cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пераслед грэка-каталікоў у СССР
Украінская грэка-каталіцкая царква
Пасля 1945 года пашыралася інфармацыя, што саюз УГКЦ з Рымам быў часткай польскай змовы з мэтай дамінаваць і знішчыць усходнюю культуру Украінскай грэка-каталіцкай царквы, што ўніяцкія і праваслаўныя вернікі і святары пакутавалі ад польскіх біскупаў лацінскага абраду і паланізацыі. Але цяпер яны вызваленыя Савецкай Арміяй пад кіраўніцтвам Іосіфа Сталіна і, такім чынам, працяг сувязяў з Рымам быў болей непатрэбным.
Роля Патрыярха Аляксія I
Патрыярх РПЦ Аляксій I заклікаў усе каталіцкае насельніцтва Савецкага Саюза да сепаратызму ад Апостальскай Сталіцы: ''<...> А вызваліўшыся! Вы павінны разламаць ватыканскія ланцугі, якія трымаюць Вас, якія апускаюць Вас у прорву памылак, цемры і духоўнага разлажэння. Спяшайцеся ж і вяртайцеся да вашай сапраўднай маці - Рускай Праваслаўнай Царквы!''
Пій XII адказаў на гэта наступным чынам: ''А хто ня ведае, што патрыярх Аляксій, абраны купкай іншадумцаў сярод рускіх епіскапаў, у адкрытую узвышае і заахвочвае аддзяленне ад каталіцкай царквы ў сваім лісце, адрасаваным Русінскай грэка-каталіцкай царкве, у лісце, які ўнес немалы ўклад у ганенні на вернікаў, ці не так? ...''
Orientales omnes Ecclesias
Orientales omnes Ecclesias спасылалася на рэзалюцыі Арганізацыі Аб'яднаных Нацый і датычылася талерантнасці, свабоднай ад рэлігійнага пераследу. Пій выказаў надзею, што "сапраўдная свабода будзе прадастаўляцца каталіцкай царкве ўсюды, тым больш, што Касцёл заўсёды вучыў і вучыць аб паслухмянасці да законнай грамадзянскай улады з'яўляецца абавязкам сумлення. Але, на жаль, падзеі (пераслед русінскай царквы), якія мы згадвалі амаль разбурылі нашу надзею." Папа ведаў пра спробы аддзяліць уніяцкія цэрквы ад Рыма, а таксама тое, што за папярэднія месяцаў да апублікавання энцыклікі Orientales omnes Ecclesias, усе каталіцкія біскупы Украінскай Царквы былі арыштаваныя. Іосіф Сліпы, Грыгорый Хамысын, Іван Лайсеўскі, Мікалай Чарнецкі, Язафат Kацылоўскі, біскуп Мікіта Будка - некаторыя з іх загінулі ў Сібіры.
Пасля 1953
Пасля таго, як Іосіф Сталін памёр у 1953 годзе, «мірнае суіснаванне» ва ўзаемаадносінах СССР і Ватыкана стала прадметам шматлікіх дыскусій. У сваім калядным пасланні 1954 года Пій XII вызначыў магчымасці і перадумовы для мірнага суіснавання. Ён адзначыў гатоўнасць Ватыкана да практычнага супрацоўніцтва, калі гэта магчыма, у інтарэсах вернікаў. Павольныя тэмпы дэсталінізацыі і савецкае падаўленне Венгерскай рэвалюцыі негатыўна паўплывалі на ўзаемаадносіны СССР і Ватыкана, акрамя сціплых паляпшэнняў у Польшчы і Югаславіі пасля 1956. У студзені 1958 года міністр замежных спраў СССР Андрэй Грамыка выказаў гатоўнасць Масквы, мець афіцыйныя адносіны з Ватыканам. Падрабязнасці адносін паміж Ватыканам і СССР стануць вядомыя ў 2028 годзе, калі Ватыкан адкрые доступ да ўсіх дакументаў пантыфікату Пія XII.
1987 год у гісторыі метрапалітэна
У гэтым артыкуле пералічваюца асноўныя падзеі з гісторыі метрапалітэнаў у 1987 годзе
Дрымаўшчына (курганны могільнік)
Дрымаўшчына — курганны могільнік каля вёскі Дрымаўшчына Лепельскага раёна Віцебскай вобласці.
Курганны могільнік-1
Знаходзіцца за 2 км на ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Уцечча. Да 40 насыпаў дыяметрам 5-12 м, вышынёй 0,5-2 м. Абследавалі А. Р. Мітрафанаў (1972) і Ю. А. Заяц (1981). Раскопкі не праводзіліся.
Курганны могільнік-2
Знаходзіцца за 2,1-2,15 км на ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Пушча, абапал дарогі, якая злучае вёску Дрымаўшчына з шашэйнай дарогай Лепель — Орша. Каля 300 насыпаў дыяметрам 5-15 м, вышынёй 0,6-2,5 м. Захаванасць насыпаў добрая. Абследавалі А. Р. Мітрафанаў (1972) і Ю. А. Заяц (1981). Раскопкі не праводзіліся.
Бязліпіцы
Бязлі́піцы (Безлипицы) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва — 2 жыхары (2007).
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 23 км на паўднёвы ўсход ад горада Сафонава, за 8 км на поўнач ад аўтадарогі. За 11 км на поўнач ад вёскі чыгуначная станцыя Іздзешкава.
Іронія
Іро́нія(εἰρωνεία — прытворства, насьмешка) — прыхаваная насьмешка, якая выступае за знешняй пачцівасцю выказвання. Выкарыстоўваецца іронія ў многіх жанрах вуснай народнай творчасці — прыказках і прымаўках, загадках, анекдотах, устойлівых вобразных параўнаннях, прыгаворах і інш. (На чужой старане і рак рыба. Ці то свінні елі, ці шляхта папасвалася. Багаты як пагарэлец. Весела як рыбцы на кручку. Прыйшоўся як вол да карэты). Што да мастацкай літаратуры, у прыватнасці паэзіі, то іронія вызначае мастацкую своеасаблівасць многіх сатырычных твораў — сатырычных вершаў, эпіграмаў, эпітафій, пародый, баек і інш. Iронія можа мець значэнне не толькі тропа, але і своеасаблівага мастацкага прынцыпу асэнсавання рэчаіснасці, асьмяяння з г. зв. двайным сэнсам, падтэкстам. Злосна-зьедлівая іронія называецца сарказмам.
Сезон 2016 ФК Шахцёр Салігорск
Ігракі
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Заўвагі
Прыйшлі ў клуб
* З арэнды
* У арэнду
Пакінулі клуб
* У арэнду
Бармалеева вуліца
Бармалеева вуліца — вуліца ў Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга ад Вялікай Пушкарскай вуліцы да Чкалаўскага і Левашоўскага праспектаў. З 1804 па 1817 год вуліца мела другую назву — 16-я вуліца.
15 снежня 1952 года вуліца была перайменавана ў Сумскую, але 4 студзеня 1954 года ёй была вернута гістарычная назва — Бармалеева вуліца.
Назва вуліцы паслужыла асновай для стварэння мастаком М. В. Дабужынскім выявы страшнага разбойніка Бармалея, які стаў героем аднайменнай казкі К. І. Чукоўскага (а таксама некаторых варыянтаў яго казкі «Айбаліт», і пазней — фільма «Айбаліт-66»). Рух па вуліцы — аднабаковы, у напрамку ад Левашоўскага праспекта да Вялікай Пушкарскай вуліцы.
Бліжэйшая станцыя метро — «Петраградская».
Па Бармалеевай вуліцы пралягаюць маршруты тралейбуса № 34 і камерцыйнага аўтобуса К-369.
Анатоль Аляксандравіч Малафееў
Анато́ль Алякса́ндравіч Малафе́еў (, Гомель — ) — беларускі палітык, дзяржаўны дзеяч, першы сакратар ЦК Камуністычнай партыі Беларусі (1990—1991), старшыня Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (1996—2000).
Біяграфія
Скончыў Інстытут народнай гаспадаркі (Мінск), потым — завочную Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС. Працаваў слесарам на Мінскім і Гомельскім вагонарамонтных заводах. З 1962 года займаў ніжэйшыя пасады партыйных органаў у Гомелі, а ў 1970 годзе стаў інструктарам аддзела хіміі і лёгкай прамысловасці ЦК КПБ. Адтуль Малафееў быў накіраваны на пасаду Першага сакратара Мазырскага гаркама партыі. З Мазыра ён паехаў у Гомель на пасаду старшыні аблвыканкаму, аднак хутка узначаліў Гомельскі, а потым і Мінскі абкамы кампартыі. Пад час яго кіравання Мінскім абкамам, адбылася першае шэсце «Дзяды». На наступны дзень пасля бойкі адбыўся тэрміновы сход беларускага Саюза пісьменнікаў, а 4 лістапада закрыты сход пісьменнікаў, якія былі членамі КПБ. На апошняе мерапрыемства, акрамя іншых партыйных чыноўнікаў прыехаў і Анатоль Малафееў.
У 1990 годзе А. Малафеева выбралі дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР, а з 1991 года — Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь. У 1990 годзе ён узначаліў Камуністычную партыю рэспублікі і стаў апошнім кіраўніком КПБ. Ён стаў адным з нешматлікіх партыйных кіраўнікоў, якія падтрымалі жнівеньскі путч 1991 года.
Пасля забароны дзейнасці КПСС на тэрыторыі Беларусі Анатоль Малафееў пачаў працаваць у Галоўным упраўленні па дзяржаўных матэрыяльных рэсурсах. З сакавіка 1996 года стаў намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі ВС Рэспублікі Беларусь па эканамічнай палітыцы і рэформах. З лістапада 1996 года быў прызначаны Старшынём Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (да 2000 года). У 2004—2008 гадах узначальваў Пастаянную камісію Савета Рэспублікі Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь па рэгіянальнай палітыцы і мясцовым самакіраванні.
Памёр 19 студзеня 2022 года.
Мілан Жаркавіч
Мілан Жаркавіч (нар. ) — сербскі валейбаліст, трэнер.
Біяграфія
У верасні 2011 года быў прызначаны на пост галоўнага трэнера «Будаўніка» і зборную Беларусі па валеболу.
Гуляў за сербскія «Рыбніцы» (1976—1982) і «Партызана» (1982—1989), узначальваў кіпрскія «Анартосіс» (1990—1992), «Эносіс» (1992—1997) і «Пафіакос» (1997—2000), з якімі неаднаразова выйграваў чэмпіянат і Кубак краіны. Пасля чаго былы капітан «Партызана» стаў галоўным трэнерам белградцев (2000—2004, 2006—2011).
Шмат гадоў узначальваў зборныя Сербіі. З нацыянальнай ён рабіўся ўдзельнікам двух чэмпіянатаў Еўропы (2004 — 4-е мейсца, 2006 — 5-е). З моладзевай — выйграваў бронзу нядаўніх топ-турніраў.
Джым Сцёрджэс
Джэймс Энтані «Джым» Сцёрджэс (James Anthony «Jim» Sturgess, нар. года, Лондан, Англія) — англійскі тэле- і кінаакцёр, спявак.
Пачаў сваю кар'еру ў сярэдзіне 1990-х са здымак у кінасерыялах. Найбольшую вядомасць атрымаў пасля выхаду фільма «Дваццаць адно».
Біяграфія
Джым нарадзіўся 16 мая 1981 года, вырас у горадзе Фарнхаме, графства Сурэй, у 40 мілях на паўднёвы захад ад Лондана.
Першая прыкметная роля ў кіно — Джуд у фільме «Праз Сусвет». Прэм'ерны паказ фільма адбыўся на Таронцкім кінафестывалі 10 верасня 2007 года.
17 красавіка 2008 года на экраны выйшаў фільм «Дваццаць адно», у якім Джым выканаў галоўную ролю. Яго герой — матэматычны геній, які выйграе дзякуючы сваім здольнасцям велізарныя сумы грошай у казіно Лас-Вегаса. Таксама ў фільме зняліся Кейт Босварт, Лоўрэнс Фішбарн і Кевін Спейсі.
Скарб (фільм, 2015)
«Скарб» (Comoara) — мастацкі фільм 2015 года рэжысёра.
Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 22-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».
Сюжэт
Касці, малады і шчаслівы бацька сямейства, вядзе мірнае спакойнае жыццё. Па вечарах ён любiць чытаць свайму шасцігадоваму сыну, і больш за ўсё ім падабаюцца прыгоды Робін Гуда. Касці бачыць сябе героем — абаронцам слабых і абяздоленых. Аднойчы сусед па сакрэце расказвае яму, што ў садзе яго бабулі і дзядулі закапаны скарб. І калі Касці пагадзіцца ўзяць напракат металашукальнік і пайсці на пошукі скарбу, то сусед падзеліцца знойдзеным. На месца недаверу і сумневам прыходзіць азарт, і Касці ўрэшце згаджаецца. У іх ёсць толькі выходныя на пошукі скарбу.
Узнагароды
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 5 кінаўзнагародамі і яшчэ 13 намінацыямі.
Баўман
Баўман — прозвішча.
Гісторыя Паўднёвага Судана
Нілоцкія плямёны засялілі паўночную частку сучаснага Паўднёвага Судана ў ІІІ тыс.да н.э., паўднёвую — у пачатку ІІ тыс.н.э. У ХІХ ст. Судан апынуўся пад уладай егіпецкай дынастыі Махамеда Алі, у 1899-1956 быў англа-егіпецкім кандамініумам, у 1956 Судан атрымаў незалежнасць. Этнічныя, рэлігійныя, эканамічныя, палітычныя супярэчнаці прывялі распаду Судана на Судан і Паўднёвы Судан у 2011. Адразу пасля набыцця незалежнасці ў Паўднёвым Судане пачаўся міжэтнічны гвалт, што прывёў да грамадзянскай вайны, якая пачалася ў снежні 2013 і доўжыцца па сёння.
Старажытныя часы
Сведчанні аб пасяленнях нілоцкіх плямёнаў на поўначы Паўднёвага Судана адносяцца да ІІІ тыс. да н.э. Археолагі звяртаюць увагу на адгонную жывёлагадоўлю, купалападобныя дамы і тыкулі, уласцівыя для нілотаў.
Пранікненню цывілізацыі з поўначы заўсёды перашкаджалі балотныя абшары Судаў. У 61 г н.э. рымскія салдаты па загаду Нерона спрабавалі падняцца як мага ўверх па Белым Ніле, але прайсці бар'ер Судаў не здолелі і яны.
Сярэднія вякі і Новы час да ХІХ ст
Тэрыторыя верхняга Ніла была заселена у выніку вымушанай міграцыі на поўдзень нілоцкіх плямёнаў ў Х-ХV ст.н.э., што стала наступствам падзення хрысціянскіх Нубіййскіх дзяржаў, не здолеўшых супрацьстаяць арабскай экспансіі.
Пад уладай Егіпта
У ХІХ ст. увесь Судан апынуўся пад уладай Егіпецкай дынастыі Махамеда Алі. У пачатку 1820-х егіпцяне захапілі паўночны Судан, у 1827-1830 далучылі тэрыторыі верхняга Ніла і Собата. Адмірал Салім Куабадан у 1839-42 падняўся па Ніле да сучаснай Джубы. Новыя ўлады спрабавалі замацавацца на захопленых землях, але спроба стварыць сетку фортаў і гарнізонаў разбілася аб складаны клімат і хваробы. У 1851 пад ціскам заходніх дзяржаў егіпцяне адкрылі паўднёвы Судан для місіянераў каталіцкага вікарыяту і гандляроў, ахвочых да слановае косці. У 1850-я попыт і цана на слановую косць моцна выраслі: фартэпіяна і більярдныя шары ў Амерыцы і ў Еўропе сталі масавымі таварамі. Вось толькі мясцовых чамусьці не зацікавілі замежныя прынады і яны ставіліся да еўрапейцаў варожа. У рэшце рэшт кантроль над рэгіёнам узяў у свае рукі купец і гандляр рабамі Рахма Мансур. Шматлікія спробы разбіць яго наймітаў былі беспаспяховыімі і толькі ў 1878 падчас паездкі ў Каір, дзе ён хацеў даць хабар каб яго прызналі ўладаром, Рахма быў узяты пад дамашні арышт і страціў уладу. Падзеі Махдысцкай рэвалюцыі не закранулі паўднёвы Судан, але адрэзалі край ад Егіпта.
Англа-егіпецкі кандамініум
У 1899-1956 Судан быў англа-егіпецкім кандамініумам. Брытанцы мелі намер аб'яднаць паўднёвы Судан з Угандай, аднак у 1947 канферэнцыя ў Джубе пацвердзіла адзінства Судана.
У складзе Судана
У 1956 краіна атрымала незалежнасць. Этнічныя, рэлігійныя, эканамічныя, палітычныя супярэчнаці прывялі да дзвюх грамадзянскіх войнаў. У выніку першай суданскай грамадзянскай вайны (1955-1972), падчас якой загінула паўмільёна чалавек, рэгіён атрымаў аўтаномію. Другая вайна (1983-2005) забрала жыцці двух мільёнаў чалавек, яшчэ 4 млн. сталі бежанцамі. У выніку другой грамадзянскай вайны Хартум пагадзіўя на рэферэндум. Рэферэндум, падчас якога ў Судане ў якасці назіральнікаў знаходзіліся сусветна вядомыя палітыкі (Джымі Картэр, Джон Кэры, Кофі Анан) адбыўся у студзені 2011 і з вынікам 98.83% "за" бяскроўна развёў два Суданы. Паўднёвы Судан засмуціўся тым, што рэферэндум не адбыўся ў багатым нафтай раёне Аб'ей, дзе ён таксама мусіў адбыцца.
Незалежны Паўднёвы Судан
9 ліпеня 2011 была абвешчана незалежнасць Паўднёвага Судана, 54-й дзяржавы Афрыкі. У выніку гэтай падзеі званне першай афрыканскай і дзясятай у свеце па плошчы дзяржавы перайшло да Алжыра, а Паўднёвы Судан стаў і застаецца самай маладой дзяржавай свету. Адразу пасля набыцця незалежнасці ў Паўднёвым Судане пачаўся міжэтнічны гвалт, што прывёў да грамадзянскай вайны, якая пачалася ў снежні 2013 і доўжыцца па сёння. У 2017 краіна зведала голад.
Уладзіслаў Аляксеевіч Баркоў
Біяграфія
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізічная культура», 1973; аспірантура, 1977), Цэнтральны інстытут павышэння кваліфікацыі кіруючых работнікаў і спецыялістаў народнай гаспадаркі ў галіне патэнтнай работы (1990). Працаваў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (1983—1989, загадчык кафедры), Гродзенскім абласным інстытуце павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіруючых работнікаў і спецыялістаў адукацыі (1999—2008, рэктар), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (1990—1999 і з 2008, факультэт фізічнай культуры, кафедра тэорыі і методыкі фізічнай культуры, прафесар, у 1990—1999 і 2010—2014 — загадчык кафедры, у 2008—2010 — дэкан факультэта псіхалогіі).
Навуковыя інтарэсы: інавацыйныя падыходы да вучэбнага працэсу па фізічнаму выхаванню дзяцей і навучэнскай моладзі.
Адміністрацыйны падзел Італіі
Паводле Канстытуцыі ад 11 снежня 1947 года (ст. 116), Італьянская Рэспубліка падзяляецца на 20 абласцей (рэгіёнаў, regioni), з якіх 5, у якіх кампактна пражываюць этнічныя і моўныя меншасці, маюць адменны аўтаномны статус і дадатковыя (акрамя італьянскага) афіцыйныя мовы (азначаны ў дужках у ніжэйзгаданым спісе):
1. Абруца
2. Вале-д’Аоста (французская мова)
3. Апулія
4. Базіліката
5. Калабрыя
6. Кампанія
7. Эмілія-Раманья
8. Фрыўлі-Венецыя-Джулія (фрыўльская, нямецкая, славенская і венецкая мовы)
Людовік II (кароль Італіі)
Імператар Людовік ІI (825 — 12 жніўня 875) — кароль Італіі ў 844—875, кароль Праванса ў 863—875, імператар Захаду ў 850—875 гадах з дынастыі Каралінгаў. Сын імператара Лотара I і Ірменгарды Турскай, жанаты з 851 або 852 года на Ангельберзе.
Біяграфія
Неўзабаве пасля заключэння Вердэнскага дагавора (843) бацька адаслаў Людовіка ў Італію. Папа Рымскі Сергій II пайшаў насустрач маладому гасудару і зладзіў у яго гонар цудоўны прыём і ў чэрвені 844 урачыста каранаваў яго каралём Італіі.
Адміністрацыйны падзел Італіі
9. Лацыа
10. Лігурыя
Людовік II (кароль Італіі)
Біяграфія
У 846 арабы падняліся па Тыбры да самага Рыма і захапілі яго, у тым ліку разрабавалі сабор святога Пятра. Кароль Людовік ўступіў у бітву з імі, але пацярпеў паразу і ледзь здолеў выратавацца. У 850 Папа Леў IV вянчаў Людовіка імператарскай каронай. Князь Салерна Сіконульф з’явіўся да Людовіка, прысягнуў яму на вернасць і заплаціў значную суму грошай. Заручыўшыся саюзам з ім, Людовік рушыў супраць арабаў з усімі знаходзіліся ў Італіі войскамі франкаў. Князь Беневента выдаў яму знаходзіўшыхся ў яго горадзе арабаў, і Людовік загадаў пакараць смерцю іх, але гэтая лютасць не спыніла ворагаў, якія рабілі жудасныя спусташэнні. Людовік дарэмна аблажыў Бары і неўзабаве адступіў.
Адміністрацыйны падзел Італіі
11. Ламбардыя
Людовік II (кароль Італіі)
Біяграфія
Па Прумскім падзеле, зробленым яго бацькам Лотарам I 19 верасня 855 года, Людовік II захаваў за сабой Італьянскае каралеўства і імператарскі тытул.
Адміністрацыйны падзел Італіі
12. Марке
13. Малізэ
14. П’емонт
15. Сардзінія (сардзінская мова)
17. Трэнціна — Альта-Адыджэ (нямецкая, ладынская мовы)
18. Таскана
19. Умбрыя
20. Венета Нумары ў спісе адпавядаюць нумарам на карце.
У рэгіёнах ёсць свае парламенты — рэгіянальныя саветы і ўрады — джунты (giunti), якія маюць паўнамоцтвы ў пытаннях мясцовага самакіравання. Усе рэгіёны, акрамя Вале-д'Аоста, падзяляюцца на правінцыі (province), якіх налічваецца 110 (дзве з іх, Трэнта і Бальцана з рэгіёне Трэнціна-Альта-Адыджэ, таксама маюць аўтаномны статус). Правінцыі, у сваю чаргу, падзяляюцца на камуны (абшчыны, communi), якія могуць таксама падпадзяляцца на тэрытарыяльныя часткі (frazioni). Камуны вельмі разнастайныя па памерах; самай вялікай камунай Італіі па плошчы і насельніцтву з'яўляецца Рым (1285 км2, 2,76 млн чал.), самай маленькай па плошчы — Ф'ера-дзі-Прым'ера (0,15 км2), па насельніцтвў — Педэзіна (34 чал.).
Мазутлу
Мазутлу (Mazutlu) — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.
У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і ўваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).
Маннік дуброўны
Маннік дуброўны (Glyceria nemoralis) — від раслін сямейства, распаўсюджаны ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, Заходняй Азіі.
Распаўсюджанне
Распаўсюджаны ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе (Чэхія, Германія, Венгрыя, Польшча, Славакія, Беларусь, Эстонія, Літва, Расія, Украіна, Балгарыя, Румынія, Сербія) і Заходняй Азіі (Арменія, Азербайджан, Турцыя).
Ва Украіне від расце на багністых месцах у цяністых лісцяных лясах — у лясных і лесастэпавых раёнах, спарадычна.
Асінаўка (Сіцькаўскае сельскае паселішча)
Асінаўка (Осиновка) — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Селязнёўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.
Арахідонавая кіслата
Арахідонавая кіслата - Амега-6-ненасычаная тлустая кіслата. Прысутнічае ў раслінных алеях, у складзе ліпідаў жывёльных тканак (у фосфаліпідах наднырачнікаў каля 20% ад тлустых кіслот). Пры гідрыраванні арахідонавая кіслата ўтварае арахінавую кіслату, якая сустракаецца ў алеях бабовых раслін, напрыклад, у арахісавым алеі.
Апісанне
Бясколерная, масляністая вадкасць; малекулярная маса 304,46; tпл 49,5°С; лёгка акісляецца кіслародам паветра.
Належыць да незаменных карбонавых тлустых кіслот.
Разам з гома-γ-ліналенавай кіслатой з'яўляецца першаснай крыніцай простагландзінаў.
Румянцава (станцыя метро)
«Румянцава» — станцыя Маскоўскага метрапалітэна і першая станцыя, якая знаходзіцца на тэрыторыі Новай Масквы (селішча Маскоўскі), размешчана на Сакольніцкай лініі, паміж станцыямі «Трапарова» і «Салар’ева». Знаходзіцца за МКАД ля Кіеўскай шашы, прылягае да бізнес-парку «Румянцава», названаму па аднайменнай вёсцы, якая знаходзіцца паблізу. Станцыя адкрыта 18 студзеня 2016 года. З’яўлялася самай кароткай па працягласці знаходжання канчатковай за ўсю гісторыю Маскоўскага метрапалітэна (29 дзён), да падаўжэння лініі да станцыі «Салар’ева».
Гісторыя
Упершыню станцыя згадваецца ў Генплане 1971 года. Яе будаванне меркавалася для сувязі з Масквой Паўднёвага вакзала, які прапанавалі пабудаваць для разгрузкі Курскага вакзала. Але праект вакзала быў адхілены, і патрэба ў станцыі адпала. За станцыяй планавалася таксама электрадэпо «Румянцава», патрэба якога выклікана тым, што ля Сакольніцкай лініі абодва электрадэпо знаходзяцца на поўначы (у наш час вядзецца будаванне дэпо «Салар’ева»). Пад канец 80-х гадоў станцыю меркавалася пабудаваць у складзе хордавай лініі ўздоўж Ленінскага праспекта. Пасля адмовы ад існавалых праектаў хордаў станцыя вярнулася на Сакольніцкую лінію, па Генплане 2009 года яе будаванне адводзілася на 2025 год.
У сувязі з пашырэннем тэрыторыі Масквы ў 2011—2012 гадах патрэба ў станцыі ўзрасла, і ўвод пляцоўкі быў запланаваны на 2014 год, аднак у паказаны тэрмін станцыя адкрыта не была, тэрміны здачы спачатку былі перанесены на май 2015 года, потам на снежань. 31 снежня адбыўся тэхнічны запуск станцыі, а адкрыццё руху для пасажыраў адбылося 18 студзеня 2016 года.
Перыфраза
Перыфраза, перыфраз (περίφρασις: περί — навокал і φράσις — гавару) — адзін з тропаў, у якім назва з'яў або прадметаў падаецца праз апісанне іх асобных вызначальных прымет. У перыфразе заключаны элемент своеасаблівай паэтычнай адгадкі, «ключ» да якой знаходзіцца тут жа, у паэтычным кантэксце. Вось некаторыя перыфразы беларускіх паэтаў: «кроў сіняя любай краіны» (Нёман; Л. Геніюш), «чырвоныя сны Дэлакруа» (карціны Дэлакруа; М. Танк), «бязвоблачная званіца» (неба; Ю. Гаўрук), «пасвіць між моху вочы» (шукаць грыбы; П. Панчанка), «ластаўка роднага слова» (Леся Украінка; Я. Янішчыц), «кароль звяроў, цар джунгляў і гаспадар тайгі» (леў, тыгр, мядзведзь; А. Вярцінскі). Многія народныя ідыёмы маюць перыфрастычны характар (класці баразну — араць, заглядаць у бутэльку — піць гарэлку, пусціць з агнём — спаліць, сысці ў магілу — памерці). Перыфразы даволі шырока ўжываюцца ў фальклоры, у прыватнасці ў народных песнях. Перыфраза часам ляжыць у аснове эўфемізма і антанамазіі.
Лопэ дэ Вэга
Лопэ дэ Вэга (Lope de Vega; поўнае імя — Фелікс Лопэ дэ Вэга і Карпіо, Félix Lope de Vega y Carpio; 25 лістапада 1562, Мадрыд — 27 жніўня 1635, Мадрыд) — іспанскі драматург, паэт і празаік. Аўтар больш чым 2000 п'ес, з якіх 425 дайшлі да нашых дзён.
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і рамесніка-золаташаўца. З ранніх гадоў выявіў незвычайныя творчыя здольнасці (у 10-гадовым узросце пераклаў у вершы «Выкраданне Празерпіны» Клаўдыяна). Вучыўся ва ўніверсітэце ў Алкале, пачаў пісаць вершы.
Універсітэт скончыць яму, аднак, не ўдалося. За сатыру на сям'ю каханай, якая адвергла яго, ён быў асуджаны на 10 гадоў выгнання з Мадрыда. Нягледзячы на гэта Лопэ вяртаецца ў сталіцу, каб выкрасці новую даму сэрца і таемна ажаніцца з ёй.
У 1588 прыняў удзел у паходзе «Непераможнай армады», пасля паразы якой пасяліўся ў Валенсіі, дзе і стварыў шэраг драматычных твораў для падтрымання сям'і.
Лопэ дэ Вэга быў сакратаром ў герцага Альбы 1590, маркіза Малвпіка 1596 і герцага Лемоскага 1598. Да гэтага ж перыяду адносіцца росквіт яго драматычнай творчасці.
У 1609 г. Лопе дэ Вэга атрымаў званне familiar del Santo oficio de la Inquisición (добраахвотнага слугі інквізіцыі), а ў 1614 прыняў сан святара.
Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)
Арша́нскі паве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў XVI—XVIII стст. у складзе Віцебскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Адміністрацыйны цэнтр — горад Орша. Назва Аршанскі павет ужывалася з XVI ст..
Гісторыя
Папярэднікам Аршанскага павета было Аршанскае (Рошскае) намесніцтва, утворанае ў 1392 г. пасля прамога падпарадкавання Оршы вялікаму князю літоўскаму Вітаўту. Верагодна, яно ўваходзіла ў склад Віцебскага княства і падзялялася на шэраг валасцей. У XV — пачатку XVI стст. значная іх частка шляхам вялікакняжацкіх пажалаванняў перайшла ва ўласнасць буйных феадалаў (пераважна праваслаўных князёў). Князі Друцкія-Пуцяцічы набылі Басею, Горкі, Горы, Шышава, князі Друцкія-Бабічы — Брухава, Куцейна, Ламачын, Мошкава, Прыхабы, Судзілавічы, Сялец, князі Адзінцэвічы — Гальцова, Рэпухаў. Воласці Копысь (з Баранню) і Раманава перайшлі да князёў Гальшанскіх. Каталіцкім панам Гаштольдам належаў Шклоў, Глябовічам — Дуброўна і Расасна. Маёнткам Межава валодаў пан П. Фурс, потым — князі Заслаўскія. У падпарадкаванні аршанскага намесніка да пачатку XVI ст. засталіся Бабіна, Баева, Дзевіна і Заазер’е. Велікакняжацкай уласнасцю заставаліся Смаляны, пакуль у 1543 г. каралева Бона Сфорца не прамяняла іх князю Сангушку. Невядомы ў гэты час статус Любавіцкай воласці, якая пазней належала панам Сцяцкевічам-Заверскім.
Пасля захопу Смаленскага ваяводства Вялікім Княствам Маскоўскім Аршанскі павет стаў пагранічным і неаднойчы быў тэатрам ваенных дзеянняў паміж войскамі ВКЛ і ВКМ. Так, на працягу 1508—1564 гг. маскоўскія войскі 6 разоў захоплівалі і спусташалі Оршу і яе ваколіцы, тройчы даходзілі да Друцка, двойчы — да Шклова і Копысі. На р. Крапіўна адбылася Аршанская бітва 1514 г.
Паводле адміністрацыйнай рэформы ў Вялікім Княстве Літоўскім 1565—1566 гадоў памеры Аршанскага павета значна павялічаны. У яго ўвайшлі былое Лукомскае княства з буйным маёнткам Чарэя, Барысаўскае староства (да р. Бярэзіна), паўднёвай частка былога Аболецкага павета з Алексінічамі, Беліцай і Палоннам, уся тэрыторыя Друцкага княства ад Бабра да Стараселля, далучаны таксама Магілёўскае староства, Любашанская і ўсходняя частка Свіслацкай валасцей, шэраг прыватнаўласніцкіх маёнткаў уздоўж Дняпра (Баркалабаў, Буйнічы, Быхаў, Новы Быхаў) і на захад ад яго (Цяцерын з Бялынічамі, Галоўчын з Княжыцамі). У ваенных адносінах шляхецкае апалчэнне (харугва) Аршанскага павета падпарадкоўвалася віцебскаму ваяводу, буйныя магнаты выстаўлялі свае атрады асобна. Сцягам Аршанскага павета была харугва зялёнага колеру з выявай «Пагоні», аднолькавая з харугвай Віцебскага павета. У канцы XVI — першай палове XVII стст. на тэрыторыі павета сфарміравалася латыфундыя паноў Сапегаў, якім належалі частка Лукомскага княства, Чарэя з Худавам, Талачын і Стараселле з вялікай часткай Друцкага княства, Цяцерын з Бялынічамі і Круглым, часткі Басеі, Гор, Горак і Шышава, Аршанскае і Магілёўскае староствы, Любашанская воласць. Буйнымі землеўладальнікамі былі князі Галоўчынскія (Галоўчын, Княжыцы, Новы Быхаў), Друцкія (ч. Друцка, Горы, Саколіна), Зіноўевічы (Беліца), Лукомскія (ч. Лукомля, Мялешкавічы, Шчыдуты), Сангушкі (Абольцы, Брухава, Крупкі, Смаляны), Сцяцкевічы-Заверскія (Баркулабаў, Любавічы, Расасна, Чаркасаў), паны Глябовічы (Беліца, Дуброўна, Расасна), Радзівілы (Барысаўскае староства, Барань, Копысь, Рачанава), Хадкевічы (Бобр, Быхаў, Шклоў). Акрамя таго ў Аршанскім павеце налічвалася некалькі дзесяткаў дробных маёнткаў мясцовай шляхты.
На тэрыторыі павета здаўна існавалі праваслаўныя манастыры Чарэйскі Свята-Троіцкі і Магілёўскі Пячэрскі. У 1620-я г. ў адказ на каталіцкую экспансію створаны Куцеінскі (каля Оршы), Буйніцкі і Баркулабаўскі праваслаўныя манастыры. Адначасова ўзнікалі (пераважна ў маёнтках магнатаў) каталіцкія касцёлы і кляштары. Так, Сапегі заснавалі каталіцкія кляштары ў Быхаве (каля 1620 г.), Бялынічах (1623 г.), Чарэі і Беліцы. З’явіліся каталіцкія кляштары і ў Оршы: базыльянскі (1642), дамініканскі (1650), бернардзінскі (1653). З канца XVI ст. існаваў кляштар у Лукомлі, з 1653 г. — у Чавусах. Касцёлы ўзніклі ў большасці мястэчкаў, што дазволіла стварыць у складзе Віленскага біскупства асобны Аршанскі дэканат (ахопліваў Аршанскі павет і суседняе Мсціслаўскае ваяводства). Быў заснаваны і Аршанскі езуіцкі калегіум з вялікімі зямельнымі ўладаннямі. Да езуіцкага калегіума ў Вільні перайшоў ад Сапегаў маёнтак Пачаевічы. Да пачатку XVII ст. найбуйнейшым горадам павета стаў Магілёў, які ў 1561 г. атрымаў права на войтаўства (гарадское кіраванне), а ў 1577 г. поўнае самакіраванне — магдэбургскае права і герб. Такімі ж правамі карысталіся Барысаў і Орша (з 1620 г.). Гандлёва-рамеснымі цэнтрамі павета былі прыватнаўласніцкія мястэчкі Бобр, Быхаў, Бялынічы, Галоўчын, Горы-Горкі, Копысь, Лукомль, Раманава, Стараселле, Талачын, Шклоў, пазней Крупкі, Халопенічы, Чавусы.
У складзе Расійскай імперыі Орша стала цэнтрам новага Аршанскага павета, які ў параўнанні з паветам Вялікага Княства Літоўскага быў значна паменшаны па памерах.
Ураднікі
Падстаростамі былі В. Цяпінскі (1578), П. Кубліцкі (1599), А. Падбярэзскі (1614), Я. Друцкі-Любецкі (1625—1634), П. Галімскі (1651); павятовымі маршалкамі — П. Ю. Друцкі-Саколінскі (1569—1575), Ц. Ю. Друцкі-Саколінскі (1575—1585), Р. Падбярэзскі (з 1585), Б. А. Лукомскі (1591), М. Друцкі-Саколінскі (1591—1605), Я. Друцкі-Горскі (1605—1619), Я. Курч (1619), С. Сангушка (1620), Я. Ю. Друцкі-Саколінскі (1622—1648), П. Галімскі (1653); павятовымі харунжымі — Я. В. Сцяцкевіч-Заверскі (1629—1631), Ю. Горскі (1639), С. Галоўчынскі (1640—1644), М. Галоўчынскі (1644—1658); земскімі суддзямі — Б. А. Лукомскі (1580—1591), А. В. Варапай (1599—1615), I. Б. Лукомскі (1620—1625), Я. Цеханавецкі (1635), М. Баратынскі (1638—1642).
Yarmak
YARMAK (сапраўднае імя Аляксандр Валянцінавіч Ярмак (Олександр Валентинович Ярмак; нар. 24 кастрычніка 1991, Барыспаль, Украіна) — украінскі хіп-хоп выканаўца і акцёр.
Дзяцінства і юнацтва
Аляксандр Ярмак нарадзіўся ў Барыспалі 24 кастрычніка 1991. Пасля школы паступіў на факультэт лятальных апаратаў Нацыянальнага авіяцыйнага ўніверсітэта, дзе стаў гуляць у КВЗ за каманду «Зборная НАУ», разам з якой дайшоў да фіналу Вышэйшай украінскай лігі.
Сольная кар’ера
У 2011 годзе ЯрмаК выклаў свой першы кліп на песню «Пидарасия» у сацыяльнай сетцы ВКонтакте і на Youtube, які праз некалькі месяцаў набраў больш за мільён праглядаў. У 2012 годзе Ярмак прэзентаваў дэбютны сольны альбом «ЯсЮТуба». У 2013 годзе музыка зняў серыял «Як гартаваўся стайл», дзе сыграў галоўную ролю. Пазней у гэтым жа годзе ён падтрымаў акцыі пратэсту ў абарону правоў Паўлічэнкі і напісаў на гэтую тэму кампазіцыю «Свободу честным». У пачатку лютага 2014 года, за некалькі тыдняў да трагічных падзей на Еўрамайдане, Ярмак і TOF выпусцілі песню «22» і прэзентавалі кліп, сабраны з відэахронікі падзей Еўрамайдана. У тэксце песні гаворыцца пра Украіну як пра прыгожцю і закатаваную дзяўчыну, якая ня схіляе ні перад кім калені. Выхад «22» быў успрыняты неадназначна. Партал The Flow адзначае, што Ярмак «апынуўся адзіным артыстам, які напісаў песню пра тое, што ўсім было неабходна пачуць». Песню таксама адзначыў у сваёй кнізе пра Майдан «Я з Нябеснай сотні» Марка Рудневіч і Іван Малкавіч у інтэрв’ю ў студыі Громадського.
У 2015 годзе прэзентаваў свой трэці сольны студыйны альбом «Made in UA». У красавіку 2017 года быў выпушчаны чацвёрты альбом «Restart», у які увайшло 16 песень, у тым ліку і першая сольная украінскамоўная песня пад назвай «Твої сни» ў дуэце з Вольгай Чарнышовай.
11 снежня 2020 года Ярмак прадставіў свой пяты студыйны альбом «Red Line». У яго ўвайшло 10 песень пры ўдзеле НКНКТ, Фир, TOF і Tricky Nicki.
«Стольны Град»
15 лістапада 2013 года быў заснаваны гурт «Стольны Град», у склад якога таксама ўвайшлі Фир, Міхаіл Іншын (Міхалыч), Tof, Marty і Гига. У 2014 годзе гурт выпусціў свой дэбютны альбом «Горад свабоды». У 2015 годзе Ярмак разам з гуртом запісалі другі альбом «Пока районы не спят». У пачатку 2017 года гурт распаўся.
Уварванне ва Украіну
У лютым 2022 года пасля ўварвання Расіі ва Украіну ўступіў у шэрагі арміі Украіны.
Асабістае жыццё
У ліпені 2016 года ажаніўся з мадэллю Ганнай Шумяцкай, з якой да гэтага сустракаўся на працягу некалькіх гадоў.
15 чэрвеня 2019 ў Аляксандра і Ганны нарадзілася дачка.
Узнагароды
У 2013 годзе кліп на песню «Сэрца пацана» стаў лідэрам праглядаў сярод усіх расійскамоўных выканаўцаў на YouTube, а па версіі партала «Новы Рэп» перамог у намінацыі «Відэа года», а альбом «Restart», які выйшаў у 2017 годзе, адразу пасля рэлізу заняў першае месца ў iTunes незалежна ад жанру на Украіне.
У 2015 годзе прадстаўнікі сацсеткі ВКонтакте скампілявалі спіс самых папулярных артыстаў Украіны, у якім Ярмак апынуўся двойчы: на першым месцы сольна і на сёмым-у складзе гурта «Стольный Град». Таксама ў гэтым жа годзе Ярмак быў уключаны ў рэйтынг самых папулярных зорак Украіны, складзены Forbes, дзе заняў 8-ы радок.
Метрапалітэн Хельсінкі
Хе́льсінкскі метрапалітэ́н (Helsingin metro, Helsingfors metro. У шведскай мове для метрапалітэна Хельсінкі замест слова tunnelbana выкарыстоўваецца metro, вызачаная форма metron) — метрапалітэн у Хельсінкі. Гэта самая паўночная ў свеце сістэма метрапалітэна. Метрапалітэн быў адкрыты 2 жніўня 1982 года. Абслугоўваецца кампаніяй HKL.
З 1 студзеня 2007 сістэма налічвае 30 станцый і адну лінію, падзеленую на два адгалінаванні. Агульная працягласць складае 43 км. Метро ў асноўным абслугоўвае шчыльна заселеныя раёны Усходняга Хельсінкі, але можа выкарыстоўвацца і для перасоўвання ў цэнтры Хельсінкі. Сістэма метро дапаўняецца прыгараднымі цягнікамі, якія выкарыстоўваюцца для сувязі з іншымі раёнамі Хельсінкі.
Веліжскі раён
Веліжскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (муніцыпальнае ўтварэнне) на паўночным захадзе Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Веліж.
Геаграфія
Плошча раёна складае 1,473 тыс. км².
Мяжуе на поўначы і паўночным захадзе з Пскоўскай і Цвярской абласцямі, на ўсходзе і паўночным усходзе з Дзямідаўскім раёнам, на захадзе з Рэспублікай Беларусь (Віцебскі раён), на поўдні з Руднянскім раёнам.
У раёне знаходзіцца найніжэйшы пункт Смаленскай вобласці (перасячэнне Дзвіной мяжы вобласці) — 140 метраў над узроўнем мора.
Па тэрыторыі раёна цячэ рака Заходняя Дзвіна. Раён мае шмат балотаў і азёраў, найбуйнейшыя балоты: Драздоўскі Мох, Лагунскі Мох, Мацюшынскі Мох; азёры: Чаплі, Рябікоўскае, Гатчынскае, Залюбішчанскае, Хаменкоўскае. Глебы ў раёне дзярнова-слаба- і сярэднепадзолістыя, у паніжэннях — дзярнова-падзоліста-глеевыя. Лясы (галоўным чынам хваёвыя і ялова-шыракалістыя, маладыя хваёвыя і драбналістыя) займаюць 49,5 % тэрыторыі.
Гісторыя
Веліжскі раён утвораны ў 1927 у складзе Ленінградскай вобласці на тэрыторыі былога Веліжскага павета Віцебскай губерні. У 1929 быў перададзены ў Заходнюю вобласць, у складзе Смаленскай вобласці — з 1937. У 1963 быў далучаны да Дзямідаўскага раёна. Адноўлены — у 1965.
Дэмаграфія
Насельніцтва — 13 198 чалавек (2005).
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У раёне маецца 1 гарадское і 8 сельскіх паселішчаў:
Уйгуры
Уйгуры (уйгур.: ئۇيغۇر) — народ, карэнныя насельнікі Цэнтральнай Азіі. Жывуць пераважна ў Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёне КНР (8399393 чал. у 2000 г.), Казахстане (223100 чал. у 2009 г.) і Кыргызстане (49000 чал. у 2009 г.). Уйгурскія абшчыны ёсць таксама ва Узбекістане, Пакістане, Афганістане і інш. краінах. У 2009 г. у Беларусі жыло 29 уйгураў.
Веліжскі раён
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Гарадскія паселішчы
Уйгуры
Гісторыя
Уйгуры як качавое ўсходняе цюркскае аб’яднанне вядомы з III ст. да н. э. З VII ст. н. э. яны паслядоўна засноўвалі дзяржавы на тэрыторыі сучасных Манголіі, Паўночна-Заходняга Кітая і Паўднёвай Сібіры, аднак каля 840—860 гг. пацярпелі паразу ад енісейскіх кіргізаў і адкачавалі на тэрыторыю сучаснага Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна. Частка ўйгураў аб’ядналася з іншымі цюркскімі плямёнамі карлукаў і цюргешаў, каб заснаваць дзяржаву Караханідаў з цэнтрам у Кашгары. У 934 г. іх уладар Сутук Бугра-хан прыняў іслам. Другая частка заваявала Турфанскі аазіс, стварыла дзяржаву Караходжа, саюзную Кітаю, і прыняла будызм. Насельнікі заваяваных гэтымі дзвюмя групамі ўйгураў зямель былі ў большасці індаеўрапейцамі і займаліся пераважна земляробствам. Трэцяя частка ўйгураў спынілася ў перадгор’ях Тыбета, дзе ўтварылася дзяржава Канчоу, якая дала сваё імя сучаснай правінцыі Ганьсу.
У XIII ст. Кашгарская і Турфанская дзяржавы былі падначалены манголамі. У 1347 г. яны ўвайшлі ў склад дзяржавы Хізр-Хаджы (да 1363—1399 гг.), нашчадка Чынгісхана. Ён і яго спаткаемцы спрыялі далейшаму распаўсюджанню іслама сярод паддадзеных. Гэтая новая дзяржава, якую у тагачасных крыніцах называлі Уйгурскай, праіснавала да 1759 г. пакуль не была захоплена маньчжурскай дынастыяй Цын. Насельніцтва дзяржавы мела змяшаны характар: яно спавядала іслам, размаўляла на цюркскіх гаворках, карысталася літаратурнай чагатайскай мовай цюркскага паходжання, але захавала аселы лад жыцця, падобны да таго, што вялі іх продкі-індаеўрапейцы да ўйгурскага заваявання.
Веліжскі раён
Транспарт
Праз тэрыторыю раёна праходзіць рэгіянальная аўтамабільная дарога Смаленск — Невель і аўтадарога  Веліж — Сенькава — мяжа з Рэспублікай Беларусь (на Віцебск).
Уйгуры
Гісторыя
Дзяржава Канчоу спыніла сваё існаванне ў XIII ст., але частка мясцовых уйгураў ацалела і працягвала качавы лад жыцця. Пазней яны сталі вядомы як так званыя «жоўтыя ўйгуры»-югуры, што адрозніваліся ад аселых уйгураў заходніх аазісаў.
У XIX ст. аб’яднальным фактарам стаў іслам. У 1864—1878 гг. успыхнула мусульманскае паўстанне на чале эміра Якуб-бека, які вёў перагаворы з Вялікабрытаніяй і Асманскай імперыяй. Але пасля яго смерці маньчжуры задушылі паўстанне. Многія ўйгуры былі вымушаны ратавацца ў Сярэдняй Азіі, Афганістане і Брытанскай Індыі (зараз Пакістан). У 1921 г. адбыўся сход уйгураў у Ташкенце, які пастанавіў адрадзіць старажытную назву «уйгур» для ўсяго народа. На тэрыторыі Сіньцзяна яна прыжылася пазней.
Пасля Кітайскай рэвалюцыі 1911 г. аднавіўся рух за незалежнасць. У 1933 г. была абвешчана Усходне-Туркестанская Ісламская Рэспубліка, а ў 1944 г. — Усходне-Туркестанская Рэспубліка. У жніўні 1949 г. урад Усходне-Туркестанскай Рэспублікі загінуў пад час палёту ў Пекін для перагавораў над тэрыторыяй СССР. У 1955 г. быў створаны Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён у складзе КНР.
У 1990-ыя гг. узнік новы ўйгурскі рух за адраджэнне, аднак угурскія нацыянальныя арганізацыі значна раз’яднаны, да таго ж існуюць культурная, рэлігійная і нацыяналістычная плыні, якія дамагаюцца ці то большай аўтаноміі, ці то поўнай незалежнасці ўйгураў. У 2009 г. кітайскія ўлады жорстка падавілі выступленіі ўйгураў ва Урумчы.
У 2021 годзе Еўрасаюз увёў санкцыі супраць Кітая за парушэнне правоў чалавека ў Сіньцзяне, дзе кітайскія ўлады праводзілі рэпрэсіўную палітыку ў адносінах да ўйгураў і іншых этнічных меншасцяў рэгіёна пераважна мусульманскага веравызнання. Па словах праваахоўнікаў, рэпрэсіі ўключаюць у сябе затрыманні без суда і прымусовую працу на дзяржаўных фабрыках. Кітай адмаўляе ўсе абвінавачванні ў парушэнні правоў чалавека і адзначае, што лагеры для інтэрніраваных з’яўляюцца цэнтрамі прафесійнай падрыхтоўкі, накіраваныя на барацьбу з тэрарызмам і рэлігійным экстрэмізмам.
Народная культура
Галоўны традыцыйны занятак — сельская гаспадарка. Жыхары аазісаў і перадгор’яў займаліся пераважна паліўным ральнічым земляробствам. Вырошчвалі зерневыя і алейныя культуры, садавіну і гародніну. Галоўныя прылады працы земляробаў — драўляная саха сапан, серп агак, малатарня тулук і інш. Сістэма ірыгацыі захоўвалася стагоддзямі. Палеткі падзяляліся на невялікія прамавугольныя або квадратныя ўчасткі, вакол якіх рылі канавы, па якіх бегла з крыніцы вада. У Турфанскім і Хамійскім аазісах рылі калодзежы да 100 м глыбінёй.
У аселых уйгураў жывёлагадоўля мела дадатковы характар. Трымалі рабочую жывёлу (аслоў, валоў, канёў) і кароў для атрымання малака і мяса. Уйгуры-качэўнікі практыкавалі адгонную жывёлагадоўлю, трымалі вярблюдаў, канёў, авечак. Гаспадарамі статкаў часцяком выступалі жыхары-аазісаў, якія расплочваліся з пастухамі воўнай і маслам. У гарах займаліся ловам рыбы. Былі вядомы шаўкаводства і паляванне. Яшчэ ў XIX ст. узімку палявалі на дзікіх вярблюдаў. Для палявання на антылоп, зайцоў і ліс выкарыстоўвалі сабак і спецыяльна навучаных драпежных птушак.
Рамёствамі займаліся як гараджане, так і сельскія жыхары. Адным з найбольш прыбытковых заняткаў лічылася ткацтва. У некаторых мясцовасцях ім было занята да паловы насельніцтва. Да нашых дзён славяцца хатанскія дываны. Звычайна іх робяць з авечай воўны, працуюць па мануфактурнаму прынцыпу, калі ў адной майстэрні занята 10-15 чалавек, якія выконваюць розныя аперацыі. Іншыя распаўсюджаныя рамёствы: выраб керамікі, апрацоўка нефрыту, гарбарны промысел і інш.
Цэнтрамі аазісаў былі гарады, якія акружалі глінянай або цаглянай сцяной. На базарнай плошчы ўзводзілася мячэць. Гараджане жылі ў замкнёных будынках, дзе пасярэдзіне ладзіўся двор. Дахі будынкаў звычайна злучаліся адзі з адным. Зверху іх накрывалі саламянымі матамі для абароны ад спякотнага сонца ці дажджу. У маньчжурскую эпоху каля горада таксама будавалася крэпасць янгі-шаар («новы горад»), каля якой жылі толькі кітайцы.
Сельскія паселішчы адрозніваліся больш раскіданай забудовай. Жытлы рабілі з цэглы або гліны, змешанай з саломай, часцяком без фундамента або замянялі яго камянямі. У багатых аазісах меліся каркасныя хаціны. Плоскі дах ладзіўся з жэрдак, крытых саломай. Улетку на даху сушылі зерне. У старажытныя часы вокнамі служылі адтуліны пасярэдзіне дахаў. Пазней пад уплывам кітайцаў узніклі рашэцістыя вокны з наклеенай паперай. Багатыя уйгуры ладзілі шматпакаёвыя жытлы, якія маглі складацца з мноства памяшканняў. Асабліва вылучаліся летнія памяшканні, кухня ашхана і гасцёўня міхманхана. Амаль кожнае жытло мела крытую тэрасу айван.
Качавыя уйгуры жылі ў простых каркасных хацінах сатма, дзе сцены і дах крыліся чаротам.
Распаўсюджаная вопратка — халат з падшэўкай, кашулі з доўгімі шырокімі рукавамі, шырокія штаны, камізэлькі, бараньі футры, скураныя боты і галошы. Жанчыны насілі вялікую колькасць ювелірных упрыгожванняў, а таксама вышываныя капялюшыкі, валасы запляталі ў касічкі.
Асновай традыцыйнай ежы была мука. Пяклі праснакі і аладкі розных формаў, піражкі самса з начыннем з гарбузоў, луку і мяса, варылі лапшу і вялікія пельмені манту. Звычайнай ежай лічылася зацірка з кукурузы, якую елі з аладкамі і кіслым малаком. На святы гатавалі барані шашлык кэвап, плоў. Ежа багата прыпраўлялася. Яе запівалі кіпячоным або кіслым малаком і чаем.
Сярод уйгураў папулярны спеўныя і танцавальныя вечарыны, казкі, гістарычныя паданні. Уйгуры маюць развітыя літаратурныя традыцыі.
Мова
Уйгурская мова адносіцца да цюркскай сям’і моў, блізкая да ўзбекскай і саларскай. Большасць уйгураў карыстаюцца так званай сагдыйскай пісьмовасцю на аснове арабскага алфавіта. У СССР была распаўсюджана уйгурская пісьмовасць таксама на аснове лацінкі і кірыліцы.
Бяленіна
Бяле́ніна (Беленино) — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне.
Геаграфія
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 11 км на паўночны ўсход ад Сафонава, і за 5 км на паўднёвы ўсход ад пасёлка Вадзіна, на берагах ракі Вялікая Вержа, прытока Вержы. Адміністрацыйны цэнтр Бяленінскага сельскага паселішча.
Зіновій Ісакавіч Гарбавец
Біяграфія
Нарадзіўся ў працоўнай сям’і. З 1915 года пераехаў у Чарнігаў, дзе вучыўся ў рэальным вучылішчы. Там жа некаторы час займаўся ў народнай студыі выяўленчага мастацтва і прымаў актыўны ўдзел у мастацкім жыцці. Па заканчэнні заняткаў у студыі некаторы час выкладаў малюнак у чарнігаўскай сярэдняй школе. У 1919 годзе вярнуўся на радзіму, у Звянігародку, дзе стаў выкладаць малюнак дзецям-сіратам. У 1923 годзе пераехаў у Беларусь. У 1923—1924 выкладаў у паліграфічнай школе Мінскага паліграфічнага камбіната. У лістападзе 1924 года атрымаў пасаду выкладчыка малюнка у Віцебскім мастацкім тэхнікуме. Сярод яго вучняў былі вядомыя ў будучыні мастакі Заір Азгур, Мікола Гусеў, Раман Семашкевіч, Валянцін Дзежыц, Андрэй Бембель, Мікола Пашкевіч.
Састаяў членам Віцебскага абласнога таварыства краязнаўства.
У сярэдзіне 1925 года дырэктар тэхнікума Міхаіл Керзін паведаміў мастаку аб тым, што, з прычыны закрыцця яго курсаў, з новага навучальнага года ён будзе звольнены са службы. Ні апеляцыя ў Трацейскі суд пры Віцебскім акруговым аддзеле працы, ні станоўчая экспертыза на прафпрыдатнасць з удзелам аўтарытэтнай камісіі, ні падтрымка з боку прафсаюза работнікаў мастацтва, пракуратуры, народнага суда не дапамаглі мастаку дамагчыся справядлівасці і аднавіцца на пасадзе выкладчыка тэхнікума. Таму ўжо восенню 1925 года ён быў вымушаны ўладкавацца настаўнікам у школе. А праз год стаў выкладчыкам Віцебскага педагагічнага тэхнікума. У 1928 годзе пры мастацкім тэхнікуме былі адкрыты курсы малюнка для рабочых і чырвонаармейцаў. Зіновія Гарбаўца ўзялі на пасаду кіраўніка гэтых курсаў, дзе займалася больш за паўсотні моладзі. Там ён прапрацаваў да свайго ад’езда ў Маскву ў 1929 годзе.
Болей у Беларусь не вяртаўся. У 1929 — 1931 гг. вучыўся ў ВМАТЭІН, дзе яго настаўнікамі былі вядомыя расійскія мастакі Уладзімір Фаворскі і Павел Паўлінаў. З 1931 года выкладаў у Маскоўскім рэдакцыйна-выдавецкім тэхнікуме.
Творчасць
У 1926 годзе вядомы краязнаўца Мікола Каспяровіч прывёў Гарбаўца ў Віцебскае акружное таварыства краязнаўства, каб той прыняў удзел у выхадзе ў свет унікальнага выдання — кнігі нямецкага мастацтвазнаўцы Альберта Іпеля «Беларускае мастацтва». Зіновій Гарбавец пераклаў кнігу на рускую мову, а Каспяровіч з рускай мовы — на беларускую. Гэтая кніга стала адным з першых выданняў пра беларускае мастацтва. Зіновій Гарбавец аформіў выданне малюнкамі для вокладкі і тытульнага аркуша. Таксама ўпрыгожыў графічнымі кампазіцыямі два выпускі краязнаўчага зборніка «Віцебшчына».
У 1927 годзе ў выдавецтве «Камінтэрн» тыражом 75 асобнікаў выйшла ў свет 44-х старонкавая кніга «З. И. Горбовец. Гравюры на дереве». Прадмову напісаў Усевалад Воінаў, тэкст — Іван Фурман. У кнізе было прадстаўлена 10 гравюр Зіновія Гарбаўца. Як сведчыць Барыс Крэпак (мастацтвазнаўца і даследчык творчасці Зіновія Гарбаўца): "На сённяшні дзень захавалася некалькі асобнікаў, адзін з якіх — з аўтографам мастака на пярэднім форзацы: «Глубокоуважаемому Дмитрию Ермолаичу Блохину от автора гравюр Зиновия Горбовца. 12 августа 1929 г. Москва». Дарэчы, гэтае выданне да сённяшняга дня з’яўляецца ці не адзіным у нашай краіне альбомам абразных гравюр, створаных адным майстрам."