cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ежы Эмерыкавіч Чапскі
Жыццё ў міжваеннай Польшчы
У 1922 г. у Вільні, якая ўвайшла ў склад міжваеннай Польшчы, граф Чапскі стаў сузаснавальнікам Віленскага таварыства дабрачыннасці (Wileńskie Koło Filistrów). Узначаліў Саюз закардонных палякаў, які аб’ядноўваў дваран-католікаў Беларусі, чые маёнткі пасля Рыжскага мірнага дагавора аказаліся на савецкай тэрыторыі.
Увайшоў у склад палітычнай групоўкі «віленскіх кансерватараў». Быў запрошаны князямі Радзівіламі ў Нясвіж на з’езд віленскіх кансерватараў 25 кастрычніка 1926 г. для сустрэчы з маршалам Юзафам Пілсудскім і падтрымаў планы «санацыі».
Памёр 25 ліпеня 1930 г. у маёнтку Морды (Сядлецкі павет, Люблінскае ваяводства, Польшча), які належаў сям’і яго дачцы — Караліны з Чапскіх Пшаўлоцкай (1891—1967), што была жонка Генрыка Пшаўлоцкага (1884—1981).
Маёнткі
Перад сваёй смерцю граф Эмерык Чапскі (1828—1896) менавіта свайго малодшага сына Ежы Чапскага паставіў у тэстаменце галоўным спадчыннікам маёнткаў, бо старшы сын Караль Чапскі — уласнік маёнтка Станькава — меў слабае здароўе. Менавіта Ежы Чапскі падпісаў афіцыйны акт перадачы вядомых калекцый свайго бацькі Эмерыка Чапскага гораду Кракаву. А прывядзеннем у парадак гэтых збораў перад перадачай (пасля смерці Эмерыка Чапскага) занялася маці — графіня Эльжбета Чапская (1833—1916).
Вэрхабуж
Вэрхабуж (Верхобу́ж) — вёска ў Золачыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Ежы Эмерыкавіч Чапскі
Маёнткі
Валодаў спадчыннымі маёнткамі ў Мінскім (Станькава, Прылукі, Каралёва, Скарынічы, Сакольшчына, Юнцэўшчына і інш.) — агульнай колькасцю 7938 дзесяцін — і Ігуменскім паветах Мінскай губерні Расійскай імперыі.
Дзірвонай (Ігналінскі раён)
Дзірво́най (Dirvonai) — хутар у Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Казіцішкіскай сянюніі. Насельніцтва 2 чал. (2001 г.). Каля хутара працякае рака Святыча і знаходзіцца возера Натрыне.
Сьрода Велькапольска
Сьрода Велькапольска (Środa Wielkopolska, Schroda — Шрода) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Сьрэдскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской Сьрода Велькапольска. == Гарады-пабрацімы ==
Самалі (паўвостраў)
Самалі́ (Афрыканскі Рог) — паўвостраў на ўсходзе Афрыканскага кантынента. З поўначы абмываецца водамі Адэнскага заліва, з усходу — Індыйскага акіяна.
Тэрыторыя паўвострава ўваходзіць у склад дзяржавы Самалі, частка — у склад Эфіопіі.
Важнейшыя парты: Магадыша (Самалі), Джыбуці (Эфіопія)
Адам Станіслаў Красінскі
А́дам Стані́слаў Красі́нскі (Adam Stanislaw Krasinski;, в. Велнічы, Валынская губерня — , ) — віленскі біскуп, прапаведнік, філолаг, паэт, перакладчык.
Біяграфія
Вучыўся ў гімназіі піяраў у Корацкім Міжрэччы і ў Любяшове, затым у Віленскай Духоўнай акадэміі. Быў прафесарам Рымска-каталіцкай акадэміі ў Санкт-Пецярбургу (1853—1858). У 1858—1864 біскуп віленскі. За адмову асудзіць Паўстанне 1863-1864 гадоў і яго ўдзельнікаў на распараджэнне Міхаіла Мураўёва быў арыштаваны і высланы ў Вятку. Жыў у ссылцы ва ўнутранай Расіі дваццаць гадоў (да 1882). У 1883 абгрунтаваўся ў Кракаве. Сябар кракаўскай Акадэміі навук (Akademia Umiejetnosci).
Творчасць
Галоўныя перакладніцкія працы Красінскага — «Паэтычнае мастацтва» Гарацыя (Sztuka rymotworcza Horacego z lacinskiego; Вільня, 1835) і вершаваны пераклад «Слова пра паход Ігараў» (Piesn o polku Igora: Staroslawianski poemat z XII wieku; СПб., 1856). Красінскаму таксама прыналежаць «Польская граматыка для дзяцей» (1839; некалькі выданняў), «Літаратурны навагоднік» (1835, 1838 i 1843), падручнік права «Кананічнае права» (Вільня, 1861), «Слоўнік польскіх сінонімаў» (1885, 2 тамы), «Афарызмы, вершы» (1888, 2-е выданне 1906), «Успаміны» (1901).
NGC 4237
NGC 4237 (іншыя абазначэнні — UGC 7315, MCG 3-31-91, ZWG 98.130, VCC 226, IRAS12146+1536, PGC 39393) — галактыка ў сузор’і Валасы Веранікі.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аляксей Ігнатавіч Мікуліч
Аляксей Ігнатавіч Мікуліч (, в. Жарабковічы,  — ) — беларускі антраполаг. Доктар біялагічных навук (1991).
Біяграфія
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1963). У 1963—1966 гг. у Міністэрстве сацыяльнага забеспячэння БССР, з 1969 г. у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі. Вывучае заканамернасць зменлівасці генетыка-антрапалагічных і адаптыўных тыпаў, генадэмаграфічных працэсаў сярод насельніцтва Беларусі і сумежных тэрыторый. Адзін з аўтараў прац «Нарысы па антрапалогіі Беларусі» (1976), «Антрапалогія Беларускага Палесся» (1978), «Біялагічнае і сацыяльнае у фарміраванні антрапалагічных асаблівасцяў» (1981), «Спадчынныя і сацыяльна-гігіенічныя фактары даўгалецця» (1986).
Беразавец (рака)
Беразаве́ц, канал Беразаве́ц — рака ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Лясная.
Даўжыня ракі 12,5 км. Пачынаецца за 2,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Шчэрбава, вусце на паўночны ўсход ад вёскі Голы Барок. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу.
Юліус Плюкер
Біяграфія
Плюкер навучаўся ва ўніверсітэта Берліна, Бона, Гайдэльберга і Парыжа, і ў 1828 годзе стаў прафесарам матэматыкі ў Бонскім універсітэце. У гэты час яго інтарэсы ляжалі ў галіне геаметрыі, дзе ім быў зроблены шэраг адкрыццяў. У прыватнасці Ю. Плюкеру ўдалося абагульніць паняцце каардынат шляхам увядзення тангенцыйных і аднародных каардынат. Акрамя гэтага ім было вылучана некалькі тэорый аб алгебраічных крывых.
Выжняны
Выжняны (Вижня́ни) — вёска ў Золачыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Будоўля (Гродзенскі раён)
Будо́ўля (, Будовля) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Абухаўскага сельсавета.
Знаходзіцца за 2 км на поўдзень ад в. Абухава.
Міжнародны адказны купон
Міжнаро́дны адка́зны купо́н, скарочана МАК (coupon-réponse international, CRI; international reply coupon, IRC)  — купон, які быў створаны Сусветным паштовым саюзам (СПС) для абмену на знакі паштовай аплаты у дзяржавах-членах СПС. Купон абменьваецца на пошце адпраўшчыкам ліста за мяжу на адну або болей паштовых марак для аплаты мінімальнага паштовага збору.
Прызначэнне і выкарыстанне
Міжнародныя адказныя купоны распаўсюджваюцца пад эгідай СПС. З прычыны, што на сённяшні дзень СПС аб’ядноўвае 190 краін-членаў, а адказныя купоны прымаюцца ўсімі ўдзельнікамі Саюза, механізм МАК фактычна ахоплівае ўвесь свет.
Прызначэнне міжнароднага адказнага купона — наданне магчымасці асобе, якая набыла яго, даслаць адрасату, які знаходзіцца ў іншай краіне, ліст разам з аплатай кошту перасылкі адказнага ліста. Калі адрасат знаходзіцца ў той жа самай краіне, то неабходнасці ў такіх купонах няма, бо магчыма выслаць аплачаны канверт з адваротным адрасам. Але калі адрасат жыве ў іншай краіне, то выкарыстанне міжнароднага адказнага купона здымае з яго неабходнасць набыцця знакаў паштовай аплаты або высылкі яму для гэтай пакупкі адпаведнай валюты. Атрымальнік ідзе з адказным лістом на пошту, абменьвае там ужо прысланы яму ў канверце купон на адпаведную колькасць марак, налеплівае гэтыя маркі на канверт і адсылае яго. Такім чынам, паштовыя выдаткі нясе ініцыятар ліставання.
Паштовыя службы дзяржаў-удзельніц СПС абавязаныя абменьваць такія купоны на знакі паштовай аплаты, але не абавязаныя прадаваць іх. Усе надпісы на вонкавым боку купона зробленыя на французскай мове (як афіцыйнай мове СПС), незалежна ад краіны яго выпуску. На адваротным баку купона знаходзіцца кароткі тлумачальны тэкст на шасці мовах (зверху ўніз) — нямецкай, англійскай, арабскай, кітайскай, іспанскай і рускай: "Гэты купон абменьваецца ва ўсіх краінах Сусветнага паштовага саюза на паштовыя маркі мінімальнага кошту аплаты простага прыярытэтнага адпраўлення або простага авіяліста, які адпраўляецца за мяжу."
Міжнародныя адказныя купоны ахвотна выкарыстоўваюць калекцыянеры аўтографаў і этыкетак, філатэлісты, радыёаматары (пры адпраўцы адно аднаму QSL-картак ), нават паэты — г. зн. катэгорыі асоб, якія маюць шырокае кола міжнародных знаёмстваў або пачынаюць шырокую міжнародную перапіску. Традыцыйна прынята лічыць добрым тонам пры пісьмовым звароце да калегі па родзе дзейнасці або хобі ўкласці такі купон і чакаць адказу поштай.
Гісторыя
Прамблема папярэдняй аплаты паштовай карэспандэнцыі на нацыянальным узроўні вырашалася паштовымі адміністрацыямі рознымі спосабамі. Аднак пытанне аб уніфікаванай папярэдняй аплаце ліста ў адказ пры перасячэнні дзяржаўных меж заставалася адкрытым. Ідэальным варыянтам, вядома, было бы ўвядзенне ўніверсальнай агульнаміравой паштовай маркі. Гэта ідэя ўпершыню была высунута перад Сусветным паштовым саюзам Артурам Моры ў 1897 г., але яе адхілілі.
Выхад быў знойдзены ва ўсталяванні сістэмы міжнародных адказных купонаў. Ідэя іх ужывання была прапанаваная дэлегацыяй Вялікабрытаніі, разгледжаная поруч з канкурэнтнымі праектамі іншых краін і прынятая ў 1906 г. на кангрэсе СПС у Рыме. Увядзенне купонаў у зварот адбылося 1 кастрычніка 1907 г.
У той час міжнародны адказны купон абменьваўся на простую паштовую марку звычайнага тарыфу, якой аплачвалася наземная перасылка карэспандэнцыі ў іншую дзяржаву, паколькі гэта было яшчэ да з’яўлення авіяпошты. Зараз ён абменьваецца ў любой дзяржаве-члене СПС на знак паштовай аплаты мінімальнага паштовага збору за перасылку прыярытэтнага або простага авіяліста за мяжу.
Змена дызайну
Міжнародныя адказныя купоны друкуюцца ў фармаце, які дазваляе без цяжкасцей змяшчаць іх у паштовы канверт, на паперы з вадзянымі знакамі і іншымі сродкамі абароны і змяшчаюць сімволіку СПС. Знешне больш за сто гадоў свайго існавання яны змянілі пяць асноўных тыпаў дызайну. Калекцыянеры купонаў падзяляюць іх па гарадах правядзення кангрэсаў СПС, на якіх кожны з тыпаў уводзіўся ў міжнародны зварот. У межах кожнага з гэтых тыпаў існуюць разнавіднасці ў залежнасці ад краіны выпуску, змяненняў паштовых тарыфаў і іншых асаблівасцей і новаўвядзенняў : Разнавіднасці, у сваю чаргу, падзяляюцца на заводы або «выпускі» — першы, другі і г. д. Гэтакіх знаходзіцца 4—7 у межах кожнай.
Фінансавая піраміда Понці
Ідэя аб тым, што, згуляючы на розніцы паштовых тарыфаў у розных краінах пры закупцы танных міжнародных адказных купонаў у адной краіне для наступнага абмену іх на паштовыя маркі на большую суму ў іншай (арбітраж), можна ў выніку атрымаць прыбытак, лягла ў аснову фінансавай піраміды, арганізаванай у 1920-х гг. амерыканцам італьянскага паходжання Чарлзам Понці (Charles Ponzi; 1882—1949 гг.), — па так званай «схеме Понці».
У жніўні 1919 г. адзін з іспанскіх бізнесменаў у лісце Чарлзу з запытам аб прасоўванні рэкламнай публікацыі прыклаў міжнародны адказны купон. Убачыўшы купон і высветліўшы падрабязнасці яго звароту, Понці заўважыў, што суадносіны пасляваенных абменных курсаў валют дазваляюць перапрадаваць купоны, набытыя ў краінах большай часткі Еўропы, у Злучаных Штатах. Прадпрымальны дзялок заснаваў кампанію «Securities and Exchange Company» і схіліў некалькіх інвестараў да фінансавання прапанаванай ім аферы ў абмен на просты вэксаль, абяцаючы ім 50 % прыбытку ад трансатлантычнага гандлю ўжо праз 45 дзён.
Насамрэч гэта была падвойная афера: Понці і не збіраўся ўкладаць інвестарскія грошы ў скупку еўрапейскіх купонаў. Ён прыхаваў ад іх невялікую дэталь: па ўмовах СПС тых часоў міжнародны адказны купон мог быць абменяны толькі на маркі, але не на наяўныя грошы, таму як інструмент спекуляцыі купоны не падыходзілі. Гэтыя звесткі не былі сакрэтнымі — пры невялікім жаданні гэта змог бы высветліць для сябе кожны з укладчыкаў арганізаванай Чарлзам фінансавай піраміды. Тым не менш, к ліпеню 1920 г. Понці атрымоўваў ад іх па 250 000 $ штодзень. Ажыятаж падаграваўся, у тым ліку, і прэсай (у прыватнасці, «The Boston Post»), якая публікавала аплачаныя заахвочваючыя матэрыялы.
Піраміды абрынулася толькі пасля публікацыі ў часопісе «Post Magazine», які падлічыў, што для пакрыцця інвестыцый, зробленых у кампанію Понці, у звароце павінны былі знаходзіцца 160 млн купонаў — а ў тыя гады па ўсім свеце на руках іх было каля 27 000 асобнікаў. 10 жніўня 1920 г. пры закрыцці кампаніі Понці федэральныя агенты заўважылі, што ён сапраўды не меў ніякага інвестыцыйнага запасу купонаў.
Понці быў арыштаваны, асуджаны за махлярства ў дачыненні федэральнай паштовай службы ЗША і ўзяты ў турму. Агулам яму ўдалося ашукаць больш за 17 000 укладчыкаў. У 1924 г. рэшткі багацця Чарлза Понці былі прадметам цяжбы з боку некаторых ашуканых ім інвестараў у Вярхоўным судзе краіны. Падчас даследавання справы старшыня суда Тафт, у прыватнасці, абнародаваў інфармацыю, што Понці пачынаў сваё «купоннае» прадпрыемства, маючы толькі 150 $ у кішэні.
З тых часоў прадажная цана купонаў і абменны кошт марак былі скарэкціраваныя такім чынам, каб не пакідаць магчымасці для атрымання прыбытку.
Альтэрнатыўныя міжнародныя праекты
Ідэя міжнароднага адказнага купона аказалася плённай: многія каланіяльныя дзяржавы перанялі паспяховы досвед СПС і, не маючы магчымасці па розных прычынах (пераважна праз розніцу валют метраполіі і розных яе калоній) увесці ў межы сваіх каланіяльных імперый універсальную паштовую маркі ці прынамсі ўніфікаваць паштовыя тарыфы і набор паслуг пошты, увялі альтэрнатыўныя адказныя купоны. Аналагічныя праекты ажыццяўляліся і краінамі-членамі некаторых рэгіянальных паштовых саюзаў. Зрэшты, не ўсе такія праекты аказаліся ў выніку паспяховымі.
Сучаснасць
Міжнародныя адказныя купоны заказваюцца паштовымі ведамствамі ў штаб-кватэры СПС у Берне (Швейцарыя), большая іх частка друкуецца ў Францыі і рассылаецца ў адпаведнасці з заяўкамі краін па ўсім свеце. Іх магчыма набыць на паштамтах больш чым 70 дзяржаў. У развітых краінах кожнае паштовае аддзяленне, дзе ёсць дастатковы попыт на такія купоны, заказвае іх і пазней прадае поруч са звычайнымі паштовымі маркамі. У краінах «трэцяга свету» распаўсюджванне МАК звычайна абмяжоўваецца галоўпаштамтамі гарадоў. Штогод праз паштовыя аддзяленні краін-членаў СПС рэалізуюцца некалькі мільёнаў купонаў. Цэны на іх адрозніваюцца ў залежнасці ад краіны.
Міжнародныя адказныя купоны сапраўдныя толькі абмежаваны тэрмін, які з 2002 г. пазначаецца на іх яўна. Тэрмін дзеяння міжнароднага адказнага купона пекінскага ўзору № 2 скончыўся 31 снежня 2009 г. Такое абмежаванне было ўведзена нядаўна: яшчэ ў 2001 г. быў абавязковы прыём купонаў, выпушчаных кожнай краінай-членам СПС з 1975 г. Аднак у 2002 г. палажэнне змянілася і тэрмін зменшыўся.
Напрыклад, пошта ЗША абвясціла, што выпушчаныя да 2002 г. купоны павінны былі рэалізавацца да 10 кастрычніка 2007 г., а выпушчаныя да 31 снежня 2006 г. — да 1 верасня 2008 г., у абодвух выпадках з дысконтам у 1 цэнт ад пазначанай на іх цаны. Усе купоны, выпушчаныя ў іншых краінах да пачатку 2007 г., зараз не прымаюцца ў ЗША.
Парадак выкарыстання купона
На міжнародным адказным купоне пекінскага ўзору № 2 (юбілейны выпуск) былі прадугледжаны два акенцы — месцы для штэмпеляў, злева і справа. У левым акенцы ставіўся каляндарны штэмпель падчас продажу купона ў паштовым аддзяленні краіны-эмітэнта або проста пазначаецца назва гэтай краіны. Купон, які прадаваўся ўвогуле без такога штэмпеля, тым не менш, захоўваў сваю сілу.
У правым акенцы ставіўся штэмпель краіны, якая абменьвала купон на паштовыя маркі ў адпаведнасці з умовамі, выкладзенымі на купоне. Такім чынам купон пагашаўся і станавіўся нядзейнічаючым. На купоне мог быць адзначаны і яго кошт падчас продажу (раней, у часы хаджэння лазанскага тыпу дызайну, гэта рабілася ў трэцім, цэнтральным, акенцы, але цяпер спецыяльнага месца для прастаўлення наміналу не прадугледжана).
Звычайна прадажная цана купонаў у 2—3 разы перавышае кошт адпраўкі лістоў за мяжу з той жа краіны. У той жа час, напрыклад, у ЗША пры звароце купона, набытага раней на амерыканскай жа пошце, у абмен выдаюцца паштовыя маркі, як раней адзначалася, на суму ўсяго на 1 цэнт меншую за суму, за якую ён быў набыты. У Японіі аналагічны дысконт складае 20 іен.
Асобы, якія часта карыстаюцца купонамі, адзначаюць, што з прычыны адноснай рэдкасці паслугі па продажы або прыёме купонаў паштовыя служачыя далёка не заўжды праяўляюць кампетэнтнасць. Адна з найбольш непрыемных памылак — прастаўленне штэмпеля не ў левым, а ў правым акенцы купона ўжо падчас яго продажу, што анулюе яго вартасць. Часам яны неабгрунтавана адмаўляюцца прымаць годныя купоны, часам прымаюць да абмену і нягодныя. Бывае, што купоны ўвогуле адсутнічаюць у продажы. У гэтым выпадку пакупніку варта звярнуць увагу персаналу паштовага аддзялення на адпаведныя інструкцыі. Зрэшты, часам бываюць выпадкі, калі тая ці іншая паштовая адміністрацыя выдае цыркуляры і распараджэнні, якія не адпавядаюць міжнародным пагадненням і пагаршаюць умовы, прадугледжаныя дакументамі СПС.
Міжнародны адказны купон у краінах РСС
Паштовыя адміністрацыі Арменіі, Беларусі, Літвы, Казахстана, Славеніі, Украіны і некаторых іншых краін РСС заказваюць і прадаюць міжнародныя адказныя купоны.
Вельмі моцна ў стаўленні да міжнародных адказных купонаў вылучаецца сярод членаў РСС Расія. Расійская паштовая адміністрацыя ў асобе ФДУП «Пошта Расіі» продажам міжнародным адказных купонаў не займаецца, што абгрунтоўваецца палажэннем артыкула 142 «Рэгламенту пісьмовай карэспандэнцыі» СПС, у адпаведнасці з якім замежныя паштовыя адміністрацыі маюць права на продаж міжнародных купонаў або абмяжоўваць іх продаж па сваёй волі.
Філатэлістычныя аспекты
Міжнародныя адказныя купоны з’яўляюцца прывабнымі аб'ектамі філатэлістычнага калекцыяніравання. На філатэлістычных выставах яны звычайна экспаніруюцца сярод спецыялізаваных калекцый.
Умоўна адказныя купоны часам адносяць да цэлых рэчаў, бо на іх раней або быў надрукаваны намінал, або прадугледжвалася месца для яго запісу. Аднак зараз гэтага ўжо няма, таму філатэлістычная класіфікацыя МАК можа з’яўляцца прадметам дыскусій.
Ружанская сінагога
Ружа́нская сінаго́га — былая сінагога ў Ружанах на вуліцы Якуба Коласа, 6. Помнік эклектычнай архітэктуры.
Гісторыя
Сінагога была збудаваная пад канец XVIII стагоддзя як копія слонімскай у маштабе 1:3.
У другой палове XIX стагоддзя побач з сінагогай была пабудаваная яўрэйская школа ў адзіным архітэктурным стылі.
Сінагога дзейнічала да 1940 года, пасля чаго была зачыненая савецкімі ўладамі. Па Другой сусветнай вайне ў будынку ешывы размяшчаліся паслядоўна склады, млын, кацельня, гараж мясцовага прадпрыемства. Будынак самой сінагогі закінуты і паступова разбураецца.
Архітэктура
Аднапавярховы будынак на высокім падмурку, па перыметры дэкараваны пілястрамі і карнізамі. Вокны завершаныя паўкруглымі абрамленнямі.
Унутры часткова захаваліся насценныя фрэскі і надпісы. Па цэнтры будынку ў неблагім стане біма — адна з нямногіх, што захаваліся ў Беларусі.
Ананімны твор
Ананімны твор у літаратуры — твор без пазначэння імя аўтара або падпісаны псеўданімам. Найчасцей прычынай ананімнасці было імкненне ўнікнуць пераследу ўладамі.
Ананімна з’явіліся многія літаратурныя і філасофскія творы — «Думкі» Б. Паскаля, «Максімы» Ф. Ларошфуко, творы Вальтэра, «Падарожжа з Пецярбурга ў Маскву» А. Радзішчава, «Таўрыяіяда» А. Пушкіна і інш.
У Беларусі
У старабеларускай літаратуры многія творы, асабліва свецкія, былі ананімныя.
У час станаўлення новай беларускай літаратуры, якая стваралася непрафесійнымі пісьменнікамі, аўтары не пазначалі сваё аўтарства, прычынай быў гістарычны кантэкст — творы мелі пераважна апазіцыйны расійскім уладам характар, большасць іх прасякнута вострай крытыкай як дзяржаўнага ладу, так і нацыянальна прыгнёту. Пагатоў творы распаўсюджваліся вусна або ў рукапісах, бо друк на беларускай мове (апроч матэрыялаў у этнаграфічных працах) быў забаронены да 1906 года. Але і пазней найбольш вострыя творы з’яўляліся ананімна. З ростам нацыянальна-культурнай свядомасці ананімнасць абуджала дадатковую цікаваць да аўтараў беларускіх твораў (Я. Баршчэўскі, Я. Чачот, В. Дунін-Марцінкевіч і інш.).
Найбольш вядомыя ананімныя творы беларускай літаратуры — створаныя падчас і пасля паўстання 1830—1831 гадоў «Віншаванне бондара Савасцея» і «Вясна гола перапала», з другой паловы ХІХ стагоддзя частцы твораў уласціва псеўданімнасць, з гэтага часу вядома паэма «Мачыха», падпісаная Адэляй з Устроні, напярэдадні і падчас паўстання 1863—1864 гадоў створаны «Гутарка старога дзеда», «Гутарка пана з селянінам», «Дзякуй Богу і гасудару», у 1870—1880 гады — верш «Праўда», «Гутарка ў карчме, спісаная Кандрасем з-пад Докшыц», у канцы ХІХ стагоддзя — вершы «Тэатр», «Дудар», «Я клічу вас», пад псеўданінам Будзіцель, «Палякам у дзень 3-га мая», пад псеўданімам Горэвід.
Ананімныя творы ХІХ стагоддзя жанрава-разнастайныя: паэмы «Энеіда навыварат» і «Тарас на Парнасе», верш-апавяданне «Два д’яўлы», элегія «Могілкі», лірычныя вершы «Вясна гола перапала» і «Ой, у полі вецер вые», вершаваныя або празаічныя гутаркі «Гутарка Данілы са Сцяпанам», «Гутарка старога дзеда» і «Гутарка Кузьмы з Апанасам», проза «Казка не казка, але так бывае». Некаторыя ананімныя творы мелі форму адозваў або палітычных пракламацый (у свой час так выдаваліся асобныя творы К. Каганца, Цёткі і інш.). Востракрытычныя ананімныя творы былі і ў савецкі час («Сказ пра Лысую гару»).
Пешкаўка
Пешкаўка — сяло ў Фёдараўскага раёна Кастанайскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Пешкаўскай сельскай акругі.
Пешкаўка — адно з найбуйнейшых паселішчаў вобласці. Знаходзіцца за 100 км ад горада Кастаная.
Фядотава каса
Фядо́тава каса́ (Федотова коса) — вузкі пясчаны перасмык (да 1929 г. паўвостраў) у Азоўскім моры паміж паўвостравам Біручы Востраў і мацерыком. Даўжыня — да 50 км, шырыня — да 5 км. Па Фядотавай касе пракладзена асфальтаваная шаша. Выкарыстоўваецца для рыбалоўства і адпачынку турыстаў.
Каардынаты: 46.298°N, 35.3037°W.
Пешкаўка
Заснавана ў 1903 годзе.
Ізаглоса кентум-сатэм
Ізагло́са ке́нтум-сатэм — адна з ізаглос індаеўрапейскай моўнай сям'і, якая ўзнікла ў выніку рознай эвалюцыі трох радоў сярэднеязычных зычных у розных індаеўрапейскіх мовах :
Мовы кентум уключаюць у сябе італійскую, кельцкую, германскую, грэчаскую і тахарскую галіны індаеўрапейскай моўнай сям'і. У мовах кентум звычайныя і палатальныя велярныя зычныя праіндаеўрапейскай мовы зліліся ў звычайныя велярныя, аднак захаваўся трэці рад з лабіявелярных зычных. Тахарскія мовы шмат у чым адлюстроўваюць пераход усіх трох згаданых радоў, а таксама ўсіх звонкіх або аспіраваных зычных у адну фанему — /k/, што падштурхоўвае некаторых лінгвістаў да меркавання, што тахарскія мовы не ўпісваюцца ў канцэпцыю кентум-сатэм. Нягледзячы на гэта, некаторыя праіндаеўрапейскія лабіявелярныя ў тахарскіх мовах гістарычна перайшлі ў лабіявелярападобны /ku/; разам з іншымі доказамі гэтыя абставіны сведчаць пра адрозненне лабіявелярных у пратахарскай мове і толькі пазнейшае зліццё гэтых гукаў з велярнымі, і таму тахарская з'яўляецца яўна кентумнай мовай.
Да моў сатэм прынята адносіць мовы, у якіх адбыўся пераход трох узгаданых серый зычных у сібілянты (свісцячыя зычныя). Падобны пераход уласцівы мовам індаіранскай, балцкай, славянскай галін, а таксама армянскай мове, якая мае асобнае месца сярод індаеўрапейскіх моў. Гэтыя мовы, як правіла, страцілі агубленае вымаўленне праіндаеўрапейскіх лабіявелярных, з-за чаго яны аб'ядналіся з велярнымі, у той час як палатальныя захаваліся. Балта-славянскія ў асноўным з'яўляюцца сатэмнымі мовамі, але некаторыя словы маюць кентумныя рысы, з-за чаго сатэмізацыя ў гэтых мовах магла стаць няпоўнай.
Адны з апошніх звестак, атрыманых пры даследаваннях лувійскай мовы, сведчаць пра адрозненне ўсіх трох радоў зычных у праанаталійскай мове (продак т.зв. анаталійскіх моў — вымерлых індаеўрапейскіх моў цэнтральнай Турцыі). Нягледзячы на гэта, у хецкай мове, найвядомейшай з анаталійскіх моў, была кентумізацыя, якая з'явілася ў мове пасля распаду агульнаанаталійскай мовы.
Паняцце ізаглосы кентум-сатэм ужываецца толькі адносна бацькоўскай мовы, у якой быў поўны набор заднеязычных зычных. Пазнейшыя гукавыя змены ў асобных галінах індаеўрапейскай сям'і, падобныя да змен кентум ці сатэм, з гэтага паняцця звычайна выключаюцца. Напрыклад, у паняцце ізаглосы кентум-сатэм не ўваходзіць пераход лацінскага k у s у некаторых раманскіх або зліццё *kʷ з *k у гайдэльскіх мовах.
Праіндаеўрапейскія сярэднеязычныя
Ізаглоса кентум-сатэм тлумачыць эвалюцыю трох радоў сярэднеязычных зычных, рэканструяваных для праіндаеўрапейскай мовы, *kʷ, *gʷ, *gʷʰ (лабіявелярныя), *k, *g, *gʰ (велярныя), і *ḱ, *ǵ, *ǵʰ (палатавелярныя) у даччыных мовах (мовах, што ўтварыліся ў выніку распаду праіндаеўрапейскай). Падзел на групы кентум і сатэм дае толькі прыблізнае ўяўленне пра бацькоўскую мову, у якой быў поўны набор сярэднеязычных.
Нямецкі лінгвіст А. Шляйхер у выдадзеным у 1871 годзе «Кампендыуме» меркаваў, што праіндаеўрапейская мова мела адзін велярны рад, k, g, gh. Іншы нямецкі лінгвіст, К. Бругман прызнаваў ужо два рады: «велярныя выбухныя» (q, g, gh) супраць «палаталізаваных выбухных» (k̑, g̑, g̑h). Бругман назваў мовы, вядомыя цяпер як мовы кентум, «мовамі з лабіялізацыяй», мовы сатэм, у сваю чаргу — як «мовы без лабіялізацыі». На думку Бругмана для слоў і груп слоў, якія не паўстаюць ні ў адной мове з лабіялізаваным велярным, нельга вызначыць наяўнасць калі-небудзь у мінулым «u̯-згортвання».
Між тым, у выданні гэтай працы ў 1897 годзе Бругман змяніў свае погляды, прыняўшы тэрміналогію кентум/сатэм, уведзеную нямецкім лінгвістам Петэрам фон Брадке ў 1890 годзе. Згодна з гэтым, ён пазначыў лабіявелярныя як qu̯, qu̯h, gu̯, gu̯h, увёўшы таксама безгалосныя аспіраты.
Сатэм
Мовы сатэм адлюстроўваюць наяўнасць характэрных афрыкатных і фрыкатыўных зычных з артыкуляцыяй у пярэдняй частцы рота, якія ўзнікаюць у словах, паходжанне якіх прасочваецца ад праіндаеўрапейскіх лексічных адзінак. Напрыклад, праіндаеўрапейскае *(d)ḱm̥tóm («сто»), на якім звычайна ілюструецца сатэмны пераход, пераўтварылася ў авест. satəm,, śatam, simts, šimtas, стар.-слав. sъto. Сярод іншых падобных прыкладаў адзначаецца стараславянская прыстаўка sъ(n)- — з (параўн. з кентум. лац. co(n)-).
Крыніцы адметна сатэмных гукаў і шляхі іх узнікнення цягам многіх дзесяцігоддзяў абмяркоўваліся індаеўрапеістамі. Аўтар канцэпцыі, нямецкі лінгвіст Петэр фон Брадке, меркаваў пра наяўнасць у праіндаеўрапейскай мове двух радоў зычных: *k, *kʰ, *g, *gʰ і *ḱ, *ḱʰ, *ǵ, *ǵʰ. Так, *ḱ перайшло ў санскрыце ў ś [ɕ], у латышскай, авестыйскай, рускай і армянскай — у s, у літоўскай — у š [ʃ], у албанскай, за некаторымі выключэннямі, у th [θ]. Іншы нямецкі лінгвіст, Карл Бругман, дадаваў у канцэпцыю агублены рад *kʷ, *kʷʰ, *gʷ, *gʷʰ, але мяркуючы, што ў сатэмных мовах ён зліўся з першым радам фон Брадке (гл. вышэй). Такім чынам, незалежна ад паходжання сатэмных гукаў ад таго ці іншага з трох радоў зычных, усе словы з сучаснымі сатэмнымі гукамі на месцы ранейшых трох радоў зычных адносяцца да сатэмных слоў.
Сатэмныя рысы развіваліся і ў іншых індаеўрапейскіх мовах (напрыклад, cent, ciento), у выніку чаго ў некаторых выпадках становіцца цяжкім вызначэнне моў з першапачатковымі сатэмнымі рысамі або моў, у якіх сатэмныя рысы ўзніклі ў выніку запазычванняў або ў выніку незалежных пераходаў. У той час як шырокая задакументаванасць лацінскай і старажытнашведскай моў паказваюць пра самастойны характар асібіляцыі ў французскай і шведскай мовах адпаведна, то ў выпадку з маленькай колькасцю пісьмовых помнікаў дакійскай і фракійскай моў невядома пра запазычаны або ўласны характар гэтых гукаў. Сярод іншых прыкладаў падобных ускладненняў адзначаюцца запазычанні з індаіранскіх моў у армянскую, у выніку чаго абгрунтаванне прыналежнасці армянскай да сатэмных моў грунтуецца на досыць невялікай колькасці слоў.
Кентум
Да кентумных моў адносяць індаеўрапейскія мовы, у якіх у спадчыну ад праіндаеўрапейскіх лексічных адзінак засталіся велярныя і лабіявелярныя зычныя, артыкуляцыя якіх адбываецца ў задняй частцы рота.
Кентумныя мовы захавалі праіндаеўрапейскія лабіявелярныя (*kʷ, *gʷ, *gʷʰ) або іх гістарычныя рэфлексы адрознымі ад звычанйых велярных (напрыклад, *k, але *kʷ > лац. c /k/, але qu /kʷ/; грэчаск. κ /k/, але π /p/); гоцк. /h/, але /hʷ/ і г.д. Пэўныя прыклады няскончанай сатэмізацыі вядомыя і ў індаіранскіх мовах (санскр. guru < *gʷer-, kulam < *kʷel-, kuru < *kʷer-). Падобныя прыклады, аднак, вядомыя толькі ў пісьмовых дакументах паслярыгведнага перыяду. Тым не менш, усе падобныя прыклады кентумных моў даюць падставу меркаваць, што лабіявелярнасць гэтага рада магла быць таксама новай для моў кентум, прычынна звязанай з пераносам палатавелярных гукаў наперад.
Галоўны доказ на карысць такога падыходу даюць анаталійскія мовы, хоць іхняя фанетыка ў дэталях невядомая. Хеты і лувійцы выкарыстоўвалі для пазначэння лабіявелярных гукаў РІЕ не сімвалы серыі q- (якія існавалі ў клінапісным пісьме гэтых народаў і перадавалі безгалосны ўвулярны гук у не-індаеўрапейскай акадскай мове, з якой клінапіс быў пазычаны), а сімвалы тыпу ku. Меркаванні наконт гукавога значэння гэтага спалучэння разыходзяцца: паводле адных меркаванняў яны маглі абазначаць адзін гук, паводле іншых — два, /k/ і /w/.
Падабенства трох сярэднеязычных радоў аспрэчваецца таксама з тыпалагічных прычын. Тым не менш, гэты аргумент не з'яўляецца важкім, бо існуюць мовы з падобнай трохрадовай сістэмай (напрыклад, язгулямская мова — адна з памірскіх, але сістэма сярэднеязычных у гэтай мове не суадносіцца з фаналогіяй РІЕ). Падобныя мовы звычайна рэдкія, і адзін з трох радоў зычных звычайна не выкарыстоўваецца. Наогул, ні адна з індаеўрапейскіх моў не захавала трохрадовую сістэму ў поўным складзе, нават калі яна існавала ў прамове.
Рэшткі лабіявелярных элементаў захаваліся ў тым ліку і ў балта-славянскіх мовах, адных з моў сатэм (напрыклад, ungurys < *angʷi-, dygus < *dʰeigʷ-). Гэтыя фактары былі прыняты як доказ пранікнення ранняй сатэмічнай змены або як вынік запазычанняў пры ранніх кантактах протабалтаў і протагерманцаў.
З апошнім часам з'яўляліся паведамленні пра існаванне ў мове бангані (Індыя) прыкмет кентум, але яны не былі прызнаны.
Гістарычныя інтэрпрэтацыі
[[Выява:Indo-European isoglosses.png|справа|thumb|250px|Ізаглоса кентум-сатэм у параўнанні з іншымі ізаглосамі даччыных індаеўрапейскіх моў.
]] Пры першай публікацыі ўласных гіпотэз наконт гукавых змен у індаеўрапейскіх мовах нямецкі лінгвіст П. фон Брадке выказаў меркаванне, што падзел індаеўрапейскіх моў на мовы кентум і сатэм супадае з падзелам паміж «заходняй і ўсходняй культурнымі правінцыямі». Гэты варыянт падзелу, між тым, быў парушаны пры адкрыцці хецкай і тахарскіх моў, якія, нягледзячы на сваё ўсходняе геаграфічнае становішча, адносіліся да моў кентум. Гіпотэзы П. фон Брадке сталі яшчэ слабейшымі пасля даследаванняў іншых індаеўрапейскіх ізаглос, многія з якіх мелі падобную або нават большую значнасць.
У ХІХ ст. часам лічылася, што ізаглоса кентум-сатэм служыла мяжою розных дыялектаў праіндаеўрапейскай мовы. Аднак ужо К. Бругман і часткова Ё. Шміт даказалі тэрытарыяльны характар ізаглосы.
На цяперашні час ізаглоса кентум-сатэм разглядаецца як адзін з храналагічных этапаў развіцця індаеўрапейскіх моў. Акрамя іншых рыс моў кентум і моў сатэм існуюць рэшткавыя сведчанні адрознення велярных і лабіявелярных у мовах сатэм, што раней існавала таксама і ў мовах кентум. Гэтая акалічнасць дае падставу некаторым лінгвістам лічыць працэс кентумізацыі ранейшым за сатэмізацыю, аднак звесткі, атрыманыя пры даследаваннях анаталійскіх моў не даюць падставы разглядаць кентумныя пераходы зычных як першапачатковы стан праіндаеўрапейскай мовы.
Іншыя погляды
Наяўнасць трох радоў сярэднеязычных зычных у праіндаеўрапейскай мове з'яўляецца асноўнай гіпотэзай, прынятай у сучаснай індаеўрапеістыцы. Незважаючы на гэта, французскі лінгвіст Антуан Мее меркаваў, што ў праіндаеўрапейскай мове існавалі толькі лабіявелярныя і палатавелярныя, у той час як звычайныя велярныя з'яўляліся алафонамі палатавелярных. Таксама, на думку Мее, канцэпцыі першапачатковых велярных або магчымасць запазычанняў у працэсе сатэмізацыі былі вынікам няправільнай этымалогіі. Венгерскі індаеўрапеіст Освальд Семерэньі выказваў здагадку, што індаеўрапейскія велярныя палаталізаваліся наступным галосным, страчаным пазней. Іншыя даследчыкі прапаноўвалі гіпотэзы пра існаванне толькі двух радоў сярэднеязычных, сярод якіх Е. Курыловіч, У. П. Леман, Вудхаўз.
Хокан Гр’ётгардсан
Хокан Гр’ётгардсан (Håkon Grjotgardsson; каля 838 — каля 900) — першы ярл Хладзіра, паплечнік і цесць першага нарвежскага караля Харальда Цудоўнавалосага, які аб’яднаў пад сваёй уладай Нарвегію.
Біяграфія
Яго дачка Аса стала жонкай конунга Харальда Цудоўнавалосага і маці конунга Гутарма Харальдсана.
Хладзірскі ярл Хокан імкнуўся пашырыць свае ўладанні на поўдзень. Конунг Харальд Цудоўнавалосы пачаў працяглую барацьбу з іншымі абласнымі конунгамі і ярламі за аб’яднанне Нарвегіі пад уладай аднаго манарха. Хокан Гр’ётгардсан са сваёй дружынай далучыўся да Харальда і прыняў удзел у яго ваенных кампаніях. Спачатку Хокан атрымаў у кіраванне ад Харальда вобласць Стрында. У бітве ля Сольскеля загінулі Гр’ётгард і Хёрлаўг, сыны ярла Хокана.
Конунг Харальд Цудоўнавалосы, заваяваўшы вобласці Мёр і Фіёрды, прызначыў іх намеснікамі ярлаў Рэнгвальда Эйстэйнсана і Хокана Гр’ётгардсана. Неўзабаве Хокан вырашыў далучыць да сваіх уладанняў суседнюю вобласць Согн, дзе кіраваў ярл Атлі Худы, прызначаны каралём Харальдам. Калі конунг адправіўся далей на ўсход, Хокан адправіў ганца да Атлі з патрабаваннем пакінуць Согн і вярнуцца ў Гаўлар, дзе ён раней кіраваў. Аднак Атлі Худы адмовіўся і заявіў, што атрымаў у валоданне Согн ад конунга, і не пакінуў гэта ўладанне, пакуль не сустрэцца з конунгам Харальдам. Праціўнікі сабралі дружыны і ўступілі ў барацьбу. У бітве ля Ф’яліра ў Ставанесвагу ярл Хокан загінуў, а ярл Атлі быў смяротна паранены. Яго людзі адвезлі яго на востраў Атлей, дзе ён памёр.
Дзеці
Ярл Хокан быў жанаты, але імя яго невядома. У яго было чацвёра дзяцей:
Піна-Тарэнезэ
Піна-Тарынезэ (Pino Torinese) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.
Насельніцтва складае 8595 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 405 чал./км². Займае плошчу 21 км². Паштовы індэкс — 10025. Тэлефонны код — 011.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Andrea Corsini.
Дактрына Гальштэйна
Дактрына Гальштэйна (Hallstein-Doktrin) — знешнепалітычная дактрына, якая праводзілася урадам ФРГ з 1955 па 1970 год, накіраваная на ізаляцыю ГДР на міжнароднай арэне.
Дактрына Гальштэйна была прынятая па прапанове дзяржаўнага сакратара Міністэрства замежных спраў ФРГ Вальтэра Гальштэйна на нарадзе паслоў Заходняй Германіі 8-9 снежня 1955 года, якая адбылася ў Боне. Яе асноўныя палажэнні былі сфармуляваны Вільгельмам Грэвэ, які з’яўляўся кіраўніком палітычнага аддзялення пры Міністэрстве замежных спраў ФРГ, у верасні 1955 года. Сутнасць гэтай дактрыны заключалася ў тым, што з гэтага часу ФРГ падтрымлівала і ўсталёўвала дыпламатычныя адносіны толькі з тымі краінамі, якія не мелі дыпламатычных адносін з ГДР. Устанаўленне дыпламатычных адносін з ГДР з гэтага часу разглядалася Бонам як недружалюбны крок і вяло да разрыву адносін з гэтай краінай. Адзіным выключэннем, якое дапускалася дактрынай Гальштэйна, быў СССР — у сувязі з важнасцю падтрымкі адносін для ФРГ з гэтай дзяржавай.
Дактрына Гальштэйна не раз падвяргалася крытыцы ўнутры палітычнага кіраўніцтва Заходняй Германіі, у прыватнасці ў канцы 1950-х гадоў, калі вызначаўся пэўны станоўчы зрух у адносінах ФРГ з сацыялістычнымі Польшчай і Венгрыяй. Канкрэтна ж гэтая палітыка знайшла прымяненне двойчы: ФРГ разарвала дыпламатычныя адносіны з Югаславіяй у кастрычніку 1957 года пасля ўсталявання апошняй дыпадносін з ГДР, і ў студзені 1963 года пайшла на аналагічны крок у дачыненні да Кубы.
У 1967 годзе Заходняя Германія вымушана была звузіць дзеянне дактрыны Гальштэйна, выключыўшы з яе дзеяння сацыялістычныя краіны, усталяваўшы дыпадносіны з Румыніяй і аднавіўшы адносіны з Югаславіяй. Пасля араба-ізраільскай вайны 1967 года, калі ўрад ГДР заняў бескампрамісную антыізраільскую пазіцыю, на Блізкім Усходзе паднялася хваля прызнання Усходняй Германіі (прыклад падаў Ірак, які ўсталяваў дыпадносіны з ГДР у 1968 годзе). У гэтых умовах Міністэрства замежных спраў ФРГ у лютым 1970 года абвясціла аб спыненні дзеяння дактрыны Гальштэйна. У 1972 годзе было падпісана пагадненне аб урэгуляванні адносін паміж ФРГ і ГДР. У верасні 1973 года абедзве дзяржавы былі прыняты ў ААН. Да красавіка 1974 года ГДР была прызнана больш чым 100 дзяржавамі.
Лешак Дунін-Баркоўскі
Алякса́ндр (Ле́шак) Фердынанд Ду́нін-Барко́ўскі (Aleksander (Leszek) Dunin-Borkowski, 11 студзеня 1811, вёска, цяпер , Цярнопальская вобласць — , ) — польскі публіцыст, палітычны дзеяч.
Біяграфія
Нарадзіўся ў багатай шляхецкай сям’і герба «Лебедзь». Атрымаў хатняе выхаванне. Пазней разам са старэйшым братам Юзафам навучаўся ў львоўскай гімназіі.
Даведаўшыся пра пачатак паўстання 1830—1831, браты накіраваліся ў Польшчу. Лешак прымаў удзел у паўстанні ў чыне падпаручніка, быў ад’ютантам генерала Яна Крукавецкага. У бітве пад Радамам быў паранены.
Пасля сканчэння паўстання пражываў у Караляўцы, дзе вывучаў санскрыт. Вярнуўшыся ў Львоў, распачаў актыўную літаратурную дзейнасць.
Падчас вясны народаў у 1848 годзе — адзін з кіраўнікоў львоўскага, рэдактар ліста імператару Фердынанду I, у якім былі выкладзены патрабаванні палякаў. Пасля сканчэння рэвалюцыі нейкі час пражываў у Дрэздэне і Познані.
Творчасць
Пісаў аповесці, публіцыстычныя артыкулы, перакладаў з некалькіх моў.
Найлепшай з прац стаў зборнік сатырычных фельетонаў «Parafiańszczyzna», першы з якіх апублікаваны 1 сакавіка 1843 ў. У 1843 годзе выдаў ва Уроцлаве I том «Parafiańszczyzny», у 1849 годзе ў Познані выйшаў II том. Кніга асуджала найвышэйшыя слаі галіцыйскага грамадства. Ужо пасля выхаду першага тому ў Галіччыне выбухнуў вялізны літаратурны скандал. Рэакцыя каталіцкага духавенства была настолькі рэзкаю, што ў другім томе Баркоўскі больш не закранаў «набожную» тэматыку.
Азярэцкі сельсавет (Глыбоцкі раён)
Азярэ́цкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Азярцы, размешчаны за 11 км ад райцэнтра Глыбокае. Сельсавет мяжуе з Удзелаўскім, Залескім, Пліскім, Падсвільскім і Абрубскім сельсаветамі, тэрыторыяй горада Глыбокае.
Плошча Азярэцкага сельсавета — 10 586 га. У склад сельсавета ўваходзяць 23 населеныя пункты.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2168 чалавек, з іх 97,1 % — беларусы, 1,9 % — рускія, 0,5 % — палякі.
Гаспадарка
На тэрыторыі Азярэцкага сельсавета знаходзяцца:
Транспарт
Транспартныя зносіны з райцэнтрам ажыццяўляюцца па аўтобусных маршрутах:
Лясная гаспадарка
Лясная гаспадарка — галіна эканомікі, у функцыі якой уваходзіць: вывучэнне і ўлік лясоў, іх узнаўленне, ахова ад пажараў, шкоднікаў і хвароб, рэгуляванне лесакарыстання, кантроль за выкарыстаннем лясных рэсурсаў.
З развіццём земляробства вялікія плошчы лясоў знішчаліся, іх займалі пад сельскагаспадарчыя культуры. Павелічэнне патрэбнасці ў драўніне для будаўніцтва, пашырэнне лясных промыслаў і гандлю лесаматэрыяламі стварылі перадумовы ўзнікнення лясной гаспадаркі як галіны вытворчасці.
Класіфікацыя формаў лясной гаспадаркі
Класіфікацыі формаў лясной гаспадаркі складаюцца па эканамічных, натуральнагістарычных і тэхнічных прыкметах. Лясную гаспадарку дзеляць на бесперапынную і перыядычную (пры якім ўся плошча, занятая лесам, высякаецца раз у некалькі гадоў, калі лес дасягае спелага стану). Акрамя таго, гаспадарку дзеляць на высокаствольную, нізкаствольную і сярэднюю. Высокаствольнай называюць лясную гаспадарку, якая ўключае ў сябе насаджэнні, якія выраслі з насення, у якім кожнае дрэва выкарыстоўваецца адзін раз і на месцы высечкі вырастае насенным шляхам наступнае пакаленне дрэў. У нізкаствольнай гаспадарцы кожнае дрэва, здольнае даваць параснік, шматкроць удзельнічае ва ўтварэнні наступных насаджэнняў, якія вырошчваюцца на гэтай жа плошчы. Калі насаджэнні складаюцца як з насенных, так і з параснікавых дрэў, выразна адасобленых па памеры і ўзросце, то такую лясную гаспадарку называюць сярэдняй.
Лесакарыстанне
Сёння існуе шмат даследаванняў, прысвечаных кіраванню ляснымі экасістэмамі і генетычнаму паляпшэнню разнавіднасцяў дрэў. Лесакарыстанне таксама ўключае ў сябе развіццё і паляпшэнне метадаў высадкі, абароны, прарэджвання, кантролю за пажарамі, высечкай, атрыманнем і перапрацоўкай драўніны. Адным з напрамкаў сучаснага лесакарыстання з’яўляецца лесааднаўленне, падчас якога ажыццяўляецца высадка і догляд за дрэвамі на пэўным участку. У многіх рэгіенах лесакарыстанне мае вялікае экалагічнае, эканамічнае і сацыяльнае значэнне. Сістэма незалежнай ацэнкі з’явілася ў адказ на крытыку тагачаснага лесакарыстання, якое часта прыводзіла да знішчэння лесу. У лясных раенах, функцыянаванне лесакарыстання належным чынам важна для прадухілення або мінімізацыі эрозіі глебаў і апоўзняў. У раенах з падвышанай верагоднасцю сходу апоўзняў, лясы могуць стабілізаваць глебы і прадухіляць маёмасныя і чалавечыя страты.
Юліян Вайвадс
Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал Юліян Вайвадс (Julijans Vaivods), (10 жніўня 1895, вёска Варкава, Дзвінскі павет Віцебская губерня, Расійская імперыя, цяпер у Латвійскай Рэспубліцы — 23 мая 1990, Рыга, Латвія, СССР) — латвійскі кардынал. Апостальскі адміністратар Рыжскай архідыяцэзіі з 10 лістапада 1964 па 23 мая 1990. Старшыня Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Латвіі ў 1970—1990. Кардынал-святар з тытулам царквы Санці-Куатра-Каранаці з 2 лютага 1983.
Раннія гады і святарства
Скончыў Семінарыю ў Санкт-Пецярбургу і тэалагічны факультэт Латвійскага ўніверсітэта. 7 красавіка 1918 года пасвечаны ў святары. У 1918—1944 гадах служыў у Ліепаі ў якасці епархіяльнага канцлера курыі і суддзі курыі. У 1944—1958 гадах — вікарый у Ліепаі. З 4 ліпеня 1949 года — прэлат Яго Святасці.
Служэнне пры савецкай уладзе
У 1958—1960 гадах — асуджаны і прысуджаны да двух гадоў зняволення, якія адбываў у мардоўскіх лагерах. У 1960—1962 гады — пастырскае служэнне. У 1962—1964 гады — вікарый у Рызе. Па запрашэнні Папы Рымскага прыняў удзел у працы Другога Ватыканскага сабору 1964 года. 10 лістапада 1964 года прызначаны апостальскім адміністратарам Рыгі і тытулярным біскупам Macriana Maior. 18 лістапада 1964 года пасвечаны ў сан біскупа. З 1970 года па 1990 год з’яўляўся старшынёй Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Латвіі.
Кардынал
Са 2 лютага 1983 года пасвечаны ў кардынала-святара з тытулам царквы Санці-Куатра-Каранаці. Не ўвайшоў у лік кардыналаў-выбаршчыкаў па ўзросце, у момант атрымання кардынальскага звання яму было 88 гадоў.
Варанякы (вёска)
Варанякы (Вороня́ки) — вёска ў Золачыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Хвашчавацік
Хвашчава́цік — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 28 км на поўнач ад горада Полацк, за 8 км на паўднёвы ўсход ад аграгарадка Палата (2 км на захад ад возера Сосна), у басейне ракі Сосніца.
Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м, пад зрэджаным хмызняком (былая лесасека). Выцякае ручай у раку Сосніца.
Эрнст Эдуард Кумер
Эрнст Эдуард Кумер (Ernst Eduard Kummer; — ) — нямецкі матэматык, найбольш значныя працы адносяцца да алгебры і тэорыі лікаў. Член Берлінскай акадэміі навук (1855), замежны член Парыжскай Акадэміі навук (1868), Лонданскага каралеўскага таварыства (1863) і Пецярбургскай Акадэміі навук (1862).
NGC 4238
NGC 4238 (іншыя абазначэнні — UGC 7308, MCG 11-15-41, ZWG 315.31, IRAS12145+6341, PGC 39366) — галактыка ў сузор’і Дракон.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Гаварэччына
Гаварэччына (Гаваре́ччина) — вёска ў Золачыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Рыяд (правінцыя)
Рыяд (‏الرياض) — адна з правінцый Саудаўскай Аравіі. Размешчана ў цэнтры краіны. Плошча — 412,000 км², насельніцтва — 6,349,971 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Рыяд.
Сталічная вобласць Даніі
Сталічная вобласць Даніі (Region Hovedstaden) — адміністрацыйны рэгіён у Даніі, створаны 1 студзеня 2007 у рамках муніцыпальнай рэформы 2007 года. Рэгіён улучае 29 муніцыпалітэтаў (камун).
Андраленай
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Галагіркы
Галагіркы (Гологі́рки) — вёска ў Золачыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Табол (пасёлак)
Табол  — пасёлак гарадскога тыпу ў Таранаўскім раёне Кастанайскай вобласці Казахстана.
Вузел чыгуначных ліній на Кастанай, Карталы, Джэтыгару, Астану, і ў бок Заходняга Казахстана.
Прадпрыемствы чыгуначнага транспарту, камбінат будаўнічых матэрыялаў, півавараны завод.
Нікацінавая кіслата
Нікацінавая кіслата (ніяцын, вітамін PP, таксама вітамін B3, рэдка ўжываецца няслушнае абазначэнне — вітамін B5) — вітамін, які ўдзельнічае ў шматлікіх акісляльных рэакцыях жывых клетак, лекавы сродак.
Монцыя бліскучасямянная
Монцыя бліскучасямянная (Montia fontana) — травяністая аднагадовая расліна сямейства, від рода.
Нікацінавая кіслата
Белы крышталічны парашок без паху, слабакіслага густу. Цяжка раствараецца ў халоднай вадзе (1:70), лепш у гарачай (1:15), мала растваральны ў этаноле, вельмі мала — у эфіры.
Скачкі на лыжах з трампліна на Алімпійскіх гульнях
Скачкі на лыжах з трампліна ўваходзілі ў склад кожных Зімовых Алімпійскіх гульняў.
Нікацінавая кіслата
Утрымліваецца ў жытнім хлебе, ананасе, грэчцы, фасолі, мясе, грыбах, печані, нырках. У харчовай прамысловасці выкарыстоўваецца ў якасці харчовыя дабаўкі E375. Сутачная патрэбнасць дарослага чалавека 15—20 мг.
Монцыя бліскучасямянная
Батанічнае апісанне
Расліна мае сцёблы даўжынёй ад 1 да 30 см, распасцёртыя па зямлі, часам плаваюць. Час красавання — ліпень-жнівень. Плод — 1-2 мм.
Скачкі на лыжах з трампліна на Алімпійскіх гульнях
З 1924 па 1956 год праводзілася толькі адно спаборніцтва на трампліне з разгонам даўжынёй каля 70 метраў, у той час класіфікаванага як «вялікі».
Монцыя бліскучасямянная
Арэал
Расліна шырока распаўсюджаная ў Паўночнай Амерыцы і Еўразіі, сустракаецца таксама на захадзе Паўднёвай Амерыкі, у Афрыцы, Аўстраліі і Новай Зеландыі. Расце ў рэгіёнах з розным кліматам, ад вільготных тропікаў да Арктыкі. Мае разнастайную марфалогію.
Нікацінавая кіслата
Гіпавітаміноз РР прыводзіць да пелагры — захворвання, сімптомамі якога з'яўляюцца дэрматыт, дыярэя, дэменцыя.
Скачкі на лыжах з трампліна на Алімпійскіх гульнях
У 1960 годзе скачкі прайшлі на 80-метровым трампліне, а на наступнай Алімпіядзе ўпершыню разыгрываліся 2 камплекты ўзнагарод, на 70 — (нармальны, сярэдні) і 80 — (вялікі) метровых трамплінах.
З Алімпіяды 1968 года вялікі трамплін стаў 90-метровым, і з таго часу даўжыня трамплінаў практычна не мянялася.