cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Слаўнае (Талачынскі раён)
Гісторыя
Вядома як вёска ў Паўлавіцкай воласці Магілёўскага павета. У другой палове XIX стагоддзя з пабудовай чыгункі Орша — Барысаў стала чыгуначнай станцыяй. У 1924—1930 гадах у Талачынскім раёне Аршанскай акругі, з 1938 года — у Віцебскай вобласці.
У час Вялікай Айчыннай вайны акупіравана захопнікамі з ліпеня 1941 года да 28 жніўня 1944 года.
Обер-бургамістр
Обер-бургамістр — глава выканаўчай улады, мэр вялікага горада ў Германіі і некаторых іншых краінах.
Яго намеснікі завуцца бургамістрамі.
Роля
Главой выканаўчай улады ў буйных гарадах Германіі (гарадскіх акругах, буйных раённых цэнтрах, незалежных гарадах, гарадах сярэдняй велічыні, гарадах раённага падпарадкавання) з'яўляецца не бургамістр, а обер-бургамістр, якому падпарадкаваны іншыя службовыя асобы, якія кантралююць асобную галіну жыцця горада. Хто абірае обер-бургамістра залежыць ад становішча ў асобнай германскай зямлі і ад становішча ў абшчынах.
Становішча ў гарадах-дзяржавах
У такіх гарадах, як Берлін, Брэмен і Гамбург пасада обер-бургамістра не выкарыстоўваецца. У Берліне главу выканаўчай улады завуць «кіруючы бургамістр» (Regierender Bürgermeister), у Брэмене — «бургамістр і старшыня сената» (Bürgermeister und Präsident des Senats), а ў Гамбургу — «першы бургамістр» (Erster Bürgermeister). У горадзе Брэмергафене таксама існуе пасада обер-бургамістра, бо па рашэнні гарадскога савета Брэмергафен уваходзіць разам з Брэменам у склад зямлі Брэмен. Любек не размешчаны ў горадзе-дзяржаве, але ў гэтым горадзе традыцыйна існуе толькі бургамістр, хоць ён займае прыкладна тое ж становішча, што обер-бургамістр.
Становішча ў іншых гарадах Еўропы
У Даніі адпаведную службовую асобу завуць Overborgmester. У Вялікабрытаніі і іншых англамоўных краінах існуе тытул Lord Mayor (у адрозненне ад звычайнага Mayor). У Чэхіі пасаду обер-бургамістра завуць Primátor, і обер-бургамістр прадстаўляе гарадское заканадаўства.
Пагарэлае (Барысаўскі раён)
Пагарэ́лае (, Погорелое) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Маісееўшчынскага сельсавета.
Да 17 жніўня 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Маісееўшчынскага сельсавета, да 28 мая 2013 года — у склад Траянаўскага сельсавета.
Пятроўскі востраў (Санкт-Пецярбург)
Пятроўскі востраў — востраў у дэльце Нявы на тэрыторыі Санкт-Пецярбурга, абмежаваны рэкамі Малой Нявой, Жданаўкай, Малой Неўкай і Фінскім залівам. Адміністрацыйна адносіцца да Петраградскага раёна, муніцыпальная акруга Пятроўская.
Петраградская набярэжная
Петраградская набярэжная — набярэжная левага берага ракі Вялікай Неўкі на Петраградскім востраве Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад Аптэкарскай да Пятроўскай набярэжнай.
З 1738 года па рашэнні Камісіі аб Санкт-Пецярбургскім будаўніцтве было прысвоена назва Дваранская набярэжная (па змешчанай побач Вялікай Дваранскай вуліцы). У сярэдзіне XVIII стагоддзя выкарыстоўвалася назва Набярэжная лінія. З 16 красавіка 1887 года набярэжнай была прысвоена назва Пецярбургская (ад Мічурынскай вуліцы да ракі Карпаўка). Дадзена па Пецярбургскай паліцэйскай часці, на тэрыторыі якой знаходзілася. У 1914 годзе пераназваная ў Петраградскую набярэжную ў сувязі з тым, што Санкт-Пецярбург перайменавалі ў Петраград.
9 мая 1903 года з набярэжнай выдзелена Пятроўская набярэжная.
Гваздзік (прыправа)
Гваздзік — высушаныя нераскрытыя кветкавыя пупышкі (бутоны) трапічнага гваздзіковага дрэва Syzygium aromaticum L. сямейства міртавыя (Myrtaceae).
Ужыванне
У кулінарыі гваздзік выкарыстоўваецца галоўным чынам у марынадах (грыбных, фруктова-ягадных, мясных, агароднінных, радзей рыбных), а таксама ўваходзіць у склад разнастайных сумесяў прыпраў, якія выкарыстоўваюцца ў кандытарскай, рыбакансервавай і каўбаснай вытворчасці. Асобна або ў спалучэнні з карыцай гваздзік выкарыстоўваюць у салодкіх стравах — ўзварах, пудынгах, кандытарскіх вырабах, у спалучэнні з чорным перцам — пры гатаванні смажанага або тушанага мяса, бараніны, свіных і мясных тлустых фаршаў, мясных моцных булёнаў, а таксама соусаў, якія падаюцца да мяса хатняй птушкі. Для кандытарскіх і салодкіх страў — дзе варта пазбягаць горычы — выкарыстоўваюць галоўкі (капялюшыкі) гваздзіка, а для мясных страў і марынадаў — хвосцікі.
Віталь Віктаравіч Гайдучык
Віталь Гайдучык (нар., ) — беларускі футбаліст, абаронца.
Клубная кар’ера
Выхаванец брэсцкага футбола, з 2007 года выступаў за брэсцкае «Дынама», дзе стаў адным з асноўных абаронцаў. У лютым 2012 года быў абраны капітанам каманды.
У верасні 2012 года падпісаў кантракт з барысаўскім БАТЭ, за які пачаў выступаць з сезона 2013. Дэбютаваў у адказным матчы 1/16 фінала Лігі Еўропы супраць турэцкага «Фенербахчэ» 21 лютага 2013 года. У далейшым замацаваўся ў цэнтры абароны барысаўчан. У сезоне 2014, аднак, пазбавіўся месца ў аснове і з’яўляўся на полі звычайна ў выпадку траўмы асноўных ігракоў (Ягора Філіпенкі і Дзяніса Палякова).
У студзені 2017 года быў аддадзены ў паўгадавую арэнду грэчаскаму «Астэрасу». За паўгады згуляў за «Астэрас» у пяці матчах чэмпіянату і трох матчах Кубка Грэцыі. У маі 2017 года, па заканчэнні чэмпіянату Грэцыі, вярнуўся з арэнды ў БАТЭ. Спачатку ў асноўным заставаўся на лаўцы запасных БАТЭ, а са жніўня стаў гуляць у стартавым складзе.
У студзені 2018 года па заканчэнні кантракта пакінуў барысаўскі клуб. Некаторы час трэніраваўся з брэсцкім «Рухам», а ў лютым адправіўся на прагляд у казахстанскі клуб «Актабэ», які скончыўся беспаспяхова. У выніку падпісаў кантракт з чэмпіёнам Літвы — марыямпальскай «Судувай». Стаў адным з асноўных ігракоў каманды, дапамог ёй другі раз запар атрымаць чэмпіёнскі тытул. Па заканчэнні сезона 2018 пакінуў каманду.
У студзені 2019 года вярнуўся ў Беларусь, падпісаўшы кантракт з жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ». Пачынаў сезон трывалым іграком стартавага складу, аднак у жніўні страціў месца ў аснове, стаў гуляць за дубль, толькі ў лістападзе зноў стаў з’яўляцца ў асноўнай камандзе. У студзені 2020 года пакінуў жодзінскі клуб.
У лютым 2020 года перайшоў у брэсцкі «Рух». Пачынаў сезон 2020 у стартавым складзе каманды, з жніўня стаў радзей з’яўляцца на полі. У студзені 2021 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з «Рухам».
У студзені 2021 года стаў трэніравацца з брэсцкім «Дынама», з якім у лютым падпісаў пагадненне. Быў трывалым іграком стартавага складу каманды. У ліпені 2021 года пакінуў клуб.
Міжнародная кар’ера
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі, з ёй выйграў бронзавы медаль чэмпіяната Еўропы 2011 у Даніі (выхадзіў на замену ў аднім матчы). Гуляў за алімпійскую зборную Беларусі, на Алімпіядзе ў Лондане з’яўляўся рэзервовым іграком.
Грамадзянская пазіцыя
Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.
Восава (Бобрскі сельсавет)
Во́сава (, Осово) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бобрскага сельсавета.
Гісторыя
Вядома з канца 19 ст. У 1897 г. 18 двароў, 119 жыхароў, у 1909 г. 17 двароў, 158 жыхароў, дзейнічала школа. Пасля ўстанаўлення Савецкай улады з 20.08.1924 г. у складзе Сакаловіцкага сельсавета. У 1930-я гады створаны калгас імя Варашылава, пасля вайны ў складзе ўзбуйненага калгаса імя Сталіна (у 1959 г. перайменаваны ў калгас імя Свярдлова). На франтах Вялікай Айчыннай вайны і ў партызанскай барацьбе загінулі 28 чалавек; фашысты знішчылі 10 мірных жыхароў. З 16.07.1954 г. у Бобрскім сельсавеце. З 1960 г. вёска ў складзе саўгаса «Бобр», 111 жыхароў. На 01.01.1998 г. 10 гаспадарак, 14 жыхароў. Каля вёскі помнік на ўшанаванне памяці 77 зямлякоў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. У 1980 г. пастаўлены помнік-абеліск, камень з рэльефнай выявай воіна; 3 стэлы з мармуровымі дошкамі, на якіх імёны загінулых.
Двухрадка
Двухрадка (Diplotaxis) — род кветкавых раслін сямейства, які ўключае 32-34 віда.
Арэал
Растуць у Еўропе, Міжземнамор’і і Макранезіі; разнастайнасць відаў з’яўляецца самай высокай на Пірынейскім паўвостраве, у Паўночнай Афрыцы і на архіпелагу Каба-Вердэ.
Батанічнае апісанне
Прадстаўнікі роду з’яўляюцца аднагадовымі або шматгадовымі раслінамі, травамі або паўкустарнікамі з дрэвавым аснаваннем. У большасці відаў кветкі жоўтыя, белыя ў і фіялетавыя ў. Некаторыя віды, такія як і, гістарычна выкарыстоўваюцца ў якасці ліставой гародніны, падобнай на  сваім вострым смакам, і выкарыстоўваюцца як узаемазаменныя з ім.
Віды
Род уключае наступныя віды :
Разін’яна-Марытыма
Разін'яна-Марытыма (Rosignano Marittimo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Ліворна.
Насельніцтва складае 31841(comune чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 265 чал./км². Займае плошчу 120 км². Паштовы індэкс — 57016. Тэлефонны код — 0586.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Nicola.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Туркменістан
Туркменістан — краіна ў Сярэдняй Азіі. Мяжуе з Казахстанам, Узбекістанам, Афганістанам, Іранам, мае выхад да Каспійскага мора. Адна з дзяржаў былога СССР. З’яўляецца асацыяваным членам СНД.
Большая частка тэрыторыі занята пустыняй Каракумы, што абумовіла невялікую шчыльнасць насельніцтва. Геалагічная будова тэрыторыі паспрыяла накапленню ў былыя эпохі неверагодных запасаў прыроднага газу, здабыча і экспарт якога фарміруюць аснову бюджэту дзяржавы і дазваляюць ажыццяўляць незвычайныя сацыяльныя праграмы.
Нягледзячы на некаторае паслабленне аўтарытарызму ў апошняе дзесяцігоддзе, сітуацыя з дэмакратыяй і правамі чалавека ў Туркменістане застаецца адной з найгоршых у свеце. Па ступені закрытасці з Туркменістанам можа паспрачацца толькі Паўночная Карэя.
Этымалогія
Назва краіны ўтворана далучэннем персідскага суфікса «стан» (краіна) да этноніма «туркмен».
Геаграфічнае становішча
На поўначы, на плато Усцюрт, мяжуе з Казахстанам. Мяжа з Узбекістанам праходзіць па ўпадзіне Сарыкамышскага возера і даліне Амудар’і. На паўднёвым захадзе мяжуе з Афганістанам. Паўднёвая мяжа з Іранам часткова праходзіць па гарах Капетдаг. Не мае выхаду да мораў Сусветнага акіяна. На захадзе абмываецца Каспійскім морам, Туркменістану належыць акваторыя яго найбуйнейшага заліва Кара-Багаз-Гол.
Прырода
Большую частку Туркменістана займае Туранская нізіна (Арала-Каспійская ўпадзіна), аблямаваная: на поўначы — плато Устцюрт, на поўдні — гарамі Капетдаг (да 2942 м), ля Каспія — Вялікім Балханам (да 1800 м). На тэрыторыі нізіны маюцца асобныя замкнёныя ўпадзіны — Сарыкамышская і Унгузская. Непасрэдна ля Каспійскага мора ляжыць Краснаводскае плато (да 300 м). На поўдні маюцца невысокія горы Бадхыз (1267 м) і Карабіль (984 м) — перадгор’і Парапаміза. На мяжы з Узбекістанам — хрыбет Кугітангтау, з гарой Айрыбаба або пікам Вялікага Туркменбашы (3139 м), найвышэйшым пунктам краіны. Супрацьлеглы полюс — западзіна Акчакайя (-81 м над узроўнем мора). Нярэдкія землетрасенні (землетрасенне 1948 года забрала жыцці больш за 60 тысяч чалавек).
Клімат пераважна субтрапічны, кантынентальны. Зімы даволі халодныя, лета — спякотнае. Ападкаў выпадае няшмат, вясновы максімум (сакавік-красавік) звязаны з праходжаннем умеранага фронта. Большую колькасць ападкаў атрымліваюць схілы Капетдага.
На 80 % тэрыторыі адсутнічае паверхневы сцёк. На ўсходзе працякае Амудар’я, ад якой адыходзяць каналы: Каракумскі з ланцужком вадасховішчаў (1445 км, вадазабор канала складае 12-13 км³ (каля 45 % сцёку Амудар’і)) і Шават. Іншы буйныя рэкі — Мургаб, які сканчаецца ўнутранай дэльтай ў раёне Мервскага аазіса, а таксама Тэджэн — таксама высыхаюць у Каракумах; з Капетдага сцякае Атрэк, які належыць да басейна Каспійскага мора.
Большая частка краіны занятая буйнейшай у Сярэдняй Азіі пустыняй Каракумы (350 тыс.кв.км.). З Узбекістана на поўдзень прасоўваюцца пяскі Кызылкумаў. Для пустыняў характэрны ландшафт барханаў вышынёй 2-20 м, створаны пануючымі вятрамі. Ва ўпадзінах часта сустракаюцца забалочаныя саланчакі, якія абавязаны сваім існаваннем капілярным глебавым працэсам.
Працэсы апустыньвання ў Сярэдняй Азіі па сваіх масштабах саступаюць толькі афрыканскім. Апустыньванне разам з забруджваннем навакольнага асяроддзя прывялі да змяншэння біялагічнай прадукцыйнасці ландшафтаў у апошнія дзесяцігоддзі на 30-50 %. Найбуйнейшыя запаведнікі: Рэпетекскі, Капетдагскі, Амудар’інскі.
Старажытнасць
Тэрыторыя Туркменістана заселена чалавекам у ніжнім палеаліце. Да I-га тыс. да н. э. тэрыторыю Туркменістана насялялі іранамоўныя народы. Найбольш развітай вобласцю была Маргіяна з цэнтрам у г. Мерв, што ўваходзіла ў склад Бактрыі. У перадгор’ях Капетдага знаходзілася вобласць Парфія, у паўднёва-ўсходнім Прыкаспіі — Гурган (Гірканія) — увахозілі ў склад Мідыі. У VII—VI стст. да н. э. У канцы VI ст. да н. э. ўсе яны былі заваяваны дзяржавай Ахеменідаў, у 330—329 да н.э. — Аляксандрам Македонскім, а пасля распаду яго дзяржавы ўвайшлі ў склад дзяржавы Селеўкідаў. У сярэдзіне III ст. да н. э. Парфія стала ядром Парфянскага царства. У 224 да н.э. Парфянскае царства заваявана Сасанідамі, якія ў 2-й палове III ст. пашырылі сваю ўладу на ўсю тэрыторыю Туркменістана.
Сярэднявечча і Новы час
У сярэдзіне VII ст. на тэрыторыі Туркменістана ўварваліся арабы. З іх прыходам у Туркменістане пачаў пашырацца іслам. Пры арабскім панаванні Мерв стаў адным з найважнейшых цэнтраў Арабскага халіфата і дзяржаў, што ўтварыліся пры яго распадзе (халіфатаў Абасідаў, Тахірыдаў, дзяржавы Саманідаў). З падзеннем у 999 дзяржавы Саманідаў узмацніўся націск цюрскіх плямён, што вяло да цюркізацыі мясцовага насельніцтва. Тады ж пачала складвацца супольнасць цюркскіх плямён (частка агузаў, халаджы, карлукі і інш.), якая атрымала назву туркмены. Частка туркменаў удзельнічала ў паходах сельджукаў, у выніку якіх створана дзяржава Сельджукаў. У пачатку XIII ст. Дзяржава Харэзмшахаў заваявала туркменскія землі. У 1220-я тэрыторыя Туркменістана пацярпела ад нашэсця манголаў: знішчана значная частка насельніцтва, разбураны гарады, заняпала ірыгацыя. Землі Туркменістана падзелены манголамі паміж Залатой Ардой, Джагатайскім (Чагатайскім) улусом і дзяржавай Хулагуідаў, а пасля распаду гэтых дзяржаў увайшлі ў склад дзяржавы Цімура. У XIII—XIV стст. сфарміравалася тукрменская народнасць, але туркмены не здолелі стварыць уласнай адзінай дзяржавы. З XVI ст. розныя землі Туркменістана пад уладай дзяржавы Сефевідаў, Хівінскага ханства і Бухарскага ханства (з 1747 Бухарскі эмірат), аднак туркменскія плямёны прызнавалі іх уладу толькі намінальна. Да сярэдзіны XIX ст. туркмены захоўвалі племянны падзел (іамуды, тэкінцы і інш.); значная іх частка вяла качавы і паўкачавы лад жыцця.
У складзе Расійскай імперыі
Першыя спробы рускага пранікнення на тэрыторыю Туркменістана адбыліся ў пачатку XVIII ст. У 1717—1718 расійскі цар Пётр I накіраваў у Туркменістан ваенную экспедыцыю на чале з князем А. Бековічам-Чаркаскім, якая была знішчана хівінскімі войскамі. У 1869 расійскія войскі высадзілмся на ўсходнім беразе Каспійскага мора і заснавалі там горад і порт Краснаводск. Пасля падпарадкавання Бухары (1869) і Хівы (1873) Расійская імперыя пачала прасоўванне ў Туркменістан. Пад націскам расійскай арміі туркменскія плямёны пачалі прызнаваць расійскую ўладу. Упартае супраціўленне аказалі толькі тэкінцы, якія ў 1879 разбілі расійскую ваенную экспедыцыю. Супраць іх былі накіраваны войскі на чале з генералам М. Дз. Скобелевым. У студзені 1881 г. расійскія войскі штурмам захапілі крэпасць тэкінцаў Геок-Тэпе, у 1884 г. занялі Мерв. У 1882 г. на тэрыторыі Цэнтральнага і Заходняга Туркменістана створана Закаспійская вобласць, якая ў 1898 уключана ў склад Туркменскага краю. У 1880—1885 гг. была пабудавана Закаспійская чыгунка, будаваліся гарады еўрапейскага тыпу (Ашгабат, Краснаводск і інш.) з пераважна рускім і армянскім насельніцтвам.
Савецкі Туркменістан
З красавіка 1918 года Закаспійская вобласць увайшла ў Туркестанскую АССР у складзе РСФСР. У ліпені 1918 мясцовыя сацыялісты-рэвалюцыянеры пры падтрымцы брытанскага ваеннага атрада скінулі савецкую ўладу і ўтварылі ўласны ўрад Закаспія. Пасля адыходу брытанскіх войск Чырвоная Армія ў ліпені 1919 года заняла Ашгабат, у лютым 1920 года — Краснаводск. Да сярэдзіны 1920-х на тэрыторыі Туркменістана задушаны паўстанцкі рух. 27 кастрычніка 1924 года ЦВК СССР пастанавіў стварыць Туркестанскую ССР. Калектывізацыя, якая пачалася ў 1929 годзе, выклікала новы ўздым басмацкага руху (ліквідаваны да 1933 года).
У Туркменскай ССР была створана сучасная прамысловасць. Асаблівае развіццё набыла здабыча прыроднага газу (2-е месца ў СССР да 1980-х). За гады савецкай улады туркмены канчаткова перайшлі да аселага жыцця. Узнікла нацыянальная інтэлігенцыя. У той жа час савецкія ўлады імкнуліся абмежаваць свабоднае развіццё грамадскай думкі, уплыў мусульманскіх традыцый (у пачатку 1980-х легальна дзейнічалі толькі 4 мячэці).
З пачаткам у СССР перабудовы ў Туркменістане ўзмацніўся нацыянальны рух. У маі 1990 года туркменская мова абвешчана дзяржаўнай.
Дзяржаўны лад і палітыка
Форма праўлення — прэзідэнцкая рэспубліка. Кіраўніком дзяржавы з’яўляецца прэзідэнт, што выбіраецца шляхам тайнага галасавання на 5 год.
Заканадаўчы орган — Мілі Генгеш Туркменістана, які складаецца з Халк маслахаты, верхняй палаты і Меджліса, ніжняй палаты.
Халк Маслахаты Туркменістана (Народны савет) — верхняя палата парламента Туркменістана, якая была створана ў 1992 годзе і праіснавала да 2008 года. Пасля перапынку зноў створана 9 кастрычніка 2017 года ў адпаведнасці з Канстытуцыйным Законам Туркменістана.
Меджліс Туркменістана — ніжняя палата парламента Туркменістана, якая складаецца са 125 дэпутатаў. Меджліс абіраецца тэрмінам на 5 гадоў па аднамандатных акругах з прыкладна роўнай колькасцю выбаршчыкаў.
Палітычныя партыі 1991 г. — Дэмакратычная партыя Туркменістана (ДПТ) — пераемнік Кампартыі Туркменістана. У рамках «пацёмкінскай дэмакратызацыі» ў 2010-х гадах былі створаны Партыя прамыслоўцаў і Аграрная партыя, такім чынам, цяпер палітычных партый тры.
Беларуска-Турменскія адносіны
Дыпламатычныя адносіны з Беларуссю былі ўсталяваны 21 студзеня 1993 года.
Насельніцтва
Даныя аб насельніцтве засакрэчаны. З канца 2006 і па цяперашні час (па стане на 2017 год) ніякіх афіцыйных публікацый аб колькасці насельніцтва краіны не рабілася. Ўскосна меркаваць аб колькасці насельніцтва Туркменістана дапамагаюць даныя аб выніках выбараў. На прэзідэнцкіх выбарах у лютым 2017 года ў краіне было зарэгістравана 3 млн. 252 тыс. выбаршчыкаў. Дакладна вядома, што з пачатку 2000-х тэмпы росту насельніцтва значна знізіліся, але працягваюць заставацца немалымі (каля 1,5 % ў 2013 годзе).
У 2012 годзе быў праведзены перапіс, вынікі якога сталі вядомыя з ананімных крыніц, у тым ліку і нацыянальны склад: 85,6 % — туркмены, 5,8 % — узбекі, 5,1 % — рускія. Пасля распаду СССР узрасла доля тытульнай нацыі, эміграцыя няцюркскага насельніцтва была паскорана дыскрымінацыяй. Каля 90 % насельніцтва — мусульмане, большасць астатніх — праваслаўныя.
У сталічнай агламерацыі Ашгабата пражываюць каля 750 тысяч чалавек (2015) Найбуйнейшыя гарады — Чарджоў (Туркменабад), Ташауз, Мары, Небіт-Даг (цэнтры велаятаў), Туркменбашы.
Эканоміка
Грашовая адзінка — манат. ВУП на душу насельніцтва — 18 000 долараў ЗША (2017). Чацвёртая ў свеце краіна па запасах прыроднага газу, тут размешчана другое па памерах радовішча (Галкыныш — 21 трл м³). Здабыча, перапрацоўка і экспарт нафты і газу фармуюць прыкладна 70 % ВНП. Цяжкасці для экспарту стварае геаграфічнае становішча краіны. Функцыянуе газаправод «Сярэдняя Азія — Цэнтр», пабудаваны ў савецкі час. Галоўны рынак збыту — Украіна. У 2009 годзе адкрыты газаправод Туркменістан — Кітай (да Урумчы). Туркменістан зацікаўлены ў будаўніцтве газаправода праз Афганістан у Індыю, а таксама Транскаспійскага газаправода. Праект газаправода «Набука», задуманы ў абыход Расіі, быў згорнуты. Найбуйнейшыя ЭС: Гіндукушская ГЭС і Марыйская ЦЭС. Развіты лёгкая прамысловасць: вытворчасць тканін (у асноўным, баваўняных) і адзення, дываноў; харчовая прамысловасць. Беларусы ўдзельнічаюць у будоўлі горна-абагачальнага калійнага камбіната ў Гарлыку.
Галоўнай сельскагаспадарчай культурай у XXI cт. стала пшаніца (амаль палова абрашаных зямель), пацясніўшы больш рэнтабельны бавоўнік — такім чынам заваёўваеца харчовая бяспека. У 2016 на бавоўну прыйшлося 5 % экспарту
Асноўны транспарт — аўтамабільны. У 2006 годзе адкрыта Транскаракумская чыгунка. Паміж Туркменбашы і Баку дзейнічае паромная чыгуначная пераправа. На Каспійскім ўзмор’і ствараецца курортная зона Аваза.
TERYT
TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju) — афіцыйны дзяржаўны рэестр тэрытарыяльнага падзелу ў Польшчы, які знаходзіцца ў вядзенні Галоўнага статыстычнага ўпраўлення — Główny Urząd Statystyczny (GUS)).
TERYT быў уведзены распараджэннем Савета міністраў ад 25 снежня 1998 года апублікаваным у Весніку законаў (Dziennik Ustaw) № 157 п. 1031. Утрымлівае сістэмы:
Ідэнтыфікатары рэестру TERYT з'яўляюцца абавязковым стандартам тэрытарыяльнай ідэнтыфікацыі для ўпраўленняў, якія вядуць дзяржаўныя рэестры, ужываюцца ў дзяржаўнай статыстыцы, а таксама даюць магчымасць інтэграцыі даных.
Рэестр з'яўляецца публічным. Даныя з яго падаюць ваяводскія статыстычныя ўпраўленні і ДСУ.
Недзведзь (гміна)
Не́дзведзь (Niedźwiedź) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Ліманоўскага павета Малапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Недзведзі. Плошча гміны складае 74,44 км². Станам на 2004 год у гміне Недзведзь пражывалі 6723 чалавекі, шчыльнасць — 90,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 4 салецтвы.
Яўхім Львовіч Бельман
Яўхім Львовіч Бельман (, в. Астрагляды, Рэчыцкі павет, Мінская губерня — ) — урач-неўрапатолаг. Доктар медыцынскіх навук (1952), прафесар (1965). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
Іван Трафімавіч Гаўрыс
Біяграфія
Нарадзіўся 14 снежня 1890 года ў вёсцы Кухчыцы Клецкай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні ў беларускай сялянскай сям’і. Па атрыманні пачатковай асветы паступіў у Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю, якую скончыў у 1909 годзе. Працаваў настаўнікам народных школ. У 1912 годзе паступіў у Віленскі настаўніцкі інстытут на фізіка-матэматычны факультэт, аднак не паспеў скончыць яго праз пачатак Першай сусветнай вайны.
Яўхім Львовіч Бельман
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: даследаванні ў галіне сасудзістай паталогіі нервовай сістэмы, эпілепсіі, вегетатыўнай дысфункцыі і неўрозах.
Іван Трафімавіч Гаўрыс
Біяграфія
У 1932 годзе працуе ў Віцебскім кінатэхнікуме выкладчыкам, пазней загадчыкам навучальнай часткі. Вядома, што Іван Гаўрыс удзельнічаў у палітычных чыстках нядобранадзейных студэнтаў. У красавіку 1933 года была ўтвораная камісія навучальнай часткі на чале з Гаўрысам дзеля праверкі бібліятэкі і выяўлення «ідэалагічна шкоднай літаратуры». 20 кастрычніка 1937 года асуджаны па сфабрыкаванай справе «Польскай арганізацыі вайсковай» да найвышэйшай меры пакарання. 4 лістапада 1937 года расстраляны непадалёк ад Віцебска.
Творчасць
У часе сяброўства ў групе УНОВИС Іван Гаўрыс стварае супрэматычныя творы. Пазней звярнуўся да рэалізму.
У 2000-я гады на розных аўкцыёнах з’явіліся творы жывапісу і графікі сумнеўнага паходжання, якія прыпісваюцца Гаўрысу.
Эсперанта-сустрэча
Эсперанта-сустрэча — сустрэча эсперантыстаў. Першыя эсперанта-сустрэчы адбываюцца з пачатку 20-га стагоддзя ў Вялікабрытаніі і Францыі. Ужо ў 1905 годзе прайшоў першы Сусветны Кангрэс эсперантыстаў у Булонь-сюр-Мэр, на якім прысутнічалі 688 удзельнікаў з 20 краін. Зараз эсперанта-сустрэчы адбываюцца на ўсіх кантынентах, многія — рэгулярна.
Класіфікацыя
Згодна з месцам правядзення: Згодна з ўзроставай катэгорыіяй: Згодна з мэтамі:
Чырванабудскі раён
Чырванабу́дскі раё́н — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Беларускай ССР, якая існавала ў 1926—1927 гадах. Цэнтр — вёска Церахоўка.
Старое Сяло (станцыя)
Старо́е Сяло́ (, Старое Село)  — станцыя Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчана паміж вёскамі Ламы і Старое Сяло; на лініі Віцебск — Полацк, паміж прыпыначным пунктам Лётцы і прыпыначным пунктам Краева.
Зуброўка духмяная
Зубро́ўка духмяная, Зуброўка пахучая (Hierochloe odorata) — кветкавая расліна роду сямейства.
Назвы
Зуброўка духмяная, зубрава трава, цяпалоць , тураўка, зуброўка.
Распаўсюджанне і экалогія
Расліна распаўсюджана пераважна на тэрыторыі Еўропы (Украіна, Беларусь, Еўрапейская частка Расіі, Фінляндыя), на Каўказе, Далёкім Усходзе, у Заходняй Сібіры і Сярэдняй Азіі. Святлолюбівая, ценевынослівая расліна. Мезафіт, гіграфіт і мезатроф. Расце на лугах, узлесках і палянах на пясчанай глебе, камяністых россыпах, у хмызняках, горным стэпу, па берагах вадаёмаў. Цвіце ў красавіку—чэрвені. Размнажаецца насеннем і вегетатыўна.
Ахоўваецца ў Фінляндыі, ва Украіне (Закарпацкая вобласць) і некаторых рэгіёнах Расіі (Масква, Татарстан, Чувашыя).
Выкарыстанне
Лекавая, дэкаратыўная і харчовая расліна.
Дзякуючы моцнай каранёвай сістэме, утвараючай дзярніна, магчыма выкарыстанне зуброўкі духмянай ў мэтах замацавання глебы, адхонаў, чыгуначных насыпаў.
Аляксееўск (Іркуцкая вобласць)
Аляксееўск (Алексеевск) — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіранскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі.
Плошчу пасёлка — 3 км².
Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1939 года.
Арцёмаўскі (Іркуцкая вобласць)
Арцёмаўскі (Артёмовский) — пасёлак гарадскога тыпу ў Бадайбінскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Размешчаны на рацэ Бадайбо, за 65 км на паўночны ўсход ад райцэнтра, горада Бадайбо.
Пятроўская набярэжная (Санкт-Пецярбург)
Пятроўская набярэжная — набярэжная правага берага ракі Нявы на Петраградскім востраве ў Санкт-Пецярбургу. Праходзіць ад Каменнаастроўскага праспекта і Траецкай плошчы да Петраградскай набярэжнай.
У сярэдзіне XVIII стагоддзя набярэжная насіла назву Набярэжная лінія, як і іншыя набярэжныя рэк і каналаў Санкт-Пецярбурга. Паралельна існавалі назвы Неўская набярэжная і Траецкая набярэжная (ад Свята-Траецкага сабора).
9 мая 1903 года прысвоена назва набярэжная Імператара Пятра Вялікага, у гонар Пятра I. З 1930-х гадоў выкарыстоўваецца сучасная форма назвы Пятроўская набярэжная.
Касумель
Касуме́ль (Cozumel) — востраў у Карыбскім моры каля паўвострава Юкатан. Уваходзіць у склад Мексікі. Плошча — 477,85 км². Насельніцтва — 73 193 чал. (2005 г.)
Геаграфія
Востраў Касумель месціцца на захадзе Карыбскага мора ў 1290 км на ўсход ад Мехіка, сталіцы Мексікі. Аддзелены ад паўвострава Юкатан пралівам Касумель (17 км). Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 44,81 км. Найбольшая шырыня — 16,51 км. Паверхня вострава плоская, складзена пераважна вапнякамі. Найвышэйшы пункт дасягае 14 м над узроўнем мора. Берагі нізкія. На поўдні і паўднёвым захадзе вылучаюцца каралавыя рыфы.
Клімат трапічны вільготны. Сярэдняя тэмпература на працягу года вагаецца ад +22,9 °C да +27,2 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1490 мм. Найбольш дажджлівыя месяцы — верасень і кастрычнік.
Прырода
Для аховы дзікай прыроды на паўднёвым захадзе Касумеля створаны прыродны парк і марскі запаведнік.
Гісторыя
Індзейцы мая насялілі Касумель ў III ст. н. э. З іх мовы назва вострава перакладаецца як «зямля ластавак». Лічыцца, што на Касумелі знаходзіўся цэнтр шанавання багіні Іш-Чэль. Захаваліся руіны паселішчаў старажытных мая. У пачатку XVI ст. насельніцтва вострава складала каля 20 тысяч чалавек.
У 1518 г. востраў Касумель быў адкрыты іспанскімі канкістадорамі. У 1519 г. на ім спыняўся Эрнан Картэс. У 1520 г. адбылася эпідэмія воспы, пасля якой насельніцтва скарацілася да 186 мужчын і 172 жанчын. У сярэдзіне XVII ст. тубыльцы з-за нападаў піратаў былі вымушаны перасяліцца на Юкатан. Піраты выкарыстоўвалі бязлюдныя берагі вострава для часовых стаянак. Мясцовыя гісторыкі ўпэўнены, што тут спыняўся Генры Морган.
Зноў Касумель быў населены выхадцамі з Юкатана ў 1848 г. У другой палове XX ст. ён ператварыўся ў важны цэнтр турызму.
Людовік II
Імя Людовік II мелі наступныя еўрапейскія кіраўнікі:
IC 1925
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Сланцы (горад)
Сланцы (Сла́нцы) — горад абласнога падпарадкавання, цэнтр Сланцаўскага раёна Ленінградскай вобласці Расіі. Размешчаны на р. Плюса (упадае ў Нарвскае вадасховішча). Чыгуначная станцыя на лініі Ленінград — Гдоў. 32 838 жыхароў (2017). Здабыча і перапрацоўка сланцаў. Заводы: цэментны, цагляны і інш. Камбінат будаўнічых дэталяў.
Віталь Віктаравіч Радзівонаў
Віта́ль Радзіво́наў (нар., ) — былы беларускі футбаліст, нападнік. Выступаў за нацыянальную зборную Беларусі (2007—2017). На клубным узроўні вядомы па выступам за барысаўскі БАТЭ, з якім стаў шматразовым чэмпіёнам Беларусі, удзельнікам групавых раўндаў Лігі чэмпіёнаў і Лігі Еўропы.
Клубная
У 2001—2002 гадах гуляў у віцебскім «Лакаматыве-96», які не здолеў выратаваць ад вылету ў Першую лігу. У 2003—2005 выступаў за жодзінскае «Тарпеда», у чэмпіянаце 2005 забіў за жодзінцаў 13 галоў.
З 2006 года стаў гуляць за клуб БАТЭ. Першы год атрымаўся няўдалым — усяго 4 галы, але потым Віталь замацаваўся ў аснове і стаў рэгулярна забіваць. У сезоне 2008 выдатна дзейнічала звязка Радзівонава з Генадзем Блізнюком — яны не толькі сталі найлепшымі бамбардзірамі чэмпіянату, але і дапамаглі БАТЭ ўпершыню ў гісторыі выйсці ў групавы раўнд Лігі чэмпіёнаў.
Пасля выдатнага сезона ў 2009 годзе быў аддадзены ў арэнду ў клуб другой нямецкай бундэслігі «Фрайбург». Дапамог клубу атрымаць перамогу ў турніры і месца ў вышэйшым нямецкім дывізіёне, але «Фрайбург» адмовіўся працягваць супрацоўніцтва, і Радзівонаў вярнуўся ў БАТЭ, дзе зноў стаў асноўным іграком.
Першую палову сезона 2011 прапусціў з-за траўмы. У ліпені 2011 года вярнуўся ў строй, але паспеў правесці толькі тры матчы чэмпіянату (пры гэтым у кожным вызначыўся голам) — 28 жніўня 2011 года ў матчы супраць «Дынама» ў сутыкненні з брамнікам мінчан Дзмітрыем Гушчанкам зноў атрымаў цяжкую траўму, з-за якой выбыў да канца сезона і не прыняў удзелу ў групавым раўндзе Лігі чэмпіёнаў 2011/2012.
У пачатку 2012 года вярнуўся ў асноўны склад, хоць некаторы час толькі выхадзіў на замену ў канцы матча. Выдатна праявіў сябе ў Лізе чэмпіёнаў 2012/2013: спачатку вырваў для БАТЭ перамогу ў матчы другога кваліфікацыйнага раўнда супраць македонскага «Вардара», забіўшы 2 галы ўжо ў кампенсаваны час (выніковы лік 3:2 на карысць БАТЭ), а ў раўндзе плэй-оф аформіў дубль у вароты ізраільскага «Хапаэля», тым самым дапамог БАТЭ ў трэці раз выйсці ў групавы этап Лігі чэмпіёнаў. Ужо ў групавым этапе забіў галы ў вароты «Ліля» і «Баварыі», якімі дапамог атрымаць перамогі з аднолькавым лікам 3:1.
У сезоне 2013 Радзівонаў нарэшце вярнуўся на выдатныя бамбардзірскія паказчыкі ў чэмпіянаце Беларусі (да таго тры гады запар найлепшым бамбардзрам клуба быў Рэнан Брэсан). У першых праведзеных дзесяці матчах нязменна адзначаўся голам або галявой перадачай (шэраг матчаў прапускаў з-за невялікай траўмы), у тым ліку забіваў у 8 сваіх матчах запар. Усё гэта дазволіла Віталю з 14 галамі зноў стаць найлепшым бамбардзірам чэмпіянату, таксама ён быў прызнаны найлепшым футбалістам і найлепшым нападнікам чэмпіянату па версіі АБФФ.
Сезон 2014 распачаў як асноўны цэнтральны нападнік, але ў другой палове сезона, у тым ліку з-за траўм, стаў чаргавацца на гэтай пазіцыі з Мікалаем Сігневічам. Усяго за сезон забіў 11 галоў у чэмпіянаце. У сезоне 2015 зноў замацаваўся асноўным нападнікам, за палову сезона забіў 9 галоў у чэмпіянаце, але 26 жніўня 2015 года ў матчы Лігі чэмпіёнаў супраць сербскага «Партызана» атрымаў траўму, з-за якой выбыў да канца сезона. У снежні 2015 года падоўжыў кантракт з БАТЭ. Сезон 2016 правёў амаль поўнасцю, з-за траўмы не гуляў толькі ў маі. У 25 матчах чэмпіянату забіў 15 галоў, што дазволілі Радзівонаву ў трэці раз стаць найлепшым бамбардзірам Вышэйшай лігі (падзяліў званне бамбардзіра з аднаклубнікам Міхаілам Гардзейчуком).
У студзені 2017 года падпісаў чарговае аднагадовае пагадненне з барысаўчанамі. У маі і чэрвені 2017 года не гуляў з-за траўмы, пасля вярнуўся ў асноўны склад на пазіцыю цэнтральнага нападніка. 26 лістапада 2017 года ў матчы апошняга тура чэмпіянату Беларусі супраць «Гарадзеі» выйшаў на замену ў другім тайме пры ліку 1:3 на карысць гарадзейцаў і здолеў забіць два галы, якія прынеслі БАТЭ нічыю 3:3 і разам з ёй чарговае чэмпіёнства.
У студзені 2018 года абвясціў аб завяршэнні прафесійнай кар’еры. Усяго за БАТЭ правёў 412 матчаў ва ўсіх турнірах, забіў 161 гол. Разам з барысаўскім клубам стаў 12-разовым чэмпіёнам краіны. Неўзабаве пасля завяршэння кар’еры быў прызначаны спартыўным дырэктарам БАТЭ. У красавіку 2019 года стала вядома аб зыходзе Радзівонава з пасады.
У жніўні 2019 года стаў начальнікам каманды ў мінскім «Энергетыку-БДУ». Пакінуў клуб у сакавіку 2020 года.
Міжнародная
З 2007 года выступаў за нацыянальную зборную Беларусі. Доўгі час разам з Сяргеем Карніленкам з’яўляўся асноўным нападнікам зборнай. Пасля таго, як у снежні 2014 года трэнерам зборнай стаў Аляксандр Хацкевіч, перастаў выклікацца ў галоўную каманду краіны. У сакавіку 2017 года, калі зборную ўзначаліў Ігар Крывушэнка, вярнуўся ў каманду і 25 сакавіка 2017 года пасля амаль трохгадовага перапынку зноў згуляў за зборную, выйшаўшы на замену ў матчы супраць Швецыі (0:4).
Гуга Хрыстафоравіч Ваншафэ
Гуга Хрыстафоравіч Ваншафэ (Гуго Христофорович Ваншаффе; 8 жніўня 1857  — 14 ліпеня 1906 ) — грамадзянскі інжынер.
Біяграфія
У 1882 г. скончыў курс у Будаўнічым вучылішчы. З лістапада 1886 па студзень 1888 года займаў пасаду малодшага інжынера, а з 1866 года — малодшага архітэктара будаўнічага аддзела пензенскага губернскага праўлення. Затым, прылічаны ў 1888 годзе да Міністэрства ўнутраных спраў, Гуга Хрыстафоравіч быў адкамандзіраваць для заняткаў на пасаду тэхніка ў вайсковую будаўнічую камісію для пабудовы казармаў у Сувалкскай губерні, дзе займаецца яшчэ ў 1892 годзе. Пасля — тэхнік слонімскай казарменнай камісіі. Пахаваны на Ружанскіх могілках у Слоніме (помнік збярогся).
Энергетычны ўзровень
Электронныя энергетычныя ўзроўні
У сучасным паняцці аб арбітальнай мадэлі атама, электроны ў атаме здольныя валодаць толькі акрэсленымі велічынямі энергіі, і переходіть з аднаго энергетычнага ўзроўню на іншай толькі скокам. Розніца між энергетычнымі ўзроўнямі вызначае частату кванта святла, выдаткоўваецца ці паглынаецца пры пераходзе. Кожнай пары значэнняў галоўнага квантавага ліку n і арбітальнага квантавага ліку l адпавядае акрэслены ўзровень энергіі, якой можа валодаць электрон.
Ежы Плютовіч
Е́жы Плюто́віч (Jerzy Plutowicz,, Бельск-Падляшскі) — польскі паэт і эсэіст.
Біяграфія
Нарадзіўся у Бельску Падляшскім. Вывучаў рускую філалогію ў Варшаўскім універсітэце. Жыве ў Беластоку.
Энергетычны ўзровень
Электронныя энергетычныя ўзроўні
Галоўныя энергетычныя ўзроўні атама — гэтая сукупнасці атамных больш арбітальны, якія маюць аднолькавыя значэнні галоўнага квантавага ліку. Лік такіх энергетычных узроўняў у атаме роўна нумару перыяду, у якім размешчаны адпаведны хімічны элемент. Напрыклад, калій — элемент чацвёртага перыяду, такім чынам, яго атам мае 4 асноўных энергетычных узроўню ( n = 4).
Кожны галоўны энергетычны ўзровень у атаме расщеплён на пад узроўні (s-, p-, d-, f-арбіталі), адпаведныя змяненням арбітальнага квантавага ліку. У дастаткова моцных магнітных палях можна выявіць расшчапленне гэтых падузроўней на асобныя станы, адпаведныя рознымі значэнням магнітнага квантавага ліку.
Ежы Плютовіч
Творчасць
Дэбютаваў у 1967 г. на старонаках часопісу «Сучаснасць» («Współczesność»). Пасля яго вершы публікаваліся ў «Паэзіі» («Poezja»), «Творчасці» («Twórczość»), «Культуры» («Kultura»), штомесячніку «Сімвалы» («Charaktery»). У 1975 г. выдаў першы паэтычны зборнік «Некалі значыць ніколі» («Niegdyś to znaczy nigdy»). З'яўляецца трохразовым лаўрэатам літаратурнай прэміі В. Казанецкага. У 2006 г. выдаў зборнік эсэ «Раптам, у свеце» («Nagłe, w świecie»). Тэксты Плютовіча перакладзены на беларускую, украінскую, сербскую і англійскую мовы. Сам аўтар займаецца таксама перакладамі, перакладаў творы Сакрата Яновіча, Васіля Петручука.
Біябліяграфія
Выдаў паэтычныя зборнікі:
Эсэ:
Касцёл Святой Ганны (Варонча)
Касцёл святой Ганны — рымска-каталіцкі храм на паўднёва-заходняй ускраіне вёскі Варонча (Карэліцкі раён), помнік архітэктуры. Дзейнічае.
Гісторыя
У 1741 годзе Казімір Несялоўскі, кашталян смаленскі, зас­наваў альтарыю пры касцёле ў Гарадзішчы (цяпер Баранавіцкі раён), якою апекавалася місія езуітаў ад Навагрудскага калегіума. Не пазней 1760-х, па згодзе віленскага біскупа Ігнацыя Масальскага, альтарыю перанеслі да варончаўскага касцёла.
Драўляны касцёл у Варончы, першапачаткова асвечаны пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы, быў пабудаваны па фундацыі Панятоўскіх, у 1766 годзе адзначаўся як ужо дзеючы. Гэта была дзвюхвежавая, пабудаваная часткова з дрэва, часткова з цэглы, крыжастая ў плане святыня. Яе інтэр’ер упрыгожвалі сем алтароў: галоўны алтар з абразом Маці Божай Беззаганага Зачацця ў пазалочаных сярэбраных каронах (вакол 4 воты), алтары св. Тадэвуша і св. Юзафа ў малітоўнай зале і яшчэ па два алтары ў кожнай з бакавых капліц. Набажэнствы тут па-ранейшаму адпраўлялі езуіты, для якіх быў пабудаваны місійны дом.
У касцёлы былі хрышчоныя Ян Чачот і Марыля Верашчака — каханая Адама Міцкевіча. Марыля тут жа ўзяла шлюб з графам Ваўжынцам Путкамерам. Каля касцёла знаходзяцца 4 магілы Булгакаў.
У ХIХ ст. да варончаўскай парафіі (колькасць парафіян на той час складала амаль 3000) Навагрудскага дэканата былі прыпісаны капліцы ў Казловічах і Тугановічах (сёння Баранавіцкі раён, абедзве не захаваліся), Сэрвачы і на мясцовых могілках. Апошняя, пабудаваная ў 1837 генералам Кабылінскім, уяўляла сабою драўляны залавы аб’ём з двух’яруснай грувасткай дэкаратыўнай вежай, якая пазначала галоўны ўваход. Уваход на могілкі пазначала двух’ярусная драўляная брама-званіца. Аднойчы ўзгадваецца і капліца ў Мірацічах.
У 1943 спалены савецкімі партызанамі. У 1950-я: часткова ўзарваны.
У пасляваенны час касцёл быў зачынены і з часам ператварыўся ў руіны. Аднак ён быў залічаны да помнікаў архітэктуры. Не захавалася і могілкавая капліца. Яе адрадзілі на сродкі вернікаў у 1989, як толькі савецкая ўлада дазволіла збірацца на набажэнствы. Капліцу асвяцілі пад гістарычным парафіяльным тытулам св. Ганны (цяпер, пасля адраджэння касцёла, ёю не карыстаюцца). Адразу ж пачалася і праца па адраджэнні касцёла.
26 ліпеня 1995 года касцёл быў рэкансэкраваны гродзенскім біскупам Аляксандрам Кашкевічам пад гістарычным тытулам св. Ганны.
Архітэктура
Касцёл св. Ганны — дзвюхвежавая безапсідная трохнававая базіліка ў даволі эклектычным стылі. У сілуэце мураванага храма дамінуюць дзве 3-ярусныя купальныя вежы пад фігурнымі барокавымі купаламі, з паўцыркульнымі праёмамі і 3-вугольным франтонам па цэнтры. Галоўны фасад двух’ярусны, вылучаны прысценным дарычным 6-калонным порцікам з антаблементам, аздоблены рустам, прарэзаны паўцыркульнымі аконнымі праёмамі, бакавыя фасады — стральчатымі, бакавыя паўкруглыя каплічкі — лучковымі і круглымі вокнамі. Прэзбітэрый, арыентаваны на захад і прамавугольны ў плане, паніжаны адносна цэнтральнай навы, фланкаваны дзвюма квадратнымі ў плане сакрыстыямі. Да цэнтра паўднёвага фасада далучана пяцігранная тытульная капліца св. Ганны, зробленая па фундацыі Людвікі Плятэр.
Інтэр’ер
У інтэр’еры часткова зберагліся цыліндрычныя скляпенні з распалубкамі, што перакрываюць 3 нефы. У галоўным алтары змешчана, як і раней, разьбянае Укрыжаванне (раней гэта быў абраз, а ў другім ярусе змяшчаўся абраз Маці Божай Чанстахоўскай). Бакавыя алтары ў канцах нефаў (раней былі ілюзорна намаляваны) прысвечаны: левы — Маці Божай (раней была фігура Езуса Антокальскага), правы — св. Антонію (раней таксама быў прысвечаны св. Антонію, цяпер тут усталяваная цікавая фігура святога, выкананая ў стылі сучаснага прымітывізму). Над уваходам зроблены хоры, у крыпце пад касцёлам былі пахаваны Несялоўскія і Верашчакі. Насценны роспіс у выглядзе архітэктурных куліс, які яшчэ ў 1970-я гады можна было бачыць на алтарнай сцяне прэзбітэрыя забелены.
Пробашчы
Антоній Дзям’янка, Віктар Кулюкас, Януш Вітоўскі, Юрый Саковіч.
Першы Таруньскі мір
Тару́ньскі мір 1411 года, або Першы Тару́ньскі мір — мірнае пагадненне, якое фармальна завяршыла «Вялікую вайну» 1409—1411 гадоў паміж саюзам Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага з аднаго боку, і Крыжацкім ордэнам з другога, падпісанае 1 лютага 1411 года ў Торуні (Thorn), у адным з самых паўднёвых гарадоў Манаскай дзяржавы крыжацкіх рыцараў. У гістарыяграфіі гэта пагадненне часта лічыцца дыпламатычнай няўдачай Польшчы і Літвы з-за іх няздольнасці выгадна скарыстаць разгромнае паражэнне крыжакоў у Грунвальдскай бітве. Крыжакі аддалі Добжынскую зямлю, захопленую ў Польшчы падчас вайны, і зрабілі толькі часовыя тэрытарыяльныя саступкі ў Жамойці, якая пераходзіла да Літвы толькі на час кіравання польскага караля Уладзіслава II Ягайлы і вялікага князя літоўскага Вітаўта. Таруньскі мір 1411 года быў нестабільным. Спатрэбіліся яшчэ дзве вайны, Галодная вайна ў 1414 і Голубская вайна ў 1422, каб падпісаць Мельнскі мір, які вырашыў усе тэрытарыяльныя спрэчкі. Тым не менш, вялікія памеры ваенных рэпарацый былі значным фінансавым цяжарам для крыжакоў, які спарадзіў унутраныя канфлікты і эканамічны спад. Крыжацкі ордэн так і не здолеў аднавіць сваю былую моц.
Гістарычны кантэкст
У маі 1409 года ў Жамойці, якая паводле Рацёнжскага дагавора знаходзілася ў руках Ордэна, выбухнула паўстанне. Вялікі князь літоўскі Вітаўт падтрымаў паўстанне. Польшча, якая з 1386 года была ў асабістай уніі з Літвой, таксама абвясціла падтрымку жамойцкіх паўстанцаў. Такім чынам лакальнае паўстанне вылілася ў сапраўдную вайну. Спачатку тэўтонскія рыцары ўварваліся ў Польшчу, знянацку захопліваючы палякаў у палон і заваёўваючы Добжынскую зямлю без значнага супраціўлення. Аднак ні адзін ваюючы бок не быў гатовы да паўнацэннай вайны. У кастрычніку 1409 года пры пасрэдніцтве імператара рымскага і чэшскага караля Вацлава IV было заключана перамір'е. Калі ў чэрвені 1410 года тэрмін перамір'я скончыўся, саюзныя польска-літоўскія войскі ўварваліся ў Прусію і сустрэлі войска крыжакоў у Грунвальдскай бітве. Крыжакі былі разгромлены, большасць іх камандавання былі забіты. Пасля бітвы большасць крыжацкіх крэпасцей здаліся без супраціўлення. Крыжацкі Ордэн застаўся толькі з васьмю падкантрольнымі замкамі. Аднак саюзныя польска-літоўскія войскі памарудзілі з аблогай Марыенбурга, даючы крыжакам дастаткова часу, каб арганізаваць абарону. Саюзным войскам, якія цярпелі нястачу амуніцыі і баявога духу, не ўдалося захапіць сталіцу Тэўтонскага ордэна, і яны вярнуліся дамоў у верасні 1410 года. Крыжакі хутка адваявалі свае захопленыя палякамі крэпасці. Польскі кароль Ягайла падняў новае войска і нанёс чарговае паражэнне крыжакам у бітве пад Карановам ў кастрычніку 1410 года. Генрых фон Плаўэн, новы тэўтонскі вялікі магістр хацеў працягнуць змаганне і ўжо збіраўся набіраць новых крыжакоў, але, нягледзячы на гэта, галава Тэўтонскага ордэна схіляўся да міру, і абодва бакі дамовіліся аб перамір'і з 10 снежня 1410 года па 11 студзеня 1411 года. Трохдзённыя перагаворы ў Рацёнжы паміж Ягайлам і фон Плаўэнам праваліліся, і тэўтонскія рыцары ўварваліся ў Добжынскую зямлю ізноў. Чарговае крыжацкае нашэсце вылілася ў новы этап перамоў, якія завяршыліся Таруньскім пагадненнем.
Умовы пагаднення
Межы дзяржаў вярталіся на даваенны (да 1409 года) стан, за выключэннем Жамойці. Ордэн пакінуў свае прэтэнзіі на Жамойць, але толькі часова — пасля смерці польскага караля Ягайлы і вялікага князя літоўскага Вітаўта Жамойць павінна была вярнуцца ў межы Ордэна. У гэты час абодва кіраўнікі ўжо былі мужчынамі ва ўзросце. На поўдні Добжынская зямля, захопленая падчас вайны крыжакамі, адыходзіла да Польшчы. Такім чынам, Тэўтонскі ордэн фактычна не пацярпеў аніякіх тэрытарыяльных страт, што, відавочна, было вялікім дыпламатычным дасягненнем пасля разгромнага паражэння ў Грунвальдскай бітве. Усе бакі дамовіліся, што ўсе будучыя тэрытарыяльныя спрэчкі або непагадненні па вызначаных межах вырашацьмуцца шляхам міжнароднага пасрэдніцтва. Межы былі адчынены для міжнароднага гандлю, што было карысным больш для прускіх гарадоў. Ягайла і Вітаўт таксама абяцалі ахрысціць усіх застаўшыхся паганцаў на Літве і Жаймоці, якія не былі дагэтуль афіцыйна ахрышчаныя.
Пасля Грунвальдскай бітвы Вялікае Княства Літоўскае і Каралеўства Польскае трымалі каля 14 000 ваеннапалонных. Большасць непрывілеяваных салдат і наймітаў былі вызвалены адразу пасля бітвы з умовай рэгістрацыі ў Кракаве 11 лістапада 1410. Заставаліся ў зняволенні толькі тыя, хто быў здольны заплаціць за сябе выкуп. Былі адзначаныя істотныя выкупы; напрыклад, найміт Хольбрахт фон Лойм мусіў заплаціць «шэсцьдзясят разоў суму ў 150 пражскіх грошай», або больш за 30 кілаграм срэбрам. Таруньскі мір урэгуляваў выкупы супольна: польскі кароль вызваліў усіх палонных узамен на плату ў «шэсцьдзясят разоў сумай 100 000 пражскіх грошай», што раўняецца прыблізна 20 000 кілаграмам срэбра, якія выплачваліся чатырма гадавымі ўзносамі. У выпадку нявыплаты аднаго з гадавых унёскаў плацельшчык мусіў выплаціць дадатковую кампенсацыю ў памеры 720 000 пражскіх грошай. У цэлым выкуп раўняўся £850 000 — дзесяцікратнаму гадавому даходу караля Англіі.
Наступствы
Дзеля таго, каб сабраць дастатковую для выкупу суму, вялікі магістр Генрых фон Плаўэн быў вымушаны павысіць падаткі. Ён сабраў савет прадстаўнікоў з кожнага прускага горада, каб прыняць увядзенне адмысловага падаткаабкладання. Данцыг (Гданьск) і Торн (Торунь) паўсталі супраць новага падатку, але былі падаўлены. Крыжакі таксама канфіскавалі царкоўнае срэбра і золата і ўзялі значныя пазыкі за мяжой. Першыя дзве выплаты былі своечасова аплачаныя ў поўным памеры. Аднак для далейшых выплат было складана сабраць грошы, бо крыжакі вычарпалі сваю казну на рэстаўрацыю сваіх замкаў і пераўладкаванне свайго войска, якое ў вялікай ступені залежала ад аплачваемых наймітаў. Яны таксама паслалі дарагія падарункі Папе Рымскаму і імператару Свяшчэннай Рымскай імперыі Жыгімонту, каб упэўніцца ў працягу іх падтрымкі крыжацкай справы. Падаткавыя запісы паказалі, што ўраджай у тыя гады быў нязначным і што многія абшчыны адставалі ад тэмпу выплаты падаткаў на тры гады.