раёна.
Сутнасць
У 8-метровай тоўшчы агалення пераслойваюцца паміж сабой розназярністыя, рознакаляровыя золавыя, азёрна–ледавіковыя і перыгляцыяльныя пяскі, супескі і азёрна–ледавіковыя гліны. Амаль усе слаі са слядамі мярзлотных дэфармацый — пасечаны марознымі трэшчынамі. Ніжэй гэтых слаёў на марэнных светла-карычневых супесках са жвірам і галькай прасочваецца гарызонт (да 1,6 м) карычнева-шэрага, месцамі да чорнага алювіяльнага супеска з тонкадысперсным арганічным рэчывам.
Гэты паазерскі перыгляцыяльны алювій утварае ніжнюю частку агалення, верхнюю частку складаюць познапаазерскія азёрна–ледавіковыя пароды. Карычнева-шэры гумусавы супесак утрымлівае дробныя рэшткі выкапнёвых раслін — пылок, споры і часткі мхоў, лішайнікаў, кустоў і траў. Адклады характарызуюцца перавагай холада– і сухалюбівых відаў, аб чым сведчыць наяўнасць у выкапнёвай флоры рэшткаў такіх раслін, як палын, маравыя, злакі, верас і іншых раслін аголеных субстратаў, стэпавых груповак, сухіх камяністых схілаў (эфедра, гваздзікавыя, казяльцовыя, ружакветныя, бабовыя, парасонавыя, губакветныя, каменяломнікавыя і інш.).
Паводле складу гэтай флоры, рачныя адклады агалення «Папоўцы» сфарміраваліся прыкладна 20—17 тыс. гадоў таму ў даліне р.Нарач перад фронтам ільдоў максімальнай стадыі наступання паазерскага ледавіка. Выкапнёвыя рэшткі раслін з гэтай часткі агалення сведчаць таксама пра абвастрэнне перыгляцыяльнага становішча ў басейне р.Вілія ў сувязі з паступовым набліжэннем ледавіковага фронту. Шматлікія крыятурбацыі і сляды маразабойнага растрэсквання ў алювіяльных пясках і падсцілаючых супесках прама паказваюць на былую наяўнасць вечнай мерзлаты ў гэтым месцы.
Назапашванне азёрна-ледавіковых глін і пяскоў верхняй часткі агалення адбывалася ў максімальную стадыю паазерскага зледзянення ў Вілейскім падпрудным прыледавіковым возеры, якое ў перыяд разліву займала значную частку Вілейскай раўніны і сучаснай тэрыторыі раёна.
Значэнне
Агаленне «Папоўцы» мае важнае навуковае значэнне — яго будова ўяўляе характэрны прыклад запаўнення і часовага адмірання даліны р.Нарач, абумоўленых наступаннем ледавіка ў час паазерскага зледзянення. Яно дае магчымасць удакладніць мяжу максімальнага распаўсюджвання гэтага ледавіка, вырашыць некаторыя пытанні стратыграфіі позняга плейстацэну, даследаваць палеагеаграфічныя ўмовы таго часу і заканамернасці развіцця не толькі даліны р.Нарач, але і ўсіх рэк, што цяклі насустрач наступаючаму ледавіку, выявіць асаблівасці эвалюцыі флоры. Гэта месца наведваюць геолагі ў час правядзення міжнародных навуковых сімпозіумаў, па ім ствараецца ўражанне пра геалагічную будову і прыроду паўночна-заходняй часткі Беларусі.
Аляксандр Абрамавіч Друзь
Алякса́ндр Абра́мавіч Друзь (нар. 10 мая 1955, Ленінград, РСФСР) — магістр гульні «Што? Дзе? Калі?», дырэктар Санкт-Пецярбургскага філіяла Міжнароднай асацыяцыі клубаў «Што? Дзе? Калі?», інжынер-сістэматэхнік.
Біяграфія
У 1972 годзе скончыў фізіка-матэматычны ліцэй № 239, у 1975 — індустрыяльна-педагагічны тэхнікум прафесійна-тэхнічнай адукацыі, у 1980 — Ленінградскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту імя акадэміка У. М. Абразцова па спецыяльнасці «інжынер-сістэматэхнік».
Лакаматыўны
Лакаматыўны (Локомоти́вный) — рабочы пасёлак у Чалябінскай вобласці Расіі, за 264 км на паўднёвы захад ад Чалябінска і за 3 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Карталы I. Утварае Лакаматыўную гарадскую акругу. Акружаны тэрыторыяй Карталінскага раёна.
Гісторыя
У 1992 годзе (былы ваенны гарадок Карталы-6) атрымаў сучасную назву — пасёлак Лакаматыўны са статусам ЗАТУ. У раёне пасёлка знаходзіўся пазіцыйны раён Карталінскай дывізіі РВСН (59-я ракетная дывізія), расфармаванай у 2005 годзе. З 1 студзеня 2017 года ў адпаведнасці з Указам Прэзідэнта РФ ад 23.09.2016 г. № 493 «Аб скасаванні закрытага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўтварэння пасёлка Лакаматыўны Чалябінскай вобласці» статус ЗАТУ з населенага пункта зняты.
Магнітка (Кусінскі раён)
Магнітка (Магни́тка) — рабочы пасёлак у Кусінскім раёне Чалябінскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Магніцкага гарадскога паселішча. Размешчаны на Паўднёвым Урале, на рацэ Куса (басейн Камы), за 17 км на поўнач ад Златавуста. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1938 года.
Сулея (рабочы пасёлак)
Сулея (Сулея́) — рабочы пасёлак у Саткінскім раёне Чалябінскай вобласці Расіі. Цэнтр Сулеінскага гарадскога паселішча. Названы ад аднайменнага хрыбта. Размешчаны на захадзе вобласці, за 19 км на паўночны захад ад цэнтра раёна горада Сатка. Чыгуначная станцыя Паўднёва-Уральскай чыгункі на гістарычным ходзе Транссіба. Населены пункт заснаваны ў 1889—1890 гадах у сувязі з будаўніцтвам Самара-Златавустаўскай чыгункі.
Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1950 года.
NGC 3398
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Вірмаярві
Вірмаярві (Virmajärvi) — невялікае возера (даўжынёй каля 1 км), праз якое праходзіць дзяржаўная мяжа Фінляндыі (муніцыпалітэт Іламантсі) і Расіі (Суаярвскі раён, Рэспубліка Карэлія). З’яўляецца (на 2008 год) самай усходняй кропкай Еўрасаюза на кантыненце.
Караколь (Ясільскі раён)
Караколь — сяло ў Ясільскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Каракольскай сельскай акругі. Код КАТА — 114863100.
Біскупцы
Назву Біскупцы маюць:
Урэчча (Слаўгарадскі раён)
Урэ́чча (, Уречье), раней Урэ́чча 1  — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Васькавіцкага сельсавета.
Назва
Урэчча атрымала назву ад таго, што вёска знаходзіцца на правым беразе ракі Пясчанка, дзе злева ўпадае рака Грушка ці Глушка, а справа — Ручаі з урочышча Дубінёўка, г. зн. каля, у, пры рэччы, пры рэчках.
Гісторыя
Вядома з 1675 года. У 1681 годзе на рацэ Пішчань дзейнічаў млын. У 1918 годзе было двухкласнае вучылішча. У 1924 годзе цэнтр Урэцкага сельсавета.
Заходне-Капская правінцыя
Заходне-Капская правінцыя — правінцыя на паўднёвым захадзе ПАР. На поўдні абмываецца Атлантычным і Індыйскім акіянамі. Утворана ў 1994 годзе пасля адміністрацыйнай рэформы ў краіне. Сталіца правінцыі — Кейптаўн.
Нароўні з Паўночна-Капскай правінцыяй з'яўляецца правінцыяй, дзе пераважаюць каляровыя, а не негры. Адна з дзвюх правінцый ПАР, дзе большасць насельніцтва (55,3 %) гаворыць на афрыкаанс.
Геаграфія і клімат
Вялікая частка правінцыі знаходзіцца ў вобласці Капскіх гор – вобласці складкаватасці Пермскага і Каменнавугальнага перыяду з вышынямі ад 1000 да 2300 мм. Даліны паміж горамі звычайна ўрадлівыя, уяўляюць сабою алювіяльныя суглінкавыя і гліністыя глебы. Унутраныя раёны больш засушлівыя і пагорыстыя. Узбярэжжа змяняецца ад пясчанага (паміж мысамі) да скалістага і гарыстага. Заходне-Капская правінцыя ўключае самую паўднёвую частку Афрыкі – мыс Іголкавы.
Клімат правінцыі змяняецца ад рэгіёна да рэгіёна. У цэлым, ён характарызуецца як міжземнаморскі клімат з халаднаватай і дажджлівай зімой і цёплым летам. Унутраныя рэгіёны характарызуюцца даволі засушлівым кліматам з марознай зімой і гарачым летам. Для паўднёвага ўзбярэжжа характэрны халаднаватая зіма і мяккае вільготнае лета. На клімат асобных рэгіёнаў уплывае рэльеф мясцовасці, а таксама ўплыў акіянаў: Індыйскага (з цёплымі водамі) і Атлантычнага (з халаднейшымі водамі).
Эканоміка
ВУП правінцыі складае каля 14,3% ад нацыянальнага паказчыку, гэта адна з найбольш хуткарослых эканомік ПАР з ростам 4% (на 2008 год). Асноўныя сектары ўключаюць гандаль, фінансы і бізнес, а таксама вытворчы сектар. Прамысловасць уключае такія галіны як вытворчасць адзежы і тэкстылю, мэблі, нафтахімічная галіна, металургія. Развіты сектар высокіх тэхналогій (Кейптаўн – асноўны цэнтр высокіх тэхналогій у ПАР).
Дзель сельскай гаспадаркі ў ВУП усяго каля 3,8%, тым не менш гэта адзін з найбольш хуткарослых сектараў. Нягледзячы на тое, што апрацоўвальныя землі правінцыі складаюць усяго 12,4% ад усіх апрацоўвальнх земляў ПАР, яны даюць 55-60% усяго экспарту с/г прадукцыі. Экспартуемыя с/г прадукты ўключаюць віны, поўсць, страўсаў, садавіну, збожжавыя, морапрадукты. Каля 75% усёй прамысловай лоўлі рыбы ў ПАР мае месца ўздоўж узбярэжжа правінцыі.
Узровень беспрацоўя ў Заходне-Капскай правінцыі істотна ніжэй: каля 15% у параўнанні з сярэднім па краіне паказчыкам у 25%.
Насельніцтва
Па даных перапісы 2001 года ў правінцыі пражывала 4 524 336 чалавек, сярэдняя шчыльнасць насельніцтва – 34,97 чал/км². Па расавых прыкметах 53,91% насельніцтва складаюць каляровыя, 26,68% – чорныя і 18,41%  – белыя, каля 1%  – асобы індыйскага і іншага азіяцкага паходжання.
Доля асоб маладзей за 15 гадоў – 27,3%; асоб старэйшых за 65 гадоў – 5,2%. Сярэдні ўзрост насельніцтва – 26 гадоў. На кожныя 100 жанчын прыпадае 94 мужчыны. 55,3% насельніцтвы гавораць на афрыкаанс; 23,7% на коса; 19,3% – на англійская, меней 2%  – на іншых мовах. Хрысціяне складаюць 81,8%; мусульмане – 6,5%; іўдзеі – 0,4%; індуісты – 0,2%; каля 9% насельніцтва не адносіць сябе ні да адной рэлігіі.
Адукацыя
Насельніцтва правінцыі даволі добра адукавана ў параўнанні з іншымі рэгіёнамі краіны і Афрыкай у цэлым. Тут жа працоўная сіла найбольш кваліфікаваная, чым у іншых правінцыях ПАР. Універсітэты правінцыі ўключаюць:
Біскупцы (Ваўкавыскі раён)
Біскупцы́ (, Бискупцы) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ваўкавыскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з сярэдзіны XV ст. Належала віленскаму біскупу. У 1796 г. фальварак ва ўладанні Станіслава Сегеня, пражывалі 3 сялянскія сям'і. У 1836 г. дзяржаўная вёска, 40 двароў, 203 жыхары. У 1914 г. 77 двароў, 421 жыхар. У 1940—1961 гадах цэнтр Біскупецкага сельсавета.
Памятныя мясціны
Брацкая магіла савецкіх воінаў.
Рунгэ
Рунгэ — прозвішча нямецкага паходжання.
Вядомыя носьбіты:
Кахар Махкамаў
Кахар Махкамаў (Қаҳҳор Маҳкамов;, Худжанд, Таджыкская ССР — , , Таджыкістан) — таджыкскі дзяржаўны дзеяч, Старшыня Савета Міністраў Таджыцкай ССР (1982—1986 і 1990—1991), першы сакратар ЦК Кампартыі Таджыкістана (1985—1991), Член Палітбюро ЦК КПСС (1990—1991), Старшыня Вярхоўнага Савета Таджыкскай ССР (1990), першы і апошні прэзідэнт Таджыкскай ССР (1990—1991).
Афанасій Філіповіч
Біяграфія
Нарадзіўся імаверна ў Брэсце ў сям’і рамесніка. Атрымаў адукацыю ў брацкай школе, затым у Віленскім езуіцкім калегіуме. Некалькі год працаваў хатнім настаўнікам. У 1620 годзе канцлер Леў Сапега прызначыў Афанасія Філіповіча выхавацелем Афанісія Лубы, якога выдавалі за прэтэндэнта на маскоўскі сталец.
У 1637—1638 гадах А. Філіповіч быў у маскоўскага цара, дзе сведчыў пра цяжкае становішчы праваслаўных у Рэчы Паспалітай, паведаміў цару пра планы ўраду Рэчы Паспалітай па падрыхтоўцы самазванца. Першым вядомым публіцыстычным творам Філіповіча было пісьмо да цара Міхаіла Фёдаравіча «Гісторыя падарожжа ў Маскву». У 1640 годзе, пасля прыезду з Масквы, А. Філіповіч абраны ігуменам Берасцейскага Сімяонаўскага манастыра. Узначаліў барацьбу мясцовага праваслаўнага брацтва супраць уніятаў.
У 1643 годзе пасля выступлення на сойме быў арыштаваны і сасланы ў Кіеў, аднак апраўданы там царкоўным судом. У 1644 годзе арыштаваны як дзяржаўны злачынца пасля перадачы маскоўскаму паслу ліста ад Лубы (самазванца).
У турме Афанасій Філіповіч напісаў шэраг вострых публіцыстычных артыкулаў. Варшаўскую турму змяніла ссылка ў Кіеў. Спадзеючыся на амністыю мітрапаліта, звёў свае творы ў адзіны твор — «Дыярыўш». Выйшаў на волю пасля смерці мітрапаліта ў 1647 годзе.
У час Казацкай вайны (1648—1651) расстраляны па абвінавачванні ў дапамозе казакам Хмяльніцкага. Кананізаваны Рускай праваслаўнай царквой.
«Дыярыуш, або апісанне праўдзівых падзей»
Дыярыуш (дзённік) — жанр старажытнабеларускай літаратуры, які ў храналагічнай паслядоўнасці перадаваліся падзеі грамадска-палітычнага ці прыватнага жыцця праз суб’ектыўнае ўспрыманне пэўнай асобы. Дзейнасць А. Філіповіча была скіравана на змаганне за правы і прывілеі праваслаўнай царквы, таму грамадскае і асабістае ў яго «Дыярыушы» цесна пераплецена. Твор шматпланавы па кампазіцыі. Аўтар аб’яднаў падарожныя нататкі («Гісторыя падарожжа ў Маскву»), тлумачальныя запіскі, успаміны, дзённікі, аўтабіяграфічны нарыс пражытага, пасланні, лісты, выкрывальніцкія прамовы, канспектыўныя накіды асобных артыкулаў, філасофскія трактаты багаслоўскага характару, вершы і песні, складзеныя ў турме. Твор стракаты стылем — апавядальная манера мяняецца заклікавай публіцыстычнасцю, дакументальныя згадкі — містычнымі карцінамі і г. д. Аўтар выступае то прапаведнікам «разумнай мернасці» ў грамадстве, то ваяўнічым абаронцам «веры праўдзівай і царквы ўсходняй грэчаскай».
У «Дыярыушы» А. Філіповіча няма кніжнай рыторыкі, да чаго часта звяртаўся ў творах яго сучаснік М. Сматрыцкі. Аўтар абапіраўся на ўласныя назіранні, на факты рэчаіснасці. Апантаны да фанатызму, надзвычай уражлівы, А. Філіповіч часам «бачыў» тое, што выходзіць за рамкі рэальнага. Так, у адной з частак «Дыярыуша» ён апісвае «борзо страшнии видоки (відовішчы) на неби и земли», убачанае ім не ў сне, а на яве і ў дзень. На небе — гнеўныя хмары з войскам, пастаўленым у строй, на зямлі — сем агнёў пякельных, прыгатаваных на сем смяротных грахоў. «З тых огнюв … трох особ выразне видилем: нунциуша легата в короне папежской. Жигмонта кроля и Сапегу гетмана, за преследоване церкви восточной барзо смутно седячих». Поруч гэтага ў «Дыярыушы» шмат дакладных апісанняў і згадак: «Мещане зась убогие з Люблина, Сокаля, Орши, Пинска, Белска, Кобриня, Берестя и з инших мест и местечек плачливе ляментуют, же юж не мают и людей, з ким бы церквей своих доходити могли!.. Ах, беда ж! Креста не принявши детки, а дарослые без шлюбов живут, а умерлых в полях, в огородах и в пивницах потаемне в ночи погребают!.. Над турецкую неволю, тут в панстве христианском православные люде болшую неволю терпят и мают! Бо оршане бедные за тое, што в братстве своем новую церков збудовали, двесте червоных золотых подканцлерому за печать давали…»
Твор складзены як зборнік публіцыстыкі і выйшаў у 1646 годзе.
Памяць
Кананізаваны царквой паміж 1658-1666 гадамі, мошчы знаходзяцца ў Брэсце.
Пабудаваны капліца ў вёсцы Гершоны Брэсцкага раёна, царква ў Гродзенскім Свята-Барыса-Глебскім манастыры (не захавалася).
На месцы гібелі Афанасія Філіповіча ў вёсцы Аркадыя ў 1996 годзе заснаваны Свята-Афанасьеўскі мужчынскі манастыр.
У кастрычніку 2005 года на праспекце Машэрава ў Брэсце каля сабора Сімеона Стоўпніка пастаўлены помнік «нябеснаму заступніку» Брэста Афанасію Брэсцкаму (Філіповічу). Скульптар — Алеся Гуршчанкава.
У 2010 годзе Сінод Беларускай праваслаўнай царквы заснаваў ордэн прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага.
Юбілейны медаль «100 год органам пракуратуры Беларусі»
Юбілейны медаль «100 год органам пракуратуры Беларусі» — дзяржаўная ўзнагарода Рэспублікі Беларусь. Заснавана 22 лютага 2022 года.
Прадстаўленне да ўзнагароды і ўзнагароджванне
Медаль прысуджаецца ў гонар Пракуратуры Беларусі.
Да ўзнагароджвання прадстаўляюцца:
Апісанне медаля
На правым баку медаля адлюстраваны геральдычны знак пракуратуры, які ўяўляе сабой шчыт, размешчаны над двума скрыжаванымі мячамі. У полі шчыта размешчана выява Дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь. Унізе на хвалістай залацістай стужцы, накладзенай на вянок з лісця лаўра і дуба, размешчаны надпіс «1922-2022».
Кейтэле
Кейтэле (Keitele) — дзявятае па велічыні возера ў Фінляндыі, размешчана ў цэнтры краіны, прыкладна ў 77 км да захаду ад горада Куапіа. Маючы плошчу 493,59 км², Кейтэле з'яўляецца дзявятым па плошчы ў Фінляндыі. Возера падзелена на 3 раёны: Іля-, Кескі- і Ала-Кейтэле, самы буйны з іх — Кескі-Кейтэле. Вада ў возеры адрозніваецца чысцінёй. Мноства астравоў, агульная плошча якіх складае 93 км². На берагах размясціліся гарады Аанекоскі і Віітасаары.
Слуцкія павятовыя маршалкі
Спіс маршалкаў дваранства Слуцкага павета.
Мінская плошча (Кіеў)
Размешчана на скрыжаванні Абалонскага праспекта і Вуліцы Маршала Цімашэнкі.
Узнікла ў канцы 1970-х гадоў як безназоўная плошча на стыку зноў пракладзеных вуліц. Сучасная назва — з 1982 года.
Назва Мінская плошча у 1960—70-я гады выкарыстоўвалася таксама ў дачыненні да месца скрыжавання праспекта Чырвоных Казакоў (цяпер — праспект Сцяпана Бандэры) і вуліц Новаканстанцінаўскай і Дзям’яна Каротчанка (цяпер — вуліца Алены Тэлігі) на Куранёўцы (у XIX — 1-й палове ХХ стагоддзя — Траецкая рыначная плошча).
Геаграфічныя каардынаты
50.51228°N, 30.49853°W
Паштовы індэкс
01032
NGC 3399
NGC 3399 (іншыя абазначэнні — MCG 3-28-12, ZWG 95.31, PGC 32395) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Альпійская балада (значэнні)
Назву Альпійская балада маюць:
Нарбона
Нарбона (Narbonne, Narbona) — старажытны горад у французскім дэпартаменце Од, знаходзіцца за 12 км ад Ліёнскага заліва, на адгалінаванні Паўднёвага канала, які злучае Міжземнае мора з Атлантычным акіянам. Насельніцтва горада складае 46510 жыхароў (1999).
Гісторыя
У Сярэднявеччы паўднёвая частка Нарбоны кіравалася графамі Тулузы, а паўночная — мясцовымі епіскапамі. Затым да XVI стагоддзя Нарбона складала самастойнае графства.
Славутасці
Сабор Святога Жуста, закладзены ў 1272 годзе, так і не быў дабудаваны. Ён знакаміты незвычайна высокімі хорамі і ў цэлым варты ўзоры гатычных храмаў поўначы Францыі. Базіліка святых Паўла і Сергія — адзін з першых на поўдні Францыі прыкладаў готыкі. Палац архіепіскапаў быў перабудаваны ў XIX стагоддзі; ад яго сярэднявечнага папярэдніка захавалася некалькі магутных вежаў. У цяперашні час у палацы размешчаны краязнаўчы музей.
Леанід Андрэевіч Дашук
Леані́д Андрэевіч Дашу́к (нар., г. Слуцк, Мінская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь (1991—1994).
Біяграфія
У 1964 г. скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «правазнаўства», заслужаны юрыст БССР.
У 1964-1965 гадах — следчы пракуратуры Барысаўскага раёна, пасля следчы пракуратуры Мядзельскага раёна Мінскай вобласці.
У 1965—1968 — суддзя Мядзельскага раёна Мінскай вобласці.
У 1968—1976 — суддзя Слуцкага раёна Мінскай вобласці.
У 1976—1990 — член Вярхоўнага Суда БССР.
21 лютага 1991 года быў прызначаны Міністрам юстыцыі БССР.
4 лютага 1994 года быў вызвалены ад пасады Міністра юстыцыі.
З 23 верасня 1992 года быў прызначаны суддзёй Эканамічнага Суда СНД, дзе займаў пасады Старшыні Суда і Старшыні Пленума Эканамічнага Суда СНД.
У 1997 годзе выйшаў на пенсію.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.
24 кастрычніка 2000 года узнагароджаны Ганаровай граматай Эканамічнага Суда Садружнасці Незалежных Дзяржаў.
5 ліпеня 2012 года прысвоена званне «Ганаровы работнік Эканамічнага Суда Садружнасці Незалежных Дзяржаў».
Генадзь Эдуардавіч Бурбуліс
Генадзь Эдуардавіч Бурбуліс (Генна́дий Эдуа́рдович Бу́рбулис; нар., Першаўральск, Свярдлоўская вобласць, РСФСР — ) — савецкі і расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Адзін з бліжэйшых паплечнікаў Барыса Ельцына ў пачатку яго прэзідэнцтва.
Біяграфія
8 снежня 1991 года разам з прэзідэнтам Расіі Барысам Ельцыным ад імя Расіі падпісаў Белавежскае пагадненне, якое канстатавала спыненне існавання СССР.
У 1991—1992 гадах займаў пасады Дзяржаўнага сакратара і першага намесніка старшыні Урада Расіі. Дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі I і II скліканняў (1993—1999). Віцэ-губернатар Наўгародскай вобласці (2000—2001), член Савета Федэрацыі ад рэгіёна (2001—2007).
Боблава
Бо́блава (, Боблово) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Роскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з 1569 г. у складзе маёнтка Рось. У 1796 г. належала Яну Патоцкаму, існаваў фальварак Боблава. У 1836 г. прыватная вёска, 23 двары, 176 жыхароў. У 1940—1954 гадах цэнтр Боблаўскага сельсавета, у 1954—1961 гадах у складзе Дзятлавіцкага сельсавета, з 2 снежня 1961 года ў складзе Воўпаўскага сельсавета.
Мікалай Аляксеевіч Зарудны
Мікалай Аляксеевіч Зарудны — (, цяпер Палтаўская вобласць — 17 сакавіка 1919, Ташкент) — украінска-рускі заолаг-арнітолаг і вандроўнік.
Біяграфія
Скончыў настаўніцкую семінарыю ваеннага ведамства і Арэнбургскае юнкерскае казачае вучылішча. Выкладаў у Арэнбургскай ваеннай прагімназіі і ў Пскоўскім кадэцкім корпусе. Падарожнічаў па Арэнбургскім краі, Бухары, Закаспійскім краі, Персіі і Белуджыстане. Яго заалагічныя зборы ў падарожжах паслужылі матэрыялам для цэлага шэрагу артыкулаў як для рускіх, так і заходнееўрапейскіх натуралістаў.
Працы
Акрамя таго быў апублікаваны шэраг артыкулаў у выданнях «Ежегодник Зоологического Музея Императорской Академии Наук», «Труды Санкт-Петербургского Общества натуралистов», «Ornithologische Monatsberichte» і «Ornithologisches Jahrbuch».
Рачное (Ясільскі раён)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 684 чалавекі (333 мужчыны і 351 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 284 чалавекі (133 мужчыны і 151 жанчына).
Пётр Іосіфавіч Лабко
Пётр Іосіфавіч Лабко́ ( — )  — вучоны ў галіне анатоміі, доктар медыцынскіх навук (1966), прафесар (1968), Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (1994).
Навуковая і грамадская дзейнасць
П. І. Лабко належаць навуковыя працы па параўнальна-марфалагічным і эксперыментальным вывучэнні вегетатыўнай нервовай сістэмы, уплыве неспрыяльных фактараў навакольнага асяроддзя на будову нервовай сістэмы і ўнутраных органаў.
Пад кіраўніцтвам П. І. Лабко выкананы 35 кандыдацкіх і 3 доктарскія дысертацыі.
Удзельнік 20 міжнародных кангрэсаў і канферэнцый. Член прэзідыума і праўлення Усесаюзнага, старшыня Рэспубліканскага навуковага таварыства анатамаў, гістолагаў і эмбрыёлагаў. Член Каардынацыйнага савета Асацыяцыі анатамаў краін СНД, рэдакцыйных калегій часопісаў  «Морфология» («Архив анатомии, гистологии и эмбриологии»), «Здравоохранение» («Здравоохранение Белоруссии»), Цэнтральнай метадычнай камісіі па анатоміі пры Міністэрстве аховы здароўя СССР. Быў старшынёй савета БДМУ па абароне доктарскіх дысертацый. Акадэмік Беларускай акадэміі экалагічнай антрапалогіі і Міжнароднай акадэміі ітэгратыўнай антрапалогіі.
Эрык Саці
Эрык Саці (Erik Satie, поўнае імя Эрык Альфрэд Леслі Саці, Éric Alfred Leslie Satie; 17 мая 1866, Анфлёр, Францыя — 1 ліпеня 1925, Парыж, Францыя) — экстравагантны французскі кампазітар і піяніст, адзін з рэфарматараў еўрапейскай музыкі 1-й чвэрці XX стагоддзя.
Яго фартэпіянныя п’есы аказалі ўплыў на шматлікіх кампазітараў стылю мадэрн. Эрык Саці — папярэднік і родапачынальнік такіх музычных плыняў, як імпрэсіянізм, прымітывізм, канструктывізм, неакласіцызм і мінімалізм. Менавіта Саці прыдумаў жанр «мэблевай музыкі», якую не трэба спецыяльна слухаць, ненадакучлівыя мелодыі, якія гучалі ў краме або на выстаўцы.
Прыказ Вялікага Княства Літоўскага
Прыказ Вялікага Княства Літоўскага (Літоўскі прыказ, Літоўскіх упраўных спраў прыказ) — цэнтральная ўрадавая ўстанова ў Расіі ў 1656—1667 гадах, створаная для кіравання землямі Вялікага Княства Літоўскага, акупаванымі ў час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў. Кіраўнік — баярын С. Л. Стрэшнеў, які адначасова кіраваў і «Усцюжскай чвэрцю», таму персанал і тэхнічны апарат гэтых устаноў быў агульны, у астатнім яны былі поўнасцю самастойныя. Сваю дзейнасць прыказ ажыццяўляў праз мясцовыя органы ўлады — «воевод с товарищами». Праз прыказ праходзіла прызначэнне ваявод царом. На занятых тэрыторыях ён праводзіў перапіс гарадоў і шляхты з фіксацыяй колькасці зямлі кожнага шляхціца. Прыказ ажыцяўляў арганізацыю збору падаткаў і работы па будаўніцтве абарончых умацаванняў гарадоў. З'яўляўся вышэйшай судовай установай для занятых тэрыторый, якой падпарадкоўвалася ўсё насельніцтва, нават тое, што было выведзена ў Расію. Праз прыказ праходзілі ўсе чалабітныя і скаргі з заваяваных зямель ВКЛ і адказы на іх. Займаўся таксама гандлёвымі справамі, якія тычыліся занятых тэрыторый: арганізацыяй закупак тавараў, выдачай прывілеяў, правоў на ўвоз тавараў. Дзейнасць установы характырызуецца моцнай цэнтралізаванасцю (нават дробныя рашэнні на месцах праводзіліся праз прыказ) і асцярожнасцю ў вырашэнні беларуска-літоўскіх спраў.
Лапаціцкі сельсавет
Лапа́ціцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Лапацічы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Прапойскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Прапойскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 23 мая 1945 года Прапойскі раён быў перайменаваны ў Слаўгарадскі. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Іванішчавіцкага і Рабавіцкага сельсаветаў. З 25 снежня 1962 года ў складзе Чавускага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Слаўгарадскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Лапаціцкага сельсавета было 16 населеных пунктаў.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1328 чалавек, з іх 95,9 % — беларусы, 3,1 % — рускія, 0,4 % — украінцы. Станам на 2011 год у сельсавеце налічвалася 672 двары, 1489 жыхароў.
Малака
Мала́ка:
Іванішчавічы
Іванішчавічы — тапонім:
NGC 3400
NGC 3400 (іншыя абазначэнні — UGC 5949, MCG 5-26-20, ZWG 155.25, PGC 32499) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Малы Леў.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аднойчы ў Венісе
«Аднойчы ў Венісе» (Once Upon a Time in Venice) ― камедыйны баявік рэжысёра Марка Каллена. У галоўнай ролі выступіў Брус Уіліс. Прэм’ера фільма ў Расіі адбылася 8 чэрвеня 2017 года.
Сюжэт
Стыў Форд, прыватны дэтэктыў з, змушаны паставіць на вушы ўвесь Лос-Анджэлес дзеля таго, каб вярнуць сабе свайго выкрадзенага сабаку. У гэтым яму дапамагае ягоны напарнік Джон.
Руслан Імранавіч Хасбулатаў
Руслан Імранавіч Хасбулатаў (Русла́н Имранович Хасбула́тов, Хасболтера Ӏимранан кӏант Руслан;, Грозны, Чачэна-Інгушская АССР — , Маскоўская вобласць) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, навуковец і публіцыст, член-карэспандэнт РАН (1991), апошні старшыня Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі, спачатку паплечнік першага прэзідэнта Расіі Барыса Ельцына, затым яго асноўны апанент і актыўны ўдзельнік расійскага канстытуцыйнага крызісу да кастрычніка 1993 года, у 1994 годзе — арганізатар так званай «міратворчай місіі прафесара Хасбулатава» ў Чачні. З 1994 года — загадчык кафедры сусветнай эканомікі Расійскага эканамічнага ўніверсітэта імя Г. В. Пляханава.
Памёр 3 студзеня 2023 года.
Лапаярві
Лапаярві (фін. Lappajärvi) — найбуйнейшае кратэрнае возера ў Фінляндыі. Размешчана ў аднайменным муніцыпалітэце Лапаярві правінцыі Паўднёвая Пах’янмаа.
Плошча 145 км². Глыбіня да 37 метраў. Водная паверхня возера знаходзіцца на вышыні 56 м над узроўнем мора. Вада ў возеры прэсная.
Клірэнс (снукер)
Клірэнс — снукерны тэрмін, які азначае забіванне шароў у лузы да поўнай ачысткі стала. Такім чынам, калі гулец забіў апошнія ружовы і чорны шары на стале — ён зрабіў клірэнс. А калі гулец забіў шары з першага чырвонага да апошняга ружовага, але пакінуў чорны на стале — кліранс няма. Вылучаюць таксама тотал-клірэнс — забіванне ўсіх (ад самага першага да апошняга) шароў са стала ў лузы. Такім чынам, каб зрабіць тотал-клірэнс, гулец павінен забіць усе чырвоныя шары па чарзе з каляровымі, а пасля гэтага забіць усе каляровыя шары ў вызначаным парадку (жоўты, зялёны, руды, сіні, ружовы, чорны). Прыватным выпадкам тотал-клірэнса з'яўляецца максімальны брэйк.
Серкавіцкі сельсавет
Гісторыя
15 кастрычніка 1960 года ўтвораны зноў як Рыдамльскі сельсавет у Талачынскім раёне Віцебскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Анэлінскага і Няклюдаўскага сельсаветаў з цэнтрам у вёсцы Серкавіцы, у склад Азярэцкага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (Анэліна, Будзькі, Бушмін, Раманоўка, Узгоі, Усвейка Красінская, Ходатава і Шэпетава), наўзамен у склад сельсавета з Азярэцкага сельсавета перададзена вёска Старынка. 29 снежня 1961 года ў склад сельсавета з Азярэцкага сельсавета вернуты 8 населеных пунктаў: Анэліна, Будзькі, Бушмін, Раманоўка, Узгоі, Усвейка Красінская, Ходатава і Шэпетава. 13 ліпеня 1962 года ў склад Еўлахоўскага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (Новае Саколіна, Старое Саколіна, Старынка, Усвіж-Бук, Шляпіна, Шмідзельшчына і Яськаўшчына). 17 жніўня 1962 года да сельсавета далучана частка скасаванага Валосаўскага сельсавета (17 населеных пунктаў: Высокі Гарадзец, Галаны, Дубавое, Загацце, Замошша, Заполле, Запруддзе, Лазы, Лаўрэнавічы, Ліцвякі, Нізкі Гарадзец, Петрашы, Рыдамля, Хахлоўка, Чырвоная Горка, Шашалаўка і Якубава). 7 чэрвеня 1966 года ў склад адноўленега Валосаўскага сельсавета перададзены 12 населеных пунктаў (Высокі Гарадзец, Галаны, Загацце, Запруддзе, Лазы, Ліцвякі, Нізкі Гарадзец, Петрашы, Хахлоўка, Шашалаўка, Якубава і пасёлак Валосаўскай бальніцы). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Рыдамльскага сельсавета 26 населеных пунктаў. 2 лютага 1982 года сельсавет перайменаваны ў Серкавіцкі. 27 чэрвеня 2008 года скасаваны вёскі Будзькі і Гарадзішча. 10 кастрычніка 2013 года ў склад сельсавета з Талачынскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі Новае Саколіна, Старое Саколіна, Шмідзельшчына, Яськаўшчына і пасёлак Усвіж-Бук). 28 снежня 2022 года скасавана вёска Зыбалы.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (21 населены пункт) — 961 чалавек, з іх 96,7 % — беларусы, 2,1 % — рускія.
Ашмяны
Ашмя́ны  — горад у Гродзенскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Ашмянскага раёна, на рацэ Ашмянка. За 220 км на паўночны ўсход ад Гродна, за 130 км на паўночны захад ад Мінска, за 55 км на поўдзень ад Вільнюса, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Ашмяны на лініі Маладзечна — Вільнюс, на аўтамабільнай дарозе Маладзечна — Вільнюс (праз Ашмяны праходзіць 9-ы транспартны еўрапейскі калідор). Горад размешчаны ў прыгранічнай зоне Беларусі з Літвой. Насельніцтва (2018).
Назва
Назва Ашмянаў — гідранімічнага паходжання, ад ракі Ашмянкі — «Камяністай» ракі. Пачаткова гідронім меў выгляд, які відаць з ранейшых формаў ужывання. Гэта гідронім балцкага паходжання, балцкімі з’яўляюцца і такія назвы яе прытокаў, як Балтупа, Вайгета, Лоша, Кернава, Лэйлупка, Панарка.
Ад пачатку назоўных даследаванняў назву звязвалі з літоўскім «астрыё», ажно пакуль не было ўдакладнена:  разам з akmuo «камень» абодва ўзыходзяць да варыянтаў аднаго і таго ж індаеўрапейскага кораня *ak'- / *ak- «востры». Назвы каменя ад двух гэтых варыянтаў размеркаваліся па розных моўных групах — у інда-іранскую і ў балцка-славянскую адпаведна. У мове балтаў захаваліся абодва гэтыя корані: ад *ak- — «камень», ад *ak'- —  «вастрыё» ды (на перыферыі мовы)  «камень».
Гэта ілюструе і наваколле ракі Ашмянкі: прадмесце Ашмянаў — Акмянеі (ад «камень»), а на поўначы ад горада цячэ рэчка Каменка, назва якой — гэта пазнейшая «калька» з балцкай «каменнай» назвы ракі Ашмяны.
У лацінамоўнай хроніцы Віганда Марбургскага ў аповедзе пра паход крыжакаў на Літву ў 1385 годзе назва Ашмянаў фігуруе як «Asschemynne» (у фразе «Steteruntque 4 septimanis invitis paganis de Asschemynne», што значыць «І заставаліся [у паходзе] чатыры тыдні, нягледзячы на супраціў язычнікаў з Ашмянаў»).
На знешнім сугуччы першых гукаў грунтуецца версія пра паходжанне назвы Ашмянаў ад назвы мядзведзя «Oš» у мове комі.
Ашмянамі або Ашмяной ці Ашмянкай называліся доўгі час шэсць населеных пунктаў і рэчка. Пазней да іх далучылася чыгуначная станцыя.
На карце Вялікага Княства Літоўскага працы Тамаша Макоўскага (1613) значацца як Oßmiana. У сучасных беларускамоўных публікацыях часам сустракаюцца больш аўтэнтычныя варыянты назвы Ашмяна́, Ашме́на.
Гісторыя
Згодна з легендарнай часткай “Хронікі Быхаўца”, Ашмяны (Oszmena) заснаваў адзін з трох "паноў радных" жамойцкага князя Монтвіла (Montwił), калі ён паслаў свайго сына Гердзівіла (Jerdywił), дазнаўшыся, што "Цар Батый" "разагнаў рускіх князёў" і землі, якія тыя захапілі, цяпер можна апанаваць самім. Пасля таго як яны знайшлі "ў чатырох мілях ад ракі Нёмана гару красную" і заснавалі там Наваградак, а Гердзівіл сеў там княжыць, - Гердзівіл панам радным даў "астравы пушчы". Востраў "каля ракі Ашмяны" атрымаў Грумпюс (Grumpiuż), а Граўжыс (Growżys) - "востраў", які цяпер Граўжышкі, а Эйкшыс (Ejkszys) - "востраў", які цяпер Эйкшышкі (Эйшышкі). У іх у кожнага былі сыны: Гаштаўт (Gasztolt), Давойна (Dowoin), Монвід.
У крыніцах другой паловы XIX — пачатку XX стагоддзяў часта сустракаецца меркаванне, што Ашмяны ўжо існавалі ў 1040 годзе (год паходу Яраслава Уладзіміравіча на Літву). А. Корава ў сваёй працы сцвярджае: «У пачатку XI ст. Яраслаў Мудры зрабіў напад на Літву ў ваколіцах г. Ашмяны і, атрымаўшы даніну ад насельніцтва, вярнуўся ў сваю айчыну». Гродзенскія вучоныя таксама не выключаюць існавання Ашмян у XI стагоддзі. Яны ў свой час падкрэслівалі: «У летапісных помніках XII ст. упамінаецца Гродна, XIII ст. — Навагрудак, Слонім, Ваўкавыск. Фактычна ж гэтыя гарады (як і Свіслач, Ліда, Ашмяны) існавалі значна раней — у XI ст.».
Першыя згадкі аб Ашмянах у пазнейшых крыніцах адносяцца да 1341 года: расказваючы пра смерць Гедзіміна і падзел пасадаў паміж яго сынамі, сярод гарадоў, якія разам з Вільняй дасталіся Яўнуту, «Хроніка літоўская і жамойцкая» называе Ашмяны. У 1384 і 1385 гадах пад Ашмянамі крыжакі спрабавалі перашкодзіць «шлюбнаму саюзу» паміж Польшчай і Вялікім Княствам Літоўскім (Крэўская унія), але пацярпелі паражэнне. У канцы XIV стагоддзя Ашмяны, верагодна, атрымалі статус горада ад Вітаўта. У 1398 годзе ўпершыню згаданы касцёл у горадзе. Не пазней за 1407 год у Ашмянах з’явіўся кляштар францысканцаў (у літаратуры яго заснаванне часам памылкова адносяць да пачатку XVI стагоддзя). У 1402 годзе годзе крыжакі зноў напалі на Ашмяны, але сустрэлі рашучае супраціўленне і мусілі адступіць у бок Меднікаў. З 1413 года Ашмяны ўваходзілі ў склад Віленскага ваяводства. У 1432 годзе ў Ашмянах адбыўся замах на жыццё Свідрыгайлы, які даў пачатак шматгадовай феадальнай вайне; тут жа, у ваколіцах Ашмян, праз некалькі месяцаў адбылася першая значная бітва паміж дзвюма партыямі. У другой палове XIV стагоддзя Ашмяны, «будучы месцапрабываннем княжацкім», «пачалі забудоўвацца па тыпе гарадоў» (левабярэжжа Ашмянкі), а першапачатковае паселішча засталося з назвай Старыя Ашмяны (правабярэжжа). У 1519 годзе горад разбураны маскоўскім войскам. З XVI стагоддзя цэнтр Ашмянскага павета. У гады Рэфармацыі Мікалай Радзівіл «Руды» заснаваў тут кальвінскі збор, горад зрабіўся адным з найвядомейшых цэнтраў кальвінізму ў Вялікім Княстве Літоўскім. Падчас войнаў сярэдзіны XVII — пачатку XVIII стагоддзяў Ашмяны зноў былі разбураныя. У 1655, 1661 і 1677 гадах вызваляліся ад падаткаў з прычыны разбурэнняў, учыненых маскоўскімі захопнікамі. У 1667 годзе земскі пісар А. Пачобут-Адляніцкі фундаваў кляштар дамініканцаў (з ліквідаванага касцёла Найсвяцейшай Тройцы ў 1873 годзе збудавалі капліцу на мясцовых каталіцкіх могілках). Да 1683 года адносіцца першы надзейна вядомы прывілей на гарадское права (ад Яна Сабескага). У 1702 годзе горад заняты шведскім войскам падчас Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў. У 1792 годзе Станіслаў Аўгуст Панятоўскі зацвердзіў герб горада. Падчас паўстання 1794 года ў горадзе размяшчаўся штаб паўстанцкага войска Якуба Ясінскага, фарміраваўся атрад Міхала Клеафаса Агінскага. 21 мая і 8 ліпеня 1794 года адбыліся баі паўстанцаў з карнікамі.
Насельніцтва
Колькасць жыхароў горада паводле перапісаў, рэвізкіх казак і іншых крыніц:
Эканоміка
У 1861 г. у Ашмянах было толькі 5 прадпрыемстваў — 4 гарбарныя заводы і вадзяны млын. На заводах працавала 11 чалавек.
У 1884 г. заводамі валодалі: вінакурна-дражджавымі (было 2) — купцы 2-й гільдыі Лейба Стругач і Абрам Богад; гарбарнымі — Овель Піктушанскі, Лейзер Біох, Іцка Саладуха, Янкель Саладуха, Маркел Чашын (у доме Гірша Дорскага), Мордух Закс, Шлёма Гершатар, сыны І. Г. Саладухі — Мордух і Янкель, піваварным — Іосіф Есельсон; тытунёвай фабрыкай — Борух Рындзінскі і Шлёма Гершатар, заводам мінеральных вод — Берка Данішэўскі; друкарняй — Зыська Мекель, заводам ізюмнага віна — Юлья Шміт; вапнавым заводам — Абрам Левін, бляшавым заводам — Соня Блехер і г.д. Толькі млын належаў гораду, аднак яго арандаваў купец 2-й гільдыі Хаім Гурвіч. Колькасць рабочых найбольшая была ў 1884 г. на тытунёвай фабрыцы (22 разам з уладальнікамі) і вінакурна-дражджавым заводзе (11 разам са Стругачам).
У 1899 г. у горадзе было 15 прадпрыемстваў: 7 гарбарных заводаў, 1 вінакурны, 1 цагельны, 1 лесапільны, 1 завод мінеральных вод, 1 ваўнамыйка, 1 бойня, 1 саладоўня, 1 вадзяны млын; працавала 276 рабочых.
Усе прадпрыемствы і млын знаходзіліся ў прыватных руках. Уладальнікамі ашмянскіх прадпрыемстваў, як відаць з пераліку, з’яўляліся ў большасці яўрэі. У іх руках знаходзіўся і гандаль. Аднак калектывы прадпрыемстваў былі шматнацыянальнымі.
Працавала гарадская электрастанцыя. Яе перавезлі ў Ашмяны з Лошы, дзе ў свій час пабудавалі немцы для патрэб фронту. У 1926 г. уведзена новая, якая рэканструявана ў 1931 г., затым узнікла яшчэ адна — прыватная.
У 2013 годзе аўстрыйскі інвестар заявіў аб планах па будаўніцтве у Ашмянах завода па вытворчасці дражджавога экстракту.
Сучасныя прадпрыемствы: прадпрыемствы харчовай (Ашмянскі мясакамбінат, сыраробны, дражжавы заводы, хлебакамбінат, ААТ «Белкофе»), радыётэхнічнай (ААТ «Радыётэхніка»), будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Ільнозавод. Тыпаграфія. Шэсць будаўнічых і дарожна-будаўнічых арганізацый. 45 магазінаў. Тры аддзяленні банкаў, 4 страхавыя кампаніі. Гасцініца «Ашмяны».
Культура
Ашмянскі краязнаўчы музей імя Ф. К. Багушэвіча. Дзейнічаюць дом культуры і кінатэатр.
У 2001 і 2010 гадах горад быў месцам правядзення фестывалю «Адна зямля».
Чачэрскае староства
Чачэрскае староства (Starostwo Czeczerskie) — дзяржаўнае ўладанне, адміністрацыйная адзінка ў складзе Рэчыцкага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага правінцыі Рэчы Паспалітай. Цэнтрам Чачэрскага староства было мястэчка Чачэрск.
Гісторыя
Тэрыторыя Чачэрскага староства знаходзіцца на Палессі, на землях былых плямёнаў радзімічаў і дрыгавічоў. У часы Рэчы Паспалітай на тэрыторыі староства размяшчаліся ўладанні г.зв. «сожскай шляхты» (ад ракі Сож, аналагічна «друцкай шляхце» ад ракі Друць), якая паходзіла ў асноўным з мясцовага баярства.
У сярэдзіне XIV ст. Чачэрск з навакольнымі землямі быў далучаны да Літвы, як цэнтр аднайменнай воласці, дзяржавы і староства да 1509 г. .
Адміністрацыйнае дзяленне
У Чачэрскае староства Рэчыцкага павета адміністрацыйна ўваходзілі воласці, войтаўства, асобныя баярскія паселішчы, фамільныя маёнткі, вёскі (wieś​​) і «дзяржавы» (dzierżawy). Чачэрскі замкам кіраваў Губернатар Чачэрскі (Gubernator Czeczerski). Замкавыя слугі жылі на ўскраіне горада Чачэрска. Сярод баяраў шляхты былі мастаўнічыя, дзясяцкія, войты. Царкоўны прычт меў зямельныя надзелы пры вёсках Вотар, Яцкевіч, Нізімковічы, Рыскава.