cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пётр Аляксеевіч Кірылін
Біяграфія
З 1980 года прымаў удзел у мастацкіх выстаўках. Удзельнік першага пленэра «Малевич. УНОВИС. Современность» (1994). З 1996 года член Беларускага саюза мастакоў.
Памёр у жніўні 2018 года.
Твочрасць
Працаваў у станковым жывапісе, графіцы. Творам аўтара ўласцівы: выкарыстанне метафізічных вобразных канструкцый, сімвалаў, старанна распрацаваных абстрактных формаў, фігуратыўнасць рэальнага свету, складаная рытмічная арганізацыя кампазіцый, дэкаратыўнасць колеравага вырашэння.
Сярод твораў: «Восеньскі лексікон 1-4», «Крыніцы святла 1-4», «Нябесны пастушок», «Па той бок дабра і зла», «Аблокі», «Маці і сын», «Дабравешчанне», «Утаймавальнік ветру» (1998), «Геаметрычная кампазіцыя», «Блізняты», «Без гравітацыі», «URKALNE DRIVE 1-42», «Вечнасць» (1984), «Лэдзі Ястраб» (2000), кампазіцыі «Рыба» (1986), «Вобразы лесу» (1993), «Плады восені» (1995), «Дыялог са сфінксам» (1996), «Прадчуванне нараджэння» (1997), «Інтуіцыя міфа», «Востраў кахання» (1998), «Востраў загінуўшых караблёў» (1999), «Маска генія» (2000), «Радужны свет» (2002), «Маўчанне» (2004), «Анёлы сусвету» (2007), «Дзяўчынка-магістр», «Дзяўчынка-матылёк», «Дзяўчынка-кветка» (2008); серыі работ «Поліс» (1983), «Антимиры» (1997) і інш.
Творы мастака знаходзяцца ў Віцебскім абласным краязнаўчым музеі, Арт-цэнтры М. Шагала, Віцебскім цэнтры сучаснага мастацтва і шматлікіх прыватных калекцыях блізкага і далёкага замежжа.
Норман Эрнэст Барлоўг
Норман Эрнэст Барлоўг (Norman Ernest Borlaug; 25 сакавіка 1914, Крэска — 12 верасня 2009, Далас) — амерыканскі аграном, вядомы як бацька Зялёнай рэвалюцыі. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1970).
Чэмпіянат Еўропы па футболе 2000
Чэмпіянат Еўропы па футболе 2000 (афіцыйная назва — UEFA Euro 2000) — 11-ы футбольны чэмпіянат Еўропы, фінальная частка якога праходзіла з 10 чэрвеня па 2 ліпеня 2000 года, упершыню ў дзвюх краінах — у Бельгіі і Нідэрландах. Гэта быў другі турнір з 16 камандамі-ўдзельніцамі.
Раджастхан
Раджастхан (Rājasthān) — штат на захадзе Індыі, самы вялікі штат краіны (342 269 км²). Займае 8-е месца ў краіне па колькасці насельніцтва (56,7 млн чалавек, 2001). Адміністрацыйны цэнтр — Джайпур. Іншыя буйныя гарады: Джадхпур, Кота, Удайпур, Аджмер.
Геаграфія
Значная частка плошчы штата ляжыць пад пустыняй Тар і горным хрыбтом Аравалі, які прасціраецца на 850 км з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Паўднёва-ўсходняя частка штата больш населеная і асвоеная.
Эканоміка
Гаспадарка штата пераважна аграрная. Вырошчваюцца пшаніца, ячмень, бавоўна, тытунь, трыснёг. Індустрыя штата засяроджана ў першую чаргу на здабычы мінеральных рэсурсаў і тэкстылі. Развітая хімічная прамысловасць. Турызм.
Насельніцтва
90% насельніцтва індуісты, 8% — мусульмане.
NGC 6469
NGC 6469 (іншыя абазначэнні — OCL 21, ESO 589-SC18) — рассеянае скопішча ў сузор’і Стралец.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Жан-Жазеф Рабеарывела
Жан-Жазеф Рабеарывела (Jean-Joseph Rabearivelo;, Антананарыву — ) — малагасійскі паэт.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Тананарыве (цяпер Антананарыву), сталіцы Мадагаскара. Жан-Жазеф быў адзіным дзіцем незамужняй жанчыны, якая паходзіла з сям’і, што збяднела ў выніку скасавання французскім урадам гандлю рабамі. У 13 гадоў хлопчыка выключылі з каледжа Сен-Мішэль за тое, што ён адмовіўся ўступаць у рэлігійны ордэн. Крыху павучыўшыся ў сярэдняй школе, ён кінуў навучанне і пачаў працаваць на самых розных працах, якія магло яму прапанаваць каланіяльнае грамадства.
У 1924 годзе ён пачаў працаваць карэктарам, і нягледзячы на тое, што першыя два гады не атрымліваў за гэтую працу грошай, ён да канца жыцця зарабляў карэктурамі. За гэта выдавецтва выпусціла невялікімі накладамі некалькі кніг Рабеарывела. У 1926 годзе паэт ажаніўся з Мэры Разафітрыма, дачкой фатографа-афрыканца. У іх нарадзілася пяцёра дзяцей.
У Тананарыве ў 1920-х гадах бурна кіпела літаратурнае і журналісцкае жыццё: большасць літаратараў выкарыстоўвалі народную мову. Рабеарывела быў адным з першых малагасійскіх паэтаў, які пачаў пісаць па-французску. Яго першыя зборнікі «Урна з прахам» (La coupe de cendres, 1924), «Лясы» (Sylves, 1927), «Тамы»" (Volumes, 1928) напісаныя ў рамантычна-акадэмічнай манеры, у якой пісалі французскія паэты ХІХ ст. Аднак пазней у творчасці Рабеарывела з’явіліся рысы сімвалізму. Праз прыхільнасць паэта да Францыі і французскай мовы многія яго суайчыннікі, асабліва традыцыяналісты, пагарджалі ім — як ён пагарджаў сваімі непісьменнымі землякамі. Не цікавіла яго творчасць і французскіх гандляроў і адміністратараў. У дзённіках ён апісваў свой дваісты стан — стан чалавека з раманскім розумам і чорнай скурай. Пра гэтую дваістасць сведчыла нават яго манера апранацца: на еўрапейскі касцюм ён накідваў ламбу, традыцыйнае малагасійскае адзенне.
Паэт усё жыццё пражыў у пазыках і нават сядзеў за гэта ў турме. Яго найвялікшымі праблемамі былі нізкі заробак, азартныя гульні, калекцыяніраванне кніг і залежнасць ад опіуму. Ён вельмі шмат чытаў і займаўся самаадукацыяй, уклаў некалькі анталогій малагасійскай паэзіі і дапамагаў з выданнем двух літаратурных зборнікаў, «18 Latitude Sud» і «Capricorne». Да смерці Рабеарывела было надрукавана толькі каля паловы яго твораў — вершаў, п’ес, крытычных артыкулаў і белетрыстыкі. 22 чэрвеня 1937 году паэт, напісаўшы некалькі развітальных лістоў, скончыў жыццё самагубствам з дапамогай цыяніду, дакладна апісаўшы апошнія імгненні свайго існавання ў «Блакітным нататніку» (Calepins Bleu), што налічваў больш за 1800 старонак.
Даследчыкі знаходзяць у яго творах рысы як сімвалізму, так і сюррэалізму. Тым не менш, уся творчасць Рабеарывела ўкаранёная ў малагасійскім фальклоры і гісторыі. Ён быў адначасова паэтам французскім і паэтам малагасійскім, аднак адмовіўся ад магчымасці пасяліцца ў Парыжы. Поўны збор твораў паэта налічвае сем кніг: «Урна з прахам» (La coupe de cendres, 1924), «Лясы» (Sylves, 1927), «Тамы» (Volumes, 1928), «Дзеці Арфея» (Enfants d’Orphée, 1931), «Амаль сны» (Presque-Songes, 1934), «Перакладаючы ноч» (Traduit de la Nuit, 1935), «Імайтсанала» (Imaitsoanala, 1935), «Песні для Абеоны» (Chants pour Abéone, 1936).
Стыр
Стыр (Стир) — рака на паўночным захадзе Украіны і поўдні Беларусі, правы прыток Прыпяці. Даўжыня 494 км, у межах Беларусі 70 км. Вадазбор 12,9 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў ніжнім цячэнні 49,5 м³/с. Агульнае падзенне ракі 122,5 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,25 ‰.
Асноўныя прытокі
Справа: Сланіўка, Іква, Канапелька, Кормін, Стубла 1, Стубла 2. Злева: Ліпа, Чарнагузка, Акінка.
Агульнае
Пачынаецца на вышыні 259 м над узроўнем мора на схілах узгорыстага масіву Варанякі ў межах Падольскага ўзвышша, за 3 км на паўночны ўсход ад в. Галубіца Бродаўскага раёна Львоўскай вобласці, цячэ па Палескай нізіне па Ровенскай і Валынскай абласцей, у межах Беларусі па Пінскім і Столінскім раёнах. Упадае ў Прыпяць двума рукавамі: левы, больш шматводны, Прастыр, даўжыня 21 км, вусце за 1,5 км на поўдзень ад в. Вялікія Дзіковічы Пінскага раёна; правы рукаў даўжынёй 70 км, упадае за 64 км ад вусця Прастыры ніжэй па цячэнні Прыпяці, за 1 км на паўднёвы захад ад в. Беразцы Столінскага раёна. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў ніжнім цячэнні ў пачатку сакавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 1,3—1,5 м. Замярзае ў канцы снежня — пачатку студзеня, крыгалом у 1—2 дэкадзе сакавіка. Веснавы ледаход у сярэднім 1—2 сутак. Суднаходная ад г. Луцк (312 км ад вусця).
Даліна трапецападобная, у верхнім цячэнні вузкая, глыбокаўрэзаная, шырыня 0,2—0,3 км, у ніжнім цячэнні зліваецца з далінай Прыпяці. Пойма суцэльная, двухбаковая, у ніжнім цячэнні шырыня да 2 км.
Мінкавічы (Камянецкі раён)
Мі́нкавічы (, Минковичи) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ратайчыцкага сельсавета.
Да 18 кастрычніка 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Малазводскага сельсавета.
За 1,5 км на паўночны захад ад вёскі знаходзіцца Мінкавіцкае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу. Лінзападобны паклад звязаны з флювіягляцыяльнымі адкладамі сожскага зледзянення. Распрацоўваецца Высока-Літоўскім кар’ерам Беларускай чыгункі.
Імер
Імер (Imèr, Imer) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 1206 чалавек (2010 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 44 чал./км². Займае плошчу 27 км². Паштовы індэкс — 38050. Тэлефонны код — 0439.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pietro e San Paolo di Tarso.
Віркаўскі сельсавет
Ві́ркаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Клічаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Віркаў.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Свіслацкага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Свіслацкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Клічаўскага раёна БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Кіраўскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Клічаўскага раёна. 23 снежня 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Нясяцкага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 424 чалавекі, з іх 98,3 % — беларусы, 0,9 % — рускія.
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 6 населеных пунктаў: вёскі Віркаў, Земляніца, Калінаўка, Лянёўка, Міхалоў і Старое Сяло.
Анастасія Шлапакова
Анастасія Шлапакова (нар., в. Альсевічы, Баранавіцкі раён, Беларусь) — беларуская футбалістка, паўабаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі.
Клубная кар’ера
З 2016 года выступала за мінскую «Іслач». У 2020 годзе падпісала кантракт з «Дынамам», разам з камандай Шлапакова стала двухразовай чэмпіёнкай Рэспублікі Беларусь, а таксама ўладальніцай жаночага Кубка і Суперкубка Беларусі. За плячамі Анастасіі 51 матч, 29 галоў і 13 галявых перадач.
Першую палову сезона 2022/2023 правяла ў складзе каманды «Сарагоса» (Іспанія, Д2), дзе адыграла 10 матчаў і адзначылася адным забітым голам.
Хянрыкас Радаўскас
Хянрыкас Радаўскас (Henrikas Radauskas;, Кракаў-) — літоўскі паэт, перакладчык.
Біяграфія
Дзіцячыя гады ён правёў у невялічкай вёсцы недалёка ад горада Панявежыс. Скончыў Панявежскую настаўніцкую семінарыю ў 1929 годзе, працаваў настаўнікам. У гэты перыяд у друку з’явіліся першыя вершы паэта. З 1930 па 1934 гг. вывучаў літоўскую, нямецкую, рускую філалогію ва Універсітэце імя Вітаўта Вялікага ў Каўнасе. Зарабляў сабе на жыццё дыктарам на радыё і рэдактарам Міністэрства адукацыі Літвы.
У 1935 годзе Радаўскас апублікаваў свой першы зборнік вершаў. Падчас вайны Радаўскас працаваў сакратаром упраўлення па справах мастацтва, рэдактарам дзяржаўнага выдавецтва ў Каўнасе, а таксама загадчыкам вытворчасці. У 1944 годзе быў вымушаны ўцячы ў Германію і апынуўся ў Берліне. Там, у невялічкім пакоі Радаўскас працягваў пісаць. У тыя часы Радаўскас знаходзіўся пад моцным уплывам французскіх імпрэсіяністаў, барочнай музыкі, паэтаў-мадэрністаў Рыльке, Верлена, Малармэ, Тувіма, расійскіх сімвалістаў.
Пазней Радаўскас эміграваў у ЗША, дзе працаваў рабочым на мэблевай фабрыцы ў Чыкага. У 1959 годзе Радаўскас уладкаваўся на працу ў Бібліятэку Кангрэсу ЗША, дзе і працаваў сярод кніг, карцін і сяброў да самай смерці ў 1970 годзе.
Сямён Бярнардавіч Гінзберг
Сямён Бярнардавіч Гінзберг (,, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.
Біяграфія
Скончыў Маскоўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1951 годзе. Працаваў у праектных арганізацыях Мурманска, Масквы, з 1959 года — галоўны інжынер праекта, галоўны каструктар, галоўны інжынер майстэрні ў Гомельграмадзянпраекце.
Член Саюза архітэктараў СССР з 1964 года. Пражываў у Гомелі.
Творчасць
Асноўныя працы: крама на рагу вул. Інтэрнацыянальнай і Станкабудаўнічай (1963, з А. М. Мяленцьевым), адміністрацыйны корпус завода імя Кірава, рэстаран «Беларусь» (1967, з Л. М. Тамковым) у Гомелі.
Мілаш Мацаўрак
Мі́лаш Ма́цаўрак (Miloš Macourek; 2 снежня 1926, Кромержыж — 30 верасня 2002, Прага ) — чэшскі паэт, пісьменнік, драматург, сцэнарыст, казачнік.
Біяграфія
У 1953—1960 Мілаш Мацаўрак працаваў выкладчыкам гісторыі мастацтва; пазней працаваў драматургам на кінастудыі Barrandov Studios.
Творчасць
Аўтар дзіцячых кніг, тэлесерыялаў і камедый.
Літаратурную творчасць пачаў як паэт, аднак пасля першай выдадзенай кнігі вершаў выдаў некалькі кніг казак, якія былі перакладзены на шматлікія мовы.
У гэты ж час Мілаш Мацаўрак пачаў пісаць кінасцэнары. У кіно ў яго склаліся шчыльныя творчыя саюзы з рэжысёрамі Вацлавам Ворлічкам і Олдржыхам Ліпскім.
Аграномія
Аграномія — навука сельскагаспадарчай вытворчасці, уяўляе сабой комплекс разнастайных навук і займаецца даследаваннем ўсіх з’яў, якія маюць значэнне ў сельскай гаспадарцы. Асноўныя раздзелы сучаснай аграноміі: земляробства, аграхімія, аграфізіка, раслінаводства, селекцыя, насенневодства, фітапаталогія, сельскагаспадарчая энтамалогія, сельскагаспадарчая меліярацыя і інш. Асновай яе служаць натуральныя навукі: батаніка, фізіялогія раслін, генетыка, біяхімія, мікрабіялогія, глебазнаўства і інш.
Падасоўскі сельсавет
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Чачэрскага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Покацкага сельсавета.
Утвораны зноў у 1930 годзе ў складзе Чачэрскага раёна БССР з часткі Покацкага сельсавета. 29 кастрычніка 1934 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Покацкага сельсавета.
Фаро (дэпартамент)
Фаро (Faro) — адзін з 4 дэпартаментаў Паўночнага рэгіёна Камеруна. Знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы рэгіёна, займаючы плошчу ў.
Адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента з’яўляецца горад Палі (Poli). Мяжуе з Нігерыяй на Захадзе, а таксама дэпартаментамі: (на поўначы),  (на ўсходзе),  (на паўднёвым усходзе) і Фаро і Дэа (на поўначы).
Адміністрацыйны падзел
Дэпартамент Фаро падзяляецца на 3 камуны:
Трэбужэны
Трэбужэны (Trebujeni) — сяло ў Аргееўскім раёне Малдовы. З'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам камуны Трэбужэнь, якая ўключае таксама сёлы Бутучэнь і Маравая.
Геаграфія
Сяло знаходзіцца на вышыні 83 метраў над узроўнем мора
Насельніцтва
Па дадзеных перапісу насельніцтва 2004 года, у сяле Трэбужэны жыве 1449 чалавек (714 мужчыны, 735 кабет)
Этнический состав сяла:
Любоў Уладзіміраўна Хатылёва
Любоў Уладзіміраўна Хатылёва  — беларускі вучоны ў галіне генетыкі раслін, доктар біялагічных навук (1967), прафесар (1969), акадэмік Акадэміі навук Беларусі (1980). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1978).
Біяграфія
Нарадзілася 12 сакавіка 1928 года ў Гомелі. Сярэднюю адукацыю атрымала ў горадзе Кінель Куйбышаўскай (зараз Самарскай) вобласці Расіі. Там жа ў 1944 годзе паступіла на вучобу ў сельскагаспадарчы інстытут. З 1946 годзе працягвала навучанне ў Беларускім сельскагаспадарчым інстытуце (сучасная Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія), які скончыла ў 1948 годзе. Скончыла аспірантуру на кафедры генетыкі Маскоўскага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава і абараніла дысертацыю на званне кандыдата біялагічных навук. З 1955 годзе Л. У. Хатылёва ў Акадэміі навук БССР: у 1955—1963 гг. — старшы навуковы супрацоўнік у Інстытуце біялогіі, з 1965 года — старшы навуковы супрацоўнік, намеснік дырэктара Інстытута генетыкі і цыталогіі, з 1971 г. дырэктар, з 1994 года — ганаровы дырэктар Інстытута генетыкі і цыталогіі. Адначасова ў 1992—1997 гг. акадэмік-сакратар Аддзялення біялагічных навук Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, у 1997—2002 гадах — саветнік Прэзідыума НАН Беларусі, з 2002 года — загадчык лабараторыяй Інстытута генетыкі і цыталогіі, потым — галоўны навуковы супрацоўнік лабараторыі функцыянальнай генетыкі раслін.
Навуковая і грамадская дзейнасць
Л. У. Хатылёвай належаць навуковы працы па праблемах гетэрозісу і генетыкі колькасных прыкмет, пытаннях матэматычнай генетыкі, генетыкі камбінацыйнай здольнасці раслін і жывёл. З’яўляецца адным з аўтараў шэрагу гібрыдаў таматаў, сартоў перцу, сорту трыцікале «Няміга».
Прэзідэнт Міжнароднай асацыяцыі таварыстваў генетыкаў і селекцыянераў краін СНД, прэзідэнт Беларускага таварыства генетыкаў і селекцыянераў, член Прэзідыума НАН Беларусі, член Прэзідыума Вышэйшай атэстацыйнай камісіі СССР і Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Беларусі, член праўлення ISSEP, кіраўнік секцыі біялагічных навук Беларускага фонду фундаментальных даследаванняў.
NGC 6470
NGC 6470 (іншыя абазначэнні — UGC 10974, MCG 11-21-25, ZWG 321.39, PGC 60778) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Мураўчыцы
Мура́ўчыцы (, Муравчицы) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ратайчыцкага сельсавета.
NGC 3842
NGC 3842 (іншыя абазначэнні — UGC 6704, MCG 3-30-72, ZWG 97.95, PGC 36487) — гіганцкая эліптычная галактыка (E) у сузор’і Льва.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.
Асаблівасці
Найбольш яркая галактыка скопішчы галактык Abell 1367, знаходзіцца каля цэнтра скопішча. У цэнтры галактыкі выяўлена звышмасіўная чорная дзірка з масай каля 10 млрд сонечных мас; вымярэнні размеркавання хуткасцяў зорак на адлегласці да трэці кілапарсека ад цэнтра дазваляюць сказаць, што маса чорнай дзіркі ўкладваецца ў дыяпазон 7,2—12,7 мас Сонцы з давернай верагоднасцю 68%. Гэта першае выяўленне настолькі масіўнай чорнай дзіркі, якая не з'яўляецца квазарам.
Тамара Аляксандраўна Джумантаева
Тамара Аляксандраўна Джумантаева (нар., г. Полацк, Віцебская вобласць) — беларускі культуролаг, спецыялістка ў галіне музеязнаўства. Кандыдат культуралогіі.
Біяграфія
З 1985 года ў Нацыянальным Полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку, з мая 2012 года на пасадзе дырэктаркі.
Пад кіраўніцтвам Тамары Аляксандраўны калектыў музея-запаведніка дасягнуў высокіх творчых вынікаў. У 2012 годзе музей-запаведнік прыняў удзел у Міжнародным фестывалі музеяў «Інтэрмузей-2012» (г. Масква), у праекце «Музеефікацыя комплексу насценнага жывапісу XII-XIII стст. Спаса-Праабражэнскага храма Ефрасінеўскага манастыра ў Полацку» стаў пераможцам у намінацыі «Прастора культуры — прастора даверу». У 2012 годзе музей-запаведнік браў удзел у конкурсе «Музеі Беларусі — трэцяму тысячагоддзю» на першым Нацыянальным форуме «Музеі Беларусі» і стаў пераможцам у спецыяльнай намінацыі «Лепшы рэгіянальны музей». У 2013 годзе музей-запаведнік атрымаў прэмію Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта «За высокія творчыя дасягненні ў вобласці культуры і мастацтва» ў намінацыі «Лепшы музей». У 2013 годзе музей-запаведнік быў занесены на Дошку гонару Віцебскай вобласці.
Пад непасрэдным кіраўніцтвам Джумантаевой супрацоўнікамі музея-запаведніка створана новая экспазіцыя стацыянарнай выстаўкі «Прагулка па Ніжне-Пакроўскай», удасканалены экспазіцыі Прыродна-экалагічнага музея, Музея гісторыі архітэктуры Сафійскага сабора. Створана новая экспазіцыя стацыянарнай выстаўкі «Сценапісы XII—XIX стагоддзяў Спаса-Праабражэнскага храма» ў Мастацкай галерэі.
Затрымана 29 сакавіка 2023 года ў выніку маштабнай аблавы ў Нацыянальным Полацкiм гісторыка-культурным музеі-запаведніку. 30 сакавіка пакарана 15 суткамі арышту па артыкуле 19.11 КоАП за «распаўсюд экстрэмісцкіх матэрыялаў». Пакаранне адбывала ў Полацкім СІЗА.
Навуковая дзейнасць
Актыўна займаецца навуковай і творчай дзейнасцю. Штогод бярэ ўдзел у міжнародных навуковых канферэнцыях паводле тэм захавання спадчыны і музеялогіі. Аўтар шэрагу навуковых прац і артыкулаў, якія апублікаваны ў навуковых зборніках і шматтомных энцыклапедычных выданнях Беларусі, Расіі і Польшчы. З 2010 года з’яўляецца членам «Музеялагічнай рады» Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь.
Узнагароды
Удастоена знака Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2011), ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны-2014» за шматгадовую плённую працу ў вобласці культуры, актыўны ўдзел у грамадскім жыцці, вялікі асабісты ўнёсак у развіццё міжнародных культурных сувязяў.
Аўшра
«Aušra», арыг.: «Auszra» (Aušra [аўшра́]— світанак) — першая літоўская грамадска-літаратурная штомесячная газета. Выдавалася з лютага 1883 па чэрвень 1886 г., усяго выйшла 40 нумароў (29 кніг): у 1883 г. — 10 (8 кніг), 1884 г. — 12 нумароў (7 кніг), 1885 г. — 12 нумароў (8 кніг), 1886 г. — 6 нумароў (6 кніг). Першыя пяць нумароў былі надрукаваныя ў Рагніце, пачынаючы з 6-га — у Тыльзіце. З-за фармату і перыядычнасці Aušra нярэдка называюць часопісам. Наклад выдання не перавышаў 1 000 асобнікаў. З-за фінансавых цяжкасцей выхад быў спынены ў 1886 г.
Распаўсюджванне
«Аўшра» тайна перавозілі і распаўсюджвалі ў Літве і шэрагу іншых абласцей Расійскай імперыі, яе атрымлівалі і літоўцы, якія жылі ў Заходняй Еўропе і ЗША. Колькасць падпісчыкаў з года ў год мянялася. Першапачаткова, у 1883 г. у газеты было 69 падпісчыкаў (64 — у Вялікай і 5 у Малой Літве). У 1884 г. у Сувальскую губернію высылалася 120 экз., у астатнія часткі Вялікай Літвы, галоўным чынам на Жмудзь — 184 экз. Усяго ў 1884 г. разыйшлося недзе 300 экзэмпляраў. У 1885 г. выслана толькі 250 нумароў, а ў 1886 г. — 175. Колькі ж перапраўлялася праз мяжу — невядома. Заставалася нераспаўсюджанай значная частка наклада. бо асобныя нумары выходзілі ў колькасці 1000 экз.
Змест
У газеце былі змешчаны тэксты прыкладна 70 аўтараў, недзе 20 псеўданімаў дагэтуль не раскрытыя. Супрацоўнікі газеты, ці «аўшраўцы» Aušrininkai, паходзілі з сямей заможных сялян, якія сталі з'яўляцца пасля адмены прыгоннага права ў 1861 годзе. Большасць з іх атрымала адукацыю ў расійскіх універсітэтах і вольна размаўляла па-польску. З-за частых зменаў у рэдакцыі газета не мела яснай і дакладнай праграмы. Басанавічус не прадстаўляў сабе «Аўшру» ў якасці палітычнага выдання; у першым выпуску ён дэклараваў, што газета засяродзіцца на справах культуры. Аднак хутка «Аўшра» стала на нацыяналістычныя рэйкі. Газета дапамагла крышталізаваць многія ідэі, звязаныя з літоўскай нацыяй і самавызачэннем літоўцаў. Яна пачала адмаўляць ідэю аднаўлення Вялікага княства Літоўскага. Аўтары пачалі думаць пра незалежную нацыянальную літоўскую дзяржаву.
У газеце друкаваліся матэрыялы на розныя тэмы — ад звязаных з сельскай гаспадаркай да паведамленняў ад літоўскіх суполак у Злучаных Штатах, але гістарычныя матэрыялы былі самыя папулярныя. Уступам да першага нумара служыла лацінская прымаўка Homines historiarum ignari semper sunt pueri, ці Людзі, якія даўніну не зведваюць — назаўсёды дзеці. Яна засноўвалася на работах Сіманаса Даўкантаса, першага гісторыка, які напісаў гісторыю Літвы на літоўскай мове і намаляваў ідэалізаваную карціну магутнага ВКЛ. Аўшра выступала супраць літоўскай паланізаванай шляхты, аднак імкнулася пазбегнуць канфрантацыі з царскімі ўладамі, спадзеючыся на хуткую адмену забароны на літоўскі друк лацінкай.
Календары
Газета ўплывала, праўда у невялікай ступені, на нацыянальную інтэлігенцыю, аднак распачала і нацыянальнае абуджэнне сялянства. Добрай ідэяй згрупаваных вакол «Аўшры» людзей было выдаванне календароў для народа. Яны выходзілі ў Літве ў перыяд да забароны лацінскага алфавіта, а таксама бесперапынна ва Усходняй Прусіі. Літоўскія сяляне ахвотна іх набывалі. У 1883 г. Марцінас Янкус і Юргіс Мікшас вырашылі выдаць каляндар на 1884 г. Пад назвай «Lietuviszkasis Auszros kalendorius» (Літоўскі каляндар "Аўшры") ён выйшаў накладам у 5 000 асобнікаў. Нягледзячы на канкурэнцыю з прускімі выданнямі, календары мелі поспех, бо выдаўцы падрыхтавалі на 1885 і 1886 гг. іх ў колькасці 5-6 000 экзэмпляраў.
Календары «Аўшры», акрамя храналагічнага раздзела, утрымлівалі пералік дат і святаў, а таксама літаратурную частку. Там былі весткі пра найцікавейшыя здарэнні на свеце, публікаваліся некаторыя вершы і апавяданні, кароткія артыкулы пра гістарычных асоб (напрыклад Вітаўта і Міндоўга), парады па вядзенні гаспадаркі. Для простых людзей, якія дагэтуль сустракаліся ў асноўным з малітоўнікам, календары былі вельмі цікавымі і карыснымі, заспакойвалі недахоп ведаў пра свет, а тасама ўзмацнялі зацікаўленасць сялян, абуджалі нацыянальны дух.
Георг фон Кюхлер
Георг Карл Фрыдрых Вільгельм фон Кюхлер (Georg Karl Friedrich Wilhelm von Küchler; — ) — нямецкі военачальнік, генерал-фельдмаршал (1942), удзельнік Другой сусветнай вайны. Удзельнічаў у Польскай кампаніі і Французскай кампаніі, з 17 студзеня 1942 года ўзначальваў Групу армій «Поўнач» і кіраваў аблогай Ленінграда.
Ваенныя злачынствы падчас Тыграйскага канфлікту
У лістападзе 2020 года ў рэгіёне Тыграй на поўначы Эфіопіі ўспыхнуў узброены канфлікт паміж мясцовай партыяй Народны фронт вызвалення Тыграя на чале з Дэбрэцыанам Гебрэмікаэлем і федэральным урадам прэм’ер-міністра Абія Ахмеда Алі. У канфлікт у той ці іншай ступені былі ўцягнуты суседнія Эрытрэя, якая наўпрост падтрымала цэнтральныя ўлады і ўварвалася ў Тыграй, і Судан, якога Эфіопія абвінавачвала ў супрацоўніцтве з НФВТ, што прывяло да ўзброеных сутыкненняў на мяжы дзвюх краін.
У ходзе баявых дзеянняў неаднаразова фіксаваліся ваенныя злачынствы.
Апалчэннем Фано
У пачатку лістапада 2020 года ў горадзе Хамера рэгіёна Тыграй на паўночным захадзе Эфіопіі адбылася масавая расправа.
Бежанцы, што далі інтэрв’ю Daily Telegraph, прыпісвалі адказнасць за разню амхарскім апалчэнцам, у тым ліку байцам Фано і ўрадавай арміі. Уцекачы заявілі, што на іх напалі жыхары суседняга рэгіёну Амхара, якія аб’ядналіся з федэральнымі войскамі, забіваючы тых, хто спрабаваў уцячы з краіны. Зэнебэ, этнічны тыграец, што стаў відавочцам разні, нават параўнаў тое, што адбылося з генацыдам. Гідзі, таксама сведак, распавядаў як ваенныя спынілі таксі, збілі кіроўцу і двух пасажыраў. Па паведамленні іншага сведкі, забойствы адбываліся як пры дапамозе агнястрэльнай, так і пры дапамозе халоднай зброі. 54-гадовы бежанец, з якім гутарыў The Guardian, Гуш Тэла заявіў, што яго збілі федэральныя сілы бяспекі. Ён заявіў, што лаялісты перадалі яго моладзевай групоўцы з Фано, якая вызваліла яго. Іншыя ўцекачы паказалі раны, якія яны атрымалі ад байцоў Фано. Жыхар Хамеры Мелес, апытаны газетай The New York Times у лагеры для бежанцаў, заявіў, што амахарскія апалчэнцы нават адрэзалі галовы.
У той месяц апалчэнцы атакавалі таксама населены пункт Даншы, забіўшы 25 чалавек.
1 сакавіка, паводле EEPA, апалчэнцы Фано забілі 250 чалавек блізу Хамеры.
У перыяд з 16 ліпеня па 2 жніўня 2021 года апалчэнцы Фано, спецназ Амхара і эрытрэйцамі забілі ад 50 да 95 мірных жыхароў у Хамеры.
НФВТ
У перыяд з 9 па 10 лістапада 2020 года ў Май Кадра адбылася масавая разню супраць мясцовага насельніцтва, што пераважна былі з народнасці амхара. Большасць ахвяр з’яўляліся працоўнымі мігрантамі з розных рэгіёнаў. Па даных эфіопскай камісіі па правах чалавека, было забіта па меншай меры 600 чалавек . Злачынства здзейснена пры дапамозе сякер і мачэтэ. Эфіопская камісія мяркуе, што магло загінуць яшчэ больш мірных жыхароў: некаторыя людзі прапалі без вестак, хтосьці схаваўся за межамі горада. Камісія правяла падлікі пасля наведвання горада Май-Кадра ў рэгіёне Тыграй і шэрагу іншых эфіопскіх гарадоў. Улады абвінавацілі ў падзеях паўстанцаў. Па словах праваабаронцаў, разню зладзіла не сама НФВТ, а саюзная групоўка «Самры». Разам з паўстанцамі і паліцыяй НФВТ нібыта праводзілі рэйды, у выніку якіх забілі сотні людзей за іх паходжанне. Выжылыя таксама распавялі, што некаторыя людзі, якіх не кранула расправа, дапамагалі пацярпелым хавацца і хавалі іх у сваіх дамах, цэрквах і на палях.
19 верасня 2021 года ўлады рэгіёну Амхара паведамілі, што Сілы абароны Тыграя забілі 600 мірных жыхароў у вёсцы Забеле.
Фаро і Дэа (дэпартамент)
Фаро і Дэа (Faro-et-Déo) — адзін з 5 дэпартаментаў рэгіёна Адамава ў Камеруне. Знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы рэгіёна, займаючы плошчу ў.
Чэмпіянат свету па спартыўным арыентаванні
Чэмпіянат свету па спартыўным арыентаванні (World Orienteering Championships) — штогадовыя спаборніцтвы, арганізаваныя Міжнароднай федэрацыяй спартыўнага арыентавання (ІОФ) для выяўлення наймацнейшых спартсменаў-арыенціроўшчыкаў.
Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру
Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру (César de la meilleure réalisation) — адна з узнагарод Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа Францыі ў межах нацыянальнай кінапрэміі «Сезар». Прысуджаецца штогадова, пачынаючы з першай цырымоніі ў 1976 годзе.
Чэмпіянат свету па спартыўным арыентаванні
Фармат
Першапачаткова чэмпіянаты свету праводзіліся адзін раз кожныя два гады. З 2003 года яны праводзяцца штогод.
Фаро і Дэа (дэпартамент)
Адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента з’яўляецца горад Тыгнер (Tignère). Мяжуе з Нігерыяй на Захадзе, а таксама дэпартаментамі: Фаро (на поўначы), Віна (на ўсходзе), Джарэм (на поўдні) і Маё-Баньё (на паўднёвым захадзе).
Чэмпіянат свету па спартыўным арыентаванні
Фармат
Праграма чэмпіянатаў свету змянялася на працягу сваёй гісторыі. Так у 1966 годзе яна складалася толькі з індывідуальнай гонкі і эстафеты, і ўвесь чэмпіянат свету ўкладваўся ў два дні — з 1 па 2 кастрычніка 1966 года. Пачынаючы з чэмпіянату свету 1991 года ў Чэхаславакіі, праграма пашырылася і ўключала ў сябе кароткую дыстанцыю (час пераможцы 25 хвілін), класічную дыстанцыю і эстафету. У 2001 годзе ў праграму чэмпіянатаў свету былі ўведзены спаборніцтвы на спрынтарскай дыстанцыі. Апошняя рэарганізацыя праграмы чэмпіянатаў свету была праведзена ў 2014 годзе, калі з'явілася змяшаная эстафета. І ў цяперашні час чэмпіянаты свету праводзяцца па наступнай праграме:
Фаро і Дэа (дэпартамент)
Адміністрацыйны падзел
Дэпартамент Фаро і Дэа падзяляецца на 4 камуны:
Чэмпіянат свету па спартыўным арыентаванні
Медальны залік
Пераможцамі чэмпіянатаў свету па спартыўным арыентаванні ў бегавых дысцыплінах станавіліся спартсмены Нарвегіі, Швецыі, Фінляндыі, Венгрыі, Швейцарыі, Чэхіі, Расіі, Украіны, Даніі, Францыі, Аўстрыі, Вялікабрытаніі і Аўстраліі. Аднак па агульнай колькасці заваяваных медалёў дамінаванне «вялікай чацвёркі» — Швецыі, Нарвегіі, Фінляндыі і Швейцарыі — бясспрэчна.
Самай тытулаванай спартсменкай на дадзены момант з'яўляецца швейцарка Сімона Ніглі. Яна з'яўляецца дваццаціразовай чэмпіёнкай свету. Прычым, два разы ў 2003 і ў 2005 гадах яна выйграла ўсе чатыры дыстанцыі чэмпіянатаў свету.
У 2016 годзе першы медаль у скарбонку зборнай Беларусі прынесла спартсменка Анастасія Дзянісава.
Ваенныя злачынствы падчас Тыграйскага канфлікту
НФВТ
1 лістапада ўлады Эфіопіі паведамілі аб тым, што ў горадзе Камбольча прыхільнікамі руху НФВТ было пакарана смерцю больш за сто чалавек.
Узброенымі сіламі
У пачатку вайны адбыліся расправы над мясцовым насельніцтвам у раёне горада Адыграт, у чым абвінавацілі ваеннаслужачых эрытрэйскі арміі.
15 снежня, па даных EEPA, 750 чалавек, якія хаваліся ў царкве Марыі Сіёнскай (царква Марыям Цыён) у Аксуме, былі гвалтоўна выгнаны з храмы і расстраляны на суседняй плошчы. У той жа справаздачы па сітуацыі EEPA гаворыцца, што паступалі паведамленні аб цяжкіх баях у Мэкэле і яго ўскраінах, а таксама аб артылерыйскіх абстрэлах.
5 красавіка эрытрэйцы забілі 30 мірных жыхароў у Май Када на Усходзе Тыграя. 8 красавіка паведамілялася аб новай серыі масавых забойстваў, учыненых эрытрэйскімі і эфіопскімі войскамі, падчас якіх загінула больш за 230 мірных жыхароў. 12 красавіка EEPA паведаміла аб серыі масавых забойстваў, за якія, меркавана, стаяць апалчэнцы Фано і федэральная армія. Было забіта больш за 330 мірных жыхароў.
Акрамя вышэй згаданых выпадкаў, у лістападзе 2020 года адбыліся масавыя забойствы мірных жыхароў вайскоўцамі Узброеных Сіл Эфіопіі і саюзнай эрытрэйскай арміі ў вёсках Ады Хагерай (200 загінулых), Беракіт (7), Ігры Каран (24—30), Караро (22), Мілакуа (9), Шэраро (20), Бісабер (27), Ідага Хамус (25—30), мястэчку Мегаб (22). У снежні таго ж адбыліся масавыя забойствы мірных жыхароў вайскоўцамі Узброеных Сіл Эфіопіі і саюзнай эрытрэйскай арміі ў раёне Імбасэнейты (112 загінулых), вёсках Алаіс (50—100), Бегашэка (92), Гульша (27), горадзе Бізэ (8). У студзені 2021 года — у вёсках Бааты Акор (10), Келавло (15), Сімрэтэ (48), Харэка (19), Гуітэло (46), Дэбрэ Абай (24—40); у лютым — вёсках Авуло (24), Ады Габат (29), Ады Геба (14), Ады Хуца (45), Ады Эшэр (20), Май Вэйні (80), Май Кінетал (263); у сакавіку у раёнах Сахарты і Самрэ (234 загінулых), вёсках Ады Берык (10), Грызана (11); у красавіку — Джыджы (20), Дэбрэ Гэнет (13), Май Хайдзі (10—12), Хігумбурда (15).
Некаторыя населеныя пункты пацярпелі ад разні некалькі разоў. Сярод такіх — Вукро Марай (у лістападзе 2020 там загінулі 25 чалавек, а вясной 2021 — 161), Адва (у лістападзе 2020 — 31, у лютым — 20—24, у красавіку — 5-9), Селехлеха (у лістападзе 2020 — 23, вясной 2020 — 39).
Сексуальны гвалт
Упершыню пра згвалтаванні загаварылі 4 студзеня 2021, калі Europe External Programme with Africa (EEPA) паведаміла, што вялікая колькасць жанчын падвергнулася сексуальнаму гвалту як індывідуальна, так і ў групах. Многія жанчыны ў Мэкэле пасля запыталі экстраныя супрацьзачаткавыя таблеткі. Некаторыя былі выкрадзены ўрадавымі сіламі. У злачынствах абвінавачваліся войскі федэральных уладаў. 30 студзеня ў сваёй заяве Дэбрэцыан Гебрэмікаэль пацвердзіў паведамленні аб сексуальным гвалце з боку ўрадавай арміі. 31 студзеня Філсан Абдулахі, федэральны міністр Эфіопіі па справах жанчын, дзяцей і моладзі, заявіў у адказ на згадванне Дэбрэцыана аб згвалтаваннях падчас вайны ў Тыграе, што федэральны ўрад «праводзіць палітыку нулявой цярпімасці да любой формы сексуальнага гвалту», гэта значыць карае злачынцаў. Для раследвання злачынстваў была створана спецыяльная група на чале з былым генеральным пракурорам Аданах Абібі. Мэтавая група, пачынаючы з 1 лютага, апытвала пацярпелых і збірала медыцынскія доказы. Ужо 11 лютага яна ўстанавіла, што згвалтаванні сапраўды мелі месца. Філсан заявіў, што паліцыя апрацоўвала «даныя ў выглядзе лічбаў», не робячы ніякіх заяваў аб усталяванні вінаватых.
Выгнанне эрытрэйскіх бежанцаў
19 лістапада, па даных The New York Times, пасля таго, як эрытрэйскія ўзброеныя сілы прыбылі ў лагер бежанцаў «Хітсат», у дадатак да збіцця і пазасудовым пакаранням смерцю, яны гвалтоўна забралі 40 бежанцаў-саайчыннікаў назад у Эрытрэю.
10 студзеня 2021 года Europe External Programme with Africa (EEPA) заявіла, што бежанцы з Хітсата былі вымушаны вярнуцца ў Эрытрэю. EEPA таксама распавяла пра лагер «Шымельба», які быў цалкам знішчаны, а людзі адтуль вярнуліся ў Эрытрэю.
ЭКПЧ і УВКПЧ
У сакавіку 2021 года Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека Мішэль Бачэлет заявіла, што Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека (УВКПЧ) з Эфіопскай камісіяй па правах чалавека (ЭКПЧ) дамовіліся правесці сумеснае расследаванне парушэнняў правоў чалавека ў зоне Тыграйскага канфлікту. Як адзначалася ў ААН, яны будуць разглядаць «парушэнні правоў чалавека, учыненыя усімі бакамі ў кантэксце канфлікту ў Тыграі». УВКПЧ заявіла, што яно і ЭКПЧ падтрымліваюць пастаяннае партнёрства і падзяляюць мэты адказнасці за выкананне правоў чалавека. Першапачатковы этап расследавання быў запланаваны на трохмесячны перыяд.
У маі УВКПЧ і ЭКПЧ падпісалі пагадненне, у якім падрабязна апісаны «геаграфічны ахоп, пытанні расследавання і механізмы ўзаемадзеяння». Кожная з дзвюх камісій адабрала па шэсць чалавек для стварэння каманды з дванаццаці следчых. Былі таксама прызначаны супрацоўнікі па прававых пытаннях, гендэрных пытаннях, пытаннях бяспекі і перакладчыкі. Даніэль Бекэле, кіраўнік ЭКПЧ, заявіў, што яны не атрымоўвалі паведамленняў ад Афрыканскай камісіі па правах чалавека і народаў (АКПЧН) аб магчымым супрацоўніцтве ў расследаванні.
АКПЧН
12 мая 2021 года Афрыканская камісія па правах чалавека і народаў заснавала Камісію па расследаванні сітуацыі ў Тыграйскім рэгіёне (Commission of Inquiry into the situation in the Tigray Region), у сферу дзейнасці якой увайшло расследаванне выпадкаў парушэнняў правоў чалавека падчас Тыграйскага канфлікту.
Любнявіцы
Любнявіцы (Lubniewice, Königswalde) — горад на захадзе Польшчы. Размешчаны за 440 км на захад ад Варшавы і за 30 км на поўдзень ад цэнтра Гожава Велькапольскага. Уваходзіць у склад Сулянцінскага павета Любушскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Любнявіцы. Займае плошчу 12,11 км². Насельніцтва 2 тыс. чалавек.
Ваенныя злачынствы падчас Тыграйскага канфлікту
МЭКПЧЭ
У снежні 2021 года Саветам ААН па правах чалавека заснавана камісія ICHREE для расследавання сцвярджэнняў аб парушэннях і злоўжываннях міжнароднага права ў галіне правоў чалавека, гуманітарнага права і правоў бежанцаў у зоне Тыграйскага канфлікту.
19 верасня 2022 г. ICHREE прадставіла справаздачу са сваімі першапачатковымі высновамі ў Савет па правах чалавека. Пацведжана, што падчас баявых дзеянняў здзяйсняліся пазасудовыя забойствы і згвалтаванні, меў месца штучны голад. Многія выпадкі ахарактарызаваны як ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавечнасці.
Прадстаўнік Эфіопіі ў ААН Тае Атске Селасіе заявіў, што даклад быў «непаслядоўным і схематычным», закліканы ўзмацніць палітычны ціск на ўрад краіны.
На 52-й сесіі Савета па правах чалавека ў сакавіку 2023 г. старшыня ICHREE заявіў, што ён вітае мірнае пагадненне паміж Эфіопіяй і Тыграем. У той жа час камісія працягвала расследаванне ваенных злачынстваў і парушэнняў правоў чалавека ўсімі бакамі.
Івана-Фрачэна
Івана-Фрачэна (Ivano-Fracena) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.
Насельніцтва складае 290 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 48 чал./км². Займае плошчу 6 км². Паштовы індэкс — 38059. Тэлефонны код — 0461.
Бабіцкі сельсавет (Свяцілавіцкі раён)
Ба́біцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Бабічы.
NGC 3841
NGC 3841 (іншыя абазначэнні — MCG 3-30-73, ZWG 97.96, PGC 36469) — галактыка ў сузор’і Леў.
Бабіцкі сельсавет (Свяцілавіцкі раён)
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Чачэрскага раёна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэрскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Свяцілавіцкага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Покацкага сельсавета.
Правы чалавека ў Беларусі
Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка назваў сябе «аўтарытарным стылем кіравання». Заходнія краіны ахарактарызавалі Беларусь пры Лукашэнку як «апошнюю дыктатуру Еўропы»; урад абвінаваціў тыя ж заходнія дзяржавы ў спробе змены рэжыму. З 1997 года Савет Еўропы не дапускае Беларусі членства за недэмакратычнае галасаванне і парушэнні ў выбарах падчас канстытуцыйнага рэферэндуму ў лістападзе 1996 года і дадатковых выбараў у парламент.
Дзесяткі беларускіх дзяржаўных чыноўнікаў, адказных за палітычныя рэпрэсіі, гвалтоўныя знікненні, прапаганду і фальсіфікацыі выбараў, патрапілі пад персанальныя санкцыі з боку Злучаных Штатаў Амерыкі і Еўрапейскага Саюза.
NGC 6471-1
NGC 6471-1 (іншыя абазначэнні — UGC 10973, MCG 11-21-23, ZWG 321.38, ZWG 322.9, PGC 60773) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гран-пры Бахрэйна
Гран-пры Бахрэйна (Bahrain Grand Prix) – адзін з этапаў чэмпіянату Свету па аўтагонках у класе Формула-1. Упершыню гонкі прайшлі 4 красавіка 2004 года.
Гран-пры Бахрэйна было арганізавана пры падтрымцы нацыянальнага авіяперавозчыка Дзяржавы Бахрэйн і султаната Аман Gulf Air. Гран-пры Бахрэйна з'яўляецца першым Гран-пры ў гісторыі Формулы-1, які прайшоў на тэрыторыі Сярэдняга Усходу.
Гран-пры Бахрэйна ў сезоне года адкрыў чэмпіянат Свету, замяніўшы Гран-пры Аўстраліі (у сувязі з правядзеннем у гэты перыяд Гульняў Супольнасці 2006 года). У 2010 годзе гонка таксама адкрыла чэмпіянат.
У 2011 годзе Гран-пры Бахрэйна быў перанесены на пазнейшы тэрмін, а пазней скасаваны зусім з-за палітычнай нестабільнасці і хваляванняў у краіне. Адноўлены ў 2012 годзе.
Свіран (Людзвіноў)
Свіран — будынак, які існаваў на паўночнай ускраіне вёскі Людзвіноў Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці. Помнік народнага дойлідства.
Гісторыя
Пабудаваны ў XIX — пачатку XX стагоддзя з дрэва. Уваходзіў у комплекс сядзібных пабудоў. Разабраны ў 1980—1990-х гг.
Архітэктура
Свіран уяўляе сабой прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак накрыты вальмавым дахам. Сцены з брусоў (рубка вуглоў «у накладку») пастаўлены падрубамі на штандары. На ніжнім паверсе 2 складскія памяшканні з самастойнымі ўваходамі ў падоўжанай сцяне, на верхнім было некалькі памяшканняў, якія злучаліся з ніжнімі лесвіцамі (унутраная планіроўка зменена). Фасады былі расчлянёны карнізам на 2 ярусы. Другі ярус аформлены арачнымі вокнамі.
Альбрэхт Радэнбах
Альбрэхт Радэнбах (Albrecht Rodenbach;  — ) — адзін з самых значных фламандскіх паэтаў і лідар руху за адраджэнне фламандскай літаратуры, што пачаўся ў ХІХ стагоддзі.
Біяграфія
Быў старэйшым сярод 10 дзяцей, а таксама стрыечным братам будучага французскага пісьменніка Жоржа Радэнбаха. Бацька Альбрэхта Юлій Радэнбах паходзіў з Рэйнланду і быў братам Фелікса Радэнбаха, фламандскага палітычнага прапагандыста. Маці, хаця і валонка па паходжанні, свабодна размаўляла па-нідэрландску. З ранняга дзяцінства Альбрэхт пераняў ад бацькі і дзядзькі нацыяналістычныя погляды.
Альбрэхт вучыўся ў маленькай каталіцкай семінарыі ў Руселарэ. Яго зацікаўленасць фламандскім літаратурным рухам прывяла ў 1874—1875 гадах да канфлікту з дырэктарам-франкафілам. На штогадовым фестывалі навучэнцы па традыцыі спявалі французскія песні, і Радэнбах разам з іншымі нідэрландскамоўнымі школьнікамі ў якасці пратэсту праспяваў песню па-нідэрландску, што выклікала у Бельгіі хвалю падобных пратэстаў. Нягледзячы на гэта, у 1876 годзе Радэнбах паспяхова скончыў навучанне.
У Лейдэнскім універсітэце Радэнбах пазнаёміўся з паэтам Полам дэ Монтам, які быў на год старэйшы за яго. Разам яны пачалі змаганне за фламандскае культурнае адраджэнне, за роўныя правы французскамоўных і нідэрландскамоўных студэнтаў і стварылі ў 1876 годзе «Асацыяцыю ўсіх фламандскіх студэнтаў» (Algemene Vlaamse Studentenbond). Яны патрабавалі ўвядзення заняткаў па нідэрландскай мове і культуры. У ілюстраваным часопісе асацыяцыі «Вымпел» (Het Pennoen) ананімна друкаваліся эсэ Радэнбаха. Свой рух Радэнбах і дэ Монт называлі «Буравесніцтвам» (Blauwvoeterie, ад нід. «blauwvoet» — буравеснік), такім чынам прадказваючы хуткую буру. Дэвізам асацыяцыі былі словы: «Калі ляціць буравеснік, на моры шторм!». Сам Радэнбах параўноўваў гэты рух з нямецкімі студэнцкімі аб’яднаннямі «буршэншафт» (burshenschaft).
Разам з гэтым Радэнбах наладзіў кантакты з фламандскімі лібераламі, напрыклад, паэтам Янам ван Бейрсам і пісьменнікам Максам Розесам, якія публікавалі інфармацыю пра рух і распрацоўвалі яго палітычныя мэты.
Джарэм (дэпартамент)
Джарэм (Djérem) — адзін з 5 дэпартаментаў рэгіёна Адамава ў Камеруне. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы рэгіёна, займаючы плошчу ў.
Адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента з’яўляецца горад Тыбаці. Мяжуе з дэпартаментамі: Фаро і Дэа (на поўначы), Віна (на поўначы), (на ўсходзе), Лом і Джарэм (на поўдні), Мбам і Кім (на поўдні) і Маё-Баньё (на захадзе).
Арагорн
Арагорн (Aragorn) — адзін з галоўных герояў «Уладара Пярсцёнкаў» Дж. Р. Р. Толкіна, следапыт і нашчадак каралеўскага роду Гондара.
Імёны і мянушкі
Арагорн на сіндарыне азначае «Царственная Доблесць» (Kingly Valour).
Вандроўнік/Бадзяга/Швэндал (Strider) — мянушка, дадзеная Арагорну жыхарамі Поўначы Міжзем'я (напрыклад, у Прыгор'і), калі ён быў правадыром следапытаў.
Дунадан (Dúnadan) — мянушка Арагорна. Так яго называлі ў Рывендэлі Дунаданы (сінд.дунэдайн, у перакладзе з эльфійскага — «людзі з захаду») — нашчадкі Нумянорцаў.
Тэлкантар (Telcontar) — імя, якое Арагорн Элессар даў свайму кіруючыму дому пасля ўз'яднання каралеўства Арнара і Гондара. Гэта імя — аналаг мянушкі «Strider», на Квэнья азначае «той, які ходзіць пешшу».
Торонгіл (Thorongil) — імя, якое выкарыстоўваецца Арагорном у 2957—2980 гг. Т. Э., калі ён інкогніта змагаўся ў войсках Рохана і Гондара. Імя азначае Зорны Арол. У Гондары быў блізкім сябрам намесніка Экцеліяна, пад кіраўніцтвам Арагорна войскі Гондара здзейснілі паход на піратаў Умбара. Пасля перамогі Арагорн не вярнуўся ў Гондар.
Элесар — другое імя, з квэнья перакладаецца як«Эльфійскі камень (каштоўны)». Гэта імя было дадзена яму ў Лорыэне ўладычыцай Галадрыэль; яна ж падарыла яму магічны камень з аднайменнай назвай. Пазней гондарцы, якія не ведалі імя Арагорна, празвалі яго дакладна так жа, — Элесар ці Эдэльхарн (сінд.).
Энвіньятар — мянушка, прынятая Арагорном пасля каранацыі, у перакладзе з квэнья азначае«Аднавіцель».
Эстэль — імя, дадзенае Элрандам у дзяцінстве. Так Арагорна клікалі да дваццаці гадоў, калі ён даведаўся сваё сапраўднае імя. Перакладаецца з эльфійскага як «надзея». Імя паказвае на ролю Арагорна ў лёсе Міжзем'я.
Біяграфія
Арагорн II (названы ў гонар свайго продка Арагорна I) — сын Араторна II і Гілраэн, нарадзіўся 1 Сакавіка 2931 Т. Э.. З 2951 г. Т. Э. — 16-ы (і апошні) правадыр дунэдайн. Арагорн II, 39-ы нашчадак Ісілдура па прамой лініі (а таксама Анарыёна, бо апошні кіруючы кароль Арведуі быў жанаты з дачкой гондарскага караля Андагера), правадыр дунэдайн Поўначы, пасля Вайны за Пярсцёнак — кароль уз'яднанага каралеўства Арнара і Гондара. Муж Арвен, дачкі Элранда, бацька Элдарыёна і некалькіх дачок.
Калі Арагорну споўнілася два гады, яго бацька быў забіты ў баі з оркамі. Арагорн выхоўваўся ў Рывендэлі ў Элранда. Па просьбе яго маці, яго паходжанне трымалася ў сакрэце, паколькі яна баялася, што ён будзе забіты, як яго бацька і дзед, калі яго сапраўднае паходжанне як нашчадка Элендзіла і спадчынніка Ісілдура стане вядомым. Такім чынам, Арагорн хаваўся пад імем Эстэля (надзея, у сіндарыне) і нічога не ведаў аб сваім паходжанні, пакуль не дасягнуў паўналецця ў 2951 г. Т. Э..