cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сімфонія № 6 (Моцарт)
Структура
У другой частцы (Andante) Моцарт выкарыстоўвае тэму з пачатку сваёй камедыі «Апалон і Гіяцынт», KV 38.
Склад аркестра:
2 флейты, 2 габоя, 2 ражка, фагот, 2 скрыпкі, 2 альта, віяланчэль, басэтля. Упершыню ў сваіх сімфоніях Моцарт уводзіць абавязковую партыю альтаў.
Кур’ёзы
У Інтэрнэце часцяком самыя розныя кампазіцыі па няведанню прыпісваюць Моцарту. Самая распаўсюджаная такая памылка — гэта так званая «Сімфонія № 6 — Музыка Анёлаў», якая насамрэч з’яўляецца кампазіцыяй карэйскага кампазітара Yiruma пад назвай «River Flows In You»
Лаянс
Лаянс — прозвішча.
Клінічная смерць
Клінічная смерць — зваротны этап памірання, пераходны перыяд паміж жыццём і смерцю. На дадзеным этапе спыняецца дзейнасць сэрца і дыхання, цалкам знікаюць усе знешнія прыкметы жыццядзейнасці арганізма, але гіпаксія яшчэ не выклікала незваротных зменаў у найбольш да яе адчувальных органаў і сістэм. Дадзены перыяд тэрмінальных стану, за выключэннем рэдкіх і казуістычных выпадкаў, у сярэднім працягваецца не больш за 3-4 хвіліны, максімум 5-6 хвілін (пры пачаткова павышанай ці нармальнай тэмпературы цела).
Падмошша (Слонімскі раён)
Падмо́шша (, Подмошье) — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзеравянчыцкага сельсавета.
Сялецкі сельсавет (Касцюковіцкі раён)
Сяле́цкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Сялецкае.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бялынкавіцкага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Касцюковіцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Смолькаўскага сельсавета. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 18 населеных пунктаў.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1263 чалавекі, з іх 94,1 % — беларусы, 5,2 % — рускія, 0,6 % — украінцы.
Партызанская брыгада імя С. М. Будзённага (В. А. Чаркасаў)
'''Партызанская брыгада імя С. М. Будзённага''' — партызанская брыгада, створаная 8 снежня 1943 года на базе атрада С. М. Будзённага. Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Куранецкага, Смаргонскага, Маладзечанскага, Мядзельскага раёнаў. 2 ліпеня 1944 года брыгада (489 партызан, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Склад
Брыгада была створана на базе атрада імя Будзённага (арганізаваны ў чэрвені 1942 года на базе груп В. А. Чаркасава і А. С. Азончыка, якія дзейнічалі з лета 1941 года, М. Дз. Немава і А. Запявалава). У склад брыгады таксама ўваходзілі:
Гісторыя
Партызаны ў 1942 годзе на чыгуначным участку Куранец — Усцінавічы разбурылі чыгуначнае палатно. У жніўні 1943 года падарвалі вадакачкі на станцыях Ашмяны і Залессе. Група Азончыка падарвала 47 эшалонаў з жывой сілай і тэхнікай немцаў. Аперацыю «рэйкавая вайна» партызаны праводзілі на чыгуначных участках Солы — Смаргонь (жнівень 1943 года), Будслаў — Параф’янава (чэрвень 1944 года). Да падыходу Чырвонай Арміі занялі і ўтрымлівалі станцыі Будслаў і Княгінін. Разам з Чырвонай Арміяй удзельнічалі ў вызваленні райцэнтра Крывічы.
Камандзіру атрада «Патрыёт» Азончыку было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Ганна Анкер
Ганна Анкер (Anna Ancher;, — , ) — дацкая , жонка мастака Мікаэля Анкера.
Біяграфія
Ганна Крысцінэ Бронум нарадзілася 18 жніўня 1859 года ў дацкім рыбацкім пасёлку Скаген, на поўначы Ютландыі. Бацька - гандляр Эрык Андэрсан Бронум (1820-90), маці - Ані Хедвіг Мёлер (1826-1916). Ганна была пятым з шасці дзяцей у сям'і. Яна з дзяцінства выяўляла цікавасць да жывапісу, была знаёмая з многімі мастакамі, што перасяліліся ў Скаген. Вучылася жывапісу ў Капенгагене, потым у Парыжы. У 1880 годзе Ганна Бронум выйшла замуж за мастака Мікаэля Анкера. У 1883 годзе ў іх нарадзілася дачка Хельга Анкер. Ганна Анкер працягвала маляваць і ў замужжы. Яна выпрацавала свой уласны стыль, праявіла сябе як характэрны мастак і назіральны каларыст. Творчасць Ганны ўяўляе сабой важную вяху на шляху скандынаўскага жывапісу да рэалізму: "Блакітная Ані" (Blå Ane, 1882), "Дзяўчына на кухні" (Pigen i køkkenet, 1883-1886). Ганна Анкер аддавала перавагу пісаць інтэр'еры і простыя сцэны з паўсядзённага жыцця сялян, рыбакоў, іх жонак і дзяцей.
Маргарыта Французская (герцагіня Савойская)
Маргарыта Французская (Marguerite de France;  — ) — французская прынцэса, дачка караля Францыска I, прадстаўніца дынастыі Валуа, герцагіня Берыйская з 1550 года, жонка герцага Савойскага Эмануіла Філіберта з 1559 года.
Паходжанне
Маргарыта Французская нарадзілася 5 чэрвеня 1523 года ў замку гарадка Сен-Жэрмен-ан-Ле недалёка ад Парыжа. Яна была малодшай з сямі дзяцей караля Францыі Францыска I і яго жонкі Клод. Маці дзяўчынкі памерла, калі ёй быў усяго год.
У 1550 годзе Маргарыце быў падараваны тытул герцагіні Берыйскай.
Дынастычныя планы
У канцы 1538 года Францыск I і імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Карл V прыйшлі да рашэння аб шлюбе сына Карла — Філіпа і дачкі Францыска — Маргарыты. Але дамоўленасць нядоўга заставалася ў сіле, і шлюб быў скасаваны.
Пасля, трэцяй жонкай Філіпа стала пляменніца Маргарыты, дачка яе брата Генрыха, Елізавета Валуа.
Шлюб і дзеці
Шлюб Маргарыты адбыўся толькі праз 20 гадоў. У 1559 годзе яна абвянчалася з герцагам Савойскім Эмануілам Філібертам. Нявесце ў той час было трыццаць шэсць гадоў, жаніху — трыццаць адзін.
Праз тры гады пасля вяселля нарадзілася іх адзінае дзіця — сын, якога назвалі Карл Эмануіл.
У 1585 годзе Карл Эмануіл ажаніўся з Каталінай Аўстрыйскай, дачкой Філіпа II Іспанскага і Елізаветы Валуа. У гэтым шлюбе нарадзілася 10 дзяцей.
Белпрамбудпраект
Інстытут «Белпрамбудпраект» — праектны інстытут у Мінску. Размешчаны па вуліцы Мяснікова, 36.
Гісторыя
26 лістапада 1945 года Пастановай № 1782—310 Савета Народных Камісараў БССР і Цэнтральнага Камітэта КП(б) Беларусі створана гасразліковая кантора для распрацоўкі канструкцый, тэхналогій і тэхнічных умоў вытворчасці вырабаў шырокага спажывання пры Наркаммясцпраме БССР.
У ліпені 1961 года на базе канторы арганізуецца Беларускі праектна-тэхналагічны інстытут Галоўнага ўпраўлення мясцовай прамысловасці. Ён займаецца праектамі рэканструкцыі прадпрыемстваў па ўсёй рэспубліцы.
З 1977 года інстытут носіць назву «Белмясцпрампраект».
5 снежня 1991 года загадам Дзяржкампрама Рэспублікі Беларусь у сувязі з ліквідацыяй Міністэрства мясцовай прамысловасці БССР, Беларускі праектны інстытут «Белмясцпрампраект» пераназваны ў інстытут «Белпрамбудпраект» Дзяржкампрама РБ. Рашэннем Мінгарвыканкама № 785 ад 14.07.2000 інстытут зарэгістраваны як Праектнае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «ІНСТЫТУТ „БЕЛПРАМБУДПРАЕКТ“».
Праекты
У 1954—1964 гг. былі запраектаваны і пабудаваны цагельні, якія задавольваюць патрэбнасць сельскага будаўніцтва ў цэгле, распрацаваны праекты фабрыкаў мастацкіх вырабаў у гг. Мінску, Гродне, Магілёве.
За перыяд з 1960—1970 гг. былі запраектаваны, рэканструяваны і пабудаваны:
З 1970 года інстытут пачынае працу над праектамі рэканструкцыі Мінскага маторнага і трактарнага заводаў. Распрацоўваюцца праекты кавальскага цэха Мінскага завода шасцерняў, Віцебскага завода трактарных запчастак, завода «Электрапрыбор» у г. Гродне, завода «Эталон» у г. Мінску, завода «Медпрэпараты» ў г. Мінску і інш.
З 1976 г. праектуюцца станцыі тэхабслугоўвання аўтамабіляў, аўтатранспартныя прадпрыемствы, гаражы, стаянкі, таксапаркі, аўтавакзалы. Аб’екты таварыства сляпых, таварыства глухіх, ДТСААФ, Дынама, МУС, Галоўпалессеводбуда, Белтары. Па праектах інстытута пабудаваны тралейбусныя дэпо № 3, 4, 5 у г. Мінску.
Пабудаваны будынкі Аўтатранстэхнікі, МПКТІ, Мастацкага фонду, інстытута БелКТІМП, школа замежных спецыялістаў трактарнага завода, ПТВ, жылыя дамы, інтэрнаты, пасёлкі для перасялення з Чарнобыльскай зоны.
Інстытут атрымаў больш за 20 аўтарскіх сведчанняў на вынаходствы; каля 400 рацыяналізатарскіх прапаноў. За найбольш удалыя прагрэсіўныя праектныя распрацоўкі інстытут узнагароджаны бронзавымі медалямі ВДНГ СССР (дызельны корпус ММЗ, блок цэхаў ММЗ). Адзначаўся дыпламамі 1-й, 2-й, 3-й ступені будаўнічай выстаўкі Рэспублікі Беларусь.
Краязнаўчы рэсурс у вывучэнні беларускай літаратуры
«Краязнаўчы рэсурс у вывучэнні беларускай літаратуры» — кніга Алеся Карлюкевіча, якая была надрукавана ў 2015 годзе выдавецтвам часопіса «Адукацыя і выхаванне».
Змест
У навукова-папулярным выданні на прыкладзе аднаго рэгіёна Беларусі – Пухавіччыны — разглядаецца характар узаеасувязі мясцовасці, «культурных гнёздаў» з творчасцю паэтаў, празаікаў, драматургаў, літаратуразнаўцаў. Якуб Колас, Кандрат Крапіва, Сымон Баранавых, Пятро Глебка, Міхась Лынькоў, Міхась Чарот, Алесь Бачыла — усiх гэтых і іншых знакавых асоб беларускай літаратуры можна сустрэць на старонках гэтай літаратурна-краязнаўчай энцыклапедыі, можна даведацца, як і ў сувязі з якімі падзеямі нараджаліся тыя ці іншыя мастацкія творы.
Вікенцій Равінскі
Вікенцій Паўлавіч Равінскі (, Духаўшчынскі павет, Смаленская губерня, цяпер Духаўшчынскі раён, Смаленская вобласць, Расія — ) — беларускі паэт, драматург. Найбольш верагодны аўтар паэмы «Энеіда навыварат».
Біяграфічныя звесткі
Паходзіў са шляхецкага роду. Служыў у расійскім войску. Удзельнік войнаў 3-й (1805 г.) і 4-й кааліцый (1806—1807 гг.), вайны 1812 г., паходу ў Заходнюю Еўропу. Асабліва вызначыўся ў бітве пры Шэнграбене (1805), дзе «храбра адкрываў сам сабе шлях праз варожыя калоны», за што атрымаў ордэн Ганны 3-га класа. У 1816 г. пайшоў у адстаўку ў чыне палкоўніка і вярнуўся на радзіму. У шлюбе з Праскоўяй Рымскай-Корсакавай меў 4 сыноў і 6 дачок.
З 1826 г. на цывільнай службе ў Арэнбургскай губерні. Жыў ва Уфе, Пензе (1828—1832 гг.), Кастраме (1832—1833 гг.). Пасля вярнуўся на радзіму.
Сістэматычнай адукацыі не атрымаў, але сам набыў разнастайныя веды. Валодаў французскай і нямецкай мовамі, цікавіўся гісторыяй і літаратурай. Поглядамі быў блізкі да дзекабрыстаў.
Пахаваны ў вёсцы Спас-Вуглы, па некаторых звестках, у царкве.
Творчасць
Літаратуразнаўцы вырашаюць на карысць В. Равінскага пытанне аўтарства паэмы «Энеіда навыварат». Паэма (захаваўся толькі пачатак) магла быць напісана ім у 1816—1825 на вёсцы ці ў 1827—1828, калі ён чакаў новага прызначэння і стажыраваўся ў Смаленскай удзельнай канторы. А. Кіркор пісаў, што аўтар паэмы «выдатна ведаў народ, яго паданні, норавы, звычаі і валодаў мовай, як нямногія. Яго гумар, уменне перадаваць народныя сцэны знамянуюць геніяльныя здольнасці». У 1890 г. яго ўнук Канстанцін Равінскі апублікаваў больш поўную версію твора ў «Смоленском вестнике».
Аўтар сатыры на аракчэеўскія парадкі «Вялікі муж субардынацыі», вершаў, у якіх высмейвалася самадурства паноў і апісваліся камічныя эпізоды з памешчыцкага жыцця (тэксты вядомыя з адзінага рукапісу ў Расійскай дзяржаўнай бібліятэцы ), а таксама вершаванай камедыі «Шлюб паняволі» і нататкаў па гісторыі (рукапісы не выяўлены).
Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Бабоўня)
Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан — вайсковае пахаванне ў в. Бабоўня Капыльскага раёна, размешчанае на перакрыжаванні дарог Бабоўня — Капыль і Бабоўня — Асіповічы. Пахаваны 54 воіны і партызаны. Сярод іх воіны 30-га гвардзейскага стралковага палка, 302-га гвардзейскага зенітнага артылерыйскага палка і партызаны злучэнняў Мінскай і Баранавіцкай абласцей, якія загінулі ў 1944 г. пры вызваленні раёна ад нямецка-фашысцкіх акупантаў. У 1959 г. на магіле пастаўлены помнік — скульптура партызана.
Балівар (правінцыя)
Балі́вар — адна з 22 правінцый Эквадора. Плошча складае 3 940 км². насельніцтва — 183 тыс. чал. Сталіца — горад Гуаранда. Размешчана ў заходняй кардэльеры Анд. У большай частцы правінцыі даволі халаднаваты клімат сьеры, у перадгор'ях — трапічны клімат.
Візантыйская Грэцыя
Гісторыя Візантыйскай Грэцыі ў асноўным супадае з гісторыяй Усходняй Рымскай або Візантыйскай імперыі.
Міністэрства транспарту ЗША
Міністэрства транспарту ЗША (United States Department of Transportation, DOT) — федэральны дэпартамент Ураду ЗША, цэнтральны орган дзяржаўнага кіравання ў галіне транспарту. Да 2003 года ў функцыі міністэрства таксама ўваходзіла забеспячэнне бяспекі на транспарце. Штаб-кватэра — Вашынгтон (акруга Калумбія), 1200 New Jersey Avenue SE. 58 622 супрацоўнікаў. Гадавы бюджэт - $ 58 млрд.
Гісторыя
Ідэя стварэння федэральнага дэпартамента транспарту ўпершыню была прапанавана былым прэзідэнтам Вудра Вільсанам у 1921-1922 гадах. Міністэрства стварэнне актам Кангрэса ЗША 15 кастрычніка 1966 гады падчас прэзідэнцтва Ліндана Б. Джонсана. Пачатак дзейнасць 1 красавіка 1967 года.
Менавіта гэтае міністэрства ўрада ЗША прыняло ў 2002 годзе PL 107-296, як рэакцыю на падзеі 11 верасня 2001 года. Як следства, ў 2003 годзе, з Міністэрства транспарту былі перададзены пад кіраванне  Адміністрацыя бяспекі на транспарце і служба Берагавой аховы ЗША.
У 2015 годзе Міністэрству транспарту біла падпарадкавана Рада наземнага транспарту (STB), як незалежны федэральны агенцтва. Ліквідавана ў 2018 годзе, функцыі перададзены Нацыянальнай адміністрацыі бяспекі дарожнага руху і Бюро транспартнай статыстыкі.
Лю Ян
Лю Ян нарадзілася ў горадзе Чжэнчжоу правінцыі Хэнань 6 кастрычніка 1978 года. 16 чэрвеня 2012 года Лю Ян разам з экіпажам Шэньчжоу-9 здзейсніла свой першы касмічны палёт. У ходзе палёту касманаўтка выконвала задачы па ручной стыкоўцы карабля Шэньчжоу-9 і модуля Цяньгун-1. На «Шэньчжоў-14» у 2022 годзе Лю Ян здзейсніла свой другі палёт у космас.
Канькі (археалагічны помнік)
Канькі́ — археалагічны помнік — гарадзішча днепра-дзвінскай культуры каля вёскі Канькі (Віцебскі раён, Беларусь). За 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Цербахунь.
Займае выспу правага берага ракі Заходняя Дзвіна. Пляцоўка памерам 40х60 м, паўднёвая частка размыта ракой. Умацавана равамі глыбінёй 1,5 і 2 м і 3 кальцавымі валамі: адзін — вакол пляцоўкі, другі і трэці — на схіле, вышыня іх адпаведна 2,5, 2 і 1,5 м. Пляцоўка занята могілкамі. Даследавалі ў 1939 годзе А. М. Ляўданскі і К. М. Палікарповіч, у 1951 годзе Л. В. Аляксееў. Абследаваў у 1981 годзе Л. У. Калядзінскі.
Культурны пласт 0,6—0,8 м. Падчас раскопак 1934 г. знойдзены амаль цэлая печ-домніца памерамі 35х45 см, рэшткі жалезных шлакаў у сярэдзіне печкі і вакол яе, фрагменты ляпной гладкасценнай керамікі.
У 1940-я гады гарадзішча пачалі выкарыстоўваць ў якасці могілак: спачатку сюды хавалі людзей, якія былі забіты гітлераўскімі карнікамі, потым – жыхароў в. Канькі. У якасці могілак гарадзішча выкарыстоўвалі да сярэдзіны 1980-х гг.
Буй (прыток Камы)
Буй (Буй, Беүә) — рака ў еўрапейскай частцы Расіі, левы прыток ракі Кама.
Даліна ракі ў пачатку верхняга цячэння вузкая, хутка пашыраецца. У сярэднім і ніжнім цячэнні даліна скрынкападобная, пашыраная ў асобных месцах да 2-6 км. Пойма шырынёй да 1,5 км, пераважна двухбаковая, шырокая, перарывістая, роўная, на асобных участках выгнутая. Рэчышча моцна звілістае, меандруючае, утварае шматлікія рукавы і старыцы. Шырыня рэчышча ў верхнім цячэнні 8—15 м, у ніжнім 30—80 м, у вусцевай частцы 120 м. Берагі абрывістыя, вышынёй 2—9 м. Абрывы перарывістыя, большай часткай аднабаковыя.
Жыўленне пераважна снегавое. Замярзае ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада, вызваляецца ад лёду ў канцы сакавіка—красавіку.
На рацэ Карманаўскае вадасховішча і Карманаўская ГЭС. На вадазборы знаходзіцца 19 азёр агульнай плошчай 0,97 км². Каля ракі пасёлак Куяда, сяло Амза і іншыя населеныя пункты. Вада з ракі выкарыстоўваецца на гаспадарча-бытавыя патрэбы.
Прытокі
Сярод прытокаў Буя рэкі Пізь, Амзя, Ямьяды-Елга (Ям-Яба), Янаулка, Каймашынка, Сандугач, Сава, Шагірт, Альняшка, Бабіранаўка, Бірка, Ірміза, Арэй, Іскільдзінка, Еламбуй.
Пакаленне Калумбаў
Пакаленне Калумбаў (Pokolenie kolumbów), таксама вядомае як пакаленне часу бураў і пакаленне спраўджанага Апакаліпсісу (pokolenie «czasu burz» i «apokalipsy spełnionej») — назва пакалення польскіх пісьменнікаў, якія нарадзіліся каля 1920 г. і чыё сталенне прыпала на гады 2-й сусветнай вайны. Вайна ў значнай ступені сфармавала іх свядомасць і ідэнтычнасць. Многія з іх загінулі падчас нямецкай акупацыі Польшчы і Варшаўскага паўстання (1944).
Маладыя людзі з пакалення Калумбаў бралі актыўны ўдзел у супраціве нямецкім акупантам цягам акупацыі і Варшаўскага паўстання. Найменне «пакаленне Калумбаў» паходзіць ад назвы кнігі Рамана Братнага «Калумбы. Год дваццаты». Характэрныя тэмы і матывы творчасці прадстаўнікоў гэтага пакалення — катастрафізм, крызіс каштоўнасцяў, месца чалавека ў свеце, напоўненым жорсткасцю і бедствамі.
Істад (камуна)
Камуна Істад (Ystads kommun) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў лене Сконэ ў паўднёвай Швецыі.
Істад 225-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Істад.
Насельніцтва
Насельніцтва складае 28 497 чалавек (па стане на верасень 2012 года).
Населеныя пункты
Камуне падпарадкаваныя 9 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
NGC 251
NGC 251 (іншыя абазначэнні — UGC 490, MCG 3-3-3, ZWG 458.5, KCPG 15B, PGC 2806) — спіральная галактыка (Sc) у сузор’і Рыбы.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Давід Яўхімавіч Гершановіч
Давід Яўхімавіч Гершановіч (, Узляны, ў Пухавіцкім раёне, Мінская вобласць, Беларусь —, , Расійская Федэрацыя) — доктар геолага-мінералагічных навук, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, прафесар.
Біяграфія
Нарадзіўся ў мястэчку Узляны Мінскай вобласці Беларусі ў сям'і Гершановіча Яўхіма Рыгоравіча і Шыфры Абрамаўны (у дзявоцтве Рапапорт). Разам з бацькамі пераехаў у Петразаводск, дзе з адзнакай скончыў сярэднюю школу. За поспехі ў вучобе без экзаменаў быў залічаны на геолага-глебавы факультэт Маскоўскага Дзяржаўнага ўніверсітэта (МДУ). У гады вучобы быў Сталінскім стыпендыятам. Пасля заканчэння МДУ Д. Я. Гершановіч у сувязі з пачаткам Вялікай Айчыннай вайны быў накіраваны ў Ваенны гідраметэаралагічны інстытут, дзе прайшоў паскораны курс навучання. З 1943 года, пасля заканчэння інстытута, ваяваў на Паўночным флоце. Узнагароджаны баявымі ордэнамі і медалямі.
Вярнуўшыся з фронту паступіў на працу ў Галоўнае ўпраўленне Гідраметэаслужбы, а ў 1948 годзе перайшоў у Дзяржаўны акіянаграфічны інстытут (ДАІН). З 1956 года працаваў ва Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце марской рыбнай гаспадаркі і акіянаграфіі (УНДРА), дзе на працягу 35 гадоў, працаваў спачатку старшым навуковым супрацоўнікам, з 1969 года загадваў лабараторыяй прамысловай акіяналогіі, а з 1986 года займаў пасаду галоўнага навуковага супрацоўніка аддзела марской экалогіі. Апошнія гады жыцця Д. Я. Гершановіч працаваў у Інстытуце акіяналогіі РАН.
Навуковая дзейнасць
Д. Я. Гершановіч унес вялікі ўклад у вывучэнне рэльефу дна і грунтоў у прамысловых раенах Сусветнага акіяна. Важнае значэнне маюць яго даследаванні падводных ускраін мацерыкоў, у зонах рэзкай зменлівасці экалагічных умоў. Гэтыя даследаванні спрыялі станаўленню многіх раздзелаў марскі геалогіі ў СССР. У шэрагу выпадкаў яны суправаджаліся дэталевым вывучэннем такіх формаў доннага рэльефу, як малавядомыя раней каньены і плато Берынгава мора, глыбакаводныя жолабы мора Скоція ў Антарктыцы, асобныя падводныя горы і інш.). Вялікі аб'ём даследаванняў марскога дна дазволіў сярод фактараў асяроддзя, які вызначае біялагічную і прамысловую прадуктыўнасць, спецыяльна вылучыць групу геалагічных фактараў, супастаўную па сваей значнасці з фізічнымі і хімічнымі. Ён быў пачынальнікам даследаванняў падводных гор, разумеючы іх велізарнае значэнне, як найбольш прадуктыўных участкаў Сусветнага акіяна і перспектыўных раёнаў промыслу. Аналіз асаблівасцяў размеркавання падводных гор, а затым больш дробных узняццяў акіянічнага дна — абісальных пагоркаў, дазволіў прыйсці да фундаментальнай высновы, што апошнія гэтак распаўсюджаныя ў многіх глыбакаводных абласцях акіяна, што рэльеф абісальных пагоркаў можа разглядацца як адмысловы генетычны тып акіянічнага дна і займае найбольшую плошчу не толькі ў акіяне, але і на Зямлі ў цэлым. Быў адным з ініцыятараў разгорнутага вывучэння планетарных апвелінгавых зон, а таксама развіцця дыстанцыйных метадаў даследавання прамысловых раенаў Сусветнага акіяна з дапамогай аналізу спадарожнікавых дадзеных.
Д. Я. Гершановіч актыўна развіваў экспедыцыйныя даследаванні Сусветнага акіяна, арганізуючы і беручы ўдзел у экспедыцыях у Берынгавым моры, Аляскінскім заліве, Паўночнай Атлантыцы, Антарктыцы і Паўднева-Усходняй частцы Ціхага акіяна. Ен быў ініцыятарам пераабсталявання падводнай лодкі «Северянка» ў навукова-даследчае судна і ўдзельнічаў у яе першым рэйсе. «Северянка» паклала пачатак серыі аўтаномных даследчых падводных апаратаў, якія змянілі ўяўленне пра глыбакаводнай зоне Сусветнага акіяна. За гэтую працу ў складзе экіпажа Д. Я. Гершановіч быў вылучаны на суісканне Ленінскай прэміі ў галіне навукі 1964 года.
Кіраваў і каардынаваў шматлікія праекты па вывучэнні ўнутраных і ўскраінных мораў і адкрытых зон Сусветнага акіяна ў рамках розных двухбаковых і шматбаковых міжнародных пагадненняў.
Пад рэдакцыяй Д. Я. Гершановіча падрыхтавана першая савецкая зводка «Прамысловая акеанаграфія»(1986), у якой манаграфічна абагульнены багаты вопыт даследаванняў навакольнага асяроддзя ў цеснай ўзаемасувязі з біялагічнай прадуктыўнасцю мораў і акіянаў, размеркаваннем і ўзнаўленнем жывых рэсурсаў. У 1980-я гады. Д. Я. Гершановіч з'яўляўся адказным рэдактарам серыі «Біялагічныя рэсурсы гідрасферы і іх выкарыстанне». Пазней ён уваходзіў у рэдкалегію нацыянальнага праекта Расіі «Моры», дзе адказваў за раздзел прысвечаны акіяналагічным асновам фарміравання біялагічнай прадуктыўнасці. У складзе рэдкалегіі быў вылучаны на суісканне Дзяржаўнай прэміі РФ 2007 года.
Вынікі даследаванняў. Д. Я. Гершановіча адлюстраваны ў манаграфіях і сотнях навуковых артыкулаў.
За гады працы Д. Я. Гершановіч выхаваў цэлую плеяду спецыялістаў у галіне вывучэння Сусветнага акіяна.
Мікалай Сямёнавіч Місюк
Мікалай Сямёнавіч Місюк (, г. Котлас, Архангельская вобласць, Расія — ) — вучоны ў галіне неўрапаталогіі. Доктар медыцынскіх навук (1957), прафесар (1958). Член-карэспандэнт Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1969). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Заснавальнік педагагічнай школы неўрапатолагаў Беларусі.
Біяграфія
Скончыў Ленінградскую ваенна-марскую медыцынскую акадэмію (1942; ад’юнктура, 1948). Працаваў у Ленінградскім інстытуце ўдасканалення ўрачоў імя С. М. Кірава (1948—1956, асістэнт, з 1949 — дацэнт кафедры нервовых хвароб); Архангельскім медыцынскім інстытуце (1956—1960, загадчык кафедры нервовых хвароб); Мінскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1960—1990; у 1960—1989 — загадчык кафедры нервовых хвароб, з 1989 — прафесар).
Памёр 13 кастрычніка 1990 года, пахаваны ў Мінску на Паўночных могілках.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы: механізм работы мозга ў норме і паталогіі; пытанні нейракібернетыкі і прыкладной кібернетыкі; укараненне ў клінічную неўрапатологію прыкладных аспектаў тэорыі інфармацыі і распазнавання захворванняў нервовай сістэмы чалавека на базе электронна-вылічальнай тэхнікі. Пазапрафесійная дзейнасць: літаратурная творчасць (вершы, проза).
Узнагароды
Ордэн Чырвонай Зоркі, медалі.
Смолькаўскі сельсавет
Смо́лькаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Смолькі.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бялынкавіцкага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Касцюковіцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Сялецкага сельсавета.
Валерый Аляксеевіч Сідарэнка
Валерый Аляксеевіч Сідарэ́нка (нар. ) — вучоны ў галіне тэхналогіі машынабудавання і металаапрацоўкі, кандыдат тэхнічных навук (1971), дацэнт (1983).
Біяграфія
Нарадзіўся ў Мінску. У 1971 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. З 1963 года працаваў у Фізіка-тэхнічным інстытуце Акадэміі навук БССР, з 1979 года ў Рэспубліканскім міжгаліновым інстытуце павышэння кваліфікацыі кіруючых работнікаў. З 1991 года В. А. Сідарэнка ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце.
Навуковая дзейнасць
Аўтар прац па тэорыі і практыцы апрацоўкі металаў рэзаннем, распрацоўцы тэхналогіі памерна-чыставой апрацоўкі дэталей машын і прылад. Аўтар шэрагу патэнтаў.
Сярод апублікаванага:
Другі Нікейскі сабор
Другі Нікейскі Сабор (таксама вядомы, як Сёмы Сусветны Сабор) быў скліканы ў 787 годзе, у горадзе Нікеі, пры імператрыцы Ірыне (удаве імператара Льва Хазара), і складаўся з 367 епіскапаў, якія прадстаўлялі галоўным чынам усходнюю частку царквы, і легатаў Папы Рымскага.
У Праваслаўнай царкве памяць святых бацькоў Сёмага Сусветнага сабору здзяйсняецца ў нядзелю, якое прыпадае на канец 1-й дэкады ці пачатак 2-й дэкады кастрычніка (па юліянскаму календару).
Наступствы
Сабор не змог спыніць рух іканаборцаў. Гэта было зроблена толькі на Канстанцінопальскім саборы 843 года пры імператрыцы Феадоры. У адзначэнне канчатковай перамогі над іканаборцамі і ўсімі ератыкамі было ўсталявана свята Урачыстасці Праваслаўя, якое і дагэтуль святкуецца ў Праваслаўнай Царкве ў першую нядзелю Вялікага Паста.
Бянапаль
Бяна́паль (, Бенаполь) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Камайскага сельсавета.
Помнік землякам (Бабоўня)
Помнік землякам — помнік у в. Бабоўня Капыльскага раёна, у цэнтры вёскі. На ўшанаванне памяці 190 землякоў — воінаў і партызан, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну, у 1975 г. пастаўлены абеліск.
Быхаўскія гарадскія ўмацаванні
Быхаўскія гарадскія ўмацаванні — ўключалі земляны вал (даўжыня 800 м, вышыня 7—8 м, шырыня ў аснове да 30 м) з бастыёнамі, равелінамі і мураванымі ўязнымі брамамі, амаль такой жа даўжыні абарончы роў, у якім пастаянна была вада.
Уваход і выхад з горада ажыццяўляўся праз брамы: Падольную (Дольную), што вяла на бераг Дняпра, Магілёўскую (у паўночнай частцы горада) і Рагачоўскую (Навабыхаўскую), якая адкрывала шлях у гарады Падняпроўя.
Як і іншыя беларускія гарады, Быхаў меў вайсковую арганізацыю мяшчан і валашчан, аб'яднаных у дзесяткі і сотні. Яны былі ўзброены халоднай і агнястрэльнай зброяй, мелі свае харугвы (баявыя сцягі), бубны і трубы, рэгулярна ставіліся на «попіс» перад мясцовымі адміністратарам — «губернатарам». Традыцыя «попіса» была старажытнаю, і яе прытрымліваліся «водлуг давнего звычаю». Павятовая шляхта таксама штогод «пописывалася на святого Михала водлуг давнего звычаю». Усе жыхары горада штогод з вясны да замаразкаў займаліся фартыфікацыйна-будаўнічымі работамі, пад наглядам «губернатара» бясплатна рамантавалі і насыпалі валы, чысцілі і паглыблялі роў. Сяляне Быхаўскай воласці летам (пасеяўшы яравыя) і восенню («з поля сойдя») да замаразкаў мусілі «водлуг давней повинности своее валовую работу полнити» ў адпаведнасці з распараджэннем адміністрацыі.
Какаду вялікі белахохлы
Вялікі белахохлы какаду (Cacatua alba, сін. Plyctolophus alba) — птушка сямейства какаду.
Знешні выгляд
Даўжыня цела 45-50 см, крыла 25-31 см, хваста каля 20 см; вага да 600 г. апярэнне белае з бляскам. Падхвосце і падкрылкі — жоўтыя. Хахол вельмі прыгожы, бліскуча-белага колеру, у паднятым стане ўтварае карону. Калявокавае кальцо блакітна-шэрае. Адрознай прыкметай самцоў і саміц з'яўляецца афарбоўка радужкі. У саміц яна светлая — чырвона-карычневага колеру, а ў самцоў цёмна-карычневая. Лапы і дзюба чорна-шэрыя.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны на Малукскім архіпелагу і на астравах Цідор, Бацьян, Тэрынаце, Обі і Хальмахера.
Герцагства Берыйскае
Каралінгскія графы Беры і Буржа
У 887 годзе Кароль Францыі Эд адняў у Гільёма графства Бурж і перадаў яго свайму набліжанаму Гуга. Аднак у бітве ў ліпені 893 года Гільём забіў Гуга і вярнуў сабе свае ўладанні. Ў 929 годзе кароль Францыі Рауль I, жадаючы прыслабіць уладу Эбля, забраў у яго графства Беры.
Графы Буржа (962—1101)
У 1101 годзе Эд I Юрпен прадаў графства Бурж каралю Францыі Філіпу I за 60 000 крон, каб аплаціць расходы, звязаныя з яго ўдзелам у Першым крыжовым паходзе.
Герцагства Беры
У 1360 годзе кароль Іаан II Добры стварыў на тэрыторыі гістарычнай вобласці Беры герцагства-пэрства Берыйскае, якое вылучыў у якасці апанажа свайму трэцяму сыну Жану Берыйскаму і дзядзьку караля Карла VI Вар'ята, які памер у 1416 годзе. Пасля герцагства неаднаразова вылучалася ў апанаж малодшым прынцам і прынцэсам Францыі, а таксама было ўдовінай часткай некаторых каралеў. Некаторыя каралі Францыі да свайго ўступлення на прастол насілі тытул герцага Берыйскага.
Імбабура (правінцыя)
Імбабу́ра  (ісп.: Imbabura) — правінцыя Эквадора, размешчана на поўначы краіны ў эквадорскіх Андах, вядомая як правінцыя азёр і ўтрымлівае найбольш важныя азёры краіны Сан-Паўла, Куікоча і Яўаркоча. Сталіца правінцыі — горад Ібара, іншыя важныя гарады — Катачачы, Атавала і Атутанкі, клімат халаднаваты субтрапічны. Насельніцтва правінцыі — 344 044 жыхароў (INEC, 2001).
Allium gramineum
Allium gramineum — від травяністых раслін сямейства, распаўсюджаны ва ўсходняй Турцыі і Закаўказзі.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ва ўсходняй Турцыі і Закаўказзі.
Эмблема Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь
Эмблема Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь зацверджана Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 22 красавіка 2003 г. № 163.
Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2003/2004
Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2003/2004 — 12-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па гандболе.
Эмблема Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь
Апісанне
Эмблема ўяўляе сабой эмблему Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь залацістага колеру, размешчаную ў цэнтры фігурнага шчыта барочнага тыпу чырвонага колеру. Аблямоўка шчыта серабрыстага колеру. Фігурны шчыт размешчаны на фоне ордэнскай зоркі залацістага колеру.
Дэканат (каталіцтва)
Дэканат (decanatus) — у Каталіцкай царкве і англіканстве адміністрацыйная акруга ў складзе дыяцэзіі, аб'ядноўвае некалькі побач размешчаных парафій. У Рускай праваслаўнай царкве аналагам дэканату з'яўляецца дабрачынне. У 1983 у Кодэксе кананічнага права Рымска-каталіцкай царквы было прапанавана выкарыстоўваць замест тэрміну «дэканат» тэрмін «акруговы вікарыят»; аднак на практыцы назва «дэканат» працягвае выкарыстоўвацца і застаецца больш распаўсюджаным. Існаванне дэканатаў у дыяцэзіі не з'яўляецца абавязковым. Узначальваюць дэканаты дэканы (акруговыя вікарыі).
Фабрыс Лукіні
Фабрыс Лукіні (Fabrice Luchini, нар. года, Парыж) — французскі кінаакцёр. Вядомы па ролях у фільмах «Вяртанне Казановы», «Барні і яго маленькія непрыемнасці», «Шчырае прызнанне», «Мальер». Уладальнік прэміі «Сезар» за лепшую ролю другога плана ў фільме Клода Лелуша «Усё пра гэта» (1993).
NGC 826-2
NGC 826-2 (іншае абазначэнне — ZWG 504.19) — галактыка ў сузор’і Трыкутнік.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога і быў дададзены пазней.
Казімір Уладзіслававіч Рахатка
Казімір Уладзіслававіч Рахатка (нар., в. Няцеч Лідскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі палітык. Кандыдат эканамічных навук. Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.
Біяграфія
Скончыў Ленінградскі сельскагаспадарчы інстытут (інжынер-механік), Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (эканаміст-менеджар). Працоўную дзейнасць пачаў падсобным рабочым, размеркавальнікам работ вытворчага аддзела Лідскага аўтарамонтнага завода. Пасля службы ў радах Савецкай Арміі працаваў аўтаслесарам, майстрам цэха зборкі аўтамашын Лідскага аўтарамонтнага завода, інжынерам па тэхніцы бяспекі, галоўным інжынерам саўгаса «Тарнова», дырэктарам саўгаса «М. Мажэйкава», генеральным дырэктарам аграфірмы «Мажэйкава» Лідскага раёна Гродзенскай вобласці. Дырэктар Лідскага раённага сельскагаспадарчага ўнітарнага прадпрыемства «Мажэйкава».
Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь дванаццатага склікання і членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га і 3-га скліканняў.
Быў намеснікам дэлегата ад Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па ажыццяўленню кантактаў з Парламенцкай Асамблеяй Савета Еўропы. Быў членам Пастаяннай камісіі Парламенцкай Асамблеі Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы па сацыяльна-эканамічных і прававых пытаннях.
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
Ордэн Славы
Ордэн Славы — ваенны ордэн СССР, заснаваны Указам Прэзідыума ВС СССР ад 08.11.1943 «Аб зацвярджэнні ордэна Славы I, II і III ступеняў». Узнагароджваліся асобы радавога i сяржанцкага складу Чырвонай Арміі, а ў авіяцыі і асобы, якія мелі званне малодшага лейтэнанта. Уручаўся толькі за асабістыя заслугі, воінскія часці і злучэнні ім не ўзнагароджваліся (за адным адзіным выключэннем — узнагароджаны ордэнам быў 1-ы батальён 215 гвардзейскага полка ).
Ордэн Славы па сваім статуце і колеры стужкі амаль цалкам паўтараў адну з самых шанаваных у дарэвалюцыйнай Расіі узнагарод — Георгіеўскі крыж (сярод адрозненняў — розная колькасць ступеняў: 3 і 4 адпаведна).
Ордэн Славы меў тры ступені, з якіх ордэн найвышэйшай I ступені — залаты, а II і III — сярэбраныя (у ордэна ІІ ступені быў пазалочаны цэнтральны медальён). Гэтыя знакі адрознення маглі быць выдадзены за асабісты подзвіг на полі бою, выдаваліся ў парадку строгай паслядоўнасці — ад ніжэйшай ступені да вышэйшай.
Усяго за адзнаку ў гады Вялікай Айчыннай вайны было выдадзена каля мільёна знакаў ордэна Славы III ступені, больш за 46 тысяч — II ступені і 2562 — I ступені.
Поўныя кавалеры ордэна — лётчык штурмавога авіяцыйнага полка Іван Рыгоравіч Драчэнка, марскі пяхотнік Павел Хрыстафоравіч Дубінда і артылерысты Мікалай Іванавіч Кузняцоў, Андрэй Васільевіч Алёшын у гады вайны таксама ўдастоіліся і звання Героя Савецкага Саюза.
Усяго поўных кавалераў ордэна Славы, па больш позніх і ўдакладзеных даных, налічваецца 2562 чалавекі, сярод іх — чатыры жанчыны.
1344
1344 — высакосны год, пачаўся ў чацвер. 1344 год нашай эры, 344 год 2 тысячагоддзя, 44 год XIV стагоддзя, 4 год 5-га дзесяцігоддзя XIV стагоддзя, 5 год 1340-х гадоў.
NGC 252
NGC 252 (іншыя абазначэнні — UGC 491, MCG 4-3-4, ZWG 480.7, IRAS00453+2721, PGC 2819) — галактыка ў сузор’і Андрамеда.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
У 1998 годзе ў галактыцы выяўлена звышновая тыпу Ia, што атрымала абазначэнне 1998de. Успышка адбылася 19 ліпеня 1998.
Галактыка фармуе пару з пекулярнай спіральнай галактыкай NGC 260.
Дзіцячая парнаграфія
Дзіцячая парнаграфія — парнаграфічныя матэрыялы з удзелам непаўналетніх. У заканадаўстве большасці краін утрымваецца строгая забарона на стварэнне, распаўсюджанне і захоўванне падобных матэрыялаў. Дадатковым пратаколам да Канвенцыі пра правы дзіцяці ад 25 мая 2000, датычным гандлю дзецьмі, дзіцячай прастытуцыі і дзіцячай парнаграфіі, дзіцячая парнаграфія вызначаецца як «кожная выява якімі б там ні было сродкамі дзіцяці, якое здзяйсняе рэальныя ці змадэляваныя шчыра плоцевыя дзеянні, ці кожная выява полавых органаў дзіцяці галоўным чынам у сексуальных мэтах» (ст. 2c).
Беларусь
Паводле артыкула 343/1 Крымінальнага кодэксу Рэспублікі Беларусь 1999 года, «выраб або захоўванне з мэтай распаўсюду або рэкламавання ці распаўсюд, рэкламаванне, трансляцыя або публічны паказ парнаграфічных матэрыялаў, друкаваных выданняў, кіна-, відэафільмаў або сцэн парнаграфічнага зместу, іншых прадметаў парнаграфічнага кшталту з выявай заведама непаўналетняга — караюцца папраўчымі працамі на тэрмін да 2 гадоў, або арыштам, ці абмежаваннем волі на тэрмін да 4 гадоў, або пазбаўленнем волі на той самы тэрмін». Пагатоў «тыя ж дзеянні, учыненыя асобай, якая раней учыніла злачынствы, прадугледжаныя гэтым артыкулам ... або групай асоб паводле папярэдняй змовы ці з выкарыстаннем глабальнай камп’ютарнай сеткі Інтэрнэт, іншай сеткі электрасувязі агульнага карыстання або вылучанай сеткі электрасувязі, а таксама выкарыстанне заведама непаўналетняга для вырабу парнаграфічных матэрыялаў, друкаваных выданняў, кіна-, відэафільмаў або сцэн парнаграфічнага зместу, іншых прадметаў парнаграфічнага кшталту з яго выявай — караюцца пазбаўленнем волі на тэрмін ад 3 да 8 гадоў». Тыя ж «дзеянні..., учыненыя арганізаванай групай, а таксама выкарыстанне заведама малалетняга для вырабу парнаграфічных матэрыялаў, друкаваных выданняў, кіна-, відэафільмаў або сцэн парнаграфічнага зместу, іншых прадметаў парнаграфічнага характару з яго выявай — караюцца пазбаўленнем волі на тэрмін ад 5 да 13 гадоў».
Аляксандр Сяргеевіч Нявераў
Аляксандр Сяргеевіч Нявераў (нар., пас. Болшава, Мыцішчанскі раён, Маскоўская вобласць, Расія) — спецыяліст у галіне машынабудаўнічага матэрыялазнаўства. Доктар тэхнічных навук (1994), прафесар (1997)
Біяграфія
Скончыў Архангельскі лесатэхнічны інстытут імя В. У. Куйбышава (спецыяльнасць "Хімічная тэхналогія драўніны", 1968), Інстытут механікі металапалімерных сістэм АН БССР (аспірантура, 1978).
Працаваў у Інстытуце механікі металапалімерных сістэм АН БССР (1971–1983, загадчык сектара СКБ), Гомельскім політэхнічным інстытуце (1983–1988, дацэнт), Гомельскім кааператыўным інстытуце (1988–1994, загадчык кафедры "Хімія і фізіка"), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 1994, будаўнічы факультэт, кафедра "Фізіка і хімія", загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: фізічная хімія; кампазіцыйныя матэрыялы на аснове палімераў і нізкамалекулярных вадкасцей; ахова матэрыялаў ад карозіі.
Узнагароды
Бронзовы медаль ВДНГ СССР (1978), нагрудны знак "Выдатнік адукацыі" (2013).
Карчы (правінцыя)
Карчы (ісп.: Carchi) — правінцыя Эквадора з насельніцтвам 162 тысячы жыхароў і плошчай 3.699 км². Адміністрацыйны цэнтр — горад Тулькан.
Нямецкая ядзерная праграма
Нямецкая ядзерная праграма — спроба Германіі распрацаваць і вырабляць ядзерную зброю падчас Другой сусветнай вайны. Гэтая праграма пачалася ў красавіку 1939-га, усяго за некалькі месяцаў пасля адкрыцця дзялення ядра ў студзені 1939 года, але скончылася некалькі месяцаў пазней з-за нямецкага ўварвання ў Польшчу, паколькі многія вядомыя фізікі былі забраныя ў вермахт. Другая спроба пачалася пад адміністрацыйнай эгідай вермахта ў дзень пачатку Другой сусветнай вайну (1 верасня 1939 г.). Праграма ў канчатковым выніку пашырылася на тры асноўныя намаганні: Uranmaschine (ядзерны рэактар), вытворчасці цяжкай вады і ўрану і дзяленне ізатопаў ўрану. У рэшце рэшт было ацэнена, што дзяленне ядра не ўнясе значны ўклад у заканчэнне вайны, а ў студзені 1942 года, Heereswaffenamt аднесла праграму да даследчага савета рэйху, працягваючы фінансаваць праграму. У гэты час праграма была падзелена паміж дзевяці асноўных інстытутаў, у якіх галоўныя інжынеры дамінавалі на даследаванні і вызначэнні сваіх мэтаў. У той час, лік навукоўцаў, якія працавалі над прыкладным ядзерным дзяленням, стаў змяншацца, пры гэтым многія пачалі прымяняць свае таленты ў больш надзённых патрэбаў ваеннага часу.
Самыя ўплывовыя людзі ў Uranverein былі Курт Дзібнер, Абрахам Эзаў, Вальтэр Гёрл, і Эрых Шуман; Шуман быў адным з самых магутных і ўплывовых фізікаў у Германіі. Дзібнер на працягу ўсяго тэрміну рэалізацыі праекта атамнай энергетыкі шмат кантраляваў даследаванні дзялення ядраў і зрабіў больш, чым Вальтэр Ботэ, Клаўс Клузіус, Ота Ган, Павел Хартэк або Вернер Гейзенберг. Абрахам Эзаў быў прызначаны паўнамоцным прадстаўніком Германа Герынга для ядзерна-фізічных даследаванняў у снежні 1942; Вальтэр Гёрл стаў яго пераемнікам у снежні 1943 года.
Палітызацыя нямецкай навуковай супольнасці ў рамках нацыянал-сацыялістычнага рэжыму загнала многіх фізікаў, інжынераў і матэматыкаў з Германіі яшчэ ў 1933 годзе. Тыя яўрэі, якія не пакінулі краіну, былі хутка выдалены з нямецкіх устаноў, адбывалася далейшае змяншэнне шэрагу акадэмій. Палітызацыя універсітэтаў, разам з патрабаваннямі для працоўнай сілы з боку ўзброеных сіл Германіі (многія навукоўцы і тэхнічны персанал былі мабілізаваны, нягледзячы на наяўнасць карысных навыкаў), у канчатковым выніку ліквідавала ўсё, акрамя пакалення фізікаў.
У канцы вайны, саюзныя дзяржавы спаборнічалі за права атрымаць тыя часткі праекту, якія можна было ўратаваць (персанал, матэрыяльныя компаненты), як гэта было з праграмай Фау-2.
Перадгісторыя
У снежнi 1938 года нямецкія фізікі Ота Ган і Фрыц Штрасман ўпершыню ў свеце ажыццявілі штучнае расшчапленне ядра атама ўрану і накіравалі рукапіс у навуковым часопісе Naturwissenschaften («Прыродазнаўства») пра гэта; адначасова, яны звярнуліся з гэтымі вынікам да Лізэ Майтнер, якая збегла ў ліпені ў Нідэрланды, а затым у Швецыю. Майтнер і яе пляменнік Ота Роберт Фрыш правільна інтэрпрэтавалі гэтыя вынікі як дзяленне ядра. Фрыш пацвердзіў гэта эксперыментальна 13 студзеня 1939 года.
24 красавіка 1939 у вышэйшыя ваенныя інстанцыі Нямеччыны паступіў ліст за подпісам прафесара Гамбургскага універсітэта Паўля Хартака і яго супрацоўніка доктара В. Грота, у якім паказвалася на прынцыповую магчымасць стварэння новага віду высокаэфектыўнага выбуховага рэчыва. У ім гаварылася, што "тая краіна, якая першай здолее практычна авалодаць дасягненнямі ядзернай фізікі, набудзе абсалютную перавагу над іншымі". 29 красавіка 1939 г. імперскае міністэрства навукі, выхавання і народнай адукацыі па даручэнні кіраўніка спецыяльнага аддзела фізікі імперскага даследчага савета — дзяржаўнага саветніка прафесара Абрахама Эзау правяло абмеркаванне пытання «аб ядзернай рэакцыі, якая самастойна распаўсюджваецца» на якое, сярод іншых, быў запрошаны прафесар Э. Шуман, кіраўнік даследчага аддзела Упраўлення ўзбраенняў сухапутных сіл III Рэйха.
Ліст Хартака і Грота было перададзена фізіку Курту Дзібнеру з навуковага аддзела Упраўлення ўзбраенняў. Па настойлівым просьбам Дзібнера Упраўленне ўзбраенняў, не чакаючы прыняцця афіцыйнага рашэння вышэйшых ваенных уладаў, вызваліла Дзібнера ад выканання ўсіх пабочных работ і даручыла яму займацца толькі пытаннямі ядзернай фізікі, стварыўшы для гэтага спецыяльнае аддзяленне. У чэрвені 1939 Дзібнер арганізаваў збудаванне першай у Германіі рэактарнай зборкі на палігоне Кумерсдорф пад Берлінам.
У 1939 рабочая група прафесара А. Эзау па праблеме ядзернай энергіі пры рэйхсміністэрстве адукацыі ініцыявала прыняцце закона аб забароне вывазу ўрану з Германіі. У бельгійскай фірмы Union Miniere ў Бельгійскім Конга было тэрмінова закуплена вялікая колькасць уранавай руды.
Пачатак практычных работ па стварэнні ядзернай зброі
26 верасня 1939 Упраўленне вайсковых ўзбраенняў для разгляду пытання пра спосабы стварэння ядзернай зброі сабрала спецыялістаў у галіне ядзернай фізікі, на якое былі запрошаны Паўль Хартак, Ганс Вільгельм Гейгер, Вальтэр Ботэ, Курт Дзібнер, а таксама Карл-Фрыдрых фон Вайцзэккер і Вернер Гейзенберг. На ім было прынята рашэнне засакрэціць усе працы, якія маюць прамое або ўскоснае стаўленне да уранавай праблемы. Ажыццяўленне праграмы, якая атрымала назву «Уранавы праект» — (Uranprojekt Kernwaffenprojekt) Удзельнікі нарады лічылі магчымым стварэнне ядзернай зброі за 9-12 месяцаў.
Усяго ў Германіі было 22 навуковыя арганізацыі, наўпрост звязаныя з атамным праектам, у ліку якіх ключавыя функцыі выконвалі:
Распрацоўкамі ведаў імперскі міністр ўзбраенняў Альберт Шпеер, адміністрацыйным кіраўніком групы Гейзенберга, Ота Гана, Вайцзэккера і інш, стаў фізік Эрых Шуман.
Канцэрн "ИГ Фарбеніндустры» пачаў выраб шасціфторыстага ўрану, прыдатнага для атрымання ўрану-235, а таксама збудаванне паўпрамысловай ўстаноўкі па падзелу ізатопаў. Яна ўяўляла сабой дзве канцэнтрычныя трубы, адна з якіх (унутраная) награвалася, а другая (вонкавая) астуджалася. Паміж імі павінен быў падавацца газападобны шасціфторысты уран і пры гэтым больш лёгкія ізатопы (уран-235) павінны былі б падымацца ўверх хутчэй, а больш цяжкія (уран-238) павольней, што дазволіла б аддзяляць іх адзін ад аднаго (метад Клузіуса — Дзікеля).
Тады ж Вернер Гейзенберг пачаў тэарэтычныя працы па канструяванню ядзернага рэактара. У сваёй справаздачы "Магчымасць тэхнічнага атрымання энергіі пры расшчапленні ўрану", завершаным ў снежні 1939 г., Гейзенберг прыйшоў да наступнай высновы: «У цэлым можна лічыць, што пры сумесі ўран - цяжкая вада ў шары радыусам каля 60 см, акружаным вадой (каля 1000 кг цяжкай вады і 1200 кг ўрану), пачнецца спантаннае вылучэнне энергіі». Адначасова Гейзенберг разлічыў параметры іншага рэактара, у якім уран і цяжкая вада не змешваліся, а размяшчаліся слаямі. На яго думку, «працэс расшчаплення падтрымліваўся б доўгі час», калі б ўстаноўка складалася з слаёў ўрану таўшчынёй 4 см і плошчай каля 1 м2, якія перамяжоўваліся слаямі цяжкай вады таўшчынёй каля 5 см, прычым пасля трохразовага паўтору слаёў ўрану і цяжкай вады неабходны пласт чыстага вугляроду (10-20 см), а ўвесь рэактар ​​звонку таксама павінен быць акружаны слоем чыстага вугляроду.
На падставе гэтых разлікаў фірма «Ауэрге» атрымала заказ на выраб невялікіх колькасцяў ўрану, а нарвежская фірма Norsk Hydro павінна была паставіць цяжкую ваду. У двары Фізічнага інстытута ў Берліне для пацверджання разлікаў Гейзенберга пачалося збудаванне рэактарнай зборкі.
5 студзеня 1940 доктарам Целыпавым ад імя Таварыства кайзера Вільгельма і 17 студзеня 1940 года генералам Бекерам ад Упраўлення ўзбраенняў быў падпісаны дагавор аб перадачы Фізічнага інстытута ў вядзенне арміі на час вайны.
Першай няўдачай германскага ядзернага праекта стала тое, што ўстаноўка для падзелу ізатопаў па метадзе Клузіуса - Дзікеля, змантаваная ў Леверкузене, апынулася непрацуючай, і ў пачатку 1941 навукоўцы вымушаныя былі прызнаць, што падзел ізатопаў ўрану гэтым метадам немагчымы. У выніку нямецкія навукоўцы выдаткавалі на бясплодныя эксперыменты каля года.