cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Архітэктура Азербайджана
Гісторыя
У IX—X стагоддзях з паслабленнем Арабскага халіфата на тэрыторыі Азербайджана паўстала мноства невялікіх дзяржаў, у гарадах якіх (Барда, Шэмаха, Байлакан, Гянджа, Нахічэвань) складваліся лакальныя архітэктурна-мастацкія школы, сярод іх — нахічэванская, якая характарызуецца пышнасцю керамічнага ўбрання будынкаў, шырвана-апшэронская, адрозная кантрастам роўнядзі каменных сцен і пластычнай распрацоўкі архітэктурных элементаў.
Выдатныя помнікі мастацтва Азербайджана XII—XIII стагоддзяў — маўзалеі Мамінэ-хатун, Юсуфа ібн Кусеіра і маўзалей у Джузе (у Нахічэвані), Дзявочая вежа ў Баку, замкі XIII стагоддзя у Мардакяне і Нардаране а таксама Ханега на рацэ Пірсагат.
Хустысіялісцкая партыя
Гісторыя
Партыя пацярпела паразу на выбарах у 1999 годзе, але аднавіла палітычную вагу пасля парламенцкіх выбараў 2001, і ў канчатковым рахунку ўплывала на выбар часовага прэзідэнта пасля эканамічнага краху ў снежні 2001 года. Сябар партыі Эдуарда Дуальдэ, абраны Кангрэсам, кіраваў на працягу 2002 і часткова 2003 года.
Архітэктура Азербайджана
Гісторыя
У XIV—XVI стагоддзях з ростам гарадоў развіваецца цаглянае і каменнае дойлідства, адзін з узораў якога палац Шырваншахаў ў Баку. Традыцыі мясцовых школ знайшлі працяг у вежавых маўзалеях XIV стагоддзя ў Бардзе і ў сяле Карабагляр, у 12-гранным шатровым маўзалеі ў сяле Хачын-Дорбатлы (1314, дойлід Шахензі), у крэпасной архітэктуры замка XIV стагоддзя ў сяле Рамана. Цікавая двух’ярусная купальная пахавальня Дзіры-Баба ў горадзе Мараза (1402, дойлід — сын устада Гаджы).
Хустысіялісцкая партыя
Гісторыя
Падчас выбараў 2003 года партыя раскалолася на тры фракцыі (левацэнтрысцкую, правацэнтрысцкую і цэнтрысцкую), кожная з якіх вылучыла свайго кандыдата ў прэзідэнты.
Былы прэзідэнт Нестар Кіршнер прапанаваў ўступленне партыі ў Сацыялістычны інтэрнацыянал ў лютым 2008 года.
NGC 2780
NGC 2780 (іншыя абазначэнні — UGC 4843, MCG 6-20-47, ZWG 180.57, KUG 0909+351, PGC 25967) — галактыка ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Сяргей Уладзіміравіч Сыч
Сяргей Уладзіміравіч Сыч (22 студзеня 1971—13 ліпеня 1993) — старшы сяржант групы расійскіх памежнікаў у Таджыкістане, удзельнік бою на 12-й заставе Маскоўскага пагранатрада.
Біяграфія
Нарадзіўся ў Рэчыцы ў рабочай сям’і.
У 1986 годзе скончыў СШ № 6 і паступіў у Азярнінскае сярэдняе ПТВ-178, дзе вучыўся на механізатара, захапляўся тэхнікай і спортам, атрымаў правы кіроўцы. Увосень 1989 года прызваны ў пагранвойскі КДБ СССР. У снежні гэтага ж года прыняў прысягу. Служыў на 12-й заставе 117-га Маскоўскага памежнага атрада (Таджыкская ССР), на мяжы з Афганістанам. З мэтай зарабіць на аўтамабіль застаўся на звыштэрміновую службу. Па вяртанні з арміі таксама планаваў ажаніцца са сваёй дзяўчынай і паступіць у мінскі палітэх.
Пасля развалу СССР быў у ліку беларусаў, якія вымушана працягвалі сваю службу ў цяпер незалежным Таджыкістане, бо не было магчымасці адразу іх вярнуць на радзіму. У той момант у краіне пачалася грамадзянская вайна.
Мімі (фальклор)
Мімі — істоты, падобныя на фей, якія жывуць у Арнем-Лендзе ў фальклоры аўстралійскіх абарыгенаў Паўночнай Аўстраліі. Яны апісваюцца з надзвычай тонкімі і выцягнутымі целамі, настолькі тонкімі, што могуць зламацца ў выпадку моцнага ветру. Каб пазбегнуць гэтага, яны, як правіла, праводзяць большую частку свайго часу, жывучы ў расколінах скал. Яны навучылі абарыгенаў Аўстраліі, як паляваць і гатаваць мяса кенгуру.
Сяргей Уладзіміравіч Сыч
Біяграфія
У снежні 1993 года яго кантракт павінен быў скончыцца, але 13 ліпеня заставу, дзе служыў Сыч, атакавалі афганскія маджахеды і апазіцыя. У самым пачатку бою, выскачыўшы з доўгачасовага агнявога збудавання, ён загінуў ад кулявога ранення ў галаву, калі яму ў патыліцу трапіў буйны калібр.
Вайскоўца пахавалі ў Рэчыцы. Ваенкамат пастараўся, каб яго праводзілі ў апошні шлях з ваеннымі ўшанаваннямі. Пахаванне Сыча выклікала здзіўленне ў жыхароў Рэчыцы: так як вайна ў Афганістане скончылася чатыры гады таму, насельніцтва не зусім зразумела як і дзе загінуў вайсковец. Збольшага гэта адбылося таму, што ў тыя гады ў Беларусі яшчэ не ведалі ўсёй сітуацыі на 12-й заставе.
Сям’я
Бацька Уладзімір Цярэнцьевіч працаваў токарам, маці Валянціна Іванаўна была поварам. Меў малодшую сястру Таццяну. Дзяўчыну, з якой Сыч збіраўся ажаніцца пасля службы, звалі Наталля.
Памяць
24 жніўня 2012 года ў газеце «СБ. Беларусь сегодня» выйшаў артыкул «Забытый пограничник Сыч» за аўтарствам Рамана Рудзя. Выданне адзначыла, што імёнамі расіян, якія загінулі на 12-й заставе, названы вуліцы, а бацькі вайскоўцаў атрымалі падзякі ўладаў, у той час як беларусу Сяргею Сычу ўвага не нададзена. Больш за тое, маці забітага дзяржаўныя органы ніяк не аддзячылі. Аўтар таксама прапанаваў паспрыяць яго малодшай сястры, якая пасля заканчэння каледжа мела цяжкасці з пошукам працы. Як напісаў Рудзь, ён чакае пэўную рэакцыю мясцовых уладаў пасля выхаду артыкула. У канцы ад рэдакцыі было дададзена: «спадзяемся, што гэты матэрыял уважліва прачытаюць у Гомельскім аблвыканкаме, у Рэчыцы, у БРСМ». «Значыць, поп-спявак, які з’ехаў жыць у Нарвегію, — з усіх бакоў беларус, а хлопец, які загінуў у Таджыкістане, — ужо нам не зямляк? Мякка кажучы, непарадак, які трэба выправіць». Пасля публікацыі артыкула мясцовыя органы ўлады актывізаваліся, і 27 мая 2013 года, напярэдадні Дня пагранічніка, яго імя прысвоена сярэдняй школе № 6.
Узнагароды
Сяргей Сыч быў пасмяротна ўдастоены ордэна «За асабістую мужнасць».
Віганд Марбургскі
Віганд Марбургскі (Wigand von Marburg) — нямецкі храніст і герольд Тэўтонскага ордэна. Аўтар хронікі «Chronica nova Prutenica» (Новая пруская хроніка), напісанай рыфмаванай прозай на сярэдневерхненямецкай мове. Хроніка Віганда -- адна з найважнейшых крыніц па гісторыі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Вялікага Княства Літоўскага, ахоплівае перыяд з 1293 (1311 ) па 1394 год. Разам з пэўнымі звесткамі, у хроніцы сустракаюцца легендарныя і міфалагічныя сюжэты. З прыкладна 17 000 радкоў арыгінала да нашых дзён захавалася 542 (9 урыўкаў), аднак лацінскі пераклад у прозе, зроблены на заказ польскага гісторыка XV стагоддзя Яна Длугаша, захаваўся амаль цалкам.
Як крыніцай для сваёй працы Віганд карыстаўся Аліўскай хронікай (Die mittlere Chronik von Oliva; падзеі 1310-1350 гадоў выкладзены галоўным чынам па ёй). Таксама карыстаўся хронікай Германа Вартберга. Большая частка хронікі Віганда складаюць унікальныя звесткі. Як сучаснік апісаў кіраванне вялікіх магістраў Вінрыха фон Кніпродэ, Конрада Цёльнера, а таксама Конрада фон Валенрода.
Абазначэнне фон Марбург не прозвішча храніста, а пазнейшае вызначэнне гісторыкаў, часціца «фон» мусіла ў гэтым выпадку паказваць яго арыстакратычнае паходжанне. Невядома нават, ці паходзіў ён з Марбурга ў Гесэне, нейкага іншага Марбурга або са сталіцы Ордэна — Марыенбурга.
NGC 2781
NGC 2781 (іншыя абазначэнні — MCG -2-24-2, IRAS09091-1436, PGC 25907) — галактыка ў сузор’і Гідра.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Аляксандр Аляксеевіч Свярчынскі
Аляксандр Свярчынскі (нар., ) — беларускі футбаліст, абаронца.
ФК Галатасарай
«Галатасарай» (Galatasaray) — турэцкі футбольны клуб з горада Стамбул. Заснаваны ў 1905 годзе. 23-разовы чэмпіён Турцыі, 18-разовы ўладальнік Кубка Турцыі. Уладальнік Кубка УЕФА (2000). Галатасарай з’яўляецца адным з трох еўрапейскіх клубаў, якія калі-небудзь дасягнулі перамогі ў чатырох спаборніцтвах за адзіны сезон, гэта значыць клуб дамогся перамогі ў Кубку УЕФА, Суперкубку УЕФА, чэмпіянаце і Кубку Турцыі ў 2000 годзе. Традыцыйнымі колерамі клуба з’яўляюцца чырвоны і жоўты. Хатнія матчы клуб праводзіць на стадыёне «Цюрк Тэлеком Арэна», які мае ўмяшчальнасць у 52 650 чалавек.
Аляксандр Аляксеевіч Свярчынскі
Клубная кар’ера
Выхаванец школы футбольнага клуба «Мінск», гуляў за фарм-клуб «Мінск-2» і дубль, а з 2011 года пачаў трапляць у асноўны склад каманды. У сезоне 2013 замацаваўся ў асноўным складзе ў якасці правага абаронцы, чаргаваўся на гэтай пазіцыі з Раманам Бегуновым.
У пачатку сезону 2014 выхадзіў на замену, але неўзабаве Раман Бегуноў быў пераведзены ў цэнтр, і Свярчынскі стаў асноўным правым абаронцам каманды. У студзені 2015 года падоўжыў кантракт з «Мінскам».
ФК Галатасарай
Заснаванне
«Галатасарай» быў заснаваны восенню 1905 года групоўкай студэнтаў як футбольны клуб. Першым прэзідэнтам клуба быў Алі Самі Ен. У сваю першую гульню клуб атрымаў перамогу над камандай «Кадзі-Кеўі» з лікам 2:0. Першапачаткова ўдзельнікі клуба склалі некалькі назоваў каманды, аднак было вырашана, што яе імя будзе «Галатасарай».
Назва Галатасарай паходзіць ад назвы Галатасарайскага ліцэя, які ў сваю чаргу бярэ сваю назву ад Галацкай палацавай імператарскай школы (Galata Sarayı Enderûn-u Hümâyûn), імені зыходнай школы, якая была заснавана ў 1481 годзе, і якая ў сваю чаргу ўзяла сваю назву ад найблізкай сярэдневяковай генуэзскай калоніі Галаты. Галатасарай, непасрэдна, перакладаецца як «Галатаў палац».
На думку даследчыка Чэма Атабеяглу, «Галатасарай» атрымаў сваю назву пасля аднаго са сваіх першых матчаў. У ім «Галатасарай» перамог з лікам 2:0 клуб «Рум» і гледачы назвалі каманду пераможцаў «Джэнтэльмены Галацкага (у сэнсе гарадскога) палаца» (Galata Sarayı efendileri), і, пасля гэтага інцыдэнту, яны і перанялі гэта імя і сталі называць свой ​​клуб «Галатаў Сарай». У 1905 годзе ў часы Асманскай імперыі, не існавала ніякіх заканадаўчых вызначэнняў асацыяцыі, таму клуб і не быў здольны мець афіцыйную рэгістрацыю, але, пасля таго, як у 1912 годзе ўсё ж такі з’явіўся закон аб асацыяцыях, клуб быў зарэгістраваны на законных падставах.
Аляксандр Аляксеевіч Свярчынскі
Клубная кар’ера
У сакавіку 2017 года далучыўся да «Іслачы» і неўзабаве падпісаў пагадненне з клубам. Стаў асноўным цэнтральным абаронцам каманды, але ў чэрвені 2017 года пакінуў «Іслач» і неўзабаве зноў папоўніў склад «Земпліна». Спачатку гуляў у стартавым складзе славацкага клуба, пазней стаў заставацца на лаўцы запасных. У снежні 2017 года пакінуў «Земплін».
ФК Галатасарай
Стадыён
Хатнім стадыёнам для «Галатасарая» з’яўляецца сучасная шматфункцыянальная «Цюрк Тэлеком Арэна», размешчаная ў раёне Шышла горада Стамбул. Умяшчальнасць арэны складае 52 650 гледачоў. Пераезд з «Алі Самі Ен» быў задуманы з мэтай змяніць састарэлы стадыён на новую сучасную арэну, якая задавальняе ўсім патрабаванням гранда турэцкага футбола. У канцы 2007 года пры ўдзеле ўрадавых чыноўнікаў быў закладзены падмурак новага стадыёна. Гэтая падзея адбылося 13 снежня 2007 года. Кошт будаўніцтва склаў 128 млн еўра.
Аляксандр Аляксеевіч Свярчынскі
Клубная кар’ера
У лютым 2018 года вярнуўся ў «Мінск», аднак у ліпені таго ж года па ўзаемнай згодзе пакінуў клуб і неўзабаве перайшоў у армянскі «Гандзасар». Ужо ў верасні 2018 года пасля канфлікту з кіраўніцтвам пакінуў армянскую каманду.
У пачатку 2019 года, завяршыўшы кар’еру, заснаваў у Літве IT-кампанію «Alex Sverch Football Promotion Group MB», якая займаецца распрацоўкай дадаткаў у індустрыі спорту. У верасні 2020 года анансаваў стварэнне асацыяцыі футбалістаў для юрыдычнай абароны, медыцынскай падтрымкі і перападрыхтоўкі пасля завяршэння кар’еры.
ФК Галатасарай
Стадыён
У 2008 годзе Турэцкая футбольная федэрацыя вырашыла падаць заяўку на правядзенне чэмпіянату Еўропы па футболе 2016 года ў сябе ў краіне, пазней і на правядзенне чэмпіянату Еўропы 2020 года. Гэтае рашэнне пацягнула ўнесці папраўкі ў праект стадыёна, каб ён мог адпавядаць правядзенню матчаў паўфінальнай стадыі кантынентальнага першынства па стандартах УЕФА. Правы на назву стадыёна былі прададзены найбуйнейшай тэлекамунікацыйнай кампаніі Türk Telekom тэрмінам на 10 гадоў за 100,5 млн долараў.
Рымскі ўніверсітэт «Тор Вергата»
Рымскі ўніверсітэт «Тор Вергата» (Università degli Studi di Roma "Tor Vergata"), таксама вядомы як Рымскі другі ўніверсітэт — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Рыме.
ФК Галатасарай
Стадыён
Урачыстае адкрыццё «Цюрк Тэлеком Арэны» адбылося 15 студзеня 2011 года таварыскім матчам паміж футбольнымі клубамі «Галатасарай» і «Аякс». Матч завяршыўся з лікам 0:0. Пачынаючы з 1933 года, больш чым праз 77 гадоў была выканана запаветная мара шматлікіх мільёнаў прыхільнікаў клуба. Першы афіцыйны матч «Галатасарая» на новай арэне прыйшоўся на гульню супраць «Сівасспора», якая скончылася перамогай гаспадароў з лікам 1:0. Першы гол на новай арэне быў забіты абаронцам зборнай Турцыі Серветам Чэтынам. 18 сакавіка 2011 года ў матчы супраць «Фенербахчэ» быў усталяваны сусветны рэкорд шуму на спартыўных арэнах у дэцыбелах. Ён склаў 131,76 дб і патрапіў у «кнігу рэкордаў Гінэса».
Рымскі ўніверсітэт «Тор Вергата»
Агульная характураытска
Універсітэт, размешчаны ў паўднёва-ўсходнім прыгарадзе Рыма, спалучае традыцыю гуманітарных навук з акцэнтам на кар’ернай арыентацыі ў галіне эканомікі, тэхнікі, матэматыкі і фізікі, прыродазнаўчых навук і медыцыны. Ён быў створаны ў 1982 годзе. Многія выкладчыкі ўніверсітэта з’яўляюцца вядомымі дзеячамі італьянскага культурнага і палітычнага асяроддзя.
Беларускі эканамічны часопіс
«Беларускі эканамічны часопіс» — спецыялізаванае эканамічнае выданне (Мінск); заснаванае ў 1997 годзе. Уключанае ў пералік навуковых выданняў Рэспублікі Беларусь для апублікавання вынікаў дысертацыйных даследаванняў. Перыядычнасць выхаду часопіса — 4 нумары ў год.
Гісторыя
З моманту яго заснавання выданне ўдзельнічала ў многіх праектах ПРААН (праграмы развіцця ААН), што спрыяла ўмацаванню яго рэпутацыі як аднаго з вядучых навукова-практычных выданняў у Беларусі. Як толькі з’явілася магчымасць пашырэння дыялогу і правядзення розных мерапрыемстваў пад эгідай часопіса, пачалі стварацца ўласныя праекты.
Праграмы развіцця ААН (ПРААН) і Урад Рэспублікі Беларусь у сакавіку 2003 года пачалі рэалізацыю праекта «Развіццё дыялогу па найважнейшых напрамках сацыяльна-эканамічнай палітыкі» у межах «Беларускага эканамічнага часопіса». Выканаўцам праекта быў прызначаны БДЭУ. Прыкладна ў гэты ж час быў адкрыты сайт часопіса, размешчаны ў паддамене сайта БДЭУ.
Тэматыка часопіса
Выданне асвятляе розныя тэмы, пачынаючы ад публікацый аналітычных матэрыялаў аб ходзе пераўтварэнняў у краіне, аб выніках фундаментальных і прыкладных даследаванняў эканамічных рэформаў, аб структурнай перабудове прамысловасці, сельскай гаспадаркі і сферы паслуг, да публікацый аб даследаваннях развіцця эканомікі і сацыяльнай сферы краіны ў межах яе інтэграцыі ў сусветную сістэму.
Адным з аспектаў развіцця часопіса можна лічыць яго стаўленне да маладых навукоўцаў, аспірантаў і дактарантаў. Выдавецтва ідзе ім насустрач і публікуе вынікі іх даследаванняў, арганізоўвае конкурсы навуковых прац па пэўных тэматыках і праводзіць розныя навукова-практычныя канферэнцыі.
За час свайго існавання ў часопісе выдаваліся працы вядучых навукоўцаў-эканамістаў і спецыялістаў-практыкаў з Беларусі, Расіі, Францыі, Германіі, Украіны, Польшчы, Літвы.
Уладзімір-Валынскі раён (1940—2020)
Уладзімір-Валынскі раён (Володимир-Волинський район) — колішняя адміністрацыйная адзінка на паўднёвым захадзе Валынскай вобласці Украіны, існавала ў 1940—2020 гадах. Адміністрацыйны цэнтр — Уладзімір-Валынскі (Володимир-Волинський).
Насельніцтва раёна на 1 лютага 2015 года складала 25752 чалавекі, плошча — 1038 км².
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога і 20 сельскіх саветаў.
Населеныя пункты
На тэрыторыі раёна размяшчаліся 1 горад раённага значэння і 77 вёсак.
Бактэрыі
Бактэрыі (Bacteria або Eubacteria) — царства пракарыятычных арганізмаў. Вывучэннем бактэрый займаецца навука бактэрыялогія.
Вядома больш за 2000 відаў, якія належаць да пракарыётаў, што не маюць аформленага клетачнага ядра. У сучаснай класіфікацыі на аснове сукупнасці марфалагічных, культуральных і фізіёлага-біяхімічных прыкмет усіх бактэрый падзяляюць на эўбактэрыі (сапраўдныя бактэрыі) і архебактэрыі.
Будова бактэрый
Гэта мікраскапічныя, часцей за ўсё аднаклетачныя арганізмы, якія маюць клеткі рознай формы і памераў. Вядома некалькі асноўных форм бактэрыяльных клетак. Акруглыя або авальныя клеткі — гэта кокі. Кокі могуць быць злучаны папарна або ў ланцужкі, а іх групы могуць мець выгляд шчыльных пачкаў або вінаграднай гронкі. Прамыя, выцягнутыя ў даўжыню бактэрыі — палачкі, бацылы, кластрыдыі, псеўдаманады. Падобныя на палачкі, але з адным выгнутым канцом — гэта вібрыёны, а выгнутыя па ўсёй даўжыні — спірылы, спірахеты. Дыяметр бактэрый 0,1—10 мкм, даўжыня 1—20 мкм, а ніткаватыя шматкяетачныя бактэрыі дасягаюць 50—100 мкм.
Клетка бактэрый складаецца з абалонкі і ўнутрыклетачнага змесціва. Абалонку клетак бактэрый складаюць цытаплазматычная мембрана і клетачная сценка. Галоўным умацавальным рэчывам клетачнай сценкі бактэрый з’яўляецца мурэін. Дзякуючы клетачнай сценцы клеткі бактэрый захоўваюць сваю форму і вытрымліваюць высокі асматычны ціск.
У некаторых відаў бактэрый звонку ад клетачнай сценкі можа быць яшчэ адзін слой абалонкі, які называецца капсулай. Рэчывы капсулы злучаны менш трывала, чым у клетачнай сценцы, і ўтвараюць слізістую масу. Капсула ахоўвае клетку ад высыхання або (у хваробатворных бактэрый) ад згубнага ўздзеяння клетак крыві чалавека і жывёл.
Бактэрыі бываюць рухомыя і нерухомыя. У рухомых бактэрый ёсць адзін або некалькі жгуцікаў. Жгуцік уяўляе сабой тонкую ніць, ніжняя частка якой замацавана ў цытаплазматычнай мембране і клетачнай сценцы. Тая частка жгуціка, якая выступае вонкі, па даўжыні перавышае даўжыню ўсёй клеткі. Яна можа вельмі хутка круціцца і адштурхоўваць вадкасць так, каб клетка магла плысці.
У састаў бактэрыяльнай клеткі таксама ўваходзяць цытаплазма, арганоіды і адна храмасома, якія знаходзяцца пад абалонкай.
Цытаплазма ўяўляе сабой вязкую вадкасць, якая складаецца з вады і раствораных у ёй рэчываў. У ёй адсутнічаюць арганоіды, у састаў якіх уваходзяць мембраны. Ёсць толькі дробныя немембранныя арганоіды, якія служаць месцам утварэння найбольш важных для жыцця клеткі рэчываў — бялкоў. У адной бактэрыяльнай клетцы знаходзіцца некалькі дзясяткаў тысяч такіх арганоідаў.
У бактэрый адсутнічае клетачнае ядро. Таму адзіная храмасома бактэрый размяшчаецца непасрэдна ў цытаплазме.
Жыццядзейнасць бактэрый
Паводле спосабу жыўлення вылучаюць аўтатрофы і гетэратрофы. Большую частку вядомых навуцы відаў бактэрый складаюць гетэратрофы. Частка гетэратрофных бактэрый селяцца побач і выкарыстоўваюць арганічныя рэчывы, якія яны выдзяляюць. Калі такое сумеснае пражыванне пэўнага віду бактэрый з арганізмамі іншых відаў з’яўляецца пастаянным, яно называецца сімбіёзам. Бактэрыі-сімбіёнты могуць выкарыстоўваць арганічныя рэчывы іншых арганізмаў і наносіць ім шкоду. Такія бактэрыі называюцца паразітамі. Прыкладамі бактэрый-паразітаў з’яўляюцца ўсе віды хваробатворных бактэрый. Часам абодва ўзаемадзейныя арганізмы могуць атрымліваць карысць ад сімбіёзу. Прыкладам гэтаму могуць быць узаемаадносіны бактэрый з некаторымі раслінамі. Бактэрыі, якія жывуць у каранях гароху або канюшыны, атрымліваюць ствараемыя гэтымі раслінамі арганічныя рэчывы; у сваю чаргу, бактэрыі ператвараюць атмасферны азот у рэчывы, карысныя для раслін.
Большая частка бактэрый спажываюць арганічныя рэчывы адмерлых арганізмаў або іх частак. Выкарыстоўваючы арганічныя рэчывы, якія ў іх утрымліваюцца, як пажыўныя, бактэрыі ператвараюць гэтыя рэчывы ў неарганічныя. Такія мікраарганізмы называюцца сапратрофамі.
Некаторыя аўтатрофы выкарыстоўваюць энергію, што вызваляецца пры акісленні неарганічных рэчываў. Такія бактэрыі насяляюць глебу, дно балот, азёр і мораў, а таксама гарачыя крыніцы, якія б’юць з-пад зямлі побач з вулканамі. Значна шырэй распаўсюджаны ў прыродзе аўтатрофныя бактэрыі, якія, падобна да раслін, выкарыстоўваюць для свайго існавання сонечнае святло. Таму яны насяляюць не дно, а верхнія слаі вадаёмаў. Найбольш распаўсюджанымі сярод іх з’яўляюцца цыянабактэрыі.
Залежна ад тыпу дыхання бактэрый падзяляюць на аэробы і анаэробы. Для некаторых відаў бактэрый неабходны кісларод. Аднак вядомы і такія віды, для якіх прысутнасць кіслароду згубная. Яны пасяляюцца на вялікіх глыбінях у акіянах або глыбока пад зямлёй у нафтавых і газавых радовішчах. Але больш за ўсё ў прыродзе такіх відаў бактэрый, якія могуць у залежнасці ад умоў выкарыстоўваць для дыхання кісларод або абыходзіцца без яго.
Размнажаюцца бактэрыі пры дапамозе бінарнага дзялення. Клеткі бактэрый вельмі маленькія і маюць простую будову, таму яны размнажаюцца хутчэй за ўсіх арганізмаў. Калі неабходныя для жыцця ўмовы максімальна спрыяльныя, кожная бактэрыя можа ператварацца ў дзве такія ж клеткі кожныя 20 мін. За гэты час клетка дасягае сваіх максімальных памераў, і ў ёй падвойваецца храмасома. Адначасова з гэтым у клетцы назапашваюцца рэчывы, неабходныя для фарміравання перагародкі ў цэнтральнай частцы.
Некаторыя бактэрыі ўтвараюць споры, калі ўмовы для жыцця бактэрый у месцах іх рассялення пагаршаюцца (становіцца занадта холадна або суха ці расходуюцца ўсе пажыўныя рэчывы). Для гэтага ўнутры іх клетак вакол храмасомы і невялікай колькасці цытаплазмы, якая да яе прылягае, утвараецца вельмі тоўстая абалонка. Пасля гэтага клетка разбураецца, а пакрытая абалонкай храмасома застаецца. У стане споры бактэрыі не дыхаюць і не жывяцца, але пры гэтым застаюцца жыццяздольнымі сотні гадоў. Трапіўшы ва ўмовы, спрыяльныя для жыцця бактэрый, такія споры зноў становяцца звычайнымі клеткамі. Бактэрыяльныя споры (гл. таксама споры) не з’яўляюцца прыстасаваннем для размнажэння: з адной актэрыяльнай клеткі атрымліваецца адна спора, а з адной споры — толькі адна бактэрыяльная клетка. Спораўтварэнне ў бактэрый — гэта спосаб выжывання ў неспрыяльных умовах і адзін са спосабаў рассялення.
Распаўсюджанне бактэрый
Часцей за ўсё бактэрый можна сустрэць там, дзе многа адмерлага арганічнага рэчыва. Узровень кіслароду ў такіх месцах можа быць вельмі нізкім або ўвогуле нулявым. Перш за ўсё гэта глеба. Бактэрыям для жыцця падыходзіць толькі вільготная глеба. Дзякуючы малым памерам бактэрыі могуць існаваць у найтанчэйшых плеўках вады, якія пакрываюць камячкі глебы. Менавіта тут умовы для жыцця бактэрый-сапратрофаў найбольш спрыяльныя. У некаторых выпадках колькасць бактэрый можа дасягаць 100 млн клетак у 1 г глебы.
Вельмі многа бактэрый у вадаёмах, куды з патокамі дажджавой вады трапляюць арганічныя рэчывы з глебы. Тут таксама назапашваюцца арганічныя рэчывы водных арганізмаў. У вадаёмах колькасць гетэратрофных бактэрый залежыць ад колькасці пажыўных рэчываў, а аўтатрофных цыянабактэрый — ад колькасці святла, якое пранікае ў ваду. Як правіла, у вадзе адкрытага прыроднага вадаёма бактэрый у 10—100 разоў менш, чым у глебе.
Бактэрыі-сімбіёнты, што жывуць на паверхні або ўнутры іншых арганізмаў, выкарыстоўваюць вільгаць, якая заўсёды ў іх ёсць. Таму і тут колькасць бактэрый можа быць вельмі вялікай. Напрыклад, у тоўстым кішэчніку чалавека і жывёл, куды трапляюць не да канца ператраўленыя часцінкі ежы, колькасць мікраарганізмаў можа быць у 10 разоў большай, чым у глебе.
Значэнне ў прыродзе
Бактэрыі ўдзельнічаюць у кругавароце рэчываў у прыродзе, ачышчэнні асяроддзя ад арганічных рэшткаў, фарміраванні структуры і ўрадлівасці глебы; падтрымліваюць запасы вуглякіслага газу ў атмасферы. Выкарыстоўваюцца ў харчовай, мікрабіялагічнай, хімічнай і іншых галінах прамысловасці. Патагенныя (хваробатворныя) бактэрыі — узбуджальнікі хвароб раслін, жывёл і чалавека.
Купрыянава (Смаленская вобласць)
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Рыгор Мікітавіч Мядзведскі
Рыгор Мікітавіч Мядзве́дскі  — беларускі іканапісец 18 стагоддзя, майстар насценнай размалёўкі.
З сялян вёскі Папова Гара Магілёўскай губерні (цяпер гарадскі пасёлак Красная Гара Краснагорскага раёна Бранскай вобласці Расіі). Размалёўваў цэрквы, пісаў абразы («Спас Уседзяржыцель» і інш.) для іканастаса царквы ў вёсцы Папова Гара, у 1783 годзе стварыў іканастас Ільінскай царквы ў вёсцы Журавічы (цяперашні Рагачоўскі раён), які быў знішчаны ў 1841 годзе.
Ян Дубіцкі
Ян Дубі́цкі (1-я пал. XVIII ст. — 2-я пал. XVIII ст.) — беларускі размалёўшчык шкла.
Рыкарда Іван Радрыгес Арая
Рыкарда Іван Радрыгес Арая (Ricardo Iván Rodríguez Araya; нар., , Швейцарыя) — швейцарскі футбаліст іспана-чылійскага паходжання, крайні абаронца італьянскага клуба «Тарына» і нацыянальнай зборнай Швейцарыі.
Ян Дубіцкі
Напэўна, сын Мікалая. Да 1744 года і пасля 1750 года працаваў у Налібаках, паміж імі — ва Урэччы. Быў памочнікам Мікалая, потым першым мастаком. Аздабляў келіхі манаграмамі і гербамі, келіхі накшталт «флейтаў» — гравіраванымі арламі і сардэчкамі, бутэлькі — вайсковай атрыбутыкай і ініцыяламі, уплеценымі ў выцягнуты арнамент. У 1781 годзе дэкарыраваў 190 шкляных прыбораў для Радзівіла (напэўна Мацея), у 1781—1784 гадах аздобіў прыборы для караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага, у тым ліку келіх з каралеўскім гербам і манаграмай. У 1784—1785 гадах стварыў набор шклянак з гравіраванымі яўрэйскімі літарамі.
Рыкарда Іван Радрыгес Арая
Клубная кар’ера
За клуб «Цюрых» Радрыгес дэбютаваў 21 сакавіка 2010 года, выйшаўшы на замену траўмаванаму партнёру. Гульцу на той момант было ўсяго 17 гадоў. 5 красавіка абаронца ўжо згуляў поўны матч у цюрыхскім дэрбі супраць «Грасхопера». З наступнымі сезонамі Рыкарда атрымліваў усё больш гульнявой практыцы. А паводле апытання сярод заўзятараў клуба ў сезоне 2011/2012 стаў найлепшым футбалістам клуба.
13 студзеня 2012 года за 7,5 мільёнаў еўра ігрок быў падпісаны нямецкім «Вольфсбургам». У хуткім часе абаронца стаў іграком асноўнага складу. Дэбют іграка прыпаў на хатнюю перамогу над «Кёльнам» з лікам 1:0.
8 чэрвеня 2017 года было афіцыйна абвешчана аб пераходзе Радрыгеса ў «Мілан», з якім абаронца падпісаў чатырохгадовы кантракт. У студзені 2020 года на правах арэнды далучыўся да нідэрландскага ПСВ.
Міжнародная кар’ера
7 кастрычніка 2011 года дэбютаваў у складзе зборнай Швейцарыі ў матчы супраць зборнай Уэльса, але дэбют апынуўся няўдалым, бо швейцарцы трывалі паражэнне з лікам 0:2.
Дасягненні
«Вольфсбург»:
Ніжнявартаўск
Ніжнявартаўск (Нижневартовск) — горад (з 1972 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ніжнявартаўскага раёна Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі. Насельніцтва 240,1 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1909 годзе.
Размешчаны на правым беразе ракі Об.
Нафтаздабываючая прамысловасць. Горад з’яўляецца цэнтрам Саматлорскага нафтавага радовішча.
Самарыя
Самарыя (שומרון — Шамрон) — гістарычная вобласць Ізраіля. Назва вобласці паходзіць ад назвы горада Самарыя, які з'яўляўся сталіцай Ізраільскага царства ў 875 — 722 гады да н.э. Самарыя мяжуе на поўначы з Ізраільскай далінай, на ўсходзе — з Іарданскай далінай, на поўдні — з Іўдзейскімі гарамі і на захадзе — з вобласцю Шарон. Тэрыторыя Самарыі складаецца ў асноўным з гор і пагоркаў. Кліматычныя ўмовы ў Самарыі даволі спрыяльныя. З часоў Старажытнага Ізраіля тут квітнее культура аліў і вінаградарства.
У Новым Запавеце Ісус Хрыстос распавядае Прытчу аб добрым Самараніне, жыхары Самарыі, які, убачыўшы яўрэя, абабранага бандытамі і кінутага паміраць на дарозе, выратаваў яго, нягледзячы на ​​традыцыйную міжэтнічную розніцу.
У цяперашні час буйнымі гарадамі Самарыі з'яўляюцца: Наблус, Джэнін, Калькілія, Туль-Карэмэ і Арыэль.
Рымскі трэці ўніверсітэт
Рымскі трэці ўніверсітэт (Università degli Studi Roma Tre) — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Рыме.
Партыя народнай рэвалюцыі Беніна
Партыя народнай рэвалюцыі Беніна (Parti de la Révolution Populaire du Bénin) — палітычная партыя ў Народнай Рэспубліцы Бенін. Заснавана ў 1975 г. на чале з старшынёй ЦК генералам М. Керэку. З прыняццем новай Канстытуцыі Беніна, 30 лістапада 1975 г., партыя стала адзінай легальнай палітычнай арганізацыяй у краіне. У лістападзе 1979 г. адбыўся I з'езд ПНРБ, на якім быў зацверджаны курс сацыялістычнай арыентацыі Беніна і зноў абраў М. Керэку старшынёй ЦК ПНРБ.
У 1989 г. партыя адмовілася ад ідэй марксізма-ленінізма, у 1990 г. спыніла сваё існаванне.
Хуан Педра Агірэ
Хуан Педра Хуліян Агірэ-і-Лопес дэ Аная (Juan Pedro Julián Aguirre y López de Anaya;  — ) — аргенцінскі рэвалюцыянер і палітык.
Біяграфія
Агірэ нарадзіўся ў Буэнас-Айрэсе. Браў удзел у барацьбе супраць брытанскіх войскаў у 1806-07 гадах, даслужыўся да звання капітана. У 1820 годзе часова выконваў абавязкі Вярхоўнага кіраўніка Аб’яднаных правінцый Рыа-дэ-Ла-Платы, быў апошнім, хто насіў гэты тытул. У 1824 годзе займаў пасаду міністра эканомікі, а ў 1826 годзе стаў першым прэзідэнтам адроджанага нацыянальнага банка.
Нягань
Нягань (Нягань) — горад (з 1985) у Расіі, у складзе Акцябрскага раёна Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі. Насельніцтва 54,7 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1965 годзе.
Нафтагазаздабываючая прамысловасць, нафтаперапрацоўка.
Васіль Іванавіч Качалаў
Васіль Іванавіч Качалаў (сапраўднае прозвішча — Шверубовіч, 30.1(11.2).1875, Вільня —, ) — савецкі акцёр, народны артыст (1936).
Па паходжанні беларус. Нарадзіўся ў сям'і святара. Студэнтам юрыдычнага факультэта Пецярбургскага ўніверсітэта займаўся ў тэатральным гуртку. Працаваў у Тэатры А. С. Суворына (Пецярбург, 1896-97), Таварыстве М. М. Барадая (Казань, Саратаў, 1897—1900). З 1900 — у трупе Маскоўскага Мастацкага тэатра. Качалаў валодаў выключнай артыстычнасцю, велізарным сцэнічным абаяннем, рэдкім па музычнасці голасам.
Качалаў выступаў на эстрадзе з выкананнем вершаў і прозы, а таксама літаратурна-музычных і драматычных кампазіцый (аўтарам якіх быў ён сам), граючы часам сцэны з удзелам некалькіх персанажаў — з «Юлія Цэзара», «Гамлета» Шэкспіра, «На дне» Горкага, і інш. Сталінская прэмія (1943). Узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна і ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.
Уладзімір Міхайлавіч Камароў
Камароў Уладзімір Міхайлавіч ( — ) — лётчык-касманаўт СССР, інжынер-палкоўнік. Двойчы Герой Савецкага Саюза (19.10.1964 і 24.4.1967).
Член КПСС з 1952 г. Скончыў Маскоўскую спецшколу Ваенна-Паветранных Сіл (1945), Батайскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча імя А. К. Сярова (1949), Ваенна-паветраную акадэмію імя Н. Я. Жукоўскага (1959). З 1960 г. у атрадзе касманаўтаў. 12—13.10.1964 упершыню ў свеце разам з навуковым супрацоўнікам Д. П. Феакціставым і ўрачом Б. Б. Ягоравым здзейсніў палёт на шматмесным касмічным караблі «Узыход-1» у якасці камандзіра карабля. Другі палёт здзейсніў 23—24.4.1967 на касмічным караблі «Саюз-1». Загінуў падчас пасадкі з-за адмовы парашутнай сістэмы. Пахаваны на Чырвонай плошчы ў Маскве.
Аднагадовыя расліны
Аднагадовыя расліны падзяляюцца на яравыя і азімыя формы. Насенне яравых прарастае вясной або летам і да восені (ва умераных шыротах) пасля плоданашэння расліны адміраюць (яравая пшаніца, лён, авёс, ячмень, кукуруза, каноплі, гарох, проса, грэчка, рыс і інш.). Азімыя прарастаюць восенню, зімуюць, на наступны год цвітуць, пладаносяць і адміраюць (азімыя пшаніца і жыта, віка, рапс, васілёк, стрэлкі і інш.). Аднагадовыя расліны, асабліва эфемераў, значна больш у пустыннай зоне і найменш у тундравай.
Многія аднагадовыя выкарыстоўваюцца ў дэкаратыўных мэтах, паколькі маюць яркія і пышныя кветкі.
Вавёркі
Вавёрка роду Sciurus мае падоўжанае цела з пухнатым доўгім хвастом, доўгія вушы, колер цьмяна-буры з белым брушкам, часам шэры (асабліва ўзімку).
Распаўсюджванне
Вавёркі распаўсюджаны па ўсім свеце, апроч Аўстраліі і Антарктыды. Больш за ўсё відаў вавёрак сустракаецца на тэрыторыі амерыканскіх кантынентаў: у Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы. За межамі Амерыкі сустракаецца ўсяго 3 віды вавёрак: У XVIII ст. з развіццём тэхнікі і гандлю паміж ЗША і Вялікабрытаніяй, у Еўропу быў інтрадуцыраваны адзін з паўночнаамерыканскіх відаў вавёрак — Каралінская вавёрка.
Клуб прыказчыкаў (Растоў-на-Доне)
Гісторыя
«Таварыства Узаемнага Крэдыту прыказчыкаў Растова-на-Доне» было ўтворана ў 1871 годзе. У канцы 1880-х гадоў Таварыства прыняло рашэнне пра будаўніцтва ўласнага будынка. У 1890-х гадах пачалося будаванне каменнага трохпавярховага будынка ў квартале паміж вуліцамі Цемерніцкай і Казанскай (цяпер вул. Серафімовіча). Будаўніцтва вялося пад наглядам гарадскога архітэктара Уладзіміра Карпавіча Шкітко. У 1899 годзе будынак быў дабудаваны, і ў ім размясцілася кіраванне Таварыства. Аздабленчыя працы праводзіліся да 1902 года.
Напачатку XX стагоддзі ў клубе часта праходзілі балі, маскарады, калядныя і велікодныя вечары. У клубе выступалі з гастролямі Фёдар Шаляпін і Сяргей Рахманінаў. У 1912 годзе да будынка быў прыбудаваны новы корпус з двухсвятловай глядзельнай залай, што выходзіць фасадам на Цемерніцкую вуліцу.
9—14 красавіка 1918 года ў будынку клуба прыказчыкаў праходзіў I з'езд Саветаў Данской рэспублікі, у якім узялі ўдзел больш 800 чалавек. У 1920-х гадах у памяшканнях былога клуба прыказчыкаў размясціўся Дом Чырвонай арміі. 23 лістапада 1927 года тут выступаў паэт Уладзімір Маякоўскі. З сярэдзіны 1930-х гадоў будынак займаў «Тэатр музычнай камедыі». У 1934—1935 гадах будынак быў часткова рэканструяваны: перабудоўваўся дах глядзельнай залы і ўмацоўваўся падмурак.
У сярэдзіне 1950-х гадоў праводзіўся капітальны рамонт будынка. У 1957 годзе была збудавана цагляная прыбудова, выкананая ў стылістыцы асноўнага будынка. Да пачатку 1990-х гадоў будынак знаходзіўся ў прадаварыйным стане. У 2000 годзе трупа «Тэатра музычнай камедыі» пераехала ў новы будынак, і з тых часоў будынак былога клуба прыказчыкаў не эксплуатаваўся.
Архітэктура
Каменны будынак клуба прыказчыкаў мае тры паверхі і склеп. У пабудовы складаная канфігурацыя ў плане, ёсць невялікі ўнутраны двор. Фасад 1899 года пабудовы выходзіць на вуліцу Серафімовіча, а корпус 1912 года пабудовы — на Цемерніцкую вуліцу. Парадны ўваход размешчаны з боку вуліцы Серафімовіча.
Фасад па вуліцы Серафімовіча выкананы ў стылістыцы неакласічнага кірунку эклектыкі. У кампазіцыі асіметрычнага фасада вылучаюцца дзве раскрапоўкі з лапаткамі. Першы паверх аформлены рустам. Ярусная структура будынка падкрэсліваецца формай і дэкорам вокнаў. На першым паверсе яны аформлены ліштвамі і дэкаратыўнымі замкамі. Вокны верхніх паверхаў дэкараваны трохвугольнымі сандрыкамі. Фасад завяршаецца трохчасткавым карнізам.
Фасад, што выходзіць на Цемерніцкую вуліцу, аформлены ў стылі мадэрн. Першы паверх руставаны, вокны другога паверха маюць прамавугольную форму, а вокны трэцяга паверха зроблены ў форме люнетаў, апраўленых архівольтамі. Цэнтральная частка фасада вылучана чатырма трохчвартковымі калонамі. Верхняя частка фасада дэкаравана разеткамі і геаметрычнымі ўстаўкамі.
Фронт вызвалення Дафара
Баявікі арганізацыі праходзілі навучанне ў СССР у 165-м навучальным цэнтры па падрыхтоўцы замежных ваеннаслужачых.
Акмол
Акмол — аул у Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр аульнай акругі Акмол. Код КАТА — 116630100.
Насельніцтва
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 4835 чалавек (2408 мужчын і 2427 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 5711 чалавек (2733 мужчыны і 2978 жанчын).
Лапекі
Лапекі (Лапеки) — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Панізоўскага сельскага паселішча. Станам на 2007 год пастаяннага насельніцтва не мае. Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 43 км на паўночны захад ад Рудні, за 35 км на захад ад аўтадарогі Смаленск — Невель, на беразе ракі Каспля. За 44 км на паўднёвы ўсход ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў кастрычніку 1943 года.
Людміла Фёдараўна Хейдарава
Людміла Фёдараўна Хейда́рава (Псеўданімы: Людміла Паўлікава, Людміла Паўлікава-Хейдарава,, Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць) — беларуская пісьменніца.
Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і рабочага і настаўніцы. Скончыла факультэт прыкладной матэматыкі БДУ (1974). З 1974 г. працавала ў НДІ электронна-вылічальных машын у Мінску, з 1980 года — вядучы канструктар у Беларускім навукова-даследчым і праектна-тэхналагічным інстытуце арганізацыі і кіравання будаўніцтвам Дзяржбуда БССР, з 1985 года — вядучы інжынер Мінскага навукова-даследчага прыборабудаўнічага інстытуце. У 1987—1997 г. на Беларускім тэлебачанні, з 1987 года — старшы рэдактар, з 1990 года — намеснік галоўнага рэдактара літаратурна-драматычнай рэдакцыі Беларускага тэлебачання. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1985 г.
Творчасць
Дэбютавала вершамі ў 1980 г. (часопіс «Маладосць»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Адведзіны рамонкавай паляны» (1985), «Тваё святло» (1988), філасофска-драматычнай паэмы-казкі «Можна і Нельга» (1988),  «Купанне ў росах» (1993) — усе выйшлі пад псеўданімам Людміла, пад псеўданімам Людміла Паўлікава-Хейдарава— зборнікі паэзіі, «Плач па анёлу» (2004), філасофская кніга іцзін-секстэтаў «Вечаровае веча» (2009, фрагменты ў час. «Маладосць», 2018, час. «Дзеяслоў»), «Прыступкі да Храма Святога Духа» (2017), пад прозвішчам Хейдарава выйшла кніга апавяданняў «Дарт» (2002), раман-фэнтэзі «Князёўна Дарута, або Чалавечая кроў ліпучая» (2021). У перыядычным друку — зборнік «Дзень паэзіі», часопісы «Маладосць», «Полымя», «Беларусь», «Вожык», «Работніца і сялянка», рэспубліканскіх газетах публікуе апавяданні, навелы.
У паэтычных творах філасофскі роздум, гісторыка-патрыятычная і любоўная лірыка, тэмы прыроды і вытокаў чалавечага духу. У празаічных творах пісьменніца на прыкладзе сваіх літаратурных герояў даследуе чалавечыя характары і зносіны ў розных абставінах жыцця і часу, аўтарскай пазіцыі часам уласціва дабрадушная іронія.
Пераклала з рускай на беларускую асобныя творы А. Пушкіна, М. Лермантава, Г. Ахматавай, М. Валошына, Б. Пастэрнака, М. Цвятаевай, В. Мандэльштама, з літоўскай, украінскай, польскай, рускай творы сучасных паэтаў.
Узнагароды
Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Алеся Адамовіча (1996) за прынцыповасць і майстэрства ў асвятленні сучасных праблем Беларусі.
Жанааркінскі раён
Жанааркінскі раён (Жаңаарқа ауданы) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка другога ўзроўню ў складзе Карагандзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Атасу.
NGC 2782
NGC 2782 (іншыя абазначэнні — UGC 4862, IRAS09108+4019, MCG 7-19-36, ARP 215, ZWG 209.31, KUG 0910+403, PGC 26034) — спіральная галактыка з перамычкай (SBa) ў сузор’і Рысь.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Бернардзіна Рывадавія
Бернардзіна Рывадавія (поўнае імя Бернардзіна дэ ла Трынідад Гансалес Рывадавія і Рывадавія, Bernardino de la Trinidad Gónzalez Rivadavia y Rivadavia;, Буэнас-Айрэс, Аргенціна — , Кадыс, Іспанія) — адзін з кіраўнікоў барацьбы за незалежнасць Паўднёвай Амерыкі ад іспанскага панавання, у 1811—1812 гадах член трыумвірату — аргенцінскага ўрада, першы прэзідэнт Аргенціны з 8 лютага 1826 года па 9 жніўня 1827 года.
HMS C11
HMS C11 — брытанская падводная лодка тыпу С. Пабудавана ў 1906-1907 гадах кампніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 27 сакавіка 1907 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 3 верасня 1907 года.
14 ліпеня 1909 года лодка была затоплена па прычыне сутыкнення з суднам вугальнікам Eddystone у Паўночным моры да поўдня ад, Норфалк. З усяго экіпажа выжыла толькі трое чалавек.
ЖФК Зорка-2005 Перм
«Зорка-2005» — расійскі жаночы футбольны клуб з горада Перм, заснаваны ў 2005 годзе. Выступае ў чэмпіянаце Расіі сярод жанчын.
Вуліца Камарова (Гомель)
Вуліца Камарова (былая Першая пралетарская ўскраіна)- вуліца ў паўднёвай частцы горада Гомеля (Навабеліца). Названая ў 1967 у гонар лётчыка-касманаўта У. М. Камарова. Працягласць 500 м. Пачала фармавацца ў канцы 1940-х гадоў. У 1950- 1960-я гады прылеглая да вуліцы тэрыторыя выраўнаваная, зрэзаныя пяшчаныя груды (захавалася мясцовая назва - "На пясках"). Забудаваная індывідуальнымі жылымі хатамі.
Спіс аб’ектаў PGC (1820001—1821000)
Гэта спіс аб'ектаў Спіс аб'ектаў PGC (1820001—1821000)
Качаткоў
Качаткоў — прозвішча.
155-мм гармата L33
155-мм гармата L33 CITER — аргенцінская артылерыйская гармата, распрацаванае камапанией CITEDEF. Выкарыстоўвалася падчас Фалклендскай і Харвацкай войнаў.
Гісторыя
У пачатку 80-х кампанія CITEFA наклала ствол ад 155 мм самаходнай артылерыйскай устаноўкі Mk F3 на гарматны лафет. Гармата была прынята на ўзбраенне арміі Аргенціны пад пазначэннем 155-мм гаўбіца L33 Х1415 CITEFA мадэль 77. Чатыры гарматы мадэлі 77 былі разгорнутыя на Фалклендскіх астравах, дзе яны былі захоплены пасля брытанскай арміяй падчас Фалклендскага канфлікту. Трафейныя гаўбіцы былі перапраўлены ў Вялікабрытанію для выпрабаванняў.
Качабамба
Качабамба (Cochabamba, Quchapampa, Quchapampa, Qhuchapampa) — горад у цэнтральнай частцы Балівіі. Адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Качабамба. За 220 км на паўднёвы ўсход ад Ла-Паса. Заснаваны ў 1574 годзе. 404 тыс.жыхароў (1992). Вузел аўтадарог. Важны эканамічны цэнтр. Універсітэт. Архітэктурныя помнікі 16-18 стагоддзяў.
155-мм гармата L33
Гісторыя
У першай палове 1990-х гадоў гаўбіцы L33 былі нелегальна пастаўлены Харватыі ў парушэнне эмбарга Савета Бяспекі ААН і выкарыстоўваліся ў баявых дзеяннях. Іх колькасць ацэньваецца ад 12 да 18 адзінак.
Качабамба
Эканоміка
Нафтапераапрацоўчыя, нафтахімічныя, тэкстыльныя, гарбарныя, харчовыя прадпрыемствы. Цэнтр аднаго з сельскагаспадарчых раёнаў краіны.
155-мм гармата L33
Апісанне
Даўжыня ствала гарматы складае 5,115 м. Ствол абсталяваны замыкальнай засаўкай і двухкамерным дульным тормазам. Верхні станок выкананы ў выглядзе зварной канструкцыі і ўяўляе сабой раздвоены лафет. Верхняя люлька мае сталёвую зварную канструкцыю, якая ўключае хадавы і пад’ёмны механізм. Апоры лафета абсталяваны прагумаваным колцам, а самі лафеты маюць сашнік. Устойлівае становішча гарматы забяспечваецца круглай сталёвай асновай, злучанай з лафетам утулкай.
Ранейшая канструкцыя заключалася ў злучэнні верхняга станка з цапфой калыскі ў сваёй ніжняй частцы. На агнявой пазіцыі колы станка падымаюцца. Клірэнс гарматы пры буксіроўцы роўны 0,3 м. Максімальная хуткастрэльнасць — 1 стрэл у хвіліну. Зброя вядзе стральбу аскепкава-фугаснымі 43-х кг снарадамі з максімальнай пачатковай хуткасці палёту 765 м/с на максімальную далёкасць 22000 м. Таксама магчыма стральба асвятляльнымі і дымавымі снарадамі.
Сорт
Сорт або культывар (cultivar) — група культурных раслін, якія ў выніку селекцыі атрымалі пэўны набор характарыстык (карысных або дэкаратыўных), якія адрозніваюць гэтую групу раслін ад іншых раслін таго ж віду. Кожны сорт раслін мае унікальнае найменне і захоўвае свае ўласцівасці пры шматразовым вырошчванні.
Сорт — гэта асобная група раслін у рамках вядомых батанічных груп, незалежна ад таго, ці задавальняе яна цалкам або часткова ўмовы падання прававой аховы, з'яўляецца новай.
Рэгуляцыя найменне сартоў
Міжнародны кодэкс наменклатуры для культурных раслін (International Code of Nomenclature for Cultivated Plants (ICNCP)) рэгулюе найменні сартоў, сартавых груп і вегетатыўных гібрыдаў. ICNCP дзейнічае ў рамках Міжнароднага кодэкса батанічнай наменклатуры (International Code of Botanical Nomenclature) які рэгулюе афіцыйныя назвы раслін.
Цада (Кіпр)
Цада — населены пункт у Рэспубліцы Кіпр.
Знаходзіцца на сярэдняй вышыні 615 метраў і атрымлівае сярэднюю колькасць ападкаў 610 мм. Знаходзіцца прыкладна за 10 км ад горада. З-за сваёй вышыні Цада мае мяккі клімат. Насельніцтва складае каля 1000 жыхароў.
Жырафа
Жыра́фа (Giraffa camelopardalis) — жывёла з атраду парнакапытных, сямейства жырафавыя. Жырафа з'яўляецца самай высокай наземнай жывёлай планеты.
Апісанне
Буйная жывёла, тулава кароткае, на высокіх нагах (пярэднія даўжэйшыя, чым заднія); шыя вельмі доўгая, але шыйных пазванкоў 7, як і ў большасці млекакормячых. Вышыня цела да 6 м, маса да 1000 кг (самцы большыя за самак). Мае 1 або 2 пары рожкаў, пакрытых скурай з валаскамі. Афарбоўка светла-жоўтая з цёмнымі плямамі.
Нараджае 1 дзіцяня. Корміцца лісцем і галінкамі дрэў, найчасцей акацыяй.
Распаўсюджанне
Пашырана ў Афрыцы на поўдзень ад Сахары, у адкрытых стэпах (саваннах) з рэдкімі дрэвамі і кустамі. Жыве невялікімі групамі па 7-15 (зрэдку болей) асобін.
Захавалася пераважна ў нацыянальных парках.
Рымскі еўрапейскі ўніверсітэт
Рымскі еўрапейскі ўніверсітэт (Università Europea di Roma) — італьянская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова каталіцкай скіраванасці са статусам універсітэта з сядзібай у Рыме.
Агульная характарыстыка
Універсітэт быў заснаваны кангрэгацыяй Легіянераў Хрыста і з’яўляецца часткай традыцыі навучальных устаноў Каталіцкай Царквы. Універсітэт арганізаваны ў адзіны дэпартамент гуманітарных навук.
Ва ўніверсітэцкай бібліятэцы, прысвечанай Пію XII, захоўваюцца дакументы, публікацыі, базы даных і электронныя рэсурсы па дысцыплінах, якія выкладаюцца ва ўніверсітэце, а таксама калекцыі, у тым ліку кніжная спадчына Фонду Альсіда Дэ Гасперы.
Установа
Устано́ва — орган дзяржаўнай улады,  мясцовага самакіравання,  арганізацыі,  прадпрыемства, які выконвае пэўныя функцыі ў вобласці  дзяржаўнага, адміністрацыйнага, партыйнага, грамадскага, камерцыйнага і інш. кіравання, кантролю, нагляду і г.д. або будынак, памяшканне, дзе знаходзяцца гэтыя структуры.
NGC 2783
NGC 2783 (іншыя абазначэнні — NGC 2783A, UGC 4859, MCG 5-22-19, ZWG 151.27, HCG 37A, KCPG 192B, PGC 26013) — эліптычная галактыка (E) ў сузор’і Рак.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 2783, NGC 2783A.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
Дублінскі рукапіс
Ду́блінскі ру́капіс — лацінскі зборнік другой паловы XIII ст. Уключае розныя творы на лацінскай мове: вершы, пропаведзі, дыдактычныя трактаты, запавет Св. Францыска, прароцтвы, кароткі ірландскі летапіс, даведзены да 1174 года, і інш. У пачатку змешчана «Апісанне зямель» — невялікі геаграфічны трактат трэцяй чвэрці XIII ст. невядомага аўтара, каталіцкага місіянера, які прапаведаваў у Прыбалтыцы сярод язычнікаў у часы Міндоўга. У ім даецца кароткае геаграфічнае апісанне тагачаснай Еўропы, месцазнаходжанне розных краін, зямель і інш.
Помнік адкрыў і ўпершыню апублікаваў у арыгінале амерыканскі вучоны М. Колкер. Захоўваецца ў бібліятэцы Англіканскага ўніверсітэта ў Дубліне (Ірландыя).
Белая Русь
Трактат — храналагічна самая ранняя гістарычная крыніца, у якой упершыню згадваецца Белая Русь (Alba Russia). Паводле кантэксту твора, аўтар меў на ўвазе сумежную з Літвой і Латгаліяй заходнюю частку тагачаснай Русі, гэта значыць тэрыторыю сучаснай Усходняй Беларусі.