cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Полацкае княства
Княжанне Брачыслава (1003—1044 гады)
Але пасля смерці Уладзіміра Кіеўскага (1015) дзяржава была дэстабілізавана: сыны вялікага князя змагаліся за ўладу. Гэты стварыла ўмовы для вырашэння Полацкам уласных пытанняў. Асноўным прадметам спрэчак былі так званыя «волакі» — сухапутныя шляхі паміж рэкамі Заходняя Дзвіна і Днепр на шляху «З вараг у грэкі». У 1021 годзе Брачыслаў захоплівае Ноўгарад, але, вяртаючыся са здабычай, быў разбіты дружынай кіеўскага князя Яраслава Мудрага (які, дарэчы, быў другім сынам Рагнеды і Уладзіміра, дзядзькам Брачыслава). Але, паводле мірнага дагавора, Брачыслаў атрымаў гарады Віцебск і Усвяты, якія кантралявалі волакі паміж Дняпром і Заходняй Дзвіной. Яраслаў меў нетрывалае становішча ў Кіеве, таму, магчыма, вырашыў пайсці на саступкі полацкаму князю. Полацкае княства фактычна замацоўвае сваю эканамічную незалежнасць.
Гэтыя падзеі згадваюцца ў скандынаўскай «Сазе аб Эдмундзе», якая сцвярджае, нібыта пасля дагавора полацкі князь Брачыслаў 3 гады княжыў у Кіеве. Адны даследчыкі лакалізуюць гэты магчымы перыяд у 1019—1021 гг. , іншыя адносяць яго да 1024—1026 гг. Л. Аляксееў наогул выключае магчымасць кароткатэрміновага княжання Брачыслава ў Кіеве. Але гэта пытанне дасюль застаецца нявырашаным.
Княжанне Усяслава Брачыславіча (1044—1101 гады)
У 1044 годзе полацкім князям стаў Усяслаў Брачыславіч. Пры ім Полацкае княства дасягнула свайго росквіту. Полацк ператварыўся ў адносна вялікі горад з плошчай каля 20 га і насельніцтвам да 15 тыс. чалавек. У XI ст. Полацк спаборнічаў з Кіевам і Ноўгарадам за тэрыторыі, да паловы стагоддзя адносна мірна (гл. Бітва на Судоме), пазней ва ўзброеным процістаянні (паходы кіеўскіх князёў на Полацк у 1067, 1071, 1077, 1084 гадах). У гэты час Полацк стаў асноўным супернікам Кіева, а ў 1066 годзе Усяслаў нават захапіў Ноўгарад.
У 1067 годзе пад Менскам адбылася Нямігская бітва, у якой супраць Усяслава выступілі амаль усе князі Русі. Усяслаў быў пераможаны, і на Дняпры, недалёка ад зліцця з ім ракі Аршыцы (Ръши), быў узяты падманам у палон і адвезены ў Кіеў. У Полацку на сталец быў пасаджаны сын Ізяслава Мсціслаў, які неўзабаве памёр, і тады Ізяслаў пасадзіў у Полацк іншага свайго сына — Святаполка. 15 верасня 1068 года ў Кіеве гараджане паднялі мяцеж супраць свайго князя Ізяслава. Гараджане вызвалілі Усяслава з турмы (поруба) і запрасілі яго на кіеўскае княжанне. Усяслаў стаў вялікім князям кіеўскім — de jure гаспадаром усёй Русі. Але ў 1069 годзе Ізяслаў з войскам польскага князя Баляслава рушыў на Кіеў. Кіеўляне сабралі войска, але Усяслаў уцёк у Полацк. Хутка ён быў выгнаны з Полацка і знаходзіўся ў невядомым месцы, магчыма ў Водзі, бо на чале водскага войска ён хадзіў на Ноўгарад, але быў разбіты ў бітве на р. Гзені найгародцамі на чале з Глебам Святаславічам. Пасля гэтага Усяслаў на два гады знік з гістарычнай сцэны. Але ў 1071 годзе ён нечакана з’явіўся ля Полацка і выгнаў адтуль Святаполка і зноў пачаў княжыць у Полацкім княстве. Пасля гэтага хадзіў супраць Яраполка, але той каля Галацічаска разбіў полацкае войска. У 1078 годзе Усяслаў напаў на Смаленск і спаліў яго. Уладзімір Манамах, каб адпомсціць Усяславу, разрабаваў Лукомль, Лагойск і Друцк. У 1084/85 годзе Уладзімір Манамах разам з качэўнікамі-полаўцамі захапіў Менск і забраў усё насельніцтва горада ў палон. Усяслаў Чарадзей памёр у 1101 годзе. У летапісах гэтай з’яве прысвечаны асобныя радкі: «…преставился Всеслав, полоцкий князь, месяца априля въ 14 день, в 9 часъ дне, в среду». Гэта сведчыць аб тым, якое значэнне надавалі Усяславу сучаснікі.
Палітычная раздробленасць і высылка полацкіх князёў у Візантыю (1101—1128 гады)
Яшчэ пры жыцці Усяслаў Чарадзей падзяліў Полацкае княства паміж сваімі сынамі (іх было 6). Пасля яго смерці пачалася хуткая дэцэнтралізацыя дзяржавы. Крыху пазней ужо дзеці Усяслава дзялілі свае надзелы паміж сваімі нашчадкамі. Такім чынам Полацкая дзяржава перастала быць моцнай пагрозай для Кіева. У 1127 годзе палачане выгналі з Полацка князя Давыда Усяславіча і пасадзілі на княжанне Рагвалода-Васіля Барысавіча. Пачалася міжусобная барацьба. У яе ўмяшаўся князь кіеўскі Мсціслаў Уладзіміравіч. Пад яго кіраўніцтвам кааліцыя рускіх князёў спустошыла Полацкую дзяржаву. Мсціслаў Уладзіміравіч зацвердзіў Рагвалода Барысавіча ў якасці князя. Але з-за адсутнасці мясцовай падтрымкі ўжо ў 1128 годзе князем зноў стаў Давыд Усяславіч. Тады Мсціслаў Уладзіміравіч зноў здейсніў новы паход на Полацкую землю ў 1129 годзе, у час якога узяў у палон Давыда, Святаслава і Расціслава, і ўсіх іх родных, а Полацкае княства анексаваў: сюды быў пераведзены на княжанне Ізяслаў Мсціславіч.
Гістарыяграфія, ацэнкі даследчыкаў
Афіцыйная савецкая гістарыяграфія адмаўляла існаванне дзяржаўнасці Беларусі ў эпоху сярэднявечча, звязвала яе набыццё толькі з Кастрычніцкай рэвалюцыі і ўстанаўленнем дыктатуры бальшавікоў. Таму не ўзнікала нават пытання пра існаванне феадальных беларускіх дзяржаў. Частка дарэвалюцыйных расійскіх гісторыкаў лічыла, што Кіеўская Русь адзінай дзяржавай не была, бо ва ўсходніх славян былі самастойныя дзяржавы-княствы — землі. Мітрафан Доўнар-Запольскі ўпершыню разглядаў спрэчкі паміж Полацкам і Кіевам не як міжусобныя канфлікты, а як барацьбу за незалежнасць. Першым сярод беларускіх гісторыкаў Полацкае княства назваў даўнім і моцным Вацлаў Ластоўскі.
Сонечнае зацьменне 23 лістапада 2003 года
Сонечнае зацьменне 23 лістапада 2003 года — поўнае сонечнае зацьменне 152 сараса.
Зацьменне мела велічыню 1,0379 і дасягнула свайго максімуму ў 22:50:22 UTC у пункце з каардынатамі 73° пд. ш. 88° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 1 хв. 57 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 495 км.
Зацьменне 23 лістапада 2003 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 2003 годзе і 6-ым у XXI стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 31 мая 2003 года, наступнае — 19 красавіка 2004 года.
Васіль Іванавіч Цямчук
Васіль Іванавіч Цямчук (1920, хутар Хаткі, Новабыхаўская воласць, Магілёўская губерня (цяпер увайшоў у склад вёскі Дзедава,, Магілёўская вобласць —1943, Мыроніўскі раён, Кіеўская вобласць) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, гарматны нумар разліку 981-га зенітна-артылерыйскага палка (9-я зенітна-артылерыйская дывізія, 40-я армія, 1-ы Украінскі фронт), яфрэйтар. Герой Савецкага Саюза (1943).
Біяграфія
Нарадзіўся ў 1920 годзе ў вёсцы Дзедаў (па іншых дадзеных у хутары Хаткі) цяпер Быхаўскага раёна Магілёўскай вобласці (Беларусь) у сям’і селяніна. Беларус.
Прызваны ў армію ў 1941 годзе, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. На Варонежскім фронце ваяваў у складзе 981-га зенітнага артылерыйскага палка, удзельнічаў у разгроме немцаў пад Курскам і Белгарадам. У ходзе баёў гарматны разлік, у складзе якога быў Цямчук, збіў два нямецкіх самалёта.
У далейшым, вызваляючы Украіну ад немцаў, 40-я армія пасля баёў за вызваленне гарадоў Пірацін, Ягоцін, Пераяслаў ўвечары 23 верасня 1943 года выйшла да Дняпра. Ужо да раніцы 24 верасня байцы 161-й і 337-й стралковых дывізій, з ходу переправившиеся праз Дняпро, занялі населеныя пункты Лукавіца і Вялікі Букрын (Міронаўскі раён Кіеўскай вобласці, Украіна), прасунуўшыся на 3-4 километра ад месца фарсіравання. Яны стварылі так званы Букрынскі плацдарм, на які было вырашана пераправіць зенітную артылерыю для абароны войскаў ад нападаў варожай авіяцыі.
У ноч на 29 верасня на пароме, які буксіраваўся катэрам, пад агнём праціўніка, 4-я батарэя 981 зенітна-артылерыйскага палка пераправілася на правы бераг Дняпра. Баі на плацдарме прынялі жорсткі характар, некаторыя населеныя пункты па некалькі разоў пераходзілі з рук у рукі. Часткі 40-й арміі самааддана стрымлівалі націск праціўніка. На правы бераг перапраўляліся ўсё новыя падраздзяленні, у тым ліку артылерыя і танкі. Раніцай 12 кастрычніка пачалося рашучае наступленне з мэтай пашырэння захопленага плацдарма. 21 кастрычніка батарэя перадыслакавалася бліжэй да пярэдняга краю і абсталявала агнявыя пазіцыі на ўскраіне вёскі Ходараў (Міронаўскі раён Кіеўскай вобласці).
На досвітку 22 кастрычніка на ўсю глыбіню нашых баявых парадкаў абрынуўся агонь варожай артылерыі і мінамётаў. У паветры з’явіўся нямецкі самалёт-карэктоўшчык, а неўзабаве над пазіцыямі нашых войскаў з’явілася 27 пікіруючых бамбардзіроўшчыкаў Ю-87. Зенітчыкі, знаходзячыся пад бесперапынным артабстрэлам, неадкладна адкрылі загараджальны агонь па самалётах. Аднак, прарваўшыся праз агнявую заслону, нямецкія самалёты групамі накіраваліся на пазіцыі наземнай артылерыі, танкавых частак і на пазіцыі зенітчыкаў. Частка нямецкіх самалётаў, скінуўшы бомбы, пакінула поле бою. Аднак два «юнкерсы» раптам спікіравалі на артылерыйскую батарэю. Адна са скінутых імі бомбаў трапіла прама ў гарматны акоп гарматы разліку малодшага сяржанта А. В. Асманова. Усе зенітчыкі, некаторыя з якіх былі параненыя або кантужаны, але да апошняга моманту стаялі на сваіх месцах і вялі бесперапынны агонь па самалётам, былі забітыя.
Пахаваны Васіль Цямчук ў брацкай магіле ў вёсцы Ходараў Міронаўскага раёна Кіеўскай вобласці (Украіна).
Зборная Узбекістана па футболе
Зборная Узбекістана па футболе (Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi) — нацыянальная футбольная зборная, якая прадстаўляе Узбекістан на міжнародных турнірах і матчах па футболе. Кіруючая арганізацыя — Федэрацыя футбола Узбекістана. З 1994 года з’яўляецца членам АФК і ФІФА, таксама член ФАЦА. З’яўляецца адной з наймацнейшых зборных Азіі і краін постсавецкай прасторы. Станам на кастрычнік 2017 года, у рэйтынгу ФІФА зборная Узбекістана займае 76-е месца сярод 211 зборных краін членаў ФІФА, і гэты паказчык з’яўляецца восьмым сярод членаў АФК.
Гісторыя
Годам нараджэння футбола ва Узбекістане лічыцца 1912 год, бо менавіта тады былі створаны футбольныя каманды ў Какандзе і Фергане, трохі пазней у Андыжане, Ташкенце, Самаркандзе і Бухары, паміж якімі пачалі праводзіцца міжгароднія матчы. Першы чэмпіянат Ферганскай даліны быў праведзены ў 1914 годзе, чэмпіянат Узбекскай ССР пачаў разыгрывацца з 1926 года, а розыгрыш Кубка Узбекскай ССР пачаў праводзіцца з 1939 года.
Пасля набыцця незалежнасці Узбекістанам, была арганізавана зборная Узбекістана новага склікання. Свае першыя матчы зборная правяла ў 1992 годзе. Першай гульнёй зборнай Узбекістана стаў матч супраць зборнай Таджыкістана, у рамках Кубка Цэнтральнай Азіі 1992 ініцыяваны ФІФА. Гэтыя матчы афіцыйна зарэгістраваныя ФІФА на аснове таго, што зборнай Узбекістана было дазволена з 1992 года ўдзельнічаць у турнірах, якія праводзяцца пад эгідай ФІФА. На розыгрышы гэтага турніру ў фармаце лігі, зборная Узбекістана стала другой пасля зборнай Казахстана. У першы год існавання зборная Узбекістана праводзіла матчы толькі са зборнымі Таджыкістана, Туркменістана, Казахстана і Кыргызстана. У 1993 годзе зборная не правяла ніводнага матчу.
У 1994 годзе Федэрацыя футбола Узбекістана была афіцыйна прынята ў АФК і ФІФА. У тым жа годзе Узбекістан атрымаў перамогу ў міжнародным турніры Кубак Незалежнасці Узбекістана, а ў канцы года зборная, выйграўшы ў фінале зборную Кітая з лікам 4:2, стала пераможцам футбольнага турніру Азіяцкіх Гульняў 1994 года, якія прайшлі ў японскім горадзе Хірасіма.
Увосень 1995 года зборная Узбекістана як пераможца Азіяцкіх Гульняў 1994 года і зборная Нігерыі як пераможца Кубка Афрыканскіх Нацый 1994 года атрымалі права ўдзельнічаць у Афра-Азіяцкім Кубку Нацый. Турнір з двух матчаў праходзіў у Ташкенце і Лагасе. У абодвух матчах зборная Нігерыі выйграла зборную Узбекістана з лікам 2:3 і 1:0 адпаведна і стала пераможцам, а зборная Узбекістана уладальнікам сярэбраных медалёў турніру.
Авёс пасяўны
Авёс пасяўны (Avena sativa) — від аднагадовых травяністых раслін сямейства злакаў. Каштоўная кармавая і харчовая культура.
Назвы
Авёс пасяўны, гавёс , шавіль.
Апісанне
Вышыня расліны 70 — 110 см. Вегетацыйны перыяд 85 — 115 сутак. Самаапыляльнік. Вільгацелюбівая, непатрабавальная да цяпла расліна: усходы пераносяць кароткатэрміновыя замаразкі да −7С — −8С. Цвіце ў ліпені.
Уласцівасці
Зерне мае бялку 9 %-15,7 %, крухмалу 21 %-25 %, абалоніны 7 %-24 %, тлушчу 2 %-11 %, вітаміны і мінеральныя солі.
Вырошчванне ў культуры
Расліна добра расце на аэраваных дзярнова-падзолістых супяшчаных і лёгкасугліністых глебах. У севазваротах сеецца пасля ўгноенных азімых збожжавых, лёну, зернебабовых і прапашных культураў.
На значных плошчах высяваецца на корм у сумесі з лубімам, вікай, гарохам і іншымі культурамі.
Раянаваныя сарты:
Асноўныя шкоднікі аўса пасяўнога:
Гісторыя
Дзікія формы аўса ўжываліся ў ежу ўжо ў эпоху палеаліту. Так, рэшткі аўсянага крухмалу былі выяўлены на пячорным каменным таўкачы з Італіі, якім карысталіся каля 33000 гадоў таму. Генетычныя даследаванні паказалі, што продкавай формай аўса пасяўнога з’яўлялася Avena sterilis з Блізкага Усходу. М. І. Вавілаў высунуў гіпотэзу, згодна якой авёс першасна рос на палетках як пустазелле і толькі пазней стаў самастойнай сельскагаспадарчай культурай. Сапраўды, адна з найбольш старажытных знаходак аўсяных зярнят на месцы раскопак неалітычнага земляробчага паселішча (11300 гадоў таму) каля Іерыхона сведчыць пра тое, што яны адносіліся да дзікай формы. Пераход ад пустазелля да культурнай расліны адбыўся каля 6000 гадоў таму.
Ва Усходняй Еўропе авёс пасяўны вырошчвалі ўжо носьбіты культуры лінейна-стужкавай керамікі. У прыватнасці, ён быў выяўлены падчас раскопак ранняга земляробчага паселішча каля вёскі Альшаніца на поўдні Польшчы. На тэрыторыі Беларусі вядомы знаходкі аўса з X ст. У высокім сярэднявеччы ён з'яўляўся адной з найбольш распаўсюджаных збожжавых культур. Так, пры раскопках Браслава ў пластах XI — XII стст. аўсяныя зярняты склалі 13,3% ад знойдзенага збожжа. У Гродна таго ж перыяду — 35%.
Перапрацоўка
Зерне перапрацоўваюць на крупы, муку, талакно. Аўсяную салому, зялёную масу, сена, сілас скормліваюць жывёле.
Пажыўнасць 1 кг зерня аўса прынята за кармавую адзінку.
Жаба травяная
Жаба травяная (Rana temporaria) — земнаводнае сямейства сапраўдных жаб.
Апісанне
Даўжыня цела 5-8 см, іншы раз да 9 см, маса 10-45 г. Морда круглаватая, тупая. Афарбоўка спіны вельмі зменлівая: светла-аліўкавая, светла-бурая або амаль чорная. Брушка заўсёды плямістае, з характэрным мармуровым малюнкам на жаўтаватым фоне. Характэрны полімарфізм малюнка спіны. Адрозніваецца светлай паласой уздоўж сярэдзіны спіны. Лічынка-апалонік мае цёмна-карычневую або амаль чорную афарбоўку.
Распаўсюджанне
Арэал травяной жабы ахоплівае амаль усю Еўропу (ад Пірэнеяў да Урала, акрамя паўднёвых раёнаў Апенін, Балкан, Крыма, Каўказа); на поўначы ён даходзіць да ўзбярэжжа Баранцава і Белага мораў, а таксама Палярнага Урала, на поўдні — да сярэдняга цячэння Днястра, Дняпра, Дона і Волгі. Даволі шырокі арэал гэтага віду тлумачыцца яго значнай экалагічнай пластычнасцю, аднак травяная жаба пазбягае адкрытых стэпавых прастораў.
Экалогія
Травяная жаба аддае перавагу вільготным лясам і менш — адкрытым прасторам. Найбольшай актыўнасцю травяная жаба вызначаецца ў вячэрні час, хоць дастаткова актыўная і днём. Многае тут залежыць ад вільготнасці і тэмпературы прыземнага слоя паветра: травяныя жабы асабліва любяць «пагуляць» днём пасля цёплага дажджу, калі выпаўзае шмат дажджавых чарвякоў. Пры пахаладанні жабы хаваюцца ва ўкрыцці і сядзяць, высунуўшы галаву. Плошча індывідуальнага або паляўнічага ўчастка травяной жабы ад 450 да 5000 м². У пошуках корму і больш вільготных месцаў многія асобіны іншы раз мігрыруюць на значныя адлегласці.
Травяная жаба належыць да тых земнаводных, якія зімуюць у вадзе. Травяныя жабы першымі з'яўляюцца вясной, перыяд зімоўкі залежыць ад умоў надвор'я і можа рэзка вагацца па гадах.
Праз 2-4 дні пасля выхаду з зімовак пачынаецца спароўванне, прычым не толькі ў вадаёмах размнажэння, але і па дарозе да іх (нават на сушы). Звычайна жаба часцей выбірае для размнажэння зарослыя вадаёмы глыбінёй 10-20 см.
Нераст пачынаецца пры тэмпературы вады ў дзённы час не ніжэй як 9-10 °C. Для травяной жабы характэрны скучаны нераст. Звычайна ў кожным асобным вадаёме ікра адкладваецца ўсімі самкамі ў адно месца.
Бялёў (горад)
Бялёў (Белёв) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Бялёўскага раёна Тульскай вобласці. Насельніцтва — 13 362 чал. (2017). Размешчаны на левым беразе Акі, за 114 км на паўднёвы захад ад Тулы, на скрыжаванні аўтадарог Р92 і Р139.
Сяргей Антонавіч Чыжык
Сяргей Антонавіч Чыжык (нар., вёска Асмолава, Нясвіжскі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне фізікі і механікі паверхняў на мікра- і нанаўзроўні, нанадыягностыкі. Доктар тэхнічных навук (1998), прафесар (2007), акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2014, нанатэхналогіі; чл.-кар. з 2009).
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1980). З 1980 г. у Інстытуце механікі металапалімерных сістэм імя У. А. Белага НАН Беларусі, з 1999 г. загадчык лабараторыі, з 2002 — загадчык аддзела. З 2002 — загадчык лабараторыі, з 2005 — загадчык аддзялення, з 2007 — намеснік дырэктара Інстытута цепла-і масабмену імя А. В. Лыкава НАН Беларусі. З 2008 намеснік галоўнага вучонага сакратара, у 2009—2012 гг. галоўны вучоны сакратар Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З лютага 2012 года намеснік Старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, з 2014 Першы намеснік Старшыні Прэзідыума НАН Беларусі. Адначасова загадчык лабараторыі Інстытута цепла-і масаабмену імя. А. В. Лыкава НАН Беларусі. Член рэдкалегіі часопісаў «Даклады НАН Беларусі», «Механіка машын, механізмаў і матэрыялаў», «Інжынер-механік».
Навуковая дзейнасць
Навуковыя даследаванні ў галіне трыбамеханікі прэцызійнага кантакту, фізікі і механікі паверхняў на мікра-і нанаўзроўні, нанаструктурнага матэрыялазнаўства, нанадыягностыкі матэрыялаў метадам атамна-сілавой мікраскапіі. Ім атрыманы асноватворныя заканамернасці фарміравання і функцыянавання прэцызійнага фрыкцыйнага кантакту, распрацаваны статыстычныя мадэлі кантакту шматузроўневых шурпатых паверхняў ва ўмовах эфектыўнага дзеяння паверхневых сіл, якія былі выкарыстаныя пры праектаванні рабочых паверхняў у сістэмах магнітнага запісу, мікрапінцэтах і мікра-электрамеханічных сістэмах. Пад яго кіраўніцтвам і пры непасрэдным удзеле распрацаваны метады, створаны тэарэтычныя мадэлі і ўнікальнае абсталяванне для комплекснага аналізу паверхняў на нанаўзроўні. Распрацаваны новыя працэдуры ў атамна-сілавой мікраскапіі: латэральна-сілавая спектраскапія, асцыліруючая трыбаметрыя, нанавалачэнне і нанасвідраванне. Распрацаваны тэхналогіі мембранна-капілярнага транспарту, для стварэння зондаў-нанаманіпулятараў на базе вугляродных нанатрубак, кантраляванага фарміравання на вастрыі зонда адзінкавых нанааб’ектаў (часціцы, дроту, ніткі з нанатрубак), з наступнай ацэнкай іх фізіка-механічных уласцівасцяў. Развіваюцца новыя напрамкі — нанатамаграфія прыпаверхневага пласту і клеткавая нанамеханіка. Пад яго кіраўніцтвам і пры непасрэдным удзеле выканана распрацоўка і ўпершыню з 1994 г. наладжана вытворчасць айчынных атамна-сілавых мікраскопаў серый «Нанотоп» і «Нанотестер», якія выкарыстоўваюцца ў дзесятках навуковых і завадскіх лабараторый Рэспублікі Беларусь, а таксама пастаўляюцца за мяжу.
Аўтар больш за 280 навуковых прац, у т. ч. 2 манаграфіі і 7 патэнтаў.
Погляды
Паставіў свой подпіс пад лістом НАН Беларусі, у якім гаворыцца, што «У сваёй дзейнасці Тадэвуш Касцюшка адстойваў інтарэсы Польшчы і ЗША, а не Беларусі. Таму называць яго нацыянальным героем Беларусі абсалютна неправамерна. Ён з’яўляецца нацыянальным героем Польшчы і ЗША. Сцверджанне аб тым, што ён вёў барацьбу за інтарэсы і незалежнасць беларускага народа, супярэчыць гістарычным фактам».
Залессе (Чэрвеньскі раён)
Зале́ссе (, Залесье) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валевачскага сельсавета.
Віталь Альгімантавіч Йоцюс
Йоцюс Віталь Альгімантавіч (нар. ) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (2017). У 2019—2020 намеснік дэкана гістарычнага факультэта БДПУ па выхаваўчай працы.
Біяграфія
Нарадзіўся 11 жніўня 1983 года ў Мінску ў сям’і службоўцаў. Бацька — літовец, маці — беларуска.
У 2008 годзе скончыў гістарычны факультэт БДПУ. У 2011 годзе магістратуру БДПУ па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя»
З 2017 года выкладчык кафедры кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін. З 2018 на кафедры ўсеагульнай гісторыі і методыкі выкладання гісторыі.
Навуковая дзейнасць
Сфера навуковых інтарэсаў: Сацыяльна-эканамічная гісторыя Беларусі 1920-1930-х гг.
Філагаза
Філагаза (Filogaso) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Калабрыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Віба-Валентыя.
Насельніцтва складае 1421 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 61 чал./км². Займае плошчу 23 км². Паштовы індэкс — 89843. Тэлефонны код — 0963.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Agata.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Сонечнае зацьменне 31 мая 2003 года
Сонечнае зацьменне 31 мая 2003 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 147 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,9384 і дасягнула свайго максімуму ў 04:09:22 UTC у пункце з каардынатамі 67° пн. ш. 24° з. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 3 хв. 37 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні - км.
Зацьменне 31 мая 2003 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 2003 годзе і 5-ым у XXI стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 4 снежня 2002 года, наступнае — 23 лістапада 2003 года.
Іосіф Пятровіч Стрыжонак
Іосіф Пятровіч Стрыжонак (, в. Чарапоўшчына, Ушацкі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1961). Выдатнік энергетыкі і электрыфікацыі СССР.
Біяграфія
Служыў у Чырвонай Арміі. З 1945 года працаваў трактарыстам у калгасе на Ушаччыне, слесарам трэста «Гідраэлектрамантаж», брыгадзірам манцёраў Сталінградскай гідраэлектрастанцыі імя XXII з’езда КПСС, мантажнікам на Брацкай ГЭС.
Пражываў у горадзе Валгаград.
Вітольд Карлавіч Цэраскі
Вітольд Карлавіч Цэра́скі (9 мая,  — ) — расійскі і савецкі астраном, член-карэспандэнт Пецярбургскай АН (з 1914 года).
Навуковая дзейнасць
Вітольд Цэраскі — адзін з піянераў выкарыстання фатаграфіі ў астраноміі, заснаваў маскоўскую школу астрафотаметрыі. У 1885 адкрыў ззяючыя ў начы серабрыстыя воблакі, назіраў іх у 1885—1892 гадах, вызначыў іх сярэднюю вышыню. Прапанаваў аналітычны спосаб вызначэння каардынат метэорнага радыянта і метад вызначэння вуглавой скорасці метэораў.
У гонар Цэраскага названая малая планета 807 Цэраскія.
Стрыжонак
Стрыжонак — прозвішча.
Хадыка (паэма)
«Хады́ка» (Chodyka) — паэма-гутарка Уладзіслава Сыракомлі, адна з першых паэм творцы.
Сваім творам паэт даводзіць, што сэнс чалавечага жыцця заключаецца не ў клопаце пра самога сябе, а пра бліжняга, у любові да Бога і да сабе падобнага.
Прататып
Гутарка «Хадыка» ўзнаўляе пачутае паэтам ад бацькі Адама Плуга палескае паданне пра асочніка, які ў гарачцы крыўды забіў лоўчага і тры дзясяткі гадоў хаваўся ў пушчы. У інтэрпрэтацыі Сыракомлі паданне абрастае дэталямі і падрабязнасцямі, ён імкнецца пранікнуць ва ўнутраны свет героя, асэнсаваць яго паводзіны ў гэтай цяжкай сітуацыі.
Зінаіда Драздова заўважае таксама блізкасць гутаркі да жыційнай літаратуры (жыціі прападобнага Маісея Мурына, прападобнага Давіда).
Змест
Дзеянне адбываецца ў Слуцку. Жыццё Хадыкі ў цёмнай непралазнай пушчы было нялёгкім. Пакуль меў порах, ён здабываў звера ці птушку, а скончыўся порах — харвачаўся карою, часта галадаў і жыў у скрусе. Найбольш паляшук цярпеў ад дакору сумлення, што ён здзейсніў смяротны грэх — забіў чалавека. Герой разумее, што сумленне — голас Бога, ад якога нідзе не схавацца. У адзінотным жыцці Хадыкі ўвесь час прысутнічае чорт, які то раіць яму павесіцца, нават абяцае падшукаць для гэтай мэты асіну, то заклікае выходзіць на дарогу і здабываць хлеб несумленным шляхам разбою і рабаўніцтва. Герой бароніцца ад нячысціка малітвай, хоць часам малітва ў яго не ідзе. Герой сябе не апраўдвае, але прызнае сваю віну. Спакутаваны Хадыка пазней ужо пачаў шукаць, дзе павесіцца, але раптам знайшоў пчаліны рой, з-за чаго задумваецца, каб заняцца пчалярствам. Ад працы герой атрымлівае задавальненне, натхняецца ідэяй прыносіць людзям карысць, а таксама ратуецца ад нячысцікаў. Такім чынам, паляшук выбірае Бога, замест д’ябла. Змучаны адзінотай Хадыка шукае людзей. Выйшаўшы да іх, ён расказвае сапраўдную гісторыю свайго жыцця і просіць пакаранне за ўчыненае ім забойства. Споведзь пакаранага доўгім блуканнем закранула князя Радзівіла. Прысуд у творы не агалошваецца, але сканчаецца смерцю Хадыкі ў кляштары.
Крытыка
Тадэвуш Піні адзначаў: "«Хадыка» пры ўсёй прастаце апавядання такі захапляльны, такі сумны, што чытаецца займальна на адным дыханні."
Беларускі філолаг Леў Цвяткоў пісаў: "Хадыка — гэта сімвал прыгнечанага, замучанага варожымі сіламі беларускага народу. Гэты народ змушаны, калі нельга дабром, дык хаця шляхам крывага паўстаньня, выявіць свой пратэст."
Марка П’яца
Марка П’яца (Marko Pjaca; нар., ) — харвацкі футбаліст, нападнік італьянскага клуба «Эмпалі» (у арэндзе з «Ювентуса») і былы ігрок нацыянальнай зборнай Харватыі.
Слава
Слава — 1) ганаровая вядомасць, усеагульнае прызнанне чыіх-небудзь заслуг; 2) чутка, размовы (размоўна); 3) агульнапрынятая думка аб кім-небудзь, чым-небудзь.
Вянёў
Вянёў (Венёв) — горад у Тульскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Вянёўскага раёна. Насельніцтва — 14 866 чалавек. Горад размешчаны на рацэ Вянёўка (прыток ракі Асётр), за 163 км на паўднёвы ўсход ад Масквы і за 52 км на ўсход ад Тулы.
NGC 1539-2
NGC 1539-2 (іншыя абазначэнні — ZWG 488.1, 5ZW 373) — галактыка ў сузор’і Цялец.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Запасенне
Запасе́нне (, Запасенье) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валевачскага сельсавета.
IC 4177
IC 4177 — галактыка тыпу Sbc (кампактная выцягнутая спіральная галактыка) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Данскі (Тульская вобласць)
Данскі (Донско́й) — горад (з 1939) у Тульскай вобласці Расіі. З’яўляецца горадам абласнога падпарадкавання, які ўтварае муніцыпальнае ўтварэнне са статусам гарадской акругі горад Данскі.
Насельніцтва — 63 842 чал. (2017). Горад размешчаны ў вярхоўях ракі Дон за 65 км на паўднёвы ўсход ад Тулы на чыгуначнай лініі (станцыя «Бобрык-Данскі»).
Yar
«Yar» – беларускі музычны дуэт з Мінска, які выступае ў стылі этна-авангард.
Гісторыя
Дуэт існуе з красавіка 2002 года ў складзе: Марыя «Яр» Лагодзіч (вакал, дуда, барабаны) і Наталля Пятровіч (віяланчэль). Да 2003 года выступаў з гуртом «Ur’ia». «Yar» складае ўласныя апрацоўкі народных песень і народныя песні, стылізаваныя Марыяй «Яр» Лагодзіч. Выступаў у Германіі (2004) і Польшчы (2005). Удзельнічаў у фестывалях: «» (Польшча, 2002, 2003), «Fimu» (Бельфор, Францыя, 2003), «» (Германія, 2003), «Маладзечна» (2003), «Singetrafen» (Германія, 2003–2005), «Таўкачыкі» (Мінск, 2004), «Jawornik» (Польшча, 2005), «Be Free» (Львоў, Украіна, 2008)
Тасканскі ордар
Таска́нскі о́рдар — архітэктурны ордар, які ўзнік у Старажытным Рыме на мяжы I стагоддзя да н. э. і I стагоддзя н. э. З’яўляецца спрошчаным варыянтам дарычнага ордара, ад якога адрозніваецца гладкім фрызам і калонай без канелюр.
Джыліян Андэрсан
Джыліян Лі Андэрсан (Gillian Leigh Anderson; нар., , Ілінойс, ЗША) — амерыкана-брытанская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання, актывістка і пісьменніца. Найбольш вядомая як выканаўца ролі агента ФБР Даны Скалі ў прызнаным крытыкамі тэлевізійным серыяле «Сакрэтныя матэрыялы», дзе грала ўсе 11 сезонаў, і ў двух поўнаметражных фільмах: «Сакрэтныя матэрыялы: Барацьба за будучыню» (1998) і «Сакрэтныя матэрыялы: хачу верыць» (2008), а таксама роляў Лілі Барт у фільме Тэрэнса Дэвіса «Дом Радасці» (2000) і лэдзі Дэдлак у тэлесерыяле вытворчасці BBC па творы Чарльза Дзікенса — «Халодны дом» (2005). Таксама Андэрсан вядомая дзякуючы ролям у драмах «Магутны кельт» (2005), «Апошні кароль Шатландыі» (2006), «Таемны гулец» (2012) і «Сястра» (2012).
Вінтавая паверхня
Вінтава́я паве́рхня, паверхня, якая апісваецца лініяй, што абарошваецца вакол нерухомай восі з пастаяннай вуглавой скорасцю і адначасова рухаецца паступальна ўздоўж гэтай жа восі з пастаяннай скорасцю. Вінтавая паверхня, якая апісваецца прамой, назваецца гелікоідам. Уласцівасць усялякай вінтавой паверхні перамячацца па самой сабе выкарыстоўваецца ў тэхніцы (напрыклад, для стварэння чарвячных перадач).
Т-28
Т-28 — сярэдні шматвежавы танк савецкай канструкцыі. Выпускаўся да 1940 г. Стаяў на ўзбраенні Чырвонай Арміі ў 1930-я і пач. 1940-х гг., выкарыстоўваўся падчас савецка-фінскай вайны, на пачатковым этапе Вялікай Айчыннай вайны.
Літаратура
Фісуноў В. А. Савецка-фінляндская вайна 1939—1940 гг. // Беларускі гістарычны часопіс. 2000. № 1, С. 11-17.
Манджана
Манджана (Mongiana) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Калабрыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Віба-Валентыя.
Насельніцтва складае 861 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 43 чал./км². Займае плошчу 20 км². Паштовы індэкс — 89823. Тэлефонны код — 0963.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Rocco.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Сонечнае зацьменне 4 снежня 2002 года
Сонечнае зацьменне 4 снежня 2002 года — поўнае сонечнае зацьменне 142 сараса.
Зацьменне мела велічыню 1,0244 і дасягнула свайго максімуму ў 07:32:16 UTC у пункце з каардынатамі 39° пд. ш. 60° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 2 хв. 4 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 87 км.
Зацьменне 4 снежня 2002 года стала 2-ім сонечным зацьменнем у 2002 годзе і 4-ым у XXI стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 10 чэрвеня 2002 года, наступнае — 31 мая 2003 года.
Суетава
Суетава (Суетово) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці РФ. Знаходзіцца побач з аўтадарогай М1 «Беларусь».
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў сувязі з вайной Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай.
У выніку вайны 1654—1667 гадоў адыходзіць да Расіі. Станам на 1668 год Суетава з’яўляецца вёскай з царквой Пакрова Багародзіцы. Да адміністрацыйнага падзелу 1774 года вёска находзілася ў Бяцінскім стане Смаленскай губерні.
У 1778 годзе на сродкі мясцовага памешчыка Міхаіла Самуйлавіча Туміла-Дзянісавіча замест старой драўлянай Траецкай царквы была збудавана каменная царква імя Святой Жываначальнай Тройцы. Разам з тым, дзейнічала драўляная Аляксееўская царква, пабудаваная кцітарам Аляксеем Фёдаравічам.
Да 1917 года Суетава з’яўлялася цэнтрам Суетаўскай воласці Духаўшчынскага павета.
У 2008 годзе на новым месцы паўстала Свята-Мікалаеўская царква.
Славутасці
Краязнаўчы музей пры мясцовай школе.
Іпатава
Назву Іпатава маюць:
Міхаіл Купрыянавіч Юшкевіч
Міхаіл Купрыянавіч Юшкевіч (20 студзеня 1899, Бялынічы — 11 мая 1952) — савецкі военаначальнік, генерал-маёр (1941).
Біяграфія
З 1919 года ў Чырвонай Арміі, удзельнік баёў на Заходнім фронце, камандзір узводу, роты. Скончыў бранетанкавую школу ў 1924, курсы «Выстрал» у 1927. У Вялікую Айчынную вайну на Далёкім Усходзе, камандзір дывізіі, корпусу, намеснік камандуючага войскамі Далёкаўсходняга фронту. З 1946 на камандных пасадах у вайсковых акругах.
IC 4178
IC 4178 — галактыка тыпу Irr (іррегулярна галактыка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Згурск
Згурск (, Згурск) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валевачскага сельсавета.
NGC 1540
NGC 1540 (іншыя абазначэнні — ESO 420-14, AM 0413-283, IRAS04131-2836, PGC 14734) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.
Дэвід Духоўны
25 студзеня 2016 года Дэвід Духоўны быў ганараваны імянной зоркай на Галівудскай «Алеі славы».
Васіль Аляксандравіч Юшкевіч
Васіль Аляксандравіч Юшкевіч (, Вільня —, Масква) — савецкі ваенаначальнік, генерал-палкоўнік (1945). Член КПСС з 1919.
Біяграфія
Беларус. Нарадзіўся ў Вільні. У 1915 годзе скончыў 6 класаў камерцыйнага вучылішча і быў закліканы ў армію. Накіраваны ў Віленскае ваеннае вучылішча. У верасні 1915  года ў чыне прапаршчыка скончыў паскораны курс вучылішча, на той момант эвакуіраванага ў Палтаву.
Удзельнічаў у 1-й сусветнай вайне (камандзір узводу, роты). У Грамадзянскую вайну 1918—1920 камандаваў стралковай ротай, батальёнам, палком. Скончыў курсы ўдасканалення вышэйшага каманднага складу пры Ваеннай акадэміі ім. М. У. Фрунзэ (1926 і 1928), камандаваў стралковай дывізіяй і корпусам. У 1937 быў дарадчыкам у Іспаніі; удзельнічаў у грамадзянскай вайне на баку рэспубліканскага ўраду. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 камандаваў 44-м стралковым корпусам, затым 28 жніўня-19 кастрычніка 1941 — 22-й арміяй, 19 кастрычніка 1941—19 сакавіка 1942 — 31-й арміяй, затым у красавіку 1942 — красавіку 1944 зноў 22-й арміяй, у красавіку — жніўні 1944 — 3-й ударнай арміяй. Удзельнічаў у баях на Заходнім, Калінінскім, Паўночна-Заходнім і 2-м Прыбалтыйскім франтах. Удзельнік абароны Мінска, бітвы пад Масквой. З кастрычніка 1944 года камандаваў войскамі Адэскай, у ліпені 1946 — лістападзе 1950 Прыволжскай ваеннай акругі. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 2-га і 3-га скліканняў (ад 1946).
Сонечнае зацьменне 10 чэрвеня 2002 года
Сонечнае зацьменне 10 чэрвеня 2002 года — кольцападобнае сонечнае зацьменне 137 сараса.
Зацьменне мела велічыню 0,9962 і дасягнула свайго максімуму ў 23:45:22 UTC у пункце з каардынатамі 35° пн. ш. 179° з. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 0 хв. 23 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 13 км.
Зацьменне 10 чэрвеня 2002 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 2002 годзе і 3-ім у XXI стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 14 снежня 2001 года, наступнае — 4 снежня 2002 года.
IC 4179
IC 4179 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Гончыя Псы.
Лінда Грэй
Лінда Грэй (Linda Gray; нар. ) — амерыканская актрыса, рэжысёр, прадзюсар і мадэль, найбольш вядомая дзякуючы ролі Сью Элен Юінг у папулярным тэлесерыяле «Далас», якая прынесла ёй дзве намінацыі на прэміі «Залаты глобус» і «Эмі».
Ягор Забелаў
Яго́р Забе́лаў (, , БССР) — беларускі акардыяніст і баяніст.
Біяграфія
Грае на баяне з 7 гадоў, піша музыку — з 20. Яго і двух братоў вучыў іграць на баяне бацька. Затым скончыў музычную школу, вучылішча імя Рымскага-Корсакава ў Магілёве і Беларускую дзяржаўную Акадэмію музыкі. У 2002 годзе стаў лаўрэатам міжнароднага конкурсу выканаўцаў на народных інструментах імя Жыновіча.
Заснавальнік гурта «Gurzuf» і «Yegor Zabelov trio». Граў у складзе гуртоў «Серебряная свадьба» і «Нагуаль». З 2011 года выступае пераважна сольна і з трыа. Аўтар музыкі да кіно і спектакляў беларускага рэжысёра Аляксея Леляўскага. Гастраляваў ва Украіне, Польшчы, Расіі, Францыі, Партугаліі, Германіі, Славеніі. У агучцы Забелава выйшла фестывальная версія нямога фільма «Голем: як ён прыйшоў у свет» (1920).
Ясная Паляна (Тульская вобласць)
Ясная Паляна — сядзіба ў Шчокінскім раёне Тульскай вобласці (за 14 км на паўднёвы захад ад Тулы), заснаваная ў XVII стагоддзі і якая належала спачатку роду Карцавых, затым роду Валконскіх і Талстых. У ёй 28 жніўня (9 верасня) 1828 года нарадзіўся Леў Мікалаевіч Талстой, тут ён жыў, ствараў (у Яснай Паляне былі напісаны «Вайна і мір», «Ганна Карэніна» і інш.), тут жа знаходзіцца яго магіла. Галоўную ролю ў стварэнні аблічча сядзібы сыграў дзед пісьменніка М. С. Валконскі.
Дзве душы
Дзве душы — аповесць Максіма Іванавіча Гарэцкага. Твор апавядае пра лёс памешчыка Ігната Абдзіраловіча. Твор зрабіў вялікі ўплыў на беларускую філасофію. У прыватнасці Ігнат Канчэўскі, пры напісанні праграмнага эсэ беларускай філасофіі «Адвечным шляхам» узяў як псеўданім прозвішча галоўнага героя «Дзвюх душ» — Ігнат Абдзіраловіч.
Сюжэт
У 1890 годзе пан Абдзіраловіч вяртаецца з балю, каб пабачыць свайго сына Ігналіка. У лесе разбойнікі нападаюць на памешчыка і забіваюць яго жонку. Узятая ў двор памешчыка да яго сына Малання мяняе панскае дзіця сваім. Прапаршчык Ігнат захварэў на фронце. Яго адпраўляюць лячыцца ў Маскву, пасля — на Каўказ, дзе Ігнат знаёміцца з дачкою купца Макасеева Аляю і з князем Гальшанскім. Князь на беларускім сходзе казаў, што ў беларусаў няма класавай барацьбы. Ігнат Абдзіраловіч абурыўся гэтым, падкрэсліў існаванне антаганізму класаў на тэрыторыі Беларусі, чым перацягнуў сход на свой бок. Затым Ігнат ад’язджае ў Беларусь, дзе некаторы час жыве ў настаўніка Мікалая. На мітынгу Абдзіраловіч спаткаў Сухавея, які сваімі прамовамі пытаўся прабудзіць нацыянальную свядомасць беларусаў, аднак бальшавік Гаршчок схіляе народ на свой бок. Васіль, які з’яўляецца сапраўдным панскім сынам, жыве ў Маскве, працуе на фабрыцы. Разам з Гаршчком ён б’ецца на баку бальшавікоў. Ігната захопліваюць бальшавікі, аднак яго ратуе Васіль. Белагвардзеец Гарэшка пад прозвішчам Гарэліка працуе разам з бальшавікамі і душыць сялянскія паўстанні, каб дыскрэдытаваць савецкую ўладу. Тым часам Мікалай і Сухавей арыштаваны. Настаўніца Іра бароніць іх. Ігнат і Васіль спрабуюць выратаваць беларускіх дзеячаў ад расстрэлу. Гарэлік меў задачу пераправіць архімандрыта за мяжу, аднак Гаршчок здзекаваўся над манахамі ў падвале. Гарэлік забівае Гаршчка і ўцякае за мяжу. Савет урачыста хавае Гаршчка.
Водгукі
У рэцэнзіі, апублікаванай у часопісе «Рунь», адзначаецца, што твор чытаецца лёгка, хоць аўтар і ўжывае шмат магілёўскіх дыялектызмаў.
У рэцэнзіі на кнігу Антон Луцкевіч адзначае, што аналізуючы і абрысоўваючы Ігната Абдзіраловіча, аўтар твора не раскрывае вобраз Васіля. Галоўны герой не мае пад сабой грунту, на які ён мог бы стаць. Вайна і хвароба з’яўляюцца прычынамі, якія характарызуюць няздольнасць галоўнага героя зрабіць жыццёвы выбар. Рэцэнзент крытыкуе аўтара за празмернае ўжыванне дыялектызмаў. Антон Луцкевіч адзначае, што, нягледзячы на ўсе недахопы, аповесць цікавая і варта ўвагі.
Значэнне аповесці
Твор з’явіўся на самым пачатку станаўлення нацыянальнай класікі і станоўча паўплываў на яе далейшае развіццё. Максім Гарэцкі меў мужнасць сказаць праўду аб рэвалюцыі і сутнасці бальшавізму. Вобразы Гарэшкі і Гаршчка далёкія ад грамадскіх інтарэсаў і тым больш інтарэсаў беларускага адраджэння. Менавіта вобразы бальшавікоў сталі прычынай замоўчвання твора на працягу многіх дзесяцігоддзяў.
Аповесць перакладзена на нямецкую мову. У 2014 годзе выдавецтва «Гугольц» апублікавала кнігу «Zwei Seelen» у перакладзе Норберта Рандаў разам з сястрой Гундулай і Уладзімірам Чапегам, на якую нямецкія сродкі масавай інфармацыі адгукнуліся рэцэнзіямі.
Уплыў на культуру
Твор зрабіў вялікі ўплыў на беларускую філасофію. Ігнат Канчэўскі падпісаў эсэ «Адвечным шляхам» прозвішчам галоўнага героя аповесці — Ігнат Абдзіраловіч.
У красавіку 2016 года ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы адбылася прэм’ера спектакля «Дзве душы» паводле аповесці Максіма Гарэцкага ў пастаноўцы Мікалая Пінігіна, аўтарамі інсцэніроўкі аповесці з’яўляюцца Максім Клімковіч і Уладзіслаў Ахроменка.
Іван Васілевіч Юшкевіч
Іван Васілевіч Юшкевіч (1815 — красавік, Казань) — расійскі выкладчык, літоўскі этнограф-даследчык, мовазнавец, выдавец. Брат Антона Юшкевіча.
Біяграфія
Быў настаўнікам 3-й Казанскай гімназіі. Знаходзіўся на службе 42 гады, з якіх апошнія 22 — у ведамстве міністэрства Народнай Асветы. Разам з братам займаўся даследваннем літоўскай мовы і традыцый, асабліва вясельных. Быў рэдактарам і выдаўцом як сваіх уласных прац, так і прац брата, які сабраў шмат этнаграфічнага і лінгвістычнага матэрыялу, але да друку паспеў прыгатаваць толькі малую частку. Аўтарству Івана Юшкевіча прыналежаць: «''Записка о грамматике А. Шлейхера» (Запіска аб граматыцы А. Шлейхера; «Известия II Отделения Императорской Академии Наук», 1856, том V; асобна — Санкт-Пецярбург, 1856), «О говорах литовского языка» (Аб гаворках літоўскай мовы; ibidem, 1861, том Х) і «Литовские народные песни, с переводом на русский язык''» (Літоўскія народныя песні, з перакладам на рускую мову; Санкт-Пецярбург, 1867). Пасля, пры садзейнічанні прафесара Бадуэна-дэ-Куртэнэ, выдаў дзве працы брата Антона Юшкевіча. У 1883 Расійская Акадэмія Навук выдала вялікі зборнік «Литовские свадебные песни» (Літоўскія вясельныя песні), складзеную Іванам Юшкевічам і з матэрыялаў яго брата. Іван Юшкевіч займаўся паміж іншым складаннем шырокага літоўска-польска-рускага слоўніка, але паспеў надрукаваць толькі дзесяць лістоў яго; у рукапісы гэтая праца была скончана, але патрабаваў яшчэ значных дадаткаў.
NGC 1540A
NGC 1540A (іншыя абазначэнні — ESO 420-14A, PGC 14733) — галактыка ў сузор’і Эрыдан.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Нармальныя ўмовы
Нармальныя ўмовы ў хіміі (скарочанае пазначэнне н. у.) — тэмпература 25 градусаў Цэльсія (298,15 градусаў па шкале Кельвіна), атмасферны ціск — 101 325 Па.
Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008
Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008 (17-ы жаночы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 2008 года.
Жаба вастрамордая
Жаба вастрамордая (Rana arvalis) — земнаводнае сямейства сапраўдных жаб.
Даўжыня цела 4-7 см, маса 5-30 г. Цела крыху ўкарочанае і расшыранае, зграбнае. Морда завостраная. Ад вачэй праз барабанныя перапонкі амаль да плячэй часта ідзе цёмная скроневая пляма, якая паступова звужаецца. Спіна светла-аліўкавая, светла-бурая, чырванавата-цагельная ці амаль чорная. Бруха аднатоннае, светлае. Лічынка-апалонік, мае цёмна-карычневую або амаль чорную афарбоўку.
Пашырана ў Еўропе да паўночна-ўсходняй часткі Францыі, поўдня Швецыі і Фінляндыі, на поўдні да Адрыятычнага мора, на ўсходзе да Урала; трапляецца таксама ў Заходняй і Сярэдняй Сібіры, на поўначы Казахстана, на ўсходзе арэала даходзіць да Алтая і Якуціі. Вастрамордая жаба — адзіны від земнаводных у тундры, жыве ў лясной, лесастэпавай і стэпавай зонах, а таксама ў пустыні (паўночны Казахстан) і ў гарах да вышыні 800 м над узроўнем мора.
Агульны тон афарбоўкі цела гэтай амфібіі можа змяняцца ў залежнасці ад тэмпературы, вільготнасці і асвятлення. У сонечнае надвор'е ён прыкметна святлее. Жабы, якія жывуць на адкрытых сухіх месцах, больш светлыя ў параўнанні з тымі, якія трапляюцца ў густых і вільготных зарасніках травы, хмызняках, лясах. Вастрамордай жабе ўласцівы дакладна выяўлены полімарфізм па малюнку спіны. Афарбоўка ніжняй часткі цела рэзка адрозніваецца ад верхняй. Брушка і горла звычайна белага колеру, нярэдка з жаўтаватым адценнем. Самцы ў шлюбны перыяд набываюць серабрыста-блакітную афарбоўку. На першых пальцах пярэдніх канечнасцей развіваюцца шлюбныя мазалі для ўтрымання самак.
Вастрамордая жаба трапляецца ў лясах, на лугах, балотах, на раллі, палях, у садах, агародах, парках, на абочынах дарог, каля жылля. Часцей яна насяляе ўвільготненыя лісцевыя лясы (алешнікі, дубровы, бярэзнікі) і пойменныя лугі. У той жа час гэта самая засухаўстойлівая асобіна сярод жаб трапляецца і ў хвойніках, на сухадольных лугах. Важнейшай умовай жыцця вастрамордай жабы з'яўляецца наяўнасць у наваколлях прыдатных для размнажэння вадаёмаў.
На Беларусі у сярэднім шчыльнасць засялення вастрамордай жабы складае каля 260 экзэмпляраў на 1 га. Самая вялікая шчыльнасць вастрамордых жаб адзначана ў алешніках, менш за ўсё іх у хвойніках. На вільготных лугах шчыльнасць складае больш за 1000 асобін на 1 га, на сухадолах — толькі 10-50.
Найбольш актыўныя вастрамордыя жабы вечарам, аднак і днём іх можна часта сустрэць. Пры спрыяльных умовах жабы пастаянна трымаюцца ў адных і тых жа месцах і не аддаляюцца ад іх больш як на 25-30 м. У той жа час яны могуць рабіць і далёкія летнія міграцыі ў пошуках больш спрыяльных і багатых кормам участкаў.
Як і ўсе жабы, вастрамордая корміцца на сушы рознымі беспазваночнымі (шчаўкуны, даўганосікі, лістаеды, вусені совак і пядзенікаў), паядаюць яны таксама мух, камароў, аваднёў, наземных ракавінных малюскаў, водных беспазваночных.
Палюючы за насякомымі, вастрамордая жаба сама часта становіцца здабычай млекакормячых ці птушак. Такія паўзуны, як яшчаркі, вужы, гадзюкі, таксама кормяцца гэтымі жабамі. Маладыя жабяняты і апалонікі могуць стаць ахвярай не толькі іншых відаў жаб (напрыклад, буйной сажалкавай жабы), але і сваіх сародзічаў.
Зімуе асноўная маса вастрамордых жаб на сушы. З наступленнем восеньскіх халадоў жабы хаваюцца ў ямах, норах грызуноў, кучах лісця, пад камянямі, у спарахнелых пнях, у нізкіх дуплах дрэў, пад вялікімі кучамі ламачча, у падвалах, скляпах. Некаторая частка вастрамордых жаб іншы раз зімуе на дне вадаёмаў (ручаёў, у сподках вады сярод тарфяных балот). Вастрамордыя жабы выходзяць з сваіх схованак, калі невялікія вадаёмы вызваляюцца ад лёду і адтайвае глеба. Пасля гэтага жабы робяць часам даволі працяглыя (да 1 км) міграцыі ў пошуках вадаёма для размнажэння. Шлюбныя зборы вастрамордых жаб уяўляюць сабой эфектную карціну: на вадзе ў пастаянным руху мноства блакітных самцоў, якія выдаюць гукі, што нагадваюць журчанне ручая.
Паветра
Паветра — сумесь газаў, якія складаюць атмасферу Зямлі.
Паветра складаецца (працэнты па аб'ёме) з:
У Паветры заўсёды прысутнічае невялікая колькасць вадзянога пару, азону, метану, інэртных газаў, цвёрдых і вадкіх рэчываў (пылу) ды інш.
Шчыльнасць сухога П. у нармальных умовах: 1,2928 кг/кубічны метр. Сярэдняя адносная малекулярная маса: 29.
Паветра шырока выкарыстоўваецца ў шматлікіх прамысловых працэсах у якасці акісляльніка, крыніцы азоту для вытворчасці азотных угнаенняў, крыніцы азоту і кіслароду для вытворчасці гэтых газаў, у якасці ахаладжальнага і асушальнага агенту, сродка гука- і цеплаізаляцыі, у якасці энерганосьбіту ў пнеўматычных машынах.
Аэра… (ад грэч. hydor — паветра) — частка складаных словаў са значэннем датычнасці да паветра, напрыклад, аэрастат, аэрацыя.
Барбара Бел Гедэс
Барбара Бел Гедэс (Barbara Bel Geddes;  — ) — амерыканская актрыса і дзіцячы пісьменнік, яе кар’ера ахапіла больш за шэсць дзесяцігоддзяў. Намінавалася на прэмію «Оскар» у 1948 годзе за ролю ў фільме «Я памятаю маму» і ў пяцідзясятых знялася ў некалькіх паспяховых галівудскіх стужках. Яна найбольш вядомая дзякуючы сваёй ролі Міс Элі Юінг у працяглым тэлесерыяле «Далас», якая прынесла ёй прэміі «Эмі» і «Залаты глобус».
Ільінка (Чэрвеньскі раён)
Ільі́нка (, Ильинка) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валевачскага сельсавета.
Лукавіна
Лукавіна — участак звілістага рэчышча вадацёка паміж дзвюма сумежнымі кропкамі перагіну яго восевай лініі.
Лукавіны рэк утвараюцца як пры меандраванні, гэтак і паводле іншых прычын: геалагічных, геамарфалагічных і іншых. Калі пры меандраванні лукавіны прычынай стварэння з'яўляецца заканамернае планавае развіццё рэчышча, гэта значыць працэс меандравання, то ў гэтым выпадку тэрмін лукавіна і меандраванне практычна ідэнтычныя.
Нардадзіпачэ
Нардадыпачэ (Nardodipace) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Калабрыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Віба-Валентыя.
Насельніцтва складае 1419 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 44 чал./км². Займае плошчу 32 км². Паштовы індэкс — 88020. Тэлефонны код — 0963.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Maria (madre di Gesù).
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва: