cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Станіслаў Вацлававіч Суднік
Біяграфія
Нарадзіўся 24 верасня 1954 года ў в. Сейлавічы Нясвіжскага раёна. Скончыў Мінскае вышэйшае інжынернае зенітна-ракетнае вучылішча (1977), Цвярскую ваенна-камандную акадэмію імя Жукава (завочна). Як прафесійны ваенны служыў у Савецкай арміі, пасля ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь.
Знаходзячыся на вайсковай службе ў Казахстане, выдаваў у г. Прыазёрску беларускую газету «Рокаш» (1990—1992). Адначасова спрабаваў сябе ў паэзіі. У 1992 годзе выдаў першы зборнік вершаў. Друкаваўся ў часопісах «Полымя» і «Маладосць».
Аўтар некалькіх кніг і паэтычных зборнікаў. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 2001 года.
Сяргей Валер’евіч Яромка
Сяргей Яромка (нар., ) — беларускі футбаліст (нападнік) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам клуба «Мінск».
Клубная кар’ера
Пачынаў кар’еру ў мінскім «Буравесніку», пазней гуляў у Сярэдняй Азіі і Польшчы. У 1993 годзе вярнуўся ў Беларусь і стаў адным з самых забіўных нападнікаў Вышэйшай лігі. Двойчы станавіўся найлепшым бамбардзірам чэмпіянату.
У 2001 годзе завяршыў кар’еру ў клубе Другой лігі СКАФ.
Трэнерская кар’ера
У 2001 годзе пачаў трэнерскую кар’еру ў СКАФе, пазней працаваў трэнерам у мінскіх «Лакаматыве» і «Дынама». У 2005 годзе узначаліў мінскую «Змену» (пазней «Мінск»). Вывеў гэты клуб у Вышэйшую лігу беларускага чэмпіянату. Пакінуў «Мінск» у 2009 годзе, пасля працаваў у мінскім «Дынама», быў галоўным трэнерам клуба СКВІЧ.
У маі 2014 года быў прызначаны галоўным трэнерам «Гарадзеі». Пасля няўдалага сезона 2014, у якім «Гарадзея» заняла толькі шостае месца ў Першай лізе, на наступны год каманда з Нясвіжскага раёна забяспечыла выхад у Вышэйшую лігу. У сезонах 2016 і 2017 «Гарадзея» была адным з сераднякоў Вышэйшай лігі. У лістападзе 2017 года кантракт клуба з Яромкам быў падоўжаны да 2019 года.
У чэрвені 2019 года пакінуў пасаду галоўнага трэнера «Гарадзеі» і ўзначаліў моладзевую зборную Беларусі. Заставаўся трэнерам моладзевай зборнай да снежня 2020 года.
У снежні 2022 года быў прызначаны галоўным трэнерам «Мінска».
Вердэнберг
Вердэнберг (Werdenberg) — графства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое размяшчалася на абодвух берагах Рэйна, на тэрыторыі, дзе цяпер знаходзяцца Ліхтэнштэйн, швейцарскі кантон Санкт-Гален і аўстрыйская зямля Форарльберг. Назву сваю яно атрымала ад замка Вердэнберг, цяпер змешчанага ў швейцарскай камуне Грабс (кантон Санкт-Гален). Графства Вердэнберг вылучылася з графства Манфор у 1230 годзе.
У 1260 годзе графства было падзелена на графства Вердэнберг і графства Зарганс. У 1308 годзе графства Вердэнберг ізноў падзялілася — на Вердэнберг-Хейлігенберг і Вердэнберг-Вердэнберг.
Вадуцская лінія графаў Вердэнберг перапынілася ў 1416 годзе, і Вадуц перайшоў баронам Брандзіса.
Яванцы
Яванцы (Wong Jawa) — аўстранезійскі народ, карэнныя насельнікі вострава Ява ў Інданезіі. Жывуць таксама на іншых астравах Інданезіі, у Нідэрландах, Усходнім Тыморы, Сінгапуры, Саўдаўскай Аравіі, Новай Каледоніі і ў іншых краінах. Агульная колькасць у Інданезіі (2010 г.) — 95 217 022 чал.
Спіс вуліц Сапоцкіна
У гэтым спісе прыведзены бульвары, вуліцы, завулкі, паркі, плошчы, праезды, праспекты, спускі, тупікі, шасэ г.п. Сапоцкін
Яванцы
Гісторыя
Яванцы — нашчадкі старажытных аўстранезійцаў, якія трапілі на востраў Ява прыкладна ў 2500 — 2000 гг. да н. э. У 1 тысячагоддзі н. э. у выніку пашырэння сувязяў з Паўднёвай Індыяй на востраве пачаў распаўсюджвацца індуізм, узніклі першыя вядомыя дзяржаўныя ўтварэнні. У 732 г. была заснавана буйная дзяржава Матарам, якая дамінавала ў Цэнтральнай і пазней Усходняй Яве да пачатку XI ст. Акрамя індуізму яе жыхары спавядалі будызм. Матарамцамі былі пабудаваны Барабудур і Прамбанан. З перыядам існавання Матарам звязана фарміраванне старажытнаяванскай мовы і перакладной літаратуры. З межамі гэтай дзяржавы прыкладна супадае распаўсюджанне культуры яванцаў.
Пасля заняпаду Матарам большая частка вострава Ява апынулася пад уплывам выхадцаў з Суматры і Малайскага паўвострава. На захадзе Явы існавала дзяржава сундаў. Толькі на ўсходзе працягвалі развівацца дзяржавы, уладары якіх сцвярджалі сваё паходжанне ад Матарам. У канцы XIII ст. на аснове аднаго з іх, Сінгасары, узнікла індуісцкая імперыя Маджапахіт. Яе панаванне распаўсюджвалася на значныя тэрыторыі сучаснай Інданезіі. У XV ст. на Яве ўзмацнілася мусульманская абшчына. Войны паміж мусульманамі і індуістамі прывялі да заняпаду Маджапахіт і далейшага распаўсюджвання ісламу. Індуізм захавала толькі невялікая група тэнгераў. Ява была расколата на некалькі дзяржаў.
У 1511 г. ля ўзбярэжжа Явы з’явіліся партугальскія караблі. Умяшанне еўрапейцаў прывяло да саслаблення мясцовых манархій. У 1619 г. галандцы заснавалі на Яве калонію Батавія і да канца XIX ст. захапілі ўвесь востраў.
У 1945 г. была абвешчана незалежная Інданезія. Яванцы актыўна ўдзельнічалі ў барацьбе за самастойнасць краіны і ў яе развіцці. У нашы дні яванцы — найбуйнейшы народ Інданезіі.
Культура
Галоўным заняткам яванцаў з’яўляецца земляробства. Асаблівае значэнне мае вырошчванне рысу на паліўных палетках. Дзякуючы складанай сістэме ірыгацыі рыс сеюць не толькі ў нізінах, але і на тэрасіраваных схілах гор. Земляробы шырока выкарыстоўваюць такія прылады працы, як драўляны плуг з металічным ралам, прамыя і серпападобныя нажы, матыкі і інш. Частку ўраджая абмалочваюць адразу пасля збору ўручную і сушаць збожжа на цыноўках. Астатні ўраджай апрацоўваюць на спецыяльных рысавых млынах. Акрамя таго, вырошчаюць кукурузу (асабліва на засушлівым усходзе Явы), розныя клубневыя расліны, спецыі, арахіс, сою, какосы, тытунь, цукровы трыснёг і г. д. Жывёлагадоўля мае дадатковае значэнне. Яванцы трымаюць кароў, буйвалаў, авечак, коз, курэй, качак.
На марскім узбярэжжы развіта рыбалоўства. Рыбу трымаюць у штучных сажалках і на затопленых рысавых палетках. У мінулым сяляне ахвотна палявалі ў горных лясах, збіралі мёд і ядомыя травы, аднак скарачэнне лясоў прывяло да заняпаду гэтых форм здабычы. У горных раёнах здабываюць серу, фасфарыты, на ўзбярэжжы — соль.
Традыцыйныя рамёствы — прадзенне і ткацтва, пляценне, апрацоўка металаў, ювелірная справа, ганчарства, разьбярства па дрэве. Яванцы вядомы як выдатныя вытворцы батыку, полымяпадобных крысаў, афарбаваных цыновак, меднага і срэбнага посуду, разьбяных дзяржальняў і скрыняў, масак. Ужо ў сярэднявеччы вылучыліся прафесійныя рамеснікі. Вытворчасць батыку ладзіцца пераважна ў дробных майстэрнях, дзе здаўна існуе падзел працы. З пачатку XX ст. на Яве існуе буйная прамысловасць. Сярод яванцаў шмат рабочых і служачых.
Яванскія вёскі звычайна маюць лінейную планіроўку, выцягнуты ўздоўж дарог і каналаў. Традыцыйная хаціна Omah Joglo уяўляе сабою каркасна-слупавую канструкцыю. Яна будуецца на каменным або цагляным фундаменце, на які ставяцца апорныя 4 слупы. Каркас і дах робяць з дрэва і абцягваюць іх бамбукавымі цыноўкамі. Дахі бываюць з 2 і 4 нахіламі, крыюцца пальмавым лісцем, дранкай або чарапіцай. У кантавой частцы хаціны ладзяць дзверы. Гэта не толькі ўваход, але і адзіная адтуліна, скрозь якую ў хаціну пранікае святло. Такі тып жытла добра прыстасаваны для кліматычных асаблівасцяў спякотнай Явы, дазваляе падтрымліваць камфортны тэмпературны рэжым. Для яванцаў характэрна жыць сядзібамі, прычым не толькі ў вёсках, але і ў шматлікіх гарадскіх прадмесцях, дзе дамы не сутыкаюцца адзін з адным.
Аснову яванскай кулінарыі складае вараны на на пару або вараны, а потым падсмажаны рыс, які падаюць з лустамі гародніны і прыправамі. Існуюць разнастайныя стравы з кукурузы, крухмалу, рыбы, садавіны і гародніны. Мяса ў звычайны рацыён уваходзіць рэдка. Малочныя прадукты атрымалі распаўсюджанне толькі пад уплывам еўрапейскай культуры. У ежу абавязкова кладзецца шмат перцу. Папулярныя напоі — кава і чай. Іх ужываюць з салодкімі выпечанымі стравамі. З мясцовых прадуктаў (какосаў, цукровага трыснёга, пальмавага соку і г. д.) робяць прахаладжальныя напоі, піва, віно.
Галоўная традыцыйная вопратка мужчын і жанчын — саронг. Доўгія саронгі апранаюць у святочныя дні, кароткія — падчас працы. Саронг таксама сумяшчаюць са штанамі, курткамі, суколкамі, батыкавымі хусткамі ікет і інш. Мусульмане носяць аксамітныя капялюшыкі.
Яванскае традыцыйнае грамадства фарміравалася шмат стагоддзяў пад уплывам мясцовых звычаяў, індуізму, ісламу, рэлігійнага і саслоўнага падзелу. Сярод яванцаў вылучаюцца тры буйныя групы — абанган, прыяі і сантры (або муслімін). Абанган складаюць большасць насельніцтва і лічацца простымі. Прыяі — высакародныя. Да сантры адносяць многіх гараджан, рамеснікаў, гандляроў, мусульманскіх святароў. Кожная з гэтых груп мае ўнутраны падзел. На самай ніжэйшай прыступцы грамадскай лесвіцы знаходзіцца частка абанган — вонг чылік (літаральна «малыя людзі»). Групы маюць няроўны статус, свае традыцыі паводзін, рэлігійных звычаяў. У нашы дні падзел на абанган, прыяі і сантры хутчэй нагадвае стары перажытак і не можа цалкам атаесамляцца з падзелам на саслоўі або касты, але яго важнасць у паўседзённым жыцці яванцаў усё яшчэ дастаткова заўважная.
Яванцы гуртуюцца ў абшчыны дэса, якія маюць малодшыя падпадзяленні дукухі. Дэса займаецца арганізацыяй супольнай працы і святаў, агульным кіраваннем, збірае падаткі. Ужо ў феадальны перыяд яна ператварылася ў адміністрацыйную адзінку дзяржавы. Такое становішча дэса захоўваецца і ў нашы дні. Нават у мінулым сацыяльнае і прававое становішча чальцоў яванскай абшчыны было розным. Вылучаўся пласт паўнапраўных абшчыннікаў, арандатараў і наёмных рабочых. Дэса мела сваю адміністрацыйную структуру. Абшчынныя пасады маглі аплочвацца грашыма, але часцей старасты, духоўныя асобы і іх дапаможцы атрымоўвалі дадатковыя часовыя надзелы.
Адметнасцю яванскага фальклора з’яўляецца мноства казачных і міфічных сюжэтаў. Некаторыя з іх запазычаны з індыйскай эпічнай традыцыі. Яванцы вераць у шматлікіх духаў і звышнатуральных істот. Шырока вядомы танцы яванцаў. Яны падзяляюцца на народныя і тыя, што былі распаўсюджаны пры палацах манархаў, аднак і тыя, і другія глыбока звязаны з гістарычнымі каранямі ранняга сярэднявечча. Першапачаткова танцы арганізоўваліся ў рытуальных мэтах. Пры палацах меліся трупы прафесійных выканаўцаў, якія рыхтавалі тэатральныя і танцавальныя відовішчы, дэманстравалі сцэны з Махабхараты і Рамаяны. Народныя танцы з цягам часу запазычвалі многія элементы прафесійных. У вёсках і гарадах папулярны лялечны тэатр ваянг. Святочныя відовішчы заўсёды суправаджаюцца ігрой аркестраў, якія выконваюць рытмічную музыку на гамелане. Яванскія музыканты — выдатныя імправізатары.
Мова
Яванская мова адносіцца да інданезійскай групы аўстранезійскай моўнай сям’і. Першыя запісы на старажытнаяванскай мове адносяцца да IX — X стст. У розныя часы выкарыстоўваліся разнастайныя алфавіты. У нашы дні пераважае лацінка. Сучасная яванская мова канкуруе з інданэзійскай і паступова выціскаецца ёю з літаратуры, са сродкаў масавай інфармацыі і нават пабытовага жыцця.
Рэлігія
Асноўнай рэлігіяй яванцаў з’яўляецца іслам суніцкага кірунку. Сярод мусульман вылучаецца група абанган, якая практыкуе сінкрэтычныя культы. Папулярны ў мінулым індуізм захаваўся сярод тэнгераў.
Смаленская школа дойлідства
Смале́нская шко́ла до́йлідства — школа старажытнарускага культавага дойлідства 12—13 ст. ў г. Смаленску.
Гісторыя
Да 1180-х гадоў развівалася ў рэчышчы кіеўскай архітэктурна-будаўнічай традыцыі. З канца 12 ст. пад уплывам Полацкай школы дойлідства набыла новыя рысы і кампазіцыйныя схемы. У адрозненне ад полацкіх смаленскія храмы мелі звонку двухступеньчатыя пілястры з тонкімі паўкалонкамі, сцены паміж прытворам і малельнай залай адсутнічалі, што ўзмацняла стоўпападобнасць і вертыкальную ўзнёсласць. Яскравы яе ўзор — аднакупальная аднаапсідная (Свірская; 1191—1194, вышыня ўнутры 35 м); яе высокі цэнтр, аб'ём мае трохлопасцевае завяршэнне, барабан размешчаны на адмысловым п'едэстале. У ніжняй частцы храма пабудаваны нізкія прытворы. У выніку археалагічных даследаванняў (1970-я гг., археолаг П. А. Рапапорт) выяўлены рэшткі кампазіцыйна аналагічных храмаў царкве Архангела Міхаіла (сабор Троіцкага манастыра на Клоўцы, цэрквы Пятніцкая, Спаская і іншыя). Некаторыя храмы мелі галерэі (цэрквы на Малой Рачаўцы, шасціслуповая на Уваскрэсенскай гары).
Па інтэнсіўнасці будаўнічай дзейнасці ў пачатку 13 ст. Смаленск займаў галоўнае месца сярод архітэктурна-будаўнічых цэнтраў Русі. Смаленскія майстры пабудавалі цэрквы Спаскую ў Старой Разані, ў Ноўгарадзе (1207), на Узнясенскім спуску ў Кіеве.
Эпідэмія 1230 года, ваенныя падзеі спынілі развіццё Смаленскай школы дойлідства.
NGC 6317
NGC 6317 (іншыя абазначэнні — MCG 11-21-9, PGC 59708) — лінзападобная галактыка (S0) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сан-Марціна-ін-Бадзія
Сан-Марціна-ін-Бадзія (San Martino in Badia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бальцана.
Насельніцтва складае 1727 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 22 чал./км². Займае плошчу 76 км². Паштовы індэкс — 39030. Тэлефонны код — 0474.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Карабулак (Акшаўлінская сельская акруга)
Карабулак — сяло ў Аягозскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акшаўлінскай сельскай акругі. Код КАТА — 633445300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 286 чалавек (151 мужчына і 135 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 211 чалавек (108 мужчын і 103 жанчыны).
Гарыга
Гарыга (garrigue і garriga) — разрэджаныя зараснікі нізкарослых вечназялёных кустоў, галоўным чынам Quercus dumosa і пальмы Chamaerops. Таксама могуць быць чабор (Thymus),, жаўтазель (Genista) і іншыя расліны. Можна сустрэць у Міжземнамор’і, у менш сухім клімаце, чым фрыгана, на камяністых схілах, на месцы зведзеных перавыпасам і паламі лясоў з Quercus ilex.
Гарыга тыповая для мноства астравоў Міжземнага мора.
Адкрыты міжнародны ўніверсітэт развіцця чалавека «Украіна»
Адкрыты міжнародны ўніверсітэт развіцця чалавека «Украіна» — украінская недзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова.
Гісторыя
30 чэрвеня 1998 года было прынята рашэнне аб утварэнні ўніверсітэта на першым сходзе заснавальнікаў, сярод якіх — Кіеўская гарадская дзяржаўная адміністрацыя, Украінскі саюз інвалідаў, Міжнародны дабрачынны фонд развіцця чалавека, Украінскае таварыства глухіх, Міжнародны дабрачынны фонд інвалідаў Чарнобыля і іншыя юрыдычныя і фізічныя асобы. Ужо 12 ліпеня наступнага года пачала працу прыёмная камісія, і на першы курс было залічана 1616 студэнтаў. У гэтым жа годзе адкрыты першыя філіялы ўніверсітэта ў 20 гарадах Украіны.
У 2000 годзе створана яшчэ два філіяла ўніверсітэта «Украіна» і праведзены набор на 28 спецыяльнасцяў. Агульны кантынгент студэнтаў універсітэта склаў каля 6 тыс. чалавек. У 2001 годзе тэрытарыяльна адасобленыя падраздзяленні ўніверсітэта ахапілі 24 горада краіны ва ўсіх рэгіёнах. Ва ўніверсітэце на той час навучалася ўжо амаль 12 тыс. студэнтаў.
На працягу 2003—2004 гадоў адкрываюць новыя філіялы i вучэбна-кансультацыйныя цэнтры. Тэрытарыяльна адасобленыя падраздзяленні ўніверсітэта працягваюць развівацца і самыя магутныя з іх становяцца інстытутамі. Набор ажыццяўляецца на 47 спецыяльнасцей розных адукацыйна-кваліфікацыйных узроўняў. Ва ўніверсітэце на той час вучыцца ўжо амаль 25 тыс. студэнтаў.
19 красавіка 2005 года ўніверсітэт атрымаў ІІІ—ІV узровень акрэдытацыі. Дзейнічае 6 інстытутаў і 1 факультэт, у складзе якіх функцыянуюць 38 кафедраў. Вядзецца падрыхтоўка бакалаўраў, спецыялістаў, магістраў. Каледж «Асвета» ажыццяўляе падрыхтоўку малодшых спецыялістаў.
Шаламы (Слаўгарадскі раён)
Шаламы́ (, Шеломы) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Васькавіцкага сельсавета.
Назва
Назва вёскі паходзіць ад назвы рэльефу мясцовасці (узгоркі, бугрыста). Сама вёска размешчана на ўзгорку ў чашападобнай упадзіне. Іншае тлумачэнне паходжання назвы звязваюць са словам «шум».
Гісторыя
У 1675 годзе ў сяле Шаламы налічвалася 3 дымы, у 1681 млын на рацэ Пішчані. У 1932 годзе быў створаны калгас «Барэц». У 1939 усе хутаране ссяліліся каля былога панскага фальварку і утварылі вёску (брыгаду) Шаламы-2, ці Шаламы Новыя. У выніку ўзбуйнення да в. Шаламы-1 былі далучаны Шаламы-2, Урэчча 1, Урэчча-2 з цэнтральнай сядзібай у вёсцы Шаламы-1.
Інфраструктура
У вёсцы працуюць дом сацыяльных паслуг і крама.
Жакі (Дзяржынскі раён)
Жакі́ (, Жаки) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабрынёўскага сельсавета.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Рубілкаўскага сельсавета.
Аляксандр Георгіевіч Вышалескі
Аляксандр Георгіевіч Вышалескі (, Гарадок, Віцебская вобласць — ) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Варшаўскую палітэхніку ў 1918 годзе. З 1925 па 1932 г. працаваў памочнікам гарадскога архітэктара, гарадскім архітэктарам Віцебска.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1934 года.
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
Творчасць
Асноўныя працы: жылы дом-камуна па вул. Горкага (1927—1930), праекты рэканструкцыі і добраўпарадкавання Віцебска (1923—1932).
Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.
Васіль Іванавіч Качурка
Васіль Іванавіч Качурка (, в. Стрыі, Кобрынскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне раслінаводства. Доктар сельскагаспадарчых навук (2003), прафесар (2003). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (2005), Міжнароднай акадэміі педагагічнай адукацыі (2009), Акадэміі эканамічных навук Украіны (2014). Рэктар Баранавіцкага дзяржаўнага ўніверсітэта (2004—2021).
Біяграфія
Нарадзіўся 27 верасня 1950 года ў вёсцы Стрыі Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці.
У 1967 годзе скончыў Мінянскую сярэднюю школу Кобрынскага раёна.
Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію (спецыяльнасць «Аграномія», 1973; аспірантура, 1980; дактарантура, 2002). Працаваў у калгасе імя Я. М. Свярдлова Горацкага раёна (1973—1976, галоўны аграном), на эксперыментальнай базе «Пагодзіна» (1976—1983, дырэктар), у Магілёўскім аблвыканкаме (1983—1984, першы намеснік начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі), Магілёўскім абкаме КПБ (1984—1985, намеснік загадчыка аддзела сельскай гаспадаркі і харчовай прамысловасці), Крычаўскім гаркаме КПБ (1985—1990, першы сакратар), Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі (1990—2004, агранамічны факультэт, дацэнт кафедры раслінаводства, з 1993 — дэкан факультэта). З 2004 па 2021 гады працаваў рэктарам Баранавіцкага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Навуковыя інтарэсы: распрацоўка і ўкараненне энергазберагальных тэхналогій вырошчвання збожжавых і зернебабовых культур (азімае і яравое трыцікале, азімая пшаніца, ячмень, соя), якія забяспечваюць высокую ураджайнасць зерня з высокімі тэхналагічнымі паказчыкамі.
Узнагароды
Званне «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (2015), медаль «За працоўныя заслугі» (2009), граматы Савета Міністраў (2000), Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчовай прамысловасці (2000), Міністэрства адукацыі (2010) Рэспублікі Беларусь, ЦК Беларускага прафесійнага саюза работнікаў адукацыі і навукі (2009), Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2019) і інш.
Меджліс крымскататарскага народа
Меджлі́с крымскатата́рскага наро́да (Qırımtatar Milliy Meclisi, Къырымтатар Миллий Меджлиси) — прадстаўнічы орган крымскіх татар, падобны да парламента. Паводле статуту, мэтай меджліса з’яўляецца пераадоленне наступстваў генацыду, здзейсненага супраць крымскіх татар савецкай уладай, аднаўленне правоў і нацыянальна-культурнае самавызначэнне.
Меджліс быў заснаваны ў 1991 годзе для прадстаўніцтва інтарэсаў крымскіх татараў перад украінскай і крымскай уладай, а таксама ў міжнародных арганізацыях.
30 чэрвеня 1991 года Меджліс прыняў нацыянальны гімн і сцяг крымскіх татар.
У 2012 годзе Меджліс стаў удзельнікам Платформы еўрапейскай памяці і сумлення — міжнароднага праекта, закліканага даследаваць дзейнасць і злачынствы таталітарных рэжымаў у Еўропе ў 20 стагоддзі і не дапусціць аднаўлення таталітарызму ў Еўропе.
15 лютага 2016 года расійскай пракуратурай Рэспублікі Крым у Вярхоўны Суд Рэспублікі Крым была накіравана заява аб забароне дзейнасці грамадскага аб’яднання «Меджліс крымскататарскага народа» ў сувязі з ажыццяўленнем экстрэмісцкай дзейнасці. 18 красавіка Міністэрства юстыцыі Расійскай Федэрацыі ўключыла ў пералік арганізацый, дзейнасць якіх была прыпыненая ў сувязі з экстрэмісцкай дзейнасцю Грамадскае аб’яднанне «Меджліс крымскататарскага народа». Такое рашэнне было прынята ў сувязі з рашэннем пракурора Рэспублікі Крым Наталлі Паклонскай ад 12 красавіка аб прыпыненні дзейнасці меджліса да судовага разгляду пытання аб забароне арганізацыі. Меджліс сцвярджае, што не існуе т.зв. Грамадскага аб’яднання «Меджліс крымскататарскага народа», а ёсць нацыянальны інстытут крымскататарскага народа, які фарміруецца у поўнай адпаведнасці з Дэкларацыяй ААН аб правах карэнных народаў. Але, як сцвярджае расійская ўлада, гэта экстрэмісцкая арганізація, якая займаецца антырасійскай дзейнасцю і супрацуе з міжнароднымі нацыялістычнымі і нават тэрарыстычнымі арганізацыямі. 26 красавіка расійскі Вярхоўны Суд Рэспублікі Крым забараніў дзейнасць Меджліса на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі і аднёс прадстаўнічы орган крымскататарскага насельніцтва да экстрэмісцкіх грамадскіх арганізацый, на базе пададзеных пракуратурай Рэспублікі Крым фактаў аб супрацоўніцтве некаторых членаў Меджліса з турэцкай ультраправай маладзёжнай арганізацыяй «Шэрыя ваўкі» і панісламісцкай міжнароднай палітычнай арганізацыі «Хізб ут-Тахрыр».
14 красавіка 2016 г. генеральны сакратар Савета Еўропы Турб’ёрн Ягланд рэзка асудзіў прыпыненне дзейнасці Меджліса. 22 красавіка Дзяржаўны дэпартамент ЗША заклікаў Расію адмяніць забарону меджліса крымскіх татар.
19 красавіка 2017 г. Міжнародны суд ААН запатрабаваў ад Расіі зняць абмежаванні з дзейнасці прадстаўнічых арганізацый крымскіх татар, у т.л. Меджліса.
Буракі звычайныя
Буракі́́ звычайныя (Beta vulgaris) — двухгадовыя травяністыя расліны роду сямейства.
Ямайка (востраў)
Ямайка (Jamaica) — востраў у Карыбскім моры. Складае аснову дзяржавы Ямайка. Агульная плошча — 10 911 км². Насельніцтва — 2 868 380 чал.
Буракі звычайныя
Апісанне
У першы год буракі ўтвараюць сакаўны мясісты караняплод з разеткай лісця, на другі даюць кветаносы і насенне. Сцябло травяністае, прамастойнае, галінастае, паяўляецца на другі год. Лісце буйнае, гладкае або хвалістае, прыкаранёвае на доўгіх чаранках, сцябловае амаль сядзячае. Кветкі двухполыя, зялёныя ці белаватыя. Плады пры выспяванні зрастаюцца, утвараючы суплоддзі — клубочкі.
Ямайка (востраў)
Гісторыя
У 1 тысячагоддзі да н. э. востраў Ямайка быў населены плямёнамі індзейцаў-таіна — мігрантамі з Паўднёвай Амерыкі. З іх мовы назва Ямайкі (Хамайка) перакладаецца як «зямля крыніц».
4 мая 1494 г. востраў быў адкрыты Хрыстафорам Калумбам. У 1509 г. пачалася іспанская каланізацыя. Да пач. XVII ст. індзейскае насельніцтва Ямайкі было знішчана.
Буракі звычайныя
Апісанне
Сталовыя буракі маюць караняплоды масай 0,4—0,9 кг, цёмна-чырвоныя, бардовыя, чырвона-фіялетавыя, багатыя цукрам (9—16 %), бялком (1,8—3 %), мінеральнымі солямі, арганічнымі кіслотамі, клятчаткай, вітамінамі С, групы В, Р, РР. Спажываюцца караняплоды і лісце вараныя, кансерваваныя, сушаныя.
Кармавыя буракі багатыя вугляводамі, мінеральнымі солямі, вітамінамі. Караняплоды масай да 10—12 кг, жоўтыя, белыя, чырвоныя. Скормліваюцца ўсім відам жывёлы, пераважна малочным. Бацвінне ідзе на корм свежае і сіласаванае.
Ямайка (востраў)
Гісторыя
6 жніўня 1962 г. абвешчана незалежная дзяржава Ямайка.
Геаграфія
Ямайка ўваходзіць у склад архіпелага Вялікія Антыльскія астравы. Выцягнута з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 232 км. Найбольшая шырыня — 93 км. Знаходзіцца за 149 км на поўдзень ад Кубы, за 190 км на захад ад вострава Гаіці, за 792 км ад узбярэжжа Фларыды (Паўночная Амерыка), 630 км ад узбярэжжа Гандураса (Цэнтральная Амерыка), 777,6 км ад узбярэжжа Калумбіі (Паўднёвая Амерыка), за 9 279 км ад Мінска.
Месціцца на паўночнай ускраіне Карыбскай пліты, не далёка ад мяжы з Паўночнаамерыканскай плітой. Знаходзіцца ў зоне землятрусаў. Землятрус, які адбыўся ў 11 гадзін 43 хвіліны 7 чэрвеня 1793 г., разбурыў вялікі горад Порт-Роял на паўднёва-усходнім узбярэжжы.
Востраў першапачаткова сфарміраваны ў мелавы перыяд (больш за 65 млн гадоў таму) у выніку дзейнасці старажытных вулканаў. Вылучаюць 3 асноўныя стратыграфічныя зоны:
Апошні пласт сфарміраваны караламі, што раслі на плыткаводдзі на месцы былой вулканічнай актыўнасці. У перыяд ад 60 да 40 млн гадоў таму ён быў падняты ў выніку новых тэктанічных зрухаў і ператварыўся ў паверхню вострава. У месцах разбурэння паверхневага кайназойскага пласту ўтвараюцца так званыя выступы. Усяго іх налічваецца 28. У вапняковых скалах шмат карставых пустэч, створаных вадою, але таксама характэрныя ўзгорыстыя і грэбневыя ўзняцці.
Вылучаюцца тры ландшафтныя рэгіёны: вапняковае плата ў цэнтральнай частцы вострава; Блакітныя горы (Blue Mountains) і горы Джон-Кроў на паўночным захадзе; прыбярэжныя раўніны. Найвышэйшы пункт Пік (Peak) ў Блакітных гарах — 2256 м над узроўнем мора. Паўночнае ўзбярэжжа прадстаўлена доўгай вузкай прыбярэжнай раўнінай з белымі пляжамі. Дзякуючы каралаваму рыфу мора тут заўсёды спакойнае. Заходняе і паўднёвае ўзбярэжжы характарызуюцца шырокімі далінамі. На заходнім узбярэжжы вылучаецца вялікая пясчаная каса ў раёне месца Негрыл.
Нетры вострава багатыя баксітамі. Па іх запасам Ямайка займае другое месца ў Лацінскай Амерыцы. Іншыя карысныя выкапні: медзь, гіпс, мармур. У мінулым таксама здабывалі золата.
Клімат
Клімат Ямайкі трапічны пасатны. Тэмпературны рэжым амаль нязменны на працягу года: 25 — 30 градусаў па Цэльсію на раўнінах і 15 — 20 градусаў у гарах. На паўночна-заходнім узбярэжжы заўсёды дзьмуць свежыя брызы. Сярэдняя колькасць ападкаў — 1960 мм у год, на поўдні — 762 мм у год. У летнія месяцы часта адбываюцца моцныя тайфуны. У зімовыя месяцы на поўдні вострава магчымы рэдкія засухі.
Прырода
У канцы XV ст., калі Ямайка была адкрыта еўрапейцамі, большая частка вострава была пакрыта густымі лясамі і саваннамі. Некаторыя дзікарослыя расліны (какосавая і саламяная пальма, тытунь, бавоўна, какао, ямайскі перац і інш.) актыўна выкарыстоўваліся ямайскімі індзейцамі. Аднак іспанцы, а потым брытанцы актыўна высякалі лясы для атрымання каштоўнай драўніны і ачысткі месцаў для плантацый. Большасць сучасных раслін была ўвезена звонку, у тым ліку бананы, цытрусавыя, цукровы трыснёг, масліна, хлебнае дрэва, кава і інш.
Усяго налічваецца больш за 3 тысячы розных відаў раслін, у тым ліку 200 кветкавых. Эндэмічная расліннасць (27 %) часткова захавалася толькі на паўночным усходзе. У раёнах з найбольшымі ападкамі распаўсюджаныя зараснікі бамбука, папараці, шыпшыны, чырвонага і чорнага дрэваў. На поўдні сустракаюцца месцы з паўпустыннай жорсткалісцевай расліннасцю і кактусамі. Так званае «сіняе жалезнае дрэва» (Buxus) з’яўляецца адным з сімвалаў Ямайкі.
Фаўна прадстаўлена больш чым 200 відамі птушак (25 з іх — эндэмікі, у тым ліку 2 віды папугаяў), больш чым 100 відамі матылёў, 25 відамі кажаноў. Таксама сустракаюцца ігуаны, кракадзілы, агуці (Dasyprocta), жабы і г. д. Ямайскія кракадзілы даволі рэдкія. Сустракаюцца толькі ў мангравых зарасцях на поўдні вострава. Нашэсце пацукоў у XIX ст. вымусіла ўвезці з Індыі мангустаў, якія ў нашы дні з’яўляюцца звычайнымі жывёламі. Ля ўзбярэжжа можна ўбачыць чарапах і дзюгоняў.
Лонэ (Ольдэнбург)
Лонэ (Lohne) — горад у Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Фехта. Насельніцтва — (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 90,76 км². Афіцыйны код — 03 4 60 006.
Горад падзяляецца на 19 гарадскіх раёнаў.
Батлейка
Батле́йка, бетлейка (ад Betleem — назва г. Віфлеема ), таксама жлоб, віфлеем, яселка, вяртэп, батляемка, остлейка, шопка  — беларускі народны тэатр лялек, спачатку і ў асноўным на рэлігійную, у прыватнасці біблейскую тэматыку, які атрымаў распаўсюджванне ў Беларусі, пачынаючы ад XVI стагоддзя і перажывае адраджэнне ў форме нацыянальнага дзіцячага і каляднага тэатра ў наш час. Блізкія да беларускай батлейкі ўкраінскі вяртэп (найбольш пашыраны ў XVIII—XIX стагоддзях) і польская шопка (вядомая з XV стагоддзя).
З гісторыі батлейкі
Зараджэнне батлейкавага тэатра ў Беларусі адносіцца да канца XVI — першай паловы XVII ст. Узнікненне батлейкі звязанае з каляднымі святамі (адгэтуль назва, Віфлеем — месца нараджэння Хрыста). На тэрыторыю Беларусі батлейка трапіла з Польшчы і Украіны і атрымала распаўсюд з XVI стагоддзя. Па сваім рэпертуары і прынцыпах увасаблення батлейкавы тэатр роднасны ўкраінскаму вяртэпу і польскай шопцы, а ўсе яны разам генетычна ўзыходзяць да заходнееўрапейскіх містэрый. Арганізатарамі відовішчаў звычайна былі законнікі каталіцкіх ордэнаў, вучні калегій. Распаўсюду батлейкі спрыялі вандроўныя семінарысты, якія ўносілі ў рэпертуар сюжэты школьнага тэатру. Хутка батлейку ад царкоўнікаў пераймаюць мяшчане, сяляне — тэатр робіцца народным.
Паступова батлейка станавілася здабыткам народа ў шырокім сэнсе слова (мяшчане і сялянства), у прыватнасці ў XVII—XVIII стагоддзях, актыўна звярталася да народна-камедыйных, свецкіх па характары пастановак.
Лічыцца, што з развіццём і станаўленнем прафесійнага тэатра ў Беларусі батлейка саступіла папулярнасцю апошняму. Прадстаўленні батлейкі даваліся да пачатку XX ст.
Апісанне і рэпертуар батлейкі
Сцэну, што нагадвала балкон, на якім адбывалася дзеянне, аздаблялі тканінай, паперай, геаметрычнымі фігурамі з тоненькіх палачак. На задніку сцэны малявалі абразы, зоркі, крыжы, вокны, лялечныя кампазіцыі на біблейскі сюжэт і інш. Скрынка закрывалася дзверцамі.
У прадстаўленнях дзейнічала да 40 персанажаў. Лялек рабілі з дрэва, каляровай тканіны; валасы, вусы — з лёну ці аўчыны; вопратку шылі з тканіны. Трапляліся таксама батлейкі з лялькамі-марыянеткаммі на нітках ці з пальчатачнымі лялькамі. Вядома 6 тыпаў батлейкі. Асобнае месца займалі батлейкі, зробленыя па прынцыпе ценявога тэатра (Віцебск, Веліж), і батлейка са зменнымі празрыстымі дэкарацыямі (Докшыцы). Пад час прадстаўлення батлеечнік знаходзіўся за скрыняй, ён не толькі рухаў лялек, але і гаварыў тэкст за іх, часам на фоне музыкі. Здаралася, што адзін чалавек быў і рэжысёрам, і драматургам, і мастаком, і музыкантам. Звычайна, батлеечнікі былі таленавітымі акцёрамі-самародкамі.
Паказ складаўся з дзвюх частак: кананічнай, якая паказвалася на верхнім ярусе, і свецкай, якая гулялася на ніжнім ярусе батлейкі.
Калядная драма
Цар Ірад даведаўшыся ад вешчуноў, што нарадзіўся Хрыстос, і лічачы яго прэтэндэнтам на пасад, вырашае забіць яго. Ірад загадвае воіну забіць ў Віфлееме ўсіх немаўлятаў «ад двух гадоў і ніжэй»; воін выконвае загад, але «адна старая баба Рахіль не дае свайго дзіця біці». Раз’юшаны Ірад загадвае забіць немаўля Рахілі. За злачынствы Ірад плаціцца жыццём: Смерць адсякае яму галаву, а чэрці цягнуць яго труп у пекла.
Сацыяльна-бытавая сатыра
Другая частка дзеяння звычайна была на надзённыя тэмы, дзе галоўная роля адводзілася Пятрушку, а на поўдні Расіі, у Беларусі і на Украіне сюжэт нагадваў Навагодні абрад «Ваджэнне казы». У Беларусі героямі былі: цыганы, воін на кані, пастушок Анціпка, пані і т. п. Другая частка змянялася ў залежнасці ад мясцовасці, дзе разыгрываецца спектакль і ад знаходлівасці і адоранасці батлейшчыка.
На сцэне ў выглядзе шынка (карчмы) з’яўляецца Запарожац. Паляк, які піруе, пачуўшы песню пра тое, што «не буде краще, як у нас на Україні! Що немае жида, що немае ляха: не буде ізміни!», адразу ж уцякае.
Казак адразу жа пачынае выхваляцца:
Случалось мені, і не раз, В степу варить пиво: Пив турчин, пив татарин, Пив і лях на диво; Багацько лежить І тепер з похмілля Мертвих голов і кісток 3 того весілля.
Але аказваецца, што ў «героя» няма грошай, і ён не можа расплаціцца з гаспадаром шынка, які, натуральна, яўрэй. Таму што ён — «козак Іван Виногура, у його добра натура. В Полыці ляхів оббирае, а в корчмі пропивае». Затое апаноўвае жаданне выпіць. «Запарожац п’е гарэлку з барыла, яўрэй падтрымлівае барыла і дрыжыць ад страху», — піша Галаган. Пасля сваркі пачынаецца бойка. Запарожац забівае гаспадара карчмы, а потым падыходзіць да звона і «вядзе пры гэтым даволі бессэнсоўныя гаворкі п’янага чалавека».
Затым галоўны герой падобным чынам распраўляецца з Чортам, потым хоча пакаяцца і кліча святара. З’яўляецца поп, які аказваецца уніятам. Запарожац спрабуе і яго пакалаціць са словамі, што «уніатських попів не бив, а з них живих кожу лупив». Аднак спрытны поп тут жа дае дзяру, выклікаўшы задаволенымі рэпліку свайго ката: «Добре зробив, що втік!» Гучыць музыка.
«Гэтаю апошняй перамогай над усімі сваімі ворагамі сканчаюцца сцэны з Запарожцам. Развітваючыся з гледачамі, казак як быццам адчувае, што ён не ўсім мог дагадзіць сваімі дзёрзкімі выхадкамі», і, сыходзячы са сцэны, прамаўляе:
Що ж, панове? По сій мові Будьмо здорові 3 пісні слова не викинеш А що було, то барзо прошу про те не поминати, Бо вже піду під курінь віку доживати.
Помнік батлейцы
Каля Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага музычнага тэатру можна ўбачыць скульптурную кампазіцыю «Батлейка» аўтарства Л. Б. Зільбера.
Прадстаўленне
У Дзяржаўным музеі гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь можна пабачыць прадстаўленне батлейкі на беларускай мове.
Белаградчыцкія скалы
Белаградчыцкія скалы — група скальных утварэнняў незвычайнай формы з пясчаніку і кангламерату, размешчаная на заходнім схіле гор Старая-Планіна паблізу ад горада Белаградчык на паўночным захадзе Балгарыі. Скалы адрозніваюцца па колеры ад чырвонага да жоўтага; вышыня некаторых скалаў дасягае 200 м. Многія скалы маюць мудрагелістыя абрысы і звязаныя з цікавымі легендамі. Часцяком іх называлі ў гонар людзей ці прадметаў, на якія, як лічылася, яны былі падобныя. Белаградчыцкія скалы абвешчаныя балгарскім урадам прыроднай славутасцю і з'яўляюцца галоўнай турыстычнай славутасцю рэгіёна. Яны з'яўляюцца адзіным месцам пражывання балгарскай эндэмічнай расліны Hieracium belogradcense, якая знаходзіцца пад пагрозай знікнення.
Геаграфія
Белаградчыцкія скалы размешчаны ў заходняй частцы гор Старая-Планіна і займаюць плошчу каля 50 км². Яны распасціраюцца ад вёскі Рабіша на захадзе да вёскі Белацініцы на ўсходзе.
Цэнтральная група скал размешчана на поўдзень ад горада Белаградчык. Тут размяшчаюцца найбольш цікавыя скальныя адукацыі: «Адам і Ева», «Грыбы», «Вучаніца», «Мядзведзь», «Дэрвіш», «Пастушок», «Леў», «Вярблюд», «Мадонна», «Вершнік», «Манахі», «Багіня Бендзіда», «Бунтар Велка» і многія іншыя.
Другая група скал ляжыць на захад ад Белаградчыка. Разнастайныя скалы акружаны стромкімі абрывамі. Самыя вядомыя з гэтых скал — «Збеговетэ», «Еркупрыя» і «Борыч».
Трэцяя група скал знаходзіцца за 4 км на ўсход ад Белаградчыка і ўключае скалы вакол Лацінскіх варот і пячоры Ліпенік.
Чацвёртая скальная група ляжыць паміж вёскамі Баровіца і Фалковец. Сярод гэтых скал «Сасновы камень», «Пчэлін камень», «Торлак» і «Моміна скала».
Пятая група скал размешчана паміж вёскамі Гюргіч і Белоцініцы.
Геалогія
Многія скалы незвычайных формаў і невялікія даліны з стромкімі вертыкальнымі схіламі фармаваліся на працягу сотняў мільёнаў гадоў, у выніку натуральных працэсаў эрозіі, дэнудацыі, росту імхоў і лішайнікаў і іншых прыродных фактараў.
Фарміраванне Белаградчыцкіх скалаў пачалося падчас пермскага перыяду. Пазней, падчас трыясавага перыяду, рэгіён апынуўся на дне плыткага мора. У той жа час, разбурэнне ранніх палеазойскіх парод утварыла велізарную колькасць жвіру, пяску і гліны, якія былі вынесеныя рэкамі ў моры. Асадкавыя пароды назапашваліся, паступова патаўшчаліся пласты кангламератаў і пясчанікаў. Кавалкі кангламерату станавіліся круглявымі пад уздзеяннем вады.
У пачатку кайнозойской эры і ў пачатку альпійскага тэктанічнага цыклу, у Балканскіх гарах фармаваліся буйныя антыкліналі, і за гэты час рэгіён ператварыўся ў сушу. Каля 45 мільёнаў гадоў таму пачалося ўзняцце Белаградчыцкай антыкліналі, і ў гэты час вапнякі і кангламераты трэскаліся ў ядры, ствараючы вертыкальныя і гарызантальныя зморшчыны на грэбні антыкліналі. У ядры Белаградчыцкай антыкліналі знойдзены палеазойскія пароды, а схілы складаюцца з кангламератаў, пясчанікаў і вапнякоў юрскага перыяду.
Вертыкальная пранікальнасць і дзеянне рэк спрыялі вертыкальнай эрозіі горных парод, а разломы, дзе адбываліся тэктанічныя рухі, былі ператвораныя эрозіяй у невялікія даліны і перавалы са стромымі або стромкімі схіламі, якія ўтвараюць асобныя вертыкальныя блокі ў выглядзе цяперашніх скальных фарміраванняў.
Турызм
Белаградчыцкія скалы з'яўляюцца важным турыстычным аб'ектам на паўночным захадзе Балгарыі, разам з горадам Белаградчык і крэпасцю Белаградчык, якая выкарыстоўвае скалы ў якасці натуральнага абарончага збудавання, і найбліжэйшай пячорай Магура, размешчанай недалёка ад вёскі Рабіша. Яшчэ адной турыстычнай славутасцю ў гэтым раёне з'яўляецца Баба Віда, сярэднявечная крэпасць у суседнім горадзе Відзін на Дунаі.
Балгарскі камітэт навакольнага асяроддзя ў 1949 годзе абвясціў скалы прыродным помнікам, а ў 1987 годзе яны ўвайшлі ў Нацыянальны рэестр помнікаў прыроды.
У 1984 годзе Белаградчыцкія скалы і пячора Магура былі ўключаныя ў спіс аб'ектаў, прапанаваных да ўключэння ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Белаградчыцкія скалы знаходзяцца на разглядзе ў якасці геапарка ў Еўрапейскай сетцы геапаркаў і ў Глабальнай сетцы геапаркаў ЮНЕСКА.
У студзені 2009 года Белаградчыцкія скалы былі намінаваныя Балгарыяй на званне аднаго з 7 новых цудаў прыроды.
NGC 6318
NGC 6318 (іншыя абазначэнні — OCL 1004, ESO 333-SC1) — рассеянае скопішча ў сузор’і Скарпіён.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Акцябрскі
Назву Акця́брскі маюць:
Дамэ (Фехта)
Дамэ (Damme) — горад у Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Фехта. Насельніцтва — (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 104,45 км². Афіцыйны код — 03 4 60 002.
Горад падзяляецца на 30 гарадскіх раёнаў.
Сан-Панкрацыа
Сан-Панкраціа (San Pancrazio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бальцана.
Насельніцтва складае 1584 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 26 чал./км². Займае плошчу 62 км². Паштовы індэкс — 39010. Тэлефонны код — 0473.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pancrazio.
Фісбек
Фісбек (Visbek) — камуна ў Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Фехта. Насельніцтва — 9327 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 84,06 км². Афіцыйны код — 03 4 60 010.
Васькавічы (Слаўгарадскі раён)
Ва́ськавічы (, Васьковичи) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Васькавіцкага сельсавета.
Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1555 годзе як сяло ў Прапойскай воласці. Назва паходзіць ад слова «воск». З канца XVIII стагоддзя належала Галіцыным і Алучынаўскаму і з'яўлялася цэнтрам бортніцтва.
Бураковая нематода
Бураковая нематода, Бурачная нематода (Heterodera schachtii) — паразітычны круглы чарвяк з сямейства Heteroderidae. Выклікае гетэрадэроз буракоў.
Экалогія
Вясной лічынкі пранікаюць у карані раслін, праходзяць стадыі развіцця, ператвараюцца ў самак і самцоў. За вегетацыйны перыяд бураковая нематода дае адно пакаленне. У пашкоджаных раслін утвараецца густая сетка дробных каранёў (барадатасць), лісце жаўцее і робіцца кучаравае, караняплоды буракоў дробныя, з паніжанай цукрыстасцю.
Арэал
Пашырана ва ўсіх раёнах буракасеяння.
Значэнне
Пашкоджвае карані буракоў і іншых раслін з сямейства капуставых і лебядовых (капуста, турнэпс, радыска, рыжак, шпінат).
Агент грын
Агент грын змешваўся з агентам пінк і выкарыстоўваўся для знішчэння ўраджаю.
У агульнай складанасці было выраблена 20 000 галонаў гэтага агента. Хімікат вырабляўся па замове Міністэрства абароны ЗША амерыканскімі кампаніямі «Доў Кемікэл» і «Юніён Карбайд», а таксама сумесным прадпрыемствам «Мобай» (заходнегерманскай кампаніі «Баер» і амерыканскай «Мансанта»).
Аб’яднанае княства Валахіі і Малдовы
Аб’яднанае княства Валахіі і Малдовы (Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei) — дзяржаўнае ўтварэнне, якое ўзнікла ў 1859 годзе пасля аб’яднання Дунайскіх княстваў. Утварылася пасля каранацыі Александру Іаана Кузы ў Малдаўскім княстве і Валахіі. З’яўлялася васальнай дзяржавай Асманскай імперыі.
Падчас Руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў дзяржава абвясціла незалежнасць і была прызнана ў 1878 годзе. У 1881 годзе пасля абвяшчэння Караля I каралём на тэрыторыі дзяржавы ўзнікла Каралеўства Румынія.
Тэрыторыя
Аб’яднанае княства Валахіі і Малдовы цалкам знаходзілася ў Еўропе. Яго ўсходняя граніца пралягала па рацэ Прут, а на поўдні праходзіла па лініі Балград — Кагул — возера Сасык — Чорнае мора. Адначасова ўнутраная адміністрацыйная граніца з Асманскай імперыяй праходзіла па рацэ Дунай на поўдні. Такім чынам, княства мела вузкую паласу зямлі паміж Дунаем і граніцай з Расіяй, якая цягнулася ад гарадоў Галац і Брэіла да Чорнага мора. На поўдні адміністрацыйная граніца з Асманскай імперыяй праходзіла строга па рацэ Дунай. Каля Баната румынская граніца паварочвала на паўночны захад, дзе даходзіла да Трансільваніі. Далей яна ішла строга па вяршынях Карпацкіх гор, спачатку паварочваючы на ўсход, а затым на поўнач. У раёне Букавіны румынска-аўстрыйская граніца ішла на ўсход да вярхоўяў ракі Прут.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Аб’яднанае княства Валахіі і Малдовы падзялялася на жудзецы. Такі падзел гістарычна склалася яшчэ ў XV стагоддзі. У XIX стагоддзі склалася сістэма адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Румыніі, якая выкарыстоўваецца і цяпер. Само княства з 1859 па 1861 год было падзелена на дзве часткі: Малдова і Валахію, якія ў сваю чаргу былі падзелены на жудзецы. У 1861 годзе княствы канчаткова аб’ядналіся. У складзе Аб’яднанага княства адміністрацыйным цэнтрам Малдовы былі Ясы, а Валахіі — Бухарэст.
У Валахіі знаходзіліся жудзецы Арджэш (цэнтр у Курця-дэ-Арджэш), Брэіла (цэнтр — Брэіла), Бузэу (цэнтр — Бузэу), Вылча (цэнтр — Вылча), Горж (цэнтр — Горж), Джурджу (цэнтр — Джурджу), Долж (цэнтр — Краёва), Дымбавіца (цэнтр — Тырговіштэ), Ілфаў (цэнтр — Бухарэст), Кэлэрашы (цэнтр — Кэлэрашы), Мехедынці (цэнтр — Турну-Северын), Олт (цэнтр — Слаціна), Прахава (цэнтр — Плаешці), Тэлеарман (цэнтр — Александрыя) і Яламіца (цэнтр — Слабазія). Пасля 1877 года да Аб’яднанага княства далучылася Дабруджа, дзе былі ўтвораны жудзецы Канстанца (цэнтр — Канстанца) і Тулча (цэнтр — Тулча).
У Малдове знаходзіліся жудзецы Бакэу (цэнтр — Бакэу), Васлуй (цэнтр — Васлуй), Вранча (цэнтр — Вранча), Галац (цэнтр — Галац), Нямц (цэнтр — П’ятра-Нямц) і Ясы (цэнтр — Ясы). Да 1877 года ў склад княства ўваходзіла таксама Паўднёвая Бесарабія (Буджак), дзе знаходзіліся жудзецы Ізмаіл з цэнтрам у Ізмаіле, Балград (цэнтр — Балград) і Кагул (цэнтр — Кагул).
Насельніцтва
Агульная колькасць насельніцтва Аб’яднанага княства ў 1861 годзе складала 3 900 000 чалавек, у 1870 — 4 300 000 чалавек, у 1880 — 4 500 000 чалавек. З іх у Бухарэсце пражывала 121 734 чалавекі, а ў Ясах — 65 754 чалавекі. Такім чынам, з моманту аб’яднання Дунайскіх княстваў да моманту абвяшчэння каралеўства Румынія колькасць насельніцтва дзяржавы павялічылася на 600 000 чалавек.
Аснову насельніцтва складалі румыны. Таксама ў Аб’яднаным княстве пражывалі такія нацыянальнасці, як балгары (на паўночным беразе Дуная), венгры (на граніцы з Аўстра-Венгрыяй) і секеі, рускія-ліпаване (у дэльце Дуная), сербы (на заходняй граніцы краіны), яўрэі і іншыя нацыянальнасці. Да 1866 годзе на тэрыторыі Аб’яднанага княства 94,9 % насельніцтва належалі да Румынскай праваслаўнай царквы, 3 % вызнавалі іўдаізм, 1 % належаў да Румынскай каталіцкай царквы, 0,7 % з’яўляліся пратэстантамі, 0,2 % належалі да Армянскай апостальскай царквы, яшчэ 0,2 % — Армянскай каталіцкай, і невялікая колькасць насельніцтва (1300 чалавек) з’яўляліся мусульманамі. У Паўднёвай Бесарабіі пражывалі ліпаване-стараверы, якія перасяліліся сюды ў канцы XVII стагоддзя.
Перадгісторыя
Малдаўскае княства трапіла ў залежнасць ад Асманскай імперыі пазней за Валахію. У складзе Турцыі абедзве дзяржавы мелі аднолькавы статус васалаў імперыі. Падчас Руска-турэцкай вайны 1828—1829 гадоў Дунайскія княствы дамагліся аўтаноміі ў складзе Турцыі. Пасля вайны знаходзіліся пад расійскім пратэктаратам. Кіраванне княствамі было ўскладзена на Паўла Дзмітрыевіча Кісялёва, пры якім у дзяржавах былі праведзены буйныя рэформы. У 30-х гадах XIX стагоддзя пачалося фарміраванне румынскай нацыі. Жыхары Дунайскіх княстваў, влахі, малдаване, банатцы і інш., за гады кіравання Кісялёва моцна зблізіліся паміж сабой. Тады ж пачалося фарміраванне сучаснай румынскай мовы і румынскай культуры.
У 1834 годзе Кісялёў быў адхілены ад кіравання княствамі. Замест яго ў Валахію турэцкім султанам быў прызначаны Аляксандр II Гіка, а малдаўскім гаспадаром стаў Міхаіл Стурдза. Пры гэтых двух гаспадарах Дунайскія княствы ахапіў усебаковы сацыяльны, палітычны і эканамічны крызіс. У абодвух княствах пачалася барацьба за ўладу паміж гаспадарамі і баярскай апазіцыяй, якія спрабавалі ўзяць усю паўнату ўлады ў свае рукі. Інтарэсы насельніцтва не ўлічваліся, часам яму наносілася шкода ад палітычных спрэчак. У такой сітуацыі ў 40-х гадах XIX стагоддзя ў краінах пачалі фарміравацца тайныя маладзёжныя таварыствы, якія ставілі сваёй мэтай змяніць у краінах уладу. Часам у праграмы арганізацый уносіўся пункт аб аб’яднанни Дунайскіх княстваў у адзіную дзяржаву. У 1848 годзе, пасля пачатку лютаўскай рэвалюцыі ў Францыі, пачаліся народныя хваляванні ў Валахіі і Малдове.