cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Адрыяну Карэя
Міжнародная
13 ліпеня 2003 года ва ўзросце 18 гадоў Адрыяну дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі. У складзе зборнай быў удзельнікам розыгрышу Залатога кубка КАНКАКАФ 2003 у ЗША і Мексіцы, дзе разам з камандай заваяваў сярэбраныя медалі, розыгрышу Кубка Амерыкі 2004 у Перу, а таксама Кубка Амерыкі 2011 у Аргенціне.
Клубныя
«Карытыба»:
«Севілья»:
«Бешыкташ»
Міжнародныя
Зборная Бразіліі:
Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 1999
Чэмпіянат Вялікабрытаніі 1999 (UK Championship 1999, таксама вядомы як Liverpool Victoria UK Championship 1999 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 13 па 28 лістапада 1999 года ў міжнародным цэнтры Борнмута у Борнмуце, Англія. Турнір стаў 23-м розыгрышам чэмпіянату Вялікабрытаніі, які штогод праходзіць з 1977 года. Прызавы фонд турніру склаў £500,000, з якіх £78,000 атрымаў пераможца.
Венскія газаметры
Венскія газаметры — чатыры былыя газгольдары, размешчаныя ў Вене (Аўстрыя), у Зімерынгу, адзінаццатым раёне горада. Пабудаваны ў 1896—1899 гадах. У 1969—1978 гадах горад адмовіўся ад выкарыстання коксавага газу на карысць прыроднага, і газаметры былі закрыты. У 1999—2001 гадах яны былі перабудаваны пад шматфункцыянальны комплекс.
Тэхнічныя дэталі
Газаметры ўяўляюць сабой чатыры цыліндрычныя тэлескапічныя газавыя рэзервуары, аб’ём кожнага з якіх прыкладна роўны 90 000 м³. Кожны з газаметраў мае вышыню 70 м і дыяметр 60 м. Усё ўнутранае змесціва было выдалена падчас рэканструкцыі, толькі цагляны фасад і часткі дахі былі пакінуты нязменнымі.
Коксавы газ, які атрымліваецца метадам сухой перагонкі з коксу, запасаўся ў гэтых рэзервуарах перад размеркаваннем у гарадскую газавую сетку. Бытавы газ першапачаткова выкарыстоўваўся толькі ў лямпах, якія асвятлялі вуліцы, але ў 1910 годзе яго пачалі выкарыстоўваць для гатавання ежы і абагравання прыватных дамоў.
Гісторыя
Венскія газаметры былі пабудаваны ў 1896—1899 гадах у венскім раёне Зімерынг. Яны былі створаны, каб забяспечыць горад газам, які да гэтага пастаўляла англійская кампанія Inter Continental Gas Association (ICGA). На той момант гэтыя газаметры былі самымі вялікімі ў Еўропе.
Рэканструкцыя
У 1995 быў абвешчаны конкурс ідэй па перабудове газаметраў. У выніку перабудова чатырох газаметраў дасталася чатыром архітэктарам: архітэктурнаму бюро Coop Himmelb(l)au, Жану Нувелю, Вільгельму Гольцбаўэру і Манфрэду Ведарну.
У маі 2001 людзі сталі засяляць газаметры, а ў кастрычніку адбылося афіцыйнае адкрыццё. Жылы фонд складае каля 800 кватэр, дзве траціны з якіх размешчаны ўнутры сцен газаметраў з 1600 пастаянных жыхароў, а таксама 70 студэнцкіх пакояў, якія ўшчаюць каля 250 студэнтаў.
Функцыянуюць канцэртная зала, якая ўмяшчае 2000—3000 чалавек, кінатэатр, муніцыпальны архіў, студэнцкі інтэрнат і да т.п.
Унутры газаметраў з’явілася свая асаблівая супольнасць накшталт пасёлка, горада ў горадзе, развілося сапраўднае адчуванне яднання і супольнасці. У газаметраў ёсць свая актыўная супольнасць жыхароў і інтэрнэт-супольнасць. Многія працы і дысертацыі па псіхалогіі, гарадскому планаванню, журналістыцы і архітэктуры былі прысвечаны гэтаму феномену.
Слабада (вёска, Петрыкаўскі раён)
Слабада́ (, Слобода) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Муляраўскага сельсавета.
Муляраўка
Знаходзіцца за 12 км у напрамку на поўнач ад горада Петрыкаў, за 178 км ад Гомеля.
Жэрар Піке
Жэра́р Піке́ Бернабе́у (Gerard Piqué Bernabéu; нар., Барселона, Іспанія) — іспанскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Іспаніі (2009—2018). На клубным узроўні вядомы па выступах за «Барселону». Чэмпіён свету ў складзе зборнай Іспаніі 2010 года і чэмпіён Еўропы 2012 года.
Раннія гады
Піке з’яўляецца ўнукам знакамітага былога віцэ-прэзідэнта «Барселоны», Амадора Бернабеу. З’яўляецца выхаванцам каталонскага клуба. Жэрар быў набыты «Манчэстэр Юнайтэд» 1 ліпеня 2004 года. Затым у сезоне 2006/07 адправіўся ў арэнду ў «Рэал Сарагоса».
«Манчэстэр Юнайтэд»
Дэбют Піке ў стартавым складзе «Манчэстэр Юнайтэд» адбыўся ў матчы 3-га круга кубка Англіі супраць «Экстэра», які скончыўся ўнічыю. Ён таксама рэгулярна выступаў у камандзе рэзервістаў пад кіраўніцтвам Рыкі Сбраджыя.
У лютым 2005 года працягнуў кантракт з клубам да лета 2009 года. Згуляў свой першы матч і забіў першы гол у Лізе чэмпіёнаў 7 лістапада 2007 года ў паядынку супраць кіеўскага «Дынама» (4:0).
27 мая 2008 года Піке, так і не здолеўшы зайграць у «Манчэстэр Юнайтэд», заключыў кантракт з «Барселонай» на чатыры гады з сумай выкупу ў 50 млн еўра. Сума ўгоды паміж клубамі не выдаецца.
«Барселона»
У сваім дэбютным сезоне за «Барселону» першы матч Піке згуляў 13 жніўня 2008 года ў кваліфікацыйным раундзе Лігі чэмпіёнаў УЕФА супраць польскай «Віслы», выйшаўшы на замену на 75 хвіліне замест Дані Алвіса. Той матч каталонцы перамаглі з лікам 4:0. Першы гол быў забіты Жэрарам 26 лістапада 2008 года ў гульні супраць лісабонскага «Спортынга» (2:5).
3 лістапада 2022 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры пасля матча з «Альмерыяй» 5 лістапада. У гэтым матчы выйшаў у стартавым складзе ў якасці капітана і быў пад авацыі заменены на 84-й хвіліне. З-за праблем са складам трапіў у заяўку «Барселоны» і на наступны матч 8 лістапада супраць «Асасуны», дзе застаўся на лаўцы запасных, а на 45-й хвіліне атрымаў чырвоную картку за спрэчку з арбітрам.
Міжнародная кар’ера
Паспяховае выступленне за «Барселону» прыцягнула ўвагу настаўніка зборнай Іспаніі Вісентэ дэль Боске, які выклікаў Піке ў зборную. Піке прыняў удзел у Кубку Канфедэрацыі, дзе Іспанія выступіла не занадта ўдала. На чэмпіянаце свету 2010 разам са сборнай стаў чэмпіёнам свету. На чэмпіянаце Еўропы 2012 года разам са зборнай Іспаніі стаў чэмпіёнам Еўропы.
Завяршыў кар’еру ў зборнай Іспаніі пасля чэмпіянату свету 2018 года.
Клубныя
«Манчэстэр Юнайтэд»:
«Барселона»:
Міжнародныя
Іспанія:
Асабістае жыццё
У лютым 2011 года стала вядома, што футбаліст ужо некалькі месяцаў сустракаецца з вядомай калумбійскай спявачкай Шакірай. Пара мае двух дзяцей. У 2022 года стала вядома аб раставанні Піке і Шакіры.
Таксама Жэрар гуляе ў покер. На адным буйным покерным турніры, які праходзіў у Барселоне, Піке заняў 3-е месца і выйграў 40 950 еўра. 20 лютага 2012 года Жэрар быў абраны асобай лініі адзення Mango.
Людзвіноў (Петрыкаўскі раён)
Людзвіно́ў (, Людвинов), сустракаецца Людзві́наў  — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Муляраўскага сельсавета.
Гісторыя
У сакавіку 1943 года ў час карнай аперацыі нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі жывымі ў калгасным хляве 125 мірных жыхароў — старых, жанчын, дзяцей.
Месца загубы ахвяр фашызму
Месца загубы ахвяр фашызму на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі. У 1972 годзе на месцы гібелі ахвяр фашызму пастаўлены помнік — скульптура старога і дзяўчыны, якая ўскладае кветкі.
Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 1998
Чэмпіянат Вялікабрытаніі 1998 (UK Championship 1998, таксама вядомы як Liverpool Victoria UK Championship 1998 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 16 па 29 лістапада 1998 года ў міжнародным цэнтры Борнмута у Борнмуце, Англія. Турнір стаў 22-м розыгрышам чэмпіянату Вялікабрытаніі, які штогод праходзіць з 1977 года. Прызавы фонд турніру склаў £460,000, з якіх £75,000 атрымаў пераможца.
Слабада (пасёлак, Петрыкаўскі раён)
Слабада́ (, Слобода) — пасёлак у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Муляраўскага сельсавета.
Да 2013 года пасёлак меў назву Слабадскі́ (, Слободский).
Смятанічы (Петрыкаўскі раён)
Смята́нічы (, Сметаничи) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Муляраўскага сельсавета.
У 1924—1986 гадах цэнтр Смятаніцкага сельсавета.
Сярэдняя Рудня
Сярэ́дняя Ру́дня (, Средняя Рудня ) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Муляраўскага сельсавета.
Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 1996
Чэмпіянат Вялікабрытаніі 1996 (UK Championship 1996) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 15 лістапада па 1 снежня 1996 года ў Guild Hall у Прэстане, Англія. Турнір стаў дваццатым розыгрышам чэмпіянату Вялікабрытаніі, які штогод праходзіць з 1977 года. Прызавы фонд турніру склаў £380,000, з якіх £70,000 атрымаў пераможца.
Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 1995
Чэмпіянат Вялікабрытаніі 1995 (UK Championship 1995, таксама вядомы як Royal Liver Assurance UK Championship 1995 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 17 лістапада па 3 снежня 1995 года ў Guild Hall у Прэстане, Англія. Турнір стаў 19-м розыгрышам чэмпіянату Вялікабрытаніі, які штогод праходзіць з 1977 года. Прызавы фонд турніру склаў £400,000, з якіх £70,000 атрымаў пераможца.
Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 1997
Чэмпіянат Вялікабрытаніі 1997 (UK Championship 1997, таксама вядомы як Liverpool Victoria UK Championship 1997 — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 12 па 30 лістапада 1997 года ў Guild Hall у Прэстане, Англія. Турнір стаў 21-м розыгрышам чэмпіянату Вялікабрытаніі, які штогод праходзіць з 1977 года. Прызавы фонд турніру склаў £440,000, з якіх £75,000 атрымаў пераможца.
Святы Лангін
Легенда пра святога Лангіна
Імя салдата не даецца ў Евангеллях; імя Лонгін знаходзіцца ў апакрыфічным Евангеллі ад Нікадзіма, якое прыкладаецца да апакрыфічных Дзеях Пілата. Лангін першапачаткова не быў святым. У ранняй традыцыі ў апыкрыфічным творы 4-га стагоддзя «Лісце Ірада да Пілата», сцвярджаецца, што Лангін пацярпеў за пратыкненне бока Ісуса: ён быў прысуджаны да пячоры, дзе кожны вечар леў прыходзіў і калечыў яго, але да світання цела ацалялася, гэта павінна было працягвацца да канца часу. Пазней традыцыі ператварылася ў хрысціянскую веру, але імя Лангіна не было вядома грэкам раней патрыярха Германа (715 года). Няма надзейных сведчанняў за дзеянні і пакутніцтва гэтага святога. Тым не менш, старая традыцыя робіць спасылку па радзіму Лангіна ў маленькай вёсцы Ланчыяна, у сучасным рэгіёне Абруца, Цэнтральная Італія.
У сярэднявечным фальклоры, напрыклад ў Залатой легендзе, дотык да крыві Ісуса лечыць Лангіна ад слепаты.
Згодна легендзе Лангін быў сляпы рымскі сотнік, ён тыкнуў дзідай у бок Хрыста падчас распяцця. Некалькі кропель крыві Ісуса папала на яго вочы, і ён быў вылечаны. Пасля гэтыга цуда Лангін паверыў у Ісуса.
Баянаў
Бая́наў (, Баянов) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Мышанскага сельсавета.
Пій Тышкевіч
Пій Тышкевіч (1756, г. Вільня, Віленскае ваяводства, Вялікае Княства Літоўскае, Рэч Паспалітая — 6 чэрвеня 1858, мястэчка Лагойск, Барысаўскі павет, Мінская губерня, Расійская Імперыя) — буйны землеўласнік, барысаўскі павятовы маршалак (1814—1820), ганаровы член (1856) Віленскай археалагічнай камісіі.
Паходжанне і сям'я
Належаў да каталіцкага шляхецкага роду Тышкевічаў гербу «Ляліва», прадстаўнікі якога ў XVI—XVIII стст. адносіліся да праслойкі магнатаў Рэчы Паспалітай. Належаў да лагойскай лініі роду Тышкевічаў і насіў тытул графа на Лагойску і Бярдычаве.
Пій Тышкевіч нарадзіўся ў сям'і генерал-маёра войск ВКЛ графа Феліцыяна Міхалавіча Тышкевіча (1719—1792) ад яго першай жонкі шляхцянкі Масецкай. Пій меў брата Дамініка Тышкевіча і тры сястры — Гелену, Ганну і Анэлю.
Першая жонка Пія — графіня Людвіка Серакоўская — цяжка хварэла і памерла ў маладым веку ў 1801 г. Другі раз Пій пабраўся шлюбам з графіняй Аўгустай Марыяй Плятэр (1782—1834), ад якой меў трох сыноў: Канстанціна, Фларыяна (памер у 1831 г.) і Яўстаха, а таксама дачку Цэліну.
Аўгуста Марыя Плятэр (1782—1834) нарадзілася ў сям'і прадстаўніка рэгіянальнай эліты Інфлянцкага ваяводства графа Аўгуста-Гіяцынта Канстанцінавіча-Людвікавіча Плятэра (1745—1803), дынабургскага павятовага маршалка (1779—1780), браслаўскага маршалка Таргавіцкай канфедэрацыі, і Ганны Станіславаўны Ржавускай (1761—1800), якая была дачкой Станіслава-Фердынанда Вацлававіча Ржавускага (1737—1786) і яго жонкі князёўны Кацярыны-Караліны Радзівіл (1740—1789), сястры вядомага нясвіжскага ардыната князя Караля-Станіслава Радзівіла «Пане Каханку». Гэта парадніла ўжо адносна бяднеючую магнацкую галіну лагойскіх Тышкевічаў з самымі ўплывовымі сем'ямі ВКЛ другой паловы XVIII ст. — князямі Радзівіламі, князямі Агінскімі, графамі Плятэрамі.
Адукацыя
Атрымаў добрае хатняе выхаванне, навучаўся ў Мінску.
Маёнтак
Пасля выдзялення значнай часткі маёнтка сваім дарослым сынам — Канстанціну і Яўстаху, — Пій Феліцыянавіч Тышкевіч у 1841 г. меў за сабой паводле рэвізіі 120 душ у маёнтку Слабодка ў Барысаўскім павеце, а ў 1853 — 392 душы.
Гаспадарчая дзейнасць і дваранская служба
Прысвяціў сябе гаспадарчай дзейнасці, умацаванню эканамічнай рэнтабельнасці Лагойскага графства. У 1815 г. збудаваў у Лагойску новы палац у стылі ампір.
Культурная дзейнасць
Працягваў пісаць хроніку роду, вёў прыватны дзённік. Спраўна вёў архіў графства.
Шмат рабіў дзеля памнажэння культурнай спадчыны роду, збіраў як мясцовыя, так і замежныя старажытнасці: латы, шчыты, кальчугі, мячы, дзіды, манеты, медалі, рукапісы, карты і г.д. Папоўніў прыватны музей, у тым ліку, калекцыяй этрускіх ваз, рэдкіх знаходак са старажытнарымскіх гарадоў Пампеі і Геркуланум. Істотна папоўніў мастацкую галерэю і бібліятэку Тышкевічаў.
Дапамагаў сваім сынам пры археалагічных раскопках. У 100-гадовым узросце быў у 1856 г. абраны ганаровым членам Віленскай археалагічнай камісіі.
Смерць
Памёр 6 чэрвеня 1858 г. у палацы ў Лагойску ў вельмі сталым узросце, маючы 102 гады.
Асавецкае
Асавецкае — возера ў Любанскім раёне Мінскай вобласці, за 29 км на паўднёвы ўсход ад горада Салігорск, за 0,6 км на паўднёвы захад ад вёскі Асавец. Адносіцца да басейну ракі Арэса.
Возера знаходзіцца на ўскраіне асушанага балотнага масіва. З-за меліярацыйных работ значна змялела, істотна зарасло і пераўтварылася ў балота.
Беседкі
Бе́седкі (, Беседки) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Мышанскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Беседкаўскага сельсавета.
Церабаў
Це́рабаў (, Теребов) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Мышанскага сельсавета.
У 1924—1954 гадах цэнтр Церабаўскага сельсавета.
Ванюжычы
Ваню́жычы (, Ванюжичи) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Лукас Лейва
Лу́кас Пецы́ні Ле́йва (Lucas Pezzini Leiva; нар., Дарадус, Бразілія) — бразільскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Бразіліі (2007—2013). Акрамя бразільскага пашпарта Лукас мае таксама італьянскі.
«Грэміу»
Лукас пачаў сваю кар’еру ў «Грэміу», якому ўжо ў першы свой ​сезон дапамог дамагчыся права выступаць у элітным дывізіёне чэмпіянату Бразіліі. У наступны год яго клуб атрымаў перамогу ў Лігу Гаўшу і заняў трэцяе месца ў чэмпіянаце Бразіліі, а сам Лукас атрымаў ганаровую ўзнагароду ад часопіса Placar.
«Ліверпул»
26 ліпеня 2007 года Лукас быў афіцыйна прадстаўлены ў якасці іграка «Ліверпула» і на наступны дзень дэбютаваў у новай камандзе ў фінальным матчы таварыскага турніру ў Ганконгу, у якім «чырвоныя» саступілі «Портсмуту». У складзе «Ліверпула» выступаў на працягу дзесяці гадоў.
Вяртанне ў «Грэміу»
У чэрвені 2022 года ў якасці свабоднага агента вярнуўся ў «Грэміу», падпісаўшы кантракт да снежня 2023 года. У сакавіку 2023 года з-за праблем p сэрцам абвясціў пра завяршэнне кар’еры.
Міжнародная кар’ера
22 жніўня 2007 года адбыўся афіцыйны дэбют Лукаса Лейвы ў першай зборнай Бразіліі, калі ён выйшаў на замену ў матчы супраць зборнай Алжыра.
Дасягненні
«Грэміу»:
«Ліверпул»:
«Лацыа»:
Аносавічы
Ано́савічы (, Аносовичи) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Хаві Марцінес
Хаўер «Хаві» Марцінес Агінага (Javier «Javi» Martínez Aguinaga; нар., Эстэлья, Іспанія) — іспанскі футбаліст (паводле нацыянальнасці з’яўляецца баскам), паўабаронца катарскага клуба «Катар» і нацыянальнай зборнай Іспаніі. Адзін з двух ігракоў у гісторыі сусветнага футбола, які перамагаў спачатку на чэмпіянаце свету па футболе, а затым на моладзевым чэмпіянаце Еўропы па футболе.
Клубная кар’ера
Марцінес з’яўляецца выхаванцам памплонскай «Асасуны». Сезон 2005/06 правёў у дублюючай камандзе. Трэнер «Асасуны» Хасэ Сіганда лічыў юніёра вельмі перспектыўным, параўноўваючы яго з французскім паўабаронцам Патрыкам Віейра.
Улетку 2006 года 17-гадовы Марцінес перайшоў у «Атлетык». Сума трансферу склала 6 млн еўра. Нягледзячы на юнацкі ўзрост, Хаві згуляў 35 матчаў і забіў 3 мячы. яго гульня і хуткая адаптацыя вырабілі станоўчае ўражанне на спецыялістаў. У наступных сезонах Марцінес працягнуў прагрэсаваць, праводзячы не менш траццаці матчаў за чэмпіянат.
Шырока ходзяць чуткі аб магчымым пераходзе Марцінеса ў больш прэстыжны клуб. У якасці пакупнікоў зваліся «Ліверпул», «Чэлсі» і «Фіярэнціна». Агент футбаліста назваў прымальнай для трансферу суму ў 30 млн еўра. У 2010 годзе Марцінес быў прызнаны лепшым маладым іграком года паводле версіі часопіса «Don Balón».
У жніўні 2012 года Марцінес перайшоў у мюнхенскую «Баварыю».
У маі 2021 года стала вядома, што Хаві Марцінес пакідае «Баварыю» па заканчэнні кантракта, а ў чэрвені было абвешчана аб пераходзе паўабаронцы ў «Катар».
Міжнародная кар’ера
11 мая 2010 года настаўнік галоўнай зборнай Іспаніі Вісентэ дэль Боске ўключыў Марцінеса ў заяўку на чэмпіянат свету 2010. 29 мая Хаўер дэбютаваў у складзе асноўнай зборнай, замяніўшы Хаві ў матчы супраць зборнай Саудаўскай Аравіі.
Дасягненні
«Баварыя»:
Іспанія:
Агароднікі (Баранавіцкі раён)
Агаро́днікі (, Огородники) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 28 км на поўнач ад Баранавічаў, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Мордзічы на лініі Баранавічы — Ліда.
Гісторыя
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, працаваў вадзяны млын.
З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне Навагрудскага павета.
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 3 аднавяскоўцы.
Да 17 лютага 1975 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета , да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета.
Грабнікі (Петрыкаўскі раён)
Грабнікі́ (, Грабники) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Джон О’Шы
Джон Фрэнсіс О’Шы (John Francis O’Shea, Seán Ó Sé; нар., , Ірландыя) — былы ірландскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Ірландыі (2001—2018). Быў здольны згуляць не толькі на пазіцыі цэнтральнага ці ўскрайняга абаронцы, але і на пазіцыі апорнага паўабронцы.
«Манчэстэр Юнайтэд»
Далучыўся да клуба «Манчэстэр Юнайтэд» ва ўзросце 17 гадоў. Дэбют у складзе каманды адбыўся 13 кастрычніка 1999 года ў матчы на Кубак Англіі супраць клуба «Астан Віла», які скончыўся паражэннем «чырвоных д’яблаў» з лікам 0:3. 2000 год правёў у арэндзе ў клубе «Борнмут», а на наступны год з’ехаў гуляць у кантынентальную Еўропу, правёўшы некаторы час у складзе бельгійскага клуба «Антверпен».
Вярнуўшыся дамоў цягам сезона 2002/03, стаў асноўным іграком «Манчэстэр Юнайтэд», дэманструючы рознабаковую гульню на ўсіх пазіцыях абароны, а таксама на пазіцыі цэнтральнага паўабаронцы. Па выніках сезона Джон стаў чэмпіёнам Англіі. У сезоне 2003/04 Рыа Фердынанд не гуляў паўгады з-за дыскваліфікацыі, атрыманай пасля пропуску тэсту на допінг. О’Шы замяніў Фердынанда ў цэнтры абароны і дапамог «Манчэстэру» выйсці ў фінал Кубка Англіі, у якім манкуніянцы абгулялі «Мілуал» з лікам 3:0.
«Сандэрленд»
7 ліпеня 2011 года Джон О’Шы афіцыйна стаў іграком «Сандэрленда». 30-гадовы ірландзец падпісаў кантракт на чатыры гады. 27 жніўня О’Шы правёў першы матч за новы клуб, а 29 снежня 2012 года Джон упершыню забіў у складзе каманды, што, аднак, не зберагло «чорных катоў» ад паражэнні ў матчы супраць «Тотэнхэма».
Па выніках сезона 2016/17 «Сандэрленд» страціў месца ў Прэм’ер-лізе, і ўлетку 2017 года О’Шы ў якасці свабоднага агента пакінуў каманду. Аднак неўзабаве вярнуўся ў «Сандэрленд» і падпісаў новы аднагадовы кантракт з клубам. Па выніках сезона 2017/18 «Сандэрленд» зноў панізіўся ў класе. У чэрвені 2018 года О’Шы перайшоў у клуб Чымпіёншыпа «Рэдынг». У красавіку 2019 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры па заканчэнні сезона.
Міжнародныя выступы
О’Шы дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Ірландыі 15 жніўня 2001 года, калі ён выйшаў на замену на 84 хвіліне ў хатнім матчы супраць зборнай Харватыі. Яго дэбют скончыўся расчараваннем, бо на Джоне харвацкія ігракі зарабілі пенальці ў кампенсаваны час, што прывяло ў да голу ў браму Ірландыі, і выніку гульні 2:2. 19 жніўня 2003 года О’Шы забіў свой першы гол за нацыянальную каманду і прынес сваёй зборнай перамогу над Аўстраліяй з лікам 2:1.
Дасягненні
«Манчэстэр Юнайтэд»:
Жабінцы
Жа́бінцы (, Жабинцы) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 35 км на паўночны захад ад Баранавічаў, за 13 км ад чыгуначнай станцыі Мордзічы на лініі Баранавічы — Ліда.
Гісторыя
Вядомы з 1577 года.
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, працавалі хлебазапасны магазін, млын.
З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне Навагрудскага павета.
З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі.
Да 17 лютага 1975 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета , да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета.
Багушы (Гарадзішчанскі сельсавет)
Багушы́ (, Богуши) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 26 км на поўнач ад Баранавічаў, за 16 км ад чыгуначнай станцыі Мордычы на лініі Баранавічы — Ліда.
Гісторыя
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.
З 1921 года ў складзе Польшчы, у Гарадзішчанскай гміне Навагрудскага павета.
З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.
У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінуў 21 аднавясковец.
Да 1970 года вёска ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета, да 6 жніўня 1979 года — у склад Зялёнаўскага сельсавета , да 26 чэрвеня 2013 года — у склад Гірмантаўскага сельсавета.
Памятныя мясціны
На мясцовых могілках пахаваны партызан А. А. Хвалько, які загінуў у баі з гітлераўцамі ў 1943 годзе. У 1964 годзе на яго магіле ўстаноўлены абеліск.
Рычард Дан
Рычард Патрык Дан (Risteárd Ó Duinn, Richard Patrick Dunne; нар., , Ірландыя) — былы ірландскі футбаліст, абаронца. Гуляў за нацыянальную зборную Ірландыі (2000—2013).
«Эвертан»
У школьныя гады Рычард гуляў за дублінскую каманду «Хоўм Фарм», але быў прыкмечаны скаўтамі «Эвертана» і ва ўзросце 15 гадоў пераехаў у Ліверпул у сезоне 1994/95. Наступны сезон Рычард распачаў у складзе рэзервістаў ліверпульцаў, дзе гуляў у адной камандзе з Тоні Хібертам і Леанам Османам. Напачатку 1997 падпісаў з клубам 5-гадовы кантракт і ў тым жа годзе дэбютаваў у першым складзе ва ўзросце 17 гадоў.
«Манчэстэр Сіці»
Увосень 2000 года Рычард перайшоў у склад «Манчэстэр Сіці», які ацаніў яго ў 3 мільёна фунтаў. Дан хутка ўсталяваў за сабой месца ў складзе. У першы яго сезон клуб пакінуў Прэм'ер Лігу, але пры дапамозе выбітнага трэнера Кевіна Кігана ў наступным сезоне каманда зноў вярнулася ў вышэйшы эшалён. Цудоўная і надзейная гульня прывяла Рычарда да ўзнагароды як лепшаму гульцу «Манчэстэр Сіці», якую ён атрымліваў чатыры сезону запар з 2004 па 2008 гады. З 2006 года з’яўляўся капітанам манчэстэрскага клуба. 4 ліпеня 2008 года Дан падпісаў з клубам новы кантракт і па дамове павінен быў заставацца ў ім да 2012 года. На свой 29 дзень народзінаў адзначыўся голам у гульне супраць «Портсмута», якую мяшчане выйгралі з лікам 6:0. У гэтым жа сезоне Рычард, атрымаўшы восьмую чырвоную картку ў лізе, паўтарыў рэкорд Патрыка Віейра і Данкана Фергюсана.
«Астан Віла»
Але пасля таго як у «Манчэстэр Сіці» апынуліся Кало Турэ і Джолеан Лескат, адразу пайшлі чуткі, што Дан можа пакінуць Манчэстэр і прымкнуць да «Астан Вілы», як больш даспадобага варыянту. 27 жніўня «Астан Віла» пацвердзіла сваю цікавасць да абаронцы і ў выніку Дан перайшоў у склад бірмінгемскага клуба за 5 мільёнаў фунтаў. Дэбютаваў Рычард адразу ў дэрбі з «Бірмінгем Сіці», дзе яго каманда была мацней, дзякуючы адзінаму голу Габрыэля Агбанлахора. 5 кастрычніка 2009 года Рычард Дан забіў гол сваёй былой камандзе «Манчэстэр Сіці», але быў сустрэчаны апладысментамі фанаў з Манчэстэра, бо Рычард не святкаваў свой поспех. А праз некалькі месяцаў забіў пераможны мяч падчас хатняй гульні супраць лонданскага «Чэлсі», якая скончылася з лікам 2:1.
«Куінз Парк Рэйнджэрс»
Дан далучыўся да «Куінз Парк Рэйнджэрс» 15 ліпеня 2013 года на правах вольнага агента. Па выніках сезону 2013/14 дапамог свайму клубу вярнуцца ў Прэм'ер-лігу, аднак не здолеў выратаваць ад вылету ў наступным сезоне.
31 мая 2015 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Куінз Парк Рэйнджэрс». Некаторы час займаўся пошукам новага клуба, але ў лістападзе 2015 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры. Пасля зыходу з футбола стаў працаваць экспертам на тэлебачанні.
Міжнародная кар’ера
Сваю першую гульню за нацыянальную зборную Ірландыі Рычард Дан правёў 26 красавіка ў таварыскай сустрэчы супраць зборнай Грэцыі ва ўзросце 20 гадоў, на той момант трэнерам каманды быў Кені Канінгем. Першы свой гол за зборную Рычард забіў ужо праз 2 месяцы пасля дэбюту, у 3 сваёй гульне. Было гэта 4 чэрвеня ў матчы супраць Мексікі.
Дэм’ен Даф
Дэ́м'ен Э́нтані Даф (Damien Anthony Duff;, , Ірландыя) — ірландскі футбаліст, які завяршыў кар’еру, былы ігрок зборнай Ірландыі. Гуляў на пазіцыях вінгера (на практыцы як на левым, так і на правым флангу) і ўскрайняга форварда.
«Блэкберн Роверс»
Пачаў прафесійную кар’еру ў «Блэкберн Роверс» у 1996 годзе. Дэбютаваў у асноўным складзе ў 1997 годзе ў апошнім матчы сезону 1996/97 супраць «Лестэр Сіці». У сваім першым поўным сезоне (1997/98) выявіў сябе як вельмі перспектыўны малады ігрок, забіўшы 4 галы. Нягледзячы на вылет «Блэкберна» ў наступным сезоне, застаўся верны свайму клубу і дапамог яму спачатку вярнуцца ў Англійскую Прэм'ер-Лігу ў сезоне 2000/01, а затым выйграць Кубак Лігі. Усе гэтыя гады Даф быў адным з лідараў клуба, яго ўнёсак у поспехі «Блэкберна» цяжка пераацаніць.
Выдатна згуляў за зборную Ірландыі на чэмпіянаце свету 2002, паказаўшы сябе іграком сусветнага класа, увайшоў у сферу інтарэсаў вядучых клубаў Еўропы, але ўлетку 2002 склаў новы кантракт з клубам на чатыры гады. Сезон 2002/03 склаўся для Дафа ўдала: нягледзячы на праблемы са здароўем, ён стаў найлепшым бамбардзірам клуба, забіўшы 11 галоў.
«Чэлсі»
Перад наступным сезонам быў набыты «Чэлсі» за £17 млн (на той момант клубны трансферны рэкорд). У сезоне 2003/04 ён гуляў бліскуча, але адсутнасць трафеяў у «Чэлсі» падштурхнула ўладальніка клуба Рамана Абрамовіча звольніць па канчатку сезону трэнера Клаўдзіа Раньеры, а новы трэнер Жазэ Маўрынью купіў на пазіцыю Дафа галандца Ар'ена Робена, яны канкуравалі адзін з адным за месца ў складзе ў сезоне 2004/05. Даф выдатна правёў той сезон, стаўшы чэмпіёнам Англіі і забіўшы 10 галоў. Наступны сезон прынёс яму яшчэ адно золата Прэм'ер-Лігі, але быў не гэтак удалы: Даф быў не ў форме, гуляў мала.
Познія гады
У выніку ў ліпені 2006 года ён перайшоў у «Ньюкасл Юнайтэд», падпісаўшы 5-гадовы кантракт. За два сезоны ў «Ньюкасле» Дэм'ен нядрэнна выявіў сябе, гуляе даволі часта, карысны, але нестабільны. З 2009 года па 2014 год з’яўляўся іграком лонданскага «Фулхэма».
10 чэрвеня 2014 года Даф далучыўся да аўстралійскага клуба «Мельбурн Сіці» ў якасці вольнага агента, падпісаўшы 1-гадавы дагавор. Улетку 2015 года вярнуўся на радзіму, стаўшы іграком клуба «Шэмрак Роверс». У снежні 2015 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.
Дасягненні
«Блэкберн Роверс»:
«Чэлсі»:
Карла Барамеа
Карла Барамеа, або Карл Барамей (Carlo Borromeo, Carolus Borromeus;, , П’емонт — , ) — кардынал і святы каталіцкай царквы. Адзін з самых выдатных дзеячаў Контррэфармацыі, ініцыятар рэформы манаскіх ордэнаў.
Жыццё і дзейнасць
Карла Барамеа нарадзіўся 2 кастрычніка 1538 года ў радавым замку ў Ароне пры возеры Лага-Маджорэ ; паходзіў з італьянскага дваранскага роду Барамеа і, як і кардынал Альтэмпс, быў пляменнікам Папы Пія IV. З 1554 вывучаў права ў Павіі. Быў закліканы ў Рым Піем IV. У 1560 стаў кардыналам, у 1563 — архібіскупам міланскім.
Актыўна ажыцяўляў пастановы Трыдэнцкага сабору, у тым ліку браў удзел у распрацоўцы новага катэхізіса. Высока шанаваў багаслоўскія трактаты Луіса дэ Гранады, хадатайнічаў перад Папам пра іх апраўданне (яны былі ўнесены ў Індэкс забароненых кніг, 1559).
Удзельнічаючы ў рэформе ордэнаў і кляштароў і барацьбе за маральнае абнаўленне царквы, дамагаўся строгай дысцыпліны, што прывяло да незадавальнення шэрагу клірыкаў (ордэн гуміліятаў) і замаху на яго ў 1569. Падчас эпідэміі чумы 1575—1578 клапаціўся аб тых, хто паміраў і здзяйсняў абрады над памерлымі. У 1578 годзе заснаваў ордэн аблатаў Св. Амвросія. Прыняў актыўны ўдзел у распрацоўцы набажэнскіх кніг амврасіянскага абраду. Змагаўся з пратэстанцтвам у Швейцарыі. Карла Барамеа быў таксама заступнікам кампазітара Палестрыны.
У 1602 быў беатыфікаваны, у 1610 — кананізаваны. Гэта адзіны кардынал-пляменнік, прылічаны да ліку святых (калі не лічыць Ансельма з Лукі, які жыў у XI стагоддзі).
Выява ў мастацтве
Св. Карла Барамеа малявалі смуглым мужчынам арыстакратычнай знешнасці ў кардынальскім аблачэнні. Яго атрыбутамі былі распяцце, чэрап, вяроўка грэшніка, які каецца, і пацір.
Гіганцкая статуя святога ўзведзена па загаду яго брата, кардынала Федэрыка Барамеа у г. Арона (Навара). Працы — па малюнку Джавані Батысты Крэспі, — былі скончаны ў 1698.
Навука ў Беларусі
Навука ў Беларусі развівалася ў агульнаеўрапейскім кантэксце.
Развіццё навук, ідэй і суполак на Беларусі ў XVI ст. звязана з навукова-асветніцкай дзейнасцю Ф.Скарыны, М.Літвіна, С.Буднага, В.Цяпінскага, М.Стрыйкоўскага.
У 1579 годзе заснавана Віленская акадэмія, якая стала навуковым цэнтрам Беларусі і Літвы (гл. Віленскі ўніверсітэт).
У XVII—XVIII ст. вялі навуковыя даследаванні і распаўсюджвалі веды ў галіне астраноміі, хіміі, геаграфіі, біялогіі, гісторыі, этнаграфіі і іншых навук А.Скарульскі, С.Шадурскі, Б.Дабшэвіч, К.Нарбут, І.Храптовіч, І.Страйноўскі, М.Пачобут-Адляніцкі, С.Канарскі і інш. Значную ролю ў пашырэнні навуковых ведаў на Беларусі адыграла Гродзенская медыцынская школа, заснаваная А.Тызенгаўзам (у 1775—81 гг. Гродзенская медыцынская акадэмія, узначальваў Ж. Э. Жылібер).
У 1-й палове XIX ст. як частка славістыкі зарадзілася навуковае беларусазнаўства (працы П. Шафарыка, В. М. Бадзянскага, З. Я. Даленгі-Хадакоўскага). Асноўныя арганізатары гэтых даследаванняў — Віленскі ўніверсітэт, віленскія археалагічная і археаграфічная камісіі. Значны ўклад у развіццё беларусазнаўства зрабілі ўраджэнцы Беларусі: гісторыкі І. І. Грыгаровіч, Т. Нарбут, М. В. Без-Карніловіч, лінгвісты І. І. Насовіч і С. П. Мікуцкі, этнограф П. М. Шпілеўскі, археолагі і краязнаўцы Я. П. Тышкевіч і К. П. Тышкевіч, публіцыст Р. А. Падбярэскі. У 1860—90-я гг. беларускі этнас даследавалі Насовіч, М. А. Дзмітрыеў, Ю. Ф. Крачкоўскі, А. М. Семянтоўскі, М. Я. Нікіфароўскі, Я. Ф. Карскі, М. В. Доўнар-Запольскі, М. А. Янчук і іншыя. Для развіцця айчыннай сельска-гаспадарчай навукі і падрыхтоўкі спецыялістаў у галіне сельскай гаспадаркі шмат зрабіў створаны ў 1848 Горы-Горацкі земляробчы інстытут. У пачатку XX ст. на Беларусі існавалі З навукова-даследчыя ўстановы: Беняконская сельска-гаспадарчая доследная станцыя, станцыя лекавых раслін пад Магілёвам (абедзве з 1910) і Мінская доследная балотная станцыя (з 1911). Пэўная навуковая работа вялася ў Віцебскім (з 1910), Магілёўскім (з 1913) і Мінскім (з 1914) настаўніцкіх інстытутах, у Віцебскім аддзяленні Маскоўскага археалагічнага інстытута (з 1911).
Больш шырокія маштабы набыло развіццё навукі і навуковых устаноў на Беларусі пасля утварэння БССР. У 1919 годзе адноўлены земляробчы інстытут у Горках (з 1925 года Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія), створаны Віцебскі батанічны сад. У 1921 годзе адкрыты Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, які стаў цэнтрам падрыхтоўкі нацыянальных кадраў, навуковых даследаванняў у галіне біялогіі, хіміі, фізіка-матэматычных і грамадскіх навук. На базе Навукова-тэрміналагічнай камісіі Наркамасветы БССР у 1922 годзе створаны Інстытут беларускай культуры (Інбелкульт). У 1923 годзе ў Мінску створана Беларуская доследная станцыя па ахове сельскагаспадарчых культур, у 1924 годзе — Мінская лясная доследная станцыя, у Лошыцы — садавіна-гароднінная доследная станцыя. Навуковую работу праводзілі і выкладчыкі Беларускага інстытута сельскай і лясной гаспадаркі (з 1922; за 2 гады інстытут выдаў 9 тамоў «вучоных запісак»), Віцебскага ветэрынарнага інстытута (з 1924).
Зыходзячы з патрэб развіцця народнай гаспадаркі і культуры, урад БССР ператварыў Інбелкульт у Акадэмію навук Беларусі, якая была ўрачыста адкрыта 1 студзеня 1929 года. Функцыі Акадэміі навук былі расшыраны, на яе ўскладалася планаванне работы ўсіх навукова-даследчых устаноў Беларусі, кантроль за выкананнем планаў, укараненне вынікаў даследаванняў у вытворчасць. Першым прэзідэнтам акадэміі выбраны У. М. Ігнатоўскі, віцэ-прэзідэнтамі — М. І. Бялуга, С. М. Некрашэвіч, неадменным сакратаром — В. У. Ластоўскі; у ліку акадэмікаў-заснавальнікаў — М. Ф. Бліадухо, С. Я. Вальфсон, С. М. Вышалескі, З. Жылуновіч (Цішка Гартны), І. І. Замоцін, У. М. Ігнатоўскі, І. Д. Луцэвіч (Янка Купала), С. Ю. Матулайціс, К. М. Міцкевіч (Якуб Колас), У. І. Пічэта, І. А. Пятровіч (Я. Нёманскі) і інш.
У 1931 годзе ў структуры Акадэміі навук створаны інстытуты: фізіка-тэхнічны, агранамічны, біялагічны, эканомікі, філасофіі, савецкага будаўніцтва і права, літаратуры і мастацтва; у 1932 працавалі 14 НДІ (22 правадзейныя члены АН, 150 навуковых работнікаў).
Усяго ў БССР у гэты час дзейнічала 40 навукова-даследчых устаноў, у якіх працавала каля 1500 навуковых супрацоўнікаў. Для падрыхтоўкі навуковых кадраў у 1931 створана аспірантура. У даваенны час навукова-даследчыя ўстановы правялі вялікую работу ў галіне геалогіі, батанікі, заалогіі, фізіялогіі, біяхіміі, медыцыны, фізіка-матэматычных, філасофскіх, правазнаўчых, эканамічных, мастацтвазнаўчых і іншых навук.
У развіцці навукі ў БССР у канцы 1920—1930-х гг. было шмат цяжкасцей, абумоўленых недахопам высокакваліфікаваных навуковых кадраў, а таксама беспадстаўнымі абвінавачваннямі і рэпрэсіямі (рэпрэсіравана больш за 140 супрацоўнікаў АН). Гэта адмоўна адбілася на развіцці ўсіх навуковых напрамкаў, была згорнута падрыхтоўка кадраў (калі ў 1934 годзе ў акадэміі навучалася 139 аспірантаў, то ў 1938 — толькі 6). У 1938 годзе шляхам рэарганізацыі ці зліцця з іншымі ўстановамі ліквідаваны інстытуты фізіка-тэхнічны, філасофіі і эканомікі. У выніку фактычна былі закрыты цэлыя навуковыя напрамкі, што нанесла вялікую шкоду развіццю навукі.
У Заходняй Беларусі, якая ў 1921—1939 гг. уваходзіла ў склад Польшчы, навуковыя даследаванні канцэнтраваліся ў Віленскім універсітэце і Беларускім навуковым таварыстве. У гады Вялікай Айчыннай вайны ўсе НДІ і ВНУ былі ці знішчаны, ці эвакуіраваны. Але ўжо ў пачатку 1950-х гг. навуковы патэнцыял Беларусі быў адноўлены. Працавалі ўсе інстытуты, якія існавалі ў АН да вайны, узніклі і новыя (механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі, меліярацыі, воднай і балотнай гаспадаркі, лесу, жывёлагадоўлі). У 1950—1960-я гг. найбольш хутка развіваліся фізіка-матэматычная і фізіка-тэхнічныя навукі; у АН створаны інстытуты: фізікі, матэматыкі, фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў, машыназнаўства і аўтаматызацыі, тэхнічнай кібернетыкі, ядзернай энергетыкі і інш.
У 1940—1960-я гг. навуковую і навукова-арганізацыйную працу вялі прэзідэнты АН Беларусі К. В. Гораў, А. Р. Жэбрак, М. І. Грашчанкаў, В. Ф. Купрэвіч; акадэмікі К. М. Міцкевіч (Я.Колас), І. С. Лупіновіч, К. К. Атраховіч (К. Крапіва), Ц. М. Годнеў, М. А. Дарожкін, М. Ф. Ярмоленка, М. М. Нікольскі, А. Н. Сеўчанка, Б. І. Сцяпанаў, М. В. Турбін, М. П. Яругін, А. В. Лыкаў, В. П. Севярдэнка, І. А. Булыгін, А. К. Красін і інш. У 1969 годзе прэзідэнтам АН Беларусі выбраны М. А. Барысевіч. У 1970-я гг. ў структуры АН створана 5 новых інстытутаў: геахіміі і геафізікі, электронікі, фотабіялогіі, біяарганічнай хіміі, мікрабіялогіі. Арганізаваны акадэмічныя навук, цэнтры ў абласных гарадах: у Гомелі інстытут металапалімерных сістэм і аддзяленне інстытута матэматыкі, у Магілёве аддзяленні інстытутаў фізікі і фізіка-тэхнічнага, у Гродне аддзел рэгуляцыі абмену рэчываў, у Віцебску аддзяленні інстытута фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў. Пазней гэтыя структурныя фарміраванні выраслі ў самастойныя інстытуты: прыкладной оптыкі і тэхналогіі металаў у Магілёве, тэхнічнай акустыкі ў Віцебску, біяхіміі ў Гродне. У канцы 1970-х гг. у АН функцыянавала 5 аддзяленняў (грамадскіх, фізіка-матэматычных, фізіка-тэхнічных, біялагічных, хімічных, геалагічных навук), у якіх былі аб’яднаны 32 навукова-даследчыя ўстановы, працавала больш за 15,5 тысяч чалавек, у тым ліку 204 дактары, больш за 1500 кандыдатаў навук, 54 акадэмікі; 70 членаў-карэспандэнтаў. З 1987 г. прэзідэнт АН Беларусі У. П. Платонаў, з 1992 — Л. М. Сушчэня. Вялікія поспехі былі дасягнуты ў развіцці оптыкі, квантавай электронікі і спектраскапіі (М. А. Барысевіч, Сцяпанаў, У. А. Піліповіч, В. С. Буракоў), матэматыкі (Платонаў, Яругін), цеплафізікі і энергетыкі (Лыкаў, Красін, А. Мартыненка), генетыкі і цыталогіі (Л. У. Хатылёва), геалогіі (А. С. Махнач, Р. Г. Гарэцкі), лінгвістыкі (М. В. Бірыла), біяарганічнай хіміі (А. А. Ахрэм), грамадскіх навук (Бірыла, В. К. Бандарчык, К. П. Буслаў, М. І. Вядута, І. Я. Марчанка, Р. М. Суднік).
Тэмпы развіцця навуковага патэнцыялу Беларусі, эфектыўнасць яго дзейнасці рэзка знізіліся ў 1990-я гг., калі ўсё сферы грамадскага жыцця, у тым ліку і навуку, ахапіў глыбокі крызіс. Пачаўся адток яе найбольш кваліфікаваных і актыўных спецыялістаў. Аднак і ў гэтых умовах развіццё навуковых даследаванняў не спыняецца. У канцы 1980 — пачатку 1990-х гг. з’явіліся новыя навуковыя ўстановы ў структуры АН Беларусі: ін-ты праблем выкарыстання прыродных рэсурсаў і экалогіі, радыебіялогіі; сацыялогіі; хіміка-тэхналагічны цэнтр; інжынерны цэнтр фізікі і тэхналогіі тонкіх плёнак і пакрыццяў «Плазматэг»; навуковы цэнтр праблем механікі машын; аддзел праблем рэсурсазабеспячэння ў Гродне. Створаны Рэспубліканскі інстытут вышэйшай і гуманітарнай адукацыі. Узніклі недзяржаўныя ВНУ: Беларускі камерцыйны універсітэт кіравання, Інстытут сучасных ведаў, камерцыйны інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці, акадэміі парламентарызму і прадпрымальніцтва і інш. (усяго ў 1996 — 24). З 1991 годзе на Беларусі дзейнічае фонд фундаментальных даследаванняў, які аказвае фінансавую падтрымку творчым навуковым калектывам і асобным навукоўцам, што атрымалі перамогу ў конкурсным спаборніцтве. Беларускай фундаментальнай навуцы ў межах Міжнароднага навуковага фонду аказвае падтрымку Беларускі фонд Сораса. Акрамя фундаментальных даследаванняў, якія ажыццяўляюцца НДІ АН Беларусі, навуковыя даследаванні і распрацоўкі ў розных галінах навукі, тэхнікі, прамысловасці і сельскай гаспадаркі праводзяцца ў НДІ адпаведных міністэрстваў і ведамстваў, на кафедрах ВНУ, у навукова-даследчых цэнтрах, установах, навукова-вытворчых аб’яднаннях. У 1924 створаны навукова-даследчыя інстытуты: эпідэміялогіі і мікрабіялогіі; неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі; у 1927 — санітарна-гігіенічны; земляробства і кармоў; геолагаразведачны; у 1930 — траўматалогіі і артапедыі; меліярацыі і лугаводства; у 1931 — аховы мацярынства і дзяцінства; глебазнаўства і аграхіміі; у 1949 — эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага; у 1960 — Анкалогіі і медыцынскай радыялогіі, у 1961 — Цэнтральны НДІ комплекснага выкарыстання водных рэсурсаў; у 1971 — аховы раслін; рыбнай гаспадаркі; у 1990 — агародніцтва; бульбаводства; у 1991 — працы; Беларускі навукова-даследчы цэнтр «Экалогія»; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны і інш. Усяго ў 1995 на Беларусі 287 навуковых устаноў і арганізацый, у тым ліку 133 НДІ.
Эйдэн Мак-Гідзі
Эйдэн Мак-Гідзі (Aiden McGeady; нар., , Шатландыя) — ірландскі футбаліст, паўабаронца шатландскага клуба «Хайберніян» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Ірландыі.
Мак-Гідзі нарадзіўся ў Шатландыі, але вырашыў гуляць на міжнародным узроўні за зборную Ірландыі праз паходжанне яго бабуляў і дзядуляў. Ён быў у складзе зборнай Ірландыі на чэмпіянаце Еўропы 2012 у Польшчы і Украіне, таксама на чэмпіянаце Еўропы 2016 у Францыі. Яго бацька, Джон Мак-Гідзі, быў таксама прафесійным футбалістам і гуляў за клуб «Шэфілд Юнайтэд».
Раннія гады
Мак-Гідзі гуляў на дзіцячым узроўні за клубы «Басбі» і «Говангіл». У пятнаццацігадовым узросце Эйдэн кінуў сваю школу, Вышэйшую школу Святога Нініяна ў Глазга, для таго, каб увесь свой час надалей прысвячаць футболу. Першай яго «вялікай» камандай стаў «Куінз Парк».
«Сэлтык»
У 2001 годзе Мак-Гідзі перайшоў у «Сэлтык». Гуляў за юнацкую і моладзевую каманды «кельтаў». У гэты час ім сур’ёзна цікавіўся лонданскі «Арсенал», аднак ірландзец палічыў за лепшае застацца ў шэрагах «бела-зялёных».
25 красавіка 2004 года васямнаццацігадовы Эйдэн дэбютаваў у першай камандзе «Сэлтыка», выйшаўшы адразу ж у стартавым складзе «кельтаў». Адбылося гэта ў матчы Шатландскай Прэм’ер-лігі, дзе «бела-зялёныя» сустракаліся з «Харт оф Мідлатыян», забіўшы гол у браму «сэрцаў» на 17-й хвіліне паядынку, Мак-Гідзі адкрыў лік сваім галам за клуба з Глазга, стаўшы найлепшым іграком сустрэчы.
«Спартак»
У канцы мая 2010 года ў брытанскай прэсе з’явіліся паведамленні, што ірландцам сур’ёзна цікавіцца расійскі «Спартак», які гатовы дзеля пераезду Мак-Гідзі ў Маскву расстацца з 8 млн еўра. 13 жніўня Эйдэн афіцыйна стаў іграком «Спартака», заключыўшы са «Спартаком» пагадненне аб супрацоўніцтве тэрмінам на чатыры гады.
У маі 2012 года Мак-Гідзі прызнаўся, што пасля сканчэння кантракта, які дзейнічаў з чырвона-белымі да 2014 года, ён хоча паспрабаваць свае сілы ў іншым клубе.
«Эвертан»
11 студзеня 2014 года Эйдэн афіцыйна перайшоў з «Спартака» у англійскі «Эвертан», падпісаўшы кантракт на 4,5 гады. У той жа дзень Мак-Гідзі быў прадстаўлены заўзятарам каманды перад гульнёй з «Норвіч Сіці» на стадыёне «Гудысан Парк».
У сезоне 2015/16 Мак-Гідзі страціў месца ў аснове «Эвертана», правёўшы за клуб толькі адзін матч у Кубку Лігі. У студзені 2016 года быў аддадзены ў арэнду «Шэфілд Уэнсдэй». 31 жніўня 2016 года на правах арэнды далучыўся да клуба «Прэстан Норт Энд».
«Сандэрленд»
У ліпені 2017 года перайшоў «Сандэрленд» услед за трэнерам Сайманам Грэйсанам, які да таго ўзначальваў «Прэстан».
У студзені 2020 года быў аддадзены ў арэнду ў «Чарльтан Атлетык». Па заканчэнні сезона 2019/20 вярнуўся ў «Сандэрленд».
Па заканчэнні сезона 2021/22, у якім «Сандэрленд» вярнуў месца ў Чэмпіёншыпе, пакінуў клуб у якасці свабоднааг агента. У чэрвені 2022 года падпісаў аднагадовы кантракт з «Хайберніянам».
Міжнародная кар’ера
Мак-Гідзі гуляў за шатландскую зборную школьнікаў падчас свайго знаходжання ў шэрагах «Куінз Парк». Аднак пасля таго, як Эйдэн пакінуў клуб «павукоў» і далучыўся да «Сэлтыка», разгарэліся гарачыя спрэчкі з нагоды таго, ці мае права гэты малады футбаліст гуляць за зборную Ірландыі, куды ён, паводле заявах самога футбаліста, імкнуўся з дзяцінства, хоць і нарадзіўся ў Глазга.
У выніку Мак-Гідзі дазволілі гуляць за ірландцаў. Не апошнюю ролю ў гэтым адгуляў былы брамнік «кельтаў» Пекі Бонер — ірландзец паводле нацыянальнасці, доўгі час які гуляў у Шатландыі.
Дасягненні
«Сэлтык»
Чачэнская мова
Чачэ́нская мо́ва (саманазва: нохчийн мотт) — адна з нахскіх моў, нацыянальная мова чачэнцаў.
Распаўсюджаная ў Расіі (Чачня, Інгушэція, Хасавюртаўскі раён Дагестана) і Грузіі (Ахмецкі муніцыпалітэт). Паводле перапісу 2010 года ў Расіі, колькасць асоб у Расіі, якія размаўляюць на мове, налічвала 1 354 705 чал. , партал Ethnologue на гэты ж год падае падобныя лічбы — 1,4 млн чал.
Фанетыка
Чачэнская мова, як і большасць аўтахтонных моў Каўказа, мае вялікую колькасць зычных: каля 31 (у залежнасці ад дыялекту), што больш чым у іншых еўрапейскіх мовах. Характэрнае і тыповае для рэгіёна троеснае адрозненне паміж звонкасцю, глухасцю і выбуховасцю. Зычныя гукі маюць вялікае падабенства ў арабскай мове і саліскай мове паўночнаамерыканскіх індзейцаў. Галосныя ж вельмі падобныя да сістэмы галосных у нямецкай і шведскай мовах.
Марфалогія
Марфалагічная сістэма аглютынацыйна-флектыўная. Мае 6 граматычных класаў, шматсклонавае скланенне, дзеяслоўныя катэгорыі класу, часу, ладу, віду.
Граматыка
Чачэнскія назоўнікі належаць да аднаго з некалькіх родаў ці класаў (6), кожны з адмысловай прыстаўкай, да якой дапасуецца дзеяслоў. Дзеяслоў дапасуецца да класу/роду, але ня ліку асобы, маючы толькі часавыя і дзеепрыметнікавыя формы. Чачэнская – эргатыўная мова, хоць дзеяслоў дапасуецца як да прамога дзейніка, гэтак і да непераходнага дапаўнення. Для мовы характэрная наяўнасць 8 склонаў назоўнікаў.
Для даследчыкаў чачэнская мова цікавая сваёй лексікаграфіяй: новыя словы ўтвараюцца фіксацыяй цэлых фраз, а не даданнем новых частак да існуючых слоў ці аб’яднаннем старых. Праз гэта ўзнікаюць цяжкасці пры карыстанні слоўнікам.
Лексіка
Існуюць запазычанні з рускай, арабскай мовы, з цюрскіх моў (пераважна з кумыцкай), а таксама з фарсі і грузінскай.
Пісьменнасць
Найстаражытныя надпісы, знойдзеныя на тэрыторыі Чачні, высечаны на камені і выкананы грузінскім пісьмом.