cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Класіцызм
Жывапіс
У пачатку XVII стагоддзя для знаёмства са спадчынай антычнасці і Адраджэння ў Рым сцякаюцца маладыя іншаземцы. Найбольш значнае месца сярод іх заняў француз Нікаля Пусэн, у сваіх жывапісных творах, пераважна на тэмы антычнай старажытнасці і міфалогіі, які даў непераўзыдзеныя ўзоры геаметрычна дакладнай кампазіцыі і прадуманых суадносін каляровых груп. Іншы француз, Клод Ларэн, у сваіх антыквізаваных пейзажах наваколляў «вечнага горада» парадкаваў карціны прыроды шляхам гарманізацыі іх святлом заходзячага сонца і ўвядзеннем своеасаблівых архітэктурных куліс.
Халоднаразважлівы нарматывізм Пусэна выклікаў адабрэнне Версальскага двара і быў працягнуты прыдворнымі мастакамі, такімі як Лебрэн, якія бачылі ў класіцыстычным жывапісу ідэальную мастацкую мову для ўсхвалення абсалютысцкай дзяржавы «караля-сонца». Хоць прыватныя заказчыкі аддавалі перавагу розным варыянтам барока і ракако, французская манархія падтрымлівала класіцызм на плаву за кошт фінансавання такіх акадэмічных устаноў, як Школа вытанчаных мастацтваў. Рымская прэмія давала найбольш таленавітым вучням магчымасць наведаць Рым для непасрэднага знаёмства з вялікімі творамі старажытнасці.
Адкрыццё «сапраўднага» антычнага жывапісу пры раскопках Пампей, абагаўленне антычнасці нямецкім мастацтвазнаўцам Вінкельманам і культ Рафаэля, якія прапаведаваў блізкі да яго па поглядаў мастак Менгс, у другой палове XVIII стагоддзя ўдыхнулі ў класіцызм новае дыханне (у заходняй літаратуры гэты этап называецца неакласіцызмам). Найбольш значным прадстаўніком «новага класіцызму» стаў Жак-Луі Давід; яго гранічна лаканічная і драматычная мастацкая мова з роўным поспехам служыла прапагандзе ідэалаў Французскай рэвалюцыі («Смерць Марата») і Першай імперыі («Каранацыя Напалеона»).
Скульптура
Штуршком да развіцця класіцыстычнай скульптуры ў сярэдзіне XVIII стагоддзя паслужылі сачыненні Вінкельмана і археалагічныя раскопкі старажытных гарадоў, якія пашырылі пазнанні сучаснікаў аб антычнай скульптуры. На грані барока і класіцызму вагаліся ў Францыі такія скульптары, як Пігаль і Гудон. Свайго найвышэйшага ўвасаблення ў галіне пластыкі класіцызм дасягнуў у гераічных і ідылічных працах Антоніа Кановы, які чэрпаў натхненне пераважна ў статуях эпохі элінізму (Праксіцель). У Расіі да эстэтыкі класіцызму імкнуліся Фядот Шубін, Міхаіл Казлоўскі, Барыс Арлоўскі, Іван Мартас.
Публічныя помнікі, якія атрымалі ў эпоху класіцызму шырокае распаўсюджанне, давалі скульптарам магчымасць ідэалізацыі воінскай доблесці і мудрасці дзяржаўных мужоў. Вернасць антычнаму ўзору патрабавала ад скульптараў адлюстроўваць мадэлей голымі, што ўступала ў супярэчнасць з прынятымі нормамі маралі. Каб вырашыць гэту супярэчнасць, дзеячы сучаснасці спачатку высякаліся скульптарамі класіцызму ў выглядзе аголеных антычных багоў: Сувораў — у выглядзе Марса, а Паліна Баргезэ — у выглядзе Венеры. Пры Напалеоне пытанне вырашылася шляхам пераходу да адлюстравання дзеячаў сучаснасці ў антычных тогах (такія фігуры Кутузава і Барклая дэ Толі перад Казанскім саборам).
Прыватныя заказчыкі эпохі класіцызму аддавалі перавагу ўвекавечванню сваіх імёнаў на надмагільных помніках. Папулярнасці гэтай скульптурнай формы спрыяла ўладкаванне публічных могілак у галоўных гарадах Еўропы. У адпаведнасці з класіцыстычным ідэалам постаці на надмагільных помніках, як правіла, знаходзяцца ў стане глыбокага спакою. Скульптуры класіцызму наогул далёкія ад рэзкага руху, знешніх праяў такіх эмоцый, як гнеў.
Позні, ампірны класіцызм, які прадстаўлены ў першую чаргу пладавітым дацкім скульптарам Торвальдсенам, прасякнуты сухаватай патэтыкай. Асабліва цэняцца чысціня ліній, стрыманасць жэстаў, бясстрасныя выразы. У выбары ўзораў для пераймання акцэнт зрушваецца з элінізму на перыяд архаікі. Уваходзяць у моду рэлігійныя вобразы, якія ў трактоўцы Торвальдса ствараюць у гледача некалькі халоднае ўражанне. Надмагільная скульптура позняга класіцызму нярэдка нясе на сабе лёгкі налёт сентыментальнасці.
Архітэктура і выяўленчае мастацтва
Тэндэнцыі класіцызму ў еўрапейскім мастацтве намеціліся ўжо ў другой палове XVI стагоддзя ў Італіі — у архітэктурнай тэорыі і практыцы А. Паладыа, тэарэтычных трактатах Дж. да Віньёлы, С. Серліа; больш паслядоўна — у сачыненнях (XVII стагоддзе), а таксама ў эстэтычных нарматывах акадэмістаў балонскай школы. Аднак у XVII стагоддзі класіцызм, які развіваўся ў вострапалемічным узаемадзеянні з барока, толькі ў французскай мастацкай культуры склаўся ў цэласную стылявую сістэму. Пераважна ў Францыі фарміраваўся і класіцызм XVIII — пачатку XIX стагоддзяў, які стаў агульнаеўрапейскім стылем (апошні ў замежным мастацтвазнаўстве часта называецца неакласіцызмам). Прынцыпы рацыяналізму, якія ляжалі ў аснове эстэтыкі класіцызму, абумовілі погляд на мастацкі твор як на плод розуму і логікі, якія перамагаюць хаос і цякучасць пачуццёва ўспрыманага жыцця. Арыентацыя на разумны пачатак, на непераходзячыя ўзоры вызначыла і нарматыўнасць патрабаванняў эстэтыкі класіцызму, рэгламентацыю мастацкіх правілаў, строгую іерархію жанраў у выяўленчым мастацтве (да «высокага» жанру адносяцца творы на міфалагічныя і гістарычныя сюжэты, таксама «ідэальны пейзаж» і парадны партрэт; да «нізкага» — нацюрморт, бытавы жанр і да т.п.). Замацаванню тэарэтычных дактрын класіцызму спрыяла дзейнасць заснаваных у Парыжы каралеўскіх акадэмій — жывапісу і скульптуры (1648) і архітэктуры (1671).
Архітэктура
Архітэктура класіцызму, у адрозненне ад барока з яго драматычным канфліктам формаў, энергічным узаемадзеяннем аб’ёму і прасторавага асяроддзя, абапіраецца на прынцып гармоніі і ўнутранай завершанасці як асобнага будынка, так і ансамбля. Характэрнымі рысамі гэтага стылю становяцца імкненне да выразнасці і адзінства цэлага, сіметрыя і ўраўнаважанасць, дакладнасць пластычных формаў і прасторавых інтэрвалаў, якія ствараюць спакойны і ўрачысты рытм; сістэма прапарцыянавання, заснаваная на кратных адносінах цэлых лікаў (адзіны модуль, які вызначае заканамернасці формаўтварэння). Пастаянны зварот майстроў класіцызму да спадчыны антычнага дойлідства меў на ўвазе не толькі выкарыстанне яго асобных матываў і элементаў, але і зразуменне агульных законаў яго архітэктонікі. Асновай архітэктурнай мовы класіцызму стаў архітэктурны ордар, прапорцыямі і формамі бліжэйшы да антычнасці, чым у дойлідстве папярэдніх эпох; у пабудовах ён прымяняецца такім чынам, што не зацямняе агульную структуру збудавання, але становіцца яе тонкім і стрыманым акампанементам. Інтэр’ерам класіцызму ўласцівыя выразнасць прасторавых чляненняў, мяккасць колераў. Шырока выкарыстоўваючы ў манументальна-дэкаратыўным жывапісе перспектыўныя эфекты, майстры класіцызму прынцыпова аддзялялі ілюзорную прастору ад рэальнай.
Важнае месца ў дойлідстве класіцызму належыць праблемам горадабудаўніцтва. Распрацоўваюцца праекты «ідэальных гарадоў», ствараецца новы тып рэгулярнага абсалютысцкага горада-рэзідэнцыі (Версаль). Класіцызм імкнецца да працягу традыцый антычнасці і Адраджэння, закладваючы ў аснову сваіх рашэнняў прынцып супамернасці чалавеку і разам з тым — маштабнасці, якая надае архітэктурнаму вобразу гераічна-прыпаднятае гучанне. І хоць рытарычная пышнасць палацавага дэкору прыходзіць у супярэчнасць з гэтай пануючай тэндэнцыяй, устойлівая вобразная структура класіцызму захоўвае адзінства стылю, якімі б шматлікімі ні былі яго мадыфікацыі падчас гістарычнага развіцця.
Фарміраванне класіцызму ў французскай архітэктуры звязана з працамі Ж. Лемерсье і Ф. Мансара. Аблічча будынкаў і будаўнічыя прыёмы спачатку нагадваюць архітэктуру замкаў XVI стагоддзя; вырашальны пералом адбыўся ў творчасці Л. Лево — перш за ўсё ў стварэнні палацава-паркавага ансамбля Во-ле-Віконт, з урачыстай анфіладай самога палаца, імпазантнымі роспісамі Ш. Лебрэна і найбольш характэрным выразам новых прынцыпаў — рэгулярным партэрным паркам А. Ленотра. Праграмным творам дойлідства класіцызму стаў усходні фасад Луўра, выкананы (з 1660-х гадоў) па задуме К. Перо (характэрна, што праекты Дж. Л. Берніні і інш. у стылі барока былі адхілены). У 1660-я гады Л. Лево, А. Ленотр і Ш. Лебрэн пачалі ствараць ансамбль Версаля, дзе ідэі класіцызму выяўлены асабліва поўна. З 1678 года будаўніцтвам Версаля кіраваў Ж. Ардуэн-Мансар; па яго праектах палац быў значна пашыраны (прыбудаваны крылы), цэнтральная тэраса перароблена ў Люстраную галерэю — найбольш прадстаўнічую частку інтэр’ера. Ён жа пабудаваў палац Вялікі Трыянон і іншыя збудаванні. Ансамблю Версаля ўласцівая рэдкая стылістычная цэласць: нават струмені фантанаў злучаліся ў статычную форму, падобную да калоны, а дрэвы і кусты былі падстрыжаны ў выглядзе геаметрычных фігур. Сімволіка ансамбля падпарадкавана праслаўленню «караля-сонца» Людовіка XIV, але мастацка-вобразнай асновай яго быў апафеоз розуму, які ўладна змяняе прыродныя стыхіі. У той жа час падкрэсленая дэкаратыўнасць інтэр’ераў апраўдвае ўжыванне ў дачыненні да Версаля стылявога тэрміна «барочны класіцызм».
У другой палове XVII стагоддзя складаюцца новыя прыёмы планіроўкі, якія прадугледжваюць арганічнае злучэнне гарадской забудовы з элементамі прыроднага асяроддзя, стварэнне адкрытых плошчаў, якія прасторава зліваюцца з вуліцай ці набярэжнай, ансамблевых рашэнняў вузлавых элементаў гарадской структуры (плошча Людовіка Вялікага (цяпер Вандомская) і плошча Перамог; архітэктурны ансамбль Дома інвалідаў, усё — Ж. Ардуэн-Мансар), трыўмфальных уязных арак (брама Сен-Дэні па праекце Н. Ф. Бландэля; усё — у Парыжы).
У эпоху, якая папярэднічала Французскай рэвалюцыі XVIII стагоддзя, у архітэктуры праявіліся імкненне да суровай прастаты, смелыя пошукі манументальнага геаметрызму новай, бязордарнай архітэктуры. Гэтыя пошукі (адзначаныя таксама ўплывам архітэктурных афортаў Дж. Б. Піранезі) паслужылі адпраўным пунктам для позняй фазы класіцызму — французскага ампіру (першая траціна XIX стагоддзя), у якім нарастае пышная рэпрэзентатыўнасць (, П. Ф. Л. Фантэн, ).
Вялікабрытанія
Англійскае паладыянства XVII—XVIII стагоддзяў шмат у чым роднаснае сістэме класіцызму, а часта і зліваецца з ёй. Арыентацыя на класіку (не толькі на ідэі А. Паладыа, але і на антычнасць), строгая і стрыманая выразнасць пластычна ясных матываў прысутнічаюць у творчасці І. Джонса. Пасля «Вялікага пажару» 1666 года К. Рэн пабудаваў найбуйнейшае збудаванне Лондана — сабор Святога Паўла, а таксама іншыя будынкі, адзначаныя ўплывам антычнасці. Вялікія горадабудаўнічыя планы рэалізаваны да сярэдзіны XVIII стагоддзя ў рэгулярнай забудове г. Бат (Дж. Вуд Старэйшы і Дж. Вуд Малодшы), Лондана і Эдынбурга (браты Адам). Пабудовы У. Чэймберса, У. Кента, Дж. Пейна звязаны з росквітам загарадных паркавых сядзіб. Р. Адам таксама натхняўся рымскай антычнасцю, але яго варыянт стылю набыў мякчэйшае і лірычнае аблічча. Класіцызм у Вялікабрытаніі быў найважнейшага складніку геаргіянскага стылю. У пачатку XIX стагоддзя ў англійскай архітэктуры праявіліся рысы, блізкія ампіру (Дж. Соўн, Дж. Нэш).
Астатняя Еўропа
У XVII — пачатку XVIII стагоддзяў класіцызм сфарміраваўся ў архітэктуры Рэспублікі Злучаных правінцый (цяпер Нідэрланды; Я. ван Кампен, П. Пост), якая спарадзіла асабліва стрыманы яго варыянт. Перакрыжаваныя сувязі з французскай і галандскай класіцыстычнай архітэктурай, а таксама з раннім барока адбіліся ў кароткім росквіце класіцызму ў архітэктуры Швецыі канца XVII — пачатку XVIII стагоддзяў (Н. Тэсін Малодшы). У XVIII — пачатку XIX стагоддзяў класіцызм зацвердзіўся таксама ў Італіі (Дж. П’ермарыні), Іспаніі (X. дэ Вільянуэва), Польшчы (Я. Камзетцэр, Х. П. Айгнер), ЗША (Т. Джэферсан, Дж. Хобан). Для нямецкай архітэктуры XVIII — першай паловы XIX стагоддзяў характэрны строгія формы паладыянца Ф. В. Эрдмансдорфа, «гераічны» элінізм К. Г. Лангганса, і, гістарызм Л. фон Кленцэ. У творчасці К. Ф. Шынкеля суровая манументальнасць вобразаў спалучалася з пошукам новых функцыянальных рашэнняў.
Да сярэдзіны XIX стагоддзя вядучая роля класіцызму сыходзіць; на змену яму прыходзяць гістарычныя стылі (неагрэчаскі стыль, эклектыка). Разам з тым яго мастацкая традыцыя ажыла ў неакласіцызме XX ст.
Беларусь
У архітэктуры Беларусі класіцызм выявіўся ў 1770-я гады і развіваўся паралельна з познім барока; у канцы XVIII стагоддзя стаў асноўным мастацкім кірункам. Для яго характэрна спалучэнне заходне-еўрапейскай і рускай культуры з мясцовымі мастацкімі традыцыямі. Сярод помнікаў пераходнага перыяду ад барока да класіцызму можна адзначыць Свяцкі палацава-паркавы ансамбль, Ружанскі палацавы комплекс. Распрацоўваліся новыя схемы планіроўкі гарадоў (у форме квадратаў, шматвугольнікаў), тыпы будынкаў адміністрацыйных і навучальных устаноў. Для палацава-сядзібнага будаўніцтва характэрны геаметрычнасць планіроўкі тэрыторыі, цэнтрычная ў плане пабудова палаца з купалам (Грудзінаўскі палацава-паркавы ансамбль), галерэі-каланады (сядзіба ў в. Закозель Драгічынскага раёна), манументальны порцік (сядзіба ў в. Дзедзін Мёрскага раёна, Маламажэйкаўская сядзіба, дом Э. Ваньковіча ў Мінску), анфіладная планіроўка парадных памяшканняў і калідорная жылых.
Класіцызм паўплываў і на драўлянае дойлідства, дзе выкарыстоўваліся формы класічных ордараў (Радзівілімонтаўскі палацава-паркавы комплекс). Сярод вядомых архітэктараў класіцызму, якія працавалі на Беларусі: беларускія Б. Захарэвіч, А. і П. Макарэвічы, Л. Гуцэвіч, М. Шульц, К. Падчашынскі, італьянскі К. Спампані, шатландскі Дж. Кларк, польскія Ш. Цуг, А. Ідзкоўскі, рускія М. Львоў, І. Староў, В. Стасаў і інш.
У літаратуры
Заснавальнікам паэтыкі класіцызму лічыцца француз Франсуа Малерб (1555—1628), які правёў рэформу французскай мовы і верша і распрацаваў паэтычныя каноны. Вядучымі прадстаўнікамі класіцызму ў драматургіі сталі трагікі Карнель і Расін (1639—1699), асноўным прадметам творчасці якіх быў канфлікт паміж грамадскім абавязкам і асабістымі пачуццямі. Высокага развіцця дасягнулі таксама «нізкія» жанры — байка (Ж. Лафантэн), сатыра (Буало), камедыя (Мальер 1622—1673).
Буало праславіўся на ўсю Еўропу як «заканадавец Парнаса», найбуйнейшы тэарэтык класіцызму, які выказаў свае погляды ў вершаванай трактаце «Паэтычнае мастацтва». Пад яго ўплывам у Вялікабрытаніі знаходзіліся паэты Джон Драйдэн і Аляксандр Поўп, якія зрабілі асноўнай формай англійскай паэзіі александрыны. Для англійскай прозы эпохі класіцызму (Адзісан, Свіфт) таксама характэрны латынізаваным сінтаксіс.
Класіцызм XVIII стагоддзя развіваецца пад уплывам ідэй Асветы. Творчасць Вальтэра (1694—1778) накіравана супраць рэлігійнага фанатызму, абсалютысцкая прыгнёту, напоўнена пафасам волі. Мэтай творчасці становіцца змяненне свету ў лепшы бок, пабудова ў адпаведнасці з законамі класіцызму самога грамадства. З пазіцый класіцызму аглядаў сучасную яму літаратуру англічанін Сэмюэл Джонсан, вакол якога склаўся бліскучы кружок аднадумцаў, які ўключаў эсэіста Босуэла, гісторыка Гібана і акцёра Гарыка.
Класіцызм у Расіі развіваўся пад вялікім уплывам Асветы — ідэі роўнасці і справядлівасці заўсёды былі ў фокусе ўвагі рускіх пісьменнікаў-класіцыстаў.
Тэатр
Фарміраванне тэатральнага класіцызму пачалося ў Францыі ў 1630-я гг. Актывізавальная і арганізавальная роля ў гэтым працэсе належала літаратуры, дзякуючы якой тэатр зацвердзіўся ў ліку «высокіх» мастацтваў. Узоры тэатральнага мастацтва французы ўбачылі ў італьянскім «вучоным тэатры» эпохі Адраджэння. Паколькі заканадаўцам густаў і культурных каштоўнасцяў было прыдворнае грамадства, то на сцэнічны стыль аказалі ўплыў таксама прыдворны цырыманіял і святы, балеты, урачыстыя прыёмы. Прынцыпы тэатральнага класіцызму выпрацоўваліся на парыжскіх падмостках: ва ўзначаленым  (1634), у пабудаваным кардыналам Рышэльё «» (1641, з 1642 «Пале-Раяль»), чыя канструкцыя адказвала высокім патрабаванням італьянскай сцэнічнай тэхнікі; у 1640-х гг. пляцоўкай тэатральнага класіцызму стаў. Сімультанная дэкарацыя паступова, да сярэдзіны XVII стагоддзя, змянілася жывапіснай і адзінай перспектыўнай дэкарацыяй (палац, храм, дом і т.п.); з’явілася заслона, якая падымалася і апускалася ў пачатку і ў канцы спектакля. Сцэна саджалася ў раму, як карціна. Ігра разгортвалася толькі на авансцэне; спектакль цэнтраваўся некалькімі фігурамі персанажаў-пратаганістаў. Архітэктурны, адзінае месца дзеяння, спалучэнне акцёрскага і жывапіснага планаў, агульная трохмерная мізансцэна спрыялі стварэнню ілюзіі праўдападабенства. У сцэнічным класіцызме XVII стагоддзя існавала паняцце «». («Практыка тэатра», 1657) пісаў пра акцёра: «Ён паступае так, нібыта гледачоў увогуле не існуе: яго персанажы дзейнічаюць і гавораць так, як быццам яны і напраўду цары, а не Мандары і, як быццам яны знаходзяцца ў палацы Гарацыя ў Рыме, а не ў Бургундскім гатэлі ў Парыжы, і як быццам іх бачаць і чуюць толькі тыя, хто прысутнічае на сцэне (г. зн. у ілюстраваным месцы)».
У высокай трагедыі класіцызму (П. Карнель, Ж. Расін) на змену дынаміцы, забаўляльнасці і прыгодніцкім сюжэтам п’ес (складалі рэпертуар першай пастаяннай французскай трупы В. Леконта ў першай траціне XVII стагоддзя) прыйшлі статыка і паглыбленая ўвага да душэўнага свету героя, матываў яго паводзін. Новая драматургія запатрабавала змен у выканальніцкім мастацтве. Акцёр станавіўся ўвасабленнем этычнага і эстэтычнага ідэалу эпохі, ствараючы сваёй ігрой партрэт сучасніка буйным планам; касцюм яго, стылізаваны пад антычнасць, адпавядаў сучаснай модзе, пластыка падпарадкоўвалася патрабаванням высакароднасці і грацыі. Акцёр павінен быў валодаць пафасам аратара, пачуццём рытму, музычнасцю (для актрысы Ж. Расін надпісваў ноты над радкамі ролі), мастацтвам красамоўнага жэсту, навыкамі танцора, нават фізічнай моцай. Драматургія класіцызму спрыяла ўзнікненню школы сцэнічнай дэкламацыі, якая аб’ядноўвала ўсю сукупнасць выканальніцкіх прыёмаў (чытанне, жэст, міміку) і стала асноўным сродкам выразнасці французскага акцёра. называў дэкламацыю XVII стагоддзя «прасадычнай архітэктурай». Спектакль будаваўся ў лагічным узаемадзеянні маналогаў. З дапамогай слова адпрацоўвалася тэхніка ўзбуджэння эмоцыі і кіравання ёю; ад сілы голасу, яго гучнасці, тэмбру, валодання колерамі і інтанацыямі залежаў поспех выканання.
Падзел тэатральных жанраў на «высокія» (трагедыя ў Бургундскім гатэлі) і «нізкія» (камедыя ў «Пале-Раяль» часоў Мальера), з’яўленне амплуа замацавалі іерархічную структуру тэатра класіцызму. Застаючыся ў граніцах «акультуранай» прыроды, рысунак выканання і абрысы вобраза вызначаліся індывідуальнасцю найбуйнейшых акцёраў: манера дэкламацыі была больш натуральнай, чым у Бельроза, які празмерна пазіраваў; М. Шанмеле была ўласцівая гучная і пявучая «рэчытацыя», а  не ведаў роўных у афектах страсці. Уяўленне аб каноне тэатральнага класіцызму, якое склалася ў далейшым, складалася са стандартных жэстаў (здзіўленне рысавалася рукамі, паднятымі да ўзроўню плячэй, і далонямі, звернутымі да гледачоў; агіда — галавой, павернутай направа, і рукамі, што адштурхваюць аб’ект пагарды, і г.д.), адносіцца да эпохі заняпаду і выраджэння стылю.
У XVIII стагоддзі, нягледзячы на рашучы адыход тэатра ў бок асветніцкага дэмакратызму, акцёры «Камеды Франсэз» А. Лекуўрор,, , , Клерон, развівалі стыль сцэнічнага класіцызму ў адпаведнасці з густамі і запытамі эпохі. Яны адступілі ад класіцыстычных норм дэкламацыі, рэфармавалі касцюм і прадпрымалі спробы рэжысіраваць спектакль, ствараючы акцёрскі ансамбль. У пачатку XIX стагоддзя, у разгар барацьбы рамантыкаў з традыцыяй «прыдворнага» тэатра, Ф. Ж. Тальма,, даказалі жыццяздольнасць класіцыстычнага рэпертуара і выканальніцкай манеры, а ў творчасці  класіцызм у рамантычную эпоху зноў здабыў значэнне «высокага» і запатрабаванага стылю. Традыцыі класіцызму працягвалі ўздзейнічаць на тэатральную культуру Францыі на мяжы XIX—XX стагоддзяў і нават пазней. Спалучэнне стыляў класіцызму і мадэрну ўласціва ігры, С. Бернар,. У XX  стагоддзі французскі рэжысёрскі тэатр зблізіўся з еўрапейскім, сцэнічны стыль страціў нацыянальную спецыфіку. Тым не менш значныя падзеі ў французскім тэатры XX стагоддзя суадносяцца з традыцыямі класіцызму: спектаклі, Ж. Л. Баро, , , эксперыменты з класікай XVII стагоддзя, пастаноўкі , Ж. Дэсарта і інш.
Страціўшы ў XVIII стагоддзі значэнне дамінуючага стылю ў Францыі, класіцызм знайшоў пераемнікаў у іншых еўрапейскіх краінах. Ё. В. Гётэ паслядоўна ўкараняў прынцыпы класіцызму ў Веймарскім тэатры, якім ён кіраваў. Актрыса і антрэпрэнёр і акцёр  у Германіі, англійскія акцёры, , , С. Сіданс прапагандавалі класіцызм, але іх высілкі, нягледзячы на асабістыя творчыя дасягненні, апынуліся малавыніковымі і ў канчатковым выніку не былі прыняты. Сцэнічны класіцызм стаў аб’ектам агульнаеўрапейскай палемікі і дзякуючы нямецкім, а за імі і рускім тэарэтыкам тэатра атрымаў вызначэнне «несапраўдна-класічны тэатр».
Для рускага класіцызму, які ўзнік у 1730—1750-я гг., характэрны нацыянальна-патрыятычная тэматыка, выхаваўча-асветніцкія тэндэнцыі. Найбуйнейшыя драматургі класіцызму — А. Сумарокаў, Я. Княжыш, акцёры — Ф. Волкаў, І. Дзмітрыеўскі, В. Каратыгін, С. Сандуноў, К. Сямёнава, Т. Траяпольская. Класіцыстычны стыль у Расійскай імперыі перажываў росквіт у пачатку XIX стагоддзя ў творчасці і, пазней выявіўся ў дасягненнях пецярбургскай тэатральнай школы ў асобе В. В. Самойлава, , затым.
Праваднікамі прынцыпаў класіцызму ў тэатральным жыцці Беларусі другой паловы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў былі прыгонныя, прафесійныя і аматарскія драматычныя трупы Нясвіжа, Слоніма, Мінска і інш. У іх рэпертуары — трагедыі Карнеля («»), Ж. Расіна («»), Вальтэра («Заіра», «Марыяна»), камедыі Мальера («», «», «», «», «», «Маскарыль»).
Музыка
Тэрмін «класіцызм» у дачыненні да музыкі разумее пад сабой не арыентацыю на антычныя ўзоры (былі вядомыя і вывучаліся толькі помнікі старажытнагрэчаскай музычнай тэорыі), а чараду рэформ, закліканых пакласці канец перажыткам стылю барока ў музычным тэатры. Класіцыстычныя і барочныя тэндэнцыі супярэчліва спалучаліся ў французскай музычнай трагедыі другой паловы XVII — першай палове XVIII стагоддзяў (творчая садружнасць лібрэтыста і кампазітара Ж. Б. Люлі, оперы і оперы-балеты Ж. Ф. Рамо) і ў італьянскай оперы-серыя, якая заняла становішча лідара сярод музычна-драматычных жанраў XVIII стагоддзя (у Італіі, Англіі, Аўстрыі, Германіі, Расіі). Росквіт французскай музычнай трагедыі прыпаў на пачатак крызісу абсалютызму, калі ідэалы героікі і грамадзянскасці перыяду барацьбы за агульнанацыянальную дзяржаву змяніліся духам святочнасці і параднага афіцыёзу, цягай да раскошы і вытанчанага геданізму. Вастрыня тыповага для класіцызму канфлікту пачуцця і доўгу ва ўмовах міфалагічнага ці рыцарска-легендарнага сюжэту музычнай трагедыі змяншалася (асабліва ў параўнанні з трагедыяй у драматычным тэатры). З нормамі класіцызму звязаны патрабаванні жанравай чысціні (адсутнасць камедыйных і бытавых эпізодаў), адзінства дзеяння (часта таксама месца і часу), «класічная» 5-актавая кампазіцыя (нярэдка з пралогам). Цэнтральнае становішча ў музычнай драматургіі займае рэчытатыў — элемент, найбольш блізкі рацыяналістычнай славесна-паняційнай логіцы. У інтанацыйнай сферы пераважаюць звязаныя з натуральнай чалавечай гаворкай дэкламацыйна-патэтычныя формулы (пытальныя, загадныя і да т.п.), разам з тым выключаюцца рытарычныя і сімвалічныя фігуры, уласцівыя барочнай оперы. Вялікія харавыя і балетныя сцэны з фантастычнай і пастаральна-ідылічнай тэматыкай, агульная арыентацыя на відовішчнасць і забаўляльнасць (якая стала ў выніку дамінуючай) у большай меры адпавядалі традыцыям барока, чым прынцыпам класіцызму.
Традыцыйнымі для Італіі былі ўласцівыя жанру оперы-серыя культываванне пеўчай віртуознасці, развітасць дэкаратыўнага элемента. У рэчышчы патрабаванняў класіцызму, высунутых некаторымі прадстаўнікамі рымскай акадэміі «Аркадзія», паўночна-італьянскія лібрэтысты пачатку XVIII стагоддзя выгналі з сур’ёзнай оперы камічныя і бытавыя эпізоды, сюжэтныя матывы, звязаныя з умяшаннем звышнатуральных ці фантастычных сіл; кола сюжэтаў было абмежавана гістарычнымі і гісторыка-легендарнымі, на першы план высунута маральна-этычная праблематыка. У цэнтры мастацкай канцэпцыі ранняй оперы-серыя — узнёслы гераічны вобраз манарха, радзей дзяржаўнага дзеяча, прыдворнага, эпічнага героя, які дэманструе станоўчыя якасці ідэальнай асобы: мудрасць, памяркоўнасць, велікадушнасць, вернасць доўгу, гераічны запал. Была захавана традыцыйная для італьянскай оперы 3-актавая структура (5-актавыя драмы засталіся эксперыментамі), аднак колькасць дзеючых асоб скарацілася, у музыцы тыпізаваліся інтанацыйныя сродкі выразнасці, формы ўверцюры і арыі, будова вакальных партый. Тып драматургіі, цалкам падпарадкаваны музычным задачам, развіў з 1720-х гг. , з імем якога звязана найвышэйшая стадыя ў гісторыі оперы-серыя. У яго сюжэтах класіцыстычны пафас прыкметна аслаблены. Канфліктная сітуацыя, як правіла, узнікае і паглыбляецца праз зацягнутыя «памылкі» галоўных дзеючых асоб, а не з прычыны рэальнай супярэчнасці іх інтарэсаў ці прынцыпаў. Аднак асаблівую прыхільнасць да ідэалізаванага выказвання пачуцця, да высакародных парываў чалавечай душы, няхай і далёкіх ад строгага рацыянальнага абгрунтавання, забяспечыла выключная папулярнасць лібрэта Метастазіа на працягу больш як паўстагоддзя.
Кульмінацыяй у развіцці музычнага класіцызму эпохі Асветніцтва (у 1760—1770-х гг.) стала творчая садружнасць К. В. Глюка і лібрэтыста. У операх і балетах Глюка класіцыстычныя тэндэнцыі выразіліся ў падкрэсленай увазе да этычных праблем, развіцці ўяўленняў аб героіцы і велікадушнасці (у музычных драмах парыжскага перыяду — у непасрэдным звароце да тэмы доўгу і пачуцця). Нормам класіцызму адпавядалі таксама жанравая чысціня, імкненне да максімальнай канцэнтрацыі дзеяння, зведзенага практычна да адной драматычнай калізіі, строгі адбор сродкаў выразнасці ў адпаведнасці з задачамі пэўнай драматычнай сітуацыі, максімальнае абмежаванне дэкаратыўнага элемента, віртуознай асновы ў спевах. Асветніцкі характар трактоўкі вобразаў знайшоў адлюстраване ў спляценні высокіх якасцей, уласцівых класіцыстычным героям, з натуральнасцю і свабодай выказвання пачуццяў, у якіх знайшоў адлюстраванне ўплыў сентыменталізму.
У 1780—1790-я гг. у французскім музычным тэатры знаходзяць выражэнне тэндэнцыі рэвалюцыйнага класіцызму, які адлюстроўваў ідэалы Французскай рэвалюцыі XVIII стагоддзя. Генетычна звязаны з папярэднім этапам і прадстаўлены галоўным чынам пакаленнем кампазітараў — паслядоўнікаў глюкаўскай опернай рэформы (, Л. Керубіні), рэвалюцыйны класіцызм акцэнтаваў перш за ўсё грамадзянскі, тыранаборчы пафас, раней уласцівы трагедыям П. Карнеля, Вальтэра. У адрозненне ад твораў 1760—1770-х гг., у якіх вырашэнне трагічнага канфлікту было цяжкадасягальным і патрабавала ўмяшання знешніх сіл (традыцыя «deus ex machina» — «бог з машыны»), для сачыненняў 1780—1790-х гг. стала характэрнай развязка праз гераічнае дзеянне (адмова ў падпарадкаванні, пратэст, часта акт адплаты, забойства тырана і т.п.), якое стварала яркую і эфектную разрадку напружання. Падобны тып драматургіі лёг у аснову жанру «», які з’явіўся ў 1790-х гг. на перасячэнні традыцый класіцыстычнай оперы і рэалістычнай мяшчанскай драмы.
У дачыненні да камічнай оперы, а таксама інструментальнай і вакальнай музыкі XVIII стагоддзя, не звязанай з тэатральным дзеяннем, тэрмін «класіцызм» ужываецца ў значнай меры ўмоўна. Ён часам выкарыстоўваецца ў пашыраным сэнсе для абазначэння пачатковага этапу класіка-рамантычнай эпохі, і класічнага стыляў (гл. венская класічная школа), у прыватнасці каб пазбегнуць ацэначнасці (напрыклад, пры перакладзе нямецкага тэрміна «Klassik» ці ў выразе «рускі класіцызм», які распаўсюджваецца на ўсю рускую музыку другой паловы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў).
У XIX стагоддзі класіцызм у музычным тэатры саступае месца рамантызму, хоць асобныя рысы класіцыстычнай эстэтыкі спарадычна адраджаюцца (у, Г. Берліёза, С. І. Танеева і інш.). У XX стагоддзі класіцыстычныя мастацкія прынцыпы зноў адрадзіліся ў неакласіцызме.
У музычнай спадчыне кампазітараў Беларусі (Міхал Казімір Агінскі, М. Радзівіл, В. Казлоўскі) класіцызм існаваў у спалучэнні з сентыменталізмам, элементамі рамантызму, барока і ракако, развіваўся ў рэчышчы агульнаеўрапейскіх традыцый. У 1770—1790-я гг. ў магнацкіх тэатрах Нясвіжа, Слоніма, Гродна ставілі камічныя оперы італьянскіх кампазітараў («Фраскатанка, ці Залатая дзева» Дж. Паізіела, «Джаліла і Бернардонэ» Д. Чымарозы, «Вясковыя сцэны рэўнасці» Дж. Сарці і інш.). Тыповыя рысы класіцызму, характэрныя для еўрапейскага опернага мастацтва, увасоблены ў музычным помніку школьнага тэатра — оперы «Апалон-заканадаўца, або Рэфармаваны Парнас» Р. Вардоцкага на лібрэта М. Цяцерскага, створанага для тэатра Забельскага дамініканскага калегіума. Рысы класіцызму маюць творы паслядоўніка берлінскай і венскай класічных школ Я. Д. Голанда (опера «Агатка, або Прыезд пана», опера-вадэвіль «Чужое багацце нікому не на карысць», уверцюра да балета «Арфей у пекле»), музыка Мацея Радзівіла (6 паланэзаў і дывертысмент для камернага аркестра), В. Казлоўскага (да трагедыі «Фінгал», скрыпічны канцэрт і інш.). У традыцыях ранняга класіцызму напісаны творы літургічнай музыкі XVIII стагоддзя (месы ў гонар Дзевы Марыі, у гонар Нараджэння Хрыста і інш.).
Галубіцкі сельсавет (Глыбоцкі раён)
Галу́біцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Галубічы, размешчаны за 19 км ад райцэнтра г. Глыбокае. Сельсавет мяжуе з Падсвільскім, Абрубскім, Псуеўскім сельсаветамі Глыбоцкага раёна, тэрыторыяй Крулеўшчынскага і Тумілавіцкага сельсаветаў Докшыцкага раёна.
Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пліскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 15 кастрычніка 1960 года да Галубіцкага сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Ясевіцкага сельсавета, у адміністрацыйнае падпарадкаванне Падсвільскага пассавета перададзены 20 населеных пунктаў (Алейзберг, Баяры, Вялікія Давыдкі, Гараватка, Гразі, Дабрэзіна, Дубінаўка, Івашова, Крупенскі Мох, Ляпляне, Малыя Давыдкі, Маргі, Міхалі, Перавоз, Перадолы, Праабражэнка, Прапелеўшчына, Пунькі, Філіпоўшчына і Цінаўка). З 25 снежня 1962 года пасля скасавання Пліскага раёна сельсавет увайшоў у склад Глыбоцкага раёна. У 1965 годзе ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Падсвільскага пассавета перададзены 6 населеных пунктаў (Амбросавічы, Замошша, раз’езд Замошша, Леднікі, Несцеравічы і Шарагі). 19 мая 1972 года ў склад сельсавета з Падсвільскага пассавета пералічана вёска Вялікія Давыдкі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 46 населеных пунктаў.
27 верасня 2007 года ліквідавана вёска Ніўе і хутары Атвалаўшчына, Выгаркі, Забалоцце, Чыстае.
Насельніцтва
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 952 чалавекі, з іх 96,2 % — беларусы, 1,9 % — палякі, 1,4 % — рускія.
Гаспадарка
На тэрыторыі Азярэцкага сельсавета знаходзіцца:
Транспарт
Транспартныя зносіны з райцэнтрам ажыццяўляюцца па аўтобусных маршрутах:
Маостэ (воласць)
Маостэ (Mooste) — воласць у Эстоніі, у складзе павета Пылвамаа.
Палажэнне
Плошча воласці — 185,2 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2009 года складала 1542 чалавек.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Маостэ.
Вінкаўцы
Вінкаўцы:
Генічаск (значэнні)
Генічаск:
Крэса (Італія)
Крэса (Cressa) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Насельніцтва складае 1431 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 204 чал./км². Займае плошчу 7 км². Паштовы індэкс — 28012. Тэлефонны код — 0322.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Prospero.
Чоп
Чоп (Чоп) — горад у Закарпацкай вобласці Украіны. З'яўляецца самым заходнім горадам Украіны.
Леннік
Леннік (ад Lehn, leihen "займаць") — асоба, якая знаходзіцца ў леннай залежнасці ад сюзерэна, спадчынны трымальнік лена у ВКЛ і Рэчы Паспалітай; ўладальнік феода ў Заходняй Еўропе. Васал, які залежыць ад сеньёра.
Літаратура
Ленник
Кайрышке (Відзішкеская сянюнія)
Кайры́шке (Kairiškė) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Відзішкескай сянюніі. Размешчана за 5 км ад Рымшэная.
Шатландская партыя зялёных
Шатландская партыя зялёных — левацэнтрысцкая, экалагічная і эгалітарысцкая партыя, якая выступае за незалежнасць Шатландыі. Заснавана ў 1979 годзе як Шатландская экалагічная партыя. Член Еўрапейскай федэрацыі зялёных партый (ЕФЗП). Аддзялілася ад Зялёнай партыі Англіі і Уэльса ў 1990 годзе.
У сваёй дзейнасці кіруецца праграмай «Да зялёнай Шатландыі», прынятай у 1990 годзе. Выступае за незалежнасць Шатландыі. На выбарах у шатландскі парламент у 1999 годзе атрымала 1 месца, на выбарах 2003 года сабрала 6,9% галасоў і атрымала 7 месцаў, на выбарах 2007 і 2011 гадоў змагла заваяваць па 2 месцы ў парламенце. На выбарах у шатландскі парламент 2016 года сабрала 5% галасоў і атрымала 6 месцаў. На выбарах 2021 года атрымала 8 месцаў, а яе былы лідар, Алісан Джонстоўн, заняла пасаду спікера парламента.
Партыя цалкам незалежная, супрацоўнічае з іншымі зялёнымі партыямі Брытаніі і Ірландыі.
Новікаў
Новікаў — прозвішча.
Літургія агалошаных
Літургія агалошаных, другая, пасля праскамідыі, частка літургіі візантыйскага чыну. Мае мэтай прыгатаваць тых, якія моляцца, да годнай прысутнасці пры здзяйсненні таемства еўхарыстыі, нагадаць ім пра жыццё і пакуты Хрыста, растлумачыць як і чаму, з пункту гледжання Царквы, былі і могуць быць выратавальнымі жыццё і пакуты Хрыстовы.
Альха
Альха́ (, Ольха) — хутар у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Знаменскага сельсавета.
Гэнічэск
Генічэск ці Гэнічэск (Гені́чеськ) — горад у Херсонскай вобласці Украіны.
Геаграфія
Размешчаны на беразе Утлюцкага лімана і Генічэскага праліва. Разам з Арабацкай стрэлкай з’яўляецца марскім, кліматычным, часткова гразевым курортам.
Горад размешчаны на Прычарнаморскай нізіне ў паўночна-заходняй частцы ўзбярэжжа Азоўскага мора ў месцы зліцця паўночнага заканчэння Арабацкай стрэлкі з Тонкім пралівам, які злучае Утлюкскі ліман з Сівашам.
Горад абслугоўваецца двумя чыгуначнымі станцыямі — Новааляксееўка (вузлавая) і Генічэск (канцавая), паміж якімі курсуюць прыгарадныя электрацягнікі.
Гісторыя
На мяжы XIX—XX ст. казённае сяло, пасёлак, мястэчка (з 1837 г.) і горад (з 1903 г.) Генічэск Мелітопальскага павета Таўрычаскай губерні славіўся рыбным, солевым і хлебным гандлем. У яго ваколіцах, у асноўным на паўвостраве Чонгар, вырошчвалася знакамітая пшаніца «арнаутка». Зерне ішло на экспарт. У порце швартаваліся суда з Англіі, Францыі і іншых краін.
З 30 сакавіка 1944 года ў складзе Херсонскай вобласці УССР. З 1991 года ў незалежнай Украіне.
27 лютага 2022 года Узброеныя сілы Расіі ўзялі Генічэск пад кантроль. Ад 5 кастрычніка горад афіцыйна ў складзе Расійскай Федэрацыі. Пасля адыходу расійскіх сіл з правабярэжжа Дняпра ў лістападзе 2022 года тут знаходзяцца асноўныя органы ўлады Херсонскай вобласці.
Таўрахолевая кіслата
Таўрахолевая кіслата (халілтаўрын або холатаўрыкум) — крышталічная жоўцевая кіслата жоўтага колеру, якая ўдзельнічае ў эмульгаванні тлушчаў. Эмпірычная формула C26H45NO7S. Сустракаецца ў выглядзе солі натрыю ў жоўці млекакормячых. Уяўляе сабой кан’югат холевай кіслаты з таўрынам. Таўрахолевая кіслата раствараецца ў вадзе і спірце, менш у эфіры.
У медыцыне ўжываюць як і жоўцегонны сродак.
Апісанне
Утвараецца ў печані чалавека і некаторых жывёл, як злучэнне (кан’югат) холевай кіслаты і таўрыну і таму адносіцца да так званых парных кіслот. Акрамя таўрыну холевая кіслата таксама кан’югуе з гліцынам, у выніку чаго ўзнікае іншая парная кіслата — глікахолевая.
У кішэчніку таўрахолева кіслата эмульгуе тлушчы, актывуючы ліпазу і стымулюючы ўсмоктванне свабодных тлустых кіслот. Да 90-95 % таўрахолевай кіслаты (у выглядзе холевай кіслаты і іншых злучэнняў) усмоктваецца ў кішэчніку ў кроў і па варотнай вене назад трапляе ў печань, дзе холевая кіслата пераносіцца з крыві ў жоўць і зноў кан’югуецца з таўрынам і гліцынам. На працягу сутак так званая адбываецца да 10 разоў.
Вінкаўцы (горад)
Вінкаўцы (Vinkovci) — горад у Харватыі, ва ўсходняй частцы краіны, на рацэ Босут. Найбуйнейшы горад жупаніі Вукаварска-Срыемска. Насельніцтва — 33 239 чалавек (2001). Вінкаўцы размешчаны ў цэнтры рэгіёну Славоніі — Срэм, абмежаванага Савай з поўдня, Дравай з поўначы і Дунаем з усходу. За 20 км на ўсход размешчаны горад Вукавар, за 25 км на поўдзень — Жупаня, за 30 км на захад — Джакава і за 35 км на поўнач — Осіек.
Орава (воласць)
Орава (Orava) — воласць у Эстоніі, у складзе павета Пылвамаа.
Палажэнне
Плошча воласці — 175,6 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2008 года складала 854 чалавек.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Орава.
Музей гісторыі і культуры роду Агінскіх (Рыетавас)
Музе́й гісто́рыі і культу́ры ро́ду Агі́нскіх (Rietavo Oginskių kultūros istorijos muziejus) — музей у Рыетавасе, Літва. Размешчаны па адрасе вул. Л. Івінскё (L. Ivinskio, Лаўрынаса Івінскіса), д. 4.
Гісторыя
Музей адчынены ў 1995 годзе ў адзіным захаваным ў Рыетавасе будынку XIX стагоддзя. У 1874—1903 гг. тут дзейнічала музычная школа князя (1848—1909). Асноўная задача музея — захаванне культурнай спадчыны князёў Агінскіх.
Капрыўніца
Капрыўніца (Koprivnica) — горад у Харватыі, у паўночнай частцы краіны. Найбуйнейшы горад Капрыўніцка-Крыжавацкай жупаніі. Насельніцтва — 24 809 чалавек (2001), каля 25 000 чалавек па дадзеных 2006 года, каля 30 000 чалавек (2011).
Курэджа
Курэджа (Cureggio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Уэст-Чэстэр (Пенсільванія)
Уэст-Чэстэр (West Chester) — горад і мясцовасць у штаце Пенсільванія ў ЗША. Размешчаны ў агламерацыі Філадэльфіі. Сядзіба ўлад акругі Чэстэр. Кампус Уэст-Чэстэрскага ўніверсітэта.
Курэджа
Насельніцтва складае 2248 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 281 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 28060. Тэлефонны код — 0322.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Madonna Assunta.
Насовіцкі сельсавет
Насо́віцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Добрушскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Насовічы.
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Насовіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Антонаўскага, Запрудоўскага, Лагуноўскага і Старасельскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў складзе Церахоўскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Добрушскага раёна. 18 студзеня 1965 года ў склад сельсавета з Грабаўскага сельсавета перададзены пасёлак Кавалёў. 8 снежня 1966 года ў склад зноў утворанага Івакаўскага сельсавета перададзены пасёлак Надзежда.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2688 чалавек, з іх 93,4 % — беларусы, 4,5 % — рускія, 1,3 % — украінцы.
Бакар
Бакар (Bakar) — горад у Харватыі, у Прыморска-Гаранскай жупаніі. Горад знаходзіцца на ўзбярэжжы Адрыятычнага мора, у глыбіні Бакарскай бухты, якая выходзіць у заліў Кварнер. Бакар размешчаны за 20 км на паўднёвы ўсход ад Рыекі. Насельніцтва горада — 1566 чалавек (2001 год), насельніцтва абшчыны Бакар — 7 773 чалавека. 90 % насельніцтва г. Бакар — харваты.
Пылва (воласць)
Пылва (Põlva) — воласць у Эстоніі, у складзе павета Пылвамаа.
Палажэнне
Плошча воласці — 228,8 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2009 года складала 3882 чалавек.
Адміністрацыйны цэнтр воласці — горад Пылва.
Сяргей Уладзіміравіч Лёвачкін
Сяргей Уладзіміравіч Лёвачкін (Сергій Володимирович Льовочкін; нар., Кіеў, УССР, СССР) — украінскі палітык, мільянер. Народны дэпутат Украіны VI, VIII скліканняў. У 2010—2014 гадах быў кіраўніком Адміністрацыі прэзідэнта Украіны В. Ф. Януковіча. З 1999 года кансультант, рэферэнт, памочнік, у 2002—2005 гг. 1-ы памочнік прэзідэнта Украіны Леаніда Кучмы. У 2005—2006 гадах дарадца старшыні Вярхоўнай рады Украіны Уладзіміра Літвіна. У 2006—2007 гадах кіраўнік Апарату прэм’ер-міністра Украіны В. Ф. Януковіча. Доктар эканамічных навук (2004). Дзяржаўны служачы 1 рангу (2003).
У 2014 годзе ў рэйтынгу самых багатых украінцаў па версіі часопіса «Новы час» заняў 27 месца з станам у 258 млн $.
Каётай
Каё́тай (Kajotai) — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Наўясісдаўгелішкіскай сянюніі. Размешчана за 8 км ад Грышкішке. Насельніцтва 7 чал. (2001 г.).
Гісторыя
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Раман Навумавіч Мачульскі
Рама́н Наву́мавіч Мачу́льскі ( — ) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага падполля і партызанскага руху ў Беларусі. Герой Савецкага Саюза (1944).
Біяграфія
Скончыў Рэспубліканскую школу прапагандыстаў пры ЦК КП(б)Б (1937). З 1937 года на партыйнай рабоце ў Грэску, Чэрвені, Плешчаніцах (Мінская вобласць).
У гады Вялікай Айчыннай вайны ўпаўнаважаны ЦК КП(б)Б у Мінскай і Палескай абласцях, сакратар Мінскага падпольнага абкома КП(б)Б, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў злучэння партызанскіх атрадаў Мінскай і Палескай абласцей, камандзір партызанскага злучэння Барысаўска-Бягомльскай зоны Мінскай вобласці.
Пасля вайны знаходзіўся на партыйнай рабоце. У 1944—1948 гады — старшыня Мінскага аблвыканкама, з 1950 года першы сакратар Пінскага абкама КП(б)Б, у 1954—1959 гады — старшыня Брэсцкага аблвыканкама.
Член ЦК КПБ у 1949—1960 гады. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1955 гадах, Вярхоўнага Савета СССР у 1954—1962 гадах. Намеснік Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1951 гадах.
Узнагароды
Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена ў 1944 годзе за вялікія заслугі ў арганізацыі і развіцці партызанскага руху, мужнасць і гераізм, праяўленыя ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў.
Узнагароджаны трыма ордэнамі Леніна, ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, трыма ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі.
Заслужаны работнік культуры БССР (1980)
Творы
Аўтар кніг «Вечный огонь» (1965), «Старонкі бессмяротнасці» (1972), «Люди высокого долга» (1975), «На огненной земле» (1983).
Памяць
У Мінску імя Р. Н. Мачульскага носіць сярэдняя школа № 104, яго імем названа вуліца, на доме, дзе ён жыў, устаноўлена мемарыяльная дошка. Занесены ў Кнігу Народнай Славы Старадарожскага раёна.
Нанапарашок
Нанапарашо́к (nanopowder): сухія наначасцінкі.
Адрозніваюць дымавы парашок (fumed powder): парашок, атрыманы з дыму; мелены парашок (milled powder): парашок, атрыманы здрабненнем у млыне; і інш.
Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытуту стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.
Трытон (спадарожнік)
Трытон — спадарожнік Нептуна, адзін з найбуйнейшых спадарожнікаў планет. Дыяметр 2706,8 км. Адлегласць ад планеты каля 394,7 тыс.км. Сідэрычны перыяд абарачэння 5 сутак 21 гадзіна 3 мінуты. Абарачаецца вакол Нептуна ў напрамку, процілеглым напрамку абарачэння восі. Быў адкрыты англіскім астраномам У.Ласелам у 1846 годзе, праз 17 дзён пасля адкрыцця Нептуна. Названы ў гонар бога марскіх глыбінь Трытона.
NGC 4526
NGC 4526 (іншыя абазначэнні — NGC 4560, IRAS12315+0758, UGC 7718, VCC 1535, MCG 1-32-100, ZWG 42.155, PGC 41772) — лінзападобная галактыка (SB0) ў сузор’і Дзева.
Гэты аб’ект занесены ў новы агульны каталог некалькі разоў, з абазначэннямі NGC 4526, NGC 4560.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».
У цэнтры галактыкі знаходзіцца звышмасіўная чорная дзірка масай 450 мільёнаў мас Сонцаў. Для ацэнкі выкарыстоўваўся новы метад вызначэння цэнтральнай масы па градыенце хуткасці воблака ўгарнага газу.
Дывіньяна
Дзівін'яна (Divignano) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Навара.
Насельніцтва складае 1232 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 246 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 28010. Тэлефонны код — 0321.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Рох.
Кварц
Кварц (Quarz) — прыродны і штучны мінерал, адзін з самых распаўсюджаных у зямной кары, пародаўтваральны мінерал большасці магматычных і метамарфічных парод. Хімічная формула: SiO2.
Апісанне
Шчыльнасць кварцу 2,6—2,65 г/см³, тэмпература плаўлення прыблізна 1470 °C. Цвёрдасць 7 адзінак па шкале Моаса. Кварц хімічна ўстойлівы, празрысты да ультрафіялетавага і часткова інфрачырвонага выпраменьвання, валодае нелінейнымі аптычнымі і электронна-аптычнымі ўласцівасцямі.
Крышталі нарослыя або ўрослыя, часта ўтвараюць зросткі-друзы. Трапляюцца зерні, агрэгаты і суцэльныя масы. Крышталі маюць форму шасціграннай прызмы, увемчанай з аднаго або абодвух канцоў шасці- ці трохграннай пірамідай. У напрамку да вяршыні крышталь звужваецца. Грані прызм пакрыты папярочнай штрыхоўкай.
Крышталічныя мадыфікацыі: трыганальная (α-кварц, устойлівы ніжэй 573 °C) і гексаганальная (β-кварц, устойлівы вышэй 573 °C).
Колер разнастайны: бясколерны кварц — горны крышталь, фіялетавы — аметыст, дымчаты — раўхтапаз, чорны — марыён, залацісты — цытрын і інш. Бляск шкляны. Крохкі. Мае моцныя п’езаэлектрычныя ўласцівасці.
Распаўсюджванне ў прыродзе
Паходжанне пераважна эндагеннае. Свабоднае ўтрыманне кварцу ў зямной кары каля 12 %. Уваходзіць у склад іншых мінералаў у выглядзе сумесяў і сілікатаў. На Беларусі шматлікія радовішчы кварцавых пяскоў.
Выкарыстанне
Кварцавыя пяскі і кварцыты выкарыстоўваюцца ў керамічнай і шкляной прамысловасці, монакрышталі кварцу — для вырабу п'езаэлектрычных прылад, лінзаў ультрафіялетавай оптыкі, прызмаў спектрометраў, кварцавага шкла і інш. Афарбаваныя разнавіднасці кварцу выкарыстоўваюцца ў ювелірнай справе.
Царква Святога Міхаіла (Кейла)
Царква́ Свято́га Міхаі́ла (Keila Mihkli kirik) — збор Эстонскай евангельска-лютэранскай царквы. Знаходзіцца ў мястэчку Кейла па адрасе Палдыская шаша, 2. Гэта найвялікшая сярэднявечная царква ў павеце Хар’юмаа.
Гісторыя
Дакладны час пабудовы царквы невядомы, аднак меркавана яе ўзвядзенне пачалося адразу пасля падпарадкавання паўночнай Эстоніі каралю Даніі. Вядома, што ў 1280 годзе на Кейлаўскім пагорку было скончана будаўніцтва вялікай чатырохвугольнай капліцы, якая цяпер складае алтарную частку сучаснага будынка.
У другой палове XV стагоддзя царква была рэканструявана, з заходняга боку пастаўленая масіўная вежа, у царкве пастаўлены арган.
У 1558 годзе, падчас Лівонскай вайны, царква зруйнаваная, начынне разрабаванае. Аднаўленне працягвалася да 1596 года. У 1632 годзе царкве падараваны алтар, зроблены талінскім майстрам Тобіясам Гайнцам. У 1843 з Германіі быў прывезены новы арган; у 1914 Аўгуст Тэркман павялічыў яго ўдвая і перанёс з паўночнага на заходні балькон. У 1997 годзе з дапамогай мясцовых уладаў, кампаній і прыватных асоб арган быў абноўлены.
У 1851 годзе была дададзена псеўдагатычная вежа.
Антуан Фюрэцьер
Антуан Фюрэцьер (Antoine Furetière;, Парыж — , Парыж) — французскі пісьменнік і лексікограф XVII стагоддзя.