cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ФК ЦСКА Масква
ЦСКА Масква — расійскі футбольны клуб Цэнтральнага спартыўнага клуба арміі. Адзін з найстарэйшых і найболей тытулаваных расійскіх клубаў, які вядзе сваю гісторыю ад каманды ТАЛС (ОЛЛС), заснаванай у 1911 годзе. Сяміразовы чэмпіён СССР, пяціразовы ўладальнік Кубка СССР, шасціразовы чэмпіён Расіі, сяміразовы ўладальнік Кубка Расіі і сяміразовы ўладальнік Суперкубка Расіі. Першы расійскі клуб, які выйграў еўрапейскі клубны турнір (Кубак УЕФА 2005).
Дасягненні ігракоў
1938 — Рыгор Фядотаў (19)
1939 — Рыгор Фядотаў (21)
1945 — Усевалад Баброў (24)
1947 — Усевалад Баброў, Валянцін Мікалаеў (14)
1957 — Васіль Бузуноў (16)
1964 — Уладзімір Фядотаў (16)
2002 — Ралан Гусеў, Дзмітрый Кірычэнка (15)
2008 — Вагнер Лаў (20)
2011/12 — Сейду Думбія (28)
1968 — Юрый Пшанічнікаў
1976 — Уладзімір Астапоўскі
Рэй Чарлз
Рэй Чарлз (поўнае імя Рэй Чарлз Робінсан, Ray Charles Robinson;  — ) — амерыканскі сляпы музыкант, вакаліст, піяніст, аранжоўнік, аўтар песень, лідар музычнага калектыву, аўтар больш за 70 студыйных альбомаў, адзін з самых вядомых у свеце выканаўцаў музыкі ў стылях соўл, джаз і рытм-энд-блюз. Быў узнагароджаны 17 прэміямі «Грэмі», трапіў у залу славы рок-н-ролу, джазу, кантры і блюзу, у залу славы штата Джорджыя, яго запісы былі ўключаны ў Бібліятэку Кангрэса ЗША.
344
344 — высакосны год, пачаўся ў нядзелю. 344 год нашай эры, 344 год 1 тысячагоддзя, 44 год IV стагоддзя, 4 год 5-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 5 год 340-х гадоў.
IC 3368
IC 3368 — галактыка тыпу E? (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Мікалай Фёдаравіч Кунін
Мікалай Фёдаравіч Кунін (, с. Пакроўскае, Чулымскі раён, Новасібірская вобласць, Расія — ) — фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1944), прафесар (1944).
Біяграфія
Скончыў Нованікалаеўскае рэальнае вучылішча імя Дома Раманавых, Нованікалаеўскую мужчынскую гімназію, Інстытут павышэння кваліфікацыі кадраў народнай адукацыі (Томск, 1931).
Працаваў у Алтайскім краі (1923—1932, настаўнік), Сібірскім фізіка-тэхнічным інстытуце Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 1932, навуковы супрацоўнік), Чалябінскім інстытуце механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі (з 1938, загадчык кафедры фізікі, у 1947—1954 — намеснік дырэктара па навуковай і вучэбнай рабоце), адначасова ў Чалябінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце (1940—1961, загадчык кафедры агульнай і тэарэтычнай фізікі) і Чалябінскім політэхнічным інстытуце (1959—1961, загадчык кафедры фізікі), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1961, загадчык кафедры фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў, кіраўнік праблемнай лабараторыі паўправадніковай тэхнікі).
Навуковыя інтарэсы: пластычная дэфармацыя цвёрдых цел; вывучэнне механічных і электрычных уласцівасцей металаў.
Віленскае ваяводства (1926—1939)
Апісанне
Большасць тэрыторыі ваяводства складала Сярэдняя Літва, якая была інкарпараваная Польшчай у 1922 годзе. З 6 красавіка 1922 года да 22 снежня 1925 года тэрыторыя ваяводства называлася Віленская Зямля.
Плошча ваяводства складала 29 011 квадратных кіламетраў, а колькасць насельніцтва паводле перапіса насельніцтва 1931 года — 1 276 000 чалавек. Большасць насельніцтва складалі палякі (59,5%) і беларусы (22,7%). Таксама былі літоўцы (5,2%), рускія (3,4%) і іншыя (0,3%) уключна з караімамі. У гарадах (за выняткам Вільні) значную колькасць насельніцтва складалі яўрэі (8.5% ад усяго насельніцтва). 61,2% — рыма-каталікі, 26,9% — праваслаўныя, 9,4% — іўдзеі, 2,4% — іншыя веравызнанні.
Месцазнаходжанне
Ваяводства размяшчалася ў паўночна-ўсходняй частцы дзяржавы, межавала з Савецкім Саюзам на ўсходзе, Літвой на захадзе, Латвіяй на поўначы, Навагрудскім ваяводствам на поўдні і Беластоцкім ваяводствам на паўднёвым захадзе. Мясцовасць была раўнінная, месцамі гарыстая, у склад ваяводства ўваходзілі некалькі азёраў (напрыклад, Нарач — найвялікшае возера Беларусі і найвялікшае возера Польшчы ў міжваенны перыяд). На 1 студзеня 1937 года лясы займалі 21.2% плошчы тэрыторыі ваяводства.
Гарады і адміністрацыйны падзел
Вільня з’яўлялася пятым па велічыні горадам у Польшчы (у 1939 годзе налічвала 195 тысяч жыхароў). Віленскае ваяводства налічвала 14 гарадоў (Ашмяны, Глыбокае, Дзісна, Маладзечна, Падброддзе, Ракаў, Свянцяны, Смаргоні і іншыя).
У 1922—1939 гг. Віленскае ваяводства падзялялася на 9 паветаў:
Сталіцы паветаў па звестках на 1931 год налічвалі: Вільня — 190 172 жыхароў, Браслаў — 1587 жыхароў, Дзісна — 4413 жыхароў, Маладзечна — 1997 жыхароў, Ашмяны — 6000 жыхароў, Паставы — 974 жыхары, Свянцяны — 6000 жыхароў, Вілейка — 3417 жыхароў.
Падзел 1939 года
У 1939 годзе выяводства было падзелена паміж СССР і Літоўскай рэспублікай, а польскія дзяржаўныя дзеячы сышлі ў падполле.
Ядзерны клуб
Ядзерны клуб — паліталагічнае клішэ, умоўнае абазначэнне групы так званых ядзерных дзяржаў — дзяржаў, якія ажыццявілі распрацоўку, вытворчасць і выпрабаванні ядзернай зброі.
Васіль Львовіч Глінскі
Васіль Львовіч Глі́нскі па мянушцы Цёмны, Сляпы (каля  — ) — князь з роду Глінскіх, намеснік васілішскі (1501), слонімскі (1505—1506), староста берасцейскі (1506—1507), падстолі вялікі літоўскі (1503—1508).
Біяграфія
Другі сын князя Льва Барысавіча Глінскага, служэбніка князя Івана Юр’евіча Мсціслаўскага.
Мянушку «Цёмны» («сляпы») атрымаў з-за праблем са зрокам (не блытаць з вялікім князем маскоўскім Васілём II).
Сям’я
У шлюбе з меў сыноў, Івана і , а таксама дачку Алену, якая пазней была другой жонкай вялікага князя Васіля III і маці цара Івана IV.
Мальфа
Мальфа (Malfa) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сіцылія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Месіна.
Насельніцтва складае 851 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 106 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 98050. Тэлефонны код — 090.
Царква ў гонар Раства Хрыстова (Талмачава)
Царква ў гонар Раства Хрыстова — мураваны праваслаўны храм у вёсцы Талмачава Столінскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Садовай, 2а.
Мальфа
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Царква ў гонар Раства Хрыстова (Талмачава)
Гісторыя
У пачатку 2005 года рэлігійная грамада атрымала дзяржаўную рэгістрацыю. У 2007 годзе быў закладзены падмурак новага храма. Будаванне было завершана ў кастрычніку 2009 года. 26 кастрычніка 2009 года адбылося ўрачыстае асвячэнне храма.
Архітэктура
Будынак царквы блокава-цагляны. Дах зроблены з цынкаванай дахавай сталі, падлога дашчаная. Аконныя блокі з ПВХ. Дзвярныя блокі драўляныя. У 2010 годзе храм быў абнесены агароджаю.
Мурафа (Шаргарадскі раён)
Мурафа (Мурафа) — вёска ў Шаргарадскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Мурафскай вясковай абшчыны.
Google Pay (спосаб аплаты)
На 2022 год сэрвіс працуе ў 46 краінах. У 2022 годзе была выдадзена праграма Google Wallet.
Тэхналогія
Google Pay выкарыстоўвае сувязь блізкага поля (NFC) для перадачы інфармацыі аб карце, што палягчае перавод сродкаў прадаўцу. Ён замяняе чып крэдытнай або дэбетовай карты і трансакцыю з PIN-кодам або магнітнай паласой у гандлёвых тэрміналах, дазваляючы карыстальніку загружаць іх у Google Wallet. Гэта падобна на бескантактавыя плацяжы, якія ўжо выкарыстоўваюцца ў многіх краінах, з даданнем двухфактарнай аўтэнтыфікацыі. Паслуга дазваляе прыладам Android ажыццяўляць бесправадную сувязь з сістэмамі гандлёвых кропак з дапамогай антэны блізкага дзеяння (NFC) і эмуляцыі карты на аснове хоста (HCE).
Калі карыстальнік робіць плацеж прадаўцу, Google Pay не адпраўляе фактычны нумар плацежнай карты. Замест гэтага ён стварае нумар віртуальнага рахунку, які прадстаўляе інфармацыю аб уліковым запісе карыстальніка.
Google Pay патрабуе, каб на тэлефоне або гадзінніку была ўстаноўлена блакіроўка экрана.
Карыстальнікі могуць дадаваць плацежныя карты ў сэрвіс, сфатаграфаваўшы картку, або ўвёўшы інфармацыю пра картку ўручную. Для аплаты ў гандлёвых кропках карыстальнікі падносяць сваю аўтэнтыфікаваную прыладу да сістэмы гандлёвых кропак. Сэрвіс мае інтэлектуальную аўтэнтыфікацыю, якая дазваляе сістэме вызначаць, калі прылада лічыцца бяспечнай (напрыклад, калі яна была разблакіравана за апошнія пяць хвілін), і пры неабходнасці апытваць інфармацыю аб разблакіроўцы.
Тэхналогіі плацяжу
Google Pay выкарыстоўвае спецыфікацыю такенізацыі аплаты EMV.
Сэрвіс захоўвае інфармацыю аб аплаце кліента ў канфідэнцыяльнасці ад прадаўца, замяняючы нумар першаснага рахунку фінансавання (FPAN) крэдытнай або дэбетовай карты кліента на нумар асноўнага рахунку прылады (DPAN) і стварае «дынамічны код бяспекі [...], які ствараецца для кожнай трансакцыі». "Дынамічны код бяспекі" - гэта крыптаграма ў транзакцыі ў рэжыме EMV, і значэнне праверкі дынамічнай карты (dCVV) ў транзакцыі з дадзенымі з магнітнай паласы у рэжыме эмуляцыі. Карыстальнікі таксама могуць дыстанцыйна спыніць паслугу на страчаным тэлефоне праз службу Google Find My Device.
Для аплаты ў гандлёвых кропках карыстальнікі падносяць сваю аўтэнтыфікаваную прыладу Android да счытвальніка NFC сістэмы гандлёвай кропкі. Карыстальнікі Android праходзяць аўтэнтыфікацыю пры разблакіроўцы свайго тэлефона з дапамогай біяметрыі, шаблона або кода доступу, у той час як карыстальнікі Wear OS праходзяць аўтэнтыфікацыю адкрываючы праграму Google Wallet перад аплатай.
Метад праверкі ўладальніка карты спажывецкай прылады (CDCVM)
У трансакцыях у рэжыме EMV Google Pay падтрымлівае выкарыстанне метаду праверкі трымальніка карты спажыўца прылады (CDCVM) з выкарыстаннем біяметрычных дадзеных, шаблону, пароля тэлефона або гадзінніка. Выкарыстанне CDCVM дазваляе прыладзе самастойна забяспечваць праверку трансакцый і можа не патрабаваць ад уладальніка ўводу PIN-кода. Акрамя таго, на некаторых рынках, на якіх дзейнічае «ліміт бескантактавай праверкі» з выкарыстаннем бескантактавых карт (напрыклад, ліміт у 100 фунтаў стэрлінгаў у Вялікабрытаніі і ліміт у 100 канадскіх долараў у Канадзе), выкарыстанне CDCVM можа дазволіць гандлярам прымаць трансакцыі, якія перавышаюць гэтыя сумы з дапамогай Google Pay.
Даступнасць
Па большай частцы Google Pay даступны ва ўсіх тых жа рэгіёнах, што і Google Wallet. Таксама ёсць асаблівасці для некаторых краін.
У Індыі функцыя "націскная аплата" праз Google Pay даступная праз праграму GPay.
У Японіі стары брэнд Google Pay выкарыстоўваецца для абазначэння праграмы Google Wallet.
Бэршадзь
Бэршадзь (Бершадь) — горад у Вінніцкай вобласці Украіны, былы раённы цэнтр. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады.
Назва
Некаторыя лічаць, што назва паходзіць ад цюркскага "брэг" — "ахова", іншыя - што назва паходзіць ад татарскага "бэрэш" - "брытва". Існуе легенда аб дацы ваяводы — Бэршады, якая ўзначаліла абарону горада ад татараў. Існуе і такое тлумачэнне: назва паходзіць ад прозвішча немца - Бэрнша, які першым пачаў забудову паселішча.
Транспарт
У горадзе дзейнічае аўтавакзал. Таксама можна скарыстацца чыгункай. У прыгарадзе размешчана аднайменная чыгуначная станцыя вузкакалейнай чыгункі Галаваніўск - Гайваран - Рудныця. На станцыі Рудныця магчымая перасадка на прыгарадныя цягнікі да Адэсы (праз Папелюхы, Кодыму, Падзільск, Раздзільну I), да Вапняркі (праз Крыжопіль) і пасажырскія цягнікі далёкага следавання. Па прыбыцці ў Гайваран частка цягнікоў далей ідзе на Галаваніўск, дзе ажыццяўляецца перасадка на прыгарадны цягнік (шырокай каляіны) да станцыі Памошная (праз Восыпіўку, Підгародну, Першамайск).
Лепельская аперацыя
Баявыя дзеянні
Да 22 кастрычніка партызаны вялі баі з большымі сіламі праціўніка. Лепель двойчы пераходзіў з рук у рукі, за вёску Бачэйкава баі ішлі 4 сутак, у Чашніках ішлі баі амаль 3 сутак. Поўнасцю былі разбіты 9 нямецкіх гарнізонаў (у вёсках Камень, Пачаевічы, Дзямідавічы, Дуброва, Слабодка, Забаенне, Варкі і іншых). 22 кастрычніка брыгады пачалі адыход з раёнаў непасрэднага баявога сутыкнення з праціўнікам і перанеслі галоўны напрамак удараў на камунікацыі праціўніка. У час аперацыі партызаны забілі і паранілі больш за 600 гітлераўцаў, падбілі 5 танкаў, захапілі і знішчылі 37 аўтамашын, спалілі склады са зброяй, боепрыпасамі, абмундзіраваннем і прадуктамі, разбурылі 139 дзотаў, захапілі 39 кулямётаў, 13 мінамётаў, 278 вінтовак і інш. Мясцовыя жыхары капалі процітанкавыя равы, рабілі завалы на дарогах, разбуралі дарогі, па якіх акружаным нямецкім гарнізонам дасылалася падмацаванне.
Дзмітраўка (Рослаўльскі раён)
Дзмітраўка (Дмитровка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сыракоранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Крапівенскага сельскага паселішча.
Найдоўскае падняцце
Найдо́ўскае падня́цце (ад назвы вёскі Найда ў Жыткавіцкім раёне) — тэктанічная структура ў Жыткавіцкім і Петрыкаўскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі, у межах заходняй частцы Шастовіцкай зоны падняццяў Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1969 годзе электраразведкай па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы, а ў 1971 годзе — сейсмаразведкай па падсалявых і міжсалявых дэвонскіх адкладах. Выдзяляецца па паверхні фундамента, падсалявых, міжсалявых і верхнесаляносных адкладах.
Па паверхні фундамента, падсалявых і міжсалявых адкладах Найдоўскае падняцце — антыкліналь субшыротнага распасцірання памерам 9×25 км, з больш стромкім паўночным крылом. Амплітуда па падсалявых адкладах 100 м, па міжсалявых — 200 м. Па паверхні солі выдзяляецца паўантыкліналь паўночна-заходняга распасцірання памерам 8×2,5 км, амплітудай 50 м. Скляпенне яе ссунута адносна скляпення па міжсалявых адкладах на 2 км на ўсход. Фарміравацца Найдоўскае падняцце пачало ў раннім рыфеі і бесперапынна працягвалася да канца лебядзянскага часу (позні дэвон).
Skrillex
Соні Джон Мур (Sonny John Moore; нар. 15 студзеня 1988), больш вядомы па свайму псеўданіму Скрылекс (Skrillex) — амерыканскі бростэп-музыка і прадзюсар. Мур таксама былы франтмэн групы From First to Last. У канцы восені 2007 года ёе адправіўся ў свой першы тур Team Sleep Tour у якасці сольнага выканаўца з Team Sleep, Strata и Monster in the Machine. Пасля набору новага складу групы Мур наведаў Паўночную Амерыку на Alternative Press Tour, падтрымліваючы такія групы, як All Time Low і The Rocket Summer, з'явіўся на вокладцы часопіса Alternative Press, у штогадовым спецвыпуску «100 груп, якіх вам трэба ведаць» (100 Bands You Need to Know). У чэрвені 2008 года ён з прадзюсарам Ноа Шэйн пачалі запіс дэбютнага альбома пад назвай Bells. Ён прымаў удзел у запісу альбома групы Korn — The Path of Totality.
Skrillex быў намінаваны на пяць прэмій «Грэмі» ў 2011 годзе, у тым ліку ў катэгорыі «Лепшы новы выканавец». На 54-й цырымоніі «Грэмі» ён быў узнагароджаны ў трох намінацыях: Scary Monsters and Nice Sprites — Лепшы танцавальны / электронны альбом; «Scary Monsters and Nice Sprites» — Лепшая танцавальная запіс; «Benny Benassi — Cinema (Skrillex Remix)» — лепшы рэмікс.
Святлана Мікалаеўна Курылкіна
Святлана Мікалаеўна Курылкіна (нар., Клінцы, Бранская вобласць, Расія) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2000), прафесар (2003).
Біяграфія
Скончыла Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1984), Інстытут фізікі імя Б. І. Сцяпанава АН БССР (аспірантура, 1988). Працавала ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (1984—2004), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 2004, фізічны факультэт, кафедра фізічнай оптыкі і прыкладной інфарматыкі, прафесар).
Навуковыя інтарэсы: оптыка.
Узнагароды
Граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2000), НАН Беларусі (2004).
Малахоўскі
Малахоўскі — прозвішча.
Альмерыя (правінцыя)
Альмеры́я (Almería) — правінцыя на поўдні Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Андалусія. Адміністрацыйны цэнтр — Альмерыя.
Татарбунарскі раён
Татарбунарскі раён (Татарбунарський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Адэскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Татарбунары (Татарбунари).
Утвораны ў 1940 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 39044 чалавекі, плошча — 1748 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 18 сельскіх саветаў.
Казімір Аляксандр Валовіч
Казімір Аляксандр Валовіч (? — ?) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Валовічаў герба «Багорыя». Нарадзіўся ў сям’і Аляксандра Казіміра Валовіча.
Харужыч віленскі ў 1671 г., падсудак віленскі ў 1687—1692 гг., віленскі земскі суддзя з 20 лютага 1692 па 1709, у 1678, 1690, 1694 i 1698 гг. быў дэпутатам i суддзёй Галоўнага Трыбунала ВКЛ ад Слонімскага i Віленскага паветаў, дзе у 1694 г. выконваў nicaрскія функцыі.
Сям’я
У шлюбе з княжной Канстанцый з Палубінскіх, дачкой Дзмітрыя Самуэля Палубінскага.
IC 3369
IC 3369 — галактыка тыпу E? (эліптычная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Шастовіцкая зона падняццяў
Даўжыня 80—90 км, шырыня 3—7 км, распасціранне субшыротнае. Паверхня фундамента ў межах зоны залягае на абсалютных адзнаках ад -2500 да -4000 м, паніжаецца на поўдзень. Па гэтай паверхні і па падсалявых адкладах выдзяляецца некалькі блокавых структур. У больш вывучанай усходняй частцы зоны па міжсалявых адкладах выяўлены Скрыгалаўская і Прудоцкая антыкліналі, у заходняй частцы вылучаецца Найдоўскае падняцце. Дыслакаванасць паверхні верхнесаляносных адкладаў ва ўсходняй частцы значна больш, чым у заходняй. У межах зоны выяўлена Петрыкаўскае радовішча калійных і каменнай солей.
Ганарыўка (Пішчанскі раён)
Ганарыўка (Гонорі́вка) — вёска ў Пішчанскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Студэнаўскай вясковай абшчыны.
Саксон Граматык
Саксон Граматык (Saxo Grammaticus; каля 1140 — пасля 1208) — дацкі летапісец, які ў сваім 16-томным летапісе «Дзеяння данаў» (Gesta Danorum) выклаў найстаражытныя скандынаўскія сагі.
Біяграфія
Аб асобе Саксона Граматыка амаль нічога невядома, усе згадкі аб ім па-за межамі яго ўласнага летапісу сумнеўныя. Непасрэдна ў «Дзеяннях данаў» гаворыцца толькі, што бацька і дзед летапісца служылі ў войску караля Вальдэмара I, а сам летапісец быў на службе, але ўжо не вайсковай, у Вальдэмара II. Дасканалы стыль латыні Саксона прымушае меркаваць, што ён атрымаў адукацыю па-за межамі Даніі — верагодна, у Францыі. Мянушка Граматык упершыню была дадзена яму ў летапісе XIV ст., як прызнанне яго стылістычнага майстэрства.
Мікалай Кузанскі
Жыццяпіс
Нарадзіўся ў 1401 годзе ў мястэчку Куза, Германія. Займаў высокія месцы ў іерархіі Каталіцкай царквы, з 1448 года — кардынал. Удзельнічаў у важных місіях царквы, у адной з іх спрабаваў прымірыць Рым і Візантыю, але беспаспяхова, неўзабаве Візантыя была заваяваная Асманскай імперыяй. Кузанскі быў блізкі да многіх з вядомых гуманістаў Адраджэння. Памёр 11 жніўня 1464 года ў горадзе Тодзі, Італія.
Ідэі
Мікалай Кузанскі быў майстрам дыялектычнай аргументацыі і складання дыялогаў. У гэтым ён падобны Сакрату і Платону.
Бог ёсць Абсалют, які з'яўляецца досыць простым і нечым складаным. Бог мае дзве крайнія формы:
Аляксандр Казімір Валовіч
Аляксандр Казімір Валовіч (? — ?) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Валовічаў герба «Багорыя». Нарадзіўся ў сям'і Самуэля Валовіча.
Слонімскі земскі nicap y 1640—1649 гг., харужы віленскі ў 1649—1660 гг., у 1655 г. у дэлегацыі слонімскай шляхты склаў прысягу маскоўскаму цару Аляксею Міхайлавічу: «Александр Воловичь, хорунжей веленской», абіраўся дэпутатам i суддзёй Галоўнага Трыбунала ВКЛ ад Слонімскага павета ў 1642 г. (маршалак наваградскай кадэнцыі) і 1653 г., памёр да 12 кастрычніка 1660 г.
Сям’я
Жонкі: 1. Соф'я з Дзевялтоўскіх у 1636 г., ковенская харужанка. 2. Ганна Барбара Война Ясянецкая, у другім шлюбе з Бернатам Уладзіславам Шабраньскім, лукаўскім мечнікам.
Званец
Зване́ц (Rhinánthus) — род кветкавых раслін сямейства Заразіхавыя.
Батанічнае апісанне
Аднагадовыя травяністыя расліны з прамымі, простымі або галінастымі сцёбламі вышынёй да 60 см. Лісце простае, суцэльнае, сядзячае, супраціўнае, прылісткаў не мае. Кветкі двухгубыя, на кароткіх кветаножках, у гронкападобных суквеццях. Колер кветак звычайна жоўты. Плод — сухая двухстворкавая каробачка.
Распаўсюджанне і віды
Род налічвае каля 50 відаў (34 віды ). Распаўсюджаны ва ўмераных зонах Еўразіі і Паўночнай Амерыкі. На тэрыторыі Беларусі 6 відаў:, , , , ,.
Ліхтэнштэйнскі франк
Ліхтэнштэйнскі франк (Franken) — валюта Ліхтэнштэйна з 1924 года, якая выкарыстоўваецца сумесна з швейцарскім франкам, таксама з'яўляецца афіцыйнай валютай краіны, бо Ліхтэнштэйн і Швейцарыя з 1921 года знаходзяцца ў мытным і валютным саюзе. Да 1921 валютай княства была аўстрыйская крона. У 1924 годзе былі выпушчаны першыя ліхтэнштэйнскія манеты ў франках - сярэбраныя 1/2, 1, 2 і 5 франкаў. Наступны выпуск адбыўся ў 1930 годзе, адчаканены залатыя 10 і 20 франкаў. Далей чаканіліся толькі залатыя манеты. Па дамове са Швейцарыяй 1980 Ліхтэнштэйн мае права чаканіць уласныя манеты, абавязваючыся выкарыстоўваць швейцарскія банкноты. У абароце знаходзяцца толькі швейцарскія грашовыя знакі, ліхтэнштэйнскія манеты выпускаюцца толькі як памятныя.
Хвошч палявы
Хвошч палявы, Таўкачыкі (Equisetum arvense) — від шматгадовых травяністых раслін сямейства.
Назва
Хвошч палявы, скрып , земляныя арэхі  , стукі, таўкачнік. Таўкачыкамі называюць толькі веснавы хвошч (спараносны).
Біялагічнае апісанне
Шматгадовая расліна вышынёй да 40, рэдка да 50 см, жорсткая ад вялікай колькасці крэмнію. Надземныя парасткі дыморфныя:
Генератыўныя (спараносныя) парасткі негалінастыя, ружаватыя, бураватыя, сакаўныя, з похвамі з 6-16 трохкутнымі бурымі ліставымі зубцамі, якія свабодныя або зрослыя не да верху і не маюць напаўпразрыстага плёнкавага аблямавання. Пасля паспявання спораў вясновыя бясхларафільныя парасткі адміраюць ці (значна радзей) становяцца зялёнымі, утвараюць бакавыя галінкі і тады неадрозныя ад вегетатыўных сцёблаў.
Вегетатыўныя парасткі звычайна 15-50 см вышынёй, 1,5-5 мм у дыяметры, ярка-зялёныя, галінастыя, мяккія, з трубчастымі похвамі з чорных зубцоў з белай аблямоўкай. Эпідэрміс сцябла гладкі.
Карэнішча доўгае, паўзучае, чарнаватае, глыбока апускаецца ў зямлю.
Каласкі 2-3 см даўжынёй, амаль цыліндрычныя.
Пашырэнне і экалогія
Расліна распаўсюджана ў субарктычных, умераных і трапічных рэгіёнах Еўразіі ад Ісландыі, Вялікабрытаніі і Партугаліі на захадзе да Карэі і Японіі на ўсходзе, на ўсёй тэрыторыі Паўночнай Амерыкі, ад субарктыкі Канады і Аляскі да паўднёвых штатаў ЗША.
Расце на ўмерана вільготных месцах з друзлымі глебамі, у тым ліку на пойменных лугах, паравых палях. Звычайны ў пасевах як пустазелле па ўсёй тэрыторыі Беларусі, расце на палях і агародах, на лугах, у садах, сярод хмызняку, уздоўж дарог.
Спараносіць увесну.
Выкарыстанне
У навуковай медыцыне выкарыстоўваюць надземную частку расліны — Herba Equiseti. Настоі хвашчу ўжываюць як мачагонны, супрацьзапаленчы, кроваспыняючы, агульнаўмацавальны, раназажыўляльны і звязальны сродак. Дапамагаюць яны пры сардэчнай недастатковасці, паляпшаюць водна-солевы абмен.
У народнай медыцыне прымяненне хвашчу такое ж, акрамя гэтага, траву хвашчу ўжываюць пры лячэнні злаякасных новаўтварэнняў, вонкавых і ўнутраных крывацёкаў, жоўцева- і нырачнакаменнай хваробы. Не рэкамендуецца прыём на працягу доўгага часу (больш за тры месяцы).
Супрацьпаказаны пры вострым нефрыце.
У кветкаводстве адвар хвашчу палявога выкарыстоўваецца для прафілактыкі шэрагу захворванняў дэкаратыўных садовых раслін. Дзякуючы крэмніевай кіслаце, якая змяшчаецца ў хвашчы, у апрацаваных адварам раслін павышаецца супраціўляльнасць некаторых грыбным хваробам і шкоднікам (сопкая раса, чорная плямістасць руж, іржа, ).
У старажытныя часы палявы хвошч меў высокую вартасць як сыравіна ў вытворчасці крэмніевай кіслаты.
Анатоль Яўгенавіч Левашоў
Анатоль Яўгенавіч Левашоў (, г. Жаркент, Казахстан — ) — фізік-тэарэтык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1961), прафесар (1962).
Біяграфія
Працаваў у Ленінградскім машынабудаўнічым інстытуце (з 1930, дацэнт, загадчык кафедры фізікі), Сярэднеазіяцкім дзяржаўным універсітэце (1928—1930 і з 1934, у 1935—1941 — загадчык кафедры тэарэтычнай фізікі), Фізіка-тэхнічным інстытуце АН Узбекскай ССР (у 1949—1950 — загадчык аддзела тэарэтычнай фізікі), Кіеўскім інстытуце кінаінжынераў, Кіеўскім політэхнічным інстытуце, Кіеўскім дзяржаўным універсітэце, Беларускім дзяржаўным універсітэце (1962—1979, фізічны факультэт, кафедра тэарэтычнай фізікі, прафесар, прафесар-кансультант, у 1962—1973 — загадчык кафедры).
Навуковыя інтарэсы: агульная тэорыя адноснасці; гравітацыя; рэлятывісцкая дуальная электрадынаміка; электрадынаміка складаных асяроддзяў.
Зайцаўка (Рослаўльскі раён)
Зайцаўка (Зайцовка) — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сыракоранскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Зайцаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
З 2004 па 2019 год у складзе Крапівенскага сельскага паселішча.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
Дэзоксірыбануклеінавая кіслата
Дэзоксірыбануклеі́навая кіслата́ (ДНК) — адзін з двух тыпаў нуклеінавых кіслот, якія забяспечваюць захоўванне, перадачу з пакалення ў пакаленне і рэалізацыю генетычнай праграмы развіцця і функцыянавання жывых арганізмаў. Асноўная роля ДНК у клетках — доўгатэрміновае захоўванне інфармацыі аб структуры РНК і бялкоў.
З погляду хіміі, ДНК — гэта доўгая палімерная малекула, складзеная шляхам паўтарэння блокаў — нуклеатыдаў. Кожны нуклеатыд складаецца з, цукру (дэзоксірыбозы) і. Сувязі паміж нуклеатыдамі ў ланцугу ўтвараюцца за кошт дэзоксірыбозы і фасфатнай групы (фосфадыэфірныя сувязі). У пераважнай большасці выпадкаў (акрамя некаторых вірусаў, якія ўтрымліваюць адналанцужковую ДНК) макрамалекула ДНК складаецца з двух ланцугоў, арыентаваных азоцістымі асновамі адзін да аднаго. Гэтая двухланцужковая малекула спіралізавана. У цэлым структура малекулы ДНК атрымала назву «двайной спіралі».
У ДНК сустракаецца чатыры віды азоцістых асноў (адэнін, гуанін, тымін і цытазін). Азоцістыя асновы аднаго з ланцугой злучаюцца з азоцістымі асновамі другога ланцуга вадароднымі сувязямі згодна з прынцыпам камплементарнасці: адэнін злучаецца толькі з тымінам, гуанін — толькі з цытазінам. Паслядоўнасць нуклеатыдаў дазваляе «кадзіраваць» інфармацыю пра розныя тыпы РНК, найбольш важнымі з якіх з'яўляюцца інфармацыйныя, ці матрычныя, рыбасомныя і транспартныя. Усе гэтыя тыпы РНК сінтэзуюцца на матрыцы ДНК шляхам капіравання паслядоўнасці ДНК у паслядоўнасць РНК (у працэсе транскрыпцыі) і ўдзельнічаюць у біясінтэзе бялкоў (працэсе трансляцыі). Акрамя кадзіровачных паслядоўнасцей, ДНК клетак змяшчае паслядоўнасці, якія выконваюць рэгулятарныя і структурныя функцыі. Апрача таго, у геноме эўкарыёта часта сустракаюцца ўчасткі, якія належаць «генетычным паразітам», напрыклад,.
Расшыфроўка структуры ДНК (1953 г.) стала адным з паваротных момантаў у гісторыі біялогіі. За выдатны ўклад у гэтае адкрыццё Фрэнсісу Крыку, Джеймсу Уотсану і Марысу Уілкінсу была прысуджана Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне 1962 года. Ключом для адкрыцця структуры ДНК паслужылі, атрыманыя даследчыцай Разалінд Франклін у 1952 годзе.
Гісторыя вывучэння
ДНК як хімічнае рэчыва была выдзелена Іаганам Фрыдрыхам Мішарам у 1868 годзе з рэшткаў клетак, якія змяшчаюцца ў гное. Ён вылучыў рэчыва, у склад якога ўваходзяць азот і фосфар. Спачатку новае рэчыва атрымала назву нуклеін, а пазней, калі Мішар вызначыў, што гэта рэчыва валодае кіслотнымі ўласцівасцямі, рэчыва атрымала назву нуклеінавая кіслата. Біялагічная функцыя адкрытага рэчыва была не зразумелая, і доўгі час ДНК лічылася запаснікам фосфару ў арганізме. Больш за тое, нават у пачатку 20 стагоддзя многія біёлагі лічылі, што ДНК не мае ніякага дачынення да перадачы інфармацыі, паколькі будова малекулы, на іх думку, была занадта аднастайная і не магла трымаць закадзіраваную інфармацыю.
Паступова было даказана, што менавіта ДНК, а не бялкі, як лічылася раней, з'яўляецца носьбітам генетычнай інфармацыі. Адзін з першых вырашальных доказаў прынеслі эксперыменты О. Эверэ, Коліна Мак-Леада і Маклін Мак-Карці (1944) па трансфармацыі бактэрый. Ім удалося паказаць, што за так званую трансфармацыю (набыццё хваробатворных уласцівасцяў бясшкоднай культурай у выніку дадання ў яе мёртвых хваробатворных бактэрый) адказваюць выдзеленая з пнеўмакокаў ДНК. Эксперымент амерыканскіх навукоўцаў Алфрэда Херша і Марты Чэйз (эксперымент Херш—Чэйз, 1952) з пазначанымі радыеактыўнымі ізатопамі бялкоў і ДНК бактэрыяфагаў паказалі, што ў заражаную клетку перадаецца толькі нуклеінавая кіслата фага, а новае пакаленне фага ўтрымлівае такія ж бялкі і нуклеінавыя кіслоты, як зыходны фаг.
Да 50-х гадоў 20 стагоддзя дакладная будова ДНК, як і спосаб перадачы спадчыннай інфармацыі, заставалася невядомай. Хоць і было дакладна вядома, што ДНК складаецца з некалькіх ланцужкоў, якія складаюцца з нуклеатыдаў, ніхто не ведаў дакладна, колькі гэтых ланцугоў і як яны злучаны.
Структура двайной спіралі ДНК была прапанавана Фрэнсісам Крыкам і Джэймсам Уотсанам у 1953 годзе на падставе рэнтгенаструктурных дадзеных, атрыманых Марысам Уілкінсам і Разаліндай Франклін, і «правілаў Чаргафа», згодна з якімі ў кожнай малекуле ДНК выконваюцца строгія суадносіны, якія злучаюць паміж сабой колькасць азоцістых асноў розных тыпаў. Пазней прапанаваная Уотсанам і Крыкам мадэль будовы ДНК была даказана, а іх праца адзначана Нобелеўскай прэміяй па фізіялогіі або медыцыне ў 1962 годзе. Сярод лаўрэатаў не было Разалінды Франклін, якая памерла да таго часу ад раку, бо прэмія не прысуджаецца пасмяротна.
Нуклеатыды
Дэзоксірыбануклеінавая кіслата (ДНК) уяўляе сабой біяпалімер (поліаніён), монамерам якога з'яўляецца нуклеатыд.
Кожны нуклеатыд складаецца з астатка фосфарнай кіслаты, які далучаны па 5-становішчу да цукру дэзоксірыбозы, да якога таксама праз гліказідную сувязь (C—N) па 1-становішчу далучана адна з чатырох азоцістых асноў. Менавіта наяўнасць характэрнага цукру і складае адно з галоўных адрозненняў паміж ДНК і РНК, зафіксаванае ў назвах гэтых нуклеінавых кіслот (у склад РНК уваходзіць цукар рыбоза). Прыклад нуклеатыда — адэназінмонафасфат, у якога асновай, далучанай да фасфату і рыбозы, з'яўляецца адэнін (паказаны на малюнку).
Зыходзячы з структуры малекул, асновы, якія ўваходзяць у склад нуклеатыдаў, падзяляюцца на дзве групы: пурыны (адэнін [A] і гуанін [G]) утвораны злучанымі пяці- і шасцічленным гетэрацыклам; пірымідзіны (цытазін [C] і тымін [T]) — шасцічленным гетэрацыклам.
Варта адзначыць, што тымін і ўрацыл не так строга прымеркаваны да ДНК і РНК адпаведна, як гэта лічылася раней. Так, пасля сінтэзу некаторых малекул РНК значная колькасць урацылаў у гэтых малекулах метыліруецца з дапамогай спецыяльных ферментаў, ператвараючыся ў тымін. Гэта адбываецца ў транспартных і рыбасомальных РНК.
Двайная спіраль
Палімер ДНК валодае даволі складанай структурай. Нуклеатыды злучаны паміж сабой кавалентна ў доўгія полінуклеатыдныя ланцугі. Гэтыя ланцугі ў большасці выпадкаў (акрамя некаторых вірусаў, якія валодаюць адналанцуговымі ДНК-геномамі) аб'ядноўваюцца парамі пры дапамозе вадародных сувязяў ва другасную структуру, якая атрымала назву двайной спіралі. Аснова кожнага з ланцугоў складаецца з фасфатаў і цукроў, якія чаргуюцца. Унутры аднаго ланцуга ДНК суседнія нуклеатыды злучаны фосфадыэфірнымі сувязямі, якія фарміруюцца ў выніку ўзаемадзеяння паміж 3'-гідраксільнай (3'—ОН) групай малекулы дэзоксірыбозы аднаго нукдеатыда і 5'-фасфатнай групай (5'—РО3) другога. Асіметрычныя канцы ланцуга ДНК называюцца 3' (тры прым) і 5' (пяць прым). Палярнасць ланцуга грае важную ролю пры сінтэзе ДНК (падаўжэнне ланцуга магчыма толькі шляхам далучэння новых нуклеатыдаў да свабоднага 3'-канца).
Як ужо было адзначана вышэй, у пераважнай большасці жывых арганізмаў ДНК складаецца не з аднаго, а з двух полінуклеатыдных ланцугоў. Гэтыя два доўгія ланцугі закручаныя адзін вакол другога ў выглядзе двайной спіралі, стабілізаванай вадароднымі сувязямі, якія ўтвараюцца паміж звернутых адна да адной азоцістымі асновамі, якія ўваходзяць у склад ланцугоў. У прыродзе гэта спіраль, часцей за ўсё, правазакручаная. Напрамкі ад 3'-канца да 5'-канца ў двух ланцугах, з якіх складаецца малекула ДНК, супрацьлеглыя (ланцугі «антыпаралельны» адзін аднаму).
Шырыня двайны спіралі складае ад 22 да 24 Å, або 2,2 — 2,4 нм, даўжыня кожнага нуклеатыда 3,3 Å (0,33 нм). Падобна таму, як у вінтавой лесвіцы збоку можна ўбачыць прыступкі, на двайны спіралі ДНК у прамежках паміж фасфатным астовам малекулы можна бачыць рэбры асноў, кольцы якіх размешчаны ў плоскасці, перпендыкулярнай у адносінах да падоўжнай восі макрамалекулы.
Утварэнне сувязяў паміж асновамі
Кожная аснова на адным з ланцугоў звязваецца з адной пэўнай асновай на другім ланцугу. Такое спецыфічнае звязванне называецца камплементарным. Пурыны камплементарны пірымідзінам (гэта значыць, яны здольны да ўтварэння вадародных сувязяў з імі): адэнін утварае сувязі толькі з тымінам, а цытазін — з гуанінам. У двайной спіралі ланцужкі таксама звязаны з дапамогай гідрафобных узаемадзеянняў і стэкінга, якія не залежаць ад паслядоўнасці асноў ДНК.
Камплементарнасць двайной спіралі азначае, што інфармацыя, якая змяшчаецца ў адным ланцугу, утрымліваецца і ў другім ланцугу. Зварачальнасць і спецыфічнасць узаемадзеянняў паміж камплементарнымі парамі асноў важны для рэплікацыі ДНК і ўсіх астатніх функцый ДНК у жывых арганізмах.
Вадародныя сувязі лёгка разрываюцца і аднаўляюцца, бо яны некавалентны. Ланцужкі двайной спіралі могуць разыходзіцца як замок-маланка пад дзеяннем ферментаў (хеліказы) або пры высокай тэмпературы. Розныя пары асноў утвараюць розную колькасць вадародных сувязяў. АТ звязаны дзвюма, ГЦ — трыма вадароднымі сувязямі, таму на разрыў ГЦ патрабуецца больш энергіі. Працэнт ГЦ-пар і даўжыня малекулы ДНК вызначаюць колькасць энергіі, неабходнай для дысацыяцыі ланцугоў: доўгія малекулы ДНК з вялікім утрыманнем ГЦ больш тугаплаўкія.
Хімічныя мадыфікацыі асноў
Структура цытазіна, 5-метылцытазіна і тыміна. Тымін можа ўзнікаць шляхам дэамініравання 5-метылцытазіна. Азоцістыя асновы ў складзе ДНК могуць быць кавалентна мадыфікаваны, што выкарыстоўваецца пры рэгуляцыі экспрэсіі генаў. Напрыклад, у клетках пазваночных метыліраванне цытазіна з утварэннем 5-метылцытазіна выкарыстоўваецца саматычнымі клеткамі для перадачы профілю геннай экспрэсіі даччыным клеткам. Метыліраванне цытазіна не ўплывае на спарванне асноў у двайной спіралі ДНК. У пазваночных метыліраванне ДНК у саматычных клетках абмяжоўваецца метыліраваннем цытазіна ў паслядоўнасці ЦГ. Сярэдні ўзровень метыліравання адрозніваецца ў розных арганізмаў, так, у нематоды Caenorhabditis elegans метыліраванне цытазіна не назіраецца, а ў пазваночных выяўлены высокі ўзровень метыліравання — да 1 %. Іншыя мадыфікацыі асноў уключаюць метыліраванне адэніна ў бактэрый і гліказіліраванне ўрацыла з утварэннем «J-асновы» у кінетапластах.
Метыліраванне цытазіна з утварэннем 5-метылцытазіна ў праматорнай часткі гена карэлюе з яго неактыўным станам. Метыліраванне цытазіна важна таксама для інактывацыі Х-храмасомы ў млекакормячых. Метыліраванне ДНК выкарыстоўваецца ў геномным імпрынтынге. Значныя парушэнні профілю метыліравання ДНК адбываецца пры канцерагенезе.
Нягледзячы на біялагічную ролю, 5-метылцытазін можа спантанна страчваць амінную агрупу (дэамініравацца), ператвараючыся ў тымін, таму метыліраванныя цытазіны з'яўляюцца крыніцай павышанай колькасці мутацый.
Пашкоджанні ДНК
ДНК можа пашкоджвацца разнастайнымі мутагенамі, да якіх адносяцца акісляючыя і алкіліруючыя рэчывы, а таксама высокаэнергетычная электрамагнітная радыяцыя — ультрафіялетавае і рэнтгенаўскае выпраменьванні. Тып пашкоджанні ДНК залежыць ад тыпу мутагена. Напрыклад, ультрафіялет пашкоджвае ДНК шляхам утварэння ў ёй дымераў тыміна, якія ўзнікаюць пры стварэнні кавалентных сувязяў паміж суседнімі асновамі.
Аксіданты, такія як свабодныя радыкалы або пераксід вадароду, прыводзяць да некалькіх тыпах пашкоджанні ДНК, уключаючы мадыфікацыі асноў, у асаблівасці гуаназіна, а таксама двухланцужковыя парывы ў ДНК. Згодна некаторым ацэнкам, у кожнай клетцы чалавека акісляючымі злучэннямі штодня пашкоджваецца каля 500 асноў. Сярод розных тыпаў пашкоджанняў найбольш небяспечныя — гэта двухланцужковыя парывы, таму што яны цяжка рэпарыруюцца і могуць прывесці да страт участкаў храмасом (дзелецыям) і транслакацыям.
Многія малекулы мутагенаў устаўляюцца (інтэркаліруюць) паміж двума суседнімі парамі асноў. Большасць гэтых злучэнняў, напрыклад, этыдый, даўнарубіцын, доксарубіцын і талідамід маюць араматычную структуру. Для таго, каб інтэркаліруючае злучэнне магло змясціцца паміж асновамі, яны павінны разысціся, расплетаяючы і парушаючы структуру двайной спіралі. Гэтыя змены ў структуры ДНК перашкаджаюць транскрыпцыі і рэплікацыі, выклікаючы мутацыі. Таму інтэркаліруючыя злучэнні часта з'яўляюцца канцэрагенамі, найбольш вядомыя з якіх — бензапірэн, акрыдзіны, афлатаксін і бромісты этыдый. Нягледзячы на ​​гэтыя негатыўныя ўласцівасці, з-за іх здольнасці прыгнятаць транскрыпцыю і рэплікацыю ДНК, інтэркаліруючыя злучэнні выкарыстоўваюцца ў хіміятэрапіі для падаўлення клетак рака, якія хутка растуць.
Суперскручанасць
Калі ўзяцца за канцы вяроўкі і пачаць скручваць іх у розныя бакі, яна становіцца карацей, і на вяроўцы ўтвараюцца «супервіткі». Гэтак жа можа быць суперскручана і ДНК. У звычайным стане ланцужок ДНК робіць адзін абарот на кожныя 10,4 асновы, але ў суперскручаным стане спіраль можа быць згорнутая тужэй або можа быць расплеценай. Вылучаюць два тыпа суперскручвання: станоўчае — у кірунку нармальных віткоў, пры якім асновы размешчаны бліжэй адна да адной; і адмоўнае — у процілеглым кірунку. У прыродзе малекулы ДНК звычайна знаходзяцца ў адмоўным суперскручванні, якое ўносіцца ферментамі — тапаізамеразамі. Гэтыя ферменты выдаляюць дадатковае скручванне, якое ўзнікае ў ДНК у выніку транскрыпцыі і рэплікацыі.
Структуры на канцах храмасом
На канцах лінейных храмасом знаходзяцца спецыялізаваныя структуры ДНК, якія называюцца целамерамі. Асноўная функцыя гэтых участкаў — падтрыманне цэласнасці канцоў храмасом. Целамеры таксама абараняюць канцы ДНК ад дэградацыі экзануклеазамі і прадухіляюць актывацыю сістэмы рэпарацыі. Паколькі звычайныя ДНК-полімеразы не могуць репліцыраваць 3' канцы храмасом, гэта робіць адмысловы фермент — целамераза.
У клетках чалавека целамеры часта прадстаўлены адналанцужковай ДНК і складаюцца з некалькіх тысяч паўтаральных адзінак паслядоўнасці ТТАГГГ. Гэтыя паслядоўнасці з высокім утрыманнем гуаніна стабілізуюць канцы храмасом, фарміруючы вельмі незвычайныя структуры, — G-квадруплексамі — якія складаюцца з чатырох, а не двух, асноў, якія ўзаемадзейнічаюць. Чатыры гуанінавыя асновы, усе атамы якіх знаходзяцца ў адной плоскасці, утвараюць пласцінку, стабілізаванную вадароднымі сувязямі паміж асновамі і хелаціраваннем у цэнтры яе іона металу (часцей за ўсё калія). Гэтыя пласцінкі размяшчаюцца стосікам адна за адной
На канцах храмасом могуць утварацца і іншыя структуры: асновы могуць быць размешчаны ў адным ланцужку або ў розных паралельных ланцужках. Акрамя гэтых «стосікавых» структур целамуры ўтвараюць вялікія петлепадобная структуры — Т-завесы, або целамерныя завесы. У іх адналанцужковая ДНК размяшчаецца ў выглядзе шырокага кальца, стабілізаванага целамернымі бялкамі. У канцы Т-завесы адналанцужковая целамерная ДНК далучаецца да двухланцужковай ДНК, парушаючы спарванне ланцужкоў у гэтай малекуле і ўтвараючы сувязі з адным з ланцугоў. Гэта трохланцужковае ўтварэнне называецца Д-пятля (ад displacement loop).
Біялагічныя функцыі
ДНК з'яўляецца носьбітам генетычнай інфармацыі, запісанай у выглядзе паслядоўнасці нуклеатыдаў з дапамогай генетычнага кода. З малекуламі ДНК звязаны дзве асноватворныя ўласцівасці жывых арганізмаў — спадчыннасць і зменлівасць. У ходзе працэсу рэплікацыі ДНК утвараюцца дзве копіі зыходнага ланцужка, якія атрымліваюць у спадчыну даччыныя клеткі пры дзяленні, такім чынам атрымаўшыяся клеткі аказваюцца генетычна ідэнтычныя зыходнай.
Генетычная інфармацыя рэалізуецца пры экспрэсіі генаў у працэсах транскрыпцыі (сінтэзу малекул РНК на матрыцы ДНК) і трансляцыі (сінтэзу бялкоў на матрыцы РНК).
Паслядоўнасць нуклеатыдаў «кадуе» інфармацыю аб розных тыпах РНК: інфармацыйных, або матрычных (мРНК), рыбасамальных (рРНК) і транспартных (тРНК). Усе гэтыя тыпы РНК сінтэзуюцца на аснове ДНК у працэсе транскрыпцыі. Ролю іх у біясінтэзе бялкоў (працэсе трансляцыі) розная. Інфармацыйная РНК змяшчае інфармацыю аб паслядоўнасці амінакіслот у бялку, рыбасамальныя РНК служаць асновай для рыбасом (складаных нуклеапратэінавых комплексаў, асноўная функцыя якіх — зборка бялку з асобных амінакіслот на аснове іРНК), транспартныя РНК дастаўляюць амінакіслоты да месца зборкі бялкоў — у актыўны цэнтр рыбасомы, якая «паўзе» па іРНК.
IC 3370
IC 3370 — галактыка тыпу E2 ў сузор’і Цэнтаўр.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Антон Казіміравіч Баранцэвіч
Антон Казіміравіч Баранцэвіч (, в. Кірклішкі,  —, ) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863-64 гадоў у Гродзенскай губерні.
Біяграфія
Нарадзіўся 30 студзеня 1837 года ў в. Кірклішкі Ашмянскага павета Віленскай губерні. З 1853 года — ў войску, падпаручнік, належаў да рэвалюцыйнай арганізацыі. У красавіку 1863 года ўзначаліў падраздзяленне ў галоўным паўстанцкім атрадзе Гродзенскай губерні, затым асобны атрад. Паплечнік В. Урублеўскага. Са студзеня 1864 года — у эміграцыі. Аўтар успамінаў «Апошнія дні коннага літоўскага атрада» (1903). Памёр 26 студзеня 1918 года ў Львове.
Затышнэ (Пішчанскі раён)
Затышнэ (За́тишне) — вёска ў Пішчанскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Студэнаўскай вясковай абшчыны.
Падольскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны ўніверсітэт
Падольскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны ўніверсітэт (Подільський державний аграрно-технічний університет) — украінская вышэйшая навучальная ўстанова сельскагаспадарчага і інжынерна-тэхнічнага профілю, размешчаная ў горадзе Камянец-Падольскі.
Гісторыя
Вядзе адлік сваёй гісторыі ад стварэння сельскагаспадарчага факультэта Камянец-Падольскага дзяржаўнага ўкраінскага універсітэта (факультэт ўрачыста адкрыты 22 кастрычніка 1919 года). У 1921 г. сельскагаспадарчы факультэт універсітэта вылучыўся ў самастойны Камянец-Падольскі сельскагаспадарчы інстытут. З 1954 г. у складзе Інстытута дзейнічаюць два факультэты: агранамічны (цяпер інстытут агратэхналогій) і заатэхнічны (цяпер біятэхналагічны). У 1995 г. на базе Камянец-Падольскага сельскагаспадарчага інстытута створана Падольская дзяржаўная аграрна-тэхнічная акадэмія. У 1997 г. у склад акадэміі ўвайшоў Камянец-Падольскі сельскагаспадарчы саўгас-тэхнікум (цяпер каледж універсітэта). 13 ліпеня 2004 г. на базе Падольскай дзяржаўнай аграрна-тэхнічнай акадэміі створаны Падольскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны універсітэт.
Мальванья
Мальванья (Malvagna) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сіцылія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Месіна.
Насельніцтва складае 864 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 161 чал./км². Займае плошчу 6 км². Паштовы індэкс — 98030. Тэлефонны код — 0942.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святая Ганна.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Міхал Яўстахій Валовіч
Міхал Яўстахій Валовіч (? — 1689) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Валовічаў герба «Багорыя». Нарадзіўся ў сям’і Самуэля Валовіча. Згадваецца у 1645 г. пры падзеле з братамі бацькоўскай маёмасці.
Падстолі ашмянскі ў 1669—1676 гг., слонімскі падкаморы ў 1677—1685 гг. Электар караля польскага і вялікага князя літоўскага Міхала Карыбута Вішнявецкага ў 1669 г.
Памёр у 1689 г., у падымным рэестры Слонімскага павета за 1690 г. згадваюцца яго удава i сын Юрый, падкаморыч слонімскі.
Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)
Ві́шнеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Валожынскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Вішнева.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Валожынскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе Маладзечанскага раёна. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Падбярэзскага сельсавета (вёскі Алянава, Анцэлеўшчына, Бабры, Вароні, Вуглы, Галянова, Гірбінята, Грушоўшчына, Добрая Зямля, Дуды, Ластаянцы, Лаўскі Брод, Макарынята, Мяхі, Падбярэзь, Поці, Пуні, Радзюкі, Руднікі, Рэўкі, Сіняя Гара, Тупчы, Шальціны). 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Багданаўскага сельсавета (пасёлак Багданаў, вёскі Альшанка, Багданава, Беразніца, Букаты, Вайганы, Войштавічы, Гута, Данілкі, Дзесятнікі, Доўкневічы, Зарэчная, Іванішкі, Ігнатава, Каралінова, Коцеўшчына, Людымы, Люташ, Масцішча, Наркаўшчына, Пічоўшчына, Праца, Рымавічы, Сантокі, Селішчы, Чырвоная Горка, Яхімаўшчына) і частка скасаванага Сакаўшчынскага сельсавета (вёскі Адамова, Барок, Запур’е, Каліварыя, Кібы, Клімы, Няровы, Савічы, Слайкоўшчына).
Надзвінскі сельсавет
На́дзвінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Надзвін.