cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рыгор Яўсеевіч Зіноўеў
Рыго́р Яўсе́евіч Зіно́ўеў (сапраўднае прозвішча — Радамысльскі, якое таксама выкарыстоўваў як літаратурнае імя; у якасці яўрэйскіх імёнаў у розных крыніцах паказваюцца першае імя Яўсей і Аўсей, другое імя Герш, Гершэн, Гершон і Гірш, імя па бацьку Аронавіч ; , Елісаветград, Расійская імперыя — , , СССР) — расійскі рэвалюцыянер, савецкі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Член Палітбюро ЦК Партыі (1921—1926), кандыдат у члены Палітбюро ЦК РКП(б) (1919—1921). Член Аргбюро ЦК РКП(б) (1923—1924).
Пасля смерці У. І. Леніна адзін з галоўных прэтэндэнтаў на лідарства ў партыі. Актыўны ўдзельнік унутрыпартыйнай барацьбы 1920-х гадоў. Тройчы (у 1927, 1932 і 1934) быў выключаны з ВКП(б) і двойчы аднаўляўся ў ёй. Расстраляны, пасмяротна рэабілітаваны ў 1988 годзе.
Марыянскі жолаб
Марыянская ўпадзіна або Марыянскі жолаб — акіянічная ўпадзіна на захадзе Ціхага акіяна, якая з’яўляецца найглыбейшым з вядомых на Зямлі геаграфічных аб’ектаў. Названая паводле Марыянскіх астравоў, якія знаходзяцца паблізу.
Даследаванні ўпадзіны
Першыя дадзеныя былі атрыманыя англійскім суднам «Чэленджар» у 1951 годзе, паводле справаздачы глыбіня была 10863 м. Па выніках вымярэнняў, праведзеных у 1957 годзе падчас 25-га рэйса савецкага навукова-даследчага судна «Віцязь», максімальная глыбіня ўпадзіны — 11022 м (удакладненыя дадзеныя, першапачаткова паведамлялася глыбіня 11034 м). Цяжкасць вымярэння складаецца ў тым, што хуткасць гуку ў вадзе залежыць ад яе уласцівасцяў, якія розныя на розных глыбінях, таму гэтыя ўласцівасці таксама павінны быць вызначаны на некалькіх гарызонтах спецыяльнымі прыборамі (такімі, як батометр і тэрмометр), і ў значэнне глыбіні, паказанае эхалотам, заносіцца папраўка. Даследаванні 1995 г. паказалі, што глыбіня складае каля 10920 м, а даследаванні 2009 года — што 10971 м. Такім чынам, самая глыбокая кропка ўпадзіны, названая «безданню Чэленджэра» (анг. Challenger Deep) знаходзіцца далей ад узроўню мора, чым гара Эверэст — над ім.
Парк Бяльмонты
Парк Бяльмонты — помнік садова-паркавага мастацтва Беларусі. Размешчаны ў аграгарадку Ахрэмаўцы (Браслаўскі раён Віцебскай вобласці), на паўночна-ўсходнім беразе возера Дрывяты.
Закладзены ў 2-й палове XVIIII — пачатку XIX ст. Быў часткай палацава-паркавага ансамбля маёнтка графа Патоцкага, мураваны палац якога знішчаны ÿ 1914 годзе.
Архітэктура
Плошча парку складае 65 га, вакол яго 300-метровая паласа лесу. Размешчаны на 2 раўнінных участках са значным перападам рэльефу паміж імі, які аформлены трыма вузкімі тэрасамі з сістэмай усходаў (не зберагліся).
Кампазіцыя верхняй тэрасы мае рысы рэгулярнага стылю. Па восі палаца размешчаны шырокі партэр з газонамі і 2 штучныя вадаёмы авальнай формы. Ніжняя частка парку з маляўнічымі сажалкамі, пратокамі і астравамі мае рамантычны пейзажны характар.
BMW 328
BMW 328 — спартыўны родстар маркі BMW.
Адзін з найбольш паспяховых спартыўных аўтамабіляў свайго часу — пераможца мноства спаборніцтваў — кальцавых гонак і ралі. Усяго да пачатку Другой сусветнай вайны аўтамабіль прыняў удзел у 172 міжнародных і нацыянальных чэмпіянатах, заваяваўшы 141 перамогу, у тым ліку перамогу ў 1000-кіламетровай гонцы Mille Miglia ў 1938 і 1940 гады, брытанскім ралі RAC у 1939 годзе і першае месца ў.
Да пачатку вайны вырабілі 464 аўтамабілі BMW 328, большасць з якіх мелі адкрытыя спартыўныя кузавы, але былі і спецыяльныя варыянты, якія вырабляліся па заказах.
Гісторыя
Працы па стварэнні спартыўнага родстара пачаліся ў 1935 годзе. Навінка павінна была замяніць мадэль BMW 319/1. Дызайн гэтага аўто распрацоўваўся пад кіраўніцтвам Пятра Шыманоўскага. Тэхнічную частку ўзяў на сябе Фрыц Фідлер. Ён увёў у гэтую распрацоўку мноства новых ідэй, якія дазволілі BMW 328 не раз перамагаць у аўтагонках.
Аўтамабіль быў упершыню прадстаўлены на Міжнароднай гонцы Эйфеля на трасе Нюрбургрынг 14 чэрвеня 1936 года. У 1936 годзе было пабудавана ўсяго тры BMW 328. Гэта былі гоначныя аўтамабілі, яны мелі палегчаны, пазбаўлены дзвярных праёмаў кузаў і суцэльнае ветравое шкло.
У продаж BMW 328 паступіў у лютым 1937 года. Кошт двухмесцавай машыны — 7400 RM, шасі — 5900 RM.
Акрамя спартыўных варыянтаў, на базе BMW 328 існавалі і спецыяльныя варыянты дарожных аўтамабіляў. Фірмамі Wendler, Ludwig Weinberger і Gläser выпускаліся кабрыялеты са скураным верхам. У 1937—1938 гады створаны кабрыялет BMW 328, дапрацаваны атэлье Vereinigte Werkstatten, — са стацыянарнай рамкай лэбавага шкла і іншым тэнтам. Кампаніяй Vereinigte Werkstatten у якасці опцыі прапаноўваўся здымны цвёрды верх.
У 1937 годзе для вядомага нямецкага прамыслоўцы Ганса Клепера фірмай было пабудавана купэ па праекце дызайнера Райнгарда Кеніг-Фашэнфельда, вучня прафесара Вунібальда Кама. Існавалі BMW 328 з кузавам купэ працы атэлье Muller/Freiburg.
Пачатак вайны прыводзіць да прыпынення выпуску аўтамабіляў. З красавіка 1936 па верасень 1939 года вырабілі ўсяго 464 аўтамабілі BMW 328, уключаючы шасі, перададзеныя розным кузаўным фірмам. 403 — мелі стандартны кузаў родстар. Да 1939 года па ліцэнзіі з германскіх дэталяў аўтамабіль таксама збіраў брытанскі завод Frazer-Nash. Невялікая колькасць машын была сабрана з захаваных дэталяў ужо ў пасляваенныя гады.
Выдаткі на распрацоўку і вытворчасць BMW 328 склалі ў агульнай колькасці 445 000 марак. З пабудаваных асобнікаў — каля 200 захаваліся да нашага часу, з якіх каля 120 знаходзяцца ў Германіі.
Канструкцыя
Тэхнічную частку аўтамабіля праектаваў таленавіты інжынер Фрыц Фідлер. Распрацоўку дызайну кузава часта прыпісваюць Пятру Шыманоўскаму.
За аснову было ўзята шасі родстара BMW 319/1 узору 1935 года са сталёвай A-падобнай рамай з труб авальнага перасеку пераменнага дыяметра (дыяметр змяншаецца ад цэнтра да краю, максімальны дыяметр трубы рамы — 90 мм). Рама была вырабленай са сплаву магнію і алюмінія. Дзве стальныя трубы сыходзіліся да носа і злучаліся папярочкамі прамавугольнага перасеку. На раму ўсталёўваліся элегантныя металічныя кузаўныя панэлі, якія мацуюцца да драўлянага каркасу.
Лёгкі кузаў дазволіў давесці масу аўтамабіля да 830 кілаграмаў, што спрыяльна адбілася на хуткасных характарыстыках машыны — максімальная хуткасць стандартнага родстара BMW 328 складала 150 км/г. Складны тэнт, здымныя бакавыя вокны і багаж размяшчаліся ў задняй частцы кузава. Крышка багажніка адсутнічала і доступ да яго можна было атрымаць адкінуўшы наперад спінкі сядзенняў.
Рухавік — радны, шасціцыліндравы, 2-літровы. Вядомы па мадэлях 321 і 326, але для BMW 328 магутнасць падвысілі з 50 да 80 к.с. Была спраектаваная новая алюмініевая галоўка цыліндраў з паўсферычнымі камерамі згарання са значна пашыранымі ўпускнымі і выпускнымі каналамі і V-падобнай устаноўкай верхніх клапанаў (замест звычайнай паралельнай). Дзякуючы прымяненню трох карбюратараў і паўсферычнай камеры згарання пры ступені сціску 7,5:1 рухавік развіваў круцільны момант 126 Н·м.
Першапачаткова на аўтамабілі была ўжытая чатырохступеньчатая трансмісія ZF ад BMW 319/1, аднак на пазнейшых мадэлях выкарыстоўвалася каробка перадач Hurth.
Падвеска пярэдніх колаў складалася з ніжніх папярочных рычагоў і верхняй рысоры, а задні наразрэзны мост з гіпоіднай перадачай падвешваўся на паўэліптычных рысорах. На аўтамабілі стаялі тармазы барабаннага тыпу з гідрапрывадам. Працоўная тармазная сістэма дзейнічала на ўсе чатыры колы. Ручны тормаз быў механічным, на заднія колы — з тросавым прывадам.
Спецыяльныя варыянты
Большасць з пабудаваных аўтамабіляў мела адкрытыя спартыўныя кузавы, але існавалі і спецыяльныя варыянты, якія вырабляліся па заказах. На шасі BMW 328 быў пабудаваны шэраг спецыяльных гоначных машын.
«Bügelfalten»
У 1939 годзе для гонкі Mille Miglia быў пабудаваны BMW 328 Bügelfalten (нумар шасі 85032). Ад іншых BMW 328 пабудаваных да Mille Miglia ён адрозніваўся акцэнтаванымі рэбрамі ўздоўж пярэдніх і задніх крылаў, за што і атрымаў імя Bügelfalten («стрэлкі на штанах»).
На Mille Miglia 1940 года экіпаж Ханса Венхера і Рудольфа Шольца пад нумарам 71 фінішаваў шостым.
Падчас Другой сусветнай вайны родстар знаходзіўся ў валоданні Альберта Шпеера. Пасля вайны аўтамабіль трапіў у СССР у якасці трафея. З 1972 па 2001 год быў ва ўладанні калекцыянера з Рыгі. У маі 2010 года прададзены на аўкцыёне «Sporting Classics of Monaco».
«Mille Miglia»
У 1940 годзе для гонкі Mille Miglia былі пабудаваныя пяць аўтамабіляў, названыя BMW 328MM. Тры з іх мелі адкрытыя абцякальныя алюмініевыя кузавы на трубчастым каркасе. Дзве іншыя BMW 328 — закрытыя аэрадынамічныя купэ. Адно з іх было пабудавана пад наглядам Фідлера ў Мюнхене, іншае — кузаўным атэлье Touring у Мілане. Кузавы яшчэ двух родстараў былі створаны ў атэлье Carrozzeria Touring.
«Kamm Coupe»
Для ўдзелу ў гонцы Берлін-Рым, прызначанай на канец 1938 года, у Мюнхене быў запушчаны праект AM 1007 — купэ на базе BMW 328. Кузаў быў цалкам алюмініевым і мантаваўся на сталёвым трубчастым падрамніку, машына павінна была разганяцца да 230 км / г, але тэсты выявілі дрэнную кіравальнасць на высокай хуткасці і катастрафічную адчувальнасць да бакавога ветра. Праект закрылі, а сама гонка была адкладзеная.
Пасля праекту AM 1007 былі пачата распрацоўка новага аўтамабіля (AM 1008), названага ў гонар нямецкага піянера аэрадынамікі Вунібальда Камма — BMW 328 Kamm Coupe. У аснову было пакладзена ранейшае шасі, але з расцягнутай на 20 см колавай базай. Новы кузаў быў створаны пад кіраўніцтвам шэф-дызайнера BMW Вільгельма Меергубера. На шашы паміж Мюнхенам і Зальцбургам Kamm Coupe ўпершыню прадэманстраваў свае магчымасці — на тэстах аўтамабіль разганяўся да 230 км/г, але ў гонцы Mille Miglia 1940 BMW 328 Kamm Coupe сышоў з-за тэхнічных праблем.
Пасля вайны BMW 328 Kamm Coupe застаўся ў Германіі, былы дырэктар BMW па гонках Эрнст Леф набыў машыну для асабістага карыстання, але праз некалькі гадоў прадаў яе з-за цяжкага фінансавага становішча. У 1953 годзе аўтамабіль быў згублены ў выніку аварыі з удзелам яго новага ўладальніка. У 2010 годзе, да сямідзесяцігоддзя перамогі ў Mille Miglia, была зроблена дакладная копія аўтамабіля.
«Berlin-Rom Touring Roadster»
Для прабегу Берлін-Рым былі пабудаваныя спецыяльныя родстары — BMW 328 Berlin-Rom Touring Roadster. Працу над імі таксама вяло атэлье Carrozzeria Touring — у 1940 годзе шасі адправіліся ў Мілан. Працу скончылі толькі ў сакавіку 1941 года, але з-за вайны аўтамабіль не прымаў удзел у гонках.
Былі пабудаваны тры аўтамабілі. Пасля ўсе тры машыны лічыліся страчанымі. Адзін нібыта ў 50-х гадах апынуўся ў Злучаных Штатах, другі знік, трэці быў адноўлены.
У спорце
BMW 328 дасягнуў выдатных спартыўных поспехаў у 1939-40 гадах. Ён выйграў гонкі «Mille Miglia», «24 гадзіны Ле-Ман», «Гран-Пры-Брэст», «24 гадзіны Франкошамп».
У 1936 годзе лёгкі двухмясцовы родстар упершыню выйшаў на трасу. 14 чэрвеня ў Нюрбургрынгу сусветны рэкардсмен-матацыкліст вывеў аўтамабіль на трасу. Нягледзячы на дажджлівы дзень, прататып усталяваў новы рэкорд трасы і прыйшоў да фінішу першым.
На рахунку гоначных версій BMW 328 мноства гонак, у тым ліку перамога ў 1000-кіламетровай гонцы Mille Miglia у 1938 і 1940 гадах, брытанскім ралі RAC у 1939 і пяты вынік у агульным заліку (першы ў сваім класе) на 24-гадзіннай гонцы ў Ле-Мане.
Абсалютным трыумфам BMW 328 варта прызнаць гонкі «Mille Miglia» 1940 года, калі нямецкая каманда выступіла ў складзе чатырох экіпажаў: і,  і , Брыма і Рыхтэра, Венхера і Шольца, якія занялі адпаведна першае, трэцяе, пятае і шостае месцы. Перамогу на закрытай машыне атрымаў экіпаж Ханштайн/Боймер. Трэцімі былі Брудэс/Розэ на адкрытай версіі. Машына са стартавым нумарам 71 прыйшла да фінішу той гонкі шостай, яшчэ адзін родстар заняў пятае месца. Экіпаж Хашке фон Ханштайна і Вальтэра Боймера ўстанавіў рэкорд максімальнай сярэдняй хуткасці на трасе Mille Miglia, развіўшы 103 мілі ў гадзіну (пыкладна 166 км/г).
Ажно да 1950-х гадоў BMW 328 паспяхова ўдзульнічала ў міжнародных гонках. Пасля вайны BMW 328 Touring Coupe прымала ўдзел у гонках па ўздыме на груд у Ругештайнэ ў 1946 годзе. Таксама, вядомы гоншчык Артур Розэнхаммер стварыў у прыгарадзе Берліна, невялікую фірму па адзінкавым вырабе на базе BMW 328 спартыўных і гоначных аўтамабіляў для гоншчыкаў ГДР.
У 1947 годзе Карл Клінг на BMW 328 Kamm Coupe змог дамагчыся перамогі на кальцавых гонках у.
Уплыў
Канструкцыя BMW 328 была вельмі паспяховай. Для свайго часу гэты аўтамабіль быў прарывам у аўтамабілебудаванні. Напрыклад, у гэтым аўтамабілі ўпершыню была ўжытая трубчастая рама і паўсферычныя камеры згарання рухавіка. Дызайн BMW 328 азначыў шлях да цалкам абцякальнай формы кузава.
Пасля вайны, адзін з 328 Mille Miglia і тэхнічныя планы аўтамабіля былі выкарыстаны кампаніямі Bristol Aeroplane і Frazer Nash пры стварэнні сваіх аўтамабіляў. Угаварылі прыехаць таксама і інжынера BMW —, які спраектуе ўдалую мадэль па матывах перадваенных аўтамабіляў BMW. Мадэрнізаваны рухавік BMW 328 выкарыстоўваўся на англійскіх аўтамабілях «Брысталь» (Bristol) і «Фрэзер-Нэш» (Frazer Nash). Як мяркуюць аўтамабільныя гісторыкі, BMW 328 стаў стылістычным правобразам.
У 1999 годзе BMW 328 быў названы журналістамі ў ліку першых 25-ці ў конкурсе «Аўтамабіль стагоддзя».
BMW Mille Miglia
У красавіку 2006 гады BMW прадставіў канцэпт-кар BMW Mille Miglia, натхнёны BMW 328 Mille Miglia Touring Coupe 1940 года. За аснову прататыпа была ўзятая серыйная мадэль Z4 M Coupe. Рухавік — радны 6-цыліндравы 3,2 л. магутнасцю 343 к.с., запазычаны ад M3 (E46). Кузаў у рэтра-стылі быў зроблены з арміраванага вуглявалакном пластыка (даўжыня — 4344 мм, шырыня — 1921 мм, вышыня — 1247 мм). Дзверы адсутнічаюць. Замест іх — адкідны каўпак, які аб’ядноўваў дах з лабавой і бакавымі шыбамі.
BMW 328 Hommage
Да 75-годдзя родстара была пабудавана сучасная інтэрпрэтацыя — BMW 328 Hommage. Паказаны ў 2011 годзе.
Швейцарская кухня
Швейцарская кухня спалучае ў сабе кулінарныя традыцыі Германіі, Францыі, Паўночнай Італіі і моцна вар’іруецца ад аднаго рэгіёну да іншага. У нямецкай частцы, на поўначы краіны, самымі папулярнымі лічацца разнастайныя стравы з бульбы і клёцкі, на поўдні, у італьянскай частцы, — піца і макароны, а на захадзе, ў французскай, — пануюць французскія кулінарныя звычаі. Самабытнай лічыцца рэтараманская кухня, хаця па асартыменце, якасці і спосабам прыгатавання страў яна блізкая да традыцыйнай паўднёванямецкай: вялікі ўплыў на яе аказала швабская кулінарыя.
Французская Швейцарыя
Гэты рэгіён — радзіма знакамітых сырных фандзю і раклета (кантон Вале), што цяпер распаўсюджаныя і папулярныя ва ўсёй краіне. Таксама адсюль паходзіць пірог «Халера» з бульбы, яблыкаў і сыру, рэцэпт якога ўзнік падчас эпідэміі халеры.
Тычына
У гэтым італамоўным рэгіёне гатуюць паленту, кукурузную кашу, што традыцыйна змешваецца з сырам і падаецца на стол у якасці асноўнай стравы або гарніру. З салодкіх каштанаў робяць дэсерт Vermicelles у выглядзе «чарвякоў», праціскаючы праз перфараваную пласціну з дапамогай прэсу сецыяльным чынам прыгатаванае падсалоджанае каштанавае пюрэ.
Стравы
Як і ў горных рэгіёнах Германіі і Аўстрыі, у Швейцарыі пераважаюць мучная і малочная кухні. Супы ўжываюць радзей, чым у суседніх краінах. Швейцарыя не мае выхаду да мора, таму ў «рыбнай» кухні «першае месца» займаюць стравы з прэснаводнай рыбы. Вялікай папулярнасцю карыстаецца фарэль, якую ядуць варанай ці смажанай.
Мясныя
Сярод каўбасных вырабаў найбольш папулярныя некаторыя віды паляўнічых каўбас і бернскія крывяная і ліверная каўбасы. Да спецыялітэтаў, што вырабляюць толькі ў горнай мясцовасці, адносяцца кумпяк па-граўбюндэнскі (Bündnerfleisch) і мяса па-валійскі (ад кантона Вале, дзе вяляць мяса такім жа чынам).
Выпечка
Сярод рэгіянальных швейцарскіх страў вылучаюцца Aargauer Rüeblitorte (маркоўны пірог з Ааргау) або Zuger Kirschtorte (вішнёвы пірог з Цуга).
Наваполацк
Навапо́лацк  — горад абласнога падпарадкавання ў Віцебскай вобласці Беларусі, на левым беразе р. Заходняя Дзвіна. За 12 км ад Полацка, 112 км ад Віцебска. Насельніцтва 102 288 чалавек (2017).
Гісторыя
У 1954 дзяржаўная камісія разглядала пытанне па выбары пляцоўкі для будаўніцтва ў Беларусі нафтаперапрацоўчага завода. Найбольш прыдатным месцам стаў раён Полацка, за 10—12 км ад старажытнага горада па цячэнні Заходняй Дзвіны на беларускім участку нафтаправода «Дружба». У жніўні 1955 праектны інстытут «Ленгіпрагаз» пачаў пошукавыя работы на будучай пляцоўцы прамысловага вузла, а Віцебскі філіял інстытута «Белдзяржпраект» стаў працаваць над праектам стварэння новага горада. 7.6.1958 на лясістым беразе Заходняй Дзвіны, непадалеку ад невялічкіх вёсачак Слабада і Новы Двор Полацкага раёна, разбіў палаткі першы атрад будаўнікоў.
22 кастрычніка 1959 года на тэрыторыі будаўніцтва Полацкага нафтаперапрацоўчага завода ўтвораны рабочы пасёлак Полацкі, у склад пасёлка ўключаны прамысловая пляцоўка Полацкага нафтаперапрацоўчага завода, пляцоўка вытворча-тэхнічнай базы будаўнічага трэста № 16 «Нафтабуд», размешчаныя на тэрыторыі Ветрынскага раёна, тэрыторыя жылога гарадка, а таксама вёскі Плаксы, Серадома і Слабада, пералічаныя са складу Экіманскага сельсавета Полацкага раёна. Утвораны рабочы пасёлак быў перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Полацкага гарсавета.
У 1962 годзе быў пабудаваны Калінінскі мост, які звязаў два берагі Дзвіны.
14 снежня 1963 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета Беларускай ССР дае гораду сучасную назву і падпарадкаванне непасрэдна вобласці.
30 верасня 1964 года ў мяжу Наваполацка ўключаны вёскі Беланова, Меруголава, Новікава, Новы Двор, Паштары, Праварышча, Рулёўка і хутар Шапілаўка Фарынаўскага сельсавета Полацкага раёна, 17 красавіка 1968 года — вёска Шніткі Фарынаўскага сельсавета.
У 1966 годзе ў горадзе пачаў дзейнічаць філіял БПІ, а з 1974 года адкрыў свае дзверы ўжо новы інстытут у сістэме адукацыі — Наваполацкі політэхнічны інстытут. Першым рэктарам НПІ стаў Эрнст Міхайлавіч Бабенка, які ўжо ў 1993 годзе быў таксама першым рэктарам Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта — адной з лепшых рэгіянальных вышэйшых навучальных устаноў вобласці і краіны.
У 1970-я гады ў Наваполацку пабудавалі заводы «Вымяральнік» (стратэгічны аб’ект, звязаны з абаронным і касмічным прамысловым комплексам) і бялкова-вітамінных канцэнтратаў. Горад дасягнуў піка свайго росту. Пачалося будаўніцтва раёнаў са шматпавярховай забудовай, а таксама сетцы сацыяльных аб’ектаў (кінатэатр «Мінск», комплекс пабудоў Наваполацкай цэнтральнай гарадской бальніцы і г.д).
28 красавіка 1978 года ў склад Наваполацка ўключаны вёскі Васілеўцы і Падкасцельцы Экіманскага сельсавета.
Геаграфічнае становішча
Наваполацк пабудаваны на раўніннай багнаватай мясцовасці з невысокімі грудамі, вышыня якіх не перавышае 5-10 м. Мясцовасць слаба зрэзана рачнымі далінамі. Рэльеф мясцовасці прадстаўляе сабой плоскую нізіну з дзярнова-падзолістай і супясчанай глебай. Глебы Наваполацка — дзярнова-падзолістыя, суглінкі, тарфяна-багнаватыя верхавога і нізіннага тыпу.
Эканоміка
Значны ўклад у эканоміку горада ўносяць прадпрыемсты недзяржаўных форм уласнасці. Прадпрымальніцкі сектар у Наваполацку ў адпаведнасці з другімі рэгіёнамі вобласці развіты дастаткова. На тэрыторыі горада працуе 275 прадпрыемстваў малога і сярэдняга бізнесу. Напрамкі іх дзейнасці разнабаковыя: прамысловасць, будаўніцтва, оптавы і рознічны гандаль, грамадскае харчаванне, аказанне паслуг насельніцтву.
Сычуанская катлавіна
Сычуанская катлавіна, Чырвоны басейн — міжгорная ўпадзіна ў Кітаі, у басейне сярэдняга цячэння р. Янцзы.
Наваполацк
Эканоміка
12 лістапада 1958 года ў адным з першых інтэрнатаў пасёлка Полацкі была ўведзена ў строй дзеячых ручная тэлефонная станцыя на 100 нумароў і радыёвузел магутнасцю 0,6 кілавата. 30 студзеня 1967 года загадам начальніка Віцебскага абласнога ўпраўлення № 10 арганізаваны Наваполацкі гарадскі вузел сувязі на поўным гаспадарчым разліку. У складзе аддзяленняў сувязі былі тэлефаністкі і манцёры ГТС, аператары паштовай сувязі і аператары тэлеграфна-тэлефоннай сувязі, паштальёны па дастаўцы друку.
Сычуанская катлавіна
Плошча каля 200 тыс. км². Вышыня 400 — 500 м (на ўскраінах да 1000 м). Абмежавана на захадзе Сіна-Тыбецкімі гарамі, на поўначы і паўночным усходзе хрыбтамі Цыньлін і Дабашань, на поўдні нагор'ем Гуйчжоў.
Наваполацк
Эканоміка
Прадпрыемствы нафтахімічнай і хімічнай (ААТ Нафтан, Палімір), будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці. Гасцініцы «Нафтан», «Беларусь», «Дружба», «Спартыўная». Дамы паляўнічага ТАА «Аўтаімпарт» і «Еўрапарк». Наваполацкая ЦЭЦ
Сычуанская катлавіна
Прымеркавана да сінеклізы Кітайска-Карэйскай платформы. Запоўнена магутнай тоўшчай (да 4000 м) чырванаколерных пясчанікаў і сланцаў юрскага і мелавога ўзросту і іншымі асадкавымі пародамі. Утварае прыступкавы амфітэатр, звернуты на поўдзень. Паверхня ўзгорыстая, перасечана р. Янцзы і яе прытокамі. Клімат субтрапічны вільготны. Сярэдняя тэмпература студзеня 10°С, ліпеня 29°С. Ападкаў 800 — 1750 мм за год. Вегетацыйны перыяд круглы год.
Наваполацк
Культура
Музей гісторыі і культуры горада Наваполацка. Цэнтр нацыянальнай культуры і рамёстваў.
Сычуанская катлавіна
Глебы — жаўтазёмы, чырваназёмы. Лістападныя і вечназялёныя лясы (большасць высечана), вышэй за 600 м вільготныя лясы (вечназялёны дуб, вастраліст, лаўр, кунінгамія, кіпарыс, хвоя і інш.).
Наваполацк
Адукацыя
Першай у Наваполацку ў 1959 г. была адкрыта СШ № 1, якая называлася СШ № 10 г. Полацка. У 1963 г. пачала работу СШ № 2, у 1966 г. — СШ № 3, у 1969 г. — СШ № 4.
Сычуанская катлавіна
Важны сельскагаспадарчы раён (вырошчваюць рыс, пшаніцу, кукурузу, чай, тытунь, цытрусавыя і іншыя культуры). Класічная правінцыя тэрасавай гаспадаркі. Радовішчы нафты, газу, каменнай солі, каменнага вугалю, жалезных і поліметалічных руд.
Убарць (маёнтак)
Убарць — гістарычны ўдзел, маёнтак, ключ, воласць віленскіх біскупаў (1412—1794), графа Я. Сіверса (1794—1808) у Мазырскім павеце Кіеўскага, потым Менскага ваяводства ВКЛ, а затым Расійскай імперыі; змяшчаўся ў парэччы сярэдняй часткі Убарці на частцы тэрыторыі сучаснага Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці.
Гісторыя
31 мая 1412 г. вялікі князь літоўскі Вітаўт перадаў цалкам «''удзел Убарць, які ляжыць на рацэ Убарць, з усімі вёскамі і ўладаннямі, як бы яны ні называліся, і размешчанымі цяпер альбо ў будучыні ў тым самым павеце, з поўным правам уладання, з чыншамі, прыбыткамі, барамі, борцямі, гаямі, лясамі, лугамі, палямі, выганамі, пашамі, паляваннямі, ловамі, рэкамі, азёрамі, ставамі, сажалкамі, рыбнікамі, рыбалоўнымі месцамі, язамі, водамі і вадацёкамі, зборамі (ураджаямі), ужываннямі і карысцямі, якія ёсць цяпер і якія могуць быць у будучыні з ласкі Божага Провіду, што кіруе ўсё да лепшага. Мы не пакідаем у гэтым павеце ніякага права ўладання для нас і нашых наступнікаў, а аддаем усе гэтыя маёмасці на вечныя часы таму самаму пану біскупу Мікалаю і ягоным наступнікам, біскупам Віленскага касцёла для дзяржання, трымання, карыстання і валодання, а таксама вольнага і бяспечнага абарачэння на сваю карысць і карысць сваіх наступнікаў, гэтак як будзе здавацца лепшым''». Гэты прывілей датычыў матэрыяльнага забеспячэння каталіцкай епархіі — Віленскага біскупства, утворанага, згодна з умовамі Крэўскай уніі (1385 г.) дзеля хрышчэння літоўцаў-язычнікаў. Звяртае на сябе ўвагу таксама той факт, што Убарцкі ўдзел знаходзіўся далёка ад Вільні і Трокаў, аж у зямлі Кіеўскай — зямлі, верагодна, з пераважна праваслаўным, а магчыма, яшчэ і язычніцкім насельніцтвам.
Паводле разлікаў польскага гісторыка Е. Ахманскага, на час атрымання Убарці Віленскім біскупствам у XV ст. у ёй знаходзілася каля 100 дымоў і 8-10 сёлаў. Іншы польскі гісторык В. Пшыялгоўскі, абапіраючыся на дакладныя матэрыялы, якія не ўсе дагэтуль захаваліся, сцвярджаў, што маёмасць тая «паміж сталовымі маёнткамі біскупа лічбы найвялікшай дасягала, бо звыш 100 хат мела».
Вопіс Оўруцкага замка 1545 г. змяшчае пералік прыпісаных да яго мяшчан, баяр, сялян і зямель, а таксама пералік павіннасцяў і данінаў на карысць замка. З прычыны таго, што ад кіраўніцтва Убарцкай воласці ніхто «да ліста гаспадарскага» не прыйшоў, складальнікі вопісу толькі паказалі колькасць яе жыхароў, не падаючы ні колькасці, ні назваў паселішчаў: «Волость Собортская оддана на бискупство Виленское, поведили, во всих селах тое волости осем сот человика».
21 жніўня 1567 г. кароль Жыгімонт Аўгуст на чалабітную віленскага біскупа Валяр'яна Сушкоўскага даў дазвол на заснаванне мястэчка ў маёнтку Убарць і ўстанаўленне там акрамя штотыднёвых таргоў у чацвер устанавіць на вечныя часы вольныя кірмашы адзін раз у год на дзень Трох Каралёў. На жаль, гэты прывілей не змяшчае самой назвы мястэчка ў маёнтку Убарць.
Пад час утварэння Рэчы Паспалій у 1569 г. намаганнямі польскай шляхты і караля Жыгімонта II Аўгуста пры падтрымцы мясцовай шляхты Кіеўская зямля адышла да Кароны Польскай. Шляхта новаўтворанага ў 1566 г. Мазырскага павета адмовілася далучыцца да Польшчы, павятовы соймік прыняў рашэнне выйсці з Кіеўскага ваяводства і далучыцца да Менскага ваяводства ВКЛ. Але з-за невыразна апісаных межаў узнікалі розныя спрэчкі. Убарцкая воласць таксама становіцца прадметам шматгадовай цяжбы. «У 1581 г. пабор з 10 вёсак тае воласці — „што лічыцца ў павеце Кіеўскім“ — узяты ў войска в[ая]в[о]дства Кіеўскага; праўда, раз, у 1571 г., пабору не аддадзена, „пры вялікай упартасці, не дбаюць нічога — і на старосту“ (Źr. dz. t. XX)».
Сычуанская катлавіна
Буйныя гарады Чунцын і Чэнду.
Убарць (маёнтак)
Гісторыя
Дарэчы, паводле рэестра пабораў Віленскага біскупства 1581 г., з 10 убарцкіх сёлаў аплачана падымнае ў колькасці 158 фларынаў і 22 грошаў. На падставе гэтых дадзеных Е. Ахманскі акрэсліў тагачасную мінімальную населенасць Убарцкай воласці лікам звыш 300 дымоў.
Самі віленскія біскупы імкнуліся, відавочна, захаваць свой Убарцкі маёнтак пры Вялікім Княстве. Але ніводная са шматлікіх камісій (1589, 1593, 1598, 1601, 1607, 1609, 1611, 1613, 1620 гг.) нават да выніку не дайшла. Толькі ў 1622 г. сеймавая камісія з намаганнем вызначыла лінію мяжы паміж спрэчнымі воласцямі. Можна дапусціць, што прыналежнасць Убарцкай воласці ў той час менавіта віленскаму (а не, скажам, кіеўскаму) біскупу і вызначыла лёс гэтага кутка нашай бацькаўшчыны — ён належыць цяпер Беларусі, а не Украіне. Гэта думка падмацоўваецца таксама тым, што падставай для размежавання служылі дакументы на права зямельнай уласнасці, а не этнаграфічны склад тамтэйшага насельніцтва ці што іншае.
Казацкія войны спустошылі і выпалілі Палессе. Іх непазбежны спадарожнік — неўраджаі выклікалі катастрафічны голад. З-за яго і блукання абяздоленага насельніцтва пачалася эпідэмія сыпнога тыфу, якая лютавала з 1653 па 1658 г. і зноў успыхнула ў 1664 г. Асабліва пацярпеў Мазырскі павет. Так, паводле рэестру падымнага 1653 г., запіcаны для Убарці толькі 151 дым, што амаль удвая менш, чым разлічана польскім гісторыкам Е. Ахманскім па рэестры падымнага 1581 г. (звыш 300). Гэтыя лічбы адлюстроўваюць стан засялення Убарцкай воласці на працягу пяці гадоў ад выбуху ў 1648 г. казацкай вайны, у выніку якой тутэйшае насельніцтва альбо загінула, альбо разбеглася. І толькі частка яго засталася ў старых сядзібах і не брала ўдзелу ў вайне.
Інвентар сталовага маёнтка Убарць Мазырскага павета Віленскага біскупства 1763 г. змяшчае звесткі пра жылыя і гаспадарчыя пабудовы панскага двара, іх архітэктуру і планіроўку, гаспадарку (пералік жывёлы, апісанне млыноў і корчмаў), затым апісваюцца 10 сёл воласці з пералікам усіх сялянскіх гаспадарак (390 дымоў) з паказам мядовай даніны і грашовага чыншу, ёсць дадзеныя пра кожнага гаспадара дыма і працаздольных мужчынах, пра рабочую жывёлу і, пад канец, апісаны розныя віды і памеры павіннасцяў, тэрміны іх выплаты, а таксама запісаны распараджэнні адносна павелічэння даходаў з біскупавага ўладання. Дым уяўляў сабою, як правіла, гаспадарку адной сялянскай сям'і. Найбольш тыповай была сям'я з бацькоў і дзяцей, якія яшчэ не стварылі сваіх сем'яў, сярэднім лікам 6,4 чалавека. Былі і болей складаныя сем'і — з жанатымі сынамі, з братамі гаспадара і іншымі сваякамі (унукамі, пляменнікамі, шваграмі). Разам з тым, амаль кожны 9-ы дым воласці складаўся толькі з аднаго жыхара. Інвентар дазваляе пазнаёміцца з тагачаснымі жыхарамі воласці. Звяртае на сябе ўвагу тое, што сяляне мелі амаль цалкам праваслаўныя імёны, колькасць якіх складае больш за 100. Найчасцей хлопчыкаў называлі імёнамі Сямён, Сцяпан, Іван, Хведар, Аляксей, а таксама Нічыпар, Трахім, Карп, Хама, Гаўрыла і іншымі паўзабытымі цяпер імёнамі. Сярод жыхароў воласці сустракаецца і некалькі яўрэйскіх імёнаў.
У кастрычніку 1775 г., згодна з пастановай апошняга сейма, быў складзены тарыф дымоў у Мазырскім павеце. Гэты дакумент сведчыць, што духоўнае ўладанне Віленскага біскупства Убарць складалася з 10 вёсак з агульнай колькасцю 345 дымоў: Баровае — 20, Буйнавічы — 65, Дуброва — 43, Злодзін — 23, Картынічы — 23, Лельчыцы — 50, Ліпляны — 22, Мілашэвічы — 32, Сыманічы — 26, Стадолічы — 41 дым. Дарэчы, у параўнанні з дадзенымі інвентару маёнтка Убарць 1763 г. вынікае зніжэнне агульнай колькасці дымоў на 45 адзінак. Асабліва гэта закранула сёлы Буйнавічы і Лельчыцы.
30 верасня 1789 г. быў складзены новы тарыф дымоў у Мазырскім павеце. Гэты дакумент сведчыць, што маёнтак Убарць складаўся з аднаго двара ці фальварка, у 10 вёсках мелася 19 дымоў халупнікаў і 384 дымы грунтавыя, а ўсяго 409 дымоў. Халупнікамі называліся беззямельныя ці малазямельныя сяляне, маёмасць якіх складалася часцей за ўсё з хаты (халупы) і невялікай колькасці жывёлы. Усяго насельніцтва абодвух полаў налічвалася 2841 чалавек, з іх ад 1 да 16 гадоў — 655 муж. і 622 жан., ад 16 да 30 гадоў — 314 муж. і 265 жан., ад 30 да 45 гадоў — 208 муж. і 201 жан., ад 45 да 60 гадоў — 175 муж. і 178 жан., старэйшых за 60 гадоў — 119 муж. і 104 жан. З аналізу гэтых дадзеных вынікае: доля насельніцтва, узрост якога перавышаў 30 гадоў, складала ўсяго 35 %. З прычыны асобнага падаткаабкладання тарыф змяшчае звесткі і пра яўрэйскае насельніцтва. У вёсках маёнтка Убарць гэтым часам налічвалася ўсяго 9 дымоў яўрэяў з агульнай колькасцю 54 жыхары.
27 cакавіка 1793 г. быў абнародаваны маніфест аб далучэнні да Расійскай імперыі часткі тэрыторыі Рэчы Паспалітай, у т. л. Убарцкай воласці. У новадалучаных землях адбылося прынясенне прысягі насельніцтва на расійскае падданства, на што быў вызначаны месячны тэрмін. 13 красавіка было прадпісана зняць усе далучаныя землі на карту, правесці перапіс насельніцтва, пералічыць сёлы, падзяліць зямлю на акругі ды іншае. Трэба зазначыць, што Мазырскую акругу меркавалася далучыць да сумежнай Кіеўскай губерні, але ў рэшце рэшт яе далучылі да Мінскага намесніцтва (з 1796 г. — губерні), а Мазыр вызначылі павятовым горадам.
28 чэрвеня 1794 г. па смерці віленскага біскупа Ігнація Масальскага яго сталовы маёнтак Убарць пераходзіць у казённае ведамства «да часу асобнага яе імператарскай вялікасці аб усіх такіх маёнтках пажадання». Такім чынам, скончылася 382-гадовае ўладанне віленскімі біскупамі маёнткам Убарць. Дарэчы, за гэты час з яго кармілася 26 біскупаў.
Неўзабаве гэты маёнтак быў падараваны расійскай імператрыцай Кацярынай II свайму паслу ў Рэчы Паспалітай Якаву Сіверсу.
Па смерці графа Якава Сіверса ў 1808 г. маёнтак Убарць быў падзелены на 4 часткі, якія купілі памешчыкі Добрынскі (маёнтак Буйнавічы), Мезенцаў (маёнтак Лельчыцы), Кушалёў (маёнтак Дуброва) і Флораў Булгак (маёнтак Мілашэвічы). Магчыма, гэта адбылося ўжо пасля смерці графа. У 1809 г., паводле ўказа Мінскага губеранскага праўлення, на прашэнне пакупнікоў складаецца план падзелу ўсяго Убарцкага маёнтка.
Эканоміка
Паводле кнігі даходаў Віленскага біскупства 1539 г., біскуп Павел Гальшанскі атрымаў з Убарці 50 коп грошаў. Было ўнесена мядовай даніны ў рознай залежна ад збору мёду колькасці. Давалася ўсяго ад 12 да 20 паўкалод, кожная па 10 медніц. У той час калода адпавядала колькасці сабранага за год мёду з цэлага вулля і складала каля дзвюх кадзяў (па 5-6 пудоў кожная), а медніца мёду змяшчала 7 малых гарцаў, ці 19,76 л. Такім чынам, агульная колькасць мядовай даніны была прыкладна ад 1150 да 1920 кг, ці ад 2371 да 3952 л. Гладыш мёду каштаваў капу (60) грошаў, столькі ж каштаваў гадавалы жарабок, бык неабучаны, парсюк выкармлены, гладыш масла. Гэтая крыніца падае толькі агульныя квоты сабраных з асобных воласцяў даходаў — чыншаў, данінаў, капшчызны і мыта. Даход з Убарці склаў прыкладна 3 % ад даходу біскупства з усіх земскіх воласцяў, а па даходах з чыншу і з данінаў воласць была на другім месцы пасля Ігуменскай.
Паводле інвентару Убарцкага ключа 1760 г., галоўнай павіннасцю насельніцтва тут з'яўлялася мядовая даніна, якую кожнае сяло здавала разам. У генеральнай уставе сярод агульнаваласных павіннасцей адзначалася, што сяляне павінны «сена на двор паводле даўняга звычаю 300 вазоў паміж сабой вызначыўшы, кожнай вёскай складаць і тым парадкам агульна да двара даваць», а таксама вырабіць ад воласці невад.
Аб агульных даходах з маёнтка ў 1762 г. вядома наступнае: «Убарць, у павеце Мазырскім, дарунак Вітаўта, пацверджанае праз Ягайлу ў 1430 г. Двор, 10 вёсак, дымоў 387, падданых 985, чыншу гадавога 3.400 зл. пол., апрача таго, даніны мядовай, лічачы за вядзерца па 4 зл. пол. = 4.603 зл. пол.; арэнды з Рудні Старой 3.300 зл. пол., з Рудні Новай 2.400 зл. пол.; наогул усіх даходаў з бабрамі, выдрамі і ссыпкай 20.106 зл. пол.». Паводле інвентару маёнтка 1763 г., убарцкія сяляне адправілі ў Вільню на стол біскупа жыта, ячменю, грэчкі і гароху па 195 асьмін, 390 асьмін аўса, 195 вядзерцаў пшаніцы, маку і канапель па 390 квартаў, 480 квартаў проса, 390 вязанак грыбоў, а даніны мядовай аж 1152 вядзерцы — каля 13000 л. Вядзерца складала 4 малыя гарцы, ці 11,28 л. У сярэднім з аднаго дыма прыйшлося па 2,95 вядзерца (прыкладна 33,3 л). Найбольшая даніна мёду з аднаго дыма склала ў сёлах Мілашэвічы і Барова (адпаведна 5,31 і 5,06 вядзерца), найменшая — у сёлах Буйнавічы і Злодзін (адпаведна 1,24 і 1,90 вядзерца); у сяле Лельчыцы — 2,79 вядзерца. Мядовая даніна складала больш за пятую частку ўсяго чыншу з гэтага сталовага маёнтка віенскага біскупа. Чынш з аднаго дыма ў сярэднім па воласці склаў 8,3 злотага. Апрача гэтай даніны, калядкавы падатак склаў 1600 польскіх злотых.
Дабрабыт сялянскай гаспадаркі, бясспрэчна, залежаў ад забяспечанасці яе перш за ўсё зямлёй. На жаль, у інвентары няма дадзеных пра памеры зямельных участкаў у карыстанні сялян, апрача лічбаў колькасці кадзяў на кожнае сяло воласці. Магчыма, кожнай лічбе кадзяў адпавядае збожжа — жыта, ячмень, авёс, грэчка ці пшаніца, якое нарыхтоўвалася ў вёсцы да сяўбы. Дарэчы, у гэтым інвентары бульба яшчэ не згадваецца.
Істотнай падтрымкай у сялянскай гаспадарцы была працоўная жывёла — сярэднім лікам 2,2 галавы на дым. Але амаль кожны 16-ы дым не меў жывёлы наогул. Асноўнай працоўнай жывёлай быў вол, ад якога апрача цяглавай сілы быў яшчэ гной, а конь з'яўляўся толькі падмогай у гаспадарцы. Аналіз забяспечанасці сялян малочнай і дробнай жывёлай з-за адсутнасці звестак у інвентары зрабіць немагчыма. Агульны малюнак сялянскай гаспадаркі без кароў, свіней, козаў, авечак, курэй уявіць даволі цяжка.
У 1789 г. адбылася ачыстка р. Убарць з мэтаю зрабіць яе сплаўной і першая праводка па ёй на суднах значнай партыі паташу. Гэтым быў пакладзены пачатак прамысловага сплаву па рацэ Убарць. І. Зяленскі сведчыць, што «…найбольш дзейсным у гэтых адносінах з'яўляецца князь Масальскі, епіскап віленскі, які валодаў вялізнымі маёнткамі па р. Убарці… і прыступіў да ачышчэння гэтай ракі (г. зн. Убарці) за асабісты свой кошт, з мэтай зрабіць яе сплаўною, і ў 1789 г. пабудаваныя у яго маёнтках судны, нагружаныя значнаю партыяй паташу, упершыню прайшлі гэтай ракою і затым Прыпяццю да Мухавецкага канала».
У 1795 г. у маёнтку Убарць («Уборцы») налічваецца сялян мужчынскага полу 1340 душ і 87 асоб, якія пражываюць часова. Ён складаўся з прапісных сёл і вёсак, а менавіта: «з Лелчыцамі, Ліплянамі, Злодзінам, Буйнавічамі, Стадолічамі, Карцінічамі, Бароваю, Мілашэвічамі, Дуброваю, Сіманічамі, і руднямі Лелчыцкаю, Локніцкаю, Сморнянскаю, Мілашэвіцкаю, і будамі Буйнавіцкaю і Стадоліцкaю». Гадавы даход маёнтка складаў 21379 злотых, а на ўтрыманне двух паташных заводаў і дзвюх рудняў патрэбна было выдаткаваць 26936 злотых, што сведчыць пра яго стратнасць.
У студзені 1795 г. да мінскага, валынскага і брацлаўскага генерал-губернатара Цімафея Туталміна звярнуўся граф Іван Салагуб з пажаданнем узяць у арэнднае ўтрыманне казённы маёнтак Убарць Мазырскага павета, суседні з яго вотчынаю Тураў у Пінскім павеце. Згода на ўчыненне кантракта была атрымана з 18 вызначанымі ўмовамі. Аднак невядома, ці быў гэты кантракт падпісаны, бо неўзабаве яго прадмет быў падараваны імператрыцай другому ўладальніку.
Апрача збіральніцтва лясных дарункаў і палявання на звяроў развіліся лясныя промыслы — смалакурэнне, гонка дзёгцю, выварванне паташу, выпальванне драўнянага вугалю і інш. Так, згодна з тапаграфічным апісаннем Мазырскага павета Мінскай губерні 1800 г., у валоданні сапраўднага тайнага саветніка і кавалера Якава Яфімавіча Сіверса пры Будах Стадоліцкай і Буйнавіцкай дзейнічалі паташныя заводы. Апрача гэтага, былі рудні, на якіх рабілі нарогі. Рэчы, зробленыя на заводах і руднях, выкарыстоўваліся для хатняга ўжытку, часткаю і на продаж. Працу выконвалі майстравыя з боку па дагаворных цэнах і сяляне гэтага памешчыка. Паводле ведамасці Мінскага губеранскага праўлення 1804 г. аб «будніках», якія жывуць у памешчыцкіх маёнтках Мазырскага павета, у сапраўднага тайнага саветніка і кавалера графа Сіверса было 58 душ буднікаў. «Усе з розных месцаў Польскага краю, з якіх 18 чалавек рознага звання жывуць у яго ад 12 да 23 гадоў, дакументаў на вольнасць не маюць. Хоць адзін шляхціц і абвяшчаў, што дакументы мае, але яны знаходзяцца ў яго брата, а зайшоў ён ужо 25 год, іншыя ж былі раней сяляне біскупа Масальскага, а цяпер гэтага ўладальніка». Паводле ўсяміласцівейшага падаравання буднікі былі запісаны ў рэвізію памешчыку Сіверсу. З развіццём фабрычнай вытворчасці і паніжэннем попыту на прадукцыю будаў паташная вытворчасць паступова занепадала і знікла пад канец XIX ст. Лясныя пасёлкі буднікаў ператварыліся ў звычайныя вёскі, за якімі засталася назва «Буда».
Наваполацк
Адукацыя
На сённяшні дзень у горадзе працуюць 13 сярэдніх школ, 2 базавыя, пачатковая, 2 вячэрнія школы, ліцэй, гімназія, каледж. Працуе 31 дзіцячы сад.
Убарць (маёнтак)
Эканоміка
Паводле інвентару маёнтка Убарць, у 1763 г. дзейнічалі дзве рудні — старая (на тым месцы заснавалася в. Жмурнае) і новая (на тым месцы заснавалася в. Лохніца). А раней былі рудні ў вёсках Картынічы («там гаць ёсць») і Мілашэвічы, але заняпалі, напэўна, з-за недахопу работнікаў. Камісар біскупа, які складаў інвентар, даў распараджэнне паставіць рудні яшчэ на р. Убарць у Буйнавічах, Картынічах, Лельчыцах і Мілашэвічах і на р. Лохніца. Гэтае распараджэнне было выканана, аб чым сведчыць атлас Мінскай губерні (1800 г.), на якім паказаны вёскі Рудня Буйнавіцкая (цяпер Буда-Сафіеўка), Рудня Зморнянская (раней рудня Старая, а цяпер в. Жмурнае), Рудня Локніцкая (раней рудня Новая, а цяпер в. Лохніца), Рудня Лельчыцкая (пазней Каросцін, а цяпер Новае Палессе), Рудня Мілашэвіцкая (цяпер не існуе), Рудня Стадоліцкая (цяпер не існуе). Эканамічныя заўвагі да гэтага атласа сведчаць пра наяўнасць яшчэ рудні ў Дуброве і дзвюх рудняў у Лельчыцах. Так, паводле ведамасці Мінскага губеранскага праўлення 1804 г. пра людзей, якія «жывуць пры руднях» у памешчыцкіх маёнтках Мазырскага павета, у сапраўднага тайнага саветніка і кавалера графа Сіверса было 114 душ руднікаў — карэнных падданых былога памешчыка Аскіркі. Паводле ўсяміласцівейшага падаравання руднікі былі запісаныя ў рэвізію памешчыку Сіверсу.
Населеныя пункты
Рэестр падымнага з Убарці «ў Кіеўскім павеце» за 1581 г. толькі акрэслівае гэтую воласць у колькасці 10 сёлаў, якія цалкам пералічаны ў інвентары маёнтка Убарць 1763 г. — Лельчыцы (галоўнае з іх — з «дваром»), Баравое, Буйнавічы, Дуброва, Злодзін (цяпер Чырвонабярэжжа), Картынічы, Ліпляны, Мілашэвічы, Сіманічы, Стадолічы. У атласе Мінскай губерні 1800 г. паказаны вёскі Рудня Буйнавіцкая (цяпер Буда-Сафіеўка), Рудня Зморнянская (раней рудня Старая, а цяпер в. Жмурнае), Рудня Локніцкая (раней рудня Новая, а цяпер в. Лохніца), Рудня Лельчыцкая (пазней Каросцін, а цяпер Новае Палессе), Рудня Мілашэвіцкая (цяпер не існуе), Рудня Стадоліцкая (дакладна не лакалізавана, магчыма вёска Альховая).
Наваполацк
Адукацыя
Сярэднія адукацыйныя школы горада працуюць у розных мэтавых кірунках:
У горадзе адкрыты Наваполацкі дзяржаўны політэхнічны тэхнікум, Наваполацкае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 28 нафтавікоў, Наваполацкае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 89 будаўнікоў, Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт, музычны каледж.
Дзейнічае шэраг пазашкольных устаноў — дзіцячы юнацкі спартыўны клуб, Палац дзяцей і моладзі.
Медыцына
У Наваполацку працуе цэнтральная гарадская бальніца, якая ўключае ў сябе: гарадскую бальніцу, гарадскую паліклініку № 1, гарадскую паліклініку № 4, дзіцячую паліклініку, гарадскую стаматалагічную паліклініку, скурна-венералагічны дыспансер, гарадскі процітуберкулёзны дыспансер, псіханеўралагічны дыспансер, станцыю хуткай і неадкладнай медыцынскай дапамогі, гарадскую станцыю пералівання крыві, гарадскі цэнтр гігіены і эпідэміялогіі. ААТ «Нафтан» уключае ў сябе медыцынскую службу нафтаперапрацоўчага завода і паліклініку завода «Палімір»,
Славутасці
У Наваполацку налічваецца 9 помнікаў.
.asia
.asia — агульны дамен верхняга ўзроўню, прызначаны для інтэрнэт-кампаній і арганізацый азіяцкага рэгіёну.
Выкарыстанне дамена asia рэкамендуецца для сайтаў, якія датычаць азіяцкага рэгіёну або змяшчаюць падобную інфармацыю, для кампаній і прыватных асоб, якія знаходзяцца ў краінах Азіі і Аўстраліі, выходзяць на іх рынак, і, натуральна, для ўсіх, каму падыходзіць гэтая даменная зона.
Ідэя стварэння зоны
Ідэя стварэння даменнай зоны asia з’явілася ў 2000 годзе, але на ўзгадненне працэдур спатрэбілася некалькі гадоў. Больш за ўсё пярэчанняў было з боку ўрадаў азіяцкіх дзяржаў, якія вельмі насцярожана паставіліся да магчымасці з’яўлення транснацыянальнай даменнай зоны, якая не залежыць ад нацыянальных урадаў. Нават агульнаеўрапейская зона .eu, афіцыйна запушчаная ў 2006 годзе, працуе пры структурах Еўрапейскага саюза. У Азіі, дзе інтэграцыйныя працэсы знаходзяцца на значна ніжэйшым узроўні, наднацыянальнай структуры проста няма.
Урэшце было вырашана стварыць арганізацыю, у кансультацыйны савет якой уваходзілі б прадстаўнікі даменных зон краін рэгіёну. Усе прыбыткі праекту за выняткам аперацыйных выдаткаў мусяць пайсці на развіццё тэлекамунікацыйнай індустрыі ў краінах Азіі — скарачэнне тэхналагічнага разрыву паміж беднымі і багатымі краінамі, адукацыйныя праграмы ў галіне высокіх тэхналогій. Асаблівая ўвага будзе надавацца паназіятскім праектам.
Абмежаванні
Даменнае імя ў зоне asia маюць права рэгістраваць толькі кампаніі, якія з’яўляюцца рэзідэнтамі адной з краін Азіяцкага рэгіёну, Аўстраліі або Акіяніі.
Да такіх краін і астраўных дзяржаў належаць: ААЭ, Азербайджан, Аман, Антарктыда, Арменія, астравы Кука, астравы Херд і Макдональд, Аўстралія, Афганістан, Бангладэш, Бахрэйн, Бруней Дар-эс-Салам, Бутан, Вануату, В’етнам, востраў Раства, Ганконг, Грузія, Іарданія, Ізраіль, Інданезія, Індыя, Ірак, Іран, Йемен, Казахстан, Какосавыя астравы, Камбоджа, Катар, Кіпр, Кірыбаці, Кітай, Кувейт, Кыргызстан, Лаос, Ліван, Макао, Малайзія, Мальдыўскія астравы, Манголія, Маршалавы астравы, Мікранезія, М’янма, Науру, Непал, Ніўэ, Новая Зеландыя, Норфалк, Пакістан, Палау, Палесцінская тэрыторыя, Папуа-Новая Гвінея, Паўднёвая Карэя, Паўночная Карэя, Саламонавы астравы, Самоа, Саудаўская Аравія, Сінгапур, Сірыя, Таджыкістан, Тайвань, Тайланд, Такелау, Тонга, Тувалу, Туркменістан, Турцыя, Узбекістан, Усходні Тымор, Фіджы, Філіпіны, Шры-Ланка, Японія.
Trustee service / Local presence
Калі вы прыватная асоба або кампанія, якая не з’яўляецца рэзідэнтам адной з пазначаных вышэй краін, мы выканаем рэгістрацыю неабходнага вам даменнага імя на нашага прадстаўніка і дамо вам поўнае кіраванне вашым даменным імем. Мы гарантуем, што гэта ніяк не адаб’ецца на вашым праве распараджацца зарэгістраваным даменам, у тым ліку, і на магчымасці яго перадачы іншай асобе або кампаніі.
Гэтая паслуга аказваецца бясплатна.
Працягласць рэгістрацыі
Звычайна дамен робіцца даступным да выкарыстання праз некалькі хвілін пасля атрымання аплаты. Максімальная працягласць рэгістрацыі для гэтай даменнай зоны складае 1 працоўны дзень.
Перавод на абслугоўванне
Магчымы перавод (трансфер) даменаў у зоне asia на абслугоўванне ад іншага рэгістратара з падаўжэннем дамена на наступны год. Перад запытам на трансфер дамена неабходна атрымаць у свайго цяперашняга рэгістратара так званы Код аўтарызацыі (Authorization code). Звычайна дамен пераводзіцца на абслугоўванне да новага рэгістратара праз 5-7 дзён пасля пачатку працэсу трансферу дамена.
Інфармацыя ў WHOIS
У WHOIS адлюстроўваецца поўная інфармацыя пра ўладальніка дамена — імя, поўны адрас, тэлефон, факс, e-mail. Адміністрацыя даменнай зоны asia на гэты момант часу не аказвае афіцыйнай паслугі закрыцця даных пра ўладальніка дамена.
IDN-дамены
Выкарыстанне сімвалаў нацыянальных алфавітаў у імёнах даменаў немагчымае. Дазваляецца выкарыстанне толькі сімвалаў лацінскага алфавіта, лічбаў і сімвала «-».
Падаўжэнне дамена
Ажыццявіць падаўжэнне дамена asia абавязкова неабходна да сканчэння тэрміну яго рэгістрацыі, пазначанага ў вашым акаўнце. У выпадку, калі дамен asia не быў падоўжаны ў пазначаны тэрмін, ён пераводзіцца ў непрацоўны стан і ў далейшым выдаляецца.
Звычайна падаўжэнне тэрміну рэгістрацыі дамена asia ажыццяўляецца праз некалькі хвілін пасля атрымання аплаты.
Максімальная працягласць падаўжэння для гэтай даменнай зоны складае 1 працоўны дзень.
Калі дамен не быў падоўжаны на працягу 30 дзён з дня сканчэння тэрміну яго рэгістрацыі, аднаўленне дамена asia у працоўны стан платнае. Сума аплаты будзе дададзеная да рахунка за падаўжэнне даменнага імя.
Звяртаем вашу ўвагу, што аднаўленне дамена магчымае не ва ўсіх выпадках, таму просьба ўважліва сачыць за тэрмінам рэгістрацыі вашага дамена для таго, каб пазбегнуць яго страты.
Максімальны тэрмін аднаўлення для гэтай даменнай зоны складае 7 дзён.
Змена ўладальніка дамена
Магчыма.
Змена ДНС-сервераў
У выпадку, калі вы пазначылі карэктныя ДНС-серверы з пункта гледжання адміністрацыі даменнай зоны asia, змена ДНС-сервераў будзе выкананая на працягу 30 хвілін пасля падачы заяўкі.
Максімальны тэрмін змены ДНС-сервераў для гэтай даменнай зоны складае 1 працоўны дзень.
Звярніце ўвагу, што пасля змены ДНС-сервераў для вашага дамена можа мінуць ад некалькіх гадзін да двух дзён, пакуль гэтая інфармацыя абновіцца на ўсіх ДНС-серверах у сетцы Інтэрнэт.
Касцёл Святога Іосіфа і кляштар бернардзінцаў (Мінск)
Касцё́л Свято́га Іо́сіфа — рымска-каталіцкі храм на Высокім Рынку ў Мінску. Помнік архітэктуры стылю барока XVII стагоддзя.
Гісторыя
Драўляныя касцёл і канвент збудаваны ў 1630-я гады, але ў 1644 годзе згарэлі. Пасля пажару да 1652 года пастаўлены мураваныя касцёл і кляштар, якія ў 1656 годзе згарэлі. У хуткім часе яны адноўлены з дабудаванай у 1676 годзе мураванай капліцай па фундацыі Крыштофа Станіслава Завішы. Рэканструяваны пасля пажару 1740 года. У 1752 годзе адбылася рэканструкцыя, пасля якой будынкі набылі цяперашнія рысы. Зноў пашкоджаны пажарамі ў 1809 г., 1835 г. У хуткім часе адноўлены. Манастырскі комплекс, які ўключаў касцёл, жылыя дамы, трапезную, школу, шпіталь, стайню, піваварню і іншыя гаспадарчыя пабудовы, уваходзіў у ансамбль плошчы Высокага рынку і вул. Бернардзінскай. З паўднёвага боку каля касцёла ў 1810—17 гг. пабудаваны гандлёвыя рады.