cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дом Баярына (Навагрудак)
Прамавугольны ў плане будынак, плошчай каля 76 м кв, быў пабудаваны з дрэва і цэглы і падзяляўся сцяной на дзве часткi. У цэнтры адной з iх стаяў апорны слуп, які вытрымлiваў перакрыцці. Драўляныя сцены былі атынкаваны і аздоблены фрэскамі і надпісамі з графіці. Захаваліся фрагменты фрэсак з геаметрычным і раслінным арнаментам, а таксама з выявай у профіль мужчыны у княскай шапцы.
Тэхнафэнтэзі
Тэхнафэнтэзі — паджанр мастацкай літаратуры, жывапісу, камп’ютарных гульняў, які мадэлюе сусвет, дзе суседнічаюць магія і тэхналогія. Яны могуць быць прадстаўленыя дзвюма альтэрнатыўнымі цывілізацыямі, часта варожымі адна адной (Пола Волскі, «Вялікі Эліпс», камп’ютарная гульня «Arcanum»), альбо на ўзбраенні адной і той жа цывілізацыі (Майкл Суэнвік, «Дачка жалезнага дракона»). Іншыя прадстаўнікі жанру: Аляксей Глушаноўскі («Шлях Дэмана»), Уэн Спэнсэр («Тынкер»), Генры Сміт («Кэр Кабал») і інш. Сярод камп’ютарных гульняў — «ТехноМагия», «ShadowRun Returns».
Фіванскі некропаль
Фіванскі некропаль — месца на заходнім беразе Ніла, насупраць старажытнаегіпецкага горада Фівы. Некропаль выкарыстоўваўся для рытуальных пахаванняў большую частку эпохі фараонаў, пачынаючы з 1-га пераходнага перыяду, асабліва ў часы Новага Царства.
Вадзі-Габанат
Грабніца трох іншаземных жонак Тутмоса III, адкрытая ў 1916 г. Пры раскопках тут была знойдзена залатая дыядэма, упрыгожаная галовамі газэляў, якая цяпер захоўваецца ў Нью-Ёрку.
Ком Эс-Самак
Вялікі храм-кіёск у 2,5 км на поўдзень ад, выяўлены экспедыцыяй Такійскага ўніверсітэта Васеда ў 1974 годзе. Храм быў узведзены з сырцовай цэглы і меў высокі пастамент з пандусам і лесвіцай. Пры раскопках былі знойдзены фрагменты роспісу. Гэты храм прызначаўся для святкавання 30-гадовага юбілею праўлення Аменхатэпа III.
Каср Эль-Агуз
Невялікі, добра захаваны храм, прысвечаны культу Тота. Ён быў пабудаваны ў час праўлення Пталамея VIII Эвергета.
ФК Сараева
«Сараева» (Sarajevo) — футбольны клуб з Босніі і Герцагавіны, месціцца ў горадзе Сараева. Клуб прымае гасцей на стадыёне «Асім Ферхатавіч Хасэ», які змяшчае 37 500 гледачоў.
Гісторыя
Клуб быў заснаваны 24 кастрычніка 1947 года і ў цяперашні час гуляе ў Прэм’ер-лізе Босніі і Герцагавіны.
Прасніца
Пра́сніца, Прасліца, Потась — драўляная прылада для мацавання кудзелі ў час прадзення воўны, льна, пянькі.
Апісанне
Кудзеля мацавалася на прасніцы, якую рабілі, як правіла, са смалістай дошкі. Яна прадстаўляла сабой стойку (ножка, капыл), у верхняй частцы якой знаходзілася лопасць («пяро»). Вышыня стойкі складала ад 90 см да 1 м, часам чуць болей. Капыл мацаваўся да донца («дно», «садно», «днішча», «дэнчышча», «крывулька») — дошкі даўжынёй прыкладна 55-60 см. На донца садзілася жанчына пад час прадзення.
Віды прасніц
Вядомы чатыры асноўныя тыпы: лапатападобная, прасніца-грэбень, прасніца-вілы, прасніца-кій. На Беларусі найбольш пашыраны лапатападобная і прасніца-грэбень (Прыпяцкае Палессе). Сустракаліся таксама веслападобныя (Лідскі раён), мечападобныя (Брэсцкая вобласць), прасніца-дошчачка, якая мацавалася да калаўрота, і інш. Прасніцу аздаблялі рознымі відамі разьбы — фігурнай апрацоўкай ножак, выпілоўкай краёў лопасці, ступеньчатымі выпіламі на днішчы ў месцы злучэння з лопасцю і інш. Арнаментальныя матывы геаметрычныя, раслінныя, салярныя, зааморфныя і складаныя. Асаблівым багаццем і разнастайнасцю разнога дэкору вызначаюцца прасніцы з Брэсцкай вобласці.
Ручное
Ручно́е (, Ручное) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стадоліцкага сельсавета.
За 4,7 км па поўдзень ад вёскі знаходзіцца Ручноўскае радовішча глін і суглінкаў.
ФК Дандалк
Дандалк (Cumann Peile Dhún Dealgan) — ірландскі футбольны клуб, месціцца ў горадзе Дандалк, цяпер гуляе ў Прэм’ер-дывізіёне Ірландыі.
Каманда праводзіць хатнія сустрэчы на стадыёне «Арыэль Парк». Клуб быў утвораны ў 1903 годзе.
Бераставіца
Назву Бераставіца маюць:
Крыжадзюб-яловік
Крыжадзюб-яловік, брукун ялавік (Loxia curvirostra) — птушка роду сямейства.
Апісанне
Даўжыня цела 16—18 см, размах крылаў 27—30,5 см. Выразны палавы дымарфізм. Абедзве часткі дзюбы скрыжаваныя, прычым даўжыня дзюбы значна большая за вышыню каля асновы. Самец матава-чырвоны, самка матава-алiўкава-зялёная. Маладыя падобныя да самкі, але ніз цела ў рыскi. Падобны да сасновага крыжадзюба, але з больш далікатнай будовай і больш тонкай дзюбай.
Пашырэнне
Арэал разарваны: Еўропа, Азія (акрамя поўначы і поўдня) — ад Урала да паўднёвай часткі Ахоцкага мора, Сахаліна і Курыльскіх астравоў; лакальна трапляецца ў Паўднёва-Усходняй Азіі (ізалявана ў гарах Цянь-Шаня і ад Усходніх Гімалаяў да паўднёвага захаду Кітая, В’етнама), да арэалу належаць Філіпіны, паўночны-захад Афрыкі, Паўночная Амерыка (акрамя поўначы). На тэрыторыі Беларусі рэдкі на гнездаванні і больш звычайны на зімоўцы від.
Аселы від. Крайнія паўночныя папуляцыі часткова пералётныя. У час інвазіі можа пералятаць да 4000 км ад гнездавога арэала.
Асаблівасці біялогіі
Гняздо ладзіць на высокім хваёвым дрэве (часта елцы), якое стаіць асобна або недалёка ад ляснога масіву, звычайна ўверсе кроны каля ствала ці недалёка ад яго ў развілцы бакавых галін (звычайна пад прыкрыццем іншых). Аснова з няшчыльна ўкладзеных галінак хваёвых дрэў і кавалкаў кары. Знешняя частка з травы, моху і лішайніка, унутраная — з моху і траў. Высцілка з сухіх траў, воўны, лішайнікаў і пер’я.
Яйкі (3—4, часам 2—5) крыху падоўжаныя, з тупым вузейшым канцом, белаватыя, крэмавыя, зеленаватыя або шэра-блакітныя; дробныя плямкі і рысачкі цёмна-пурпуровыя ці вішнёвыя (звычайна больш густыя на шырокім канцы). Глыбокія плямкі фіялетава-шэрыя або цялесна-ружовыя.
Беларуская ўніяцкая архіепархія
Беларуская ўніяцкая архіепархія — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ўніяцкай царквы ў Беларусі. Існавала з 1828 па 1839 гады. Тэрытарыяльна ахоплівала Віцебскую, Магілёўскую губерніі, Бабруйскі, Барысаўскі, Дзісенскі, Ігуменскі, Мазырскі, Рэчыцкі павет Мінскай губерніі, Курляндскую губерню, Жытомірскі і Оўруцкі паветы Валынскай губерніі і Радамысльскі павет Кіеўскай губерніі. У 1830-я гг. у архіепархіі было больш за 1 млн. прыхаджан, каля 700 цэркваў. У 1834 г. пачала аднаўляцца богаслужба паводле ўсходняга абраду. Архіепархія скасавана ў выніку скасавання ўніяцтва ў Расіі ў 1839.
Сіманіцкі Млынок
Сі́маніцкі Млыно́к (, Симоничский Млынок) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Тонежскага сельсавета.
Мінскае капішча
Мінскае ка́пішча — комплекс паганскіх сакральных аб'ектаў, што размяшчаліся на ўзбярэжжы ракі Свіслач, ля былой вуліцы Лодачнай, у прадмесці Ляхаўка. Цяпер гэта раён рэстарана «Старое рэчышча» па вул. Лодкавая, насупраць ліцэя БДУ. Камень стаяў адразу за плотам дому № 2, па вул. Лодачнай.
Апісанне
Сярод мінчнан месца мела і іншыя назвы — свяці́лішча, мале́льня, каме́нь.
Знаходзіўся ў Мінску ў прадмесці Ляхаўка, на дрыгвяністым беразе Свіслачы, у густым лесе (елка, асіна, бяроза, альшына), па якім было цяжка прайсці, ці праехаць. Гэта была жудасна тхлань, глуш.
Капішча складалася з паўсферычнага каменя, крыжа, абвешанага вышыванымі ручнікамі і памоста з дубовага бярвення. Частка гэтага памоста ляжала на зямлі і падыходзіла да валуна. Другая частка (каля двух метраў у шырыню і метр у даўжыню) навісала над вадой Свіслачы на палях, якія былі ўбіты ў дно ракі. У памосце была прарэзана дзірка, адкуль бралі святую ваду. Ён таксама служыў знахару-святару для правядзення службы.
Да 1888 года на капішча рос велізарны свяшчэнны дуб «Волат», гарэў незгасальны ахвярны агонь, побач з якім жыў яго захавальнік — «Старац» (Знахар-святар). Дуб «Волат», пад якім таксама маліліся і на які вешалі ахвярныя рушнікі, маглі ахапіць толькі чатыры чалавекі, верхавіна яго была сухая, ствол з вялікім дуплом. Дуб знаходзіўся ў цэнтры кампазіцыі: з аднаго боку ад дуба стаяў валун «Дзед», а з другой — ахвярнік (алтар) з агнём.
Вышыня валуна была вялікая, каля аршына, ён меў шурпатую паверхню, стаяў на адлегласці 3-х метраў ад берага Свіслачы. На самым камені нічога не палілі, ён быў абвязаны рушнікамі, фартухамі, на яго вылілвалі віно і мёд, малако, і заўсёды над ім вілася хмарка пчолаў.
Недалёка ад каменя гарэў ахвярны агонь. У дыяметры вогнішча складала 1 метр. Дно вогнішча было выкладзена камянямі, а вакол выкладзены вялікімі валунамі, якія стваралі круглую агароджу. Вышыня такой агароджы была каля 30-40 сантыметраў. На гэтым агні спальвалі трыбухі авечак, коз, свінняў і пеўняў, якіх прыносілі ў ахвяру.
Раней быў яшчэ і другі агонь (ахвярнік) — Жыжа, які знаходзіўся ў 10 метрах ад каменя. Ён стаяў бліжэй да каменя, за тым агнём. «Ахвярнік» быў выкладзены з камянёў памерам 20-25 см, дыяметр вогнішча — 1,5 аршына, таўшчыня сценкі — каля 25-30 см. Сценка была складзена з розных валуноў на густой гліне. Унутры быў насціл, складзены з камянёў памерам 20-25 см. Вышыня «ахвярніка» была вышэй за чалавечы рост, каля 2 аршынаў (пад 1,8 метра). Глыбіня адтуліны «ахвярніка» — каля 30 см. Тут спальваліся вантробы, ногі, рогі прынесенных у ахвяру жывёл. Гэты ахвярнік хутка разваліўся — гліна паразмакала і ад агню з'явіліся расколіны. Пасля гэтага быў зроблены вышэйапісаны.
Уся пляцоўка свяцілішча была абгароджана тынам. Тын быў створаны з яловых галінак і акружаў усю малельню. Яго вышыня складала каля 2,5 аршынаў.
Апісанне рытуалу
Знахар-святар свянціў ваду, і акрапляў ёй вернікаў, якія клалі ў спецыяльны посуд свае грошы (гэта быў рондаль з адтулінай для манет). Пасля асвячэння святар дазваляў вернікам браць асвячоную ваду са Свіслачы. Гэтак жа на капішчы усталёўвалася скрыня з дошак, у які складвалі святыя ахвяры, дары (галоўным чынам гэта былі ручнікі, палатно, жыта ў мяшэчках, ячмень, розныя крупы). Увесь камень быў абвешаны ручнікамі. Таксама на яго вылівалі віно, мёд, малако. На вогнічшы спальвалі рэшткі ахвяры; калі прыносілі пеўня, то мяса браў да сябе знахар-святар, а ногі, кішкі і ўсякае смецце спальвалі на агні, як ахвяру сваім багам.
Люболь
Любо́ль (, Люболь) — былая вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Тонежскага сельсавета.
Ліквідавана 30 верасня 2009 года.
Мінскае капішча
Гісторыя
Пры будаўніцтве Мінскай чыгуначнай станцыі, у самым пачатку 1870-х гадоў, пачалі забудоўваць вуліцу Лодачную, агонь часта тушылі, а камяні скідвалі ў раку. Быў выпадак, калі прыехалі жандары, раскідалі вогнішча і затушылі агонь. Вернікам забаранілі спальваць на ахвярным агні мяса авечак і коз. Знахару Севасцею тады насілу ўдалося адкупіцца, даўшы паліцэйскаму жандару шмат грошай і бочку мёду.
Царкоўныя служкі пастанавілі адабраць у «чараўніка» Севасцея гэты малельны камень, ахрысціць яго па-хрысціянску, паставіць у яго крыж і служыць па-хрысціянску набажэнства. У 1880 годзе, перад святкаваннем 900-годдзя хрышчэння Русі, царскія ўлады паспрабавалі спыніць правядзенне язычніцкіх службаў. Быў патушаны агонь і спілаваны прарочы дуб «Волат». Царкоўнікі прагналі Севасцея, адабраўшы ў яго камень і ўсё малельнае прыладдзе. Быў усталяваны крыж і скрыня з крыжом, т.зв. «анала». У скрыні былі кадзіла, крыж, Евангелле і міска, куды клалі грошы. Пры гэтым месцы стаў служыць бацька Яфімій, да якога працягвалі прыходзіць і былыя вернікі, якія ўшаноўвалі камень. Хоць і да гэтага некаторыя людзі хадзілі і ў царкву, і да агню. Па нядзелях і святах — у царкву, а, як нешта забаліць — ішлі да агню і да самага знахара, прыносячы прынашэнні, хто яйкі, хто пеўня ці курыцу. А ў святы хадзілі зноў маліцца ў царкву, каб Бог адпусціў ім грахі ці даў пакаянне.
Новыя святары і дзякі не жадалі служыць на гэтым месцы. Яны ўсё сцвярджалі, што гэта «паганае месца», што тут, пры камені, бывае, збіраюцца чэрці, што там жыве ведзьма. Да таго ж апынулася, што бацька Яфімій зманам выдаваў сябе за іншага, а насамрэч — гэта быў Яхім Скардовіч, з прыгонных на Міншчыне, канакрад, уцякач з турмы. Ён таксама разбагацеў на ахвяраваннях пры камені, а пазней, ужо пры савецкай уладзе, бег невядома куды.
Спыніць жа пакланенне валуну «Дзеду», так і не ўдалося. Старэйшы Севасцей памёр прыкладна напачатку 1904 года, да Японскай вайны, ва ўзросце больш за сто гадоў, быўшы дужым і здаровым. На агульных могілках яго хаваць не дазволілі, для гэтага існавалі невялікія могілкі для людзей, якія хадзілі маліцца ў малельню (язычніцкую), а не ў царкву. Яны былі размешчаны прыкладна там, дзе зараз варта вінна-гарэлачны завод «Крышталь» на вуліцы Кастрычніцкая.
Камень у XX стагоддзі
Напачатку 1980-х гадоў сам валун быў перавезены ў Музей валуноў, размешчаны на ўскраіне Мінска, у мікрараёне Уручча, дзе знаходзіцца і па сённяшні дзень (2013 год). Хоць, беларускія навукоўцы з інстытута гісторыі Акадэміі навук высунулі ідэю аднавіць язычніцкае капішча на ранейшым месцы, тлумачачы гэта тым, што камень, які завуць «Дзед», мог бы прыцягнуць у цэнтр горада турыстаў.
Этнаграфічныя сведчанні
Этнаграфічныя сведчанні пра Мінскае капішча адлюстраваны ў дзённіку Міхала Кацара. Некаторыя вытрымкі (перакладзены на беларускую мову і падрыхтаваныя Т. Кашкурэвічам, В. Корбутам у альманаху Druvis)
ад Хрысціны Савельінай (нар. 1857 г.)
Імшал
Рымскі імшал, альбо проста імшал (Missale) — у Рымска-Каталіцкай Царкве кніга, якая ўтрымлівае тэксты для цэлебрацыі імшы: рубрыкі, зменныя і сталыя часткі, каляндар і г. д.
Узнікненне імшала ў Сярэднявеччы
Да ранняга Сярэднявечча для служэння імшы патрабавалася вялікая колькасць кніг: сакрамэнтарый з тэкстам эўхарыстычнага канона, зборнік малітваў, евангеліярый, эпісталярый з біблійнымі чытаннямі, адна ці некалькі кніг з тэкстамі спеваў (градуал ці антыфанарый). З цягам часу гэтыя кнігі сталі аб’ядноўваць у адну, якая атрымала назву Missale plenum, г. зн. «Поўнае сабранне тэкстаў для імшы».
Да з’яўлення такога поўнага імшала мясцовыя (дыяцэзіяльныя і іншыя) літургічныя кнігі розніліся ў асобных дэталях, напрыклад, у арганізацыі санктарала, у выбары спеваў, календары і г. д. Пасля з’яўлення Missale plenum пачала назірацца тэндэнцыя да уніфікацыі.
Імшал пасля Трыдэнцкага сабора
Трыдэнцкі сабор прыняў рашэнне зацвердзіць адзіны тэкст імшала для ўсёй лацінскай Царквы. Гэтае рашэнне было рэалізавана Папам Піем V 14 ліпеня 1570 года, калі была апублікавана була Quo Primum. Гэтым тэкстам імшал, які выкарыстоўваўся папскай курыей, быў аб'яўлены абавязковым для ўсёй лацінскай царквы за выключэннем тых рэгіёнаў і супольнасцяў, якія маглі пацвердзіць больш як двухсотгадовую гісторыю свайго абраду.
Була Quo Primum катэгарычна ўстанаўлівала гэты новы імшал «назаўсёды», не плануючы ніякіх змяненняў у ім. Тым не менш нязначныя змены ўносіліся некаторымі папамі, якія выпускалі новыя тыпавыя выданні (Editio typica), гэта значыць тыя, з якіх мусілі друкавацца ўсе іншыя імшалы. Папа Клімент VIII выдаў новае тыпавое выданне імшала 7 ліпеня 1604 года. У ім былі зробленыя некаторыя змены і дапаўненні у цэлебрацыях святых і зменных тэкстах.
Папа Урбан VIII апублікаваў наступнае тыпавое выданне 2 верасня 1634 года.
У 1884 годзе Папа Леў XIII апублікаваў чарговае тыпавое выданне са зменамі, якія адбыліся пасля Папы Урбана VIII.
Наступную рэдакцыю імшала прадпрыняў Папа св. Пій X, але завершана праца была толькі пры Папу Бэнэдыкце XV 25 ліпен 1920 года. Гэтае выданне ўключала некалькі выпраўленняў, скасаванняў і дадаткаў у тэксты малітваў, але асноўныя змены былі зробленыя ў рубрыках. Яны не былі ўключаныя ў існуючы раздзел Rubricae generales, але склалі асобны раздел Additiones et variationes in rubricis Missalis.
Значныя змены ў імшал унёс Папа Пій XII, хоць яны і закранулі толькі чатыры дні ў годзе. Былі адрэдагаваныя тэксты Пасхальнага Трыдууму, напрыклад, зменены час некаторых набажэнстваў. Так, Пасхальная вігілія павінна была цэлебравацца вечарам у Вялікую суботу, а не раніцай, як было раней. Гэтыя выпраўленні нават выклікалі змены ў кананічным праве, бо да той пары, за выключэннем толькі паўночнай імшы на Божае Нараджэнне, не дазвалялася служыць імшу раней, чым за гадзіну да світанку, і пазней за гадзіну да поўдня. Гэтыя змены былі зробленыя ў 1955 годзе. Пій XII стварыў таксама камісію з мэтай перагляду ўсіх рубрык імшала.
Благаслаўлёны Ян XXIII выпусціў у 1962 годзе новае тыпавое выданне, якое мела два заўважныя змяненні: да ліку святых, што ўзгадваюцца ў Рымскім каноне, быў далучаны святы Юзаф, а з малітвы, чытанай у Вялікую Пятніцу з просьбы аб юдэях быў выключаны эпітэт perfidi (няверныя). Варта заўважыць, што далучэнне святога Юзафа было першай зменай ва Эўхарыстычным каноне з часоў імшала св. Пія V. Таксама ў гэтае выданне ўвайшлі новыя, папраўленыя рубрыкі, падрыхтаваныя камісіяй, утворанай Піем XII.
Імшал пасля II Ватыканскага Сабора
Другі Ватыканскі Сабор праходзіў з 1962 па 1965 гады. На другім пасяджэнні Сабора, якое адбылася ўвосень у 1963 годзе, айцы Сабора прынялі апостальскую канстытуцыю Sacrosanctum consilium, прысвечаную богаслужэнню. У гэтым тэксце яны, між іншым, пастанавілі апублікаваць новы імшал, дзе дазвалялася б служэнне імшы на нацыянальных мовах і аднаўляліся некаторыя старажытныя традыцыі, напрыклад, практыка канцэлебрацыі і малітва верных. У 1965 годзе такі імшал быў выдадзены, але ён закранаў толькі парадак імшы і не быў тыпавым выданнем.
3 красавіка 1969 года апостальскай канстытуцыяй Missale Romanum Папа Павел VI увёў новы, цалкам перапрацаваны парадак імшы. 26 сакавіка 1970 года Кангрэгацыя Божага культу выдала першые тыпавое выданне новага імшала на лацінскай мове. Другое тыпавое выданне з'явілася ў 1975 годзе. У 2000 годзе Папа Ян Павел II ухваліў трэцяе выданне, якое выйшла і было аб'яўлена тыпавым ў 2002 годзе.
Тэофілу Брага
Жуакі́н Тэо́філу Ферна́ндыш Бра́га (Joaquim Teófilo Fernandes Braga; 24 лютага 1843, Понта-Дэлгада, Азорскія астравы — 28 студзеня 1924, Лісабон) — партугальскі пісьменнік, навуковец і палітык.
Біяграфія
Выдаў свой першы зборнік вершаў Зялёнае лісце (Folhas Verdes) у 1864 годзе. Атрымаўшы юрыдычная адукацыя ў Каімбрскім універсітэце, пераехаў у 1872 годзе ў Лісабон, дзе заняўся літаратурнай дзейнасцю, выдаючы як зборнікі вершаў, так і этнаграфічную (даследаванні народных песень) і філасофскую літаратуру.
У 1878 Брага быў абраны ў партугальскі парламент, дзе далучыўся да рэспубліканцаў-федэралістаў. Уступіўшы ў Партугальскую Рэспубліканскую партыю, 1 студзеня 1910 года ўвайшоў у склад яе Палітычнай дырэкторыі. Пасля перавароту 5 кастрычніка, які зрынуў манархію, стаў 6 кастрычніка 1910 старшынёй Часовага ўрада Партугальскай Рэспублікі і выконваючым абавязкі кіраўніка дзяржавы. 24 жніўня 1911 ён склаў абавязкі прэзідэнта, а 3 верасня прэм'ер-міністра. Аднак пасля адстаўкі Мануэла ды Арыягі ён у 1915 годзе быў абраны часавым прэзідэнтам, каб завяршыць яго тэрмін. Пахаваны ў Кляштары еранімітаў у Лісабоне.
Тонежская Рудня
То́нежская Ру́дня (, Тонежская Рудня) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Тонежскага сельсавета.
Мануэл ды Арыяга
Мануэ́л Жазэ́ ды Арыя́га Брун да Сілве́йра і Пейрэлангі (Мануэл ды Арыяга, Manuel José de Arriaga Brum da Silveira e Peyrelongue; 8 ліпеня 1840, Орта, Азорскія астравы — 5 сакавіка 1917, Лісабон) — партугальскі палітык, адвакат, пісьменнік. Першы прэзідэнт Партугаліі.
Біяграфія
Нарадзіўся ў арыстакратычнай сям'і. З 1860 па 1865 гады вывучаў права ў Каімбрскім універсітэце, быў натхнёны ідэямі пазітывізму і рэспубліканізму, удзельнічаў у дыскусіях на філасофскія і палітычныя тэмы. З 1866 г. пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў настаўнікам англійскай мовы, пазней займаўся прыватнай адвакацкай практыкай. Праз дзесяць гадоў увайшоў у Камісію па рэфармаванні сярэдняй адукацыі (Comissão para a Reforma da Instrução Secundária).
Член Партугальскай рэспубліканскай партыі і цудоўны аратар ён чатыры разы абіраўся дэпутатам ад Мадэйры, з 1891 г. у часы кіравання партыі. У адрозненне ад іншых рэспубліканцаў падтрымлівае добрыя адносіны з Рымска-каталіцкай царквой. Пасля рэвалюцыі 1910 г. ён спачатку рэктар Каімбрскага ўніверсітэта, затым Генеральны пракурор Партугаліі. У 1911 г. перамагае на прэзідэнцкіх выбарах.
У перыяд прэзідэнцтва правёў у Партугаліі шэраг буржуазна-дэмакратычных рэформаў, выступаў за нейтралітэт Партугаліі ў Першай сусветнай вайне.
Альбом Віленскі
«Альбом Віленскі» (Album de Wilna);(Album Wileńskie) ― серыя альбомаў літаграфій з відамі Вільні і яе наваколіц, помнікамі архітэктуры, партрэтамі гістарычных дзеячаў Беларусі і Польшчы.
Мастакі «Альбома Віленскага»
Арыгіналамі ілюстрацый сталі каля 350 работ беларускіх, польскіх і рускіх мастакоў, якія жылі ці пабылі ў Літве і Беларусі: Ян Дамель, Міхал Андрыёлі, Канстанцін Кукевіч, Іван Хруцкі,, Марцін Залескі і інш. Эстампы з іх прац рабілі парыжскія мастакі-літографы, Франсуа Грэнье, , Філіп Бенуа (Philippe Benoist; 1813-1905) і інш. Альбомы друкавала парыжская друкарня Лемерсье.
Сюжэты «Альбома Віленскага»
У Музеі Віленскага ўніверсітэта захоўваецца 163 літаграфіі з Альбома. У віленскай карціннай галерэі адна зала цалкам прысвечана «Альбому Віленскаму».
Слабада (Лельчыцкі раён)
Слабада́ (, Слобода) — пасёлак у Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Тонежскага сельсавета.
Геаграфія
Знаходзіцца за 62 км у напрамку на паўночны захад ад горада Лельчыцы, за 259 км ад Гомеля, за 71 км ад чыгуначнай станцыі Жыткавічы.
Лорэнцвейлер
Лорэнцвейлер (Luerenzweiler, Lorentzweiler) — камуна ў Люксембургу, размяшчаецца ў акрузе Люксембург. Камуна Лорэнцвейлер з’яўляецца часткай кантона Мерш. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт (насельніцтва 879 чалавек на 2008 год).
Насельніцтва складае 3112 чалавек (на 2008 год), у камуне размяшчаюцца 1242 хатнія гаспадаркі. Займае плошчу 17,45 км² (паводле займанай плошчы 69 месца з 116 камун). Найвышэйшая кропка камуны над узроўнем мора складае 436 м (32 месца з 116 камун), найменшая 219 м (38 месца з 116 камун).
Зелянушка звычайная
Зелянушка звычайная (Carduelis chloris) — пеўчая птушка сямейства ўюрковых.
Чэмпіянат свету па футболе 2018
Чэмпіянат свету па футболе 2018 — 21-ы чэмпіянат свету па футболе ФІФА, які прайшоў у Расіі з 14 чэрвеня да 15 ліпеня 2018 года. Расія ўпершыню ў сваёй гісторыі стала краінай-гаспадыняй, апроч таго, сусветны чэмпіянат упершыню прыняла Усходняя Еўропа. Чэмпіянат свету 2018 года ў Расіі прайшоў у 11 гарадах на 12 стадыёнах.
Зелянушка звычайная
Апісанне
Даўжыня цела 15 см, размах крылаў 24-28 см. Самец аліўкава-зялёны, самка больш шэрая; самец і самка з жоўтымі люстэркамі на крылах і жоўтымі плямамі каля асновы хваста. Маладыя ў рысачкі, жоўтыя плямы толькі каля асновы хваста, а на крылах лёгкія праясненні. Голас: даволі разнастайныя спевы з працяглай трэллю.
Пашырэнне
Арэал разарваны: Еўропа (акрамя поўначы), Малая Азія, Блізкі Усход, Каўказ, поўнач Ірана і Туркменія, Паўночна-Заходняя Афрыка і Сярэдняя Азія. Інтрадуцыраваны на Азоры, паўднёвы ўсход Аўстраліі, Новую Зеландыю, месцамі ў паўднёва-ўсходняй частцы Паўднёвай Амерыкі.
Насяляе ўскрайкі густых лясоў з сярэдняй вільготнасцю і добра развітым падростам (асабліва ядлоўцамі), парослыя берагі вадацёкаў, паркі, сады, пасадкі ўздоўж дарог, могілкі, высокія жывыя агароджы, маладыя пасадкі хваёвых, а таксама групы дрэў у гарадах. Засяляе раўніны звычайна не вышэй за 900 м над у.м., але ў Швейцарыі даходзіць да 1400, у Татрах — 1100—1450 м, у Азіі — да 2000 м.
Асаблівасці біялогіі
Гняздо добра замаскіраванае, у густых, але не вельмі тонкіх галінках. Аддае перавагу елцы і ядлоўцу, але робіць гнёзды і ў лісцевых дрэвах ці кустах. Гняздо слаістае: знешні слой няшчыльны — з травы, тонкіх галінак і карэньчыкаў; наступны (праглядаецца скрозь знешні) — з лішайнікаў і зялёнага моху. Высцілка з дробных карэньчыкаў, траў, расліннага пуху і валосся, а таксама пёраў. Могуць выкарыстоўваць розныя матэрыялы, зробленыя чалавекам. Гнёзды без зялёнага моху сустракаюцца вельмі рэдка (звычайна ў гарадах).
Яйкі (4-6, часам 2-7), з не вельмі вострымі канцамі, белавата-шэрыя або шэра-сіняватыя (часта з ружаватым адценнем). З не вельмі густымі, падвойнымі плямкамі: глыбокія- ружовыя і вельмі дробныя; паверхневыя — большыя, чырванаватыя, пурпуровыя або цёмна-чырвоныя, сканцэнтраваныя на шырэйшым канцы.
Чэмпіянат свету па футболе 2018
Гаспадар турніру
18 сакавіка 2009 года ФІФА заявіла, што на правядзенне чэмпіянатаў 2018/2022 гадоў было прынята 9 заявак, якія падалі: Аўстралія, Англія, Інданезія, Мексіка, Расія, ЗША, Японія, Партугалія і Іспанія (сумесная заяўка), Бельгія і Нідэрланды (сумесная заяўка). Толькі Рэспубліка Карэя і Катар абвясцілі пра ўдзел у выбарах гаспадара чэмпіянату свету 2022 года. Пазней, у адпаведнасці з дзеючым становішчам ФІФА аб ратацыі кантынентаў, з гонкі за турнір 2018 выбылі прадстаўнікі Азіі (у тым ліку Аўстраліі) і Амерыкі.
Рэфат Абдурахманавіч Чубараў
Рэфа́т Абдурахма́навіч Чуба́раў (Refat Abdurahman oğlu Çubarov; нар., Самарканд, Узбекістан) — украінскі крымскататарскі палітык і грамадскі дзеяч. Народны дэпутат Украіны III—V і VIII скліканняў. Старшыня Меджліса крымскататарскага народа (з лістапада 2013), намеснік Старшыні Савета прадстаўнікоў крымскататарскага народа (у 1999). З 2009 года — ганаровы прафесар Кіева-магілянскай акадэміі.
Чэмпіянат свету па футболе 2018
Гаспадар турніру
16 снежня 2009 года стала вядома, што аргкамітэт па падтрымцы вылучэння Расіі ў якасці краіны — прэтэндэнта на права правядзення чэмпіянату свету па футболе 2018/2022 гадоў узначаліў Ігар Шувалаў.
Такім чынам, выканкам ФІФА выбіраў з заявак Расіі, Англіі, а таксама сумесных праектаў Іспаніі — Партугаліі і Бельгіі — Нідэрландаў. 2 снежня 2010 года ў Цюрыху было абвешчана імя краіны-гаспадыні чэмпіянату свету: ёю стала Расія. Па выніках галасавання, Расія перамагла ўжо ў другім туры, набраўшы больш за палову галасоў:
Абвінавачванні ў несумленных выбарах
Пачынаючы з выбараў краіны-гаспадара ЧС-2018 у 2010, у сусветных СМІ з'явіліся шматлікія крытычныя публікацыі, якія адзначалі крымінальны (галоўным чынам карупцыйны) характар выбару Расіі гаспадыняй ЧС-2018. Гэтыя абвінавачванні засноўваліся не на ўсталяваныя ў судовым парадку факты, а на дадзеныя інсайдэраў з ФІФА, спартыўных аналітыкаў-экспэртаў, журналістаў. Пазней яны атрымалі пацверджанне фактычнымі доказамі з дзяржаўных праваахоўных службаў і разведкі (ФБР, БНД і інш.).
Так, згодна ўсталяваных БНД дадзеных, першаснае рашэнне аб прадастаўленні Расіі права на ЧС-2018 было прынята на апошняй сустрэчы ў Маскве яшчэ ў 2005 годзе. Прэзідэнт ФІФА Ёзэф Блатэр сустрэўся ў студзені 2005 у маскоўскім элітным начным клубе «China Club» з адным з расійскіх крымінальных аўтарытэтаў, «злодзеем у законе», «спецыялістам» па карупцыі ў галіне спорту або прылады патрэбных вынікаў спартыўных спаборніцтваў Алімжанам Тахтатунавым (ён жа «Тайванчык», «Узбек», а таксама «Алік»). У свой час Алік Тайванчык быў пастаўлены «глядзець» у Еўропе цяпер нябожчыкам лідарам расійскага крымінальнага свету, таксама «злодзеем у законе» Вячаславам Іваньковым (Япончыкам). На гэтай сустрэчы ў «China Club» таксама прысутнічаў былы высокапастаўлены чыноўнік, савецка-расійскі футбольны функцыянер і вядомы персанаж расследаванняў многіх карупцыйных схем Вячаслаў Каласкоў.
Тахтатунаў на сустрэчы з Ёзэфам Блатэрам у «China Club» быў афіцыйна ў ролі кіраўніка расійскага «Айчыннага футбольнага фонду», але неафіцыйна ён быў там, каб атрымаць ад кіраўніцтва ФІФА згоду аб прадастаўленні права правядзення чэмпіянату свету па футболе 2018 года Расіі. І станоўчае рашэнне, якое патрабавалася, на гэтай сустрэчы было прынята. Пазней на Кангрэсе ФІФА ў снежні 2010 яно было аформлена афіцыйна. Нямецкім спецслужбам удалося сфатаграфаваць сустрэчу ў «China Club». Калі гэтыя фота паказалі Ёзэфу Блатэру і спыталі — пазнае ён гаспадара (Тахтахунава) побач з ім на фотаздымках, Блатэр адказаў наступным чынам:
— Можна знайсці тысячы маіх фатаграфій з староннімі людзьмі, і зусім неабавязкова, што я гэтых людзей ведаю. Гэтага спадара я не памятаю».
Як паведаміў часопіс Украінская праўда, сярод галоўных фігурантаў расследавання швейцарскай пракуратуры і дысцыплінарных органаў ФІФА адносна куплі Расіяй права прымаць ЧС-2018 ёсць і віцэ-прэзідэнт УЕФА Рыгор Суркіс. Ён таксама з'яўляецца фігурантам асобнага расследавання, якое праводзіць Генеральная пракуратура ЗША. Як паведаміў далей часопіс, 24 ліпеня 2015 Суркіс, у кампаніі з кумам Суркіса і Пуціна Віктарам Медведчуком, пабываў у Санкт-Пецярбургу па афіцыйнай падставе — «лёсаванне кваліфікацыйнага раўнда ЧС-2018». Яны мелі размову з Пуціным «на футбольную тэматыку». Медведчук рэкамендаваў Пуціну Суркіса — як чалавека, які мае сур'ёзны аўтарытэт у еўрапейскім футболе і ў даўніх сяброўскіх адносінах з прэзідэнтам ФІФА Блатэрам. Пуціна, у сваю чаргу, цікавілі «усе варыянты», пры якіх у Расіі могуць адабраць права на Чэмпіянат свету па футболе 2018 года. Бакі абмеркавалі патэнцыйную пагрозу ЧС у Расіі ў выпадку прыходу да пасады прэзідэнта ФІФА Мішэля Плаціні. Калі на выбарах прэзідэнта ФІФА у снежні 2015 выйграў Мішэль Плаціні, карупцыйны скандал у ФІФА быў даведзены да свайго лагічнага завяршэння, а гаспадары ЧС-2018 і ЧС-2022 б змяніліся. Часопіс адзначае, што невыпадкова адразу пасля візіту Суркіса да Пуціна, у сусветных СМІ з'явілася кампраметуючае дасье на Плаціні. Сляды гэтага дакумента цалкам магчыма ідуць менавіта з Украіны.
Кваліфікацыя
Удзел у фінальным турніры бяруць 32 зборныя. Жараб'ёўка адборачнага тура прайшла ў Канстанцінаўскім палацы ў Санкт-Пецярбургу 25 ліпеня 2015 года. Жараб'ёўка фінальнага турніру ў снежні 2017 года адбудзецца ў Дзяржаўным Крамлёўскім палацы ў Маскве.
ФК Фола Эш
«Фола Эш» — футбольны клуб з горада Эш-сюр-Альзет, Люксембург. Выступае ў Нацыянальным дывізіёне Люксембурга.
Чэмпіянат свету па футболе 2018
Стадыёны
Афіцыйныя назвы стадыёнаў да чэмпіянату свету былі афіцыйна зацверджаны ФІФА 10 кастрычніка 2015 года.
Ветвіца (Лельчыцкі раён)
Ве́твіца (, Ветвица) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ударненскага сельсавета.
Чэмпіянат свету па футболе 2018
Стадыёны
Фінал чэмпіянату свету прайшоў у ліпені на стадыёне «Лужнікі» ў Маскве.
Інфраструктура
Аб'ём федэральнай падпраграмы «Будаўніцтва і рэканструкцыя транспартнай інфраструктуры» праграмы падрыхтоўкі да правядзення ЧС-2018 — 352,5 млрд. рублёў, з іх 170,3 млрд павінен быў выдзеліць федэральны бюджэт, 35,1 млрд — рэгіёны і 147,1 млрд. рублёў — інвестары.
Важлівым напрамкам развіцця інфраструктуры ў гарадах, якія прымаюць матчы ЧС-2018, стала будаўніцтва гасцініц. Усе гасцініцы зведзены ў адзіны спіс, апублікаваны на сайце FIFA. У Саранску упершыню ў гісторыі з'явілася гасцініца сусветнага брэнда «Шэратон».Найбольш сур'ёзным артыкулам федэральных выдаткаў стала авіяцыйная інфраструктура (117,8 млрд. рублёў). У аэрапорце «Платаў» Растова-на-Доне былі ўсталяваныя сродкі аўтаматызацыі кіравання паветраным рухам, сучасныя сродкі назірання, навігацыі, сувязі, кіравання і метэаралагічнага забеспячэння. У аэрапорце «Кальцова» (Екацярынбург) устаноўлены сродкі радыётэхнічнага забеспячэння палётаў і ўведзена ў эксплуатацыю другая узлётна-пасадачная паласа, што дазволіла значна павялічыць прапускную здольнасць аэрапорта і пасажырапаток. У Саранску была пабудавана сістэма навігацыі аэрапорта. У аэрапорце «Храброва» (Калінінград) былі выкананы работы па аснашчэнню радыёнавігацыйным і метэаралагічнай абсталяваннем, а таксама працы па пераносе дзеючага абсталявання на новыя месцы ўстаноўкі. Рэканструкцыя і тэхнічнае пераўзбраенне сродкаў РТОП аэрапортаў таксама былі выкананы ў Маскве, Санкт-Пецярбургу, Валгаградзе, Самары, Екацярынбургу, Казані іСочы.
27 сакавіка Мінстрой Расіі паведаміў, што ўсе камунікацыі, за якія адказвала ведамства, уведзены ў эксплуатацыю. Апошнім аб'ектам сталі ачышчальныя збудаванні ў Валгаградзе.
Эмблема
Афіцыйнае лога чэмпіянату свету па футболе 2018 года прадстаўлена 28 кастрычніка 2014 года ў эфіры Першага канала ў праграме «Вячэрні Ургант». У прадстаўленні сімволікі турніру прынялі ўдзел прэзідэнт ФІФА Ёзэф Блатэр, міністр спорту Расіі Віталій Мутко і лепшы футбаліст свету 2006 года італьянец Фабіа Канавара.
У эмблеме ЧС-2018 адгадваецца сілуэт Кубка свету ФІФА. Заваяванне космасу, іканапіс і любоў да футбола — тры складнікі лагатыпа, гаворыцца ў прэс-рэлізе аргкамітэта турніру.
Талісман
Афіцыйным талісманам турніру стаў воўк Забівака, які быў абраны па выніках галасавання 22 кастрычніка 2016 года ў эфіры Першага канала ў праграме «Вячэрні Ургант». У прэзентацыі ўдзельнічалі вядомыя футбалісты Раналда (Бразілія) і Званімір Бобан (Харватыя).
Забівака ўяўляе сабой антрапаморфнага воўка з карычнева-белай поўсцю і блакітнымі вачыма; апрануты ў сіне-белую футболку з надпісам чорнага колеру «RUSSIA 2018» і чырвоныя шорты; таксама мае надзетыя або ссунутыя на лоб аранжавыя спартыўныя акуляры. Спалучэнне белага, сіняга і чырвонага ў адзенні сімвалізуе колеры расійскага сцяга.
Скульптурныя выявы Забівакі ўстаноўлены ў гарадах, дзе праводзяцца матчы ЧС-2018.
Гімн
«Live It Up» — песня пуэртарыканскага спевака Нікі Джэма, выкананая сумесна з амерыканскім акцёрам і рэперам Уілам Смітам і косаўскай спявачкай Эрай Істрэфі для маючага адбыцца The Official Album of the 2018 FIFA World Cup. Кампазіцыя была абраная афіцыйнай песняй чэмпіянату свету па футболе 2018. Дыпла выступіў прадзюсарам трэка, рэліз якога адбыўся 25 мая 2018 года.
Афіцыйны мяч
Adidas Telstar 18 — афіцыйны футбольны мяч чэмпіянату свету 2018. Названы ў гонар легендарнага мяча Adidas Telstar, аднаго з першых мячоў у форме ўсечанага ікасаэдра і першага плямістага мяча — ён лепш аднакаляровага глядзеўся на чорна-белых тэлевізарах.
Мяч распрацаваны кампаніяй Google, нязменным пастаўшчыком мячоў для чэмпіянатаў ФІФА і УЕФА, і вырабляецца старым партнёрам Adidas, кампаніяй Forward Sports (горад Сіялкот, Пакістан).
Мяч прэзентаваў народу Ліянель Месі, уладальнік Залатога мяча чэмпіянату свету 2014 года, у Маскве 9 лістапада 2017 года. Далей мяч выкарыстоўваўся ў клубным чэмпіянаце свету 2017.
Цырымонія адкрыцця
Цырымонія адкрыцця чэмпіянату свету пачалася ў 17:30 (МСК) 14 чэрвеня на стадыёне Лужнікі.
Афіцыйна чэмпіянат адкрылі прэзідэнт Расійскай Федэрацыі Уладзімір Пуцін і прэзідэнт ФІФА Джані Інфанціна.
Афіцыйную песню чэмпіянату свету-2018 выканалі амерыканскі акцёр, хіп-хоп-выканаўца Уіл Сміт і Нікі Джэм, а таксама косоварская выканаўца Эра Істрэфі і амерыканскі музыкант Дыпла. На цырымоніі адкрыцця праспявалі салістка Венскай оперы Аіда Гарыфуліна і брытанскі поп-спявак Робі Уільямс. У цырымоніі быў задзейнічаны бразільскі футбаліст Раналда. Рэжысёрам шоу стаў Фелікс Міхайлаў.
Гамер Каэтані
Гамер Каэтані — бюст старажытнагрэчаскага паэта Гамера часоў імператарскага Рыма (II ст. н.э.?).
Гісторыя
Бюст, створаны меркавана ў II ст. н.э., выяўлены ў 1704 г. у сцяне палаца Каэтані ў Рыме. У 1733 г. набыты Папам Кліментам XII з калекцыі старажытнасцей кардынала Аляксандра Альбані для Капіталійскага музея. Паводле Таленцінскага дагавора ў 1797 г. канфіскаваны і вывезены ў Парыж Напалеонам. Пасля перамоў у 1815 г. саступлены Піем VII французскаму каралю Людовіку XVIII у абмен на партрэт Напалеона працы Кановы. Заўваецца ў Луўры.
Апісанне
Знешнасць Гамера, аўтара «Іліяды» і «Адысеі», невядомая. Само існаванне каля VIII ст. да н.э. беднага, старога і сляпога казачніка, якім ён традыцыйна малюецца, верагодна, было толькі плодам калектыўнага ўяўлення.
Бюст Гамера з палаца Каэтані створаны з пентэліконскага мармуру. Нахіл галавы паказвае на тое, што арыгіналам паслужыла статуя Гамера, які сядзіць, створаная ў першай палове II ст. да н.э. пад уплывам пергамскіх тварэнняў, для якіх характэрны барочныя матывы. , якая ахоплівае лоб, адрознівае яго ад простых людзей, нерухомасць погляду шырока адкрытых і змярцвелых вачэй выяўляе іх слепату; і ў гэтым твары створаны, хоць і рэалістычнымі сродкамі, ідэальны партрэт старога паэта, натхнёнага багамі.
Замошша (Лельчыцкі раён)
Замо́шша (, Замошье) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ударненскага сельсавета.
У 1924—1988 гадах цэнтр Замошскага сельсавета.
Манчыцы (Лельчыцкі раён)
Ма́нчыцы (, Манчицы) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ударненскага сельсавета.
Востраў Калчака
Востраў Калчака, Востраў Калчак (з 1937 па 2005 — востраў Растаргуева) — незаселены востраў у Таймырскім заліве Карскага мора каля ўзбярэжжа Таймырскага паўвострава да поўначы ад паўвострава Лётчыкаў і заліва Зееберга. Аддзелены ад мацерыка пралівам Растаргуева.
Солтаны
Солтаны — вялікалітоўскі магнацкі род герба «Корчак», часта ім прыпісваюць герб уласны негарадзельскага паходжання.
У XVII стагоддзі радаводы магнацкага роду Солтанаў, шляхецкага Перасвет-Солтанаў і баярскага Солтанавічаў змяшаліся, і вызначэнне таго, хто з пазнейшых асоб з прозвішчам Солтан да якога роду належыць, патрабуе асобнага даследвання для кожнай.
Паходжанне
Пачынальнік роду — Аляксандр Юр’евіч, падскарбі земскі літоўскі. Мянушку або свецкае імя «Солтан» меў толькі адзін яго сын — Солтан-Аляксандр Аляксандравіч, але і яго бацьку, і братоў, і ўсіх іх нашчадкаў у сучаснай літаратуры ўмоўна уключаюць у род Солтанаў.
Смог
Смог (спалучэнне англ. "smoke", "дым" і "fog", "туман") - аэразоль, які складаецца з дыму, пылу і туману. Накрывае вялікія плошчы ў буйных населеных пунктах ў выніку сістэматычнага забруджвання гарадскога паветра. Назіраюцца два тыпы:
Смог звычайна назіраецца пры слабай турбулентнасці паветра, і адпаведна, пры ўстойлівым размеркаванні тэмпературы паветра на вышыні, асабіста пры інверсіях тэмпературы, пры слабым ветры ці штылі.
Гісторыя
Упершыню з гэтай з'явай сутыкнуліся жыхары Лондана. Калі яшчэ ў ХІІІ ст. палілі вугаль, то лонданцаў усур'ёз клапаціў пах дыму - лічылася, што ён можа выклікаць захворванні. Упершыню слова "смог" было ўведзена ў 1905 г. Самым моцным з зафіксаваных прыкладаў смогу, які меў сур'ёзныя наступствы, быў смог ў г. Данора (ЗША) у 1948 г. Напрацягу 36 гадзін было зарэгістрыравана каля 20 смярцей, сотні людзей адчувалі сябе вельмі дрэнна. Яшчэ болей трагічным быў "Вялікі смог" у Лондане 1952 г., калі за некалькі дзён памерла каля 4000 чалавек, каля 100 000 захварэла. На сённяшні дзень у буйных гарадах Заходняй Еўропы і ЗША смог зрабіўся часткай мінулага з-за актыўных дзеянняў па ахове навакольнага асяроддзя.
30 кастрычніка 2014 г. значны смог быў упершыню зафіксаваны ў г. Мінску (Беларусь).
Тлумачэнне з'явы
Пры поўным згаранні выкапнёвага паліва (вугля, вуглевадародаў) утвараюцца досыць бяскрыўдныя прадукты - дыяксід вугляроду і вада. Аднак ва ўмовах недахопа кіслароду ўтвараецца атрутны монааксід вуглерода. Калі кіслароду ў сумесі яшчэ менш, сярод прадуктаў згарання з'яўляецца цвёрды вуглярод (у выглядзе сажы). Пры нізкіх тэмпературах і малой колькасці кіслароду разбурэнне вуглевадародаў можа суправаджацца іх ізамерызацыяй і полікандэнсацыяй, якія прыводзяць да ўтварэння поліцыклічных араматычных вуглевадародаў, у тым ліку бензапірэну, які валодае канцэрагеннымі ўласцівасцямі. Забруджванне паветра могуць выклікаць і прымесі, якія ўваходзяць у склад паліва, у першую чаргу злучэнні серы. Яе натуральная доля ў некаторых вуглях можа складаць 6%. Пры згаранні такога паліва фарміруецца дыяксід серы. Калі ён раствараецца ў кроплях вады, якія кандэнсуюцца вакол часцінак дыму, дыяксід серы істотна зніжае яе pH. "Кіслотны туман" небяспечны для здароўя, шкодна ўплывае на расліны і жывёл, разбурае металы і будаўнічыя матэрыялы.
Адной з асноўных крыніц смогаў з'яўляецца распаўсюджанне аўтамабільнага транспарту, а таксама лясныя і тарфяныя пажары каля буйных гарадоў.
Вялікае адступленне (1914)
Вялі́кае адступле́нне 1914 го́да — адступленне войскаў Антанты на Заходнім фронце, якое адбылося на пачатку Першай сусветнай вайны. Германская армія спрабавала, у адпаведнасці з планам Шліфена, хутка акружыць франка-брытанскія войскі і вывесці Францыю з вайны, але гэта зрабіць не ўдалося. Французская армія і брытанскі экспедыцыйны корпус з баямі адыходзілі ад франка-бельгійскай граніцы, здолелі спыніць немцаў у бітве на Марне і адкінуць іх на поўнач, на раку Эна, дзе фронт надоўга стабілізаваўся.
Жуан Піньейру Шагаш
Жуа́н Пінье́йру Ша́гаш (João Pinheiro Chagas;, Рыа-дэ-Жанэйра — , ) — партугальскі палітык, другі прэм'ер-міністр Партугаліі пасля рэвалюцыі 1910 года.
Біяграфія
Жуан Піньейру Шагаш нарадзіўся ў Рыа-дэ-Жанэйра ў сям'і партугальскага эмігранта. Вучыўся ў Лісабоне, затым стаў журналістам. Калі ў 1890 годзе Вялікабрытанія прад'явіла Партугаліі ўльтыматум, запатрабаваўшы вываду партугальскіх войскаў з часткі калоній Мазамбік і Ангола (сучасныя тэрыторыі Замбіі і Зімбабвэ), ён уступіў у Рэспубліканскую партыю. У 1891 годзе ўдзельнічаў у паўстанні 31 студзеня, за што быў сасланы ў Анголу. З Анголы бег у Бразілію, дзе працягнуў прарэспубліканскую дзейнасць. Быў адным з актыўных праціўнікаў аўтарытарнага ўрада Жуана Франку ў 1906—1908 гадах.
Пасля рэвалюцыі 1910 года быў прызначаны дыпламатычным прадстаўніком у Парыжы. З 3 верасня па 12 лістапада 1911 года выконваў абавязкі главы ўрада Партугаліі, змяніўшы на гэтай пасадзе Тэофілу Брагу.
Пазіцыйная вайна
Як правіла, характарызуецца высокай шчыльнасцю войскаў і развітым інжынерным забеспячэннем пазіцый.
Падчас вядзення пазіцыйнай вайны ваенна-палітычная і стратэгічная абстаноўка застаюцца стабільнымі на працягу доўгага часу. Ваенныя дзеянні з абодвух бакоў метадычныя і маларэзультатыўныя, наступальныя аперацыі неэфектыўныя, і нават пры спрыяльным завяршэнні прыводзяць да абмежаваных вынікаў. Перыяды пасіўнай абароны абодвух бакоў значна даўжэй спробаў наступу. Стратэгічнай мэтай пазіцыйнай вайны становіцца дэмаграфічнае і эканамічнае знясіленне суперніка.
Пераход да пазіцыйнай вайны тлумачыцца няздольнасцю (пры існуючым балансе сіл і ўзроўні развіцця зброі і ваеннай тэхнікі) абодвух бакоў ажыццяўляць прарывы абароны суперніка (або развіваць тактычныя прарывы ў аператыўныя).
Характэрным прыкладам пазіцыйнай вайны могуць служыць баявыя дзеянні ў Першую сусветную вайну на Заходнім фронце з канца 1914 года і на Усходнім фронце з канца 1915 года.
Выбухі ў Цяньцзіні
Выбухі ў Цяньцзіні — тэхнагенная катастрофа, якая адбылася 12 жніўня 2015 года ў порце, размешчаным у раёне Біньхай горада цэнтральнага падпарадкавання Цяньцзінь на поўначы Кітая.
Красна
Кра́сна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Тураўлянка, за 16 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка, прыкладна за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Кунцэ́вічы.
Батаніка ў Беларусі
На Беларусі фарміраванне батанікі як навукі пачалося ў канцы 18 — пачатку 19 стагоддзя. Першыя батанічныя даследаванні пераважна апісальнага характару зрабілі, В. М. Севяргін,.
Сучасны этап развіцця батанікі звязаны з працамі Ц. М. Годнева, В. Ф. Купрэвіча, М. А. Дарожкіна, М. Дз. Несцяровіча, М. У. Смольскага, А. А. Шлыка, А. С. Вечара, В. М. Цярэнцьева, І. Д. Юркевіча, В. С. Гельтмана, В. І. Парфёнава, Н. В. Казлоўскай і іншых.
Навуковая праца па батаніцы вядзецца ў Інстытуце эксперыментальнай батанікі і Цэнтральным батанічным садзе АН Беларусі, БДУ, Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі, Гомельскім універсітэце, педагагічных і сельскагаспадарчых інстытутах, запаведніках.
Вызначаны заканамернасці фарміравання, дынамікі флоры і расліннасці, распрацаваны навуковыя асновы выкарыстання і аховы раслінных рэсурсаў, антрапагеннага ўплыву на расліннае покрыва. Шэраг даследаванняў звязаны з выкананнем міжнароднай біялагічнай праграмы.
Красна
Плошча паверхні возера 0,16 км². Даўжыня 0,6 км, найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 1,65 км.
Катлавіна возера круглаватай формы. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна нізкія, пясчаныя, забалочаныя. Вакол возера забалочаная пойма. У паўднёва-ўсходняй частцы пратока ў возера Усомля.
Выбухі ў Цяньцзіні
Выбухам папярэднічаў пажар на партовым складзе, для тушэння якога каля 22:50 па мясцовым часе былі выкліканы пажарныя. Пажар пачаўся на складах фірмы «Жуйхай», офіс якой быў знішчаны выбухамі, выкліканымі пажарам, што ўскладніла правядзенне расследавання.
У 23:30 з інтэрвалам каля 30 секунд адбыліся два выбухі, вогненны слуп ад якіх падняўся на вышыню ў некалькі сотняў метраў. Выбухі адчуваліся ў радыусе 10 км, геалагічныя прыборы зафіксавалі землетрасенне магнітудай 2,9 па шкале Рыхтэра. Адразу пасля выбухаў для ліквідацыі маштабнага пажару было адпраўлена 100 пажарных аўтамабіляў. Пажаратушэнне было спынена раніцай 13 жніўня з-за адсутнасці звестак пра грузы ў порце і магчымасць ўзнікнення новых выбухаў.
Першы выбух быў магутнасцю каля 3 тон трацілу, магутнасць другога выбуху ацэньваецца ў 21 тону трацілу.
Наступствы
Станам на 15 жніўня, прынамсі 104 чалавекі загінулі, 721 чалавек пацярпеў.
Выбуховай хваляй быў пашкоджаны будынак нацыянальнага суперкамп'ютарнага цэнтра, з-за чаго быў спынены суперкамп'ютар Цяньхэ-1А.
На наступны дзень пасля выбухаў у паветры было зафіксавана перавышэнне максімальна дапушчальнай канцэнтрацыі цыяніду і іншых небяспечных высокатаксічных хімікатаў.
Уладзімір Сяргеевіч Галушкевіч
Уладзімір Сяргеевіч Галушкевіч (, г.  — ) — савецкі военачальнік, удзельнік Грамадзянскай, Савецка-фінскай і Вялікай Айчыннай вайны. Генерал-лейтэнант (1962).
Біяграфія
Рускі. У РСЧА з 15 лютага 1918 года, удзельнічаў у Грамадзянскай вайне. З лютага 1918 года ў з-м Магілёўскім атрадзе Чырвонай гвардзіі. Пасля вайны — на камандных і штабных пасадах. З 1934 года ў штабе арміі і Генштабе РСЧА.
Член ВКП(б) з 1939 года, палкоўнік, у 1939 годзе скончыў Ваенную Акадэмію імя Фрунзе і ў 1939-40 гадах выкладаў там.
У 1940 годзе падчас вайны з Фінляндыяй прызначаны начштаба (да 2 сакавіка 1940 года), 20 лютага 1940 года атрымаў воінскае званне камбрыг.
Арыштаваны 20 ліпеня 1942 года асабіста В. С. Абакумавым па справе пра змову ў Ваеннай Акадэміі імя Фрунзе. Следства вялося да студзеня 1943, затым на працягу 8 гадоў ён наогул не дапытваўся. Паколькі ён не прызнаў сябе вінаватым «ва ўдзеле ў змоўніцкай групе», у лістападзе 1950 яму прад’явілі новае абвінавачванне «ў вядзенні антысавецкіх размоў», і ў сакавіку 1952 Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР асудзіла яго да 10 гадоў пазбаўлення свабоды.
Рэабілітаваны пасля смерці Сталіна, служыў у Ваенна-навуковым кіраванні Генеральнага штаба. Генерал-лейтэнант (1962).
Свіднае
Сві́днае (, Свидное) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ударненскага сельсавета.
ФК Трэнчын
Гісторыя
Клуб заснаваны ў 1992 годзе.
Новае Палессе (Лельчыцкі раён)
Но́вае Пале́ссе (, Новое Полесье, да 30 ліпеня 1964 года Каро́сцін ) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ударненскага сельсавета.
Геаграфія
Праз вёску цячэ рака Каросцінка. Прыкладна за 1,3 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Новапалескае вадасховішча.