cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Другая бітва за Фалуджу
Падчас баявых дзеянняў паўстанцкім рухам шырока выкарыстоўвалася разгалінаваная сістэма абароны, якая складалася з агнявых кропак, засад, тунеляў, бункераў і мінных загарод, уключаючы замініраваны транспарт. На апошнім этапе інсургенты займаліся адзінкавымі рэйдамі на праціўніка. Тактыка кааліцыйных сіл прадугледжвала паступовую ачыстку гарадскіх кварталаў, выяўленне і знішчэнне варожых пазіцый пасродкам абыхода будынкаў, што меркавала ўзаемадзеянне пяхоты і бранятэхнікі, падтрыманых артылерыяй і авіяцыяй. Падчас баёў апошнімі выкарыстоўваліся забароненыя міжнароднымі канвенцыямі бомбы з белым фосфарам, што пасля негатыўна паўплывала на ўзровень розных захворванняў у рэгіёне.
Прадмовы
У 2004 годзе адным з ключавых цэнтраў баевікоў у Іраку стаў горад Фалуджа ў правінцыі Анбар, населенай пераважна сунітамі. На канец сакавіка атрады супраціву фактычна кіравалі горадам. Аднак кааліцыя не спяшалася праводзіць якія-небудзь аперацыі ў гэтым раёне. Толькі інцыдэнт з забойствам чатырох супрацоўнікаў прыватнай ваеннай кампаніі ESS, падштурхнуў замежнікаў да рашучых дзеянняў. Ужо 4 красавіка амерыканская армія пачынае аперацыю «Пільная рашучасць» (Vigilant Resolve), якая меркавала зачыстку Фалуджы ад партызан.
Баевікі, карыстаючыся падтрымкай мясцовых жыхароў, аказалі сур’ёзнае супраціўленне амерыканскім сілам, якія не змаглі заняць нават палову горада. Становішча апошніх пагаршаў міжнародны ціск і шыіцкае паўстанне на поўдні краіны. Тады камандаванне ЗША пачало на перамовы з ворагам. Бакі заключылі паміж сабой пагадненне, па якім амерыканская армія пакідала занятыя кварталы, а замест іх тут фармавалася іракская брыгада (1100 чалавек) для кантролю над горадам і прадухілення пранікнення ў яго найбольш актыўных паўстанцаў. Брыгада была ўзброена амерыканскай зброяй, камандаваў ёю іракскі генерал. Пасля гэтага, з мая па верасень 2004 года, сітуацыя ў раёне Фалуджы заставалася досыць спакойнай, хоць меў месца шэраг узброеных сутыкненняў паміж сіламі ЗША і партызанамі. Эксперымент з Фалуджыйскай брыгадай апынуўся няўдалым: падраздзяленне практычна развалілася, а пастаўленая ёй амерыканская зброя трапіла ў рукі паўстанцаў.
Восенню 2004 года амерыканскія войскі пачалі маштабную аперацыю супраць баевікоў у суніцкіх раёнах, мэтай якой з’яўлялася знішчэнне асноўных ачагоў паўстанцкага руху для правядзення першых пасля 2003 года парламенцкіх і прэзідэнцкіх выбараў. Ужо ў пачатку кастрычніка пасля трохдзённых баёў быў узяты горад Самара. Пасля гэтага ўсе сілы былі кінуты на захоп гарадоў Фалуджа і Рамадзі. Фалуджа была блакавана, і адначасова па ёй наносіліся масіраваныя бомбавыя ўдары. Амерыканцы ў першую чаргу патрабавалі, каб гарадскія ўлады выдалі ім Абу Мусаба аз-Заркаві, галаву якога Пентагон ацаніў у 25 млн долараў.
Кааліцыя
Перш чым пачаць наступленне, амерыканскія войскі і саюзнікі ўсталявалі вакол горада кантрольна-прапускныя пункты, каб перашкодзіць каму-небудзь увайсці ў населены пункт, а таксама перахапіць паўстанцаў. Акрамя таго, праводзіламя паветраная здымка для падрыхтоўкі дакладныя карт горада. Адначасова кааліцыйныя сілы два з паловай тыдня праводзілі авіяцыйныя і артылерыйскія ўдары па Фалуджы.
Амерыканскія, іракскія і брытанскія войскі налічвалі ад 13 500 да 15 000 чалавек. ЗША сабралі каля 6500 марскіх пяхотнікаў і 1500 салдат сухапутнай арміі, а таксама каля 2500 вайскоўцаў ВМС, якія выконвалі аператыўныя і дапаможныя функцыі. Усе яны былі згрупаваны ў дзве палкавыя баявыя групы. Сярод сіл новай іракскай арміі налічвалася да 2000 байцоў. Брытанцы падключылі 3-і шатландскі пяхотны батальён (больш вядомы як «Чорны дазор» ) і элітны 22-і полк SAS. Гэты кантынгент быў падтрыманы самалётамі ваенна-марскога флоту і ВПС, батальёнамі палявой артылерыі арміі ЗША, снайперскімі групамі USSOCOM (сярод тых быў вядомы амерыканскі стралок Крыс Кайл ) і наймітамі з розных прыватных ваенных кампаній.
ВПС ЗША знішчалі мэты, якія выяўлялі пяхотнымі падраздзяленнямі. Пры гэтым, баючыся выкарыстання баевікамі ПЗРК, такія ўразлівыя самалёты, як АС-130 дзейнічалі практычна толькі ноччу. Значную ролю ў амерыканскіх войсках гулялі снайперы. Падраздзяленні псіхалагічных аперацый прайгравалі цяжкую рок-музыку гурта Metallica, каб прымусіць ворага пакінуць свае пазіцыі.
Паўстанцы
Колькасць баевікоў у горадзе ацэньвалася ў 2000—5000 чалавек. Мясцовы супраціў быў прадстаўлена шэрагам суніцкіх груповак, сярод якіх ваенізаванае крыло сацыялістычнай партыі Баас (была кіруючай да 2003 г.), умераныя і радыкальныя ісламісты з арганізацый «Ісламская армія ў Іраку», «Джамаат Ансар аль-Суна», «Рэвалюцыйная брыгада 1920», «Ансар аль-Іслам», прадстаўнікі міжнароднай тэрарыстычнай арганізацыі Аль-Каіда і некаторых дробных атрадаў. Таксама меліся замежныя байцы.
За лета і восень члены ўзброеных фарміраванняў стварылі сетку тунэляў, бункераў, наглядальных пазіцый і мінных загарод. У многіх дамах усталёўваліся балоны з газам і бочкі з бензінам, якія можна было падарваць. Вуліцы блакаваліся бетоннымі загародамі. Каб перашкодзіць амерыканскім снайперам займаць пазіцыі на дахах будынкаў, лесвіцы латаліся або абвальваліся, што прымушала салдат карыстацца шляхамі, якія прывядуць іх на міны, «расцяжкі» або ў агнявыя мяшкі. Мініраваліся таксама аўтамашыны, кінутыя на дарогах. Агнявые кропкі знаходзіліся нават у мячэцях і школах.
У распараджэнні груповак мелася пераважна стралковая зброя, у асноўным ад былой арміі Садама Хусейна альбо кантрабанды. Практычна кожны баевік меў якую-небудзь мадыфікацыю аўтамата Калашнікава, шырокае распаўсюджванне атрымалі РПГ-7 і ручны кулямёт Калашнікава. Прысутнічаў нязначны запас заходняй стралковай зброі. Частка ўзбраення маральна састарэла, але партызаны паспяхова падтрымлівалі экіпіроўку ў надзейнай стане. Элітныя падраздзяленні і снайперскія групы (у сярэднім былі колькасцю ў пяць чалавек) мелі найлепшыя абразцы, у тым ліку снайперскія вінтоўкі Драгунова.
Ход баёў
8 лістапада пачынаецца наступленне на Фалуджу. Чатыры ўзмоцненых батальёна марскіх пяхотнікаў ЗША склалі ўдарную групу, якая павінна была прарвацца да цэнтра горада. На іракскую армію легла задача прыкрываць амерыканцам тыл і праводзіць зачыстку будынкаў. Адна група атакавала горад з паўночна-усходу і павінна была ўзяць пад кантроль раён Аскары. Другая група ўзяла пад кантроль вакзал на поўначы і пачала прасоўвацца да цэнтра праз раён Джалан. Аскары ўдалося ўзяць адносна лёгка, але ў Джалане баевікі аказалі адчайны супраціў. Некалькім амерыканскім танкам атрымалася прабіцца да цэнтра Фалуджы, аднак пад ціскам партызан яны вымушаны былі адступіць. Пасля гэтага пачаўся масіраваны абстрэл пазіцый баевікоў з дапамогай авіяцыі, верталётаў, артылерыі і танкаў. Хутка войскі кааліцыі змаглі захапіць асноўныя масты, а таксама шпітальны комплекс, размешчаны на паўвостраве на рацэ Еўфрат. Менавіта туды, як першапачаткова меркавалася, паўстанцы будуць адступаць з цэнтра горада. Пазней высветлілася, што адтуль планавалася весці маштабную прапагандысцкую кампанію аб ліку грамадзянскіх ахвяр з-за дзеянняў замежнікаў і іх саюзнікаў.
На наступны дзень, 9 лістапада, аднавіліся паветраныя бамбардзіроўкі. Кааліцыяй у горадзе была адключана уся электрычнасць. Пачалося цяжкае прасоўванне ад будынка да будынка, праверкі памяшканняў, вулічныя баі. Для захавання жыццяў салдат пры ўваходзе ў дамы, часта акружаныя сценамі, выкарыстоўвалася выбухоўка або танкі. Браніраванымі бульдозерамі амаль адразу ж ачышчаліся ад абломкаў вуліцы, важныя для наступлення. У той жа дзень партызаны збілі амерыканскі вайсковы верталёт.
10 лістапада амерыканскае камандаванне заявіла аб вызваленні ад паўстанцаў большай часткі горада. Заяўлялася аб захопе 80% горада, у той час як сілы супраціву перайшлі да адзіночных нападаў у шэрагу раёнаў замест поўнамаштабных баявых дзеянняў. Таксама казалася, што пры адступленні яны ўсталёўваюць на дарогах розныя міні-пасткі, што значна абцяжарвае прасоўванне кааліцыі.
Як паведамлялася 11 лістапада, амерыканцы страцілі два верталёты «Cobra» і танк Abrams, што падарваўся на самаробнай выбуховай прыладзе, у выніку чаго адзін танкіст загінуў і яшчэ адзін атрымаў раненні. 13 лістапада Узброеныя сілы ЗША абвясцілі аб паспешнай перамоге, калі як у рэальнасці сутыкненні яшчэ працягваліся. Асабліва жорсткія сутычкі адбыліся на наступны дзень.
У той жа час, нягледзячы на страту частцы горада, паўстанцы правялі шэраг паспяховых нападаў на сілы праціўніка. У тактыцы кіраўніцтва інсургентаў стала больш аддаваць перавагу рэйдам невялікіх груп у 10 чалавек, узброеных РПГ і стралковай зброяй. Атрады ладзілі засады на кааліцыйныя войскі, імкнучыся пераважна знішчыць амерыканскую бранятэхніку. Так за 2 тыдні ў ходзе рэйдаў малых груп былі знішчаны 4 танкі і 25 вайскоўцаў ЗША. У гэты перыяд амерыканскія ВПС звяртаюцца да бамбардзіроўкаў фосфарнымі бомбамі, што паказалі вялікую эфектыўнасць у справе вызвалення горада ад баевікоў. Амерыканцам атрымалася канчаткова здушыць супраціў на ўскраінах і за межамі Фалуджы, цалкам засяродзіўшыся ў гарадской мяжы.
18 лістапада, па заяве катарскага спадарожнікавага тэлеканала al Jazeera, амерыканскія войскі зноў абстрэльвалі горад, а на поўдні і паўднёвым усходзе Эль-Фалуджы былі чутны выбухі і стральба. У небе з’явіліся баявыя верталёты ВПС ЗША. Амерыканскія марскія пяхотнікі раніцай прыступілі да чарговага планавага прачэсвання тэрыторыі. Ператрусу падвяргліся жылыя дамы, а таксама мячэці, якіх у горадзе больш за сто. Камандаванне ЗША называла галоўнымі мэтамі аперацыі знішчэнне ачагоў супраціву і канфіскацыю зброі.
20 лістапада амерыканцы зноў абвясцілі аб поўным знішчэнні баевікоў у Фалуджы, аднак і на гэты раз баі не сціхалі. Тым не менш, на той момант партызанскі рух кантраляваў нязначную частку горада і займаўся толькі кропкавымі рэйдамі, страціўшы значную колькасць асабістага складу.
У снежні паўстанцы цалкам перайшлі да адзіночных рэйдаў. Пры гэтым, такія атакі былі значна больш эфектыўна класічнай гарадской тактыкі, якая выкарыстоўвалася партызанамі ў пачатку бітвы. Згодна з паўстанцкімі крыніцамі, у гэтым месяцы амерыканцы страцілі 20 танкаў Abrams і 7 БМП Bredley. Аднак сілы баевікоў значна паслабелі ў баях з кааліцыяй. 23 снежня адбыўся канчатковы разгром паўстанцаў. Яны больш не былі дзеяздольнымі весці барацьбу, темы тыя, хто выжыў і не трапіў у палон пакінулі горад альбо зышлі ў падполле.
Страты
Паводле інфармацыі міжнароднай кааліцыі, у баях за Фалуджу яна панеслі страты ў 107—110 чалавек забітымі і 607—609 параненымі. Сярод іх, 95 загінулых і 560 параненых байцоў арміі ЗША, ад 7 да 10 забітымі і ад 43 да 45 параненымі ў шэрагах новай арміі Ірака , 4 забітых і 10 параненых вайскоўцаў Вялікабрытаніі. Разам з тым былі збіты тры верталёты «Кобра», адзін танк «Абрамс» падарваўся на самаробнай выбуховай прыладзе. Па сцвярджэннях кааліцыі, у Фалуджы загінулі ад 1200 да 2175 паўстанцаў і яшчэ 1500 баевікоў трапілі ў палон.
Кансультатыўны савет маджахедаў Эль-Фалуджы 18 лістапада 2004 г. распаўсюдзіў прэс-рэліз, у якім паведамлялася, што партызанскім атрадам атрымалася збіць два самалёты F-16, 11 баявых верталётаў, пяць беспілотных самалётаў-разведчыкаў, транспартны верталёт Chinook з 60 вайскоўцамі на борце, падбіць 11 танкаў Abrams і 22 ваенных аўтамабіля. У дакуменце таксама сцвярджаецца, што баевікам удалося захапіць у палон 126 амерыканскіх, 123 іракскіх і 15 брытанскіх вайскоўцаў. Паводле звестак савета, амерыканцы страцілі забітымі 400 чалавек, калабаранты — 140. Акрамя таго, у заяве адзначаецца, што адзін амерыканскі афіцэр з падначаленым яму падраздзяленнем перайшоў на бок паўстанцаў. Аднак ніякіх фактычных доказаў прадастаўлена не было. Згодна з крыніцамі ад прабаасісцкіх сіл, у першыя два тыдня амерыканцы страцілі 4 танка Abrams. У снежні былі знішчаны 20 гэтых танкаў і яшчэ 7 БМП Bredley.
Паводле розных крыніц, ахвяры сярод мірнага насельніцтва складаюць ад 581 да 800 загінулых.
Даныя аб стратах наймітаў прыватных ваенных кампаній, калі ахвяры сярод наогул меліся, не публікаваліся.
Прымяненне белага фосфару
Было адзначана прымяненне амерыканскімі войскамі белага фосфару ў якасці запальнай /хімічнай зброі, што забаронена ў 1977 годзе дадатковым пратаколам Жэнеўскай канвенцыі аб абароне ахвяр вайны, калі ёсць пагроза для мірных грамадзян. Першапачаткова амерыканскае камандаванне заяўляла, што проста былі няправільна ўжыты фосфарныя асвятляльныя бомбы і называла ўсе паведамленні аб ахвярах «распаўсюджаным міфам». Пазней пад ціскам журналістаў, якія прадэманстравалі фатаграфіі дзяцей і дарослых з апёкамі характэрнымі для белага фосфару, прадстаўнік Пентагона падпалкоўнік Бары Вінэбл (Barry Venable) прызнаў, што амерыканская армія мэтанакіравана ўжывала белы фосфар супраць «узброенага ворага». Па сведчаннях відавочцаў, ужытыя боепрыпасы знішчалі ўсё жывое ў радыусе 150 метраў. Кіраўнік Пентагона Дональд Рамсфелд заявіў, што «белы фосфар — законны ваенны інструмент» і армія ЗША будзе ўжываць яго па сваім меркаванні. Выкарыстанне любой запальнай зброі ў месцах засяроджвання грамадзянскага насельніцтва забаронена таксама ААН пратаколам III да Канвенцыі аб звычайным узбраенні, аднак ЗША не ратыфікавалі гэты дакумент і фармальна не звязаны абавязацельствамі па яго выкананні. Ужыванне атрутных рэчываў супраць людзей таксама асуджана Канвенцыяй аб забароне хімічнай зброі (смяротная доза белага фосфару для чалавека — 0,1 г ).
Паведамленні аб прымяненні фосфарных бомбаў супраць людзей выклікалі негатыўную рэакцыю ў свеце. Італьянскі канал «RAI News 24» па гэтым пытанні зняў фільм «Эль-Фалуджа — схаваная бойня». У верасні 2010 г. дэпутат шатландскага парламента Біл Уілсан унёс на разгляд сваіх калег прапанову аб шырокім асвятленні наступстваў выкарыстання Злучанымі Штатамі і Вялікабрытаніяй зброі масавага паражэння падчас штурму Фалуджы ў 2004 г. Ён заявіў :
Інфармацыйнае суправаджэнне
Міжнародная кааліцыя і заходняя супольнасць успрымалі штурм Фалуджы як контртэрарыстычную аперацыю, накіраваную галоўным чынам на Аль-Каіду, якая лічылася на Захадзе рухаючай сілай супраціву, а разам з тым перакрыццю канала паступлення кантрабанднай зброі і замежных наймітаў у Ірак, што прыязджалі ў краіну для барацьбы з акупантамі падчас ажыццяўлення «свяшчэннага джыхаду» супраць «крыжакоў» (сіл кааліцыі).
У першыя дні бітвы адказны за аперацыю амерыканскі генерал-лейтэнант Томас Мец казаў, што цяжкія баі працягнуцца некалькі дзён, але пры гэтым войскі ЗША выконваюць свае задачы з апярэджаннем графіка. Абарончыя лініі паўстанцаў на ўскраінах горада пераадолены, але ў многіх раёнах Фалуджы яшчэ ідуць баі. Генерал таксама выказаў здагадку, што многім лідарам паўстанцаў, уключаючы аль-Заркаві, атрымалася бегчы з горада да пачатку наступлення. Тагачасны міністр абароны ЗША Дональд Рамсфелд заявіў :
З пачаткам баявых дзеянняў суніцкая Ісламская партыя Ірака абвясціла аб разрыве супрацоўніцтва з урадам краіны, сфармаваным міжнароднай кааліцыяй. Прадстаўнік іракскага «Камітэта ісламскіх (суніцкіх) улемаў» Харыс ад-Дары заявіў, што амерыканскае камандаванне праводзіць палітыку дэзінфармацыі і хавае сапраўднае становішча спраў у іракскім горадзе Эль-Фалуджа. Ён абверг сцвярджэнні аб тым, што замежнікі па стане на 15-га кастрычніка кантралююць 80% горада.
Іншыя назіральнікі, асабліва ў Расіі і на астатняй постсавецкай прасторы, са скептыцызмам ці нават крытыкай ставіліся да пачатку амерыканскай аперацыі. Так, напрыклад, Сяргей Карамаеў з «Lenta.ru» і Аляксандр Цімонін з рэдакцыі «Российская газета» выказвалі здагадкі, што штурм Фалуджы зацягнецца і абернецца цяжкімі стратамі для замежных сіл, а то і зусім будзе правалам. Нават, як гаварылася, у выпадку поспеха кааліцыя не зможа доўга ўтрымліваць горад. Суровай крытыцы амерыканскае камандаванне падвяргалася з-за неаднаразовых паведамленняў аб поўным разгроме баевікоў, якія на справе апынуліся недакладнымі. Некаторыя ўзгадвалі падзеі ў Ум-Касры ў 2003 годзе, калі аб узяцці горада аб’яўлялася чатыры разы.
Ваеннае становішча
Нягледзячы на паразы, у 2006 годзе баевікі значна актывізавалі сваю дзейнасць. 7 чэрвеня партызаны, звязаныя з Аль-Каідай, здзейснілі ўзброены напад на адміністрацыйны цэнтр Эр-Рамадзі. Пасля гэтага на працягу паўгода амерыкана-іракскія сілы вялі жорсткія баі з праціўнікам і, па выніку, усё ж канчаткова адціснулі паўстанцаў ад горада. Аднак на пачатак восені мухафаза амаль не катралявалася ні кааліцыйнымі сіламі, ні новым іракскім урадам.
У 2008 годзе амерыканцы вырашылі вярнуць пад кантроль Анбар. У лістападзе войскі ЗША ажыццявілі буйную аперацыю, накіраваную пераважна супраць мясцовых ісламарадыкалаў. Гэтаму папярэднічала ўзмацненне аперацый баевікоў супраць замежнікаў і новага ўрада. Армія ЗША ажыццявіла не толькі атакі на лагеры праціўніка ў правінцыі Анбар, але нават і на тэрыторыі Сірыі ў Абу-Кемале, паспрабаваўшы перакрыць каналы прыбыцця замежнікаў у шэрагі груповак і паставак зброі.
Гуманітарнае становішча
Пасля пачатку амерыканскай ваеннай аперацыі горад з насельніцтвам звыш за 300 тысяч жыхароў пакінула большасць людзей. Паведамлялася, што 3,5 тысяч сем’яў знайшлі прытулак у суседнім мястэчку Амірыят-эль-Фалуджа, 1250 — у размешчаным паблізу горадзе Хабанія, яшчэ 400 — у Саклавіі, у 60 км на захад ад Багдаду і 250 — у Халабджы, у 300 км на поўнач ад іракскай сталіцы. Паводле даных Чырвонага Крыжа, у Фалуджы ўсё яшчэ заставаліся каля ста тысяч гараджан. Сам горад, асабліва паўночныя раёны, атрымаў значныя разбурэнні. Пад развалінамі дамоў і на вуліцах некалькі тыдняў ляжалі дзясяткі трупаў, якіх немагчыма было прыбраць з-за бесперапынных перастрэлак. Падчас і пасля ваеннай аперацыі гарадскія бальніцы адчувалі недахоп медыкаментаў і перавязачных матэрыялаў, людзі паміралі нават з-за лёгкіх раненняў, бо ім не маглі аказаць кваліфікаваную дапамогу.
Зноскі
Каментарыі
Крыніцы
Наўгародская вуліца (Мінск)
Наўгародская вуліца — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Сваю назву атрымала ў гонар горада Вялікі Ноўгарад.
Грамадскі транспарт
Рух грамадскага транспарту непасрэдна па вуліцы адсутнічае. Бліжэйшая станцыя метро — «Маскоўская».
Артыст (фільм)
«Артыст» (The Artist) (ISAN 0000-0002-E9E4-0000-6-0000-0000-J) — чорна-белы нямы мастацкі фільм, рамантычная камедыя французскага рэжысёра Мішэля Хазанавічуса, якая выйшла ў 2011 годзе. У галоўных ролях задзейнічаны Жан Дзюжардэн і Берэніс Бежо.
«Артыст» быў названы найлепшым фільмам 2011 года па версіі некалькіх супольнасцяў кінакрытыкаў з розных гарадоў ЗША, атрымаў прэмію «Оскар» за найлепшы фільм і заслужыў мноства пахвальных водгукаў ад сусветных кінакрытыкаў. Акрамя гэтага, Жан Дзюжардэн атрымаў прыз за найлепшую мужчынскую ролю на 64-м Канскім кінафестывалі і прэстыжную прэмію «Залаты глобус» у катэгорыі «Найлепшая мужчынская роля — камедыя ці мюзікл». Акрамя гэтага, на той жа цырымоніі ўручэння фільм стаў уладальнікам яшчэ двух статуэтак: за найлепшы фільм (камедыя ці мюзікл) і найлепшую музыку.
Фільм таксама атрымаў 10 намінацый на прэмію «Оскар»: за найлепшы фільм, найлепшую рэжысёрскую працу (Мішэль Хазанавічус), найлепшую мужчынскую ролю (Жан Дзюжардэн), найлепшую жаночую ролю другога плану (Берэніс Бежо), найлепшы арыгінальны сцэнарый (Мішэль Хазанавічус), найлепшую музыку (Людовік Бурсе), найлепшую аператарскую працу (Гіём Шыфман), найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка, найлепшы дызайн касцюмаў і найлепшы мантаж. Перамог у пяці намінацыях, уключаючы найлепшы фільм, найлепшая рэжысура і найлепшая мужчынская роля.
Спіс аб’ектаў PGC (846001—847000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (846001—847000)
Міра (смала)
Міра ( або смірна, مر, мурр.) — камедыстая смала, якая атрымліваецца ад афрыканскіх і аравійскіх дрэў з сямейства Бурзэравыя (Burseraceae), у асаблівасці ад Commiphora myrrha (міры). Смалу звычайна збіраюць з відаў міры, якія растуць у Емене, Самалі, Эрытрэі і Усходняй Эфіопіі. Часта выкарыстоўваецца назва, Commiphora molmol, якая ў цяперашні час лічыцца сінонімам міры. Падобная ёй смала расліны Commiphora gileadensis, родам з Усходняга Міжземнамор'я і асабліва Аравійскага паўвострава, мае біблейскае імя Бальзам Галаада, таксама вядомы як бальзам Мекі. Існуе некалькі іншых гатункаў смалы бдолах і індыйскай міры.
Дрэва вытачае смалу, калі рана дрэва пранікае праз кару. Каб сабраць міру людзі неаднаразова раняць дрэвы. Смала міры васковая, хутка згортваецца. Пасля збору ўраджаю, смала становіцца цвёрдай і бліскучай. Колер смалы жаўтлявы, і можа быць празрыстым або непразрыстым. З часам яна цямнее, на ёй з'яўляюцца белыя палосы.
Смала выкарыстоўваецца ў медыцыне (Gummi-resina Myrra) як сродак, які паляпшае страваванне, звязвальнае, антысептычнае ў выглядзе парашка і настойкі, а таксама ў парфумернай прамысловасці. Сцвярджаецца, што яе водар «усяляе аптымізм і здымае эмацыянальнае напружанне».
Міра таксама згадваецца ў Бібліі ў якасці аднаго з трох падарункаў мудрацоў, прадстаўленых на Дзіцяці Ісусу.
Паходжанне назвы
Слова «міра» прыйшло ад арамейскага ܡܪܝܪܐ (Мурр) і арабскага مر (мур), што азначае «горкі». Слова ўвайшло з Старога запавета, дзе яно называецца мор, מור, а пазней як семіцкае запазычанне было выкарыстана ў грэчаскім міфе пра Міру, а затым і ў Септуагінце; у грэчаскай мове, звязанае слова μύρον (Мірон) стала агульным тэрмінам для парфумаў.
Рэлігійнае выкарыстанне
Міра выкарыстоўвалася яшчэ ў старажытных егіпцян, нароўні з содай, для бальзамавання мумій.
Алей міры выкарыстоўваецца ў кнізе Эсфір (2:12) у рытуале ачышчэння для новай царыцы цара Артаксеркса:
Калі настаў час кожнай дзяўчыне ўваходзіць да цара Артаксеркса, пасля таго, як дванаццаць месяцаў выконвалася над ёю ўсё, вызначанае жанчынам, — бо столькі часу доўжыліся дні прыціранняў іх: шэсць месяцаў міравым алеем і шэсць месяцаў пахошчамі і іншымі прыціркамі жаночымі…
Міра прывозілася вярблюджымі караванамі па сушы з раёнаў вытворчасці ў Паўднёвай Аравіі да сталіцы Петры, адкуль яна распаўсюджвалася па ўсім Міжземнамор'і.
Згодна Евангелля паводле Матфея 2:11 сярод падарункаў Ісусу біблейскіх мудрацоў з Усходу былі золата, ладан і смірна. З-за сваёй згадвання ў Новым Запавеце, ладан і міра выкарыстоўваецца падчас хрысціянскіх святочных набажэнствах (гл. кадзіла). Дзякучую міру часам дадаюць да яечнай тэмперы пры стварэнні ікон. Міра змешваецца з ладанам, а часам і іншымі водарамі, і выкарыстоўваецца амаль у паўсядзённай службе праваслаўнай, рымскай каталіцкай і іншымі Цэрквамі.
Апісваецца, што калі Ісусу на крыжы далі піць воцат з жоўцю; то Ён, паспытаўшы яго, не стаў піць (Матф. 27:34). Марк апісаў напой, як віно, змяшанае з мірай (Марк. 15:23). Напой, прапанаваны Ісусу, быў танным рымскім віном з воцатам, якое прыглушала пачуцці і мела лёгкае наркатычнае дзеянне. Яно часта давалася ўкрыжаваным у Іўдзеі, каб палегчыць крыжовыя пакуты. Ісус адмовіўся ад віна, каб Ён мог прайсці праз пакуты ў ясным розуме.
У Бібліі міра згадваецца 156 разоў.
Жонаш Савімбі
Жонаш Мальейру Савімбі (Jonas Malheiro Savimbi;  — ) — ангольскі палітычны дзеяч, партызанскі лідар, заснавальнік паўстанцкай групоўкі УНІТА (1966).
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Належаў да народнасці авімбунду. Выдатна зарэкамендаваў сябе ў школе адной з пратэстанцкіх місіянерскіх арганізацый і пазней быў адпраўлены ў Партугалію, дзе ён паступіў на медыцынскі факультэт, але не скончыў яго і, захапіўшыся палітыкай, перабраўся ў Швейцарыю. У 1965 скончыў швейцарскі Інстытут палітычных і сацыяльных навук. Першапачаткова быў членам Фронту нацыянальнага вызвалення Анголы (ФНЛА). У 1966 годзе, прайшоўшы палітычную і ваенную падрыхтоўку ў Кітаі, Савімбі вярнуўся на радзіму і заснаваў Саюз за поўную незалежнасць Анголы (УНІТА).
Уіл Сміт
Уілард Крыстафер «Уіл» Сміт-малодшы (Willard Christopher «Will» Smith, Jr.; нар., , ЗША) — амерыканскі і  (хіп-хоп).
Уладзімір Аляксеевіч Кісялёў
Уладзімір Аляксеевіч Кісялёў (нар., Харкаўка Чавускага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
Біяграфія
Скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут (інжынер-механік), Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (эканаміст-менеджар), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (спецыяліст у галіне дзяржаўнага кіравання).
Працоўную дзейнасць пачаў аўтаслесарам Багушэўскай міжкалгаснай будаўнічай арганізацыі. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў майстрам участка зборкі і зваркі кабін і апярэнняў Магілёўскага аўтамабільнага завода імя С. М. Кірава, механікам, майстрам дарогі дарожнабудаўнічага ўпраўлення № 37 у горадзе Касцюковічы, галоўным інжынерам — намеснікам начальніка аддзела па механізацыі, электрыфікацыі і матэрыяльна-тэхнічнаму забеспячэнню Касцюковіцкага раённага аграпрамысловага аб’яднання, інжынерам аддзела эксплуатацыі грузавой службы аўтамабільнага транспарту «Магілёўаблаўтатранс», намеснікам дырэктара па капітальнаму будаўніцтву — дырэктарам аўтапарка, які будаваўся, дырэктарам аўтапарка № 8 у горадзе Касцюковічы, дырэктарам Беларускага цэментнага завода. Генеральны дырэктар вытворчага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Беларускі цэментны завод».
Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Узнагароды
Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
Таццяна Уладзіміраўна Сівая
Біяграфія
Скончыла ў 1979 годзе БПІ. У 1979—1984 гадах архітэктар планіровачнай майстэрні № 3, у 1984—1986 старэйшы архітэктар архітэктурна-канструктарскай майстэрні № 2, у 1986—1989 вядучы архітэктар архітэктурна-канструктарскай майстэрні № 3, у 1989—1994 вядучы архітэктар архітэктурна-планіровачнай майстэрні інстытута «Віцебскграмадзянпраект». У 1994—1998 гадах выкладчык па спецыяльнасці «Архітэктура» Віцебскага індустрыяльна-тэхналагічнага тэхнікума. З 1998 года зноў у інстытуце «Віцебскграмадзянпраект»: у 1998—2003 гадах вядучы архітэктар архітэктурна-планіровачнай майстэрні, з 2003 года галоўны архітэктар праектаў архітэктурна-планіровачнай майстэрні УП «Інстытут Віцебскграмадзянпраект».
Член Саюза архітэктараў Беларусі з 2000 года.
Узнагароды
Лаўрэат прэміі Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля (1999). Узнагароджана медалём Міністэрствам архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь за лепшую працу ў вобласці тэрытарыяльнага развіцця, горадабудаўніцтва і архітэктуры (1999), граматай Беларускага Саюза архітэктараў за вялікі ўнёсак у будаўніцтва г. Віцебска і населеных пунктаў Віцебскай вобласці, актыўны ўдзел у грамадскім жыцці Беларускага Саюза архітэктараў, у сувязі з 75-гадовым юбілеем інстытута «Віцебскграмадзянпраект» (2011), Ганаровымі граматамі інстытута «Віцебскграмадзянпраект» (1985, 2004, 2005, 2008, 2009, 2011, 2012), Ганаровай граматай Камітэта па архітэктуры і будаўніцтве Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта (2013).
Брэст (Плевенская вобласць)
Брэст — мястэчка ў Паўночнай Балгарыі. У складзе абшчыны Гулянцы, што ў Плевенскай вобласці.
Густаў Клімт
Дзяцінства і адукацыя
На першым часе Густаў вучыўся маляваць у бацькі, затым з 1876 года — у венскім мастацка-рамесным вучылішчы пры Аўстрыйскім музеі мастацтва і прамысловасці, у якое ў 1877 годзе таксама паступіў і яго брат Эрнст. Густаў Клімт навучаўся там да 1883 года і спецыялізаваўся на архітэктурным жывапісе. Узорам для яго ў гэты перыяд быў мастак гістарычнага жанру Ганс Макарт. У адрозненне ад шмат якіх маладых мастакоў, Клімт пагадзіўся з прынцыпамі кансерватыўнай акадэмічнай адукацыі. З 1880 года Густаў, яго брат Эрнст і іх мастак Франц Матч працавалі разам, аздаблялі фрэскамі тэатры ў Райхенберге, Рыека і Карлавых Варах (гарадах аўстра-венгерскай правінцыі). У 1885 годзе яны працавалі над афармленнем венскага будынка «Бургтэатра» і Мастацка-гістарычнага музея. У 1888 годзе Клімт атрымаў узнагароду ад імператара Франца Іосіфа — «Залаты Крыж» за заслугі ў мастацтве. Ён таксама стаў ганаровым членам Мюнхенскага і Венскага універсітэтаў.
Брэст (Плевенская вобласць)
Геаграфія
Мястэчка размешчана паўночней горада Плевен, прыблізна на 40-42 км
Густаў Клімт
Дзяцінства і адукацыя
У 1892 годзе бацька і брат Эрнст паміраюць, і на Густава накладаецца фінансавая адказнасць за сям'ю. Апрача таго, гэтыя падзеі адбіліся на яго мастацкім поглядзе, і ў хуткім часе ён пачаў развіваць глыбока індывідуальны стыль. У пачатку 1890-х мастак сустракае Эмілію Флеге, якая, нягледзячы на яго адносіны з іншымі жанчынамі, заставалася яго спадарожніцай да канца дзён.
Венскі сецэсіон
Клімт ў 1897 годзе стаў адным з заснавальнікаў і прэзідэнтам Венскага сецэсіёна і часопіса «Ver Sacrum (часопіс)» (Вясна Свяшчэнная), які выдаецца групай. Ён заставаўся ў групе да 1908 года. Першапачаткова мэтамі сецэсіёна былі наладжванне выставак для маладых мастакоў, якія малююць у незвычайным стылі, прыцягненне найлепшых работ замежных мастакоў у Вену, і папулярызацыя работ членаў групы дзякуючы часопісу. У гурта не было маніфесту, і яна не спрабавала выпрацаваць адзіны стыль: у ёй суіснавалі натуралісты, рэалісты і сімвалісты. Урад падтрымаў іх намаганні і здало ім у арэнду ўчастак гарадской зямлі для пабудовы выставачнага залы. Сімвалам групы была Афіна Палада, сімвал правасуддзя, мудрасці і мастацтва.
З пачатку 1890-х гадоў Клімта штогод адпачываў разам з сям'ёй Флеге на возеры Аттерзее і напісаў там мноства пейзажаў. Па стылі пейзажы Клімта падобныя на яго выявы фігур, яны ўтрымліваюць тыя ж элементы дызайну. Пейзажы Аттерзее настолькі ўдала ўкладзеныя ў плоскасць палатна, што часам мяркуюць, што Клімта разглядаў іх у тэлескоп.
У 1894 годзе Клімт атрымаў заказ на стварэнне трох карцін для ўпрыгожвання столі галоўнага будынка Венскага універсітэта. Карціны «Філасофія», «Медыцына» і «Юрыспрудэнцыя» былі скончаны да 1900 году. Іх рэзка крытыкавалі за тэматыку, якую называлі «парнаграфічнай». Клімт змяніў традыцыйныя алегорыі і сімвалы ў новую мову, з вялікім націскам на эротыку, і таму больш раздражняльны кансерватыўных гледачоў. Незадаволенасць выказвалі усе колы - палітычныя, эстэтычныя і рэлігійныя. У выніку карціны не былі выстаўлены ў галоўным будынку універсітэта. Гэта быў апошні публічны заказ, які мастак пагадзіўся выканаць. Пасля гэтага карціны набылі прыватныя калекцыянеры, а калі Германія ў 1930-я гады захапіла Аўстрыю, нацысцкая дзяржава іх прысвоіла. У канцы вайны гэтыя працы перавезлі ў замак Іммерхоф, але ў 1945 годзе ў гэту мясцовасць ўвайшлі саюзніцкія сілы, і адыходзячыя войскі СС падпалілі замак. Карціны загінулі. Усё, што сёння маем - гэта разрозненыя папярэднія накіды, дрэнныя чорна-белыя здымкі трох карцін і адна каляровая фатаграфія Гігеі з «Медыцыны». Яе бліскучыя залатыя і чырвоныя фарбы даюць уяўленне аб тым, калі магутна выглядалі гэтыя тры страчаныя творы мастацтва.
Карцінай «Аголеная ісціна» (1899) Клімта працягнуў выклік грамадскасці. Аголеная рудая жанчына трымае люстэрка ісціны, над якім змешчана цытата з Шылера: «Калі ты не можаш тваімі справамі і тваім мастацтвам спадабацца ўсім, спадабайся нешматлікім. Падабацца шматлікім - зло».
У 1902 годзе Клімт завяршыў «Бетховенскі фрыз» для 14-й выставы сецэсіона. Фрыз ўяўляў сабой частку помніка кампазітару і утрымліваў таксама манументальную размаляваную скульптуру працы Макса Клінгера. Фрыз прызначаўся толькі для выставы і быў выкананы непасрэдна на сцяне няўстойлівымі матэрыяламі. Пасля выставы фрыз быў захаваны, хоць і не выстаўляўся больш да 1986 года.
«Залаты перыяд»
«Залаты перыяд» творчасці Клімта адзначаны пазітыўнай рэакцыяй крытыкі і з'яўляецца самым паспяховым для Клімта. Назва перыяду адбываецца ад пазалоты, якую мастак выкарыстаў ў многіх работах, пачынаючы з «Палаца Афіны" (1898) і «Юдзіф» (1901), але найбольш вядомай яго працай гэтага перыяду з'яўляецца «Пацалунак» (1907-1908). Залаты фон і сімволіка, блізкая візантыйскай, узыходзяць да мазаік Венецыі і Равенны, ўбачаных Клімтам падчас падарожжа па Італіі. У гэты ж час ён захапіўся дэкаратыўным мастацтвам ў стылі ар-нуво. У 1904 годзе ён з групай мастакоў атрымаў заказ на аздабленне палаца Стокле, які належыць бельгійскаму прамыслоўцу і які стаў адным з самых вядомых помнікаў ар-нуво. Клімту належаць дэталі упрыгожванняў сталовай, якія ён сам адносіў да сваіх лепшым дэкаратыўных твораў . Паміж 1907 і 1909 гадамі Клімт выканаў пяць партрэтаў жанчын, апранутых у футра.
Клімт вёў даволі просты лад жыцця, працаваў ва ўласным доме, прысвячаў ўвесь час жывапісу (у тым ліку руху сецэсіона) і сям'і, і не знаходзіўся ў сяброўскіх адносінах з іншымі мастакамі. Ён быў досыць знакаміты для таго, каб атрымліваць шмат прыватных заказаў, і меў магчымасці выбіраць з іх тое, што было яму цікава. Як і Радэн, Клімт выкарыстаў міфалогію і алегорыю для маскіроўкі сваёй глыбока эратычнай натуры, і яго малюнкі часта выдаюць сексуальную цікавасць да жанчын. Як правіла, яго мадэлі згаджаліся пазіраваць ў любых калі заўгодна эратычных палажэннях; многія з іх былі прастытуткамі.
Клімт вельмі мала пісаў аб сваім бачанні мастацтва ці сваіх метадах. Ён не вёў дзённіка, і пасылаў Флеге паштоўкі. У творы «Каментар на неіснуючы аўтапартрэт» ён сцвярджае: «Я ніколі не пісаў аўтапартрэтаў. Мяне значна менш цікаўлю я сам у якасці прадмета карціны, чым іншыя людзі, перш за ўсё жанчыны ... У мяне няма нічога асаблівага. Я мастак, пішучы дзень за днём з раніцы да ночы ... Хто хоча што-небудзь пра мяне ведаць ... павінен уважліва разгледзець мае карціны.».
Асабістае жыццё
Густаў Клімта ніколі не быў жанаты, але ў яго былі шматлікія раманы. Яму прыпісваюць ад трох да сарака пазашлюбных дзяцей. У яго найбольш працяглых і блізкіх адносінах з жанчынай секс, магчыма, наогул адсутнічаў на думку біёграфаў.
Клімта пазнаёміўся з Эміліяй Флюге ў пачатку 1890-х, калі яе сястра Хелен выйшла замуж за Эрнста, брата мастака. Пасля смерці Эрнста Хелен вярнулася ў бацькоўскі дом разам з дачкой, апекуном якой быў прызначаны Густаў.
У 1904 годзе тры сястры Флюге заснавалі дом моды і зрабіліся вядучымі венскімі куцюр'е. Адаптуючы парыжскія моды да мясцовых густам і ствараючы ўласныя мадэлі, сёстры апраналі самых элегантных - і багатых - жанчын Аўстрыі. Клімт ўнёс свой ​​уклад у мадэлі Флюге і дапамог дэкараваць зала для дэманстрацый.
Паступова Эмілія і Густаў сталі неразлучныя - прынамсі, у справах. Многія біёграфы і эксперты сумняваюцца ў тым, што ў іх быў раман. Эмілія ганарылася сваёй сучаснасцю, у асабістым жыцці ніхто ёй быў не ўказ і Клімт, падобна, ставіўся да яе як да роўнай яму асобы.
Яны былі настолькі блізкія, што апошнімі словамі Клімта былі: «Пашліце за Эміліяй».
Апошнія гады
У 1911 годзе карціна Клімта « Жыццё і смерць» атрымала прыз на Сусветнай выставе ў Рыме. У 1915 годзе памерла яго маці. 6 лютага 1918 года Густаў Клімт памёр у Вене ад пнеўманіі, перанясучы перад гэтым інсульт. Ён быў пахаваны на могілках Хітцінг у Вене. Мноства карцін засталіся незакончанымi.
Спадчына
Сто трыццаць пяць мільёнаў долараў было заплачана на аўкцыёне ў 2006 годзе за «Партрэт Адэлі Блох-Баўэр», напісаны Густавам Клімтам у 1907 годзе.
«Дама з веерам» (Dame mit Fächer) з выявай невядомай жанчыны была адной з дзвюх карцін, знойдзеных у майстэрні мастака пасля яго смерці ў 1918 годзе. 27 чэрвеня 2023 года на лонданскім аўкцыёне Sotheby’s апошняя завершаная карціна Густава Клімта прададзена за рэкордную для Еўропы суму 74 млн фунтаў стэрлінгаў.
IC 3356
IC 3356 — галактыка тыпу Im ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Кольцы Нептуна
Кальцавая сістэма Нептуна значна меней істотная, чым, напрыклад, у Сатурна. У сістэму кольцаў Нептуна ўваходзіць 5 кампанентаў.
Састаў
Кольцы могуць складацца з ледзяных часціц, пакрытых сілікатамі, ці заснаваным на вугляродзе матэрыялам, — найбольш верагодна, гэта ён надае ім чырванаватае адценне.
Характарыстыкі кольцаў
Адносна вузкае, самае вонкавае, размешчанае ў 63 000 км ад цэнтра планеты — кольца Адамса; кольца Левер'е на аддаленні ў 53 000 км ад цэнтра і шырэйшае; больш слабое кольца Гале на адлегласці ў 42 000 км. Кольца Араго размешчана на адлегласці ў 57 000 км. Ад вонкавых межаў кольца Левер'е да ўнутраных межаў кольца Араго размяшчаецца шырокае кольца Ласел.
Адкрыццё і даследаванне
Першае кольца Нептуна было выяўлена ў 1968 годзе камандай астраномаў на чале з Эдвардам Гайненам. Але пазней лічылася, што гэта кольца магло быць няпоўным, дэфектным. Такое меркаванне ўзяло верх пасля назірання за пакрыццём кольцамі зоркі ў 1984 годзе, калі кольцы зацямнілі зорку падчас яе ўваходу ў цень, а не па выхадзе з яе. Выявы «Вояджэра-2» ад 1989 гады вырашылі гэту праблему, паколькі было выяўлена яшчэ некалькі слабых кольцаў, але з досыць масіўнай структурай. Прычына гэтага так і не высветлена дагэтуль, але гэта магло адбыцца з-за гравітацыйнага ўзаемадзеяння з маленькімі спадарожнікамі на арбіце паблізу ад кольцаў. Найбольш аддаленае кольца Адамс, як зараз вядома, утрымлівае 5 «дужак» пад назвай: «Адвага», «Liberté», «Egalité 1», «Egalité 2», і «Fraternité» (Свабода, роўнасць 1, роўнасць 2 і братэрства). Існаванне гэтых дуг было цяжка растлумачыць, таму што законы механікі прадказваюць, што яны павінны былі б за досыць кароткі момант часу злучыцца ў аднароднае кольца. Лічылася, што ў такім становішчы дугі ўтрымлівае гравітацыйны ўплыў спадарожніка Нептуна — Галатэі, якая абарачаецца вакол Нептуна блізка ад унутранай мяжы кольца Адамса. Аднак новыя даследаванні паказваюць, што ўплыў гравітацыі Галатэі недастатковы для таго, каб утрымліваць матэрыял кольцаў у тым становішчы, у якім ён знаходзіцца цяпер. Назіраемыя вынікі можна растлумачыць прысутнасцю яшчэ аднаго спадарожніка Нептуна, які можа мець досыць малы памер (да 6 км), і з прычыны гэтага можа быць яшчэ не адкрыты. Назіранні з паверхні Зямлі, апублікаваныя ў 2005 годзе, паказалі, што кольцы Нептуна нашмат больш нясталыя, чым лічылася раней. Выявы, атрыманыя абсерваторыяй Кек (Гавайскія астравы) у 2002 і 2003 годзе, паказваюць значныя змены ў параўнанні з выявамі «Вояджэра-2». У прыватнасці, здаецца, што дуга «Liberte» можа знікнуць усяго праз стагоддзе.
Neptunus (planeet)
Авідзіяпольскі раён
Авідзіяпольскі раён (Овідіопольський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Адэскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Авідзіяпаль (Овідіополь).
Утвораны ў 1924 годзе. Насельніцтва раёна на года складае 77375 чалавек, плошча — 815 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 4 пасялковых і 16 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размешчаны 4 пасёлкі гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 21 сяло.
Галадара
Галадара (Gallodoro) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сіцылія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Месіна.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы S.S. Maria.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Майсей Рыгоравіч Сляпян
Майсей Рыгоравіч Сляпян, або Меер Герцавіч Сляпян (1872, Адэса — 1941, Ленінград) — расійскі мастак.
Біяграфія
Яўрэйскага паходжання. Малодшы брат бактэрыёлага Дзмітрыя (Модхе-Вольф) Сляпяна.
Вучыўся ў Імператарскай Акадэміі мастацтваў (1892—1895). Пасля навучання ў акадэміі, жыў і працаваў у Санкт-Пецярбургу па адрасе Васільеўскі востраў,, дом 56-6.
Не пазней за 1925 год, магчыма, па запрашэнні Марка Шагала, жыў і працаваў у Менску.
У 1930-я гады зноў жыў у Ленінградзе, загінуў у першыя месяцы блакады.
Творчасць
Падчас жыцця ў Санкт-Пецярбургу зацікавіўся тэатрам, працаваў тэатральным мастаком і выяўляў сцэны са спектакляў у сваіх творах.
Лішчынці
Лішчынці (Ліщи́нці) — вёска ў Пагрэбішчанскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Ямайка
Этымалогія
Слова «хаймака» з мовы індзейцаў таіна перакладаецца як «краіна вады і лесу» ці «зямля крыніц».
Прырода
Востраў Ямайка мае вулканічнае паходжанне. Вылучаюцца тры ландшафтныя рэгіёны: вапняковае плато ў цэнтральнай частцы вострава; Блакітныя горы (Blue Mountains) і горы Джон-Кроў на паўночным захадзе; прыбярэжныя раўніны. Найвышэйшы пункт Блу-Маўнтын-Пік — 2256 м над узроўнем мора. Вапняковы карст займае дзве трэція вострава. Для яго характэрныя ўзгорыстыя і грэбневыя ўзняцці, гроты і пячоры, віры, у якіх губляюцца рэкі. На паўночным усходзе карст падыходзіць да самага ўзбярэжжа. Паўночнае ўзбярэжжа прадстаўлена доўгай вузкай прыбярэжнай раўнінай з белымі пляжамі. Дзякуючы каралаваму рыфу мора тут заўсёды спакойнае. Заходняе і паўднёвае ўзбярэжжа сфарміравана шырокімі далінамі. На заходнім узбярэжжы вылучаецца вялікая пясчаная каса ў раёне курорта Негрыл. Астатнія астравы каралавага паходжання, невялікія і не маюць пастаяннага насельніцтва. Клімат Ямайкі трапічны, пасатны. Тэмпературны рэжым амаль нязменны на працягу года: 25 — 30 °C на раўнінах і 15 — 20 °C у гарах. На паўночна-заходнім узбярэжжы заўсёды дзьмуць свежыя брызы. Сярэдняя колькасць ападкаў — 1960 мм у год, на поўдні — 762 мм у год. На наветраных схілах гор Джон-Кроў на паўночным усходзе вострава выпадае да 7600 мм. У летнія месяцы часта завітваюць моцныя ўраганы. У зімовыя месяцы на поўдні вострава зрэдку здараюцца засухі.
У канцы XV ст., калі Ямайка была адкрыта еўрапейцамі, большая частка вострава была пакрыта густымі лясамі і саваннамі. Некаторыя дзікарослыя расліны (какосавая і саламяная пальма, тытунь, бавоўна, какава, ямайскі перац і інш.) актыўна выкарыстоўваліся чалавекам. У наш час раслінны полаг у асноўным мае другасны характар. Сёння лясамі пакрыта толькі 20 % вострава. Карэнная лясная расліннасць часткова захавалася на паўночным усходзе. У лясах распаўсюджаныя зараснікі бамбуку, папараці, шыпшыны, чырвонага і чорнага дрэваў, сейбы, дальбергіі. На поўдні сустракаюцца месцы з паўпустыннай жорсткалісцевай расліннасцю і кактусамі.
Жывёльны свет Ямайкі таксама моцна змяніўся пад уплывам чалавека. Частка эндэмічных жывёлін (чырвоны ара, ямайскі голуб, кайман і інш.) была знішчана. У астатнім захавалася тыповая для карыбскіх краін фаўна: яшчаркі, рэптыліі, мноства птушак, у тым ліку папугаі, калібры, зязюлі і пласкадзюбы. Прыбярэжныя воды багатыя рыбай. Прыродаахоўныя тэрыторыі вострава ўключаюць у сябе Какпіт-Кантры, лясныя запаведнікі Хелшайр-Хілс і Літчфілд. У 1992 годзе быў арганізаваны першы марскі парк у бухце Мантэга плошчай 15 кв.км. У 1993 былі створаны нацыянальныя паркі ў гарах Блу-Маўнтынс і Джон-Кро.
Гісторыя
Востраў, заселены плямёнамі аравакаў (зборная назва — таіна), быў адкрыты Хрыстафорам Калумбам ў 1494 годзе. Калумб назваў яго ў гонар каралеўскай пары востравам Фердынанда і Ізабелы, але назва не прыжылася. Першае паселішча на Ямайцы іспанцы заснавалі ў 1509 годзе. Іспанцы каланізавалі востраў, названы імі Сант’яга, не надта актыўна, што не выратавала індзейцаў: колькасць аравакаў скарацілася з 60 тыс. у год адкрыцця да 74 чалавек у 1611 годзе. Затое ў 1655 годзе Ямайку захапілі англічане і заснавалі форт, што за паўстагоддзя ператварыўся ў пірацкую сталіцу Порт-Роял. Землятрус 1692 года разбурыў Порт-Роял, аднак англічане да таго часу ўжо трывала замацаваліся на Ямайцы, ператварыўшы востраў у сваю «цукровую сталіцу». Прамысловасць Ямайкі вырабляла цукар-сырэц, патаку-меласу і знакаміты ямайскі ром. На плантацыях працавалі завезеныя з Афрыкі рабы, якія неаднаразова паўставалі (да пачатку XIX стагоддзя было падаўлена больш за 150 паўстанняў). Адмена рабства ў 1838 годзе істотна падарвала эканоміку Ямайкі: многія былыя рабы сталі апрацоўваць уласныя надзелы замест працы на плантацыях. У XX стагоддзі эканамічная сітуацыя на Ямайцы істотна змянілася ў выніку інвестыцый ЗША, якія арганізавалі тут плантацыйную гаспадарку для забяспечання свайго рынку. Знаходзячыся пад амерыканскім уплывам, Ямайка прыняла ўдзел у дзвюх сусветных войнах, даслаўшы сваіх жаўнераў у Еўропу. У 1944 востраў атрымаў частковае самакіраванне. У 1958—1962 уваходзіў у склад Вест-Індскай федэрацыі, што так і не стала дзяржавай. У 1959 годзе Ямайка атрымала ўнутранае самакіраванне, у жніўні 1962 года Брытанія дазволіла Ямайцы незалежнасць у складзе Брытанскай Садружнасці. У перыяд незалежнасці характар знешняй палітыкі Ямайкі залежыць ад таго, якая партыя стаіць каля руля. Калі лейбарысты — востраў арыентуецца на ЗША ці Вялікабрытанію, калі сацыял-дэмакраты — на Кубу, Лацінскую Амерыку, Рух недалучэння. У 2012 годзе прэзідэнт Ямайкі заявіў аб жаданні вострава атрымаць поўную незалежнасць. Букінгемскі палац адказаў, што сваё меркаванне павінен выказаць увесь ямайскі народ.
Насельніцтва
Натуральны прырост 1,12 % (2017), міграцыйны — −0,43 %. У пачатку XXI стагоддзя больш за 2,5 млн ямайцаў жылі за межамі вострава, пераважна ў Вялікабрытаніі, ЗША і Канадзе. Буйныя ямайскія грамады ёсць таксама на Трынідадзе і Табага, Пуэрта-Рыка і Барбадасе. Ямайскі нацыянальны дэвіз «З многіх людзей» адсылае да мультынацыянальных этнічных каранёў. У сучасным насельніцтве абсалютна пераважаюць негры (92,1 %); на другім месцы — мулаты (6,1 %), далей — індыйцы з усходняй Індыі (0,8 %); каля 20 тыс. ямайцаў мае ліванскае паходжанне. Астатнія — кітайцы, еўрапейцы, кубінцы, выхадцы з краін Лацінскай Амерыкі і асобы так званага змяшанага паходжання. Продкі большасці ямайцаў жылі пераважна ў Заходняй Афрыцы (Гана, Камерун). Сярод афраямайцаў вылучаецца група марунаў (некалькі сот чалавек), якая мае асобны культурны і юрыдычны статус. Многія ямайскія мулаты ідэнтыфікуюць сябе як «чарнаскурыя». Асноўнай гутарковай мовай з’яўляецца ямайская крэольская («Патуа») на аснове англійскай, афіцыйнай мовай служыць англійская. 46 % ямайцаў білінгвы. Ямайка — трэцяя па насельніцтве англамоўная краіна Амерыкі. 70 % насельніцтва — пратэстанты («Царква Бога» (24 %), царква адвентыстаў сёмага дня (11 %), пяцідзясятнікі (10 %), баптысты (7 %), англікане (4 %); 2 % насельніцтва вызнаюць каталіцтва, каля 1 % — растафары . Урбанізацыя — 55 % (2017). У агламерацыі Кінгстана пражывае 661 тыс. чал. (перапіс 2011), у Партморы, спадарожніку Кінгстана — 182 тысячы, Спаніш-Таўн (147 тыс.). Найбуйнейшы горад паўночнага ўзбярэжжа — Мантэга-Бей (110 тыс.) Узровень пісьменнасці — 88,7 % (2015), сярод жанчын ён вышэй чым сярод мужчын. у 1962—2009 Ямайка скацілася з апошняга месца ў свеце па ўзроўні забойстваў на адно з першых.