cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фрыдрых II Аднавокі
Біяграфія
Атрымаўшы Швабію пасля смерці бацькі, Фрыдрых II быў верным саюзнікам свайго дзядзькі, імператара Генрыха V. Калі апошні адправіўся ў 1116 годзе ў Італію, браты Фрыдрых і Конрад, герцаг Франконіі, сталі намеснікамі Германіі (1116—1118) і ўзначалілі барацьбу з паўсталымі князямі. За гэта Фрыдрых быў на сінодзе ў Кёльне ў 1118 годзе адлучаны ад царквы.
Пасля смерці Генрыха V Фрыдрых з'яўляўся галоўным прэтэндэнтам на імператарскую карону, але дзякуючы намаганням Адальберта, архібіскупа майнцкага, каралём 30 жніўня 1125 года быў абраны супернік Фрыдрыха, Лотар, герцаг саксонскі. Фрыдрых спачатку прызнаў новаабранага караля. Аднак калі апошні запатрабаваў аддзяліць радавыя ўладанні Генрыха V, спадчыннікамі якіх былі Штаўфены, ад імперскіх, і вярнуць апошнія кароне, Фрыдрых адмовіўся. На страсбургскім сейме ў снежні 1125 года Фрыдрых быў абвешчаны мяцежнікам. У адказ Фрыдрых умацаваў свае гарады і крэпасці на Рэйне, у Эльзасе і ў Швабіі і ўступіў з Лотарам у барацьбу. Ён вызваліў у 1127 годзе Нюрнберг, абложаны каралём, а ў 1128 годзе заняў Шпаер (на Рэйне). У 1129 годзе швагер і былы саюзнік Фрыдрыха, герцаг баварскі Генрых Горды, паспрабаваў зманам захапіць яго ў палон і выдаць Лотару, але гэты план не ўдаўся. Падчас войнаў у Германіі Фрыдрых страціў адно вока, што, па нямецкіх звычаях, пазбаўляла яго правы быць абраным каралём. Таму галоўным прэтэндэнтам на карону ад Штаўфенаў стаў Конрад, якога 18 снежня 1127 года швабскія і франконскія князі абралі каралём Германіі.
Урэшце, аднак, поспех перайшоў на бок праціўнікаў Фрыдрыха. Лотар захапіў у 1129 годзе Шпаер, у 1130 — Нюрнберг (год) і ў 1131 — ўвесь Эльзас. Спробы Конрада ў 1128—1130 гг. замацавацца ў Італіі таксама былі беспаспяховымі.
У 1134 год Лотар і Генрых Горды адначасова пачалі новы наступ, падчас якога быў узяты Ульм. У кастрычніку 1134 года Фрыдрых вымушаны быў саступіць і на бамбергскім сейме ў 1135 годзе пакляўся ў вернасці Лотару, пасля чаго яму былі пацверджаны ўсе ўладанні і тытулы. У тым жа годзе скарыўся Лотару і Конрад.
Фрыдрых памёр у Альцаі ў 1147 годзе. Яго старэйшы сын Фрыдрых Барбароса атрымаў у спадчыну герцагства Швабію, а ў 1152 годзе пасля смерці Конрада быў абраны каралём Германіі.
Жонкі і дзеці
Першая жонка: з каля 1120 Юдыт (пам. 22 лютага 1130 ці 1131), дачка Генрыха IX Чорнага, герцага Баварыі
Дзеці:
Сцяпан Іўсцінавіч Васілевіч
Сцяпан Іўсцінавіч Васілевіч (нар., в. Казловічы, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1972), дацэнт (1981).
Біяграфія
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1960 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў у трасце «Аргтэхбуд» Міністэрства будаўніцтва БССР, ІБіА АН БССР, у БелНДІПгорадабудаўніцтва, з 1976 года — дацэнт кафедры тэорыі і гісторыі архітэктуры Беларускага політэхнічнага інстытута.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года. Член КПСС з 1945 года. Пражываў у Мінску.
Творчасць
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): карпусы завода лічыльных машын і радыёзавода ў Мінску (1960), праекты рэканструкцыі прамысловых прадпрыемстваў будаўнічай індустрыі (1960—1963), планіроўкі і забудовы вул. Гагарына ў Барысаве (1968). Аўтар навуковых публікацый.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступені, Чырвонай Зоркі (1944), медалямі.
Таніна (Смаленская вобласць)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Прэзідэнцкія выбары ў Маўрытаніі (2019)
Прэзідэнцкія выбары ў Маўрытаніі прайшлі 22 чэрвеня 2019 года.
Кампанія
Апазіцыя не пагадзілася з вынікамі прэзідэнцкіх выбараў, заявіўшы, што гэта «падобна на дзяржаўны пераварот».
NGC 5856
NGC 5856 (іншае абазначэнне — SAO 101379) — зорка ў сузор’і Валапас.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Моцца
Моцца (Mozzo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бергама.
Насельніцтва складае 7284 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 2046 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 24030. Тэлефонны код — 035.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Іаан Прадцеча.
Эманацыя (філасофія)
Эмана́цыя (emanatio — «выцяканне, распаўсюджанне») — тэрмін у філасофіі і рэлігіязнаўстве. У метафізічных і касмалагічную мадэлях ён азначае «узнікненне» чагосьці са свайго паходжання, якое спараджае яго з самога сябе. Пры гэтым метафарычна звязваецца з прадстаўленнем аб выцяканні вады з крыніцы або выпраменьванні святла з крыніцы святла. Мадэлі, накіраваныя на сусветнае тлумачэнне ўяўлення аб эманацыі шляхам аднясення існавання рэчаў да эманацыі з метафізічных крыніц, называюцца эманацыстычнымі (эманацыанізм, або эманацыя). Да сістэм з эманатыстычнымі мадэлямі свету ставіцца перш за ўсё неаплатанізм і пад уплывам яго філасофскія і рэлігійныя вучэнні.
Тэрмін «эманацыя» выкарыстоўваецца не толькі для ўзнікнення, але і для ўзнікаючых. У гэтым сэнсе, напрыклад, кажуць, што (эманацыстычна выяўленае) тварэнне або асобныя істоты з’яўляюцца эманацыямі Бога-Творцы.
З «эманацыі», з якой фарміруецца старажытнагрэчаскі тэрмін ἀπόρροια (апóріа) або ἀπορροή (апророí) (выцяканне). Акрамя таго, у старажытнагрэчаскай літаратуры таксама выкарыстоўваліся выразы προβóλλ (провóнг), і πρόοδος (прóодзос) (вынікаць).
Перадумова
У анталогіі (вучэнні аб быцці) эманатыстычных сістэм агульная рэчаіснасць іерархічна структураваная. Яна складаецца з пэўнай колькасці прыступак (выяў). Вышэйшая ступень характарызуецца максімальна магчымым адзінствам (недыферэнцыраванасцю) і таму часта называецца «адзіным». Зверху ўніз павялічваецца дыферэнцыяцыя. На самай ніжняй, найбольш дыферэнцыраванай, прыступкі разгортвання спецыфікі дасягае свайго максімуму. Яна выяўляецца ў самым разнастайным індывідуальным характары асобных рэчаў. Гэтая вобласць характарызуецца максімальна магчымым багаццем асобных прыкмет і спалучэнняў прыкмет. У выніку ніжэйшая ступень атрымлівае максімальную ступень разнастайнасці, а таксама рассейвання і разрозненасці аб’ектаў, кожны з якіх стаіць сам за сябе і паўстае як асобная рэальнасць.
Выцяканне множнасці
Для больш блізкай характарыстыкі прычынна-следчай сувязі паміж прычынна-следчым адзінствам і прычынна-следчай множнасцю выкарыстоўваецца тэрмін эманацыя. Дыферэнцыяванае — гэта проста складанне чагосьці, што цалкам змяшчаецца ў недыферэнцыраванні як бы складзеным чынам. Калі гэта складванне ўспрымаецца як часовы працэс або, па меншай меры, апісваецца як такой, можна казаць аб узнікненні або метафарычна казаць аб выцяканні («эманавання»). У выніку гэтага «выцякання» ўзнікае мноства уласцівасцяў, прыкметных ў галіне множнасці. Такім чынам, вобласць множнасці паўстае як свет багацця. Але паколькі гэтая паўната не мае іншага паходжання, акрамя адзінства, яна павінна прысутнічаць у ёй ужо цалкам і цалкам, хоць і недыферэнцыяваным, адзіным чынам. Такім чынам, адзінства аказваецца фактычнай паўнатой, у той час як асобныя рэчы могуць валодаць толькі часткамі або аспектамі гэтай паўнаты. Усё спароджанае абавязкова менш сваёй крыніцы. Такім чынам, кожнае ўзнікненне асаблівага з агульнага з’яўляецца спараджэннем адносна непаўнавартаснага, калі параўноўваць з тым, якое ўзнікла з крыніцай.
Вялікае значэнне прадстаўнікі мадэляў эманацыі надаюць таму, што, хоць эманацыя азначае, што на кожнай дачыннай прыступкі нешта атрымлівае ад бацькоўскай, гэта ні ў якім разе не прыводзіць да змякчэння крыніцы. На больш высокай прыступкі пры эманацыі нічога не мяняецца. «Адток» не варта разумець так, што вышэйшая ступень аддае тое, чаго ёй самой у выніку не хапае. Такім чынам, няма аналогіі з вынікаючай вадкасцю, а толькі з выпраменьваннем святла (калі выказаць здагадку, што крыніца святла, такі як сонца, не робіць шкоды пры сваім выпраменьванні).
Тлумачэнне немачы
Калі аднесці існаванне адзінкавых рэчаў да эманацыі і тым самым пазначыць дыферэнцыяцыю і размежаванне як збядненне, то адсюль выцякае тыповая для эманатычных сістэм тлумачэнне паходжання дэфіцыту (у больш каштоўнай тэрміналогіі: немачы ці зла). Гэтыя сістэмы станоўча ацэньваюць сусветны парадак, яны абвяшчаюць яго дабром альбо ва ўсёй яго паўнаце, альбо, па меншай меры, у дачыненні да анталагічна вышэйшых прыступак. Першапачатковае адно лічыцца дасканалым, а горшае — добрым (разглядаецца з чалавечага пункту гледжання; само па сабе яно вызначана). Паколькі ў мадэлях эманацыі усё ў канчатковым рахунку адбываецца ад аднаго, то прама ці ўскосна вынікаючыя з яго рэчы могуць мець толькі ўласцівасці, якія таксама прыходзяць да іх з гэтай крыніцы і, такім чынам, добрыя. Такім чынам, зло — гэта не рэальныя ўласцівасці рэчаў, а недахопы ў выніку адсутнасці пэўных добрых якасцяў. Напрыклад, этычна заганныя ўчынкі з’яўляюцца вынікам неадукаванасцю, а неадукаванасць — недахопам ведаў. Такія недахопы непазбежна павінны выцякаць з ходу працэсу эманацыі, так як гэта працэс знясілення, які знаходзіць сваё завяршэнне там, дзе адлегласць да горшага дабра з’яўляецца максімальна магчымым. Там зло стаілася. Чым штосьці бліжэй да аднаго, тым яно «лепш», гэта значыць больш падобна на горшае добрае.
Асаблівы выпадак складаюць тэістычныя сістэмы. Яны атаясамліваюць першапачатковае адзінства, з якога ўсё адбылося, з абсалютна дасканалым Богам, які адвольна стварыў і накіроўвае свет. Такім чынам, можна сутыкнуцца з праблемай тэадыцэі (тлумачэнні зла). Тут эманістычнае тлумачэнне зла прапануе падыходы да вырашэння; зло паўстае пры гэтым як неабходнае следства працэсу эманацыі, які складае перадумову таго, што множнасць, а такім чынам, і чалавек наогул можа існаваць.
Эманацыя і стварэнне
Неаплатанічная мадэль эманацыі робіць заявы аб анталагічным парадку прыступак, а не аб канкрэтным працэсе тварэння або стварэння свету ў часе. Неаплатонікі лічылі эманацыю звышцяжкай або, выяўляючыся ў часе — вечнай падзеяй. Хоць Платон у сваім дыялогу Цімея распавядае міф, які паказвае стварэнне свету як завершаны працэс, антычныя інтэрпрэтатары ў большасці сваёй лічылі, што ён зрабіў гэта толькі з дыдактычных меркаванняў з мэтай ілюстрацыі і ў рэчаіснасці лічыў свет вечным. Гэта разуменне вучэння Платона, верагодна, гістарычна правільнае.
Для эманатыстычна думаючых філосафаў, чые рэлігіі вучаць, што Бог стварыў свет у аднолькавым акце ў пэўны час, паўстала пытанне аб тым, у якой ступені іх канцэпцыя эманацыі сумяшчальная з іх рэлігійным светапоглядам. Гэтую праблему яны вырашалі або абыходзілі па-рознаму. У вырашэнні такіх далікатных пытанняў адыграла сваю ролю і тая акалічнасць, што эманатыстычныя вучэнні маглі лічыцца адхіленнем ад адкрытай веры і, такім чынам, каральнай ерассю.
Іншы аспект адносін напружання паміж эманацыяй і тварэннем заключаецца ў тым, што стаўленне створанага «з нічога» з істоты да свайго Творцы, адрозніваецца ад стаўлення чагосьці ўзніклага да інстанцыі, з якой яно ўзнікла. У некаторых мадэлях эманацыі адлегласць паміж вытворным і яго паходжаннем ўяўляецца параўнальна невялікім, бо нараджае абавязковаю «долю» у сутнасці сваёй крыніцы (ўяўленне аб датычнасьці) і больш ці менш падобна да яго як вобраз. Гэта можа азначаць, што чалавечая душа сама па сабе здольная падняцца да сферы бажаства, паколькі ў ёй ёсць нешта боскае, атрыманае ёю праз эманацыю. Уяўленне аб ступеністым парадку таксама можа дапамагчы паменшыць супрацьпастаўленне паміж спараджальным і спараджачым, так як прыступкі маюць пасрэдніцкую функцыю паміж адзінствам і множнасцю або, у тэістычнай тэрміналогіі, паміж Творцам і яго зямнымі стварэннямі. У мадэлях тварэння з нічога, з другога боку, часта падкрэсліваецца разрыў паміж Творцам, з аднаго боку, і ўсім створаным, з другога.
Акрамя таго, у мадэлях эманацыі часта існаванне свету паўстае як неабходнасць, паколькі спараджае з-за яго лішку па сваёй прыродзе спараджае «пераліўныя» рэчы, у той час як у тэістычных мадэлях тварэння тварэнне малюецца як вынік пэўнага чароўнага валявога акту.
Акрамя таго, у мадэлях эманацыі часта двухбаковая сувязь паміж (вышэйшым) бажаством, крыніцай эманацыі, і асобнымі эманацыйнымі істотамі, лічыцца немагчымай. Лічыцца, што вышэйшай інстанцыі няварта мець справу з істотамі менш дасканалымі, чым яна сама. Гэта ўяўленне сутыкаецца з адкрытымі рэлігійнымі вучэннямі, якія зыходзяць з ўзаемадзеянне і любоў паміж Богам і чалавекам.
Дасакратыкі
Ужо ў дэкларацыі прыроды дасакратычных мысляроў (Эмпедокл, Дэмакрыт) гаворка ідзе пра адтоку. Але пад гэтым маецца на ўвазе не эманацыя ў больш познім філасофскім сэнсе, а паток часціц матэрыі. З усіх рэчаў схільных зменам, пастаянна выцякаюць сцёкі. Любое ўздзеянне аднаго змяняевага аб’екту іншым інтэрпрэтуецца як матэрыяльны адток ад якога ўплывае на які ўплывае. У вучэннях аб успрыманні, у такіх як у Эмпедокла і Дэмакрыта, гаворка ідзе пра матэрыяльную аснову ўспрымання на адлегласці (зрок, слых, нюх). Такое пачуццёвае ўспрыманне зводзіцца да гіпатэтычнага патоку часціц ад аб’екта ўспрымання. Напрыклад, зрок заснован на тым, што часціцы, якія вынікаюць з бачнага аб’екту, пранікаюць у вока.
Гнастыцызм
Метафізічнае значэнне паняцця адтоку атрымала толькі ў гнастыцызме — рэлігійнай плыні Рымскай імперскай эпохі. Эманацыя, з самага пачатку была асноўным элементам гнастычнага мыслення і метафарычна была звязана перш за ўсё з выпраменьваннем святла. Гностыкі адрознівалі Бога-Творцу (дэміурга), якога яны лічылі этычна сумнеўнай асобай, і добрага «чужога» Бога, які ніяк не ўдзельнічае ў тварэнні, але ўмешваецца звонку як Збаўца і ўступае ў адносіны з чалавекам. У гэтай мадэлі галоўная цяжкасць заключаецца ў тым, што чужы Бог на самой справе не мае нічога агульнага з тварэннем дэміурга; няма нічога, што звязвала б яго з ёй. Таму ўзнікае пытанне, як наогул паміж ім і светам, створаным дэміургам, магчымы кантакт. Згодна з гнастычным вучэннем, чужы Бог, нягледзячы на сваю незвычайнасць, здольны заявіць аб сваім уплыве на стварэнне. Гэты ўплыў тлумачыцца як эманацыя. Ад чужога Бога выпраменьваецца тое, што з’яўляецца выразам яго сутнасці, як святло свеціцца ў тварэнні і вядомы для людзей. Такім чынам, паміж чужым Богам і тварэннем пракладзены мост, які робіць магчымым выратаванне, жаданае гностыкамі, вызваленне ад свету дэміурга.
Гностыкаў размежавалі розныя прынятыя імі віды істот, як чыстых духоўных істот, так і чалавечых душ, на розных прыступках іерархічнага парадку, якія ўзніклі ў выніку эманацыі. Пачуццёва успрыманы свет лічыўся вынікам эманацыі толькі з пункту гледжання яго рэчыў; яго афармленне дэміургам гностыкаў ўспрынялі як стварэнне. Тварэнне дэміурга яны лічылі недаглядам або плёнам яго злосці, ва ўсякім выпадку, чымсьці непаўнавартасным ў адносінах да прадуктаў эманацыі.
Неаплатанізм
У Платона паняцце эманацыі для ілюстрацыі ўзнікнення або анталагічнай залежнасці не сустракаецца, але ўжо яго вучань Спевсіп кажа аб узнікненні прыроды існых рэчаў з адзінага. У эпоху сярэдняга платанізму, які пачаўся ў І стагоддзі да Н. Х. і скончылася ў ІІІ стагоддзі па Н. Х., платонікі пазбягалі ўжываць паняцце вылучэння да цэнтральных абласцях сваёй філасофіі. Толькі Плацін (†270), заснавальнік неаплатанізма, ухапіўся за думку аб эманацыі. Зрэшты, ён толькі бедна ўжываў словы, якія выказваюць збянтэжанасць. Яго турбавала небяспека непаразумення пры пераносе вобразнага выказвання «вылет» на метафізічныя ўмовы. З-за гэтай праблематыкі ён дадаў абмежавальныя «як бы». Плацін даў неаплатанічнай мадэлі іерархічную базавую структуру, якую яна захавала ў наступны перыяд. На чале ён паставіў абсалютна недыферэнцаванае, з якога ўзнікае (эманіруе) замовы (розум, інтэлект), які, у сваю чаргу, выводзіць з сябе сусветную душу. Узнікненне маецца на ўвазе не ў часе, а толькі ў пераносным сэнсе, таму што Нус і сусветная душа належаць вечнага духоўнаму (інтэлігібельнасць) свету. Пад інтэлектуальным космасам знаходзіцца свет пачуццёва ўспрыманага, спароджанага і ажыўлёнага сусветнай душой.
У больш познім неаплатанізме, мадэль эманацыі Плаціна была больш дыферэнцыраваная; неаплатонікі ўвялі шэраг прамежкавых прыступак паміж той і ніжняй вобласцю духоўнага свету. Пры апісанні вытворных суадносін яны пазбягалі такіх выразаў, як «выцяканне», і аддавалі перавагу тэрміну «выхад» (πρόοδος). Таму распаўсюджанае ў даследчай літаратуры абазначэнне «эманацыя», заснаванае на ўяўленні аб выцяканні, з’яўляецца недакладным як абазначэнне ўзнікнення ў мадэлях позніх антычных неаплатонікаў.
Узнікненне ўспрымаецца ў неаплатанізме як адзін з элементаў трыяды (Тройцы), якая складаецца з знаходжання, выхаду і вяртання. Што тычыцца Нуса, то гаворка ідзе аб знаходжанні духу ў сабе, яго выхадзе ў множнасць і вяртанні да свайго адзінства. Гэта не змены месцазнаходжання і не паслядоўныя фазы, але супрацьлеглыя руху выдзялення і вяртання адбываюцца адначасова, і упартасць не перажывае ніякіх змен. Тры стыхіі абумоўліваюць адзіна адну, яны складаюць самарэфлексію розуму. Ні адзін з іх не можа быць ізаляваны.
Познеантычны неаплатонік Проклас сістэматычна распрацоўвае канцэпцыю Трыяс, робячы яе асновай сваёй анталагічнай і касмалагічнай мадэлі. Ён вучыць, што ўсё ўзніклае вяртаецца да свайго паходжанню. У гэтай сістэме канчатковая кропка падзення супадае з зыходнай кропкай выхаду, таму тры элемента Трыяс, вобразна кажучы, ўтвараюць моманты кругавой дзейнасці. Такім чынам, рэальнасць набывае дынамічную структуру. Вяртанне не адмяняе выхад, не адмяняя яго. Спараджэнне спараджае Быццё спароджанага. Вяртанне не прыводзіць да страты гэтага быцця, а з’яўляецца зваротным вяртаннем да яго прычыны. Такім чынам, яна злучае прычыну і нанесенае. Яна надзяляе зробленае сваім дабром, бо са зваротным зваротам зробленае звяртаецца да чагосьці больш здзейсненага, чым яно само, і накіроўвае сваё імкненне да гэтага. Дзякуючы гэтаму ён набывае для сябе даступную яму канкрэтную дасканаласць.
Біблія і Айцы Царквы
Тэрмін «выцяканне» (эманацыя) у пераносным філасофскім і багаслоўскім сэнсе не сустракаецца ў Новым Запавеце, у Старым Запавеце толькі ў адным месцы, у кнізе Мудрасці Саламона, дзе магчыма, пад платонаўскім уплывам – мудрасць называецца выліваннем славы Усемагутнага.
У Грэка-Каталіцкай Царкве ў Сярэднявеччы паняцце эманацыі першапачаткова часам служыла сродкам ілюстрацыі ранжыравання ўнутры Тройцы. Некаторыя багасловы прадстаўлялі Хрыста ці Святога Духа як эманацыю ад Бога-Айца, што азначала падпарадкаванне Ім. Але гэта разуменне Тройцы не магло пераважыць. Ужо ў ІІІ стагоддзі Арыген выказаўся супраць абазначэння Хрыста як эманацыі Айца. Уплывовы Айцец Царквы Афанасій Александрыйскі (†373) змагаўся з хрысталагічным выкарыстаннем эманацыйнай думкі, якая таксама была адвергнутая арыянамі і выклікала ўсеагульнае асуджэнне. У грэкамоўным ўсходзе Рымскай імперыі з запруда ўпаў мацней, чым у лацінамоўным Захадзе, але таксама атрымалі перамогу на Захадзе праціўнікі эманацыйнай сталамі хрысталогіі. Выключэнне сярод Айцоў Царквы IV стагоддзя — Грыгорый Ніскі, які лічыў выраз «выйсці» — дапушчальным для стаўлення Хрыста з Айцом, але толькі ў рамках метафорыцы святла.
Сярэднявечча
У Сярэднявечча, асабліва моцна неаплатанічна-арыентаваныя хрысціянскія, жыдоўскія і мусульманскія мысляры выкарыстоўвалі эманатыстычную думку для філасофскай інтэрпрэтацыі вучэнні пра творчасць сваіх рэлігій.
Хрысціянства
Сярод хрысціянскіх аўтараў, якія асабліва падкрэслівалі канцэпцыю эманацыі — Эрыугена (ІХ стагоддзе), Майстар Экхарт († 1327/1328) і ў эпоху пераходу паміж Познім Сярэднявеччам і пачаткам Новага Часу гуманіст Мікалай Кузанскі († 1464). Знакаміты навуковец Альберт Вялікі († 1280) таксама прадстаўляў эманатыстычнае вучэнне. Нават багаслоў Фама Аквінскі, які крытычна ацэньваў платанізм, назваў працэс тварэння эманацыяй усяго існага з паўсюднай прычыны, але без сувязі з ёй далейшых неаплатанічных канатацый Liber de causis, высокасярэднявечны лацінскі пераклад раннесярэднявечнай арабскай пісьменнасці, шмат спрыяў распаўсюджванню эманатыстычных уяўленняў антычнага паходжання ў каталіцкай Еўропе.
Іслам
У ісламскім свеце для эманацыі выкарыстоўваўся арабскі выраз «fayḍ» — сутнасць. Сярод мусульманскіх філосафаў асабліва вылучаліся Аль-Фарабі і Ібн Сіна (Авіцэна) з эманатыстычнымі мадэлямі. Таксама Аль-Кіндзі растлумачыў тварэнне эманацыйнасці. «Браты чысціні» прадстаўлялі моцна арыентаванае на антычнае неаплатонаўскае вучэнне аб эманацыі. Думка пра эманацыю распаўсюджвалася ў філасофскіх колах, але сустракала і лютае непрыманне. Ібн Рушд (Авероэс) рашуча адхіліў эманацыю. самым вядомым праціўнікам эманацыйнай думкі былі Абу Хамід Аль-Газалі і Фахрудзін ар-Разі, якія выступалі супраць тэорыі Авіцэны, таксама як і Насір ад-Дзін Тусі.
Іўдаізм
Важную ролю эманацыі ў стварэнні грае тлумачэнне неаплатанічна-арыентаванага жыдоўскага філосафа Ісака Ізраэлі and Шлома ібн Габіроля, а таксама ў ашкеназскіх хасідаў і ў прадстаўнікоў кабалы. Ісак Ісраэлі і ібн Габіроль прынялі неаплатанічную думку паэтапнай эманацыі, якая прыводзіць да таго, што свет дзеліцца ў іерархічным парадку ў адпаведныя яго прыступкі. У межах гэтай канцэпцыі яны мяркуюць, што толькі першая і вышэйшая ступень тварэння была непасрэдна спароджаная Богам. У Ісака Ісраэля гэтая вышэйшая ступень — інтэлект, які ўзнік у выніку злучэння першай формы, створанай Богам, з таксама створанай першай (духоўнай) матэрыяй. Ібн Габіроль таксама прысвойвае інтэлекту гэтае становішча і прыроду; але ён вагаецца ў пытанні аб тым, ці зыходзіць працэс эманацыі ад самога Бога ці ад створанага інтэлекту. Астатнія прыступкі, аж да самай ніжняй матэрыі, на думку двух мысляроў, адбываюцца ад наступнай больш высокай прыступкі і, такім чынам, маюць сваё паходжанне толькі апасродкавана ў Богу. Ібн Габіроль, акрамя таго, прымае волю Бога як апасродкавальную інстанцыю паміж Богам і інтэлектам.
Мадэль эманацыі ўяўляе часткова неаплатанічны, часткова арыстоцелеўскі філосаф Аврам бар Хія. Паводле яго вучэння, першапачаткова выходнае ад Бога святло — метафізічны прынцып — з’яўляецца фактарам, які выклікае і накіроўвае асобныя працэсы тварэння. Жыдоўскі арыстацеліст Аврам ібн Дауд таксама інтэрпрэтуе тварэнне як эманацыю, прычым толькі вышэйшая ступень эманацыі зыходзіць непасрэдна ад Бога. Майманід таксама выкарыстоўвае эманатыстычны спосаб выраза; ён звяртаецца да метафары ўцечкі з крыніцы вады.
Новы час
Нават сучасныя філосафы інтэрпрэтавалі тварэнне як выцяканне, створанага з Бога. Лейбніц лічыў, што «цалкам ясна», што Бог «няспынна спараджае створаныя субстанцыі ў нейкай эманацыі, гэтак жа, як мы спараджаем нашыя думкі». Лейбніц не лічыў гэтую эманацыю натуральнай Шэлінг адзначыў, што існуе агульны кансэнсус у дачыненні да таго, што бажаство «ёсць бясконцае саіцце і цякучасць». У прыродзе двух прынцыпаў Бога, Які мае бесканцовую крыніцу, непамерную велічыню, робячы Самога Сабе істотай, і гэтак жа вечная сіла самасці — вяртанне абавязкова будзьце на Самога Сабе, «in-sich-Seyns». Шэлінг падкрэсліваў характар разрыўнасці абсалютнага, якое ён пазначыў як «скачок» або «» auffasste, і раскрытыкаваў анталагічнай асновай neuplatonischen ўзровень мадэлі. У адрозненне ад неоплатоников, Шэлінг гістарычна растлумачысамаадарванасць у працэсе ўзнікнення і заняпаду.
Гегель падхопліваў антычную думку аб эманацыі. Ён прама называў рэальную эманацыю, але супрацьпастаўляў ёй Боскі Характар; чыстую іманентнасць абсалюту ў свеце ён выключаў. Свет — гэта не эманацыя Бажаства, а проста эманацыя як частка бясконцага дзялення першапачатковага трансцэндэнтнага Адзінства, прычым гэтае дзяленне, як гэта ні парадаксальна, пакідае першапачатковае адзінства непадзельным. Важную ролю ў філасофіі Гегеля гуляе трыадзінства, якое ўзнікае з і вяртаецца да каталіцкага неаплатанізма, якое ён успрымае як структуру канкрэтнай татальнасці, звязаную з вучэннем Прокла. Гегель зыходзіць з разумення Прокла, згодна з якім Тройца — гэта не проста фармальны прынцып звяна, а анталагічная структура і дынамічная тоеснасць.
І Ватыканскі Сабор (ХХ Сусветны Сабор у каталіцкай традыцыі) у 1870 годзе асудзіў у дагматычнай Канстытуцыі «Dei Filius» усякага роду вучэнне аб такім разуменні эманацыі: «хто кажа, што канчатковыя рэчы — і цялесныя, і духоўныя, ці хаця б духоўныя – выцякалі з Боскай субстанцыі, [... ] да будзе анафема».
Асіповіцкі 2-і сельсавет
Асіпо́віцкі 2-і сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Асіповіцкага раёна Бабруйскай акругі. Цэнтр — мястэчка Асіповічы.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Асіповіцкага раёна Бабруйскай акругі БССР. 1 студзеня 1925 года аб’яднаны з Асіповіцкім 1-шым сельсаветам у Асіповіцкі сельсавет.
Дубровенскі сельсавет (Дубровенскі раён)
Дубро́венскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дубровенскага раёна Аршанскай акргуі. Цэнтр — горад Дуброўна.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дубровенскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Дуброўна. 3 ліпеня 1925 года Дуброўна атрымала статус горада. 24 верасня 1926 года скасаваны ў сувязі з утварэннем Дубровенскага гарсавета.
Блінныя Кучы
Блінныя Кучы (Блинные Кучи) — вёска ў Ершыцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ершыцкага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Міхаіл Іванавіч Пуцяціч
Міхаіл Іванавіч Пуцяціч Друцкі (каля 1480 — ) — князь, землеўласнік.
Біяграфія
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх герба «Друцк». Сын Івана Пуцяты. Заснавальнік роду Друцкіх-Талачынскіх.
Ад маёнтка Шышава ў Горскай воласці пісаўся князем Шышаўскім.
Сям’я
Меў сына Юрыя (?— пасля 1522), які ад маёнтка Талачын у Друцкім княстве пачаў пісацца князем Талачынскім.
Палеаіндзейцы
Палеаіндзейцы — умоўнае найменне першых людзей, засяліўшых Амерыканскі кантынент у канцы апошняга ледніковага перыяду (у Еўропе — віслінскае абледзяненне, у Паўночнай Амерыцы — вісконсінскае абледзяненне). Працэс засялення Амерыкі з’яўляецца прадметам спрэчак і даследаванняў. Прэфікс «пале»-(παλαιός) з грэчаскай мовы перакладаецца як старажытны або антычны, адпаведна, саміх палеаіндзейцаў пазначаюць як людзей, якія жылі ў заходнім паўшар’і ў эпоху палеаліту.
Дадзеныя сведчаць, што асноўнай прычынай міграцыі праз Берынгаў праліў была паляванне на буйных жывёл. Так, паміж 47 000 і 14 000 гадамі да нашай эры дробныя і ізаляваныя плямёны паляўнічых-збіральнікаў працягвалі паэтапна перасякаць заліў і трапляць на Аляску. Паміж 18 500 і 15 500 гадамі да нашай эры пачалося раставанне льдоў, і ўздоўж ціхаакіянскага ўзбярэжжа ўтварыліся новыя калідоры, якія дазволілі шматлікім жывёлам і людзям міграваць на поўдзень. Людзі перамяшчаліся пешшу або плылі на прымітыўных лодках ўздоўж берагавой лініі. Аднак навукоўцы так і не высветлілі дакладныя даты засялення і маршруты перамяшчэння, што па-ранейшаму застаецца прадметам пастаянных абмеркаванняў.
Асноўным доказам знаходжання чалавека ў заходнім паўшар’і служаць каменныя прылады, дзіды і скрабкі, знойдзеныя пры раскопках. З іх дапамогай археолагі і антраполагі імкнуцца даведацца пра культуру і паходжанне старажытных індзейцаў. Было высветлена, што індзейцы з’яўляюцца нашчадкамі плямёнаў, якія засялялі пераважна Паўночную частку сучаснай Расіі, у прыватнасці, Сібір. Аднак даследаванні паказалі, што індзейцы і народы рускай Поўначы не маюць моўнага і генетычнага сваяцтва, прычынай чаго, верагодна, служыць тое, што сучасныя паўночныя народы ўтварыліся ў выніку новай міграцыйнай хвалі, якая выціснула продкаў індзейцаў. У 8000-7000 гадах да нашай эры кліматычныя умовы сталі больш спрыяльнымі, што дазволіла многім палеаіндзейскім плямёнам перайсці да аседлага і сельскагаспарчага ладу жыцця.
Храналогія
Згодна з найбольш вядомай кропцы гледжання, першыя людзі прыбылі ў Амерыку праз яшчэ існаваўшы тады Берынгаў перашыек (Берынгію) паміж Сібірру і Аляскай 40 000-17 000 гадоў назад, калі ўзровень вады ў моры быў досыць нізкім для ўтварэння перашыйка. Па найбольш верагоднай версіі, людзі ішлі ўздоўж шляхоў міграцыі буйных жывёл, цяпер вымерлых.
Іншая версія абвяшчае, што людзі маглі выкарыстоўваць лодкі, каб трапіць на Аляску. Па найбольш распаўсюджанаму пункту гледжання, першае перасяленне адбылося каля 11 тыс. гадоў таму (хоць ёсць і гіпотэзы больш ранняга перасялення — гл. артыкулы Лузія (выкапнёвы чалавек), Н'едзе Гідон. Застаецца прадметам спрэчак іх шлях па амерыканскім кантыненце: альбо ад Аляскі па Ціхаакіянскім узбярэжжы, альбо па цэнтральнай частцы мацерыка праз вольную ад ільдоў прастору паміж Лаурэнційскім ледзяным шчытом і глетчарамі Берагавых хрыбтоў на тэрыторыі Юкон у Канадзе.
Знаходкі ў XXI ст. чалавечай ДНК у пячорах Пэйслі ў штаце Арэгон паказваюць хутчэй на перамяшчэнне ўздоўж ўзбярэжжа каля 14 300 гадоў таму. Асобныя знаходкі ў Монтэ-Верде (Чылі) або Мідоўкрофце (Пенсільванія) таксама дазваляюць адсунуць дату першага перасялення на больш ранні тэрмін. Вельмі спрэчнай з’яўляецца датыроўка знаходкі ў Пячорах Блуфіш.
Унікальным генетычным маркерам палеаіндзейца і яго нашчадка — сучаснага індзейца з’яўляецца гаплагрупа Q-M3 і яе варыяцыі, якія ўзніклі ў выніку выпадковых мутацый, і перадаюцца па мужчынскай лініі. Іх даследаванне паказвае, што ў выніку малалікасці палеаіндзейскага насельніцтва і іх шырокага арэала рассялення, многія індзейскія групы развіваліся ў ізаляцыі адна ад адной. Такая ж гаплагрупа распаўсюджана сярод карэнных народаў Сібіры, Урала. Даследаванне генетыкі інуітаў і эскімосаў паказала, што дадзеныя папуляцыі патрапілі ў Амерыку значна пазней палеаіндзейцаў, і хоць іх і прынята адносіць да карэнных народаў Канады, індзейцамі яны не лічацца.
З’яўленне першых людзей
Існуе папулярная гіпотэза, што першыя людзі, якія перабраліся праз Берынгаў перашыек (Берынгію) паміж Сібірру і Аляскай 30 000-40 000 гадоў таму, не з’яўляліся продкамі сучасных індзейцаў і валодалі афрыканападобными расавымі прыкметамі, не тыповымі для індзейцаў. Дадзеныя групы людзей жылі на паўночным усходзе Юкана паміж 32 000 і 30 000 гадамі да нашай эры. На падставе гэтага археолагі Вальтэр Невеш і Эктар Пучарэлі сфармулявалі гіпотэзу аб «абарыгенах Амерыкі», якія прыбылі ў Амерыку на некалькі тысяч гадоў раней за індзейцаў (носьбітаў амерыканоіднай расы), і пазней, верагодна, знішчаных імі. А непасрэдна аднымі з продкаў індзейцаў з'яўляліся прадстаўнікі культуры Кловіс, якія жылі на тэрыторыі Нью-Мексіка.
Палеаіндзейскі перыяд
Самыя раннія сведчанні прысутнасці палеаіндзейцаў былі знойдзены на Алясцы (усходняя Берынгія), людзі апынулісь там прыкладна 20 тысяч гадоў назад, больш познія стаянкі знаходзяцца на канадскіх тэрыторыях сённяшняй Брытанскай Калумбіі, заходняй Альберты і раўнінах Олд-Кроў тэрыторыі Юкан. Пасля стаянкі палеаіндзейцаў паступова разыходзіліся па тэрыторыі двух амерыканскіх кантынентаў. Паколькі людзі разыходзіліся па шырокай геаграфічнай зоне, розныя групы сталі ізалявацца адна ад адной і развіваць розны лад жыцця і самабытную культуру.
Аднак некаторыя элементы побыту, такія, як спосаб вырабу інструментаў для палявання і каменных вырабаў, заставаліся агульнымі сярод розных груп індзейцаў. Падчас ледніковага перыяду палеаіндзейцы былі качэўнікамі, якія актыўна перамяшчаліся па амерыканскім кантыненце ў складзе невялікіх групаў ад 20 да 60 чалавек. Ежу здабывалі ў асноўным у летнія перыяды, калі ў рэках у вялікай колькасці вадзілася рыба, таксама палюючы на розных буйных звяроў, у тым ліку і мамантаў. Палеаіндзейцы таксама збіралі арэхі, грыбы, ягады і ядомыя карані. Да восені племя павінна было назапасіцца ежай у дастатку і прыгатаваць з шкур жывёл цёплую вопратку. Зімой індзейцы адпраўляліся ўглыб кантынента для лоўлі там рыбы і здабычы пушніны.
Познія кліматычныя змены і пахаладанне выклікалі вычарпанне прыродных рэсурсаў, што прывяло да больш актыўных міграцыяў сярод індзейскіх груп, якім даводзілася міграваць праз кожныя 3-6 дзён і за год пераадольваць адлегласці да 360 кіламетраў. Невялікія сямейныя групы аб’ядноўваліся вясной і летам для групавога палявання і да восені зноў падзяляліся на невялікія групы. Са шкураў забітых звяроў выраблялі вопратку ці выкарыстоўвалі іх для будаўніцтва палатак для сну. Прынята лічыць, што палеаіндзейцы ранняга і сярэдняга перыяду выжывалі ў асноўным за кошт палявання на мегафауну ; шарсцістых мамантаў, гіганцкіх баброў (Castoroides), стэпавых зуброў, аўцабыкоў, мастадонтаў і канадскіх аленяў
Выключэннем была культура Кловіс, якая існавала прыкладна ў 11 500 годзе да нашай эры, прадстаўнікі якой сілкавалася ў асноўным рыбай, морапрадуктамі і расліннымі прадуктамі. Менавіта ў гэтай культуры ўпершыню з’яўляюцца першыя каменныя наканечнікі, якія маюць вострыя і сіметрычныя абрысы з канаўкай побач з асновай, куды ўстаўлялася дрэўка дзіды. Каменныя наканечнікі хутка сталі распаўсюджвацца сярод суседніх плямёнаў. Пры гэтым тэхналогія вырабу дзіды заставалася аднолькавай на працягу некалькіх сотняў гадоў, што кажа аб тым, што веды аб вырабе дзіды перадаваліся пэўнай групай майстроў. У нейкі момант такая сістэма перадачы ведаў знікае (верагодна, з-за знікнення культуры Кловіс), і розныя плямёны пачынаюць распрацоўваць новыя стылі вырабу дзіды, якія, аднак, не распаўсюджваліся па кантыненце, як наканечнікі культуры Кловіс, што можна растлумачыць зніжэннем сацыяльнага навучання і, верагодна, агульнымі ўзаемадзеяннямі паміж паўночнаамерыканскімі плямёнамі.
Палеаіндзейцы былі добрымі паляўнічымі і выкарыстоўвалі для палявання розныя інструменты, умелі самымі рознымі спосабамі вырабляць вострыя наканечнікі і каменныя інструменты для раздзелкі тушы. Археолагі выявілі, што інструменты, зробленыя адным племянем, перамяшчаліся на велізарныя адлегласці ў паўночнай Амерыцы, напрыклад, паміж Паўночнай Дакотай і паўночна-заходнімі тэрыторыямі Канады, Мантаны і Ваёмінга, што гаворыць аб існаванні гандлю. Так верагодныя гандлёвыя шляхі былі знойдзены ў Брытанскай Калумбіі, на ўзбярэжжы Каліфорніі.
Прыкладна паміж 10 500 і 9 500 гадамі да нашай эры паляўнічыя Вялікіх раўнін выжываюць за кошт здабычы мяса і шкуры бізона, што стала тыпова для археалагічны культуры Фолсам. Іх прадстаўнікі падарожнічалі невялікімі сямейнымі групамі на працягу ўсяго года, вяртаючыся ў пэўны час года на пэўныя стаянкі для палявання на бізона, дзе будавалі палаткі, індзейцы здабывалі і разбіралі мяса, апрацоўвалі шкуры і затым працягвалі падарожжа. (Падобны лад жыцця захоўвалі многія індзейцы да XIX стагоддзя, да масавага вынішчэння бізонаў брытанскімі каланістамі, што прывяло да масавага голаду і вымірання індзейскіх груп). Палеаіндзейцы заўсёды жылі невялікімі групамі і іх агульная колькасць была нізкай.
Паўднёвая Амерыка
Засяленне Паўднёвай Амерыкі адбывалася за кошт міграцыі палеаіндзейцаў ў Паўднёвую Амерыку ў пошуках новай жыццёвай прасторы. Гэта былі пераважна невялікія групы збіральнікаў і паляўнічых на буйных жывёл. Яны сяліліся ў асноўным у раўнінных, горных, стэпавых і саванных зонах Венесуэлы, Перу і Эквадора. Недалёка ад венесуэльскага горада Каро у раскопках былі знойдзены пакінутыя людзьмі петрагліфы Тайма Тайма, датаваныя прыкладна паміж 14,200 — 12,980 гадамі да нашай эры, якія даюць зразумець, што гэтыя людзі палявалі на мамантаў. Больш познія культуры, датаваныя 11,000 гадоў да нашай эры і якія выкарыстоўваюць кароткія, «рыбінападобныя» наканечнікі для палявання, маюць больш шырокую геаграфію рассялення, пераважна ў цэнтральнай і паўднёвай частцы кантынента. Паколькі засяленне Паўднёвай Амерыкі адбывалася пазней і больш старажытнымі групамі палеаіндзейцаў, некаторыя сучасныя індзейцы Паўднёвай Амерыкі, асабліва плямёны, якія знаходзяцца доўгі час у ізаляцыі, захоўваюць архаічныя рысы і нават могуць валодаць іншымі расавымі рысамі, чым асноўная група індзейцаў. Напрыклад, у раёнах Амазоніі і на Вогненнай Зямлі — на самым поўдні паўднёваамерыканскага кантынента, прадстаўнікі народнасці бакаіры захавалі палеаіндзейскія рысы — даліхацэфалію, нізкі рост і кучаравыя валасы. Іншая нешматлікая група індзейцаў Патагоніі на поўдні паўднёваамерыканскага кантынента, наадварот вылучаецца высокім ростам, шырокай сківіцай, прамым носам і цёмнай скурай.
Архаічны перыяд
Архаічны перыяд прынята лічыць перыядам пацяплення, і пачаткам эпохі галацэну і знікненнем многіх прадстаўнікоў мегафауны, да архаічнага перыяду адносяць прамежак часу паміж 8000 і 2000 гадамі да нашай эры. Большасць палеаіндзейцаў па-ранейшаму канцэнтраваліся на паляванні, але некаторыя групы пачынаюць практыкаваць ткацтва, ганчарнае мастацтва і сельскую гаспадарку; утвараюцца першыя пастаянныя паселішчы, якія складаюцца з некалькіх сотняў чалавек, такія, як, напрыклад, культуры архаічнага Паўднёвага Захаду Поверці-Пойнт або культуры Плана, якія сумяшчаюць паляванне на дзічыну, рыбалоўства і сельскую гаспадарку; прадстаўнікі дадзеных культур збіралі дзікія расліны і гародніну для вырошчвання іх на сваіх палях, сярод якіх былі невялікія кукурузныя катахі. Хоць сярод гэтых груп і захоўвалася традыцыя палявання на буйную дзічыну, іх традыцыі ускладняліся, з’явілася класавая няроўнасць. У 3500 годзе да нашай эры з’явіліся першыя складаныя манументальныя пабудовы-курганы Уотсан-Брэйк культуры Поверці-Пойнт на Алювіяльныай раўніне Місісіпі. Іх будаўніцтва працягваецца на працягу 500 гадоў. Трохі пазней з’яўляюцца курганы ў Фрэнчманс Бэнд і Хеджепет, якія ўзводзяцца прадстаўнікамі той жа або роднаснай культуры. Аднак Курган Уотсан Брэйк прызнаны найстарэйшым курганам з каменнай надбудовай ў Новым Свеце. У свой час культура Поверці-Пойнт аказвала моцны палітычны, гандлёвы і культурны ўплыў на кантынент, паколькі яе прысутнасць была знойдзена больш чым у 100 месцах археалагічных раскопкаў.
На паўднёвым усходзе ЗША былі знойдзены шматлікія «кухонныя кучы» з малюскаў і ракавін з датыроўкамі паміж 4000 і 3000 гадамі да нашай эры ў былых рэчышчах рэк. Гэта сведчыла з тым, што ўздоўж рэк і берагоў акіяна насялялі шматлікія індзейскія плямёны, якія хараваліся морапрадуктамі. Сёння многія з дадзеных стаянак затопленыя з-за павышэння ўзроўню вады. Паміж 3000 і 1000 гадамі да н. э. індзейцы, якія харчаваліся, напрыклад, вустрыцамі, жылі на тэрыторыі Паўднёвай Караліны і Каліфорніі. На некаторых тэрыторыях, такіх, як цяпер затопленае ўзбярэжжа Фларыды або Мексіканскі заліў, харчовыя рэсурсы былі ў багацці, што дазваляла індзейцам ствараць развітыя культуры і ўзводзіць курганы паміж 4 870 і 4 270 гадамі да нашай эры.
Прыкметы развітога грамадства існавалі і на поўначы, на тэрыторыі сучаснай Канады, дзе на тэрыторыі паўночна-заходняга Антарыё размяшчаецца сетка курганоў «Кай-На-Чы-Ва-Нунг», збудаваных прыкладна ў 5000-м годзе да нашай эры. Археалагічныя раскопкі паказваюць існаванне развітой культуры на поўначы Амерыкі, якая стала часткай агульнакантынентальнай гандлёвай сеткі з-за свайго стратэгічнага размяшчэння ў цэнтры буйных паўночнаамерыканскіх водных шляхоў.
Культура Кловіс
Першай шырока распаўсюджанай археалагічнай культурай дакалумбавай Амерыкі была культура Кловіс, таксама вядомая як культура Льяна, названая па месцы знаходак у г. Кловіс у штаце Нью-Мексіка. Датуецца 11500 — 11000 гг. да н. э. Для гэтай культуры характэрныя своеасаблівыя наканечнікі стрэлаў з крэменю і рагавіка з жалобчатай асновай і двухбаковым рэтушаваннем паверхні.
Людзі культуры Кловіс займаліся паляваннем і збіральніцтвам і вандравалі невялікімі сямейнымі групамі па Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы аж да Панамы, то бок па тэрыторыі, у той перыяд усё яшчэ пакрытай таючымі масамі лёду. На поўдзень ад Панамы замест наканечнікаў тыпу Кловіс сустракаюцца ўзнікшыя прыкладна адначасова наканечнікі ў выглядзе «рыбінага хваста». У іх жалабок адсутнічае, замест гэтага, паблізу ад ніжняга канца маецца ўступ, які змяньшаецца і знікае на канцы, за што наканечнікі і параўноўваюць з рыбінымі хвастамі.
Фолсамская традыцыя
Пасля культуры Кловіс узнікла традыцыя Фолсам (раней таксама звалась культура Фолсам або культура Ліндэнмаер), названая па месцы знаходак у штаце Нью-Мексіка. Дадзеная надкультурная традыцыя існавала ў перыяд каля 10 500 — 9500 гг. да н. э. і вылучаецца даволі шырокім спектрам паляўнічай здабычы (дзічыны), што, магчыма, было звязана з выміраннем мегафаўны па заканчэнні апошняга аледзянення. Наканечнікі дзідаў (стрэлаў) — істотна меншага памеру, чым у папярэдняй культуры Кловіс.
Познія палеаіндзейскія культуры
Да гэтых позніх культур адносяцца культура Долтан і культура Сан-Патрыс на паўднёвым усходзе Паўночнай Амерыкі, а таксама культура Плана на паўднёвым захадзе Мексікі.
Пераход да архаічных індзейскіх культур
Заканчэнне «палеаіндзейскага перыяду» (таксама называецца літычным, па аналогіі з палеалітам ў Еўразіі і Афрыцы) звычайна датуюць прыкладна 8000 г. да н. э. (для ўсходу Паўночнай Амерыкі і для Месаамерыкі, на іншых землях Амерыкі гэты перыяд працягваўся істотна даўжэй). За ім ідзе архаічны перыяд дакалумбавай храналогіі, калі з’яўляюцца першыя элементы аседласці і прымітыўная кераміка. У заходняй частцы Паўночнай Амерыкі пасля знікнення культуры Кловіс цяжка ўсталяваць дакладную перыядызацыю, бо асобныя культуры займаюць вельмі невялікія прасторы, нярэдка ў археалагічных пластах назіраюцца значныя правалы. У Цэнтральнай Амерыцы і ў значнай частцы Паўднёвай Амерыкі з заканчэннем Фолсамскай традыцыі развіццё ідзе зусім іншым шляхам, непадобным на астатнія вобласці Амерыкі.
Генетыка
Сярод індзейцаў прадстаўлены наступныя гаплагрупы: У ізаляванага племені батакуда з Бразіліі выяўленая некаторая генетычная агульнасць з полинезийцами, што можа сведчыць аб слядах адной з найбольш ранніх міграцый да прыходу продкаў большасці сучасных індзейцаў.
Старадворскае возера (возера, Браслаўскі раён)
Старадворскае — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дзісна, каля вёскі Стары Двор.
Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,38 км, найбольшая шырыня 0,23 км, даўжыня берагавой лініі 0,9 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 18,9 м, сярэдняя 5,5 м.
Катлавіна возера эварзійнага тыпу, круглаватай формы. Схілы катлавіны маюць вышыню 5—8 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Мелкаводдзе пясчанае. Глыбей дно возера выслана ілам.
Навагуцкі сельсавет
Навагу́цкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Новая Гута.
Фра Беата Анджэліка
Фра Беата Анджэліка (Анжаліка, Fra Beato Angelico, літар. «Брат Блажэнны Анёльскі», уласнае імя Гвіда дзі П’етра, італ. Guido di Pietro, імя ў пострыгу Джавані дзі Ф’езоле), (1400—1455) — італьянскі мастак эпохі Ранняга Адраджэння, дамініканскі манах.
Імя
Вазары назваў мастака «анёльскім» (італ. Angelico); дзякуючы яму мастак стаў вядомы пад імем Фра (брат, манах) Анджэліка. Вельмі рана яго пачалі называць Беата Анджэліка, гэта значыць Блажэнны Анджэліка, але Ватыкан афіцыйна прылічыў яго да ліку блажэнных толькі ў 1984 годзе. З гэтага моманту ён стаў лічыцца нябесным заступнікам усіх мастакоў.
Біяграфія і творчасць
Нарадзіўся ў 1400 годзе ў Вік’ё нэль Муджэла (Vicchio nell Mugello, паблізу Фларэнцыі). Уступіў у дамініканскі манастыр у Ф’езоле ў 1418.
Настаўнік не вядомы. Пачынаў дзейнасць з ілюстрацый рэлігійных кніг. Праца з буйнымі формамі пачалася з роспісу алтароў ў 1428? — 1433 манастыры Сан-Марка (Фларэнцыя), калі некалькі манахаў з Ф’езолы пераехалі ў Фларэнцыю, каб распісваць адбудаваны Мікелоца манастыр. У 1445 Анжаліка выклікаў у Рым Папа Яўген IV распісваць фрэскі цяпер не існуючай царквы Хрышчэння ў Ватыкане.
У 1447 годзе са сваім вучнем Беноца Гоцалі распісваў фрэскі царквы ў Арвіета, а ў 1447—1450 гадах сцены капэлы Нікаліна ў палацы Папаў у Ватыкане. Іншымі яго вучнямі былі  — важная постаць італьянскага жывапісу XV стагоддзя і Занобі Строцы — мастак і мініяцюрыст.
Памёр у 1455 годзе, у Рыме. Пахаваны ў царкве Санта-Марыя-сопра-Мінерва, дзе яго магіла існуе да гэтага часу. Памяць благаслаўлёнага Фра Анжаліка святкуецца 18 лютага.
Для творчасці Фра Анджэліка ўласціва прастата каляровых рашэнняў, якая мяжуе з наіўнасцю, мяккі лірызм, уласцівы шматлікім майстрам кватрачэнта, шырокае выкарыстанне золата.
Польска-савецкая вайна
Польска-савецкая вайна, таксама Польска-бальшавіцкая вайна, Польска-расійская вайна 1919—1921 (wojna polsko-bolszewicka, советско-польская война) — вайна Польшчы з аб’яднанымі савецкімі рэспублікамі на чале з Савецкай Расіяй.
Перадгісторыя
У перыяд адраджэння Польскай дзяржавы (1918—1919) была створана Войска Польскае. Кіраўніцтва Польшчы на чале з Юзафам Пілсудскім не жадала абмяжоўвацца этнічнымі польскімі тэрыторыямі, імкнулася далучыць беларускія, літоўскія, украінскія землі да сваёй дзяржавы. У снежні 1918 дэкрэтамі польскага ўрада да Польшчы былі далучаны Бельскі павет Гродзенскай і Аўгустоўскі павет Сувалкаўскай губерняў. У ходзе бітвы за Вільню (31 снежня 1918 — 5 студзеня 1919) на некаторы час большая частка горада апынулася пад кантролем палякаў, але пад ударамі бальшавікоў абаронцы былі вымушаны пакінуць горад.
Баявыя дзеянні
У першай палове лютага 1919 Польшча распачала ваенныя дзеянні супраць савецкіх рэспублік. Пачынаючы з 14 лютага 1919 паўночная група польскіх войскаў пад камандаваннем генерала Вацлава Івашкевіча заняла большую частку Гродзенскай губерні, павяла наступленне ў напрамку Вільні і Ліда — Маладзечна, паўднёвая — на Баранавічы — Мінск і Кобрын — Пінск, разгортваліся ваенныя дзеянні і на тэрыторыі Украіны. 22 красавіка 1919 была занята Вільня. Польскія войскі паступова прасоўваліся на тэрыторыю Беларусі. У сакавіку-красавіку 1919 яны занялі Брэст, Ваўкавыск, Слонім, Скідзель, Шчучын, Пінск, Баранавічы.
Урад РСФСР заявіў пратэст ураду Польшчы, ЦВК Расіі прыняў 1 чэрвеня 1919 пастанову аб аб’яднанні ваенных сіл савецкіх рэспублік. Аднак спыніць наступленне польскіх войск не здолеў. 1 ліпеня 1919 апошнія разгарнулі паспяховае наступленне, а 8 жніўня занялі Мінск. У сярэдзіне жніўня яны кантралявалі практычна ўсю тэрыторыю Літоўска-Беларускай ССР, а таксама шэраг раёнаў Украіны. У Беларусі лінія фронту праходзіла па р. Бярэзіна, ва Украіне — па р. Славечна — г. Наваград-Валынскі — г. Магілёў-Падольскі.
Увосень 1919 Ю. Пілсудскі спыніў наступленне, каб паспрыяць Чырвонай Арміі разграміць армію генерала Антона Дзянікіна, які пагражаў Маскве — Дзянікін адмовіўся прызнаць незалежнасць Польшчы, выступаючы з лозунгам «адзінай і непадзельнай Расіі». У гэты час 1919 праходзілі польска-савецкія мірныя перагаворы ў Белавежы, а затым у Мікашэвічах. Аднак яны аказаліся безвыніковымі. Польскі ўрад адхіліў мірныя прапановы савецкага боку, які згаджаўся на тэрытарыяльныя саступкі.
У сакавіку 1920 польскія войскі правялі лакальнае наступленне, захапілі Мазыр, Калінкавічы, Оўруч, перарэзалі чыгунку паміж Заходнім і Паўдрёва-Заходнім франтамі Чырвонай Арміі; у красавіку 1920 пры падтрымцы палкоў С. Пятлюры захапілі Корасцень, Жытомір, Казацін, 6 мая — Кіеў.
12 мая 1920 ў Савецкай Расіі абвешчана ваеннае становішча, на польскі фронт накіравана больш за 24 тыс. камуністаў. 28 красавіка 1920 Палітбюро ЦК РКП(б) ухваліла план наступлення. Галоўны ўдар наносіў Заходні фронт праз Беларусь на Варшаву; часці Паўднёва-Заходняга фронту пасля вызвалення Кіева павінны былі наступаць праз Роўна на Брэст. На ўмацаванне франтоў накіраваны стралковыя і кавалерыйсікя дывізі.