cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Іван Іванавіч Церабянёў
Біяграфія
Пахаваны на Волкаўскіх могілках (магіла не захавалася). Яго сын таксама скульптар — Аляксандр Церабянёў.
Творчасць
Яшчэ ў гады вучобы выканаў барэльеф «Палтаўская баталія» для. Сярод яго скульптурных прац таксама лунаючыя алегорыі Славы і алегарычны барэльеф «Завядзенне флота ў Расіі» на арцы Адміралцейства. Але найбольшую вядомасць ён набыў як аўтар гравіраваных карыкатур, звязаных з уварваннем Напалеона ў Расію, якія высмейвалі імператара Напалеона і яго войска і ўсхвалялі рускіх салдат і партызан.
Серыф
Серыф (засечка; serif), у антыквавых шрыфтах — кароткі, звычайна перпендыкулярны штрых, з якога пачынаецца і якім скончваецца асноўны штрых знака. У старой літаратуры часам называецца «адсечкай». Адна з асноўных прыкметаў шрыфтавай формы. Засечкі бываюць аднабаковымі і двухбаковымі. Іх форма можа быць разнастайнай: трохвугольнай, прамавугольнай, закругленай, дэкаратыўнай, у выглядзе тонкай гарызантальнай лініі і г. д. Засечкі могуць быць скругленымі ў месцы злучэння з асноўным штрыхом, а могуць прылучацца пад вуглом без скруглення.
Басманны раён
Басманны раён — раён у Маскве ў паўночна-ўсходняй частцы Цэнтральнай адміністрацыйнай акругі, а таксама адпаведнае раёну ўнутрыгарадское муніцыпальнае ўтварэнне «Басманнае».
Мяжуе з Краснасельскім, Таганскім і Цвярскім раёнамі, а таксама з раёнамі Лагунцы, Сакольнікі і Ляфортава.
Паводле даных тэрытарыяльнага органа Федэральнай службы дзяржаўнай статыстыкі ў горадзе Маскве плошча тэрыторыі раёна складае 837 га. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2010 года — 100,5 тыс. чал.
На тэрыторыі Басманнага раёна размешчаны 10 станцый метро, Курскі вакзал і больш за 30 праваслаўных цэркваў, якія ўваходзяць у склад Богаяўленскага благачыння Маскоўскай гарадской епархіі Рускай праваслаўнай царквы.
Межы
З захаду раён абмежаваны Лубянскім праездам; з паўночна-заходняга боку мяжа праходзіць па Мясніцкай вуліцы, плошчы Красныя Вароты, Новай Басманнай вуліцы, 1-й Басманнай вуліцы, Альхоўскай вуліцы, Трэцяму транспартнаму кальцу, Новай Перавядзенаўскай вуліцы; з поўначы мяжа па Казанскаму кірунку МЧ; з усходняга боку — па Гаспітальным Вале, Гаспітальнай вуліцы і рацэ Яўзе; з поўдня — па Курскаму кірунку МЧ, Сырамятніцкай вуліцы, вуліцы Варанцова Поле, Падкалакольнаму завулку, вуліцы Салянка.
Асноўныя вуліцы
Радыяльныя:
Глушэц (Лоеўскі раён)
Глушэ́ц (, Глушец) — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Бывалькаўскага сельсавета.
У 1926—1927 гадах цэнтр Глушэцкага сельсавета. З 30 снежня 1927 года вёска ў Дзяражыцкім сельсавеце Лоеўскага раёна. З 25 снежня 1962 года ў складзе Брагінскага раёна, дзе 24 студзеня 1963 года ўключана ў склад Малажынскага сельсавета. З 2 жніўня 1966 года ў складзе Бывалькаўскага сельсавета Лоеўскага раёна. З 4 ліпеня 1967 года па 1 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Сяўкоўскага сельсавета.
Прэйлюпэ
Прэ́йлюпэ (лат.: Preiļupe; руск.: Прелька) — рака басейну Балтыйскага мора. Працякае ў Прэйльскім раёне Латвіі. Выцякае з возера Салмэйс у выглядзе рукатворнага водаадводнага канала, а ўпадае ў раку Фэйманка на 56°28’33" паўночнай шырыні і 26°65' заходняй даўжыні. Гэта прыкладна ў 1,2 км на паўночны ўсход ад вёскі Анчкіні і ў 5,2 км на паўднёвы захад ад Прэйлі — самага буйнога населенага пункту на яе шляху. Асноўны кірунак плыні ракі — на захад. Русла ракі часткова рэгулявалася. Частка яго ўяўляе сабой сістэму каналаў Прэйльскага сядзібнага комплексу, вырытых у сярэдзіне 19 стагоддзя Даўжыня ракі — 19 км, плошча басейну — 104 км², гадавы сцёк — 0,021 км³, перапад вышыні — 42 м. Воды ракі слаба забруджаныя, іх колер з большага блакітны.
Майск (Лоеўскі раён)
Майск (, Майск) — пасёлак у Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Бывалькаўскага сельсавета.
Да 25 снежня 1962 года пасёлак у складзе Дзяражыцкага сельсавета Лоеўскага раёна. З 25 снежня 1962 года ў Брагінскім раёне, дзе 24 студзеня 1963 года ўключаны ў склад Малажынскага сельсавета. З 2 жніўня 1966 года ў складзе Бывалькаўскага сельсавета Лоеўскага раёна. З 4 ліпеня 1967 года па 1 снежня 2009 года пасёлак уваходзіў у склад Сяўкоўскага сельсавета.
Антс Пійп
Антс Пійп (Ants Piip;, воласць Тухалаанэ, Фелінскі павет, Ліфляндская губерня, Расійская імперыя — , Пермская вобласць, РСФСР, СССР) — эстонскі дзяржаўны дзеяч, юрыст, дыпламат; з 20 снежня 1920 года да 25 студзеня 1921 года — дзяржаўны старэйшына Эстоніі (кіраўнік эстонскай дзяржавы і ўрада).
Адукацыя
Сын служанкі. Скончыў настаўніцкую семінарыю ў Гольдынгене (цяпер Кулдыга ў Латвіі) у 1903, гімназію (экстэрнам) у Арэнсбургу (цяпер Курэсаарэ ў Эстоніі) у 1908, юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (1913), быў пакінуты пры ўніверсітэце для падрыхтоўкі да прафесарскага звання (1913—1916). У 1912 стажыраваўся ў Берлінскім універсітэце.
Дзейнасць у 1903—1917
З 1903 быў настаўнікам у школе ў Марыенбургу (цяпер Алукснэ ў Латвіі), з 1905 выкладаў у прыхадской праваслаўнай школе імя імператара Мікалая II у Арэнсбургу, у 1906—1912 — у мараходным вучылішчы ў Арэнсбургу. Адзін з заснавальнікаў пазыкова-ашчаднага таварыства ў Арэнсбургу, быў старшынёй Настаўніцкага саюза вострава Эзэль (цяпер Саарэмаа ў Эстоніі) і Эстонскага таварыства падтрымкі дзяцей. З 1914 быў памочнікам прысяжнага паверанага.
У 1917 — член Часовага Земскага Савета Эстляндскай губерні, яго прадстаўнік на Дзяржаўнай нарадзе ў Маскве і на Усерасійскай дэмакратычнай нарадзе ў Петраградзе.
Палітык і дыпламат незалежнай Эстоніі
У лістападзе 1917 — першы дыпламатычны прадстаўнік Эстоніі ў Петраградзе, у 1918—1920 — прадстаўнік і пасланец Эстоніі ў Лондане. Дамогся накіравання да берагоў Эстоніі саюзнай англійскай ваеннай эскадры, займаўся набыццём зброі падчас Эстонскай вайны за незалежнасць.
У 1919—1920 — намеснік і выконваючы абавязкі міністра замежных спраў Эстоніі, удзельнік Парыжскай мірнай канферэнцыі (1919) (дэлегацыя ад Эстоніі афіцыйна не ўдзельнічала ў Парыжскай мірнай канферэнцыі ), член эстонскай дэлегацыі на перамовах з Савецкай Расіяй у Юр’еве (Тарту), якія завяршыліся падпісаннем Тартускага мірнага дагавора. З 26 кастрычніка 1920 па 20 снежня 1920 — прэм’ер-міністр і ваенны міністр; з 20 снежня 1920 па 25 студзеня 1921 — дзяржаўны старэйшына Эстоніі (кіраўнік дзяржавы і ўрада).
Дэпутат Устаноўчага сходу і 1-га склікання Дзяржаўнага сходу (Рыйгікогу; 1919—1923) ад Эстонскай партыі працы.
Галоўны рэдактар газеты партыі працы «Vaba Maa» (1923).
У 1923—1925 — пасланец Эстоніі ў ЗША. Прадстаўляў Эстонію на міжнародных канферэнцыях, узначальваў яе дэлегацыю на пасяджэннях Лігі Нацый. З’яўляўся членам пагаджальных камісіяй Фінляндыя — ЗША і Эстонія — ЗША, быў старшынёй камісіі Грэцыя — ЗША.
Юрыст і палітык
У 1919 быў прызначаны прафесарам міжнароднага права Тартускага ўніверсітэта, аднак у сувязі са знаходжаннем на дыпламатычнай службе прыступіў да выканання абавязкаў у 1925. У 1930—1939 — старшыня ўніверсітэцкага акадэмічнага суда. У 1932 — запрошаны выкладчык Каліфарнійскага ўніверсітэта (ЗША). У 1929—1940 — прэзідэнт Французскага акадэмічнага інстытута ў Тарту. У 1923—1940 — адвакат.
У 1930—1940 — член муніцыпальнага савета Тарту, у 1935—1938 — яго старшыня. Быў членам саветаў «Vaba Maa» Ltd і банка Тарту. У 1937 — член другой палаты Нацыянальнага сходу (як прадстаўнік універсітэта), у 1938—1940 — дэпутат Дзяржаўнага прадстаўнічага збору (уваходзіў у дэмакратычную апазіцыю, якую ўзначальваў Я. Тынісан). У 1939 быў адзіным прадстаўніком апазіцыі, які ўвайшоў у склад урада Улуатса.
Арышт і гібель
30 чэрвеня 1941 быў арыштаваны органамі НКУС і адпраўлены ў Ныробскі лагер Молатаўскай (цяпер — Пермскай) вобласці, дзе і памёр.
Плацічна
Плацічна — гідронім:
Новая Лутава
Но́вая Лута́ва (, Новая Лутава) — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Бывалькаўскага сельсавета.
З 30 снежня 1927 года вёска ў Дзяражыцкім сельсавеце Лоеўскага раёна. З 25 снежня 1962 года ў складзе Брагінскага раёна, дзе 24 студзеня 1963 года ўключана ў склад Малажынскага сельсавета. З 2 жніўня 1966 года ў складзе Бывалькаўскага сельсавета Лоеўскага раёна. З 4 ліпеня 1967 года па 1 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Сяўкоўскага сельсавета.
Фларэшць
Фларэ́шць (Florești) — горад у Малдовы, цэнтр Фларэшцкага раёна. У наш час Фларэшць займае тэрыторыю плошчай 690 га. Насельніцтва горада складае каля 13 тыс. чалавек.
Гісторыя
Назва горада Фларэшці паходзіць ад прозвішча «Флаарэа» і суфікса «-ешць», тыповага для румынскіх і малдаўскіх населеных пунктаў. Малдаўскае прозвішча Флаара (кветка) было ўпершыню згадана ў граматах XV—XVI стагоддзяў. Першыя сведчанні згадваюць 3 паселішчы і 18 скітаў, размешчаных на тэрыторыі цяперашняга горада і яго наваколляў. У 1668—1683 гг. старое сяло Фларэшць знаходзілася ў валоданні вялікага лагафета Мірона Косціна, частку якога ён прадаў у 1754 годзе.
У 1772—1773 гадах на тэрыторыі ўладання Іардаке Кантакузіна размяшчаліся 33 сялянскія двары. А ў 1809 годзе была пабудавана першая царква Св. Мікалая, побач з якой знаходзяцца сучасныя малдаўскія могілкі. Пасля далучэння Бесарабіі да Расіі ў 1812 годзе Фларэшць становіцца ўласнасцю рускага генерала Сямёна Старога. Да 1853 года будуецца царква Св. Мітрафана. У 1862 годзе адкрываецца царкоўна-прыхадская, а ў 1873 — народная школы. Адкрываецца і земская бальніца на 5 месцаў. У 1894 годзе скончылася будаўніцтва чыгуначнага вакзала і адкрыты рух па маршруце Бэлць—Рыбніца. Цяпер чыгуначная галіна Бэлць — Рыбніца знаходзіцца ў паўразбураным стане.
У пачатку XX стагоддзя ў Фларэшці працавалі адна тэлефонная лінія і адна тэлеграфная. У 1913 годзе на ўладаннях Нікалаева быў пабудаваны жалезны мост цераз раку Рэўт. У перыяд з 1918 па 1940 год, калі Бесарабія ўваходзіла ў склад Румыніі, былі адкрыты пачатковая школа, гімназія «Г. Дука» і змяшаная школа.
Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны, 13 ліпеня 1946 года Фларэшць атрымлівае статус горада і зноў становіцца раённым цэнтрам. У часы МССР у Фларэшці працавалі заводы (шкляны, тытунёва-ферментацыйны, вінаробны, масларобны), завод «Камунальнік», прамыслова-збытавае аб'яднанне «Малдплодаагародпрам» і інш. Каля Фларэшці знаходзіўся цукровы завод. У 1991 годзе насельніцтва складала 18,2 тыс. чалавек.
Інфраструктура
У горадзе працуе мноства індывідуальных прадпрыемстваў, камерцыйных аб'яднанняў і філіялаў банкаў, аптэкі, ветэрынарная лячэбніца, санэпідстанцыя, хуткая дапамога, цэнтральная раённая бальніца, цэнтр сямейных урачоў і кансультатыўная паліклініка. Таксама працуюць гасцініца, бібліятэка, музей, дом культуры, дом творчасці, гарадскі стадыён, падлеткавы клуб «Лучафэрул».
Адукацыя
З адукацыйных устаноў працуюць ліцэі імя А. П. Чэхава, імя Іона Крангэ, імя Міхая Эмінеску, два дзіцячы садкі, спартыўная, музычная і мастацкая школы.
Археалагічныя раскопкі
Каля Фларэшці ў 1955—1958 і ў 1960—1961 гг. археолагам Таццянай Пасек выяўлены рэшткі позненеалітычнага паселішча. Слой паселішча культуры лінейна-стужачнай керамікі пачатку 4-га тыс. да н.э. перакрыты слоем паселішча культуры Баян 4-га тыс. да н.э. Выяўлены сляды авальных зямлянак, якія ўтвараюць вуліцы, кераміка, каменныя і касцяныя прылады, гліняныя жаночыя статуэткі і мадэлі жылля. Насельніцтва займалася земляробствам, жывёлагадоўляй і паляваннем. На раннім этапе характэрны кухонны і арнаментаваны сталовы посуд, зернетаркі, рагавыя матыкі. На познім этапе — размаляваная кераміка, статуэткі з косці, гліны.
Сінайская Праваслаўная Царква
Сінайская праваслаўная царква (Сінайская архіепархія) — найстаражытная і самая малалікая аўтаномная праваслаўная царква, уваходзіць у склад Іерусалімскага патрыярхата. Узначальваецца архіепіскапам Сінайскім, Фаранскім і Раіфскім, які адначасова з’яўляецца ігуменам манастыра Святой Кацярыны.
Пра старажытнасць Сінайскай архіепархіі сведчаць матэрыялы Халкідонскага сабору дзе ў «Чыне мітраполій і архіепархій апостальскага прастола Святога Граду» на 24-м месцы згадваецца архіепархія «гары Сіная». Пяты Усяленскі сабор паставіў Сінайскую архіепархію ў ранг аўтакефальных цэркваў у сілу пададзеных манастыру Святой Кацярыны імператарам Юстыніянам прывілеяў.
Пераклады Бібліі на латышскую мову
Гісторыя
1685 годам датуецца пераклад Бібліі на латышскую мову. Гэты пераклад быў выканаў лютэранскі пастар Іаган Эрнст Глюк.
Сінайская Праваслаўная Царква
У 681 годзе, калі епіскап Фаранскі быў пазбаўлены кафедры за монафеліцтва, епіскапская кафедра была перанесена ў манастыр Святой Кацярыны і яго ігумен стаў епіскапам Фарана, а крыху пазней у яго падпарадкаванне перайшла епархія Райта (Раіфа). Напачатку VIII стагоддзя ўсе хрысціяне Сінайскага паўвострава знаходзіліся пад юрысдыкцыяй сінайскага архіепіскапа.
Пераклады Бібліі на латышскую мову
Гісторыя
Пераклад паводле Іагана Эрнста Глюка неаднаразова перавыдаваўся. У другой палове XX стагоддзя ён падвяргаўся перагляду (1931 год), быў надрукаваны ў другой палове гэтага ж стагоддзя (1965 год) Аб'яднанымі біблейскімі таварыствамі ў Лондане. Галоўным рэдактарам з'яўляўся прафесар Эрнестс Блэсэ. У гэтым перакладзе выкарыстоўваліся традыцыйныя спалучэнні і літары ch і ŗ даваеннай Латвіі і латышоў у выгнанні.
Сінайская Праваслаўная Царква
Пасвячэнне сінайскага архіепіскапа з VII стагоддзя здзяйсняе іерусалімскі патрыярх (яго імя заўсёды ўзгадваецца падчас набажэнства ў манастыры) у юрысдыкцыю якога манастыр перайшоў у 640 годзе пасля заваявання Егіпта мусульманамі, у сувязі з цяжкасцямі ў падтрымання зносін з канстанцінопальскім патрыярхатам. Але афіцыйна аўтаномія ад канстанцінопальскага патрыярхата была атрымана толькі ў 1575 годзе (пацверджана ў 1782 годзе).
Пераклады Бібліі на латышскую мову
Гісторыя
У 1995 годзе Латвійскае біблейскае таварыства (LBB) распачала працу над новым перакладам Бібліі — Евангеллі і Дзеянні (у 1999 годзе), а таксама ўвесь Новы Запавет (у 2007 годзе). Выдавецкі дом «Zinātne» («Навука») выпусціў шэраг кніг Старога Запавету ў некалькіх выданнях, між тым як пераклад Старога Запавету паводле LBB па-ранейшаму рыхтуецца да публікацыі. У 2005 годзе Латвійскім Біблейскім Таварыствам былі выдадзены Другакананічныя кнігі.
Сінайская Праваслаўная Царква
Сінайская царква складаецца з манастыра Святой Кацярыны на Сінайскім паўвостраве і шэрагу падворкаў: 3-х у Егіпце і 14-ці па-за Егіптам: 9-ці — у Грэцыі, 3-х — на Кіпры, 1-го — у Ліване і 1-го — у Турцыі (Стамбул). Найбуйнейшым падворкам архіепархіі лічыцца падворак «Джувані» у Каіры (на падворку афіцыйна пражывалі многія Сінайскія архіепіскапы). У XIX — пачатку XX стагоддзяў царква мела падворкі ў Расійскай Імперыі — Бесарабіі, Кіеве і Тыфлісе.
Малькальм I
Малькальм I Руды (Máel Coluim An Bodhbhdercc, Malcolm I the Dangerous Red, памёр у ) — кароль Альбы (Шатландыі) (943—954), сын караля Дональда II.
Біяграфія
Малькальм I стаў каралём Шатландыі ў 943 годзе пасля адрачэння ад прастола яго дзядзькі Канстанціна II. У 945 годзе кароль Англіі Эдмунд I захапіў Стратклайд. Узяўшы сабе паўднёвыя вобласці Стратклайда (Кумбрыю), ён дазволіў Малькальму валодаць астатнімі тэрыторыямі ў абмен на дагавор аб саюзе. Хутчэй за ўсё, пры гэтым Дональд III працягваў кіраваць Стратклайдам, але ўжо як васал шатландскага караля. Малькальм працягваў быць саюзнікам Англіі і пасля смерці Эдмунда. У 952 годзе шатландцы здзейснілі набег на Нартумбрыю, якая знаходзілася пад кантролем вікінгаў, і прасунуліся на поўдзень да ракі Тыс, затым вярнуліся назад, прыгнаўшы мноства палонных і рагатай скаціны.
Сінайская Праваслаўная Царква
Прадстаяцель з 1973 года — высакапраасвяшчэнны Даміян (Самартзіс).
Малькальм I
Біяграфія
Малькальм I загінуў у 954 годзе, пры здушэнні мецяжу ў Морэі. Ён быў пахаваны на востраве Аяна.
Валгаградская (мікрараён, Мінск)
Аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю жылой забудовы ствараюць групы чатырох—пяціпавярховых буйнаблочных і буйнапанэльных дамоў, якія прымыкаюць да вуліц, што абмяжоўваюць тэрыторыю мікрараёну. У цэнтры зялёны масіў (мікрараённы сад), з якім злучаюцца ўчасткі школ і дашкольных устаноў. Дзвухпавярховыя прадпрыемствы гандлю і побытавага абслугоўвання размешчаны ўздоўж вул. Валгаградскай.
У 1966 г. на вул. Талбухіна пабудаваны дзевяціпавярховыя жылыя дамы з прадпрыемствамі абслугоўвання. Будаўніцтва мікрараёна дало магчымасць эксперыментальна праверыць індустрыяльныя метады стварэння буйнаблочных (з сілікатных блокаў) і буйнапанэльных жылых дамоў, асобных грамадскіх будынкаў розных тыпаў, функцыянальныя і канструкцыйныя рашэнні, прынцыпы арганізацыі жылой тэрыторыі, яе добраўпарадкавання і азелянення, укараніць у горадабудаўнічую практыку прагрэсіўныя метады планіроўкі. Недахопамі першых тыпавых серый праектаў з’яўляюцца аднастайнасць і спрошчанасць забудовы, недастатковая камфартабельнасць жылля. У канцы 1980-х гадоў распрацаваны праекты рэканструкцыі жылых дамоў і вядуцца работы па іх ажыццяўленню.
Планы забудовы ў 2018 годзе
21 мая 2018 г. архітэктары і адміністрацыя Першамайскага раёна Мінска правялі грамадскае абмеркаванне планаў забудовы прыватнага сектара вуліцы Валгаградскай шматпавярховымі жылымі дамамі. У выніку адбылася бурная дыскусія з мясцовымі грамадскімі актывістамі і апошнія заблакіравалі ў будынку намглавы адміністрацыі і выклікалі на яго міліцыю.
Мак-Альпіны
Мак-Альпіны — дынастыя каралёў Альбы з 841 года, піктаў з 843 года, Стратклайда ў 889—1018. Яе заснавальнікам быў Кенет Мак-аАьпін, які аб'яднаў Дал Рыяду і Пікцкае каралеўства і стварыў каралеўства Альба. Пазней, дзякуючы аб'яднанню каралеўстваў Альбы і Стратклайда, было створана каралеўства Шатландыя. Каралеўская галіна ў мужчынскай лініі згасла ў 1034 годзе, але шэраг родаў (Данкельдская дынастыя, Морэйская дынастыя, клан Мак-Альпін) узводзілі свае радаводы да гэтай дынастыі.
Плацічна (возера, басейн Палаты)
Плацічна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 26 км на паўночны ўсход ад горада Полацк, за 3,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Бабовікі, у басейне ракі Палата.
Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,52 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 1,2 км.
Схілы катлавіны невыразныя, на паўночным захадзе нізкія, вышынёй 1,5—2 м, пад забалочаным лесам.
Спіс аб’ектаў PGC (2089001—2090000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (2089001—2090000)
Сталіца Эраўнд
«Сталіца Эраўнд» — спектакль, пастаўлены ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі рэжысёрам Вольгай Саратокінай паводле п'есы Сяргея Гіргеля.
Прэм'ера адбылася 2 мая 2007.
Гісторыя стварэння
«Сталіца Эраўнд» — рэжысёрскі дэбют Вольгі Саратокінай (псэўданімам на момант прэм'еры — Сара Токіна), яе дыпломная работа пад мастацкім кіраўніцтвам Валерія Даніловіча.
Першапачаткова п'еса, напісаная Сяргеем Гіргелем на рускай мове, не прызначалася для пастаноўкі ў Мінску і называлася «Масква радыяльная»; у 2006 годзе яна ўвайшла ў шорт-ліст міжнароднага конкурсу «Еўразія-2006». У маі таго ж году ў Цэнтры імя Меерхольда ў Маскве па п'есе быў пастаўлены спектакль «Масква кальцавая». У 2007 годзе Сяргей Гіргель перапрацаваў п'есу, і яна была пастаўлена ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі.
Сюжэт
У спектаклі адбываюцца нечканыя павроты ад анекдоту — да песні, ад абсурду — да рамантыкі, і ад абыякавасці — да Любові.
Паштовая станцыя (Мілавіды)
Паштовая станцыя — будынак у вёсцы Мілавіды Баранавіцкага раёна. Размешчана на ўскраіне вёскі, на шашы Івацэвічы — Слуцк. Помнік архітэктуры класіцызму. Пабудавана паводле ўзорнага праекта 1846 года. Цяпер станцыя выкарыстоўваецца як рамонтна-дарожная ўстанова.
Аўгуст Рэй
Аўгуст Рэй (эст. August Rei; 22 сакавіка 1886, воласць Кабала — 29 сакавіка 1963, Стакгольм) — эстонскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, Дзяржаўны старэйшына Эстонскай Рэспублікі (кіраўнік дзяржавы і ўрада) у 1928—1929.
Паштовая станцыя (Мілавіды)
Архітэктура
Складаецца з трох мураваных прамавугольных, накрытых вальмавымі дахамі будынкаў, якія ўтвараюць цэласную сіметрычную П-падобную ў плане кампазіцыю. Цэнтральны будынак павернуты да шашы галоўным падоўжаным фасадам; уваход падкрэслены рызалітам, які завершаны прафіляваным карнізам з сухарыкамі і трохвугольным франтонам. Бакавыя будынкі пастаўленыя да шашы тарцамі. У цэнтральным будынку знаходзіліся жылыя памяшканні для падарожнікаў, кухня, кватэра наглядчыка, у бакавых — вазоўня і пуня.
Аўгуст Рэй
Адукацыя
Вучыўся ў Аляксандраўскай гімназіі ў Юр'еве (Тарту), выпускнік гімназіі ў Ноўгарадзе. Скончыў юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (1911), ганаровы доктар права Тартускага ўніверсітэта (1932).
Сацыял-дэмакрат
Удзельнік рэвалюцыі 1905 у Расіі, быў датычны да арганізацыі паўстання на крэйсеры «Памяць Азова» ў 1906. У 1912—1913 знаходзіўся на ваеннай службе, у 1913—1914 працаваў юрыстам у Вільяндзі. У 1914—1917 служыў артылерыйскім афіцэрам у рускай арміі. У 1917 удзельнічаў у фарміраванні эстонскіх нацыянальных вайсковых часцей.
У 1917 быў адным з заснавальнікаў Эстонскай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі, кіраваў яе правым крылом, у 1917 і 1919 быў галоўным рэдактарам газеты Sotsiaaldemokraat.
Дзяржаўны і грамадскі дзеяч
У 1918—1919 — міністр працы і догляду Часовага ўрада Эстоніі, намеснік прэм'ер-міністра, часова выконваючы абавязкі міністра адукацыі. У 1919—1920 — старшыня Устаноўчага сходу Эстоніі. Дэпутат Рыйгікогу (парламента) першага — пятага скліканняў.
Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Трабы)
Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі — каталіцкі храм у вёсцы Трабы, Іўеўскага раёна, Беларусь. Адносіцца да Іўеўскага дэканату Гродзенскай дыяцэзіі. Помнік архітэктуры неаготыкі.
Аўгуст Рэй
Дзяржаўны і грамадскі дзеяч
З 4 снежня 1928 па 9 ліпеня 1929 — дзяржаўны старэйшына Эстоніі (кіраўнік дзяржавы і ўрада).
Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Трабы)
Гісторыя
У 1534 годзе ваявода віленскі Альбрэхт Гаштольд прафінансаваў новы драўляны касцёл у гонар Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі, гэтую назву ён носіць і дагэтуль.
Аўгуст Рэй
Дзяржаўны і грамадскі дзеяч
У 1930—1934 — старшыня Талінскага гарадскога савета. У 1932—1933 — міністр замежных спраў. Да 1936 займаўся адвакацкай практыкай, быў абаронцам Ада Бірка на судовым працэсе ў 1927. Узнагароджаны Крыжам Свабоды трэцяга разраду першай ступені — за грамадзянскія заслугі.
Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Трабы)
Гісторыя
Драўляныя святыні змя­нялі адна адну на працягу стагоддзяў, пакуль з пачаткам ХХ ст. вернікі на чале з тагачасным пробашчам кс. Паўлам Сухоцкім не вырашылі пабудаваць тут ужо каменны касцёл. У 1900 годзе касцёл быў закладзены і ў 1905 пабудаваны ў неагатычным стылі з жоўтай вонкавай цэглы. Новазбудаваны касцёл быў кансэкраваны ў 1928 віленскім арцыбіскупам Рамуальдам Ялбжыкоўскім пад гістарычным тытулам Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
Аўгуст Рэй
Дзяржаўны і грамадскі дзеяч
У 1934 быў кандыдатам на пасаду дзяржаўнага старэйшыны Эстоніі разам з Канстанцінам Пятсам, Ёханам Лайданерам і Андрэсам Ларкам, аднак выбары не адбыліся з-за дзяржаўнага перавароту, арганізаванага Пятсам і Лайданерам, каб не дапусціць абрання правага кандыдата Ларкі.
Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Трабы)
Гісторыя
II сусветная вайна была цяжкім перыядам для трабскай парафіі. У 1940 годзе быў закатаваны злачынцамі ксёндз Вацлаў Родзька, які быў пахаваны пры касцёле. Яго паслядоўніка кс. Станіслава Зубкевіча расстралялі гітлераўцы ў 1941 годзе.
Аўгуст Рэй
Дзяржаўны і грамадскі дзеяч
Быў старшынёй Эстонскага працоўнага музычнага саюза і Талінскага рабочага музычнага таварыства, заснавальнікам Талінскага народнага дому, Талінскага працоўнага тэатра і Талінскага працоўнага спартыўнага таварыства.
Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Трабы)
Гісторыя
Іншы настаяцель кс. Раман Місевіч закатаваны савецкімі партызанамі і памёр 12 верасня 1943 года. Кс. Францішак Цыбульскі расстраляны немцамі як закладнік 10 сакавіка 1943 года ў Лідзе і пахаваны на лідскіх могілках у раёне Слабодка. Кс. Пятра Араньскага забілі савецкія ў 1944, і ён быў пахаваны ў Гальшанах.
Аўгуст Рэй
Дзяржаўны і грамадскі дзеяч
У 1936—1937 — намеснік міністра замежных спраў. У 1937—1938 — намеснік старшыні Эстонскага грамадства знешняй палітыкі. У 1938—1940 — пасол Эстоніі ў СССР. Улетку 1940 змог з'ехаць у Швецыю, пазбегшы тым самым арышту.
Эмігрант
З 18-га па 20 верасня 1944 года — міністр замежных спраў ва ўрадзе Ота Тыіфа, які праіснаваў два дні ў перыяд паміж адступленнем германскіх войскаў з Таліна і яго заняццем савецкімі войскамі. У сучаснай эстонскай гістарыяграфіі Урад Ота Тыіфа разглядаецца як законны ўрад Эстоніі.
Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Трабы)
Архітэктура
Тэрыторыя касцёла абнесена бутавай агароджай, галоўны ўваход пазначаны брамай у выглядзе чатырох цагляных неагатычных слупкоў-пінакляў.
Інтэр’ер
У інтэр’еры трабскага касцёла знаходзяцца тры двух’ярусныя разьбяныя (цёмнае дрэва з пазалочанымі элементамі) алтары ў неагатычным стылі. Галоўны алтар уяўляе сабою трыфорыумную карункавую кампазіцыю, у цэнтры якой змешчаны абраз Маці Божай з Дзіцяткам Езус, упрыгожаны пазалочанай шатай з каронамі, адзначаны вотамі. У бакавых спічастых нішах змешчаны паліхромныя фігуры святых апосталаў Пятра і Паўла. У другім ярусе алтара знаходзіцца абраз св. Казіміра. Бакавыя алтары ўсталяваны ў тарцах наваў. У цэнтры левага бакавога алтара змешчаны абраз Укрыжавання, а ў другім ярусе – П’ета. У цэнтры правага алтара знаходзіцца абраз св. Антонія ў пазалочанай шаце, а наверсе – абраз св. Францішка з Асізі.
Аўгуст Рэй
Эмігрант
У жніўні 2006 рэшткі Аўгуста Рэя і яго жонкі Тэрэзы былі перапахаваны ў Таліне на могілках Метсакальмісту.
Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Трабы)
Інтэр’ер
Над уваходам на дзвюх апорах размяшчаюцца хоры з арганам. Крыпты пад касцёлам няма.
Вядомыя асобы
Некаторы час ксяндзом у касцёле працаваў Аляксандр Астрамовіч (Андрэй Зязюля), беларускі каталіцкі святар, паэт. У Трабах ён пачаў гаварыць касцельныя казанні па-беларуску.
Мемарыяльная капліца (Мілавіды)
Мемарыяльная капліца — мемарыял у памяць аб Мілавідскай бітве, якая закончылася перамогай паўстанцкіх аддзелаў над царскімі войскамі падчас паўстання 1863—64 гадоў. Помнік архітэктуры неакласіцызму.
Размешчаны ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці на Брэсцкай шашы каля в. Каўпакі за 4,6 км на паўднёвы захад ад в. Мілавіды.
Гісторыя
3 мая 1931 года адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка з удзелам ветэрана паўстання паручніка Кулікоўскага, удзельніка бітвы пад Мілавідамі ў 1863 годзе. Пасля жалобнага набажэнства і асвячэння помніка каля яго маршам прайшлі калоны вайсковых частак з Баранавіч, грамадскіх арганізацый і пажарнікаў.
2 жніўня 2016 года пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь капліцы і крыжу нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі рэспубліканскага значэння.
Архітэктура
Капліца — цэнтрычнае збудаванне: на квадратным у плане цокалі ўстаноўленыя чатыры калоны, якія нясуць пліту антаблементу; у завяршэнні сферычны гранёны купал з ажурным крыжам. Унутраная прастора абмежаваная міжкалоннымі арачнымі прасценкамі. На цокалі і пастаменце — памятныя надпісы.
Плацічна (возера, басейн Чарняца)
Плацічна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, на мяжы з Пскоўскай вобласцю Расіі. Знаходзіцца за 50 км на паўночны ўсход ад горада Полацк, за 6 км на паўночны ўсход ад вёскі Вялікае Сітна, у басейне ракі Чарнец.
Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,35 км, найбольшая шырыня 0,17 км. Даўжыня берагавой лініі 0,88 км.
Размешчана сярод лесу. Схілы катлавіны невыразныя, на поўдні прымыкае балотны масіў. На поўначы і поўдні забалочаная пойма шырынёй да 100 м. На поўначы выцякае ручай у Звярынае возера.
Старая Лутава
З 30 снежня 1927 года вёска ў Дзяражыцкім сельсавеце Лоеўскага раёна. З 25 снежня 1962 года ў складзе Брагінскага раёна, дзе 24 студзеня 1963 года ўключана ў склад Малажынскага сельсавета. З 2 жніўня 1966 года ў складзе Бывалькаўскага сельсавета Лоеўскага раёна. З 4 ліпеня 1967 года па 1 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Сяўкоўскага сельсавета.
Іерусалімская Праваслаўная Царква
Іерусалімскі патрыярхат, Грэка-праваслаўны патрыярхат Іерусаліма (Πατριαρχείον Ἱεροσολύμων; كنيسة القدس الأرثوذكسية; הכניסייה האורתודוקסית של ירושלים) — найстаражытная аўтакефальная памесная праваслаўная царква, якая займае 4-е месца ў дыпціху аўтакефальных памесных цэркваў. Кіруецца Патрыярхам Іерусалімскім і Свяшчэнным Сінодам.
Юрысдыкцыя ў наш час распаўсюджваецца на тэрыторыю Ізраіля, Іарданіі і Палесціны; аўтаномная частка — Сінайская Архіепархія з манастыром Святой вялікамучаніцы Кацярыны на Сінайскай гары ў Егіпце.
Поўны тытул прадстаяцеля царквы: Найблажэнны і Найсвяцейшы Кір (імя) Патрыярх Святога граду Іерусаліма і ўсяе Палесціны, Сірыі, Аравіі, абанпол Іардана, Каны Галілейскай і святога Сіёна. Абранага Саборам і Сінодам кандыдата на патрыяршым прастоле зацвярджаюць свецкія ўлады Ізраіля, Іарданіі і Палесціны.
Гісторыя
Хрысціянская царква ў Іерусаліме заснавана ў дзень Сёмухі, у момант сыходжання Святога Духу на апосталаў (). Лічыцца Маці цэркваў, з прычыны таго, што з Іерусаліма Евангелле распаўсюдзілася па ўсім свеце. Звалася гэтак жа Сіёнскай царквой. Першым епіскапам Іерусалімскай праваслаўнай царквы лічыцца апостал Якаў, брат Гасподні († каля 63).
Пасля Іўдзейскай вайны 66—70 гадоў была спустошана і саступіла сваё нефармальнае першынство Рыму.
З IV стагоддзя адбывалася паступовае аднаўленне. У 451 годзе, пастановай IV Усяленскага сабору епіскапу Іерусалімскаму падараваны тытул Патрыярха, а Іерусалімская царква займае пятае месца ў Сусветным праваслаўным дыпціху, пасля Рымскай, Канстанцінопальскай, Александрыйскай і Антыяхійскай цэркваў (пасля Вялікай схізмы 1054 года стала на чацвёртае месца).
У VII стагоддзі прыйшла ў заняпад у сувязі з арабскім нашэсцем. З прыходам крыжакоў у 1099 годзе адбывалася выцясненне праваслаўных з храмаў і манастыроў; Патрыярхі Іерусалімскія былі вымушаны кіраваць царквой з Канстанцінопаля.
У XIII—XV павеках Палесціну занялі мамлюкі, якія руйнавалі храмы, знішчалі духавенства з мэтай выкараніць любы напамін пра хрысціянства. Асабліва становішча пагоршылася пасля падзення Візантыі ў 1453 годзе.
Турэцкае заваяванне Палесціны ў 1517 годзе паклала пачатак адносна спакойнаму перыяду ў жыцці Іерусалімскай праваслаўнай царквы. Пад атаманскім валадарствам праваслаўны патрыярхат замацаваў свае пазіцыі на Святой Зямлі і паступова з вельмі беднай царквы ператварыўся ва ўплывовую сілу.
Калі ўлада перайшла ў рукі патрыярхаў-грэкаў, справы ў царкве пайшлі ў гару: з'явіліся грошы для рамонту старых будынкаў, і каштоўнае царкоўнае начынне. Грэкі прыняліся пашыраць свае ўладанні пераважна за кошт іншых праваслаўных Цэркваў, скупаючы грузінскія і сербскія манастыры на Святой Зямлі.
З цягам часу грэкі здолелі не толькі канчаткова замацаваць за сабой Іерусалімскі патрыяршы прастол, усе архірэйскія кафедры Патрыярхата і брацтва Труны Гасподняй, але і завалодаць тымі Святымі Месцамі і манастырамі, якімі раней распараджаліся арабы, грузіны і сербы. Калі патрыярх Феафан III (1608-1644 года) па рашэнні іерусалімскага кадыя (суддзі) адняў у Рымскай курыі Святую Пячору і Галгофу, каталікі падкупілі іерусалімскага пашу, які пасадзіў Феафана ў турму (той, падкупіўшы еўнуха, змог бегчы ў Канстанцінопаль). Патрыярх Паісій (1645-1660 года) таксама па загадзе асманскіх улад быў пасаджаны ў турму, але ўжо па абвінавачванні ў вырабе кароны для маскоўскага цара (хоць гэта была ўсяго толькі мітра, прывезеная ім з Масквы і ўпрыгожаная каштоўнымі камянямі).
Сучасны стан
Іерусалімскі Патрыярхат налічвае каля 130 тыс. вернікаў (галоўным чынам палесцінскіх і ізраільскіх арабаў), у самім жа Іерусаліме — каля 8 тыс. праваслаўных вернікаў. Набажэнства вядзецца на грэчаскай і арабскай мовах.
Самыя вядомыя манастыры: Святой Труны Гасподняй, Віфліемскі — каля пячоры Ражства Хрыстова, Іаана Прадцечы — у ракі Іардан, на месцы Хрышчэння Гасподняга, Лаўра Святога Савы Асвячонага, манастыр Святога Ануфрыя Вялікага, Герасіма Іарданскага і інш.
Аўтаномная Сінайская Архіепархія, з манастыром Святой вялікамучаніцы Кацярыны на Сінаі, кіруецца Высакапраасвяшчэнным Архіепіскапам Сінайскім, Фаранскім і Раіфскім; рэзідэнцыя якога знаходзіцца ў Каіры.
Усяго ў Іерусалімскай царкве — 24 архірэі (галоўным чынам этнічныя грэкі).
Патрыяршая рэзідэнцыя знаходзіцца ў Іерусаліме, патрыяршым кафедральным саборам з'яўляецца Храм Уваскрасення Хрыстова (Труны Гасподняй). Іерусалімскаму патрыярхату належыць каля 18 % земляў Іерусаліма, нават будынак ізраільскага парламента (Кнесета) і рэзідэнцыя прэзідэнта Ізраіля пабудаваны на яго тэрыторыі.
22 жніўня 2005 года Патрыярхам абраны Феафіл III.
Антыква
Антыква — вельмі шырокае паняцце, якое азначае форму пісьма, на аснове лацінскага алфавіта, якая на сённяшні дзень дамінуе сярод друкарскіх шрыфтаў. Практычна ўсе сучасныя кнігі, часопісы і іншыя тыповыя месцы прымянення друкарскага шрыфту на нацыянальных мовах, якія выкарыстоўваюць алфавіты, што паходзяць з лаціны (заходнеславянскія, раманскія, англасаксонскія, нардычныя, фіна-ўгорскія і да т. п.), друкуюцца нейкім відам антыквы. Неантыкваваныя шрыфты ў лацінскіх шрыфтах сёння ўжываюцца толькі ў асаблівых сітуацыях, як прыгожае пісьмо (напрыклад, у тытуларыях, літарным аздабленні, рэкламнай графіцы і г. д., але таксама здараюцца, напрыклад, пры друкаванні паэзіі).
Гісторыя антыквы
Антыква зарадзілася ў 2-й палове XV ст., калі на мыслярнай хвалі эпохі Рэнесансу ў Італіі быў распрацаваны новы спосаб ручнога пісання, які значна адрозніваўся ад дамінуючага ў той час, але не вельмі чытэльнага гатычнага пісьма. Маюскулы (вялікія літары) антыквы абапіраліся на рымскую капітэль — манументальнае пісьмо старажытнага Рыма, а мінускулы (малыя літары) — на раннесярэдневяковы каралінгскі мінускул — кодэксавае пісьмо эпохі Карла Вялікага. Спачатку ў дачыненні да антыкваў, альбо формаў, што грунтаваліся на пісьме ранейшых эпохаў, ужываўся тэрмін littera antiqua, у параўнанні з распаўсюджаным у той час гатычным пісьмом, якое называлася littera moderna. Сёння ж менавіта гатычнае пісьмо падаецца архаічным, у той час як формы першых антыкваў дагэтуль пратрымаліся ў практычна нязменным выглядзе і па-ранейшаму ахвотна ўжываюцца. Аднак з часам збор формаў, якія акрэсліваліся як антыквы, быў значна пашыраны ў візуальным сэнсе за кошт тых пазіцый, якія зусім не падобныя на першыя антыквы. Сёння да антыкваў залічаюць як шрыфты з засечкамі (серыфамі), так і без серыфаў, і разам з тым у абодвух выпадках яны могуць быць формамі адна- або двухэлементнымі.
Антыкву прыдумалі практычна ў тыя самыя часы, калі адбылося распаўсюджанне друку ў Еўропе, і хоць ксілаграфічныя друкі (з друкарскай формы, выразанай у дрэве) і першыя друкі, выкладзеныя рухомым шрыфтам (разам з Бібліяй Гутэнберга) друкаваліся гатычным шрыфтам, аднак першыя антыквавыя друкарскія шрыфты таксама з'явіліся ў той час, а з часам, і даволі хутка, яны выцеснілі гатычныя на большай частцы Еўропы і ў большасці выпадкаў ужывання. У раманскіх краінах антыква панавала ўжо ў XVI ст., у Рэчы Паспалітай паспяхова выцесніла гатычнае пісьмо толькі ў XVII ст. (хоць першая антыква на яе тэрыторыі была ўжытая ўжо ў 1517 годзе кракаўскім друкаром Фларыянам Унглерам). Найдаўжэй, ажно да II сусветнай вайны, паралельнае ўжыванне антыквы і гатычных шрыфтаў захоўвалася на нямецкамоўным культурным абшары.
Класіфікацыя антыквавых шрыфтаў
У адной з найбольш папулярных у Еўропе класіфікацыяў шрыфтаў — нямецкай класіфікацыі DIN, сярод адзінаццаці асноўных класаў сем былі прысвечаны ўласна антыквам (з апорай на храналагічны прынцып).
Іншае значэнне антыквы
У прастамоўі, у іншым значэнні, антыквамі называюцца таксама наагул усе шрыфты ў простых формах пісьма, у адрозненне ад нахіленых шрыфтоў, або курсіваў.
Развітанне на пачатку вясны
«Развітанне на пачатку вясны» — зборнік прозы, створаны пісьменнікам Уладзімірам Сцяпанавічам Глушаковым і надрукаваны тыражом экзэмпляраў мінскім выдавецтвам «Юнацтва» у 2001 годзе.
Сюжэт
Старажытнае мястэчка Давыд-Гарадок ведалі даўно не толькі ў Беларусі, але і далёка за яе межамі, бо гэта адзін з прызнаных цэнтраў кветка водства. Жывуць у гэтым маляўнічым кутку прыпяцкага Палесся простыя і мудрыя, з прадпрымальніцкай жылкай людзі — гарадчукі, якія працай на зямлі, гандлем насення кветак і гародніны стварылі свой уласны дабрабыт.
Аднак грошы, ды немалыя, прыводзяць і да злачынства. Пра ўсё гэта — добрае і кепскае, светлае і змрочнае ў жыцці старажытнага Давыд-Гарадка, які адсвяткаваў свой 900-гадовы юбілей, пра складаны і пакручасты лёс Сцяпана Крыгі, галоўнага героя, і расказваецца ў своеасаблівай сямейнай хроніцы. Кніга ўражвае прадчуваннем той катастрофы, што адбылася неўзабаве ў жыцці вялікае дзяржавы.
Крытыка і праблематыка твора
Член Саюза пісьменнікаў Беларусі Браніслаў Зубкоўскі адзначыў :
У творы закранается тэма Чарнобыльскай катастрофы і яе наступстваў для жыхароў паўднёвай Беларусі.
Удзел у выставах
Літаратурна-мастацкае выданне ўдзельнічала ў выставе «Чытаем па-беларуску» Новаельнянскай горпасялковай бібліятэкі-цэнтры зносін і інфармацыі, якая асвятлялася газетай «Перамога».
Старажытнафранкская мова
Старажытнафранкская мова (francique, Altfränkisch) — старажытнагерманская мова, якая вымерла ў VIII стагоддзі. На ёй размаўлялі салічныя франкі, якія заваявалі Рымскую Галію ў канцы V стагоддзя. Каля 100 тыс. франкаў паступова мігравала на поўдзень з тэрыторыі сучаснай Фландрыі, якую яны засялілі ў III—IV стагоддзях. У раманамоўнай Галіі салічныя франкі апынуліся акружаны шматлікім (6-8 млн.) гала-раманскім насельніцтвам, і таму з часам страцілі родную мову, якая выйшала з ужытку да канца VIII стагоддзя. Тым не менш, франкі доўгі час складалі аснову новага кіруючага класа Галіі, а таму іх мова адыграла важную ролю суперстрата ў фарміраванні сучаснай французскай мовы, у тым ліку і яе назвы. У французскай мове захоўваюцца шматлікія франкскія запазычанні (jardin, bande, guerre, fauteuil, rang, blond, blanc, bleu, brun і іншыя). Франкскія паводле паходжання рысы маюцца ў фанетыцы (прыдыхальнае h) і ў граматыцы. Там, дзе народна-лацінская гаворка была слаба прадстаўлена, франкская гаворка захавалася і працягвала развівацца. Ёй карысталіся так званыя рыпуарскія франкі. На поўначы на яе аснове развіліся сучасныя фламандскія дыялекты, літаратурная нідэрландская мова, а таксама франкскі дыялект нямецкай мовы.
Сядзібна-паркавы комплекс Скірмунтаў (Моладава)
Сядзібна-паркавы комплекс Скірмунтаў — колішняя сядзіба ў в. Моладава (Іванаўскі раён), якая існавала ў канцы XVIII — пачатку XX ст. Належаў Скірмунтам.
Гісторыя
Палац пабудаваны ў 1795—1798 гг. Сымонам Скірмунтам паводле праекту архітэктара фон Гроса (von Gross); меў рысы стылю ампір.
У 1905—1908 гг. перад уездам да сядзібы паводле праекта архітэктара Т. Раствароўскага Генрыхам Аляксандравічам Скірмунтам пабудавана капліца-пахавальня Скірмунтаў, якая захавалася да нашых дзён.
У 1939 г. палац быў разрабаваны. У 1943 г. — спалены, пазней разабраны на цэглу, а парк знішчаны.
Архітэктура
Мураваны аднапавярховы прамавугольны ў плане на высокім цокалі будынак з трыма рызалітамі, накрыты вальмавым дахам. Сцены, аздобленыя рустам, завяршаліся антаблементам і карнізам на сухарыках. Цэнтральны рызаліт на галоўным фасадзе быў вылучаны дарычным порцікам з дзвюма парамі калон і трохвугольным франтонам, на фасадзе, што выходзіў у парк, — трохграннай галерэйкай з вальмавым пакрыццём. Бакавыя рызаліты на галоўным і паркавым фасадах былі вылучаны чатырохкалоннымі порцікамі з трохвугольнымі франтонамі. Высокія прамавугольныя вокны з франтончыкамі ў завяршэнні і скульптурнымі ўстаўкамі пад карнізамі.
Вазон (Лоеўскі раён)
Вазо́н (, Вазон) — былая вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Уборкаўскага сельсавета.
Ліквідавана 23 верасня 2011 года.
Лінія Жарэ
Лінія Жарэ — ізаглоса ойльскіх моў. Гэта лінія была ўпершыню ўсталявана Шарлем Жарэ і апублікавана ў 1823 годзе. Лінія Жарэ падзяляе розныя дыялекты ойльскіх моў. На поўнач ад ізаглосы захавалася вымаўленне /k/ і /g/ перад /a/, а ў паўднёвых дыялектах вымаўленне перад /a/ /k/ змянілася на /ʃ/, а /g/ на /dʒ/. Да паўночных моў прылічаюць пікардскі і нармандскі дыялекты (мовы), да паўднёвых — паўднёвыя субдыялекты нармандскай і французскую мову.
Геаграфічнае становішча
Лінія Жарэ цягнецца ад Нармандскіх астравоў і перасякае кантынент ад Гранвіля да мяжы з Бельгіяй.
Латгальская мова
Латгальская мова (саманазва: latgalīšu volūda) — тэрмін, якім пазначаюць мову латгальцаў, насельнікаў рэгіёна Латгалія, які размяшчаецца на ўсходзе Латвіі. Частка мовазнаўцаў лічыць латгальскую мову асобнай, трэцяй жывой балцкай мовай; аднак у цэлым пытанне самастойнага статусу мовы з'яўляецца спрэчным. Літаратурная норма латгальскай мовы прызнаецца і ахоўваецца латвійскім заканадаўствам як разнавіднасць латышскай мовы.
Гісторыя
Першапачатковыя гістарычныя латгалы (не блытаць з сучаснымі латгальцамі) з'яўляліся ўсходнебалцкім племем, арэал пражывання якога знаходзіўся на тэрыторыі сучасных рэгіёнаў Латгалія і Відзэмэ. Прадстаўнікі латгалаў размаўлялі на латышскай мове, якая паступова распаўсюдзілася на ўсёй тэрыторыі сучаснай Латвіі і ўспрыняла некаторыя асаблівасці вымерлых на цяперашні момант балцкіх куршскай, земгальскай, селонскай моў, а таксама фіна-ўгорскай ліўскай мовы.
Па выніках войнаў Швецыі з Рэччу Паспалітай Латгалія стала аддзеленай ад астатняй тэрыторыі сучаснай Латвіі, патрапіўшы ў склад Інфлянцкага ваяводства — гэты чыннік мог стаць фактарам моўнага адасаблення ад маўлення, распаўсюджанага ў Відзэмэ і іншых частках Латвіі.
Сучасная латгальская літаратурная традыцыя стала развівацца ў часы XVIII ст. на падмурку народных гаворак латышоў усходу Латвіі. Першай друкаванай кнігай па-латгальску, што здолела захавацца, з'яўляецца Evangelia toto anno («Евангелле на ўвесь год»), выдадзеная ў 1753 годзе. Першыя латгальскія арфаграфічныя сістэмы засноўваліся на польскай аснове і выкарыстоўвалі шрыфт Антыква, што адрознівалася ад латышскай мовы астатняй Латвіі, у якой выкарыстоўваўся гатычны шрыфт. З'яўляючыся своеасаблівым паўночна-ўсходнім фарпостам каталіцтва, Латгалія прываблівала езуіцкіх святароў, што стала прычынай распаўсюджвання твораў на рэлігійную тэматыку, календароў і паэзіі.
Выданне кніг па-латгальску (як і па-літоўску) трапіла пад забарону ў перыяд з 1865 па 1904 гг. У прыватнасці, узнікла забарона на ўжыванне лацінскага алфавіта (гл. кніганошы), што было выклікана паўстаннямі, якія на той час актывізаваліся на тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай. Падчас забароны была даступная толькі невялікая колькасць кантрабанднай рэлігійнай літаратуры і частка рукапісных твораў. Сярод падобных твораў вылучаюцца календары селяніна-самавучкі Андрыўса Юрджыса.
У 1920-30 гады ў Сібіры, куды падчас сталыпінскай аграрнай рэформы перасялілася некалькі тысяч латгальцаў, было ўстаноўленае выкладанне латгальскай мовы ў школах), выпускаліся кнігі, газеты, часопісы, адкрылася латгальскае аддзяленне ў Ачынскім педагагічным тэхнікуме (Краснаярскі край). Развіццё мовы ў Сібіры было спынена з прычыны рэпрэсій 1937-38 гадоў.
Сучасны статус
З аднаўленнем незалежнасці Латвіі назіраецца прыкметнае падвышэнне цікавасці да латгальскай мовы і культурнай спадчыны. Мова выкладаецца ў якасці факультатываў у некаторых універсітэтах, у Рэзэкнэ існуе арганізацыя «Выдавецтва латгальскага культурнага цэнтра» на чале з Янісам Элкснісам, якая займаецца выданнем новых і старых кніг на латгальскай мове. У 1992 годзе Юрысам Цыбульсам і Лідэяй Лэйкума быў выдадзены першы латгальскі буквар.
Законам пра дзяржаўную мову 2000 года дэкларуецца ахова, захаванне і развіццё пісьмовай латгальскай мовы як разнавіднасці латышскай.
Класіфікацыя
Латгальская мова ўваходзіць у склад усходнебалцкай галіны балцкай групы індаеўрапейскай моўнай сям'і, куды таксама ўваходзяць латышская, жамойцкая і літоўская мовы. Мова мае ўмераную ступень словазмяняльнасці, колькасць формаў дзеяслова і назоўніка, характэрная для іншых балцкіх і славянскіх моў.
Геаграфія і дыялекты
Латгальская мова распаўсюджаная перадусім у Латвіі, існуюць некаторыя супольнасці носьбітаў Сібіры, Расія.
Афіцыйны статус
Паміж 1920 і 1934 годам латгальская мова выкарыстоўвалася ў органах мясцовага самакіравання і школах Латгаліі. На цяперашні час латгальская не мае афіцыйнага статусу ў будзь-якім рэгіёне Латвіі, аднак існуе ахова мовы на заканадаўчым узроўні (гл. вышэй) і арфаграфічная камісія, падтрымліваная дзяржавай. Статус латгальскай як асобнай мовы або дыялекту латышскай быў прадметам вострых дыскусій у XX стагоддзі. Так, прыхільнікі мовы (напрыклад, лінгвісты Антанс Брэйдакс і Лідзія Лэйкума) выказваюць думку пра вызначэнне латгальскай як асобнай мовы; афіцыйна латгальская лічыцца часткай латышскай, маючы на ўвазе існаванне двух стандартаў для латышскай мовы — латышскага і латгальскага.
Пісьмовасць
У латгальскай мове выкарыстоўваецца алфавіт на лацінскай аснове, ён утрымлівае 35 літар. Арфаграфія падобная на латышскую, аднак мае дадатковыя літары: y, якая адлюстроўвае гук, адсутны ў стандартнай латышскай, і ō, якая захавалася з арфаграфіі латышскай мовы да 1957 года.
Ніжэй прыведзены пералік літар латгальскага алфавіта з гукамі (паводле IPA), якім адпавядаюць гэтыя літары.
Прыклад
Малітва Ойча наш па-латгальску:
Myusu Tāvs, kurs esi dabasūs,
slaveits lai tūp Tovs vōrds.
Lai atnōk Tova vaļsteiba.
Tova vaļa lai nūteik, kai dabasūs,
tai ari vērs zemes.
Myusu ikdīneiškū maizi dūd mums šudiņ.
Un atlaid mums myusu porōdus,
kai un mes atlaižam sovim porōdnīkim.
Un naved myusu kārdynōšonā,
bet izglōb myusus nu ļauna Amen.
Валкашанка
Валкаша́нка (, Волкошанка) — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Уборкаўскага сельсавета.
Джошуа Ледэрберг
Джошуа Ледэрберг (Joshua Lederberg;, Монтлэр, ЗША — ) — амерыканскі генетык і біяхімік.
Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША. Скончыў Калумбійскі ў 1944 і Ельскі ўніверсітэт у 1947 годзе. У 1947—1958 гадах у Вісконсінскім універсітэце, з 1958 года прафесар Стэнфардскага і адначасова з 1962 года Каліфарнійскага (з 1978 рэктар) універсітэтаў. Навуковыя працы па генетыцы мікраарганізмаў. Адкрыў механізм генетычнай рэкамбінацыі. Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1958) (разам з Дж. Бідлам і Э.Тэйтэмам).
Лісіцын
Лісіцын — прозвішча.
Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Сталовічы)
Архітэктура
Пабудаваны з цэглы. Трохнефавая аднавежавая базіліка. Прамавугольны ў плане будынак, накрыты двухсхільным дахам, расчлянёным дахавымі аконнымі праёмамі, з фіяламі ў завяршэнні. Дамінантай касцёла з'яўляецца двухярусная званіца (васьмярык на чацверыку) з высокім шпілем. Фасады рытмічна расчлянёны стральчатымі праёмамі і контрфорсамі ў прасценках і па баках будынка.
Картуш
Карту́ш (Cartouche):