cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джонатан Та
Джонатан Глаа Та (Jonathan Glao Tah; нар., Гамбург, Германія) — нямецкі футбаліст івуарыйскага паходжання, абаронца клуба «Баер 04» і нацыянальнай зборнай Германіі.
Куйтэнга
Куйтэнга (Quittengo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Б'ела.
Насельніцтва складае 238 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 30 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 13060. Тэлефонны код — 015.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Рох.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
IC 3976
IC 3976 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
ЖФК Гомель-СДЮШАР-8
«Гомель-СДЮШАР-8» — беларускі жаночы футбольны клуб з горада Гомель.
Гісторыя
Заснаваны ў 2007 годзе на падставе пастановы Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта ад 17 сакавіка 2007 года № 211. У 2015 годзе каманда не змагла знайсці фінансаванне і прайсці ліцэнзаванне.
Крэмэш
Крэмэш (Креме́ш) — вёска ў Лакачынскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
NGC 1052
NGC 1052 (іншыя абазначэнні — MCG -1-7-34, IRAS02386-0828, PGC 10175) — эліптычная галактыка (E4) ў сузор’і Кіт.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Зменная велічыня
Зме́нная велічыня́, або зме́нная, пераме́нная велічыня́, пераме́нная,  — велічыня, якая можа змяняць сваё значэнне.
Прыклады зменных велічынь:
Паняцце зменнай супрацьпастаўляюць паняццю пастаяннай велічыні (канстанты). Канстанту можна разглядаць як асобны тып зменнай, мноства магчымых значэнняў якой складаецца з аднаго элемента.
Пагоня (атрад)
Атрад «Пагоня» (Загін «Погоня») — падраздзяленне, сфармаванае з добраахвотнікаў Беларусі, якія прымалі ўдзел ва ўзброеным канфлікце на Данбасе на баку Украіны.
Сфармаваны ў ліпені 2014 года. Трэніравальны лагер быў размешчаны на Валыні. Атрад абвясціў аб спыненні ваеннай дзейнасці ў верасні 2016 года.
Гісторыя стварэння
Пасля завяршэння «Еўрамайдана» вялікая колькасць беларусаў, якія прымалі ўдзел у падзеях на Майдане Незалежнасці у Кіеве, пачала папаўняць шэрагі добраахвотніцкіх батальёнаў, у прыватнасці, «Данбаса» і «Азова». 3 чэрвеня 2014 года камандзір батальёна «Данбас» Сямён Сяменчанка у інтэрв’ю журналістам паведаміў, што ў яго падраздзяленні ваююць 15 беларусаў. Сярод іх паводле яго слоў былі і тыя, хто прыбыў з Беларусі і тыя, хто да гэтага пражываў ва Украіне.
Беларускія журналісты паведамлялі на працягу лета 2014 года пра беларусаў, якія ваююць у шэрагах «добраахвотніцкага ўкраінскага корпуса», сфармаванага «Правым сектарам» ў «Падольскай сечы», якая была сфармавана ў Хмяльніцкай вобласці, ў батальёнах «Азоў» і «Данбас». Адносна рэальнай колькасці байцоў праўдзівых дадзеных няма, бо большасць удзельнікаў фармаванняў называліся рознымі псеўданімамі, захоўваючы ананімнасць.
Цяпер лічыцца, што пачатковая колькасць атрада «Пагоня» была 5 чалавек. Адным з арганізатараў атрада стаў ўкраінскі палітык з Валыні Ігар Гузь. Ён паведаміў журналістам, што фармаванне атрада, як баявой адзінкі пачалося ў ліпені 2014 года ў спецыяльна абсталяваным лагеры на Валыні. Зрэшты, у баявыя дзеянні, як самадастатковая адзінка падраздзяленне не ўступала. Яго байцы пасля трэніровак былі аб’яднаны ў групы па 3-7 чалавек і ўліваліся ў добраахвотніцкія батальёны і іншыя фармаванні. Такая схема была прынятая для канспірацыі, каб спецслужбы Беларусі не змаглі вылічыць удзельнікаў. Пры гэтым, па словах Гузя, КДБ Беларусі ідэнтыфікавала некаторых байцоў добраахвотніцкага атраду «Пагоня».
Мінскі журналіст Раман Якаўлеўскі ў каментары расійскаму тэлеканалу «Расія 24» адзначыў, што паводле яго дадзеных сумесныя украіна-беларускія лагеры для патрыятычнай моладзі на Валыні існавалі і ў папярэднія гады. Так што яны і маглі стаць асновай для вымуштравання лагера «Пагоні». Таксама ён не выключыў, што атрад мог папаўняцца за кошт добраахвотнікаў з арганізацыі «Малады фронт», якія ў розныя часы падвяргаліся сур’ёзным рэпрэсіям з боку беларускіх уладаў.
Спыненне ваеннай дзейнасці
У верасні 2016 года атрад «Пагоня» абвясціў аб спыненні ўдзелу ў баявых дзеяннях на ўсходзе Украіны. Члены стварылі арганізацыю «Грамадскі сектар атрада „Пагоня“», якая ў першую чаргу займаецца рознабаковай дапамогай беларускім добраахвотнікам.
У сакавіку 2022 года падчас ўварвання Расіі ва Украіну «Грамадскі сектар атрада „Пагоня“» заклікаў падтрымліваць батальён імя Кастуся Каліноўскага.
Стругацкі
Стругацкі — прозвішча.
Вядомыя асобы Марыупаля
Вядомыя ўраджэнцы Марыупаля:
Васіль Лук’янавіч Новік
Васіль Лук’янавіч Новік (, в. Цапэрка Клецкага раёна — ) — Герой Сацыялістычнай Працы.
Біяграфія
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Быў рабочым, паляводам у племянным заводзе «Чырвоная Зорка». У 1945 годзе ўзначаліў звяно па вырошчванні канюшыны. У 1949 годзе звяно атрымала рэкордны па пасляваенных мерках ураджай — больш за 5 цэнтнераў насення з гектара.
За працоўныя дасягненні восенню 1949 года ўдастоены звання Героя Сацыялістычнай Працы. Да выхаду на пенсію пастаянна працаваў у племзаводзе «Чырвоная Зорка».
Крухынычы
Крухынычы (Крухи́ничі) — вёска ў Лакачынскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Эмрэ Джан
Эмрэ Джан (Emre Can; нар., , Германія) — нямецкі футбаліст турэцкага паходжання, паўабаронца дортмундскай «Барусіі» і нацыянальнай зборнай Германіі.
«Баварыя»
13 красавіка 2013 года дэбютыраваў у Бундэслізе, у матчы супраць «Нюрнберга».
27 красавіка 2013 года забіў свой першы і адзіны гол за «Баварыю», у матчы супраць «Фрайбурга».
«Баер» Леверкузен
У жніўні 2013 года перайшоў у «Баер Леверкузен» з-за канфлікту з Хасепам Гвардыёлай, але «Баварыя» магла выкупіць яго назад.
За «Баер Леверкузен» састаяўся дэбют Джана у Лізе чэмпіёнаў, у матчы супраць «Манчэстэра Юнайтэд», той матч *львы* прайгралі з вынікам 4-2.
«Ліверпул»
5 чэрвеня 2014 года «Ліверпул» купіў Эмрэ Джана за 12 мільёнаў еўра.
25 жніўня 2014 года дэбютыраваў за *чырвоных*, у матчы супраць «Манчэстэр Сіці», той матч быў імі прайграны з вынікам 3-1.
8 лістапада 2014 года забіў свой першы гол за *мерсісайцаў*, у матчы супраць «Чэлсі».
У красавіку 2015 года палучыў сваю першую чырвоную картку ў кар’еры, у матчы супраць лонданскага «Арсенала».
У сезоне 2015/2016 Эмрэ Джан сыграў 49 матчаў, у якіх забіў 2 галы і аддаў 3 асісты, выйшаў з «Ліверпулам» у фінал Лігі Еўропы і Кубка Англійскай футбольнай лігі, таксама пры Юргене Клопе стаў гуляць на пазіцыі апорнага паўабаронцы.
У сезоне 2016/2017 Эмрэ Джан стаў ключавым гульцом, і сыграў 40 матчаў, забіў 5 галоў і аддаў 3 асісты.
У сезоне 2017/2018 Эмрэ сыграў 38 матчаў, забіў 6 галоў і аддаў 5 асістаў, таксама дайшоў з *чырвонымі* да фіналу лігі чэмпіёнаў, у якім сыграў толькі 11 хвілін.
1 ліпеня 2018 года стаў свабодным агентам разам з Джонам Флэнэганам, гаворылі, што гэта з-за канфлікту з галоўным трэнерам Юргенам Клопам, але сам Эмрэ расказаў, што гэта не праўда.
«Ювентус»
Перайшоў у «Ювентус» стаўшы дзясятым нямецкім гульцом у гісторыі клуба.
18 жніўня 2018 года дэбютыраваў у Серыі A, у матчы супраць «К’ева» выйшаўшы на замену.
21 студзеня 2019 года забіў свой першы гол за *зебр*, зноў у матчы супраць «К’ева».
У сезоне 2019/2020 Эмрэ за «Ювентус» сыграў усяго 8 гулень, з-за прадузятасці галоўнага трэнера Маўрыцыа Сары.
«Барусія» Дортмунд (арэнда)
31 студзеня «Барусія Дортмунд» абвясціла аб арэндзе Эмрэ Джана і далейшага выкупу за 25 мільёнаў еўра, таксама Эмрэ ўзяў сабе 27 нумар, так як 23 нумар быў заняты Тарганам Азарам.
8 лютага дэбютыраваў і забіў cвой першы гол за «Барусію Дортмунд» у матчы супраць свайго былога клуба «Баера Леверкузена», таксама ён не святкаваў свой гол.
11 сакавіка ў матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «Пары Сен-Жэрмена» палучыў чырвоную картку.
«Барусія» Дортмунд
«Жоўта-чорныя» выкупілі Эмрэ і вярнулі яму 23 нумар.
Сыграў свой першы матч пасля трансферу, супраць «Аўстріі», у матчы Эмрэ выйшаў на замену на 46 хвіліне, забіў 1 гол і аддаў 2 асісты.
Міжнародная кар’ера
4 верасня 2015 года дэбютыраваў у зборнай Германіі, у матчы супраць Польшчы які закончыўся з вынікам 3-1 у пользу Германіі.
Быў вызваны на Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016, на якім сыграў у адной гульне.
У 2017 выйграў Кубак Канфедэрацый 2017, на ім ён сыграў 5 гулень і аддаў 1 асіст.
Асабістае жыццё
Джан — мусульманін турэцкага паходжання, таму ён вельмі паважае абрады і традыцыі Турцыі.
Клубныя
«Баварыя»:
«Ювентус»:
«Барусія» Дортмунд:
Міжнародныя
Германія:
Этгар Керэт
Біяграфія
Нарадзіўся і вырас у Рамат-Гане, Ізраіль у сям'і Эфраіма і Арэны Керэт, польскіх яўрэяў, якія перажылі Халакост. Жыве ў Тэль-Авіве. Жанаты з актрысай Шырай Гефен, мае сына. Выкладае ў Тэль-Авіўскім універсітэце і ўніверсітэце Бэн-Гурыёна.
Лаўрэат прэміі прэм'ер-міністра Ізраіля (1998), кавалер французскага ордэна мастацтваў і літаратуры (2010). У красавіку 2016 года наведаў Мінск, выступаў перад беларускімі чытачамі.
Літаратура
Творчасць Этгара Керэта характарызуюць як постмадэрнісцкую, часта заснаваную на абсурдзе і іроніі. Яго мова простая, блізкая да гутарковай, не цураецца слэнгу. Асноўны жанр — кароткае апавяданне. Характэрная пазіцыя апавядальніка — пазіцыя старонняга назіральніка, наіўнага дзіцяці, няўдачніка. Свет яго твораў часта адначасова фантастычны і паўсядзённа-банальны. Этгар Керэт паўплываў на творчасць маладзейшых ізраільскіх пісьменнікаў. Дзякуючы яму ўзрасла папулярнасць жанру апавядання ў ізраільскай літаратуры.
Паводле беларускай літаратурнай аглядальніцы Насты Грышчук, «у прозе Керэта смех не з’яўляецца самамэтай. Для яго іронія і самаіронія (другой, здаецца, нават больш) з’яўляюцца адначасова і падмуркам, і шчытом [...] Гатоўнасць (аўта)героя Этгара Керэта сустрэць усякае выпрабаванне з усмешкай нагадвае нашага Несцерку».
Першая кніга Этгара Керэта, «Трубы», выйшла ў 1992 годзе. Агулам у Этгара Керэта выйшла 4 зборнікі апавяданняў, 2 кнігі коміксаў і кніга для дзяцей. Яго апавяданне «Сірэна» уключана ў абавязковую праграму па літаратуры. Ізраільская газета «Едыёт Ахранот» назвала кнігу Керэта «Туга па Кісінджэры» ў ліку пяцідзесяці найзначнейшых твораў ізраільскай іўрыцкай літаратуры. Творы Керэта перакладаліся на англійскую, іспанскую, беларускую і звыш 30 іншых моў.
Кіно, тэлебачанне, тэатр
У 1993 годзе Этгар Керэт атрымаў першы прыз на тэатральным фестывалі ў Ака за мюзікл «Аперацыя Энтэбе». Ён напісаў сцэнарыі для некалькіх сезонаў сатырычнай тэлеперадачы «Камерны квінтэт» і шмат кароткаметражных фільмаў. Адзін з іх, «Каралева Чарвякоў» (Skin Deep, 1996) атрымаў прыз Ізраільскай кінаакадэміі і заваяваў першае месца на Мюнхенскім фестывалі школ кіно. Па апавяданні Керэта знята чорная рамантычная камедыя «Самазабойцы: Гісторыя кахання» (2006), якая заваявала 9 узнагарод на розных кінафестывалях. У 2007 годзе Керэт разам з жонкай паставіў фільм «Медузы», які атрымаў «Залатую Камеру» на Канскім кінафестывалі. У 2009 годзе выйшаў ізраільска-аўстралійскі поўнаметражны мультфільм «9,99$» па сцэнарыі Керэта.
Беларускія пераклады
Паасобныя творы перакладалі П. Касцюкевіч, В. Рубінчык і С. Шупа.
Войцех Герсан
Войцех Герсан (Wojciech Gerson;,  — , ) — польскі мастак-рэаліст, пісьменнік, педагог, акадэмік і прафесар Імператарскай Акадэміі мастацтваў.
Біяграфія
Нарадзіўся падчас паўстання 1830—1831 гадоў. У 1844 годзе паступіў у Варшаўскую школу прыгожых мастацтваў, скончыў яе з адзнакай ў 1850 годзе. У 1853 годзе атрымаў стыпендыю Царства Польскага і два гады вывучаў гістарычны жывапіс у Імператарскай Акадэміі мастацтваў у Аляксея Маркава. Скончыў Акадэмію з сярэбраным медалём і вярнуўся ў Варшаву ў 1855 годзе. У 1856 годзе паехаў у Парыж і вучыўся ў Леона Канье. У 1858 годзе вярнуўся ў Варшаву і ў 1872—1896 гадах займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. Атрымаў званне акадэміка Імператарскай Акадэміі мастацтваў (1873) за карціны «Кейстут і Вітальд палонныя Ягелы» і інш. Званне прафесара Акадэміі мастацтваў (1878) за карціну «Капернік выкладае сваю сістэму астраноміі».
У 1898—1901 гадах прэзідэнт Калегіі касцёлаў.
Пахаваны на лютэранскіх могілках Варшавы.
Творчасць
Асноўнай тэмай яго твораў былі горныя пейзажы, гарадскія замалёўкі, гістарычны жывапіс. Найбольшы ўклад Герсана ў польскае мастацтва — графіка і гістарычныя палотны.
Стварыў літаграфіі відаў Варшавы і польскіх народных строяў, ілюстрацыі да выдання «Польскія гетманы». Сярод карцін на гістарычную тэму адзначаюць «Хрышчэнне праз слёзы», «Казімір Аднаўляльнік», «Капернік ў Рыме», «Маркграф Гера і славяне», «Развітанне Яна Сабескага з сям’ёй» і інш.
Аўтар біяграфіі мастака Ёзэфа Зімлера і падручніка па анатоміі для мастакоў.
Пераклаў на польскую мову «Трактат пра жывапіс» Леанарда ды Вінчы.
Педагагічная дзейнасць
Выкладаў малюнак і жывапіс у варшаўскім класе малявання.
Сярод вучняў майстра Юзаф Хелмонскі, Людвіг Весялоўскі, Леан Вычулкоўскі, Багдан Клечынскі, Апалоній Кіндзерскі, Станіслаў Ленц, Уладзіслаў Падкавінскі, Юзаф Панкевіч, Людамір Бенедыктовіч, Вацлаў Хадкоўскі, Элігіюш Невядомскі, Альфрэд Кавальскі-Веруш, Леапольд Піліхоўскі, Станіслаў Памян Вольскі, Эдвард Окунь, Ян Станіслаўскі, Казімір Алхімовіч, Станіслаў Багенскі, Ганна Білінская, Мілаш Катарбінскі, Генрых Вейсенгоф, Вінцэнт Вадзіноўскі, Стэфан Папоўскі, Станіслаў Чайкоўскі, Ігнацы Урублеўскі і многія іншыя.
Нашчадкі
Дачка Марыя Герсан-Дамброўская — польская пісьменніца і мастачка, жонка польскага раманіста Ігнацыя Дамброўскага.
Праўнук — Міхал Вітвіцкі, архітэктар, рэстаўратар гістарычных будынкаў.
Спіс чэмпіёнаў Англіі па футболе
Спіс чэмпіёнаў Англіі па футболе прадстаўляе пераможцаў найвышэйшай лігі Англіі па футболе.
Па клубах
Чэмпіёнамі Англіі станавіліся 24 клубы.
Максім Баграцоў
Максім Баграцоў — беларускі грамадскі дзеяч, сябра асноўнага складу Каардынацыйнай рады.
Біяграфія
Вучыўся ў школе № 63 Мінска. Дзякуючы таму, што шэфства над школай трымаў Інстытут матэматыкі НАН, тут ужо ў 1980-я гады быў клас персанальных кампутараў. Падчас навучання захапіўся інфарматыкай. Школу скончыў з залатым медалём. Скончыў факультэт прыкладной матыматыкі БДУ з чырвоным дыпломам.
Пасля ўніверсітэта займаўся распрацоўкай праграмнага забеспячэння як фрылансер. У 1997 годзе пачаў працаваць у кампаніі EPAM Systems як распрацоўшчык. Дасягнуў пазіцыі віцэ-прэзідэнта. Болей за 20 гадоў працаваў у амерыканскім офісе EPAM Systems. Грамадзянін ЗША і Беларусі.
Падчас выбарчай кампаніі 2020 года зацікавіўся палітыкай, бо «на гэтых выбарах з’явіліся новыя значныя фігуры, калі стала ясна, што ўзнік моцны грамадзянскі рух, і ён не згас нават пасля таго, як усіх пасадзілі». Пасля падзей 9-11 жніўня 2020 года вырашыў вярнуцца з ЗША ў Беларусь, каб прыняць больш актыўны ўдзел у грамадска-палітычным жыцці. Для гэтага узяў безтэрміновы адпачынак. Уступіў у Каарданацыйную раду. Адзін з лідараў Каарданацыйнай рады. Дае шмат інтэрв’ю, ладзіць стрымы на YouTube-канале штаба Віктара Бабарыкі.
Краснае (Уздзенскі раён)
Кра́снае (, Красное) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лашанскага сельсавета.
Зборная Брунея па футболе
Прыпыненне членства ў ФІФА
Членства футбольнай асацыяцыя Брунея (ФАБ) было прыпынена з-за ўмяшання ўрада ў яе справы, якое пачалося з рашэння брунейскіх улад у снежні 2008 года распусціць ФАБ і замяніць яе новай федэрацыяй. Прыпыненне ўступіла ў сілу неадкладна, гэта прывяло да таго, што Брунейскі клуб DPMM больш не мог прымаць удзел у гульнях сінгапурскай лігі S-League. Гэтая мера доўжылася пакуль ФАБ не была адноўленая урадам.
19 сакавіка 2010 года, пасля таго, як з верасня 2009 ніякіх дзеянняў не было прадпрынята выканаўчы камітэт ФІФА пагадзіўся з рашэннем прадставіць на наступным кангрэсе ФІФА прапанову выключыць футбольную асацыяцыю Брунея (ФАБ), калі яна не будзе адноўлена урадам.
ФІФА вынесла папярэджанне, што калі прадстаўнікі ФАБ не прыйдуць на кангрэс ФІФА 9-10 чэрвеня ў Паўднёвай Афрыцы, каб абмеркаваць умовы прыпынення, ФАБ будзе выключаная. Бруней быў адноўлены ў правах 31 мая 2011 года.
Пётр Браніслававіч Грывусевіч
Біяграфія
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1966). Удзельнік мастацкіх выстаў з 1968 г. За актыўную творчую дзейнасць быў узнагароджаны граматамі Віцебскай абласной арганізацыі Саюза мастакоў БССР, Віцебскага абкама камсамола, аддзела культуры г. Наваполацка. Член Беларускага саюза мастакоў (1996). Жыў у Наваполацку.
Працаваў у станковым жывапісе ў жанрах гістарычнай карціны, пейзажа. Асноўныя творы: палотны «Дарогамі вайны» (1970), «Маці» (1973), «Летняя пара» (1985), «Развітанне з восенню», «Воблакі над Дзвіной» (1989), «Старажытны Полацк» (1986); трыпціх «Полацкая зямля».
Работы захоўваюцца ў прыватных зборах, а таксама ў фондах Музея гісторыі і культуры г. Наваполацка (каля 40 работ), перыядычна экспануюцца на персанальных выставах мастака і іншых тэматычных выставах музея.
Куты (Лакачынскі раён)
Куты (Кути́) — вёска ў Лакачынскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
IC 3977
IC 3977 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Галкоўскі
Галкоўскі — прозвішча.
Клаўс Эбнер
Клаус ЭБНЕР (Klaus Ebner; нар., , Аўстрыя) — аўстрыйскі пісьменнік і паэт. Аўтар навелаў, артыкулаў і верша.
Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021)
Надзвычайнае становішча ў Польшчы – надзвычайнае становішча, уведзенае 2 верасня 2021 года па прапанове Савета міністраў і прэзідэнта Польшчы Анджэя Дуды на частцы тэрыторыі Рэспублікі Польшча. Яно ахапіла 115 мясцовасцей у Падляскім ваяводстве і 68 мясцовасцей у Люблінскім ваяводстве, уздоўж усёй польска-беларускай мяжы. Было ўведзена на 30 дзён. Пастановай ад 1 кастрычніка 2021 года прэзідэнт Анджэй Дуда падоўжыў надзвычайнае становішча на ўсёй тэрыторыі, дзе яно ўжо дзейнічала, яшчэ на 60 дзён. Польскі Сейм выдаў Пастанову аб згодзе на падаўжэнне надзвычайнага становішча.
Ход падзей
31 жніўня 2021 года Савет Міністраў звярнуўся да прэзідэнта Анджэя Дуды з просьбай абвясціць надзвычайнае становішча на тэрыторыі, прылеглай да беларуска-польскай мяжы. Запыт быў матываваны — паводле заявы ўрада — магчымымі пагрозамі бяспецы і грамадскаму парадку на частцы тэрыторыі Польшчы.
2 верасня 2021 года Прэзідэнт Анджэй Дуда пагадзіўся абвясціць надзвычайнае становішча ў мясцовасцях, запрапанаваных урадам. У той жа дзень пастанова была апублікавана ў афіцыйным друкаваным выданні «Dziennik Ustaw» і, такім чынам, уступіла ў сілу. Журналістам, гуманітарным работнікам, медыкам і актывістам, якія чакалі 21 дзень, каб атрымаць доступ да лагера бежанцаў ва , быў дадзены час да канца 2 верасня, каб пакінуць мясцовасці, у якіх уведзена надзвычайнае становішча.
19 верасня прэм’ер-міністр Польшчы заявіў, што «ў Беларусі звыш 10 тысяч, а можа, і больш асоб, перамешчаных з Блізкага Усходу, пераважна з Ірака, а таксама з Сірыі, каб праводзіць гібрыдную атаку».
23 верасня памежная служба Польшчы паведаміла пра смерць мігранта. Раней было вядома пра смерць трох мігрантаў на польскім баку мяжы.
Прэм’ер-міністр Польшчы Матэуш Маравецкі выказаў упэўненасць, што сцэнар «гібрыднай агрэсіі» супраць Еўрасаюза быў распрацаваны Мінскам не самастойна, а ў шчыльнай супрацы з Масквой. Прэс-сакратар каардынатара спецслужбаў Польшчы Станіслаў Жарын 27 верасня заявіў, што 20% затрыманых мігрантаў маюць сувязі з Расіяй, пра што сведчаць знойдзеныя доказы.
Міністр унутраных спраў і адміністрацыі Марыуш Каміньскі сказаў, што беларускія памежнікі даюць мігрантам псіхатропныя сродкі, у тым ліку дзецям. Таксама ён заявіў, што чвэрць затрыманых мігрантаў мае дачыненне да ўзброеных фармаванняў на Блізкім Усходзе.
4 кастрычніка польскія памежнікі знайшлі на беларуска-польскай мяжы ў Падляскім ваяводстве муляж выбуховага прыстасавання. За некалькі дзён да гэтага паведамлялася, што беларускія памежнікі правакуюць польскіх, кідаючы ў іхны бок прадметы і накіроўваючы зброю.
6 кастрычніка Памежная варта Польшчы паведаміла, што за жнівень і верасень спынілі звыш 14 тысяч мігрантаў, якія спрабавалі незаконна трапіць на тэрыторыю Польшчы з Беларусі па-за межамі пунктаў пропуску. Акрамя таго, амаль штодня затрымлівалі памагатых мігрантаў, якія спрыялі парушэнню закону.
14 кастрычніка, пасля чарговай навіны пра смерць сірыйскага мігранта на мяжы, польскі Сейм ухваліў папраўкі ў закон, які рэгламентуе пабудову агароджы з датчыкамі руху. Мігрантаў, якія незаконна перасеклі мяжу, дзяржаўным службам дазволілі высылаць з краіны, калі тыя звярнуліся па атрыманне прыстанішча, прыбыўшы не з краін, дзе ім пагражала непасрэдная небяспека.
Рэакцыя
Прадстаўнікі «Fundacja Ocalenie», якія знаходзяцца на мяжы ва Уснаж-Гурны са жніўня 2021 года, адкрыта выступілі супраць і раскрытыкавалі абвяшчанне надзвычайнага становішча. Паводле слоў іх прадстаўніка, дзяржава абвясціла надзвычайнае становішча «толькі для палітычнай выгады» і дала магчымасць дзяржаўным сілам дзейнічаць без нагляду. Некалькі членаў апазіцыі таксама выказалі аналагічныя асцярогі. Дональд Туск, былы прэм’ер-міністр Польшчы, заявіў, што надзвычайнае становішча выкарыстоўваецца партыяй «Права і справядлівасць» у якасці дымавой заслоны для прыкрыцця некампетэнтнасці іх урада. У адказ урад абвінаваціў як няўрадавыя арганізацыі, так і членаў апазіцыйных партый у тым, што яны падыгрываюць расійскай прапагандзе.
NGC 1063
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Палярны фронт
Палярны фронт - атмасферны фронт паміж паветрам умераных шырот і трапічным паветрам. Фарміруецца ў Паўночным і Паўднёвым паўшар'ях звычайна паміж 30-45° паўночнай шыраты і паўднёвай шыраты зімой і 40-55° паўночнай шыраты і паўднёвай шыраты летам. Складаецца з некалькіх асобных галін, на якіх развіваецца інтэнсіўная цыкланічная дзейнасць.
Сергій (Патрыярх Маскоўскі)
Сергій (свецкае імя: Іван Мікалаевіч Страгародскі; 11 (23) студзеня 1867, Ніжагародская губерня, Расійская імперыя —, , СССР) - епіскап Рускай Праваслаўнай Царквы; з 8 верасня 1943 да смерці — Свяцейшы Патрыярх Маскоўскі ўсяе Русі — прадстаяцель РПЦ.
З снежня 1925 да кастрычніка 1937 года — Намеснік Патрыяршага Месцаахоўніка (мітрапаліта Пятра (Палянскага)); з кастрычніка 1937 — Патрыяршы Месцаахоўнік, з прычыны смерці мітрапаліта Пятра.
Паўночная Ютландыя
Тапонім:
Лыніў
Лыніў (Ли́нів) — вёска ў Лакачынскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Фотаэлектрычныя прыёмнікі
Знешні фотаэфект
Знешні фотаэфект заснаваны на выпусканні электронаў пры трапленні выпраменьвання на адчувальны элемент (фотакатод). У выніку выпрацоўваецца фотаток, сіла якога прапарцыйная падальнаму светлавому струменю. Менавіта гэты прынцып пакладзены ў аснову працы электравакуумных фотаэлементаў, фотакатод у якіх выкананы з металу. У фотаэлектронных памнажальніках электроны, выбітыя святлом, трапляюць на прамежкавыя электроды і выклікаюць эмісію другасных электронаў, што забяспечвае вельмі значнае ўзмацненне фотатоку. Фотаэлементы найбольш адчувальны да ўльтрафіялетавага і бачнага выпраменьвання. Напрыклад, спектральная адчувальнасць аднаго з эфектыўных фотакатодаў — сурмяна-цэзіевага — ляжыць у межах 0,2—0,6 мкм.
Унутраны фотаэфект
Унутраны фотаэфект заснаваны на рэзкай змене электрычнага супраціўлення адчувальнага элемента, вырабленага з паўправадніка. Пры асвятленні паўправадніковага фотаэлемента велічыня току ў электрычным ланцугу будзе змяняцца прапарцыйна асветленасці. Паўправаднік можа быць селенавым (адчувальны да бачнага і блізкага ІЧ-выпраменьвання), серніста-свінцовым (адчувальны да сярэдняга ІЧ-выпраменьвання), германіевым, тэлуравым, з антыманіду індыю (адчувальныя да доўгахвалявага выпраменьвання ў зоне 3—5 і 8—12 мкм) і інш. У параўнанні з вакуумнымі прыёмнікамі паўправадніковыя маюць як перавагі (малыя габарыты, вялікая адчувальнасць, магчымасць рэгістраваць даўгахвалевае выпраменьванне), так і недахопы (зменлівасць адчувальнасці, нелінейная залежнасць электрычнага сігналу ад асвятлення і інш.).
У аснове дзеяння фотадыёдаў ляжыць фотагальванічны эфект — утварэнне разам са зменай супраціўлення ўласнай электрарухаючай сілы ў неаднастайных паўправадніках пад дзеяннем асвятлення.
Манькіў
Манькіў (Ма́ньків) — вёска ў Лакачынскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Ронка-Б’елезэ
Ронка-Б’елезэ (Ronco Biellese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Б’ела.
Насельніцтва складае 1540 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 511 чал./км². Займае плошчу 3 км². Паштовы індэкс — 13845. Тэлефонны код — 015.
Заступнікам населенага пункта лічыцца архангел Міхаіл.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Здарэнне
Здарэнне (аварыя; avaria — пашкоджанне) — нечаканы выхад з ладу і пашкоджанне спалучэння прыладаў, машыны, судна або самалёта.
Маркійскі політэхнічны ўніверсітэт
Маркійскі політэхнічны ўніверсітэт (Università Politecnica delle Marche) — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Анкона ў рэгіёне Марке.
Здарэнне
Найбольш частымі прычынамі служаць: 1) адступленне ад правіл бяспекі; 2) парушэнне правіл выкарыстання абсталявання, будынка, машыны і спалучэння прыладаў; 3) памылка ў іх распрацоўцы і вытворчасці. Буйное здарэнне на прадпрыемстве хімічнай і ядзернай прамысловасці, марскім і трубаправодным транспарце можа суправаджацца чалавечымі ахвярамі і небяспечнымі для наваколля выкідамі.
Беларусь
У 2011 годзе ў Беларусі мужчыны гінулі ў выніку нешчаслівых здарэнняў у 3,6 разу часцей за жанчын, што было наўпрост звязана з ужываннем алкаголю.
Слонімскі біялагічны заказнік
Рэспубліканскі біялагічны заказнік «Слонімскі» абвешчаны з мэтай захавання ўнікальнага ляснога комплексу, у межах якога знаходзяцца месцы рассялення раслін і жывёл, якія адносяцца да відаў змешчаных у Чырвонай кнізе Рэспублікі Беларусь і ахоўваюцца ў адпаведнасці з міжнароднымі дагаворамі.
Месца знаходжання
Заказнік размешчаны ў прыгараднай зоне горада Слонім у Альбярцінскім лясніцтве Дзяржаўнай лесагаспадарчай установы «Слонімскі лясгас» на плошчы 4815 га. Да ўсходняй мяжы заказніка непасрэдна прылягае рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Стронга».
Расліннасць
Флора заказніка мае ярка выяўленыя рысы пераходу ад сярэднееўрапейскай з барэальнымі элементамі да лесастэпавай. У экалагічным аспекце тут дамінуюць лясныя, балотныя, лугава-балотныя выгляды, у меншай ступені прадстаўлены водныя і пустынна-палявыя віды. Лясная і водна-балотная расліннасць адрозніваюцца добрай захаванасцю, тут адсутнічаюць вялікія па плошчы высечкі, значная частка вадацёкаў і балот знаходзіцца ў натуральным стане. На тэрыторыі заказніка выяўлена 16 ахоўных відаў раслін, прычым шэраг з іх (асабліва прадстаўнікі сямейства архiдных) з'яўляюцца вельмі рэдкімі ў рэспубліцы ці вядомыя з адзінкавым месцазнаходжаннем у межах Гродзенскай вобласці.
Жывёльны свет
На тэрыторыі заказніка знойдзена пасяленне 22 відаў млекакормячых, што складае каля 30% ад агульнага іх складу на тэрыторыі Беларусі. Таксама зарэгістравана 102 відаў птушак. Асноўная маса гэтых відаў належаць да ляснога экалагічнага комплексу.
Хламідыёз
Хламідыёз — інфекцыйнае захворванне, якое перадаецца палавым шляхам, выклікаецца хламідыямі (Chlamydia trachomatis). З'яўляецца аднім з самых распаўсюджаных захворванняў, якія перадаюцца палавым шляхам.
Крастынтэрн
Крастынтэ́рн (, Крестинтерн) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.
Хвароба
Хвароба (ад протаслав.: xvorъ) — працэс, які ўзнікае ў выніку ўздзеяння на арганізм шкоданоснага (надзвычайнага) раздражняльніка знешняга альбо ўнутранага асяроддзя, які характарызуецца паніжэннем прыстасавальнасці жывога арганізму да знешняга асяроддзя пра адначасовай мабілізацыі яго абарончых сіл. Хвароба праяўляецца парушэннем раўнавагі арганізма са знешнім асяроддзем, якое выяўляецца ва ўзнікненні старонніх (неадэкватных) рэакцый, а ў чалавека — зніжэннем на час хваробы яго працаздольнасці.
Хвароба можа быць выклікана знешнімі фактарамі, як то інфекцыйныя захворванні, ці можа быць выклікана ўнутранай дысфункцыяй, як то аўтаіммунныя захворванні. Слова «хвароба» часта выкарыстоўваецца больш шырока для абазначэння любога стану, які выклікае боль, парушэнне, засмучэнне, сацыяльныя праблемы або смерць чалавека. У гэтым шырокім сэнсе паняцце часам уключае ў сябе траўмы, інваліднасць, парушэнні, сіндромы, інфекцыі, дэвіянтныя паводзіны і атыповыя змены структуры і функцыі, у той час як у іншых умовах і для іншых мэтаў яны могуць быць разгледжаны адрознымі катэгорыямі. Захворванні звычайна ўплываюць на людзей не толькі фізічна, але і эмацыйна, бо яны здольныя змяніць ​​погляд чалавека на жыццё.
Смерць у выніку хваробы завецца смерцю ад натуральных прычын. Існуюць чатыры асноўных тыпы захворвання: патагенныя захворванні, авітаміноз, спадчынныя захворванні і фізіялагічныя захворванні. Захворванні могуць таксама быць класіфікаваны як інфекцыйныя і неінфекцыйныя захворванні.
Антонім паняцця здароўе.
IC 3978
IC 3978 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Юліян Вайгль
Юліян Вайгль (Julian Weigl; нар., Бад-Айблінг, Германія) — нямецкі футбаліст, паўабаронца мёнхенгладбахскай «Барусіі» і нацыянальнай зборнай Германіі.
Запалярны раён
Запалярны раён (Заполя́рный райо́н) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне ў статусе муніцыпальнага раёна ў Ненецкай аўтаномнай акрузе. Ахоплівае ўсю тэрыторыю Ненецкай аўтаномнай акругі, за выключэннем тэрыторыі горада Нар’ян-Мар і адпаведнай гарадской акругі.
Адміністрацыйны падзел
У Запалярны раён як адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку аўтаномнай акругі ўваходзіць 1 пасёлак гарадскога тыпу раённага значэння (рабочы пасёлак Іскацеляў, у межах якога было ўтворана аднайменнае гарадское паселішча), а таксама 17 сельсаветаў (у межах якіх былі ўтвораны аднайменныя сельскія паселішчы, статусам апошняга таксама быў надзелены 1 пасёлак — Амдэрма).
У Запалярны муніцыпальны раён уваходзіць 8 муніцыпальных утварэнняў, у тым ліку 1 гарадское паселішча і 18 сельскіх паселішчаў.
Уладзімір Аляксеевіч Дзіўніч
Уладзімір Аляксеевіч Дзіўніч (нар., ст. Гудагай, Астравецкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі мастак.
Біяграфія
Пасля заканчэння Баравухскай сярэдняй школы Полацкага раёна (1963) працаваў у групе прамысловай эстэтыкі вытворчага аб’яднання «Палімір» у Наваполацку (1968—1972). Удзельнік мастацкіх выставак з 1972 года. Член Беларускага саюза мастакоў (1993). Жыве на станцыі Баравуха Полацкага раёна.
Творчасць
Працуе ў станковым жывапісе і акварэлі.
Асноўныя творы: лісты «Возера званае», «Сон-трава», «Восеньскі матыў», «Чырвоны нацюрморт», «Раніца на Дзвіне», «Бэз», «Меліярацыя», «Блакітныя бярозы», «Вясновая цішыня», «Восеньскі настрой».
Маркавычы (Лакачынскі раён)
Маркавычы (Ма́рковичі) — вёска ў Лакачынскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
Клетка
Кле́тка (cellula), сустракаецца цэ́ля, ву́за , камо́рка  — структурна-функцыянальная адзінка ўсіх жывых арганізмаў, для якой характэрны свой ​​метабалізм і здольнасць да ўзнаўлення. Ад навакольнага асяроддзя клетка аддзелена плазматычнай мембранай. Адрозніваюць два асноўныя тыпы клетак: пракарыятычныя (даядзерныя), якія не маюць сфарміраванага ядра, характэрныя для бактэрый і археяў, і эўкарыятычныя (ядзерныя), у якіх маецца ядро, уласцівыя для ўсіх іншых клетачных форм жыцця, у прыватнасці раслін, грыбоў і жывёл. Да няклетачных форм жыцця належаць толькі вірусы, але яны не маюць уласнага метабалізму і не могуць размнажацца па-за клеткамі-гаспадарамі.
Усе арганізмы дзеляцца на аднаклетачныя, каланіяльныя і шматклетачныя. Да аднаклетачных належаць бактэрыі, археі, некаторыя водарасці і грыбы, а таксама пратысты. Каланіяльныя і шматклетачныя арганізмы складаюцца з вялікай колькасці клетак. Розніца паміж імі заключаецца ў тым, што каланіяльныя арганізмы складаюцца з недыферэнцыраваных або слаба дыферэнцыраваных клетак, якія могуць выжываць адна без аднае. Клеткі мнагаклетачных арганізмаў больш-менш спецыялізаваныя на выкананне пэўных функцый і залежаць адна ад аднае ў працэсах жыццядзейнасці. Да мнагаклетачных арганізмаў належыць у ліку іншых і чалавек, цела якога складаецца прыкладна з 1013 клетак.
Клеткі ўсіх жывых арганізмаў маюць цытаплазматычную мембрану, якая валодае выбіральнай пранікальнасцю. У бактэрый, грыбоў і раслін зверху мембраны ёсць больш трывалая, чым мембрана, клетачная сценка. Унутрыклетачнае змесціва — гэта цытаплазма, клетачнае ядро і арганоіды. Цытаплазма забяспечвае ўмовы для працякання асноўных працэсаў жыццядзейнасці клеткі.
Гісторыя адкрыцця і даследавання клеткі
Большасць клетак маюць вельмі маленькія памеры (дыяметр большасці клетак не перавышае 20—100 мкм, а ў шарападобных бактэрый — 1,5 мкм), таму іх нельга разгледзець няўзброеным вокам. Адкрыццё клеткі стала магчымым толькі пасля вынаходніцтва мікраскопа. Гэта адбылося ў канцы XVI — пачатку XVII ст. Аднак толькі ў 1665 годзе, англічанін Роберт Гук прымяніў мікраскоп для даследавання жывых арганізмаў. Гук вывучыў пад мікраскопам тонкі зрэз корка і ўбачыў яго ячэістую будову, падобную да пчаліных сотаў. Гэтыя ячэйкі Гук і назваў клеткамі.
Хутка клетачную будову раслін пацвердзілі італьянскі біёлаг і ўрач М. Мальпігі і англійскі батанік Н. Гру. Іх увагу прыцягнулі форма клетак і будова іх абалонак. У выніку ўзнікла ўяўленне аб клетках як аб «мяшочках», або «пузырках», напоўненых «пажыўным сокам».
Значны ўклад у вывучэнне клеткі ўнёс галандскі мікраскапіст А. ван Левенгук, які адкрыў аднаклетачныя арганізмы — інфузорыі, амёбы, бактэрыі. Ён таксама ўпершыню назіраў клеткі жывёл — эрытрацыты і сперматазоіды.
У пачатку XIX ст. былі зроблены спробы вывучэння ўнутранага змесціва клетак. У 1825 г. чэшскі вучоны Я. Пуркінэ адкрыў ядро ў яйцаклетцы птушак. Ён таксама ўвёў паняцце «пратаплазма», якое адпавядае сённяшняму паняццю цытаплазмы.
У 1831 г. англійскі батанік Р. Броўн упершыню апісаў ядро ў клетках раслін, а ў 1833 г. ён прыйшоў да высновы, што ядро з’яўляецца абавязковай часткай расліннай клеткі. Такім чынам, у гэты час мяняецца ўяўленне аб будове клетак: галоўным сталі лічыць не клетачную абалонку, а ўнутранае змесціва.
У 1838 г. была апублікавана праца нямецкага батаніка М. Шлейдэна, у якой ён выказаў ідэю аб тым, што клетка з’яўляецца асноўнай структурнай адзінкай раслін.
Шван, як і Шлейдэн, памылкова лічыў, што клеткі ў арганізме ўзнікаюць з няклетачнага рэчыва. Таму вельмі важным дапаўненнем у клетачнай тэорыі стаў прынцып нямецкага біёлага Р. Вірхава: «Кожная клетка — ад клеткі» (1858).
Будова клетак пракарыёт
Клеткі пракарыёт (бактэрый) могуць мець розную форму: шарападобную (кокі), палачкападобную (бацылы), сагнутую (вібрыёны), спіральна закручаную (спірылы) і інш. Памеры клетак пракарыёт, як правіла, значна меншыя, чым эўкарыёт, і ў сярэднім складаюць 0,25—10 мкм. Аднак ёсць выключэнні: клеткі некаторых ніткаватых серабактэрый маюць дыяметр каля 50 мкм, выяўлены спірахеты даўжынёй да 250 мкм, а найбуйнейшыя з вядомых бактэрый дасягаюць у памеры 750 мкм (0,75 мм).
Паверхневы апарат пракарыятычных клетак уключае цытаплазматычную мембрану і клетачную сценку. У некаторых бактэрый паверхневы апарат мае дадатковую вонкавую мембрану. Клетачная сценка многіх бактэрый можа быць пакрыта слізістай капсулай.
Будова і функцыі цытаплазматычнай мембраны падобныя да такіх жа ў эўкарыёт. Клетачная сценка бактэрый істотна адрозніваецца па будове ад абалонак клетак раслін і грыбоў. Яе аснову складае цвёрдая рашотка з поліцукрыду мурзіну.
Рахіль Брохес
Рахіль Вульфаўна Брохес (23 верасня 1880, Мінск — 1942, Мінскае гета) — яўрэйская пісьменніца-празаік.
Клетка
Будова клетак пракарыёт
У некаторых бактэрый ёсць варсінкі — тонкія бялковыя вырасты на паверхні клеткі. Функцыя варсінак заключаецца ў прымацаванні бактэрый да клетак іншых арганізмаў, розных часцінак, а таксама ў пераносе ДНК ад адной бактэрыяльнай клеткі да другой.
Рахіль Брохес
Біяграфія
Нарадзілася ў беднай сям’і. Пры падтрымцы бацькі вывучала іўрыт. Калі ёй было дзевяць гадоў, яе бацька памёр і яна была вымушана пайсці працаваць краўчыхай. Пазней працавала настаўніцай рукадзелля ў Мінскім яўрэйскім рамесным вучылішчы. Эмігравала, затым вярнулася ў Мінск (ужо ў 1930-я гады). Была замужам.
Клетка
Будова клетак пракарыёт
Клеткі некаторых відаў бактэрый маюць жгуцікі (адзін, некалькі або шмат), якія могуць быць у некалькі разоў даўжэйшыя за саму клетку.
Рахіль Брохес
Біяграфія
У перыяд нямецка-фашысцкай акупацыі разам з іншымі яўрэямі Мінска апынулася ў гета, дзе ў 1942 годзе і загінула.
Клетка
Будова клетак пракарыёт
Пракарыёты, як вынікае з іх назвы, не маюць аформленага ядра. Іх спадчынная інфармацыя ўтрымліваецца, як правіла, у кальцавой малекуле ДНК, якая размяшчаецца непасрэдна ў цытаплазме і ўмоўна называецца бактэрыяльнай храмасомай. Акрамя бактэрыяльнай храмасомы, у цытаплазме клетак могуць змяшчацца невялікія малекулы ДНК, здольныя аўтаномна падвойвацца і пры дзяленні перадавацца даччыным клеткам. Такія пазахрамасомныя (дадатковыя ў адносінах да храмасомы) структуры называюцца плазмідамі.
Рахіль Брохес
Творчасць
У шаснаццаць гадоў напісала першы аповяд. Дэбютавала ў 1899 годзе апавяданнем «Янкеле» ў штотыднёвіку «Дер юд». Друкавалася ў яўрэйскіх перыядычных выданнях «Дер фрайнд» і «Цукунфт», у апошнія гады — у «Штэрн».
Клетка
Будова клетак пракарыёт
Бактэрыяльныя клеткі не маюць мембранных арганоідаў, характэрных для клетак эўкарыёт. Функцыю гэтых арганоідаў выконвае цытаплазматычная мембрана або яе вытворныя. Цытаплазматычная мембрана пракарыёт можа ўтвараць уцісканні ўнутр клеткі — мезасомы, якія часта маюць выгляд закручаных у спіраль або клубок утварэнняў. Лічыцца, што мезасомы могуць прымаць удзел ва ўтварэнні папярочных перагародак пры дзяленні клетак, а таксама служыць месцам прымацавання бактэрыяльных храмасом.
Рахіль Брохес
Творчасць
Брохес напісана і апублікавана больш за дзвесце апавяданняў, казак і маленькіх п’ес для дзяцей. Акрамя дзіцячых кніг, Яна таксама была аўтарам і двухсот «дарослых» апавяданняў, навел, драматычных твораў. Яе перакладалі на беларускую, рускую, нямецкую і англійскую мовы. Так, пісьменнікі Гірш Рэлес і Мікола Целеш пераклалі на рускую мову для газеты «Піянер Беларусі» яе апавяданне «Нелка». Па словах Рэлеса, ён спадабаўся супрацоўнікам рэдакцыі. Дзяржвыдат рыхтаваў да друку двухтомнік выбраных твораў Рахілі Брохес, але гэтым планам не наканавана было ажыццявіцца ў сувязі з вайной.
Клетка
Будова клетак пракарыёт
Акрамя таго, у пракарыятычных клетках адсутнічае клетачны цэнтр і цыташкілет. У той жа час у цытаплазме размяшчаюцца шматлікія рыбасомы, якія маюць будову, падобную да рыбасом эўкарыёт, але адрозніваюцца меншымі памерамі.
Рахіль Брохес
Творчасць
Частка твораў Брохес увайшла ў трохтомнае выданне «Скрыжалі памяці», складзенае прафесарам Алесем Бельскім. У гэтую кнігу ўвайшлі творы сарака шасці пісьменнікаў, якія загінулі ў гады вайны.
Клетка
Будова клетак пракарыёт
У некаторых бактэрый, якія жывуць у вадаёмах або капілярах глебы, ёсць асобыя газавыя вакуолі. Змяняючы іх аб’ём, бактэрыі могуць перамяшчацца (усплываць і пагружацца) з мінімальнымі затратамі энергіі.
У клетках цыянабактэрый утрымліваюцца акруглыя замкнутыя мембранныя структуры — храматафоры, у якіх размешчаны фотасінтэтычныя пігменты.
Будова клетак эўкарыёт
Існуе мноства відаў эўкарыятычных арганізмаў, у т.л. расліны, жывёлы, грыбы, пратысты. Нягледзячы на значныя адрозненні ў будове і спосабе жыцця, для ўсіх эўкарыёт ёсць шэраг агульных прыкмет, якія датычацца будовы і функцыянавання іх клетак.
[[Выява:Biological cell.svg|thumb|300px|Схема будовы жывёльнай клеткі:
1 — ядзерка; 2 — ядро; 3 — рыбасомы; 4 — везікула; 5, 8 — эндаплазматычны рэтыкулум; 6 — комплекс Гольджы; 7 — клетачная мембрана; 9 — мітахондрыі; 10 — вакуолі; 11 — цытаплазма; 12 — лізасома; 13 — цэнтрыёлі.]] Клеткі эўкарыёт разнастайныя па форме і памерах. Клеткі могуць быць плоскімі, верацёнападобнымі, шарападобнымі, мець адросткі. Як правіла, іх форма залежыць ад становішча ў арганізме і той функцыі, якую яны выконваюць. А функцыі, у сваю чаргу, вызначаюцца знешняй і ўнутранай будовай.
Амаль усе клеткі арганізма чалавека і жывёл маюць прынцыпова падобную будову. Звонку яны пакрыты плазматычнай мембранай, якая адмяжоўвае змесціва клетак ад знешняга асяроддзя. Унутры знаходзяцца клетачнае ядро і цытаплазма з арганоідамі.
Плазматычная мембрана забяспечвае ўспрыняцце і перадачу сігналаў, якія паступаюць з навакольнага асяроддзя, унутр клеткі. Праз мембрану ажыццяўляецца паступленне ў клетку адных рэчываў і вывядзенне з яе — другіх. Усе гэтыя працэсы вызначаюцца асаблівай будовай мембраны і дазваляюць захоўваць неарганічныя і арганічныя рэчывы ўнутры клеткі ў строга вызначаных канцэнтрацыях, г.зн. падтрымліваць пастаянства хімічнага саставу клеткі.
Усе жывыя клеткі складаюцца з цытаплазмы (запаўняе ўнутраную прастору клеткі) у якой размяшчаюцца розныя арганоіды і клетачныя ўключэнні, а таксама генетычны матэрыял у выглядзе малекулы ДНК. Цытаплазма — паўвадкае (студнепадобнае) унутранае асяроддзе клеткі. У ёй размяшчаюцца пастаянныя спецыялізаваныя структуры — арганоіды, а таксама непастаянныя кампаненты, або ўключэнні (тлушчы, глікаген, пігменты). Да арганоідаў клеткі адносяцца: эндаплазматычная сетка, рыбасомы, мітахондрыі, лізасомы, комплекс Гольджы і інш. Яны выконваюць жыццёва важныя функцыі, забяспечваючы ўсе віды дзейнасці клеткі.
У арганоідзе, які называюць мітахондрыяй, выпрацоўваюцца злучэнні, што з’яўляюцца крыніцай энергіі. У лізасомах дзякуючы актыўнасці спецыфічных бялкоў (ферментаў) адбываюцца працэсы расшчаплення складаных арганічных малекул, якія трапілі ў клетку, да больш простых. 3 іх клетка сінтэзуе неабходныя ёй злучэнні.
Абавязковай часткай любой здольнай да дзялення клеткі з’яўляецца ядро. Яно кантралюе практычна ўсе функцыі клеткі, уключаючы дзяленне. Звычайна ў клетцы маецца адно ядро, радзей — некалькі або многа. У ядры размяшчаюцца храмасомы, якія ўтрымліваюць дэзоксірыбануклеінавую кіслату (ДНК), у якой заключана спадчынная інфармацыя. Усе клеткі чалавечага цела маюць па 46 храмасом. Выключэннем з’яўляюцца палавыя, у якіх змяшчаецца толькі 23 храмасомы.
У некаторых клетак маюцца жгуцікі, раснічкі, скарачальныя ніці — арганоіды спецыяльнага прызначэння.
Прастора клеткі абмяжоўваецца клетачнай абалонкай. Раслінныя клеткі пакрыты цвёрдай абалонкай з порамі (плазмадэсмамі), утрымліваюць хларапласт.
Існаванне ў клетцы ядра з’яўляецца асновай падзелу клетак на ядзерныя і бяз’ядзерныя, але на самай справе розніца ў будове клетак гэтых груп тычыцца не толькі ядзер.
Арганізмы могуць складацца як з адной, так і са шматлікіх клетак. У шматклетачных арганізмах, клеткі розных органаў значна адрозніваюцца адна ад адной як па марфалагічнай, так і па біяхімічнай будове.
Хімічны састаў клеткі
Клеткі жывых арганізмаў утрымліваюць некалькі відаў хімічных спалучэнняў з рознай будовай і ўласцівасцямі. Састаў гэтых спалучэнняў можа адрознівацца ў розных груп арганізмаў. Большая частка клеткі складаецца з вады (70 — 80 %). Яна стварае спрыяльнае асяроддзе ажыццяўлення біяхімічных рэакцый, а таксама можа быць вынікам біяхімічных рэакцый. Састаў астатніх элементаў звычайна падаецца ў далях да масы клеткі без уліку вады.
40-60 % сухой масы клеткі складаецца з бялкоў, якія выконваюць розныя функцыі, ад будаўнічай і рэгуляцыйнай да транспартнай і шматлікіх іншых. У сваю чаргу бялкі складаюцца з амінакіслот. У большасці бялкоў да амінакіслот далучаны іншыя элементы, што надае ім спецыфічныя ўласцівасці.
Акрамя бялкоў, амінакіслоты складаюць пептыды і поліпептыды. Яны выконваюць розныя функцыі, з’яўляюцца гармонамі, натуральнымі антыбіётыкамі і г.д.
Нуклеінавыя кіслоты (ДНК і РНК), граюць важную ролю ў перадачы спадчыннай інфармацыі, а таксама ў біясінтэзе бялкоў.
Вугляводы выконваюць галоўную энергетычную функцыю, і функцыю назапашвання энергіі.
Ліпіды ствараюць аснову клетачнай абалонкі, але акрамя гэтага яны ўдзельнічаюць амаль ва ўсіх клетачных працэсах (рэгуляцыйных, транспартных, камунікацыйных, метабалічных).
Хімічная будова клетак складаецца з наступных хімічных элементаў: кісларод (65 % масы чалавека), вуглярод (18 % масы чалавека), вадарод (10 % масы чалавека), азот (3 % масы чалавека), а так сама кальцый, фосфар, калій, сера, натрый, магній, хлор, жалеза, ёд, медзь, цынк, кобальт, марганец, фтор, малібдэн, селен і г.д., якія складаюць меней 2 % масы чалавека.
Уласцівасці клеткі
Большасць клетак шматклетачнага арганізма не маюць непасрэднай сувязі са знешнім асяроддзем. Асяроддзем пражывання клетак з’яўляецца міжклетачная, тканкавая вадкасць. Паміж клеткай і гэтай вадкасцю пастаянна ажыццяўляецца абмен рознымі злучэннямі. Сукупнасць усіх відаў ператварэнняў рэчываў і энергіі ў клетках, а значыць, і ў арганізме, называецца абменам рэчываў. Абмен рэчываў і энергіі забяспечвае працэсы жыццядзейнасці клеткі і яе сувязь з навакольным асяроддзем.
Усім жывым клеткам уласціва раздражняльнасць — здольнасць рэагаваць на дзеянне раздражняльнікаў (святла, тэмпературы, механічных і хімічных уздзеянняў).
Некаторыя клеткі (напрыклад, нервовыя) могуць пераходзіць са стану спакою ў стан узбуджэння або тармажэння. Здольнасць клетак да ўзбуджэння — спецыфічнай рэакцыі, якая выражаецца ў хуткім змяненні электрычнага зараду плазматычнай мембраны, атрымала назву ўзбудлівасці.
Прынцыповым адрозненнем усіх узбудлівых клетак ад неўзбудлівых з’яўляецца іх здольнасць змяняць пранікальнасць сваёй мембраны ў адказ на дзеянне раздражняльнікаў.
Нервовыя і мышачныя клеткі могуць праводзіць электрычны імпульс. Гэтая здольнасць называецца праводнасцю.
Мышачным валокнам, акрамя ўзбудлівасці і праводнасці, уласціва скарачальнасць. Дзякуючы ёй яны змяняюць сваю форму і памеры і такім чынам выконваюць рухальную функцыю.