cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вільнюс
Эканоміка
Меркаваны валавы ўнутраны прадукт Вільнюса, на душу насельніцтва, заснаваны на парытэце пакупной здольнасці валют, у 2005 г. з’яўляўся прыблізна 33 100 $, што вышэй сярэдняга ліку Еўрапейскага саюза.
Вільнюс унёс больш за 10 015 мільярдаў літаў у нацыянальны бюджэт 2008 г. Гэта прыкладна 37 % ад усяго бюджэту. Каўнас, другі па велічыні горад, занёс толькі 1.5 мільярда. Праходзіць штогадовы кірмаш Казюкі.
Культура
Як і ў большасці сярэдневеччых гарадоў, Вюльнюскае градабудаўніцтва развівалася вакол Ратушы. Галоўная артэрыя горада — вуліца Пілес, звязвае Каралеўскі Палац з Ратушай. Іншыя вуліцы блукаюць праз палацы феадалаў і магнатаў, цэркваў, крамаў і рабочых памяшканняў майстроў. Вузкія, крывыя вуліцы і блізкія ўнутраныя двары развіваліся ў радыяльным размяшчэнні сярэдневяччага Вільнюса. Вільнюскі Стары Горад — гістарычны цэнтр Вільнюса, з’яўляецца адным з самых вялікіх у Еўропе (3.6 км²). Самыя каштоўныя гістарычныя і культурныя ўчасткі сканцэнтраваныя тут. Будынкаў у старым горадзе налічваецца амаль 1 500 — некаторыя пабудаваныя больш за некалькі стагоддзяў таму, ствараючы сумесь шматлікіх архітэктурных стыляў. Хоць Вільнюс вядомы, як горад, пабудаваны ў стылі барока, але тут маюцца прыклады готыкі, рэнесанса і інш. Іх камбінацыя — таксама вароты да гістарычнага цэнтра сталіцы. З прычыны яго ўнікальнасці, Стары Горад быў унесены ў Спіс Спадчыны ЮНЕСКА ў 1994.
Вільнюскі комплекс замкаў, група ахоўных, культурных і рэлігійных будынкаў, які ўключае Вежу Гедзіміна, Каралеўскі Палац і астаткі некалькіх сярэдневеччых замкаў, з’яўляюцца часткай Нацыянальнага Музея Літвы. Найбольшая калекцыя твораў мастацтва Літвы размешчаная ў літоўскім мастацкім музеі. Будынак, у якім была падпісана дэкларацыя Незалежнасці Літвы, з’яўляецца зараз гістарычным арыенцірам.
Стары Вільнюс адлюстраваны ў літаграфіях «Альбома Віленскага», які выходзіў у сярэдзіне XIX ст.
Адукацыя
Горад мае шмат універсітэтаў. Найбольшы і самы стары — Віленскі ўніверсітэт з 23 000 студэнтаў. Наступныя:
Існуюць таксама спецыялізаваныя высокія школы з універсітэцкім статутам:
Транспарт
Сталіца Літвы ляжыць блізка да мяжы ЕС з Беларуссю ў пэўным «мёртвым куце» з боку ад транспартных шляхоў. Праз Вільнюс ідуць транзітныя цягнікі з Расіі праз Беларусь у Калінінград. Іншыя важныя транспартныя шляхі ідуць праз гістарычную сталіцу Літвы — Каўнас. Да яе з Вільнюса ідзе хуткасная магістраль.
Вільня мае міжнародны аэрапорт.
З Вільні аўтастрады вядуць праз Каўнас да Балтыйскага мора да паромаў Клайпеды і ў Панявежыс з выхадам на Via Baltica. Таксама важная аўтастрада ідзе на Мінск.
Грамадскі транспарт
Вільня не мае ані метрапалітэна, ані трамвайнай сістэмы. У грамадскім транспарце дамінуюць аўтобусы і тралейбусы. Будаўніцтва трамвайных ліній плануецца. Электрацягнікі злучаюць Вільню з прыгарадамі. Віленскі метрапалітэн таксама яшчэ толькі праектуецца і будзе адкрыты прыкладна ў 2027 годзе.
Вільня і беларусы
3 часоў ВКЛ да I сусветнай вайны сацыяльна-эканамічнае, нацыянальнае і культурнае развіцце беларусаў і літоўцаў праходзіла ў адзінай дзяржаўнай прасторы. Галоўным беларускім асяродкам тут здаўна была Вільня, дзе існавалі агульныя дзяржаўныя і культурныя ўстановы, у т. л. Віленскі ўніверсітэт, Віленская брацкая друкарня, тут выдаваў кнігі Францыск Скарына. Пасля далучэння ў канцы XVIII стагоддзя беларускіх і літоўскіх зямель да Расійскай імперыі беларусы і літоўцы разам удзельнічалі ў нацыянальна-вызваленчым руху. Тут быў арыштаваны і пакараны смерцю Кастусь Каліноўскі.
У пачатку XX стагоддзя дзейнічалі Віпенскае мастацка-прамысловае таварыства, Віленскае мастацкае таварыства, выдавецтва «Нашай нівы», Беларускае выдавецкае таварыства (працягвала дзейнасць у 1919—1930 гадах), Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні, Беларускі настаўніцкі саюз, выдаваліся газеты «Наша доля» і «Наша ніва». 12 лютага 1910 года ў клубе чыгуначнікаў адбылася Першая беларуская вечарынка ў Вільні. У Першую сусветную вайну, пасля акупацыі германскімі войскамі, у Вільні ў 1915 быў арганізаваны Беларускі клуб. 3 абвяшчэннем незалежнасці Літвы (люты 1918) дзейнасць беларуcкіх арганізацый каардынавала Віленская беларуская рада, прадстаўнікі якой увайшлі ў Літоўскую Тарыбу. У снежні 1918 года ў Вільні знаходзіўся ўрад БНР.
У кастрычніку 1920 года войскі польскага генерала Л. Жалігоўскага захапілі Вільню, абвешчана Сярэдняя Літва. 9 кастрычніка 1920 года ў Вільні на нарадзе беларускіх дзеячаў, у якой прынялі ўдзел Браніслаў Тарашкевіч, Вацлаў Іваноўскі, Антон Луцкевіч і інш., было вырашана выкарыстаць спрыяльныя палітычныя абставіны для развіцця беларускай адукацыі і асветы. У 1921 годзе А. Луцкевіч стварае Беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Па прапанове ўрада Б. Тарашкевіч заняў пасаду старшага рэферэнта ў Дэпартаменце асветы. У 1921 годзе па ініцыятыве Тарашкевіча створана Таварыства беларускай школы.
У пачатку 1922 года сейм зацвердзіў уключэнне Віленшчыны ў склад Польшчы. 3 гэтага часу і да канца 1939 года Вільня была грамадскім, асветным і культурным цэнтрам беларусаў. У горадзе ствараліся палітычныя, гаспадарча-эканамічныя, асветныя арганізацыі, установы і таварыствы.
У горадзе ствараліся і дзейнічалі беларускія палітычныя партыі, гаспадарча-эканамічныя, асветныя арганізацыі, установы і таварыствы. Актыўнасцю вызначаліся Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў, Беларуская хрысціянская дэмакратыя, Беларуская рэвалюцыйная арганізацыя, Камуністычная партыя Заходняй Беларусі, Беларускі пасольскі клуб, Блок нацыянальных меншасцей і інш. У 1920—1930-я гады ў Вільні дзейнічалі Беларускі музей, управа Таварыства беларускай школы, Беларускі студэнцкі саюз, Беларускі сялянскі саюз, Цэнтральны саюз культурных і гаспадарчых арганізацый. У сярэдзіне 1920-х гадоў тут знаходзіліся Галоўны сакратарыят і ЦК Беларускай сялянска-работніцкай грамады; выдавалася больш за 100 беларускамоўных газет і часопісаў. У Вільні жылі і працавалі А. Луцкевіч, М. Гарэцкі, Б. Тарашкевіч, У. Самойла, А. Станкевіч, С. Рак-Міхайлоўскі, І. Дварчанін, Р. Шырма, Г. Цітовіч, М. Танк, П. Сергіевіч, Я. Драздовіч, І. Канчэўскі (Абдзіраловіч) і інш.
У пачатку Другой сусветнай вайны, калі Вільня і Віленскі край былі перададзены ў склад Літвы (кастрычнік 1939), спынілі дзейнасць віленскія Беларускае навуковае таварыства, Беларускі студэнцкі саюз. Падчас нацысцкай акупацыі (1941—1944) яшчэ дзейнічалі Віленская беларуская гімназія, беларуская настаўніпкая семінарыя, Беларускі музей (закрыты ў 1945 годзе), выдавалася газета «Беларускі голас» (рэд. Ф. Аляхновіч). Пасля вызвалення Літвы савецкімі войскамі частка беларусаў Віленшчыны на падставе літоўска-польскага пагаднення аб узаемнай эвакуацыі насельніцтва ад 22 верасня 1944 года перасялілася ў Польшчу.
У пасляваенны перыяд беларускае палітычнае жыццё амаль поўнасцю было спынена. Практычна ўсе беларускія дзеячы і іх сем’і папалі пажд арышты і дэпартацыю. Аднаўленне дзейнасці нават у галіне беларускай культуры было немагчыма з-за рэпрэсій КДБ і амаль поўнай змены этнічнай структуры насельніцтва горада.
3 1945 года ў Літву па вярбоўцы, на новабудоўлі і інш. прыбывалі беларусы з БССР. Іх колькасць павялічылася, аднак арганізаванага нацыянальнага жыцця яны практычна не мелі. У Вільні працягвалі сваю дзейнасць П. Сергіевіч, З. Верас, Л. Луцкевіч, Я. Шутовіч і інш.
Актывізацыя грамадскага жыцця беларусаў пачалася ў часы лібералізацыі ў СССР (другая палова 1980-х гадоў), калі ўзнік шэраг беларускіх культурна-асветных арганізацый. У 1988 годзе Зоська Верас разам з Лявонам Луцкевічам, сынам Антона Луцкевіча, утварылі спачатку клуб «Сябрына», а 4 лютага 1989 года было заснавана Таварыства беларускай культуры ў Літве. З 1989 года трансліруюцца беларускія перадачы на радыё і тэлебачанні. З 1993 года дзейнічае беларуская сярэдняя школа імя Ф. Скарыны.
Еўдакія Малахаўна Гаўрыленка
Еўдакія Малахаўна Гаўрыленка (, в. Кварцяны, Горацкі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
З 1945 года старшыня калгаса «Чырвоная Беларусь» Горацкага раёна, у 1947—1978 гадах даярка, загадчык фермай, кладаўшчык калгаса імя Жданава Горацкага раёна. Удзельнік ВДНГ СССР (1967).
Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак мяса і малака.
Дрмбон
Дрмбон (Դրմբոն), Хейвалы (Heyvalı) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Вазгелы
Ва́згелы (, Вазгелы) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.
Георгій Мікалаевіч Каржанеўскі
Біяграфія
Паходзіў са старажытнага шляхецкага роду Каржанеўскіх, першая згадка пра які датуецца яшчэ часамі ВКЛ. Продкі Георгія Мікалаевіча былі ўдзельнікамі паўстання 1794 года, паўстання 1830—1831 гадоў, паўстання 1863 года.
Нарадзіўся 2 студзеня 1949 г. у вёсцы Аўдзеевічы Навагрудскага раёна.
У 1967 годзе скончыў Пінскі гідратэхнікум, а ў 1977 годзе — Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці інжынер-гідратэхнік. У 1977 годзе быў уганараваны дыпломам «За лепшую навуковую студэнцкую працу ў СССР».
Працаваў на будаўніцтве Ленінградскай АЭС, Вілейска-Мінскай воднай сістэмы, на прадпрыемстве «Мінсквадбуд», пазаштатным карэспандэнтам выданняў «Полесская правда», «Знамя Юности», «Советская Беларусь», «Сельская газета», «Слава працы» і інш.
Памёр 20 верасня 2014 года ад інсульту. Імша на пахаванне прайшла ў Валожынскім касцёле святога Юзафа. Пахаванне адбылося 21 верасня ў вёсцы Нягневічы Навагрудскага раёна.
Грамадская дзейнасць
Апошнія некалькі год жыцця змагаўся супраць будаўніцтва жылых дамоў на месцы масавых пахаванняў ахвяраў Халакосту на Валожынскім стадыёне і за тое, каб ушанаваць памяць загінулых. Праз сваю дзейнасць, як у савецкія часы, так і ў навейшай гісторыі, Георгій Мікалаевіч неаднаразова падвяргаўся ціску.
Каардынатар аргкамітэту БХД у Валожыне.
Рыхтаваў да выдання сваю кнігу «Мікола Гусоўскі і яго час», але апублікаваць не паспеў.
Сям’я
Меў сына Сяргея (нар. 1978), беларускага краязнаўца, гісторыка і публіцыста.
Абаранкі
Абара́нкі — хлебабулачныя вырабы з абварнога цеста ў выглядзе кольцаў рознай велічыні. Называлі і абваранкамі (ад «абварыць»).
Маленькія сухія абаранкі называюцца таксама сушкамі.
Упершыню пачалі рабіць абаранкі ў Смаргоні (цяпер Беларусь), потым яны сталі вядомыя ў многіх (пераважна славянскіх) народаў. Славіліся янаўскія, бешанковіцкія, полацкія, мірскія і іншыя абаранкі.
Абаранкі ўжываліся і для гатавання кануна.
Заглік
Заґлік (Զագլիկ, Zəylik) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Дзмітрый Сяргеевіч Яроменка
Дзмітрый Яроменка (нар., Харкаў, УССР) — украінскі футбаліст, паўабаронца клуба «Ніва» з Бузавай.
Клубная кар’ера
Выхаванец харкаўскага футбола. У дзіцяча-юнацкай футбольнай лізе Украіны выступаў за харкаўскія ДЮСШ-13 і ВФК, у 2007 годзе трапіў у луцкую «Валынь». У Першай лізе дэбютаваў 5 красавіка 2007 года ў выязным матчы супраць «Львова» (0:2). Трэнер «Валыні» Віталь Кварцяны называў Дзмітрыя перспектыўным гульцом сваёй каманды, прадракаючы вялікую будучыню футбалісту.
Восенню 2007 года перайшоў у кіеўскае «Дынама». У асноўным выступаў за «Дынама-2» і дубль. У жніўні 2009 года быў аддадзены ў арэнду ў «Валынь».
У жніўні 2010 года перайшоў у запарожскі «Металург». У складзе клуба дэбютаваў 22 жніўня ў выязным матчы супраць сімферопальскай «Таўрыі» (0:2). Па выніках сезона 2010/11 «Металург» заняў апошняе 16 месца і вылецеў у Першую лігу Украіны. У тым сезоне Дзмітрый правёў 19 матчаў у чэмпіянаце і 2 матчы ў Кубку.
Летам 2011 года падпісаў трохгадовы кантракт з харкаўскім «Металістам». У складзе каманды ў Прэм’ер-лізе Украіны дэбютаваў 16 ліпеня 2011 года ў 2 туры сезона 2011/12 у хатнім матчы супраць луганскай «Зары» (3:2), выйшаўшы на 66 хвіліне замест Джонатана Крыстальда. Аднак, правёў усяго 3 матчы за аснову, пасля выступаў пераважна за моладзевую каманду харкаўскага клуба.
Улетку 2012 года Яроменка быў аддадзены ў арэнду да канца года ў палтаўскую «Ворсклу». Ужо ў першым матчы за новую каманду 28 ліпеня Яроменка забіў гол, які стаў для яго першым у элітным дывізіёне і дапамог клубу абыграць львоўскія «Карпаты» з лікам 3:1. Аднак замацавацца ў складзе палтаўскага клуба не здолеў, згуляўшы да канца года толькі ў 6 матчах чэмпіянату.
У верасні 2013 года перайшоў у чэшскі «Багеміянс 1905» на правах арэнды. У новым клубе Дзмітрый узяў 7-ы нумар. Незадоўга да падпісання кантракту Яроменка даў інтэрв’ю, у якім прызнаўся, што пераход у «Металіст» павярнуўся для яго застоем у кар’еры і ён гатовы пагадзіцца на горшыя ўмовы, толькі б атрымліваць гульнявую практыку. У выніку, аднак, не здолеў замацавацца ў аснове «Багеміянса», звычайна толькі выхадзіў на замену.
У ліпені 2014 года перайшоў у склад дэбютанта Прэм’ер-лігі — данецкага «Алімпіка». За данецкі клуб правёў 8 матчаў у чэмпіянаце.
У красавіку 2015 года падпісаў кантракт з клубам беларускай Вышэйшай лігі «Слуцк». Распачынаў сезон у якасці іграка асновы, але 25 красавіка ў матчы супраць «Мінска» атрымаў траўму, з-за якой выбыў да чэрвеня. 1 ліпеня 2015 года кантракт са «Слуцкам» быў разарваны па ўзаемнай згодзе.
У жніўні 2015 года папоўніў склад ужгарадскай «Гаверлы». У ліпені 2016 года перайшоў у «Абалонь-Бровар», пакінуў каманду па заканчэнні сезона 2017/18.
З лета 2018 года выступаў на аматарскім узроўні. Гуляў за клуб «Малынск» з аднайменнай вёскі ў Ровенскай вобласці, а ў ліпені 2019 перабраўся ў «Вікторыю» з Мыкалаіўкі. У сезоне 2021/22 стаў гуляць за клуб за клуб у Другой лізе. Пакінуў «Вікторыю» ў снежні 2021 года.
Летам 2022 года далучыўся да другалігавай «Нівы» з Бузавай.
Міжнародная кар’ера
Выступаў за юнацкія зборныя Украіны розных узростаў. У 2009 годзе разам са зборнай да 19 гадоў стаў чэмпіёнам Еўропы (згуляў на турніры ва ўсіх 5 матчах сваёй каманды).
Фінікавая пальма мангравая
Фінікавая пальма мангравая (Phoenix paludosa) — від кветкавых раслін сямейства пальмавыя, расце ў прыбярэжных рэгіёнах Індыі, Бангладэш, М'янмы, Тайланда і Малайзіі. Дрэвы растуць у групах, да 5 м, утвараюць густыя зараснікі. Лісце ад 2 да 3 м у даўжыню.
Фінікі
Фінікі — ядомыя плады некаторых відаў фінікавай пальмы, асабліва аднайменнага віду (Phoenix dactylifera). З даўніх часоў выкарыстоўваецца чалавекам як высокакаштоўны прадукт харчавання. У продаж звычайна ідуць як сухафрукты. Спецыяльныя гатункі фінікавай пальмы культывуюцца ў прамысловых маштабах ў краінах з гарачым кліматам.
Ураджайнасць
На чацвёрты год дрэвы прыносяць плады, але першы выхад таварнай прадукцыі дасягаецца пасля 5-6 гадоў, атрымліваюць па 8-10 кг з дрэва. У 13 гадоў ураджайнасць складае 60-80 кг з дрэва. На палепшаных гатунках і плантацыях з падвышанай шчыльнасцю пасадкі магчымыя ўраджаі 100-150 кг з дрэва пры валавым зборы 11-17 тон/га. Сярэдні сусветны валавы збор складае 5 тон/га. Фінікавая пальма прыносіць высокія ўраджаі на працягу 60-80 гадоў.
Канун (страва)
Кану́н — традыцыйная беларуская абрадавая страва, з якой пачыналі памінкі.
Гатавалі з разбаўленай мёдам вады (сыты), крышанага спецыяльна спечанага прэснага каржа, гарачыкаў, булкі ці абаранкаў.
Першую лыжку адлівалі для нябожчыка. Потым удзельнікі жалобнага стала чэрпалі адну або тры лыжкі кануна з агульнай міскі, перадавалі яе па чарзе адзін аднаму, пасля чаго міску прыбіралі, тушылі памінальную свечку і працягвалі памінкі.
Зардахач
Зардахач (Զարդախաչ, Zardaxaç) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Вайтэлі
Вайтэ́лі (, Войтели) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.
Гісторыя
Уваходзіла ў склад Вілейскага павета Расійскай імперыі. У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, пазней (1927) у складзе Маладзечанскага павета, гміны Краснае.
Лука Роткавіч
Лука Роткавіч (Лука Ротковић / Luka Rotković; нар., , зараз Падгорыца) — чарнагорскі футбаліст, нападнік.
Клубная кар’ера
Выступаў за чарнагорскія клубы «Петравац», «Будучнаст», «Младаст» і «Морнар». У першай палове 2014 года гуляў у Ізраілі за «Макабі» з Петах-Тыквы, але не замацаваўся ў складзе і вярнуўся на радзіму. Сезон 2015 правёў у складзе казахстанскага «Акжэтпеса», з 13 галамі заняў другі радок у спісе найлепшых бамбардзіраў чэмпіянату Казахстана 2015.
У лютым 2016 года прыбыў на прагляд у беларускае «Дынама» з Мінска, у сакавіку падпісаў кантракт з клубам. 24 красавіка 2016 года забіў свой першы гол за «Дынама», калі на другой дададзенай хвіліне зраўняў лік у матчы з БАТЭ (3:3). Пазней замацаваўся ў складзе мінчан, да лета забіў 6 галоў у чэмпіянаце. У ліпені 2016 года, пасля таго як каманду ўзначаліў Сяргей Бароўскі, страціў месца ў складзе і стаў зрэдку з’яўляцца на полі, а пазней перастаў трапляць нават на лаўку запасных. Па заканчэнні сезона ў снежні 2016 года пакінуў «Дынама».
У студзені 2017 года падпісаў трохгадовы кантракт з паўднёвакарэйскім клубам «Ансан Грынерс», аднак ужо ў ліпені таго ж года пакінуў яго. У верасні 2018 года, правёўшы больш за год без каманды, зноў апынуўся ў Беларусі і далучыўся да мінскага «Промня», з якім неўзабаве падпісаў кантракт. У складзе «Промня» згуляў у пяці матчах (з іх у чатырох выхадзіў на замену), адзначыўся голам у браму мінскага «Дынама». З лістапада перастаў з’яўляцца на полі. У снежні 2018 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Прамень».
У кастрычніку 2019 года далучыўся да клуба «Абахані Лімітэд» з Бангладэш, аднак ужо ў лістападзе перабраўся ў іншы клуб з гэтай краіны — «Бангладэш Паліс», дзе гуляў да лета 2020 года.
Іцхак Навон
Іцхак Навон (יצחק נבון; 9 красавіка 1921, Іерусалім — 6 лістапада 2015) — ізраільскі дзяржаўны дзеяч, пяты прэзідэнт Ізраіля (1978—1983).
Валодзькі (Маладзечанскі раён)
Вало́дзькі (, Володьки) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.
У 1940—1976 гадах цэнтр Валодзькаўскага сельсавета.
Аляксандр Багдановіч (урач)
Аляксандр Багдановіч (, Капыль —, Сент-Пітэрсберг, Фларыда, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч, урач. Доктар медыцынскіх навук.
Біяграфія
У 1928 годзе скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, пасля чаго да 1931 года меў медыцынскую практыку ў Сібіры. У 1931—1941 гг. працаваў у Мінску ў клініцы ўнутраных хвароб і выкладаў у медыцынскім інстытуце. Таксама ў 1937—1941 гг. быў кансультантам у туберкулёзнай і псіхіятрычнай клініках. Абараніў дысертацыю «Уздзеянне камфары на сардэчна-сасудзістую сістэму чалавека», і атрымаў ступень доктара медыцынскіх навук.
У 1941—1943 гг. працаваў у Магілёве, потым накіраваўся ў Польшчу, а адтуль у Германію, дзе ў паваенны час працаваў пры UNRRA.
У 1950 г. пераехаў у ЗША, дзе працаваў у розных шпіталях у Нью-Джэрсі да выхаду на пенсію у 1966 г. У 1959 г. атрымаў ліцэнзію на прыватную практыку і працаваў кіраўніком аддзялення ўнутраных хвароб у шпіталі (Overbrook Hospital) ў. Пасля выхаду на пенсію перабраўся ў Фларыду. Браў удзел у беларускім грамадскім жыцці, прыхільнік БЦР.
Валынец
Валынец — прозвішча.
Вядомыя носьбіты
Валынец — гідронім.
Пячонкі
Назву Пячо́нкі маюць:
Фінікавая пальма (від)
Фінікавая пальма (Phoenix dactylifera) — від дрэў з роду фінікавай пальмы сямейства пальмавыя (пальмы).
Біялагічнае апісанне
Фінікавая пальма — дрэвападобная двухдомная расліна вышынёй 15-20 м з прамым ствалом, пакрытым рэшткамі ліставых хвосцікаў, дыяметр ствала 80 см. Дрэвы дасягаюць вышыні 15-26 метраў (зрэдку 30 м). Лісце, пёрыстае, прыўзнятае, даўжынёй да 6 метраў, размешчаны пучком на вяршыні ствала. Кветкі сядзячыя аднаполыя, сабраныя ў мяцёлкавыя суквецці. Плод - фінік, прадаўгаватая касцянка даўжынёй да 8 см і шырынёй да 4 см. Вытрымлівае тэмпературу да -14 ° С.
Плады змяшчаюць да 70 % цукру, 25 % алею. З фінікавай пальмы вырабляюць віно, цукар, цыноўкі. Харчовыя, тэхнічныя, дэкаратыўныя расліны.
Карміраван
Карміраван (Կարմիրավան), Кызылаба (Qızıl Oba) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Марко
Гісторыя
У верасні 1991 г. былы эксперт камерцыйнага аддзела абутковага прадпрыемства «Белвест» Мікалай Мартынаў (нар. 1 жніўня 1957, в. Гудава, Дубровенскі раён) заснаваў гандлёва-закупачнае прадпрыемства «ЛМ+МК» разам з трыма іншымі ўдзельнікамі. Пазней назва прадпрыемства змянілі на сучасны, што паходзіць ад прозвішча ўласніка Мартынаў і слова кампанія. У 1993 г. запусцілі лінію вытворчасці мужчынскага абутку з натуральнай скуры на поліўрэтанавай падэшве. Першай вырабленай парай абутку сталі мужчынскія паўчаравікі мадэлі 4351, што працягвалі выпускацца на 2011 год. 4 лістапада 1995 г. пачалі выраб падлеткавага і дзіцячага абутку. У красавіку 1996 г. адзначылі выпуск мільёна параў абутку з таварным знакам «Марко». Пачалося адкрыццё ўласных крамаў. У верасні адбыўся пераход у новазбудаваны асноўны корпус фабрыкі. На пачатку 1997 г. асвоілі клеявы спосаб мацавання, што дазволіла пачаць вытворчасць жаночага абутку. У лютым адчынілася даччынае прадпрыемства «ВітМа», дзе пачалі вырабляць кашалькі, паясы, рамяні і сумкі. У лістападзе 1999 г. заснавалі сумеснае беларуска-нямецкае прадпрыемства «Вікоп-Фагус» для выпуску абутковых калодак. У красавіку 2003 г. адзначылі выпуск 10-мільённай пары абутку. У ліпені адчынілася даччынае прадпрыемства «Сан Марко», якое пазней узначаліў сын уласніка Павел Мартынаў. Пачалася вытворчасць зімовых ботаў з футра. У сакавіку пачаўся выпуск спартыўнага і прагулачнага абутку. У 2008 г. «Марко» пераняло вытворчасць фабрыкі «Чырвоны кастрычнік». У 2009 г. вытворчасць дасягнула 4 млн параў абутку, у тым ліку на 1 млн на набытым ААТ «Чырвоны кастрычнік».
Кічан
Кічан (Կիչան, Kiçan) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Дарджылінг
Дарджылінг — горад у Індыі, на крайняй поўначы штата Заходняя Бенгалія, ва ўсходніх Гімалаях (на вышыні больш за 1800 м). 132 016 жыхароў (2011). Чыгуначная станцыя. Цэнтр аднаго з асноўных раёнаў чайных плантацый. Чаепераапрацоўчая прамысловасць. Горны курорт, турысцкі цэнтральны Батанічны сад.
Праўчыцкая брама
Праўчыцкая брама з'яўляецца найвялікшым натуральным скальным мостам Еўропе. Яна сімвал Нацыянальнага парку Чэшскай Швейцарыі (České Švýcarsko).
Вышыня брамы — 16 м, шырыня — 26,5 м і глыбіня — 3 м. У 1826 годзе тут адчыніўся рэстаран. У 1881 годзе на яе месцы быў збудаваны атэль «Сакалінае гняздо» (Sokoli hnizdo) на 50 месцаў.
з-за моцнай эрозіі праход па скальным мосце забаронены ў 1982 годзе.
Цікавыя факты
Краявіды Праўчыцкай брамы выкарыстоўваліся пры стварэнні фільма Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і чароўная шафа.
Дзякшняны
Дзякшня́ны (, Декшняны) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.
Дзюблеўшчына
Дзю́блеўшчына (, Дюблевщина) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.
Гісторыя
Уваходзіла ў склад Вілейскага павета Расійскай імперыі. З 1921 года вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Краснае. З 1939 года ў БССР.
Спіс аб’ектаў PGC (2025001—2026000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2025001—2026000)
Ксаверы Барысавец
Ксаверы Барысавец (, Уладзівасток —, Саўт-Рывер, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч, кампазітар.
Біяграфія
Скончыў фізіка-матэматычны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта. У 1950-х прыехаў у ЗША. Пасяліўся ў Саўт-Рыверы, дзе арганізаваў беларускі жаночы хор «Каліна», які шмат гадоў выступаў на розных нацыянальных мерапрыемствах. Для хору апрацоўваў беларускія народныя песні і пісаў музыку на словы беларускіх паэтаў. Прыхаджанін парафіі Св. Ефрасінні Полацкай.
1938 год у гісторыі літаратуры
1938 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Карал Паўлік
Карал Паўлік (Karel Pavlík, 19 кастрычніка 1900,, Багемія — 26 студзеня 1943, канцлагер Маўтгаўзен) — чэхаславацкі афіцэр, удзельнік антынацысцкага супраціву. 14 сакавіка 1939 року з салдатамі сваёй роты насуперак загаду камандаванне ўступіў у бой з нямецкімі акупацыйнымі войскамі, якія ўвайшлі ў горада Містак. Гэты адзіны эпізод арганізаванага супраціву нямецкай акупацыі Чэхаславакіі ў 1939 годзе вядомы як бой за Чаянкавы кашары.
Біяграфія
Карал Паўлік нарадзіўся ў сям'і настаўніка ў ваколіцах мястэчка, каля 20 км на поўдзень ад. У 1920 прызваны ў войска, паступіў у ваенную акадэмію і ў 1923 атрымаў чын падпаручніка. Служыў у пагранічных і пяхотных частках. У 1932 быў узведзены ў капітаны.
У 1935 распаўся шлюб Карала Паўліка, пасля чаго ён больш аддана заняўся службай. У 1936 прызначаны камандзірам роты.
Увечары 14 сакавіка 1939 года ў Містак увайшоў 2-і батальён 84-га пяхотнага палка 8-й пяхотнай дывізіі вермахта. Салдаты Чаянкавых кашараў атрымалі прапанову здаць зброю, аднак Паўлік не падпарадкаваўся і са сваёй 12-й кулямётнай ротай трымаў абарону. Астатнія афіцэры ў абароне не ўдзельнічалі, спасылаючыся на адсутнасць загаду ад камандавання. Чэхі адбілі дзве нямецкія атакі; пасля тэлефоннага загаду камандзіра 8-га палка палкоўніка Эліяша і вычарпання боепрыпасаў Паўлік падпарадкаваўся загаду пра спыненне вагню. Бой цягнуўся 30-40 хвілін, страты чэхаў склалі 2-6 чалавек параненымі, немцаў — да 24 чалавек забітымі і параненымі і 1 знішчаны бронеаўтамабіль. Карал Паўлік трапіў пад хатні арышт.
Пад час акупацыі Карал Паўлік супрацоўнічаў з падпольнай арганізацыяй «За бацькаўшчыну» (Za vlast), якая перанакіроўвала чэшскіх кадравых ваенных на Захад. Пераехаў у Прагу і далучыўся да арганізацыі «Абарона народу» (Obrana národa), якая рыхтавала паўстанне.
Арыштаваны ў 1942 годзе ў сувязі з замахам на Райнгарда Гайдрыха. Быў прыгавораны да смерці, пазней пакаранне замененае на пазбаўленне волі ў канцлагеры Маўтгаўзен. 26 студзеня 1943 ахоўнік лагеру застрэліў Паўліка за непадпарадкаванне. Месца пахавання невядомае.
Ушанаванне памяці
Пасмяротна атрымаў званне палкоўніка, у 1999 — медаль «За смеласць».
У горадзе Косцелец-над-Чэрнімі-лесы знаходзіцца сімвалічная магіла Карала Паўліка.
Сітнік сплюшчаны
Сітнік сплюшчаны (Juncus compressus) — від кветкавых раслін роду  сямейства.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Еўропе і Азіі; натуралізаваны ў Канадзе і ЗША.
Дарэм
Да́рэм (Durham) — горад на паўночным усходзе Англіі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага графства ў рэгіёне Паўночна-Усходняя Англія. Насельніцтва каля 43 тыс. чалавек (2001).
У 1986 годзе Дарэмскі сабор і замак былі ўключаны ў спіс помнікаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА як узоры нарманскага дойлідства.
Сярэдневяковая Францыя
Франкская дзяржава
Першай каралеўскай дынастыяй у Франкскай дзяржаве лічацца Меравінгі (кан. V ст. — 751 год). Названая дынастыя па імені напалову легендарнага заснавальніка роду — Меравея. Найбольш вядомы прадстаўнік — Хлодвіг I (кіраваў з 481 па 511, з 486 кароль франкаў).
Хлодвіг I пачаў заваяванне Галіі. Насельніцтва Галіі звычайна называюць гала-рымлянамі, бо к таму часу галы цалкам раманізаваліся — страцілі родную мову, перанялі мову рымлян, іх культуру і нават сталі лічыць сябе рымлянамі. У 496 годзе Хлодвіг прымае хрысціянства. Пераход у хрысціянскае веравызнанне дазволіў Хлодвігу атрымаць уплыў і ўладу над гала-рымскім насельніцтвам. Тым больш, што цяпер у яго была магутная падтрымка — духавенства. Хлодвіг рассяляў сваіх воінаў невялікімі пасёлкамі па ўсёй Галіі, каб яны атрымалі магчымасць збіраць даніну з мясцовага насельніцтва. Гэта прывяло да зараджэння класа феадалаў. Жывучы сярод гала-рымлян і маючы з імі пастаянныя зносіны, франкі паступова раманізаваліся, пераходзілі на мову мясцовага насельніцтва.
У V—VI стагоддзях практычна ўся тэрыторыя Галіі (цяперашняй Францыі) апынулася пад уладай франкаў. Пад уладай каралёў з дынастыі Меравінгаў апынуліся і франкі, якія засталіся ў Германіі. Сталіцай Меравінгаў з 561 года быў Мец. Апошнім прадстаўніком Меравінгаў лічыцца Хільдэрык III (кіраваў з 743 па 751, памёр у 754). З 751 года Франкскай дзяржавай кіравалі Каралінгі. Нягледзячы на тое, што яны з 800 года называліся рымскімі імператарамі, сталіцай Каралінгаў быў горад Ахен.
Заходне-Франкскае каралеўства
Імперыя франкаў распалася на тры часткі ў 843 годзе. Вердэнскі дагавор, які стварыў Заходне-Франкскае каралеўства, аддзяліў ад тэрыторыі ранейшай Галіі ўсю ўсходнюю частку, ад вусцяў Рэйна да вусцяў Роны, якая склала вузкую паласу паміж Заходне-Франкскім каралеўствам і Усходне-франкскім каралеўствам (Германіяй), але населеную ў значнай меры раманскім племенем. Тут хутка ўтварылася два каралеўствы: Латарынгія на поўначы і Бургундыя на поўдні.
Пратаколы сеткавага ўзроўню
Пратаколы сеткавага ўзроўню (Network layer) — пратаколы 3-га узроўню сеткавай мадэлі OSI; прызначаюцца для вызначэння шляху перадачы інфармацыі. Адказваюць за трансляцыю лагічных адрасоў і імёнаў у фізічныя, вызначэнне кароткіх маршрутаў, камутацыю і маршрутызацыю, адсочванне непаладак і затораў у сеціве. На гэтым узроўні працуе такая сеткавая прылада як маршрутызатар.
У межах семантыкі іерархічнага уяўлення мадэлі OSI, сеткавы ўзровень адказвае на запыты абслугоўвання ад транспартнага ўзроўню і накіроўвае запыты абслугоўвання на Канальны узровень.
Класіфікацыя
Пратаколы сеткавага узроўню маршрутызуюць інфармацыю ад крыніцы да атрымальніка — і могуць быць падзеленыя на два класы, па мадэлі злучэння:
Для параўнання: міжсеткавы уўровень (internet) стэку пратаколаў мадэлі DoD (мадэль TCP/IP) падтрымлівае толькі пратакол IP, які з’яўляецца пратаколам без усталявання злучэння; пратаколы з усталяваннем злучэння знаходзяцца на наступных узроўнях гэтай мадэлі.
Адрасы сеткавых вузлоў
Кожны хост у сетцы павінен мець унікальны адрас, які вызначае яго месцазнаходжанне. Гэты адрас звычайна прызначаецца з іерархічнай сістэмы.
У Інтэрнэце, пад словам «адрас» можа мецца на ўвазе адрас IP-пратакола.
Перамяшчэнне даных
Улічваючы, што многія сеткі падзелены на падсеткі і злучаны з іншымі сеткамі шырокавяшчальнымі каналамі — сеткі выкарыстоўваюць спецыяльныя хосты, які завуцца шлюзамі або роўтэрамі (маршрутызатарамі) для дастаўкі пакетаў паміж сеткамі. Гэта таксама ужываецца ў інтарэсах мабільных прылад, калі карыстальнік рухаецца ад адной праграмы да другой; у гэтым выпадку, пакеты (паведамленні) павінны рушыць за ім. У пратаколе IPv4 такая ідэя апісана, але практычна не ужывалася. IPv6 змяшчае больш рацыянальнае рашэнне.
Дачыненне да мадэлі TCP/IP
Мадэль TCP/IP апісвае набор пратаколаў Інтэрнэту (RFC 1122). У гэтую мадэль уваходзіць узровень, які завецца міжсеткавым (размешчаны над канальным узроўнем). У шматлікіх падручніках і іншых другасных крыніцах, «міжсеткавы ўзровень» часта суадносіцца з сеткавым узроўнем мадэлі OSI. Аднак, гэта ўводзіць у зман пры характэрызаванні пратаколаў (то-бок ці з’яўляцца ён пратаколам з усталяваннем злучэння або без); размяшчэнне гэтых узроўняў розніцца ў дзвюх мадэлях. Міжсеткавы ўзровень TCP/IP, фактычна — толькі падмноства функцыянальных магчымасцяў сеткавага ўзроўню. Ён толькі апісвае адзін тып архітэктуры сеткі — Інтэрнэта.
Прамых ці строгіх параўнанняў паміж гэтымі мадэлямі варта пазбягаць, бо іерархічнае уяўленне ў TCP/IP не з’яўляецца асноўным крытэрыем параўнання і ўвогуле «шкодна» (RFC 3439).
Спіс савецкіх партызанскіх злучэнняў, брыгад і асобных атрадаў на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
У спісе пералічаны назвы савецкіх партызанскіх злучэнняў, брыгад і асобных палкоў, груп і атрадаў на акупаванай тэрыторыі Беларусі ў 1941—1944 гадах.
Кмкадзор
Кмкадзор (Քմքաձոր) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Фрыдак-Містак
Фры́дак-Мі́стак (Frýdek-Místek ) был. Фры́дэк-Мі́стэк (Friedeck-Mistek) — горад на ўсходзе Чэшскай Рэспублікі, у Мараўскасілезскім краі, на рацэ Остравіцы. З'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам раёна Фрыдак-Містак.
Насельніцтва — 60 180 чалавек (2009).
Гісторыя
Горад утварыўся 1 студзеня 1943 года ў выніку аб'яднання горада Фрыдака ў Цешынскай Сілезіі з мараўскім Містакам, які ляжаў на заходнім беразе ракі Остравіцы, якая з'яўляецца мяжой двух гістарычных рэгіёнаў. Новы горад, які знаходзіўся, як і ўся былая Чэхаславакія, пад нямецкай акупацыяй, атрымаў назву Фрыдэк. Пасля вайны, у 1955 годзе, горад па рашэнні міністэрства ўнутраных спраў стаў называцца Фрыдакам-Містакам.
Платон Максімавіч Ціхановіч
Платон Максімавіч Ціхановіч (, Вылазы, Пінскі павет, Мінская губерня — 1922, Лунін, цяпер Лунінецкі раён Брэсцкай вобласці) — беларускі праваслаўны святар, мовазнаўца.
Паходжанне
Паходзіў са святарскай сям’і. Пра яго бацьку вядома, што Максім Данілавіч Ціхановіч (памёр пасля 1883) скончыў Мінскую духоўную семінарыю ў 1830 годзе і пачынаў служэнне псаломшчыкам у віленскім Свята-Духавым манастыры. У 1832 годзе ён быў высвечаны на святара і накіраваны служыць у царкву ў вёску Вылазы ў Пінскім павеце.
Паводле інфармацыі А. Ільіна і А. Ігнацюк, Платон Ціхановіч нарадзіўся менавіта на Піншчыне ў вёсцы Вылазы, дзе і прайшлі ягоныя дзіцячыя гады. У 1843 годзе бацьку Платона Ціхановіча прызначылі святаром у Глінянскую царкву, а ў 1857 годзе — у Міхайлаўскую царкву ў вёску Хатынічы Пінскага павета. З 1852 па 1868 год яго бацька з’яўляўся благачынным, быў адзначаны ордэнам Святой Ганны 3 ст.
Адукацыя і святарскае служэнне
Пра Платона Ціхановіча вядома, што ён быў сярод выпускнікоў Пінскага духоўнага вучылішча, якія скончылі яе ў 1850-я гады і ўваходзілі ў пінскі гісторыка-этнаграфічны гурток. Пасля заканчэння Мінскай духоўнай семінарыі з 1861 года служыў святаром Лунінскай Барысаглебскай царквы.
У чэрвені 1870 года падаў царкоўным уладам просьбу аб перамяшчэнні яго на іншае месца. Быў пасланы служыць у Пінск у царкву Святога велікамучаніка Фёдара Тырона («Фёдараўскі сабор»). Прычына пераводу ў Пінск царкоўнымі ўладамі не паведамляецца, таксама як і прычына і дата яго вяртання ў Лунін. Але архіўныя дакументы сведчаць, што ў 1873 годзе ён ужо зноў служыць у Луніне.
Згодна з хадайніцтвам дырэкцыі народных вучылішчаў ад 13 студзеня 1875 года, Платон Ціхановіч прызначаецца са студзеня 1875 года выкладчыкам Закону Божага ў Лунінскае народнае вучылішча. Актыўна садзейнічаў развіццю народнай асветы ў сваёй мясцовасці.
У 1882 годзе пры яго падтрымцы насельніцтва прыходу арганізавала збор грашовых сродкаў на дапамогу пацярпелым ад.
У снежні 1885 года пры непасрэдным удзеле і настойлівасці святара Платона Ціхановіча ў вёсцы Вулька 1, якая ўваходзіла ў Лунінскі прыход, зноў адкрылася школа пісьменнасці, якая раней па невядомых прычынах была зачынена. Усе навучальныя дапаможнікі для гэтай школы падрыхтаваў Ціхановіч.
Тым не менш у 1887 годзе, з невядомых прычын епархіяльнае кіраўніцтва адзначала пра святара Платона Ціхановіча адзначала, што ён быў сярод «не позаботившихся об открытии в своих приходах вопреки распоряжению высшего начальства и воле монарха» царкоўнапрыходскіх школ, яму «поставляется на вид такое небрежное их отношение к своим обязанностям и вменяется им в непременную обязанность позаботиться об открытии в своих приходах церковноприходских школ».
Апошнія гады Платон Ціхановіч дажываў у Луніне з жонкай, меў дачку, якая была замужам у Пагосце-Загародскім з мясцовым урачом Сухадольскім. Жонка святара звалілася з печы, працягла хварэла і ўрэшце памерла. Таму ён пасяліў да сябе ўнучку з яе сям’ёй. Пасля рэвалюцыі 1917 года, калі прыйшла бальшавіцкая ўлада, з святара часта здзекаваліся, крыўдзілі. Гэта вымусіла старога святара пакінуць дом, пабудаваны на царкоўнай зямлі, і перайсці жыць у дом унучкі Марыі, які яна пабудавала ў канцы вёскі. Памёр святар у 1922 годзе ў Луніне, але дачка пахавала яго ў Пагосце Загародскім.
Граматыка Ціхановіча
Праваслаўны святар з Луніна на мясцовым матэрыяле стварыў уласнае даследаванне «Беларуская граматыка». Першаадкрывальнікам «Беларускай граматыкі» святара Платона Ціхановіча з’яўляецца Генадзь Каханоўскі. Гэтая рукапісная праца напісана на шаснаццаці старонках васьмі вялікафарматных аркушаў. Сваю «Беларускую граматыку» праваслаўны святар пісаў на дзвюх мовах: беларускай і рускай. Яе першую частку, якая ёсць уводзінамі да ўсёй працы, аўтар напісаў у Луніне 31 студзеня 1875 года. Ва ўводзінах аўтар пераконвае чытача, што беларуская мова мае свае асаблівасці і яе не трэба блытаць з рускай.
У сваім навуковым даследаванні лунінскі святар-філолаг паказаў асаблівасці беларускай мовы ў вымаўленні гукаў як зычных, так і галосных, адрозненні ў склонавых і дзеяслоўных формах у параўнанні з рускай мовай, асаблівасці ў родах назоўнікаў і асаблівасці ў сінтаксічным ладзе.
У сваёй працы Платон Ціхановіч звяртаўся таксама да аналізу жывой гаворкі мясцовых палешукоў, прыводзіў адпаведныя прыклады, даў іх у перакладзе на рускую мову. Фразеалагізмы, абароты гаворкі, якія прыкмеціў Ціхановіч і ўвёў у навуковае даследаванне, і сёння жывуць сярод лунінчан.
Паводле ўспамінаў старажылаў Луніна, цікавіўся Платон Ціхановіч і беларускімі народнымі песнямі.
На думку пінскіх краязнаўцаў Аляксандра Ільіна і Алены Ігнацюк, святар Платон Ціхановіч мог быць аўтарам і прататыпам аднаго з персанажаў «Пінскай шляхты».
Памяць
У Луніне ў музеі мясцовай школы сабраныя некаторыя матэрыялы, прысвечаныя святару Платону Ціхановічу і яго граматыцы. У 2006 годзе яму прысвечаны трэція чытанні «Лунінская восень». Пінскі журналіст і літаратар Мікола Елянеўскі пра свайго земляка з Луніна Платона Ціхановіча напісаў аповесць «Час святара» («Время пастыря»), якая была апублікавана ў часопісе «Нёман» (2007, № 4), а таксама сцэнарый відэафільма.
Качахот
Качахот (Կոճողոտ), Яйіджы (Yayıcı) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Дарэм (Паўночная Караліна)
Дарэм (Durham) — горад на паўднёвым усходзе Паўночнай Караліны, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі. Тытунёвая і тэкстыльная прамысловасць. Насельніцтва 239358 (2012). Дарэм — найбуйнейшы ў Караліне адукацыйны цэнтр. Тут знаходзіцца ўніверсітэт Дзьюка, а таксама Школа навукі і матэматыкі.
Гарады-пабрацімы
У Дарэма — пяць гарадоў пабрацімаў :
2003 год у гісторыі літаратуры
2003 год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.
Мігаўка
Мі́гаўка (, Миговка) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.
Адукацыя ў Грэцыі
Грэкі маюць даўнюю традыцыю навучання ў пайдэі (адукацыі). Пайдэя была адной з самых галоўных сацыяльных каштоўнасцяў у грэчаскім і эліністычным свеце, а першая еўрапейская установа, падобная на ўніверсітэт, з'явілася ў 5 стагоддзі ў Канстанцінопалі і эксплуатавалася ў розных формах да 1453 года, калі горад захапілі войскі Асманскай імперыі. Універсітэт у Канстанцінопалі быў першай свецкай установай вышэйшай адукацыі ў хрысціянскай Еўропе, паколькі там не вучылі рэлігійным навукам, і першым універсітэтам у свеце, улічваючы першапачатковы сэнс універсітэта як карпарацыі студэнтаў.
Сучасная адукацыя ў Грэцыі з'яўляецца абавязковай для ўсіх дзяцей ва ўросце ад 6 да 15 гадоў. Яна ўключае пачатковую (Δημοτικό Σχολείο — 6 класаў) і няпоўную сярэднюю (Γυμνάσιο — гімназія, 3 класы) адукацыю. Існуюць дашкольныя ўстановы: яслі-сады (Παιδικός σταθμός) для дзяцей ад 2,5 гадоў, якія працуюць асобна ў складзе дзіцячых садкоў (Νηπιαγωγείο).
Неабавязковую сярэднюю адукацыю, згодна з адукацыйнай рэформай 1997 года, можна атрымаць у двух тыпах адукацыйных устаноў: агульным ліцэі (з 1997 называліся Ενιαίο Λύκειο, у 2006 годзе перайменаваны на Γενικό Λύκειο) і ўстановах прафесійна-тэхнічнай адукацыі (Τεχνικό Επαγγελματικό Εκπαιδευτήριο — тэхнікумах). Працягласць навучання ў агульным ліцэі складае 2 ці 3 гады з атрыманнем узроўню сярэдняй адукацыі А, у тэхнікуме — 3 гады з атрыманнем узроўню адукацыі Б. Атэстат агульнага ліцэя толькі сведчыць аб завяршэнні курса сярэдняй адукацыі, атэстат тэхнікума ўзроўню Б дае права працаўладкавання па спецыяльнасці. Пры гэтым захоўваецца магчымасць узаемнага пераходу навучэнцаў з адной установы ў іншае. Адукацыйнымі установамі неабавязковай сярэдняй адукацыі таксама з'яўляюцца інстытуты прафесійнай падрыхтоўкі (Ινστιτούτο Επαγγελματικής Κατάρτισης), якія прадастаўляюць афіцыйную, але некласіфікаваную адукацыю, паколькі яны прымаюць як выпускнікоў гімназій, так і ліцэяў.
Згодна з дзеючай Канстытуцыі Грэцыі (арт. 16.8), заснавання недзяржаўных вышэйшых навучальных устаноў у краіне забаронена. Дзяржаўную вышэйшую адукацыю можна атрымаць ва ўніверсітэтах і інстытутах тэхнічнай адукацыі (Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα). Паступіць у іх можна па выніках экзаменаў пасля другога ці трэцяга класа ліцэя. Акрамя таго, ва ўзросце 22 поўных гадоў у выніку лёсавання можна стаць студэнтам Грэчаскага адкрытага універсітэта. Навучальны год ва ўніверсітэтах працягваецца ў Грэцыі з 1 верасня па 21 чэрвеня, у той час як уласна выкладанне пачынаецца 11 вересня і заканчваецца 15 чэрвеня. На працягу года існуюць канікулы, прымеркаваныя да Калядным святах і Вялікадня, сумарная працягласць якіх не перавышае 4 тыдняў.
Сярод самых прэстыжных універсітэтаў Грэцыі: Нацыянальны ўніверсітэт імя Кападыстрыі, Афінскі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт, Фесаланікійскі ўніверсітэт Арыстоцеля, Афінскі ўніверсітэт эканомікі і бізнесу, Афінскі аграрны ўніверсітэт, Афінская школа мастацтваў, Універсітэт «Пантэон», Універсітэт Пірэя, Універсітэт Цэнтральнай Грэцыі, Універсітэт Македоніі (Гл. таксама пералік інстытутаў тэхнічнай адукацыі).
Слоўнік назваў населеных пунктаў
Слоўнік на́зваў насе́леных пу́нктаў — серыя слоўнікаў, якія ўключаюць у сябе ўсе наяўныя назвы населеных пунктаў Беларусі ў межах адміністрацыйна-тэрытарыяльных падраздзяленняў (вобласць, раён, пасялковы і сельскі саветы).
Назвы населеных пунктаў падаюцца на беларускай і рускай мовах (ранейшыя назвы толькі на беларускай мове). Кожная назва прыводзіцца з націскам; паказваюцца род назоўніка, родны і месны склоны, утвораныя прыметнікі; адзначаецца тып пасялення, называецца адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, у якую яно ўваходзіць, а таксама калгас ці саўгас, на тэрыторыі якіх гэта пасяленне знаходзіцца.
Повязынь
По́вязынь (, Повязынь) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.
Кусапат
Кусапат (Կուսապատ), Касапет (Qasapet) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
Ысыах
Ысыах (Ыhыах) — свята лета. Уяўляе сабою вяснова-летняе свята ў гонар божышчаў айыы і адраджэння прыроды, якое суправаджаецца абрадам маленняў, багатым пачастункам і кумысапіццём, танцамі, народнымі гульнямі, коннымі скокамі, спаборніцтвамі моцных і спрытных.
Святкаванне
Якуцкі ысыах — самае галоўнае свята ў Якуціі. Слова ысыах даслоўна можна перавесці як «багацце», злучана з культам сонечных божышчаў, з рэлігійным культам урадлівасці. Традыцыйна ысыах святкавалася ў дзень летняга сонцастаяння — 21 чэрвеня.
У даваенны час ысыах праводзілася як і пакладзена 22 чэрвеня — у дзень летняга сонцастаяння. Пасля вайны, па маральна-этычных меркаваннях (дата ысыах супала з пачаткам Вялікай Айчыннай Вайны 22 чэрвеня 1941 г.) ысыах стала праводзіцца ў перыяд паміж 10 чэрвеня і 25 чэрвеня, у залежнасці ад улуса, графіка выходных дзён, мясцовых пераваг і г.д.
Гісторыя
Даследчыкі лічаць, што прарадзімай летняга кумыснага свята з'яўляюцца стэпы Цэнтральнай Азіі. Элементы якуцкага свята маюць падобныя рысы з летнімі святамі цюркскіх народаў: тувінцаў, алтайцаў, татар, башкір і інш. У якутаў захавалася старажытная традыцыя, характэрная для скатаводнічкіх народаў — дзяліць год на дзве паловы, а сам ысыах з'яўляўся адмысловай мяжой паміж старым і новым, мінулым і будучым.
Падчас урачыстасцяў, што ўвасабляюць пачатак лета і абуджэнне прыроды, тут прынята ўспамінаць продкаў і іх звычаі. Этнограф Кацярына Раманава лічыць, што для якутаў падобнае свята не простае нагода павесяліцца. «У Якуціі вельмі доўгая зіма, — кажа яна. — І адзіная магчымасць сустрэцца ўсім родам — гэта тут».
Капенгагенскі джазавы фестываль
Капенгагенскі джазавы фестываль — штогадовая джазавая падзея ў Капенгагене (Данія). Адзін з найбуйнейшых музычных фестываляў у Еўропе. За час свайго існавання з 1979 года ў ім паўдзельнічалі выдатныя музыкі — Соні Ролінз, Оскар Пітэрсан, Мішэль Петручыяні, Кейт Джарэт, Уэйн Шортэр, Дызі Гілеспі, Хербі Хэнкак, Пэт Метэні, Орнэт Коўлман і іншыя.
Гісторыя
Заснаванне фестывалю ў 1979 годзе было цесна звязана з джазавай сцэнай, якая сфармавалася і развілася ў 1960-х гадах, калі горад служыў еўрапейскім домам для амерыканскіх джазавых музыкаў, такіх як Дэкстэр Гордан, Бен Уэбстэр, Стэн Гец, Тэд Джонс і Кені Дру. Цэнтрам прыцягнення стаў важны для той эпохі клуб Jazzhus Montmartre. Музыканты натхнілі ўсю дацкую джазавую супольнасць, а таксама прыцягнулі іншых амерыканскіх джазмэнаў. З 1964 года ў вядомым парку Tivoli Gardens была прадстаўлена серыя канцэртаў пад назвай «Капенгагенскі джазавы фестываль» з удзелам такіх карыфеяў джаза, як Тэлоніўс Монк, Майлс Дэйвіс і шмат якіх іншых. У канцы 1970х гадоў ініцыятыва заснаваць і праводзіць фестываль у джазавых клубах, тэатрах і адкрытых грамадскіх пляцоўках належала адвакату Полу Б’ернхольту.
Спіс хэдлайнераў
У 2014 годзе чакаюцца выступленні Джошуа Рэдмана, Крысціяна Макбрайда, Дэйва Холанда.
Дарэм (графства)
Дарэм (Durham,, мясц. ) — гістарычнае і цырыманіяльнае, а таксама унітарная адзінка (як частка цырыманіяльнага графства) на поўначы Англіі. Уваходзіць у склад рэгіёна Паўночна-Усходняя Англія. З 1 красавіка 2009 цырыманіяльнае графства ўключае ў сябе чатыры унітарныя адміністрацыйныя адзінкі — Графства Дарэм, Хартлпул, Дарлінгтан, Стоктан-он-Тыс (частка). Сталіца — горад Дарэм, найбуйнейшыя гарады — Стоктан-он-Тыс, Хартлпул, Дарлінгтан.
Эмілс Дарзіньш
Эмілс Дарзіньш (Emīls Dārziņš;,  — ) — латышскі , і музычны крытык. У 1898—1901 займаўся ў Пецярбургскай кансерваторыі па класе кампазіцыі ў М. А. Рымскага-Корсакава, па класе аргана ў Л. Гаміліуса. З 1901 жыў у Рызе. Як кампазітар Дарзіньш праявіў сябе галоўным чынам у жанрах сімфанічнай музыкі, сольнай і харавой песні. Яго песні адрозніваюцца меладычнай выразнасцю, а хоры сталі класічнымі ўзорамі латышскай харавой літаратуры. Вялікае значэнне мела дзейнасць Дарзіньша як прагрэсіўнага музычнага крытыка і публіцыста, які змагаўся за развіццё латышскай музычнай культуры.
Саха акадэмічны тэатр імя П. А. Аюнскага
'''Саха акадэмічны тэатр імя П. А. Аюнскага''' (П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай театра) — галоўны тэатр Рэспублікі Саха (Якуція), які ставіць драматычныя спектаклі на мове саха.