cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пажар у Салоніках (1917)
Распаўсюджванне агню
Пажар, як паказала следства, праведзенае органамі юстыцыі Салонікаў, пачаўся ў суботу прыкладна ў 15 гадзін у доме па адрасе вул Алімпіяды, 1, які належаў бедным бежанцам. Будынак знаходзіўся ў раёне Меўлане паміж цэнтрам і Верхнім горадам. Пажар пачаўся з-за іскры ад агню на кухні, упалай на салому. З-за адсутнасці вады і абыякавасці насельнікаў дома і іх суседзяў пажар не быў патушаны адразу пасля ўзнікнення і неўзабаве дзякуючы моцнаму ветру перакінуўся на суседнія дамы і пачаў распаўсюджвацца па ўсім горадзе.
Пурплева
Геаграфія
Знаходзіцца за 22 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Сянно, за 80 км ад Віцебска, за 7 км ад чыгуначнага прыпыначнага пункта Міхнава.
Пажар у Салоніках (1917)
Распаўсюджванне агню
Спачатку пажар распаўсюджваўся ў двух кірунках: да Адміністрацыі па вуліцы Св. Дзімітрыя і да рынку па вуліцы Льва Мудрага. Будынак Адміністрацыі ўдалося выратаваць дзякуючы актыўнаму ўдзелу яго супрацоўнікаў. Вецер узмацняўся, і пажар з нарастаючай хуткасцю стаў спускацца да цэнтру горада. На досвітку наступнага дня вецер змяніў кірунак, і два фронту агню знішчылі ўвесь гандлёвы цэнтр. У 12 гадзін агонь падышоў да храма Святой Сафіі, абкружыўшы яго па перыметры, але не пашкодзіўшы, і працягнуў распаўсюджвацца на ўсход да вуліцы Народнай абароны (былой Хамідзіе), дзе спыніўся. Вечарам распаўсюджванне агню спынілася.
Спробы тушэння
Вады для тушэння ў дастатковых колькасцях не аказалася, паколькі значная частка водных рэсурсаў выкарыстоўвалася саюзніцкімі сіламі для харчавання салдат у прыгарадах. У горадзе не існавала арганізаванай службы пажаратушэння, толькі нешматлікія прыватныя групы страхавых кампаній, у большай частцы выпадкаў дрэнна навучаныя і з састарэлым абсталяваннем або наогул без такога.
Эрнан Картэс
Падзенне Тэначтытлана
28 красавіка 1521 года Картэс правёў генеральны агляд арміі, якая налічвала крыху больш за 700 іспанскіх салдат пры 85 конях, 110 арбалет і аркебузы, 3 цяжкіх гарматах і 15 лёгкіх палявых спарудах. Індзейцы, аднак, складалі пераважную большасць войскаў Картэса, прычым толькі прыазёрныя гараыа-дзяржавы падалі каля 150 000 чалавек і 6000 для іх дастаўкі. Адначасова Картэс раскрыў два змовы ў іспанскай і індзейскім лагеры. Антоніа дэ Вільяфанья — сябар кубінскага губернатара Веласкеса — пасля суда быў павешаны ў Тэскоцы, будучы абвінавачаны ў спробе захопу ўлады. У сувязях з Куаутэмокам быў абвінавачаны тласкаланскі правадыр Шыкаценкатль-малодшы, якога таксама павесілі. Картэс пасля гэтага не з’яўляўся на людзях без целаахоўнікаў. У сярэдзіне красавіка прайшлі няўдалыя перамовы з кіраўніком ацтэкаў аб здачы горада.
Пажар у Салоніках (1917)
Спробы тушэння
Адзінай надзеяй для Салонікаў было ўмяшанне саюзніцкіх сіл. У сярэдзіне першага дня пажару французскае падраздзяленне з дапамогай дынаміту падарвала тры дамы побач са штабам для стварэння вакол яго бяспечнай зоны, але не працягнула працы і адступіла, дазволіўшы агню прасоўвацца далей. Наступнай раніцай дзве брытанскіх пажаратушыльных каманды з пажарнымі машынамі спынілі агонь побач з Белай вежай. Французскія ваенныя выратавалі будынак мытні.
Луначарскі сельсавет
Лунача́рскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрысенскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Луначарскае.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Валынецкага раёна (з 9 сакавіка 1929 года — Боркавіцкі раён) Полацкай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Боркавіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Дрысенскага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 4 сакавіка 1960 года ў склад Боркавіцкага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (Антушэва, Гвазды, Двор Зялькі, Зялькі, Мазурына, Маркоўшчына і Разуліна). 22 снежня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Боркавіцкага сельсавета.
Міхаіл Дзмітрыевіч Конанаў
Міхаіл Дзмітрыевіч Конанаў (1906—1972) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).
Пажар у Салоніках (1917)
Клопат аб пагарэльцах
Колькасць пацярпелых ад пажару ацэньваецца ў 72 500 чалавек. У дакладзе для ўрада старшыня Дырэкцыі ахвяр пажару Аляксандр Паліс згадвае размеркаванне пацярпелых па супольнасцям: 50 000 яўрэяў, 12 500 праваслаўных і 10 000 мусульман.
Міхаіл Дзмітрыевіч Конанаў
Біяграфія
Міхаіл Конанаў нарадзіўся 21 студзеня 1906 года ў вёсцы Бобр (цяпер — пасёлак у Крупскім раёне Мінскай вобласці Беларусі). У 1930—1931 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. У 1937 годзе Конанаў скончыў Ленінградскі тэхналагічны інстытут. У 1939 годзе ён паўторна быў прызваны ў армію. Удзельнічаў у баях савецка-фінскай вайны. Скончыў курсы ўдасканалення каманднага саставу. З 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на і 1-м Беларускім франтах. Да восені 1944 года маёр Міхаіл Конанаў камандаваў 51-м танкавым батальёнам  1-га Беларускага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Польшчы.
Эрнан Картэс
Падзенне Тэначтытлана
Штурм горада пачаўся 30 мая 1521 года, прычым Картэс размясціў свае войскі ў трох пунктах, дзе дамбы злучаліся з мацерыком; акрамя таго, у гэты дзень быў перакрыты акведук, які дастаўляе ў Мехіка ваду. За месяц баёў войскам Картэса тройчы ўдавалася ўварвацца ў Тэначтытлан і дайсці да цэнтральнай плошчы, аднойчы нават атрымалася падняцца на вяршыню і скінуць адтуль «ідалаў», але замацавацца так і не ўдавалася. Цяжкае паражэнне іспанцы пацярпелі 30 чэрвеня пры штурме : былі забітыя 60 канкістадораў, а галоўнакамандуючы быў цяжка паранены. Пацярпеўшы няўдачу, Картэс вырашыў узяць Мехіка зморам — у канцы ліпеня горад быў адрэзаны ад дамбаў. 13 жніўня (1 Каатль 2 Шокатльуэці года 3 Кале) Куаутэмок паспрабаваў бегчы на пірозе, але быў перахоплены Гарсіяй Ольгінан — сябрам і збраяносцам Гансала дэ Сандаваля.
У студзені 1522 года бацька заваёўніка — дон Марцін Картэс, з трыма кузенамі, быў па рэкамендацыі герцага Бехарскага прыняты намеснікам Карла V у Іспаніі — кардыналам-арцыбіскупам Адрыянам Утрэхцкім, абраным за некалькі дзён да таго Папам Рымскім. Гутарка вялася на латыні, і фактычны кіраўнік Іспаніі стаў на бок Эрнан Картэса. У жніўні 1522 года ў Іспанію вярнуўся кароль Карл V, якому мелася ўсталяваць статус Мексікі ў шэрагу сваіх уладанняў. Кароль загадаў стварыць камісію для прымірэння Картэса і Веласкеса. Тады ж у Іспанію прыйшла трэцяя рэляцыя Картэса, датаваная 15 мая 1522 года, у якой падрабязна апісваліся «Ноч смутку» і ўзяцце Тэначтытлана. Да ліста прыкладалася каралеўская пяціна і багатыя дары манастырам Кастыліі і ўплывовым асобам каралеўства.
15 кастрычніка 1522 года Карл V падпісаў указ аб прызначэнні Эрнана Картэса «губернатарам, генерал-капітанам і вярхоўным судовым выканаўцам па грамадзянскіх і крымінальных справах на ўсёй тэрыторыі і ва ўсіх правінцыях Новай Іспаніі».
Герб Картэса
Адной з узнагарод Карла V за заваяванне Новай Іспаніі было падараванне Картэсу правы на асаблівы адметны герб «звыш таго, што атрымаў у спадчыну ад продкаў па сваім паходжанні». Паводле тагачаснага звычаю Эрнан павінен быў выказаць свае пажаданні да зместу герба. 7 сакавіка 1525 года датаваны ліст, накіраванае каралеўскім сакратаром Франсіска дэ лос Кобас, дзе апісваецца геральдычная кампазіцыя:
Згодна з К. Дюверже, герб Картэса мог мець другое прачытанне, укаранёныя ў дакалумбавай мексіканскай культуры, яго можна ўспрымаць як. Арол Габсбургаў і леў левага поля адпавядалі сімвалам сонца і вайны — арла і ягуара — асноў рэлігіі. Арол (куаутлі) — сімвал дня і неба, і ягуар (ацэлотль, іспанцы называлі яго львом) — сімвал ночы і падземнага царства, ўяўлялі сабой два ўвасабленні Сонца. У ацтэкскай рэлігіі энергія сонца няспынна вычэрпваецца, і толькі чалавек вайной і ахвярапрынашэннямі можа яе перыядычна адраджаць. Уключыўшы арла і ягуара ў свой герб, Картэс выкарыстаў канцэпцыю індзейскай святой вайны. Правая частка герба змяшчае сімвалы вады і агню. Вада (атль) ясна выказана ў выглядзе возера Тэскока, а агонь (тлачынолі) сімвалізуе каронай, адпаведнай ідэаграфічнае знаку агню ў ацтэкаў. Каб пазбегнуць двухсэнсоўнасці Картэс выкарыстаў тры кароны, якія ўтвараюць трохвугольнік, паколькі лічба «3» таксама звязана з канцэпцыяй агню. Нарэшце, сем чалавечых галоў, звязаных ланцугом уздоўж усяго шчыта, адсылаюць да даіспанскага знака пячор  — міфічнага месцы паходжання сямі плямёнаў науа; іспанскі ланцуг адпавядае індзейскай вяроўцы (мекатль), якая ў ацтэкскай іканаграфіі заўсёды пазначала захоп палоннага, прызначанага ў ахвяру.
Энкамьенда. Палітыка ў адносінах да індзейцаў
Адразу пасля заваёвы Мексікі Картэс стаў паводзіць сябе як незалежны кіраўнік. Гэта палягчалася тым, што да 1521 года не былі ўстаноўленыя межы Новай Іспаніі, а ў каралеўскай грамаце не ўсталёўваліся тэрытарыяльныя межы ўлады Картэса, хоць яшчэ з часоў першых адкрыццяў ў Новым Свеце новыя тэрыторыі лічыліся ўладаннямі Кастыльскай кароны. У той жа час Картэс, будучы сведкам дэмаграфічнай катастрофы на Эспаньёле і на Кубе, імкнуўся цалкам захаваць туземны сацыяльныя структуры, па сутнасці, замяніўшы ацтэкскіх кальпішкі на сваіх паплечнікаў па канкісце, якія падпарадкоўваліся асабіста яму. Рэалізацыяй гэтых прынцыпаў і была сістэма энкам’енды, якая мае аналагі як у індзейскіх таварыствах, так і ў сістэме духоўна-рыцарскіх ордэнаў Іспаніі.
З красавіка 1522 года генерал-капітан Новай Іспаніі прысвоіў сабе права размяркоўваць усе землі паміж іспанскімі уладальнікамі па сваім меркаванні, прычым зямлі маглі атрымаць толькі непасрэдна тыя, хто ўдзельнічалі ў канкісце. Для новапрыбылых ўсталёўваўся цэнз знаходжання ў 8 гадоў, што перавышала тэрмін, калісьці усталяваны Аванда для Санта-Дамінга. У сувязі з тым, што індзейскае сельская гаспадарка была прымітыўным у параўнанні з іспанскім, і ацтэкі не ведалі мноства харчовых культур, Картэс увёў квоты на абавязковае вытворчасць шэрагу прадуктаў, як прывазных — вінаграда і пшаніцы, так і мясцовых культур — маіса, таматаў, перцу, бататаў і інш. Указы Картэса аб выводзінах мясцовых парод рагатай жывёлы і коней сведчаць, што ён імкнуўся да поўнай эканамічнай самадастатковасці.
У энкамьендах ажыццяўлялася сістэма нарміравання і дзяржаўнага рэгулявання: Картэс забараніў працу жанчын і дзяцей ва ўзросце да 12 гадоў, забараняліся начныя працы (працоўнай дзень павінен быў заканчвацца за гадзіну да заходу сонца), быў уведзены абедзенны перапынак, рэгуляваўся таксама рацыён рабочых — « з соллю і перцам», нядзеля абвяшчалася выхадных днём. Паколькі праца супольнікаў-індзейцаў не аплачвалася, па ўказе Картэса пасля 20-дзённай адпрацоўкі на энкамьендэйра, усталёўваўся 30-дзённы перыяд, у які індзейцы працавалі на сябе.
Характэрнай асаблівасцю палітыкі Картэса ў першыя гады пасля заваёвы стала ўвядзенне сегрэгацыі (traza). Іспанскае насельніцтва магло размяшчацца толькі ў гарадах (пад якімі разумелася любое паселішча з адміністрацыйнай арганізацыяй), прычым у Мехіка іспанцам вылучаліся зямлі пад жылыя кварталы, за перыметрам якіх — уласна traza — пражываць забаранялася. Гэта пераследвала асабліва палітычныя мэты: Картэс хацеў прадухіліць магчымасць ўзнікнення «дзікіх» калоній, па-за ўсякім кантролю з яго боку. Іспанцам таксама забаранялася гандаль з мясцовым насельніцтвам. Індзейцам ў месцах іх суцэльнага пражывання давалася самакіраванне, а іспанская прысутнасць абмяжоўвалася прадстаўнікамі ўлады.
У задумах Картэса асаблівае месца займалі ордэны жабрацтва — асабліва францысканцы. Хоць уладальнік энкамьенды павінен быў клапаціцца аб звароце ў хрысціянства сваіх падапечных, але галоўную ролю ў гэтым працэсе павінны былі згуляць служыцелі царквы. Акрамя таго, францысканцы павінны былі наглядаць за іспанскімі адміністратарамі і памешчыкамі, засцерагаючы карэннае насельніцтва ад самавольства.
Хрысціянізацыя Мексікі
Адной з найважнейшых мэт Картэса быў зварот індзейцаў ў хрысціянства. Аднак першы час у Мексіцы практычна не вялося хмаравага будаўніцтва, а замест гэтага старыя паганскія капішчы пераабсталяваць і асвячаліся. Картэс быў вельмі ліберальным хрысціянінам па мерках XVI стагоддзя, на думку К. Дюверже ён мог належаць да апазіцыйнага плыні ў іспанскай каталіцызме, цэнтрам якога была Эстрэмадура, і носьбітамі якога былі францысканцы з царкоўнай правінцыі (Кустодзіеў) Сан-Габрыэль. Па хадайніцтве Картэса булай «Exponi nobis fecisti» ад 9 мая 1522 года тата Адрыян VI прадаставіў ім самыя шырокія паўнамоцтвы ў справе звароту Новай Іспаніі.
Першая місія, адпраўляюць у Мексіку, па прынцыпе «» складалася з 12 манахаў — апосталаў Мексікі — пад кіраўніцтвам брата Марціна з Валенсіі, былога настаяцеля манастыра Сан-Франсіска ў Белвісе — феодзе Манрояў, якія і заснавалі гэты манастыр. У лістападзе 1523 года 12 місіянераў адправіліся ў Севілью, адплыўшы з 25 студзеня 1524 года. У Санта-Дамінга францысканцы сутыкнуліся з паўстаннем у, якім кіраваў сын касіка, які навучаўся ў іспанскіх святароў. Бачачы, што індзейцы адмаўляюць палітыку іспанізацыі, мексіканскія місіянеры прыйшлі да высновы, што яны павінны прапаведаваць індзейцам на іх роднай мове. 13 мая 1524 года місія высадзілася ў Сан-Хуан-дэ-Улуа і пешшу рушыла ў Мехіка. Адным з манахаў быў, які атрымаў ад індзейцаў Тласкалы мянушку Моталінія («Ён бедны»). Картэс зладзіў місіі ўрачыстую сустрэчу і адправіў эскорт. У канцы чэрвеня Картэс арганізаваў першы тэалагічны дыспут у Новым Свеце, на якім сам старшыняваў. Абмен думкамі паміж першымі дванаццаццю францысканцамі і правадырамі Мехіка-Тэначтытлана быў апісаны.
Картэс і Іспанія
Адносіны Картэса з іспанскімі ўладамі з самага пачатку былі вельмі супярэчлівымі, бо праводзіцца ім палітыка супярэчыла уласна каланіяльным спосабу кіравання, а апора на мясцовыя сацыяльныя структуры выклікала здзіўленне і непрыманне нават у яго паплечнікаў. У чацвёртай рэляцыі Карлу V Картэс пісаў:
Такія погляды тлумачыліся і тым, што Мексіка нашмат пераўзыходзіла Іспанію па насельніцтву і памерах, а таксама багацця і прыродных рэсурсаў. Картэс адразу паставіў перад сабой задачу асваення Паўднёвых мораў з мексіканскага ўзбярэжжа, пра што апавяшчаў караля ў рэляцыі ад 15 мая 1522 года. Гэта пагражала яшчэ больш аддзяліць Новую Іспанію ад Старога Свету, пасля чаго кароль прыняў меры: на рубяжы 1523 і 1524 гадоў Картэс атрымаў шэраг указанняў, датаваных яшчэ 26 чэрвеня 1523 года. Яны супярэчылі ўсёй палітыцы Картэса, паколькі кароль патрабаваў свабоднага перамяшчэння іспанцаў па любой тэрыторыі, забароны змешаных шлюбаў, ўвядзення свабоды гандлю і інш. Улада рэзка асудзіла энкомьенды і запатрабавала скасаваць маёнтка. Для рэалізацыі каралеўскіх планаў ім была накіравана ў Веракрус пад пачаткам Алонса дэ Эстрада, якая мела галоўнай мэтай абмежаванне ўлады Картэса і павелічэння памераў прыбытку. У гэтых умовах рашэнне Картэса пакінуць Мехіка выклікала здзіўленне ў ўсіх сучаснікаў і гісторыкаў.
Справа Аліда і Гарая
У кастрычніку 1524 года Картэс, валодаючы ўсёй паўнатой улады, адважыўся пакінуць Мехіка. Паход на землі мая шматлікім біёграфам здаваўся ірацыянальным: да моманту пачатку вайны Картэс кантраляваў усю тэрыторыю былой імперыі ацтэкаў, на паўночным усходзе Сандаваль здолеў утаймаваць уастэкаў, Франсіска дэ Араска пакарыў Аахака, а Крыстабаль дэ Алід — Мічаакан, гэта значыць зямлі, ацтэкам ніколі не падпарадкоўваліся. Валодання Картэса дасягнулі паўночнага ўзбярэжжа, былі знойдзеныя багатыя паклады срэбра і заснаваны порт Акапулька.
Бейкер
Бейкер — прозвішча.
Эрнан Картэс
Справа Аліда і Гарая
Яшчэ ў 1523 года Картэс адправіў два атрады — марскі і сухапутны. Крыстабаль дэ Алід ўзначаліў марскі атрад з 6 караблямі і 370 салдатамі, які павінен быў зайсці ў Гавану для рыштунку, а далей накіравацца ў Гандурас. Сухапутны атрад ішоў пад камандай Пэдра дэ Альварадо, які мае пад пачаткам 135 конных рыцараў, 120 аркебузнікаў, 4 гарматы, 200 тласкаланцаў і 100 ацтэкаў. У рэляцыі Карлу V сцвярджалася, што асноўнай іх мэтай быў пошук праходу з Атлантычнага акіяна ў Ціхі, але ў рэчаіснасці Картэс хацеў падпарадкаваць сабе ўсю тэрыторыю Цэнтральнай Амерыкі. Аднак шэраг гісторыкаў звязвалі паход Картэса з «справай Гарая».
Пошукі праліва, які злучае два акіяна, з 1519 года ажыццяўляў губернатар Ямайкі —, сваяк Хрыстафора Калумба, адзін з піянераў асваення Амерыкі. Ён спрабаваў аспрэчваць правы Картэса на Новую Іспанію, у чым яго падтрымлівалі адэлантада Кубы Веласкес і біскуп Фансека — галоўны праціўнік Эрнан ў Іспаніі. 25 ліпеня 1523 года Гарай і Хуан дэ Грыхальва высадзіліся ў Панука, маючы каля 1000 чалавек. Гэта прывяло да вайны Картэса і Гарая, бо генерал-капітан Мексікі размяшчаў граматай Карла V ад 24 красавіка, прадпісвае Франсіска дэ Гараю не ўмешвацца ў мексіканскія справы. Узброеныя сутыкненні скончыліся ў Мехіка, куды Картэс запрасіў Гарая, каб абмеркаваць шлюб іх дзяцей. На Каляды 1523 года Гарай раптоўна памёр, пасля чаго Картэса абвінавацілі ў яго атручванні.
Міхаіл Дзмітрыевіч Конанаў
Біяграфія
Батальён Конанава паспяхова прарваў варожую абарону і першым у брыгадзе выйшаў да ракі Піліца, захапіў і ўтрымліваў пераправы праз яе. Падчас пераследу адступаючых нямецкіх войскаў батальён знішчыў каля 5 варожых апорных пунктаў і першым уварваўся ў горад Скернявіцы, разграміўшы ў вулічных баях прыблізна полк пяхоты.
Эрнан Картэс
Справа Аліда і Гарая
Тым не менш, у чацвёртай рэляцыі Карлу V, датаванай 15 кастрычніка 1524 года, няма намёкаў на намеры адысці ад улады. Картэс, аднак, скардзіўся на тое, што каралеўскія рэвізоры прынізілі выдаткі на «супакаенне» Мексікі. Гэта заканамерна прывяло яго да заявы, што кароль не разумее асаблівасцей гэтай зямлі, і Картэс не збіраецца выконваць яго ўказанні: «Я рабіў тое, што лічыў дабром для Вашага Вялікасці, і паступіць інакш, значыла б дапусціць спусташэння; я заклікаю Вашу Вялікасць падумаць пра гэта і паведаміць мне Ваша рашэнне». Разам з пасланнем Картэс адправіў у Іспанію і каралеўскую пяціну, якая ўключае золата на суму 80000 песа, каштоўнасці Куаутэмока (Берналь Дыяс пісаў, што там былі жамчужыны велічынёй з арэх), і сімвалічны дар — гармату «Фенікс» з нізкапробнага золата з надпісам:"Ніхто падобнай птушкі не ўгледзеў, ніхто яшчэ слугой Картэса не меў; ніхто, падобна Вам, і светам не валодаў". Пры пераплаўленні яна дала яшчэ 20000 дукатаў прыбытку. Паводле К. Дзювержэ ў падарунку быў выклік: гармату адлілі індзейцы — тараскі з металу, здабытага ў Мічаакане. Гэта паказвала, што не Мексіка мае патрэбу ў багаццях Кастыліі, а зусім наадварот.
Міхаіл Дзмітрыевіч Конанаў
Біяграфія
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 26 кастрычніка 1944 года за «ўзорнае выкананне заданняў камандавання, мужнасць і гераізм, праяўленыя ў Вісла-Одэрскай аперацыі» маёр Міхаіл Конанаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».
Эрнан Картэс
Справа Аліда і Гарая
Тым часам Крыстабаль дэ Олід заключыў пагадненне з адэлантада Веласкеса і пачаў вайну за аднаасобнае ўладанне Гандурасам — прэтэндэнтаў да таго часу было ўжо чацвёра: Франсіска Эрнандэс, адпраўлены з Панамы, самаабвешчаны губернатар Гансалес дэ Авіла і Педра дэ Альварада. Картэс адправіў на ўціхамірванне бунту свайго кузена Франсіска дэ лас Касаса, які пакараў смерцю Оліда.
Паход 1524—1526 гадоў
Картэс выступіў у паход з велізарнай світай, якая ўключала пажаў, слуг, лекараў, сакальнічых, музыкаў, жанглёры. За ім ішлі практычна ўсе кіраўнікі ацтэкаў, уключаючы экс-імператара Куаутемока, узяў з сабой Картэс і ўсіх сваіх наложніц. Войска ўключала больш за 300 іспанцаў і 3000 ацтэкаў.
Міхаіл Дзмітрыевіч Конанаў
Біяграфія
16 красавіка 1945 года ў час баёў на подступах да Берліну Конанаў атрымаў цяжкае раненне і быў адпраўлены ў шпіталь. Пасля вайны ён працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1951 годзе ён скончыў Вышэйшую афіцэрскую бранятанкавую школу. У 1959 годзе ў званні падпалкоўніка Конанаў быў звольнены ў запас. Пражываў у Ленінградзе, працаваў інжынерам на Адміралцейскім заводзе. Памёр 9 мая 1972 года, пахаваны на Вялікаохцінскіх могілках Санкт-Пецярбурга.
Эрнан Картэс
Паход 1524—1526 гадоў
У Картэс нечакана выдаў замуж сваю наложніцу і перакладчыцу Малінчэ — яна дасталася Хуану Харамільі. У далейшым паводзіны заваёўніка станавілася ўсё больш невытлумачальным: ён адправіў узятых з сабой чыноўнікаў Аудыенсіі назад у Мехіка, што зводзіла на нішто яго ўладу ў сталіцы, а потым рушыў армію праз мангравыя балоты Табаска. Дасягнуўшы ракі Усумасінта, Картэс абвінаваціў Куаутемока ў змове, і 28 лютага 1525 года павесіў. Пасля цяжкага пераходу праз джунглі, парадзелая армія дасягнула дзяржавы мая. Пасля адпачынку, у самым пачатку красавіка, Картэс дасягнуў ўзбярэжжа Карыбскага мора, дзе заснаваў некалькі гарадоў. Індзейцамі мая былі складзеныя ўласныя запісы аб паходзе Картэса ў Гандурас:
Міхаіл Дзмітрыевіч Конанаў
Біяграфія
Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга і Аляксандра Неўскага, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.
У гонар Конанава названая вуліца ў яго родным пасёлку.
Эрнан Картэс
Сям’я
У жніўні 1522 года ў Мексіку прыбыла разам са сваімі братамі і сёстрамі жонка Картэса — Каталін Хуарэс Маркайда, памерлая напярэдадні свята ўсіх святых (1 лістапада). Паводле К. Дзювержэ існуе як мінімум дзве версіі абставін яе скону. Паводле першай, жонка Картэса пакутавала цяжкім захворваннем яшчэ на Кубе, а высакагор’е Мехіка пагоршыла яе стан. Паводле іншай версіі, жонка Картэса з’явілася ў Мексіку няпрошана, і стала прэтэндаваць на ролю кіраўніцы, а таксама разагнала тубыльных наложніц мужа. У выніку сваркі, Картэс задушыў яе (на шыі нібыта былі выяўленыя чырвоныя плямы). На думку К. Дзювержэ, уласнаручнае забойства было малаверагодна — Картэс адрозніваўся вялікім самавалоданнем, аднак гвалтоўная смерць Каталін Хуарэс цалкам верагодная. Неўзабаве пасля скону Каталін ў Картэса нарадзіўся сын-метыс ад Малінчэ, ахрышчаны Марцінам. Яшчэ адзін сын — Луіс, нарадзіўся ў 1525 годзе ад Антоніі (або Эльвіры) Эрмасільё, якую ўслед за Гамарам лічаць іспанкай, аднак К. Дзювержэ мяркуе, што яна хутчэй за ўсё таксама была індыянка. У Картэса таксама былі яшчэ дзве дачкі ад ацтэкскіх прынцэс, у тым ліку дачкі Мантэсумы Тэчуішпацын (у хрышчэнні — Ісабель), папскай булай ад 1529 года яны ўсе былі прызнаныя законнымі спадкаемцамі.
Барацьба за ўладу
Лістом Карла V ад 4 лістапада 1525 года абвяшчалася расследаванне дзеянняў канкістадораў ў Новай Іспаніі, а таксама гаварылася пра прыслалі «суддзі на пастаяннае жыхарства» (juicio de residencia) у асобе Луіса Понсэ дэ Леона — сына першаадкрывальніка Фларыды. Фармулёўкі, зрэшты, былі цалкам дыпламатычнымі: «Як вы самі ўбачыце, згаданы Луіс Понсэ дэ Леон не ведае нічога аб гэтых краях, роўна як і не мае паняцця, што рабіць там належыць… Карысна будзе вам настаўляць яго, як гэтай зямлёй кіраваць найлепшым чынам варта».
23 чэрвеня 1526 года Понсэ дэ Леон прыбыў у Веракрус, Картэс загадаў сустрэць яго з пашанаю і даў эскорт ў парадным уборы, які павінен быў суправаджаць суддзю да самага Мехіка. Афіцыйна Картэс патлумачыў, што суддзя прыбыў пакараць мяцежных чыноўнікаў Аудыенсіі і аднавіць справядлівасць у дачыненні індзейцаў, пацярпелых ад злоўжыванняў. Аднак ужо праз два дні пасля прыбыцця ў Мехіка, 4 ліпеня, Луіс Понсэ дэ Леон адабраў у Картэса посахі вярхоўнага суддзі Новай Іспаніі, і адначасова зняў яго з пасады губернатара, паводле афіцыйнага тлумачэння — «дзеля магчымасці бесперашкодна праводзіць судовае расследаванне спосабаў канкістадораў служыць каралю».
Неўзабаве Понсэ дэ Леон захварэў, Картэс тлумачыў гэта асаблівасцямі мексіканскага высакагор’я; пакутавала і судзейская світа. Неўзабаве сканаў сам Понсэ дэ Леон (20 ліпеня) і амаль усе яго суправаджаюць — больш за 30 чалавек. Паводле завяшчання суддзі, яго паўнамоцтвы пераходзілі нейкаму Маркасу дэ Агіляр, ліцэнцыяту права, якога не прызнаў гарадскі савет Мехіка; муніцыпалітэт звярнуўся да Картэса з просьбай узяць уладу ў свае рукі. Картэс 1 жніўня вярнуўся на пасаду генерал-капітана і губернатара, але пакінуў Агіляр на пасадзе вярхоўнага суддзі, карысць, яго павінен быў зацвердзіць кароль. Картэс пацвердзіў свае ўказы ад 1524 года аб прынцыпах абыходжання з індзейцамі, і зрабіў больш жорсткімі пакарання для іспанцаў за парушэнне недатыкальнасці тубыльных тэрыторый, таксама была абмежаваная свабода перамяшчэння іспанцаў і ўводзілася манаполія на гандаль маіс. Паводле К. Дзювержэ, летам 1526 года ў Картэса быў шанец зрабіць Новую Іспанію незалежнай дзяржавай: Карл V тады вёў цяжкую вайну са Святым прастолам і Францыяй з-за прызнання сябе імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі, і не меў сродкаў на вайну з Картэсам. Канкістадораў нават абвінавачвалі ў таемных перамовах з Францыяй па пытанні аддзялення.
3 верасня 1526 года Картэс завяршыў пятую рэляцыю, у якой апісаў паход у Гандурас, вяртанне ў Мехіка і скон Понсэ дэ Леона. Картэс шмат скардзіўся на несправядлівыя абвінавачванні, патрабаваў прызнання сваіх заслуг і адабрэння палітыкі, якая праводзіцца, нагадваючы, якую колькасць золата даслаў для патрэб кароны, а таксама заяўляў, што вяртае сабе паўнамоцтвы генерал-капітана і губернатара аж да асаблівых распараджэнняў. Ён разумеў хісткасць свайго становішча, і 26 верасня пісаў бацьку: «Я сягоння нібы ў чысцец, і нішто не перашкодзіла б таму, каб адкрыліся вароты пекла, калі б у мяне не было надзеі вырвацца з яго». 1 сакавіка 1527 года Агіляр памёр; Картэса абвінавацілі ў яго атручванні, як і Понсэ дэ Леона паўгоддзе раней.
Няўдалая экспедыцыя да Астравоў прыпраў
Пасля часовай стабілізацыі становішча, Картэс вярнуўся да дзейнасці першапраходцы, задумаўшы знайсці з Мексікі прамы шлях да Астравоў прыпраў, валоданне якімі аспрэчвалі тады Іспанія і Партугалія. Гэта таксама давала Картэсу дадатковыя рэсурсы ў барацьбе за ўладу ў Новай Іспаніі. У Сакатуле ў маі 1527 года пачалося рыштунак трох караблёў, атрадам павінен быў камандаваць стрыечны брат Картэса — Альвара дэ Сааведра Серон. Картэс пасылаў даверчыя граматы кіраўнікам і, напісаных на лацінскай і іспанскай мовах. На выпадак, калі каманда дабярэцца да Кітая, Картэс напісаў ліст для кіраўніка і гэтай краіны, прычым пачаў яго цытатай з «» Арыстоцеля.
31 кастрычніка 1527 года тры карабля адплылі з заліва Сіуатанеха, на борце было 110 чалавек каманды. Да канца студзеня 1528 года Сааведра, захаваўшы адзін карабель, атрымалася дабрацца да Мінданаа на Філіпінах. У сакавіку ён дасягнуў Цідорэ, і адправіўся ў зваротны шлях 3 чэрвеня, маючы на ​​борце 60 т гваздзікі. Дзве спробы вярнуцца ў Мексіку не ўвянчаліся поспехам, камандзір памёр, не вытрымаўшы нягод падарожжа. У снежні 1529 года каманда паспрабавала дабрацца да Малака, дзе ўсе былі арыштаваныя партугальцамі; толькі ў 1534 года пяцярым або шасцярым ацалелым членам каманды ўдалося вярнуцца ў Іспанію.
Іспанія
Непасрэдных сведчанняў аб каралеўскай аўдыенцыі захавалася мала. Відаць, запрашэння да двара прыйшлося чакаць на працягу доўгага часу, аўдыенцыя адбылася ў Таледа летам 1528 года ў прысутнасці герцага Бехарскага, графа Агіляр — будучага сваяка Картэса, і Франсіска дэ лос Кобаса. Заваёўнік быў прыняты міласціва, але прамых вынікаў не было. Картэс, чакаючы другаснай аўдыенцыі, моцна захварэў, яго лічылі паміраючым, тады караля пераканалі наведаць заваёўніка. Аднак і на гэты раз не ўдалося дамагчыся вяртання звання губернатара Новай Іспаніі.
Каралеўскае падараванне
1 красавіка 1529 года Картэсу быў падараваны тытул маркіза і права ўласнасці на ўсю захопленую падчас заваявання нерухомую маёмасць, яму таксама скардзіўся тытул губернатара. Акрамя таго, ён атрымліваў сяброўства ў. Тады ж заваёўнік абвянчаўся з Хуанай дэ Суньіга, вяселле апісвалася Гамарам і Берналем Дыясам як «самае пышнае ў Іспаніі», а каштоўнасці, падораныя нявесце, пераўзыходзілі па прыгажосці і кошту падарункі Картэса каралеве. Атрымаўшы тытул маркіза, Картэс адправіў пасла да Папы Рымскага Клімента VII, якому асабліва спадабаліся індзейцы-акрабаты. Пантыфік прызнаў законнымі трох дзяцей-метысаў заваёўніка і блаславіў стварэнне ў Мехіка індзейскага шпіталя Беззаганнага зачацця і Ісуса Назарэйскага (Hospital de la Purísima Concepcíon y de Jesús Nazareno) на месцы першай сустрэчы Картеса і Мантесумы. Для гэтай мэты Картэс атрымліваў права збору са сваіх уладанняў для ўтрымання шпіталя і яго будаўніцтва.
Адначасова з Картэсам ў Таледа знаходзіўся Франсіска Пісара — будучы заваёўнік Перу, якому, аднак, так і не ўдалося атрымаць аўдыенцыі, і ўсе дакументы, якія афармлялі яго правы на даследаванні і заваёвы, ён атрымаў ад Савета Індый за подпісам каралевы. Дакументальныя сведчанні зносін двух канкістадораў ставяцца да студзеня 1530 года, калі яны абодва адпраўляліся з Севіллі ў Новы Свет.
Вяртанне ў Мексіку
Пакуль Картэс знаходзіўся ў Іспаніі, туды прасочваліся сведчанні злоўжыванняў членаў Каралеўскай Аудыенсіі. Адным з іх быў ліст Франсіска дэ Тэрасаса, мажардома Картэса. Непрымірымую пазіцыю да каланізатарам заняў першы біскуп Мексікі, які меў таксама тытул «абаронцы індзейцаў»; у яго дакладзе ад 27 жніўня 1529 года падрабязна апісваўся хаос, запанавала ў Новай Іспаніі пасля ад’езду Картэса. Гэта давала самому Картэсу падстава зноў патрабаваць сабе паўнамоцтвы губернатара і генерал-капітана. З дакладу Сумарага вынікала, што Нунья дэ Гусман — кіраўнік Аудыенсіі, пачаў у шырокіх маштабах вывозіць рабоў-мексіканцаў, каб папоўніць змяншэнне рабочай сілы на Кубе і Эспаньёла; за два гады больш за 10 000 рабоў былі затаўраваў і вывезены на астравы.
Кароль Карл ў ліпені 1529 года адбыў у Італію, ; рэгентам Іспаніі засталася каралева Ізабела, якая замацавалася ў Мадрыдзе. Там жа пасяліўся і Картэс. Пад Каляды з’явіліся весткі, што Нунья дэ Гусман пакінуў Мехіка, і адправіўся ў Халіска, дзе разлічваў знайсці шмат золата. У студзені 1530 года кароль прызначыў у Мексіку другую Аудыенсію, на чале якой ўстаў біскуп Санта-Дамінга.
Пажар у Салоніках (1917)
Клопат аб пагарэльцах
Клопат аб погорельцах пачаўся адразу пасля пажару. Грэчаскія ўлады збудавалі 100 дамоў на 800 сем'яў. Брытанскія ўлады збудавалі тры палатачных гарадка з 1300 палаткамі, дзе атрымалі прытулак 7000 чалавек, а французскія ўлады пабудавалі часовае жыллё для 300 сем'яў; акрамя таго, Таварыства французскіх дам пабудавала лагер на 100 сем'яў. 5000 чалавек было бясплатна перавезена цягніком у Афіны, Ларысу і Волас. Грэчаскія ўлады арганізавалі размеркавальныя цэнтры, якія прадстаўлялі бясплатны хлеб 30 000 чалавек; ежу таксама прадастаўлялі амерыканскае, французскае і англійскае аддзяленні Чырвонага крыжа. Многія яўбрэі, страціўшы ўсё, пераехалі ў заходнія краіны, перш за ўсё ў Францыю, некаторыя далучыліся да сіянісцкага руху і пасяліліся ў Палестыне.
Адразу пасля прыняцця першых мер прадстаўніком ўрада Перыклам Аргіропуласам для клопату аб тысячах пагарэльцаў была арганізавана Дырэкцыя ахвяр пажару; урад выдзяліў 1,5 млн драхмаў на неадкладныя патрэбы. У той жа час для збору і размеркавання грошай і рэчаў быў арганізаваны Цэнтральны камітэт ахвяраванняў з шэрагам аддзелаў.
Разбурэнні
Пажар знішчыў 120 га, што складала 32 % агульнай плошчы Салонікаў. Згарэлая частка горада абмяжоўвалася вуліцамі Св. Дзімітрыя, Льва Мудрага, Перамогі, Народнай Абароны, Аляксандра Своласа і Эгнація. У афіцыйных дакументах гэты раён пазначаецца як «пацярпелая ад пажару зона», у народзе яго называлі проста «пагарэлле» («καμένακαμένα»). Агульны матэрыяльны ўрон ацэньваецца ў 8 млн залатых лір.
Пакрыццё шкоды
Пасля катастрофы страхавыя кампаніі не спяшаліся выплачваць кампенсацыі і выслалі сваіх агентаў для даследавання пытання на месцы, спрабуючы вытлумачыць пажар ваеннымі дзеяннямі (хадзілі чуткі аб наўмысным падпале горада брытанцамі або французамі), каб пазбегнуць неабходнасці выплаціць астранамічныя сумы сваім кліентам. Агульная сума заключаных страхавых дагавораў складала 3 млн залатых лір. Большая частка маёмасці была застрахаваная брытанскімі кампаніямі. Напрыклад, North British and Mercantile Insurance Company было неабходна вырабіць выплаты па 3000 страхавых дагавораў. У рэшце рэшт, пад ціскам грэчаскіх і замежных уладаў і дзякуючы следству і судоваму рашэнню, якое паказала, што прычынай пажару стаў няшчасны выпадак, страхавыя выплаты былі зроблены ў поўным аб'ёме.
Аднаўленне
Усяго праз некалькі дзён пасля катастрофы ўрад Венізеласа абвясціў, што аднаўленне павінна будзе ажыццяўляцца ў адпаведнасці з новым генеральным планам, згодна з указам № 823/1917, падрыхтаванага міністрам шляхоў зносін . Сваім рашэннем Папанастасіу арганізаваў Міжнародны камітэт новага плана Салонікаў, старшынёй якога стаў французскі архітэктар і археолаг Эрнэст Эбрар. Новы план быў прадстаўлены ў Генеральным упраўленні Македоніі 29 чэрвеня 1918 года. У плане прадугледжвалася перабудова горада згодна з еўрапейскім стандартам, стварэнне транспартных артэрый, плошчаў і іншых аб'ектаў. Хоць план не быў цалкам рэалізаваны і зведаў шматлікія змены з-за ціску з боку буйных уласнікаў, планіроўка горада значна палепшылася ў параўнанні з той, якая была да пажару, і горад набыў сучасны выгляд.
Ян Млечка
Ян Млечка (Jan Krzysztof Mleczko; ? — пачатак ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.
Эрнан Картэс
Вяртанне ў Мексіку
У пачатку 1530 года Картэс адбыў у Севілью са світай, якая налічвала больш за 400 чалавек, уключаючы жонку і маці. Пасля марскога пераходу ён правёў некаторы час у Санта-Дамінга. Тут заваёўнік шмат меў зносіны з новым кіраўніком Мексікі — біскупам Фуэнлеалем, які не спяшаўся пераязджаць у Мехіка. 15 ліпеня 1530 года Картэс высадзіўся ў Веракрусе.
Ян Млечка
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Млечкаў герба «Даліва» змененая («Ружы»). Нарадзіўся ў сям’і Яна Войцехавіча. Вызнаваў кальвінізм.
Эрнан Картэс
Другая Аудыенсія
У Веракрусе Картэс атрымаў каралеўскі ліст, датаваны 22 сакавіка 1530 года: яму прадпісвалася не ўступаць у Мехіка да прыбыцця туды другой Аудыенсіі; акрамя таго, ён не мог набліжацца да сталіцы бліжэй, чым на 10 ліг, парушэнне каралася штрафам у 10 000 кастэльяна. Акрамя таго, у Картэса адбіралі рэзідэнцыю, пабудаваную на месцы палаца Мантэсумы; там павінны былі размясціцца члены Аудыенсіі.
У адсутнасць Картэса Нунья дэ Гусман пачаў абвінаваўчы працэс супраць яго. Паколькі ў Картэса знайшліся прыхільнікі, яны падвергліся фізічнай расправе, пасля чаго біскуп Сумарага наклаў на членаў першай Аудыенсіі. Картэс ў 1530 годзе, па сутнасці, паўтарыў свой паход 11-гадовай даўніны: пасля перадышкі ў Тласкале ён прыбыў у Тэскоцы, дзе сустрэўся з лаяльнымі яму францысканцамі і індзейскімі правадырамі, прапанавалі заснаваць там новую сталіцу. У Тэскоцы памерла маці Картэса і першынец ў шлюбе ад Хуаны — сын Луіс, які пражыў толькі некалькі тыдняў. Іх пахавалі ў францысканскім манастыры ў Тэскоцы.
9 студзеня 1531 адбылася афіцыйная перадача паўнамоцтваў другой Аудыенсіі. Акрамя Фуэнлеаля ў яе склад уваходзілі:, Хуан дэ Сальмерон, Алонса дэ Мальданада, Франсіска Сейнас. Картэс не змог вярнуць усёй паўнаты ўлады, больш за тое, зноў падвергся судоваму пераследу. У выніку ён пакінуў Мехіка і пасяліўся з жонкай у маёнтку ў Куэрнавацы, дзе для яго быў пабудаваны замак па ўзоры палаца Дыега Калумба ў Санта-Дамінга.
Ян Млечка
Біяграфія
Стольнік упіцкі ў 1592—1513 гадах, жамойцкі пісар земскі з 1604 года, суддзя земскі з 1614 года. Паводле пастаноў соймаў 1613 і 1616 гадоў уваходзіў у склад камісіі па разглядзе памежных спрэчак Упіцкага павета і Курляндыі. Абраны паслом на 1-ы сойм 1626 года, на якім прызначаны ў Скарбовы трыбунал Вялікага Княства Літоўскага.
Эрнан Картэс
Другая Аудыенсія
Члены Аудыенсіі пачалі рэвізію уладанняў Картэса і ўлік яго васалаў, падараваных каралём. Пры стварэнні маркізата ў рэестр былі ўнесены дваццаць два індзейскія гарады — пуэбла, да кожнага з якіх прыпісвалася тысяча «васалаў». Разам з Мехіка, да якога надавалася дадатковая тысяча васалаў, атрымлівалася лік у дваццаць тры тысячы. Фактычна ж пад юрысдыкцыю Картэса пераходзіла не менш за два мільёны чалавек, паколькі Картэс пад «васалам» разумеў кіраўніка сямейства, якое плаціла падаткі. У выніку разглядаў, Картэс пазбавіўся даліны Толука і паўднёвай часткі даліны Мехіка, а ў цэнтры Оахака быў заснаваны каланіяльны горад Антекера, але Картэс выгандляваў сабе чатыры індзейскія гарады — Куілапу, Аахака, Этлу і Тлапакою. У сакавіку 1532 года было аспрэчана папскае рашэнне перадаць Картэсу царкоўную дзесяціну, кароль запатрабаваў вярнуць арыгінал булы і ўсе яе копіі.
Сам Картэс ў гэты перыяд паспяхова займаўся сельскай гаспадаркай, развядучы пад Куэрнавакай і ў Веракрусам цукровы трыснёг, эксперыментаваў з вырошчваннем вінаграду, у Аахаке разгарнулася вытворчасць шоўку, цікавіўся ён і бавоўнай. Маркіз таксама займаўся развядзеннем буйной рагатай жывёлы, вытворчасцю воўны і лесараспрацоўкай. Ён таксама ацаніў камерцыйныя магчымасці мясцовых прадуктаў — какава, тытунь і ванілі з Веракруса. Улады ўсяляк спрабавалі ўмешвацца ў жыццё шырокіх маёнткаў Картэса. Біскуп Фуэнлеаль забараніў маркізу дэль Валле выкарыстоўваць індзейцаў-насільшчыкаў для дастаўкі на верфі ў Акапулька неабходных матэрыялаў. 1 сакавіка 1535 года кароль Карл V у аднабаковым парадку змяніў кантракт з Картэсам. У выпадку адкрыцця новых зямель падатак на рухомую маёмасць (rescate) павышаўся да адной траціны, а з нерухомай маёмасці — да 60 %.
У кастрычніку 1532 года нарадзілася трэцяе дзіця Картэса ад Хуаны — сын Марцін. (Дачка — Каталін памерла ў маленстве ў 1531 годзе). Сваім дзецям ад Хуаны Картэс даваў тыя ж імёны, што і дзецям-метысам. Толькі шосты і апошні дзіця — дачка, якая нарадзілася каля 1537 года, — атрымала імя маці, Хуана.
Даследаванне Каліфорніі
У перыяд з 1532 па 1535 год Картэс падрыхтаваў тры экспедыцыі ў Ціхі акіян. Галоўнай прычынай гэтых экспедыцый, было, верагодна, імкненне спыніць экспансію Нунья дэ Гусмана, які, захапіўшы зямлі Халіска, Наярыта і Сіналоа, каралеўскім указам быў прызначаны адэлантада Новай Галісіі. У 1532 годзе другі кузэн Картэса — Дыега Уртада дэ Мендоса даследаваў ўзбярэжжа Мічаакана, Калімы, Халіска і Наярыта, аднак яго каманда ўзбунтавалася з-за недахопу харчавання. Экспедыцыя завяршылася поўным правалам: камандзір прапаў без вестак, астатнія члены каманды былі перабітыя індзейцамі, вярнуліся толькі трое.
Праз месяц пасля нараджэння сына, Картэс пераехаў у Теуантепек, дзе асабіста сачыў за будаўніцтвам караблёў для дапамогі Уртада. 20 кастрычніка 1533 года экспедыцыя адправілася ў шлях, прычым два карабля, якія ўваходзяць у яе, атрымалі розныя загады: Эрнанда дэ Грыхальва павінен быў плыць на захад, дзе нібыта знаходзіліся жамчужныя астравы, а Дыега Бесера дэ Мендоса (сваяк жонкі Картэса) павінен быў шукаць Уртада. Грыхальва, нягледзячы на снежаньскія штормы, дасягнуў астравоў Рэвілья-Хіхеда, у 600 км ад узбярэжжа Мексікі. Затым ён перасек Цэнтральную Палінезія і Меланезіі, але здолеў шчасна вярнуцца. Бесера быў забіты збунтаванай камандай, у Халіска былі высаджаны на бераг францысканцы, якія падтрымлівалі нябожчыка камандзіра. Гэтая каманда і дасягнула Каліфорніі, якую прыняла за шуканы жамчужны востраў, высадзіўшыся ў бухце. Назва «Каліфорнія» было дадзена штурманам бунтаўнікоў Артунья Хіменэс, запазычылі яго з папулярнага рыцарскага рамана «». Хіменэс з большай часткай каманды быў забіты мясцовымі індзейцамі; ацалелыя члены каманды набралі крыху жэмчугу і паспрабавалі вярнуцца назад. На зваротным шляху яны былі схоплены Нунья дэ Гусманам.
У красавіку 1535 года Картэс асабіста ўзначаліў трэцюю экспедыцыю, у яе склад уваходзілі 3 карабля і каля 300 чалавек. Акрамя пошукаў жэмчугу, канкістадор хацеў заснаваць новую калонію. Картэс жа склаў першую карту ўсходняга ўзбярэжжа Каліфорніі ад заліва Ла-Пас, і назваў новую зямлю «востравам Санта-Крус». Картэс ні разу не ўжыў назвы «Каліфорнія», хоць яно актыўна выкарыстоўвалася ўжо Гамара. Калонію заснаваць не атрымалася: мясцовыя індзейцы былі ваяўнічым, ніяк не ўдавалася наладзіць забеспячэнне харчаваннем, але, як пісаў Берналь Дыяс, Картэс «вярнуцца… у Новую Іспанію ні за што не згаджаўся, так як баяўся насмешак і здзекаў з прычыны безвыніковасць экспедыцыі».
Гэты паход завяршыўся па патрабаванні жонкі Картэса, якая таксама паведамляла, што ў Мехіка 14 лістапада 1535 года прыбыў новапрызначаны віцэ-кароль, які патрабуе Картэса да сябе. Картэс аддаў калонію пад апеку Франсіска дэ Ульоа, і ў красавіку 1536 года вярнуўся ў гавань Тэуантепека.
Картэс і Антоніа дэ Мендоса
Пасля стварэння віцэ-каралеўства, яго кіраўніку — Антоніа дэ Мендоса — былі дадзены каралеўскія інструкцыі па абыходжанні з Картэсам. Яму даручалася правесці новы падлік васалаў, пакінуўшы афіцыйныя дваццаць тры тысячы, і прадпісвалася пазбавіць Картэса пасады генерал-капітана, «калі ён палічыць гэта карысным». Пачаўся і наступ на францысканцаў: адмянялася права кляштарнага прытулку, папская пошта павінна была выкрывацца, забаранялася падстава новых манастыроў без каралеўскага дазволу.
Адносіны Картэса і Мендоса спачатку складваліся паспяхова: род Мендоса быў саюзнікам сямейства Суньіга, многія яго прадстаўнікі ўдзельнічалі ў паўстанні камунерас, таму Картэс захаваў усе ўладанні і аўтарытэт. Падзел паўнамоцтваў выявілася нават у цырыманіяле: па сведчанні Хуана Суарэс дэ Перальта, у сваім палацы — былым доме Картэса — Мендоса ніколі не займаў старшынёўскага крэсла, віцэ-кароль і генерал-капітан садзіліся побач, але затое ў доме Картэса Мендоса заўсёды займаў месца на чале стала; яны сумесна ўдзельнічалі ў публічных цырымоніях і сапернічалі адзін з адным у прыладзе святаў і тэатральных уяўленняў.
Мендоса распачаў меры супраць Нунья дэ Гусмана: у сакавіку 1536 года ў Новую Галісію быў накіраваны новы губернатар — Дыега Перэс дэ ла Торэ. Гусмана атрымалася прывабіць у Мехіка, дзе ён і быў арыштаваны. Пасля яго зрыньвання інтарэсы Картэса пераключыліся на Перу: паводле сведчання Гамара, ён аказаў дапамогу Франсіска Пісара і нават паспрабаваў наладзіць камерцыйную навігацыю паміж узбярэжжам Аахака і Кальяа. З 1537 года гэтым маршрутам праходзіла 2-3 караблі ў год, а ў партах дзейнічалі пастаянныя гандлёвыя агенты. У 1539 годзе Картэс ў апошні раз паспрабаваў адправіць Франсіска дэ Ульёа на даследаванне Каліфорніі, у выніку той адкрыў раку Каларада.
У 1538 годзе адносіны Картэса і Мендоса разладзілісь. Непасрэднымі нагодамі стала манетарная палітыка віцэ-караля, а таксама тое, што ён адправіў губернатара Новай Галісіі на пошукі легендарнага залатога царства, што парушала манаполію генерал-капітана на ваенныя дзеянні. У жніўні 1539 года віцэ-кароль Мендоса устанавіў манаполію на марскія паведамленні і канфіскаваў верфі Картэса ў Тэуантепеке. Адпраўка эмісараў да каралеўскага двара нічога не дала, і ў лістападзе 1539 года Картэс прыняў рашэнне вярнуцца ў Іспанію і разабрацца з каралём. Акрамя таго, 30 лістапада 1539 года быў спалены па прыгаворы інквізіцыйных трыбунала дон Карлас Аметачцын, касік Тескока, які выхоўваўся ў доме Картэса; яго абвінавачвалі ў ідалапаклонстве і мнагажонстве. Пакінуўшы жонку ў Мексіцы, у снежні Картэс адплыў у Еўропу ў суправаджэнні сыноў-метысаў Луіса і Марціна.
Вяртанне ў Еўропу. Апошнія гады жыцця
Франсіска Лопес дэ Гамара пісаў, што Картэс вярнуўся «багатым і са світай, але сціплей, чым у мінулы раз». Ён быў уведзены ў Савет Індый, старшынёй якога быў кардынал Сігуэнса, меў ласку яму і каралеўскі гофмайстар Франсіска дэ лос Кобас; канкістадору далі належны яго статусу дом у Севільі. Картэс склаў скаргу, у якой выклаў усе прэтэнзіі да віцэ-каралю Мендоса, асабліва — аб канфіскацыі верфі і порта ў Тэуантэпеку, але справа зацягвалася. Аб стаўленні караля да канкістадораў сведчыць анекдот, прыводны Вальтэрам: Картэс прарваўся і ўскочыў на падножку каралеўскай карэты. На абуранае пытанне караля: «Што гэта за чалавек, і чаго ён хоча?», Картэс адказаў: «Гэта той самы чалавек, які падарыў Вам больш зямель, чым Вашы продкі пакінулі Вам гарадоў!».
У верасні 1541 года Карл V вырашыў паўтарыць поспех і напаў на Алжыр. На Балеарскіх астравах была сабрана армада з больш чым 500 судоў, на якіх знаходзіліся 12 000 маракоў і 24 000 салдат — пераважна немцаў, італьянцаў і іспанцаў. Адмірал Кастыліі дон Энрыке Энрыкес — сваяк жонкі і заступнік, у хаце якога заваёўнік жыў, — прапанаваў Картэсу ўдзельнічаць у паходзе. Магчыма, ён разлічваў новымі воінскімі подзвігамі вярнуць размяшчэнне караля. Удзел Картэса ў экспедыцыі апісаў яго духоўнік дэ Гамара, таксама былы ў паходзе.
Нягледзячы на ​​дрэннае надвор’е, армада выйшла ў мора 21 кастрычніка 1541 года і трапіла ў двухдзённы шторм. Толькі 24 кастрычніка армія змагла высадзіцца і ўзяць горад у аблогу, гэта адбывалася ва ўмовах бесперапынных ліўняў. 26 кастрычніка рушыла ўслед контратака з боку Барбаросы, пасля чаго кароль вырашыў адступаць, тым больш, што бурай на рэйдзе было пацеплена каля 150 судоў. Картэс прасіў дазволу ўзначаліць іспанскі атрад і ўзяць горад, але дэмаралізаваны манарх нават не запрасіў яго на ваенны савет. Вынікам няўдалага паходу стала тое, што канкістадор падчас эвакуацыі-ўцёкаў страціў смарагды коштам больш за 100 000 дукатаў. Зрэшты, у гонар заслуг Картэса быў уладкаваны прыём у Мансоне, на якім прысутнічаў і кароль (пра гэта пісаў лас Касас).
3 лютага 1544 года датаваны ліст Картэса каралю, які так ніколі і не быў яму перададзены. Яно з’яўляецца свайго роду вынікам жыцця і дзей канкістадораў.
У ноч на пятніцу 2 снежня 1547 года Картэс спакойна сканаў ва ўзросце прыблізна 62 гадоў. Праз 10 гадоў у адным з індзейскіх кодэксаў была пакінутая такі запіс іспанскім манахам:
У агульнай складанасці ён правёў у Іспаніі 28 гадоў і 34 гады ў Новым Свеце: 15 гадоў на Эспаньёле і Кубе, і 19 ў Мексіцы.
Пахаванне
Картэс завяшчаў пахаваць сябе ў Мексіцы. Усяго рэшткі яго перапахоўваліся не менш за 8 разоў. У нядзелю 4 снежня 1547 года ён быў пахаваны ў склепе герцагаў ў Севільі ў манастыры Сан-Ісідара, пры чым прысутнічала мноства прадстаўнікоў шляхты. Перад памяшканнем у маўзалей труну быў адкрыты, каб прысутныя апазналі асобу маркіза. Ужо ў 1550 годзе астанкі былі перамешчаныя ў прыбудоўку Санта-Катарына ў тым жа манастыры, бо ў маўзалеі не хапала месца.
У 1566 годзе астанкі Картэса былі перавезены ў Новую Іспанію, але не ў Каяакан, як належыла па завяшчанні, а ў Тэскока, дзе яны былі пахаваныя разам з яго маці і дачкой Каталін ў манастыры Сан-Франсіска. Там астанкі былі пахаваныя 63 гады. У 1629 годзе памёр чацвёрты маркіз дэль Валье — дон Педра Картэс, на якім абарвалася прамая мужчынская лінія роду Картэса. Было вырашана пахаваць яго ў манастыры Сан-Франсіска ў Мехіка, прычым тагачасныя віцэ-кароль і арцыбіскуп вырашылі перанесці заадно і парэшткі Эрнанда Картэса. Яго труна на працягу 9 дзён была выстаўлена ў губернатарскай палацы, а затым змешчаны ў нішы ў сцяне капліцы галоўнай манастырскай царквы, дзе знаходзіўся наступныя 87 гадоў. У 1716 годзе парэшткі перанеслі ў алтарную частку царквы, дзе яны знаходзіліся да 1794 года. 8 лістапада 1794 года труну з вялікай помпай перанеслі ў шпіталь Ісуса Назарэя, заснаваны Картэсам, там быў збудаваны спецыяльны маўзалей. У той жа дзень перад маўзалеем быў усталяваны бюст Картэса, выкананы Мануэлем Толса.
У 1823 годзе, пасля заваёвы Мексікай незалежнасці, была разгорнута кампанія за знішчэнне парэшткаў Картэса, меркавалася ўрачыста спаліць іх на плошчы Сан-Лазара. У гэтай абстаноўцы міністр і капелан шпіталя, доктар Хаакін Каналес, у ноч на 15 верасня 1823 года вынялі астанкі Картэса з маўзалея, і схавалі іх пад падлогай галоўнага алтара. Бюст Картэса і яго зброю, якія захоўвалася ў надмагіллі, былі дэмантаваныя і адпраўленыя ў Палерма герцагу дэ Тэранова — далёкага нашчадку заваёўніка.