cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аркейн (мультсерыял)
Першы сезон
Дзякуючы гекстэку Пілтавер праз некалькі гадоў дасягае небывалага росквіту. Джэйс Таліс уваходзіць у савет Пілтавера, верачы, што яго вынаходкі прывядуць да міру і прагрэсу. Сілка ў гэты час плануе паўстанне і таемна захоплівае кантроль над Заўнам з дапамогай наркотыку «мігаценне», паступова ператварае наркаманаў у вырадкаў. Паўдэр пад яго апекай расце і бярэ сабе імя Джынкс. Яна выкрадае апошнюю гекстэкавую распрацоўку — самацвет, які служыць крыніцай велізарнай энергіі. Пры гэтым гінуць некалькі праваахоўнікаў. За расследаванне бярэцца міратворка Кейтлін Кіраман, якая вызваляе з турмы Вайлет. Удваіх яны знаходзяць сведчанне, што да крадзяжу самацвета датычная Джынкс. Савет Пілтавера рыхтуецца да ваенных дзеянняў супраць Заўна і адпраўляе на пенсію Хеймердынгера, затым ён далучаецца да банды «светлякоў», якая імкнецца ўтрымліваць законнасць у Заўне.
Смяротна хворы Віктар употай заручаецца падтрымкай алхіміка з Заўна, каб вылечыцца. Задума атрымоўваецца, але Віктар усведамляе, што гекстэкавыя распрацоўкі перасеклі маральныя мяжы. Джэйс Таліс, міжволі стаўшы забойцам хлопчыка з Заўна, пераконвае савет даць Заўну незалежнасць і тым самым забяспечыць мір паміж двума гарадамі. Аднак Джынкс, сыходзячы з розуму, успрымае разважанні Сілка аб прымірэнні за здраду. Яна незнарок забівае Сілка, выходзіць на адкрытую прастору і, карыстаючыся самацветам, страляе бомбай у бок Пілтавера. Бомба дасягае вокнаў залы, дзе ў гэты момант знаходзіца савет Пілтавера і ў гэты момант канчаецца першы сезон.
Сіцькова 1
Сіцько́ва 1 (, Ситьково 1) — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаёўскага сельсавета.
Пораўна
По́раўна — бяссцёкавае возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача, за 18 км на поўдзень ад Ушачаў, на мяжы з Лепельскім раёнам
Плошча паверхні возера 0,21 км². Даўжыня 0,62 км, найбольшая шырыня 0,43 км, даўжыня берагавой лініі 1,72 км. Плошча вадазбору 8,75 км².
Катлавіна возера круглаватай формы. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 2 м. Берагі нізкія. Берагавая лінія слабазвілістая.
Кінгісепскі раён
Кінгісепскі муніцыпальны раён (Ки́нгисеппский муниципа́льный райо́н) — муніцыпальнае ўтварэнне ў паўднёва-заходняй частцы Ленінградскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — горад Кінгісеп. Утвораны ў 1927 годзе. Гістарычна яму папярэднічаў Кінгісепскі (раней — Ямбургскі) павет Ленінградскай (раней — Петраградскай, Санкт-Пецярбургскай) губерні, створаны ў 1783 годзе.
Геаграфія
Мяжуе на паўночным усходзе — з Ламаносаўскім муніцыпальным раёнам; на ўсходзе — з Воласаўскім муніцыпальным раёнам; на поўдні — са Сланцаўскім муніцыпальным раёнам; на захадзе — дзяржаўная мяжа з Эстоніяй. З паўночнага захаду тэрыторыя раёна абмываецца водамі Фінскага заліва. Адлегласць ад адміністрацыйнага цэнтра раёна да Санкт-Пецярбурга — 145 км.
Раўнінны рэльеф, абсалютныя вышыні 0-150 метраў над узроўнем мора. На ўсход ад Лужскай губы размешчана Сойкінскае ўзвышша, а ў далінах буйных рэк — нізіны (Лужская і Плюская). Праз тэрыторыю раёна праходзіць Балтыйска-Ладажскі уступ (глінт). На тэрыторыі раёна маюцца адклады фасфарытаў, будаўнічага пяску, шклянога пяску, дыятаміта (абразіва).
Клімат раёна умерана кантынентальны. Сярэдняя тэмпература чэрвеня 17 °C, са студзеня — −8 °C. Гадавая колькасць ападкаў — 550—700 мм. Абсалютны мінімум тэмператур −43 °C, максімум +32 °C.
Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Луга, Нарва.
Навуміўскэ
Навуміўскэ (Нау́мівське) — вёска ў Ніжынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Ніжынскэ (Ніжынскі раён)
Ніжынскэ (Ніжинське) — вёска ў Ніжынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Балданэ
Ба́лданэ (Baldone) — горад у Латвіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Балданскага краю. Плошча 5,2 км². Насельніцтва 2362 чал. (2012).
Пячкоўка
Пячко́ўка (, Печковка) — вёска ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапрынавіцкага сельсавета.
Цэрулаплазмін
Цэрулаплазмін — медзьутрымальны бялок (глікапратэін), які прысутнічае ў плазме крыві. У церулаплазміне ўтрымоўваецца каля 95 % агульнай колькасці медзі сыроваткі крыві чалавека. Прыроджаны дэфіцыт цэрулаплазміну прыводзіць да дэфектаў развіцця галаўнога мозгу і печані. Быў апісаны ў 1948 годзе.
Фізічныя ўласцівасці цэрулаплазміну чалавека
Да ўкаранення медзі ў бялок ён называецца апацэрулаплазмін, пасля — халацэрулаплазмін.
Асноўныя амінакіслоты цэрулаплазміну: аспарагінавая, глутамінавая, трэанін, гліцын, лейцын.
Кантынентальная хакейная ліга
Кантынентальная хакейная ліга, КХЛ — міжнародная хакейная ліга. Створана ў 2008 годзе на базе расійскай суперлігі (у адрозненне ад яе ліга сама праводзіць чэмпіянат, клубы не пакідаюць лігу ў залежнасці ад вынікаў чэмпіяната). На сённяшні дзень у лізе ўдзельнічаюць 22 клуба: з Расіі (19 клубаў), Беларусі, Казахстана і Кітая (па адным). Ліга праводзіць чэмпіянат КХЛ, які адначасова з’яўляецца адкрытым чэмпіянатам Расіі. Амаль усе клубы КХЛ маюць свае фарм-клубы ў Маладзёжнай хакейнай лізе.
Фармат
Чэмпіянат складаецца з дзвюх частак: рэгулярнага сезона і раўнда плэй-оф. Каманды падзелены на дзве канферэнцыі (усходняя і заходняя), якія ў сваю чаргу дзеляцца на два дывізіёны.
Пачынаецца сезон матчам за Кубак Адкрыцця паміж уладальнікамі Кубка Гагарына і Кубка Кантынента.
Падчас рэгулярнага сезону клубы праводзяць агулам 20 матчаў з усімі камандамі са свайго дывізіёну і па 2 матчы з кожнім астатнім супернікам. У табліцах канферэнцый і агульнай табліцы чэмпіянату пераможцы дывізіёнаў (у чарзе, што адпавядае колькасці набраных імі ачкоў) займаюць першыя месцы, астатнія месцы размяркоўваюцца без увагі на дывізіён. Лепшая каманда рэгулярнага сезону атрымлівае Кубак Кантынента.
Па 8 лепшых каманд з кожнай канферэнцыі выходзяць у плэй-оф, пераможца якога атрымлівае Кубак Гагарына і лічыцца чэмпіёнам КХЛ і чэмпіёнам Расіі. Унутры канферэнцый праходзяць серыі матчаў 1/4, 1/2 фіналаў і фінал канферэнцыі. Серыі гуляюцца да 4 перамог.
Выступленне каманд у лізе
З моманту заснавання лігі ў 2008 годзе ў чэмпіянатах КХЛ узялі ўдзел 35 каманд. 32 каманды прымалі ўдзел у плэй-оф хаця б у адным з сезонаў.
У табліцы пазначаны месцы каманд па выніках рэгулярнай часткі чэмпіянатаў КХЛ, а таксама дасягнутыя раўнды плэй-оф у кожным сезоне КХЛ (пазначана колерам). Каманды упарадкаваны з улікам найлепшых занятых месцаў па выніках іх выступу ў чэмпіянатах КХЛ.
Байрайт
Ба́йрайт (ням. Bayreuth) — горад зямельнага падначалення ў Германіі, размешчаны на тэрыторыі зямлі Баварыя.
З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам акругі Верхняя Франконія. Насельніцтва складае 72683 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 66,92 км ². Афіцыйны код — 09 4 62 000.
Цэтанавы лік
Цэтанавы лік — характарыстыка ўзгаральнасці дызельнага паліва, якая вызначае перыяд затрымкі гарэння рабочай сумесі (прамежак часу ад упырску паліва ў цыліндр да пачатку яго гарэння). Чым вышэй цэтанавы лік, тым менш затрымка і тым больш спакойна і плаўна гарыць паліўная сумесь.
Цэтанавы лік колькасна роўны аб'ёмнай долі цэтану, цэтанавы лік якога прымаюць за 100, у сумесі з α-метылнафталінам (цетанавы лік якога, у сваю чаргу, роўны 0), калі гэтая сумесь мае той жа перыяд затрымкі ўзгарання, што і падыспытнага паліва ў тых жа ўмовах.
Калі дызельнае паліва характарызуецца такой жа ўзгаральнасцю, вызначанай на вопытным рухавіку (ASTM D 613, EN 5165, ISO 5165, ГОСТ 3122), што і мадэльная сумесь гэтых двух вуглевадародаў, цэтанавы лік гэтага паліва лічыцца роўным працэнтнай долі цэтану ў гэтай сумесі. Чым ён больш, тым лепш узгаральнасць сумесі пры сцісканні.
Рубаўскае
Ру́баўскае — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Крывінка, за 10 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Сянно, за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Запруддзе.
Катлавіна Рубаўскага возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 2 метраў. Берагі нізкія і забалочаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Вакол возера пойма шырынёй да 200 м.
Палывада (Ніжынскі раён)
Палывада (Пали́вода) — вёска ў Ніжынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Балажы
Ба́лажы (Baloži) — горад у Латвіі. Плошча 6,7 км². Насельніцтва 5867 чал. (2012).
NGC 7720-1
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі (С. Р. Ганзенка)
'''Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі''' — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1943 года на базе атрадаў імя Будзённага (арганізаваны ў чэрвені 1942) і імя Панамарэнкі (арганізаваны ў кастрычніку 1943) вылучаных партызанскай брыгадай імя І. В. Сталіна. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Дзяржынскага, Мінскага і Івянецкага раёнаў. 6 ліпеня 1944 брыгада (752 партызаны, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.
Склад
У склад брыгады ўваходзілі:
Гісторыя
У верасні 1943 года атрад імя Будзённага разбіў апорны пункт у вёсцы Чырвоная Горка, на чыгуначным участку Фаніпаль — Койданава падарваў каля 180 рэек. У чэрвені 1944 года партызаны брыгады падарвалі 480 рэек, спалілі эшалон з ваеннай тэхнікай і прадуктамі. Правялі шмат адкрытых і засадных баёў, у тым ліку ў вёсках Путчына і Глушынцы Дзяржынскага раёна. У ліпені 1944 года перарэзалі шлях адступлення разбітым нямецкім войскам у Налібоцкую пушчу, узаемадзейнічалі з падраздзяленнямі 348-й стралковай дывізіі Чырвонай Арміі.
Лаванда каласовая
Лава́нда каласовая (Lavandula angustifolia) — від кветкавых раслін роду сямейства.
Батанічнае апісанне
Вечназялёны паўкусцік вышынёй 20—100 см, з моцным пахам. Цсяблы шматлікія, галінастыя, прыўзнятыя. Уся расліна шараватая ад апушэння. Корань стрыжнёвы. Лісце супраціўнае, сядзячае, простае, суцэльнае, падоўжана-лінейнае, з гладкім краем і скурыстай паверхняй. Кветкі звычайна фіялетавага колеру, сабраныя ў коласападобныя суквецці. Плод — арэшак жоўта-бурага колеру.
Распаўсюджанне і экалогія
Расліна паходзіць з Паўднёвай Еўропы (Італія, Францыя, Іспанія, Андора). Распаўсюдзілася паўсюдна ў Еўропе, таксама ў Паўночнай Амерыцы і Паўночнай Афрыцы.
Святлолюбівая расліна, ксерафіт, мезафіт і мезатроф. Расце на сухіх і стэпавых лугах, камяністых россыпах і скалах, марскім узбярэжжы, ў горных хмызняках, парках і садах. Цвіце з ліпеня да першых замаразкаў. Пладаносіць у верасні. Размнажаецца насеннем.
Выкарыстанне
Эфіраалейная, меданосная і дэкаратыўная расліна. З суквеццяў лаванды каласовай атрымліваюць лавандавы алей, які выкарыстоўваецца ў якасці пахучага рэчыва ў парфумерыі і вытворчасці мыйных сродкаў, у вытворчасці лінілілацэтату, таксама ў ароматэрапіі
Юбілейная капліца (Мінск)
Юбілейная капліца — рымска-каталіцкая капліца ў Мінску, збудаваная ў 1826 годзе ў гонар 1500-годдзя Нікейскага сабору. Знішчана за савецкім часам. Месцілася на Юбілейная плошчы (плошча атрымала сваю назву ад імя капліцы) прыкладна на тым месцы, дзе цяпер стаіць крама «Тэхніка ў быце».
Гісторыя
У 1825 годзе ў свеце ўрачыста адзначаўся юбілей Нікейскага (Усяленскага) сабора, які зацвердзіў галоўныя дагматы і сімвалы хрысціянства. Рымскі Папа Леў XII абвясціў гэты год юбілейным, аднак у беларускіх касцёлах свята адзначалі ў наступным годзе. Менавіта тады на ўскраіне Мінска ўзвялі сціплы помнік-капліцу.
Капліца не пацярпела ў Другую сусветную вайну, знішчана савецкімі ўладамі пасля 1947 года.
Архітэктура
Помнік архітэктуры класіцызму, уяўляла сабой квадратны пастамент з круглай калонай, завершанай крыжам.
Канцэрагены
Канцэрагены, бластамагены — рэчывы або фізічныя агенты, здольныя выклікаць утварэнне злаякасных пухлін ці садзейнічаць іх узнікненню з нармальнай тканкі. Да канцэрагенаў адносяць розныя хімічныя злучэнні (азотфарбавальнікі, араматычныя аміны, азбест, нітразаміны), фізічныя фактары (іанізуючае выпраменьванне), некаторыя біялагічныя агенты (анкагенныя вірусы, метабаліты трэптафану, стэроідныя гармоны).
Канцэрагеннае ўздзеянне звязана з хімічнай актыўнасцю і электроннай структурай пэўнай часткі малекул, якая ўтварае комплексы з некаторымі кампанентамі клеткі (нуклеінавыя кіслоты, бялкі).
Канцэрагенны падзяляюцца на 3 групы:
Эфект залежыць ад дозы, працягласці ўплыву, стану рэактыўнасці арганізма, здольнасці тканак ці органаў назапашваць (дэпаніраваць) рэчыва. Новаўтварэнні ўзнікаюць праз 1/5-1/7 працягласці жыцця арганізма (у чалавека 15-20 гадоў, у мышэй 4-6 месяцаў).
Многія канцэрагены маюць мутагенныя ўласцівасці. Папярэджанне ўздзеяння канцэрагенаў на арганізм заснавана на прадухіленні забруджвання паветра, вады, ежы, глебы прамысловымі адкідамі, недапушчэнні канцэрагенных прымесяў у ежы і пітной вадзе, ажыццяўленні прафілактычных мер у галіне прафесіянальнай, камунальнай і асабістай гігіены.
ФК Вісла Кракаў
«Вісла» (Wisła Kraków) — польскі футбольны клуб з горада Кракаў.
Гісторыя
Папярэднікамі сённяшняй «Віслы» з’яўляюцца, футбольная каманда створаная восенню 1906 года студэнтамі 2-й практычнай школы, пад кіраўніцтвам Юзафа Шкальнікоўскага, які таксама гуляў як капітан. У верасні 1906 года каманда Шкальнікоўскага ўзяла ўдзел у турніры арганізаваным доктарам Тадэвушам Канчынскім, турнір праходзіў на футбольных палёх у Блоні і Кракаве. У турніры прынялі ўдзел 16 каманд з бліжэйшых школаў. Каманда выступала ў сініх футболках і таму атрымала мянушку — «сінія». У 1907 годзе каманда аб’ядналася з «чырвонымі», пад кіраваннем Енкера. Пасля зліцця асноўным колерам каманды стаў чырвоны, але ігракі сініх прыдумалі назву — «Вісла». Хоць каманда і гуляла ў чырвоных майках, затое яна насіла 2 сінія зоркі, для таго каб паказаць што каманда створана як зліццё 2 каманд. Форму для каманды вырабіла берлінская фірма Steingl. Наступным крокам у развіцці клуба было абранне прэзідэнта Тадэвуша Лапушанскага, які быў настаўнікам матэматыкі і фізікі ў другой сярэдняй школе ў Кракаве. Тады ж была распрацавана першая эмблема, якая складалася з шчыта, чырвонай зоркі і года заснавання. У 1908 годзе быў пабудаваны першы клубны стадыён імя Генрыка Ёрдана. 7 лютага 1910 года статутам асацыяцыі Галіцкай правінцыі клуб быў зацверджаны, у адпаведнасці з рэгістрацыйным нумарам 632. Гэтая дата лічыцца афіцыйнай датай стварэння кракаўскай «Віслы». У 1911 годзе сінія зоркі на футболках былі заменены на адну белую на левым баку формы. 6 красавіка 1911 года адбыўся матч адкрыцця стадыёна паміж «Віслай» і «Чорнымі» з Львова, матч скончыўся перамогай гаспадароў (3:2). Пасля паражэння «Чорныя» пакінулі горад, не застаўшыся на ўрачыстасцях у гонар адкрыцця стадыёну.
У час Першай сусветнай вайны многія ігракі «Віслы» ўступілі ў польскі легіён і ваявалі на першай сусветнай вайне. У час вайны клубная база згарэла, таму ў 1919 годзе клуб набыў зямлю для будаўніцтва новага стадыёну. Праз тры гады, 8 красавіка 1922 года прайшло адкрыццё новага стадыёна, які асвяціў манах. У матчы адкрыцця «Вісла» прайграла львоўскай «Погані» (2:4). 14 мая 1922 года на гэтым стадыёне згуляла нацыянальная зборная Польшчы супраць зборнай Венгрыі (0:3). У гэтым матчы згулялі двое ігракоў «Віслы» гэта — Генрык Рэйман і Стэфан Сліва.
Пашкіўка (Ніжынскі раён)
Пашкіўка (Пашкі́вка) — вёска ў Ніжынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Эрнаніс
А́ндэрсан Эрна́ніс ды Карва́лью Вія́на Лі́ма (Anderson Hernanes de Carvalho Viana Lima; нар., Аліянса, Бразілія), больш вядомы як проста Эрнаніс або Эрнанес — бразільскі футбаліст, паўабаронца клуба «Спорт Рэсіфі» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Бразіліі. Эрнаніс можа згуляць на ўсялякай пазіцыі ў паўабароне. Ён добра вядомы сваёй тэхнікай, а таксама быць ахайным і спраўным валоданнем мячом, з магчымасцю дакладна перадаць мяч на сярэдныя і доўгія дыстанцыі.
Кар’ера
У дарослым футболе Эрнаніс дэбютаваў у 2005 годзе выступамі за «Сан-Паўлу», выхаванцам якога з’яўляецца. Разам з клубам двойчы станавіўся чэмпіёнам краіны. Пры гэтым у 2008 годзе ігрок стаў найлепшым футбалістам краіны. У 2007 і 2008 гадах уваходзіў у сімвалічную зборную чэмпіянату.
6 жніўня 2010 года «Сан-Паўлу» пагадзіўся на пераход іграка ў «Лацыа». Эрнаніс падпісаў кантракт на пяць гадоў, «Лацыа» пры гэтым выклаў 11,1 млн еўра за іграка. У сваім дэбютным матчы паўабаронца забіў выконваючы штрафны ўдар у матчы супраць «Дэпартыва».
31 студзеня 2014 года Эрнаніс падпісаў 4,5-гадовы кантракт з міланскім «Інтэрам». 1 верасня 2015 года турынскі «Ювентус» абвясціў аб набыцці Эрнаніса ў апошні дзень трансфернага акна за 11 млн еўра.
Не здолеўшы замацавацца ў складзе турынцаў, у лютым 2017 года за 8 млн еўра перайшоў у кітайскі клуб «Хэбэй Чайна Форчун». У ліпені 2017 года на правах арэнды вярнуўся ў «Сан-Паўлу». Па заканчэнні сезона ў пачатку 2018 года зноў далучыўся да «Хэбэй Чайна Форчун».
У снежні 2018 года падпісаў трохгадовы кантракт з «Сан-Паўлу». Пакінуў клуб у ліпені 2021 года, а ў жніўні далучыўся да «Спорт Рэсіфі».
У сваім першым матчы за зборную Бразіліі атрымаў чырвоную картку ў матчы супраць зборнай Францыі.
Клубныя
«Сан-Паўлу»:
«Лацыа»:
«Ювентус»:
Міжнародныя
Бразілія:
Талмачова (Ленінградская вобласць)
Талмачова (Толмачёво; да 1919 года станцыя Праабражэнская) — пасёлак гарадскога тыпу ў Лужскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Талмачоўскага гарадскога паселішча. Узнік у 1858 годзе пры будаўніцтве чыгункі Санкт-Пецярбург — Варшава. 1 лістапада 1938 года дачны пасёлак Талмачова быў ператвораны ў рабочы пасёлак.
Па абласных адміністрацыйных даных насельніцтва пасёлка ў 1939 годзе складала 664 чалавека. З 1 жніўня 1941 года па 10 лютага 1944 года — знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.
Лужскі раён
Лужскі муніцыпальны раён (Лу́жский муниципа́льный райо́н) — муніцыпальнае ўтварэнне ў паўднёвай частцы Ленінградскай вобласці Расіі. Утвораны ў жніўні 1927 года. Гістарычна яму папярэднічаў Лужскі павет, утвораны ў 1777 годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад Луга. Насельніцтва — 72 879 чал. (2018).
Геаграфія
Плошча раёна — 6,07 тыс. км², 8,11 % плошчы вобласці. Па гэтым паказчыку раён займае пятае месца ў рэгіёне. Мяжуе на поўначы — з Гатчынскім муніцыпальным раёнам; на паўночным усходзе — з Тосненскім муніцыпальным раёнам; на паўднёвым усходзе — з Наўгародскай вобласцю (Наўгародскі, Бацецкі і Шымскі раёны); на поўдні — з Пскоўскай вобласцю (Плюскі раён); на захадзе — са Сланцаўскім муніцыпальным раёнам; на паўночным захадзе — з Воласаўскім муніцыпальным раёнам. Адлегласць ад адміністрацыйнага цэнтра раёна да Санкт-Пецярбурга — 140 км.
Клімат раёна ўмерана кантынентальны. Сярэдняя тэмпература чэрвеня 17 °C, студзеня — −8 °C. Гадавая колькасць ападкаў — 600—700 мм.
Па тэрыторыі раёна працякае рака Луга і яе прытокі Орадзеж, Саба, Яшчара. Таксама ў раёне шмат азёраў, найбуйнейшымі з якіх з’яўляюцца Вялле, Чарамянецкае, Врэва, Самра, Стрэчна. Значная частка раёна забалочаная.
Бамберг (раён)
Бамберг (Landkreis Bamberg) — раён у Германіі. Цэнтр раёна — горад Бамберг. Раён уваходзіць у зямлю Баварыя. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Верхняя Франконія. Займае плошчу 1.167,37 кв. км. Насельніцтва 144788 чал. Шчыльнасць насельніцтва 124 чалавек/кв.км. Афіцыйны код раёна 09 4 71.
Раён падзяляецца на 36 абшчын.
Пэрэбудова (Ніжынскі раён)
Пэрэбудова (Перебудо́ва) — вёска ў Ніжынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Стальмакова
Стальмако́ва (, Стальмаково) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаёўскага сельсавета.
Андрамеда
Калі Касіяпея аднойчы пахвалілася, што яна пераўзыходзіць прыгажосцю нерэід, абураныя багіні звярнуліся да Пасейдона просьбай адпомсціць ёй, і ён наслаў марскую пачвару на Эфіопію, якая пагражала гібеллю падданым Кефея. Аракул Амона абвясціў, што краіна вызваліцца ад пачвары, калі Кефей прынясе Андрамеду ў ахвяру пачвары, і жыхары краіны прымусілі цара пагадзіцца на гэту ахвяру. Прыкутая да скалы, Андрамеда была аддадзена пачвары.
Стальмакова
Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Сцефанполлеўскага сельсавета.
Андрамеда
Некаторыя аўтары пераносяць яе прыгоды ў Іопу (гэта значыць Яфу, на ўзбярэжжа Міжземнага мора).
Паводле версіі Еўрыпіда, ні бацька, ні маці не змаглі прымусіць яе пакінуць айчыну і пайсці за Персеем. Паводле большасці аўтараў, яна стала царыцай Мікенаў і нарадзіла Персею некалькіх дзяцей.
Разанцы
Раза́нцы (, Рязанцы) — аграгарадок у Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапрынавіцкага сельсавета.
FREEДОМ
FREEДОМ (да 2022 года UATV) — украінскі тэлеканал для замежнага вяшчання, заснаваны 1 кастрычніка 2015 года. Трансляцыя вядзецца пяццю мовамі: украінскай, рускай, англійскай, арабскай і крымскататарскай. Мэта канала — забеспячэнне доступу замежнай аўдыторыі да аб’ектыўнай, актуальнай і поўнай інфармацыі пра падзеі ва Украіне, а таксама фарміраванне і падтрыманне пазітыўнага іміджу Украіны ў свеце.
Андрамеда
Андрамеда ў мастацтве
Андрамеда — дзеючая асоба п’есы (сатырычнай драмы) Сафокла «Андрамеда» (фр. 126—129 Рат), трагедый Еўрыпіда, Фрыніха Малодшага, Лікафрона, Лівія Андроніка, Энія і Акцыя «Андрамеда», а таксама камедыі Антыфана «Андрамеда».
FREEДОМ
Замяніў сабой спадарожнікавы тэлеканал «УТР».
Андрамеда
Андрамеда ў мастацтве
Тэма выратавання Андрамеды адлюстравана ў літаратуры — у творах Лопэ дэ Вэгі, Г. Сакса, П. Кальдэрона, і выяўленчым мастацтве — на малюнках на антычных вазах, фрэсках у Пампеі, палотнах П'ера дзі Козіма, Тыцыяна, Рубенса, Рэмбранта, Шасерыё і Дарэ і інш. Сюжэт гэтага міфа выкарыстана і музыцы К. Мантэвердзі, Л. Росі, Гендэлем, Гайднам, Цынгарэлі, Жакам Іберам і інш.
Страж крэсова
Страж крэсо́ва ці Таварыства стражы крэсовай (Straż Kresowa, Towarzystwo Straży Kresowej) — грамадска-палітычная арганізацыя ў 1920-я гады, створаная з мэтай абароны польскіх інтарэсаў на т. зв. «усходніх крэсах».
FREEДОМ
Перадумовы стварэння
Лейтматывам стварэння новага тэлеканала першапачаткова была патрэба ў процістаянні расійскай прапагандзе на тле вайны на Данбасе.
Страж крэсова
Гісторыя
Утворана ў лютым 1918 года. Ставіла сваёй мэтай адраджэнне польскага грамадскага, палітычнага, гаспадарчага і культурнага жыцця на тэрыторыі т. зв. «усходніх крэсаў» праз стварэнне на месцах польскіх грамадска-гаспадарчых арганізацый. Падвяргалася вострай крытыцы з боку беларускіх нацыянальных арганізацый як сродак правядзення ўрадавай палітыкі палянізацыі. У 1921—1922 гадах дзейнасць арганізацыі паступова заняпала. Канчаткова спыніла існаванне ў 1927 годзе (афіцыйна не была скасавана).
Выдавалася газета «Зорка».
Андрамеда
Андрамеда ў мастацтве
Таксама міф паслужыў сюжэтам для драмы Карнеля «Андрамеда» (1650) і оперы Люлі «Персей» (1682).
FREEДОМ
Перадумовы стварэння
Праект закона «Пра сістэму іншамаўлення Украіны» быў прадстаўлены ўрадам парламенту 13 ліпеня 2015 года. Планавалася, што новы канал атрымае назву «Ukraine Tomorrow», аднак пасля рэгістрацыі гандлёвай маркі з такой самай назвай украінскім алігархам Дзмітрыям Фірташам законапраект быў зменены.
Андрамеда
Андрамеда ў мастацтве
Арыёста выкарыстаў сюжэт пра Персея і Андрамеду ў сваёй паэме «Апантаны Роланд»: адзін з яе эпізодаў (Руджэра, які вызваляе Анжаліку) цалкам дублюе эпізод Персея і Андрамеды. На сюжэт Арыёста, у сваю чаргу, напісана адна з самых знакамітых карцін Энгра.
Міф лёг у аснову фільмаў «Бітва тытанаў» (1981) і «Бітва тытанаў» (2010).
FREEДОМ
Гісторыя
Спачатку планаваўся запуск адразу некалькіх моўных версій UATV, аднак з фінансавых прычын на момант запуску ў кастрычніку было вырашана здзяйсняць трансляцыі пачаргова ўкраінскай і рускай мовамі. З лютага 2017 года канал пачаў трансляцыі крымскататарскай, арабскай і англійскай мовамі.
Лімбажы
Лімбажы (Limbaži) — горад у Латвіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Лімбажскага краю. Плошча 9,01 км². Насельніцтва 7805 чал. (2016).
FREEДОМ
Гісторыя
З 13 студзеня 2020 года UATV спыніў вяшчанне ў прамым эфіры. На канале праграмы выходзяць толькі ў запісе. З 1 сакавіка 2020 года на базе UATV быў створаны інфармацыйна-забаўляльны тэлеканал «Дом», арыентаваны на аўдыторыю ў Данецкай і Луганскай абласцях, а таксама на тэрыторыі Украіны, якія мяжуюць з Расіяй, Беларуссю і Малдовай.
Шыйка маткі
Шыйка маткі (cervix uteri) — ніжні сегмент маткі. У цэнтры размешчаны канал шыйкі маткі, адзін канец якога адкрываецца ў поласць маткі, а другі — у похву. У сярэднім даўжыня шыйкі маткі 3-4 см, а цэрвікальны канал самкнёны.
У шыйкі маткі адрозніваюць похвавую частку. Шыйка маткі злучаецца з похвай з дапамогай зводаў похвы. Адрозніваюць пярэдні звод (кароткі), задні (больш глыбокі) і два бакавыя. Па шыйцы маткі праходзіць цэрвікальны канал, які закаркаваны сліззю. Слізь у норме не пранікальная ні для мікробаў, ні для сперматазоідаў. Але ў сярэдзіне менструальнага цыклу слізь радзее і робіцца пранікальнай для сперматазоідаў.
Сперматазоіды з похвы падымаюцца па канале шыйкі і трапляюць у поласць маткі. Падчас родаў шыйка маткі раскрываецца (да 10 см), каб па канале шыйкі прайшла галава дзіцяці. Для агляду вонкавай адтуліны шыйкі маткі (а таксама верхніх аддзелаў похвы) выкарыстоўваюць кальпаскапію — спецыяльны аптычны прыбор. Дадзеная дыягнастычная працэдура неабходная для выключэння захворванняў шыйкі маткі, у тым ліку цэрвіцыту і рака.
Мыто
Мыто́ (, Мыто) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ваверскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 15 км на паўднёвы захад ад Ліды, за 100 км ад Гродна. З поўначы і з усходу ад вёскі працякае рака Дзітва, прылеглая да ракі мясцовасць забалочаная. На поўдні вёска мяжуе з лесам.
Гісторыя
Міхал Балінскі піша пра Мыто ў 1415 годзе, меркавана, гэта першае згадванне мястэчка Вялікага Княства Літоўскага. Паводле Міхала Шымялевіча вядома, што з старадаўніх часоў дарога з Ліды ў бок Гародні і бегла каля Астроўлі і Цыбараў на мост цераз Дзітву, на якім здаўна бралі маставую ці грэблевую аплату або так званае мыта, адкуль і паселішча, якое месцілася каля таго моста і грэблі і раней называлася Дзітва Пратасаўская, атрымала назву Мыто. Гэта дарога мела назву Мытлянскі гасцінец, ён ішоў на Васілішкі, Астрыну і Азёры да Гародні. Мост на вялікай дарозе з Васілішак да Ліды пры Дзітве Пратасаўскай ці Мыто вядомы з канца XV ст.
У 1567 годзе сяло ў маёнтку Мітва ў Лідскім павеце Вялікага Княства Літоўскага, шляхецкая ўласнасць.
У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай у лютым 1659 года ў Мыто на грамнічны соймік сабралася шляхта Лідскага павета, каб спыніць разбоі і беззаконне ў павеце. 27 лістапада 1659 года на пераправе каля Мыто адбыўся бой з рускімі войскамі. Тады ж была спалена Мытлянская Пакроўская драўляная царква. Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае мястэчка Мыто з рускай (уніяцкай) царкой як уласнасць Пацаў.
Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. Цэнтр Мыцкай воласці Лідскага павета Віленскай губерні. У 1861 годзе ў сяле і маёнтку 24 рэвізскія душы. У 1869 годзе адкрыта народнае вучылішча.
У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, належала да Тарноўскай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства.
З 1939 года — у БССР, цэнтр сельсавета. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.
Пэрэмога (Ніжынскі раён)
Пэрэмога (Перемо́га) — вёска ў Ніжынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Мыто
Гісторыя
У 1950 годзе арганізаваны калгас імя Вярхоўнага Савета. Да 1954 года, затым у 1965—1972 гадах цэнтр Мыцкага сельсавета. У 1970 годзе ў вёсцы меліся пачатковая школа, фельчарска-акушэрскі пункт, бібліятэка, магазін, аддзяленне сувязі. Пасля скасавання Мыцкага сельсавета ў 1972 годзе ўваходзіла ў склад Белагрудскага сельсавета.
У 1992 годзе цэнтр калгаса «Світанак». У 2005 годзе цэнтр СВК «Світанак-Мыто».
Помнік барону Мюнхгаўзену
«Помнік барону Мюнхгаўзену» — скульптура ў горадзе Глыбокае. Скульптура знаходзіцца непадалёку ад могілак.
Гісторыя
20 мая 2014 года, калі горад святкаваў сваё 600-годдзе, быў устаноўлены помнік барону Мюнхгаўзену. Мясцовыя жыхары ўпэўнены, што менавіта ў гэтых краях з Мюнхгаўзенам адбыўся выпадак: у час бою ў яго закончыліся патроны, і ён вымушаны быў зарадзіць сваю зброю костачкай вішні.
Каля 10 гадоў назад тут знайшлі магілу, на крыжы якой па-нямецку напісана «Фердынанд і Вільгельміна фон Мюнхгаўзен». Хаця ўжо немагчыма даказаць, магіла барона гэта ці цёзкі па прозвішчы, але глыбачане ўпэўнены, што менавіта Мюнхгаўзен пахаваны ў іх горадзе.
Апісанне
Скульптура вышынёй 3,5 м прадстаўляе сабой фігуру чалавека, які на ядры вылятае з гарматы. Невыпадкова шляпа барона ўпрыгожана вішнямі, якія лічацца сімвалам Глыбокага.
Прэс-рэліз
Прэс-рэліз — гэта дакумент, у якім арганізацыя або публічная асоба дае інфармацыю пра пэўную падзею або мерапрыемства ў сродках масавай інфармацыі (СМІ). Мэтай напісання прэс-рэлізу з'яўляецца азнаямленне СМІ з падзеяй, актуальным спосабам вырашэння грамадскай праблемы, навіной, і далейшае асвятленне яе ў выгодным або важным для арганізацыі аспекце. Калі прэс-рэліз напісаны правільна - журналісты ахвотна выкарыстоўваюць з яго звесткі ў сваіх артыкулах практычна без змянення.
Салаўскі сельсавет
Салаўскі сельсавет (Соловской сельсовет) — сельсавет у Чаплыгінскім раёне Ліпецкай вобласці Расійскай Федэрацыі. Сельская ўправа — вёска Салавое.
Насельніцтва
Па стане на 2015 год насельніцтва склала 474 чалавекі.
Склад
Вёскі:
Пэрэходзіўка
Пэрэходзіўка (Перехо́дівка) — вёска ў Ніжынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Берхтэсгадэн (раён)
Берхтэсгадэн (ням. Landkreis Berchtesgadener Land) — раён у Германіі. Цэнтр раёна — горад Бад-Райхенхаль. Раён уваходзіць у зямлю Баварыя. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Верхняя Баварыя. Займае плошчу 840 кв. км. Насельніцтва 102,5 тыс. чал. (2010). Шчыльнасць насельніцтва 122 чалавек/кв.км. Афіцыйны код раёна 09 1 72.
Раён падзяляецца на 15 абшчын.
Ян Караль Хадкевіч
Ян Караль Хадкевіч ( —, Хоцін) — вайсковы і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Гетман вялікі літоўскі (1605), ваявода віленскі (1616). Прадстаўнік старажытнага магнацкага роду Хадкевічаў, што паходзіў ад кіеўскіх баяраў (XV ст.). Належаў да найстарэйшай, быхаўскай, галіны роду і ад бацькі атрымаў у спадчыну тытул графа «на Шклове, Мышы і Быхаве».
Адзін з самых таленавітых вялікалітоўскіх палкаводцаў 17 ст. Прадстаўнік старажытнага магнацкага роду Беларусі і Літвы, што паходзіў ад праваслаўскіх баяраў 15 ст. Ян Караль Хадкевіч належаў да старэйшай, быхаўскай, галіны роду і ад бацькі атрымаў у спадчыну тытул графа на Шклове, Мышы і Быхаве. Вучыўся ў Віленскай і Інгальштацкай (Германія) акадэміях. Падчашы літоўскі (1596—1599), генеральны стараста жамойцкі (1599—1616), адначасова гетман польны (1601—1605), адміністратар Інфлянтаў з 1603, вялікі гетман літоўскі з 1605, ваявода віленскі з 1616; стараста дорпацкі, вяленскі, любашанскі.
У 1596 удзельнічаў у падаўленні паўстання Налівайкі (1595—1596). У вайну Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629) вызначыўся ў бітве пад Кокенгаўзенам (1601), Дорпатам (1603), Белым Каменем (1604) і асабліва ў бітве пад Кірхгольмам (1605), дзе перамог з меншымі сіламі. Спачатку быў праціўнікам вайны Рэчы Паспалітай з Расіяй (1609—1618), пасля камандваў войскам у паходах 1611 на Маскву, прывозіў у 1611—1612 харчаванне і боепрыпасы для гарнізона ў Крамлі. У жніўні-верасні штурмаваў Маскву, але не прабіўся на дапамогу гарнізону. У 1613—1615 абараняў Смаленскае ваяводства ад расійскіх войскаў. У 1617—1618 узначаліў войска, якое пайшло з каралевічам Уладзіславам (фармальна царом Расіі з 1610) здабываць маскоўскі трон. Разам з украінскім казацкім войскам гетмана П. Канашэвіча-Сагайдачнага заняў Тушына. У 1621 узначаліў беларуска-літоўскае, польскае і казацкае войска, супраць туркаў і крымскіх татар, у час пераможнай Хоцінскай бітвы памёр.
Доўгі час сакратаром у Я. К. Хадкевіча служыў Шыман Старавольскі.
Продкі Хадкевіча
У сям'і Хадкевічаў была традыцыя актыўнага ўдзелу ў палітычным жыцці Вялікага княства Літоўскага. Яго бацька, Ян Геранімавіч Хадкевіч (1537—1579), быў кашталянам віленскім (сенатарам) і адміністратарам Інфлянтаў (Лівоніі). Дарэчы, бацька ў 1568 г. атрымаў ад імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынанда тытул графа з назвамі галоўных гарадоў і маёнткаў, якія належалі Яну Хадкевічу. Дзед вядомага беларускага палкаводца, Геранім Хадкевіч (1500—1561), быў кашталянам віленскім і ўваходзіў у склад паноў рады Вялікага княства Літоўскага. А брат дзеда, Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч, які памёр у 1572 г., быў кашталянам віленскім і гетманам вялікім літоўскім. Гэтыя традыцыі роду, багатыя латыфундыі, галоўным чынам на Беларусі, і сваяцкія сувязі з магнацкімі сем'ямі Беларусі і Польшчы давалі магчымасць здольнаму і амбіцыйнаму чалавеку рабіць сваю кар'еру.
Ян Караль Хадкевіч быў сынам Яна Хадкевіча, у той час яшчэ стольніка літоўскага, і Крысціны Збароўскай, дачкі польскага магната Марціна Збароўскага, ваяводы пазнаньскага, а потым кашталяна кракаўскага. Адзін з братоў маткі, Ян Збароўскі, быў гетманам надворным у Польшчы; іншыя яе браты займалі пасады ваявод і кашталянаў.
Дзяцінства і юнацтва
Дзяцінства Яна Караля праходзіла ў гады Лівонскай вайны. Ён быў сведкам ваенных дзеянняў у Беларусі і Прыбалтыцы і вельмі цікавіўся вайсковай справай. Калі хлопчыку было некалькі гадоў, бацька ўзяў яго ў паход супраць маскоўскіх войскаў Івана Грознага, што ўварваліся ў Беларусь. Беларуска-літоўскім войскам камандавалі гетманы вялікі Мікалай Радзівіл і польны Рыгор Хадкевіч, дзядзька яго бацькі. Асобным атрадам камандаваў і сам Ян Хадкевіч, які раней удзельнічаў у бітве над Улай у 1564 г. Такім чынам, 8-гадовы хлопчык пабачыў, як жаўнеры ездзяць падчас паходу, як становяцца на месцы лагерам і, галоўнае, як удзельнічаюць у баях.
Пасля папярэдняй хатняй адукацыі ў 1573 г. Ян Караль разам са сваім старэйшым братам Аляксандрам (каля 1560—1626), які потым стаў ваяводам троцкім, пачаў вучобу ў Віленскім езуіцкім калегіуме, а потым і ў Віленскай акадэміі. Калі кароль Стэфан Баторый у сакавіку 1579 г. праязджаў праз Вільню з войскам, каб здабыць Полацк, ад імя студэнтаў акадэміі яго вітаў малады Ян Караль Хадкевіч урачыстай прамовай. Ён вылучаўся сваёй здольнасцю да навукі і ўжо тады вылучаўся моцным характарам, хаця і без перашкоды ўстанаўліваў кантакты з людзьмі. Пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну не толькі маёнткі, але і тытул графа на Шклове, Мышы і Быхаве.
У 1586—1589 гг. малады Ян Караль Хадкевіч разам з братам вучыўся ў езуіцкай акадэміі ў Інгальштаце (Баварыя), дзе вывучаў філасофію і права. У верасні 1589 г. яны атрымалі пасведчанні аб паспяховым заканчэнні курса вучобы. Потым браты паехалі ў Італію, у Падую. Аляксандр Хадкевіч застаўся ў Італіі, а Ян Караль наведаў Мальту, дзе ў мальтыйскіх рыцараў азнаёміўся з дзеяннямі артылерыі, з агнястрэльнай зброяй, фартыфікацыяй і правіламі аблогі крэпасцей. За мяжой Ян Караль Хадкевіч, апрача акадэмічнага курса, шмат увагі прысвячаў вайсковым ведам і тэорыі вайсковай справы.
Пачатак кар'еры
Пасля вяртання на радзіму ў 1590 г. Хадкевіч стаў вайскоўцам. Ужо ў 1595 г. Хадкевіч камандаваў уласнай ротай з 50 коннікаў, а потым камандаваў ротай у 100 коннікаў на Украіне.
Паўстанне Налівайкі
У канцы 1594 года на Украіне падняліся казакі на чале з Севярынам Налівайкам, парабаваўшы на Валыні шляхту, рушылі на Палессе. Заняўшы Петрыкавічы, казакі заказалі «подарки собе давать». Калі ж з суседняга Слуцка не прыслалі адкупнога, дык сваявольная шайка ў дзве тысячы ліхадзеяў 6 лістапада штурмам здабыла слуцкі замак. У няволю трапіла з двума дзецьмі і сваячніца Хадкевіча, жонка ягонага стрыечнага дзядзькі Гераніма. Нарэшце на чале 600 вершнікаў да горада падышоў Мікалай Буйвід. Але з-за звычайнага ўжо свавольства шляхты военачальнік нічога годнага не дабіўся. Казакі заселі ў абкружаным вазамі табары і адтуль адстрэльваліся з гармат і пулгакаў (мушкетаў). Шляхта адступіла.
Нарэшце ў Капыль сабралася тры тысячы шляхціцаў, якія гатовыя былі зброяй паслужыць Бацькаўшчыне. Да іх далучыўся са сваім почтам і Ян Кароль Хадкевіч. Па дарозе ён наведаў у Станькаве Крыштофа Радзівіла. Вялікі гетман даручыў начальстваваць над аддзелам Хадкевічу.
Польскае 17-тысячнае войска было разбіта мяцежнікамі каля Белай Царквы. Аднак Налівайка не скарыстаўся перамогай і заняўся рабаваннем паноў і шляхты. А да Станіслава Жулкеўскага, падаспелі з новымі сіламі камянецкі староста Патоцкі і Хадкевіч. Налівайка ўпусціў свой шанц. Два тыдні, засеўшы ў табары каля Лубнаў, адбіваліся мяцежнікі ад урадавага войска. Па адных звестках, яны пацярпелі паражэнне. Але па другіх — Налівайка паверыў Жулкеўскаму, які ад імя караля абяцаў дараванне мяцежнікам, калі яны складуць зброю. Налівайка заключыў з Жулкеўскім перамір'е і адправіўся ў Варшаву для падпісання поўнага міру, дзе яго схапілі і пакаралі смерцю.
У першай бітве пад Каневам, які быў узяты 14 красавіка 1596 г., Я. К. Хадкевіч выявіў свой вайсковы талент. Вызначыўся ён і падчас аблогі казацкага табара пад Лубнамі (25 мая-7 чэрвеня 1596 г.). За свае вайсковыя заслугі Ян Караль Хадкевіч атрымаў пасаду падчашага літоўскага, а праз тры гады, у 1599 г., яму было нададзена Жамойцкае староства, што раўнялася ваяводскай пасадзе, і ён увайшоў, такім чынам, у склад сената Рэчы Паспалітай.
Паход у Малдову
У 1600 годзе Ян Караль Хадкевіч разам з братам Аляксандрам на чале ўласнай коннай роты ўдзельнічаў у паходзе гетмана вялікага кароннага Яна Замойскага ў Малдову, якую заняў гаспадар Валахіі Міхай Мужны (Вітязул), каб аб'яднаць Дунайскія княствы. Рэч Паспалітая намагалася захаваць палітычную залежнасць ад яе Малдовы і ўстанавіць там уладу залежнага ад яе гаспадара. Бітва войска Яна Замойскага з арміяй Міхая Мужнага адбылася ў ваколіцах Плаешці 20 кастрычніка 1600 г. і закончылася перамогай Замойскага. Хадкевічы былі ў перадавым атрадзе добраахвотнікаў, якія ўдарылі па сілах гаспадара Міхая і зрабілі ўклад у перамогу. Гетман Ян Замойскі сярод лепшых воінаў вылучаў Яна Караля Хадкевіча. У выніку перамогі ў Валахіі ў кастрычніку 1600 г. быў пасаджаны на трон стаўленнік Рэчы Паспалітай Сымон Магіла з малдаўскага баярскага роду. У тым жа годзе Яну Каралю Хадкевічу быў нададзены тытул гетмана польнага літоўскага.
Віталь Вячаслававіч Сіліцкі
Біяграфія
Нарадзіўся ў Мінску, маці — выхавацельніца ў дзіцячым садку, бацька і брат — працоўных спецыяльнасцей.
У 1989—1994 гг. навучаўся на аддзяленні сацыялогіі філасофска-эканамічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Атрымаў «чырвоны» дыплом. Тэма дыпломнай працы: «Фарміраванне палітычнай эліты ў Беларусі».
У 1994—1999 гг. навучаўся ў дактарантуры Ратгерскага ўніверсітэта (Нью-Джэрсі, ЗША). У 1999 г. абараніў дысертацыю на атрыманне навуковай ступені доктара палітычных навук на тэму «Знешнія абмежаванні і кааліцыі: палітыка эканамічных рэформ у краінах Цэнтральна-Усходняй Еўропы пасля вяртання левых». Навуковы кіраўнік — Роберт Р. Каўфман.
У 1999—2003 гг. — дацэнт Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта (ЕГУ) у Мінску. За публічную крытыку палітыкі прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі зведаў ціск з боку ўладаў і адміністрацыі ЕГУ, у выніку чаго быў змушаны звольніцца.
У ЕГУ распрацаваў і выкладаў курсы: «Палітэканомія палітычнай рэформы ва Усходняй Еўропе і Лацінскай Амерыцы», «Уводзіны ў міжнародную палітэканомію», «Міжнародная палітэканомія індустрыялізацыі ва Усходняй Азіі», «Эканамічная палітыка», «Палітычная эканоміка еўрапейскай інтэграцыі», «Ад таталітарызму да грамадзянскай супольнасці: сацыяльная і палітычная трансфармацыя Цэнтральна-Усходняй Еўропы».
У 2004—2005 гг. стажыраваўся ў межах стыпендыяльнай праграмы Рэйгана-Фасэла пры Нацыянальным фондзе падтрымкі дэмакратыі (ЗША).
У 2006—2007 гг. быў запрошаным даследчыкам Цэнтра вывучэння дэмакратыі, развіцця і прававой дзяржавы ў Стэнфардскім універсітэце, ЗША.
У якасці незалежнага эксперта браў удзел у даследаваннях няўрадавай арганізацыі Freedom House (ЗША), супрацоўнічаў з Радыё Свабода (Radio Free Europe/Radio Liberty) і міжнароднай кансалтынгавай кампаніяй Oxford Analytica.
У 2007—2011 гг. — першы дырэктар Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў, аналітычнага цэнтра, заснаванага ў кастрычніку 2006 г. групай вядомых грамадскіх дзеячаў і інтэлектуалаў. Інстытут распрацоўвае і прапануе станоўчыя альтэрнатыўныя сцэнарыі палітычнай, эканамічнай і сацыяльнай трансфармацыі краіны, а таксама шукае шляхі падвышэння канкурэнтаздольнасці Беларусі і дабрабыту яе грамадзян.
Ва ўспамінах аб Віталі Сіліцкім сябры і калегі адзначалі, што з ім проста немагчыма было не сябраваць, ён трывала ўваходзіў у жыццё ўсіх, хто з ім сутыкаўся. Віталь Сіліцкі быў таксама ярым заўзятарам футбольнага клуба Ліверпуль. Іншымі цікавымі звесткамі пра сябе падзяліўся сам у публікацыі «25+1 выпадковых фактаў» у сваім фэйсбуку. .
Калі ў ліпені 2010 г. Віталь даведаўся аб сваёй хваробе — раку ныркі — сябры і калегі падтрымалі яго. Аперацыя па выдаленні ныркі, праведзеная ў Беларусі, не дапамагла, і тады была арганізавана міжнародная кампанія падтрымкі і збору сродкаў на лячэнне. Доўгі час Віталь лячыўся ў Бельгіі, аднак хвароба прагрэсавала, і ён вярнуўся ў Беларусь, дзе правёў апошнія дні з сябрамі і сям’ёй.
Асноўныя канцэпцыі
Прэвентыўны (апераджальны) аўтарытарызм: від аўтарытарызму, пры якім захаванне ўлады ажыццяўляецца праз апераджальныя (прэвентыўныя) удары (у адрозненні ад рэактыўных пры маніпулятыўным аўтарытарызме) супраць патэнцыйных пагрозаў (палітычных апанентаў, непадкантрольных сродкаў масавай інфармацыі, грамадзянскай супольнасці, праваабаронцаў, недзяржаўных арганізацый), а таксама праз парушэнне выбарчага заканадаўства нават пры наяўнасці безумоўных пераваг і магчымасці чэснай перамогі.
Аўтарытарны інтэрнацыянал: сумесныя высілкі аўтарытарных рэжымаў па барацьбе з распаўсюдам дэмакратычнага «вірусу» і іх здольнасць да арганізаванасці на міжнародным узроўні і стварэння чагосьці кшталту самаабароны. Гэта апярэджванне на міжнародным узроўні і здольнасць аўтарытарных кіраўнікоў вучыцца на памылках сваіх калегаў і рабіць высновы з поспехаў пабудовы дэмакратыі ў іншых краінах. Гэта працэс, люстэркавы працэсу «віруснага» распаўсюду дэмакратыі ў міжнародным вымярэнні.
Прэвентыўны аўтарытарызм (у тым ліку і на прыкладзе Беларусі) і яго развіццё да аўтарытарнага інтэрнацыяналу апісаныя ў працы Віталя Сіліцкага «Вірус стрыманы: прэвентыўны аўтарытарызм на постсавецкай прасторы (прыклад Беларусі)» (арыгінал анг. Contagion Deterred: Preemptive Authoritarianism in the Former Soviet Union (the Case of Belarus), 2006, для Цэнтра вывучэння дэмакратыі, развіцця і прававой дзяржавы ў Стэнфардскім універсітэце (англ. Center on Democracy, Development, and The Rule of Law).
Тэрыторыя свабоды: незалежная прастора, арганізацыя жыцця людзей, не згодных з дзеючым рэжымам, але аб’яднаных агульнымі цікаўнасцямі і заняткамі; паралельнае грамадства, выдаткі існавання ў якім кампенсуюцца высокім узроўнем узаемадапамогі і каардынацыі, што дае шанц дысідэнцкаму руху перарасці ў будучыні ў рэальную палітычную сілу.
Адкладзеная свабода: выданне аднаго з найбольш істотных тэкстаў Віталя Сіліцкага, у якім на аснове параўнальнага аналізу апісваюцца працэсы зараджэння і фарміравання персаналісцкіх рэжымаў у Сербіі і Беларусі.
Ацэнка прафесійнай дзейнасці калегамі
Па меркаванні дацэнта паліталогіі ўніверсітэта Таронта Лукана Уэя, Віталь Сіліцкі быў сярод першых, хто ўключыў аўтарытарныя рэжымы ў міжнародны кантэкст. Многія навукоўцы ў 1990-х гг. і напачатку 2000-х пісалі пра распаўсюджанне дэмакратыі, а Сіліцкі распачаў дыскусію аб супрацьлеглым працэсе. У пэўным сэнсе ён сфармуляваў новую праблематыку ў сферы распаўсюду аўтарытарызму. Сярод іншага, Віталь акрэсліў канцэпцыю «прэвентыўнага аўтарытарызму» — па сутнасці, гэта імкненне рэагаваць на кожны выклік звонку ўзмацненнем каардынацыі дзеянняў паміж недэмакратычнымі дзяржавамі.
На думку Паўла Данейкі, дырэктара Беларускага эканамічнага даследча-адукацыйнага цэнтра, Віталь Сіліцкі прадэманстраваў высокі ўзровень акадэмічнай аналітыкі. Да яго аналітыка ў Беларусі існавала альбо як эсэістыка, альбо мела ідэалагічную сутнасць. Віталь прыцягнуў і з’яднаў вакол сябе новае кола экспертаў. Гэтыя спецыялісты зараз маюць разуменне і здольнасці прадстаўляць свае даследаванні на міжнародным узроўні.
Штэфан Малерыус, Фонд Конрада Адэнаўэра, Германія (арыгінал ням. Konrad Adenauer Stiftung), засмучаны, што побач з Віталём не апынулася чалавека, здольнага распрацаваць на аснове яго даследаванняў план палітычных дзеянняў. Малерыус адзначае, што, з’яўляючыся аналітыкам і вучоным, Сіліцкі кансультаваў і даваў парады, калі яго пыталі, але ён не быў паліттэхнолагам і не жадаў ім станавіцца.
Аб Віталі Сіліцкім таксама ўзгадвалі ў студзеньскім нумары «Journal of Democracy» (2012), дзе ён быў названы «лепшым палітолагам свайго пакалення, які толькі мог з’явіцца на постсавецкай прасторы». Таксама ў маі 2012 г. падчас святкавання дзесяцігоддзя праграмы Рэйгана-Фасэла, аб Віталі Сіліцкім узгадвалі як аб «пладавітым аўтары і вядучым грамадскім актывісце».
Грамадская дзейнасць
Віталь Сіліцкі жадаў бачыць яе дэмакратычнай і еўрапейскай краінай, дзе паважаюцца беларуская мова і нацыянальная культура.
У 1992 г. Віталь Сіліцкі, тады яшчэ студэнт, далучыўся да Аб’яднанай дэмакратычнай партыі Беларусі (пазней Аб’яднанай грамадзянскай партыі), займаўся яе моладзевай арганізацыяй. І хоць доўгі час не браў актыўнага ўдзелу ў жыцці партыі, афіцыйна выйшаў адтуль толькі ў 2010 г., у знак нязгоды з паводзінамі Яраслава Раманчука, партыйнага кандыдата ў прэзідэнты на выбарах 2010 г., пасля разгону мірных дэманстрантаў і арышту кандыдатаў у прэзідэнты.
Віталь Сіліцкі быў вядомым і ў беларускай благасферы як карыстальнік Жывога журнала nescerka. Але ўласнаручна выдаліў свой акаўнт, нягледзячы на папулярнасць і больш за 500 падпісчыкаў. У хуткім часе ён вярнуўся ў жывы журнал пад сваім імём, што, па яго прызнанні, «накладае пэўную адказнасць за базар», папярэдзіўшы, што «хуліганства і тролінга феміністак» ад яго больш не дачакаюцца. Аднак у ЖЖ vitalsilitski з’явілася толькі тры запісы і Віталь Сіліцкі перайшоў у Facebook, дзе яго профіль пераўтварыўся ў своеасаблівую дошку памяці.
Прэміі
У маі 1991 г. стаў пераможцам усесаюзнай алімпіяды юных сацыёлагаў, якая праходзіла ў Маскоўскім дзяржаўным універсітэце імя Ламаносава (г. Масква, Расія). Тэма даклада: «Токвіль і дэмакратычныя змены ва Усходняй Еўропе».
У 1999 г. атрымаў прэмію імя Маргарэт Тэтчэр ад Маладых еўрапейскіх кансерватараў.