cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юхнаўскі сельсавет
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Вітуніцкі сельсавет у складзе Бягомльскага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Вітунічы. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Бягомльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Лепельскай акругі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Юхнаўка, сельсавет перайменаваны ў Юхнаўскі, у склад Бярозкаўскага сельсавета перададзены 12 населеных пунктаў (Асінавік, Вітунічы, Глінішча, Дубраўка, Забар’е, Запалле, Людвінава, Навасёлкі, Новае Запонне, Сафонаўка, Старое Запонне і Туменцы), у склад сельсавета з Бягомльскага пассавета перададзены 5 населеных пунктаў (Бераснёўка, Будзілаўка, Заляддзе, Краснае і Пугачова). З 25 снежня 1962 года ў складзе Глыбоцкага раёна. 18 лютага 1964 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бягомльскага пассавета.
IC 934
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Бурнеўскі сельсавет
Бу́рнеўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Бурнева.
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ваўкавыскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Рэплеўскага сельсавета.
Старыя Стайкі
Стары́я Ста́йкі (, Старые Стайки) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Александрыйскага сельсавета.
Да 22 лютага 2012 года вёска ўваходзіла ў склад Славенскага сельсавета.
Адаі (Крыжопільскі раён)
Адаі (Одаї́) — вёска ў Крыжопільскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Чэслаў Янкоўскі
Чэслаў (Часлаў) Янкоўскі (Czesław Jankowski;, на  — ; Псеўданімы: Чэслаў; Літвін) — польскі паэт, крытык, публіцыст, гісторык-краязнавец.
Біяграфія
Жыў у Вільні, некаторы час у Варшаве. У 1906 годзе быў выбраны дэпутатам I Дзяржаўнай думы ад Віленскай губерні. Спачатку трымаўся кансерватыўна-ліберальнага кірунку краёвасці, актыўна падтрымліваў Канстытуцыйна-каталіцкую партыю Літвы і Беларусі. Рэдактар газеты «Kurier Litewski» (1.12.1905—1.4.1907), з 1907 рэдактар газеты «Глос польскі». На выбарах у I Думу заклікаў галасаваць толькі за дэпутатаў-«палякаў». Уваходзіў у фракцыю дэпутатаў «Краёвае кола Літвы і Русі» (ці «Дэпутацкае кола Літвы і Русі», «Тэрытарыяльнае кола», «Група дэпутатаў ад заходніх губерняў»). У аграрным пытанні выступаў супраць адчужэння нават часткі памешчыцкіх земляў. У II Дзяржаўнай Думе ўваходзіў у фракцыю «Кола канстытуцыяналістаў». Крытыкаваў польскіх нацыянал-дэмакратаў («эндэкаў»). Удзельнічаў у віленскім сходзе землеўласнікаў (1907) і стаў членам Краёвай партыі Літвы і Беларусі.
Да 1911 аддаваў перавагу ажыццяўленню «краёвай ідэі» перад уласна польскай нацыянальнай ідэяй на землях Літвы і Беларусі. Прытым Янкоўскі не лічыў Літву і Беларусь этнічна польскімі землямі.
З 1911 стаў прыхільнікам польскіх нацыянал-дэмакратаў («эндэкаў»), стаў варожа ставіцца да развіцця літоўскай і беларускай моў і культур у літоўска-беларускім краі, і нават іх адкрыта зневажаў, а свабоду выбару культуры для беларускага народу бачыў як свабоду далучэння да культуры польскай. Выступіў з ідэяй «этнаграфічнай Польшчы» (1914). Пад нямецкай акупацыяй у час Першай сусветнай вайны выступаў за стварэнне асобнага польскага кіраўнічага органу — «Нацыянальнага польскага сената для Літвы і Беларусі».
Пісаў лірычныя вершы, літаратурныя нарысы, займаўся перакладамі. Сярод ягоных найбольш вядомых твораў: «Постаці паэтаў» (Postaci poetów, 1891), «З нататак турыста» (1892), «Па Еўропе. Карткі з падарожжа» (Po Europie. Kartki z podróży, 1893), «Арабескі» (Arabeski, 1894), «На ўзбочыне літаратуры» (1906), «З дні ў дзень» (Z dnia na dzień. 1914 Warszawa 1914—1915 Wilno; Вільня, 1923), «З чачоткавай шкатулкі» (1926). Таксама аўтар 4-томавага даследавання «Ашмянскі павет» (Powiat Oszmiański, 1896—1900); «Польскі народ і яго Бацькаўшчына» (Narod polski i jego Ojczyzna; Варшава, 1914), «Этнаграфічная Польшча» (Polska etnograficzna; Варшава, 1914); мемуараў «На працягу двух гадоў…» (W ciagu dwoch lat…, Варшава, 1908), «На вастрыі справядлівасці» (Na ostrzu sprawiedliwosci; Варшава, 1918). Паводле некаторых звестак, быў аўтарам беларускамоўнай лірычнай мініяцюры «Ужо птушкі пяюць усюды», якая памылкова прыпісваецца Уладзіславу Сыракомлю.
Пахаваны на могілках Роса ў Вільні.
Python (мова праграмавання)
Python (python — пітон; ва ўсходнеславянскіх мовах пашырана назва піто́н )  — высокаўзроўневая мова праграмавання агульнага прызначэння, скіраваная на павышэнне прадукцыйнасці распрацоўшчыка і чытальнасці кода. Сінтаксіс ядра Python мінімалістычны. Пры гэтым стандартная бібліятэка ўключае вялікую колькасць карысных функцый.
Узорнай рэалізацыяй мовы Python ёсць інтэрпрэтатар CPython, які падтрымлівае большасць пашыраных платформ. Ён распаўсюджваецца пад свабоднай ліцэнзіяй Python Software Foundation License, якая дазваляе выкарыстоўваць яго без абмежаванняў у любых праграмах, у тым ліку і ва ўласніцкіх. Існуюць рэалізацыі інтэрпрэтатараў для JVM (з магчымасцю кампіляцыі), MSIL (з магчымасцю кампіляцыі), LLVM і іншых. Праект PyPy прапануе рэалізацыю Пітона на самім Пітоне, што памяншае затраты на змяненне мовы і даследаванне новых магчымасцей.
Python актыўна развіваецца, новыя версіі (з новымі або змененымі моўнымі ўласцівасцямі) выходзяць прыкладна раз у два з паловай гады. З гэтае і некаторых іншых прычын на Python адсутнічаюць стандарт ANSI, ISO і іншыя афіцыйныя стандарты, іх ролю выконвае CPython.
Філасофія мовы
Распрацоўшчыкі мовы Python прытрымліваюцца пэўнай філасофіі праграмавання, якая называецца «The Zen of Python» («Дзэн Пітона»). Яе тэкст выдаецца інтэрпрэтатарам Пітона па камандзе  (працуе толькі раз за сесію). Аўтарам гэтай філасофіі лічыцца Цім Пэйтэрс.
Тэкст філасофіі:
Гісторыя
Распрацоўваць мову Python пачаў у канцы 1980-х гадоў супрацоўнік нідэрландскага інстытута CWI Гвіда ван Росум. Для размеркаванай АС Amoeba была патрэбна пашыраемая скрыптавая мова, і ван Росум ў вольны час пачаў пісаць Python, пазычыўшы некаторыя напрацоўкі для мовы ABC (ван Росум ўдзельнічаў у распрацоўцы гэтай мовы, скіраванай на навучанне праграмаванню). У лютым 1991 года ён апублікаваў зыходны тэкст у групе навін alt.sources. З самага пачатку Python распрацоўвалася як аб’ектна-арыентаваная мова.
Назва мовы паходзіць зусім не ад віду паўзуноў. Аўтар назваў мову ў гонар папулярнай брытанскай камедыйнай тэлепраграмы 1970-х «Лятучы цырк Монці Пайтана». Зрэшты, усё роўна назву мовы часцей спалучаюць менавіта са змяёй, а не з тэлеперадачай — на піктаграмах файлаў у KDE і ў Microsoft Windows і нават на эмблеме на сайце python.org (да выхаду версіі 2.5) адлюстраваны змяіныя галовы.
Наяўнасць добразычлівай супольнасці разам з дызайнерскай інтуіцыяй ван Росума лічацца аднымі з галоўным чыннікаў поспеху мовы Python. Развіццё мовы ідзе згодна з дакладна акрэсленым працэсам стварэння, абмеркавання, адбору і зацверджання дакументаў PEP (Python Enhancement Proposal) — прапаноў па развіццю мовы Python.
Цыклапрапан
Цыклапрапан, трыметылен — хімічнае злучэнне з формулай C3H6, найпросты вуглевадарод аліцыклічнага (карбацыклічнага) шэрагу; адносіцца да цыклаалканаў і з'яўляецца іх першым членам гамалагічнага шэрагу.
Python (мова праграмавання)
Гісторыя
3 снежня 2008 года, пасля працяглага тэсціравання, выйшла першая версія Python 3000 (або Python 3.0, таксама ўжываецца скарачэнне Py3k). У Python 3000 былі прыбраны многія недахопы архітэктуры, пры гэтым стараліся захаваць як мага большую (але няпоўную) сумяшчальнасць са старымі версіямі мовы Python. На сёння падтрымліваюцца абодва адгалінаванні мовы (Python 3.х і 2.x).
Цыклапрапан
Фізічныя ўласцівасці
Бескаляровы гаручы газ з характэрным пахам, які нагадваюць пах петролейнага эфіру. Атамная маса 42,08 а.а.м. Адносная шчыльнасць 1,879. Шчыльнасць 0,720 г/см³ (пры тэмпературы —79 °С). Пры тэмпературы 4—20 °C і ціску 5 атм пераходзіць у вадкі стан; тэмпература плаўлення −127,42 °C, тэмпература кіпення пры атмасферным ціску −32,8 °C. Мала раствараецца ў вадзе (адзін аб'ём газу пры + 20 °C раствараецца ў 2,85 аб'ёму вады). Лёгка раствараецца ў этаноле, петролейным эфіры, хлараформе і тлустых алеях. Лёгка запальваецца, сумесі з паветрам, кіслародам або закісам азоту выбуханебяспечныя.
Жанаауыл (Атыраўская вобласць)
Жанаауыл — сяло ў Курмангазінскім раёне Атыраўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кудрашаўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 48 км на заход ад сяла Ганюшкіна. Код КАТА — 234655200.
Python (мова праграмавання)
Уплыў іншых моў на Python
Мова Python з’явілася адносна позна, і стваралася яна пад уплывам мноства моў праграмавання:
Цыклапрапан
Значэнне для медыцыны
Цыклапрапан выкарыстоўваецца для ўступнага і асноўнага наркозу (цыклапрапан з кіслародам); часцей выкарыстоўваецца ў камбінацыі з іншымі сродкамі для наркозу (закіс азоту, эфір) і з цягліцавымі рэлаксантамі. Паказаны хворым з захворваннямі лёгкіх, бо не выклікае раздражнення слізістых абалонак дыхальных шляхоў. Яго можна прызначаць пры хваробах печані і пры дыябеце. Цыклапрапанавы наркоз можа выкарыстоўвацца для кароткачасовых аператыўных умяшанняў.
Python (мова праграмавання)
Уплыў іншых моў на Python
Большасць іншых магчымасцей мовы Python (напрыклад, байт-кампіляцыя зыходнага кода) таксама была рэалізавана раней у іншых мовах.
Сінтаксіс і семантыка
Мове Python уласцівыя выразны і паслядоўны сінтаксіс, прадуманая модульнасць і пашыральнасць, дзякуючы чаму пітонаўскі зыходны код лёгка чытаць.
Цыклапрапан
Значэнне для медыцыны
Да выкарыстання цыклапрапана дапускаецца толькі медыцынскі персанал, які прайшоў адпаведны інструктаж.
Python (мова праграмавання)
Сінтаксіс і семантыка
Python мае адну цікавую сінтаксічную асаблівасць: блокі коду выдзяляюцца з дапамогай водступаў (прабелаў або табуляцый), таму ў Пітоне няма т.зв. аператарных дужак begin/end, як у мове Паскаль, ці фігурных дужак, як у Сі. Гэта асаблівасць дазваляе скараціць колькасць радкоў і знакаў у зыходным кодзе і прывучае (калі не сказаць прымушае) да «добрага» стылю праграмавання. С другога боку, паводзіны і нават правільнасць праграмы можа залежаць ад пачатковых прабелаў у тэксце. Некаторыя могуць палічыць такія паводзіны нязручнымі і неінтуітыўнымі. Акрамя таго, гэта стварае пэўныя нязручнасці пры набіранні зыходнага коду глыбока ўкладзеных блокаў, бо прыходзіцца ў кожным новым радку ўводзіць пэўную колькасць прабельных знакаў, якая нарастае разам з глыбінёю ўкладання.
Аператары
Набор аператараў даволі звычайны, і нічым асабліва не адрозніваецца ад іншых распаўсюджаных моў праграмавання. Вось некаторыя з іх:
Выразы
Выраз ёсць паўнапраўным аператарам у Пітоне. Склад, сінтаксіс, спалучальнасць і прыярытэт аперацый даволі звычайныя для моў праграмавання і накіраваны на скарачэнне ўжывання дужак.
Варта асобна адзначыць аперацыю фарматавання для радкоў (працуе падобна да  з мовы Сі), якая выкарыстоўвае той самы сімвал, што і аператар узяцця астачы ад дзялення: У Пітоне ёсць зручныя ланцужковыя параўнанні. Такія ўмовы ў праграмах — не рэдкасць: Акрамя таго, лагічныя аперацыі ( і  ) з’яўляюцца лянівымі: калі для вылічэння значэння аперацыі дастаткова першага аперанда, гэты аперанд і дае вынік (другі аперанд проста не вылічваецца), у адваротным выпадку вылічваецца другі аперанд лагічнай аперацыі. Гэта асноўваецца на ўласцівасцях алгебры логікі: напрыклад, калі адзін аргумент аперацыі «ЦІ» ёсць ісціна, то і вынік гэтай аперацыі ёсць ісціна. У выпадку, калі другі аперанд з’яўляецца складаным выразам, гэта дазваляе скараціць выдаткі на яго вылічэнне. Гэты факт шырока выкарыстоўваўся да версіі 2.5 замест умоўнай канструкцыі: Убудаваныя тыпы даных, як правіла, маюць асобны сінтаксіс для сваіх літэралаў (запісаных у зыходным кодзе пастаянных): Для спісаў (і іншых паслядоўнасцей) у мове Python прапануецца набор аперацый над зрэзамі. Асаблівасцю тут з’яўляецца індэксацыя, якая пачаткоўцу можа здацца дзіўнай, але па меры выкарыстання няцяжка пераканацца ў яе лагічнасці і ўзгодненасці. Індэксы элементаў спіса пачынаюцца з нуля. Запіс зрэзу  азначае, што ў зрэз трапляюць усе элементы ад N-га (разам з N-ым) да M-га (за выключэннем самога M-га). У якасці прыкладу можна паглядзець прыклад работы з паслядоўнасцямі.
Імёны
Імя (ідэнтыфікатар) можа пачынацца з лацінскай літары любога рэгістра або са знаку падкрэслівання, пасля чаго ў імені могуць выкарыстоўвацца і лічбы. У якасці імені нельга выкарыстоўваць ключавыя словы (іх пералік можна атрымаць з дапамогай каманд ) і непажадана пераазначаць убудаваныя імёны. Імёны, якія пачынаюцца з сімвала падкрэслівання, маюць адмысловае прызначэнне.
У кожным месцы праграмы інтэрпрэтатар мае доступ к тром прасторам імён (то бок адлюстраванням імён у аб’екты): лакальнаму, глабальнаму і ўбудаванаму.
Абсягі бачнасці імён могуць быць укладзеныя адзін у адзін (унутры азначаемай функцыі відаць імёны з вакольнага блока коду). На практыцы з абсягамі бачнасці і звязваннем імён звязана некалькі правіл «добрага тону», пра якія падрабязней можна даведацца з дакументацыі.
Радкі дакументацыі
У Пітоне прапануецца механізм дакументавання кода pydoc. У пачатак кожнага модуля, класа, функцыі ўстаўляецца радок дакументацыі . Радкі дакументацыі застаюцца ў кодзе на момант выканання, і ў мову ўбудован доступ к дакументацыі, што выкарыстоўваецца сучаснымі IDE (напрыклад, Eclipse).
У інтэрактыўным рэжыме можна атрымаць дапамогу, згенеравать гіпертэкставую дакументацыю для цэлага модуля ці нават прымяніць  для аўтаматычнага тэсціравання модуля.
Указанні (дырэктывы)
Пачынаючы з Python 2.3, каб можна было выкарыстоўваць у тэксце праграмы сімвалы, якія не ўваходзяць у набор ASCII, неабходна яўна ўказваць кадзіроўку зыходнага коду ў пачатку модуля, напрыклад: Пасля гэтага можна выкарыстоўваць, напрыклад, кірыліцу ва Ўнікод-літэралах (Унікод-радках).
Папулярнасць
З 2003 года Python нязменна ўваходзіць у дзесятку самых папулярных моў праграмавання ў індэксе супольнасці праграмавання TIOBE, дзе па стане на кастрычнік 2021 года ён з’яўляецца самай папулярнай мовай (апярэджваючы Java і C).
Эмпірычнае даследаванне паказала, што мовы сцэнарыяў, такія як Python, больш прадуктыўныя, чым звычайныя мовы, такія як C і Java, для праблем праграмавання, звязаных з маніпуляцыяй радкамі і пошукам у слоўніку, і вызначыла, што спажыванне памяці часта было «лепш, чым Java, а не значна горш, чым C або C++».
Залужжа (Дубровыцкі раён)
Залужжа (Залу́жжя) — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
(127) Жанна
(127) Жанна (Johanna) — астэроід галоўнага пояса, які мае вельмі цёмную паверхню, што складаецца з простых вугляродных злучэнняў. Ён быў адкрыты 5 лістапада 1872 года французскім астраномам Прасперам Анры ў Парыжскай абсерваторыі і названы ў гонар нацыянальнай гераіні Францыі Жанны д'Арк.
Заслучча
Заслучча (Заслу́ччя) — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Таполіўка (Сэмэніўскі раён)
Таполіўка (Топо́лівка) — вёска ў Сэмэніўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сэмэніўскай гарадской абшчыны.
Андрыяшыўка (Крыжопільскі раён)
Андрыяшыўка (Андрія́шівка) — вёска ў Крыжопільскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Кір’янаўцы (прыпыначны пункт)
Кір'я́наўцы (, Кирьяновцы)  — прыпыначны пункт Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Размешчаны за 1,6 км на паўночны захад ад вёскі Кір'янаўцы; на лініі Маладзечна — Ліда, паміж прыпыначным пунктам Князікоўцы і прыпыначным пунктам Цвермы.
Гранарола-дэл’Эмілія
Гранарола-дэл'Эмілія (Granarolo dell'Emilia) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Эмілія-Раманья, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Балоння.
Насельніцтва складае 10022 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 291 чал./км². Займае плошчу 34 км². Паштовы індэкс — 40057. Тэлефонны код — 051.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Vitale.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Адміністрацы́йна-тэрытарыя́льны падзе́л — падзел тэрыторыі ўнітарнай дзяржавы на часткі (адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі), у адпаведнасці з якім будуецца сістэма мясцовых органаў улады. Абумоўлены прыроднымі, палітычнымі, эканамічнымі, нацыянальнымі і іншымі чыннікамі.
Суб'ектам федэрацый, як правіла, таксама ўласцівы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел, аднак яны ў сваю чаргу самі могуць быць федэрацыямі (напрыклад, РСФСР).
Туравэ (Сэмэніўскі раён)
Туравэ (Ту́рове) — вёска ў Сэмэніўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.
Андрэй Іванавіч Валовіч
Андрэй Валовіч (каля 1570—1614) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Вялікі харунжы літоўскі (1592—1610), жамойцкі падстароста (1595—1609) і суддзя земскі (з 1610).
Біяграфія
Паходзіў з роду Валовічаў, сын Івана і Ганны Копаць. Меў братоў Гераніма, Яўстаха і Паўла.
Вучыўся ў Віленскай акадэміі. Пасол на соймы 1587, 1596, 1598, 1600, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1593 і 1600.
Валодаў шэрагам маёнткаў на Жамойці (Трушкамі, Платэлямі, Эйгірдзямі). У 1609 набыў Цытавяны, дзе фундаваў кляштар бернардзінцаў. У сваім тэстаменце пакінуў яму значныя сродкі.
Зэлэнь (Дубровыцкі раён)
Зэлэнь (Зе́лень) — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Герса
Ге́рса ці брона — металічныя альбо каваныя жалезам дубовыя пад’ёмныя краты ўязной брамы, якія дадаткова абаранялі ўваход.
Галоўнай функцыяй герсы было хуткае закрыццё галоўнага ўвахода пры імклівым нападзе. Герсу падвешвалі на спецыяльных пад’ёмных механізмах перад галоўнымі драўлянымі варотамі у спецыяльным праёме. Ніжняя частка кратаў была завострана і пры апусканні ўваходзіла ў адтуліны ў падлозе. Звонку герса магла прыкрывацца таксама ўзводам (драўляным пад’ёмным мастом).
На тэрыторыі Беларусі герса вядома з канца XV стагоддзя, у прыватнасці герсай былі забяспечаны Полацкі Сафійскі сабор, Супрасльская царква-крэпасць, Сынковіцкая царква-крэпасць, вежа-брама ў Мірскім замку і таксама (на тэрыторыі Літвы) Вострая брама ў Вільнюсе.
Ляцэвічы
Ляцэ́вічы (, Ляцевичи) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дэмбраўскага сельсавета.
Ветштэйніна
Ветштэйніна (Wettsteinina) — род грыбоў з класу.
Віды
Уключае 23 віды. Тыпавы від быў упершыню апісаны  у 1907 годзе.
Таксанамія
Узаемасувязь гэтага таксону з іншымі таксонамі ўнутры класа невядомая.
Гарліца
Гарлі́ца (Berteroa) — род кветкавых раслін сямейства.
Батанічнае апісанне
Адна-, двух- і шматгадовыя шаравата-зялёныя травяністыя расліны з прамастойным галінастым сцяблом. Лісце суцэльнае, чаргаванае, падоўжана-ланцэтнае. Кветкі дробныя, двухполыя, белыя, у галоўчатых гронках. Плод — авальны стручок. Насенне пляскатае, акаймаванае.
Распаўсюджанне
Вылучаюць 8 (5 ) відаў. Пашыраны ў Еўропе, Азіі і Міжземнамор’і. На тэрыторыі Беларусі паўсюдна трапляецца, расце на палях, сухіх лугах, пустках, узгорках, каля дарог, на сметніках і пясчаных мясцінах.
Выкарыстанне
Лекавыя (мачагонны, патагонны, вяжучы, заспакаяльны і ранагаючы сродак) і меданосныя расліны; пустазелле.
Віды
Згодна з The Plant List:
Колкы (Дубровыцкі раён)
Колкы (Ко́лки) — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
IC 935
IC 935 — галактыка тыпу * (зорка) у сузор'і Вялікая Мядзведзіца.
Ян Казімір Валовіч
Ян Казімір Валовіч (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага. Вялікі лоўчы літоўскі (1684—1692), вялікі абозны літоўскі (1692—1707), староста хвейданскі.
IC 935
Гэты аб'ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ян Казімір Валовіч
Паходзіў з роду Валовічаў, сын віленскага земскага пісара Марцыяна Валовіча. Быў жанаты з Кацярынай, дачкой падканцлера Аляксандра Крыштафа Нарушэвіча.
Высока Грэбля
Высока Грэбля (Висо́ка Гре́бля) — вёска ў Крыжопільскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Бергштрасэ (раён)
Раён падзяляецца на 22 абшчыны.
Матэвуш Маравецкі
Біяграфія
Сын лідара «Салідарнасці» Карнеля Маравецкага.
Скончыў гістарычны факультэт Уроцлаўскага ўніверсітэта (1992). Вывучаў бізнес-адміністраванне ва Уроцлаўскім політэхнічным інстытуце (1993) і адначасова ва Універсітэце Цэнтральнага Канектыкута. Атрымаў дыплом MBA ў Эканамічнай акадэміі ва Уроцлаве (1995). У 1995—1997 гадах вывучаў права і пытанні эканамічнай інтэграцыі ў Гамбургскім універсітэце. Прайшоў курс у школе менеджменту імя Келага ў Паўночна-заходнім універсітэце ў ЗША.
У 1996—2004 гадах выкладаў ва Уроцлаўскай эканамічнай акадэміі, у 1996—1998 гадах ва Уроцлаўскім політэхнічным інстытуце.
З 1998 года займаў пасады ў кіраўніцтве банка BZ WBK, у 2007—2015 гадах быў яго прэзідэнтам.
Палітычная дзейнасць
У 1998—2002 гадах — дэпутат рэгіянальнага савета Ніжнесілезскага ваяводства ад Выбарчай акцыі Салідарнасці.
У 2015 годзе прызначаны віцэ-прэм’ерам і міністрам развіцця ва ўрадзе Беаты Шыдла. У сакавіка 2016 года ўступіў у партыю «Права і справядлівасць», да гэтага быў беспартыйным членам урада. З верасня 2016 года — міністр развіцця і фінансаў.
Пасля адстаўкі Шыдла з пасады прэм’ер-міністра 7 снежня 2017 года, вылучаны партыяй «Права і справядлівасць» на пасаду кіраўніка ўрада Польшчы.
Фэрубкы
Фэрубкы (Фе́рубки) — вёска ў Сэмэніўскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сэмэніўскай гарадской абшчыны.
Арна (Атыраўская вобласць)
Арна — сяло ў Курмангазінскім раёне Атыраўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Кудрашаўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 97 км на паўночны заход ад сяла Ганюшкіна. Код КАТА — 234655300.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 805 чалавек (399 мужчын і 406 жанчын). Паводле дадзеных перепісу 2009 года, у сяле пражывалі 803 чалавекі (383 мужчыны і 420 жанчын).
Палата (аграгарадок)
Палата́ (, Полота) — аграгарадок у Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Палатоўскага сельсавета.
Знаходзіцца за 25 км у напрамку на паўночны ўсход ад Полацка, за 130 км ад Віцебска, каля ракі Палата.
Бруклін
Бру́клін — самы густанаселены раён Нью-Ёрка — 2,3 млн жыхароў, у тым ліку сотні тысяч імігрантаў. Размешчаны на востраве Лонг-Айленд.
Гісторыя
У 1664 англічане заваявалі Новую Галандыю, і ўсе паселішчы Брукліна сталі часткай Нью-Ёркскай калоніі. Яны пачалі пашырацца, і ў 1854 годзе Бруклін стаў горадам. Хоць Бруклін з’яўляецца часткай горада Нью-Ёрк, ён выглядае як асобны горад, што нельга сказаць, напрыклад, пра Бронкс.
«…да стварэння „Вялікага Нью-Ёрка“ ў 1898 годзе Бруклін быў трэцім па насельніцтве горадам ЗША (пасля самога Нью-Ёрка і Чыкага). Чаго варта немалы (і амаль пусты) будынак былога Сіці-Хола. Калі закладвалі Бруклінскі музей, і зараз немалы, меркавалася, што ён будзе большым за Луўр. У адказ на манхэтэнскі Цэнтральны парк бруклінцы нанялі тых жа архітэктараў, каб стварыць яшчэ большы Проспект-парк…» На рэферэндуме аб аб’яднанні, які прайшоў некалькі гадоў таму, толькі каля 51 % выбаршчыкаў Брукліна прагаласавалі «за», што шматлікія мясцовыя актывісты дагэтуль лічаць памылкай.
Даўнтаўн (Цэнтр) Брукліна
Цэнтральны раён знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы Брукліна. Сваёй назвай абавязаны таму, што, калі Бруклін быў незалежным горадам, гэты раён з’яўляўся яго цэнтрам, як культурным так і дзелавым. Гэта цягнулася да 1898 года, пакуль Бруклін не ўвайшоў у склад горада Нью-Ёрк. Зараз гэтая прастора пасля перапланавання становіцца дзелавым цэнтрам, у якім знаходзіцца Бруклінскі муніцыпалітэт (Бора-Хол), бруклінскі Дом правасуддзя. Славутасці раёна ўключаюць гандлёвы цэнтр на Фултан стрыт (Fulton Street), бруклінскую Музычную Акадэмію, і музей Нью-Ёркскага транспарту.
Раён звязаны з Манхэтэнам Бруклінскім і Манхэтэнскімі мастамі і лініямі Нью-Ёркскага метрапалітэну.
Спачатку гэтая тэрыторыя была заселеная амерыканскімі індзейцамі племені Ленапэ. У 1600 годзе галандцы атрымалі ўладу над гэтай тэрыторыяй, назваўшы яе «Брокелен», што азначае «ламаная лінія». Да 1814 года цэнтр Брукліна і Бруклін Хайтс былі шчыльна заселеныя, таму што там былі вельмі зручныя паромныя камунікацыі з Манхэтэнам. Гэта зрабіла Бруклін Хайтс (Бруклінскія вышыні) першым спадарожнікам Манхэтэна, а цэнтр Брукліна — дзелавым цэнтрам.
Гораду Нью-Ёрку гэтая тэрыторыя адышла ў 1935 годзе. Тут было шмат будынкаў і надземных чыгуначных шляхоў, якія былі дэмантаваны ў часы Вялікай дэпрэсіі. Замест чыгункі будаўнікі праклалі аўтадарогі да Бруклінскага моста. Неўзабаве абвясцілі конкурс на праект бруклінскай залы сходаў. Найлепшым праектам прызналі прапанаваны Элізабет Гордан і Сцюартам Констаблем. Але гэтая зала сходаў так ніколі і не была пабудавана.
На сённяшні дзень апроч гістарычных славутасцей, будынкаў буйных кампаній, цэнтр Брукліна актыўна забудоўваюць больш сучаснымі бізнес-цэнтрамі і будынкамі гандлёвых прадпрыемстваў. Тым не менш цэнтр Брукліна ніколі не страціць аблічча цэнтра горада, якім ён гістарычна быў.
Проспект-парк
Размешчаны ў цэнтры Брукліна, дакладней на Флетбуш-авеню (Flatbush avenue), уздоўж якой размяшчаецца. Мае туалеты, альтанкі, музеі, стадыёны. У паўночнай частцы парку ёсць сажалкі. Маса бюстаў амерыканскіх палітыкаў і заходнееўрапейскіх кампазітараў. Проспект-парк быў спраектаваны архітэктарамі Фрэдэрыкам Лоў Олмстэдам і Кальвер Во пасля таго, як яны скончылі праект Манхэтэнскага Цэнтральнага парку.
Акварыум
Бруклінскі Акварыум размешчаны на беразе Атлантычнага акіяна, ад якога аддзелены пляжам і драўляным праменадам, які ідзе ўздоўж берага. Акварыум мае некалькі павільёнаў і басейн, дзе адбываюцца цыркавыя прадстаўленні з удзелам рыб.
Масты і дарогі Брукліна
З Манхэтэна ў Бруклін вядуць 3 моста: Бруклінскі мост, Манхэтэнскі мост і Вільямсбургскі мост. Аўташаша «Бруклін-Квінс-Экспрэссвэй» забяспечвае хуткую сувязь паміж гэтымі двума раёнамі для аўтамабіляў, грузавікоў, аўтобусаў і інш. Гэта дарога з’яўляецца часткай шашы нумар 278. На паўднёвым канцы гэтай дарогі — Мост Верэзана. Гэты мост злучае раёны Бруклін і Статэн-Айленд. У Брукліне таксама ёсць і Belt Parkway, якая ідзе ўздоўж берагавых раёнаў паўднёвага і паўднёва-ўсходняга Брукліна.
Транспарт
Бруклін абслугоўваецца Нью-Ёркскім метрапалітэнам. У раёне маецца 57 аўтобусных маршрутаў.
Прэзідэнцкія выбары ў Егіпце (2012)
Прэзідэнцкія выбары прайшлі ў Егіпце ў два раўнды, першы — 23 і 24 мая, а другі — 16 і 17 чэрвеня 2012 года. «Браты-мусульмане» раніцай 18 чэрвеня 2012 года заявілі, што іх кандыдат Мухамед Мурсі перамог на прэзідэнцкіх выбарах у Егіпце, што стала першай перамогай ісламіста ў якасці кіраўніка дзяржавы ў арабскім свеце. Гэта былі другія прэзідэнцкія выбары ў гісторыі Егіпта з больш чым адным кандыдатам пасля выбараў 2005 года, і першыя прэзідэнцкія выбары пасля егіпецкай рэвалюцыі 2011 года, якая зрынула прэзідэнта Хосні Мубарака падчас арабскай вясны. Прэзідэнцтва Мурсі, аднак, доўжылася крыху больш за год, перш чым ён быў адхілены ад улады ў выніку ваеннага перавароту ў ліпені 2013 года.
У першым раўндзе, з яўкай выбаршчыкаў у 46%, вынікі былі падзеленыя паміж пяццю асноўнымі кандыдатамі: Мухамед Мурсі (25%), Ахмед Шафік (24%), Хамдін Сабахі (21%), Абдэль Манім Абул Фату (17% ) і Амр Муса (11%), у той час як астатнія 2% былі падзеленыя паміж некалькімі меншымі кандыдатамі. Выбары заклалі аснову для рухаў, якія павінны былі прытрымлівацца ўздоўж ісламісцкіх і свецкіх ліній, а таксама супраць тых, хто падтрымлівае ранейшую палітычную эліту. Ісламісцкія кандыдаты Мурсі і Фату атрымалі прыкладна 42% галасоў, у той час як астатнія свецкія кандыдаты атрымалі 56% галасоў. Кандыдаты Шафік і Муса займалі пасады падчас рэжыма Мубарака і атрымалі 35% галасоў, у той час як Сабахі быў бачным дысідэнтам падчас рэжымаў Садата і Мубарака.
Пасля другога раўнда з яўкай выбаршчыкаў 52% на 24 чэрвеня 2012 года, выбарчая камісія Егіпта абвясціла аб тым, што кандыдат «Братоў-мусульман» Мухамед Мурсі выйграў выбары прэзідэнта Егіпта. Мурсі выйграў з невялікай перавагай над Ахмедам Шафікам, апошнім прэм’ерам зрынутага прэзідэнта Хосні Мубарака. Камісія заявіла, што Мурсі атрымаў 51,7% галасоў супраць 48,3% за Шафіка. Мурсі быў прыведзены да прысягі 30 чэрвеня 2012 года, а затым быў адхілены ад улады ў выніку дзяржаўнага перавароту 3 ліпеня 2013 года.
Бясхвостыя земнаводныя
Бясхвостыя земнаводныя (Anura, Ecaudata) — атрад земнаводных.
Пашырэнне
Больш за 3000 відаў. Жывуць пераважна на паверхні зямлі, часткова ў глебе (рыючыя), на дрэвах.
Цела іх кароткае і шырокае, пляскатае ў спінна-чэраўным кірунку, шыя не выражана, адносна буйная галава непасрэдна пераходзіць у цела. Самая буйная — жаба-галіяф, вядомая ў шэрагу раёнаў Афрыкі, — дасягае 35 см у даўжыню і важыць больш як 3 кг. Самыя дробныя маюць даўжыню 15—18 мм. Гэта часночніцы з паўднёва-ўсходніх раёнаў Азіі, кароткагаловы з Французскай Гвіяны, паўднёваамерыканскія жабы-балотніцы, дрэвалаз пумілія і некаторыя квакшы. З бясхвостых амфібій на Беларусі сустракаюцца жабы, рапухі, жарлянка чырванабрухая, квакша звычайная.
Асаблівасці біялогіі
У бясхвостых земнаводных заднія канечнасці звычайна ў 1,5—3 разы даўжэйшыя за пярэднія. Ім належыць важная роля ў перамяшчэнні жывёлін. Большасць бясхвостых па сушы рухаюцца скачкамі, адштурхоўваючыся адразу абедзвюма заднімі канечнасцямі. Віды з больш кароткімі заднімі лапкамі нярэдка поўзаюць ці бегаюць, па чарзе перастаўляючы іх. У вадзе бясхвостыя амфібіі добра плаваюць, выкарыстоўваючы адмысловыя ступні задніх лапак, у якіх прастора паміж доўгімі пальцамі зацягнутая скурыстай перапонкай. Адлегласць, на якую здольныя скакаць некаторыя з іх, у 40—50 разоў перасягае даўжыню цела.
Скура бясхвостых амфібій голая, гладкая або гузаватая. У ёй ёсць шмат залоз, якія вылучаюць слізь, што пакрывае ўсё цела тонкім слоем. Слізь засцерагае скуру ад высыхання, чым садзейнічае ўдзелу яе ў дыханні. Сакрэт, што выдзяляецца скурнымі залозамі, можа змяшчаць раздражняльныя ці атрутныя рэчывы, неабходныя амфібіям для адпужвання сваіх ворагаў. Напрыклад, атруты адной маленькай (даўжыня цела 2—3 см) калумбійскай кокаа-жабы дастаткова для прыгатавання індзейцамі 50 стрэл, нязначная драпіна ад якіх выклікае амаль імгненную смерць буйных жывёлін.
У скуры ёсць пігментныя клеткі, дзякуючы якім розныя віды маюць разнастайную афарбоўку: хто вельмі яркую, а хто і сціплую. Афарбоўка цела для многіх формаў з'яўляецца маскіроўкай ад драпежнікаў. А ў відаў з моцнадзейнымі ядавітымі выдзяленнямі (яркая, запамінальная афарбоўка) служыць папераджальным, адпужвальным сігналам для драпежнікаў. Акрамя таго, у шэрагу відаў у перыяд размнажэння самкі і самцы маюць розную афарбоўку, што спрыяе сустрэчы полаваспелых асобін і стымулюе спароўванне. Некаторыя віды здольныя мяняць колер скуры ў залежнасці ад фону, на якім ім часцей за ўсё даводзіцца знаходзіцца, ці ад асветленасці.
Скуры амфібій эфектыўна ўдзельнічае у дыханні. Лёгкія ў земнаводных вельмі прымітыўныя, да таго ж у бясхвостых земнаводных вельмі прымітыўны нагнятальны механізм дыхання, бо ў іх няма грудной клеткі. У якасці «поршня» своеасаблівай помпы служыць дно ротавай поласці. Апускаючы яго пры адкрытых храпах, жывёліна набірае паветра ў рот, а ўзнімаючы пры закрытых, — праштурхоўвае паветра ў лёгкія. 3 лёгкіх паветра выходзіць у выніку скарачэння чэраўнай мускулатуры і спадзення сценак лёгкіх. Такім чынам, лёгкіх недастаткова для забеспячэння арганізма кіслародам. Менавіта праз скуру ў арганізм амфібій паступае 15—55 % кіслароду і вылучаецца 45—86 % вуглякіслага газу. А ў вадзе ўсё дыханне пераключаецца на скуру. Часткова дыханне ажыццяўляецца праз слізістую абалонку ротаглоткавай поласці (10—15 % паглынутага кіслароду), багатай на крывяносныя сасуды. Знаходзячыся ў вільготным асяроддзі (у вадаёме, на расістай траве, пад дажджом), амфібіі міжволі напаўняюцца вадою, якая паступае праз усю паверхню цела і збіраецца ў лімфатычных поласцях, маса жывёліны за кароткі час можа павялічыцца на 20—50 %. У сухіх умовах земнаводныя страчваюць шмат вады, яе ўтрыманне дасягаецца пры дапамозе слізі, якая падсыхае і пакрывае скуру, а ў больш засухаўстойлівых відаў — ушчыльненнем і частковым арагавеннем скуры. Віды, што жывуць у асноўным на сушы, актыўныя толькі ў больш вільготны перыяд сутак (уначы, на змярканні, у час дажджу), а ўдзень знаходзяцца ў сховішчах.
На паляванні бясхвостыя земнаводныя арыентуюцца ў асноўным пры дапамозе зроку і значна радзей — па нюху. Вочы для іх — галоўны орган пачуццяў. У дарослых жаб вага вока ў 1,7—2,3 разы перавышае вагу галаўнога мозгу. Характэрны панарамны зрок і адсутнасць руху вачэй, прычым, вока амфібіі дзейнічае выбіральна.
Самкі большасці відаў кладуць ікру ў ваду.
Уладзімір Тарасевіч
Уладзімір Тарасевіч (, в. Клешнякі, Лідскі павет, Навагрудскае ваяводства, цяпер  — ) — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. Каталіцкі святар-бенедыкцінец, біскуп, апостальскі візітатар для беларусаў-католікаў на Захадзе. Доктар багаслоўя (1958).
Біяграфія
Паходзіў з сям’і беларускіх католікаў. Напярэдадні 2-й сусветнай вайны пераехаў у ЗША да свайго дзядзькі Я. Тарасевіча. Скончыў духоўную семінарыю і каледж пры абацтве Св. Пракопа ў горадзе Лайл каля Чыкага, Каталіцкі ўніверсітэт у Вашынгтоне (1950), вучыўся ў Рыме ў папскім Грыгарыянскім універсітэце і Пантыфікальным інстытуце вывучэння Усходу. Манах-бенедыкцінец (1944), каталіцкі святар усходняга абраду (1949). Доктар тэалогіі (1958). У 1958—1986 гг. узначальваў беларускую ўніяцкую парафію Хрыста Спаса ў Чыкага. Архімандрыт (1975). Епіскап каталіцкай царквы ўсходняга абраду (1983), адначасова Папам Рымскім прызначаны на пасаду апостальскага візітатара для беларусаў-католікаў заходняга і ўсходняга абрадаў на эміграцыі. 25.4.1959 адчытаў малітву за беларускі народ у Кангрэсе ЗША. Адзін з заснавальнікаў уніяцкага англа-рускамоўнага часопіса «Церковный голос», выдаваў бюлетэні «Праўда», «Да злучэння».
Пахаваны на могілках бенедыкцінскага кляштара Св. Пракопа ў, штат Ілінойс.
Вялікі бугай
Чапля-бугай, Вялікі бугай, Бугай, Вып звычайная, Бу́хала (Botaurus stellaris) — птушка з сямейства чаплевых.
Агульная характарыстыка
Пераважае цёмна-вохрыстая афарбоўка з цёмнымі стракацінамі на пёрах. Верх галавы, спіна, хвост і канцы крылаў чорныя. Жывот вохрысты з бурым папярочным малюнкам. Хвост жоўта-буры з чарнаватым малюнкам. Ногі і дзюба жоўта-зялёныя. У цэлым такая афарбоўка бугая з’яўляецца маскіровачнай і дапамагае птушцы заставацца незаўважанай сярод сцеблаў трыснягу і чароту, дзе ён жыве.
Самцы крыху буйней самак. Маса цела самца каля 1 кг, часам да 1,9 кг, рост да 70 см і вышэй, самкі некалькі менш. Даўжыня крыла ў самцоў у сярэднім 34 см, у самак — 31 см. Размах крылаў 1,25—1,35 м.
Арэал
Арэал вялікага бугая працягваецца ад Партугаліі да Сахаліна і Японіі і ад Карэліі і Якуціі да Паўночнай Афрыкі, Сірыі, Афганістана і Карэі. Іншы падвід вялікага бугая засяляе паўднёвыя часткі Афрыкі. Зімуюць бугаі ў Міжземнамор’і, на Каўказе, у паўночнай Індыі, Бірме і Паўднёва-Усходнім Кітаі. У некаторых частках Еўропы бугаі не ляцяць на зіму, а застаюцца на месцы гнездавання і шчасна дажываюць да вясны. Аднак у суровыя зімы, калі замярзаюць усе вадаёмы, яны гінуць.
У Беларусі рэдкі пералётны від. Месцы пражывання: трыснягова-чаротавыя зараснікі па берагах рэк, азёр і на нізінных балотах.
Экалогія
У Расію і Беларусь бугай прылятае з зімоўкі ранняй вясной. У залежнасці ад мясцовага клімату гэта можа быць сакавік-май. Бугаі насяляюць вадаёмы са стаялай вадой або са слабым цягам, зарослых трыснёгам і чаротам.
Пералёт на месцы зімовак пачынаецца ў канцы верасня — пачатку кастрычніка, аднак некаторыя бугаі ляцяць ужо калі выпадае першы снег. Як вясной, так і ўвосень бугаі здзяйсняюць сезонныя пералёты ў адзіночку. Лінька ў іх адбываецца раз у годзе са жніўня па студзень. Такім чынам, заканчваецца лінька ўжо на зімоўцы.
Бугай актыўны ў прыцемках. Як і многія чаплі, ён падоўгу стаіць нерухома, пільнуючы здабычу і рэзкім маланкавым рухам хапае яе. Днём ён нерухома стаіць у зарасніках, звычайна на адной назе, уцягнуўшы галаву і надзьмуўшыся. Заўважыць яго ў гэты момант вельмі складана: ён больш нагадвае пучок ссохлага трыснягу. Пры небяспецы ён замірае з выцягнутай вертыкальна шыяй і паднятай галавой. У гэтым выпадку бугая заўважыць яшчэ складаней, паколькі ён становіцца падобным на трыснёг, дзюба, выцягнуты ўверх, нагадвае галоўку трыснягу. Пры прамой небяспецы бугай шырока раскрывае дзюбу і адрыгае праглынутую ежу.
Размнажэнне
Гнездавацца бугаі пачынаюць нават у адной і той жа мясцовасці вельмі нераўнамерна. У месцах, дзе жыве некалькі пар, галасы чутны да чэрвеня, у тым ліку і днём. Гняздо ладзяць на выступаючых з вады купінах, абавязкова ў густых зарасніках. Дыяметр гнязда каля 50 см, вышыня каля 35 см.
У кладцы 3—5, часам 7 яек. Самка адкладае яйкі з прамежкам у 2-3 дня, аднак наседжваць пачынае адразу пасля адкладвання першага яйка. Наседжваюць яйкі ў асноўным самкі, толькі зрэдку іх замяняюць самцы. Праз 25-26 дзён вылупляюцца птушаняты, пачынаючы з першага яйка. Праз 2-3 тыдні пасля вылуплення птушаняты пачынаюць выходзіць з гнязда, а ва ўзросце 2 месяцаў ужо ўмеюць лятаць. Неўзабаве пасля таго, як птушаняты бугая ўстаюць на крыло, сям’я распадаецца.
Адлятае ў вырай у верасні-кастрычніку.
Голас
У бугая вельмі гучны крык, які разносіцца на 2-3 кіламетры у акрузе. Яго можна перадаць як нізкае «трумб» або «у-трумб», што нагадвае рык быка. За гэтую асаблівасць на Украіне і ў Беларусі бугай атрымаў адпаведную назву. Некаторым голас бугая нагадвае гудзенне ветру ў трубе. У адным з дэтэктываў Артура Конан Дойла натураліст Стэплтан тлумачыў гукі, якія па чутках, належалі сабаку Баскервіляў, крыкамі бугая (а таксама падняццямі вады і апусканнем глею ў балотах). Такія гукі птушка выдае пры дапамозе стрававода, які раздзімаецца і дзейнічае як рэзанатар. Крычыць бугай звычайна вясной і ўсё лета, часцей за ўсё на змярканні і па начах, а таксама раніцай.
Харчаванне
Бугай корміцца ў асноўным рознай рыбай: карасямі, лінямі, акунямі, невялікімі шчупакамі. Таксама ядуць бугаі і жаб, трытонаў, водных насякомых, чарвякоў, апалонікаў. Часам ловяць і дробных млекакормячых: водных палёвак і іншых грызуноў. Птушанят бугай корміць ў асноўным апалонікамі.
Ахова
У цяперашні час знаходзіцца пад пагрозай знікнення як від на тэрыторыі Масквы. Занесена ў чырвоную кнігу Маскоўскай вобласці за 1998 год.
Геаграфія Мінска
Геаграфічнае становішча
Мінск знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Беларусі на паўднёва-ўсходнім схіле Мінскага ўзвышша, якое мае марэнавае паходжанне. Яно ўтварылася падчас, апошняга, якое дасягнула гэтай тэрыторыі.
Найбольш прыпаднятая частка Мінска размяшчаецца ў раёне вуліцы Ляшчынскага, за домам № 8 (да забудовы горада на захад такая кропка была паміж вуліцамі Ціміразева і Харкаўскай). Яе абсалютная вышыня 283 м. Найніжэйшая адзнака (181,4 м) знаходзіцца на паўднёвым усходзе горада ў абалоне Свіслачы ў раёне Чыжоўскага вадасховішча.
Тэрытарыяльны рост
Па стане на 26 сакавіка 2012 года агульная плошча зямель, якія знаходзяцца ў гарадской мяжы горада Мінска, складае га (348,84 км²). Па стане на 31 снежня 2006 года тэрыторыя горада складала 306,68 км². У далейшым, у сувязі са зменай межаў горада Мінска і Мінскага раёна на падставе Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 22 лістапада 2007 года № 592 «Аб змяненні межаў г. Мінска і Мінскага раёна» у гарадскія межы было перададзена 5,2715 га (0,05 км²) тэрыторыі Мінскага раёна. Яшчэ 116,95 га (1,17 км²) тэрыторыі Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці былі перададзеныя ў гарадскую рысу горада Мінска згодна з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 21 ліпеня 2008 года № 397 «Аб змяненні межаў г. Мінска і Смалявіцкага раёна». Апошняе на сённяшні дзень змяненне межаў горада і яго тэрыторыі адбылося ў 2012 годзе пасля падпісання Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь Указа № 141 ад 26 сакавіка 2012 года «Аб змяненні межаў г. Мінска і Мінскага раёна» № 141, у адпаведнасці з якім тэрыторыя горада павялічылася на гектара (40,95 км²), якія раней знаходзіліся ў Калодзішчанскім сельсавеце Мінскага раёна Мінскай вобласці.
З улікам названых змяненняў (тэрытарыяльнага росту) ужо каля 1/3 (30,71 %) тэрыторыі горада Мінска (га, или 107,14 км²) у цяперашні час знаходзіцца за межамі Мінскай кальцавой аўтамабільнай дарогі, у той час як у яе межах тэрыторыя горада складае га (241,70 км²), або 69,29 % гарадской тэрыторыі.
Акрамя таго, палажэннямі Генеральнага плана горада Мінска, распрацаванага ў 2010 годзе, прадугледжана забеспячэнне ў перспектыве тэрытарыяльнага росту горада да 54,2 тыс. га (542 км²).
Геалагічная будова
У тэктанічным дачыненні тэрыторыя горада і наваколляў належыць да Беларускай антэклізы. Крышталічны падмурак залягае на глыбіні ад 360 м (у Мінску) да 750 м (на паўднёвы ўсход ад горада) ніжэй за ўзровень мора. Асадкавы чахол складзены верхнепратазойскімі, палеазойскімі і мезазойскімі пяскамі, пясчанікамі, алеўрытамі і алеўралітамі, глінамі і сланцам, мелам, мергелямі і іншымі адкладамі. Магутнасць чахла антрапагенавых адкладаў ад 100 м на паўночным захадзе да 160 м на паўднёвым усходзе; яны прадстаўлены рознага роду марэнавымі і водна-ледавіковымі пяскамі, глінамі, суглінкамі.
Найбольшую ролю ў будове тэрыторыі адыгрываюць ледавіковыя покрывы, якія складаюць каля паловы аб’ёму антрапагенавых тоўшчаў. Марэнавыя адклады прадстаўлены супескамі, радзей суглінкамі, моцна завалуненымі. У геалагічным сэнсе гэта складаны кангламерат краявых утварэнняў, з магутнымі вузламі, сфарміраванымі галоўным чынам у выніку фаз і асцыляцый у дняпроўскі і. У будове марэнавых і водна-ледавіковых тоўшчаў вылучаюць дняпроўскую, мінскую, ашмянскую стадыі.
Геалогія і геамарфалогія тэрыторыі канчаткова сфармавалася ў эпоху сожскага абляднення, неаднаразова накладзенага на дняпроўскую падставу. Адклады паазерскага ўзросту прадстаўлены перыгляцыяльнымі ўтварэннямі.
Сярэдні ярус займае вышыні 250—220 м. Прадстаўлены сярэднепагоркавым, узгоркавым рэльефам з адноснымі перавышэннямі 40-50 м над паверхняй раўнін. У складзе марэн пераважаюць валуновыя суглінкі і супескі. Вяршыні нярэдка ўвянчаныя купалападобнымі камамі, складзенымі слаіста пясчанымі адкладамі. Актыўна развіваюцца схілавыя працэсы і фарміраванне дэлювію.
Характэрную асаблівасць рэльефу надаюць лёсападобныя пароды. Яны ўтвараюць плашч магутнасцю да 2-4 м на вышынях 180—220 м. Лёсападобныя суглінкі і супескі залягаюць непасрэдна на марэнавых і водна-ледавіковых адкладах і па ўзросце ставяцца да позняга Паазер’я або ранняга познеледавікоўя. Дзякуючы значнай распаханасці гэтыя раёны адрознівае інтэнсіўная старажытная і сучасная эрозія. На схілах бэлек і рачных далін утвараюцца маладыя эразійныя калдобіны, а на — суфазійныя западзіны. Прыкметную ролю ў абліччы ўзвышша гуляюць тэхнагенныя формы, прадстаўленыя кар’ерамі, выманнямі па здабычы торфу і інш.
Рэльеф і геамарфалагічныя асаблівасці
Рэльеф у горадзе Мінску разнастайны, характарызуецца значнай пагоркавасцю, што адкрывае шырокія патэнцыйныя магчымасці для панарамнага контурнага і фрагментарнага ўспрымання забудовы. Перапад адзнак у цэлым па горадзе складае каля 100 м: самыя высокія пляцоўкі знаходзяцца ў заходнім (Фрунзенскім) і паўднёва-заходнім (Маскоўскім) планіровачных раёнах горада і складаюць адпаведна 280 і 270 м, найбольш паніжаныя паўднёвая (Ленінскі раён) і паўднёва-ўсходняя (Заводскі раён) часткі горада маюць адзнаку каля 177 м. Найбольш узнесеная частка Мінска (283 м) размешчана ў раёне вуліцы Ляшчынскага, за домам № 8. Самая нізкая адзнака (181,4 м) знаходзіцца на паўднёвым усходзе горада ў пойме Свіслачы ў мікрараёне Чыжоўка.
Важным элементам рэльефу горада з’яўляецца палогаўвагнутая даліна ракі Свіслачы з двума, размешчанымі на вышыні 10-20 м над межанным узроўнем ракі. У бок даліны Свіслачы мясцовасць паніжаецца да 220—200 м. Паўднёва-ўсходняя ўскраіна горада паступова вылучаецца ў бок Цэнтральнабярэзінскай раўніны, якая характарызуецца згладжанымі формамі рэльефу, забалочанасцю, слабой расчлененасцю і невялікімі ўхіламі.
Надва
Надва — тапонім.
Геаграфія Мінска
Рэльеф і геамарфалагічныя асаблівасці
Па паходжанні і марфалогіі рэльефу ў межах горада Мінска выдзелена 7 асноўных тыпаў і больш за 11 відаў формаў. Тут прадстаўлены наступныя тыпы рэльефу: ледніковы, водна-ледніковы,, азёрны, біягенны, схілавы і. Большасць з іх, акрамя антрапагеннага, маюць заканамернае яруснае размяшчэнне.
Верхні ярус (вышэй 260 м) утварае ледавікова-гляцыятэктанічны рэльеф. Ён размешчаны на поўдзень ад пас. Ждановічы і в. Масюкоўшчына, на поўнач ад в. Дзегцяроўка. Яго ўтвараюць градава-пагорыстыя і пагоркава-ўвалістыя напорныя канчатковыя марэны і лагчыны выдушвання. Напорныя канчатковыя марэны распасціраюцца праз тэрыторыю г. Мінска ў выглядзе нешырокіх перарывістых субшыротна выцягнутых палос, а ледавіковыя лагчыны пераймаюцца субшыротнымі далінамі рэк — прытокаў Свіслачы і Заслаўскім вадасховішчам.
Да сярэдняга ўзроўня імкнуцца формы водна-ледавіковага рэльефу — супрагляцыяльныя і дэльты, камы і озы. Конусы вынасу і дэльты займаюць большую частку г. Мінска і прылеглых тэрыторый, акрамя плошчаў, размешчаных на паўднёвым усходзе і ўздоўж рачных далін. Іх паверхня паступова зніжаецца ў паўднёва-ўсходнім напрамку ад абсалютных вышынь 260—240 м да 200 м. Па морфаметрыі вылучаюцца градава- і пагоркава-ўвалістыя рэльефы.
У ніжнім ярусе ў інтэрвале абсалютных вышынь 220—180 м размешчаны зандравыя раўніны і большасць флювіяльных і біягенных формаў. Зандры шырока развіты на выраўнаваных паверхнях ля вёсак Баравая і Копішча, ахопліваюць плошчы на міжрэччах Свіслачы-Слепні, Лошыцы-Свіслачы, а таксама працягваецца амаль суцэльнай паласой, якая то звужваецца, то пашыраецца ўздоўж даліны р. Свіслачы. Паверхня іх слабаўзгоркавая, радзей палогахвалістая са слабым (1-30) ухілам да даліны р. Свіслачы.
Бэлькі і яры расчляняюць схілы больш высокай заходняй частцы г. Мінска і прылеглай тэрыторыі, участкі распаўсюджання лёсападобных парод і прыдалінавыя палосы. Яны развіваюцца на паверхнях з ўхіламі 30 і строме. Гушчыня бэлечнага раздзялення тэрыторыі горада змяняецца ад 0,7 да 3,6 км / км2. Глыбіня бэлек да 15 — 18 м, шырыня да 300 м. Падоўжныя ўхілы дноў складаюць 5 — 22 м.
Флювіяльны рэльеф у значнай меры вызначае раздзеленае, моцна дэнудыраванае аблічча паверхні горада. Азёрны і біягенных рэльеф распаўсюджаны абмежаваны на днах ледніковых лагчын, поймах рэк і ў зарастальных азёрах. Балоты ў асноўным нізінныя, я з роўнай або дробнабугрыстай паверхняй, у большасці выпадкаў асушаныя. На поймах рачных далін паблізу вадасховішчаў яны нярэдка падтоплены, са стаячай вадой.