cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ёхана Сігюрдардоцір
Ранняя біяграфія
Нарадзілася ў Рэйк'явіку, скончыла Камерцыйны каледж у 1960. Доўгі час працавала сцюардэсай на ісландскіх авіялініях, а пазней у якасці офіснага працаўніка гэтых жа авіяліній. Прымала актыўны ўдзел у прафсаюзным руху. У 1978 упершыню абраная дэпутататам альтынга ў якасці сябра Сацыял-дэмакратычнай партыі. З таго часу нязменна абіралася на ўсіх наступных перавыбарах парламента ў 1979, і 1983—1984 гг. Намеснік старшыні Сацыял-дэмакратычнай партыі ў 1984—1993 гг. Неаднаразова займала пасаду міністра сацыяльнага забеспячэння ў разнастайных кабінетах у 1987—1994 гг.
Прэм’ер-міністр Ісландыі
1 лютага 2009 Сігюрдардоцір узначаліла часовае кіраўніцтва краіны з прадстаўнікоў сацыял-дэмакратаў і зялёных.
На пярэдадні выбараў Сігюрдардоцір была абраная 28 сакавіка 2009 лідарам партыі «Сацыял-дэмакратычны альянс».
Ёхана Сігюрдардоцір стала першым у свеце кіраўніком дзяржавы, які адкрыта абвясціў пра сваю гомасексуальную арыентацыю.
Поверці-Пойнт (культура)
Культура Поверці-Пойнт — археалагічная культура індзейцаў, якія жылі ў нізоўях ракі Місісіпі, цяпер штат Луізіяна. Існавала прыкладна ў 17-7 стст. да н. э. Помнікамі гэтай культуры з'яўляюцца захаваўшыяся да нашых дзён каласальныя земляныя збудаванні (курганы) у Поверці-Пойнт каля горада Эпс ў штаце Луізіяна.
Курганы будаваліся на працягу стагоддзяў. Канчатковую форму комплекс курганоў набыў каля 1000 г. да н. э. Як паказваюць раскопкі, у той час колькасць насельніцтва дасягнула 2 тыс. чалавек, а будаванне курганоў, па разліках, доўжылася ў агульнай складанасці 3 млн працоўных гадзін.
Хоць археалагічныя дадзеныя даюць мала звестак аб дадзенай культуры, можна выказаць здагадку, што яны ўяўляюць сабой адну з першых аселых культур Архаічнага перыяду Паўночнаамерыканскай храналогіі. Курганы Поверці-Пойнт з'яўляюцца аднымі з самых старажытных у ЗША, хоць у старажытнасці іх апярэджваюць курганы Уотсан-Брэйк.
Манументальныя земляныя збудаванні Поверці-Пойнт ў 2014 годзе ўнесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Вялікі Лес (Брагінскі раён)
Вялі́кі Лес (, Великий Лес) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буркоўскага сельсавета.
Да 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Мікуліцкага сельсавета.
Размяшчэнне
У 17 км на паўночны захад ад Брагіна, 23 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 134 км ад Гомеля.
Транспартная сістэма
Планоўка складаецца з кароткай прасталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Жылыя хаты драўляныя сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Вядомая з XIX стагоддзя ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні. У 1908 годзе ў Мікуліцкай воласці.
У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвонае поле», працавалі вятрак (з 1927 года) і гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў маі 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 15 жыхароў. Паводле дадзеных 1959 года ў складзе калгаса «Чырвоны Кастрычнік» (цэнтр — вёска Мікулічы).
Нансенаўская міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў
Нансенаўская міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў (фр. Office international Nansen pour les Réfugiés) была заснавана Лігай Нацый у 1930 годзе, неўзабаве пасля смерці Фрыцьёфа Нансена, з мэтай працягнуць аказанне дапамогі бежанцам у духу традыцый створанага ім пашпартнага бюро.
Гісторыя
Нансен, ганараваны Нобелеўскай прэміяй міру ў 1922 годзе, перадаў ўзнагароду на дапамогу бежанцам і працягваў працу з бежанцамі да самай смерці ў маі 1930 г. Адразу пасля смерці Нансена Ліга Нацый заснавала Нансенаўскую міжнародную арганізацыю па справах бежанцаў, якая пачала працаваць у Жэневе 1 красавіка 1931 г. Асноўнай задачай арганізацыі было аказанне бежанцам матэрыяльнай дапамогі і палітычнай падтрымкі. Тагачасны прэзідэнт Міжнароднага Камітэта Чырвонага Крыжа — Макс Губер — з 1930 года і па люты 1933 г. адначасова быў першым намеснікам старшыні Нансенаўскай міжнароднай арганізацыі па справах бежанцаў. Новая ўстанова Лігі Нацый адразу сутыкнулася з мноствам праблем. Доўжыўся армяна-турэцкі крызіс запатрабаваў ад нансенаўскай арганізацыі правесці да канца 1935 года перасяленне каля 50 тысяч чалавек — з іх больш за 40 тыс. армян у Сірыю і Ліван, а яшчэ 10 тыс. армян у Ерэван.
Пасля прыходу да ўлады нацыстаў у Германіі ў 1933 годзе рэзка ўскладнілася сітуацыя з бежанцамі і ў Еўропе. Антысеміцкая палітыка нацысцкага рэжыму ў Германіі спарадзіла масавы паток габрэйскіх уцекачоў. У тым жа 1935 г. арганізацыя дапамагла пераезду ў Парагвай каля 4 тысяч чалавек, уцекачоў з Саара пасля таго, як зямлю перадалі Германіі. Аднак на новым месцы бежанцы працягвалі адчуваць цяжкасці з-за таго, што да іх ставіліся насцярожана і яны фактычна выключаліся з эканамічнай жыцця. У гэтых умовах ужо на новым месцы Нансенаўская арганізацыя працягвала выплачваць якія жывуць у нястачы дапаможнікі. Гэтыя грошы ў асноўным паступалі з фонду ў 250 тыс. нарвежскіх крон, якія перадаў Ф. Нансен. У 1938 годзе дапамога была аказана каля 800 тыс. бежанцаў.
Кансепсьён
Кансепсьён:
Чэрмес
Насельніцтва складае 1229 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 205 чал./км². Займае плошчу 6 км². Паштовы індэкс — 39010. Тэлефонны код — 0473.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Папялушка (мультфільм, 1950)
Папялушка (Cinderella) — амерыканскі поўнаметражны музычны фэнтэзійны мультыплікацыйны фільм 1950 года вытворчасці студыі «Walt Disney Animation Studios», зняты па матывах аднайменнай казкі Шарля Перо.
Адміністрацыйны падзел Ісландыі
Гістарычны падзел Ісландыі
Традыцыйна Ісландыя падзялялася на landsfjórðungar (адз.лік: landsfjórðungur) альбо чвэрці, якія арыентаваліся на бакі свету. Пазнейшы адміністрацыйны падзел абапіраецца на выбарчыя акругі - сіслы (sýslur) і абшчыны. Асабліва пасля 1874 года, калі ў канстытуцыі былі замацаваны новы падзел. Ранейшы падзел паступова скасаваўся.
Цяперашні падзел Ісландыі
Ісландыя падзяляецца на 8 рэгіёнаў (ісл.: landsvæði):
NGC 6259
NGC 6259 (іншыя абазначэнні — OCL 996, ESO 277-SC22) — рассеянае скопішча ў сузор’і Скарпіён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Ленінскі
Назву Ле́нінскі маюць:
Пракурорскі нагляд
Пракурорскі нагляд — форма дзейнасці пракуратуры па забеспячэнні законнасці, выяўленні, ліквідацыі і папярэджанні парушэнняў заканадаўства. Сюды адносяцца нагляд за выкананнем правапарадку праваахоўнымі органамі, дазнанне, дасудовае расследаванне, а таксама нагляд за выкананнем законаў у крымінальных прысудах, а таксама іншыя меры прымусу, звязаныя з асабістым абмежаваннем свабоды грамадзян.
Вялічкавічы (Камянецкі раён)
Вялі́чкавічы (, Величковичи) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Воўчынскага сельсавета.
Кансепсьён (горад, Парагвай)
Кансепсьён (ісп. Concepción) — горад у Парагваі. Горад Кансепсьён размешчаны ў цэнтральнай частцы Парагвая, на рацэ Парагвай. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента Кансепсьён. Насельніцтва горада — 49 тысяч чалавек (на 2006 год). Заснаваны 25 мая 1787 года.
Зарэчнае (Дзяржынскі раён)
Зарэ́чнае (, Заречное) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Путчынскага сельсавета.
Гісторыя
Да 8 красавіка 1957 года вёскі Бальдзюкі і Кулакоўцы ўваходзілі ў склад Вертнікаўскага сельсавета.
30 ліпеня 1964 года вёскі Бальдзюкі і Кулакоўцы, якія зліліся ў адзін населены пункт, былі перайменаваны ў вёску Зарэчнае.
Цуда-Жанчына
Цуда-Жанчына (Wonder Woman) — выдуманы супергерой з амерыканскіх коміксаў, выдадзены «DC Comics».
Упершыню з’явілася ў 8-м выпуску коміксу «All Star Comics», які выйшаў у снежні 1941 года, і стала пастаянным персанажам «DC Comics», з’яўлялася ў коміксах 70 гадоў, за выключэннем кароткага перыяду пасля у 1986 годзе.
Чарнавутка
Чарнаву́тка — рака ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Чарняўка (басейн Дняпра).
Даўжыня ракі 8,8 км. Пачынаецца за 0,5 км на ўсход ад былой вёскі Рвенск, вусце ў былой вёсцы Саматэвічы. Рэчышча на працягу 6,9 км ад вытоку каналізаванае.
Кансепсьён (Карыентэс)
Кансепсьён (ісп. Concepción) — горад на паўночным усходзе Аргенціны, у правінцыі Карыентэс. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнага дэпартамента. Адзін з найстарэйшых гарадоў правінцыі. Афіцыйная назва Кансепсьён-дэль-Ягуарэтэ-Кора. Размешчаны за 183 км ад сталіцы правінцыі г. Карыентэс і за 700 км на поўнач ад сталіцы краіны Буэнас-Айрэса.
Насельніцтва ў 2010 годзе складае 4 022 чалавека.
Пафлагонія
Геаграфія
Гамер у апісанні энетаў, першасных насельнікаў Пафлагоніі, кажа, што яны — "племя народаў, якія жывуць ў Кіторы, Сесамі, каля ракі Парфенія, Кромны, Эгіяла, гары Эрыфін". Страбон вызначаў ўсходнюю мяжу Пафлагоніі ракою Галіс, адкуль пачыналася Кападокія. На поўдні мяжа праходзіла з Фрыгіяй, на захадзе — з Віфініяй. На поўначы Пафлагонія межавала з Чорным морам. Такім чынам, гэта вобласць займала частку тэрыторыі сучасных паўднёвага прычарнаморскай і горнай Анатоліі.
Гісторыя
У VII ст. да н. э. Пафлагонія была каланізавана элінамі-іанійцамі. Найбольш багатай калоніяй лічыўся горад Сіноп. Герадот узгадваў пафлаганійцаў як саюзнікаў або падданых персаў ў вайне з Грэцыяй. Але пасля грэка-персідскіх войн Пафлагонія фактычна стала незалежнай. У III ст. да н. э. гэта вобласць была уключана ў склад Пантыйскай дзяржавы, а ў I ст. н. э. у склад Рымскай імперыі.
У еўрапейскіх геаграфічных сачыненнях назва Пафлагоніі традыцыйна выкарыстоўвалася да пачатку XX ст.
Спіс аб’ектаў PGC (1922001—1923000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1922001—1923000)
App Store
«App Store» ― крама прыкладанняў, раздзел анлайн-крамы, які змяшчае розныя прыкладанні для мабільных смартфонаў iPhone, плэераў IPod touch і планшэтаў iPad, а таксама для персанальных камп’ютараў і наўтбукаў MacBook які дазваляе іх купіць або спампаваць бясплатна.
Бенедыкт Тышкевіч
Бенеды́кт Тышке́віч (Benedykt Tyszkiewicz, 1801 — 15 жніўня 1866) — літоўскі арыстакрат, граф, уладальнік Чырвонага Двара, калекцыянер і мецэнат.
Паходжанне і сям'я
Прадстаўнік шляхецкага роду Тышкевічаў герба «Ляліва», сын Міхала Тышкевіча і Яны Карп. Брат Яна Канстанціна і Юзафа Міхала Тышкевічаў.
Ажаніўся ў 1826 годзе з Вандай Ваньковіч (7 верасня 1808 — 26 чэрвеня 1842), дачкой ігуменскага павятовага маршалка Антона Ваньковіча (1780—1812) і Ганны з Солтанаў (каля 1790—1812). Ад яе меў трох дачок:
Другая жонка была з роду Карпаў, як і маці.
У 1846—1849 быў маршалкам Ковенскай губерні. У 1863 годзе падтрымліваў удзельнікаў паўстання.
Нерухомасць
23 чэрвеня 1826 года Міхал Тышкевіч купіў для Бенедыкта маёнтак Немеж у Фердынанда Плятэра.
У 1819 Міхал Тышкевіч набыў маёнтак Чырвоны Двор у нашчадкаў Шымана Забелы, і ў 1835 годзе Бенедыкт рэканструяваў яго з дапамогай італьянскага архітэктара. Прыкладна ў той жа час сядзіба была акружаная садам у англійскім стылі, з вялікай аранжарэяй, у якой пачалі вырошчваць цытрынавае дрэва. У аранжарэі граф пасяліў алігатараў, малпаў і папугаяў. Пасля сваіх падарожжаў граф-уладальнік палаца-музея пастаянна папаўняў сваю калекцыю новымі творамі мастацтва, дарагімі ювелірнымі ўпрыгажэннямі, сувенірамі, цікавымі рэчамі з Егіпта, Індыі, Кітая, Японіі, Афрыкі, Амерыкі, Кубы. З экзатычных зямель былі перададзены ўсе віды прыродных славутасцяў — страўсіныя яйкі, какосавыя арэхі і прадукты іх абалонак, рогі жывёл. Замак стаў любімым месцам забавы шляхты з усей Польшчы і Літвы.
Бенедыкт Тышкевіч быў сапраўдным аматарам мастацтваў і мецэнатам. У яго маёнтку жылі і працавалі мастакі Альберт Жамет, Аляксандр Сляндзінскі, Міхал Эльвіра Андрыёлі і іншыя. Рэзідэнцыя была вядома сваёй выдатнай калекцыяй выяўленчага мастацтва, у тым ліку творамі Леанарда да Вінчы, Караваджа, Рубенса і Андрэа дэль Сарта. Таксама Тышкевіч сабраў буйную бібліятэку, у якой былі хронікі з Нюрнберга XV стагоддзя, хронікі еўрапейскіх ваенных паходаў, надрукаваныя ў XVII стагоддзі, працы Галілеа Галілея, «Жыццяпіс Святых» на польскай мове пад рэдакцыяй Пятра Скаргі, трактат па архітэктуры, напісаны дойлідам-маньерыстам Себасцьянам Серліа, які праектаваў Палац Фантэнбло, «Сатыры» польскага паэта-апазіцыянера Кшыштафа Апалінскага, «Трубы словаў прапаведных на нарачытыя дні святаў» арцыбіскупа Лазара Барановіча, выпушчаныя ў XVII стагоддзі ў друкарні Кіева-Пячэрскай лаўры.
Пабудаваная ў 1835 годзе на сродкі Бенедыкта Тышкевіча першая ў Чырвоным Двары драўляная капліца была заменена ў 1852—1857 гадах пастаяннай царквой паводле праекта. Міхал Эльвіра Андрыёлі на замову Тышкевіча зрабіў роспіс галоўнага алтара, гіпсавую ляпніну, скульптурны фрыз і другія ўпрыгожванні інтэр'еру ў стылі Людовіка XV. Таксама для пабудаванай царквы зрабіў роспісы крыжа і некаторых алтароў Аляксандр Сляндзінскі. У гэтай царкве Бенедыкт Тышкевіч і быў пахаваны побач са сваёй першай жонкай.
NGC 6260
NGC 6260 (іншыя абазначэнні — MCG 11-20-29, ZWG 320.46, KAZ 434, PGC 59142) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
К’енес
Насельніцтва складае 2644 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 80 чал./км². Займае плошчу 33 км². Паштовы індэкс — 39030. Тэлефонны код — 0474.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Таццяна Ігараўна Чардынцава
Таццяна Ігараўна Чардынцава (нар., Мінск) — беларуская і расійская актрыса тэатра і кіно.
Біяграфія
Нарадзілася ў музычнай сям’і, бацька — Ігар Валер’евіч Чардынцаў, вядомы беларускі піяніст, харавы дырыжор, выкладчык Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры, маці − Алена Анатольеўна Глебава, артыстка Беларускага дзяржаўнага камернага хору Рэспублікі Беларусь.
Займалася ў дзіцячай студыі пры Беларускім нацыянальным Вялікім тэатры оперы і балета. У 13 гадоў сыграла сваю першую галоўную ролю Вэндзі ў мюзікле «Пітэр Пэн». Пасля 9-га класа паступіла на акцёрскі факультэт Мінскага каледжа мастацтваў, скончыла Беларускую акадэмію мастацтваў. Прымала ўдзел ў спектаклях беларускіх тэатраў. У 2008 годзе стала лаўрэатам беларускага фестывалю «Бярэзінская рампа» за лепшае выкананне жаночай ролі ў дыпломным спектаклі «Дурнічка» паводле Карла Гальдоні.
З 2009 года ў трупе Беларускага тэатра юнага гледача. Пазней служыла ў Беларускім камерным драматычным тэатры і ў «Тэатральным каўчэгу». У 2013 годзе адзначана прэміяй Эрбільскага міжнароднага тэатральнага фестывалю ў Іраку за выкананне галоўнай ролі ў беларускім спектаклі «Больш чым дождж».
У 2015 годзе вядучая вечаровай дзіцячай праграмы «Калыханка» на беларускім тэлебачанні.
З 2016 года жыве ў Маскве.
Першая роля ў кіно — медсястра ў фільме «Выратаваць або знішчыць», далей грала эпізадычныя ролі ў фільмах «У чаканні кахання» і «Шчасце ёсць». Першая галоўная роля — у кароткаметражцы «Рыскі восені», якая атрымала Гран-пры V Мінскага фестывалю студэнцкага кіно і відэа.
Знялася больш чым у 80 фільмах і серыялах расійскіх, украінскіх і беларускай кінастудый. Асаблівую вядомасць атрымала пасля містычнай меладрамы-серыяла «Вучаніца Месінга» ў галоўнай ролі Вольгі, — увесь яе жыццёвы і творчы шлях ад дзяўчынкі-падлетка да вядомай артысткі. Рэжысёр Уладзімір Нахабцаў доўга выбіраў акрысу на ролю гераіні, — патрэбна была дзяўчына «савецкага тыпу», і знайшоў яе ў Мінску, — «там яшчэ засталіся тыя самыя, савецкія дзяўчынкі, з асаблівым, яшчэ не згубленым менкамі унутраным свячэннем».
Намінант на прэмію Залаты арол-2021 (найлепшая жаночая роля на тэлебачэнні).
Ян Дамінікавіч Пац
Ян Дамінікавіч Пац (каля 1550 — верасень ці кастрычнік 1610) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Чашнік ВКЛ з 1581, віленскі цівун з 29 красавіка 1589, менскі ваявода з 9 сакавіка 1600 «па Андрэю Завішы», камянецкі і даўгялішскі староста.
Біяграфія
З магнацкага роду Пацаў герба «Газдава», сын Дамініка і Ганны, дачкі берасцейскага войскага Андрэя Барысавіча Лозкі і Ганны. Родны брат Мікалая і зводны брат па матчынай лініі Іпація Пацея.
Кальвініст, з 1600 каталік. На сойме 1587 прапанаваў выбраць на трон Рэчы Паспалітай цара Фёдара Іванавіча. У 1592 абраны маршалкам інквізіцыйнага сойму. У 1594 быў мадэратарам дыспута езуіта ксяндза Сміглецкага з арыянамі.
У 1582 атрымаў прывілей на вёску Дымнікі ў камянецкай дзяржаве. У 1584 атрымаў падобныя прывілеі на сёла Ківіле і Кліколе на Жмудзі, якія яму саступіў смаленскі кашталян яго стрый Мікалай Пац. У 1585 прызначаны каралём камісарам дзеля размежавання каралеўскіх земляў з маёнткамі, належачымі Пацам. На Варшаўскім сойме 1596 прызначаны камісарам дзеля размежавання Падляшскага, Берасцейскага ваяводстваў і Гарадзенскага павета.
У 1588 кароль дазволіў яму выкупіць камянецкае староства ў нашчадкаў берасцейскага ваяводы Гаўрылы Гарнастая. У тым жа годзе прадаў князю Мікалаю Радзівілу Сіротку мястэчка Кунаса недалёка ад Нясвіжа за 12000 коп грошаў. У 1595 канцлер Леў Сапега са згоды караля саступіў яму даўгяліцкую дзяржаву.
Купіў мястэчка Чартарыйск на Валыні ў князя Юрыя Міхайлавіча Чартарыйскага, які абумовіў сябе права на пражыванне ў замку Чартарыйскім на працягу сямі год. Але Ян Пац быў з гэтым нязгодзен і сам там пасяліўся. У адказ 5 снежня 1602 князь Юрый Чартарыйскі са сваімі людзьмі і сябрамі Бенядзіктам Гулевічам і брацлаўскім кашталянам Мікалаем Сямашкам напалі на Чартарыйск і пабілі людзей Паца, а яго самога паранілі. Пац паклікаў грабежнікаў на каралеўскі суд, але праз нейкі час абодвы бакі дасягнулі ў 1603 перамір'я з дапамогай ваяводы віленскага князя Крыштафа Радзівіла і ваяводы валынскага князя Аляксандра Астрожскага. Юрый Чартарыйскі адмовіўся ад вольнага пражывання ў замку Чартарыйскім і прадаў яго за 400000 злотых, а Пац у сваю чаргу запісаў Чартарыйскаму замак і мястэчка ў Валынскім ваяводстве.
Сям'я
Пасля смерці Яна Паца яго жонка пабралася шлюбам у другі раз з расенскім і скірстымонскім старостам Крыштафам Вацлавам Шэметам. Памёрла 4 лютага 1619 у Беразіно, пахавана ў кафедры святога Станіслава ў Вільні.
Камсамольск
Назву Камсамо́льск маюць:
Кучумава гарадзішча
Кучумава гарадзішча (Кучумово городище) — помнік археалогіі на месцы горада Кашлык (іншыя назвы: Сібір, Іскер, Ібір), сталіцы Сібірскага ханства. Мае статус гістарычнага помніка федэральнага значэння ў Расіі. Месціцца на правым беразе ракі Іртыш за 17 км ад Табольска, Цюменская вобласць (Расія).
Кашлык
Згодна з археалагічнымі дадзенымы, Кашлык узнік не раней за канец XIV ст. - пачатак XV ст. як умацаванае паселішча на высокім узвышшы пры зліцці рэк Сібірка і Іртыш. Татары называлі гэтае ўзвышша алагфалы, што значыла "ўладарская зямля". Мяркуецца, што назва першай ракі дала найменне горада як Сібір або Ібір, пазней яно распаўсюдзілася на ўсе сібірскія тэрыторыі. Этымалогія назвы Сібір спрэчная. Мяркуецца, што слова паходзіць з мангольскай мовы, у татарскую мову і еўрапейскія мовы трапіла праз арабскую, прычым раней за заснаванне горада. Другое распаўсюджанае найменне Кашлык значыць "зімовы стан", "стацыянарнае паселішча". Назва Іскер пачала ўжывацца ўжо пасля падзення сталіцы і значыла "старое гарадзішча".
Заснавальнікі горада з выгодай выкарысталі натурпальныя ўмацаванні — абрывы і схілы. На паўднёвым захадзе, найбольш уразлівым напрамку, меліся тры лініі роваў, валоў і драўляных сцен. З пляцоўкі ўздоўж сцен вёўся абстрэл праціўніка з лукаў. Каля пляцоўкі месціліся металургічныя майстэрні. Насельніцтва ўмацаванай часткі было малым. Нават жонкі хана знаходзіліся ў суседніх улусах. Нешматлікія рамеснікі жылі ў цагляных або драўляных хацінах. Згодна апісанням, пры хане Кучуме дзейнічала мячэць. Знойдзены рэшткі ханскага палаца і гарнізонных пабудоў. З заходняга боку ад умацаванай часткі існаваў рамесны пасад. Яго жыхары былі металургамі, апрацоўшыкамі косці і скур, земляробамі, трымалі свойскую жывёлу, актыўна займаліся рыбалоўствам. Кашлык з'яўляўся цэнтрам міжнароднага гандлю. Археолагамі знойдзены манеты з розных краін.
У XIX ст. высоўвалася думка, што да хана Кучума існаваў нейкі іншы горад Сібір, дзе жылі ўладары Сібірскага ханства, аднак яна ніяк не была падцверджана. Пасля бітвы на Чувашавым мысе ў 1482 г. Кучум без бою заставіў Кашлык, куды ўвайшлі казакі Ярмака. Гэты гістарычны момант доўгі час тлумачыўся ў расійскай гістарыяграфіі тым, што Кучум паходзіў з Цэнтральнай Азіі і ўспрымаўся мясцовымі жыхарамі як чужынец, а таму не разлічваў на іх падтрымку. Аднак у апошнія гады даводзіцца думка, што Кучум быў звыклы да качавога ладу жыцця і сур'ёзна не ўспрымаў згубу горада. У канцы XVI ст. горад быў пакінуты яго жыхарамі.
Навуковыя даследаванні
Адным з першых, хто наведаў і даў навуковае апісанне месца, дзе знаходзіўся Кашлык, быў Г. Ф. Мілер у 1734 г. Ужо ў яго час захавалася толькі круглявая пляцоўка без пабудоў. Гарадзішча моцна пацярпела ад здабытчыкаў салетры, што працавалі тут ў гады кіравання Міхаіла Фёдаравіча. У 1830-я гг. з'явіўся дэталёвы план месца. Сістэматычныя апісанні пачаліся толькі ў апошняе дваццацігоддзе XIX ст. У 1900 г. у Казанскім універсітэце была складзена калекцыя рэчаў з Кучумава гарадзішча. У 1901 г., калі месца наведалі археолагі, яго плошча скарацілася ўтрая з-за абвалаў у раку Іртыш. Раскопкі пачатку XX ст. былі выбарачныя. Галоўным чынам даследаваліся пахаванні.
Найбольш важныя археалагічныя раскопкі арганізоўваліся ў 1915 г., 1961 - 1969 гг. У выніку апошніх раскопак было выяўлена і апісана некалькі коплексаў:
Рэчавыя знаходкі эпохі сярэднявечча не былі багатымі — кавалкі керамікі, рэшткі касцяных і металічных вырабаў. Ужо падчас раскопак 1915 г. стала зразумела, што гарадзішча не аднойчы рабавалася.
Грымяча (вёска)
Грымя́ча (, Гремяча) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Воўчынскага сельсавета.
NGC 6261
NGC 6261 (іншыя абазначэнні — UGC 10617, MCG 5-40-6, ZWG 169.13, NPM1G +28.0390, PGC 59286) — галактыка ў сузор’і Геркулес.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Чаны
Чаны́, Вялікія Чаны (Чаны́, Большие Чаны)  — бяссцёкавае салёнае возера ў Барабінскай нізіне на тэрыторыі Новасібірскай вобласці Расіі. Самае вялікае возера Заходняй Сібіры.
Месціцца ў катлавіне. Узнікла пасля апошняга ледавіковага перыяду. Падзяляецца на малы і вялікі плёсы. Плошча паверхні вагаецца і складае прыкладна ад 1400 да 2000 км² у залежнасці ад сезонных і гадавых ваганняў узроўню вады. Даўжыня 91 км, найбольшая шырыня 88 км. Найбольшая глыбіня возера 10  м, сярэдняя каля 2   м. Мінералізацыя вады 0,8—20 г/л. Берагі возера нізкія. Берагавая лінія звілістая. На возеры каля 70 астравоў. Пратокай злучаецца з возерам Малыя Чаны. У Чаны ўпадаюць рэкі Каргат і Чулым (упадае ў Малыя Чаны). Жывіцца возера вадой пераважна за кошт атмасферных ападкаў (53–56 %).
Возера насяляюць 16 відаў рыб, на берагах гняздуюцца птушкі. Выкарыстоўваецца для рыбалоўства, развіты мясцовы турызм.
Эдуард Страсбургер
Эдуард Адольф Страсбургер (Eduard Adolf Strasburger; 1 лютага 1844 — 19 мая 1912) — нямецкі батанік польскага паходжання; унёс істотны ўклад у развіццё цыталогіі.
Кароткая біяграфія
Эдуард Страсбургер нарадзіўся ў 1844 годзе ў Варшаве, у сям'і Эдуарда Багуміла Страсбургера (польск.: Edward Bogumił Strasburger, 1803—1874). Вучыўся ў Парыжы, затым у Бонскім і Іенскім універсітэтах, вывучаючы натуральныя навукі. Доктарскую дысертацыю пісаў у Іене, працуючы пад кіраўніцтвам Натаніэля Прынгсхайма (1823—1894). Стаў доктарам філасофіі ў 1867 годзе пасля абароны дысертацыі ў Варшаўскім універсітэце.
З 1867 годзе — дацэнт батанікі ў Варшаўскім універсітэце, з 1869 — прафесар ў Іенскім універсітэце. З 1881 года — прафесар батанікі ў Бонскім універсітэце.
Красны
Назву Кра́сны маюць:
Царква Святога Марка (Заграб)
Царква Святога Марка (Crkva svetog Marka) — каталіцкая прыходская царква ў Заграбе, адна з найстарэйшых пабудоў горада, яркая сімвалічная славутасць сталіцы Харватыі. Царква знаходзіцца ў Верхнім горадзе, на плошчы Святога Марка, побач з будынкам парламента Харватыі. Прыход святога Марка ўпершыню згадваецца ў гістарычных дакументах у 1261 годзе. Прынята лічыць, што царква збудаваная ў XIII стагоддзі; пра гэта, у прыватнасці, сведчыць раманскае акно на паўднёвым фасадзе. З-за сярэднявечных пажараў і землятрусаў будынак неаднаразова перабудоўваўся, першапачатковы выгляд яго вызначыць цяпер цяжка. У сувязі са шматлікімі перабудовамі, царква, якая мае форму трохнефнай базілікі, спалучае раманскія, гатычныя і барочныя дэталі. Апошнюю сур'ёзную рэканструкцыю царквы праводзіў ў 1876-1882 гадах венскі рэстаўратар гатычных цэркваў Фрыдрых фон Шміт. Менавіта тады храм атрымаў новы дах, які даў яму непаўторнае і запамінальнае аблічча. На высокім схіле даху каляровай дахоўкай выкладзены два велізарныя гербы - герб горада Заграба (белы замак на чырвоным фоне) і герб Трыадзінага каралеўства Харватыі, Далмацыі і Славоніі. Царква святога Марка знакамітая таксама гатычным паўднёвым парталам XIV стагоддзя. Пятнаццаць драўляных скульптур працы пражскага майстра Івана Парлера размешчаны ў асобных нішах. У верхняй частцы партала - Багародзіца і Іосіф з немаўлём Ісусам, ніжэй - 12 апосталаў. Частка статуй аўтэнтычныя, іншыя больш познія, устаноўленыя наўзамен згубленым. На паўночна-заходняй сцяне царквы можна ўбачыць льва, які трымае старажытны герб Заграба, і дату - 1499 год. У інтэр'еры храма цікавыя фрэскі з выявамі членаў харвацкай каралеўскай сям'і.
Беларускі конны полк
Беларускі конны полк, спачатку Беларускі ўланскі полк, таксама вядомы як полк ротмістра Якубені і Аршанскі беларускі полк — аўтаномнае беларускае ўзброеннае фарміраванне, створанае ў 1917 годзе.
Гісторыя
Створаны членам Цэнтральнай беларускай вайсковай рады паручнікам Канстанцінам Езавітавым у ваколіцах Пскова на Паўночным фронце як Беларускі ўланскі полк, ва ўмовах калі камандаванне Заходняга фронту замінала фарміраванню беларускіх часцей. Неўзабаве пераведзены ў Краснае пад Оршай і стаў называцца Беларускім конным палком.
Фактычна эскадроннага складу. Камандзір -- ротмістр Р. Якубеня.
На заклік БЦВР полк уступіў у бой з палякамі, каб не дапусціць заняцця імі Бабруйскай крэпасці з вялікімі вайсковымі складамі, але 20.1.1918 года палякі занялі Бабруйск. На пачатку лютага 1918 года спрабаваў прабіцца з-пад Оршы ў Менск на дапамогу разагнанай ў ноч 31.1/1.2 (нов.ст.) бальшавікамі ЦВБР. У лютым 1918 года ў Оршы адмовіўся падпарадкоўвацца бальшавікам і імі раззброены.
Аздзяцічы
Аздзя́цічы (, Оздятичи) — аграгарадок у Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мётчанскага сельсавета. Ператвораная ў аграгарадок.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Аздзяціцкага сельсавета.
Аздзяцічы знаходзяцца за 25 км на паўднёвы ўсход ад Барысава. З'яўляюцца адным з буйнейшых паселішчаў пасля Барысава.
за 1 км ад вёскі, на высокім карэнным беразе р. Бярэзіна, знаходзіцца гарадзішча і 2 могільнікі.
NGC 6262
NGC 6262 (іншыя абазначэнні — MCG 10-24-80, ZWG 299.39, IRAS16578+5710, PGC 59363) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Марыяна Барысаўна Подкіна
Марыяна (Мар’яна) Барысаўна Подкіна (, г., Расія — ) — расійская і беларуская артыстка балета, педагог. Народная артыстка Расіі (1967).
Біяграфія
У 1950 годзе скончыла Пермскае харэаграфічнае вучылішча па класу педагога Кацярыны Гейдэнрэйх (дыплом з адзнакай), у 1951—1989 гадах выкладала ў ім.
У 1950—1974 гадах — салістка Пермскага тэатра оперы і балета.
З 1994 года — балетмайстар-пастаноўшчык Дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі Беларусі, з 1998 года — рэпетытар Нацыянальнага акадэмічнага тэатра балета Беларусі. У тэатры музычнай камедыі працавала з вядучымі артыстамі над спектаклямі «Шапэніяна» на музыку Ф. Шапэна, «Дон Кіхот» Л. Мінкуса і інш.
Да 1974 года выступала на сцэне. Яе выканальніцкай манеры ўласцівы яркі, вобразны стыль танца, які вызначаўся віртуознай тэхнікай, тэмпераментам. Першая выканаўца партый: Грушанька («Грушанька» Б. Машкова), Маці («Бераг надзеі» А. Пятрова), Марутка («Выбух» М. Крукава і Г. Церпілоўскага). Сярод іншых партый: Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Адылія («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага), Гаспадыня Меднай гары («Каменная кветка» С. Пракоф’ева) і інш.
К’юза
К'юза (Chiusa) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бальцана.
Насельніцтва складае 5031 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 98 чал./км². Займае плошчу 51 км². Паштовы індэкс — 39043. Тэлефонны код — 0472.
Крылоў
Крылоў — прозвішча і тапонім.
Ганскія
Ганскія — шляхецкі род польскага паходжання гербаў «Корчак» і «Газдава». Тытул — графы. Атрымаў сваю назву ад крэпасці Ганск каля Любліна. З’яўляўся адным з самых старажытных шляхецкіх родаў Рэчы Паспалітай.
Гісторыя роду
Польскі перыяд гісторыі роду бярэ пачатак з часоў Другога Крыжовага паходу, калі паўлегендарны заснавальнік роду перабраўся ў Польшчу з Францыі і атрымаў у спадчыннае валоданне ад князя Генрыка Сандамірскага крэпасць Ганск, ад якой і ўтварылася прозвішча. Паводле сямейнай легенды Ганскія — марганацічная галіна дома Раберцінаў. У XIV—XV стагоддзях Ганскія пражывалі на тэрыторыі Холмшчыны, тады ж яны ўпершыню сталі выкарыстоўваць герб «Корчак».
Першае дакументальнае згадванне прозвішча «Ганскі» адносіцца да 1372 года. У дакуменце, які захоўваецца ў Люблінскім дзяржаўным архіве, згадваецца двор Ганск, уласнікам якога значыцца Ян Ганскі. Усе ягоныя будынкі былі драўлянымі, маёнтак уключаў каля 7500 валок зямлі, у тым ліку лугі, балоты і лясы.
У 1430 годзе нейкі шляхціц Андрушка Ганскі, павераны старасты Грыцька Кердзея, судзіўся з «рускім папом» Вацам ў надворным і земскім судах Хелма. У 1433 годзе ўсе працэсы паспяхова завяршыліся на карысць Ганскага. У 1539 годзе згадваецца закладны кантракт, па якім шляхцічы Іван і Андрэй Ганскія аддаюць у заклад зямлю за 10 грыўняў Багдану Тарноўскаму.
У XVII ст. Ганскія скасоўваюць і прадаюць ардынацыю ў Ганску, якая на той час налічвала больш за 10 тыс. моргаў (каля 5,6 тыс. га) ворнай зямлі. У XVI—XVIII стагоддзі род распадаецца на дзве галіны — герба «Газдава» і герба «Корчак». Прадстаўнікі роду Ганскіх займалі розныя пасады ў мясцовай адміністрацыі, мелі зямельныя ўладанні на Палессі, Падляссі, Малапольшчы, Мазовіі, Галіцыі, Валыні і Падолле. Лічыліся аднымі з найбуйнейшых землеўладальнікаў на Украіне. У імперыі Габзбургаў шляхецкая годнасць і графскі тытул Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі для рода Ганскіх пацверджана судом у Пшэмысле ў 1782 г. Прадстаўнікі роду зацверджаны ў дваранстве Расійскай імперыі ў 1798 годзе.
Сёння Ганскія пражываюць у Польшчы, Украіне, Беларусі, Расіі, Эстоніі, Германіі, Аўстрыі, Італіі, Францыі, ЗША і інш і выкарыстоўваюць абодва варыянты напісання прозвішча — як гістарычна дакладны варыянт «Hanski», так і транслітараваны варыянт «Ganski». У Германіі і Аўстрыі атрымаў распаўсюджванне варыянт напісання прозвішча з прыстаўкай «von», якая паказвае на шляхецкае паходжанне.
Квакеры
Квакеры (Quakers, ад дзеяслова to quake — «трэсціся», «трымцець», «уздрыгваць»; афіцыйная назва — Рэлігійнае Таварыства Сяброў (квакераў)) — канфесія, якая ўзнікла ў асяроддзі радыкальных пурытан (дысенцераў або нонканфармістаў) у гады Англійскай рэвалюцыі ў сярэдзіне XVII стагоддзя. Першапачатковая назва — «Хрысціянскае Таварыства Сяброў Унутранага Святла». Назва «квакеры» выкарыстоўвалася спачатку праціўнікамі гэтай плыні як абразлівая мянушка, а пасля стала саманазвай, мае некалькі версій паходжання. Найбольш верагодная версія, паводле якой заснавальнік дадзенага кірунку — Джордж Фокс — на пасяджэнні суда заклікаў суддзю «трымцець перад імем Бога», за што той назваў Фокса «трымцельнікам». Іншая версія абвяшчае, што раннія квакеры падчас сваіх набажэнстваў скаланаліся пры ласцы на іх Святога Духа. Трэцяя версія прыпісвае раннім квакерам зацвярджэнне з нагоды «духоўнага трымцення» ад пастаяннага адчування прысутнасці жывога Бога.
Arrhenia
Arrhenia — род грыбоў сямейства. Назва ўпершыню была апублікаваная ў 1849 годзе.
Класіфікацыя
Род Arrhenia налічвае 84 віды:
Грымяча (хутар)
Грымя́ча (, Гремяча) — хутар у Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Воўчынскага сельсавета.
Конанаўшчына
Конанаўшчына  — вёска ў Буркоўскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
Размяшчэнне
У 23 км на паўночны захад ад Брагіна, 28 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 139 км ад Гомеля.
Водная сістэма
На ўсходзе — сетка меліярацыйных каналаў.
Транспартная сістэма
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Брагін-Хойнікі.
Планоўка складаецца з ледзь выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.
Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя. У 1765 годзе ў Рэчыцкім павеце Мінскага ваяводства ВКЛ. Пасля 2-га раздзела Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. У 1850 годзе валоданне графіні Ракіцкай. У 1897 годзе ў Мікуліцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.
З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Конанаўшчынскага сельсавета Брагінскага раёна Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай акруг. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Дакладны шлях», працавала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны фашысты ў 1943 годзе цалкам спалілі вёску і забілі 9 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Чырвоны Кастрычнік» (цэнтр — вёска Мікулічы). Размяшчаліся пачатковая школа, фельчарска-акушэрскі пункт, бібліятэка.
Старосты вількамірскія
Старосты вількамірскія – кіраўнікі адміністрацыі Вількамірскага павета ВКЛ
Арол-вужаед
Арол-вужаед, або крачун, або змеяед, або змяіны арол (Circaetus gallicus або Circaetus ferox) — драпежная птушка з сямейства атраду.
Апісанне
Агульная даўжыня — 67-72 см, размах крылаў 160—190 см, даўжыня крыла 52-60 см. Саміцы буйнейшыя за самцоў, але пафарбаваныя аднолькава з імі. Афарбоўка спінага боку птушкі — шэра-бурая, маладыя птушкі па афарбоўцы падобныя да дарослых.
Пашырэнне
Засяляюць зону мяшаных лясоў і лесастэп. Гняздуюць у Паўночна-Заходняй Афрыцы, у Паўднёвай і збольшага ў Цэнтральнай Еўропе, на Каўказе (за выключэннем стэпавых Перадкаўказзя і ), у Малой Азіі, на Блізкім Усходзе, Сярэдняй Азіі, Паўднёва-Заходняй Сібіры, у паўночнай частцы Манголіі, на поўдні да Пакістана і Індыі.
Біятопы ў паўночнай частцы арэала — вялікія па плошчы старыя і вільготныя лясы паблізу балот і лугоў. На поўдні — сонечныя, сухія, скалістыя і пясчаныя тэрыторыі з лясамі, лесапаркамі, сухімі кустамі (напрыклад, маквісам). У гарах — да 1600—2000 м. Узімку — падножжы гор, паўпустыні, саванны і нават сельскагаспадарчыя тэрыторыі.
Асаблівасці біялогіі
Адна з самых пужлівых і недаверлівых да чалавека птушак-драпежнікаў. Паўднёвыя папуляцыі аселыя, паўночныя зімуюць у паўночна-ўсходніх і цэнтральна-заходніх раёнах Афрыкі і ў Паўднёвай Азіі (галоўным чынам на Індыйскім субкантыненце).
Харчаванне
Арол-вужаед выкормлівае птушанят у асноўным змеямі, хоць дарослыя птушкі часта сілкуюцца і іншымі паўзунамі, земнаводнымі, дробнымі звярамі і палявымі птушкамі. рэзка звужае арэал гнездавання гэтага віду.
Гнездаванне
У кладцы звычайна адно белае яйка (у выключных выпадках да 2-х яек, але ў другім яйку эмбрыён заўсёды гіне, бо яго наседжванне спыняецца пасля з’яўлення птушаня з першага яйка). Наседжваюць яйкі каля 40 дзён абодва бацькі. На крыло птушаняты становяцца на 70-80-ы дзень жыцця.
Ахова
Ахоўваецца Канвенцыяй па міжнародным гандлі выміраючымі відамі дзікай фаўны і флоры (CITES) (Дадатак II), Бонскай (Дадатак II) і Бернскай (Дадатак II) канвенцыямі.
Як вельмі рэдкі, знікаючы від птушак, занесены ў Чырвоныя кнігі Беларусі, Расіі , Украіны і Балгарыі.
Ва Украіне ахоўваецца ў Палескім, Ровенскім, Крымскім прыродных запаведніках, Карпацкім біясферным запаведніку, Дзяснянска-Старагуцкім нацыянальным прыродным парку.
У філатэліі
Выява арла-вужаеда была выкарыстана на паштовых марках Грузіі і Таджыкістана. Пошта Азербайджана выпусціла паштовы блок.
Кавальцы (Дзяржынскі раён)
Кавальцы́ (, Ковальцы) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Путчынскага сельсавета.
Авэ Марыя
А́вэ Мары́я (Ave Maria — Вітай, Марыя) — каталіцкая малітва да Дзевы Марыі, названая па яе пачатковых словах. Гэту малітву называюць таксама анёльскім прывітаннем, ці angelico salutatio, таму што яе першая фраза ўяўляе сабой прывітанне арханёла Гаўрыіла, сказанае ім Марыі ў момант Дабравешчання.
NGC 6263
NGC 6263 (іншыя абазначэнні — UGC 10618, MCG 5-40-8, ZWG 169.14, NPM1G +27.0546, PGC 59292) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Геркулес.
Авэ Марыя
У візантыйскім абрадзе малітве Ave Maria адпавядае Песня Прасвятой Багародзіцы.
Гісторыя
Крыніцай для малітвы паслужылі два вершы з Евангелля паводле Лукі:
NGC 6263
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Авэ Марыя
Чытанне
Акрамя самастойнага значэння, Вітай, Марыя з'яўляецца часткай малітвы «Анёл Панскі», якая паводле прадпісання Папы Яна XXII, выдадзенага ў 1326 годзе, чытаецца тройчы ў дзень, пры перазвоне.
Таксама Вітай, Марыя чытаецца па малых пацерках ружанца, тады як вялікія пацеркі прысвечаны «Ойча наш».
Універсітэт Тэмпл
Універсітэт Тэмпл (Temple University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, размешчаная ў горадзе Філадэльфія, штат Пенсільванія.
Агульная характарыстыка
Заснаваны ў 1884 годзе баптысцкім прапаведнікам Расэлам Конуэлам і яго прыходам баптысцкай царквы «Благадаць», якая тады называлася Баптысцкім храмам (Baptist Temple). Таму ўстанову па-беларуску таксама можна назваць «Храмавым універсітэтам».
Вінегрэт
У рускі класічны вінегрэт уваходзяць: буракі, бульба, морква — адвараныя і астуджаныя, салёныя агуркі і кіслая капуста, цыбуля рэпчатая або зялёная — усё прыкладна ў роўных аб’ёмах, толькі цыбулі некалькі больш, чым астатняй гародніны, а морквы менш. У гэты гароднінны вінягрэт уваходзіць таксама запраўка — сумесь слабага, трохпрацэнтнага воцату, алею і чорнага перцу.
Вінегрэт з’явіўся ў рускай кухне ў XIX стагоддзі і, магчыма, з’яўляецца запазычваннем з нямецкай або скандынаўскай кухні. Англійская павараная кніга 1845 года, напрыклад, прапаноўвала рэцэпт шведскай селядцовай салаты, які складаецца з нарвежскага селядца, буракоў, бульбы, пікуляў, дранага яблыка і яечнага бялка, з соўсам з алею, воцату, дранага яечнага жаўтка, смятаны і цыбулі. Ранняе ўзгадванне вінегрэту ў Расіі адносіцца да 1792 года, дзе ў выданай у Маскве кнізе «Новый совершенный российский повар и кондитер, или Подробный поваренный словарь» сустракаецца «Винегрет из сельдей и анчоусов».
Лебедзеў
Лебедзеў — шматзначны тэрмін
Кордэл Хал
Кордэл Хал (Cordell Hull; 2 кастрычніка 1871, Алімп, Тэнесі, ЗША — 23 ліпеня 1955, Вашынгтон, ЗША) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч. Займаў пасаду дзяржаўнага сакратара 11 гадоў (1933—1944), даўжэй чым хто-небудзь іншы. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1946).
Біяграфія
Нарадзіўся 2 кастрычніка 1871 года паблізу Бірдстана (штат Тэнесі). Быў трэцім з пяці сыноў фермера Уільяма Хала і Элізабэт Райлі. У 1891 годзе атрымаў юрыдычную ступень у Камберлендскім універсітэце, скончыў 10-месячны курс за 5 месяцаў.
У 1893 годзе быў абраны ў палату прадстаўнікоў штата Тэнесі. Падчас Іспана-амерыканскай вайны служыў на Кубе капітанам тэнэсійскай пяхоты.
З лютага 1942 года ўзначальваў дарадчы камітэт па пытаннях пасляваеннай палітыкі, у які ўваходзілі як дэмакраты, так і рэспубліканцы. 18 кастрычніка 1943 года ўдзельнічаў у канферэнцыі ў Маскве з Ідэн і Молатавым. У 1944 годзе пайшоў з пасады дзяржсакратара ў сувязі з пагаршэннем здароўя. Пасля сваёй адстаўкі ўзначаліў амерыканскую дэлегацыю на ўстаноўчай канферэнцыі ААН у Сан-Францыска ў 1945 годзе.
Харвацкі Сабар
Харвацкі Сабар (Hrvatski sabor) — аднапалатны прадстаўнічы і заканадаўчы орган (парламент) Харватыі.
Склад
Складаецца з дэпутатаў, колькасць якіх вагаецца ад 100 да 160. Сабор абіраецца шляхам прамога ўсеагульнага тайнага галасавання на чатырохгадовы тэрмін. Мандаты дэпутатаў могуць быць прадоўжаны выключна падчас ваеннага становішча. Вызначаная колькасць мандатаў зарэзервавана за этнічнымі меншасцямі і харвацкай дыяспарай. З ліку цяперашніх 153 дэпутатаў 8 прадстаўляюць меншасці і 5 - дыяспару. Кіраўніком сабора з'яўляецца Старшыня (харв. Predsjednik).
Двухпалатны парламент 1990-2001 гг
Згодна з Канстытуцыяй Харватыі 1990, Сабар складаўся з дзвюх палат:
Вірусалогія
Гісторыя вірусалогіі
Слова «вірус» з'явілася ў 1599 годзе і першапачаткова азначала «яд».
Самая ранняя форма вакцынацыі, вядомая як варыаляцыя, была распрацавана некалькі тысяч гадоў таму ў Кітаі. Яна звязана з ужываннем матэрыялаў ад хворых на воспу ў мэтах імунізацыі іншых. У 1717 годзе лэдзі Мэры Уортлі Мантэгю назірала за гэтай практыкай у Стамбуле і паспрабавала папулярызаваць яе ў Англіі, але сутыкнулася з вялікім супраціўленнем. У 1796 годзе Эдуард Джэнер распрацаваў больш бяспечны метад, з выкарыстаннем каровінай воспы, каб паспяхова імунізаваць хлопчыка супраць воспы, і гэтая практыка атрымала шырокае распаўсюджанне. Прышчэпкі супраць іншых вірусных захворванняў, у тым ліку паспяховай вакцынацыі супраць шаленства, былі зроблены Луі Пастэрам у 1886 годзе. Прырода вірусаў, аднак, была яшчэ незразумелая для гэтых даследчыкаў.
Вірусалогія як навука пачала фарміравацца ў канцы 19 стагоддзя пасля адкрыцця рускім вучоным Дз. І. Іваноўскім у 1892 годзе віруса тытунёвай мазаікі. Узбуджальнік мазаічнай хваробы называўся Дз. І. Іваноўскім па-рознаму, тэрмін «вірус» яшчэ не быў уведзены, іх называлі то «фільтруючыміся бактэрыямі», то проста «мікраарганізмамі».
У 1898 годзе галандскі батанік Марцін Беерынк паўтарыў вопыты Дз. І. Іваноўскага і назваў такія мікраарганізмы «фільтруючыміся вірусамі». У скарочаным выглядзе гэта назва і стала пазначаць дадзеную групу мікраарганізмаў.
Былі вызначаны вірусы яшчуру (1898) і жоўтай ліхаманкі (1901), потым вірусы — узбуджальнікі шаленства, воспы, поліяміэліту, адру, герпесу.
У 1911 годзе Фрэнсіс Раус даказаў вірусную прыроду раку — саркомы Раус (толькі ў 1966 годзе, праз 55 гадоў, яму была ўручана за гэта адкрыццё Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне).
Існаванне вірусаў, якія паражаюць бактэрыі (бактэрыяфагі), упершыню было прызнана Фрэдэрыкам Туортам ў 1911 годзе, і, незалежна, Феліксам Д'Эрэлем у 1917 годзе. Той факт, што бактэрыі могуць лёгка быць вырашчаны, прывёў да выбуху даследаванні вірусалогіі. Прычына разбуральнай пандэміі іспанскага грыпу 1918 года была першапачаткова незразумелая. У канцы 1918 года французскія вучоныя паказалі, што «фільтруючыся вірус» можа перадаць захворванне людзям і жывёлам, выконваючы пастулаты Коха.
Вірусалогія ў Беларусі
На Беларусі распрацоўка пытанняў вірусалогіі пачалася ў 1924 годзе і звязана з вырабам і выкарыстаннем вакцын супраць воспы і шаленства.
Асноўныя навуковыя цэнтры па медыцынскай і ветэрынарнай вірусалогіі — Беларускія НДІ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі, эксперыментальнай ветэрынарыі, рыбнай гаспадаркі, БДУ і інш.
Распрацаваны актыўныя злучэнні супраць вірусаў грыпу, энцэфаліту і інш., удасканалена сістэма аховы пры даследаванні патагенных узбуджальнікаў хвароб чалавека і жывёл (В. І. Вацякоў, П. Р. Рыцік, Э. У. Фельдман, Б. П. Савіцкі, І. І. Протас, М. А. Кавалёў, Л. М. Галаўнёў і інш.).
Асаблівае значэнне набываюць праблемы вывучэння вірусаў, якія выклікаюць пухлінныя працэсы, латэнтных вірусных інфекцый і ВІЧ-інфекцыі.
Сямейства вірусаў
У апошнім дакладзе Міжнароднага камітэта па таксанаміі вірусаў (2005) пералічана 5450 вірусаў, арганізаваныя ў больш за 2000 відаў, 287 родаў, 73 сямействы і 3 парадкі.
Скіт Залатога лесу
Скіт Залатога лесу ў Рытвянах — былы скіт у вёсцы Рытвянах, Свентакшыскім ваяводстве. Размешчаны ў сярэдзіне Рытвянскай пушчы.
Гісторыя
Гісторыя пачынаецца ў 1617 годзе, калі кракаўскі ваявода Мангус Тэнчыньскі падарыў ордэну камедулаў, якія некалькі гадоў раней пасяліліся ў Кракаве, зямельны ўчастак і грошы на будаўніцтва скіта ля сяла Рытвяны. Мангус Тэнчыньскі і яго брат, люблінскі ваявода Габрыэль былі галоўнымі фундатарамі скіта. Краевугольны камень пад яго будаўніцтва быў закладзены 1 мая 1624 года кракаўскім біскупам Марцінам Шышкоўскім. Будаўніцтва касцёла, кляштарных збудаванняў і скіта працягвалася да 1637 году. Тады біскуп Кракава Томаш Аборскі кансэкраваў храм, надаючы яму імя Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
Камедулы заставаліся ў Рытвянах больш за 200 гадоў. У 1737 і 1741 гадах адбыліся пажары, падчас якіх згарэла, між іншым, бібліятэка. Падчас падзелаў Рэчы Паспалітай Рытвяны апынуліся пад акупацыяй Расіі. Царскім указам ад 16 чэрвеня 1820 года кляштар камедулаў быў ліквідаваны. Апошнія чатыры манахі пакінулі рытвянскі скіт у 1825 годзе.
Закінуты комплекс вярнуўся ў рукі фундатараў. Тыя спрабавалі яго выратаваць і пасялілі тут айцоў рэфарматараў. Аднак, пасля паразы паўстання 1864 года, чарговы ўказ цара прымусіў францысканцаў пакінуць Рытвяны.
У 1925 годзе адбылася чарговая спроба аднаўлення зыходнай — рэлігійнай функцыі аб’екту. У комплекс вярнуліся камедулы, але стан будынкаў зрабіў немагчымым належнае функцыянаванне гэтага месца.
Дзесяць гадоў пазней, дзякуючы намаганням касцёльных уладаў і пры падтрымцы апошняга ўладальніка Рытвянаў Артура Радзівіла ў комплексе была заснаваная парафія. Большасць будынкаў манастыра тады была ў трагічным стане.
У 2007 годзе пачалася рэканструкцыя моцна пашкоджанага комплексу і праца па добраўпарадкаванні яго наваколля. З 2001 году тут дзейнічае Дыяцэзіялны цэнтар культуры і адукацыі «Крыніца», які прапануе розныя формы адпачынку і тэрапіі.
У 2013 годзе на тэрыторыі комплексу быў створаны музэй, звязаны з польскім гістарычным серыялам «Цёмныя воблакі», некалькі частак якога былі знятыя менавіта ў гэтым месцы.
Сёньня комплекс у Рытвянах гэта: гістарычны касьцёл, лячэбны цэнтар, Камедулская галерэя, бібліятэка, кляштарныя сады. На тэрыторыі комплексу дзейнічае гатэль.
Вірусалогія ў Беларусі
Даследаванні па вірусалогіі на Беларусі вядуцца з 1920-30-х гадоў, калі пачаўся выраб і выкарыстанне імунных лячэбных сываратак, вакцын супраць воспы і шаленства.
Цэнтрам вірусалагічных даследаванняў стаў створаны ў 1924 годзе НДІ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі Міністэрства аховы здароўя.
Пасляваенныя гады
Пасляваенныя гады адзначаны дасягненнямі беларускіх вучоных у вывучэнні этыялогіі поліяміэліту, воспы, адру, шаленства, вірусных гепатытаў, грыпу, энтэра- і адэнавірусных інфекцый і інш.(В. Т. Андрэева, В. І. Вацякоў, А. В. Давыдаў, Л. І. Нікановіч, П. Р. Рыцік, Э. У. Фельдман і інш.).