cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вышэйшая ліга Латвіі
1991
Некаторыя выданні і публіцысты адносяць чэмпіянат 1991 да паўнавартаснага чэмпіянату Латвіі па футболе. Але, па-першае, незалежнасць была атрымана 22 жніўня 1991 года (а чэмпіянат пачаўся вясной), а, па-другое, усе самыя моцныя каманды ў ім не ўдзельнічалі — рыжская «Пардаўгава» гуляла ў Першай саюзнай лізе, а елгаўскі РАФ — у 6-й зоне Другой лігі.
Фармат
10 клубаў Вышэйшай лігі на працягу сезона праводзяць па чатыры гульні з кожным іншым клубам (па дзве гульні дома і ў гасцях) — усяго кожны клуб праводзіць па 36 гульняў, усяго запланавана 180 гульняў. Восем першых па выніках турніру каманд гарантуюць сабе месца ў Вышэйшай лізе. Апошняя каманда вылятае ў Першую лігу, яе месца займае чэмпіён Першай лігі. Яшчэ адно месца разыгрываецца ў пераходных гульнях паміж 9-й камандай Вышэйшай лігі і 2-й камандай Першай лігі.
IC 4079
IC 4079 — галактыка тыпу C (кампактная галактыка) у сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мацільда (танк)
Пяхо́тны танк Mk.II «Мацільда II» (Tank Infantry Mk.II «Matilda II»), A12 — сярэдні пяхотны танк арміі Вялікабрытаніі перыяду Другой сусветнай вайны.
Актыўна і паспяхова выкарыстоўваўся брытанскай арміяй у ходзе баявых дзеянняў у Афрыцы, таксама ў значных колькасцях пастаўляўся арміі Аўстраліі і ў Саюз ССР. Адзіная мадэль танка ў сусветнай гісторыі, названая жаночым імем.
Вішнёўка (Уздзенскі раён)
Вішнёўка (, Вишнёвка) — пасёлак ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.
Да 1 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Шацкага сельсавета.
Букура
Букура (Bucura) — ледавіковае цыркавое возера, размешчанае ў гарах нацпарка Рэтэзат у Румыніі. Размешчана на поўдзень ад галоўнага хрыбта, на базе Піка Пелега, на вышыні каля 2040 м.
NGC 1292
NGC 1292 (іншыя абазначэнні — ESO 418-1, MCG -5-8-26, IRAS03161-2747, PGC 12285) — спіральная галактыка (Sc) ў сузор’і Печ.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Нож
Нож (праслав. «ножь» ад «ньжити» — пратыкаюць), сцізорык (невялікі, складны нож) — рэжучы інструмент, рабочым органам якога з'яўляецца клінок — паласа цвёрдага матэрыялу (звычайна металу) з лязом на адной або некалькіх баках. Часта для вытворчасці нажоў ужываюцца інструментальныя сярэдне- і высокавугляродзістыя сталі. У канструкцыі часцей за ўсё можна вылучыць клінок і тронка. У клінка можа быць акрэсленае колючае лязо.
Выкарыстанне
Сярод іншага, нажом на кухні драбняць прадукты.
Францішак Асізскі (кантата)
«Франці́шак Асі́зскі» (Franciszek z Assisu) — кантата Уладзіслава Сыракомлі.
Гісторыя
Твор быў апублікаваны ў 1857 годзе ў № 1 віленскага часопіса «Teka Wileńska», які выдаваў Адам Кіркор. Тамсама быў часткова змешчаны нарыс паэта пра Мінск. У 1859 годзе лібрэта выйшла асобным выданнем, якое ілюстраваў Міхал Эльвіра Андрыёлі. У прадмове да яго Сыракомля пісаў: "Прадмет натхніў нас у адзін момант. Па сваёй сутнасці ён патрабаваў араторыі, кантаты, адным словам, пэўнага музычнага апявання. У тую ж хвіліну мы паспяшаліся расказаць пра яго нашаму знакамітаму Станіславу Манюшку, а запал, з якім слаўны маэстра прыняў і падзяліў нашую думку, так горача паўплываў на нас, што гэтую кантату мы напісалі на адным дыханні»."Паводле прызнання У. Сыракомлі, ідэю для свайго твора і сюжэт ён узяў з даследавання А. Ф. Азанама, а менавіта са складзенага ім жыццяпіса св. Францішка з мэтаю патлумачыць «Боскую камедыю» Дантэ.
Змест
Францішак Асізскі прадстаўляецца як пясняр Бога і як пясняр Айчыны. У абедзвюх іпастасях ён перажывае духоўнае змаганне: спачатку з салаўём, а затым з самім сабою. Існасць гэтага спаборніцтва з птушкай, паводле твора У. Сыракомлі, заключалася ў тым, каб даведацца, хто са стварэнняў здольны найлепш праславіць Бога — чалавек, душа якога часам абцяжараная эгаізмам, але здольная любіць, плакаць і раскайвацца, або птушка, якая заўжды спявае шчыра, бескарысліва і проста, але шчабеча толькі адну песеньку. У ходзе сюжэту салавей перамагае Францішка. Але Сыракомля паказвае, што Бог насамрэч неабдымны і ніякі гімн хвалы не здолее выказаць усю Яго славу і веліч, таму пераможцы тут быць не можа.
Далей ідзе канфлікт вакол ідэі апявання і праслаўлення Айчыны. Францішак сустракае грамаду менестрэляў, якія разам з войскам рыцараў праходзяць праз мясціны, дзе ён размаўляў з прыродаю і аддаваўся забыццю ў малітоўным экстазе, што было вынікам усведамлення яго бяссілля ў спробе праславіць Бога. Францішак задумаў скласці песню на хвалу Айчыны, але і тут меў паразу, перад жаданнем уласнага сэрца. Пазней ён каіцца, што звярнуўся да свецкай песні і што запалаў зямной жарсцю. У гэтым павароце сюжэта выяўляецца іншая ідэя — свабода сэрца, якая дазваляе любіць Айчыну, але не спяваць ёй песень.
Крытыка
Фелікс Фарнальчык выказаўся пра часопіс і твор Сыракомлі: "Гэтыя творы, як і некаторыя іншыя, напісаныя ў той жа перыяд, нечакана закраналі ноты пакорнай рэлігійнасці, у пэўным сэнсе нават згодніцтва і складання зброі ў барацьбе з сарматызмам. Гэтую з’яву можа растлумачыць тагачасны стан жыцця паэта, разбітага і прыгнечанага плёткамі, а таксама блізкае супрацоўніцтва з прыслужлівым рэдактарам „Teki“ Адамам Ганоры Кіркорам, што павінна было пацягнуць за сабою адрачэнне Сыракомлі ад празмерна радыкальных сацыяльных і палітычных акцэнтаў, якія не маглі быць ухваленыя патронам."Аднак Ганна Серэхан не згодная з думкай польскага даследчыка, бо гэта неаргументаваная ацэначная характарыстыка, а таксама даводзіць няслушнасць падобнай думкі.
Беларускія пераклады
У 2011 г. у № 1 часопіса «Наша вера» Ганна Серэхан разам са сваім артыкулам змясціла свой урыўкавы пераклад.
Юзаф Пешка
Юзаф Пешка (Józef Peszka;, Кракаў  — , Кракаў) — жывапісец, прадстаўнік акадэмічнага класіцызму. Магістр прыгожых мастацтваў (пасля 1810). Творчасць звязана з мастацкім жыццём Беларусі і Расіі.
Біяграфія
Паходзіў з заможнай сям'і кракаўскіх мяшчан. Вучыўся ў Калегіюме Навадворскага ў Кракаве, дзе першыя ўрокі малявання атрымаў у Дамініка Эстрайхера. Жывапісу навучаўся з 1786 года ў прыватнай школе Францішка Смуглевіча ў Варшаве, з якім працаваў разам над упрыгожаннем Віленскага кафедральнага сабору. Смуглевіч атачыў маладога мастака апекай і ўвёў у патрыятычнае асяроддзе прыхільнікаў рэформ Чатырохгадовага сейму. Па замове магістрата Старой Варшавы ў 1790—1792 гадах выканаў партрэты Гуга Калантая і іншых выдатных грамадскіх і палітычных дзеячаў Польшчы (Станіслава Малахоўскага, Адама Казіміра Чартарыйскага, Станіслава Кубліцкага, Ігнацыя Закрэўскага). Гэтыя афіцыяльныя партрэты прадугледжваліся для дэкарацыі заляў варшаўскай Ратушы. Таксама капіраваў карціны з галерэі караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага.
У 1793 годзе пераехаў у Гродна, дзе атрымліваў замовы на партрэты. У 1798 годзе атрымаў намінацыю на званне ад'юнкта пры кіраванай Смуглевічам кафедрай жывапісу Віленскага ўніверсітэта, але не прыняў прапанаванай пасады.
Пасля візіту рускага імператара Паўла з сынамі ў Мінск і Вільню для агляду набытых земляў (1797) Пешка разам са Смуглевічам па запрашэнні імператара ад’язджае на два гады ў сталіцы Расійскай імперыі — Маскву (1799) і Пецярбург. Там працаваў для князя Галіцына, таксама ўпрыгожваў шпіталь у Дзевічым манастыры. У Маскве ён упершыню пачынае ствараць свае знакамітыя краявіды: захаваліся 10 ягоных надзвычай дакладных, амаль пратакольных акварэляў Масквы і яе ваколіцаў («Чырвоная брама», «Крэмль і мост праз Маскву-раку» і г.д.). У 1800—1801 гадах разам са Смуглевічам удзельнічаў у афармленні Міхайлаўскага палаца ў Пецярбургу.
Краявіды Магілёва і Шклова, якія захоўваюцца ў Львове (БАН), сведчаць, што Пешка вяртаўся ў Вільню праз Магілёўскую губерню ў 1802 годзе. Некалькі акварэляў прысвечана Віцебску, які ў 1802 г. стаў губернскім. На пачатку ХІХ ст. мастак зноў жыве і працуе ў Вільні: піша партрэт-алегорыю «Тры музы» (жанчыны з сям’і мастака), партрэт сямейства Борхаў (1806—1807), партрэт віленскага хірурга Мацея Баранкевіча (1807), робіць мноства рэпартажных малюнкаў («Адкрыццё Дабрачыннага Таварыства ў Вільні», 1807). Па-ранейшаму ён шмат падарожнічае (захаваліся ягоныя акварэлі з выглядам замкаў у Наваградку, у Лідзе і Любчы, якія мастак імкнуўся «ажывіць» побытавымі сцэнкамі).
Затрымаўся ў Нясвіжы, дзе каля 1807—1810 гадоў быў прыдворным мастаком Міхаіла Радзівіла, апекуна ўладальніка Нясвіжа Дамініка Радзівіла. У Нясвіжы ён стварае гістарычныя палотны пра Баляслава Крывавустага. У 1809 годзе атрымаў ступень магістра выяўленчых мастацтваў у Віленскім універсітэце і безпаспяхова прэтэндаваў на вызваленую пасля смерці Смуглевіча пазіцыю кіраўніка кафедры жывапісу.
Каля 1809 года ён прыязджае ў Мінск і некаторы час жыве ў судовага чыноўніка Ежы Кабылінскага. Захаваўся акварэльны пейзаж Мінска з гарадской драўлянай сядзібай роду Ваньковічаў, карчмой з заезжым дваром побач на скрыжаванні вуліц. Вядома, што ў асабістай калекцыі Кабылінскага захоўваўся аўтапартрэт мастака, партрэт Ганны Мастоўскай у алегарычным вобразе, копія абраза Сымона Чаховіча "Святы Іосіф з малым Ісусам на руках" з мінскага кафедральнага касцёла, копія "Нараджэнне Ісуса Хрыста" Карэджа. З Мінска мастак выязджае ў Лошыцу, дзе замалёўвае сядзібу мінскага падкаморыя Станіслава Прушынскага. У Смілавічах ён жыве ў маёнтку Станіслава Манюшкі, дзеда славутага кампазітара, дзе стварае групавы партрэт ягонай сям’і, а таксама серыю гістарычных палотнаў па гісторыі Польшчы часоў Мешкі і Баляслава Храбрага. Часта выязджае ў Дукору, маёнтак графа Ашторпа, дзе піша партрэты гаспадароў, а таксама гетмана Касакоўскага. У палацавай капліцы Дукорскага палаца знаходзіўся абраз "Зняцце Хрыста з крыжа", створаны мастаком.
З 1815 года — прафесар жывапісу і малюнка ў Школе прыгожых мастацтваў. Пісаў пераважна партрэты чыноўнікаў і гараджан. Выкладаў тэорыю мастацтва ў Ягелонскім універсітэце (1816—1818), з 1817 года атрымаў званне прафесара, з 1818 года кіраваў кафедрай жывапісу і малюнка ў кракаўскай Акадэміі прыгожых мастацтваў. У 1831 годзе стаў першым дырэктарам рэарганізаванай Школы выяўленчых мастацтваў.
Творчасць
Юзаф Пешка быў перадусім партрэтыстам. У варшаўскі перыяд спрабаваў злучыць правілы афіцыйнага, прыдворнага партрэту з дэкаратыўным фонам з яшчэ моцнай айчыннай традыцыяй сармацкага партрэту. У пазнейшчых працах - як у стылі, так і ў сферы матываў і алегарычных зместаў - панавалі класіцысцкія тэндэнцыі. З часам яго партрэты атрымалі больш камерны характар: знізілася іх дэкаратыўнасць, і ўзмацніліся рэалістычныя тэндэнцыі.
Іншым, асабліва важным накірункам творчасці Пешкі быў гістарычны жывапіс. Пад уплывам Францішка Смуглевіча напісаў некалькі карцін на гістарычныя тэмы, ад пястаўскіх часоў да выпадкаў, якіх сам быў сведкам. У некаторых сваіх творах абапіраўся на гравюры Смуглевіча, але самастойна апрацоўваў кампазіцыю. Не спрабаваў інтэрпрэтаваць ці актуалізаваць гісторыю, характар яго прац быў заўжды ілюстрацыйны і алегарычны. Шмат малюнкаў тушшу і сепіяй са сцэнамі з гісторыі Польшчы. Натхненне і тэмы знаходзіў у вывучэнні старых хронік, часта звяртаўся да "Польскай гісторыі" Ж.П. дэ Саліньяка (выдадзеный у Вільні ў 1763-1767 гадах), а таксама да "Гісторыі польскага народу" Адама Нарушэвіча. Вядома таксама, што збіраў старыя гравюры і стварыў калекцыю зброі і строяў, якія служылі яму пры маляванні.
Падчас вандровак маляваў і пісаў, галоўным чынам акварэллю і сепіяй, пейзажы, у т. л. серыі відаў Мінска, Віцебска, Магілёва, Нясвіжа, Навагрудка, Ліды і інш. Малюнкі выкананыя акварэллю, акрамя гродзенскіх, зробленых тушшу, на аркушах паперы 45×70 см. Яго пейзажы, а таксама серыя гарадскіх краявідаў — ведута — з’яўляюцца асабліва каштоўнымі для вывучэння архітэктуры Мінска.
Уплыў на культуру
Фрэскі аўтарства Юзафа Пешкі ў палацы Мярачэўскіх, на якіх паказаны 7 вёсак у ваколіцах Кракава, натхнілі польскага музыканта на стварэнне музычнага альбому.
Вінт
Не блытаць з шрубай Вінт — адзін з найпрасцейшых механізмаў (разам з клінам, рычагом, колам), якія з'яўляюцца асноўнымі элементамі тэхнічных канструкцый. Звычайна вінт — цыліндрычнае ці канічнае цела з нарэзкай па вінтавой лініі або прыстасаванне, дзе выкарыстаны ўласцівасці вінтавой паверхні. Асноўная характарыстыка вінта — ход (вышыня пад'ёму вінтавой лініі за адзін абарот).
Вінчэнца Чыверкіа
Вінчэнца Чыверкіа (Vincenzo Civerchio;,  — , Брэшыя) — італьянскі мастак эпохі Рэнесанса. У 1490-я гады стаў заснавальнікам брэшыянскай школы жывапісу; яго пазбаўленае індывідуальнасці мастацтва адчула ўплыў Вінчэнца Фопы і асабліва Леанарда да Вінчы. Сярод яго твораў — «Ражство» (1504, Пінакатэка Брэра, Мілан) і «Хрост» (1539, Галерэя Тадзіні, Лаверэ).
Вінт
Вінт — частка рухавіка самалёта, верталёта, парахода і іншых машын у выглядзе лопасцяў, якія замацаваныя на валу. Вінт паветраных суднаў — самалётаў, верталёаў, дырыжабляў, — а таксама аэрасаняў называецца паветраным вінтом або прапелерам.
Прынцып вінта адкрыты больш як 800 гадоў да н.э. Упершыню выкарыстаны Архімедам (ІІІ ст. да н.э.) у водападымальнай машыне (Архімедаў вінт). Ідэю паветранага вінта (прапелера) як сродку руху ў паветраным асяроддзі выказаў Леанарда да Вінчы. М. В. Ламаносаў выкарыстаў яго для стварэння цягі ў мадэлі прылады для метэаралагічных даследванняў (1754). Прынцыпы выкарыстання тэарэтычна абгрунтаваў Д. Бернулі, сучасную тэорыю яго распрацваў М. Я. Жукоўскі. Практычнае выкарыстанне двух-, трох- і чатырохлопасцевых вінтоў пачалося з развіццём самалёта- і дырыжаблебудавання (з 1903). Ідэю грабнога вінта абгрунтаваў І. Рэсел (1827), які пабудаваў і першы параход з грабным вінтом (1829). Укараненне грабнога вінта прывяло да якасных змен у мараплаўстве і суднабудаванні. Вялікае пашырэнне атрымаў вінт для злучэння (вінтавое злучэнне) або прымусовага перамяшчэння асобных частак машын і механізмаў. Такія вінты падзяляюцца на: мацаваныя (раздымнае злучэнне дэталей), грузавыя (рым-балты і дамкраты), сілавыя (у прэсах), хадавыя (у супартах і сілавых сталах станкоў), мікраметрычныя (у вымяральных прыладах), установачныя (у геадэзічных, лабараторных і іншых прыладах). Паводле характару нарэзкі яны бываюць: правай і левай, трохвугольнай, трапецаідальнай і прамавугольнай разьбы, адна-, двух- і шматзаходныя, саманаразальныя (укручваюцца ў гладкія адтуліны). Вінты для дрэва — шурупы, маюць востры канец і спецыяльную разьбу. Вінт мае і шмат іншых спосабаў выкарыстання (напр., у ветрарухавіках, вентылятарах); укараненне яго садзейнічала прагрэсу многіх галін тэхнікі.
Віталь Іванавіч Секун
Віталь Іванавіч Се́кун ( — ) — вучоны, псіхолаг і сацыёлаг, доктар псіхалагічных навук (1989).
Біяграфія
В. І. Секун нарадзіўся ў горадзе Чарнігаў. У 1957 годзе скончыў Чалябінскі педагагічны інстытут, у 1966 годзе — Ленінградскі ўніверсітэт. У 1968 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Исследование тренирующего действия представления у гимнастов». З 1971 года працаваў у Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі, з 1981 года — у Інстытуце філасофіі і права Акадэміі навук БССР. У 1989 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Регуляция деятельности как фактор структурной организации личности». У 1991—2003 гадах В. І. Секун на пасадзе загадчыка аддзела сацыяльнай псіхалогіі асобы і калектыву Інстытута сацыялогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З 2003 года выкладаў у Акадэміі паслядыпломнай адукацыі ў Мінску.
Памёр В. І. Секун 26 чэрвеня 2004 года.
Навуковая дзейнасць
Аўтар навуковых прац па псіхалогіі асобы, псіхічнай рэгуляцыі дзейнасці і паводзін чалавека, механізмах фарміравання свядомасці, па псіхалогіі кіравання, у галіне вывучэння сацыяльна-псіхалагічных праблем пераадолення наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС і інш. Распрацаваў тэорыю першасных і другасных рыс асобы і методыку іх ацэнкі.
Сярод апублікаваных прац:
Сяргей Пятровіч Чыгрынаў
Сяргей Пятровіч Чыгрынаў (нар., Чэрвень Мінскай вобласці) — беларускі суддзя і дзяржаўны дзеяч. Мае вучонае званне дацэнта.
Біяграфія
У 1988 годзе закончыў Мінскую вышэйшую школу МУС СССР. З 1990 года навучаўся ў ад’юнктуры Акадэміі МУС Расіі, па заканчэнні якой абараніў кандыдацкую дысертацыю.
У 1988—1990 гадах праходзіў службу на аператыўных пасадах у органах унутраных спраў горада Мінска.
Генрых Гай
Генрых Юліян Гай або Генрых Юльевіч Гай (Henryk Julian Gay;,  — , ) — архітэктар і інжынер польскага паходжання , які ў пачатку 20 ст. працаваў у Расійскай імперыі, а потым у Польшчы. Можа лічыцца беларускім, грузінскім, польскім і ўкраінскім архітэктарам згодна з укладам у горадабудаўніцтва гэтых краін.
Сяргей Пятровіч Чыгрынаў
Біяграфія
З 1993 года працаваў у Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь на пасадах: выкладчыка, старшага выкладчыка, дацэнта, начальніка кафедры канстытуцыйнага і міжнароднага права, начальніка навукова-педагагічнага факультэта, намесніка начальніка Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь па выхаваўчай рабоце і кадравым забеспячэнні.
Генрых Гай
Працаваў у стылі неакласіцызму. Аўтар праектаў многіх будынкаў у Варшаве, Мінску, Кіеве і ў іншых месцах Расійскай імперыі. У міжваенны перыяд — ваяводскі архітэктар у Пінску.
Біяграфія
Нарадзіўся 10 студзеня 1875 года ў Варшаве, у Царстве Польскім, сын Генрыха і Іааны (у дзявоцтве Мюлер (Müller)). Паходзіў з польскай шляхты. Яго дзед,, быў архітэктарам, спраектаваў, між іншым будынак Банка польскага ў Варшаве. Генрых Гай скончыў Рэальную школу Войцеха Гурскага, вывучаў архітэктуру ў Інстытуце грамадскіх інжынераў у Пецярбургу, у 1898 годзе атрымаў дыплом інжынера. Пазней працягваў адукацыю ў Парыжы, Вене і Мюнхене; пэўны час жыў у Італіі, Алжыры, Тунісе і г. д.
Сяргей Пятровіч Чыгрынаў
Біяграфія
З 2005 года навучаўся ў вочнай дактарантуры Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь.
Са снежня 2007 года — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь.
Генрых Гай
Біяграфія
Пасля вяртання з-за мяжы пачаў працу ў Варшаве. Між іншым, назіраў за будаўнічымі працамі над казармамі кадэцкага корпусу па праекце Віктара Піятроўскага. Па радзе старэйшых калег у 1906 годзе ён пераехаў у Мінск, дзе тым часам не хапала прафесійных архітэктараў і было лягчэй зрабіць кар’еру самастойнага аўтара. У 1906—1910 гадах кіраваў будаўніча-мантажнымі працамі на будове Касцёла Святых Сымона і Алены ў Мінску.
З 1909 года член Кола архітэктараў у Варшаве. У пачатку снежня 1908 года ў складзе дэлегацыі Кола ўдзельнічаў у Першым з’ездзе дэлегатаў польскіх архітэктурных колаў у Кракаве.
Сяргей Пятровіч Чыгрынаў
Біяграфія
Аўтар больш як 40 навуковых публікацый у галіне канстытуцыйнага і адміністрацыйнага права.
Узнагароды
Мае вышэйшы кваліфікацыйны клас. Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі» (2014).
Генрых Гай
Біяграфія
Перад Першай сусветнай вайной удзельнічаў у працы дзвюх архітэктурных майстэрняў. Адна з іх знаходзілася ў Варшаве і спачатку была ў супольным уладанні (разам з Дзержаноўскім і Вайцяхоўскім), а пазней ва ўладанні Гая, на. Другая суполка, «Гай, Свянціцкі & Co», знаходзілася ў Мінску, у доме Юхновіча на рагу сучасных вуліц Карла Маркса і Энгельса. Пэўны час працаваў у Мінску і яго ваколіцах, узвёў нямала твораў сакральнай і грамадзянскай архітэктуры. Удзельнічаў у архітэктурных конкурсах, дзе атрымаў шматлікія адзнакі і ўзнагароды, між іншым першую прэмію ў конкурсе на праектаванне ў Кіеве ; да гэтага Гай меў вопыт будаўніцтва крытага рынку ў Варшаве. У 1914 годзе пераехаў у глыб Расіі, пачатак Першай сусветнай вайны сустрэў ва Уладзівастоку. Арганізаваў там польскую калонію і выконваў абавязкі консула. У 1918 годзе выехаў з Расіі. У 1919 годзе прыехаў у Мінск, але ў тым жа годзе пакінуў Міншчыну і вярнуўся ў Варшаву. У час польска-савецкай вайны ўваходзіў у склад польскай Грамадзянскай варты. Праводзіў лекцыі ў Чыгуначнай школе. У міжваенны перыяд працаваў на пасадзе ваяводскага архітэктара ў Пінску.
Іншыя
У міжваенны перыёд праектаваў будынкі таксама ў Брэсце, Пінску (для дзяржаўных устаноў і банкаў) і Баранавічах.
IC 4080-1
IC 4080-1 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Буфет (прадпрыемства)
Буфет — прадпрыемства грамадскага харчавання, размешчанае ў жылых ці грамадскіх будынках, якое рэалізуе абмежаваны асартымент прадукцыі з паўфабрыкатаў высокай ступені гатоўнасці, халодныя стравы, закускі, гарачыя, салодкія стравы нескладанага выраблення, мучныя кулінарныя, булачныя і кандытарскія вырабы, а таксама пакупныя тавары з магчымасцю з’есці іх непасрэдна ў месцы набыцця.
Буфет складаецца з залы, вытворчых і падсобных памяшканняў. У зале павінна быць арганізавана працоўнае месца для буфетчыка, устаноўлены сталы з гігіенічным пакрыццем для харчавання. Абсталяванне павярховага буфета і арганізацыя працы буфетчыка аналагічныя абсталявання і арганізацыі працы знешніх буфетаў. Павярховыя буфеты з дапамогай службовых ліфтаў, пад’ёмнікаў, павінны мець зручную сувязь з складам і вытворчасцю рэстарана, які забяспечвае іх бесперабойную працу.
Разнавіднасці буфетаў
Згодна з ДАСТ 30389-2013 буфеты адрозніваюць:
Патрабаванні да буфетаў
Згодна з нарматыўным дакументам буфет павінен задавальняць наступным мінімальным патрабаванням:
Гісторыя
У Савецкім Саюзе буфеты, як правіла, з’яўляліся не самастойнымі прадпрыемствамі, а з’яўляліся філіяламі сталовых або рэстаранаў. Буфеты гандлявалі ў асноўным гатовымі закускамі і гарачымі стравамі, якія пастаўляліся галаўной арганізацыяй. Буфеты ствараліся пры заводах, навучальных установах, на вакзалах, кінатэатрах і г д.
Як і іншыя арганізацыі грамадскага харчавання, буфеты падраздзяляліся на катэгорыі ў залежнасці ад свайго размяшчэння, абсталявання, умоў працы:
Суельё
Суельё (Sueglio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лека.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
NGC 1293
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Іван Іванавіч Волкаў
Іван Іванавіч Волкаў (, в. Пусташы на Полаччыне — снежань 2001, Псуя Глыбоцкага раёна) — беларускі гісторык, настаўнік, краязнаўца, паэт і дэпутат.
Біяграфія
У 1941 г. закончыў чатыры класы Скарадской пачатковай школы. У час вайны жыў з бацькамі ў вёсцы Пусташы. Пасля заканчэння Лявонаўскай сямігадовай школы (Шумілінскі раён) год правучыўся ў Обалі і паступіў у Полацкае педвучылішча. Разам з жонкай Надзеяй Давыдаўнай выхавалі 5 сыноў.
У 1958 г. Іван Іванавіч закончыў гістарычны факультэт педінстытута і па накіраванні паехаў працаваць у Чарневічы.
У 1961 годзе I.I.Волкаў прызначаны дырэктарам Псуеўскай васьмігодкі. У 1971 годзе ў Псуі адкрылася сярэдняя школа. Па яго ініцыятыве ў Псуеўскай школе быў адкрыты Куток баявой славы, які пазней стаў краязнаўчым музеем. Разам з вучнямі  І.I.Волкаў збіраў цікавы матэрыял па старажытнай і ваеннай гісторыі краю.
Іван Іванавіч Волкаў стварыў некалькі рукапісных кніг, якія дапаўняў новымі матэрыяламі на працягу ўсяго жыцця. Гэта — «Старонкі подзвігу», «Агнявыя дні» — пра падзеі Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі Псуеўскага сельсавету,  «Даўжанскія краявіды» — пра прыгажосць роднага  краю, «Па шляху да ведаў» — пра развіццё народнай  адукацыі ў нашых мясцінах, «Герой Савецкага Саюза — наш зямляк» —  пра генерал-лейтэнанта Пятра Міхайлавіча Казлова.
Іван Іванавіч Волкаў аформіў альбомы: «Подзвіг разведчыцы», "Людзі і баявыя справы партызанскай  брыгады «Кастрычнік», «Сувораўцы цвёрда стаялі», «З гісторыі вёскі Псуя». Разам з настаўнікамі Марыяй  Іларыёнаўнай  Краснік і Валянцінай Лявонаўнай Mayчун склаў «Гістарычна-геаграфічны атлас Псуеўскага сельскага савета».
Вывучаў гісторыю Глыбоцкага краю, пісаў вершы. Іван Іванавіч збіраў матэрыялы для  кнігі «Дыяменты роднай мовы»: запісваў прымаўкі, прыказкі, песні, трапныя выразы, мясцовыя дыялекты, прыпеўкі, легенды, паданні, прытчы, замовы, сказы. Даследаваў паходжанне назваў рэк, азёр, населеных пунктаў, яго  цікавіў народны побыт, заняткі людзей, павер’і, народныя гульні жыхароў краю. Раздзелы з кнігі змяшчаў у раённым, абласным, рэспубліканскім друку. Самай знакавай, прыжыццёвай кнігай па краязнаўству сталі «Легенды і паданні азёрнага краю».
У часопісе «На­родная асвета» змясціў тры артыкулы:  «Краязнаўства — наш памочнік», «3 вопыту работы школы па праф-арыентацыі вучняў на сельгаспрафесіі», «На струмені жыцця» — нарыс пра заслужанага настаўніка БССР і удзельніка Вялікай Айчыннаіі вайны Васіля Георгіевіча Кудашова. Вытрымала два выданні кніга «Настаўніку сельскай моладзі», адным з аўтараў якой быў і Іван Іванавіч. Ён удзельнічаў у напісанні кнігі «Памяць. Глыбоцкі раён».
Меў званне «Заслужаны настаўнік БССР», быў узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», медалямі, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.
Трагедыя на Нямізе
Трагедыя на Нямізе  адбылася 30 мая 1999 года пад канец свята ў Мінску, калі людзі, хаваючыся ад дажджу, запоўнілі падземны пераход да станцыі метро «Няміга». Падчас цісканіны загінулі 53 чалавекі, а яшчэ звыш 250 пацярпелі. Большасць загінулых — маладыя людзі ва ўзросце ад 14 да 20 гадоў.
Ход падзей
Наляцела хмара, а 20:40 пайшоў моцны дождж з градам. Каля 2,5 тысяч удзельнікаў масавага мерапрыемства, многія з якіх былі ў алкагольна-ўзбуджаным стане, стыхійна накіраваліся ў бліжэйшае ўкрыцце, пры гэтым асноўная маса — у падземны пераход станцыі метро «Няміга» з боку Палаца спорту.
Пярэднія, забегшы ў пераход, сталі. Нехта паслізнуўся на мокрым граніце і ўпаў, а заднія ляцелі, не бачачы перад сабой ляжачых, і падалі на іх, а наступныя — яшчэ на іх. Сотні людзей збіліся ў кучу. Міліцыя змагла адсекчы толькі хвост натоўпу. Гінулі ў асноўным маладыя дзяўчаты. Іх заціскала ў тлуме, яны паміралі ад таго, што здушвала грудзі, яны не маглі ўздыхнуць.
У той дзень на Нямізе дзяжурыла 195 супрацоўнікаў міліцыі. Але нарады міліцыі, якія спрабавалі нармалізаваць абстаноўку і ўпарадкаваць рух, былі змяты і знесены натоўпам людзей са свайго шляху. Міліцыя была непадрыхтаваная да такога развіцця падзей. У цісканіне загінулі і два міліцыянеры: старшына Уладзімір Говін і старшы сяржант Генадзь Рабаконь.
Расследаванне
Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка наведаў месца трагедыі ў той жа вечар. На яго думку, не трэба было шукаць вінаватых — лекары і праваахоўныя органы дзейнічалі бездакорна, а галоўнай прычынай трэба называць хмель. На наступны дзень прэзідэнт назаве трагедыю «страшнай і невытлумачальнай». Групу па расследаванні здарэння ўзначаліў прэм’ер-міністр краіны Сяргей Лінг.
Кіраўнік Мінска Уладзімір Ярмошын назваў падзеі 30 мая «нелагічнай трагедыяй, якая ні ў якім разе не павінна была адбыцца». Ярмошын узяў адказнасць на сябе, ён пісаў прашэнне аб адстаўцы на імя Лукашэнкі, але кіраўнік краіны яго не прыняў.
Была заведзеная крымінальная справа паводле артыкулу «халатнасць». Падазраванымі былі начальнік грамадскай бяспекі ГУУС Мінгарвыканкама Віктар Русак і начальнік аддзела масавых мерапрыемстваў Міхаіл Кандрацін. Але ў 2002 годзе старшыня суда Цэнтральнага раёна Пётр Кіркоўскі перакваліфікаваў абвінавачванне на артыкул, які не прадугледжвае адказнасці за гібель людзей і спыніў справу ў сувязі са сканчэннем тэрміну даўніны.
Супраць гарадскіх уладаў, радыёстанцыі «Мір» і прадусарскага цэнтра «Клас-клуб ДК» (яны адказвалі за арганізацыю і бяспеку на свяце) неаднаразова падаваліся судовыя пазовы. Усе яны былі адхіленыя.
Ацэнкі
Генерал міліцыі Мечыслаў Грыб звязаў трагедыю, якая здарылася, з адсутнасцю належнай арганізацыі ў падрыхтоўцы мерапрыемства, халатнасцю гарадскіх улад і міліцэйскага кіраўніцтва. Ён заўважыў, што на час падобных мерапрыемстваў абавязкова трэба зачыняць уваходы метро ці выстаўляць узмоцненыя нарады міліцыі, якія немагчыма было б прарваць, — станцыя метро «Няміга» мела быць зачынена хаця б з боку Палаца спорту. На яго думку, дадаліся яшчэ і нявыхаванасць, неразумныя дзеянні людзей, якія апынуліся ў пераходзе.
Праваабаронца і пісьменніца​ Паліна Сцепаненка (Качаткова), сааўтар кнігі «Трагедыя на Нямізе», мяркуе, што па вялікім рахунку, былі вінаватыя міліцыянты, якія пусцілі людзей у гэты пераход. Іх не было ў тым месцы, у якім яны павінны былі быць. Яны не былі падрыхтаваныя, іхныя начальнікі былі некампетэнтныя.
Ушанаванне памяці
Доўгі час пасля трагедыі падземны пераход быў своеасаблівым месцам паломніцтва для блізкіх сяброў і родных загінуўшых: людзі вешалі на сценах партрэты, іконы, тэксты малітваў, запальвалі свечкі ў памяць аб ахвярах.
На месцы трагедыі, ля ўваходу на станцыю метро «Няміга», 30 мая 2002 быў усталяваны помнік у выглядзе 53 руж, раскіданых па метафарычных прыступках, а таксама малая каплічка з праваслаўным крыжам, унутры каторай змешчаны звесткі аб нагодзе для яе ўсталявання.
Сваякам ахвяраў выплацілі кампенсацыю ў памеры каля 250 даляраў (на той момант сярэдні заробак быў меншы за 100 даляраў). Распараджэннем Гарвыканкаму сталіцы і мясцовых выканкамаў цягам двух гадоў сваякам загінулых далі права бясплатнага праезду ў грамадскім транспарце, набыцця бясплатных лекаў і вызвалення ад аплаты камунальных паслуг. Аднак у 2002-м прэзідэнцкай пастановай льготы былі скасаваныя.
Песня «Крывавае Свята» ўвайшла ў зборнік «Я нарадзіўся тут».
Наступныя падзеі
Па прычыне памылкі Ала Мельнікава, якая загінула на Нямізе, доўгі час разглядалася падатковымі службамі як жывы грамадзянін і яе спрабавалі прыцягнуць да адказнасці ў сувязі з падаткам на дармаедства.
Пасля ўзвядзення мемарыяла каля месца трагедыі, мінчане далі нефармальную назву гэтаму месцу «ружачкі» ад віда скульптуры зламаных кветак, гэты мемарыял з’яўляецца месцам сустрэч для многіх маладых людзей, таму выраз «сустрэцца на ружачках» стаў распаўсюджаны.
Улытаган
Улытаган — сяло ў Буландынскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Нікольскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 38 км на поўдзень ад цэнтра горада Макінска. Код КАТА — 114045200.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 248 чалавекі (123 мужчыны і 125 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 79 чалавекі (43 мужчыны і 36 жанчын).
Вялікая Каменка
Вялі́кая Ка́менка (, Великая Каменка) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.
Да 1 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Шацкага сельсавета.
Эксперымент Розэнхана
Эксперымент Розэнхана (Rosenhan experiment) — вядомы эксперымент, здзейснены ў 1973 годзе ў ЗША псіхолагам Дэвідам Розэнханам, які паставіў пад сумнеў надзейнасць псіхіятрычнай дыягностыкі. Яго вынікі апублікаваў часопіс Science у артыкуле «Псіхічна здаровыя на месцы вар'ятаў». Гэтая публікацыя лічыцца важным і значным крытычным артыкулам аб псіхіятрычных выягназах.
Эксперымент Розэнхана адбываўся ў два этапы. Першы этап уключаў прыцягненне псіхічна здаровых «псеўдапацыентаў», якія сімулявалі наяўнасць непрацяглых слыхавых галюцынацый з мэтай трапіць у 12 розных псіхіятрычных бальніцаў, змешчаных у пяці розных амерыканскіх штатах. Усе яны былі шпіталізаваны, і ва ўсіх іх былі выяўлены псіхічныя разлады. Пасля шпіталізацыі псеўдапацыенты вялі сябе адэкватна і казалі персаналу аб тым, што адчуваюць сябе добра і ўжо не адчуваюць ніякіх галюцынацый. Тым, хто працаваў у шпіталі, не ўдалося выявіць ні воднага псеўдапацыента, і супрацоўнікі насупраць лічылі, што ва ўсіх псеўдапацыентаў выяўляецца сімптаматыка наяўнага псіхічнага захворвання. Некаторыя з іх правялі ва ўмовах ізаляцыі некалькі месяцаў. Усіх іх прымусілі прызнаць наяўнасць псіхічнага захворвання і пагадзіцца прымаць антыпсіхатычныя прэпараты — гэта было ўмовай іх выхаду з псіхіятрычнай лякарні.
Другі этап эксперымента палягаў у тым, што перад персаналам псіхіятрычнага шпіталя ставілі задачу выявіць сімулянтаў. Персанал памылкова прыняў за сімулянтаў значную колькасць сапраўды хворых.
Гэты эксперымент даў падставу зрабіць наступны вывад: «Відавочна, што ў псіхіятрычны бальніцах мы не можам адрозніць здаровых ад хворых», а таксама прадэманстраваў небяспекі, звязаныя з неабаснаванай стыгматызацыяй і нівеляваннем асобы ў псіхіятрычных установах. Эксперымент Розэнхана сфарміраваў меркаванне, што ўсведамленню і рашэнню сацыяльна-псіхалагічных праблем, выяўленных праз гэты эксперымент і ўласцівых псіхіятрычным установам, могуць спрыць навучэнне іх супрацоўнікаў і стварэнне грамадскіх службаў псіхіятрычнай дапамогі, для якіх праца з псіхічнымі і паводніцкімі адхіленнямі была б больш прыярытэтнай да задачы выяўлення псіхіятрычнага дыягназу.
Эксперымент з прыцягненнем псеўдапацыентаў
Сам Розэнхан і сем яго псіхічна здаровых калегаў, якіх умоўна назвалі «псеўдапацыентамі», спрабавалі трапіць у псіхіятрычныя шпіталі, дамагаючыся прыёму да доктара і паведамляючы аб сімуляваных слыхавых галюцынацыях. Супрацоўнікам шпіталя не было нічога вядома аб здзяйсненні гэтага эксперыменту. Групу псеўдапацыентаў складалі тры псіхолагі, адзін студэнт, які навучаўся ў магістратуры па псахологіі і не дасягнуў 30 год, педыятр, псіхіятр, мастак і хатняя гаспадыня. Ні на каго з іх гісторыі хваробы ў псіхіятрычнага шпіталя не было. Псеўдапацыенты карысталіся псеўданімамі, і тых з іх, хто працаваў у галіне псіхіятрычнай дапамогі, працаўладкавалі на фіктыўную працу ў іншай галіне, каб пазбегнуць магчымых праблем, звязаных з псіхіятрычным лекаваннем ці назіраннем. За выключэннем выдуманых імёнаў і звестак аб працаўладкаванні, усе пададзеныя ў далейшым біяграфічныя звесткі былі сапраўднымі.
Падчас папярэдняга псіхіятрычнага асведчанні кожны псеўдапацыент паведамляў, што чуе галасы, прыналежныя да асоб яго ж полу, якія часта неразборлівыя, але прамаўляюць, як яму падаецца, словы «пусты», «полы», «бух» (empty, hollow, thud) і нічога болей. Гэтыя словы былі абраны з прычына таго, што часткова мелі прызнакі пэўнага экзістэнцыяльнага крызісу, а апублікаванай літаратуры, якая дазволіла б лічыць гэтыя праяўленні сімптомамі псіхозу, не было. Ні пра якія іншыя сімптомы псіхічных разладаў не паведамлялі. Псеўдапацыентам было дадзена ўказанне ў выпадку шпіталізацыі весці сябе адэкватна і паведаміць, што яны адчуваюць сябе добра і ўжо не чуюць галасоў. Атрыманыя пасля эсперыменту шпітальныя запісы ўказваюць на тое, што ўсе псеўдапацыенты характарызаваліся персаналам як прыязныя і спагадлівыя.
Усе яны былі шпіталізаваны ў 12 змешчаных у розных раёнах Злучаных Штатаў псіхіятрычныя лакарні, сярод якіх былі струхлелыя і скупа фінансаваныя дзяржаўныя шпіталі ў сельскіх райнах, гарадскія шпіталі, падпарадкаваныя ўніверсітэтам і маючыя заслужаную папулярнасць, а таксама адзін прыватны шпіталь, дзе лекаванне было платным і нятанным. Нягледзячы на тое, што прад'яўляліся скаргі на адны і тыя ж сімптомы, 11 псеўдапацыентам, якіх шпіталізавалі ў дзяржаўныя псіхіятрычныя лякарні, быў вызначаны дыягназ «шызафрэнія», а аднаму пацыенту, прынятага ў прыватны шпіталь, вызначылі дыагназ, які выклікае больш аптымізму пры больш абнадзейваючым клінічным прагнозе, — «маніякальна-дэпрэсіўны псіхоз». Тэрміны іх знаходжання ў псіхіятрычных шпіталях вар'іраваліся ад 7 да 52 дзён і ў сярэднім складалі 19 дзён. Усе яны былі выпісаны з дыягназам «шызафрэнія ў стадыі рэмісіі», які Розэнхан прымае за доказ таго, што псіхічнае захворванне ўспрымаецца хутчэй як незваротны стан, чым як вылечная хвароба, з-за чаго ствараецца пажыццёвая стыгма.
Нягледзячы на тое, што рэгулярна і адкрыта вяліся дэталёвыя запісы датычна асаблівасцей паводзінаў персанала і пацыентаў, персанал лякарні не выявіў сярод псеўдапацыентаў ні воднага сімулянта, у той час як многія іншыя пацыенты псіхіятрычнай лякарні маглі ўпэўнена распазнаць у іх сімулянтаў. Пры першых трох шпіталізацыях 35 з усіх 118 пацыентаў выказалі падазрэнне, што псеўдапацыенты здаровыя, і пэўную здагадку, што гэтыя пацыенты з'яўляюцца даследчыкамі ці журналістамі, якія здзяйсняюць даследванне ў шпіталі.
Перад псеўдапацыентамі ставілі задачу пакінуць бальніцу самастойна, дабіўшыся, каб іх выпусцілі з лякарні, хоць быў наняты юрыст, з якім можна было б звязацца ў экстраных сітуацыях, калі стане зразумела, што псеўдапацыентаў не выпусцяць з псіхіятрычнай лякарні па іх першаму патрабаванню. Адразу пасля шпіталізацыі і асведчання псеўдапацыентаў лішылі магчымасці пакінуць псіхіятрычны шпіталь да той пары, пакуль у прысутнасці псіхіятраў не прызнаюць сябе псіхічна хворымі і не пагадзяцца прымаць антыпсіхатычныя прэпараты, якія дарэчы выкідвалі ва ўнітаз. Ніхто з персанала не заўважыў, што псеўдапацыенты выкідвалі выдаваныя ім прэпараты ва ўнітаз. Псеўдапацыенты паведамлялі, што сапраўдныя пацыенты рабілі тое ж самае.
Розэнхан і іншыя псеўдапацыента паведамілі, што ў псіхіятрычным шпіталі іх даймала непераадольнае адчуванне страты сябе, бесцырымоннае ўварванне ў іх асабістую прастору і нуда. Іх рэчы выбарна правяралі, і гэтыя праверкі часцяком адбываліся, калі псеўдапацыенты адлучваліся ў туалет. Яны паведамлялі, што нягледзяча на прыстойнасць, персанал у асноўным ставіўся да пацыентаў як да рэчаў і не надаваў значэння іх асобам, часцяком падрабязна абмяркоўваючы пацыентаў у іх прысутнасці, нібыта іх не было побач, і пазбягаючы прамых кантактаў з пацыентамі, акрамя тых выпадкаў, калі наўхільна патрабавалася выконваць фармальныя абавязкі. Некаторые асобы з абслуговага персаналу былі схільныя да грубых дзеяў і выказванняў датычна пацыентаў, калі іншыя супрацоўнікі адсутнічалі. Адзін доктар сказаў сваім студэнтам пра групу стомленых пацыентаў, што стаялі каля сталовай чакаючы ланч, што яны зведваюць псіхіятрычныя сімптомы «павышанай аральнай адчувальнасці». Кантакт з дактарамі ў сярэднім доўжыўся 6,8 хвілін на дзень.
Усе дзеянні і выказванні псеўдапацыентаў успрымаліся персаналам праз прызму ўяўленняў аб псіхічным захворванні. Шпітальныя запісы сведчаць аб тым, што персанал разглядаў паводзіны псеўдапацыентаў выключна ў псіхіятрычных нозалагічных катэгорыях. Напрыклад, нейкай медсястра пазначыла тое, што адзін псеўдапацыент робіць запісы, як графаманію і палічыла гэта праявай паталогіі. Пададзеныя пацыентамі біяграфічныя звесткі, які не мелі прызнакаў паталогіі, у шпітальных запісах надалі новы выгляд — згодна таму, што было вядома аб шызафрэніках з некалі панавалых тэорый аб этыялогіі шызафрэніі. На падставе атрыманых вынікаў Розэнхан зрабіў наступны вывад:
…звесткі кажуць аб істотнай ролі стыгматызацыі ў псіхіятрычнай дыягностыцы. Аднойчы атрымаўшы клеймо шызафрэніка чалавек не зможа зрабіць нічога, каб пазбавіцца ад гэтай Плямы. Стыгма глыбока афарбоўвае меркаванне іншых асоб аб ім і яго паводзінах.
Эксперымент без прыцягнення псеўдапацыентаў
Гэты эксперымент Розэнхан здзейсніў у добра вядомым шпіталі, які меў уласныя даследчыя і навучальныя рэсурсы. Яго супрацоўнікі былі азнаёмлены з вынікамі папярэдняга эксперыменту, але сцвярджалі, што ў іх установе падобныя памылкі не погуць паўтарыцца. Розэнхан дамовіўся з гэтымі людзьмі аб тым, што да сканцэння трох месяцаў у псіхіятрычны шпіталь паспрабуюць трапіць адзін ці некалькі з псеўдапацыентаў, каб ацэнка кожнага прышоўшага пацыента адбывалася з улікам верагоднасці, што ён можа быць сімулянтам. Сярод 193 пацыентаў палічылі сімулянтамі 41 чалавека і яшчэ 42 чалавек западозрылі ў сімуляцыі. У сапраўднасці Розэнхан увогуле не накіроўваў у гэты шпіталь псеўдапацыентаў, і ўсе пацыенты, западозраныя шпітальным персаналам у сімуляцыі, былі хворымі. На падставах атрыманых вынікаў быў зроблены вывад аб тым, што "аніякая дыягностыка, якая занадта лёгка прыводзіць да істотных памылак гэтага роду, не можа быць вельмі надзейнай. У даследваннях іншых спецыялістаў былі атрыманы аналагічныя вынікі, якія сведчаць пра ненадзейнасць псіхіятрычнай дыягностыкі.
Падобныя эксперыменты
У 1988 годзе Лорынг і Паўэл далі 290 псіхіятрам тэкст клінічнага інтэрв'ю і паведамілі ім, што адна палова пад'іспытных мела чорны колер скуры, а другая — белы. Даследчыкі прыйшлі да высновы, што "Дактары, мабыць, прыпісваюць гвалт, схільнасць да падазрэнняў і небяспеку да кліентаў з чорным колерам скуры, хоць гэтыя эксперыменты такія ж як і тыя, што разлічаны на кліентаў с белым колерам скуры.
У 2008 годзе прысвечаная навуцы праграма BBC «Horizon» правяла падобны эксперымент з назвай «Наколькі Вы вар'ят?», які адбываўся ў два этапы. У эксперыменце прымалі ўдзел дзесяць чалавек: пяць тых, у каго раней былі дыягнаставаны розныя псіхічныя адхіленні, і пяць тых, у каго не было псіхіятрычных дыягназаў. Усе 10 чалавек прайшлі агляд у трох экспертаў па псіхіятрычный дыягностыцы, задачай якіх было выявіць пяць чалавек з псіхічнымі адхіленнямі. Двум з дзесяці пацыентаў эксперты паставілі правільны дыягназ, аднаму пацыенту — неправільны, і памылкова палічылі двух здаровых пацыентаў людзьмі, якія маюць праблемы з псіхічным здароўем.
Нідэрланды
У 2009 годзе «Нью-Ёрк Таймс» паведаміла аб практыцы выкарыстання адмыслова падрыхтаваных псеўдапацыентаў для даследвання працы аднаго з псіхіятрычных шпіталёў у Нідэрландах. Праект адметны сваім афіцыйным характарам — дактароў клінікі загадзя папярэджваюць пра магчымасць такога даследвання, псеўдапацыенты маюць на сабе відэакамеры і мікрафоны, якія перадаюць звесткі ў «центр кіравання».
У 2010 годзе чакаецца пашырэнне праграмы на 3-5 іншых клінік. Рэакцыі датычна такога падыхода, як апісана ў артыкуле, чакана розняцца. Прафесар медыцыны з Гарварда і спецыаліст па медыцынскай этыцы Джэймс Сабін кажа, што гэтая тактыка «дапаможа дактарам зразумець, як гэта быць пацыентам». Артур Лазарус, псіхіятр з вялікім стажам працы, у ліпеньскім нумары Psychiatric Services пакінуў станоўчы каментар адносна падобных праектаў.
З іншыга боку, сацыяльны работнік Меліса Міллер лічыць, што «ў гэтай сферы і так досыць страмак і кантролю», і не варта «залішнім чынам урывацца» і парушаць давяральныя стасункі доктар-пацыент. Прафесар клінічнай спіхалогіі Рычард Бентал выказаў «асцярожную ўхвалу» праекту.
Зваротная рэакцыя
Многіе абаранялі псіхіятрыю, даказваючы, што паколькі псіхіятрычная дыягностыка шырока спадзяецца на паведамленні пацыентаў аб сваіх сімптомах, іх сімуляцыя з'яўляецца паказчыкам ненадзейнасці псіхіятрычнай дыягностыкі не ў большай меры, чым сімуляцыя сімптомаў іншых захворванняў. У гэтым стылі ў 1975 годзе адказаў на выкліканую даследваннем Розэнхана крытыку галоўны аўтар класіфікацыі псіхічных разладаў (DSM-IV) псіхіятр Роберт Спітцэр :
Калі б я выпіў кварту крыві і, прыхаваўшы гэта, прыйшоў у пастарунак экстранай медыцынскай дапамогі любога шпіталя з крывавымі ванітамі, то паводзіны персанала былі б цалкам прадказальнымі. Калі б яны мне паставілі дыягназ і прызначылі лекаванне, як пры язвавай хваробе, наўрадці я б змог пераканаўча даказаць адсутнасць у медыцынскай навукі ведаў аб дыягностыцы гэтага стану.
Славамір Адамовіч
Біяграфія
Бацькі — Генрых Адамовіч і Юзэфа Чантарыцкая. Скончыў 8 класаў Будслаўскай школы (1977), Свірскае СПТВ-17 (1979). Працаваў у Казахстане, пасля ў саўгасе «Будслаўскі». У 1980—1982 служыў у Савецкай арміі. Працаваў на Беларускай чыгунцы, на станкабудаўнічым заводзе імя Кірава ў Мінску. У 1986—1992 вучыўся на філфаку БДУ; у 1991—1995 працаваў у «Настаўніцкай газеце». Член Саюза беларускіх пісьменнікаў (з 1999).
С. Адамовіч — адзін са стваральнікаў Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя».
У сярэдзіне 1990-х — лідар праварадыкальнай арганізацыі «Правы рэванш», якая аб’ядноўвала ў асноўным творчых людзей, прыхільнікаў беларускай гісторыі і эпатажнага сучаснага беларускага мастацтва.
У 1996 г. атрымаў літаратурную прэмію «Гліняны вялес», заснаваную ў 1993 г. «Таварыствам Вольных Літаратараў», за зборнік вершаў «Каханне пад акупацыяй».
У лістападзе 1995 г. напісаў верш «Убей президента!», за які быў арыштаваны 6 красавіка 1996 г. У турме КДБ трымаў сухую галадоўку. У зняволенні вёў дзённік, які затым выйшаў асобнай кніжкай «Турэмны дзённік». Праз 10 месяцаў, 7 лютага 1997 г., выпушчаны пад падпіску пра нявыезд. Пакаранне, да якога прыгаварыў Славаміра Адамовіча суд, фактычна абмяжоўвалася тым тэрмінам, які ён ужо адбыў у зняволенні.
У жніўні 1997 на адным з апазіцыйных мітынгаў публічна зашыў сабе рот у знак пратэсту супраць ціску ўладаў на незалежныя СМІ і незалежных журналістаў.
У 2000 знаходзіўся ў ЗША, працаваў на будоўлях Нью-Ёрка. Уваходзіў у склад Цэнтральнай Рады Беларускай Партыі Свабоды. З 2002 па 2009 жыў у Нарвегіі ў горадзе Будзё (Bodø). У Нарвегіі атрымаў палітычны прытулак. У ліпені 2009 вярнуўся на Беларусь.
Жыве ў Беларусі і ў Нарвегіі.
Чорная смерць
Чо́рная смерць (чо́рны мор, ад Atra mors) — пандэмія чумы, якая працякала пераважна ў бубоннай форме і прайшла ў сярэдзіне XIV стагоддзя па Азіі, Еўропе (1346—1353), Паўночнай Афрыцы і востраву Грэнландыі. Вядомая таксама пад назвай «другая пандэмія». Хутчэй за ўсё, распаўсюдзілася з прыроднага ачага на тэрыторыі пустыні Гобі ў выніку рэзкай змены клімату ў Еўразіі, выкліканага малым ледавіковым перыядам. Ахапіўшы спачатку Кітай і Індыю, пракралася ў Еўропу разам з мангольскімі войскамі і гандлёвымі караванамі. У агульнай складанасці ад Чорнай смерці за два дзесяцігоддзі загінула не менш за 60 мільёнаў чалавек (у многіх рэгіёнах — ад траціны да паловы насельніцтва). Хоць і ў меншых маштабах, пандэмія паўтарылася ў 1361 («Другая чума»), у 1369 («Трэцяя чума») і яшчэ некалькі разоў.
Пандэмія прадэманстравала поўную бездапаможнасць і бяссілле рэлігійных інстытутаў у барацьбе з чумой, следствам чаго сталі адраджэнне язычніцкіх культаў і, ганенні на патэнцыяльных «атрутнікаў» і «распаўсюджвальнікаў чумнага яду», а таксама ўсплёск рэлігійнага фанатызму і рэлігійнай нецярпімасці. Чорная смерць пакінула каласальны след у гісторыі Еўропы, наклаўшы адбітак на эканоміку, псіхалогію, культуру і нават генетычны склад насельніцтва.
Інфекцыйным агентам эпідэміі была чумная палачка Yersinia pestis, што пацвердзілі генетычныя даследаванні астанкаў ахвяр Чорнай смерці, справаздача аб якіх была апублікавана ў 1998 годзе. Раней выказваліся і іншыя гіпотэзы аб узбуджальніках хваробы.
Назвы
Эпідэмія чумы, якая ахапіла ў сярэдзіне XIV стагоддзя велізарныя тэрыторыі, найбольш вядомая як «Чорная смерць» («чорны мор»). Іншая распаўсюджаная назва — «другая пандэмія», пры гэтым першай называецца, а трэцяй — пандэмія XIX — пачатку XX стагоддзя.