cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Палітычныя зняволеныя
Палітычныя зняволеныя ў Рэспубліцы Беларусь
1. ''Пазбаўленне волі, ўжытае па відавочна палітычных матывах па-за сувяззю з нейкім правапарушэннем, альбо ёсць падставы меркаваць, што абвінавачанне асобы ў здзяйсненні злачынства цалкам фальсіфікаванае. У прыватнасці, ужытыя неабгрунтавана жорсткія меры стрымання або пакарання, прынятыя неправамерныя прысуды альбо пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях, мае месца тэндэнцыйнасць суда ў ацэнцы доказнай сілы довадаў абароны і абвінавачвання, сваволя ў выбары доказаў, ігнараванне відавочных фактаў;'' 2. Асоба пазбаўленая свабоды альбо істотна абмежаваная ў свабодзе, супраць асобы беспадстаўна выкарыстоўваюцца меры прымусу медыцынскага характару, у тым ліку, з прымяненнем сумнеўнага псіхіятрычнага дыягназу, па абвінавачванні (падазрэнні) у маючым месца злачынстве \ правапарушэнні, пераслед за якое звязаны з палітычнымі матывамі; 3. Пазбаўленне волі з'яўляецца вынікам дасудовага і судовага разглядаў, здзейсненых з відавочнымі парушэннямі працэсуальных правоў і гарантый, прымянення катаванняў, іншага, зневажаючага чалавечую годнасць стаўлення да асобы, з рознымі абмежаваннямі ў магчымасці асобы абараняць сябе, у тым ліку з дапамогай абаронцы, прадыктаваныя палітычнымі матывамі ўлада; 4. Пазбаўленне волі ўжытае ў парушэнне аднаго з асноўных правоў, гарантаваных Еўрапейскай Канвенцыяй аб абароне Правоў Чалавека і асноўных свабод (ЭКПЧ) і Пратаколамі да яе, у прыватнасці: свабоды слова, сумлення і рэлігіі, свабоды выказвання і інфармацыі, а таксама свабоды сходаў і асацыяцый; 5. Асоба, пазбаўленая волі ў сувязі са сваёй прыналежнасцю да грамадскай, палітычнай, этнічнай, канфесійнай, прафесійнай, карпаратыўнай ці іншай групы, прыналежнасць да якой не з'яўляецца незаконнай з пункту гледжання міжнародных нормаў; 6. Па палітычных матывах працягласць зняволення і яго ўмовы відавочна неадпаведныя правапарушэнню, у якім асоба была прызнана вінаватай альбо падазраецца, выбіральны (дыскрымінацыйны) характар пераследу ў параўнанні з аналагічнымі выпадкамі ці іншымі асобамі, а таксама неадэкватнае здзейсненаму прымяненне нормаў крымінальнага права; 7. Асоба, якой несправядліва адмоўлена ва ўмоўна-датэрміновым вызваленні, што было б паданае іншаму вязню, абвінавачанага ў супастаўным злачынстве, якое не змяшчала палітычных матываў, або ў адносінах да якога ўлады прынялі асаблівыя меры прымусу, прыняўшы ў разлік суб'ектыўны палітычны пункт гледжання і (або) інтэрпрэтацыю доказаў; 8. Асоба, пазбаўленая волі ў сувязі з адмовай выконваць злачынныя загады, звязаныя з прафесійнай дзейнасцю асобы, адмовай ад удзелу ў гвалтоўных дзеяннях.
Паводле гэтых крытэрыяў, на Беларусі з 1996 году можна налічыць каля 200 палітычных зняволеных : Неабходна адзначыць, што, паводле афіцыйнай пазіцыі ўлады Беларусі, пералічаныя асобы ўтрымліваліся ці ўтрымліваюцца пад вартай у межах звычайнага крымінальнага заканадаўства. А кіраўнік Беларусі Аляксандр Лукашэнка час ад часу пацвярджае наяўнасць аднаго ці двух палітычных зняволеных.
У кастрычніку 2021 года колькасць палітвязняў у Беларусі складала больш за 800 (паводле «Вясны»).
Палітычныя зняволеныя ў БССР
Жорсткасць палітычнага рэжыму ў БССР (як і ў СССР у цэлым) змянялася на працягу яе існавання, але заўважная колькасць палітычных зняволеных прысутнічала ва ўсе перыяды існавання гэтага дзяржаўнага ўтварэння. Найбольшая колькасць палітычных зняволеных у БССР была ў 1930-х і ў канцы 1940-х - пачатку 1950-х гадоў.
Сярод найбольш вядомых палітычных зняволеных з БССР часоў «адлігі» можна назваць Аляксандра Доўбіка, Анатоля Рубіна, Мікалая Лагодзіча.
Сярод знакамітых палітычных вязняў БССР перыяду «застою» варта ўзгадаць Міхася Кукабаку, Цфанію Кіпніса.
Палітычныя зняволеныя ў іншых краінах
Паводле інфармацыі Amnesty International, амаль кожная краіна на пэўным этапе свайго існавання мела палітычных зняволенных. Аднак вылучаюцца некаторыя дзяржавы, дзе праблема існавання палітычных вязняў з'яўляецца даўняй і, як на дадзены момант, невырашальнай.
Паўночная Карэя
Краіны з пануючай дыктатурай звычайна захопліваюць палітычных зняволеных. Да палітычных злачынстваў з боку грамадзяніна ў Паўночнай Карэі адносяць спробы эміграцыі, камунікацыі з сям'ёй ці атрымання грошай ад сям'і ў Паўднёвай Карэі. Прапаганда хрысціянства або каментаванне дзеянняў лідара краіны - таксама сярод падстаў зняволення па палітычных матывах. У гэтай краіне зняволеных часта збівалі да паўсмерці, існуюць і непацверджаныя паведамленні аб публічных пакараннях смерцю палітычных зняволеных - ў 2004, 2005 і 2006 гадах.
Кітай
Улады Народнай Рэспублікі Кітай душаць пратэсты і свабоду слова на працягу многіх гадоў. Самым вядомым прыкладам з'яўляюцца арышты і забойства на плошчы Цяньаньмэнь у 1989 годзе. Кітай працягвае выкарыстоўваць сваіх палітычных зняволеных у якасці закладнікаў, часта выпускаючы некалькі зняволеных перад прыездам замежных лідараў - для таго, каб адвесці ад сябе крытыку дзеянняў у галіне правоў чалавека. Журналіст Гао Юй з'яўляецца адным з многіх, хто быў вызвалены, захоплены зноў, і перавызвалены, калі іншы саноўнік наведваў краіну. Разам з палітычнымі каментарыямі, валоданне ВІЧ з'яўляецца распаўсюджанай падставай арыштаў у Кітаі.
М'янма
Ранейшая Бірма, М'янма мае доўгую гісторыю ваеннай дыктатуры. У 1988 годзе студэнцкі пратэст за дэмакратыю прывёў да забойства 3000 дэманстрантаў і заключэння ў вязніцу больш за 2000 палітычных зняволеных. У 1998 годзе яшчэ больш дэманстрантаў былі арыштаваныя. Па паведамленнях, да зняволеных ужываюцца катаванні - некаторыя з іх ужо не могуць хадзіць. Працоўныя лагеры з'яўляюцца агульнай з'явай, а недахоп ежы і медыкаментаў прыводзіць да выбухаў малярыі.
Іран
Частае ўжыванне смяротнага пакарання ў Іране, як правіла, зарэзерваванае для забойцаў, але ў 2006 годзе быў пакараны Ходжат Замані - палітычны зняволены. Па паведамленнях, іншыя палітычныя зняволеныя былі запэўнены, што забойствы працягнуцца, калі ААН будзе далей умешвацца ў ядзерную праграму Ірана.
Туніс
Праблема палітычных зняволеных значна пашырылася з увядзеннем у 2003 годзе расплывістых у фармуліроўках антытэрарыстычных законаў. Мірныя пратэстуючыя былі арыштаваныя і ўтрымліваюцца ў дрэнных умовах адсутнасці належнай медыцынскай дапамогі. Ёсць шмат паведамленняў аб катаваннях, пасля каторых некаторыя вязні не маглі стаяць. Акрамя таго, даходзілі паведамленні аб прыніжэннях кшталту "цягнуць голую асобу перад іншымі турэмнымі камерамі" і аб сексуальных замахах.
Юзэфа Тарасевіч
Юзэфа Тарасе́віч (1927, в. Клешнякі, Лідскі павет, Навагрудскае ваяводства, цяпер — ) — дзеячка беларускай грэка-каталіцкай царквы ў ЗША, сястра епіскапа Уладзіміра Тарасевіча.
Шмат гадоў служыла пры грэка-каталіцкай царкве Хрыста Збаўцы ў Чыкага (ЗША). Пахаваная 13 красавіка 2007 года на могілках бенедыкцінскага кляштара Св. Пракопа ў Лайле, штат Ілінойс, побач з братамі Уладзімірам, Францішкам, маці і дзядзькам Яна Хрызастомам.
Палітычныя зняволеныя
Куба
Камуністычны дыктатар Рауль Кастра выпусціў чатырох палітычных зняволеных у 2008 годзе. Яны былі абвінавачаныя ў выконванні абавязкаў амерыканскіх наймітаў. Падзея адбылася адразу пасля таго, як улады Кубы падпісалі дзве дамоўленасці ААН па правах чалавека. Хоць гэты рух быў расцэнены як пазітыўны, 58 палітычных зняволеных усё яшчэ знаходзяцца ў кубінскіх турмах.
Аўстралія
Гісторыя падробленых абвінавачванняў у дачыненні да карэнных аўстралійцаў з боку паліцыі, як і жорсткасць паліцыі і забойствы зняволеных абарыгенаў добра задакументаваныя ў Аўстраліі. З іншага боку, гэтыя зняволеныя не заўсёды могуць лічыцца «палітычнымі», бо часам сапраўды з'яўляюцца злачынцамі. Аўстралія таксама сумна вядома сваёй гісторыяй арыштаў і дэпартацыі пратэстуючых з іншых краін. У 2005 годзе мірнага пратэстуючага і грамадзяніна ЗША Скота Паркіна арыштавалі на пяць дзён, а потым дэпартавалі ў якасці "прамой або ўскоснай рызыкі для аўстралійскай нацыянальнай бяспекі». Аналагічным чынам доктару Уілу Саундерсу пагражалі дэпартацыяй, калі ён напісаў "NO WAR" на сіднейскім оперным тэатры разам з аўстралійцам Дэвідам Берджесам у 2003 годзе. Пара была прысуджана да дзевяці месяцаў турмы за іх мірны пратэст.
ЗША
Апошнія палітычныя зняволеныя ў ЗША - гэта падазраваныя ў рамках "вайны з тэрорам", якія знаходзяцца ў турме Гуантанама ад 2002 года. Amnesty International неаднаразова заклікала да вызвалення вязняў Гуантанама-Бэй, у тым ліку грамадзян Аўстраліі Дэвіда Хікса і Мамдуха Хабиба, якія былі выпушчаныя ў 2007 і 2005 гадах адпаведна. Гуантанама дзейнічае па-за правіламі Жэнеўскай канвенцыі, яе адміністрацыя ўдзельнічае ў катаваннях, у тым ліку сексуальных катаваннях, і прыніжэнні. Прэзідэнт Абама абяцаў зачыніць Гуантанама, але незразумела, які лёс напаткае яе зняволеных у амерыканскіх судах.
Нызкіўка
Нызкіўка (Ни́зківка) — вёска ў Сноўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сноўскай гарадской абшчыны.
Міс Сусвет
Міс Сусвет — міжнародны конкурс прыгажосці, які праводзіцца штогод. Самы прэстыжны конкурс прыгажосці ў свеце.
Гісторыя
Конкурс быў упершыню паказаны па тэлебачанні ў 1955 годзе. Да 1971 года конкурс праводзіўся ў ЗША, але з 1972 ён кожны год праводзіцца ў новай краіне.
Пасля конкурс стаў часткай кампаніі Kayser-Roth, а затым Gulf and Western Industries. У 1996 годзе правы на правядзенне конкурсу былі набытыя Дональдам Трампам. Геаграфія краін-удзельніц працягвае пашырацца. У апошнія гады да яго далучыліся Кітай (2002), Албанія (2002), В’етнам (2004), Грузія (2004), Эфіопія (2004), Латвія (2005), Казахстан (2006) і Танзанія (2007).
У 2002 годзе яго пераможцай стала Міс Расіі Аксана Фёдарава. Аднак яна страціла тытул пасля таго, як не змагла выканаць усе звязаныя з ім абавязкі. У 2005 годзе перамагла Наталля Глебава, Міс Канада, якая нарадзілася ў Расіі, Туапсэ.
Адбор удзельніц
Удзельніцы конкурсу Міс Сусвет як правіла адбіраюцца на нацыянальных конкурсах прыгажосці краін-удзельніц. Аднак гэта не заўсёды так. Удзельніца конкурсу 2004 года ад Аўстраліі Джэніфер Хоўкінс была проста адабраная мадэльным агенцтвам, а нацыянальны аўстралійскі конкурс не праводзіўся, бо лічыўся састарэлым. Мінімальны ўзрост удзельніцы Міс Сусвет павінен быць 18 гадоў.
Асноўны конкурс
Цяпер асноўны конкурс праводзіцца на працягу двух тыдняў у маі-чэрвені чарговага года. У 1970—1990-х конкурс працягваўся месяц, але цяпер яго працягласць была скарочана.
Месцы ўдзельніц вызначаюцца галасаваннем суддзяў. Пераможца атрымлівае кантракт тэрмінам на адзін год, на працягу якога ездзіць па свеце з рэкламнымі мэтамі.
Расіна (Смаленскі раён)
Расіна (Рясино) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Пячэрскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 161 жыхар (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 4 км на поўнач ад Смаленска, за 1 км на поўдзень ад аўтадарогі. За 6 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Смаленск на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Тур’я (Сноўскі раён)
Тур’я́ (Тур’я́) — вёска ў Сноўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сноўскай гарадской абшчыны.
У ХІХ стагоддзі сяло Тур’я было ў складзе Вэлыка-Шчымэльскай воласці Гараднянскага павета Чарнігаўскай губерні.
Філоніўка (Сноўскі раён)
Філоніўка (Філо́нівка) — вёска ў Сноўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сноўскай гарадской абшчыны.
Дубніца (Лагойскі раён)
Дубні́ца (, Дубница) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бяларуцкага сельсавета.
Луізіянскі дзяржаўны ўніверсітэт
Луізіянскі дзяржаўны ўніверсітэт (Louisiana State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Батан-Руж у штаце Луізіяна.
Агульная характарыстыка
Луізіянскі дзяржаўны ўніверсітэт (афіцыйна — Луізіянскі дзяржаўны ўніверсітэт і сельскагаспадарча-механічны каледж) быў заснаваны ў 1860 годзе недалёка ад Пайнвіля, штат Луізіяна, пад назвай Луізіянская дзяржаўная вучэбная семінарыя і ваенная акадэмія. Цяперашні галоўны кампус вучэльні быў адкрыты ў 1926 годзе, складаецца з больш чым 250 будынкаў, пабудаваных у стылі італьянскай архітэктары эпохі Адраджэння, а раён кампуса займае плато плошчай 260 га на беразе ракі Місісіпі. Універсітэт з'яўляецца флагманскай вышэйшай навучальнай установай штата Луізіяна, а таксама галаўной установай аднайменнай універсітэцкай сістэмы.
Ў
Ў (у нескладовае) — 22-я літара беларускага кірылічнага алфавіта, якой няма ў іншых кірылічных алфавітах славянскіх моў, хоць літара ёсць і ва ўкраінскай мовазнаўчай літаратуры, а таксама ўжываецца ў некалькіх мовах народнасцей былога СССР, для якіх савецкімі мовазнаўцамі былі распрацаваны варыянты кірылічнай азбукі (узбекская, дунганская, асецінская, эскімоская мовы).
Гісторыя
Даўней [у] пісалася амаль так, як і прынята ў сучаснай беларускай мове — пасля зычных — «у складовае»: «будучи дей у мене» (Акты, 1600 г.), а пасля галосных «в» замест «у нескладовага»: «добре в парсуну познавши» (Акты, 1569 г.); «злого вмыслу» (Акты, 1569 г.).
Графічна літара «ў» паходзіць ад зліцця Ѵ|іжыцы з брэвісам (Іереѵ̆ская власть, пучина Егеѵ̆ская і да т. п.), што выкарыстоўвалася ў некаторых старабеларускіх выданнях XVI — пачатку XVII стагоддзяў. Пазней гэты сімвал ужываўся ў, адкуль яе ў 1837 годзе запазычылі складальнікі зборкі ўкраінскай паэзіі «». У прадмове аўтары, між іншым, пісалі : «…мы прынялі сербскае џ… і валоскае ў…». У гэтай кнізе «ў» выкарыстоўвалі, у асноўным, на месцы этымалагічнага [л], там, дзе гэты гук ужо ператварыўся ў гук [ў] ва ўкраінскай мове.
Упершыню ў сучаснай беларускай мове асобная літара для гука [w] з’явілася ў сярэдзіне XIX стагоддзя ў беларускай лацінцы ў розных варыянтах — «ú», «курсіўнае u», «u з гачакам» («ǔ»), «w̆», «ŭ». У вершаванай брашуры Яна Чачота «Da milych mužyczkoú», якая была выдадзена ў 1846 годзе, літара выглядала як u з рыскай — ú. У Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча выкарыстоўваецца курсіўнае u (у адрозненне ад звыклага u для галоснага гука [u], напрыклад: jon umieu). Звычайная u на месцы нескладовай змешчаная ў публікацыях Кастуся Каліноўскага 1862—1863 гадоў. Сустракаюцца таксама варыянты «u з гачакам» («ǔ»). «W з брэвісам» («w̆») выкарыстоўваў Браніслаў Эпімах-Шыпіла (1889). У 1897 выдаецца першы том «Люду беларускага» этнографа Міхала Федароўскага; ва ўсім шматтомніку багата аўтэнтычных тэкстаў, запісаных Федароўскім беларускай лацінкай. У гэтых запісах у пазіцыі пасля галосных гук [w] (у нескладовае) перадаецца як «u̯» (напрыклад: kazau̯; pierapau̯zła; jak u̯ziau̯ by u̯ ruku; uhledzieu̯), у той час як «ŭ» выкарыстоўвалася для вельмі кароткага (і ў шпаркай мове выпадаючага) [у] (напрыклад, pakazŭwaj; padwiazŭwaje; panakruczŭwała, dziakŭwać Bohu).
Доўгі час лічылася, што свой сучасны выгляд — «ŭ» — літара набыла ў кракаўскім выданні «Dudka Białaruskaja» 1891 года Францішка Багушэвіча. Цяпер вядома, аднак, што этнограф і выдавец Аляксандр Рыпінскі ўжываў літару «ŭ» у беларускіх тэкстах кніг, выдадзеных у Лондане ў 1853-54 гг., а яшчэ раней Габрыэль Асоўскі скарыстаўся ёю ў рэпліках беларускамоўнага персанажа ў рамане «Таямнічае даміно» (1845).
У першай трэці XX стагоддзя, у сувязі з правядзеннем палітыкі беларусізацыі ў БССР, вакол правапісу беларускай мовы вяліся працяглыя дыскусіі, сярод іншых, ставілася пытанне наконт мэтазгоднасці пазначэння ці не пазначэння на пісьме літары «ў». Супраць пазначэння скарачэння на пісьме літары выказваўся, у прыватнасці, Язэп Лёсік. У выніку правапісная камісія 1926 года пастанавіла: не пазначаць у пісанні пазіцыйнага чаргавання «і»/«й» (даволі й гэтага -> даволі і гэтага), але пазначаць чаргаванне «у»/«ў» (за выняткам запазычаных словаў і ўласных найменняў). Гэтыя пастановы ў 1933 годзе былі ўнесены ў новы правапіс.
Вымаўленне
Літара «ў» уяўляе сабой звонкі лабіявеларны паўгалосны гук (voiced labiovelar semivowel). У адрозненне ад галоснага «у», ён з’яўляецца зычным. Вымаўляецца гэты гук прыблізна таксама, як англійскі [w] у [now].
Ужыванне
Літара «ў» пішацца пасля галосных пры чаргаванні: «у» з «ў», «в» з «ў» і «л» з «ў» — у беларускай мове (умовы — ва ўмовах, карова — кароў, дала — даў) ці ў параўнанні з рускай (рус. клоун — бел. клоўн, рус. лавка — бел. лаўка, рус. волк — бел. воўк).
Чаргаванне «у» з «ў»
Чаргаванне адбываецца (за выключэннем некаторых выпадкаў):
Бяларучы
Геаграфія
Знаходзіцца за 25 кіламетраў на паўднёвы захад ад Лагойска, 14 кіламетраў ад Мінска, на рацэ Вяча (прыток ракі Свіслач).
Ў
Чаргаванне «у» з «ў»
У вершаванай мове для захавання рытму часам дапускаюцца адступленні ад нормаў ужывання «у»/«ў»: На шырокім, на далёкім Буйным полі Вырастаюць згодна кветкі І гуголле.
Бяларучы
Гісторыя
У 1551 і ў 1567 годзе маёнтак Бяларуч згадваецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага, у Менскім павеце Менскага ваяводства. У 1582 годзе двор Бяларуцкі, уласнасць Каленіцкай-Тышкевіч, князёўны Б. В. Саламярэцкай. Тут была пабудавана драўляная праваслаўная Успенская царква. У 1630 годзе фальварак ва ўладанні шляхціца Х. Кірсуны.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі. У 1800 годзе ўласнасць мінскага крайчага Франца Аборскага, працаваў вадзяны млын. Пры маёнтку існавала драўляная ўніяцкая Успенская царква.
Ў
Чаргаванне «у» з «ў»
Ой, ці ж вам не ўцяміць, людзі, Ўжо ніколі, Што не кветкі трэба рваці, А гуголле?!
Бяларучы
Гісторыя
У 1870 годзе вёска, цэнтр Бяларуцкай воласці ў Мінскім павеце і губерні, 50 рэвізскіх душ мужчынскага полу, прыватная ўласнасць памешчыцы Лапушынскай. Тут размяшчаліся валасное праўленне, царкоўна-прыходская школа, Успенская праваслаўная царква, дробная крама. У 1870 годзе адкрыта Бяларуцкае народнае вучылішча, у якім у 1892 годзе навучаліся 39 хлопчыкаў; яго скончыў Янка Купала (1898).
Амангельды (Урджарскі раён)
Амангельды — сяло ў Урджарскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акжарскай сельскай акругі. Код КАТА — 636433200.
Ў
Чаргаванне «у» з «ў»
Я. Купала (1921)
Бяларучы
Гісторыя
У пачатку ХХ стагоддзя Бяларучы — цэнтр сельскай грамады. У 1907 годзе дзейнічала аднакласнае народнае вучылішча, у 1909 годзе адкрыта 2-класнае, для якога пабудаваны ўласны будынак. З лютага да снежня 1918 года вёска акупіравана войскамі кайзераўскай Германіі, з жніўня 1919 да ліпеня 1920 года — войскамі Польшчы.
З 1919 года ў БССР. У мястэчку адкрыта 7-гадовая школа, якую наведвалі дзеці з навакольных вёсак. У 1924 годзе ў ёй было 568 вучняў. З 20 жніўня 1924 года вёска, цэнтр сельсавета Астрашыцка-Гарадоцкага раёна Мінскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года), з 18 студзеня 1931 года Лагойскага раёна. З 20 лютага 1938 года ў Мінскай вобласці. У 1930 годзе створаны калгас «Іскра», працавалі кузня, вадзяны млын.
З пачатку ліпеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупіравана нацыстамі. У ліпені 1942 года гітлераўцы спалілі вёску (69 двароў), загубілі 13 жыхароў, 24 вывезлі ў Германію. 19 вяскоўцаў загінулі на фронце, 4 — у партызанскай барацьбе. У баях за вызваленне вёскі загінулі 2 савецкія воіны. Пасля вайны адноўлена.
Праваслаўны храм быў закрыты ў 1920-х гадах пад склад, потым — клуб, у пачатку вайны згарэў. У 2001 годзе пачата будаўніцтва мураванага храма, асвечана царква ў 2010 годзе.
Кіт Рычардс
Кіт Ры́чардс (Keith Richards,, ) — легендарны англійскі гітарыст і аўтар песень гурта «The Rolling Stones».
Амангельды (Урджарскі раён)
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 225 чалавек (118 мужчын і 107 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 197 чалавек (101 мужчына і 96 жанчын).
Леў Маркавіч Літвінаў
Леў Маркавіч Літвінаў (сапраўднае імя: Леў Маркавіч Гурэвіч;, Мінск — , Казань) — беларускі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1946) і Татарстана (1953).
Біяграфія
У 1926 годзе скончыў яўрэйскую секцыю Беларускай драматычнай студыі ў Маскве. У 1927—1932 гадах (і ў 1942—1943) Літвінаў з’яўляўся рэжысёрам Дзяржаўнага яўрэйскага тэатра БССР. Мастацкі кіраўнік (1932—1937), мастацкі кіраўнік і галоўны рэжысёр (1943—1948), рэжысёр (1948—1950) Купалаўскага тэатра. У 1950 годзе пад націскам абвінавачанняў у фармалізме і касмапалітызме пакінуў тэатр. У 1950—1963 гадах — галоўны рэжысёр Казанскага дзяржаўнага акадэмічнага рускага Вялікага драматычнага тэатра імя В. І. Качалава.
Ў
Чаргаванне «у» з «ў»
Чаргаванне не адбываецца:
Чаргаванне «в» з «ў»
Чаргаванне адбываецца перад зычнымі і на канцы слоў у большасці славянскіх і неславянскіх слоў: лаўка, кроў, маўр, Аўрора.
Чаргаванне «л» з «ў»
Чаргаванне адбываецца перад зычнымі ў большасці славянскіх слоў і некаторых неславянскіх словах: воўк, моўчкі, паўметра; на канцы слоў — у формах мінулага часу: даў.
Распаўсюджанне ў іншых кірылічных алфавітах
«У» прысутнічае таксама ў некаторых неславянскіх кірылічных алфавітах.
Помнік
У верасні 2003 года, у час дзясятых святкаванняў «Дня беларускага пісьменства» полацкія гарадскія ўлады ўстанавілі ў найстарэйшым горадзе Беларусі помнік у гонар гэтай унікальнай літары. Ён зроблены ў выглядзе стэлы, на гранях якой размешчаны рэльефныя выявы літары. Помнік можа служыць сонечным гадзіннікам. Першапачатковая ідэя помніка належыць беларускаму каліграфу прафесару Паўлу Семчанку, які шмат гадоў вывучае мастацкія шрыфты.
Табліца кодаў
У HTML вялікая літара «Ў» запісваецца «&#1038;»(«&#x40E;»), маленькая «ў» — «&#1118;»(«&#x45E;»).
Беларуская раскладка клавіятуры
Стандартная раскладка беларускай клавіятуры мае наступны выгляд :
Кейт Мос (пісьменніца)
Кейт Мос (Kate Mosse, ) — брытанская пісьменніца і тэлевядучая, вядомая па рамане «».
Якуб Барт-Чышынскі
Якуб Барт-Чышынскі (сапраўдныя імя і прозвішча — Якуб Барт; Jakub Bart-Ćišinski;, Паншвіц-Кукаў — , там жа) — лужыцкі пісьменнік, паэт, драматург, перакладчык, рэдактар, рымска-каталіцкі святар. Адзін з пачынальнікаў рэалістычнай літаратуры лужыцкіх сербаў.
Біяграфія
Нацыянальна-патрыятычная праблематыка паднятая ім у рамане «Патрыёт і рэнегат» (1878-1879). Яго мастацтва апявае прыгажосць сваёй радзімы, напоўнена патрыятычнымі пачуццямі.
Якуб Барт-Чышынскі заклаў асновы лужыцкай драмы і тэатра (трагедыя «У крэпасці», 1880).
Літаратурны псеўданім — Чышынскі.
Перакладаў на верхнялужыцкую мову творы чэшскай, італьянскай, польскай і нямецкай літаратуры.
Беларускія пераклады
Верш «Карл прапаведуе лужыцкім сербам» пераклаў Аляксей Зарыцкі.
Русілава (Смаленскі раён)
Русілава (Русилово) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Піянерскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 571 жыхар (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 13 км на паўднёвы захад ад Смаленска, за 11 км на поўдзень ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Мошны. За 18 км на поўнач ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Дачная-1 на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Закрынічча (Лагойскі раён)
Закрыні́чча (, Закриничье) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бяларуцкага сельсавета.
Да 24 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Бяларуцкага сельсавета, да 28 ліпеня 1966 года — у склад Лагазінскага сельсавета.
Мір (значэнні)
Мір — шматзначнае слова, ужываецца ў наступных значэннях:
Міс Беларусь-2004
Пераможцы
Пераможцай конкурсу і ўладальніцай тытула «Міс Беларусь-2004» стала Вольга Антропава з Полацка.
Галоўны прыз
Галоўным прызам з’яўляецца карона, вырабленая з выкарыстаннем 100 грамаў белага золату 585-й пробы і каля паўтысячы каштоўных і напаўкаштоўных камянёў. Акрамя таго Міс Беларусь атрымала грашовы прыз $5000 і права прадстаўляць краіну на міжнародных конкурсах прыгажосці, у тым ліку на конкурсе Міс Свету.
Менавіта з 2004 года галаўны ўбор першай прыгажуні краіны стаў пераходзячым, да гэтага пераможца пакідала яго сабе.
Уладзімір Аляксандравіч Караткевіч
Уладзімір Аляксандравіч Караткевіч (,, Гомельская вобласць — ) — беларускі акцёр, рэжысёр.
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1961). Працаваў акцёрам ў Беларускім дзяржаўным драматычным тэатры імя Я. Коласа (1961—1964). Атрымаў рэжысёрскую адукацыю ў Ленінградскім інстытуце тэатра, музыкі і кінематаграфіі (1967). Працаваў галоўным рэжысёрам Магілёўскага абласнога драматычнага тэатра (1970—1975), Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра (1975—1981), Беларускага рэспубліканскага тэатра юнага гледача (1983—1988), Брэсцкага акадэмічнага тэатра драмы імя Ленінскага камсамола Беларусі (1990—1993), мастацкім кіраўніком Гомельскага абласнога драматычнага тэатра (1993—1999).
Карамайыл (Урджарскі раён)
Карамайыл — сяло ў Урджарскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акжарскай сельскай акругі. Код КАТА — 636433300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 194 чалавекі (101 мужчына і 93 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 167 чалавек (85 мужчын і 82 жанчыны).
Сяржаніна
Сяржаніна — жаночае прозвішча.
Слабада (Піянерскае сельскае паселішча)
Слабада (Слобода) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Піянерскага сельскага паселішча. Станам на 2007 год пастаяннага насельніцтва не мае.
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 7 км на паўднёвы захад ад Смаленска, за 7 км на поўдзень ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Сож. За 13 км на поўнач ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Дачная-1 на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Радрыге Мугарука Катэмба
Радрыге Мугарука Катэмба (нар. 1976, Катана, Паўднёвае Ківу, ДР Конга) — з Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Ён быў адным з пераможцаў 2017 за працу па абароне. Катэмба рызыкаваў сваім жыццём, каб раскрыць карупцыю ў спробах здабыць у парку нафту. Прысутнасць SOCO паставіла пад пагрозу выжыванне горных гарыл (прыкладна 480 з 800 тых, што засталіся, жывуць у парку), якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення. Відэа, якое ён таемна запісаў пра падрадчыкаў SOCO, было ўключана ў Дакументальны фільм Netflix Virunga. У 2020 годзе было абвешчана, што Леанарда Дзі Капрыа здымае мастацкую экранізацыю дакументальнага фільма; сцэнарыст і прадзюсар фільма —. У якасці наглядчыка Катэмба таксама сутыкнуўся з незаконнымі зборшчыкамі драўнянага вугалю, узброенымі браканьерамі і шматлікімі баевікамі.
Бацькі Катэмба былі пратэстанцкімі фермерамі. Яго надзеі стаць пастарам былі сарваныя ў 14 гадоў, калі ён быў вымушаны далучыцца да ўзброенай міліцыі. Катэмба заявіў, што, хоць час яго дзяцінства ў вобразе салдата было траўмавальным, ён атрымаў навыкі, якія пазней дапамаглі яму абараніцца ад пагроз у парку.
Вызваленчы рух Судана
Вызваленчы рух/армія Судана — суданская паўстанцкая групоўка, якая дзейнічае ў Дарфуры. Заснавана прадстаўнікамі трох карэнных этнічных груп краю: фур, загава і масаліты.
Міс Беларусь-2006
Фінал конкурсу Міс Беларусь у 2006 годзе праходзіў 2 чэрвеня ў Палацы Рэспублікі. Сам конкурс праходзіў у некалькі этапаў — абласныя адборачныя туры, рэспубліканскі адборачны тур і рэспубліканскі фінал. У конкурсе прынялі ўдзел больш за 330 дзяўчын са ўсёй Беларусі, у фінал вышлі 24 прэтэндэнткі.
У фінале конкурсу дзяўчыны здзяйсняюць 3 выхады на сцэну — у нацыянальнай вопратцы, купальніку і вячэрнім уборы, акрамя таго ацэньваюцца адказы на пытанні журы.
Малыя Гаяны
Малы́я Гая́ны (, Малые Гаяны) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бяларуцкага сельсавета.
Міс Беларусь-2006
Пераможцы
Пераможцам конкурсу і ўладальнікам тытула «Міс Беларусь-2006» стала Кацярына Ліцвінава з Магілёва.
Галоўны прыз
Галоўным прызам з’яўляецца карона, вырабленая з выкарыстаннем 100 грамаў белага золату 585-й пробы і каля паўтысячы каштоўных і напаўкаштоўных камянёў. Акрамя таго пераможцам уручаюцца грашовыя прызы, а Міс Беларусь атрымала права прадстаўляць краіну на міжнародных конкурсах прыгажосці, у тым ліку на конкурсе Міс Свету.
Арганізатары
Арганізатарамі конкурсу выступілі Міністэрства культуры, Міністэрства адукацыі, Міністэрства інфармацыі, Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь, Нацыянальная школа прыгажосці, Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі пры садзейнічанні спецыяльнага фонду прэзідэнта па падтрымцы таленавітай моладзі.
Прэмія імя Якуба Чышынскага
Прэмія імя Якуба Чышынскага (Myto Ćišinskeho, Ćišinski-Preis) — былая дзяржаўная прэмія ГДР, у цяперашні час — прэмія «Фонду сербалужыцкага народа». Прэміяй узнагароджваюцца арганізацыі, культурныя, грамадскія, навуковыя і літаратурныя дзеячы, якія ўнеслі значны ўклад у захаванне і развіццё лужыцкай культуры, навукі, мастацтва і лужыцкіх моў. Названая імем класіка лужыцкай літаратуры Якуба Чышынскага.
Гісторыя
Прэмія была заснавана 28 ліпеня 1956 года ў якасці дзяржаўнай прэміі ГДР. Прэмія прысуджалася асобам, якія ўнеслі значны ўклад у літаратуру, захаванне і развіццё лужыцкіх моў. У 1982 годзе прэміі было прысвоена імя заснавальніка лужыцкай рэалістычнай літаратуры Якуба Барт-Чышынскага. Апошні раз прэмія ў якасці дзяржаўнай была прысуджана ў 1990 годзе. З 1991 па 1994 год прэмія не прысуджалася.
Дуніт
Дуні́т — інтрузійная ультраасноўная горная парода. Назва паходзіць ад галы Дун (Dun) у Новай Зеландыі. Амаль цалкам (больш чым на 85 %) складаецца з алівіну. Мае ў складзе невялікую колькасць акцэсарнага хромшпінеліду. Колер светла-зялёны, цёмна-зялёны да чорнага. Шчыльнасць — 3280 кг/м³. Звычайна ўтварае паралельныя лінзы, сякучыя трубкі, сілы. З дунітам звычайна звязаныя радовішчы хромавых руд і плаціноідаў.
Выкарыстанне
Дуніт выкарыстоўваецца ў вытворчасці вогнетрывалых матэрыялаў. Дунітавыя пяскі — у ліцейнай вытворчасці.
Рабікі (Смаленскі раён)
Рабікі (Рябики) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Смятанінскага сельскага паселішча. Станам на 2007 год пастаяннага насельніцтва не мае.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Сялезнеўшчына
Сялезнеўшчына (Селезневщина) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Піянерскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 4 жыхары (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 10 км на паўднёвы захад ад Смаленска, за 8 км на поўдзень ад аўтадарогі Арол — Віцебск, на беразе ракі Мошны. За 15 км на поўнач ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Дачная-1 на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Калдэнен
Калдэнен — сяло ў Урджарскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Калдэненскай сельскай акругі. Код КАТА — 636435100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1618 чалавек (807 мужчын і 811 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1478 чалавек (736 мужчын і 742 жанчыны).
Міхал Бярновіч
Міхал Ежавіч Бярновіч (Michał Bernowicz, Михал Георгиевич Бернович),, маёнтак Бабоўня, Новагародскае ваяводства, Вялікае Княства Літоўскае, Рэч Паспалітая — пасля 1810), — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай і Расійскай Імперыі.
Паходжанне
Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага шляхецкага роду Бярновічаў. Нарадзіўся ў сям’і Ежы Ежавіча-Вільгельмавіча Бярновіча і яго жонкі шляхцянкі-каталічкі Караліны-Кацярыны Гардыны.
Службовая дзейнасць
Службовую кар’еру рабіў у родным Новагародскім ваяводстве, дзе абіраўся і прызначаўся на розныя земскія пасады: новагародскі каптуровы суддзя (1763—1768), новагародскі абозны (1768—1779), новагародскі падчашы (1779—1783), новагародскі земскі суддзя (1783—1795). Акрамя гэтага ад князёў Радзівілаў, уласнікаў Слуцкага княства, атрымаў іх прыдворную пасаду слуцкага падкаморага (1792—1794).
Быў вельмі актыўным і аўтарытэтным у публічным жыцці. Выбіраўся паслом ад Новагародскага ваяводства на элекцыйны сойм Рэчы Паспалітай (1763) і на іншыя соймы (у 1780, 1788, 1790 і 1792). Выбіраўся таксама дэпутатам ад Новагародскага ваяводства на Трыбуналы ВКЛ (1767, 1774), дзе выбіраўся пісарам Трыбунала. У 1766 быў выбраны камісарам па люстрацыі «дымоў» у Новагародскім ваяводстве, а ў 1780 і 1782 камісарам скарбовай камісіі ВКЛ,
На Чатырохгадовым сойме (1788—1792) Міхал Бярновіч разам з паслом ад Браслаўскага павета Тамашам Ваўжэцкім выступіў з ініцыятывай стварэння ў дзяржаве цывільна-вайсковых камісій, якія і былі створаны пастановай сойма ад 6 лістапада 1789.
Атрымаў ордэн Святога Станіслава і ордэн Белага Арла.
Пазней, сын Міхала Сервацы Міхалавіч Бярновіч (1784—каля 1835) будзе выбраны на пасаду слуцкага павятовага маршалка (1808—1811).
Маёнткі
Валодаў маёнткамі ў Новагародскім ваяводстве (Грозаў, Стараселле, Цяпкоў (Сцяпкова), Бабоўня).
Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай маёнткі Міхала Бярновіча аказаліся адміністрацыйна ў Слуцкім павеце (Грозаў, Стараселле, Цяпкоў) і Нясвіжскім павеце (Бабоўня) Мінскай губерні. У 1810 у маёнтку Бабоўня (Бабоўня, Грозаў, Стараселле, Цяпкоў), які ўжо быў у складзе Слуцкага павета пасля скасавання Нясвіжскага павета, мелася 298 рэвізскіх душ. Пазней маёнтак Грозаў перайшоў у валоданне Мержаеўскіх, якія ў сярэдзіне XIX ст. пабудавалі там палац у стылі класіцызм.
Сям’я
За жыццё меў дзве жонкі — Марыяна Вайніловіч і Кацярына Валовіч. Меў двух сыноў: Сервацы (Сервацы-Станіслаў-Антон) Міхалавіч Бярновіч (1784—каля 1835), слуцкі павятовы маршалак (1808—1811), які ажаніўся са шляхцянкай-каталічкай Аляксандрай Абуховіч са Слуцкага павета; і Юзаф Міхалавіч Бярновіч (1788 — пасля 1835), які ажаніўся са шляхцянкай-каталічкай Тэрэзай Вайніловіч са Слуцкага павета.
Міс Беларусь-2008
Фінал VI Нацыянальнага конкурсу прыгажосці Міс Беларусь у 2008 годзе праходзіў 2 мая ў Палацы спорту. Сам конкурс праходзіў у некалькі этапаў — абласныя адборачныя туры, рэспубліканскі адборачны тур і рэспубліканскі фінал.
З 9 студзеня па 10 лютага ў пятнаццаці гарадах Беларусі мінулі кастынгі конкурсу «Міс Беларусь-2008». На кастынгах пабывалі больш за 2 тыс. дзяўчын ва ўзросце ад 18 да 24 гадоў. Рэкардсменам па колькасці ўдзельніц адборачнага тура стаў Мінск, дзе на кастынг прыйшло больш за 500 удзельніц. На першым рэгіянальным этапе з кожнай вобласці і горада Мінска журы абрала па 24 дзяўчыны, у другі тур конкурсу, па рашэнні журы, прайшлі па 12 дзяўчын з кожнай вобласці і горада Мінска. Яны і прынялі ўдзел у фінале.
У фінале конкурсу дзяўчыны здзяйснялі 3 выхады на сцэну — у нацыянальнай вопратцы, купальніку і вячэрнім уборы, акрамя таго ацэньваліся адказы на пытанні журы.
Пераможцы
Пераможцай конкурсу і ўладальніцай тытула «Міс Беларусь — 2008» стала 21-гадовая Вольга Хіжынкова з Віцебска.
Галоўны прыз
Галоўным прызам з’яўляецца карона, вырабленая з выкарыстаннем 100 грамаў белага золату 585-й пробы і каля паўтысячы каштоўных і напаўкаштоўных камянёў. Акрамя таго пераможцам уручаюцца грашовыя прызы, а Міс Беларусь атрымала права прадстаўляць краіну на міжнародных конкурсах прыгажосці, у тым ліку на конкурсе Міс Свету, і аднапакаёвую кватэру ў сталічным раёне Вяснянка.
Арганізатары
Арганізатарамі конкурсу выступілі ЗАТ «Другі нацыянальны тэлеканал» пры ўдзеле Нацыянальнай школы прыгажосці, студыі моды Сяргея Нагорнага і студыі «Тамара».
Свяціцы
Свяціцы (Светицы) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Смятанінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 25 жыхароў (2007).
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 32 км на захад ад Смаленска, за 1 км на поўнач ад аўтадарогі. За 2,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя на лініі Масква — Мінск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Кішкі
Кішкі — вялікалітоўскі магнацкі род гербу «Дамброва». Роднасныя польскай і літоўскай галіне Цеханавецкіх. Найбольшай магутнасці дасягнулі ў 16 ст., у сярэдзіне 17 ст. род згас.
Савенкі (Смаленскі раён)
Савенкі (Савенки) — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Смятанінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 14 жыхароў (2007).
Кішкі
Паходзілі з падляшскай шляхты. Пратапласта роду — браты Пашка і Юшка Струмілы, якія трымалі родавы маёнтак Цеханавец на захадзе Падляшша каля мазавецкай мяжы, служылі Вітаўту і Уладзіславу Ягайлу. Большасць нашчадкаў Пашкі карысталася прозвішчам Цеханавецкія. Празванне Кішкамі пайшло толькі ад аднаго з унукаў Пашкі Струмілы — Станіслава Кішкі.
Савенкі (Смаленскі раён)
Геаграфія
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 24 км на захад ад Смаленска, за 1,5 км на ўсход ад аўтадарогі, на беразе ракі Крапіўня. За 3 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя на лініі Масква — Мінск.
Кішкі
Станіслаў Кішка праз два шлюбы набыў значныя ўладанні ў ВКЛ. Унукі Станіслава Кішкі, таксама праз шлюбы яшчэ больш павялічылі свае ўладанні. На Попіс 1567 года з Кішкавых маёнткаў выстаўлена 807 «коней», болей ставілі толькі Радзівілы. Аднак, пры вялізных багаццях, Кішкі ні разу не былі ні ваяводамі віленскімі, ні канцлерамі. Частка праўнукаў Станіслава Кішка — нашчадкі яго ўнука Станіслава Пятровіча, мела тытул графаў на Іўі і Лоску, баронаў на Цеханаўцы. У сярэдзіне XVII ст. род згас, маёнткі перайшлі праз сваяцтва шэрагу родаў.
Савенкі (Смаленскі раён)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
Кішкі
Кішкі здаўна католікі, у часы Рэфармацыі, разам з большасцю магнатаў сталі пратэстантамі. Іўе было цэнтрам радыкальнай пратэстанцкай плыні — арыянства. У пачатку XVII ст. Кішкі вярнуліся да каталіцтва.
Савенкі (Смаленскі раён)
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Маркаўшчына (Лагойскі раён)
Ма́ркаўшчына (, Марковщина) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бяларуцкага сельсавета.
Акшакы (Урджарскі раён)
Акшакы — сяло ў Урджарскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Акшакінскай сельскай акругі. Код КАТА — 636437100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1320 чалавек (670 мужчын і 650 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1034 чалавекі (517 мужчын і 517 жанчын).
Лінкас
Лінкас (ад Lingua Cosmika) — штучная мова, створаная Хансам Фройдэнталем, прафесарам матэматыкі для зносінаў з іншапланетным розумам.
Гісторыя мовы
Гісторыя штучных моў пачалася са спроб стварыць універсальную мову для людзей. Вынікам адной з такіх спроб — мовай эсперанта карыстаюцца і зараз. Але так ці інакш, за аснову гэтых моў браліся жывыя еўрапейскія мовы. Ханс Фройдэнталь, прафесар матэматыкі Утрэхцкага ўніверсітэта, вырашыў стварыць мову, зразумелую для істот, не маючых з людзьмі нічога агульнага, акрамя розуму. Справа адбывалася тады, калі ўсе былі ўсхваляваныя запускам першага спутніка і першай спробай Дрэйка прыняць сігналы пазаземных цывілізацый. Таму Фройдэнталь назваў сваю мову лінкас (ад лац. lingua cosmika — "касмічная мова).
Асаблівасці
Лінкас простая і аднасэнсоўная мова, яна не ўтрымлівае выключэнняў з правілаў, сінонімаў і гэтак далей. Да таго ж гэтая мова свабодная ад фанетычнага гучання. Словы гэтай мовы ніколі і нікім у Сусвеце не будуць вымаўляцца. Іх магчыма закадаваць у любой сістэме, напрыклад у дваічнай, і перадаць у космас па радыё ці іншым спосабам. Фройдэнталь распрацаваў урокі лінкаса, якімі павінна б было пачынацца першае пасланне ўтрымлівала простыя паняцці матэматыкі і логікі. Яно пачыналася шэрагам натуральных лічбаў, якія перадаюцца паслядоўнасцю імпульсаў. Потым уводзяцца знакі лічбаў і паняцце «раўняецца». Кожны знак перадаецца імпульсам асаблівай формы. Такім чынам, невядомы карэспандэнт праходзіць курс матэматыкі і авалодвае паняццямі «болей», «меней», «правільна», «няправільна», «узрастае», «памяншаецца» і г. д.
Асноўная ідэя лінкаса (як і шэрагу наступных моў міжцывілізацыйных зносін) — тэзіс аб тым, што матэматыка з’яўляецца універсальнай. Таму, пачаўшы з універсальных і элементарных матэматычных паняццяў, якія безумоўна зразумелыя і іншапланецянам, людзі змогуць, абапіраючыся на нешта агульнае, паспрабаваць паступова стварыць і мову для наступнай перадачы і унікальных звестак чалавецтва, якія, верагодна, ім пакуль невядомыя.
Прыклад
Звярніце увагу на розніцу паміж «добра» і «блага» ў параўнанні з «правільна» і «няправільна»; 10/4 з’яўляецца правільным адказам на пытанне, таму Ver («правільна») было б правільным адказам, але паколькі патрабавалася прывядзенне да найменшага назоўніка, гэта было не тым, чаго жадаў Ha таму ён адказаў Mal («блага»).
Іншы прыклад, паказваючы метаразмову:
Ітапікуру
Ітапікуру́ (Rio Itapicuru) — рака на паўночным усходзе Бразіліі, у штаце Мараньян.
Даўжыня ракі складае каля 1650 км, плошча вадазбору — 46 500 км². Ітапікуру бярэ пачатак на хрыбце Сера-даз-Алпекатас на паўночным усходзе Бразільскага пласкагор’я, цячэ ў паўночным кірунку і ўпадае ў заліў Сан-Жазэ Атлантычнага акіяна.
Сілкаванне ракі дажджавое, паводкі прыпадаюць на перыяд з сакавіка па май. Рака суднаходная на 800 км ад вусця. У басейне Ітапікуру размешчаны плантацыі алейнай пальмы, вырошчваюцца субтрапічныя і трапічныя культуры. Таксама мясцовае насельніцтвам займаецца жывёлагадоўляй.
Мачаны
Мача́ны (, Мочаны) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бяларуцкага сельсавета.
Кафедральны сабор Святых Пятра і Паўла (Познань)
Архікафедральная базіліка Святых Пятра і Паўла ў Познані (Bazylika archikafedralna Świętyh ApostoŁów Piotra i PawŁa w Poznaniu) — адна са старажытных цэркваў у Польшчы, самы старажытны польскі сабор, яго заснаванне адносіцца да X стагоддзя. Кафедральны сабор архіепархіі Познані. Сабор размяшчаецца на востраве Тумскім, які знаходзіцца на паўночным усходзе ад цэнтра горада Познань.
Гісторыя
Першапачатковае будынак сабора быў узведзены ў другой палове X стагоддзя на тэрыторыі ўмацаванага паселішча (грод) Познані, якое знаходзілась на цяперашнім востраве Тумскім («Кафедральным востраве»). гэтае паселішча было адным з важнейшых палітычных цэнтраў ранняй польскай дзяржавы і  ўключаў у сябе княжацкі палац (раскапаны археолагамі ў 1999 годзе пад царквой Прасвятой Дзевы Марыі, якая знаходзіцца ў пярэдняй частцы сабора). Палац уключаў у сябе капліцу, магчыма пабудаваную для Дубраўкі, жонкі-хрысціянкі першага князя Польшчы Мешка I. Сам Мешка І ахрысціўся ў 966 годзе, што стала важнай вехай у хрысціянізацыі Польшчы і ўмацаванні дзяржавы. У гэты ж прыкладна час і быў узведзены сабор; статус кафедральнага ён атрымаў у 968 годзе, калі першы епіскап Польшчы Ёрдан, быў прызначаны папай Янам XIII.
У якасці свайго свтога апекуна Апостала Пятра. Першы будынак сабора быў выкананы ў дараманскім стылі і складаў 48 метраў у даўжыню. Фрагменты гэтага будынка да гэтага часу можна ўбачыць у сутарэннях цяперашнега сабора. Першая царква праіснавала каля 70 гадоў да перыяда масавага паўстання язычнкаў і захопа Познані чэшскім князем Бржэціславам I (1034-1038). У далейшым сабор быў адноўлены ўжо ў раманскім стылі, рэшткі гэтага будынка бачны ў паўднёвай вежы сучаснага збудавання.
У XIV-XV стагоддзях сабор быў перабудаваны ў гатычным стылі. У гэтый жа час быў даданы вянец капэл. Пажар 1622 года прычыніў храму такія вялікія страты, што ён патрабаваў поўнай рэканструкцыі, якая была праведзена ў стылі барока. У наступны раз сабор быў сур'ёзна пашкоджаны агнём у 1772 годзе і быў адноўлены ў неакласічным стылі. у 1821 годзе Пій VII павысіў статус сабора да Metropolitan Archicatedral і дадаў яму другога святога апякуна — Апостала Паўла. Апошнія вялікія разбурэнні храм выпрабаваў 15 студзеня 1945 года, падчас асвабаджэння Познані ад немцаў. Разбурэнні былі настолькі сур'ёзнымі, што сабор быдо вырашана аднаўляць у ранейшым гатычным стылі, асноўваючыся на руінах сярэднявечнага будынка, якія адкрыліся ў выніку пажара. Сабор быў нанава адбудаваны 29 чэрвеня 1956 года. У 1962 годе папа Ян XXIII надаў храму ганаровы статус малой базілікі.
Вядомыя пахаванні
Сабор з'яўляецца месцам пахавання для наступных правіцеляў:
Іанійцы
Іанійцы (Ἴωνες) — адно з асноўных старажытнагрэчаскіх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н. э. насяляла Атыку, некаторыя астравы Эгейскага мора і заходняя ўзбярэжжа Малой Азіі (Іонія).
Паходжанне і рассяленне
У старажытнагрэчаскай міфалогіі паходжанне іанійцаў выводзілася ад Іона, унука Эліна.
Іанійцы ўзгадваліся ў запісах крыцкага лінейнага пісьма B (ахейскі перыяд) як жыхары поўдня Грэцыі. Страбон пісаў, што іанійцы былі выціснуты з Пелапанеса на поўнач іншымі плямёнамі (дарыйцамі). На Карынфскім пярэсмыку ў старажытнасці быў ўсталяваны слуп. На адным яго баку было напісана "Тут не Пелапанес ужо, а Іонія", на процілеглым — "Тут Пелапанес ужо, а не Іонія".