cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Навазыбкаў
Адукацыя
У 1930 годзе адкрыты Навазыбкаўскі дзяржаўны педагагічны інстытут, які праіснаваў да 1976 года, а затым перанесены ў Бранск і працуе сёння ў якасці Бранскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Аперацыя «Мяшок Мерыда»
Ход бітвы
20 ліпеня, на досвітку, рэспубліканскія лініі абароны былі прарваны з поўначы і поўдня. На поўдні выступу франкісты (24-я, 102-я і 122-я дывізіі) прарвалі фронт ад гор Месегара і Трапера ў напрамку Мантэрубіа, у той час як кавалерыя перасекла раку Зухар у тым жа кірунку, пакуль не падышла да Мантэрубіа.
На поўначы выступу 74-я дывізія прарвала фронт праз горад Мадрыгалеха, дасягнуўшы ракі Гаргалігас, дзе ёй давялося спыніцца, таму што рэспубліканцы падпалілі палі і гаі ў басейне ракі. Баі за гарадок Аседэра, які да вечара абаранялі два рэспубліканскіх батальёна 25-й брыгады, даходзілі да рукапашных сутычак.
21 ліпеня 74-я дывізія здзейсніла ўражлівае 22-кіламетровае прасоўванне і дасягнула берагоў Гвадыяны, якую з надыходам ночы перайшла ўброд. Хуткае прасоўванне мяцежнікаў з флангаў заспела рэспубліканцаў знянацку.
На поўдні 112-я дывізія пры падтрымцы 122-й (справа) і 102-й (злева), сустрэўшы моцны рэспубліканскі супраціў, усё ж змагла захапіць горны хрыбет Мантэрубіа і праход Лос-Рэйс.
22 ліпеня франкісцкія дывізіі працягвалі наступленне на поўдні: 102-я прайшла праз горны хрыбет Мантэрубіа, а 112-я заняла аднайменны горад, ударыўшы на яго з абодвух бакоў і звярнуўшы ва ўцёкі войскі 148-й рэспубліканскай брыгады. 122-я дывізія прасунулася направа, перарэзаўшы дарогу ад Кастуэры да Кабеса-дэль-Буэй, у той час як кавалерыя здзейсніла набег на Элечаль.
Наступаючыя з поўначы войскі генерала Мухікі дасягнулі горада Ла-Каранада.
Між тым Бурылья працягваў упарціцца і не надаваў значэння наступленню франкістаў. Ён не прадугледзіў вываду 20-й і 91-й брыгад з глыбіні выступу і спадзяваўся на дапамогу, якую адправіў яму камандуючы Цэнтральным фронтам Міяха (тры брыгады і ўся 68-я дывізія). Таксама ён вырашыў арганізаваць манеўраную дывізію, якую назваў «Дывізіяй Зухар». Яна павінна была прыкрыць пралом паміж двума яго вайсковымі карпусамі і пагражаць прарыву войскаў Паўднёвай групы Кейпа дэ Льяна з флангу.
23-га чысла нацыяналісты працягнулі наступленне з поўначы ў напрамку Магасела і Кампанарыа. З іншага боку, войскі Паўднёвай групы, пасля разгрому рэспубліканскіх спробаў ноччу вярнуць Мантэрубіа, занялі горы і горад Бенкерэнсія і ў прыцемках увайшлі ў важны горад Кастуэра.
Палкоўнік Бурылья неадкладна загадаў вярнуць Кастуэра, атакаваўшы звонку «Дывізіяй Зухар», а знутры — сіламі брыгад 37-й дывізіі. У кожнай з груп была танкавая рота. Атакі цалкам праваліліся, і, такім чынам, спробы процідзейнічаць прасоўванню 112-й дывізіі франкістаў да Кампанарыа апынуліся дарэмнымі.
Днём 24 ліпеня ў горадзе Кампанарыа адбылося аб’яднанне двух франкісцкіх калон, паўночнай і паўднёвай, тым самым быў зацягнуты «мяшок Мерыды».
Загад аб адступленні 20-й і 91-й брыгад паступіў вельмі позна. 24-га раніцай яны абедзве былі зачынены ўнутры мяшка, за выключэннем двух батальёнаў, якія ў апошні момант беглі праз Пуэрта-Урака. Абедзве брыгады, гэтак жа як і 109-я, што часткова апынулася па-за мяшка, былі цалкам знішчаны або палонены. Паводле крыніц франкістаў, толькі палонных налічвалася 4731 чалавек. З падышоўшых рэзерваў Бурылья паспрабаваў стварыць новую лінію абароны, але 31 ліпеня быў зняты з пасады і заменены палкоўнікам Адольфа Прада.
Вынікі
37-й дывізія, паводле афіцыйных дадзеных Эстремадурскай арміі, страціла пяць камандзіраў, уключаючы начальніка дывізіі і двух яе брыгад, 89 афіцэраў, 8 камісараў і 6086 радавых (з іх каля 1500—1600 параненых і каля 600—700 забітых у баі або знішчаных пры паланенні). Таксама было страчана 3588 вінтовак, 170 кулямётаў, 11 гармат і 10 танкаў.
Хуткая перамога дазволіла нацыяналістам прасунуцца на ўсход, дасягнуўшы рэгіёну Ла-Хара ў правінцыі Таледа.
Шахаўская (Іркуцкая вобласць)
Шахаўская (Шаховская) — вёска ў Аларскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі.
Брадзец
Брадзе́ц (, Бродец) — аграгарадок у Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Капланецкага сельсавета. Да 21 снежня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Брадзецкага сельсавета. З 2007 па 2013 год у складзе Сялібскага сельсавета.
Геаграфія
Аграгарадок знаходзіцца за 25 км у напрамку на поўдзень ад горада Беразіно, за 126 км ад Мінска, за 35 км ад чыгуначнай станцыі Нясята. У напрамку на захад працякае рака Бярэзіна, на поўначы — яе прыток Чыкаўка.
Харп
Харп — пасёлак гарадскога тыпу ў Прыуральскім раёне Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі Расіі. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Харп са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Насельніцтва — 6053 чал. (2017). Размешчаны ў адгор’ях гор Палярнага Урала, на рацэ Соб, знаходзіцца на 67-й паралелі, за 60 км на поўнач ад палярнага круга, за 30 км ад г. Лабытнангі. Чыгуначная станцыя Харп-Паўночнае Ззянне.
Уладзімір Паўлавіч Грыдзюшка
Біяграфія
Выпускнік сярэдняй школы № 5 Светлагорска. Скончыў Мінскі педагагічны інстытут, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, а пазней — Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.
Працаваў у камсамольскіх органах. Прайшоў шлях ад сакратара камітэта камсамола факультэта Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута да сакратара ЦК ЛКСМ Беларусі. Быў старшынёй Цэнтральнага Савета Беларускай піянерскай арганізацыі.
У 1987—1988 г. знаходзіўся ў Афганістане ў якасці саветніка ЦК УЛКСМ. З 1992 па 2001 год узначальваў грамадскае аб’яднанне "Беларускі фонд сацыяльнай падтрымкі дзяцей і падлеткаў «Мы — дзецям».
У 2001—2003 працаваў саветнікам Пасольства Рэспублікі Беларусь у Балгарыі.
У снежні 2003 года назначаны на пасаду намесніка Міністра культуры Рэспублікі Беларусь.
З лістапада 2009 па лістапад 2019 года — генеральны дырэктар Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь.
Асташкава (Пачынкаўскі раён)
Асташкава (Асташково) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прудкоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Асташкава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Геаграфія
Праз вёску праходзіць аўтадарога.
Каўказ
Каўказ — тэрыторыя паміж Чорным, Азоўскім і Каспійскім морамі ад Кума-Маныцкай упадзіны да паўднёвай часткі Армянскага нагор’я. Плошча больш за 500 тыс. км². У межах Каўказа частка Расіі (Паўночны Каўказ), Азербайджан, Арменія, Грузія, частка Турцыі і Ірана. Вылучаюць Паўночны Каўказ, Перадкаўказзе і Закаўказзе.
Прырода
У цэнтры — горная сістэма Вялікага Каўказа, якая падзяляецца на Заходні Каўказ (да Эльбруса), Цэнтральны Каўказ (паміж Эльбрусам і Казбекам) і Усходні Каўказ (на ўсход ад Казбека). Вялікі Каўказ цягнецца ад Таманскага паўвострава да Апшэронскага на 1500 км, шырыня 160—180 км. Восевую частку Каўказа складаюць Галоўны, або Водападзельны, і Бакавы хрыбты, з вяршынямі больш за 5000 м (г. Эльбрус — 5642 м, Дыхтау — 5203 м, Шхара — 5068 м, Казбек — 5033 м). На поўначы ад восевай зоны перадавыя хрыбты — Скалісты, Пашавы, Церскі, на поўдні — Бзыбскі, Кадорскі, Рачынскі. Хрыбты Вялікага Каўказа вызначаюцца альпійскімі формамі рэльефу або маюць характар куэстаў. Рэльеф Перадкаўказзя раўнінны; у яго заходняй частцы Кубана-Прыазоўская нізіна, ва ўсходняй — Прыкаспійская нізіна, паміж імі Стаўрапольскае ўзвышша з вышынямі да 831 м. У цэнтры і на захадзе Закаўказзя — сярэднягорны рэльеф; горныя хрыбты Малога Каўказа (выш. да 3724 м, г. Гямыш) і Армянскае нагор’е (выш. да 5165 м, гара Вялікі Арарат). На паўночным захадзе размешчана Калхідская нізіна, на ўсходзе — Кура-Араксінская нізіна, на паўднёвым усходзе — Ленкаранская нізіна і складкавыя Талышскія горы (выш. да 2492 м).
Тэрыторыя Каўказа знаходзіцца ў межах Альпійскай складкавай вобласці. Утварэнне горнай сістэмы пачалося ў мезазоі, у кайназоі адбылося падняцце і фарміраванне горнага рэльефу, у антрапагене ў выніку амаладжэння гор склалася сучасная араграфічная структура Каўказа. Горныя хрыбты Вялікага Каўказа і масівы Малога Каўказа складзены пераважна з палеазойскіх гранітоідаў. Пашыраны таксама юрскія, мелавыя, палеагенавыя адклады. Армянскае нагор’е ўкрыта вулканічнымі пародамі неагенавага і чацвярцічнага часу. Нізіны Перадкаўказзя і Калхідская нізіна характарызуюцца шырокім развіццём неагенавых і палеагенавых кантынентальных і марскіх адкладаў.
Карысныя выкапні: нафта (Баку, Грозны, Майкоп), газ (Краснадарскі і Стаўрапольскі краі), жалеза (Дашкесан), вальфрам і малібдэн (Тырныауз), цынк, свінцовыя руды (Садон), будаўнічыя матэрыялы (граніт, габра, мармур, туф, базальт, андэзіт, вапняк). Шмат мінеральных крыніц.
Каўказ размешчаны на мяжы ўмеранага і субтрапічнага кліматычных паясоў. Хрыбты Вялікага Каўказа перашкаджаюць пранікненню халодных паветраных мас у Закаўказзе і цёплых субтрапічных у Перадкаўказзе. Сярэдняя тэмпература студзеня ў Перадкаўказзі ад −2 °C да −5 °C, у Закаўказзі 3-6 °C. Летам на Заходні Каўказ уплываюць вільготныя паветраныя масы Атлантыкі і Міжземнамор’я, на Усходнім Каўказе — сухія кантынентальныя масы ўнутраных абласцей Еўразіі. Сярэдняя тэмпература ліпеня ад 23-24 °C на захадзе да 25-29 °C на ўсходзе. На схілах Вялікага Каўказа вышынная кліматычная пояснасць. Сярэдняя тэмпература студзеня на вышыні 2000 м каля −8 °C, жніўня (самы цёплы месяц) 13 °C Вышэй — высакагорны клімат з вялікай вільгаццю і нівальны клімат вяршынь. Гадавая колькасць ападкаў у Перадкаўказзі 200—800 мм, на захадзе Вялікага Каўказа і Калхідскай нізіне больш за 1500 мм, у хрыбтах Малога Каўказа і Армянскім нагор’і 400—800 мм, на Кура-Араксінскай нізіне 200—400 мм. У гарах Вялікага Каўказа каля 2000 ледавікоў (агульная плошча 1428 км²); буйнейшыя — Дыхсу, Безенгі, Караугом, Цанер.
Рэкі належаць да басейна Чорнага (Рыёні, Інгуры), Каспійскага (Церак, Кура, Самур) і Азоўскага (Кубань) мораў. Рэкі парожыстыя, багатыя гідраэнергіяй, выкарыстоўваюцца для арашэння, суднаходныя ў ніжнім цячэнні. Шмат невялікіх азёр; буйныя — возера Ван, Севан, Урмія.
Глебава-расліннае покрыва і жывёльны свет Каўказа разнастайныя. На захадзе Перадкаўказзя стэпавыя і лесастэпавыя ландшафты, на ўсходзе — паўпустынныя, кавыльныя і ціпчаковыя стэпы на чарназёмах і палыновыя групоўкі на светла-каштанавых глебах. У межах Вялікага Каўказа выразная вышынная занальнасць, дзе вылучаюцца горна-лясная, горна-лугавая і гляцыяльна-нівальная зоны. Унізе схілаў Заходняга Каўказа дубовыя лясы на шэрых лясных глебах (на поўначы) і рэліктавыя шыракалістыя на дзярнова-карбанатных глебах (на поўдні) пераходзяць у грабава-букава-дубовыя лясы на бурых лясных глебах; на вышынях 1200—1500 м ялова-піхтавыя лясы на дзярнова-карбанатных глебах. На вышыні 2200 м — субальпійскія і альпійскія лугі на горна-лугавых тарфяністых глебах, вышэй 2750-3200 м — ледавікі. Ніжнюю частку гор Усходняга Каўказа займаюць стэпы на горна-лугавых глебах, у лясной зоне арыднае рэдкалессе або хмызняковыя субтрапічныя зараснікі на горных карбанатных глебах, потым грабава-дубовыя лясы, вышэй хваёвыя лясы і горныя стэпы, якія пераходзяць у субальпійскія і альпійскія лугі. Ледавікі і снежнікі на вышынях 3700-4200 м. У Закаўказзі субтрапічнае глебава-расліннае покрыва. На Калхідскай нізіне пашыраны балоты і альховыя лясы на забалочаных падзолістых і тарфяна-балотных глебах. Каля перадгор’яў іх змяняюць рэліктавыя лясы на жаўтазёмах і чырваназёмах. У цэнтры Кура-Араксінскай нізіны палыновыя і салянкавыя паўпустыні на шэразёмах, у перадгор’ях стэпавыя групоўкі і арыднае рэдкалессе на шэра-карычневых і карычневых глебах. На Армянскім нагор’і расліннасць горна-стэпавая і горна-лугавая на чарназёмах і каштанавых глебах. Схілы Малога Каўказа і Талышскіх гор маюць вышынную пояснасць, блізкую да паўднёвых схілаў Вялікага Каўказа, толькі ў Талышскіх гарах горна-лясны пояс гірканскага (азіяцкага) тыпу.
Жывёльны свет Перадкаўказзя прадстаўлены пераважна грызунамі (суслік, палёўка, тушканчык, пясчанка). Вялікі Каўказ населены ляснымі і высакагорнымі жывёламі (алень, дзік, зубр, буры мядзведзь, куніца, вавёрка, муфлон); ёсць эндэмічныя віды (тур, каўказскі цецярук, улар). Фауна Кура-Араксінскай нізіны блізкая да сярэднеазіяцкай (джэйран, дзікабраз, тушканчык, пясчанка), на Армянскім нагор’і — заходнеазіяцкага тыпу (малаазіяцкі суслік, хамяк, сляпыш, горная курапатка).
На тэрыторыі Каўказа каля 20 запаведнікаў, у т.л. Каўказскі, Тэбердзінскі, Рыцынскі, Дыліжанскі.
Турызм
Каўказ — адзін з найбольшых курортных раёнаў (Каўказскія Мінеральныя Воды, група курортаў на Чарнаморскім узбярэжжы ад Анапы да Батумі). Цэнтр турызму і альпінізму, горналыжнага спорту.
Уць (станцыя)
Уць (, Уть)  — станцыя Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Размешчана за 1,8 км на паўночны захад ад вёскі Клімаўка; на лініі Ліскі — Краўцоўка, паміж прыпыначным пунктам Дачны і прыпыначным пунктам Каравышань.
Сурнаўка
Су́рнаўка (, Сурновка) — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Талачынскага сельсавета.
Да 15 кастрычніка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Еўлахоўскага сельсавета, да сакавіка 1977 года — у склад Воўкавіцкага сельсавета.
IC 1993
IC 1993 — галактыка тыпу SBb (кампактная выцягнутая галактыка) у сузор’і Печ.
Кубак Беларусі па гандболе 2020
Кубак Беларусі па гандболе 2020 — 24-ы розыгрыш кубка Беларусі па гандболе. Фінал чатырох адбыўся ў Пінску 22-23 жніўня 2020 года. Перамогу атрымаў клуб «Мяшкоў Брэст».
Шалеміна
Шалеміна (Шелемина) — вёска ў Аларскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі.
Ахатніца Дольна (гміна)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 3 населеныя пункты.
Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч
Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч (, в. Вялікія Лукі Навагрудскага павета Мінскай губерні (цяпер Баранавіцкі раён Брэсцкай вобл.) —, Мінск, НКУС; Крыптанім: M. K-č) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, педагог, рэдактар, публіцыст.
Біяграфія
З сям’і святара. Скончыў Харкаўскі ўніверсітэт (1910), працаваў выкладчыкам у Вільні. Летам 1915 года пераехаў у Магілёў, працаваў выкладчыкам у Магілёўскім рэальным вучылішчы. Член Беларускага нацыянальнага камітэта. Адзін з арганізатараў, пазней старшыня Магілёўскага беларускага камітэта.
Удзельнік З’езда беларускіх арганізацый і партый у Мінску (ліпень 1917). Летам 1918 года выехаў у Вільню, удзельнічаў у арганізацыі Беларускага з’езда Віленшчыны і Гродзеншчыны, старшыня педагагічнай рады Віленскай беларускай гімназіі. З 1919 кіраўнік школьнага аддзела Цэнтральнай Беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны. У 1919—1922 гадах дырэктар Віленскай беларускай гімназіі. Выступаў з публіцыстычнымі артыкуламі ў «Беларускай крыніцы», «Беларускім жыцці», «Беларускіх ведамасцях» і інш.
Аўтар успамінаў пра І. Луцкевіча.
У 1922 годзе абраны паслом у сейм Польскай Рэспублікі, член Беларускага пасольскага клуба. Трымаўся прынцыпу беспартыйнасці, адстойваў нацыянальныя і сацыяльныя правы беларускага народа. Член Беларускага навуковага таварыства, актывіст беларускіх грамадскіх і культурна-асветных арганізацый у Вільні. З 1925 года ў БССР.
Працаваў у рэдакцыях газеце «Савецкая Беларусь» і часопісе «Савецкае будаўніцтва»; у выдавецтвах (у т.л. Беларускім дзяржаўным выдавецтве). Займаўся перакладамі, пераклаў на беларускую мову творы З. Оськіна, В. Владко, П. Кушнера, Я. Захера і інш.
Падчас арышту працаваў карэктарам ў друкарні імя Сталіна. Арыштаваны 10.8.1933 у Мінску па адрасе: вул. Пpавіянцкая, д. 20 па справе «Беларускага нацыянальнага цэнтра». Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 9.1.1934 як «член контррэвалюцыйнай арганізацыі БНЦ» да ВМП. Рэабілітаваны трыбуналам БВА 18.4.1956. Асабовая справа М. Каханівіча № 10182-с (спынена 16.8.1956) з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.
Быў жанаты, меў дзіця. Дачка Зоя (памерла ў 2002 годзе) разам з сынам Віктарам Кахановічам (памёр) жыла ў Магілёве, праўнукі і прапраўнукі М. Кахановіча жывуць у Магілёве.
Шульгіна (вёска)
Шульгіна (Шульгина) — вёска ў Аларскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі.
Міхалькі
Міхалькі́ (, Михальки) — аграгарадок у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Даўгалескага сельсавета.
У 1926—1957 гадах цэнтр Міхалькоўскага сельсавета.
Петэрсгаген
Петэрсгаген (Petershagen) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Міндэн-Любеке. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 212 км². Афіцыйны код — 05 7 70 028.
Баяды (Прудкоўскае сельскае паселішча)
Баяды (Бояды) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прудкоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Баяды абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
Царква Кветэра
Царква Кветэра (груз. კვეტერა) — грузінская праваслаўная царква X стагоддзя ў гістарычным горадзе-крэпасці Кветэра ў Кахетыі. Уваходзіць у Спіс нерухомых помнікаў нацыянальнага значэння Грузіі.
Археалагічныя раскопкі праводзіліся ў Кветэры ў 1968 годзе пад кіраўніцтвам Г. Ломтатыдзэ. Падчас раскопак былі выяўленыя рэшткі царквы, а таксама сярэднявеччая кераміка і іншыя прадметы, якія захоўваюцца на археалагічных раскопках у Душэты. З 24 кастрычніка 2007 года замак вецер уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Гісторыя
Горад Кветэра быў адным з цэнтраў княства Кахетыя. Упершыню згадваецца ў пісьмовым дакуменце XI стагоддзя. Археалагічныя раскопкі паказваюць, што паселішча на гэтым месца было ўжо ў VIII стагоддзі.
У XI стагоддзі Баграт IV заваяваў увесь Герэці ў 1040-1043 гадах, але не змог узяць Кветэру. Пра гэта гаворыцца ў летапісе:
«І Баграт быў пераможаны старэйшынамі ўсіх цароў сваёй краіны, і гэта разбурыла ўсе крэпасці Герэці і Кахетыі, акрамя Кветэры і Нахічэвана»
Сляды гарадскога жыцця ў Кветэры адносяцца да XIII стагоддзя і ўжо не згадваюцца ў гістарычных крыніцах позняга перыяду.
Хархатай
Хархатай (Хархата́й) — участак у Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Еланцынскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Каспійскае мора
Каспі́йскае мора (Xəzər dənizi,, Каспий теңізі, Каспийское море, Hazar deňzi) — найбуйнейшае ў свеце возера на мяжы Еўропы і Азіі, найбуйнейшы ў свеце замкнуты вадаём. Плошча каля 371 тыс. км². Максімальная глыбіня 1025 м. Узровень вады нестабільны, у цяперашні час 27,16 м ніжэй за ўзровень Сусветнага акіяна. Абмывае берагі Азербайджана, Ірана, Казахстана, Расіі, Туркменістана.
Этымалогія
Сучасная назва мора — новая, кніжнае імя замест стар.-руск. Хвалынскае мора (Лаўрэнцеўскі летапіс). З лац. Caspium Mare ці Caspium pelagus ад грэчаск. Κασπία θάλασσα, Κάσπιον πέλαγος (Страбон і інш.). Паводле адной з гіпотэз Каспійскае мора атрымала сваю назву ў гонар старажытных плямён конегадоўцаў — каспіяў, якія жылі ў 1-м тысячагоддзі да н.э. на паўднёва-заходнім узбярэжжы Каспійскага мора. За ўсю гісторыю свайго існавання Каспійскае мора мела каля 70 назваў у розных плямён і народаў: і іншыя назвы.
У Азербайджане і Іране Каспійскае мора і сёння завуць Хазарскім ці Мазандаранскім (па назве народа, які насяляе аднайменную ўзбярэжную правінцыю Ірана).
Геаграфічнае становішча
Каспійскае мора знаходзіцца на стыку дзвюх частак Еўразійскага кантынента — Еўропы і Азіі. Працягласць Каспійскага мора з поўначы на поўдзень — прыкладна 1200 кіламетраў (36°34'—47°13' з.ш.), з захаду на ўсход — ад 195 да 435 кіламетраў, у сярэднім 310—320 кіламетраў (46°—56° у. д.).
Каспійскае мора ўмоўна падзяляецца па фізіка-геаграфічных умовах на 3 часткі — Паўночны Каспій, Сярэдні Каспій і Паўднёвы Каспій.
Петрыкаў (значэнні)
Петрыкаў — тапонім:
Каспійскае мора
Геаграфічнае становішча
Умоўная мяжа паміж Паўночным і Сярэднім Каспіем праходзіць па лініі пра. Чэчань — мыс Цюб-Караганскі, паміж Сярэднім і Паўднёвым Каспіем — па лініі востраў Чылаў — мыс Ган-Гулу. Плошча Паўночнага, Сярэдняга і Паўднёвага Каспія складае адпаведна 25, 36, 39 працэнтаў.
Узбярэжжа Каспійскага мора
Працягласць берагавой лініі Каспійскага мора ацэньваецца прыкладна ў 6500—6700 кіламетраў, з астравамі — да 7000 кіламетраў. Берагі Каспійскага мора на большай частцы яго тэрыторыі — нізінныя і гладкія. У паўночнай частцы берагавая лінія зрэзана воднымі пратокамі і астравамі дэльты Волгі і Урала, берагі нізкія і забагненыя, а водная паверхня ў многіх месцах пакрыта зараснікамі. На ўсходнім узбярэжжы пераважаюць вапняковыя берагі, што прылягаюць да паўпустэльняў і пустэльняў. Найболей звілістыя берагі — на заходнім узбярэжжы ў раёне Апшэронскага паўвострава і на ўсходнім узбярэжжы ў раёне Казахскага заліва і Кара-Багаз-Гола.
Прылеглая да Каспійскага мора тэрыторыя завецца Прыкаспіем.
Паўастравы Каспійскага мора
Буйныя паўастравы Каспійскага мора:
Астравы
Каля 50 тыс. астравоў і некалькі сотняў гразевых вулканаў, у тым ліку:
Кара-Багаз-Гол
Ва ўсходняга ўзбярэжжа знаходзіцца салёнае возера Кара-Багаз-Гол, якое да 1980 года ўяўляла сабой заліў-лагуну Каспійскага мора, злучанае з ім вузкім пралівам. У 1980 годзе пабудавана дамба, якая адлучыла Кара-Багаз-Гол ад Каспійскага мора, у 1984 годзе пабудавана водапрапускное збудаванне, пасля чаго ўзровень Кара-Багаз-Гола апусціўся на некалькі метраў. У 1992 годзе праліў адноўлены, па ім вада сыходзіць з Каспійскага мора ў Кара-Багаз-Гол і там выпараецца. Штогод з Каспійскага мора ў Кара-Багаз-Гол паступае 8—10 кубічных кіламетраў вады (паводле іншых дадзеных — 25 кубічных кіламетраў) і каля 15 млн тон солі.
Рэкі, што ўпадаюць у Каспійскае мора
У Каспійскае мора пускаецца 130 рэк, з іх 9 рэк маюць утоку ў форме дэльты. Буйныя рэкі, што ўпадаюць у Каспійскае мора — Волга, Церак, Сулак, Самур (Расія), Урал, Эмба (Казахстан), Кура (Азербайджан), Атрэк (Туркменістан), Сефідруд (Іран) і іншыя. Найбуйнейшая рака, што ўпадае ў Каспійскае мора — Волга, яе сярэднегадовы вадасцёк складае 215—224 кубічныя кіламетра. Волга, Урал, Церак, Сулак і Эмба даюць да 88—90 % гадавога вадасцёку ў Каспійскае мора.
Узбярэжныя дзяржавы
Згодна Міжурадавай эканамічнай канферэнцыі Прыкаспійскіх дзяржаў:
Каспійскае мора абмывае берагі пяці ўзбярэжных дзяржаў :
Фізіяграфія
Пераважаюць глыбіні 180—200 м. Паводле характару рэльефу і асаблівасцей гідралагічнага рэжыму Каспійскае мора падзяляецца на паўночную, сярэднюю і паўднёвую часткі. Паўночны Каспій мелкаводны (глыбіня да 25 м), займае 24,3 % плошчы мора і 0,5 % аб’ёму. Рэльеф дна — хвалістая акумулятыўная раўніна.
У межах Сярэдняга Каспія (36,4 % плошчы мора, 33,9 % аб’ёму, сярэдняя глыбіня 192 м) вылучаецца Дэрбенцкая ўпадзіна (глыб. да 788 м), шэльф і мацерыковы схіл.
Паўднёвы Каспій самы глыбакаводны (да 1025 м, Паўднёва-Каспійская ўпадзіна), займае 39,3 % плошчы мора і 65,5 % аб’ёму. Дно ўпадзіны — плоская абісальная раўніна, у паўночнай частцы некалькі хрыбтоў.
Клімат
Клімат Каспійскага мора — кантынентальны ў паўночнай частцы, умераны ў сярэдняй частцы і субтрапічны ў паўднёвай частцы. У зімовы перыяд сярэднямесячная тэмпература паветра змяняецца ад −8…-10 у паўночнай частцы да +8…+10 у паўднёвай частцы, у гадовы перыяд — ад +24…+25 у паўночнай частцы да +26…+27 у паўднёвай частцы. Максімальная тэмпература +44 градуса зафіксавана на ўсходнім узбярэжжы.
Сярэднегадовая колькасць ападкаў складае 200 міліметраў, ад 90—100 міліметраў у засушлівай усходняй частцы да 1700 міліметраў у паўднёва-заходняга субтрапічнага ўзбярэжжа. Выпарэнне воды з паверхні Каспійскага мора — каля 1000 міліметраў у год, найболей інтэнсіўнае выпарэнне ў раёне Апшэронскага паўвострава і ва ўсходняй частцы Паўднёвага Каспія — да 1400 міліметраў у год.
Сярэднегадовая хуткасць ветру складае 3—7 метра ў секунду, у розы вятроў пераважаюць паўночныя. У восеньскія і зімовыя месяцы вятры ўзмацняюцца, хуткасць вятроў нярэдка дасягае 35—40 метраў у секунду. Найболей легкадумныя тэрыторыі — Апшэронскі паўвостраў, наваколля Махачкалы і Дэрбента, тамсама зафіксавана найболей высокая хваля вышынёй 11 метраў.
Тэмпература вады
Тэмпература вады схільная значным шыротным зменам, найболей выразна выяўленым у зімовы перыяд, калі тэмпература змяняецца ад 0—0,5 °C у беражка лёду на поўначы мора да 10—11 °C на поўдні, то бок рознасць тэмпературы вады складае каля 10 °C. Для плыткіх раёнаў з глыбінямі менш за 25 м гадавая амплітуда можа дасягаць 25—26 °C. У сярэднім тэмпература вады ў заходняга ўзбярэжжа на 1—2 °C вышэй, чым ва ўсходняга, а ў адкрытым моры тэмпература вады вышэй, чым ва ўзбярэжжаў, на 2—4 °C.
Па характары гарызантальнай структуры поля тэмпературы ў гадавым цыкле зменлівасці можна вылучыць тры часовых адразанне ў верхнім двухмятровым пласце. З кастрычніка па сакавік тэмпература вады павялічваецца ў паўднёвым і ва ўсходнім, што асабліва добра прасочваецца ў Сярэднім Каспіі. Можна вылучыць дзве ўстойлівыя квазі шыротныя зоны, дзе градыенты тэмпературы падвышаны. Гэта, першае, мяжа паміж Паўночным і Сярэднім Каспіем, і, другое, паміж Сярэднім і Паўднёвым. У беражка лёду, на паўночнай франтальнай зоне, тэмпература ў лютым — сакавіку павялічваецца з 0 да 5 °C, на паўднёвай франтальнай зоне, у раёне Апшэронскага парога, з 7 да 10 °C. У дадзены перыяд найменш астуджаны воды ў цэнтры Паўднёвага Каспія, якія ўтвараюць квазістацыянарнае ядро.
Здабыча нафты і газу
У Каспійскам мора распрацоўваецца мноства радовішчаў нафты і газу. Даказаныя рэсурсы нафты ў Каспійскім моры складаюць каля 10 мільярдаў тон, агульныя рэсурсы нафты і газакандэнсату ацэньваюцца ў 18—20 мільярдаў тон.
Нафтаздабыча ў Каспійскам мора пачалася ў 1820 годзе, калі на Апшэронскім шэльфе блізу Баку была прасвідравана першая нафтавая свідравіна. У другой палове XIX стагоддзя пачалася здабыча нафты ў прамысловых аб’ёмах на Апшэронскім паўвостраве, потым — і на іншых тэрыторыях.
У 1949 годзе на Нафтавых Камянях упершыню пачалі здабываць нафту з дна Каспійскага мора. Так, 24 жніўня гэтага года брыгада Міхаіла Каверочкіна прыступіла да свідравання свідравіны, якая дала 7 лістапада таго ж года чаканую нафту.
Суднаходства
У Каспійскам мора развіта суднаходства. На Каспійскам мора дзеюць паромныя пераправы, у прыватнасці, Баку — Туркменбашы, Баку — Актау, Махачкала — Актау. Каспійскае мора мае суднаходную сувязь з Азоўскім морам праз рэкі Волгу, Дон і Валгадонскі канал.
Рыбацтва і здабыча морапрадуктаў
Рыбацтва (асятровыя, лешч, сазан, судак, кілька), здабыча ікры, а таксама здабыча цюленя. У Каспійскам мора ўжыццяўляецца больш 90 адсоткаў сусветнага вылаву асятровых. Апроч прамысловай здабычы, у Каспійскам мора квітнее нелегальная здабыча асятровых і іх ікры.
Рэкрэацыйныя рэсурсы
У Азербайджане актыўна развіваецца курортная зона ў раёне Баку. У цяперашні момант створаны курорт сусветнага ўзроўня ў Амбуране, яшчэ адзін сучасны турыстычны комплекс будуецца ў раёне мястэчка Нардуран, вялікай папулярнасцю карыстаецца адпачынак у санаторыях мястэчак Більгях і Загульба. Таксама развіваецца курортная зона ў Набраны, на поўначы Азербайджана. Аднак высокія цэны, у цэлым нізкі ровень сервісу і адсутнасць рэкламы прыводзяць да таго, што на каспійскіх курортах амаль няма замежных турыстаў. Развіццю турыстычнай індустрыі ў Туркменістане замінае працяглая палітыка ізаляцыі, у Іране — законы шарыята, з-за якіх масавы адпачынак замежных турыстаў на каспійскім узбярэжжы Ірана немагчымы.
Экалагічныя праблемы
Экалагічныя праблемы Каспійскага мора злучаны з забруджаннем вод у выніку здабычы і транспартавання нафты на кантынентальным шэльфе, паступленнем забруджвальных рэчываў з Волгі і іншых рэк, што ўпадаюць у Каспійскае мора, жыццядзейнасцю ўзбярэжных гарадоў, а таксама затапленнем асобных аб’ектаў у звязку з падвышэннем роўня Каспійскага мора. Прадажніцкая здабыча асятровых і іх лыткі, разгул браканьерства прыводзяць да зніжэння колькасці асятровых і да змушаных абмежаванняў на іх здабычу і экспарт.
Праўны статус Каспійскага мора
Пасля распаду СССР падзел Каспійскага мора доўгі час быў і дагэтуль застаецца прадметам неўрэгуляваных нязгод, злучаных з падзелам рэсурсаў каспійскага шэльфа — нафты і газу, а таксама біялагічных рэсурсаў. Цягам працяглага часу ішлі перамовы паміж прыкаспійскімі дзяржавамі пра статус Каспійскага мора — Азербайджан, Казахстан і Туркменістан настойвалі на падзеле Каспія па сярэдняй лініі, Іран — на падзеле Каспія па адной пятай частцы паміж усімі прыкаспійскімі дзяржавамі.
У дачыненні Каспія ключавым з’яўляецца та фізіка-геаграфічная акалічнасць, што ён уяўляе сабою зачынены ўнутрыкантынентальны вадаём, што не мае натуральнага злучэння з Сусветным акіянам. Адпаведна, да Каспійскага мора не павінны ўжывацца аўтаматычна нормы і паняткі міжнароднага марскога права, у прыватнасці, становішча Канвенцыі ААН па марскім праве 1982 г. Выходзячы з гэтага, у дачыненні Каспія было б неправамерным ужываць такія паняткі, як «тэрытарыяльнае мора», «вылучная эканамічная зона», «кантынентальны шэльф» і г.д.
Цяпер дзейны праўны рэжым Каспія ўсталяваны савецка-іранскімі дагаворамі 1921 і 1940 гг. Гэтыя дамовы агадваюць волю суднаходства па ўсёй акваторыі мора, волю рыбацтва з выняткам дзесяцімільных нацыянальных рыбацкіх зон і забарону на плаванне ў яго акваторыі суднаў пад сцягам некаспийских дзяржаў.
Перамовы пра праўны статус Каспія ў наш час працягваюцца.
Размежаванні пляцовак дна Каспія з мэтай нетракарыстання
Расійскай Федэрацыяй складзены пагадненне з Казахстанам пра размежаванне дна паўночнай часткі Каспійскага мора з мэтай ажыццяўлення суверэнных праў на нетракарыстанне (ад 6 ліпеня 1998 г. і Пратакол да яго ад 13 мая 2002 года), пагадненне з Азербайджанам пра размежаванне сумежных пляцовак дна паўночнай часткі Каспійскага мора (ад 23 верасня 2002 года), а таксама трохбаковае расійска-азербайджана-казахстанскае пагадненне пра кропку стыку ліній размежавання сумежных пляцовак дна Каспійскага мора (ад 14 мая 2003 года), якімі ўсталяваны геаграфічныя каардынаты падзяляльных ліній, што абмяжоўваюць пляцоўкі дна, у межах якіх бакі ўжыццяўляюць свае суверэнныя правы ў сферы выведкі і здабычы мінеральных рэсурсаў.
Рамачная Канвенцыя па абароне марскога асяроддзя Каспійскага мора
4 лістапада 2003 г. у Тэгеране (Іран) прадстаўнікамі пяці прыкаспійскіх краін: Азербайджанскай Рэспублікі, Ісламскай Рэспублікі Іран, Рэспублікі Казахстан, Расійскай Федэрацыі і Туркменістана была падпісана Рамачная канвенцыя па абароне марскога асяроддзя Каспійскага мора.
Мэтай Канвенцыі з’яўляецца «абарона марскога асяроддзя Каспійскага мора ад забруджання, улучаючы абарону, захаванне, аднаўленне, устойлівае і рацыянальнае выкарыстанне яго біялагічных рэсурсаў». Канвенцыя набыла моц 12 жніўня 2006 года.
Праблемы бяспекі
Кіраўнік службы стратэгічнага планавання Асацыяцыі прымежнай супрацы (Масква), расійскі палітычны эксперт Аляксандр Сабянін лічыць, што бяспека на Каспіі і гарантыі нейтральнасці мора будуць выкананы толькі пры ўмове дамінавання ў ім расійскага флота.
Ён адзначыў у інтэрв’ю інфармацыйнаму агенцтву SalamNews: «Далікатная раўнавага і адсутнасць вайны магчыма толькі і вылучна пры пераважнай перавазе адной краіны — Расіі. Любы крок убок набліжэння магчымасцей флатылій астатніх краін да магчымасцей Каспійскай флатыліі будзе парушаць няўстойлівую раўнавагу і ўзмацняць магчымасць вайсковых дзеянняў. Такое заданне пакуль выконваецца — магчымасці Каспійскай вайсковай флатыліі [Расіі] перавышаюць сукупныя магчымасці флатылій астатніх каспійскіх краін».
Узрастаючае значэнне каспійскага рэгіёна для сусветнай энергетыкі, як вынік баланс сіл у дадзеным рэгіёне схільны значным вонкавым уплывам вонкавых сіл, у тым ліку ЗША, Кітая, ЕС. Наяўнасць геапалітычнай цікавасці да прыродных рэсурсаў Каспійскага мора ў такога шырокага дыяпазону глабальных гульцоў ствараюць выклік для нацыянальных інтарэсаў Расіі.
Эксперт у вобласці энергетыкі і міжнароднай бяспекі НІУ ВШЭ Аляксандр Сіманаў у інтэрв’ю Інстытуту каспійскай супрацы назваў рэсурсавы патэнцыял Каспія значным фактарам глабальнай бяспекі.
Каспійскі рэгіён уяўляе сабою засяроджванне вельмі заблытанага клубка як эканамічных, так і геапалітычных інтарэсаў. Апроч нявызначанасці ва ўрэгуляванні статусу Каспійскага мора і спадарожных прыродных рэсурсаў, што ўваходзіць у сферу нацыянальных інтарэсаў прыкаспійскіх дзяржаў, дадзены рэгіён набывае новае значэнне ў глабальным маштабе.
Пры гэтым не апошнюю ролю гуляе патэнцыял дадзенага рэгіёна па ўплыве на энергетычную бяспеку ўсяго мацерыка. Значная цікавасць краін Еўропы і Кітая да паставак нафты і газу з дадзенага рэгіёна, разам з узмацненнем недаверу да традыцыйных для Еўропы маршрутам пастаўкі вуглевадародаў, ужо прывёў да інтэнсіўнай канкурэнцыі за дастаўнікоў і транзіцёраў з гэтага рэгіёна.
Такім чынам, у выпадку скаардынаваных дзеянняў прыкаспійскіх дзяржаў яны змогуць супольна выняць максімум выгады з сітуацыі, якая склалася. І насупраць, калі ўсё ці некаторыя з гэтых краін вырашаць праводзіць аднаасобную палітыку без аглядкі на інтарэсы сваіх «каспійскіх» суседзяў, тое вынік прагназаваць цяжка, бо пры гэтым значная частка патэнцыйнай выгады можа быць атрымана ўжо «некаспійскімі» гульцамі.
Канстанцін Галоўчынскі
Канстанцін Галоўчынскі (? — восень 1620) — князь, дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста крычаўскі (з 1611), кашталян мсціслаўскі (з 1611).
Сям'я
Сын Яраслава Галоўчынскага і яго жонкі з роду Хадкевічаў. Брат мсціслаўскага ваяводы Аляксандра Галоўчынскага. Меў сыноў Мікалая і Юрыя, дачок Ганну (жонка Яна Хршчановіча) і Соф'ю (жонка Аляксандра Паца).
Алена Валер’еўна Ледзянёва
Алена Валер'еўна Ледзянёва (Alena V.Ledeneva; нар. 1964) — брытанскі сацыёлаг. Прафесар Школы славянскіх і ўсходнееўрапейскіх даследаванняў ва ўніверсітэцкім Каледжы Лондана. Вядомая сваімі работамі пра блат, хабарніцтва, тэлефоннае права і савецкую і постсавецкую карпаратыўнасць.
Біяграфія
У 1986 годзе скончыла Новасібірскі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «эканамічная кібернетыка». У 1991—1996 гадах вучылася на факультэце сацыяльна-палітычнай тэорыі Кембрыджскага універсітэта, скончыла аспірантуру Кембрыджскага ўніверсітэта. З 1999 года выкладае ва ўніверсітэцкім каледжы Лондана. Была запрошаным прафесарам Цэнтра расійскіх і еўразійскіх даследаванняў імя Дэвіса ў Гарвардскім універсітэце (2005), у Манчэстэрскім універсітэце (2006), у Інстытуце палітычных даследаванняў у Парыжы (2010). Удзельнік міжнароднага дыскусійнага клуба Валдай ў 2005—2007 гадах. У сапраўдны момант кіруе адным з напрамкаў у буйным праекце Еўрапейскай Камісіі па даследаванні карупцыі — Anticorruption Policies Revisited: Global Trends and European Responses to the Challenge of Corruption (ANTICORRP).
Агляд навуковай дзейнасці
Работы Ледзянёвай прысвечаны карупцыі, эканамічным злачынствам, нефармальным сувязям і патрон-кліенцкім адносінам. У сваёй першай кнізе «Russia's Economy of Favours: Blat, Networking and Informal Exchange» яна аналізуе феномен блату — выкарыстання нефармальных кантактаў і асабістых сувязяў для атрымання тавараў і паслуг ва ўмовах савецкай сістэмы размеркавання. Вывучае гістарычныя, сацыя-эканамічныя і культурныя аспекты гэтай з'явы і яе ўплыў на постсавецкую Расію. Ледзянёва сцвярджае, што нягледзячы на ​​тое, што палітычныя і эканамічныя рэформы пасля распаду СССР змянілі расійскую штодзённасць, практыкі блату ўсё роўна заставаліся ключавымі для разумення сацыяльных і эканамічных праблем постсавецкай рынкавай эканомікі. У кнізе «How Russia Really Works» Ледзянёва вывучае функцыянаванне палітыкі, бізнесу, СМІ і прававой сферы ў Расіі 1990-х гадоў. Яна асвятляе такія феномены, як наём спецыяльных фірмаў для чорнага піяру канкурэнтаў, выпрацоўванне схем сыходу ад падаткаў і асаблівасці правапрымянення. На яе думку, гэтыя з'явы адначасова падсілкоўвалі і падточваюць функцыянаванне фармальных інстытутаў. У кнізе «Can Russia Modernise?» Ледзянёва апісвае нефармальныя сеткі, якія фарміруюць расійскую «сістэму», гэта значыць схемы сакрэтнага кіравання. Яна ставіць пад сумнеў ролю фармальнай ўладнай вертыкалі і вылучае альтэрнатыўную тэорыю прыняцця рашэнняў у сучаснай Расіі.
Ключ 23
Ключ 21 匸 (піньінь xì) са значэннем «схаваная рэч» са Спісу 214 ключоў Кансі, якія выкарыстоўваюцца пры напісанні іерогліфаў. Адзін з 23 ключоў, якія складаюцца з дзвюх рыс.
У слоўніку Кансі налічваецца 17 іерогліфаў з гэтым ключом (з 49 030).
Варыянты значэння
Старажытны знак паходзіць ад выявы нейкай рэчы, якая схавана пад пакрывалам ці вечкам. У сучаснай мове выкарыстоўваецца ў значэнні «хаваць», «змяшчаць», «складацца з чагосьці».
Прыклады іерогліфаў
У табліцы прыведзены прыкладны спіс іерогліфаў з ключом 匸.
Дзівінка (Пачынкаўскі раён)
Дзівінка (Дивинка) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прудкоўскага сельскага паселішча.
Гісторыя
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Дзівінка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.
IC 1994
IC 1994 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) у сузор’і Гадзіннік.
Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
П’ер Кардэн
П’ер Кардэн (Pierre Cardin, Pietro Cardin;, Сан-Б’яджа-дзі-Калальта, Італія — ) — французскі мадэльер італьянскага паходжання. Адзін з самых уплывовых у гісторыі высокай моды. Быў першым куцюр’е, які пачаў прадаваць свае сукенкі і парфум па ніжэйшых коштах, зрабіўшы іх больш даступнымі шырокаму колу людзей.
Біяграфічныя звесткі
З 1947 года працаваў у Крысціяна Дыёра, у 1950 годзе заснаваў уласны дом моды. Аддаваў перавагу абстрактнаму, геаметрычнаму дызайну, які часцяком мала адпавядаў паўсядзённым клопатам. Адзін з першапраходцаў стылю унісекс (калекцыя 1958), лічыўся авангардыстам ад моды.
Запатэнтаваў больш за 500 вынаходак, такіх як каляровыя панчохі і высокія боты, міні-сарафаны, гальштукі «ў кветачку», доўгія пінжакі без каўняра, вузкія штаны на гузіках, першапачаткова створаныя для «Бітлз». У 1970 годзе П’ер Кардэн ствараў дызайн для НАСА.
Памёр 29 снежня 2020 года ў Нёі-сюр-Сен.
Барсой
Барсой (Борсо́й) — заімка ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Еланцынскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Сялец (Талачынскі раён)
Сяле́ц (, Селец) — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Талачынскага сельсавета.
Да сакавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Воўкавіцкага сельсавета.
Эспелькамп
Эспелькамп (Espelkamp) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Міндэн-Любеке. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 84,1 км². Афіцыйны код — 05 7 70 008.
Горад падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў.
Лора-Ч’юфена
Лора-Ч'юфена (Loro Ciuffenna) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арэца.
Насельніцтва складае 5672 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 65 чал./км². Займае плошчу 87 км². Паштовы індэкс — 52024. Тэлефонны код — 055.
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Явар (горад)
Явар (Jawor, Jauer) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, за 420 км на захад ад Варшавы і за 65 км на захад ад Уроцлава. Адміністрацыйны цэнтр Яворскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 18,8 км². Насельніцтва 23,4 тыс. чалавек.
Леапольд Аўліх
Леапольд Аўліх ( — ) — беларускі каталіцкі святар.
Біяграфія
Скончыў Магілёўскую духоўную семінарыю ў Санкт-Пецярбургу. Падчас вучобы кантактаваў з беларускім асяродкам. Прыняў сакрамэнт святарства ў 1917 годзе. У 1919—1926 гадах адміністратар, пробашч касцёла Божага Цела ў мястэчку Давыд-Гарадок Столінскага павета. У 1928 годзе служыў у парафіі Перамянення Пана ў мястэчку Перляева (Perlejewo). У 1930—1935 гадах душпастыр парафіяльнага касцёла Св. Яна Хрысціцеля ў мястэчку Крывошын Баранавіцкага павета. Потым дэкан парафіі Міхала Арханёла (?) у мястэчку Івянец, пазней пробашч касцёла Св. Апосталаў Пятра і Паўла ў в. Камень.
З пачаткам Другой сусветнай вайны ўдзельнічаў у беларусізацыі каталіцкага Касцёла. Расстраляны немцамі з вікарыем Казімірам Рыбалтоўскім. Пахаваны пры касцёле ў Камені.
Адалянаў (гміна)
Адаля́наў (Odolanów) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Астроўскага павета Велікапольскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Адалянаве. Плошча гміны складае 136,03 км². Станам на 2004 год у гміне Адалянаў пражывалі 13 825 чалавек, шчыльнасць — 101,6 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 16 салецтваў.
Сьера-Невада (ЗША)
Сьера-Невада (Sierra Nevada — «снежныя горы») — горная сістэма, хрыбет у заходнім поясе Кардыльераў у Паўночнай Амерыцы, які праходзіць амаль праз усю ўсходнюю частку штата Каліфорнія. Назва хрыбта мае іспанскае паходжанне, літаральна азначае «снежныя горы» - так іх назваў айцец Педра Фонт падчас другога падарожжа Хуана Баўтыста дэ Анса ў 1776 годзе.
Геаграфія
Хрыбет Сьера-Невада працягнуўся на 750 км уздоўж заходняга ўзбярэжжа ЗША, ад перавалу Фрэданьер на поўначы да перавалу Тэхачапі на поўдні. На захадзе ён абмежаваны Каліфарнійскай далінай, на ўсходзе Вялікім Басейнам. Вышэйшая кропка Сьеры-Невады — гара Уітні (4 421 м).
Восава (Капланецкі сельсавет)
Во́сава (, Осово) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Капланецкага сельсавета.
Да 21 снежня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Брадзецкага сельсавета. З 2007 па 2013 год у складзе Сялібскага сельсавета.
Кавячынскія
Кавячынскія — шляхецкі род герба «Астоя» ў ВКЛ. Вядомы з XV ст. Прозвішча паходзіць ад наймення першага радавога маёнтка Кавячын у Польшчы (Свецкі павет). У 1-й палове XVI ст. некаторыя Кавячынскія перасяліліся ў ВКЛ і набылі тут маёнткі.
Капусцінскі сельсавет
Капу́сцінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Капусціна.
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бабруйскага 2-га раёна Бабруйскай акругі БССР. 24 верасня 1926 года рэарганізаваны ў Капусцінскі нацыянальны рускі сельсавет. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Бабруйскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Кіраўскага раёна БССР. У 1937 годзе рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Лешчанскага сельсавета.
Якаў Рабіновіч
Якаў Рабіновіч (, г. Ваўкавыск —, г. Тэль-Авіў, Ізраіль) — пісьменнік і публіцыст, пісаў на іўрыце.
Біяграфія
Паходзіў з сям’і рабінаў і знаўцаў Торы. Атрымаў традыцыйную габрэйскую, а таксама свецкую адукацыю. Займаўся выкладчыцкай дзейнасцю ў Віцебску. У 1900—1904 гадах вучыўся ў Бернскім універсітэце. У 1901 годзе дэбютаваў апавяданнямі ў «Ха-Дор», «Ха-Цфіра» і іншых перыядычных выданнях на іўрыце. У 1904 годзе вярнуўся ў Расію, актыўна займаўся сіянісцкай і літаратурнай дзейнасцю. У 1905 годзе здзейсніў паездку ў Эрэц-Ісраэль, уражанні ад якой адлюстраваў у нарысах, апублікаваных у «Ха-Шыллаах» (№ 16, 1907).
Настаўнік (прыпыначны пункт)
Наста́ўнік (, Учитель, нарматыўная назва — )  — тупіковы прыпыначны пункт Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Размешчаны за 1,6 км на поўнач ад вёскі Чарнуха; паміж закрытай станцыяй Друскінінкай і прыпыначным пунктам Чарнуха.
Прыпыначны пункт у часы незалежнасці стаў тупіковым з-за закрыця руху да станцыі Друскінінкай, якая знаходзілася ў горадзе Друскінінкай (Літва).
Нагорная (Гомельскі раён)
Наго́рная (, Нагорная) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Даўгалескага сельсавета.
Да 27 красавіка 1989 года пасёлак уваходзіў у склад Заспенскага сельсавета Рэчыцкага раёна.
Сарматы
Сарма́ты (Σαρμάται, Sarmatae)  — агульная назва плямён Паўночнага Прычарнамор'я ў ІІІ ст. да н.э. — IV ст. н.э.
Разам са скіфамі сарматы ўваходзілі ў заходнюю галіну роднасных іранамоўных плямён, былі блізкія скіфам па мове і звычаях. Продкі сарматаў — саўраматы займалі стэпы Паволжа і Прыкаспія ў VII—III ст. да н.э. Паводле падання, пераказанага Герадотам, саўраматы пайшлі ад шлюбаў скіфаў з амазонкамі. Герадот падкрэсліваў значную ролю жанчын у іх грамадскім жыцці (разам з мужчынамі займаліся паляваннем, ваявалі). Паводле Скілака, у саўраматаў кіравалі жанчыны. У ІІІ-ІІ ст. да н.э. саўраматы перайшлі Дон і авалодалі Скіфіяй, якую сталі называць Сарматыяй. Першапачаткова, напэўна, іх узначальвала племя «царскіх» сарматаў (саяў), потым кіруючая роля належала языгам, раксаланам, асорсам, аланам. Вядомы таксама іншыя сармацкія плямёны — фісаматы, саўрадаты, ургі.
Грамадства сарматаў нагадвала грамадства стэпавых скіфаў. Напачатку ў іх існаваў патрыярхальны лад з перажыткамі матрыярхату, у ІІ ст. да н.э. пачалося ўтварэнне класаў з вылучэннем родаплемянной знаці і ваенных правадыроў. Паводле Страбона, сарматы пераважна былі вандроўнікамі. Аселыя сарматы займаліся земляробствам. Пашыраны былі апрацоўка жалеза, скураў, ткацгва, ганчарства, ювелірнае рамяство.
Ваяўнічыя сармацкія плямёны вялі войны з дзяржавамі Закаўказзя, Рымскай імперыяй, у ІІ ст. да н.э. падпарадкавалі грэчаскі горад-калонію Ольвію і прымусілі плаціць даніну. На поўначы падтрымлівалі сувязі з пагранічнымі плямёнамі зарубінецкай культуры.
Алена Георгіеўна Бонэр
Алена Георгіеўна Бонэр (15 лютага 1923, Мерв, Туркестанская АССР — 18 чэрвеня 2011, горад Бостан, ЗША) — савецкі і расійскі грамадскі дзеяч, праваабаронца, дысідэнт, публіцыст. Жонка акадэміка Андрэя Сахарава. Апошнія гады пражывала ў ЗША.
Малукі
Малукі (Молуки) — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Прудкоўскага сельскага паселішча.